open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grop foncional

[miniatura|[Carboxil format d'un carboni (negre) ligat a dos oxigèns (roge), un amb un ligam doble e l'autre amb un ligam simple. Aquel oxigèn es ligat tanben a un idrogen (blanc).]]

En quimia, subretot en quimia organica, los **grops foncionals** son d'estructuras submolecularas, caracterizadas per una connectivitat e composicion especifica elementària, que conferís reactivitat a la molecula que los conten. La combinason dels noms dels grops foncionals amb los noms dels alcans que ne provenon genèra una nomenclatura sistematica per nomenar los compausats organics.

## Grops foncionals comuns
Los grops foncionals pus comuns son:

## Amb l'atòm d'azòt
I a fòrça grops foncionals, en mai de las amidas e aminas, que contenon d'atòms d'azòt:

## Amb l'atòm de sofre
Autres grops foncionals que contenon d'atòms de sofre:

## Autres grops foncionals
Autres grops foncionals:

## Nòtas e referéncias
Josèp Maffre

**Josèp Maffre** (Rofiac d'Aude 1893-1975) foguèt un escrivan e folclorista occitan que s'interessèt a l'istòria e a las tradicions del país d'Aude. Publiquèt fòrça articles de tematica populara dins la revista *Folklore*.

## Bibliografia

-Literatura:

* 1938: *Tartara*.
* 1939: *Lo cònse malgrat el*.
* 1941: *La legenda d'Afenas*.
* 1941: *Plors terradorencs*.

-Articles (en francés):
* 1939: "Crabo, es tu Crabo ? : un passe-temps d'autrefois" in *Folklore* n°15.
* 1940: "Le marchand de Triaco" in *Folklore* n°20.
* 1941: "Le transport du bois par flottage sur l'Aude, vers 1895" in *Folklore* n°25
* 1943: "Prières superstitieuses" in *Folklore* n°30.
* 1943: "Les valets sorciers" in *Folklore* n°30.
* 1944: "L'ours de la Serro" in *Folklore* n°36.
* 1946: "Le battage du grain dans l'Aude" in *Folklore* n°45.
* 1946: "La moisson dans l'Aude" in *Folklore* n°45.
* 1947: "A propos de "las brechas" (sorcières)" in *Folklore* n°48.
* 1965: "Le conte du Dracus (conte populaire audois)" in *Folklore* n°120.
* 1966: "Le Mic-Mac (lo mica-maca) conte popular d'Aude" in *Folklore* n°121.
* 1966: "Prière du laboureur" in *Folklore* n°122.
* 1967: "Chansons pour nouvelles mariées recueillies en Limousin" in *Folklore* n°126.
* 1967: "Pour faire cesser le hoquet" in *Folklore* n°126.
* 1967: "Prière du soir" in *Folklore* n°128.
* 1967: "Le conte de l"amusé" in *Folklore* n°128.
* 1967: "Conte populaire audois : Jean de Sept à la fois" in *Folklore* n°126.
* 1967: "La légende des jours qui se prêtent" in *Folklore* n°128.
* 1968: "Notes de folklore audois" in *Folklore* n°131-132.
* 1968: "Un conte populaire des Corbières : les hommes en blanc (Los Emblancats)" in *Folklore* n°130. 
* 1969: "Le moine changé en âne" in *Folklore* n°135.
* 1969: "L'Ours dans le folklore audois et pyrénéen" in *Folklore* n°133.
* 1971: "Au coin du feu : devinettes occitanes" in *Folklore* n°141.
* 1971: "Contes populaires de l'Aude" in *Folklore* n°141.
* 1971: "A propos de l'occitan à l'église" in *Folklore* n°142.
* 1973: "L'homme qui vendit sa fille au Diable" in *Folklore* n°149.
* 1975: "Contes et notules" in *Folklore* n°160.

(en occitan)
* 1963: "La legenda del lhaucet (la légende de l'éclair)" in *Folklore* n°109.
Imidazòl

L**'imidazòl** es un intermediari de la biosintèsi de l'istidina que se forma dempuèi l'imidazòl gliceròl fosfat amb la pèrda d'aiga. Fai partida d'una familha de compausats quimics aromatics, caracterizada pel fach de dispausar d'un anèl pentagonal azotat. Per extension, de medicaments antifongics que possedís estructura d'imidazòl coma lo quetoconazòl o lo miconazòl. 

Exemples de compausats contenent un imidazòl :

* Biotina
* Istidina
* Istamina
* Nitroimidazòl
* Las purinas: adenina, guanina
* Vitamina B12
Economia d'Estònia

[thumb|250px|left|Banc Swedbank a [Tallinn.]]
Estònia, un país membre de l'Union Europèa dempuèi lo  de 2004, a una economia de mercat modèrna e un dels mai anautits nivèls de renda per capita de la region del Mar Baltica. L'actual govèrn a seguit politicas budgetàrias consistentas qu'an garantit de budgèts equilibrats e deute public redusit. L'economia se beneficia de la fòrça dels sectors de electronica e de telecomunicacions e dels fòrts laces comerciales amb Finlàndia, Suècia, Russia e Alemanha. Mai de 67% del PIB estonian deriva del sector de servicis, 28% de la indústria e près de 5% del sector primari, en comprenent l'agricultura.

La prioritat del govèrn es manténer las nautas taxas de creissement annal, que se mantenguèron en mejana en 8% entre 2003 e 2007. Lo país traversèt una recession en 2008 en partida coma resultat de la retraccion en l'economia mondiala a causa de la crisi al mercat immobiliària nòrd-american. Lo PIB contractèt 14,3% en 2009, mas actualament lo país a una de las pus nautas taxas de creissença d'Euròpa, en granda mesura mercés a l'aument de las exportacions e de l'inversion estrangièra, sustot après substituir la corona estoniana, en vigor dempuèi lo 1992, pel èuro lo 1 de genièr del 2011.

Mai de 67% del PIB d'Estònia deriva del sector dels servicis, 28% de l'industria e 5% del sector primari, inclusent l'agricultura.

## Nòtas & referéncias
La Cauna (raça)

Fedas de raça ''La Cauna''|thumb|280px
**La Cauna** es una raça ovina occitana de la region dels Causses abalida per la carn o lo lach. Aquel lach servís per la fabricacion del Ròcafòrt.

## Ligams extèrnes
*  Presentacion de la feda
Cornus

**Cornus** ??? **Cornús**  (*Cornus* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Aldo Moro

**Aldo Romeo Luigi Moro** (Maglie, Polha, 23 de setembre de 1916 – Roma, 9 de mai de 1978) foguèt un jurista e politician italian. Foguèt dos còps President del Conselh de la Republica Italiana. Moriguèt assassinat per de membres de las Brigadas Rojas lo 9 de mai de 1978.
Giovanni Leone

**Giovanni Leone**, òme politic italian n.1908, foguèt President de la Republica Italiana entre 1971 e 1978.
Lo Vialar (omonimia)

**Lo Vialar** pòt èsser :

* Lo vilatge del canton de Sent Bausèli (Avairon)
* Lo vilatge del canton de Cornus (Avairon)

E tanben:
* Caumèls e Lo Vialar
* Lo Vialar e Sant Pancraci
La Panosa

**La Panosa** pòt èsser :
* La Panosa, lo quartier dins lo 9 arrondiment de Marselha (Bocas de Ròse);
* La Panosa, lo vilatge dins lo canton de Cornus (Avairon);
* La Panosa, lo vilatge dins lo canton de Severac (Avairon).
Cunhaus

**Cunhaus** (*Cugnaux* en francés) qu'es ua comuna lengadociana istoricament, mès lingüisticament gascona, situada au ras de Tolosa, dens lo departament francés de la Nauta Garona e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Cugnatibus*, shens data, *Cunhals*, shens data , *Cunhals* en 1428 . 
Segon Dauzat, *Cunhaus* es un derivat deu gascon *cunh* . 
Segon Negre, *Cunhaus* ven de l'occitan *cunh*, dambe'u sufixe *-al*, *-au*, « en fòrma de cunh » [e Negre aurè poscut s'arrestar aquí, o benlèu abans] per designar un vilatge de fòrma triangulara... 
Segon J. Astor, *Cunhaus* ven de l'occitan *cunh*, dambe'u sufixe *-al*, *-au*.

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Cunhaus èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Sent Laurenç (glèisa comuna entà'u començament deu sègle XIX damb Vilanava Tolosana). En 1790, Cunhaus èra deu canton de Tolosa, en l'an IX, de Tolosa-oèst, en 1973, de Tolosa-12 , en 1997, de Tornafuèlha.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Canton de Sent Bausèli

Lo **canton de Sent Bausèli** es una anciana division administrativa de Roergue, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Milhau, lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, totas las comunas passèron dins lo canton novèl de Tarn e Causses (burèu centralizator : Severac d'Avairon). La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Composicion

## Composicion 2
Lo canton se compausava de cinc comunas :

|-
| Castèlnòu de Leveson || align="right" |  || align="right" | 12620 || align="right" | 12062
|-
| Montjòus || align="right" |  || align="right" | 12490 || align="right" | 12153
|-
| Sent Bausèli || align="right" |  || align="right" | 12620 || align="right" | 12213
|-
| Verièiras || align="right" |  || align="right" | 12520 || align="right" | 12291
|-
| Lo Vialar de Tarn || align="right" |  || align="right" | 12490 || align="right" | 12296
|}

## Istòria
Los cantons de Sent Bausèli e del Vialar de Tarn se creèron en 1790 dins lo districte de Milhau.

En 1801, lo canton de Sent Bausèli siaguèt conservat  e lo del Vialar de Tarn suprimit .

A las eleccions departamentalas del 22 de març de 2015, en aplicacion del decret n° 2014-205 del 21 de febrièr de 2014, lo canton de Sent Bausèli siaguèt suprimit.

## Veire tanben
* Avairon
* Arrondiments d'Avairon
* Comunas d'Avairon

## Nòtas
Comunautat de comunas de Milhau Grands Causses

La  **Comunautat de comunas de Milhau Grands Causses** es una intercomunalitat  roergassa, situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Son còdi SIREN es 241 200 567.

La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Istòria
La comunautat de comunas succediguèt probablament a una autra estructura (SIVOM ?) creada lo 22 de junh de 1989 . A l'origina solament cinc comunas compausavan aquela estructura : Agaçac, Compèire, Creissèls, Milhau e Paulhe. 

La comunautat de comunas se creèt lo 27 de decembre de 1999, per una aplicacion lo 1èr de genièr de 2000.

Lo 1èr de genièr de 2017, son territòri s'espandiguèt a la comuna del Rosièr (Losèra ).

## Composicion (anciana redaccion)
*Agaçac
*Compèire
*Creissèls
*Milhau
*Paulhe
*Comprenhac (dempuèi lo 3 d'octobre de 1989)
*Sent Jòrdi (dempuèi lo 3 d'octobre de 1989)
*La Cressa (dempuèi lo 5 de març de 1997)
*La Ròca (dempuèi lo 12 de febrièr de 1998)
*Sent Andriu (dempuèi lo 12 de febrièr de 1998)
*Mostuèjols (dempuèi lo 1èr de genièr de 2006)
*Peiralèu (dempuèi lo 1èr de genièr de 2006)
*Ribièira (dempuèi lo 1èr de genièr de 2006)
*Vairau (dempuèi lo 1èr de genièr de 2006)

## Composicion

## Veire tanben
 

* Comunas d'Avairon

## Nòtas
Canton de Severac

Lo **Canton de Severac** es una anciana division administrativa de Roergue, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Milhau, lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. Dempuèi 2015, totas las comunas son del canton novèl de Tarn e Causses (burèu centralizator : Severac d'Avairon). La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Composicion

## Composicion (2)
Lo canton se compausava de cinc comunas:

|-
| Busens || align="right" |  || align="right" | 12150 || align="right" | 12040
|-
| La Panosa || align="right" |  || align="right" | 12150 || align="right" | 12123
|-
| La Vèrnha || align="right" |  || align="right" | 12150 || align="right" | 12126
|-
| Recolas-Previnquièiras || align="right" | || align="right" | 12150 || align="right" | 12196
|-
| **[[Severac del Castèl|Severac]]** || align="right" |  || align="right" | 12150 || align="right" | 12270
|}

## Istòria
Lo canton de Severac se creèt en 1790 dins lo districte de Severac .

En 1801 lo canton de Severac se conservèt . 

A las eleccions departamentalas del 22 de març de 2015, en aplicacion del decret n° 2014-205 del 21 de febrièr de 2014, lo canton siaguèt suprimit o, se se vòl, espandit al canton novèl de Tarn e Causses .

Las 5 comunas del canton èran de la comunautat de comunas de Severac (del Castèl). Fusionèron totas lo 1èr de genièr de 2016 dins la comuna novèla de Severac d'Avairon; la comunautat de comunas siaguèt suprimida de plen drech e en 2017, la comuna novèla passèt a la comunautat de comunas dels Causses a l'Aubrac.

Lo 1èr de genièr de 2017, l'ancian canton passèt a l'arrondiment de Rodés.

## Ligams extèrnes

*  Lo canton sus lo sit del conselh general

## Veire tanben
* Avairon
* Arrondiments d'Avairon
* Comunas d'Avairon

## Nòtas
Canton de Cornus

Lo **canton de Cornus** o de **Cornús** (?) es una anciana division administrativa de Roergue, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Milhau, lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. En 2015, lo canton passèt entièrament dins lo canton novèl de Causses-Rogièrs. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Composicion

## Composicion 2
Lo canton se compausava de 9 comunas :

|-
| Lo Clapièr || align="right" |  || align="right" | 12540 || align="right" | 12067
|-
| **[[Cornus]]** || align="right" |  || align="right" | 12540 || align="right" | 12077
|-
| La Panosa || align="right" |  || align="right" | 12230 || align="right" | 12122
|-
| Marnhagas e la Tor || align="right" |  || align="right" | 12540 || align="right" | 12139
|-
| Fondamenta || align="right" |  || align="right" | 12540 || align="right" | 12155
|-
| Sent Baulise || align="right" |  || align="right" | 12540 || align="right" | 12212
|-
| Senta Aulària de Sarnon || align="right" |  || align="right" | 12230 || align="right" | 12220
|-
| Sent Joan e Sent Paul || align="right" |  || align="right" | 12250 || align="right" | 12232
|-
| Lo Vialar || align="right" |  || align="right" | 12250 || align="right" | 12295
|}

## Istòria
Lo canton de Cornus o de Cornús se creèt en 1790 dins lo districte de Sant Africa .

En 1801, lo canton de Cornus foguèt conservat . 

A las eleccions departamentalas del 22 de març de 2015, en aplicacion del decret n° 2014-205 del 21 de febrièr de 2014, lo canton foguèt suprimit .

## Veire tanben
* Avairon
* Arrondiments d'Avairon
* Comunas d'Avairon

## Nòtas
Montelhs (Erau)

**Montelhs** (*Montels* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

 
### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Montilium fiscum* en 899, *vicaria de Montelis*, a la fin del sègle XI, *spolia de Montilio* en 1145, *castrum de Montilio* en 1157 e 1165, *castro Montill-*, *castri de Montillo* en 1187, *de Montiliis* en 1222 (identificacion malsegura), *castro de Montellis* en 1309, *de Montillis* en 1344, *de Montellis* en 1347-1375, *castri de Montillis* en 1358, *Montels* en 1643, 1708, 1740-1760, 1771-72 (mapa de Cassini). 

Segon Dauzat e Rostaing, los Feniés, lo nom es format del mot *mont*, del latin *mons, montis*, amb lo sufixe diminutiu latin *ilium* [aicí al plural]

Segon los Féniés, lo sens de l'occitan *montel* es « tuquetas ».

Segon Hamlin, *Montelhs* representa l'occitan *montèl* o l'ancian occitan *montilh* « petit mont » : las fòrmas ancianas (del nom o de noms semblables) manifèstan d'esitacions de sufixe entre *-ellum* > *-èl* e *-ilium* > *-ilh*.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Cabestanh; es ara del canton de Sant Ponç de Tomièiras

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Quilhan

**Quilhan** (*Quillan* en francés) es una anciana comuna lengadociana situada dins lo departament francés d'Aude e la region administrativa d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. La vila se tròba a 300 m d'altitud, dins la val nauta d'Aude. Dempuèi lo 1èr de genièr 2016, Quilhan a fusionat ambe Brenac per formar una comuna novèla que gardèt lo nom de *[[Quilhan (comuna novèla)|Quilhan]]*.

## Geografia

## Toponimia
### Quilhan
Las fòrmas ancianas son : *Quillianum* en 1145, *Quillanum* en 1247, *Castrum de Quillano in Reddesio* en 1280, *Rector de Quilhano* en 1347, *Castrum de Quilhanone* en 1360, *Quilhan* en 1594, *Quillan* en 1781. La prononciacion occitana es *Quilhà*, dins la grafia de l'abat Antòni Savartés, donc [ki'ʎa].
*Quilhan* ven del nom latin d'òme *Quelius* ambe'l sufixe *-anum*.
### Carag
Carag es una localitat despareguda, pels bòsques al sud-sud-oèst de Quilhan, a 900 m d'altitud. Las fòrmas ancianas son : *Le lieu de Carag* entre 1006 e 1639, *Villa Carajou* en 1123 e entre 1133 e 1639 .
### La Val(h)
La Val es una glèisa del vocable de Sant Nazari e Sant Cèls, un ancian cossolat [e parròquia] de la diocèsi d'Alet. Las fòrmas ancianas son : *Castrum seu locum de Valle prope Sanctum Julianum* en 1317, *Vallis Sancti Nazarii* en 1327, *Laval Sainct Nazaire* entre 1352 e 1589, *Lavail Sainct Nazaire* en 1594, *Lavail Saint Nazari* en 1594, *Laval Sant Nazary, où il y a vingt-deux maisons, la moitié bien basties, et le restant médiocres..., Lavaur* en 1594, *Saint Nazaire de Lavailh* entre 1114 e 1639, *Lavailh* en 1639, *Laval, succursale* en 1781 . 
Lòc situat dins una depression, una val.

## Istòria
* Entre 1790 e 1794, La Val foguèt annexat a Quilhan . La Val es a l'èst de Quilhan sur la RD 109.
* Lo 1èr de genièr de 2016, Quilhan fusionèt ambe Brenac per formar una comuna novèla que gardèt lo nom de *Quilhan*. Brenac demòra comuna delegada.

## Administracion

* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra del canton de Quilhan (caplòc), i demorèt. Tornèron batejar lo canton Canton de la Val Nauta d'Aude per decret del 27 de decembre 2015.

## Demografia

## Espòrt

* Union Esportiva Quilhan Nauta Valada

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Donald Tusk

**Donald Franciszek Tusk** ( ; Gdańsk, 22 d'abril de 1957) es un òme politic e istorian cashob que servís l'Estat polonés.  Es lo primièr ministre de Polonha dempuèi lo 13 de decembre de 2023. Abans foguèt lo president del Conselh de l'Union Europèa (2014-2019), ja primièr ministre de Polonha (2007–2014) e cofondador del partit Plataforma Civica (*Platforma Obywatelska*).

## Nòtas e referéncias
Marcièl

**Marcièl** (*Martiel* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Canton de Vilafranca de Roergue

Lo **Canton de Vilafranca de Roergue** es una division administrativa de Roergue, venguda dempuèi 2015 sonque circonscripcion electorala, situada dins l'arrondiment de Vilafranca de Roergue, lo departament d'Avairon e la region d' ancianament de Miègjorn-Pirenèus. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, lo canton se conservèt e passèt de 7 a 3 comunas (Vilafranca, La Roqueta, Valhorlhas); Morlhon passèt al canton novèl d'Avairon e Tarn (burèu centralizator : Riupeirós) e las autras tres comunas al canton novèl de Vilanovés e Vilafrancat (burèu centralizator : Vilanòva). Son n° INSEE es ara 1222.

La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs. 

**NB. Per de rasons tecnicas, una partida de las informacions de l'Infobox (superficia, populacion, densitat, n° INSEE) son las de la situacion d'abans 2015.**

## Composicion abans 2015

## Composicion abans 2015-2
Lo canton se compausava de 7 comunas :

|-
| Marcièl || align="right" |  || align="right" | 12200 || align="right" | 12140
|-
| Morlhon || align="right" |  || align="right" | 12200 || align="right" | 12159
|-
| La Roqueta || align="right" |  || align="right" | 12200 || align="right" | 12205
|-
| Savinhac || align="right" |  || align="right" | 12200 || align="right" | 12263
|-
| Tolonjac || align="right" |  || align="right" | 12200 || align="right" | 12281
|-
| Valhorlhas || align="right" |  || align="right" | 12200 || align="right" | 12287
|-
| **[[Vilafranca de Roergue|Vilafranca]]** || align="right" |  || align="right" | 12200 || align="right" | 12300
|}

## Istòria
Lo canton de Vilafranca se creèt en 1790 dins lo districte de Vilafranca.

En 1801, lo canton de Vilafranca siaguèt conservat 

A las eleccions departamentalas del 22 de març de 2015, en aplicacion del decret n° 2014-205 del 21 de febrièr de 2014, lo canton de Vilafranca siaguèt conservat  .

## Composicion dempuèi 2015
Umanitats

**Umanitats** (del latín *humanitas*) son l'ensems de las disciplinas en relacion amb la coneissença umana e la cultura. Se destrian deis sciéncias socialas au caracter ideografic - estudi de particularitats sens crear leyes o postulats generals - de sos metòdes de recèrca.

Las **umanitats** son conformadas deis siguientas disciplinas d'estudis:
* art e istòria de l'art
* literatura e literatura comparada
* istòria
* teologia e religion
* filosofia
* filologia
* lingüistica
* semiotica
* semiologia

*Es important aver fòrça en clar de que la semiotica e la semiologia forman partida de la lingüistica, d'ende tanben es necessari decir lo de qué la semiologia s'ubica dins deis sciéncias umanas quand aquesta es dins deis sciéncias deis socialas?*

Aquestas tres últimas son a vegedas classificadas amb las sciéncias socialas. Dins algunas currícula universitarias, especialament d'universitats anglosajonas, s'inclu a las sciéncias de l'informacion e a la bibliotecologia dins deis **umanitats**. Dins algunas clasificacions, coma au cas de sciéncias umanas, s'inclu a las **umanitats** e las sciéncias socialas en un meteis grop.

## Ligams extèrnes
*  National Humanities Center - Centre Nacional d'Umanitats (USA)
*   Teoria deis Sciéncias Umanas (document lo nombre 7 en espanhol, nombre 5 e 6 al inglés)
* Digithum. Las umanitats dins l'era digitala
Armanhac (província)

**Armanhac** qu'ei ua ancian comtat de Gasconha qui la soa capitau b'ei Aush. Uei lo dia lo son territòri qu'ei partajat e administrat peus departaments francés de las Lanas e mei que mei de Gers.

## Heraudica
L'escut d'Armanhac que's blasona atau : "*Deu camp d'argent cargat d'un leon rampant de [[gules]]*"
Flausona

La **flausona** o **flauna** es una especialitat culinària del sud de Roergue a basa de recuècha qu'es la gaspa de las fedas cuècha. 

Tradicionalament, la recuècha es mesclada amb d'uòus, de sucre e de l'aiga de flor d'irangièr, mas es possible d'ajustar de la farina, de lach o de la crosta per exemple, puèi lo mescla es versat dins una pasta a tarta e cuèch al forn. Aquel dessèrt es lo dessèrt tipic del sud de Roergue, aquò s'explica per lo fach que la recuècha es tanben tipica del sud de Roergue e mai precisament de la region de Ròcafòrt. La recuècha es pas exactament la meteissa causa que la brossa qu'a ela naturalament un gost sucrada, la recuècha es ela salada. 

Citacion de Souliè Léa, qu'es una roergassa de Solòbres, dins lo libre *Millau-Ouest* de Christian-Pierre Bedel : *Òm fasiá caufar la gaspa e la recuècha montava. Fasiam una pasta. Batiam la recuècha amb d'uòus, de sucre e un pauc d'ai(g)a de flor d'orangièr. Aquò donava bon gost.*

## Ligams extèrnes
* Recèpta de la flausona

## Nòtas
Pènis

Lo **pènis** (o la **verga**) es un organ extèrne de l'aparelh reproductor masculin, pròpri de totes los mamifèrs e de qualques autres animals, tant vertebrats coma invertebrats.

L'anatomia del pènis uman se distinguís de la del pènis dels autres mamifèrs per l'abséncia de baculum, un òs que servís a quilhar lo pènis abans l'acte de copulacion. Los còrs caunuts del pènis uman se gòrgan de sang per aténher l'ereccion. L'òme pòt pas retractar son pènis dins son còrs. Lo pènis uman es un pauc mai important, relativament a la massa corporala, que lo dels autres mamifèrs.

Lo pènis uman se constituís de tres colcas de teissut :

* los dos còrs canuts (corpora cavernosa penis), e
* lo còrs esponjós (corpus spongiosum penis) sos eles.

Lo cap distal del còrs esponjós alargat e coniform constituís lo gland del pènis (glans penis).

La talha mejana del pènis uman es d'environ 15 centimètres pendent l'ereccion totala, mas aquela talha coneis d'importantas variacions entre los òmes : pòt mesurar mens de 8 centimètres o aténher mai de 20 centimètres. La talha del pènis al repaus es tanben plan variabla (4 centimètres a 12 centimètres) e permet pas de prejutjar de la talha del pènis en ereccion.

Le cap del pènis, lo gland (pop. e vulg. *la hava* (en gascon), *la fava* endacòm mai, es la principala zona erogena dels òmes. L'acoblament se realisa per l'introduccion del pènis en ereccion dins la vagina de la femna, e en aumentant l'excitacion sexuela per dels movements fins a l'ejaculacion.

L'insercion del pènis dins l'anús dels autres es la sodomia. L'excitacion de son pròpri pènis, o del pènis dels autres, amb l'ajuda de las mans es la masturbacion. L'excitacion del pènis dels autres amb la boca es la felacion.
Vulva

[thumb|'''Esquèma anatomic de la vulva''' en posicion ''doberta'' - '''Legenda''' : 1. Capucha del [clitòris ; 2. Gland del clitòris ; 3. Uretra ; 4. Vestibul vulvaire ; 5. Pichonas labras ; 6. Vagina ; 7. Grandas labras]] 

La **vulva** (del latin *volva*) es l'ensemble dels organs genitals extèrnes de la femna e de certanas femèlas de mamifèrs, constituit principalament de las grandas e de las pichonas labras ensarrant la dintrada de la vagina, del clitòris e de l'uretra.

La vulva compòrta de nombrosas estructuras anatomicas majoras e minoras, dont la dintrada de la vagina, organ genital intèrne. L'ensemble d'aqueles organs extèrnes an tanben una foncion sexuala ligada al plaser.

Qualquas denominacions popularas sus la vagina :

* la pachòla
* la bufa
* la bergamòta
* la figa
* lo con
thumb|230px|left|Vulva
Guanosina trifosfat

La **guanosina trifosfat** (**GTP**) se coneis tanben coma **guanosina-5'-trifosfat**. En bioquimia, lo GTP es **9-β-D-ribofuranosilguanina-5'-trifosfat** o, tanben, **9-β-D-ribofuranosil-2-amino-6-oxo-purina-5'-trifosfat**. Lo GTP es un nucleotid que sa basa azotada es la purina guanina. Sa foncion es similara a la del ATP, essent qu'es tanben utilizat coma font energetica. En mai lo GTP es lo precursor de la basa guanina dins la sintèsi de l'ADN (replicacion) e de l'ARN (transcripcion), coma l'ATP o es per la basa adenina.

D'un autre latz, lo GTP es tanben essencial dins d'unas vias de senhalizacion, ont es convertit en GDP per accion de GTPasas, que l'activitat càmbia segon que se sián jonchas al GTP o al GDP.
Reiaume de Navarra

Lo **Reiaume de Navarra** (var. **Reialme de Navarra**) tanben dit **Reiaume de Pampalona** qu'ei ua entitat politica situada suus dus costats deus Pirenèus qui existí a partir deu sègle IX. La soa capitau istorica que ho Pampalona puish Pau.

Au cors de l'istòria que s'estenó a l'oèst dinc a aucupar ua part de Castelha e una part de Cantàbria, au lhevant dinc a aucupar ua part d'Aragon, e capsús dinc a Rioja.

A maugrat qu'ua importanta partida deu son pòble e hosse de lenga e de cultura basca, qu'utilizè l'occitan dens la soa canceleria. 

Lo Reiaume de Navarra que s'uní au sègle XV dab la principautat de Fois-Bearn alavetz tanhenta deu poder politic francés rivau deu reiaume deus Reis Catolics d'Espanha. Qu'ei per aquesta rason que Ferrand II d'Aragon e l'invadí en tot ocupar definitivament la Hauta Navarra en deishant au rei de Navarra (Enric II de Labrit) pas sonque la Baisha Navarra. 

Lo son arrèr hilh, Noste Enric, que vadó tanben rei de França e lo son hilh Loís XIII qu'estaquè lo reiaume de Navarra (la Baisha Navarra) a França mentre qui la Hauta Navarra e demorava ua possession deu Reiaume d'Espanha.

Uei lo dia Navarra qu'ei administrada per la Comunautat Forau de Navarra (en Espanha) e lo departament deus Pirenèus Atlantics (en França).
Faiet

**Faiet** (*Fayet* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo Rogièr de Camarés, lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

Lo vilatge es situat al jonhent dels rius Nuejols e Dordon, entre lo Rogièr de Camarés e los Monts de La Cauna.

### Comunas vesinas

    400px|left||Distanças e posicion relativa
    



## Toponimia

## Istòria
La municipalitat actuala de Faiet ocupa lo territ&ograve;ri de las ancianes parr&ograve;quias de Faiet e de la Ròca (aquesta darri&egrave;ra ancianament nomenada la Ròca de Rasela o La Ròca Papalhonac). Fins a la Revolucion, aquelas fasi&aacute;n part int&eacute;granta de la comunitat de Brusca. Es pendent la primi&egrave;ra mitat del  que Tristan II de Clarmont-Lodèva o un dels sieus fils faguèt bastir lo castèl de Faiet, concebut coma resid&eacute;ncia d'agradança en ocupant una posicion centrala dins las importantas possessions familialas. Lo potz monumental del cast&egrave;l, classificat monument istoric, p&ograve;rta la data de 1564.

La baroniá de Brusca foguèt erigida en marquisat de Brusca-Faiet en 1610. Foguèt crompada pauc abans la Revolucion per Francés de Nogareda que portèt lo t&iacute;tol de baron de Faiet.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments


Fayet (12) mairie.JPG|La comuna. 
Fayet Laroque chateau.JPG| Lo castèl.
Fayet chateau entree.JPG|La dintrada del castèl.
Fayet chateau vue cour 1.JPG|Vista del pati del castèl.
Fayet tour chateau.JPG|La torre del castèl.
Fayet puits chateau.JPG|Lo potz del castèl. 
Fayet puits chateau detail1.JPG|Detalh del potz. 


## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Clitòris

thumb|left|200px|Anatomia d'una vulva, amb lo clitòris en naut
Lo **clitòris** o **dardalhon** es un organ del sèxe femenin dont la partida visibla se situa al som de las pichonas labras; forma un membrilhon d'environ 0,4 a 1&nbsp;cm de diamètre, mas en fait, es la conjoncion, en profondor, de doas racinas de 10&nbsp;cm qu'enròdan la vagina e l'uretra. Aquel organ, mai nerviut que lo gland del penís de l'òme, jòga un ròtle similar dins l'excitacion sexuala. Coma per lo penís de l'òme, lo clitòris se gòrga de sang quand la femna es sexualament excitada.
Pèus e Cofolèus

**Pèus e Confolèuç** (*Peux-et-Couffouleux* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
* **Pèus**
* **Cofolèus**, dins una comba, ven del latin *confluentes*, «jonhent, ajustador, ajustant». L'atestacion de 1147, *Confoulens*, mòstra que, coma per Confolèuç (caldriá interrogar las diferéncias de grafia), la finala èra en *-ens* (puslèu que *-èns*; veire Confolenç, Aude) : dempuèi l'Edat Mejana, mai que mai en Albigés, *-n-* dins lo grope *-ns* s'es vocalizada en [-w-], e a l'encòp la vocala *-e-* precedenta s'es dobèrta en *-è-*.

## Istòria
Entre 1790 e 1794, Pèus absorbiguèt Cofolèus. Puèi, en 1800, Pèus e Cofolèus siaguèron recensats amb Lo Pont de Camarés , en absorbent *Blan(c)*.

## Administracion

## Demografia

* entre 1806 e 1831, Pèus e Cofolèus son recensats amb Lo Pont de Camarés. 
*La populacion de Blan, que s'ajustèt a Pèus e a Cofolèus per constituir una comuna novèla, èra de 121 abitants en 1793 e de 79 abitants en 1800 (en 1806, 1821 e benlèu 1831, Blan es recensada amb una autra comuna, probablament Lo Pont de Camarés, coma Pèus e Cofolèus.

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Brusca

**Brusca** (*Brusque* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo Rogièr de Camarés, lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

Brusca es traversat pel Dordon de Camarés. La municipalitat se situa subre l'aigavèrs  Mediterranèu-Atlantic,  gaireben en totalitat del costat Atlantic.

La comuna es situada sus una zona de transicion entre la plana de Sant Africa e los monts de La Cauna, de relèu fòrça accidentat. Lo trescòl n'es lo Merdalon, qu'es tanben lo massís pus enauçat del sud-Avairon e presenta nombroses avencs. Lo clima es vesin de lo de La Cauna, amb de precipitacions fòrtas entre abril e octòbre, que provocan sovent d'aigats importants.  

Lo vilatge es situat al jonhent de Dordon e del rèc de Sanctus, traversat per un pont.

### Comunas vesinas

    400px|left||Distanças e posicion relativa
    



## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Metil

En quimia, un **metil** o **grop metil** es un grop foncional, idrofòb alquèn que deriva del metan (CH4). A coma formula : -CH3. Lo grop metil, fa partida d'una "familha" de compausats organics apelada "seria omològa" doncas que seguisson un meteis "patron". Los primièrs quatre an de noms especifics (metil, etil, propil e butil) mentre que los que seguisson se nomenan pas qu'amb la raiç latina corespondenta a la quantitat de carbònis (penta, exa, etc...) e la terminason -il.

Seria omològa:

-CH3 --> Metil

-CH2-CH3 --> Etil

-CH2-CH2-CH3 --> Propil

-CH2-CH2-CH2-CH3 --> Butil

-CH2-CH2-CH2-CH2-CH3 --> Pentil

-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH3 --> exil

-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH3 --> eptil

-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH3 --> Octil

-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH3 -->Nonil

-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH2-CH3 --> Decil
Servidor

thumb|right|250px|Servidor de Wikipèdia
En informatica un **servidor** es un sistèma que provesís de servicis a d'autres sistèmas informatics (nomenats clients) dins un malhum informatic, utilizant l'arquitectura client-servidor. Lo tèrme pòt far referéncia a un ordenador o a un logicial (coma per exemple un logicial de basa de donadas).

Los servidors permeton, per exemple, d'emmagazinar de fichièrs, transferir lo corrièr electronic, albergar un sit internet, etc. Es possible per un ordenador o un logicial d'èsser a l'encòp client e servidor. La connexion client-servidor utiliza de protocòls de comunicacion, coma per exemple TCP/IP, qu'es lo protocòl mai utilizat sus Internet.
Bonn

**Bonn** es una vila alemanda del *[[Länder alemands|Land]]* de Ren del Nòrd-Vestfàlia. Sa superfícia totala es 141,22&nbsp;km². De 1949 a 1990 foguèt la capitala de la Republica Federala d'Alemanha.

thumb|200px|left|Universitat de Bonn
Sa populacion èra estimada a  abitants en 2011, en essent la 19 vila d'Alemanha, un pòrt fluvial al Ren e es sieu universitària dempuèi lo 1818, an que s'i fondèt sa universitat, *Rheinische Friedrich Willhelms Universität*, qu'ocupa lo luòc de l'ancian palai dels electors de Colonha.

Lo musician Ludwig van Beethoven (1770-1827) i nasquèt.

Lo 1949 se creèt un quartièr administratiu al sud de la vila. Las ambaissadas e las residéncias dels foncionaris son a la vesina Bad Godesberg.

Es pòrt fluvial al Ren e a un aeropòrt prèp partejat amb Colonha.

Los sieus monuments mai destacats son lo Münster (una collegiada romanica dels sègles XI-XIII), l'ostal de la vila (sègle XVIII); e la Beethovenhalle (1957-1959). Lo Rheinisches Landesmusum a d'importantas colleccions d'art.
Duisburg

**Duisburg** es una dei vilas principalas d'Alemanha. Se situa dins lo land de Ren del Nòrd-Vestfàlia. Sa populacion era de  abitants en 2007.

thumb|left|320px|Duisburg
Tauriac de Camarés

**Tauriac de Camarés** (*Tauriac-de-Camarès* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

Tauriac de Camarés se situa dins los contrafòrts dels Monts de La Cauna e es traversat pel riu Nuèjols (nom occitan supausat). Tauriac de Camarés es un dels vilatges mai al sud del departament de l'Avairon.

## Toponimia
Lo nom de Tauriac ven del nom d'òme latin *Taurius*, o *Taurus*, amb lo sufixe *-acu(m)* , latinizacion d'un sufixe celtic *-*aco-*. Se tracta doncas d'una anciana propietat gallo-romana.

## Istòria
* Al sègle XII, la glèisa dependiá de l'abadiá de Jaucèls.
* Fins a la Revolucion, la parròquia de Tauriac fasiá partida de la comunitat de Brusca.
* En 1871, la comuna de Tauriac se creàt a partir d'una partida de la de Melagas. Lo nom oficial èra *Tauriac*, puèi venguèt *Tauriac-de-Camarès* (en francés) en 1934 .
* Sus la comuna, s'esplechava de peirièiras de lausa.

## Administracion

* Abans 2015, la comuna èra del canton del Pont de Camarés e ara es del canton de *Causses-Rougiers*.

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Anjau

**Anjau** (en francés, *Anjou*) es una anciana província de França. Compren lo departament de Maine e Léger, lo Sud de Mayenne e una partida de Endre e Léger, Sarthe e Vinhana. La soa capitau istorica qu'ei Angieus.

Lo gentilici qu'ei **anjavin -a**.
Aunís

**Aunís** (; en grafia mistralenca: *Aunis*; en francés: *Aunis*) es una anciana província francesa que correspond al país de La Rochèla.

## Nòtas e referéncias
Berrí

**Berrí** es una anciana província de França que recobriá la mai granda partida dels departaments actuals de Char e d'Endre. Sa capitala es Borges.

Lo gentilici es **berrigaud -a**.
vignette|none|350px|thumb|La mapa de l'anciana província de Berrí emb las comunas e los departaments actuaus.

## Referéncias
Champanha

thumb|left|100px|Escut de Champanha[thumb|200px|Situacion de Champanha au sen deu [reiaume de França.]]

**Champanha** (en francés, *Champagne*)  es una anciana província de França. La soa capitau istorica qu'ei Tròias (*Troyes*).
Nivernés

**Nivernés** (en francés, *Nivernais*) es una anciana província de França. La soa capitau istorica qu'ei Nevers. A l'escadença de la Revolucion Francesa que balhè lo departament de Nièvre.
Orleanés

**Orleanés** (en francés, *Orléanais*) es una anciana província e un ancian ducat de França. La soa capitau istorica qu'ei Orleans.
Lionés

**Lionés** (en francés, *Lyonnais*) es una anciana província de França situada autorn de la soa capitau Lion.
Le Havre

**Le Havre** es una comuna francesa situada dins lo departament de Sèina Maritima e la region de Normandia.
Se situa en riba drecha de l'estuari de Sèina
, al ras de la Marga. Son pòrt es lo segond de França après lo de Marselha pel trafic total e lo primièr pòrt francés pels conteneires.

Administrativament, la comuna es, amb Diepa, una de las doas sosprefecturas del departament de la Sèina-Maritima. Es tanben capluòc del canton e sèti d'un avescat. Le Havre es la comuna pus poblada de Normandia.
## Geografia

## Istòria

## Administracion

 

## Demografia

* 2016 : 170 352
## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben

## Ligams extèrnes
* Sit oficial

## Nòtas
Can (vila)

**Can** (AFI ; en francés: *Caen*  ; en normand *Caën*) es una comuna francesa situada dins lo departament de Calvadòs e la region de Normandia.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Ligams extèrnes
* Sit oficial

## Nòtas e referéncias
La Rochela

**La Rochela** (fòrma lemosina) o **La Rochèla** (fòrma sud-occitana; *La Rouchello* o *La Rouchelo* en grafia mistralenca; en peitavin *La Rochéle*, en francés *La Rochelle*) es la prefectura dau departament de la Charanta Maritima dins la region de Novela Aquitània. Es maitot la capitala de la província istorica de l'Aunís.
La Rochela es la comuna la mai poblada dau departament, davant Sentas, Ròchafòrt e Roian. Sos abitants s'apelen los **rochelés** e las **rochelesas**.

Situada au bòrd de l’ocean Atlantic, au large dau *pertús d'Antioche*, e protejada daus vents per la "barriera" de las islas de Re, d'Olairon e la d'Aix. La vila es un complexe portuari important dempuei lo segle XII. Ela conserva mai que mai son titre de "Pòrta oceana" per la presencia de sos tres pòrts (de pescha, de comerci e de plasencia). Ciutat milenaria, richa d'un patrimòni istoric e vilaud, La Rochela es üei venguda la pus importanta vila entre l'estuari de la Lèger e l'estuari de la Gironda. Sas activitats vilaudas son multiplas e plan diferenciadas. Son universitat e l'activitat toristica venen renforçar son dinamisme locau e fòra de las frontieras regionalas.

## Geografia

La vila de La Rochela se situa dins lo nòrd-oèst dau departament de la Charanta Maritima, en region Peitau-Charantas, dins la vielha provincia de l'Aunís, dont es la capitala istorica. A un niveu pus generau, La Rochela es situada dins la partida sud-oèst de la França, au centre de la còsta atlantica dont es riverana, fasent partida dau « miegjorn atlantic ».

La Rochèla es avant tot 'na comuna litòrala, situada au bòrd de l'ocèan Atlantic, e caracterisada per 'na granda diversitat de sites naturaus (costas bassas, costas sablonosas e costas a bauç, ansas litòralas, petits caps, promontòris), dont quauqu'uns an pogut estre amenagats per fixar e desvelopar las activitats umanas e economicas (tras pòrts, tres plajas).

### Quadre geografic
#### Topografia

#### Geologia

#### Idrografia

## Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:

* **La Rochela** - *Rupella* en 961; *Rocella* en 1023; *Roscella* e *Rochella* (non datats?); *Reditum Rochellae* en 1152. *La Rochelle* en 1199.

## Personalitats liadas a la comuna
*Luc Arbogast, musician e cantaire peitavin, nascut a La Rochèla.

## Liams extèrnes
* Sit oficial

## Nòtas e referéncias
Argenteuil (Val d'Oise)

**Argenteuil** es una comuna francesa situada dins lo departament de Val d'Oise e la region d'Illa de França.

## Geografia

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
* Pierre Gamarra

## Véser tanben

## Ligams extèrnes
* Sit oficial

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias

.
Torena (província)

**Torena** (*Toureno* en nòrma mistralenca) es una anciana província de França que recobriá la mai granda partida de l'actuau departament d'Endre e Léger. La soa capitau qu'ei Tors.

Lo gentilici es **torangèl, -èla**, variacions dialectalas **-èu, -èla, -èth -èra**, **-eu, -ela** (*tourangèu, ello* en nòrma mistralenca).
Engelbert Dollfuss

**Engelbert Dollfuss**, òme politic (1892-1934) foguèt primièr ministre (cancelièr) d'Àustria entre 1932 e 1934.
Mannheim

Mannheim es una vila alemanda del *[[Länder alemands|Land]]* de Baden-Württemberg. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2005. Sa superfícia totala es .

thumb|230px|left|La vila de Mannheim, Alemanha.

## Invencions creadas a Mannheim

Image:draisine1817.jpg|La primièra bicicleta, fabricada a Mannheim per Karl Freiherr von Drais en 1817
Image: 1885Benz.jpg|La primièra automobila, fabricada a Mannheim per Carl Benz en 1885
Image:Werkstatt Carl Benz.png|Talhièr de trabalh Carl Benz a Mannheim (T6, 11)
Image:berthabenzmemorialrouteschild.jpg|Panèl oficial de la rota , en sovenir de la primièra longa distància realizada en automobila de Mannheim cap a Pforzheim en 1888 ()


## Ligams extèrnes
* Vila de Mannheim
* Bertha Benz Memorial Route
Ecser

**Ecser** ([ˈɛʧɛr], e **Ečer**, en Eslovac) qu'ei un vilatge ongrés deu comtat de Pest près de Budapèst.

Vueitat dutant lo sièti otoman de Budapèst, que ho tornat poblar en 1699.
Karlsruhe

Karlsruhe (en alemand: // ) es una vila alemanda del *[[Länder alemands|Land]]* de Baden-Württemberg. Sa populacion èra estimada a 285&nbsp;812 abitants en 2006. Sa superfícia totala es 173,46&nbsp;km².

Los vilatges vaudés de Palmbach (La Balma) e Welschneureut fan partida ara del territòri de la vila.

thumb|430px|left|La vila de Karlsruhe, Alemanha.


Karlsruhe asv2022-10 img07 Schloss Karlsruhe.jpg
Karlsruhe-Schloss-46-Carl Friedrich-2012-gje.jpg
Karlsruhe-Botanischer Garten-22-2018-gje.jpg
Karlsruhe-Botanischer Garten-21-Orangerie-Dekor-2018-gje.jpg
Karlsruhe-Schlossgarten-03-2018-gje.jpg
Karlsruhe-Schlossgarten-06-Wasserstelen-2018-gje.jpg
Karlsruhe-Kriegsstr-04-2006-gje.jpg
Karlsruhe-Meidingerblock-02-2006-gje.jpg
Província istorica de França

Las **Províncias istoricas de França** que son de mau definir per'mor que non corresponen pas dab cap grop d'entitats politica o administrativa omogenèa. En realitat que son ua colleccion de parçans establits en epòcas divèrsas en se bèth superpausar a còps e dab estatuts politics diferents : diocèsi, bisbat, senhoria, ducat, marquesat, estat d'ancian regim eca.

Non i a donc pas cap lista establida e l'ensag d'en hargoar ua que demora un tribalh parciaument arbitrari qui impausa d'establir o pas ua mena de ierarquia. Per exemple, Armanhac que pòt estar considerat com ua província istorica o com un parçan de Gasconha (era medisha parçan potenciau de Guiana).

## Ensag de lista
Lista de las províncias istoricas de França dab la loa capitau, lo lor estatut politic e la data deu lor restacament au domeni reiau de França; que son mentavudas en òrdi deu lor restacament au domeni reiau de França :

# Isla de França (París): província au còp originària e gessida deu domeni reiau.
# Berric (Borges): gessida deu vescomtat de Borges, aquesida en 1101.
# Orleanés (Orleans): gessida deu comtat d'Orleans, tanhent deu domeni reiau.
# Normandia (Roan): ducat carolingian de Normandia creat en 911 per Rollon (estacada en 1204). 
# Lengadòc (Tolosa): província conquesida peus francs a l'escadença de la batalha de Vouillé ; lo comtat de Tolosa que ho juntat au domeni reiau per aligança en 1271.
# Lionés (Lion): província gessida de l'ancian comtat de Lion, restacada a França en 1313.
# Daufinat (Grenòble): Estat independent crompat per França en 1349.
Musèu dels Agustins

Lo **Musèu dels Agustins** es lo musèu de las Bèlas Arts de Tolosa, en Lengadòc.

Malgrat las destruccions del sègle XIX, aqueste convent, amb sas clastras, sa glèisa, las salas capitularas, es un monument remarcable, joièl vertadièr de l'arquitectura gotica en Lengadòc. Una reconstitucion dels jardins de l'epòca medievala a renforçat l'autenticitat del luòc. Es tanben un grand musèu qu'evòca las grandas etapas de l'istòria de l'art, de l'epòca paleocrestiana al sègle XX.
## Galariá

Augustins - Église du Musée des Augustins de Toulouse.jpg|Capèla dels Agustins
Augustins - Grand cloître et clocher des Augustins de Toulouse.jpg|Las clastras
Imatge:Les augustins 2-Toulouse-2005-05-14.jpg|Vista nocturna
Imatge:Orgue des Augustins.jpg|Òrgue de la capèla dels Agustins


## Ligams extèrnes

* Musèu dels Agustins de Tolosa
Total Festum

alt=Total Festum 2016|vinheta|Total Festum 2016
**Total Festum**, es una fèsta populara qu'a per objectiu de promòure las lengas e culturas occitanas e catalanas. 
Pendent qualques jorns i a de gropes de musica, de tropas de teatre e d'escrivans occitans dins las vilas occitanas. 

## Istòric
* Après la "Consulta regionala" (programa en favor de la cultura regionala) del conselh de Lengadòc-Rosselhon, la primièra edicion comencèt lo 21 d’octòbre de 2006 sus l'Esplanada de la Comèdia de Montpelhièr.
* La segonda edicion s'organizèt del 22 al 24 de junh de 2007 a Montpelhièr e dins los departaments de la region de Lengadòc-Rosselhon. Dins Aude: a Limós, Massac, Sant Joan de Berron, Vilardonèl ; dins Gard: a La Grand Comba, Nimes, Sant Ipolit del Fòrt; dins Erau: a Capestanh, Frontinhan, Montpelhièr, Pesenàs, Sant Ponç de Tomièiras; dins los Pirenèus Orientals: a Alenyà, Argelers de la Marenda, Cotlliure, Toluges, Vernet; en Losera a Chanac.
* La tresena edition foguèt entre lo 14 e lo 21 de junh de 2008.
* La quatrena edition s'es debanada entre lo 6 e lo 27 de junh de 2009.

## Galariá

## Ligams extèrnes
* Total Festum 2006: fòtos   
* Programa 2006   
* Programa Total Festum 2007
* Programa Total Festum 2008 : vejatz "ACTUALITAT CULTURALA"
* Programa Total Festum 2009
Borg de Bressa

**Borg de Bressa**, *Bôrg* en arpitan , oficialament *Bourg-en-Bresse* en francés, es una vila arpitana, capluòc del departament d'Ain dins la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben

## Ligams extèrnes
* Sit oficial

## Nòtas


## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lübeck

Lübeck es una vila del *Land* alemand de Schleswig-Holstein. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2005. Sa superfícia totala es de 214,13&nbsp;km².

thumb|430px|left|Lübeck, Alemanha.

## Ligam extèrne
* Pagina oficiala de la vila
Tròias

**Tròias** (en francés **Troyes**)  es una comuna francesa situada dins lo departament d'Auba e la region del Grand Èst.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

* Jacques Carrey (1649-1726), dessenhaire.

## Véser tanben

## Ligams extèrnes
*Sit oficial

## Nòtas