open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Reiaume de França

Lo **Reiaume de França** (var. **Reialme de França**) qu'èra un estat monarquic feodau fondat per Uc Capet en 987 e qui s'acabè en 1791 dab l'instauracion de la Monarquia Constitucionau Francesa après la Revolucion Francesa, devath lo regnat de Loís XVI de França.

Lo Reiaume de França que ho establit sus lo territòri de la Francia Occidentau, era medisha gessida de la particion de l'Empèri Carolingian qui èra estat partajat e dividit enter los eretèrs de Carlesmanhe. Uc Capet que succedí a Loís V de França (en vertat "Rei deus Francs") e, durant lo periòde conegut com l'Ancian Regim, los sons descendents que regnèn suu reiaume (qui hore vertadièrament aperat *Reiaume de França* sonque quauques generacions adarrond).

Durant aqueth periòde, los descendents d'Uc Capet que's succedín en tres dinastias : los Capecians dits "dirèctes", los Valés e los Borbons.

Lo Reiaume de França que ho associat dab lo Reiaume de Navarra devath lo regnat de Felip IV de França e deus son successors dinc au rei Carles IV de França ; que tornèn definitivament a s'associar après lo coroament deu Noste Enric (Enric III de Navarra e IV de França) ; que constuín atau lo **Reiaume de França e de Navarra**.
Isla deus Judius

L**'Isla deus Judius** (aperada tanben posteriorment **Isla deus Templèrs**) qu'èra ua isleta situada au ras de la punta Oest de l'Isla de la Ciutat a Paris.

Que devèva lo son sinistre nom a las execucions de judius e, après, de templèrs. Qu'ei lo lòc on Jacques de Molay, lo cap deus templèrs, e ho executat acabant atau dab aqueth òrdi religiós deus Cavaèrs deu Temple.

Au ras d'aquesta isleta e de l'Isla de la ciutats que's trobavan tres autas isletas : l'Isla deu Bueus, l'Isla de la Gourdaine, l'Isla deu Patriarca.

Que hon totas juntadas a l'Isla de la ciutat durant lo regnat deu Noste Enric en bèth formar çò qui ei uei lo Jardin deu Verd-Galant.
Jacques de Molay

**Jacques de Molay** que ho lo darrèr Gran Mèste de l'Òrdi deu Temple o templèrs. Après la condamnacion per la Glèisa d'aqueth òrdi, las autoritats inquisitorialas que'u hidèn a la justícia deu rei Felip IV de França qui'u he cremar sus l'Isla deus Judius.

Com l'eretatge deus Templèrs qu'ei revindicat per la Francmaçoneria, Jacques de Molay qu'ei ua part de la soa iconografia.
Guilhem de Nogaret

**Guilhem de Nogaret** que ho un senhor lengadocian, un professor de dret de l'Universitat de Montpelhièr, un conselhèr deu rei Felip IV de França e lo son Garda deus Sagèths. Qu'ei mei que mei famós per'mor d'aver participat a la condamnacion deus darrèrs capdaus de l'Òrdi deu Temple, e, en particular, lo lor Gran Mèste Jacques de Molay.

Que's morí en 1313, donc abans la mort deu Gran Mèste, e, la soa mort no's pòt donc pas imputar a cap eventuala malediccion.
La Sauvetat de Dròt

**La Sauvetat de Dròt** (*La Sauvetat-du-Dropt* en francés) es una comuna agenesa de Guiana, administrada per lo departament d'Òut e Garona de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion es [la,ʃawe'ta de 'dro]. Las fòrmas ancianas son *prioratus de Salvitate de Calvimontis*, en latin, en 1305, *prior de Salvitate Caumontis*, en latin, en 1309, *prior et capella de Salvitate de Calvomonte*, en latin, en 1326, *prior Salvitatis Caumontis, rector ejusdem*, en latin, en 1520. Durengues explica que, en francés, se disiá *La Sauvetat de Caumont* avant la Revolucion e *La Sauvetat du Dropt* après .

Lo nom, deu latin *salvitas*, es totjorn d'origina medievala, e puslèu deus sègles XI e XII. Las salvetats èran a l'Edat Mejana, en Occitània, de zònas de refugi creadas per la Glèisa catolica e delimitadas a l'entorn d'una glèisa. Garantissián lo drech d'asile, dins lo quadre de la Patz de Diu. Avián un ròtle de pòblament e de colonizacion de las tèrras verges . Lo determinant *Caumont*, qu'aviá lo sens de *calvo monte* en latin, « mont pelat », donc sense vegetacion (sense aubres), probablament perqué fuguèt desboigat, èra un luec dejà poblat quand una sauvetat se fondèt a costat; lo nom s'es perdut desempuèi  e la mapa de Cassini lo senhala pas. Dins un usatge local, se ditz simplament *La Sauvetat* e la quita mapa de Cassini pòrta pas de determinant a *La Sauvetat* .

## Istòria

* 1èr de junh 1637 : batalha de La Sauvetat, victòria deu duc de La Valeta contra los Crocants (un milièr de Crocants fuguèren tuats).
* Aus sègles XVII e XVIII, i aviá pas de desequilibri entre l'importància de La Sauvetat, la d'Alemans e la de Miramont; la vila pus granda a l'entorn èra Aimet. Lo camin grand de Brageirac a las Landas passava per Aimet, La Sauvetat per la riba drecha de Dròt, Alemans, Cambas, Escassafòrt e Senta Baselha. La futura D 933 existissiá pas . Aquò's pas qu'au sègle XIX que Miramont venguèt un grand caireforc e una vila importanta e que La Sauvetat e Alemans perdèron tot caractèr urban.

## Administracion

* La Sauvetat èra deu canton de Duràs. Dempuèi la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, es deu canton deus Tuquets de Guiana. De 1793 a 1801, fuguèt canton .

## Demografia

* La ficha Cassini es faussa per 1793 (confusion emb La Sauvetat de Savèra). La municipalitat de 1793 compreniá *La Sauvetat, Izaac, Puysserampion et Aignac*, siá La Sauvetat, Sent Perdon e Eisac, Puèg Arampion e Anhac. Lo nombre de 1433 abitants per totas aquelas comunas sembla bas, mès lo de 2800 donat per La Sauvetat de Savèra sembla tròp naut. Conferir  emb .
* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km²

## Luecs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
*Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Òrdi deu Temple

L**'Òrdi deu Temple** (var. **Òrdre deu Temple, Òrdre del Temple, Òrdre dau Temple, Òrdre deu Temple**) o *Òrdi deus Companhs Sordats deu Crist e deu Temple de Salamon*, mei conegut com los **Templèrs** (var. **Templièrs**, **Templiers**, **Templèirs**) que ho un òrdi religiós catolic de cavalèrs encargats d'emparar los romius e qui ho actiu durant las guèrras en Tèrra Santa entà emparar los Estats Latins d'Orient.

En Euròpa, que desvolopèn ua ret de Comanderias on podèvan acessar los romius contra argent. Que vadón atau hèra actius suu plan economic tanben, e poderós. 

Dab la fin deus Estats Romans d'Orient, la loa activitat economica que vadó hèra dominanta suber la loa capacitat militara au medish temps que la mes·hidança entà eths creishè. Lo rei Felip IV de França qui'us devèva ua soma importanta d'argent que'n obtiengó la loa condemnacion. Lo lor darrèr Gran Mèste, Jacques de Molay, que ho cremat a París en 1314.
Horcas de Montfaucon

La **Horcas de Montfaucon** que hon un edifici d'execucion e d'exposicion deus supliciats a París mei que mei durant l'Etat Mejana mes tanben après e dinc au regnat de Loís XIII de França.

Que ho bastit au sègle XIII sus ua coma qui èra estada proprietat deu Comte de Faucon o Falco. Que's situava au Nòrd-Est deu París d'alavètz au ras de la rota de Meus.

Que ho definitivament avalit au sègle XVIII e pas arren ne demòra uei lo dia.
.an

**.an** es lo nom de domeni d'Internet per las Antilhas Neerlandesas.

La dissolucion de las Antilhas Neerlandesas, lo 10 d'octobre de 2010, amb la creacion dels estats de Curaçao e Sint Maarten dobrís camin cap a una supression per l'ISO del còdi de país *an* e doncas a la supression del domeni.
Lo 15 de decembre de 2010 l'ISO definiguèt tres còdis per remplaçar .an: .cw per Curaçao, .sx per Sint Maarten e .bq per las Illas BES. Lo 20 de decembre, los tres domenis son enregistrats per l'IANA, mas pas encara delegats.

## Referéncias
Palais de la Bèrbia

Lo **palais de la Bèrbia** es una anciana fortalesa situada a Albi, en Occitània. Abriga lo Musèu Tolosa-Lautrèc e es un element de la ciutat episcopala classificada patrimòni mondial per l'UNESCO

## Localizacion

Lo palais de la Bèrbia se tròba juste en dessús del riu. Darrièr i la Catedrala de Santa Ceselha
Lo palais de la Bèrbia es situat en Lengadòc dins lo departament francés de Tarn, dins la comuna d'Albi. Es construit en nautor en dessús de la riba esquèrra de Tarn, al nòrd de la Catedrala de Santa Ceselha.

## Istoric
Lo palais de la Bèrbia es bastit al sègle XIII jos l'impulsion de Durand de Beaucaire, evesque d'Albi. L'edificacion d'aquela construccion permet d'aparar los evesques d'Albi, venguts los mèstres de la vila aprèp la Crosada dels Albigeses, de las ostilitats dels Catars e dels borgeses de la vila. Permet tanben de s'aparar d'eventualas atacas exterioras e de renfortir la preséncia de l'Inquisicion. Durand de Beaucaire faguèt construire lo donjon naut de cinquanta mètres, las quatre torres e las muralhas. Encencha lo palais de cortinas e de barris exteriors fins a Tarn. La foncion defensiva de l'edifici es renfortida per sos successors, Bernard de Combret e Bernard de Castanet].

A partir del sègle XVII, lo palais ven una demoréncia evescala. Los barris foguèron destruits e l'edifici transformat. Los jardins son bastits en 1678.

En 1905, lo palais abriga le musèu d'Albi. Aprèp la mòrt del pintre Enric de Tolosa-Lautrèc en 1922, ven lo Musèu Tolosa-Lautrèc, amb de nombrosas òbras de l'artista.

Lo palais es classat al títol dels monuments istorics de França en 1862; qualques decòrs interiors o son dempuèi lo 14 de setembre de 1965. En 2010, es enclusit amb la catedrala de Santa Ceselha dins lo site de la ciutat evescala d'Albi, inscricha en 2010 per l'UNESCO sus la lista del Patrimòni Mondial.

### Ligams intèrnes
* Catedrala de Santa Ceselha d'Albi
* Musèu Tolosa-Lautrèc

### Referéncias
Guillermo Vilas

thumb|right|Guillermo Vilas
**Guillermo Vilas** es un ex jogaire de tennis argentin. Nasquèt lo 17 d'agost de 1952 en Buenos Aires (Argentina). Foguèt nº 2 del mond e ganhèt 4 torneges de Grand Chelem. Vilas se ganhèt 62 torneges en individuales e 16 en dobles. 

Se retirèt en 1992, amb 923 victòrias per 284 desfachas. Vilas possedís de nombroses recòrds e creèc lo còp *grand willy*. 

## Torneges de Grand Chelem (4)
* Open Austràlia: 1978 e 1979.
* Roland Garros: 1977.
* US Open: 1977.

## Torneges (62)
* 1973: Buenos Aires.
* 1974: Gstaad, Hilversum, Louisville, Toronto, Teheran, Buenos Aires e Masters.
* 1975: Munic, Hilversum, Washington, Louisville e Buenos Aires.
* 1976: St. Louis, Fort Worth, Montecarles, Toronto, Sao Paulo e Buenos Aires.
* 1977: Springfield, Buenos Aires, Virginia Beach, Roland Garros, Kitzbühel, Washington, Louisville, South Orange, Columbus, US Open, Paris, Teheran, Bogotà, Santiago, Buenos Aires e Johannesborg.
* 1978: Amborg, Munic, Gstaad, South Orange, Ais de Provença e Basilèa.
* 1979: Open Austràlia, Hobart, Washington e Buenos Aires.
* 1980: Open Austràlia, Roma, Kitzbühel e Palèrme.
* 1981: Mar de Plata, Lo Caire e Houston.
* 1982: Buenos Aires, Rotterdam, Milan, Montecarles, Madrid, Boston e Kitzbühel.
* 1983: Richmond, Dearly Beach e Kitzbühel.
Ciutat episcopala d'Albi

La **ciutat episcopala d'Albi** es un ensemble arquitectural medieval situat dins la vila d'Albi, en Lengadòc, Occitània, departament francés de Tarn.

## Descripcion
La ciutat episcopala se tròba sus la riba esquèrra del riu de Tarn e correspond al centre istoric d'Albi. Dominada per la catedrala de Santa Ceselha, es bastida a partir del sègle X. Al sègle XIII, aprèp la Crosada dels Albigeses, la vila ven una ciutat episcopala poderosa ont la Glèisa Catolica Romana illustra sa poténcia.

## Elements
* Catedrala de Santa Ceselha d'Albi classada coma Monument istoric de França en 1862 ;
* Palais de la Berbia classat en 1862 e 1965 coma Monument istoric de França ;
* Pont Vièlh,  classat en 1921 coma Monument istoric de França
* Borg ;
* Collegiada de Sant Salvi classada en 1846 e 1922 coma Monument istoric de França.

## Annèxes

### Ligams extèrnes
* Cité épiscopale d'Albi (UNESCO)

## Nòtas e referéncias
Pont Vièlh (Albi)

Lo **pont Vièlh** es un pont long de 150 mètres situat as Albi, Lengadòc, Occitània .

## Localizacion
Lo pont es situat dins lo departament francés de Tarn, dins la comuna d'Albi. Permet de traversar lo riu de Tarn.

## Istoric
Lo pont foguèt bastit al sègle XI. Contribuiguèt alara al desvolopament urban e comercial de la vila coma de peatge. 
I aviá a l'Edat Mejana une torre-pòrta fortificada, una capèla, e un pont levadís. 
Del sègle XIV al sègle XVIII, d'ostals repausèron sus sos pilars mas foguèron destruits aprèp una tarnada en 1766. 
En 1820, sa cauçada foguèt redreçada e alargada. Lo pont de pèiras foguèt alara recobèrt de bricas.

L'edifici es classificat coma Monument istoric de França lo 16 de març de 1921 e coma Patrimòni Mondial per l'UNESCO e dempuèi lo 1èr d'agost de 2010 dins lo quadre de la ciutat episcopala d'Albi .

## Nòtas e referéncias


## Annèxes
### Articles connèxes
Sagèth

Lo mot **sagèth** (var. **sagèl**, **sagèu**) (del latin *sigĭllum*) que capèra l'idèa d'autentificar e de garantir l'integritat d'un document de matun mòde a travèrs deus sègles.

A l'origina que's refereish a la marca qu'òm deisha sus un tròç de cera suu document en lo bèth pegar çò qui, au medish temps, hè que lo document e sia barrat e identificat : dab la marca de cera deu sagèth, que's garanteish au còp que lo document b'ei autentic e qu'ei pas estat consultat.

L'accion de pausar un sagèth que s'apèra sagerar. La sciéncia qui estúdia los sagèths qu'ei la sigillografia.

Dab l'entrada dens la modernitat, l'emplec de sagèth de cera que s'ei vist mei limitat e a còps dab un simple estatut simbolic (per aquesta rason, en França, lo ministre de la justícia francés qu'ei chafrat de *Garda deus Sagèths*). L'accion d'identificar lo document o, mei generaument d'i pausar ua marca qu'ei demorada. Qu'ei per aquesta rason que's parla de sagèth postau o de sagèth electronic.
.am

**.am** es lo nom de domeni d'Internet per Armenia.

Existís tanben lo domeni .հայ en armèni.

Es normalament reservat a d'entitats en Armenia. Mas es tanben utilizat per las ràdios AM e per de redireccions que *I am* en anglés vòl dire *soi*.

## Referéncias
Collegiada de Sant Salvi

La **[[Collegiada]] de Sant Salvi** es una glèisa catolica situada as Albi, en Occitània.

## Localizacion
La glèisa es situada dins lo departament francés de Tarn, dins la comuna d'Albi.

## Istoric
La glèisa foguèt bastida al sègle XII e demorèt lo principal edifici religiós d'Albi fins al sègle XIII, quand s'edifiquèt la catedrala de Santa Ceselha. Las clastras tocant foguèron construchas al sègle XIII.

L'edifici es classificat coma Monument istoric de França en 1846 e 1922  e coma Patrimòni Mondial per l'UNESCO e dempuèi lo 1èr d'agost de 2010 dins lo quadre de la ciutat episcopala d'Albi .

## Nòtas e referéncias


## Annèxes
### Articles connexes
Confessions

**Confessions** es una òbra autobiografica d'Agustin d'Ipòna, escrivuda en latin entre 397 e 398, dens laquau conta la soa quèsta de Diu.
Es compausada de tretze libes.
## Contèxte istoric e literari
### Contèxte istoric
Avant Teodòsi, dus Emperaires partatjan lo poder : Dioclecian puish Constantin. Organizan l'Empèri Roman contra las revolucions e las invasion. La persona de l'Emperaire es considerada coma sacrada e li balhan un absolutisme totau. l'Empèri Roman es devesit en duas partidas : l'Orient e l'Occident. Caduna es gavidada per un Emperaire e un dirigent. Se parla de tetrarquia (dus *August* e dus *Cesar*). I a tanben duas capitalas : Constantinòple e Ravena, puish Milan.

## Elaboracion de l'òbra
Aquesta òbra es estada escrivuda en tres annadas. Agustin a 45 ans, es batejat despuish 10 ans e avesque d'Ipòna despuish 2 ans.
En 394, compren que l'uman es pas capable de tornar se de cap au ben shens nada gràcia divina après una relectura deu verset de Sent Pau : « Qu'as que n'ic ajas recebut ? ».

## Los tretze libes
Dens los libes I a IX, Agustin conta d'un biais cronologic la soa vita, de la soa vaduda dinc a la mòrt de la soa mair.
Los libes X a XIII compòrtan una meditacion, una celebracion de Diu.

## Caracteristicas de l'escritura

Se pòden destriar las caracteristicas seguentas dens l'òbra d'Agustin :
* Una analisi psicologica pregonda ;
* L'introspeccion ;
* Las defautas e lo progrès ;
* L'influéncia de las lecturas biblicas, mei que mei peu miei de :
** las repeticions, anafòras, parataxis, asindetons ;
** utilizacion de l'estructura "ací que" ;
** las incantacions, pròches de la poesia.
Calcari

thumb|La piramida de Keops es constituida de blòts de calcari

Lo **calcari** es una ròca sedimentària que contèn aumens 50% de carbonat de calci (CaCO3) mai tanben de carbonat de magnèsi (MgCO3). Quand la ròca compòrta una proporcion non negligibla d'argila, se parla de marla. Es dich popularament *pèira freja* o *frejau* quand es dur, e *pèira seca* quand es tendre.

Se forma per acumulacion au fons dei mars a partir de cauquilhas e d'esqueletas de microalgas e d'animaus marins.  

## Formas mineralas
Calcita, Aragonita, Dolomita.

## Impuretats
Entre leis impuretats principalas que pòt contenir lo calcari i a: lei silicats, l'argila, lei fosfats, lo carbonat de magnèsi, lo gip, la glauconita, la fluorita, l'oxid de fèrre e lo magnèsi, lei sulfats, la siderita, la dolomita e la matèria organica entre autrei.

La color d'aquelei ròcas pòt anar dau blanc au negre en passant per lo gris. Fòrça presentan de tons rogencs, jaunes, blaus o verds segon lo tipe o la quantitat d'impuretats que contènon.

## Formacion
Normalament se forman per acumulacion d'organismes inferiors o precipitacion de carbonat de calci en forma de bicarbonats principalament dins lo mitan marin. Se pòt trobar tanben dins de baumas sota forma d'estalactitas e d'estalagmitas.

## Usatges
*Produccion dau ciment Portland
*Produccion de cauç (CaO)
*Correccion dau pH dei tèrras agricòlas acidas
*Produccion de greda per escriure sus lei tablèus d'escòla.
*Fondent en metallurgia
*Fabricacion de veire
*Coma pèira ornamentala, subretot sota forma de maubre
Aqüeducte

Un **aqüeducte** (prononciat ) es un sistèma d'engenhariá idraulica destinat a carrejar l'aiga en granda quantitat entre dos luòcs aluenhats, en particular per porgir d'aiga bevabla o d'aiga d'irrigacion a las populacions. En foncion de la configuracion del terren, l'aqüeducte pòt èsser constituit de divèrsas òbras maçonadas talas coma canals, conduches, tunèls, o ponts. 

L'etimologia del mot *aqüeducte* es lo latin *aqua ductis* (conduch d'aiga).
Tunèl de Malpàs

Lo **tunèl de Malpàs** es un tunèl cavat en 1679 jol puèg d'Ausseruna dins Erau (Lengadòc), per i far passar lo canal del Miègjorn. Es lo simbòl de l'obstinacion de Pèire Pau Riquet. Es lo primièr tunèl cavat per i far passar un canal. 

Quand l'òbra del canal atenguèt lo puèg d'Ausseruna, la decepcion foguèt granda. Jos qualques mètres d'un sol fòrça dur i aviá una montanha de gres fòrça copadís, portada als esbudèls. Lo primièr ministre Colbert foguèt lèu alertat de la situacion, e faguèt interrompre las òbras. Los opausants de Riquet pareisson d'aver capitar: la galariá foguèt tapada, e l'òbra èra estada desplaçada. Lo projècte dins son ensemble foguèt menaçat, e Colbert anoncièt la visita dels comissaris reials per decidir de l'avenidor del canal. Riquet manquèt de pèrdre son pari: aviá preferit de traucar aquel puèg puslèu que de seguir los conselhs del cavalièr de Clerville, arquitècte de Loís XIV, que prepausèt de traversar Aude. La traversada del flum foguèt un andicap major, perque demandava d'interrompre lo trafec. 

Victime d'una dangeirosa cabala, Riquet demandèt al mèstre maçon Pascal de Nissan de perseguir en secret los trabalhs, malgrat los risques d'afondraments. En mens de 8 jorns, lo tunèl foguèt traucat, sostengut per una vòuta de ciment tot lo long. Long de 165 mètres, aquel tunèl permet d'evitar una esclusa de mai sul traçat del canal.

Jol tunèl de Malpàs i a dos autres tunèls que lors traçats se crosan (a de nivèls diferents), una galariá del sègle XIII que foguèt pertusada per permetre l'assecament de l'estanh de Montadin e un tunèl ferroviari del sègle XIX per far passar la linha de tren Besièrs-Narbona. 

## Vejatz tanben
### Ligams intèrnes
* canal del Miègjorn
* tunèls

### Ligam extèrne
* Le tunnel de Malpas
* La percée de Malpas
* Tunnel du Malpas (canaldumidi.com)
* Le Tunnel de Malpas (decouverte34.com)
Sant Omobon

**Sant Omobon** (var. **Sent Omobon**) o **Omobon Tucenghi** (Cremona, segonda meitat deu sègle XII e lo 13 de noveme de 1197) qu'ei un sant venerat per la Glèisa Catolica e lo patron de la soa ciutat de Cremona.

Hilh d'un sarto, que perseguí l'activatat pairau en bèth har lo comèrci de la lan. Per aquesta rason qu'ei considerat com lo patron deus sartos e deus marcadèrs. 

Chafrat lo *Pair deus pruabes*, que ho un benefactor (*Omobono* que vien deu latin *Homo bonus*, "òmi bon") reputat per la soa generositat de cap aus praubes (a qui e vodava los beneficis de la soa activitat marchanda) e un membre de la vita politica de Cremona qui favorizè la patz en temporas de conflictes enter los partisans de l'Empèri Germanic e los deus Papa. Que's morí en bèth assistir a ua messa, durant lo glòria.

Que ho canonizat peu Papa Innocent III lo 12 de genèr (en bèth vàder atau lo purmèr sant laïc de la Glèisa catolica) de 1199 e proclamat patron de Cremona en 1643.
Cratèr de Vredefort

thumb|Imatge dau cratèr de Vredefort vist per un satellit.

Lo **cratèr de Vredefort** (27° 0′ S, 27° 30′ E) es un cratèr d'impacte situat en Sud-Africa vèrs la vila de Vredefort. Es lo pus grand conegut sur la Tèrra. A una estructura compausada d'anèus multiples amb un diamètre de 300 quilomètres. Son periòde de formacion es estimat a environ 2 miliards d'annadas. Foguèt creat per un asteroïde amb un talha de 10 a 15 quilomètres. Inicialament, l'origina dau relèu èra supausada volcanica mai una origina espaciala foguèt suggerida en 1936 e 1937 puei confiermada en 1947  . D'observacions ambé de tecnicas modèrnas aguèron egalament luòc entre 1961 e 1995.

## Referéncias
Cauna de Savart

La **[[cauna]] de Savart** se dobrís a Tarascon d'Arièja, en Naut Savartés, dins lo País de Fois, en Lengadòc, dins lo departament d'Arièja. S'i tròba l'exsurgéncia de las aigas del sistèma carstic (malhum sosterranh) de pus de 14 km constituit per las caunas de Nhaus, Lombrives e Savart.

## Referéncias
Pèir de Lostaunau

**Pèir de Lostaunau** (Aidiu, 1754 - 1841), pastor, aventurèr, militar, aristocrata indian (rajah de Sikandra, e mistic bearnés deu sègle XVIII.

Vadut praube a Aidiu (Vath d'Aspa) que ho aulhèr. Encargat de miar un tropèth a Bordèu, qu'ac venè entà préner la mar. En Índia qu'aquesí l'ahida d'un princi e que vadó atau rajah e ric.

Que tornè en França on tornè pagar las aulhas venudas autes còps abans de tornar partir un còp mei com aventurèr, per non pas s'i escàder aquesta vegada.
Las islas jos lo sang

**Las islas jos lo sang** qu'ei un roman istoric de capa e d'espada de l'escrivan peiregòrd Joan Ganhaire publicat en 2006 dens la colleccion A tots de l'IEO. Es la seguida deu roman *Dau vent dins las plumas* publicat en 1992. La soa accion que's debana deu temps deus mosquetaris, de Richard Cromwell e de l'Ormada.

La tematica e la mesa en scena meilèu gaujosa d'aquestes dus romans que trenca dab mantuas autas òbras de Ganhaire de natura mei hosca o fantastica.
Conan lo Barbare (1982)

**Conan lo Barbare** (Conan the Barbarian) es un filme american realizat per John Milius en 1981, e sortit en 1982.
Prèmi Jaufre Rudèl

Lo **prèmi Jaufre Rudèl** es un prèmi literari creat en 1959 en Gironda en memòria deu trobador Jaufre Rudèl, qu'estó senhor de Blaia.

Lo prèmi que n'èra pas atribuit despuish quauquas annadas, estó tornat lançat en 1999, per Lo Comitat de la Lenga Occitana e de la Cultura Gascona en collaboracion dab l’Escòla Jaufre Rudèl e la Mantenença Guiena-Pèirigord per lo son quarantau anniversari. La purmèira ceremonia se debanè lo 7 d'octobre 1999 a l'Ostau de Region de Bordèu.
Lo purmèir mecènas estó lo marqués Bertrand de Lur Saluces. Son nebot, lo comte Alexandre de Lur Saluces, perpetua la tradicion familiau.

## Lista deus laureats
*2010: Joan-Peire Lacomba, *Lo dever del Viaure*Prèmi especiau de la jurada per Eric Astié, *Diari d'un mes de març*
*2009: Esteve Ros, *Lo pont*Prèmi especiau de la jurada per Los Tradinaires, *Cabirolar los mots*
*2008: Crestian Rapin, *Poèmas d'agost*
*2007: Joan Ives Roier, *Lei temps passats*
*2006: Sèrgi Javaloyès, *Tranga e tempèstas*
*2005: Florian Vernet, *Vidas e engranatges*
*2003: Joan Escafit, *Balajum*
*2002: Adelina Yzac, *Un tren per tu tota sola*
*2001: Joan Ganhaire, *Lo viatge aquitan*
*2000: Rotland Pecot, *Mastrabelè* 
*1999: Danièla Julien, *Viatge d'ivern*
*1989: Joan Pau Creissac
*1968: Marcela Delpastre, *La vinha dins l’òrt*
*1967: Rotland Pecot, *La Sòm de la tèrra*
*1965: Bernat Lesfargas
*1962: Mariús Valière, *Fòc de jovença*
*1959: Crestian Rapin, *Cants arbitraris*
Verfuèlh (Roergue)

**Vurfuèlh** o **Vurdfuèlh**, [byr'fɛl] o pus rarament [bry'fɛl] (en francés *Verfeil*, *Verfeil-sur-Seye* oficiosament) es una comuna roergata situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Verfuèlh se situa dins la val de Sèia.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
* Colette Magny (cantaira) i visquèt los darrièrs ans de sa vida.
* Paul Durand :  escrivan

## Veire tanben
* Comunas de Tarn e Garona
## Nòtas e referéncias
 

## Ligams extèrnes
* Site de la vila
Verfuèlh

Aquel toponim polimòrf pòt designar :
* Vrudfuèlh, una comuna de Nauta Garona al ras de Tolosa.
* Verfuèlh, una comuna de Tarn e Garona còsta Sent Antonin.
* Verdfuèlh, una comuna de Gard.
Valença (Charanta)

**Valença** (*Valence* en francés) es una comuna situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
## Geografia
Valença se tròba dins la Charanta Lemosina au limite sud de Rufequés. Confronta Òrta e Tardoira.

### Comunas limitròfas

## Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
*  - ''; au segle XVIII (Cassini).
## Istòria

## Administracion
### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Demografia

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de Charanta
### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Valença d'Agen

**Valença d'Agen** (nom oficial en francés *Valence*) es una comuna agenesa de la Guiana lengadociana, situada dins lo departament francés de Tarn e Garona (82) e la region francesa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Istòria
En 1806, la comuna èra dobla:
* Valença Colcant (*Valence Couchant*)
* Valença Levant (*Valence Levant*)

En 1808, Valença e son canton son tirats d'Òut e Garona e integrats al novèl departament de Tarn e Garona.

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas ambe la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Tarn e Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Adam de Crapona

thumb|right|Adam de Crapona
**Adam de Crapona** (*Adam de Craponne* en francés), nascut a Selon de Provença en 1526 e mòrt empoisonat a Nantas en 1576, foguèt un nòble provençal e engenhaire. 

## Biografia
Adam de Crapona bastiguèt entre 1557 e 1558 lo canal que pòrta son nom, que  permetèt d'asaigar la Crau amb l'aiga que veniá de Durença. Crapona  financèt personalament los trabalhs, mas deguèt tanben manlevar d'argent, subretot de Nostradamus. Los trabalhs d'aqueste canal e las opcions tecnicas de Craponne inspirèron Pèire Pau Riquet per tal de construire lo Canal de las Doas Mars. 

## Ligams extèrnes
* Adam de Craponne a NotreProvence.fr
* Istòria de La construccion del canal de Crapona
* Nòta oficiala subre l'aniversari del començament dels trabalhs del canal de Durença
Prèmi Joan Bodon

Lo **Prèmi [[Joan Bodon]]**, creat en 1986, es una recompensa que se dona generalament a l'autor d'una òbra en occitan editada dempuèi mens de dos ans, mas que tanben pòt èsser decernit a un escrivan, un creador o un actor de la cultura occitana per tal de guerdonar l'ensems de son òbra. Lo prèmi es dotat de 1.600 èuros.

## Lista dels laureats
*2007: Joan Frederic Brun, *[[Luònh]]*
*2005: Bernat Lesfargas (per son òbra e son accion).
*2003: Felip Gardy, *La dicha de la figuiera*
*1999: Adelina Yzac, *[[L'enfància d'en fàcia]]*
*1998: Sèrgi Javaloyès, *[[L'Òra de Partir]]*
*1997: Eric Gonzales, *[[L'òrra istuèra d'un hilh de Gelòs]]*
*1996: Pèire Pessamessa
*1995: Glaudi Barsotti, *Un papièr sensa importància*
*1994: Joan Ganhaire, *[[Dau vent dins las plumas]]*
*1993: Ferran Delèris, *[[L'aucon]]*
*1992: Florian Vernet, *[[Miraus escurs]]*
*1990: Jòrgi Gròs, *[[Ieu, Bancel, Oficièr D'Empèri]]*
*1989: Joan Claudi Sèrras, *Enlòc*
*1988: R. Roche, *[[Sensa-nom, La romèca, Lo babau e la television]]*
*1986: Jòrdi Blanc, *[[Jaurès e Occitània]]*
Lo libre dau reirlutz

**Lo libre dau reirlutz** es un recuelh de navèras escrivut per Joan Ganhaire en 1978. Estó recompensat per lo prèmi Pau Froment la medisha annada.
## Compausicion
Lo libre es compausat de 9 navèras :
* Soletat
* Raibe negre
* Lo chasteu
* La chaminéia
* Lo bibliotecari
* Chambra trenta dos
* A la vita, a la mòrt
* Lo pes daus sovenirs
* La pòrta dau reirlutz
Rofiac (omonimia)

**Rofiac** pòt designar:
***[[Rofiac (Cantal)|Rofiac]]** una comuna de Cantal.
***[[Rofiac (de Sant Flor)]]** una comuna de Cantal.
* **[[Rofiac (Tarn)|Rofiac]]** una comuna de Lengadòc dins lo departament francés de Tarn.
* **[[Rofiac Tolosan]]** una comuna de Lengadòc dins lo departament francés de Nauta Garona.
***[[Rofiac d'Aude]]** una comuna de Lengadòc dins lo departament d'Aude.
***[[Rofiac de las Corbièras]]** una comuna de Lengadòc dins lo departament d'Aude.
***[[Carnac e Rofiac]]** una comuna de Carcin.
Ròcacorba (omonimia)

**Ròcacorba** pòt designar
* **[[Ròcacorba]]** una comuna de Lengadòc (Occitània) del departament francés de Tarn.
* **[[Ròcacorba de Menerbés]]** una comuna de Lengadòc (Occitània) del departament francés de Aude.
Mark Rutte

**Mark Rutte** (; 14 de febrièr de 1967) es un òme politic neerlandés. Foguèt primièr ministre dels Païses Basses del 14 d'octobre de 2010 al 2 de julhet 2024, secretari d'Estat per las  questions socialas e pel trabalh del 22 de julhet de 2002 fins a 17 de junh de 2004, e secretari d'Estat d'educacion, sciéncia e economia del 17 de junh de 2004 fins lo 27 de junh de 2004, dins lo primièr e segond govèrn de Jan Peter Balkenende. Demissionèt en junh de 2006 per tornar a la Cambra bassa dels Païses Basses coma cap parlamentari de lo sieu partit.
Gallotia simonyi

Lo **[[Lacertidae|lacertid]] gigant d'El Hierro** (***Gallotia simonyi***) es una espècia de saurian enedemic de l'Illa d'El Hierro dins l'archipèla de las Canàrias.
Doctor Who

[thumb|Lo [TARDIS, simbèu de *Doctor Who*|alt=imatge deu Tardis, veïcul deu doctor qu'a la forma d'una cabina anglesa de polícia, de color blua]]
**Doctor Who** es una seria televisada britanica de sciéncia-ficcion. La seria originau compta 679 episòdis de 26 minutas, 15 episòdis de 45 minutas e un episòdi de 90 minutas. Creada per Sydney Newman e Donald Wilson e difusida deu 23 de noveme 1963 au 6 de deceme 1989 sus BBC One. S'agís de la mei longa seria de sciéncia-ficcion deu monde.
Una dusau seria, que hè seguida a la purmèira, es difusada despuish lo 26 de març de 2005 sus BBC One, despuish lo 5 de noveme de 2005 sus France 4 e despuish lo 3 de genièr de 2006 sus Ztélé. En Belgica es difusada despuish lo 16 de heurèr de 2008 sus La Deux.
Consideradas com un tot, las duas serias comptan mei de 750 episòdis.
## Sinòpsi
Aquesta seria conta las aventuras deu Doctor, un extraterrèstre, un Senhor deu Temps (Time Lord) originari deu planeta Gallifrey. Dens la purmèira seria, exilhat per lo son pòple, viatja a bòrd d'un TARDIS (**''T**ime **A**nd **R**elative **D**imension(s) **I**n **S**pace''), una maquina podent viatjar dens l'espaci e dens lo temps. Particularament estacat a la Tèrra, es regularament acompanhat dens los sons viatges per companhons, per la màger part umans.

Lo TARDIS ten l'aparéncia d'una cabina de polícia (construccion tipicament britanica que sembla una cabina telefonica), lo sistèma de camoflatge demorant blocat.

Com tots los Senhors deu Temps, lo Doctor a lo poder de se regenerar, çò qu'explica la soa capacitat a cambiar de còrps quan es au ras de la mòrt.

Dens la segonda seria, lo Doctor es lo darrèir susvivent de la soa raça, aneantida per la grana Guèrra deu Temps contra los Daleks, los sordeish enemics deu Doctor.

## Personatges
### Lo Doctor
Actuaument, lo Doctor s'es regenerat 10 còps, e n'en es a la soa onzau incarnacion.

Caduna de las soas 11 incarnacions a avut los sons pròpis engenhs e caractèrs, en tot gardar la memòria de las soas precedentas incarnacions.

* Purmèir Doctor, jogat per William Hartnell (1963–1966)
* Dusau Doctor, jogat per Patrick Troughton (1966–1969)
* Tresau Doctor, jogat per Jon Pertwee (1970–1974)
* Quatau Doctor, jogat per Tom Baker (1974–1981)
* Cincau Doctor, jogat per Peter Davison (1981–1984)
* Shèisau Doctor, jogat per Colin Baker (1984–1986)
* Setau Doctor, jogat per Sylvester McCoy (1987–1989 et 1996)
* Uèitau Doctor, jogat per Paul McGann (1996)
* Navau Doctor, jogat per Christopher Eccleston (2005)
* Detzau Doctor, jogat per David Tennant (2006–2009)
* Onzau Doctor, jogat per Matt Smith (2010-2014)
*Dotzen Doctor, jogat per Peter Capaldi (2014-2017)
*Tretzen Doctor, jogat per Jodie Whittaker (dempuèi 2017)

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben
Felip III de França

**Felip III de França** (Poissy, lo 1 de mai de 1245 - Perpinhan, lo 5 d'octobre de 1285) - chafrat **Lo Hardit**- que regnè enter 1270 e 1285 en bèth estar lo 10au rei de la dinastia deu capecians.

Qu'èra lo hilh de Loís IX de França (*Sant Loís*) e de Margarida de Provença e lo pair deu rei Felip IV de França (*Felip lo Bèth*) e tanben de Margarida de França (molher d'Enric I d'Anglatèrra).

Qu'èra en vertat lo segond hilh deu rei Loís VIII e que ho en purmèr comte d'Orléans. A la mort deu son hrair ainat Loís, que vadó eretèr. Qu'acompanhè lo son pair a l'escadença de la 8au crotzada on aqueth e trobè la mort en bèth deishar lo son hilh estar coroat en Tunisia. 

Après l'ensag deu Comte Rogèr-Bernat III de Fois de's har nomar e de signar *comes Fuxi gratia Dei* (tan vau díser de's proclamar independent deu rei de França), Felip III qu'assetgè e que prengó Fois en bèth encarcerar lo Comte abans de'u liberar en lo bèth tornar lo son comtat.

Durant lo son regnat, que gavidè la Crotzada Aragonesa on, après lo massacre deus francés a l'escadença deus Vrèspes Sicilians, qu'ensagè de conquistar Aragon, autrejat ad eth peu Papa arrond d'aver escomenjat lo rei d'Aragon (responsable deus "Vrèspes"). Que trobè la mort au cors d'aquesta guèrra.
Poissy

**Poissy** qu'ei ua comuna francesa de la província istorica d'Isla de França administrada peu departament de las Yvelines de la region d'Isla de França.

## Geografia

## Istòria
Istoricament que ho la sede d'ua residéncia reiau on vadón lo reis Loís IX de França ("Sant Loís") e son hilh Felip III de França ("Lo Hardit).

Ua collegiada qu'i ho fondada.

Durant la Guèrra de Cent Ans la vila que ho pregondament sacamandejada peu anglés e lo castèth que ho avalit.

En 1561 Caterina de Medici qu'i organizè lo Collòqui de Poissy entà ensajar d'acordar las posicions deu catolicisme dab las deu protestantisme.

Durant la Segonda Guèrra Mondiau la vila que ho bombardejada e atau que's perdó la màger part deu Pont Vielh de Poissy.
## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
### Bibliografia
### Articles connèxes
### Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Poseidon

[thumb|[Lovre|Musèu deu Louvre]]

**Poseidon** (grèc: Ποσειδῶν, AFI: |pose͜edɔ́͜ɔn| es un de las dotze divinitats olimpianas del panteon de la mitologia grèga. Son domeni es l'ocean, e es sonat "Dieu de las mars". En mai es escaissat "Saqueja Tèrra" que provòca los tèrratrems, e foguèt sonat lo "dreçaire de cavals". Es generalament representat coma un òme vièlh de la barba e dels pèlses longs.

### Referéncias


## Vejatz tanben
* Divinitats grègas primordialas
Biozat

**Biozat** (en francés *Biozat*, en 1793 *Biozas*) aul es una comuna occitana de Borbonés dins lo departament d’Alèir, dins la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

## Geografia

Biozat_dins_lo_canton_de_Gatnat.png|Biozat dins lo canton de Gatnat.
Biozat_dins_la_Comunautat_de_Comunas_dau_Bacin_de_Gatnat.png|Biozat dins la Comunautat de Comunas dau Bacind e Gatnat.


### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Toponimia

## Istòria

Biozat.png|thumb|Biozat sus la carta de Cassini.
Château_Biozat.JPG|Le chastiau de Versanas.


En 1789 Biozat aul depend :
* de la generalitat de Molins
* de l'eleccion de Gatnat
* de la subdelegacion d'Aigapersa
* del parlament de París
* de la senescaucia de Riam
* de la diocèsi de Clarmont

Aul es dins lo districte puèi dins l'arrondiment de Gatnat. En 1926, aul es dins l'arrondiment de La Paliça (uèi de Vichèi).

## Toponimia
Biozat (*Bolzacum*, 1100) aul ven de l'antroponime galloroman Bellicius.

## Eraudica
thumb|100px|left|Blason de Biozat.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben

## Nòtas e referéncias
Rogèr Bernat III de Fois

**Rogèr-Bernat III de Fois** (1243 - lo 3 de març de 1303) que ho lo purmèr comte de Fois e tanben vescomte de Bearn per l'eretatge de la soa molhèr Margarida de Bearn ; que ho tanben lo purmèr co-princi d'Andòrra.
Margarida de Bearn

**Margarida de Bearn** o **Margarida de Montcada** (ca 1245/1250 - 1319) qu'èra la hilha deu vescomte Gaston VII de Bearn (e l'eretèra de la soa sòr Constança, era medisha eretèra shens nat posteritat deu vescomte) e de Mata de Mata, vescomtessa de Marsan. Que ho atau vescomtessa de Bearn de 1290 a 1310. Qu'esposè Rogèr-Bernat III de Fois (co-princi d'Andòrra) en bèth juntar atau Fois, Bearn e la meitat d'Andòrra.

A maugrat deu testament en favor de Margarida, Rogèr-Bernat de Fois qu'aucupè Bearn autoritariament e dab la contestacion de Bernat VI d'Armanhac, espós de Mata de Bearn, la sòr capdeta de Margarida. Fin finala lo rei Felip IV de França (*Lo Bèth*) qu'arbitrè lo plèit en favor deu comte de Fois. Aqueth episòdi qu'aubrí l'istòria ahuecada deu conflicte enter los ostaus de Bearn e d'Armanhac.
Lista dels presidents de Checoslovaquia

Lista dels **presidents de Checoslovaquia** :
* 1918–1935: Tomáš Garrigue Masaryk (1850–1937)
right|200px|thumb|Bandièra presidenciala<br />1918-1960
* 1935 : Milán Hodža (1878-1944), *interim*
* 1935–1938: Edvard Beneš (1884–1948)
* 1938 : Jan Syrový (1878-1970), *interim*
* 1938–1939: Emil Hácha (1872–1945)
* 1939 : primièra dissolucion de Checoslovaquia
* 1945 : restauracion de Checoslovaquia
* 1945–1948: Edvard Beneš (1884–1948)
* 1948–1953: Klement Gottwald (1896–1953)
* 1953–1957: Antonín Zápotocký (1884–1957)
* 1957 : Viliam Široký (1902-1971), *interim*
* 1957–1968: Antonín Novotný (1904–1975)
right|200px|thumb|Bandièra presidenciala<br />1960-1990
* 1968 : Jozef Lenárt (1923-2004), *interim*
* 1968–1975: Ludvík Svoboda (1895–1979)
* 1975–1989: Gustáv Husák (1913–1991)
* 1989 : Marián Čalfa (* 1946), *interim*
* 1989–1992: Václav Havel (* 1936)
* 1992 : Jan Stráský (* 1940), *interim*
* 31 de decembre de 1992 : segonda dissolucion de Checoslovaquia, remplaçada per le Republica Chèca e la Republica Eslovaca.
.ao

**.ao** es lo nom de domeni d'Internet per Angòla.

Es normalament reservat a d'entitats en Angòla.

## Domenis de segond nivèl
* **.ed.ao** - organismes d'educacion (forçadament en Angòla)
* **.gv.ao** - institucions (forçadament en Angòla)
* **.og.ao** - autras organizacions (forçadament en Angòla)
* **.co.ao** - organizacions comercialas (forçadament en Angòla)
* **.pb.ao** - edicions (forçadament en Angòla)
* **.it.ao** - organizacions internacionalas (fòra Angòla)
## Referéncias
.aq

**.aq** es lo nom de domeni d'Internet per Antartida.

Es normalament reservat a d'entitats en Antartida o a d'organizacions d'estats signataris del Tractat d'Antartida.

## Referéncias
.ar

**.ar** es lo nom de domeni d'Internet per Argentina.

Es normalament reservat a d'entitats en Argentina.

## Domenis de segond nivèl
***.com.ar** (comercial)
***.edu.ar** (educacion)
***.gob.ar** e **.gov.ar** (govèrn)
***.int.ar** (organizacions internacionalas)
***.mecon.ar** (ministèri argentin de l'economia)
***.mil.ar** (armada)
***.net.ar** (provesidors d'accès argentins)
***.org.ar** (associacions)
***.tur.ar** (agéncias de torisme)

## Referéncias
.as

**.as** es lo nom de domeni d'Internet per la Samoa Americana.

Es fòrça utilizat en defòra per exemple per de societats anonimas (a. s., en danés, chèc, etc.)

## Referéncias
TARDIS

thumb|Lo TARDIS actuau
Lo **TARDIS** es una maquina per viatjar dens lo temps e l'espaci dens la seria britanica de sciéncia-ficcion Doctor Who. Son nom es l'acronim de **T**ime **A**nd **R**elative **D**imension **I**n **S**pace.

Quitament se lo mot "TARDIS" correspon normaument ad un tipe de veïcul, lo TARDIS deu Doctor es generaument nomat  "Lo" TARDIS o, dens las purmèiras sasons de l'anciana seria, "lo vaishèth".

Doctor Who es vengut tant popular en Grand Bretanha e en Irlanda deu Nòrd (la seria hè part de la cultura populara), que la cabina de polícia blua es uèi lo dia mei associada au TARDIS qu'a una cabina telefonica. Tanben, lo mot "TARDIS" es utilizat per definir un objècte mei gran a l'interior qu'a l'exterior. Lo nom TARDIS es una marca reservada de la British Broadcasting Corporation (ou BBC).
Abadiá de Bona Sanha

L'abadiá benedictina de **Nòstra Dòna de Bona Sanha**, dedicada a la Verge Maria, se trobava dins la comuna actuala de Combrossòl, dins lo País d'Ussèl, en Lemosin (Occitània), dins lo departament actuau de Corresa. Seriá estada fondada en 730, mas lo prumier document conservat que ne fai mencion es un breu apostolic dau papa Alexandre III, de 1165. En 1759, fuguet transferida a Briva, ente la comunautat s'escantiguet durant la Revolucion; la darriera maire abadessa, Francesa Grain de Saint-Marsault, i moriguet en 1805. Auei demòra pas ren daus bastiments abadiaus.

## Bibliografia
* "Bulletin de la Societat arqueologica e istorica de Lemosin", t. XI, Lemòtges, Chapoulaud, 1861, p. 65-83.
Combrossòl

**Combrossòl**, fòrma a verificar (*Combressol* en francés) es una comuna lemosina, situada dins lo País d'Ussèl; es administrada per lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luecs e monuments
*Abadiá de Bona Sanha

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Corresa
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Blaiés

[thumb|right|350px|Situacion geografica de Blaiés au nòrd dau departament de [Gironda (departament)|Gironda.]]
**Blaiés** ei un parçan dau sud-oèst de França situat a l'entorn de Blaia, au nòrd dau departament de Gironda e la region d'Aquitània entre l'Estuari de Gironda e lo departament de Charanta Maritima.

Mentre que la partida septentrionau dau territòri ei una de las compausantas dau País Gavai, de cultura e de lenga santongesa, la partida meridionau apartien a l'aira d'expression occitana gascona.
Wiki

Un **wiki** es una aplicacion que permet la creacion, la modificacion e l'illustracion collaborativas de paginas a l'interior d'una pagina ''web''. Utiliza un lengatge de balisatge e lo seu contengut es modificable pel mejan d'un navigator ''web''. Es un espleit de gestion de contengut, dont l'estructura implicita es minimala, mentre que l'estructura explicita emergís en foncion dels besonhs dels usatgièrs.

Lo primièr wiki, creat en 1995 per Ward Cunningham per realizar la seccion d'una pagina sus la programacion informatica, foguèt apelat *WikiWikiWeb*. En 2016, segon Alexa Internet, lo mai consultat de totes los wikis es Wikipèdia.

## Ligams extèrnes
Autes wikis en occitan:
* Oisquipèdia, parodia de Wikipèdia (Aute version)
* Romanz Wiki, wiki en occitan ancian
* Lengas Bastidas, site sus las lengas construchas
Ana María Matute

thumb|right|Ana María Matute
**Ana María Matute** (Barcelona, 26 de julhet de 1925 – Barcelona, 25 de junh de 2014) foguèt una escrivana espanhòla de Catalonha. Gràcias a l'ensems de son òbra, facha de roman e contes, escricha exclusivament en espanhòl ganhèt lo Prèmi Planeta en 1954, lo Prèmi Nadal en 1959 e en 2010 lo Prèmi Cervantes.

## Òbras
* *Los Abel* (1948)
* *Pequeño teatro* (1954)
* *Los hijos muertos* (1958)
* *Primera memoria* (1959)
* *Los soldados lloran de noche* (1963)
* *La torre vigía* (1971)
* *Olvidado rey Gudú* (1996)
* *Aranmanoth* (2000)
* *Paraíso inhabitado* (2008)
Òs e Marcelhon

**Òs e Marcelhon** (*Os-Marsillon* en francés) qu’ei ua comuna occitana de Bearn qui reüneish las ancians comunas d’Òs e de Marcelhon. Administrativament, qu’ei dens lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània de l’estat francés.

## Geografia

## Toponimia
### Marcelhon
La prononciacion de Marcelhon qu’ei [marse'ʎun]. Las fòrmas ancianas que son *Marcello* en 1128, *Marcelo*, segon Marca, au sègle XIIau, *Marselhoo* en 1220, *Marcelhoo*/*Marcelhon* en 1343-1344, *Marssalhoo* en 1385, *Marsselhon* en 1443, *Marseilhon* en 1607, *Marseillou* en 1776, *Marsillon* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), *Os-Marsillon* lo 18 d'abriu de 1841, data de la fusion de las duas comunas .

Gerhard Rohlfs, citat per Grosclaude, qu'explica *Marcelhon* per un nom de persona **Marsilie* e sufixe, benlhèu diminutiu, *-onem* .

Dauzat e Rostaing qu'explican lòcs aparentats per lo nom latin d'òmi *Marcellius* o *Marcilius* dab lo sufixe *-onem* .

Segon Miquèu Grosclaude, totas las grafias avant lo sègle XVIII que son en *Marce-* e non en *Marci-*. Lo nom que vien deu nom latin d'òmi *Marcellius* dab lo sufixe *-onem* . 

### Òs
La prononciacion d’Òs qu'ei [ɔs]. Las fòrmas ancianas que son *Aosse* au sègle XIIau, *Ous* en 1220, *Dosse* au sègle XIII, *Oos* en 1343 e en 1385, *Os* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), *Os-Marsillon* lo 14 d'abriu de 1847 (?), data de la fusion de las duas comunas . N.B. Lo site Cassini qu'indica las comunas son fusionadas despuish 1841 .

la grafia *Ous* de 1220 vien pas d'un escriba locau e permet pas d'identificar la prononciacion. La fòrma *Aosse* que sembla correspóner a l'arrasic basca *altz*, « vèrnhe », dab vocalizacion de *-l-*. Puish, que i avó aferèsi de *a-* pres per la preposicion. A arreligar dab *Dous* (en francés), vilatge de Geronce .

## Istòria
Las duas comunas d'Òs e de Marcelhon que son fusionadas despuish 1841 .
## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Vernet (omonimia)

**Lo Vernet** o **Le Vernet** pòt èsser :

;**Un topomin**:
;; En :
;;*
* Lo Vernet, comuna de Velai.
* Le Vernet, anciana comuna de Puèi de Doma.
* Le Vernet e Chameana, comuna de Puèi de Doma.
;;*Alèir
* Le Vernet, una comuna del Creissent occitan.
* Le Vernet de Siula, una anciana comuna del Creissent occitan.
* Brot e Le Vernet, una comuna del Creissent occitan.
;;*
* Montlaur e Vernet una comuna de Gasconha
;;*
* Lo Vernet, una comuna d'Agarnagués (País de Fois).
** Camp del Vernet foguèt en 1939 ?un camp d'internament francés pels espanhòls, situat sus la Rota Nacionala 20 al nòrd de Pàmias.
* Vernet, una comuna de Comenge 

;;*
* Lo Vernet, una comuna de Provença.
 
;; En :
* Vernet, una comuna de Rosselhon

**Vernet ** sol es tanben **un nom de familha**:
* Claude Joseph Vernet es un pintre, dessenhaire e gravador nascut a Avinhon en 1714 e mòrt a París en 1789.
* Florian Vernet es un lingüista, un pedagòg e un escrivan occitan.
* Carle Vernet (1758-1836) (escais de Charles Horace Vernet), pintre nascut a Bordèu e mòrt a París, filh de Claude Joseph Vernet
* Horace Vernet (1789-1863) pintre filh de Claude Joseph Vernet
Le Vernet (Alèir)

**Le Vernet** (*Le Vernet* en francés) es una comuna occitana de Borbonés dins lo departament d’Alèir e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

## Geografia

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Toponimia
Los noms de tipe *Vernet* son compausats dau gallés *verno-*, *verna*, « vèrn, vèrne, vèrnhe » e dau sufixe collectiu (latin) *-etum* (Dauzat e Rostaing)  o que venon dau gallés *uerneton*, « verneda, vernheda, vernet, vèrnha » (Delamarre) .
## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben

## Liams extèrnes

## Nòtas