Rodentia

Un **rosegaire** (var. **arroganhaire**) es un animal qu'aparten a l'òrdre dels Rodentians (en latin *Rodentia*), que son de mamifèrs vegetarians o omnivòrs que sa denticion caracteristica es desprovesida de caninas e compòrta doas incisivas de creissença continua, talhadas en bisèl e talhentas.
Los rosegaires an una articulacion de lor maissa que permet a aquesta de se mòure dins lo sens vertical coma los carnassièrs, mas tanben dins un movement orizontal de darrièr en abans, pròpri a limar las substàncias duras entre las incisivas, e a las trissar entre las molaras.

Las espècias de rosegaires se son desplegadas dins fòrça nichas ecologicas e son presentas dins los mitans terrèstres, dels mai arids als mitans dulçaquicòlas. I a de rosegaires arboricòlas, terrèstres, escavaires, anfibís, e mai planaires.  

Lo rat de camp, lo campanhòl, lo rat, la mirga, lo chinchilhà, lo vibre o l'esquiròl son d'exemples de rosegaires. Contràriament a çò que se pensa sovent, la talpa es pas un rosegaire mas un soricomòrf. Lo cas de la lèbre e del conilh es pus delicat: an, coma los rosegaires, doas incisivas fòrtament desvolopadas, mas n'an tanben un autre parelh, que demòra a l'estat de monhon. De mai, son exclusivament erbivòrs. Fan partida d'un autre òrdre, lo dels Lagomòrfs. Çaquelà, certanas classificacions fan dels rosegaires un grop comprenent al còp los Rodentians e los Lagomòrfs.

Lo màger dels rosegaires es lo capibarà que pòt mesurar 1,25&nbsp;m de long e 50&nbsp;cm de nautor e que son pes pòt aténher 65&nbsp;kg.

## Classificacion

D'aprèp  Carleton (1984), existisson mai de dos mila espècias viventas classadas en trenta familhas.

### Sosòrdre Sciurognathi
* Anomaluridae.
* Aplodontidae.
* Castoridae.
* Ctenodactylidae.
* Dipodidae.
* Geomyidae.
* Heteromyidae.
* Muridae.
* Myoxidae.
* Pedetidae.
* Sciuridae.

### Sosòrdre Hystricognathi
* Abrocomidae
* Agoutidae
* Bathyergidae
* Capromyidae  
* Caviidae
* Chinchillidae 
* Ctenomyidae 
* Dasyproctidae
* Dinomyidae
* Echimyidae
* Erethizontidae
* Heptaxodontidae
* Hydrochaeridae
* Hystricidae
* Octodontidae
* Petromuridae
* Thryonomyidae

## Classificacion recenta

La classificacion sistematica es actualament mesa a mal pels estudis genetics e la qu'es presentada es doncas ja benlèu despassada.

Se distinguisson cinc sosòrdres (al luòc de dos) :
* **[[Anomaluromorpha]]** Bugge, 1974
** Anomaluridae Gervais, 1849 
** Pedetidae Gray, 1825 
* **[[Hystricognatha]]** Woods, 1976 
** Abrocomidae Miller e Gidley, 
** Agoutidae Gray, 1821    
** Bathyergidae Waterhouse, 1841
** Capromyidae Smith, 1842 
** Caviidae Gray, 1821    
** Chinchillidae Bennett, 1833
** Dinomyidae Troschel, 1874 
** Echimyidae Gray, 1825  
** Erethizontidae Bonaparte, 1845 
** Heptaxodontidae Anthony, 1917 
** Hydrochaeridae Gray, 1825 
** Hystricidae G. Fischer, 1817 
** Laonastidae Jenkins, Kilpatrick, Robinson e Timmins, 2005
** Octodontidae Waterhouse, 1840 
** Petromuridae Tullberg, 1899 
** Thryonomyidae Pocock, 1922   
* **[[Myomorpha]]** Brandt, 1855 
** Dipodidae G. Fischer, 1817 
** Geomyidae Bonaparte, 1845 
** Heteromyidae Gray, 1868 
** Muridae Illiger, 1815 
** Myoxidae Gray, 1821 
* **[[Sciuravida]]** 
** Ctenodactylidae Gervais, 1853   
* **[[Sciuromorpha]]** Brandt, 1855
** Aplodontiidae Brandt, 1855
** Castoridae Hemprich, 1820 
** Sciuridae Hemprich, 1820  

### Vejatz tanben

* lista detalhada de las familhas e genres de rosegaires
* lista alfabetica dels genres de rosegaires
* lista alfabetica dels noms vernaculars de rosegaires
----

Per extension, lo tèrme de **rosegaire** es emplegat coma adjectiu a prepaus de quicòm que :
* ataca, destrutz una matèria en l'absorbent, coma d'insèctes rosegant de lenha, altèra la substància de quicòm o ne recobrís la superficia, coma lo rovilh,
* destrutz pauc a pauc un organisme vivent, coma una malautiá coma la gangrena.
* mina pauc a pauc sul plan moral e que tormenta, coma de penas, de laguis, de remembranças.