open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grop dau Rassemblament Democratic e Sociau Europèu

Fondèron lo **Grop dau (del, deu) Rassemblament Democratic e Sociau (-al) Europèu (RDSE)** (en francés : *Groupe du Rassemblement démocratique et social européen*) en 1982 sota lo nom de Senèstra Democratica (en francés : *Gauche démocratique*). Grop parlamentari francés mai ancian, rassembla actualament 23 senators. Lo president n'es Jean-Claude Requier.
Dessenhaire

Lo **dessenhaire** (au femenin : la **dessenharèla** o la **dessenhairitz**) es la persona que practica lo dessenh. Lo dessenh que resulta dau trabalh dau dessenhaire pòu èstre artistic, documentari, tecnic, o una basa de trabalh per d'autres professionaus.
Realizator de l'animacion

Lo **realizator de l'animacion** es lo realizator en carga de toi lei facetas dau procès d'animacion d'un filme d'animacion o d'una seria animada per una presa de vista reala.
Ostroměř

**Ostroměř** (en alemand : *Wostroměr*) es una comuna dau destrech de Jičín, dins la region de Hradec Králové, en Chequia. La populacion èra de 1 365 abitants en 2018.
Lengas dakoïdas

Las **lengas dakoïdas**, parladas en Nigèria, constituïsson una branca de las lengas benue-còngo, que fan partida de las lengas nigèrocongolesas.

## Classificacion

La classificacion intèrna del dakoïd es:
*gaa–dong
**donga (dong)
**gaa (tiba)
*daka–taram
**taram
**daka, una cadena dialèctala: dirim, samba, lamja, dengsa, tola.

## Referéncias


## Fonts
*  Roger Blench, 2011, *[https://web.archive.org/web/20200919081122/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/Bantoid/General/Blench%20Bantu%20IV%20Berlin%20Bantoid%202011.pdf The membership and internal structure of Bantoid and the border with Bantu]*
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/dako1256 Classificacion dins Glottolog]*
Lengas mambiloïdas

Las **lengas mambiloïdas**, parladas en Nigèria e en Cameron, constituïsson una branca de las lengas benue-còngo, que fan partida de las lengas nigèrocongolesas.

## Classificacion

La classificacion intèrna del mambiloïd es:
*ndoola (ndoro)
*mambiloïd *stricto sensu*
**nizaa (suga)
**mambila–konja
***konja: kwanja, twendi
***mambila–vute
****mambila–kamkam
*****magu–kamkam–kila: mbongno, mvanip (mvano), somyev, ndunda
*****mambila: cambap-langa, donga mambila, luo, njerep, yeni, mambila de l'oèst
****tep–vute
*****tep
*****Vute: vute, wawa

## Referéncias


## Fonts
*  Roger Blench, 2011, *[https://web.archive.org/web/20200919081122/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/Bantoid/General/Blench%20Bantu%20IV%20Berlin%20Bantoid%202011.pdf The membership and internal structure of Bantoid and the border with Bantu]*
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/mamb1309 Classificacion dins Glottolog]*
Comunautat de comunas deu País de Nai

La **Comunautat de comunas deu País de Nai** qu'ei una intercomunalitat situada dens lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània, dab duas comunas deus Hauts Pirenèus, de la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Son còdi SIREN qu'ei 246 401 756.

## Istòria
La comunautat que se creè lo 1èr de gèr 2000 dab lo nom - oficiau - de *communauté de communes de la Vath Vielha* e que prengó son nom actuau per arrestat prefectorau deu 16 de deceme 2011 
. Que s'agraní lo 1èr de gèr 2014 dab las comunas d'Arbiost e de Herrèra deu departament deus Hauts Pirenèus. Lo 1èr de gèr 2017, las comunas d'Assat e de Narcastèth, vengudas de la comunautat de comunas de Gave e Costalats (qui dispareishó a la medisha data en se junhent a la Comunautat d'Aglomeracion de Pau-Bearn-Pirenèus), qu'entrèn dens la comunautat de comunas deu País de Nai . En gèr 2018 la comuna de La Vatmala (venguda de la Comunautat de comunas deu Nòrd-Èst Bearn) qu'arrejunhó tanben la comunautat .

## Composicion
* Aigon
* Angais 
* Arbiost (65018)
* Arròs de Nai 
* Artés d'Asson 
* Assat 
* Asson 
* Baudreish 
* **[[Benejac]]** (residéncia)
* Beuste 
* Bòrdas 
* Bordèras 
* Bordetas 
* Brutges, Capbis e Mieihaget 
* Buelh e Vesinc
* Coarrasa 
* L'Estela e Bètharram 
* Haut deu Bòsc d'Arròs 
* Herrèra (65176)
* Lagòs
* Mirapeish 
* Montaut 
* Nai 
* Narcastèth
* Pardias-Pietat 
* Sent Avit 
* Sent Vincenç 
* Valiròs 
* La Vatmala

## Nòtas
Lengas momo

Las **lengas momo** (o ancianament, lengas momo de l'èst) parladas en Cameron, forman una de las brancas de las lengas grassfields. Aquelas son de lengas bantoïdas del sud, que constituïsson un grop de las lengas benue-còngo e que fan partida de las lengas nigèrocongolesas.

Aquelas lengas fuguèron un temps sonadas momo de l'èst. Un autre grop de lengas foguèt cregut constituïr la una branca oèst del momo. Auèi, aquela darrièras son pus consideradas coma particularament pròchas del momo e son sonadas lengas grassfields del sud-oèst.

## Classificacion

La classificacion intèrna del momo es:
*mundani-njen 
**mundani
**njen
*ngie-oshie 
**ngie
**ngoshie
*ngwo
*widikum-tadkon 
**meta'
**ngamambo

## Referéncias


## Fonts
*  Roger Blench, 2011, *[https://web.archive.org/web/20200919081122/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/Bantoid/General/Blench%20Bantu%20IV%20Berlin%20Bantoid%202011.pdf The membership and internal structure of Bantoid and the border with Bantu]*
*  Roger Blench, 2011, *[https://web.archive.org/web/20160303231415/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/Bantoid/Grassfields/Momo/Classification%20of%20Momo%20and%20West%20Momo.pdf The Momo and ‘Western Momo’ Languages :  Branches of Grassfields ]*
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/momo1242 Classificacion dins Glottolog]*
Menchum

Lo **menchum** (o befang) es una lenga grassfields parlada en Cameron.

Lo menchum es un continuum dialèctal compausat del modele-ushaku, del okoromanjang e del grop bangui, befang, obang.

## Localisacion
Lo menchum es parlat dins departament de Menchum, dins la Region de Nòrd-Oèst de Cameron.

## Classificacion
Lo menchum es tradicionalament classat dins las lengas grassfields, pr'aquò Blench (2011) met en dobte aquela classificacion e pensa qu'es possible que la lenga siá mai pròcha del tivoïd.

## Fonologia
Los tablèus mostran los fonèmas vocalics e consonantics del dialècte befang.

### Vocalas

### Consonantas

### tons
Lo menchum es una lenga tonala. La lenga a, d'en primièr, dos tons simples:
*lo ton naut
:móʔ « aiga », úbásí « posca »
*lo ton bas
:nə̀mə̀ « metre »
La lenga a tamben dos tons combinats:
*lo ton naut-bas
:bə̌ « pòble »
*lo ton bas-naut
:dzû « pujar »

## Referéncias


## Fonts
*  Roger Blench, 2011, *[https://web.archive.org/web/20200919081122/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/Bantoid/General/Blench%20Bantu%20IV%20Berlin%20Bantoid%202011.pdf The membership and internal structure of Bantoid and the border with Bantu]*
*  Hugues Carlos Gueche Fotso, 2004, *[http://hdl.handle.net/hdl:11858/00-001M-0000-0012-7F2D-3 Noun morphology of Befang]*, tèsa, Université de Yaoundé. 
*  John R. Watters, 2003, *Grassfields Bantu*, in Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), p. 225-256, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Esclusa de l'Agulha

vinheta
L**'esclusa de l'Agulha** es una esclusa de bacins dobles del canal del Miègjorn. Bastida cap a 1674, se tròba a 133,4 km de Tolosa a 59 m d'altitud. Las esclusas adjacentas son l'esclusa de Puègeric a l'èst e l'esclusa de Sant Martin, a l'oèst.

Es situada sus la comuna de Puègeric dins lo departament d'Aude.

## Nòtas e referéncias
Taos

**Taos** es una vila dins la region centre-nòrd de Nòu Mexic dins las montanhas Sangre de Cristo. La vila foguèt fondada pel governador de Nuevo México Fernando Chacón en 1795, per servir de plaça enfortida e d'abans-pòsta comercial pels amerindians e las comunitats ispanicas vesins.

Taos es situat a proximitat del pueblo de Taos, lo vilatge de la tribu amerindiana dont pòrta lo nom. Lo mot «*taos*» significa «sause roge» en lengas kiowa-tanoanas.

## Colonia artistica de Taos
Dempuèi la fin del sègle XIX, la vila de Taos venguèt un centre artistic important, amb de nombroses artistas americans e estrangièrs en residéncia temporària o permanenta a Taos.

Los artistas foguèron atraches a Taos, a l'encòp per las caracteristicas visualament espectacularas de la region, per la preséncia de la colonia artistica en expansion e per l'influéncia de Mabel Dodge Luhan, una rica eiretièra de Buffalo, Nòva York qu'aviá possedit dels salons d'art a Florença e a Manhattan abans de s'establir a Taos en 1919, ont esposèt en 1923 un òme d'origina amerindiana, Antonio Lujan e faguèt bastir un ostal, mantenent designada luòc istoric nacional. Pendent mantas decadas, i convidèt d'artistas, dels escrivans e d'autres creadors, dont D. H. Lawrence, Ansel Adams, Georgia O'Keeffe, Alfred Stieglitz e Andrew Dasburg. Mantes de sos convidats demorèron a Taos e la colonia artistica s'i espandiguèt.

D'autres artistas contemporanèus reputats avent sojornat e trabalhat a Taos comprenen Richard Diebenkorn, Mark Rothko, Ad Reinhardt, Clyfford Still e Morris Graves.
Lengas ring

Las **lengas ring** (o ancianament, lengas ring road) parladas en Cameron, forman una de las brancas de las lengas grassfields. Aquelas son de lengas bantoïdas del sud, que constituïsson un grop de las lengas benue-còngo e que fan partida de las lengas nigèrocongolesas. Lo nom ven de la rota sonada Ring Road.

## Classificacion
La classificacion intèrna del ring es:
*ring de l'oèst: aghem, isu, laimbu, weh, zhoa
*ring central: babanki, bom, kòm, kuk, kung, mmen, oku 
*ring del nòrd: bamunka, kenswei nsei, vengo, wushi
*ring del sud: nso 

## Referéncias


## Fonts
*  Roger Blench, 2011, *[https://web.archive.org/web/20200919081122/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/Bantoid/General/Blench%20Bantu%20IV%20Berlin%20Bantoid%202011.pdf The membership and internal structure of Bantoid and the border with Bantu]*
*  Roger Blench, 2011, *[https://web.archive.org/web/20160303231415/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/Bantoid/Grassfields/Momo/Classification%20of%20Momo%20and%20West%20Momo.pdf The Momo and ‘Western Momo’ Languages :  Branches of Grassfields ]*
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/ring1243 Classificacion dins Glottolog]*
Lengas grassfields de l'èst

Las **lengas grassfields de l'èst** (o lengas mbam-nkam) parladas en Cameron, forman una de las brancas de las lengas grassfields. Aquelas son de lengas bantoïdas del sud, que constituïsson un grop de las lengas benue-còngo e que fan partida de las lengas nigèrocongolesas.

## Classificacion
La classificacion intèrna del grassfields de l'èst es:
*lengas bamileke: fe'fe', ghomala', kwa', medumba, mengaka, nda'nda', ngiemboon, ngomba, ngombale, ngwe, yemba 
*lengas ngemba: awing, bafut, bamukumbit, beba, kpati, mankon, mbili-mbui, mendankwe-nkwen, mundum, pinyin
*lengas nkambe: dzodinka, kwaja, limbum, mbo', ndaktup, mfumte, yamba 
*lengas non: baba, bafanji, bamali, bambalang, bamenyam, bamon, bangolan, mungaka 

## Referéncias


## Fonts
*  Roger Blench, 2011, *[https://web.archive.org/web/20200919081122/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/Bantoid/General/Blench%20Bantu%20IV%20Berlin%20Bantoid%202011.pdf The membership and internal structure of Bantoid and the border with Bantu]*
*  Roger Blench, 2011, *[https://web.archive.org/web/20160303231415/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/Bantoid/Grassfields/Momo/Classification%20of%20Momo%20and%20West%20Momo.pdf The Momo and ‘Western Momo’ Languages :  Branches of Grassfields ]*
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/mbam1249 Classificacion dins Glottolog]*
Canton de Boglon

Lo **canton de Boglon** es ua anciana division administrativa de Vasadés e d'Agenés (diocèsi de Condòm entre 1317 e 1790) , situada dens l'arrondiment de Marmanda, lo departament d'Òut e Garona e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. Las 10 comunas son dempui 2015 dens lo canton *des Forêts de Gascogne* (burèu centralizator Castèlgelós) e son tanben dens la Comunautat de comunas deus Tuquets e Lanas de Gasconha. La lenga autoctòna es l'occitan gascon vasadés.

## Composicion

## Istòria
Creèn lo canton de Boglon en 1790, pendent la Revolucion Francesa .

## Veire tanben
* Cantons d'Òut e Garona

## Nòtas
Sofrologia

La **sofrologia** foguèt creada en 1960 pel neuropsiquiatre Alfonso Caycedo, es definida per son creador coma una "nòva escòla scientifica qu'estúdia las modificacions de la consciéncia umana". Las fonts d'inspiracion de la sofrologia son multiplas: l'ipnòsi, la fenomenologia, la relaxacion progressiva d'Edmund Jacobson, lo training autogèn de Schultz, aital coma lo iòga, la meditacion zen, tibetana e tumo.

Lo tèrme *sofrologia* es utilizat per divèrses corrents per designar de practicas distintas del metòde de Caycedo que depausa, tre 1988, la marca de **sofrologia caycediana**. De multiplas expressions, de còps que i a en contradiccion amb çò qu'es reivindicat pels corrents eles meteises, son utilizadas per qualificar la sofrologia — indistintament caycediana o non — talas que: metòde de relaxacion, psicoterapia, practica psicocorporala, tecnica de desvolopament personal, etc.

La sofrologia validèt pas scientificament sos fondaments e metòdes, e de las criticas concernisson subretot l'abséncia d'eficacitat terapeutica provada o cèrts aspèctes pseudoscientifics.

En França, lo ministre de la santat explica en 2004 que "la sofrologia es pas una disciplina definida ni reconeguda dins l'encastre del còdi de la santat publica. [...] A aquel jorn, cap de estudi seriós avent estat realizada dins aquel sens sus la sofrologia, aquela activitat sauriá èsser considerada coma un metòde terapeutic a promòure". En practica es pasmens utilizada dins lo sector de la santat, en complement de l'apròchi terapeutic subretot per de malautiás cronicas, e es mencionada dins lo plan Càncer 2014-2019 coma un "suènh de supòrt", susceptible de reduire l'ànsia dels pacients. Malgrat son abséncia d'eficacitat demostrada, es egalament utilizada dins l'espòrt e lo mond de l'entrepresa o encara dins la gestion de l'estrès. A faguèt l'objècte de mesas en garda tocant al risc d'empresa o de deriva sectària.

## Nòtas e referéncias
Ekaterini Sakellaropoulou

thumb|Ecateríni Saquellaropólo (2020)**Ekaterini Sakellaropoulou** (Αικατερίνη Σακελλαροπούλου), nascuda lo 30 de mai de 1956 a Tessalonica, es una magistrata e femna politica grèga. 
Foguèt presidenta de la Republica Ellenica de 2020 a 2025.
Fiona Kilpatrick

**Fiona Kilpatrick** es una foncionària britanica, de formacion veterinària. Lo 24 de genièr de 2020 deven administradora de l’archipèla de Tristan da Cunha. Es la primièra femna a téner aquela foncion. Pel primièr còp tanben es estada nomenada en alternància amb son òme, Steve Townsend, cadun essent administrador per tres meses.
Steve Townsend

**Steve Townsend** es un foncionari britanic. Es previst que venga deven administrador de l’archipèla de Tristan da Cunha lo 24 d’abril de 2020 . Es estada nomenat en alternància amb sa femna, Fiona Kilpatrick, cadun essent administrador per tres meses.
Lista dels administradors de Tristan da Cunha

220px|thumb|Escut de l'Archipèla de Tristan da Cunha.
Vaquí la **lista dels administradors de [[Tristan da Cunha (Archipèla)|Tristan da Cunha]]**.
Fe'fe'

Lo **fe'fe**' (o fe'efe'e) es una lenga bamileke parlada en Cameron.

## Localisacion
Lo fe'fe' es parlat dins lo departament de Haut-Nkam, dins la Region de l'Oèst de Cameron.

## Classificacion
Lo fe'fe' fa partida d'un grop bamileke amb lo ngwe, lo ghomala', lo kwa', lo medumba, lo mengaka, lo nda'nda', lo ngiemboon, lo ngomba, lo ngombale e lo yemba.

## Escritura
L'alfabet del fe'fe', sonat nufi, es:

## Referéncias


## Fonts
*  Etienne Sadembouo, Sammy Beban Chumbow, 1990, *[https://web.archive.org/web/20200717003956/http://main.journalofwestafricanlanguages.org/index.php/downloads/send/60-volume2002/274-standardisation-et-modernisation-de-la-langue-fe-efe-e Standardisation et modernisation de la langue fe'efe'e]*, Journal of West African Linguistics 20:2, p. 47-69.
*  John R. Watters, 2003, *Grassfields Bantu*, in Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), p. 225-256, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Sean Burns

**Sean Gilbert Peter Burns** es un foncionari britanic. Foguèt administrador de l’archipèla de Tristan da Cunha de 2010 a 2013, de 2016 a 2020, e de 2022a sa mòrt, en 2023.
Limbum

Lo **limbum** es una lenga grassfields parlada en Cameron.

## Localisacion
Lo limbum es parlat dins lo departament de Donga-Mantung, dins la Region de Nòrd-Oèst de Cameron per los wimbum.

## Classificacion
Lo limbum es classat dins lo grop de las lengas nkambe de las lengas grassfields de l'èst.

## Escritura
L'alfabet limbum es:

L'alfabet utiliza de digramas per unes fonèmas: ny, ŋw, sh, gh.
Las vocalas longas son escrichas en doubladas : aa, ee, ɛɛ, ii, oo, uu, ʉʉ.

Los tons son notats dins la lenga, amb de diacritics:
*los tons naut e mejan son pas marcat; exemples: *nyo* « sèrp », *taar* « tres », *ndap* « ostal »
*lo ton bas es indicat amb l'accent grèu (à è ɛ̀ ì ò ù ʉ̀); exemples: *jù’* « elefant », *kìdàŋ* « banc »
*lo ton montant es indicat amb l'antiflèx (ǎ ě ɛ̌ ǐ ǒ ǔ ʉ̌); exemple: *ŋgǎr* « formiga »
*lo ton davalant es indicat amb l'accent circonflèx (â ê ɛ̂ î ô û ʉ̂); exemple: *rʉ̂* « dètz »

## Referéncias


## Fonts
*  Roger Blench, 2011, *[https://web.archive.org/web/20200919081122/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/Bantoid/General/Blench%20Bantu%20IV%20Berlin%20Bantoid%202011.pdf The membership and internal structure of Bantoid and the border with Bantu]*
*  Francis Wepngong Ndi, 2017, *[https://web.archive.org/web/20200202140152/https://www.africananaphora.rutgers.edu/images/Limbum_Grammar_Sketch_v1.pdf Limbum Grammar Sketch]*, The Afranaph Project.
*  John R. Watters, 2003, *Grassfields Bantu*, in Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), p. 225-256, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Lengas ngemba

Las **lengas ngemba**, parladas en Cameron, constituïsson un dels grops de las lengas grassfields de l'èst. Fan partida de la branca grassfields de las lengas nigèrocongolesas.

## Classificacion
La classificacion del ngemba es:
*lengas ngemba
**awing
**bafut
**bamukumbit
**beba
**kpati
**mankon
**mbili-mbui
**mendankwe-nkwen
**mundum
**pinyin

## Referéncias


## Fonts
*  John R. Watters, 2003, *Grassfields Bantu*, in Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), p. 225-256, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/ngem1254 Classificacion dins Glottolog]*
Niça Rebela

**Niça Rebela** (oficialament en nòrma mistralenca **Nissa Rebela**) es un gropuscul regionalista d'extrèma drecha identitari localizat a Niça despí 2005. Milita abans tot contra l'immigracion e l'islam mas finda per l'autonomia regionala dau País Niçard au sen de l'Estat francés.

## Veètz finda

* Liga dau Miègjorn
*Nacionalisme niçard

#### Liames extèrnes

* Facebook
Mundani

Lo **mundani** es una lenga grassfields parlada en Cameron.

## Localisacion
Lo mundani es parlat dins l'arrondiment de Fontem, del departament de Manyu, dins la Region de Sud-Oèst de Cameron.

## Classificacion
Lo mundani es classat dins la branca de las lengas momo de las lengas grassfields.

## Referéncias


## Fonts
*  Roger Blench, 2011, *[https://web.archive.org/web/20200919081122/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/Bantoid/General/Blench%20Bantu%20IV%20Berlin%20Bantoid%202011.pdf The membership and internal structure of Bantoid and the border with Bantu]*
*  Elizabeth Parker, 1991, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/11/26/81/112681854063028169305723518963920981070/29424.pdf Conditionals in Mundani]*, dins Tense and aspect in eight languages of Cameroon, Stephen C. Anderson and Bernard Comrie (eds.), p. 165-187, Summer Institute of Linguistics and the University of Texas at Arlington Publications in Linguistics 99, Dallas SIL.
*  John R. Watters, 2003, *Grassfields Bantu*, in Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), p. 225-256, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Isu

L**'isu** es una lenga grassfields parlada en Cameron.

## Localisacion
L'isu es parlat dins l'arrondiment de Fungom del departament de Menchum, dins la Region de Nòrd-Oèst de Cameron.

## Classificacion
L'isu es classat dins lo grop oèst de las lengas ring de las lengas grassfields de l'èst.

## Escritura
L'alfabet isu es:

## Referéncias


## Fonts
*  Stephen C. Anderson, 2014, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/88/60/68/88606814507526159204016810511132177063/IsuOrthographyGuide2014.pdf Isu Orthography Guide]*, SIL Cameroun.
*  John R. Watters, 2003, *Grassfields Bantu*, in Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), p. 225-256, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Canton de Milhan

Lo **canton de Milhan** es ua anciana division administrativa de Vasadés , situada dens l'arrondiment de Marmanda, lo departament d'Òut e Garona e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. Dempui 2015, Josic (situat en riba dreta de Garòna) es dau canton daus Tuquets de Guiana (burèu centralizator Duràs), mès las autras 7 comunas son dens lo canton de Marmanda-1 (burèu centralizator Marmanda). Totas las comunas, mèi lo quite Josic, son tanben dens Vath de Garòna Aglomeracion (comunautat d'aglomeracion de Marmanda). La lenga autoctòna es l'occitan gascon marmandés o vasadés.

## Composicion

## Istòria
## Nòtas
Partit Comunista Maoïsta

[vinheta|La bandièra amb la [fauç e martèl|fauç e lo martèl del Sendièr Luminós es sovent utilizada pel PCM a manifestacions en França.]]
Lo **Partit Comunista Maoïsta** (oficialament en francés *Parti communiste maoïste*) es un partit politic francés d'orientacion comunista maoïsta fondat en 2015 seguida a un congrès d'unificacion dels maoïstas. Publica la brocadura "La Bandièra Roja"

## Vejatz tanben

* Front Revolucionari Antifascista de Provença

### Ligams extèrnes

* Site oficial
Meta'

Lo **meta**' (o moghamo) es una lenga grassfields parlada en Cameron.

## Localisacion
Lo meta' es parlat dins l'arrondiment de Batibo, del departament de Momo, dins la Region de Nòrd-Oèst de Cameron.

## Classificacion
Lo meta' es classat dins la branca de las lengas momo de las lengas grassfields.

## Escritura
L'alfabet meta' es:

A a, B b, Ch ch, D d, E e, Ə ə, f, G g, Gh gh, I i, J j, K k, M m, N n, Ŋ ŋ, O o, Ɔ ɔ, P, p, R r, S s, T t, U u, W w, Y y, Z z, ’.
 
## Referéncias


## Fonts
*  Mathaus Njeck, 2008, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/67/41/42/67414233221388685470644296616409481339/MoghamoOrthographyGuideMay2008.pdf Moghamo orthography guide]*, Batibo, The Moghamo Language Committee.
*  John R. Watters, 2003, *Grassfields Bantu*, in Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), p. 225-256, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Esclusa de Sant Martin

vinheta
L**'esclusa de Sant Martin** es una esclusa de bacins dobles del canal del Miègjorn. Bastida cap a 1674, se tròba a 131,6 km de Tolosa a 67 m d'altitud. Las esclusas adjacentas son l'esclusa de l'Agulha a l'èst e l'esclusa de Fontfila, a l'oèst.

Es situada sus la comuna de Blomac dins lo departament d'Aude.

## Nòtas e referéncias
Kenswei nsei

Lo **kenswei nsei** (o nsei, bamessing) es una lenga grassfields parlada en Cameron.

## Localisacion
Lo kenswei nsei es parlat dins l'arrondiment de Bamessing del departament de Ngoketunjia, dins la Region de Nòrd-Oèst de Cameron.

## Classificacion
Lo kenswei nsei es classat dins lo grop nòrd de las de las lengas ring.

## Escritura
L'alfabet kenswei nsei es:

A a, Æ æ, B b, Ch ch, D d, E e, Ɛ ɛ, Ə ə, F f, G g, Gh gh, H h, I i, Ɨ ɨ, J j, K k, L l, M m, N n, Ny ny, Ŋ ŋ, O o, Ɔ ɔ, S s, T t, U u, V v, W w, Y y, Z z, '.

## Referéncias


## Fonts
*  Aarone DeVries, 2008, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/29/68/59/29685923273380492023940246816368141986/KENSWEY_NSEYorthographyA4.pdf Kenswey Nsey (Bamessing): Orthography Guide]*, Yaoundé, SIL Cameroun.
*  John R. Watters, 2003, *Grassfields Bantu*, in Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), p. 225-256, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
National Football League

Lo **National Football League** (en occitan la Liga Nacionala de Fotbòl), abreujat **NFL**, es una associacion d'equipas professionalas de fotbòl american, activa als Estats Units. Lo NFL foguèt creat en 1920, primièrament jol nom de *American Professional Football Associacion* (APFA), abans d'èsser rebatejat National Football League en 1922. Lo NFL organiza cada annada (de 1967) un campionat fòrça seguit als Estats Units acabat per un eveniment màger: lo Super Bowl.

## Nòtas e referéncias

## Ligams extèrnes

* Site oficial
Mmen

Lo **mmen** (o bafomeng) es una lenga grassfields parlada en Cameron.

## Localisacion
Lo mmen es parlat dins la ciutat de meteis nom, dins l'arrondiment de Fungom del departament de Menchum. Aquel es restacat a la Region de Nòrd-Oèst de Cameron.

## Classificacion
Lo mmen es classat dins lo grop central de las de las lengas ring.

## Referéncias


## Fonts
*  Mirjam Möller, 2012, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/94/80/44/94804445002060498326895981120286850827/NounAndVerbInMmen_Moller.pdf The noun and verb in Mmen: a Center Ring Grassfields Bantu language]*, Yaoundé, SIL Cameroun.
*  John R. Watters, 2003, *Grassfields Bantu*, in Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), p. 225-256, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Canton de Marmanda-Oèst

Lo **canton de Marmanda-Oèst** es una anciana division administrativa de Vasadés e d'Agenés , situada dens l'arrondiment de Marmanda, lo departament d'Òut e Garona e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. Dempui 2015, las 5 comunas son dens tres cantons diferents (veire lo tablèu). Totas las comunas son tanben dens Vath de Garòna Aglomeracion (comunautat d'aglomeracion de Marmanda). La lenga autoctòna es l'occitan gascon marmandés.

**N.B. La superficia marcada dens l'infobox es aproximativa, calculada en donant la meitat de la superficia de la comuna de Marmanda per Marmanda-Oèst e l'auta meitat per [[Canton de Marmanda-Èst|Marmanda-Èst]]. Per consequent, la densitat es supausada tanben.**

## Composicion

## Istòria
Lo canton de Marmanda hut devesit en 1973 en canton de Marmanda-Oèst e canton de Marmanda-Èst .
## Nòtas
Mfumte

Lo **mfumte** es una lenga grassfields parlada en Cameron.

## Localisacion
Lo mfumte es parlat dins l'arrondiment de Nwa del departament de Donga-Mantung, dins la Region de Nòrd-Oèst de Cameron per los wimbum.

## Classificacion
Lo mfumte es classat dins lo grop de las lengas nkambe de las lengas grassfields de l'èst.

## Escritura
L'alfabet mfumte es:

L'alfabet utiliza fòrça caractèrs complexes per notar unes fonèmas; exemples: *nkp, ngb, ŋw, nh, hw, nhw, hy, nhy, hwy, nhwy*.
Las vocalas longas son escrichas dobladas : aa, ee, ɛɛ, ii, oo, uu, ʉʉ.

Los tons son notats dins la lenga, amb de diacritics:
*lo ton naut es marcat amb l'accent agut; exemples: *wə́mbwǿ* « leopard », *nghwɔ́’* « termit »
*lo ton mejan es pas indicat; exemples: *gwe’* « cròc », *nhwyi* « intestin »
*lo ton bas es indicat amb l'accent grèu; exemples: *mbyèrè’* « estrangièr », *hyà* « cinc »
*lo ton montant es indicat amb l'antiflèx; exemple: *lǔ* « prigond »
*lo ton naut-davalant es indicat amb l'accent circonflèx; exemple: *pyâ* « avocat (fruch) »

## Referéncias


## Fonts
*  Julius A. Eyoh, Robert Hedinger, 2008, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/11/59/54/115954364588261918817449184188628562292/MfumteOrthographyGuide_u.pdf Mfumte Orthography Guide]*, Yaoundé, The National Association of Cameroonian Language Committees (NACALCO). 
*  John R. Watters, 2003, *Grassfields Bantu*, dins Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), p. 225-256, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Bambalang

Lo **bambalang** (o chrambo) es una lenga grassfields parlada en Cameron.

## Localisacion
Lo bambalang es parlat dins l'arrondiment de Ndop del departament de Ngoketunjia, dins la Region de Nòrd-Oèst de Cameron.

## Classificacion
Lo bambalang es classat dins lo grop de las lengas non de las lengas grassfields de l'èst.

## Referéncias


## Fonts
*  Jennifer Wright, , 2012, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/12/16/71/121671753599915969836513801609834425970/TestingAndRevisingToneOrthographyInChramboBambalang.pdf Testing and Revising a Tone Orthography Proposal for Chrambo (Bambalang)]*, Yaoundé, SIL Cameroun.
*  John R. Watters, 2003, *Grassfields Bantu*, in Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), p. 225-256, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Aghem

L**'aghem** (o wum) es una lenga grassfields parlada en Cameron.

## Localisacion
L'aghem es parlat dins lo departament de Menchum, dins la Region de Nòrd-Oèst de Cameron.

## Classificacion
L'aghem es classat dins lo grop oèst de las lengas ring de las lengas grassfields de l'èst.

## Escritura
L'alfabet aghem es:

## Referéncias


## Fonts
*  David Thormoset, 2007, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/31/77/97/31779795984713972053844487165752733528/PhonologicalReconstructionandtheAghemCentralVowels_ThormosetMAThesis.pdf Phonological reconstruction and the Aghem central vowels]*, tèsa, Calgary University.
*  Anonim, 2010, *Aghem alphabet*, Wum, Aghem Language Development Committee (ALDEC).
*  John R. Watters, 2003, *Grassfields Bantu*, in Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), p. 225-256, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Pinyin (lenga)

Lo **pinyin** es una lenga grassfields parlada en Cameron.

## Localisacion
Lo pinyin es parlat dins l'arrondiment de Santa del departament de Mezam, dins la Region de Nòrd-Oèst de Cameron.

## Classificacion
Lo pinyin es classat dins lo grop de las lengas ngemba de las lengas grassfields de l'èst.

## Escritura
L'alfabet pinyin es:

## Referéncias


## Fonts
*  Stephen C. Anderson, Mathaus Njeck, 2005, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/11/63/68/116368153881838354190738753164484733004/PinyinOrthographyRevised2005.pdf The Pinyin orthography guide ]*, Yaoundé, Cameroon Association for Bible Translation (CABTAL).
*  John R. Watters, 2003, *Grassfields Bantu*, in Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), p. 225-256, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Ambele

L**'ambele** es una lenga grassfields parlada en Cameron. La lenga es menaçada, qu'èra en 2001 parlada solament per un milièr dels 6 000 a 8000 ambeles.

## Localisacion
L'ambele es parlat dins l'arrondiment de Windiku-Menka del departament de la Momo, dins la Region de Nòrd-Oèst de Cameron.

## Referéncias


## Fonts
*  Lucy Nganganu Kenfac, 2001, *[http://hdl.handle.net/hdl:11858/00-001M-0000-0012-7ED2-8 The phonology of Ambele]*, tèsa, Université de Yaoundé. 
*  John R. Watters, 2003, *Grassfields Bantu*, in Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), p. 225-256, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Gara de Bram

La **gara de Bram** es una gara ferroviària, de la linha de Bordèu Sant Joan a Sèta Vila, situada près del centre vila de Bram, dins lo departament de l'Aude dins la region administrative Occitània.

Foguèt inaugurada en 1857 per la Companhiá dels camins de fèrre del Miègjorn e del Canal lateral a la Garona. Es una gara de la Societat nacionala dels camins de fèrre francés (SNCF), desservida per de trens TER Occitània.

## Situacion ferroviària
Establida a  d'altitud, la gara de Bram es situada al punt quilometric (PK) 327,146 de la linha de Bordèu Sant Joan a Sèta Vila, entre las garas de Castèlnòu d’Arri e de Carcassona.

## Servici dels vitjaires

### Acuèlh
Gara SNCF, dispausa d'un bastit pels viatjaires dobèrt del diluns al divendres barrat dissabtes, dimenges e ferriats. 

### Dessèrta
Bram es desservida par de trens regionals TER Occitània.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz

### Articles connèxes

* Linha de Bordèu Sant Joan a Seta Vila

### Lien externe
Medumba

Lo **medumba** (o banganté) es una lenga bamileke parlada en Cameron.

## Localisacion
Lo medumba es parlat dins lo departament de Ndé, dins la Region de l'Oèst de Cameron.

## Classificacion
Lo medumba fa partida del grop bamileke de las lengas grassfields de l'èst, amb lo fe'fe', lo ghomala', lo kwa', lo ngwe, lo mengaka, lo nda'nda', lo ngiemboon, lo ngomba, lo ngombale e lo yemba.

## Referéncias


## Fonts
*  Alise Nganmou, 1991, *[http://hdl.handle.net/hdl:11858/00-001M-0000-0012-7FAA-B Modalités verbales: temps, aspect et mode Medumba]*, tèsa, Yaoundé.
*  John R. Watters, 2003, *Grassfields Bantu*, in Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), p. 225-256, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Oku (lenga)

L**'oku** (o ebkuo, kuo) es una lenga grassfields parlada en Cameron.

## Localisacion
L'oku es parlat dins lo departament de Bui, qu'es restacat a la Region de Nòrd-Oèst de Cameron.

## Classificacion
L'oku es classat dins lo grop central de las de las lengas ring.

## Referéncias


## Fonts
*  Elizabeth Blood, 1999, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/69/44/18/69441800292282596797876102293949551975/oku_blood1999_2350_p.pdf The Oku noun class system]*, Yaoundé, SIL Cameroun.
*  John R. Watters, 2003, *Grassfields Bantu*, in Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), p. 225-256, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Canton de Marmanda-Èst

Lo **canton de Marmanda-Èst** es una anciana division administrativa d'Agenés, situada dens l'arrondiment de Marmanda, lo departament d'Òut e Garona e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. Dempui 2015, las 10 comunas son dens quate cantons diferents (veire lo tablèu). Totas las comunas, manca Hautasvinhas, qu'es de la Comunautat de comunas Òut e Tolzac, son dens Vath de Garòna Aglomeracion (comunautat d'aglomeracion de Marmanda). La lenga autoctòna es l'occitan gascon marmandés.

**N.B. La superficia marcada dens l'infobox es aproximativa, calculada en donant la meitat de la superficia de la comuna de Marmanda per Marmanda-Èst e l'auta meitat per [[Canton de Marmanda-Oèst|Marmanda-Oèst]]. Per consequent, la densitat es supausada tanben.**

## Composicion

## Istòria
Lo canton de Marmanda hut devesit en 1973 en canton de Marmanda-Èst (que gardèt lo n° INSEE) e canton de Marmanda-Oèst .
## Nòtas
Mirvatge

[thumb|right|[Fotografia deis ogivas nuclearas d'un missil estatsunidenc Peacekeeper.]]

Lo **mirvatge** (de l'anglés *Multiple Independently targeted Reentry Vehicle*) es una tecnica dins lo domeni de l'armament que permet d'equipar un missil de plusors ogivas nuclearas (ò pus rarament convencionalas) que seguisson de trajectòrias diferentas durant son intrada dins l'atmosfèra.

Lo mirvatge apareguèt en 1968 sus lo missil estatsunidenc Minuteman e foguèt pauc a pauc adoptat per leis autrei poissanças nuclearas. Rapidament, de sistèmas de proteccion foguèron plaçats sus leis ogivas ansin tirats per lei protegir còntra lei temptativas d'intercepcion. Aquò renforcèt mai la poissança de l'arma nucleara que venguèt impossible d'interceptar. D'efiech, per exemple, un sosmarin de classa *[[Classa Ohio|Ohio]]*, embarcant 24 missils dotats de 8 ogivas de 100 quilotònas, venguèt capable de tirar 192 projectils nuclears en quauquei minutas. Tre 1972, leis Estatsunidencs e lei Sovietics decidèron donc d'acceptar l'equilibri de la terror establit entre elei e signèron lo Tractat ABM qu'enebiguèt lo desvolopament de sistèmas antimissils.

## Liames intèrnes

* Arma nucleara.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Garas de Tolosa

la **Garas de Tolosa** son:
la màger
* La **[[gara de Tolosa Matabiau]]**
e en periferia
sus la linha cap a Baiona e Aush
* La **[[Gara de Sent Anha]]**
sus la linha cap a Aush
* La Gara de Gallieni Canceropòl
* La **[[Gara de Sant Çubran – Arenas]]** (Linha C)
* La Gara de Lardena (Linha C)
* La Gara dels Ramassièrs (Linha C)
* La Gara de Sent Martin de Toish (Linha C)
* La Gara del TOEC (Linha C)
sus la linha cap a Narbona
* La Gara de Montaudran
sus la linha cap a Montalban Vila Borbon
* La Gara de Lacortensort

Las garas ancianas son
sus la linha cap a Montalban Vila Borbon
* La Gara Tolosa Rainal (anciana gara de Triatge)
* La Gara de La Landa Glèisa (pas pus dessrvida)
* La Gara de Rota de Launaguet (pas pus dessrvida)
sus d’ancianas linhas desaparegudas
* La Gara de Tolosa Roguet
* La Gara de Tolosa Sant Salvador
Longuda

Lo **longuda** es una lenga adamawa, de la familha nigèrocongolesa parlada al Nigèria. 

## Dialèctes
Lo longuda es un continuum dialèctal constituït de cinc dialèctes: lo longuda (lunguda), lo nʋngʋrama de Cerii e Banjiram, lo longurama, lo nʋngʋrama de Gwaanda (nyuwar), lo nʋngʋrama de Deele (jessu).
 
## Referéncias


## Fonts
*  Ulrich Kleinewillinghöfer, 2014, *[https://www.blogs.uni-mainz.de/fb07-adamawa/adamawa-languages/longuda-group/ Longuda Group – Nʋngʋra Cluster]*
Nyingwom

Lo **nyingwom** (o kam, nyiwom) es una lenga adamawa, de la familha nigèrocongolesa parlada al Nigèria. 

## Localisacion
Lo nyingwom es parlat dins la zòna de govèrn local de Bali, dins l'estat de Taraba.
 
## Referéncias


## Fonts
*  Ulrich Kleinewillinghöfer, 2019, *[https://www.blogs.uni-mainz.de/fb07-adamawa/kam-nyingwom/ Some notes on Nyiŋɔm (aka Nyingwom, Nyiwom or Kam)]*
*  Jakob Lesage, 2019, *[http://llacan.vjf.cnrs.fr/AdaGram/wom_fr.html Kam]*, Projècte AdaGram.
Lengas bikwin-jen

Las **lengas bikwin-jen** (o lengas jen) son un grop de lengas adamawa parladas dins l'èst de Nigèria, d'en primièr dins l'estat de Taraba.

## Classificacion
Kleinewillinghöfer (2015) classa las lengas bikwin-jen coma presentat çaijós:
*lengas bikwin
**burak, loo
**mak-tal
***mak
***maghdi
**bikwin
***leelau
***moo
***kyak
*lengas jen
**dza, joole
**munga doso
**tha

## Referéncias


## Fonts
*  Ulrich Kleinewillinghöfer, 2015, *[https://www.blogs.uni-mainz.de/fb07-adamawa/adamawa-languages/bikwin-jen-group/ Bikwin-Jen Group]*, Adamawa Language Projects.
Kyak

Lo **kyak** (o bambuka) es una lenga bikwin-jen de la branca adamawa de la familha nigèrocongolesa, qu'es parlada al Nigèria. 

## Localisacion
Lo kyak es parlat dins las zònas de govèrn local de Karim Lamido, Jalingo, Lau, Zing e Ardo Kula, dins l'estat de Taraba, e tamben dins aquelas de Lamurde, Demsa e Numan de l'estat d'Adamawa.

## Referéncias


## Fonts
*  Matthew Harley, 2019, *[https://www.blogs.uni-mainz.de/fb07-adamawa/files/2019/11/Harley_Aspects-of-Kyak-phonology-morphology-and-syntax.pdf Aspects of Kyak phonology, morphology and syntax]*, Adamawa Conference 2019, Institut für Ethnologie und Afrikastudien, Mainz Universität.
Lengas boa

Las **lengas boa** (o lengas boua, lengas bua) son un grop de lengas adamawa parladas dins l'oèst de Chad.

## Classificacion
La classificacion intèrna del boa es ancara mal compresa. Kastenholz (2017) perpausa una classificacion provisòria:
*tun-bua
**tunian
**bua-lua 
***boa
***niellim
*koke-bolgo
**koke
**bolgo
*gula de Bon
*gula
**fanian
**gula de Zan
**kulaal

## Referéncias


## Fonts
*  Raimund Kastenholz, 2017, *[https://web.archive.org/web/20200207124348/https://www.ifeas.uni-mainz.de/files/2019/07/AP172.pdf La Langue Bolgo du Guéra (Tchad): Notes de recherche et matériel lexical]*, Arbeitspapiere des Instituts für Ethnologie und Afrikastudien der Johannes Gutenberg-Universität Mainz (Working Papers of the Department of Anthropology and African Studies of the Johannes Gutenberg University Mainz) 172.
Canton de Tonens

Lo **canton de Tonens** es una division administrativa d'Agenés, venguda dempui 2015 sonque circonscripcion electorala, situada dens l'arrondiment de Marmanda, lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Damb la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, lo canton se conservèt e passèt de 5 a 13 comunas. 

La lenga autoctòna qu'es l'occitan gascon de transicion e, dempui 2015, tanben l'occitan lengadocian (La Bertoniá, Brunhac, Castèlmauron d'Òut, Cors, La Parada e Vertuèlh d'Agenés) .

**NB. Per rasons tecnicas, una partida de las informacions de l'Infobox son las de la situacion d'avant 2015.**

## Composicion avant 2015

## Composicion dempui 2015

Lo canton navèth de Tonens compren :
* totas las 5 comunas de l'ancian canton de Tonens;
* totas las 7 comunas de l'ancian canton de Castèlmauron d'Òut;
* una comuna de l'ancian Canton de Marmanda-Èst.

### Las comunas deu canton ancian de Tonens
Las 5 comunas.

### Las comunas deu canton de Castèlmauron d'Òut
* La Bertoniá; 	
* Brunhac; 	
* Castèlmauron d'Òut; 	
* Cors de Vertuèlh; 	
* Gratalop e Sent Gairan; 	
* La Parada;
* Vertuèlh d'Agenés.

### La comuna deu canton de Marmanda-Èst
* Hautasvinhas.

## Istòria
Los cantons de Tonens e de Castèlmauron neishuren pendent la Revolucion . D'aquí a 1801, Vertuèlh èra tanben canton .

## Nòtas
Sacramento (flume)

(Lo) **Sacramento** (anglés: *Sacramento River*; espanhòl: *Río Sacramento*) es lo flume principal del nòrd de Califòrnia als Estats Units e lo mai grand flume de Califòrnia. Nais dins los monts de Klamath e raja cap al sud sus 640 km abans de se geta dins lo dèlta de Sacramento e la baia de San Francisco. Son bacin idrografic drena aperaquí 69 000 km² dins 19 comtats de Califòrnia, principalament dins la region agricòla fertila delimitada per las Cadenas Costièras e la Sierra Nevada coneguda coma la Val de Sacramento, mas s'esten tanben fins als platèls volcanics del nòrd-èst de Califòrnia. Istoricament, son bacin estendèt al nòrd cap al centre-sud d'Oregon, ont l'actual lac Goose, principalament endoreïc, rarament se geta cap al sud dins lo Pit, l'afluent mas septentrional del Sacramento.

## Nòtas e referéncias
Batalha de Montcornet

La **batalha de Montcornet** es un episòdi de la batalha de França durant la Segonda Guèrra Mondiala que se debanèt lo 17 de mai de 1940 a Montcornet dins lo departament francés d'Aisne entre d'unitats de la Wehrmacht e de l'Armada francesa. Es una de las temptativas de contratacas de l'armada francesa, venguda famosa de per lo comandament del coronèl Charles de Gaulle que prenguèt inicialament maites punts estrategics, mas que se soldèt per una desfaita de la 4ena division francesa de coirassat que se deguèt retirar amb 23 carris destruits, mentre que la 10ena Panzerdivision contunhèt son avançada sens cap de perda materiala.
Cai Lun

**Cai Lun** (vèrs 50 - 121 apC) es un eunuc de la cort imperiala chinesa durant lo periòde dei Han Orientaus. Ministre durant lo rèine deis emperaires Han Hedi (88-105) e Han Andi (106-125), foguèt obligat de se suicidar après lo començament dau rèine personau de Han Andi qu'ordonèt son arrestacion per se venjar de son implicacion dins lo murtre de l'emperatritz Jingyin en 82.

Cai Lun es un personatge famós de l'istòria chinesa en causa de son ròtle supausat dins la definicion de la recèpta dau papier. De mai, auriá agut l'idèa de remplaçar lei supòrts tradicionaus de l'escritura chinesa (de tauletas de bambó ò de tròç de seda) per de papier. Pasmens, l'arqueologia contesta uei aquela legenda car l'utilizacion de papier es atestada en China tre lo sègle II avC.

## Liames intèrnes

* Papier.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Lengas yandang

Las **lengas yandang** (o lengas yendang) son un grop de lengas adamawa parladas dins l'estat d'Adamawa, en Nigèria.

## Classificacion
La classificacion intèrna del boa es pas establida, suubretot per manca de donadas sus las lengas del grop. Blench (2009) dona una classificacion provisòria, mas pas demostrada:
*bali-kpasham
**bali 
**kpasam
*waka-yendang-yoti
**waka
**yendang
**yoti
*teme
*kugama-kumba
**kugama
**kumba

## Referéncias


## Fonts
*  Roger Blench, 2009, *[https://web.archive.org/web/20150420034000/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/AU/Yandang%20group/Comparatie%20Yandang.pdf The Maya (Yendang) Languages]*.
Kpasam

Lo **kpasam** (o kpasham, sam, nyesam) es una lenga adamawa, de la familha nigèrocongolesa parlada al Nigèria. Lo nom kpasam, o kpasham, es en fach aquel d'un vilatge ont la lenga es parlada. Los locutors se sonan en realitat ísàm, e la lenga es lo ɲé sàm « la lenga dels isam »

## Localisacion
Lo kpasam es parlat dins la zòna de govèrn local de Demsa, dins l'estat d'Adamawa, près del limit de l'estat de Taraba.

## Referéncias


## Fonts
*  Eveling Villa, 2019, *[http://llacan.vjf.cnrs.fr/AdaGram/nyesam_fr.html Nyesam]*, Projècte AdaGram.
Kugama

Lo **kugama** (o wam) es una lenga adamawa, de la familha nigèrocongolesa parlada al Nigèria. 

## Localisacion
Lo kugama es parlat dins las zònas de govèrn local de Mayo-Belwa e de Fufore, dins l'estat d'Adamawa.

## Referéncias


## Fonts
*  Lora Litvinova, 2019, *[http://llacan.vjf.cnrs.fr/AdaGram/wam_fr.html Wam]*, Projècte AdaGram.
Baa (lenga)

Lo **baa** (o kwah) es una lenga adamawa, de la familha nigèrocongolesa parlada al Nigèria. Lo nom kwah es en fach aquel d'un dels dos vilatges baa.

## Localisacion
Lo baa es parlat dins la zòna de govèrn local de Lamurde, dins l'estat d'Adamawa.

## Referéncias


## Fonts
*  Mirjam Möller Nwadigo, 2019, *[http://llacan.vjf.cnrs.fr/AdaGram/baa_fr.html Baa]*, Projècte AdaGram.
Lengas bena-mboi

Las **lengas bena-mboi** (o lengas yungur) son un grop de lengas adamawa parladas dins l'èst de Nigèria, dins lo nòrd de l'estat d'Adamawa.

## Classificacion
Kleinewillinghöfer (2011) classa las lengas bena-mboi coma presentat çaijós:
*lengas bena
**bena-yungur
***bena
***voro
**bena lala
***lala-roba
*lengas mboi
**mboi
**kaan

## Referéncias


## Fonts
*  Ulrich Kleinewillinghöfer, 2018, *[https://www.blogs.uni-mainz.de/fb07-adamawa/adamawa-languages/ɓəna-mboi-yungur-group/ Ɓəna-Mboi or Yungur Group]*, Adamawa Language Projects.
Lengas tula-waja

Las **lengas tula-waja** son un grop de lengas adamawa parladas dins l'èst de Nigèria, dins los estats de Gombe, de Taraba e d'Adamawa.

## Classificacion
Segon Kleinewillinghöfer (2014) las lengas inclusas dins lo tula-waja son:
*tula
*dadiya
*bangwinji
*awak
*ma
*dijim-bwilim
*tso
*waja

## Referéncias


## Fonts
*  Ulrich Kleinewillinghöfer, 2015, *[https://www.blogs.uni-mainz.de/fb07-adamawa/adamawa-languages/tula-waja-group/the-languages-of-the-tula-waja-group/ The languages of the Tula – Waja Group]*, Adamawa Language Projects.
Lengas mbom

Las **lengas mbom** (o lengas mboum, lengas mbum, lengas kebi-benue) son un grop de lengas adamawa parladas dins lo sud de Chad, dins lo nòrd-oèst de  Centrafrica, dins lo nòrd de Cameron e dins l'èst de Nigèria.

## Classificacion
La classificacion intèrna del mbom es, segon Blench (2004):
*mbom del nòrd 
**A
***topori
***mondang
***mambai
**B 
***dama
***ndai
***kali
***mono
*mbom central
**A
***kuo
***sakpu
**B
***karang
***pana
***nzakambay
***ngumi
***kare
*mbon del sud 
**mbom 
**mbere
**gbete 

## Lengas dobtosas
Blench (2004) laissa unas lengas pas classadas, lo pam, lo pondo, lo gonge, lo tale. Per Elders (2006), la manca o ben l'imprecision de las donadas pausa la question de saber si aquels noms correspondon a de lengas qu'existon vertadièrament.

### Pondo, tale, gonge
L*'Atlas linguistique de Centrafrique* (Sammy-Mackfoy 1984) classa lo pondo, lo tale e lo gonge (ngoge) coma de dialèctes del pana. Gordon (2005) acampa d'embolh a nòstra manca de coneissença d'aquels parlars, que lo gonge es presentat, un còp, coma un dialècte del nzakambay e un autre còp coma un dialècte del pana.

### Oblo
L'oblo ten un còdi de lenga *[obl]*. Es atudat dempuèi lo començament del sègle XX. Si l'oblo èra una lenga, un dialècte, o si fasiá partida de las lengas adamawa es pas conegut.

### To, dek
Gordon (2005) lista una lenga to, qu'es en fach sonque un lengatge ritual dels gbaya. Gordon (2005) dona una lenga mbom pas classada sonada lo dek. Moniño (1995) establís qu'es en fach lo suma, un parlar gbaya de Centrafrica.

## Referéncias


## Fonts
*  Roger Blench, 2004, *[https://archive.today/20171024094404/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/AU/Adamawa%20language%20list.pdf The Adamawa Languages]*.
*  Stefan Elders, 2006, *[https://www.persee.fr/doc/aflin_2033-8732_2006_num_12_1_962 Issues in comparative Kebi-Benue (Adamawa)]*, Africana Linguistica 12, p. 37-88.