open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Prefectura de Mali

La **prefectura de Mali**, que li dién mai sovent Mali-yembering, es una subdivision administrativa de Guinèa.

vinheta|Localizacion de la prefectura de Mali.

Es dins la region de Labé e la vila de Mali n'es lo capluec. S'estend entre 11° 39' e 12° 26' de latituda nòrd e 11° 23' e 12° 49' de longituda oèst.

La prefectura de Mali a una superficia d'aperaquí 9 700 km², e si limita au Nòrd per Senegau, au Nòrd-Oèst per la prefectura de Koundara, a ponent per aquela de Gaoual, au Sud per aquelei de Labé e Lélouma e a levant per aquela de Koubia.

La prefectura de Mali còmpta doge sota-prefecturas : Balaki, Donghel Sigon, Dougountouny, Fougou, Gayah, Hidayatou, Lébékéré, Madina Wora, Madina Salambandé, Téliré, Touba bagadadji e Yambering.
Pargue Nacionau dau Simien

Lo **Pargue Nacionau dau Simien** es un pargue nacionau d'Etiopia que creèron en 1959 e qu'inscrivèron en 1978 sus la lista dau patrimòni mondiau, e que si considerèt entre 1996 e 2007 coma "en perilh".

[thumb|[Monts Simien.]]

Lo pargue si situa dins la Region Amhara e cuèrbe lei Monts Simien ensin que lo Ras Dashan (quatrena cima d'Africa).

Lei formas inabitualas dei rocàs dau pargue si dèvon a l'erosion.

Dins lo pargue l'i a d'espècias endemicas coma lo baboïn gelada, lo lop d'Abissinia e lo boquetin d'Abissinia.
Alemanha de l'Oèst

L**'Alemanha de l'Oèst** (en alemand *Westdeutschland*) èra lo nom d'usatge que si donava a la **Republica Federala d'Alemanha**, que sovent s'abrèuja en **RFA** (en alemand *Bundesrepublik Deutschland* o *BRD*, de còups traduch a tòrt per "Republica Federala Alemanda"), que correspondiá entre 1949 e 1990 en la partida occidentala d'Alemanha. Installèron la capitala politica de l'Estat a Bonn, sus lei ribas de Ren, pendent que lo sector de Berlin Oèst de l'anciana capitala dau Reich beneficiava d'un estatut politic especiau mai si podiá considerar *de facto* coma partida de l'Alemanha de l'Oèst, especialament a prepaus de la circulacion dei personas.

[thumb|[Drapèu d'Alemanha|Drapèu.]]

La denominacion "Alemanha de l'Oèst" permetiá de la destriar de la partida ourientala dau país que li dién ouficialament Republica Democratica Alemanda, que s'abrèuja en "RDA" (en alemand *Deutsche Demokratische Republik* o *DDR*), o d'un biais informau "Alemanha de l'Èst".

L'Alemanha actuala naissuda de la reünificacion de 1990 es *de jure* lo resultat de l'absorpcion dei territòris de l'Alemanha de l'Èst per l'Alemanha de l'Oèst. Donc si basa sus la mema constitucion que l'RFA d'avans 1990, poarta lo meme nom e adoptèt lei memes emblèmas.
Alexander Binder

**Alexander Binder**, que naissèt as Alexàndria en 1888 e morèt a Berlin lo 25 de febrier de 1929, siguèt un fotografe (judieu e que seriá vengut de Soïssa) que si faguèt conéisser per sei retrachs de celebritats alemandas, especialament de cinemà.

[vignette|[Retrach de Leni Riefenstahl per Alexander Binder.]]
Neil Hagerty

**Neil Hagerty** es un guitarrista e cantaire american de rock independent que naissèt en 1965 a Baltimore (Maryland, Estats Units).
Jennifer Herrema

**Jennifer Herrema**, nascuda lo 9 de junh de 1972, es una cantaira americana de rock independent.

vignette|Jennifer Herrema.
Acadèmia dei Sciéncias, dei Letras e deis Arts d'Amians

L**'[[Acadèmia]] dei [[Sciéncia|Sciéncias]], dei [[Umanitats|Letras]] e deis [[Art|Arts]] d'Amians** es una societat sabenta que si fondèt en febrier de 1746 as Amians.

[vignette|[Sagèth|Sagèu de l'Acadèmia.]]
Fàcia (disque)

Dins lo domeni de la musica enregistrada, lei **fàcias A e B** si referisson ai dos caires dau disque de vinile o dau disque simple (*single*). En règla generala dins lo single, la fàcia A representa la cançon principala, mentre que sovent la fàcia B es una cançon segondària. Si pòu que la cançon de la fàcia B sieche una cançon inedita de l'artista : si pòu que sieche una cançon dins un estile tròup diferent de l'album complèt de l'artista per que l'i tròba sa plaça, una represa d'un autre interprète, un troaç enregistrat en concèrt, enregistrat dins una vession diferenta o un títol que siguèt pas compausat o acabat au moment de la publicacion de l'album. Si pòu tanben que la fàcia B sieche la vession instrumentala de la fàcia A, o ben la vession album de la fàcia A, s'aquesta es la vession *[[Radio edit|radio edit]]*.
Ambaissada d'Alemanha en França

L**'[[Ambaissada|ambaissada]] d'Alemanha en França** es la representacion diplomatica de la Republica Federala d'Alemanha en Republica Francesa. Si situa a París e l'ambaissador es, en 2019 e despuei 2015, Nikolaus Meyer-Landrut.

[vignette|Intrada de l'[Ambaissada|ambaissada en 2011.]]
Republica de Sakha

La **Republica de Sakha** (iacot: Саха Өрөспүүбүлүкэтэ, *Sakhà Öröspüübülükete*; rus: Респу́блика Саха́ (Яку́тия), *Respúblika Sakhà (Iacotia)*) es una republica e un subjècte federal de la Federacion de Russia, tradicionalament nomenada **Iacotia**, nom tirat del rus Яку́тия. Aquesta republica autonòma asiatica, gaireben tant granda coma Índia, es situada al nòrd de Siberia, entre l'ocean glacial artic al nòrd, lo districte autonòm de Chokotka, l'Óblast de Magadan e lo territòri de Cabarovsk a l'èst, l'Óblast d'Amor al sud, l'Óblast d'Irkotsk e lo territòri de Zabaikal al sud-oèst e lo Territòri de Krasnoiarsk a l'oèst. Ten una extension de mai de tres milions de quilòmetres carrats e una populacion pròcha del milion d'abitants. La capitala es Iacotsk.

## Geografia
Banhat per la mar de Siberia Orientala e la mar de Laptev, 40% del territòri es situat en dessús del cercle polar artic. Ocupa una region estenduda de tondra e taiga del plan de la Sibèria centrala, partida separada en doas mitats pel riu Lena; dins la part orientala raja lo riu Kolima. La mitat nòrd-orientala del territori ten un relèu fòrça accidentat (montanhas de Verkhoiansk e Cherski, amb lo pic de Pobeda, de 5.147 m, altitud  maximala de la republica), e al sud las montanhas de Stanovoi la separan de la val d'Amor. Inclutz l'archipèla de la Nòva Siberia.
Chooc

L’**estat de Chooc** (Chuuk) es un daus 4 Estats federats de Micronesia. La capitala n’es Veno. Chooc es l’estat mai poblat de Micronesia. I a ’na demanda d'independencia de Micronesia (e de surtida de l’estatut de protectorat american) que se va tradusir per un referendum lo 5 de març de 2019.

## Toponimia
Lo mot *chuuk* vòl diser montanha dins la lenga chooquesa. Era anglicizat en *Truk*. Lo nom de Chuuk foguet restablit en 1989, tres ans apres l’independencia de la federacion.

## Geografia
L’estat agropa maitas archipèlas:
* l'atòl de Chooc
* Nomoisofo
* las illas de Hall
* l'atòl de Nanòmoïto o illas Magor
* Patiu
* las illas de l’Èst (o illas de Mortlock dau Nòrd)
* las illas Nomòi (o illas de Mortlock dau Sud)

## Divisions administrativas
L’estat es devesit en 40 comunas:
Weno-Chóniro (ancianament Weno), 
Fonoton (ancianament Fono), 
Piis-Panewu (creada en 2004), 
Tonoas, 
Fefen, 
Parem, 
Siis, 
Uman-Fonuweisom (ancianament Uman), 
Udot-Fonuweisom (ancianament Udot), 
Eot, 
Ramanum, 
Fanapanges, 
Pwene (ancianament Polle), 
Paata-Tupunion (ancianament Paata), 
Oneisom (ancianament Wonei), 
Tolensom (ancianament Tol), 
Nema, 
Losap, 
Piis-Emwar (ancianament Piis-emmwar), 
Namoluk, 
Ettal, 
Moch, 
Kuttu, 
Ta, 
Satowan, 
Lekinioch (ancianament Lukunoch), 
Oneop, 
Houk, 
Polowat, 
Tamatam, 
Pollap, 
Onoun, 
Makur, 
Onou, 
Unanu, 
Piherarh, 
Nomwin, 
Fananu, 
Ruo 
e Murilo. 

Las comunas son agropadas en 5 regions per de las rasons estatisticas: tres dins l’atòl de Chooc (Faichooc, Namoneas del Nòrd, Namoneas del Sud), una per las illas de l’Èst e del Sud (Mortlòcks) e l’autra per ’quelas de l’Oèst e dau Nòrd (Ocsoritod).

## Istòria
Un daus sieis districtes dau Territòri jos tutela de las Illas dau Pacific, ven a la creacion dels Estats federats de Micronesia, en 1977, un daus quatre estats. Micronesia deven independenta en 1986. L’estat pren lo nom actuau en 1989, apres un referendum.
Iacotsk

**Iacotsk** (en rus: Якутск ; en iacot: Дьокуускай *Dokoskaï*), es una vila de Siberia centrala, en Russia, e la capitala de la republica de Sakha (anciana Iacotia). Sa populacion s'enauçava a  en 2017.

## Geografia
Iacotsk se tròba sus la riba esquèrra de Lena dins la plana de Iacotsk, una estenduda plana de  de larg, que i se tròba concentrada la màger part de la populacion de la Iacotia. L'aglomeracion de Iacotsk es parcialament expausada als aigats  primadièrs del poderós flume siberian.

Iacostk es bastida en zona de pergelisòl (permafròst) es a dire que le sossòl es de longa gelat, çò que fa mestièr, entre autres, de construire los bastiments sus de pals prigondament enfonçats dins lo sòl per fin d'evitar sa deformacion. Iacotsk es fòrça alunhada dels autres grands centres urbans ; es en drecha linha distanta de  de Blagoveshchensk (la granda vila mai pròcha),  d'Irkotsk e  de Moscòu, que i es religada dempuèi 1689 per una rota postala siberiana creada par un ocàz de Pèire lo Grand .
## Referéncias
Lena

Lo **riu Lena** (rus: Лена; iacot: Өлүөнэ, Ölüöne) es un long flume de l'èst de Siberia, que raja en direccion nòrd-èst e nòrd  a travèrs l'óblast d'Irkotsk e la republica de Sakha per se getar dins la mar de Laptev (ocean Artic). Ten una longor de 4400 km, que ne fa lo onzen flume mai long del mond.

## Corsa
Lena nais a una altitud de 1640 mètres a sa font dins los monts Baikal al sud del plan central siberian, 7km a l'oèst del Lac Baikal, Lena raja puèi cap al nòrd-èst, per èstre rejonh per los rius Kirenga, Vitim e Oliokma. A partir de Iacotsk dintra dins lo país bassòl e raja cap al nòrd per èstre rejonh per son afluent drech lo riu Aldan e son mai important afluent esquèrra, lo riu Vilyuy. Après aquò, cap a l'oèst raja long de la cadena de Verkhoyansk puèi fa son camin al nòrd cap a la mar de Laptev, una part de l'ocean Artic, se trai al sud-àèst de las illas de Nòva Siberia per los  30000 km2 del dèlta de Lena .
## Referéncias
Renée Lafont

**Renée Charlotte Amélie Lafont** (Amians, 4 de novémer de 1877-Còrdoa, 1èr de seteme de 1936) qu'ei ua hemna de letras e traductritz picarda, d'origina occitana, assassinada au començament de la Guèrra civiu espanhòu.

## Carrèra literària e jornalistica
Que vasó a Amians, hilha d'un professor de letras classicas de las arradics bearnesas (los Lafont que son de Salias, los Birabent de Sauvatèrra), qu'avó ua licéncia de letras abans de publicar lo son purmèr roman, *L'Appel de la mer,* en 1910. Que publica après *Les Forçats de la volupté*, en çò d'Albin Michel en 1924.

La soa carrèra literària qu'estó sustot virada cap a la traduccion.Qu'èra ua de las miélhers especialistas d'Espanha. En 1913 qu'ei cargada de la rubrica "America ispanica" dens la revista *Parthénon*. Que vadó la traductora de l'escrivan Vicente Blasco Ibanez, en particular l'assai *Çò qui serà la Republica espanhòu* (1925).Au començament de las annadas 1930, que s'engatja en politica, a esquèrra, interessada qu'ei per la Republica espanhòu. Que rejonh la 5au seccion de la SFIO de París.

## Guèrra civiu espanhòu
Qu'estó enviada tà reportatge en Espanha per lo journau socialista *le Populaire*. Que segueish los combats a l'entorn de Còrdoa a un moment qui lo hront n'ei pas enquèra fixat. Lo 29 d'agost de 1936, qu'ei capturada per milicians nacionalistas en Las Cumbres de Alcolea. Que passa davant ua cort marciau, condemnada a mort e fusilhada lo 1èr de seteme de 1936, a Arroyo del Moro. Lo son còrs qu'estó trobat en 2017 dens ua hòssa comuna.
Lena (omonimia)

**Lena** pòt designar :

## Pichòt nom

## Toponims

### 
* Lena, un departament de Burkina Faso e una vila del meteis nom, capluòc d'aquel departament.

### 
* Lena, una comuna de las Astúrias, en Espanha.

### 
* Lena, una localitat del comtat de Stephenson en Illinois als Estats Units.

### 
* Lena, una localitat del comtat d'Oppland en Norvègia.

## Idronim
* Lena, un flume de Siberia en Russia.

## Divèrs

* (789) Lena, un asteroïde.
* Lena, una cantaira alemanda.
Óblast d'Irkotsk

thumb|
L**'Óblast d'Irkotsk** (en rus: Ирку́тская о́бласть, *Irkoutskaïa oblast*) es una division territoriala de la federacion de Russia, o óblast. Sa capitala es la vila d'Irkotsk.

## Geografia
L'óblast d'Irkotsk es situada dins lo centre e lo sud de Siberia, dins los bacins dels rius Angara, Lena e Tunguska inferiora.

Cobrís una superfícia de , que representa 4,5 % de la superfícia totala de Russia.
Óblast de Magadan

thumb|
L**'óblast de Magadan** (en rus; Магада́нская о́бласть, *Magadanskaïa oblast*) es un subjècte federal de Russia. Cobrís una superfícia de , l'óblast es la 11ena pus vasta subdivision de Russia. Sa capitala administrativa es la vila de Magadan.
Julián Gil

**Julián Gil** (nascut **Imanol Julián Elías Gil Beltrán** en 1970) es un famós actor argentin de cinèma, de television e de teatre. 

Un deus sons ròtles mei famós qu'èra lo deu *[[Por amar sin ley]]*.
Pactòl

Lo **Pactòl** (en grèc Πακτωλός, Paktōlós, del lidian *Pakta'la-wa*, ara *Sart Çayı* en Turquia) es un riu, afluent de la riba esquèrra de l'Ermos, que, dins l'Antiquitat, carrejava de palhetas d'aur, ne cresent las fonts de l'epòca. S'encontrava dins lo reialme de Lidia, al còr de sa region mai fertila, ont afloravan de venas d'aur, mas qu'es sovent subjècte a de bassacadas sismicas. Son nom turc actual, *Sart Çayı*, significa « riu de Sardes (Sart) ».

Plutarc (46-125) precisa que la riu èra d'en primièr nomenat **Crisorroas**, (en grèc Χρυσορρόας, « que carreja d'aur »).

## Legenda
La Lidia aviá per roi lo celèbre Cresus. Sa poténcia e sa riquesa, conegudas coma considerablas, li veniá dels sables aurifèrs de la riu e li val d'aver èstat imortalizat dins l'expression « ric coma Cresus ».

Midas èra lo rei de Frigia, reialme d'Asia minora situada entre la Lidia e la Capadòcia. Una istòria conta l'aventura arribada al vièlh bandarri Silèn. Aqueste, seguent una procession en l'onor de Dionís, se pèrd près del palais reial. Midas e sos gardians l'encontran retrouvèrent assopit e lo rei li ofrís de demorar unes jorns al palais abans de lo tornar a Dionís. Lo dieu prèmia lo rei li accordant un de realizar un vòt. Midas demanda que tot çò que tocariá a l'avenir se transforma en aur, sens realizar qu'aquò l'empachariá de manjar e beure. Assedat e afamat, suplica lo dieu de tornar prene son présent. Dionís li ordona alara de se lavar dins las aigas del Pactòl, près de la granda vila de Sardes.

Las fonts del Pactòl, que la Frigia li deviá una bona partida de sa poténcia, èran ja agotadas abans lo sègle I segon lo temòni del geograf grèc Estrabon (57 AbC.- 21 a 25 AbC.).

Segon Plutarc (que conta la mèsma istòria al subjècte del Caïc) *Pactòl* seriá le nom d'un filh d'un cèrt Lolis e de Leucotèa, filh que se getèt dins lo riu après aver abusat de sa sòrre sens la reconéisser.

## Vejatz tanben

## Nòtas e referéncias
Gelanava

**Gelanava** (*Gellenave* en francés) qu'ei ua anciana comuna gascona situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. En 1829, que fusionè dab Boson, adara Boson e Gelanava .

## Geografia
Gelanava qu'ei au sud-èst de la comuna de Boson e Gelanava, en faça de *Mimort* o *Mimors* (nom francés) qui ei part delà Midor.

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ʒelə'nawə] a Mimòrt . 
*Gela* qu'ei una varianta de *vièla*, era-medisha varianta de *vila* (sovent un latinisme o eventuaument un francisme en Gasconha), deu latin *villa*, ací au sens medieval de « vilatge ». Los noms d'aqueth tipe que son conservats dens la meitat oèst de Gers, especiaument au nòrd, près de Condòm, mès tanben dens los Hauts Pirenèus, maugrat lo remplaçament per *vila*, pr'amor deu francés (aute exemple : *gelh* = *vielh*, mes aqueth mot qu'ei eliminat despuish 1800). Lo fenomèn qu'apareish a l'escriut dens los documents sonque a partir de 1600 . 
*Nava* qu'ei l'adjectiu gascon qui correspon au latin *nova*. *Gelanava* qu'ei donc l'equivalent de *Vilanova* en catalan e de Vilanuèva en Agenés.

## Istòria
Sus la mapa de Cassini, Gelanava ei pas indicat com parròpia , mès que vengó comuna a la Revolucion. Gelanava que fusionè dab Boson en 1829, en medish temps que *Mimort* o *Mimors* .

## Demografia

* Lo n° INSEE qu'ei estat cambiat per rasons practicas

## Lòcs e monuments
## Véder tanben
## Nòtas e referéncias
Sengòr (Gers)

**Sengòr** (*Saint-Go* en francés) qu'ei ua anciana comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Despuish 1822, qu'es annexada a Boson, adara Boson e Gelanava .

## Geografia
I a pas de vertadèra aglomeracion, sonque la glèisa, quauques ostaus e la maison comuna de Boson e Gelanava, suu camin qui va de Boson a Gelanava  : Sengòr qu'es au centre de la comuna, au nòrd de *Mimort* o *Mimors* (nom francés) qui ei part delà Midor, au nòrd-oèst de Gelanava e au sud-èst de Bosonet e de Boson. La glèisa que tresplomba la vath de Midor.
## Toponimia
La fòrma francesa de *Saint-Go* que's tròba tanben hens las fòrmas ancianas de Sengòr (Lanas) e lo nom qu'ei probablament lo medish. Per aquera darrèra comuna, Bénédicte Boyrie-Fénié qu'explica son nom atau. *Sengòr* qu'es un faus agionime (un faus nom de sent). Que vieneré de **sen agor*, format d'un prumèr element **sen*, d'origina aquitanica, qu'auré lo sens de situacion dominanta, de promontòri, de mus, çò qui correspón a la realitat geografica, e d'un segond element qui es lo gascon *agor*, mot probablament manlevat au basque, ací au sens de « sec, eishuc ». Cf. Òssagòr, Lesgòr . La situacion geografica de nòste Sengòr, dab sa glèisa au bòrn deu planèr qui domina la vath de Midor, que justifica l'explicacion enqüèra milhor.

## Istòria
## Demografia

* Lo n° INSEE qu'ei estat cambiat per rasons practicas
## Véder tanben
## Nòtas e referéncias
Asia (província romana)

vinheta|350x350px|La província romana d'Asia.
La **[[província romana]] d'[[Anatolia|Asia]]** compreniá diferents reialmes antics d'Anatòlia: la Caria, la Lidia, la Misia, la Frigia et la Troada. Aviá una superfícia d'unes 78 000 quilomètres carrats.

Las vilas èran nombrosas: Pergama, Emirna, Efès, Milet… Quitament se lo reilame de Pergama foguèt legat per Atal III en 133 AbC., foguèt organizada per Manius Aquilius sonqu'en 129 AbC., après la guèrra causada per la revòlta d'Aristonicos.

La província d'Asia cobrís alara l’ancian reialme de Pergama, levat unes districtes de Frigia e de licaònia, confiats al rei del Pont, Mitridat V, e de Cappadòcia, Ariarat VI.

De 56 à 49 AbC, los tres districtes orientals de Cibira, Sinnada (Şuhut) e d'Apamèu (Dinar) ne son destacats al benefici de la Cilícia. Juli Cesar las li torna e li liga la Panfília. En 36 AbC, Marc Antòni ne destaquèt aquesta al benefici del reialme galat d'Amintas.

Jos l'Empèri, venguda província senatoriala, conguèt un periòde astrat.

Jos Dioclecian foguèt partejada en set província: Asia, illas, Ellespontic, Lidia, Caria, Frigia Ia e IIa totas jos l'autoritat d'un sol procónsol.

Jos Constantin e sos successors, faguèt partida de tres diocèsis: 

* diocèsi d'Asia, divisat en Ellespontic (Misia), Lidia, Caria, frigias Ia e IIa, Licaònia, Pisidia, Pamfília.
* diocèsi del Pont, divisat en Bitínia, Onorias, Paflagònia, Ponts Ia e IIa, Cappadòcias Ia e IIa, Armenias Ia e IIa, e Galàcias Ia e IIa.
* diocèsi d'Orient, divisat en Cilícias Ia e IIa, Osroena, Sirias Ia, IIa e IIIa, Fenicias Ia e IIa, Palestinas Ia, IIa e IIIa, Arabias Ia e IIa.

## Fonts

* Magie (David), *Roman Rule in Asia Minor to the end of the Third century after Christ*, Princeton, University press, 1950, 2 vol., XXII-1663 p.
* Rigsby (Kent J.), « Provincia Asia », *Transactions of the American Philological Association (TAPhA)*, CXVIII, 1988, p. 123-153.
* Sartre (Maurice), *L'Asie Mineure et l'Anatolie d'Alexandre à Dioclétien : IV<sup>e</sup> siècle av. J.-C. - III<sup>e</sup> siècle ap. J.-C.*, Paris, éd. Armand Colin, coll. « U », 1995, 375 p. .
Ceramic

**Ceramic** (en grèc ancian Κεραμεικός / *Kerameikos*) es lo quartièr dels tornejaires a Atenas. Segon Erodòt, son nom ven del gréc ancian κέραμος / *kéramos*, la tèrra de tornejaire, l'argila. Per Pausanias, lo nom ven puslèu de Ceramos, filh d'Ariana e de Dionís.

## Site arqueologic
centrat|vinheta|Vista generala del site arqueologic dempuèi lo Pompeion cap al nòrd-oest.

### Ceramic interior

Fichièr:Kerameikos 2008 - DerHexer 6.jpg|
Fichièr:Kerameikos 2008 - DerHexer 5.jpg|Pompeion, Dipilon.
Fichièr:Kerameikos 4.jpg|L'Eridanos (riu)


### Cimentèri del Ceramic

Fichièr:Kerameikos 10.jpg|Lecit (bas relèu)
Fichièr:Funerary stele of Hegeso on the Kerameikos in Athens.jpg|Estela d'Egeso
Fichièr:Kerameikos 12.jpg|
Fichièr:Kerameikos 13.jpg|Lecit
Fichièr:Kerameikos 14.jpg|


### Articles connèxes
* Ceramica

### Bibliografia

*  Ursula Knigge, *The Athenian Kerameikos. History, Monuments, Excavations*, The German Archaeological Institute in Athens, 1991.
Cap Matapan

Lo **Cap Matapan** es un cap dau sud de Peloponès qu'es lo ponch pus meridionau de la Grècia Continentala.

## Liames intèrnes

* Peloponès.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Marcha (juridiccion)

Una **marcha** (var. **marca**) èra un tipe de fèu creat, durant l'Edat Mejana, dins una region frontaliera amb una foncion particulara de defensa còntra lei territòris vesins. Son cap, que prenguèt pauc a pauc lo títol de marqués ò de margrave, èra generalament de poders militars estenduts que li permetiá d'entretenir de fortificacions importantas e de levar una armada sensa esperar l'arribada de son senhor.

## Liames intèrnes

* Fortificacions.
* Marquesats.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Arsenau de Venècia

L’**Arsenau de Venècia**, tanben dich **Arsenau de la Republica Serenissima**, es un arsenau bastit en 1104. Modernizat mai d'un còp amb l'introduccion de tecnicas d'estandardizacion pròchas dei metòdes industriaus modèrnas, aguèt un ròtle primordiau dins la construccion de l'empèri maritim venecian.

## Liames intèrnes

* Arsenau.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Arsenau

Un **arsenau** (var. **arsenal**) es un tèrme militar que designa plusors tipes de bastiments. A l'origina, èra un luòc de construccion, d'entretenença e d'avitalhament de naviris de guèrra e de seis equipaments. Au sègle XVII, comencèt tanben de designar d'usinas de fabricacion d'armas e de municions. Enfin, dempuei lo sègle XVIII, lei depaus de materiaus militars pòrtan pereu lo nom d'arsenaus.

## Liames intèrnes

* Arsenau de Venècia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha dei Dardanèls

La **batalha dei Dardanèls** es una batalha de la Premiera Guèrra Mondiala qu'opausèt l'Empèri Otoman a un còrs expedicionari francobritanic dau 18 de març de 1915 au 9 de genier de 1916. L'objectiu deis Aliats èra de desbarcar dins leis Estrechs per ocupar Constantinòble e assegurar la liason amb Russia. Pasmens, en despiech de la mobilizacion de fòrças importantas (16 divisions), leis Aliats se turtèron a una resisténcia acarnada e ben organizada (15 divisions) e avancèron pas. Après la revirada de plusors ofensivas, abandonèron son projècte e retirèron sei tropas.

Leis Aliats i perdiguèron  òmes e leis Otomans entre  e . Dins lo camp turc, se destrièt lo generau Mustafa Kemal que comandava la defensa otomana. Sa victòria li donèt un prestigi important que li permetèt, après lo conflicte, de prendre lo poder sota lo nom d'Atatürk.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Max Schiavon, *Le front d'Orient. Du désastre des Dardanelles à la victoire finale 1915-1918*, Tallandier, 2014.

## Nòtas e referéncias
Muzna

vinheta|''La filha dau Harem'', pintura de Francesc Masriera, 1890.
**Muzna** - *bora de plueja* en arabi andalos - es una femna dau harem de l'emir de Cordoa, la conculhèra dau prince Muhammad e la maire dau calife Abd al-Rahman III. Es una basca - o veire franca per André Clot - qu'era crestiena d'avanç son convertiment a l'Islam. Reirefilha de Fortún Garcés, fa partida de la familha reala de Navarra, los Arista. Es morta en 968 aprèp J.-C. Es posible que fa maitot partida de la familha dau filosof Ibn Hazm.

## Referenças
Comunautat de comunas d'Armanhac-Ador

La ****  qu'èi ua comunautat de comunas francesa, situada dens le departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Son còdi SIREN es 200035632. 

## Composicion

## Mapa, imatges

Localisation EPCI Armagnac Adour dans le Gers, France.svg|Localizacion dens lo Gers
Aignan - Eglise Saint-Saturnin - Façade -2.JPG|Faciada sud de la glèisa Sent Sarnin d'Anhan
Tour de Termes d'Armagnac 2 (Gers, France).JPG|Tor de Tèrmis d'Armanhac
Église de Maulichères - façade.JPG|Glèisa de Maulishèra
pont_adour_tarsac_pierre.jpg|Pont sus l'Ador a Tarçac
Aignan vignoble.jpg|Vista d'Anhan e lo vinhau de Sent Mont
Église de Pouydraguin 3.JPG|Glèisa de Poidraguin, vista deu cementèri
Sabazan - Eglise - Chevet.JPG|Absida de la glèisa de Sabasan
Cave coopérative Saint Mont.JPG|Cava cooperativa de Sent Mont
Saint-Germé - arènes 3.JPG|Arenas de Sent Germer
Cannet - étang.JPG|Un estanh a Canet
Aignan gers village 3.jpg|Centre d'Anhan
Caumont - église.JPG|Glèisa de Caumont
Lycée vinicole Riscle.JPG|Licèu vinicòla de Riscla
Église Saint-Michel Lelin Lapujole-1.jpg|Glèisa Sent Miquèu deu Lin

## Nòtas


* Lo SPLAF (Sit sus la Populacion e los Limits Administratius de França)
* L'ASPIC
Sent Mesard

**Sent Mesard** qu'ei un toponim occitan:
* Sent Mesard dens l’ancian canton de Miranda (Gers)
* Sent Mesard dens l’ancian canton de Leitora, uei canton de Leitora e Lomanha (Gers)
Montgardin

**Montgardin** es un toponim occitan:
* Montgardin, comuna de Daufinat
* Montgardin, anciana comuna de Gasconha
Montgardin (Gasconha)

**Montgardin**, fòrma probabla (en francés, *Mongardin*), qu’ei ua anciana comuna gascona. Qu’èra dens lo canton de Miranda deu departament de Gers. Qu’avèva 150 abitants au recensament de 1821 . En 1822, qu’estó annexada per Sent Mesard.

## Geografia
Montgardin qu'es a l'èst-sud-èst deu borg de Sent Mesard, delà la Petita Baïsa e garda sa glèisa (« capèra ») e son cementèri .

## Toponimia
*Montgardin* qu'es format de *mont*, deu latin *mons, montem* e d'un nom qui se rapòrta a l'agricultura (« òrt, casau »), deu germanic **garten*   (véser Montjardin per ua varianta fonetica influenciada per la fonetica francesa).

## Istòria
Montgardin qu'èra parròpia annèxa au sègle XVIII .

En 1822, qu'annexèn la comuna de Montgardin e tanben la de Poisegur a Sent Mesard .

## Demografia

* Las donadas de la dreta deu grafic, plaçadas automaticament, que son las de la comuna entièra de Sent Mesard.

## Lòcs e monuments

Chapelle_Saint-Barthélemy_de_Mongardin_2019_03_-_Clocher-mur.jpg|La glèisa Sent Bortomiu.
Chapelle_Saint-Barthélemy_de_Mongardin_2019_01_-_Chevet.jpg|Idem.


## Nòtas e referéncias
Oyapock

L**Oyapock**, ancianament *Wiapoco*, en neerlandés e en portugués *Oiapoque*, es un flume que marca la frontièra entre Brasil e França en Guaiana dempuèi 1713 amb la signatura del tractat d'Utrecht. Mas, aquesta frontièra foguèt reconeguda per França sonque qu'après un arbitratge internacional en 1900; França estimava en que la Guaiana francesa s'espandissiá fins al Rio Araguari.  

## Geografia
De  de longor en França, sa font es al Brasil, Estat d'Amapá, al Nòrd de la Serra Uassipein. 

Un pont sus l'Oyapock Liga la vila de Saint-Georges-de-l'Oyapock en Guaiana e la vila d'Oiapoque al Brasil. Sa construccion es acabada dempuèi agost de 2011, mas foguèt inaugurat qu'en març de 2017. Fòrça piroguièrs permeton tanben de passar lo flume per anar a Oiapoque. 

Aquesta frontièra es vigilada de contunh per la gendarmeria nacionala e pels legionaris del 3n REI a Saint-Georges-de-l'Oyapock e a Camopi. Aquestes pòstes avançats son utilizats coma partença de las missions de contraròtle de la gendarmeria e de l'armada (luta contra la recerca d’aur salvatge, immigracion clandestina, lo trafec d'esséncias etc.)
esquèrra|vinheta|250x250px|Lo saut Maripa sus Oyapock.
A vint minutas de veitura al sud de Saint-Georges, puèi detz minutas de caminada seguent una anciana via de camin de fèrre d’escart de  servissent al transferiment de las pirògas o alara a vint minutas de priòga, se pòt decobrir saut Maripa, un dels mai bèls sauts de Guaiana.

## Idrologia
La superfícia del bacin idrografic d'Oyapock es de  a Maripa. Son debit interannal o modul i es de  e son debit especific de  per km2. Lo flume presenta un peroòde d’aigada de febrièr a junh pendent la sason de las pluèjas e un periòde d’estivatge de setembre a novembre al moment de la sason seca. Las valors extrèmas mesuradas pel debit mensal sul periòde 1953-1995 son egalas a  e .

### Afluents

* Ouanary al nivèl de son estuari.
* Yaloupi a unes 200 quilomètres de son estuari.
* Rio Uaçá al nivèl de son estuari.
* Crique Gabaret
* Rio Pantanari
* Crique Armontabo
* Rio Cricou
* Crique Noussiri
* Rio Anotaïe
* Camopi

## Istòria
Es su las broas de l'Oyapock que moriguèt en 1624 Jessé de Forest qu’aviá organizat, amb Willem Usselincx, l'installacion de familhas josievas e protestantas wallonas vengudas d'Avesnes-sur-Helpe, jol capinajat de Jan de Moor, una de las primièras implantacions europèas sus la Còsta Salvatja. L'istòria cartografica del bas-Oyapock, de 1506 a 1900, foguèt marcada dins un obratge de Patrick Pérez en 2017.

## Galeria

Oyapock.JPG|vista del Brasil cap a la Guaiana francesa près del vilatge de Saint-Georges-de-l'Oyapock
Saut maripa 2011.jpg|saut Maripa en junh 2011: debit encora important malgat l'arribada de la sason seca
Pont depuis l' Oyapock.jpg|Pont acabat en agost de 2011
Une pirogue SGO.jpeg|una piroga taxi per ligar lo Brasil


## Vejatz tanben

## Nòtas e referéncias

### Referéncias
Salinas (Califòrnia)

**Salinas**, situada dins una val fluviala del meteis nom aperaquí 13 km de l'Ocean Pacific, es lo sèti e la mai granda vila del Comtat de Monterey, en Califòrnia. En 2018, sa populacion èra estimada a 156 259 abitants.

Amb un clima marin ideal pels vinhals, legums, e flors, la vila es coneguda per son agricultura que li valguèt l'escais de "the Salad Bowl of the World", literalament "*l'Ensaladièr del Mond*".

Vila natala de l'escrivan John Steinbeck, podèm tròbar aicí l'ostal de sa jovença, aital que los decòrs d'unes de sos libres, coma *Cannery Row*, qu'es lo nom d'una rota a Salinas.

## Geografia

La vila es situada a aperaquí 13 km del Ocean Pacific e 16 km al èst-sud-èst de l'embocadura dela Ribièra Salinas.

### [[Clima]]

## Istòria

## Demografia

## Personas celèbras nascudas a Salinas
*Vanessa Hudgens, actritz
*Monty Roberts, cavalièr
*John Steinbeck, escrivan

## Nòtas e referéncias
Lu Andrade

thumb|250px|Lu Andrade en 2018
**Luciana Andrade**, mai coneguda coma **Lu Andrade** (Varginha, Minas Gerais, 18 de setembre de 1978) es una cantaira, instrumentista e compositora brasiliana.

## Discografia
* *Luciana Andrade* (2010)
* *Ao vivo no estudio showlivre* (2013)
Edòm

right|150px|thumb|Localizacion de l'ancian reiaume d'Edòm.
left|150px|thumb|Mapa qui muisha lo reiaume d'Edòm (en arroi) de cap a 600 abC. L'airau en arroi fonçat que muisha l'estenduda d'Idumèa a l'epòca classica.
**Edòm** (אדום en ebrèu) qu'ei un reiaume deu Pròche Orient ancian situat au sud de la mar Morta, au sud de Juda e de Moab, suus dus costats de la vath d'Arabah.

Lo nom deu país que significa  per'mor de las colors arroia e òcra deus monts d'Edòm, au sud-oèst de la Jordania actuau.

A partir deu periòde pèrsa aquemenida lo tèrme **Idumèa** (Ἰδουμαία *Idoumaía* en grèc) qu'ei utilizat entà designar ua petita region situada au nòrd deu Nèguev, poblada d'edomitas o idumèus per la loa migracion de cap au nòrd arron de l'aucupacion progressiva peus nabatèus d'ua partida deu lor territòri de Transjordania.
Colómbia (flume)

**Colómbia** o **Colòmbia** es lo flume pus long de la region nòrd-oèst pacifica en America del Nòrd. Lo riu nais dins las Montanhas Rocosas de la Colómbia Britanica, en Canadà. Raja cap al nòrd-oèst puèi cap al sud dins l'estat american de Washington, puèi vira cap a l'oèst per far la frontièra entre los estats de Washington e d'Oregon abans de se traire dins l'Ocean Pacific. Lo flume fa  de long, e son afluent mai important es lo riu de Snake. Son bacin idrografic fa aperaquí la talha de França e s'estend sus sèt estats americans e províncias canadencas. Colómbia es lo quatren flume dels Estats Units en volum, e lo que ten lo debit mai important entre totes los rius que se trason dins l'Ocean Pacific. Colómbia e sos afluents son estats al centre de la cultura e de l'economia de la region dempuèi de milièrs d'annadas. Serviguèron pel transpòrt dempuèi los tempses ancians, fasent lo ligam entre los diferents grops culturals de la region. Lo sistèma fluvial abriga maitas espècias de peisses anadròmas, es a dire que migran de las aigas saladas de l'ocean Pacific cap a las aigas doças del flume. Aquelas espècias e especialament lo salmon constituïsson la principala ressorça de subsisténcia pels pòbles natius.

A la fin del sègle XVIII, un naviri american foguèt lo primièr batèl non indigèna a dintrar dins lo riu; foguèt seguit per un explorador britanic que descobriguèt la cadena costièra d'Oregon dins la val de Willamette. Dins los decennis seguents, las companhiás de pelissariá faguèron servir lo flume coma rota comerciala. A tèrra los exploradors dintrèron dins la val de Willamette per la Gòrja del riu Colómbia, e los pionièrs comencèron de colonizar la val en nombre. Los batèls de vapor facilitèron lo negòci per lo flume; puèi tanben l'arribada del camin de fèrre a la fin del sègle XIX.

Dempuèi la fin del sègle XIX, las installacions divèrsas, privadas e publicas, se son fòrtament desvolopadas sul flume. Per facilitar la navegacion de las naus e de las barjas, de resclausas foguèron bastidas long de Colómbia e de sos afluents, e lo dragatge dobriguèt e mantenguèt de canals de navegacion praticables.
Tre lo començament del sègle XX, de paissièras foguèron bastidas per la produccion d'electricitat, la navegacion, l'irrigacion agricòla e lo contraròtle dels aigats. La produccion d'energia nucleara se fa sus dos sites long del flume e de plutonium per las armas nuclearas foguèt produch pendent dos decennis sul site del laboratòri nacional de Hanford, qu'es ara lo site nuclear pus contaminat als Estats Units. Totas aquelas evolucions aguèron un impacte enòrme suls ecosistèmas locals, e benlèu especialament per la polucion industriala e los obstacles a la migracion dels peisses.
Posca cosmica

drecha|vinheta|250x250px|Posca interplanetària, poósa econdritica.
La **posca cosmica** es la posca presenta dins l'espaci. L'essencial d’aquesta posca es formada de granas de talha inferiora a , mas se trapa tanben de cristals refractaris de talha vesina o passant lo micron. La posca cosmica inclutz de matèria organica complèxa (de solids amorfs d’estructura mixta aromatica–alifatic), que poiriá aver estat sintetizada dins d'ancianas atmosfèra estellaras,,.

La posca cosmica es observada per de mejans espectroscopics mas es tanben recampada, dins l'espaci interplanetari per de sondas espacialas e tanben sus Tèrra pels sediments. Es estimat que se pausa unas  de posca cosmica. 

Se destria diferents tipes de poscas cosmica, segon sa localizacion: posca circumplanetària, posca interplanetària, posca interstellara e posca intergalactica. La posca interplanetària es formada diferentas compausantas d'origina multipla: posca cometària, posca asteroïdala, posca venent dels objèctes de Kuiper, e posca interstellara de passatge (o presa) dins lo Sistèma solar.

## Posca circumplanetària
La posca circumplanetària es en orbita a l’entorn d'una planèta. Pòt èsser constituida de posca interplanetària presa en orbita, mas tanben de posca eissida de l'erosion espaciala dels satellits de la planèta; es alara mai sovent amassada en anèl concentrics.

## Posca interplanetària
La posca de l'espaci interplanetari es a l'origina de la lutz zodiacala. Las primièras poscas interplanetàrias foguèron recampada per la mission espaciala Stardust en agost de 2004, e tornada sus Tèrra en 2006,,,.

## Posca interstellara
La densitat de poscas dins lo mitan interstellar pròche (la « botiòla locala ») es estimada a unas 10 granas/m3, aquestas granas avent una massa d'unes 10 kg cadun, en mejana.

## Posca intergalactica

## Nòtas e referéncias

* (en) Cet article est partiellement ou en totalité issu de l’article de Wikipédia en anglais intitulé « Cosmic dust » (voir la liste des auteurs).
Ĉina Junulara Esperanto-Asocio

Ĉina **Junulara Esperanto-Asocio** (ĈJEA) es l'organizacion que representa oficialament la jòunessa esperantista de China. Fuguet fondada en 1993, la mesma annada que la creacion de la seccion nacionala de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO). L'associon es la seccion jòunessa de la liga-esperanto chinesa.
Universala Esperanto-Asocio

L**'Associacion mondiala d’esperanto** (*Universala Esperanto-Asocio* o **UEA**) a per objectiu de promòure  e de desvelopar l'emplec de la linga internacionala equitabla esperanto per facilitar la comunicacion entre personas de lingas natalas diferentas quau que sia son niveu d'estudi. Son organe de comunicacion oficiau es la revuda *Esperanto*. L’associacion edita totparier chasca annada un *Annuari de l'Associacion mondiala d'esperanto* d’autorn de 250 pajas.

## Relacions internacionalas
thumb|left|Lo sieti sociau de l’associacion, a Rotterdam
thumb|right|País ente trobem 'na associacion nacionala liada a l’Associacion mondiala d’esperanto

L’associacion mondiala d'esperanto compta daus membres individuaus dins 120 país e federa las associacions nationalas d'esperanto de 71 país.

## Referencias
Vilhèras (Gers)

**Vilhèras** qu'èra ua comuna occitana de Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. En 1852, qu'estó despartit énter Projan e Segòs.

## Geografia
## Toponimia
* **Vilhèras** qu'es lo medish nom que Vilhèra (Bearn) dens l'aglomeracion paulina. Lo plurau qu'èra irregularament emplegat e s'explica benlèu perqué i a Gran Vilhèra e Petit Vilhèra. Los noms de tipe *Vilhèra*, *Vilhèras* que vienen de *villa* dab lo sufixe diminutiu *-ella*, donc **villella*. Segon l'epòca, lo sens qu'es « petita *villa* » o « petit vilatge, petita comunautat ». Que i a pr'aquò una irregularitat : **villella* qu'auré devut donar **vilella*, puish **vilèra* (cf., per verificacion lo nom lengadocian *Vilèla*, qui es pas un nom de comuna, mès qu'illustrè Joseph de Villèle, President deu Conselh de la Restauracion e cònse de Tolosa, d'ua familha lauraguesa). La banhadura de *l* s'explica mau . Que's remarca tanben que lo tipe **villella* es exclusivament gascon o près deu gascon.
* *Visons*, *Bizous*. Se lo nom es ancian, que deriva benlèu deu nom celtic d'òme *Bitios*, dab lo sufixe *-onem*. Conferir dab Bisa de Menerbés e dab Bisanet.
## Istòria
* Vilhèra(s) qu'avèva annexat *Visons* en 1822 ; *Bizous* qu'es au nòrd-oèst de la comuna de Segòs.
* En 1852, *Villères* (nom francés, donc **[[Vilhèras (Gers)|Vilhèra(s)]]**) qu'estó despartit énter Projan e Segòs . Sus la mapa de Cassini, *Pt Bilhere* qu'es au nòrd de la comuna e *Gd Bilhere* qu'es au nòrd-oèst de Segòs. Èran pas parròpias . Aqueths noms qu'an dispareishut de la mapa IGN actuala e qu'èran tanben absents de la mapa d'Estat-Major , realizada quand Vilhèra èra enqüèra comuna. Gran e Petit Vilhèra qu'èran benlèu sengles quartièrs, un principau e un segondari, mès sense aglomeracion d'aqueths noms. Logicament, Projan que ganhè Petit Vilhèra (progression de 80 abitants énter 1851 e 1856) e Segòs Gran Vilhèra e *Visons* (progression de 200 abitants énter las medishas datas).

## Demografia

* Lo n° INSEE qu'es lo d'un aute lòc per rasons practicas

### Demografia ''Bisons''

* Lo n° INSEE qu'es lo d'un aute lòc per rasons practicas

## Véser tanben
* Projan
* Segòs
## Nòtas e referéncias
Conjugason

La **conjugason** o **conjugacion**, en gramatica, es un conjunt de formas verbalas produitas pel mecanisme de flexion verbala. L'ensemble de las formas d'un meteis vèrb constituísson un paradigma. Mai sovent, la conjugason se realiza segon un nombre de traits gramaticals coma: 
* la persona;
* lo nombre;
* lo genre;
* lo temps;
* la votz;
* lo mòde;
* l'aspècte;
* lo movement associat, entre autras possibilitats.

## Exemple simple en occitan

La forma de "referéncia" d'un vèrb es nomenat l'infinitifu present; prenem per exemple lo vèrb «pensar».

Quand se descrich una accion en cors, s’utilise un temps nomenat "present de l'indicatiu", e la forma del vèrb depend de la relacion entre lo locutor, lo subjècre del vèrb (la persona) e le nombre del subjècte:

* lo locutor parla de semèsme: 1èra persona del singular, «*pensi*»
* lo locutor parla a un autre individú: 2a persona del singuliar, «*pensas*»
* lo locutor parla a un autre individú (o un grop) d’un tresen individú: 3a persona del singular, «*pensa*»
* lo grop dels locutors parla de semèsme: 1èra persona del plurial, «*pensam*»
* lo grop dels locutors parla (polidament o non) a un autre grop o alara polidament a un individú: 2a persona del plurial, «*pensatz*»
* lo grop dels locutors parla un autre individú (o grop) d’un tresen grop: 3a persona del pluria, «*pensan*».

Se l'accion es acabada, revolguda e qu’es pas simultanèa a una autra accion de raconta, s’utilisa lo preterit: «*pensèt*».

En consequéncia, los vèrbs se conjugan en foncion de sas conjugasons o morfèmas verbals de racina.

* Vèrbs acabats en -AR (1ra conjugason)
* Vèrbs acabats en -ER o -RE (2da conjugason)
* Vèrbs acabats en -IR (3na conjugason)

## Articles connèxes
* Morfogia verbala en occitan
* Conjugason occitana

## Nòtas e referéncias
Organizacion Mondiala daus Jòunes Esperantistas

La **TEJO** o l'**Organizacion Mondiala daus Jòunes Esperantistas** o l'*Organizacion Mondiala deus Joens Esperantistas* o l'*Organizacion Mondiala dei Joveis Esperantistas* o l'*Organizacion Mondiala dei Joves Esperantistas* o l'*Organizacion Mondiala dels Joves Esperantistas* (en esperanto *Tutmonda Esperantista Junulara Organizo, TEJO*) fuguet fondada en 1938 emb lo nom de *Tutmonda Junular-Organizo* (Organizacion Mondiala daus Jòunes) e prenguet son nom actuau en 1952. En 1956 s'associet emb L*'[[Universala Esperanto-Asocio|Associacion Mondiala d'Esperanto]]* e ne'n faguet sa brancha jòuna. En 1971 las financias e l'administracion de *TEJO* s'integreten completament.
Son estatut d’independancia es envisatjat dempuèi lo 100en *Congrès Mondiau d'Esperanto* de l’estiu 2015, per aver sa pròpra reconeissença.

Qu'es 'na organizacion culturala, educativa e politicolingüistica qu'organiza de las rencontras, daus programas educatius e utiliza la linga internacionala esperanto.

### Estructura
eta|center|Diagramo: la strukturo de TEJO|600px

### Referencias
Temps (gramatica)

En gramatica, lo **temps** rebat lo temps de referéncia d'una frasa, e pòt se diferenciar en dos tipes principals:

: A) lo temps absolut, qu'es mesurat dempuèi lo vejaire del locutor e en relacion amb lo moment ont se debana l’accion.
: B) lo temps relatiu, que se mesura Al respècte del precitat temps absolut.

Los «tempses absoluts» a son torn se destrian informalment en tres moments: passat, present e futur. Aquelas tres possiblas valors rebaton las idèas intuïtivas d'abans/anteriora, ara/simultani, après/posteriora. Donats dos eveniments, lo temps gramatical exprimís se un se debana abans l'autre (lo primièr es passat Al respècte del segond), los dos son simultanèus (lo primièr es present al rspècte del segond e viceversa) o s'un d'aquestess arriba après l'autre (lo primièr es futur Al rspècte del segond). 

Unas lengas identifican a vegadas lo presenta e lo futur coma un unic temps gramatical (passat/no-passat) e d’autras introdusisson de diferéncias entre passat alunhat, passat recent o futur immediat e futur recent.

## Temps absolut
Los sistèmas de temps absolut son de biais de classificar los eveniments segon que sián anteriors, simultanèus o posteriors amb lo moment del discors. Atal, se classificar informalment en tres moments: passat, present e futur.

### Passat
Lo passat gramatical s'utiliza per exprimir d'accions que son anterioras al moment del discors. Recamp totes los eveniments que ja son debanat.

### Present
Lo present gramatical s'utiliza per exprimir d'accions que se debanan dins lo temps actual, es a dire, las accions que fan pas referéncias ni al passat ni al futur.

### Futur
Lo futur gramatical s'utiliza per exprimir d'accions que son posterioras al moment del discors, e que doncas se son pas encara debanadas.

## Referéncias
Nombre (gramatica)

Lo nombre es una caracteristica de la morfologia d’unes mots variablas al respècte de la quantitat o **nombre** d'eles. Lo nombre pòt afectar sonque la paraula variabla mas tanben los elements que ne dependon (acòrdi).

Cada lenga a son concèpte de nombre pròpri, n'i a qu'an quitament pas aquel trach gramatical, coma lo pirahã. L'oposicion mai frequenta se fa entre singular e plural. Seguís una lista de nombres que segon la lenga, s’utiliza o pas aquestas variacions:

*Singular: representa una sola unitat
* Plural: representa d’unitats divèrsas
* Singulatiu: Representa una unitat seguida d'autras
* Nombre dual: representa doas unitats
* Trial: representa tres unitats
* Quadral: Representa quatre unitats
* Paucal: Representa una quantitat pichona d'unitats
* Collectiu: representa un ensems d'unitats
* Nullar: Representa zèro unitats
* Partitiu: Representa una porcion d'unitats (s’exprimir amb lo cas gramatical genitiu)
* Distributiu: Representa divèrsas unitats qu'an pas relacion entre elas
* Invèrs: Segon la classa de mots, i a un nombre marcat e l'autre qu’es son invèrs (coma dins la lenga towa)

## Expression del nombre
Lo nombre se pòt exprimir mejans la flexion, coma dins la majoritat de las lengas indoeuropèas. Aquela flexion pòt se realizat amb un sufixe, una desinencia de la declinacion, un prefixe (coma dins las lengas bantús), un cambiament d’allomòrf (cambiament de letras determinadas letras dins lo mot, coma lo plural intèrne de l'arabi) o per reduplicacion de la raiç (coma en chinés). 

Pòt tanben s'exprimir amb una paraula totalament diferenta, coma es lo cas *person-people* en l'anglés. Dins las paraulas qu'an pas un nombre marcat, pòt aparéisser dins çò que se trapa a l’entorn, coma los adjectius o pronoms. Fin finala, pòt se deduire lo nombre del contèxte o s'especificar amb de numerals e quantificadors, un procediment sintactic pròpre de la lengas aïllantas.

## Lo nombre en occitan
En occitan lo nombre non marcat es lo singular, que s'opausa al plural, aqueste darrièr se forma amb lo morfema -s, mais i a de variantas foneticas e ortograficas. Tòca los noms, los adjectius, los pronoms, los determinants e los vèrbs, que se cal acordar entre eles quand apartenon al mèsme sintagma (mai, lo nuclèu del subjècte cal s’acordar en nombre amb lo vèrb). Existís de mots invariables.

Lo singular designa una sola unitat e lo plural divèrsas, sens n'especificar quantas. Excepcionalment, Lo plural pòt designar una sola unitat, es lo cas del plural de modèstia o de majestat, ont lo locutor utiliza lo "nosautres" per far referéncia a se mèsme. Una autra excepcion es la paraula "ambedós", qu'es un rèste d'un ancian nombre dual.