open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Barçanés

Lo **Barçanés** es un ancian petit país organizat autorn de Brana, en Vasadés e benlèu en Bordalés.

## Çò que se sap deu Barçanés
Lo Barçanés es coneishut sonque per una mencion a prepaus de Sent Aubin de Brana : *Sancti Albani in Barssanesio* . Lo ligame entre lo nom de Brana e lo Barçanés es evident, mès lo territòri que correspond a aquera nocion es pas coneishut. La grafia emb *ç* s'impausa perqué l'etimologia gallesa probabla de Brana es en **Brat-* e que la deu Barçanés seré puslèu en *Brati-* + vocala, idealament **Bratianensem* (Delamarre cita un nom, inatestat tanben, **Brātānos* , mès farré un *-iòd*). Lo nom de *Barçanés* supausa una metatèsi que lo nom de la vila evita : *Braçanés* > *Barçanés*.

## Las questions a prepaus deu Barçanés
Brana èra a l'extremitat occidentala e septentrionala de la diocèsi de Vasats e Sent Aubin de Brana (o de Blanhac) es tanben dens lo Vasadés istoric. Se sap pas se la nocion de *Barçanés* es valabla per las parròpias e los vilatges situats près de Brana, mès a l'oèst, en Bordalés.

Un riu, l'Engranne (nom francés), varianta probabla d'Aiguranda, que marca sovent las frontièras en país celtic o mèi o mens celtizat, sembla correspondre a la frontièra entre los *Vasates* e los *Bituriges Vivisques*. Mès d'autas parròpias de la diocèsi de Vasats èran a l'oèst d'Engranne, que sembla marcar enquèra una frontièra aproximativa per çò qu'es de l'atmosfèra culturala (la de Brana es bordalesa, la de Rausan es tipica de la partida vasadesa de l'Entre Duas Mars). L'idèa es que lo territòri vasadés (deu pòble antic o de la diocèsi) progressèt cap a l'oèst a data inconeishuda. Lo Barçanés èra tot o partida de las parròpias e deus vilatges presumits mudats deu territòri bordalés au territòri vasadés, a l'oèst d'Engranne ?

## Nòtas e referéncias
L'Escura (omonimia)

**L'Escura** pòt èsser:

* L'Escura, una comuna de , al departament d'
* L'Escura, una comuna de , al departament de 
* Era Escura, una comuna del departament d'
Miquèu Miniussi

**Miquèu Miniussi** (nom occitan teoric) o **Michel Miniussi** (nom francés utilizat per l'autor) (París, 15 d'aost de 1956 - Niça, 9 de genier de 1992) foguèt un escrivan occitan de Provença. Venguèt redactor de la revista *Òc* en 1986 que i escriguèt un brave nombre d'articles, d'ensais e mai de poesias. La part gròssa de son òbra es encara inedita; per ara s'es publicat ren que *Jiròni* en 1988; puei,  postumament, *Lei Passatemps* (1994), *Hortus deliciarum* (2002), *Gràcias (Non Deo)* (2015) e *Encyclopaedia Occitanica* (2022).

## Biografia
Miquèu Miniussi nasquèt a París en 1956 au sen d'una familha d'origina provençala. Passèt sa joventut a Canas, dins la familha mairala, impregnat de provençalitat.

Es a l'entorn de sei 17 ans que s'endralhèt dins l'occitanisme quand coneguèt lo Comitat Niçard d'Estudis Occitans. Se i impliquèt activament e participèt alora a la publicacion de la revista *La Beluga*. A Montpelhièr, sota la direccion de Robèrt Lafont, son professor a l'universitat, s'especializèt en literatura occitana. Venguèt puei conservator de bibliotèca a Draguinhan. Entamenèt a partir d'aqueu temps d'escambis, per mejan d'una correspondéncia regulara, amb un molon d'escrivans occitans coma lo montpelhierenc Max Roqueta e lo gascon Bernat Manciet. Aflaquit per una malautiá grèva tre 1981, contunhèt son òbra fins que moriguèt en genier de 1992.

Miniussi laissèt un fons impressionant d'escrichs inedits. En 1994, demest aquestei, se publiquèt *Lei Passatemps* (traduch en francés per Robèrt Lafont e illustrat per Bernat Manciet) que se ganhèt lo Prèmi Antigòna; e en 2002 l'ostau d'edicion Jorn faguèt espelir una autra òbra, *Hortus deliciarum*.

## Òbras
* *Jiròni* (1988)
* *Lei Passatemps* (1994), postum
* *Hortus deliciarum (2002), postum
* *Encyclopaedia occitanica* (2012), postum
* *Gràcias (Non Deo) (2015), postum

## Liames extèrnes
* Lo site de l'Associacion dels Amics de Michel Miniussi, ont se pòdon legir d'extrachs de seis òbras.
* Lo site de l'Espaci Occitan dels Aups, ont se pòdon crompar seis òbras ja editadas.
Rosalina Ròcha

**Rosalina Ròcha**, o mai sovent jos la forma francesa **Roche**; (Alès, 1946) es una escrivana occitana de Lengadòc. Fòrça implicada e activa dins l'occitanisme, foguèt fondadora de la revista e ostal d'edicion Jorn tre 1981.

## Biografia
Nada Alès de parents de classa obrièra, estudièt la literatura a Montpelhièr e s'impliquèt dins los eveniments de mai del 1968. Se maridèt e venguèt ensenhaira dins la region de Cantal, del temps que son òme èra a Sant Flor; lo coble tornèt mai tard dins la region del Gard ont ensenhèron dins d'escòlas privadas. Contribuiguèt a Obradors (Centre d’Estudis Occitans, Montpelhièr), ont apareguèron sos primièrs tèxtes, e puèi a Jorn, una revista editada per l’associacion omonima, que ne foguèt una de las fondatritz. Aparaguèt dins "Occitania 1970, los poètas de la descolonizacion" de Marie Rouanet ; e dins "Vagabondages Poètes de langue d’oc" (n° 32-33, setembre 1981).

## Òbras
* *Lo tetarèl ; La retirada ; La platana ; La dorga* Oc No 19, setembre del 1983, pags. 22-31.
* *D'ont siás, poèmas* Subervie, Rodés, 1969
* *Òm sap pas coma, poèmas* Messatges, Institut d'Estudis Occitans (Montpelhièr), 1971.
* *En cerca del revèrs, poèmas* Obradors, C.E.O. 1977.
* *La rota, novèla* Jorn , 1981.
* *Las renadivas* Vent Terral, Coll. Cercamon, 1982.
* *Enclusas, poèmas* Jorn , 1984.
* *Sensa nom, la romeca, lo babau e la television, novèlas* Jorn, 1987.
* *Lo viòl de la Hemna mòrta* Messatges, Institut d'Estudis Occitans (Montpelhièr) ; Jorn, 1994.

## Ligams extèrns
* [emission "La sabor de la lenga" consacrada a Rosalina Ròcha https://m.soundcloud.com/radiotempsrodez/lo-sabor-de-la-lenga-rosaline-roche?in=radiotempsrodez%2Fsets%2Flo-sabor-de-la-lenga-1]

## Nòtas e referéncias


poetessa occitana del sègle XX
escrivan occitan
escrivana occitana
poetessa occitana
naissença a Alès
Postiac

**Postiac** (*Postiac* en francés) es una anciana comuna occitana deu Vasadés istoric , lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Postiac es adara dens la comuna de Naujan e Postiac.

## Geografia
## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *terram de Posteac*, *parrochia de Posteac*, totas duas sense data e que venen deu cartulari de La Seuva Majora. Bénédicte Boyrie-Fénié pensa que *Postiac* ven de **Postius*, dont *Postinius*, atestat, sembla que venga, e deu sufixe *-acum*  , latinizacion deu sufixe gallés *-ācon*. En realitat, **Postiacum* pòt pas donar *Postiac* segon las règlas normalas d'evolucion, mès **Poissac* (cf. *Possac* a Agmèr, que benlèu a un autre etime). Justament, dens aqueth Entre Duas Mars que multiplica las pròvas d'una anciana preséncia de l'amudiment de *-n-* intervocalic (Espiet  *Postiac*) pòt pas representar qu'un ancian **Postenac* (o **Postenag*, **Postenago*, segon la data de l'amudiment de *-n-*). **Postinus*, varianta de *Postinius*, pòt convenir. Postiac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'avèva per mèste *Postinus*.

## Istòria
* Avant 1789, Postiac èra l'annèxa de Naujan . Èra una comunautat de pauc d'importància : 112 abitants en 1793 contra 627 per Naujan.  
* Entre 1806 e 1820, annexèren Postiac a Naujan .

## Demografia

* Lo n° INSEE a estat cambiat per de las rasons practicas

## Lòcs e monuments
* La glèisa Nòsta Dòna es un edifici en petit aparelh de plan rectangular, deus sègles XI e XII, tirat los tres casièrs (francés : *enfeus*) au nòrd que datan deu sègle XIII. La glèisa estut desafectada en 1791 e abandonada desempui. Es en roeinas adara.


Eglise de Postiac.JPG|La glèisa Nòsta Dama *(oct. 2012)*
Naujan-et-Postiac Église Notre-Dame 03.jpg|Lo portau de la glèisa *(oct. 2012)*
Naujan-et-Postiac Église Notre-Dame 04.jpg|Lo clochèir de la glèisa *(oct. 2012)*
Naujan-et-Postiac Croix de Mission (Postiac) a.JPG|Crotz de mission de Postiac


## Personalitats ligadas emb la comuna
## Veire tanben
## Nòtas
Anna Erra

thumb|250px|Anna Erra en 2017
**Anna Erra i Solà** (Vic, Catalonha, 7 d'octobre de 1965) es una ensenhaira e politiciana catalana. De tendéncia de centre drecha, ancianament afiliada a Convergéncia Democratica de Catalonha e uèi a Junts per Catalunya, es actualament cònsol de Vic dempuèi lo 13 de junh de 2015, e tanben deputada del Parlament de Catalonha (a partir del 19 de junh de 2018).
Joan Botiera

**Joan Botiera** (en francés: *Jean Boutière*; Malamòrt, Provença, 1 de novembre de 1898 – París, 29 de genièr de 1967) foguèt un romanista occitan. Professor a la Sorbona, especializat en occitan medieval e en romanés, fondèt en 1948 lo Centre d'Ensenhament e de Recerca d'Òc que dirigiguèt dempuèi aquela data fins a sa mòrt en 1967.

## Òbras
* *La vie et l'oeuvre de Ion Creangă* (1930)
* *Les poésies du troubadour Peire Bremon Ricas Novas* (1930)
Celia Barquín

**Celia Barquín Arozamena** (Puente San Miguel, Espanha, 6 de julh de 1996 - Ames, Estats Units, 17 de setembre de 2018) foguèt una golfaira espanhòla.

Estudianta a l'Universitat de Iowa, èra membre del club de gòlf Iowa State Cyclones. Aviá participat amb la seleccion espanhòla
als Campionats Europèus de Gòlf de 2015, 2016, 2017 e 2018, aprèp los Jòcs Olimpics de la Juventut en 2014. Sa victòria mai prestigiosa se faguèt durant lo Campeonat Europèu de Gòlf Amator de 2018. Lo 17 de seteembre de 2018 foguèt assassinada sus la pista del Coldwater Golf Links a Ames.
Anna Geli

**Anna Geli España** (Lhèida, 1978) es una esquiaira, jornalista, musiciana e politiciana occitana d'Aran. Originària de Salardú ont gerís un otèl, participèt al Campionat del Mond d'esquí alpin de 2000. Dirigiguèt divèrsas produccions audiovisualas coma lo documentari d'esquí *Aran Ath Limit*, un autra realizacion de divulgacion *Occitània, tèrra de cultura*, un document de celebracion del 25n anniversari de las Nòrmas ortograficas der aranés e tanben una publicitat *Parles aranés?*. 

E mai se son paire foguèt cònsol de Naut Aran, s'impliquèt pas jamai abans 2017 en politica. Aquel an per contra se presentèt a las Eleccions al Parlament de Catalonha coma candidata independenta amb Junts per Catalunya coma numèro 6 de la circonscripcion de Lhèida. Elegida deputada entamenèt son mandat en julh de 2018.

Participa tanben activament a la vitalitat musicala de la Val d'Aran coma membre dels grops Sarabat e Gojates.
Copa d'Euròpa de la CONIFA

La **Copa d'Euròpa de la CONIFA** es la Copa d'Euròpa organizat per lo CONIFA qu'es la federacion internacionala gropant leis equipas de fotbòl non reconegudas per la FIFA.

## Torneg masculin

## Liames intèrnes

## Nòtas e referéncias
Jorn (Ostal d'edicion)

**Jorn** es un ostal d'edicion occitan qu'a sa sedença a Montpeirós, vilatge del ròdol montpelhierenc. Originàriament associat a una revista de meteis nom creada en 1981 e dirigida per Rosalina Ròcha, las edicions son bailejadas actualament, e a partir de 1995, pels escrivans Joan Pau Creissac, Joan-Claudi Forêt e Felip Gardy.

Demest los autors editats per Jorn figuran Giovanni Agresti, Aubin Bonnet, Max Allier, Joan Ives Casanova, Felip Gardy, Robèrt Lafont, Bernat Lesfargas, Bernat Manciet, Miquèu Miniussi, Rotland Pecot, Joan Maria Petit, Jaumes Privat, Joan Ives Roier, Max Roqueta, Claudio Salvagno, Frederic Jaume Temple, Joan Pèire Tardiu, Alan Viaut e Adelina Yzac.
## Ligams extèrns
* Pagina de l'ostal d'edicion Jorn
Gavaudan (trobador)

**Gavaudan lo Vielh** es un trobador que foguèt conegut entre 1195 e 1215 par una desena d'òbras liricas en occitan..

Se sap pas gaire d'el, autrament qu'èra sortit del vilatge de Gavaudun, o del comtat de Gavaudan que dependiá dels comtes de Provença.

## Son òbra
Malgrat lo pauc de textes que demòron, se reconeis en el de tèmas pro variats, morals e politics, de cançons piosas, de pastorelas e una complanta per la mort de sa dòna.

Gavaudan cultiva un estil ermetic enorguèlhit, se complanh dins la dificultat amb una actitud ironica.

Son tèxte lo mai conegut es *La cansó de la crotzada*.

## Qualques títols
* *Senhor, per los nostes peccatz*
* *L'aute dia, per un mati*
* *Crezens, fins, verays e entiers*

## Ligams
* 

## Nòtas
Devinalha

Una **devinalha** es una enigma. Començan totas per la question : *De qu'es acò?* o *De qu'es?* *De qu'es?* o *Que s'es? Que s'es?* selon los luòcs. Òm parla de jogar a *De qu'es acò? De qu'es acò?*.

## Exemples de devinalhas
* *De qu'es acò? De qu'es acò? Un camp laurat, onte l'araire a jamai passat?
*Lo teulat.*

* *De qu'es acò? De qu'es acò? Quatre domaiseletas, chascuna dins sa cambreta, e dins un mesme ostalet?
*Una nòsa.*

* *De qu'es acò? De qu'es acò? Grand coma lo cèl, pichòt coma un anèl, amarg couma lo fèl, doç coma lo mèl.
*L'olivièr.*

* *De qu'es acò? De qu'es acò? Ma maire m'a fach en cantant, soi nascut abilhat de blanc, n'ai ni coga ni tèsta, e non soi ni òme ni bèstia.
*L'uòu.*
Castèth de Benauja

Lo **castèth de Benauja**  es un castèth situat dens la comuna d'Arbís, dens l'Entre Duas Mars, en Bordalés (Gironda, Novèra Aquitània). Lo nom dau castèth de *Benauja* explica lo dau país de Benauja(s), o (çò sembla) n'es explicat.

## Geografia

## Toponimia
Lo nom es atestat en 1285, en latin, *in castro et castellania Benaugia* e Bénédicte Boyrie-Fénié n'explica l'origina atau: d'un compausat gallés **vindaudia*, de **vindo*, «blanc», e sufixe *-audia*, inferit de *Sapaudia*, «Savòia», damb l'evolucion **Vindaudia* > **Vinaudya* (*-nd-* > *-n-* en gascon > *Benaugia* (*v-* iniciau > *b-* en gascon e *-dy-* > [ʒ]) > *Benauja*; lo sens seré d'un país blanc pr'amor dau substrat calcari o de la preséncia d'aubars. L'autora explica pr'aquò que lo lòc es hòra de l'isoglòssa gascona *-nd-* > *-n-*, mes que i èra benlèu dens una epòca passada de la lenga .

Remarcas: l'amudiment de *-n-* intervocalica es atestat abondosament en Entre Duas Mars (**Espinet* > Espiet, etc), *r-* prostetic tanben, mes la reduccion *-nd-* > *-n-* i es pas tant aisida a provar. Per evitar aqueth problèma, un aute candidat possible seré lo gallés *benno-*, «punta» , compatible o pas damb lo sufixe. Geograficament, lo site dau castèth sembla, a la rigor, formar una punta en direccion dau nòrd (mes la question es tanben de saber se lo nom d'origina es lo d'un petit país o d'una hortalessa gallesa presenta sau meteis site). Xavier Delamarre explica que *Sapaudia* èra puslèu *Sapo-uidia* > *Sapauidia* a l'origina . Enfin, en partent de *V-* per arribar a la grafia *B-*, Bénédicte Boyrie-Fénié mòstra clarament que coneish pas la grafia classica o que n'utiliza una auta. En realitat, aquò a pas d'importància, perqué l'incertitud sus l'etime justifica la grafia pus simpla e prudenta, damb *B-* iniciau.

## Istòria
## Arquitectura

Arbis Château de Benauge 07.jpg| Vista au sud
Arbis-Château1-1863.png|Dessenh de Léo Drouyn *(1863)*
Arbis-Château-1865.png|Dessenh de Léo Drouyn *(1865)*
Arbis-Château2-1863.png|Dessenh de Léo Drouyn, representacion d'una vista de l'èst, d'amont *(1863)*



Arbis Château de Benauge 01.jpg|Vista generala au nòrd *(abriu 2013)*
Arbis Château de Benauge 09.jpg|Vista generala au sud *(junh 2013)*
Arbis Château de Benauge 05.jpg|Domnon au nord-èst *(abriu 2013)*
Arbis Château de Benauge 06.jpg|Tor de gaita a l'èst *(abriu 2013)*
Arbis Château de Benauge 03.jpg|L'entrada au sud *(abriu 2013)*
Arbis Château de Benauge 04.jpg|La façada nòrd *(abriu 2013)*


Lo monument es aparat aus monuments istorics per un arrestat d'inscription dau 1èir de setembre 1995  
## Nòtas e referéncias
Union Esportiva Montalbanesa

vinheta|Salim Boukanoucha
L**'Union Esportiva Montalbanesa** (en francés *US Montauban*) es un club professional de rugbi de XV fondat en 1903 e basat a Montalban. Jòga a l'Estadi de Sapiac (12 600 plaças). Lo club foguèt un còp campion de França en 1967. Jòga dempuèi 2018 dins la segonda division francesa professionala de rugbi de XV: Pro D2.

## Lògò
Amb la dissolucion de la SASP Montalban Tarn e Garona, lo lògò abandona la mencion Tarn e Garona al profièch del nom de l'associacion.

Mentre que lo club se dòta d'un sit novèl web a l'intersaison 2014, l'USM modifica leugièrament son lògò.

## Ligams extèrnes

* Lo site oficial de UE Montalban
Carn cultivada

vinheta|Prumèra hamburguesa de carn cultivada deth mon (sense codinar), presentada en ua conferéncia de premsa en Londres eth 5 d'agost de 2013.
Era **carn cultivada** (o **carn** in vitro) ei teissut muscular cultivat ***in vitro*** de manèra separada ar organisme animau. Se hè damb un bioreactor a partir de cellules mair. a un bioreactor mejançant cellulas maire. Era carn cultivada (o carn in vitro) ei teishut muscular cultivat in vitro de manèra separada ar organisme animau que n'apartè a un bioreactor mejançant cellules mair.
Era produccion de carn cultivada a agut preséncia ara ficcion.
Era istòria deth sòn desvolopament comence damb ua investigacion finançada pera NASA publicada eth 2002. A compdar dera exposicion de cara ath public en Londres eth 2013 d'ua hamburguesa hèta damb aguesta tecnologia, guanhèc era atencion de fòrça mejans de comunicacion.   

Era produccion de carn cultivada a agut preséncia ena ficcion.

Era istòria deth sòn desvolopament comence damb una investigacion finançada pera NASA publicada en an 2002. A comptar dera exposicion de cara ath public a Londres en 2013 d'una hamburguesa hèta damb aquera tecnologia, guanhèc era atencion de fòrça mejans de comunicacion.
vinheta|300x300px|Brèu descripcion deth procès d'elaboracion dera carn cultivada.

## Diferéncies respècte era carn convencionau
Es problèmes nutricionals, es malauties alimentàries, es resisténcies a antibiotics, er us des recorsi animaus e es repercussions ambientaus deth cultiu de bestiar (includida era contaminacion des excrements e es sues massives emissions de metà que contribuïssen ar escauhament globau) son bères ues des grèus conseqüéncies associades as sistèmes convencionaus de produccion de carn e era societat comence a exprimir era sua creishenta preocupacion.

## Bibliografia
Provença Rugbi

vinheta|L'estadi de Maurice-David.
Lo **Provença Rugbi** (en francés: *Provence Rugby*) es un club professionau de rugbi de XV fondat en 1970 e basat as Ais. Jòga a l'estadi Maurice-David (5 000 plaças). Jòga dempuei 2009 dins la segonda division francesa professionala de rugbi de XV: Pro D2.

L'equipa a comptat dins sos rengs Campese Ma'afu, a confondre pas amb lo jogaire de rugbi de XV Australian Campese.

## Liames extèrnes

* Lo site oficiau dau Provença Rugbi
Proteccionisme

Lo **proteccionisme** es una politica economica intervencionista que consistís, de part d'un Estat ò d'un grop d'Estats, a protegir sei productors còntra la concurréncia dei productors estrangiers. L'objectiu es generalament de protegir de sectors economics estrategics ò de mantenir l'emplec. Per aquò, leis autoritats adoptan de mesuras destinadas a limitar leis importacions (tarifas doanieras, nòrmas constrenhentas, frens administratius...), a encoratjar leis exportacions (subvencions, incitacions fiscalas, devaluacion, dumping...), a privilegiar lei companhiás nacionalas e a empachar la presa de contraròtle de companhiás nacionalas per d'investissors estrangiers.

## Liames intèrnes

* Liure escambi, doctrina economica opausada au proteccionisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Matteo Ciacci

**Matteo Ciacci** (Borgo Maggiore, 5 de mai de 1990) es un òme politic santmarinés (movement civic10) qu’es capitani regent del 1èr d'abrial de 2018 al 30 de setembre de 2018 amb Stefano Palmieri.

Es a sa dintrada en foncion lo cap d'estat mai jove al mond.
## Referéncias
Stefano Palmieri

**Stefano Palmieri** (Serravalle, 18 de setembre de 1964) es un òme politic santmarinés (aliança populària) qu’es capitani regent del 1èr d'abril de 2018 al 30 de setembre de 2018 amb Matteo Ciacci.

Èra ja estat capitani regent del 1èr d'octobre de 2009 al 31 de març de 2010 amb Francesco Mussoni.

## Referéncias
Union Esportiva Carcassonesa

[vinheta|US Carcassona ''(en jaune)'' contra [US Dacs.]]
L**'Union Esportiva Carcassonesa** (en francés *Union Sportive Carcassonnaise*) es un club professional de rugbi de XV fondat en 1899 e basat a Carcassona. Jòga a l'estadi d'Albert Domec (10 000 plaças). Jòga dempuèi 2011 dins la segonda division francesa professionala de rugbi de XV: Pro D2.

## Ligams extèrnes

* Site oficial
Mirko Tomassoni

**Mirko Tomassoni** (Serravalle, 24 d'abril de 1969) es un òme politic santmarinés (aliança populària) qu’es capitani regent del 1èr d'octobre de 2018 al 31 de març de 2019 amb Luca Santolini.

Èra ja estat capitani regent del 1èr d'octobre de 2007 al 31 de març de 2008 amb Alberto Selva.

## Referéncias
Luca Santolini

**Luca Santolini** (Borgo Maggiore, 22 de febrièr de 1985) es un òme politic santmarinés (Civic10) qu’es capitani regent del 1èr d'octobre de 2018 al 30 de setembre de 2018 amb Mirko Tomassoni.

## Referéncias
Barham Salih

**Barham Ahmed Salih** (n. 12 de setembre de 1960 a Soleimania) es un òme politic curd qu'es, dempuèi lo 2 d'octobre de 2018, lo president de la republica d'Irac.
Estadi Montés

vinheta|Logo oficiau deu club.|200x200px
L**'Estadi Montés Rugbi** (en francés: *Stade montois*) qu'ei un club professionau de rugbi de XV fondat en 1908 e basat al Mont de Marsan. Jòga a l'Estadi de Guy Boniface (22 000 plaças). Jòga desempuish 2013 dins la dusau division francesa professionau de rugbi de XV: Pro D2.L'equipa es campiona de França en 1963, empòrta tres còps lo challenge Yves du Manoir en 1960, 1961 e 1962, e es egalament vicecampion d'Euròpa en 1964 jos la conducha de l'entrainaire Fernand Cazenave.

## Ligams extèrnes

* Site oficiau
Mercat negre

vinheta|Barcelona 2015
Lo **mercat negre** es lo comèrci illegal o clandestin, es a dire l'escambi de merças que la circulacion es enebida o restrencha.

## Formacion
Lo fenomèn del mercat negre sorgís en temps de crisi o en de periòdes de contraròtle governamental de l'economia, mai sovent quand la raretat dels bens de primièr necessitat obliga los govèrns a impausar de contraròtles de preses o racionament de bens. Dins aquestas circonstàncias, los vendeires son dispausats a passar las leis per obténer de ganhs màgers, alara que los crompaires son dispausats a pagar de preses mai elevats per aténher un actiu que los es enebit o limitat. Es a dire, dins de situacions ont i a mai de demanda qu'ofèrta, e que l'ofèrta existenta raja pas d'aquestas proïbicions o que simplament los comerçants pòdon vendre a un melhor prètz dins un mercat pas establit, realizant un mercat negre.

Lo mercat negre s'aplica pas exclusivament a produchs de primièr necessitat: los païses qu'enebisson, restringeixen o permeton la venta a anautit prètz de tabac o alcoòl propician l'aparicion de personas qu'introdusisson aqueles produchs il·legalment. Egalament, la compravenda de drògas, armas e autras substàncias pas permesas per la lei forman de mercats negres d'enòrmas dimensions.

Los cambis illicits de moneda son tanben considerats coma d'operacions de mercat negre. Dins aqueste cas, la causa es la fixacion del cambi oficial se fa a de nivèls que rebaton pas lo cambi real. D'aqueste biais, los tenents de moneda estrangièra fòrta (mai sovent lo dolars, mas recentament tanben d'èuro) las vendon defòra dels mercats oficials, per far de cambis mai avantatjosos.

## Vejatz tanben

* Contraeconomia
* Economia informala
* Inflacion

## Referéncias
Université Grenoble-Alpes

**Université Grenoble-Alpes** (**UGA**) es una institucion e universitat francesa dedicada a la recerca, situada dins la vila de Grenòble, Isèra. Es especializada dins los domenis de la sciéncia, de la tecnologia e de l'engenhariá, mas tanben i a d'autras matèrias. Foguèt creada en 1339.

## Ligams extèrnes
* www.univ-grenoble-alpes.fr/ (pagina oficiala)
Olimp Benaset

**Loís Olimp Benaset** (en francés: *Olympe Bénazet*; Bèumont de Lomanha, 25 d'agost de 1802 – Tolosa, 1879) foguèt un escrivan occitan de Lengadòc.

## Òbras

### En occitan
* ''Les tripòts'', cançon
* ''Les malheurs des femmes mariées'', vèrses 
* ''Las damas de contoèr'', vèrses
Dentèlas de Montmiralh

Lei **Dentèlas de Montmiralh**  son una cadena de montanha de Provença que marcan lo limit occidental daus monts de Vauclusa. Son situadas au nòrd de Carpentràs, au sud de Vaison e a l'oèst dau Ventor. Lor ponch culminant es la crèsta de Sant Amanç, que s'enauça a .
Chastèl de Tornoèl

**Tornoèl** z'es un chastèl medieval, quilhat sus un puèi rocós a  d'altitud (contrafòrt dau puèi de la Banièra) que domina la plana de la Limanha ( d'altitud environ au nivèl de la vila de Riam). Z'es situat dins la comuna de Volvic dins lo Puèi de Doma.

D'en primièr fortalesa daus comtes d'Auvèrnhe, son sètge en 1213 'chabarà la guèrra entre Guion II d'Auvèrnhe e Felip August e marcarà l'annexion d'una majoritat dau comtat d'Auvènhe per lo reialme de França.
In sin grin

**In sin grin** son los primièrs mots d'una comptina pels mainatges.

:*In, sin, grin,*
:*Pica, pica, colegrin,*
:*Borra, borra, lacagrin,*
:*Moscrin.*
Jamāl Khāshuqjī

**Jamāl Khāshuqjī** (n. lo 13 d'octobre de 1958 a Medina e assassinat lo 2 d'octobre de 2018 a Istambol) es un jornalista saudian, assassinat pel poder.

## Referéncias
Nestor

NestorFichièr:Sacrifice_Nestor_Pylos_Meleager_Painter_MAN.jpgNestor e sos filhs sacrifican a Poseidon sus la plaja de Pilos, cratèri en calici atic de figuras rojas, 400-380 AbC., Musèu arqueologic nacional de Madrid

Dins la mitologia grèga, **Nestor** (en grèc ancian Νέστωρ) es lo mai jove filh de Nelèu e de Cloris, rei de Pilos. Es lo sol subrevivent après lo chaple per Eracles de totes sos fraires. Doas tradicions se destrian per explicar qu'aja subrevescut al triste destin de sa frairia: que siá estat elevat a Gerenia, en Messania, luènh de sos, que siá lo sol avent refusat de participar a l'assag del panatòri dels buòus de Gerion, penosament escortat per Eracles, realizada per Nelèu e sos onze autres filhs. En escambi l'eròi li auriá escalivat sa vida e fa de Nestor lo rei de Messenia.Apollon, en rescat del murtre dels Niobids, li accòrda de viure mai de tres generacions. Vengut rei, combat mai d'un còp los Pilians e los Epèus, coupables d'incursions salvatges sus son reialme. Manca de pauc de massacrar les Molionids que son salvats per Poseidon. Venquèron Ereutalion en combat singular. Participa a la caça del singlar de Calidon, al combat dels Lapits contra los centaures e es evcat a vegada son nom dins l'expedicion dels Argonautas.

Es lo mai vièlh e savi dels eròis de la guèrra de Tròia. Dins l’*[[Iliada]]* e l’*[[Odissèa]]*, es un vièlh encara valent sul camp de batalha, escochat amb respècte per totes, subretot per sos vejaires, son experiéncias e sos conselhs pendent de convocacions del Conselh per exemple. Menelas li demanda conselh après lo raubament d'Elena, e Nestor l'acompanha dins l'ensemble de la Grècia per amassar los diferents eròis que van participar al conflicte. D'esprel participa a la guèrra amb un contingent de 90 naus. S'esfòrça tanben de far tornar la concòrdia entre Aquilles e Agamemnon après la disputa entre ambedos òmes. 

Passa, segon los autors, per èsser l'espós d'Anaxibia o d'Euridici. A mai d'un filhs — Antilòc, Trasimedes, Stratiquos, Persèu, Aretos, Equefron e Pisistrata —, que los dos primièrs participan amb eles a la guèrra de Tròia. A tanben doas filhas, Pisidicèa e Policasta. Segon de versions posterioras a l*'Iliada*, son filh Antilòc, lo melhor amic d'Aquiles après Patrocle, li salva la vida en sacrificant la sieuna contra Memnon.

Nestor es un dels rares Grècs coneissent un retorn de la guèrra sens istòria. Dins *l'Iliada*, es sovent designat amb l'epitèta de « vièlh menaire de carri », e dins *l'Odissèa*, lo filh d'Ulisses, Telemac, lo visita per prene un conselh.

Dins lo *[[Fedra (dialòg)|Fedra]]* de Platon, Socrata fait de Palamedes lo subjècte d’un jòc de mots ont fa amb simpatia Nestor e Ulisses autors d’escrich d’art oratòri.

## Bibliografia

* Luc Brisson (dir.), Phèdre : Platon, Œuvres Complètes, Éditions Gallimard, 2008 (1re&nbsp;éd. 2006) (ISBN&nbsp;978-2-0812-1810-9)

## Nòtas

## Fonts

* Apollodòr, Biblotèca (I, 8, 3 ; I, 9, 9).
* Omèr, Illiada (*passim*), Odissèa (III, 157 e seg.).
* Igin, Fablas (XCVII).
* Ovid, letafòra (VIII, 313 ; XII, 169 ; XIII, 63-64).
* Quint, d'Esmirne, Seguida d'Omèr (III, 516).
* Estrabon, Geografia (VIII, 3, 1 ; VIII, 13, 19).
Frances Arnold

**Frances Hamilton Arnold** (Estats Units, 25 de julhet de 1956) es una scientifica e engenhaira americana internacionalament reconeguda per menar  de metòdes d'evolucion dirigida per crear sistèmas biologics utils, comprenent d'enzims, circuits reguladors genetics e d'organismes.  Es professora d'engenheria quimica, bioengenheria e bioquimica a l'Institut de Tecnologia de Califòrnia, ont estudia l'evolucion e sas aplicacions en sciéncia, medecina, quimia e energia. Es licenciada en mecanica e engenheriá aerospaciala a l'Universitat de Princeton en 1979 e doctor en engenheriá quimica de l'Universitat de Califòrnia, Berkeley. I trabalhèt posteriorament dins la mèsma universitat fasent de prètzfaches de post-doctorat fins que s'anèt a Caltech lo 1986. Foguèt premiada lo 2018 de Prèmi Nobel de Quimia.

## Prèmis

* Honorary Degree coma Doctoressa en sciéncias per la ETH Zürich (2015)
* Medalha nacionala de Tecnologia e Innovacion (2013)
* Prèmi Charles Stark Draper (2011)
* Prèmi Nobel de Quimia (2018)

## Referéncias

## Bibliografia

## Ligams extèrnes

* Chemical Eng, Caltech Faculty Page
* Arnold Research Group
Nombre positiu

Un **nombre positiu** es un nombre qu'es superior a zèro, per exemple 3 o e.  

Quand se parla de nombres positius o negatius, lo nombre zèro es sovent exclusit. Per exemple, N. Bourbaki soslinha: .

* Los entièrs naturals son totes positius per la relacion d'òrdre naturala \leqslant\,.
* l'ensemble dels entièrs relatius positius es abitualament notat \Z_+,\mathbf{Z}_+, o mai sovent \N.
* l'ensemble dels entièrs relatius estrictament positius es abitualament notat \Z_+^*, \mathbf{Z}_+^*, o mai sovent \N^*.
* l'ensemble dels nombres racionals positius es abitualament notat \Q_+ o \mathbf{Q}_+.
* l'ensemble dels nombres racionals estrictament positius es abitualament notat \Q_+^* o \mathbf{Q}_+^*.
* l'ensemble dels nombres reals positius es abitualament notat \R_+ o \mathbf{R}_+.
* l'ensemble dels nombres reals estrictament positius es abitualament notat \R_+^* o \mathbf{R}_+^*.

## Proprietats

* La soma de dos nombres positius es un nombre positiu,
* la soma d'un nombre positiu e d'un autre estrictament positiu es un nombre estrictament positiu.

La diferéncia de dos nombres positius pòt èsser positiva o negativa. Per exemple 2 − 3 = −1 e 5 − 2 = 3.

* Lo produch de dos nombres positius es un nombre positiu.
* Lo produch de dos nombres estrictament positius es estrictament positiu.

Lo produch d'un nombre positiu e d'un nombre estrictament positiu es pas necessàriament estrictament positiu, que lo primièr nombre pòt èsser nul.

* L'invèrs d'un nombre estrictament positiu es un nombre estrictament positiu,
* Lo quocient d'un nombre positiu e d'un nombre estrictament positiu es positiu,
* Lo quocient de dos nombres estrictament positius es estrictament positiu.
* Un nombre es inferior (o egal) a un autre se e solament se la diferéncia del segond e del primièr es positiva,
* Un nombre es estrictament inferior a un autre se e solament se la diferéncia del segond e del primièr es estrictament positiva,
* Multiplicant los membres d'una inegalitat per un nombre estrictament positiu, lo sens de l'inegalitat cambia pas.

## Nòtas e referéncias
Nombre decimal

vinheta|Posicion de l'ensemble dels decimals '''D''' al respècte de l'ensemble dels entièrs relatius '''Z''' e a l'ensemble dels racionals '''Q'''.
Un **nombre decimal** es un nombre possedissent un desvelopament decimal limitat, es a dire un nombre que s'escriu amb una quantitat quina que siá, mas finida, de chifres a drecha de la virgula en basa 10. Los nombres decimals son las fraccions d'entièrs per de poténcias de 10. 

## Caracterizacion
Se *a* es un nombre real, las proprietats seguentas son equivalentas e caracterizan lo fach que lo nombre *a* es decimal:

# *a* admet un desvolopament decimal limitat;
# existís un entièr relatiu *m* e un entièr natural *p* tals que a = \frac{m}{10^p} ;
# se pòt escriure *a* sota la forma d'una fraccion irreductibla \frac{b}{5^m \times 2^p}, ont *b* es un entièr relatiu, e *m* e *p* d'entièrs naturals;
# o *a* possedís dos desvelopaments decimals distinctes, o *a* = 0.

### Remarcas

* La primièra assercion destria 1,6666, qu'es un nombre decimal, de 1,6666… que n'es pas un (aqueste carrièr nombre, que s'escriariá amb una infinitat de 6, pòt s'escriure 5/3 jos forma de fraccion).
* La segonda assercion nos dich qu'un nombre tal que \frac{765}{10^8} es un nombre decimal. (pòt malaisidament èsser utilizada per probar qu'un nombre donat jos forma de fraccion es pas decimal, que la fraccion qu'es mencionada dins l'enonciat es pas necessàriament irreductibla).
* La tresena assercion dona un metòde per reconéisser se un nombre racional es decimal: sufís de determinar sa fraccion irréductibla (per exemple  calculant le PGCD de son numerator e de son denominator), puèi de testar se lo denominator es unicament divisible per 2 o per 5.
* La quatrena assercion confirma una proprietat dels nombres decimals qu'es a vegada considerada coma una  « curiositat » : lo nombre 2,5 pòt tanben s'escriure 2,4999… (amb una infinitat de 9). Autrament dich, lo desvelopament decimal de nombres decimals es pas unic quand s'autoriza los desvelopaments decimals infinits.

## Estructura algebrica

* L'ensemble dels decimals es sovent notat \mathbb D.
* L'ensemble dels nombres decimals munit de las leis d'addicion e de multiplicacion es notat (\mathbb D,+,\times). Es un un anèl intègre, qu'es la localizacion de ℤ al respècte de l'ensemble de las poténcias entièras positivas de 10. Son còrs de las fraccions es lo còrs ℚ dels nombres racionals.

## Topologia
L'ensemble \mathbb D dels decimals dens dins ℝ. Autrament dich, tot nombre real es la limita d'una seguida de nombres decimals: per exemple, sas aproximacions decimalas de tot òrdre (valor aprochada).

## Utilizacion
Es per tòca d'armonizar l'usatge dels nombres decimals amb aqueste de las unitats de mesura que los revolucionaris franceses de 1789 foguèron menats a introduire lo sistèma metric, qu'es un sistèma d'unitats decimal.

## Nòtas e referéncias

* René Taton, Histoire du calcul, vol.&nbsp;198, PUF, coll.&nbsp;« Que sais-je ? », 1969, p.&nbsp;60

## Vejatz tanben

* Basa (aritmetica), al subjècte del nombre de chifres considerats
* Simon Stevin
Debrecen

**Debrecen** es la segonda vila d'Ongria après Budapèst.  Es lo centre regional de la Granda Plana septenrionala e lo sèti del comtat de Hajdú-Bihar. Éra la pus granda vila d'Ongria al sègle XVIII e es un centre cultural important. Debrecen foguèt tanben la capitala d'Ongria durant la revolucion de 1848–1849. La vila serviguèt de capitala a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala en 1944–1945. Es lo sèti de l'Universitat de Debrecen.

## Referéncias
Ill (França)

L**Ill** es un riu francés que banha la plana d'Alsàcia. Important afluent esquèrra de Ren e principala ribièira d'Alsàcia, sa font se situa dins los contrafòrts nordics de Jura e raja dins los departaments du Naut Ren e Bas Ren, dins la region Grand Èst;
Sporting Club Albigés

vinheta|Tunufai Tavalea
**Sporting Club Albigés** (en francés *Sporting club albigeois*) o **SC Albi** es un club professional de rugbi de XV fondat en 1906 e basat as Albi. Jòga a l'Estadi Municipal (11 500 plaças). Lo club foguèt dos còps campion de la segonda division francesa professionala de rugbi de XV: 2006 e 2009. Jòga dempuèi 2018 en Pro D2.  

## Ligams extèrnes
* Lo site oficial de SC Albigés
Kehl

**Kehl** es una vila alemanda situada dins lo Land de Baden-Württemberg e l'arrondiment d'Ortenau (*Ortenaukreis*). En riba dreita de Ren, la vila fa fàcia a Estrasborg en França.
Kehl es una vila de dimension mejana dins la zona d'influéncia d'Offenburg, dins la region del Ren superior mas es interdependenta d'Estrasborg e sovent considerada coma lo "quartièr alemand" de la vila d'Estrasborg. 
Al sègle XVIII, lo centre de la vila foguèt completament reconstruit a la seguida d'un incendi.
Lista dels caps de govèrn de Iemèn

thumb|200px|Blason d'Iemèn.
Vaquí la **lista dels caps de govèrn d'[[Iemèn]]** de 1990 fins a uèi.

## Primièrs ministres de Iemèn (1990 fins a uèi)

## Vejatz tanben
* lista dels presidents de Iemèn
Basa de donadas

Una **basa de donadas** (loc. basa de dats, basa de dadas, basa de donades) es un ensems estructurat d'informacions, estocat dins un sistèma informatic.
Verdoble

**Verdoble** (*El Verdoble* en catalan, *le Verdouble* en francés) es una aiga occitana e catalana que nais a Cubièra (Aude) e que s'escampa dins Aglin a Estagell (Pirenèus Orientals), aprèp un cors, plan sinuós, de 46,8 km, entièrament en region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia
### Comunas traversadas
* Cubièra, Solatge, Rofiac de las Corbièras, Dulhac jos Pèirapertusa, Cucunhan, Padèrn, Pasiòls (Aude);
*  Talteüll e Estagell (Pirenèus Orientals).
Dins la comuna de Cubièra, son nom es *Ruisseau des Tuileries* en francés sus la mapa IGN .

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Vernodubrum* (latinizacion) al sègle I, *Riparia Vernidoble* en 1258, *Rivière de Verdou, ...rec de l'eau de Verdou* entre 1230-1268 e 1500, *In flumine Verniduplici* en 1298 .
Verdoble es un nom d'origina gallica, *uerno-dubros*, *-ā*, e son sens es « riu dels vèrnhes », de *uernā(s)* , *uerniā*, *uernon*, « la vernheda, la verneda, lo vernet », e de *dubrā*, « las aigas » . L'atraccion de *doble* a jogat tanben.

## Lòcs
* Lo Castèl de Pèirapertusa tresplomba la val de Verdoble al sud (sus la crèsta que separa Rofiac de las Corbièras, dins la val de Verdoble, de Dulhac jos Pèirapertusa;
* La Cauna de l'Aragó tresplomba la val de Verdoble (comuna de Talteüll);


Château de Peyrepertuse (face nord).JPG| Lo castèl de Pèirapertusa vist dempuèi lo nòrd
Padern et Château.jpg|Lo castèl de Padèrn tresplomba lo vilatge, situat dins la val de Verdoble
Paziols (France) Vue du village.jpg|Pasiòls, als ajustants de Verdoble e d'un riu
arago02.jpg| La frau de Verdoble prèp de la cauna de l'Aragó
Gorges de Gouleyrous.JPG|Frau e molin dels Golairons


## Nòtas e referéncias

Per accedir als articles alemand, francés e rus : https://de.wikipedia.org/wiki/Verdouble
Sahle-Work Zewde

**Sahle-Work Zewde** (ሳህለወርቅ ዘውዴ nascuda lo 21 de febrièr de 1950) es una diplomata e femna d'estat etiopiana. Dempuèi lo 25 d'octobre de 2018 es Presidenta de la Republica.

## References
Sporting Olimpic Avinhonenc XIII

Lo **Sporting Olimpic Avinhonenc XIII** (oficialament en francés *Sporting olympique avignonnais XIII*) o lei *"[[Bisont|Bisons]]"* es un club provençau de rugbi de XIII fondat en 1916 e basat a Avinhon. Lo club es campion de França en 2018. SO Avinhon XIII jòga a domicili dins l'Estadi Sant Ruf (1 800 plaças) despuei 1916.

## Liames extèrnes

* Lo site oficiau de SO Avinhon XIII
Tiraire emboscat

Un **tiraire emboscat**, de còps dich **franc-tiraire** ò **sniper**, es un tipe de tiraire d'elèit aparegut dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XVIII. Destinat a combatre solet, ò au sen d'unitats fòrça pichonas (2-3 òmes), es generalament cargat de mantenir lo contacte visuau ambé l'enemic, de provesir d'ensenhaments sus sei movements e de neutralizar de butas mau protegidas (soudat, veïcul leugier...) amb un fusiu de precision de portada lònga (PGM Hécate II...).

En lei mèdias, lo tèrme es sovent utilizat per designar un tiraire isolat que sa mission es de secutar l'enemic. Aqueu tipe de combatent es generalament armat d'un fusiu d'assaut estandard e dispausa d'una importanta libertat d'accion. Es sovent utilizat per d'accions de guerilha urbana.

## Liames intèrnes

* Tiraire d'elèit.
* Tiraire de precision.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Jestřabice

vinheta|Glèisa de Santa Anna
vinheta|Proposicion d'escut per Jestřabice
**Jestřabice** (*Jestrzabitz* en grafia alemanda) es una anciana comuna chèca, ara part de la comuna de Koryčany dins lo districte de Kroměříž e la region de Zlín. Es a 3 km al Sud-oèst de Koryčany. Teniá 280 abitants en 2009.

## Istòria
La comuna nasquèt al s. XIII. La primièra mencion escricha es de 1344. Foguèt censat despoblada al moment de la guèrra de 30 ans (sonque 4 abitants en 1656). Lo 1èr d'agost de 1976 foguèt annexada a Koryčany.

## Demografia

## Lòcs d'interés
vinheta|Lo lac de barratge de Jestřabice.

### Referéncias
Altmuehlopterus

**Altmuehlopterus**

Eth genre ***Altmuehlopterus*** (det alemanh) siguec utlizat per prumèr còp en 2017 peth paleontològ Martill and Vidovic tà aperar un pterosaure de Daiting que Johann Andreas Wagner ja auia descrit en 1851 coma *Ornithocephalus rhamphastinus* (Pterodactil damb toucan).
thumb|Eth fossil de Germanodactylus siguec descubert ena peirièra de Solhofen en 1925 mès siguec pas classat coma ua naua espècie de pterosaure enquia 1964.

Enquia aqueth moment que s'auien trapat paucs individús d'aguest genre qu'a dues espècies; *Germanodactylus* *cristatus*, trapat en Solnhofen, e *Germanodactylus rhamphastinus*, trapat en Daiting. Er individú de Daiting siguec trapat en ues strata de Solnhofen e ère pas tant ancian.Ei possible tamben que filogeneticaments seja un descendent d'ua espècie de Solnhofen mès anciana.

Era denticion qu'ère poderosa e damb ues dents relatiuaments cuertes. Ara fin dera maissa auia pas de dents e auia ua forma ponchuda, coma un bec d'audèth. *Altmuehlopterus rhamphastinus* auia un cran de 21 cm e ua longada d'ales d'1,08 m.

Hònt: *The illustrated Directory of Dinosaurs and other Prehistoric creatures, Greenwich Editions, 2005.*
Amirau

Un **amirau** (var. **amiral**, **amiralh**) es un oficier generau de reng superior dins la màger part dei marinas militaras. Es generalament cargat d'assegurar lo comandament d'una fòrça navala.

## Liames intèrnes

* Marina militara.
* Vaissèu amirau.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Jair Bolsonaro

**Jair Messias Bolsonaro** (Glicério, 21 de març de 1955) es un òme politic brasilèr, elegit president de la Republica federativa de Brasil en 2018. Dintra en foncions lo 1èr de genièr de 2019.

Militar de profession, s'enaucèt al grad de capitani, puèi daissèt l’armada en rason de conflictes amb sa ierarquia.

Se lancèt en politica, e foguèt elegit en 1990 deputat federal a Rio de Janeiro, amb l’etiqueta del Partit democrata crestian. De longa reelegit dempuèi, jos las etiquetas del Partit progressista reformador e del Partit progressista, en tot cambiant de còps d'etiqueta en cors de legislatura.

Sas presas de posicion controversiadas, especialament al respècte de las femnas, dels omosexuals, dels Negres e dels pòbles indigènas, atal coma sa nostalgia per la dictatura militara de 1964-1985, li valon d'èstre classat a l'extrèma drecha de l'escaquièr politic brasilièr.

Candidat del Partit social-liberal (PSL) a l'eleccion presidenciala de 2018, foguèt victima pendant la campanha d'une temptativa d’assassinat de la part d’un militant d'extrèma esquèrra que lo nafrèt grevament. Foguèt elegit al segond torn fàcia a Fernando Haddad amb 55,1 % de las voses.
So Barn

**So Barn**  o *Lo Bar* , e tanben **Aubarn** (*Le Bar-sur-Loup* en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins so departament dei Aups Maritims e sa region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia
Sa comuna deu so sieu nom au Lop, fluvi litorau que sa travessa, e que se tira en sa mar près de Vilanòva-Lobet.

## Istòria

Dins un vilatge prèp de So Barn, se pòt admirar sei celèbras roïnas dau viaducte, destrusit per seis ocupants alemands qu'ocupèron aqueu vilatge durant sa segonda guèrra mondiala.
Sa bastison d'aqueu viaducte durèt 2 ans, comencèt sel'an 1940 e s'acabèt sel'an 1942.
A sa fin de sa guèrra, seis alemands faguèron deslotjar so vilatge e faguèron espetar so viaducte. Mai tard, sa Companhiá dei Grands Trabalhs de Marselha (societat de construccion a sel'epòca) ordenèt sa destruccion totala de sei parcèlas dau viaducte que menaçava de s'arroïnar. Per contra, sei pilars considerats coma pas perilhoses, demorèron depès e daissèron un fòrt remembre per seis abitants.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas ambé sa comuna

## Veire tanben

## Liames extèrnes

## Nòtas
Romain Garnier

**Romain Garnier** es un lingüista de ciutadanetat francesa, nascut lo 30 de decembre 1976 a Tolon e especialista de lingüistica indoeuropèa. Es mèstre de conferéncias a l'universitat de Limòtges dempuèi 2005 . Foguèt guerdonat del Prèmi Émile Benveniste en 2010 , e venguèt membre de l*'Institut Universitaire de France* en 2013 .

## Activitat
Es coeditor, ambe Xavier Delamarre, de la revista d'estudis indoeuropèus *Wékwos* (Errance-Actes Sud, n° 1 : 2014, puèi *les Cent Chemins* ).

## Libres
### Recèrca e ensenhament
*2004. *Thèmes grecs*, Ophrys, 224 pages (book written with Lucien Pernée) 
*2008. *Textes épiques sanskrits*, Ophrys, 225 pages 
*2010. *Sur le vocalisme radical du verbe Latin*, Innsbrucker Beiträge zur Sprachwissenschaft, Innsbruck, 134, 519 pages 
*2017. *La Dérivation inverse en latin*, Innsbrucker Beiträge zur Sprachwissenschaft, Innsbruck, 157, 524 pages 
*2017. *Scripta Selecta*, Les Cent Chemins, Paris, 547 pages 

### Romans
*2010 *L'Héritage de Glace*, Paris, Plon. .
*2012 *Mrazivé dědictví*, Prague, PLUS  (Czech translation of *L'Héritage de Glace*)
*2017 *L'encre et la chair*, Paris, Les Cent Chemins  (Follow-up to *L'Héritage de Glace*)

### Assages
*2012 *De Gaulle campagne algérienne*, Éditions Elytel, Paris, co-authored with Pierre Jaylet 
*2014 *Oradour-sur-Glane : autopsie d’un massacre*, Éditions Elytel, Paris 

### Articles
Anar a http://romaingarnier.fr/publications.html (siti de l'autor).

## Ligams extèrnes
* http://romaingarnier.fr/accueil.html
## Nòtas e referéncias
Manjar

Lo **manjar** (var. **minjar**), la **mangisca** o l**'aliment** o la **noiridura** (var. **neuritud**), es la fònt d'energia e de nutricion dels animals, e es generalament d'origina animala o vegetala. La noiridura inclutz de sustàncias qu'apelam normalament de manjars e de bevendas. S'aplica tanben a las substàncias requeridas per d'autres èssers vius, coma las plantas, encara que dins aqueste cas l'origina de las noiriduras es generalament minerala. L'estudi de las noiriduras es conegut coma sciéncia de las noiriduras. 

## Costumas alimentàrias umanas
### Desvolopament istoric
Los èssers umans son d'animals omnivòrs capables de consumir autant de produches vegetals coma d'animals. Evolucionèron dempuèi culheires a caçaires-culheires. Après l'experiéncia de l'Edat de Gèl es possible que los umans volessen crear una sensacion de seguretat en administrant la creissença de plantas e la reproduccion d'animals. Aquò comportèt l'agricultura, que foguèt sempre melhorada e alterèt la manièra d'obtencion de las noriduras.

### Repais
La seleccion de divèrses manjars complementaris ingerits amassas compausan un repais. La gent causís sovent de manjar en companhia dels membres de sa familha o de sos amics. Aquò s'es generalament entendut coma una amassada sociala importanta. 

### Produccion e aqueriment de noiriduras
Lo manjar es tradicionalament obtengut a travèrs la culhida, lo cultura, la pesca, la caça, l'elevatge e d'autres mejans de subsisténcia. Las tecnicas modèrnas (coma la piscicultura) ensajan de maximizar la quantitat de noiridura produsida e de minimizar son còst. Aquelas tecnicas son ligadas al desvolopament d'aisinas mecanicas (coma lo semenador, lo tractor agricòla e la segairitz-bateira...). Aquelas aisinas son estadas combinadas amb de pesticidas qu'asseguron lo rendiment de las culhidas e combaton de babaus o d'autres animals (aucèls e mamifèrs) marrits per la produccion. Mai recentament s'es notat una tendéncia cap a de practicas d'agricultura pus sosteniblas qu'estimulan la biodiversitat, la seguretat locala e la cultura organica.