Besièrs

**Besièrs** (; en occitan ancian: *Bezers*; en francés: *Béziers* ) es una vila occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament francés d'Erau e la region d'Occitània.
Sa populacion municipala èra de 80.815 abitants en 2022, çò que fa de Besièrs la segonda ciutat pus importanta del departament e la cinquena de la region d'Occitània. Ocupa una superfícia de 95,48 km².

Lo gentilici dels abitants es **besie(i)renc -a** e l'animal totemic de la vila es lo camèl.

## Geografia
La vila es situada dins la plana lengadociana. Es lo caplòc del parçan de Besierés, a la broa d'Òrb e del Canal de las Doas Mars, a 20 km de la mar Mediterranèa. A 50 km pus al nòrd tròban las montanhas d'altitud mejana del Naut Lengadòc :  Carós (1090 m), Espinosa (1124 m) e los Monts de La Cauna dins Tarn (1267 m), que forman los darrièrs retlèus al sud del Massís Central.

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son (en mai de las en grèc) : *Beterrae*, *Beterras Orbis*, al 1èr sègle (Pomponius Mela, 11.5), *Beteris*, al segond sègle (Taulas de Peutinger), *Beterris* (var. : *Becernis*, *Beternis*), *Beterras* (var. : *Baeterras*), cap a 300 (Itineraria Antonini), *civitas Beterris* (var. : *Biterris*), al sègle IV (?) (Itineraria Burdigalense), *Besaram*, al sègle IV-VI (Avienus, Ora maritima, en 591), *Beterris*, cap a 678, *Biterris* en 752, *in castello Bitterris civitate* en 990, *in Viterris civitate* en 1013, *in burgo Bitiris*, cap a 1067, *civitatem de Biterri* en 1107, *Beders* en 1118, *Bezer* en 1129, *ad Beders*, *Bederz* en 1154, *apud Biterrim* en 1168, *in camino de Veteris* en 1183 (?), *evesque de Bezes* en 1336, *viguerie de Beziers*, cap a 1370, *la ville de Bediers* en 1377, *la vigaria de Bezes* en 1380, *Besiers* en 1393, *Bezes* en 1425 e 1434, *Beres* en 1425 e 1426, *Beses* en 1437, *Pisias* en 1495 (viatge de J. Münzer), *Beziers* en 1570, *Bediers* en 1578-1606, *Béziers* en 1613, 1622, 1643, 1708, 1740-60, *Besiers* en 1740-60. 

Segon Dauzat, *Besièrs* es un nom preceltic, qu'a la meteissa raiç que lo flume *Baetis*, nom antic de Guadalquivir, a l'origina del nom de la Betica (*Baetica* en latin); Hamlin, explica *Besièrs* a la seguida d'Enric Guiter (Féd. Hist. Languedoc Méd. Roussillon, XXXVI e Congrès, 1963 , pp. 147-151), coma l'équivalent de Beders (província de Lhèida); seriá un derivat del vascon *biterri*, « lo borg de la rota », latinizat en **Biterria*. Entre *bit-* e *baet-*, cal causir o resòlvre la contradiccion.

## Istòria
Se trapan a la broa d'Òrb de traças de vida datadas de l'epòca neolitica, mas es al sègle primièr abans lo Crist que los romans forabandiguèron los celtibèrs per fondar una colonia nomenada *Civitas urbs baeterrensis*. 
Situada a qualques quilomètres de la Mediterranèa sul flum Òrb e traversada per la Via Domícia que ligava la futura Itàlia a la peninsula iberica, *Baeterrae* foguèt lo nom antic de Besièrs, que coneguèt una creissença considerabla fins al sègle III quora comencèt a patir d'atacas e aguèt a bastir las muralhas enrodant la vila.

Las atacas contunhèron e Besièrs aguèt d'endurar l'invasion visigòda al sègle VI que contrarotlèron tot lo país. Dos sègles mai tard foguèt conquistada per las tropas musulmanas abans de patir las atacas furiosas dels francs que, amb son menaire Carles Martèl, la destrusiguèron en 737. Venguèt puèi sedença d'un avescat e un vescomte i apareguèt cap a 885 e aguèt una creissença tan fòrta que venguèt lèu una de las ciutats mai importantas d'Occitània.

La ciutat de Besièrs siaguèt lo 22 de julh de 1209 lo centre d'un dels episòdis pus crusèls e sanguinaris de la crosada francesa contra lo catarisme que culminèt amb la cremada de la ciutat e lo chaple de sos abitadors.

Lo 7 d'abrial de 1247 la ciutat siaguèt integrada definitivament dins lo Reiaume de França. L'annexion foguèt sagelada simbolicament amb lo cambiament de las armas de la ciutat e l'aposicion de las flors de liri, simbòl dels reis de França.

Besièrs a patit dempuèi lo mièg del sègle XX d'un fenomèn de metropolizacion, de concentracion de la populacion e de las activitats dins las aglomeracions mai importantas, aicí Montpelhièr. En 1954, la populacion municipala de las principalas vilas de Lengadòc-Rosselhon, Montpelhièr, Nimes, Perpinhan e Besièrs èra respectivament de 97 501, 89 130, 70 051 e 64 929 abitants. La comparason de las populacions de las aglomeracions donariá de resultats pauc diferents, estant que las 4 vilas an una superficia importanta. Tanlèu 1968, las donadas èran 161 910, 123 292, 102 191 e 80 481 abitants. Per çò qu'es de las unitats urbanas ara, las populacions en 2019 èra respectivament de 458 189, 183 471, 203 025 e 93 623 abitants. Se vei clarament, en mai de l'aviada de Montpelhièr, que Nimes patís mai de la concurréncia de la capitala regionala que Perpinhan, pr'amor de sa proximitat e que Besièrs coneis una vertadièra estagnacion, aquò per tres rasons : es la sola de las quatre desprovesida d'una foncion prefectorala e, coma Nimes, es a pauc de distància de Montpelhièr; en mai d'aquò, Besièrs èra tròp dependenta del vin (e dejà en crisi abans 1954).

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Legenda del camèl de Besièrs
L’evangelista Sant Afrodisi nasquèt en Egipte en 36 abans Jèsus Crist. Dintrèt dins Besièrs sus l’esquina d’un camèl. Davant sa capitada, los romans malcontents li faguèron copar lo cap qu’escampèron dins un potz. Mas las aigas tornèron montar lo cap, Sant Afrodisi l’agantèt e poguèt èsser enterrat coma cal. Los besierencs faguèron del camèl salvat la bèstia totemica de la vila.

## Monuments e luòcs d'interès

* La catedrala de Sant Nasari
* La glèisa de la Magdalena
* Lo Pont vièlh
* Lo CIRDÒC
## Personatges ligats a la vila
* Guilhèm de Besièrs (trobador)
* Guilhèm de Besièrs (fisician)
* Ramon Gaucelm (mistralenc: *Ramoun Gaucelm*), de Besièrs, trobador del sègle XII.
* Pèire Pau Riquet (1609-1690), arquitècte e engenhaire, creador del Canal de las Doas Mars.
* Joan Antòni Injalbèrt (1845–1933), escultor famós.
* Jean Moulin (1899-1943), naut foncionari, resistent famós
* Maria Roanet (1936), cantaira e escrivana.

## Espòrt

* Associacion Esportiva de Besièrs Erau

## Ligams extèrnes
* Libre de Memorias (Jacme Mascaro, 1390).

## Nòtas e referéncias