Richard Wagner

thumb|200px|left|Pintrura romantica inspirada per ''Parsifal''
**Richard Wagner** (Leipzig, Confederacion deu Rin, lo 22 de mai de 1813 – Venècia, Reiaume d'Italia, lo, 13 de heurèr de 1883) que ho un compositor romantic e nacionaliste aleman ; la soa musica que s'inspira ampliament de la mitologia germanica. 

Qu'ei un deu compositor los mei interpretats a l'opèra e mantuns deus ròtles de las soas òbras e son considerats com deus mei exigents entaus interprèts.

Qu'ei enqüèra au dia de uei un artista polemic per'mor de la plaça màger qu'aucupa dens l'istòria musicau e culturau de l'opèra aleman en tot demorar un simbòl deu nacionalisme e d'aver sostiengudas idèas antisemitas. Qu'ei atau, per exemple, que l'interpretacion peu purmèr còp d'ua òbra de Wagner en Israèl e devó demorar mantuas annadas e estar l'encausa d'ua polemica de las granas.

Enter los sons opèras mei conegut que's pòt mentàver : *Lo Holandés volant* (*Der fliegende Holländer* en aleman), *Tannhäuser*, *Lohengrin*, *Tristant e Isolda* (*Tristan und Isolde*), *L'Anèth de Nibelungen* (*Der Ring des Nibelungen*) e *Parsifal*.

## Vita
Lo son pair que's morí deu tifus chic après la soa neishença e que ho lo son pairastre (un actor nomat Ludwig Geyer) qui'u ensenhè la musica e qui' dè lo gost de l'espectacle. Dinc a la mort de Geyer, Richard Wagner que portè lo nom d'aqueth pairastre. Wagner qu'estudiè la musica a l'Universitat de Leipzig e que comencè la soa carrièra de compositor en compausant un purmèr opèra, *Las Hadas* (*Die Feen*), qui non hore pas apitat su l'empont abans mantuas annadas. Professionaument, Wagner que ho nomat director de còr a l'Opèra de Würzburg. En 1836 lo son opèra *L'Amor vedat* (*Das Liebesvort*) que ho interpretat mes sonque ua vegada a Magdeburg. La medisha annada Richard Wargner qu'esposè ua actritz nomada Mina Planer. thumb|100px|left|Minna Wagner Perseguit peus deutes, lo cople que huejó a Londres puish a París. Non podó totun pas evitar la preson.

En 1842 Wagner que comencè fin finala ad escàder s'i a Drèsda dab l'interpretacion deus sons opèras *Rienzi* e *Lo Holandés volant*. Dab aquestes escadudas Wagner qu'estabilizè la soa posicion e que's vedó a perpausar un pòste de director d'orquèstra a Drèsda on apitè tanben sus l'empont *Tannhäuser*. En 1849, totun, qu'avó d'exilià's per rasons politicas e que s'acasè a Zuric on acabè *Lohengrin* e lo son manifèst : *Opèra e Drama*. qu'escrivó tanben lo son ensai antisemita : *Lo judaïsme en musica*. *Lohengrin* que ho gavidat per Franz Liszt a Weimar en 1850 e que ho un succès deus grans a maugrat de l'abséncia deu son autor.

A Zuric Wagner que's trobè un còp mei cargat de deutes e, en mei d'aquò, qu'avó ua relacion amorosa dab ua hemna maridada. Aqueth ahar qu'inspirè lo tèma de *Tristan e Isolda*. Qu'avó de huèger aquesta vegada entà Venècia. 

Fin finala, Wagner que proheitè d'ua amnistia en 1860 e lo rei hòu Frederic II de Bavièra que paguè los sons deutes. Que comencè tanben a entertiéner relacions amorosas dab ua auta hemna maridada e hilha deu son amic Franz Liszt : Cosima Liszt von Bülow dab qui avore duas hilhas : Isolde e Eva. En 1866 qu'avó d'abandonar Alemanha un còp mei per'mor de la pujada de l'oposicion. Minna Wagner 'èra morta alavetz e Cosima Liszt que'u podó donc seguir a Tribschen, en Soïssa. qu'avón un hilh, nomat Siegfried, e que's maridèn en 1870 arron que Cosima divorciosse. thumb|100px|Cosima Wagner 

thumb|200px|left|Lo ''Festspielhaus''Dab l'ajuda deu rei Ludwig II de Bavièra, lo *[[Festspielhaus]]* que ho bastit a Bayreuth sonque entà provesir un lòc capable d'acessar las òbras de Wagner. Lo  qu'i ho interpretat e Wagner qu'i gavidè tròç de *Parsifal* chic abans de morí. Qu'ei sepelit a Bayreuth.