Melon

Lo **melon** (***Cucumis melo***) es una planta erbacèa annadièra originària d'Africa intertropicala, de la familha de las Cucurbitacèas e cultivada subretot coma planta d'òrt per son fals fruch comestible. Lo tèrme designa tanben lo fruch qu'a fòrça gost, sucrat e perfumat. Cal pas lo confondre confondre amb lo **melon d'aiga**, tanben dit pastèca o *coja melona* (var. citre m., citra f., gigerina, gergelina, merevilha).

## Botanica
### Classificacion

Lo melon cultivat aparten a la sosespècia *Cucumis melo* L. subsp. *melo* que lo fals fruch es fòrça polimòrf. Lo fruch salvatge d'origina passava pas lo 30 o  mas foguèt la basa de la definicion de plan fòrça variatats. Aqueles son tieradas segon los autors en gropes, que los mai importants son:
* D'entre los melons consomits coma fruches (recoltats quand madura):
** Lo grop *cantalupensis*, melon cantalop ;
** Lo grop *reticulatus* ;
** Lo grop *inodorus*, melon d'ivèrn ;
* d'entre los melons consomits coma legums (recoltats abans maduritat) :
** Le grop *flexuosus*, melon sèrp ;
** Le grop *momordica*, melon *phut* (Índia).

Existís un melon salvatge nomenat localament « melon tsamma », present dins lo desèrt de Kalahari, que amb los congombres salvatges es l'unica font d'aiga de la region pendent lo periòde de secada annadièra.

Lo tèrme « melon » ven del latin *melo, melonis* que la racina grèga significa « poma », « fruch » (« poma » se ditz *malum* en latin).

### Descripcion
Lo melon es una planta erbacèa annadièra de cambas rebalaire pro longas amb vrilhas.

Las fuèlhas son sovent entièras o un pauc lobadas. 

Las flors, jaunas, son monoïcas (sèxes separats sus de flors distinctas). Las flors masclas apareisson d'en primièr. Lo melon florís tot l'estiu de mai a setembre.

Lo fruch es sovent voluminós, de forma ovala o redonda e pòrta sus la rusca de divisions plan dessenhadas. La rusca es mai o mens lisa, o embotida, costelada, brodada o ronhosa, sa color varia de totes los tons del verd al jaune passant pel blanc. Lo popa de color jauna a iranjat ten fòrça chuc e es fòrça perfumada quand madura. Lo cròs central, fibrós, conten fòrça granas.

## Cultura
Lo melon es una planta allogama que se cultiva per semenilhas al mitant de prima. Es melhor semenar en plaça perque las racinas de las cucurbitacèas son plan fragilas. Plantar dos o tres granas (per seleccionar lo melhor plant) cada mètre perque lo melon s'escampa fòrça. Ama un luòc caud, solelhat e un sol ric (de fums). Sense fums e per facilitar lo desvolopament, se pòt apondre d'engrais ric en potassi.

Crestar en dessús de las doas primièras fuèlhas vertadièras. Puèi, sus las doas cambas atal formadas, tornat crestar en dessús de la 4 fuèlha. Crestar enseguida a tres fuèlhas aprèp cada melon. Conservar sonque tres o quatre fruchs maximum per plant. Cal tanben supprimir las fuèlhas amagant los fruches.

Quand lo melon grandís, se lo pòt pausar sus una teula o una jaça de grava per l'aparar de l'umiditat del sol e qu'aquel supòrt li balhe un maximum de calor propici a la maduretat del fruch.

Lo melon es madur quand las fuèlhas e la rusca començan de venir jaune e sa pèl e son pedoncul a fendilhar.

I a quatre factors que favorizan la qualitat d'un melon: Varietat, ensolelhament, asagatge e maduredat del fruch lo jorn de la culhida. Important: cal culhir lo melon aprèp un bon periòde d'ensolelhament e pluseu lo ser que lo matin (lo matin, los sucres son mai bas amb l'utilizacion del sucre de la planta coma aliment pendent la nuèch que la planta respira sens photosintèsi).

Lo taus de sucre minimal per la comercializacion es de 10 sur l'escala de brix. En dejós de 9, es una cocorda.

Dins qualques cases, lo melon es empeutart. L'empèut dins cultura del melon a per tòca d'aparar las culturas d'agents
patogèns:
• Verticillium dalhiae
• Phomopsis sclerotioides
• Fusarium oxysporum f. sp. melonis.
L'empèut permet tanben de cultivar en condicions limitas de sol (temperatura bassa, salinitat nauta, eca.), defavorablas a la cultura del melon. E, dins qualques condicions, l'empèut permet d’augmentar la productivitat de las plantas, veire la qualitat dels fruches.

### Malautiás
Lo melon es sensible a l'oïdium. A besonh d'un apond d'aiga regular mas un asagatge al pé en evitant de molhar las fuèlhas e un bon palhatge limitan l'infeccion d'oïdium.

Es tanben sensible al Fusarium oxysporum, al mildió e al virus mosaïca del congombre, de la pastèca e de la corgeta, totes tres transmeses pel meteis pesolh (Aphis gossypii).

### Varietats cultivadas
thumb|left|Melon brodat
thumb|Melon cantalop
thumb|Melon Honeydew
En 2011, mai de 650 varietats de melons son inscrichas al catalòg europèu de las varietats cultivadas.

Existís mai d'un tipes de melon:  
* Melon brodat (*[[Cucumis melo reticulatus]]*): forma redonda, rusca ligiosa de relieu, carn irangada. Sa pèl espessa amb du relieu lo caracteriza.
* Melon cantalop: carn iranjada, forma redonda, rusca lisa. Originari d'Asia minora e introduch en Itàlia a la Renaissença puèi fòrça cultivat en Charanta e d'autras partidas d'Occitània: Agenés, Carcin, Armanhac, Comtat Venaicin e Bocas de Ròse) a partir del sègle XVI. Lo fruch es redons, de rusca lisa verd clar, jaunissant leugièrament quand madura, amb de linha de sutura mai escuras, pèsa prèp d'. La carn es iranjada, sucrada, chucosa e fòrça perfumada. Las varietats ancianas son de durada de conservacion brèva alara que de varietats recentas n'an una mai longa.
* Melon Galia: forma redonda, rusca bruna iranjada, carn esmeralda.
* Melon hami
* Melon Sucrin
* Melon inodor (*[[Cucumis melo inodorus]]*), caracterizat per una rusca lisa e inodora.
* Melon d'Espanha
* Melon Honeydew: Tanben nomenat melon mèl. Lo fruch es redond, de rusca lissa, blanc gris. Pèsa . La carn es verdesca (o iranjada dins qualques varietats novèlas). Aquel tipe amb maduracion non climaterica fa de fruches que se consèrvan plan. Es cultivat als Estats Units d'America, en Austràlia e en Asia. venon de l'anciana varietat "Blanc d'Antíbol d'ivèrn".
* Melon Ogen
* Melon Piel de sapo ("pèl de grapaud" en castelhan). Lo fruch es oval, de rusca verda tascada de jauna e de verd escur. La carn es blanc verdenca, sucrada, chucosa, pauc aromatica. La maduracion es non climaterica. Es lo tipe mai cultivat en Espanha e en Turquia (jol nom de *Kirkagac*).

De varietats aromaticas e de durada de conservacion brèva son climatericas e d'autres peu aromaticas mas de longa conservacion lo son pas.

**En França**

Quatre tipes son subretot cultivadas: lo « cantalop charentés », lo « charentés brodat » , le « verd oliva » (de rusca verd oliva, forma ovala) e lo « galia » .

D'autras varietats mai ancianas son encara cultivadas, mas semblan èsser sul punt de desapareisser: sèrp, roge de Pèrsia, picon gris de Rennes, sucrin de Tors e melon de Trets.

### Appellacions localas
**Voatango** es un mot malgash que designa lo melon cultivat a Madagascar. Es odorant mas sa carn es blanca e fada.

En França, doas produccions benefician d'una IGP (indicacion geografica protegida), los melons del Naut-Peitau e aqueles de Carcin. Una autra produccion, lo melon de Guadeloupe, espèra l'IGP dels servicis de la Commission europèa.

### Aspèctes economics
La produccion mondiala de melons es de .

Los principals païses productors son China (que produís mai de 50 % de la produccion mondiala siá ), Turquia e Iran ( cadun), Espanha, los Estats Units d'America, Romania, Egipte e Índia.

Lo rendament mejan es de , mas pòt aténher  als Païses Basses (culturas en sèrvas) e 346 als Emirats Arabis Units, païses pasmens de produccion flaca. 

En Euròpa, los principals productors son Espanha (
* Cl. Chaux & Cl. Foury, *Productions légumières, tome 3, légumineuses potagères, légumes fruits, chap. 7 Melon*, Col: *Agriculture d'aujourd'hui*, ed: Lavoisier Tec & Doc, París, 1994 ISBN 285206975X

### Ligams extèrnes

* fonts geneticas de l'INRA sul melon}
* Montaigu : ''Mémoire sur la culture des melons dans le département du Calvados, et particulièrement à Honfleur et aux environs de Lisieux'' (1828).
* Aprifel - composicion nutricionala: https://web.archive.org/web/20121016215543/http://www.aprifel.com/fiches,produits.php?p=34&c=3.