open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tambora (volcan)

Lo **Tambora**  es un volcan actiu de tipe explosiu situat sus l'illa Sumbawa, una de las Illas Pichonas de la Sonda en Indonesia. Es de tipe estratovolcan, mesura 60 quilòmetres de diamètre, atenh una altitud de 2.722 mètres e son cràter caldera fa 8 quilòmetres de diamètre e 1 quilòmetre de prigondor.
Son erupcion de 1815 es la pus murtrièra de l'Istòria umana.
## Erupcion del Tambora
vignette|left|Vista satellita de Tambora.

L'erupcion del volcan tuèt aperaquí 92000 personas. Es considerada coma l'erupcion mai violenta dels tempses istorics, amb  la del volcan de l'anciana illa de Santorin, situada en Grècia, en 1610 abans Jèsus Crist, e la del volcan Taupo, situat en Nòva Zelanda, en 230.

L'erupcion del Tambora aguèt una poissença surpassant de detz mila còps las de las bombas A d'Hiroshima e de Nagasaki reünidas en 1945. Las explosions del volcan foguèron entendudas a mai de  de distància. De tsunamis s'abatèron sus las illas a mantunas centenas de quilomètres de distància.

L'erupcion aguèt d'importantas consequéncias climaticas globalas. Foguèt a l'origina de l'an sens estiu de 1816, qu'entrainèt una famina que faguèt mai de . Tota la còsta Èst dels Estats Units foguèt tocada ; nevèt en junh dins lo Maine. Lo glaç foguèt observat suls lacs en plen estiu en Pensilvània. Las recòltas foguèron destruitas abans d'arribar a maturitat, especialament en Massachusetts e Nòva Jersei. En China, las recòltas de ris foguèron calamitosas en rason del freg. De casudas de nèu se son produitas en plen estiu. L'Euròpa foguèt tanben sevèrament impactada.
Estrombòli

[thumb|right|L'illa d'Estrombòli e son volcan en [2004.]]

**Estrombòli** (en italian: *Stromboli*; en sicilian: *Strògnuli* o *Struògnuli*) es un volcan fòrça actiu situat sus l'illa d'Estrombòli en Itàlia. Culminant a  mètres, es en erupcion constanta dempuei  ans. A un ròtle important dins l'istòria de la volcanologia car son regim eruptiu es lo prototipe de l'erupcion estromboliana, una forma d'erupcion efusiva acompanhada d'explosions frequentas mai limitadas.

## Liames intèrnes

* Erupcion estromboliana.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Vulcano

thumb|right|Vista dau cratèr principau

**Vulcano** es un volcan insulari actiu situat au nòrd de Sicília en la Mar Tirrèna dins leis Illas Eolianas. De tipe explosiu, l'illa a una superficia de 21 km² e una altitud maximala de 499 m. Pasmens, es la cima emergida d'un estratovolcan que sa basa si situa a  de prefondor. Sa darriera erupcion importanta si debanèt de 1888 a 1890. Es importanta dins l'istòria de la volcanologia car venguèt la referéncia deis erupcions vulcanianas, un tipe d'erupcion definit per d'explosions violentas, de projeccions de bombas e la formacion d'un plumacho volcanic. Uei, l'activitat generala dau volcan es febla mai li a encara mai d'una fumarola dins lo cratèr. De fònts caudas son tanben presentas sus l'illa.

## Liames intèrnes

* Erupcion vulcaniana
* Volcan

## Bibliografia

* J.-C. Tanguy e D. Decobecq, *Dictionnaire des volcans*, Gisserot, París, 2009, pp. 247-249.

## Nòtas e referéncias
Ol Doinyo Lengai

[thumb|right|Vista de l'erupcion de [1966.]]

L**'Ol Doinyo Lengai** ( m) es un volcan actiu situat dins lo massís de Ngorongoro en Tanzania. Montanha sacrada per lo pòble massai, es conegut per lo caractèr fòrça especiau de sa lava qu'es de color negra.
Dukono

thumb|right|Vista aeriana dau cratèr principau dau Dukono.

Lo **Dukono** ( m) es un volcan actiu situat dins una region isolada au nòrd d'Indonesia. Son activitat es quasi permanenta dempuei leis annadas 1930.
Bromo

[thumb|right|Erupcion de Bromo en [2011.]]

Lo **Bromo** ( m) es un volcan actiu de tipe explosiu situat dins l'èst de l'illa de Java en Indonesia.
Mont Unzen

thumb|right|Vista dau Mont Unzen après l'erupcion de 1991-1995.

Lo **Mont Unzen** ( m) es un volcan actiu de tipe explosiu situat dins lo sud de Japon. Dins lo corrent de son erupcion de 1991, moriguèron Maurice e Katia Krafft.
Kilauea

thumb|right|Cratèr Puu'Oo au Kilauea.

Lo **Kilauea** ( m) es un volcan actiu situat sus l'illa d'Hawaii. Es en erupcion permanenta dempuei leis annadas 1980.
Merapi

[thumb|right|Vista de Merapi en [2005.]]

Lo **Merapi** ( m) es un volcan actiu d'Indonesia situat dins una region druda de l'illa de Java. Dempuei 1948, conoís un cicle eruptiu quasi permanent marcat per de coladas piroclasticas recurrentas, de periòdes suaus brèus e d'explosions pus violentas coma aquela de 2010 qu'entraïnèt la mòrt de 363 personas. Aquela activitat constituís una menaça majora per 1,1 milion d'Indonesians e un observatòri foguèt bastit tre 1952 per la susvelhar.

## Liames intèrnes

* Volcan.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Semeru

thumb|right|250px|Erupcion de Semeru.

**Semeru** (javanés: ꦱꦼꦩꦺꦫꦸ) es un volcan situat sus l'illa de Java en Indonesia. Son activitat es permanenta dempuei 1967.
Se trapa dins la província de Java oriental, dins l'èst de Java que n'es lo punt culminant amb 3 657 mètres d'altitud. Coma la majoritat dels volcans de la cencha de fuòc del Pacific, es un volcan gris. Lo nom "Semeru" es derivat de Meru, la montanha centrala del monde dins l'indoïsme, o Sumeru, la demorança dels dieus. Aquel estratovolcan es tanben conegut pel nom de Mahameru, que significa "La Montanha Granda" en sanscrit.
Aliats de la Segonda Guèrra Mondiala

[thumb|280px|Carta que representa lei [país implicats dins la Segonda Guèrra Mondiala.

]]

Leis **Aliats de la Segonda Guèrra Mondiala** designa l'ensems dei país que s'opausèron formalament ai fòrças de l'Aisse durant la Segonda Guèrra Mondiala. Au moment dau conflict, si designava sovent aquelei país dau nom de **Nacions Unidas**, maugrat que uei lo nom si referisse a l'Organizacion dei Nacions Unidas, que fondèron après la guèrra. Entre lei rengs dei fòrças aliadas si comptava : leis Estats Units, l'Union Sovietica e lo Reiaume Unit, que si designavan sota lo nom collectiu de "Tres Grands". Lo president Franklin D. Roosevelt si referissiá ai Tres Grands e tanben China, e parlava dei "Quatre Gendarmas".
Salat

**Salat** es una ribièra d'Occitània que raja dins lo parçan du Coserans. Es un afluent de Garona en riba drecha.

## Geografia
Nais dins los Pirenèus de nòu fonts a 6 quilomètres en amont del masatge de Salau comuna de Coflens, dins lo massís del Mont Valièr, sul flanc nòrd del Mont Roch (), travèrsa la val d'Angols cava las gòrgas de Ribauta.

## Departaments e principalas localitats traversats
 
* Arièja: Coflens, Sèish, La Cort, Sent Gironç, Sent Líser, Prat e Bonrepaus, La Bastida de Seron
* Nauta Garona:  Salias de Salat, Maseras de Salat, Cassanha, Ròcahòrt de Garona

## Principals afluents e sosafluents

* Alet
** Ossèsa
* Estors
* Garbet
** Ars
** Folhet
* Arac
* Les
* Baup
* Gorèja
* Arbas
* Lens

## Idrologia
[250px|thumb|right|Idroelecticitat prèp de [Cassanha (Nauta Garona)|Cassanha.]]
Salat es una ribièra pireneenca fòrt abondanta.

* Debit mejan interannal: . 
* Aigas nautas (abril a junh): 58 a 
* Estivatge (agost): 

## Annèxes
### Vejatz tanben

* Rius d'Occitània
* Coserans

### Ligams extèrnes

* Vistas de L'haut Salat
* lo Salat

## Notas e referéncias
Rota Nacionala 13 (França)

La **Rota Nacionala 13** o **RN 13** es una dei rotas nacionalas de França que parte de París. Es, ambé lei nacionalas 14 e 15, una dei tres grandei rotas que jonhe París a Normandia.
Nevado del Ruiz

[thumb|right|Vista aeriana d'Armero en [1985 après lei destruccions causadas per l'erupcion.]]

Lo **Nevado del Ruiz** ( m) es un volcan actiu de Colómbia situat dins lo nòrd de la Cordilhièra dels Andes. Es fòrça conegut per son erupcion desastrosa de 1985 qu'entrainèt la destruccion de la vila d'Armero e la mòrt de  abitants.

## Liames intèrnes

* Lahar.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Mont Baker

thumb|right|Cima de Mont Baker.

Lo **Mont Baker** (Lummi: Qwú’mə Kwəlshéːn; Nooksack: Kw’eq Smaenit o Kwelshán) es un volcan actiu de l'Arc volcanic de las Cascadas dins lo nòrd de l'estat d'Washington, al nòrd-oèst deis Estats Units d'America. Sa darriera erupcion coneguda se debanèt en 1880. Pasmens, es fòrça susvelhat en causa de la preséncia d'un glacièr fòrça important a sa cima.

## Vejatz tanben

### Articles connèxes
* Cadena de las Cascadas

### Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Mont Hood

Lo **Mont Hood** ( en anglés *Mount Hood* ) es un volcan actiu situat dins l'Arc volcanic de las Cascadas al nòrd de l'estat d'Oregon, a nòrd-oèst deis Estats Units d'America. 

La montanha s'es formada dins una zona de subduccion a la còsta pacifica. Es situada a aperaquí 80 km al èst-sud-èst de Portland, sus la frontièra dels comtats de Clackamas e Hood River.   

Es la pus nauta montanha d'Oregon e una de las pus nautas dels Estats Units. 

## Vejatz tanben

### Articles connèxes
* Cadena de las Cascadas

### Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Asama (volcan)

[thumb|right|Vista de l'Asama en [2005.]] 

L**'Asama** ( m) es un volcan actiu de tipe explosiu situat dins lo centre de Japon. Es un dei volcans pus actiu dau país.
Sakurajima

thumb|right|Lo Sakurajima e la vila de Kagoshima en 2009.

Lo **Sakurajima** ( m) es un volcan de tipe explosiu situat au sud de Japon. En causa de son activitat permanenta dempuei 1955 e de sa proximitat ambé la vila de Kagoshima, fa partida dei volcans pus susvelhats de la planeta.
Mont Aso

thumb|right|Cratèr principau dau Mont Aso.

Lo **Mont Aso** ( m) es un volcan fòrça actiu situat dins lo sud de Japon.
Mont Valièr

Lo **mont Valier** es un som de  situat dins los Pirenèus en Coserans dominant tota la Val d'Angols prèp de la frontèra amb Espanha. 

## Toponimia
Lo nom ven de *Valerius* (Sant Valièr, vèrs 452), mitic primièr evèsque de Coserans que n'auriá fait la pujada. Bernart de Marmiesse, autre evesque du Coserans, i faguèt bastir una crotz de marbre dins los ans 1670.

## Geografia
### Topografia
thumb|Vista del mont Valièr, dempuèi lo refugi dels Estanhós e de l'estanh Long (dempuèi lo pòrt de Barlonguèra)

Lo mont Valièr aparten a la cadena axiala pirenenca. Visible de luènh, se pòt plan veire dempuèi las planas de Garona e dempuèi Tolosa. Lo trescòl es situat dins l'airal del Pargue Natural Regional dels Pirenèus Ariegeses. 

Sul seu flanc nòrd-èst demòra un pichon glacièr, lo glacièr d'Arcosan: es lo glacièr mai oriental e mai bas dels  Pirenèus. En 2009, la superfícia èra de prèp de  e son altitud compresa entre  e .

### Idrografia
Nomboses rius i an sas fonts:
* sul pendís occitan: 
** lo riu d'Artigas, afluent de Salat (que el meteis a sa font a qualques quilomètres del mont Valièr),
** Riberòt, afluent de Les, el meteis afluent de Salat ;
* sul pendís catalan,
** la Noguèra Palharesa,
** e qualques quilomètres cap a l'oèst, una de las nombrosas fonts de Garona.

### Geologia

### Clima

## Istòria
Pendant la Segonda Guèrra Mondiala, una rota d’evasion anant de Sent Gironç cap a Esterri d'Àneu en Catalonha traversava lo massís del mont Valièr. Aquel « *Camin de la Libertat* » - nom donat en 1994 al *[[sentier de grande randonnée]]* que seguís la dralha - permetèt l'evasion de 782 personas entre 1940 e 1944 e demorèt dubèrt, malgrat la vigiléncia creissenta dels alemands a partir de 1943 e las denonciacions dels collaborators franceses, e fonctionèt fins a la fin de la guèrra.

Creacion de la *[[via ferrata]]* dels Estanhós.

## Zona protegida
Per arèstat ministerial del 5 de julhet de 2005, un vaste territòri situat sus la comuna de Sèish, comprenent la sèrva domaniala del mont Valièr - creada en 1937 (una de las mai ancienas dels Pirenèus) - coma gaireben tot lo territòri domanial del massís de Fonta, foguèt classicada « zona de proteccion especiala » dins lo site Natura 2000.

## Vias d'accès

## Notas e referéncias


## Vejatz tanben
### Articles connèxes
* Estanh Long
* Pòrt de Pausa
* Pòrt d'Aula
* Coserans
Mont Azuma

[thumb|right|Vista de la cima dau Mont Azuma en [2007.]]

Lo **Mont Azuma** ( m) es un volcan situat dins lo centre de Japon.
Mont Shasta

Lo **Mont Shasta** (karuk: *Úytaahkoo* o "*mont blanc*") ( m) es un volcan actiu situat dins l'Arc volcanic de las Cascadas al nòrd de l'estat de Califòrnia e al nòrd-oèst dels Estats Units d'America. Sa darriera erupcion coneguda se debanèt en 1786.

Es la segonda pus nauta montanha de las Cascadas (aprèp Rainier dins l'estat de Washington). Lo mont forma part dels cinc pics pus nauts de l'Estat de Califòrnia, e tanben dels "Fourteeners" de l'estat.

## Geologia
thumb|left|Vista del mont Shasta.
I a environ 593 000 ans, de lavas andesiticas esclatèron dins l'actual flanc oèst del mont Shasta, prèp de la Font de McBride. Al fial del temps, un estratovolcan ancestral del mont Shasta foguèt bastit a una nautor importanta mas desconeguda; i a entre 300 000 e 360 000 ans, tot lo costat nòrd del volcan s'es afondrat, en un enòrme esboldrament e una avalanca de brisum de 27 km³. L'esboldrament s'escolèt cap al nòrd-oèst dins la Val de Shasta, on ara la riu Shasta raja sus 45 km de long.

Çò que rèsta del pus ancian de quatre còns del mont Shasta es expausat a la cresta de Sargent (anglés: *Sargents Ridge*), al sud de la montanha. Las lavas del vent de la cresta de Sargent cobrisson lo bloquièr d'Everitt Hill al pè sud del mont Shasta. Las darrièras lavas a sortir del vent èran d'andesitas hornblenda-pyroxèn amb un dòma hornblenda en dacita a sa cima. L'erosion glaciària cambièt dempuèi sa fòrma.

Lo còn seguent a formar es expausat al sud de la cima actuala del mont Shasta e s'apèla Misery Hill (literalament *Puèg de la Misèria*) en anglés. Foguèt format i a 15 000 a 20 000 ans a partir d'escorregudas de'andesita de piroxèn e foguèt dempuèi envasit per un dòma en hornblenda.

### Estatut volcanic
Durant las 10 000 darrièras annadas, lo mont esclatèt en mejan de cada 800 ans, mas al cors de las 4 500 darrièras annadas, lo volcan esclatèt en mejan de cada 600 ans. La darrièra erupcion importanta sus lo mont Shasta pòt èsser agut luòc i a environ dos sègles.
[thumb|left|upright=1.25|Lo ''canhon de Diller'' sus [Shastina, vista de Weed.]]

thumb|center|upright=3.2|Comparison, a la meteissa escala, amb d'autres volcans de la cadena de las Cascadas.

## Istòria


## Galariá

MtShasta aerial.JPG|
Mount Shasta (8737215508).jpg|
Mount Shasta covered in snow, Siskiyou County, ca.1900-1940 (CHS-5464).jpg|
Mount Shasta, is located at the southern end of the Cascade Range in Siskiyou County, California LCCN2013633023.tif|
Mount Shasta overlooking a lake surrounded by trees, Siskiyou County, ca.1900-1940 (CHS-5075).jpg|
Mount Shasta satellite view Jan 2014 - Zoomed.jpg|
Shasta from the plane.jpg|
Mount Shasta.jpg|
Distant views of looming Mount Shasta, located at the southern end of the Cascade Range in Siskiyou County, California LCCN2013631186.tif|
Mount Shasta, is located at the southern end of the Cascade Range in Siskiyou County, California LCCN2013632781.tif|


## Articles connèxes
* Cadena de las Cascadas

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Popocatepetl

[thumb|right|Vista dau volcan en [2008.]]

Lo **Popocatepetl** ( m) es un volcan actiu situat dins lo centre de Mexic. En activitat quasi permancenta dempuei 2005 e situat pròche lei vilas de Mexico e de Puebla, es fòrça susvelhat.
Karangetang

[thumb|right|Lo Karangetang en [1986.]]

Lo **Karangetang** ( m) es un volcan actiu d'Indonesia situat au nòrd de l'illa de Siau.
Santa Maria (volcan)

thumb|right|Vista dau Santiaguito, partida activa dau volcan Santa Maria.

Lo **Santa Maria**, o tanben **Santiaguito**, es un volcan actiu situat au sud-oèst de Guatemala. Fòrça actiu, es conegut per son erupcion murtrièra de 1902 ( mòrts) e son activitat permanenta dempuei 1922.
Sirung

Lo **Sirung** (862 m) es un volcan actiu situat dins l'èst d'Indonesia. Es regularament en activitat dempuei 2004.
Empèri Aquemenida

[thumb|right|Empèri Aquemenida a la fin dau rèine de [Cir II lo Gran (559-529 avC).]]

L**'Empèri Aquemenida** foguèt un estat pèrsa que se formèt sota lo rèine de Cir II lo Gran (559-529 avC). Vengut una poissança majora, dispareguèt durant la segonda mitat dau sègle III avC en fàcia de l'invasion d'Alexandre lo Grand.

## Sobeirans de l'Empèri Aquemenida

* 559 - 529 avC : Cir II.
* 529 - 522 avC : Cambís II.
* 522 avC : Esmèrdis, rèi usurpator (belèu un fiu non legitim de Cir II).
* 522 - 486 avC : Dàrius I.
* 486 - 465 avC : Xèrxes I.
* 465 - 424 avC : Artaxèrxes I.
* 424 avC : Xèrxes II.
* 424 avC : Sogdianos.
* 424 - 404 avC : Dàrius II.
* 404 - 359 avC : Artaxèrxes II.
* 359 - 338 avC : Artaxèrxes III.
* 338 - 336 avC : Arses.
* 336 - 330 avC : Dàrius III.
Arisa

L**'Arisa** es una ribièra d'Occitània que raja  en Coserans e Volvèstre. Es un afluent de Garona en riba drecha.

Cava la cauna del Mas d'Asilh abitada dempuèi lo magdalenian.

Nais a  de naut, dins los Pirenèus sus l'aigavèrs nòrd del massís d'Arisa, prèp del pòrt de Peguèra, al tèrme de las comunas de Sentenac de Seron e d'Esplàs de Seron. 

### Idrologia
[thumb|Ostal sus la riba d'Arisa a [Rius (Volvèstre)|Rius amb uma marca d'aiga al naut del hauteur de la parabanda del pont.]]
thumb|Marca de l'aigada del 23 de junh de 1875

L'alimentacion d'Arisa es pluviala, aquò explica las aigadas subte pendent las chavadas podent prene, de còps qu'i a, un caractèr catastrofic.

* Debit mejan interannal a Rius: .
* Nautas aigas (decembre a febrièr): de  a .
* Estivatge (agost): . 

### Departaments e comunas traversats

* Arièja: Las principalas sont Era Bastida deth Salat, Lo Mas d'Asilh e Daumasan.
* Nauta Garona: Las principales sont Montesquiu de Volvèstre, Rius e Carbona.

## Sites e monuments

* La Cauna del Mas d'Asilh cavada per Arisa
* Montesquiu de Volvèstre
* Rius


Imatge:Arize Rieux-Volvestre pont Lajous aval.jpg|Arisa al pé de l'anciena catedrala de Rius.
Imatge:Rieux-Volvestre pont Lajous.jpg|L'Arize à Rieux-Volvestre : lo pont de La Jos.
Imatge:Rieux-Volvestre pont d'Auriac (2).jpg|L'Arisa a Rius: lo pont d'Oriac e sa capèla.
File:Mairie de Montesquieu-Volvestre.JPG|Arisa a Montesquiu de Volvèstre.


## Notas e referéncias


## Annèxes

### Lidams extèrnes

* L'Arisa (O07-0400) sul site del Sandre
* Banque Hydro - Station O0794010 - L'Arize à Rieux-Volvestre (Synthèse)
Club esportiu

Un **club esportiu** es una infraestructura qu'enquadra lei esportius. Si compausa de sòcis e si pòu comparar a-n una minisocietat ambé son burèu director. Si compausa d'un enquadrament esportiu taus que d'entraïnaires, de medecins, quinesiterapeutas, preparators fisics, psicològues de l'espòrt, de segur en mai deis esportius.

Lo club esportiu promòu un espòrt en particular (fotbòl, basquetbòl...), una familha d'espòrts (atletisme, ciclisme...) o encara una diversitat d'espòrts (club omniespòrts).
Arrats

L**'Arrats** es un riu d'Occitània que raja en Gasconha

Nais sul plan de Lanamesa e se geta dins Garona a Valença d'Agen. Lo cors natural s'espandís sus , mas amb l'alongament del riu pel canal de la Nèsta atenh . 

## Departaments e principalas vilas traversadas

* Hauts Pirenèus (65) :
* Nauta Garona (31) : Bodrac
* Gers (32) : Castèthnau Barbarens, Mauvesin, Sent Clar
* Tarn e Garona (82) : Marçac

## Idrologia

En estivatge lo seu cors es mantengut pel canal de la Nèsta per l'asagatge, d'alimentacion en aiga potabla e de salubritat.

## Nòtas e referéncias


### Articles connèxes
* canal de la Nèsta
Loja

La **Loja** es un riu d'Occitània que raja en Gasconha. Es un affluent de Garona, en riba esquèrra.

## Geografia

La Loja nais sul Plan de Lanamesa, e se grta en riba esquèrra dins la Garona a Murèth.

## Principalas comunas traversadas

* Nauta Garona (31)   : Sent Marcèth, Le Hosseret, Peishias, La Vernosa e La Caça, Murèth.

## Idrologia

En estivatge lo cors es mantengut per l'assagatge e pels besonhs en aiga potabla e de salubritat, pel canal de Sent Martòri

* Debit mejan interannal a Murèth: . 
* Aigas Nautas (decembre a febrièr):  a 
* Estivatge: .

## Nòtas e referéncias



## Annèxas
### Vejatz tanben

* La batalha de Murèth
* Tèrmes Galloromans de Montoliu de Sant Bernat
Guèrra Anglozolo

La **Guèrra Anglozolo** se debanèt dau 11 de genier au 4 de julhèt de 1879. Opausèt lei tropas britanicas au reiuame zolo. Acabada per una victòria britanica, marquèt una etapa importanta de la colonizacion de Sud-Africa ambé l'annexion dins l'Empèri britanic dau Reiaume zolo.
Filme d'orror

Lo **filme d'orror**, o **filme d'espavent**, es un genre cinematografic que son objectiu es de crear un sentiment de paur e d'angoissa en l'espectator. Entre lei filmes d'orror mai coneissuts, es possible de citar : *[[Frankenstein (filme, 1931)|Frankenstein]]* de James Whale, *[[Dracula (filme, 1931)|Dracula]]* de Tod Browning, *[[The Exorcist]]* (*L'Exorcista*) de William Friedkin, *[[Halloween (filme, 1978)|Halloween]]* de John Carpenter, *[[Friday the 13th (filme)|Friday the 13th]]* (*Divendres lo 13*) de Sean S. Cunningham, *[[The Hills Have Eyes (filme, 1977)|The Hills Have Eyes]]* (*Lei Còlas An d'Uelhs*), *[[A Nightmare on Elm Street]]* (*Lo Marrit Pantais d'Elm Street*), *[[Scream (filme, 1996)|Scream]]* (*Udolar*) de Wes Craven, la saga dei *[[Resident Evil]]* de Paul W.S. Anderson, la saga dei *[[Living Dead]]* (*Lei Mòrts Vius*) de George A. Romero, *[[Jaws]]* (*Lei Maissèlas*) de Steven Spielberg, *[[The Shining (filme)|The Shining]]* (*Lo Lusent*) de Stanley Kubrick, *[[Alien (filme)|Alien]]* (*L'Extraterrèstre*) de Ridley Scott, *[[Hellraiser (filme, 1987)|Hellraiser]]* de Clive Barker, *[[Carrie]]* de Brian de Palma, *[[Child's Play (filme, 1988)|Child's Play]]* (*Juec d'Enfant*) de Don Mancini, *[[The Amityville Horror (filme, 1979)|The Amityville Horror]]* (*L'Orror d'Amityville*) de Stuart Rosenberg, *[[Saw]]* (*La Sèrra*) de James Wan, *[[Ringu (filme)|Ringu]]* (*L'Anèu*) d'Hideo Nakata, *[[The Grudge]]* (*La Rancuna*) de Takashi Shimizu.

Lo filme d'orror dins son esséncia es de dissociar dau genre thriller que correspònde mai a-n un genre destinat a portar una tension certana en l'espectator, o encara dau filme fantastic que pòrta una nocion de subrenaturau per tant sensa aver per tòca de provocar la paur. De mai, entre lei subdivisions possiblas, lo slasher es sensa dobte un dei mai reconeissuts ambé de personatges de referéncia coma Freddy Krueger (*A Nightmare on Elm Street* - *Lo Marrit Pantais d'Elm Street*) o encara Jason Voorhees (*Friday the 13th* - *Divendres lo 13*). Aquelei filmes dei pichoi budgets monte l'istòria dei personatges principaus impòrta gaire si bastisson a l'entorn d'un scenari destinat unicament a-n explicitar lo biais que lo *boogeyman* s'aplica per laurar sei victimas. Lei filmes qu'implican de zombis, de vampiris, de fantaumas, lei fòrças demoniacas o encara d'òmes lops còmptan tanben entre lei classics dau genre.
Premier Development League

[thumb|right|250px|Leis [Estats dels Estats Units|Estats americans ambé d'equipas de PDL son en roge clar e lei províncias canadianas ambé d'equipas de PDL son en roge encre.]]

La **Premier Development League (PDL)** es una liga amatora organizada per leis United Soccer Leagues e qu'òbra ais Estats Units, en Canadà e ai Bermudas. Es la quatrena division dau fotbòl nòrd-american (soccer), darrier la Major League Soccer, l'NASL e la USL Pro.

Si considèra la PDL coma una sòrta de "veirina per lei joves talents" per lei clubs de la Major League Soccer e de l'NASL que recrutan lei melhors jogaires de toei leis equipas que participan per lei lançar dins lo banh de l'elèit american. Maugrat qu'es pas "professionala" en lo sens que la majoritat dei jogaires recevon pas de salari, la PDL es fiera de sa devocion au desvelopament de joves jogaires de fotbòl, afin de lei preparar per sa carriera futura dins lei ligas professionalas en America dau Nòrd o autra part.

Lei sasons en PDL an luec pendent lei mes d'estiu, que la màger part dei jogaires vèn de l'NCAA americana. Lei joves jogaires cèrcan de contuniar de jogar au balon au cors dei vacanças d'estiu, çò que pòdon faire dins la PDL tot en conservant son admissibilitat au collègi. Pasmems leis ans darriers, d'equipas talas que Laredo Heat, New Orleans Jesters, Vancouver Whitecaps Residency, Kitsap Pumas e Hollywood United Hitmen an desvelopat de programas nòus que li dién PDL-Pro, onte leis equipas pòdon engatjar de jogaires que son pagats per sei performàncias.
Nyiragongo

[right|Vista dau Nyiragongo en [2004.]]

Lo **Nyiragongo** ( m) es un volcan situat dins lei montanhas de Virunga en Republica Democratica de Còngo. Fòrça actiu, son cratèr assosta sovent un lac de lava e seis erupcions son una menaça regulara per la vila de Goma.
Kader Arif

thumb|Kader Arif en 2013
**Kader Arif**, (3 de julhet de 1959) a Argièr es un òme politic francés membre del Partit socialista e deputat europèu. venguèt Ministre delegat als ancians combatents lo 16 de mai de 2012 dins le govèrn de Jean-Marc Ayrault.

## Biografia

### Originas, estudis e familha

Kader Arif es l'ainat d'una familha de quatre enfants. La familha s'exilièt d'Argèria e demorèt fidèla a França. Faguèt sos etudis a Castras, puèi a Tolosa.
De 1992 a 1995, èra encargat d'afars dins un cabinet d'arquitectura puèi responsable regional de *Nouvelle Liberté*, viatgista d*'[[Air Liberté]]* de 1995 a 1998.

En 1999, faguèt sos estudis a l'Escòla superiora d'audiovisual, a l'Universitat de Tolosa-Lo Miralh.

### Carrièra politica

Militant socialista de Nauta Garona, Kader Arif foguèt reperat per Lionel Jospin, coma pròche de Lionel Jospin, puèi de François Hollande, dirigiguuèt una de las federacions socialistas amb los melhors résultats nacionals. 

* 1995-2001: membre del conselh municipal, encargat dels sports, de Castanet Tolosan

* 1999: Primièr secretari de la federacion del Partit socialista de Nauta Garona

* 2000: Burèu Nacional del Partit Socialista[Kader Arif al miting de sosten a [Ségolène Royal a Tolosa, le 13 d'abril de 2007|thumb|200px]]

* 2002 : Secretàri nacinal del partit socialista, encargat de las relacions internacionalas

* 2003 : Primièr Secretari del Partit socialista de Nauta Garona; encargat de la mondializacion.

* 28 de mai de 2004 : a Ramonvila e Sant Anha, es sostengut coma cap de lista a la eleccions europèas per la « region » Sud-Oèst per Lionel Jospin. .

* 13 de junh de 2004 : elegit deputat europèu (commission del comèrci internacional de las ambedoas assembladas parlementàrias mixtas e supleant de la Commission Environament e Santat Publica e de la securitat alimentària, 

* 24 de novembre de 2005: Primièr secretàri del Patit Socialista de Nauta Garona.

* 30 de novembre de 2005: numèro 3 del Patit Socialista.

* 6 de junh de 2009 : Reeligit deputat europèu.

* 26 de genièr 2012 : Raportaire al Parlament europèu sul tractat d'acòrdi comercial anticontrafaçon (ACTA), demissiona lo jorn de ratificacion de tractat per l'executiu de l'UE.

* 16 de mai de 2012 : Nomenat ministre encargat dels ancians combatents prèp del Ministre de la Defensa dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Ligams extèrnes

* Sul site del Parlement européen
* site personal
Jérôme Cahuzac

**Jérôme Cahuzac**, (19 de junh de 1952 a Talença) es un quirurgian e òme politic francés, cònsol de Vilanuèva d'Òlt et deputat d'Òlt e Garona. Foguèt nomenat lo 16 de mai de 2012 ministre delegat encargat du budgèt del govèrn Jean-Marc Ayrault.

## Biografia

Dintrèt al Partit Socialista en 1977, e sosten de las idèas de Michel Rocard. De 1988 a 1991, èra conselhièr tecnic al cabinet de Claude Évin (elaboracion de la lei encastrant la publicitat sus l'alcòl e lo tabat).

Fa partida de de l'equipa de campanha de Lionel Jospin per las eleccions presidencialas de 1995 (programa del candidat sus las questions de Santat).

De 1997 a 2002 elegit a la tresena circonscripcion d'Òlt e Garona de , puis est battu De 2007-2012 reelegit a la tresena circonscripcion d'Òlt e Garona

2008 vicepresident del grop Socialista, radical e ciutadan a l'Assemblada Nacionala , pòrtaparaula del grop sus las questions financièras.

24 de febrièr de 2010, presidéncia de la [Comission de las Finanças, de l'economia generala e del contraròtle budgetari.

Eleccion presidenciala de 2012, equipa de campanha de [François Hollande en carga del tèma « lo budgèt, las finanças, e la fiscalitat ».

16 de mai de 2012 nomenat ministre del Budgèt prèp del ministre de l'Economia, de las Finanças e del Comèrci Exterior del govèrn de Jean-Marc Ayrault.

## Nòtas e references


## Ligams extèrnes
*  Site oficial de Jérôme Cahuzac
*  sul site de l'Assemblada nacionala francesa
Alain Vidalies

**Alain Vidalies**, (17 de març de 1951 a Granada d'Ador), es un òme politic francés. Es dempuèi lo 16 de mai de 2012 ministre delegat encargat de las Relacions amb lo Parlament dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault.

Aprèp sos étudis de drech a Pau e Bordèu, Alain Vidalies venguèt avocat, especializat dins lo drech del trabalh. Son engatjament politic comencèt pendent sos ans a la Facultat de Pau qu'anima lo collectiu dels estudiants socialistas.

1979: vicepresident del conselh general a l'accion sociala,

1988: deputat de la primièra circonscripcion de las Lanas

1 adjunt al cònsol del Mont pendent 13 ans.

A l'Assemblada Nacionala, membre de la comission de las Leis (melhorament de las condicions de trabalh dels salariats).

Raportaire de leis socialas importantas.

1997: Reelegit s'engatgèt dins lo debat sur las 35 oras e drech de la familha.

Raportaire de la mission sur l'esclavatge modèrne.

2002 e 2007: Reelegit deputat, ten sesilha al Burèu Nacional del Partit socialista.

16 de mai de 2012: ministre delegat encargat de las relacions amb lo Parlament prèp de Primièr ministre del govèrn Jean-Marc Ayrault

## Nòtas e referéncias
Sylvia Pinel

**Sylvia Pinel** (Sent Joan le Nòu, 28 de setembre de 1977) es una femna politica francesa, membre du Partit Radical d’Esquèrra e Ministra del Logement e de l'Egalitat dels territòris e  dempuèi lo 31 de març de 2014.

## Biografia

Filha d'elevaires bovins, Sylvia Pinel frequentèt lo licèu Michelet de Montalban, puèi obtenguèt un DESS de drech a Tolosa a l'Universitat de Tolosa I Capitòli. 

Venguèt encargada de mission, puèi cap de cabinet del president del Conselh General de Tarn e Garona, Jean-Michel Baylet.

Presidenta de la federacion departementala del Partit Radical d’Esquèrra de Tarn e Garona, e delegada generala adjuntada del PRG.

17 de junh de 2007, a 30 ans, deputada de la segonda circonscripcion de Tarn e Garona. 

En 2010 elegida conselhièra regionala de Miègjorn-Pirenèus.

En abril de 2011, es nomenada vicepresidenta als Dreches dels Ciutadans, a la Securitat e a la Justícia, al Partit Radical d'Esquèrra.

Sylvia Pinel es membre de l'equipa de campanha de François Hollande. 

Lo 16 de mai de 2012, es nomenada ministra delegada a l'Artesanat, al Comèrci e al Torisme prèp del Ministre del Redreçament productiu del govèrn de Jean-Marc Ayrault.

Lo 31 de març de 2014, es nomenada Ministra del Logement e de l'Egalitat dels territòris dins lo govèrn de Manuel Valls

## Mandat e foncions
### A nivèl locals
* 17 de junh de 2007: Deputada de Tarn e Garona
### Al nivèl estatal
* 16 de mai de 2012 al 31 de març de 2014: ministra delegada a l'Artesanat, al Comèrci e al Torisme dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault
* 31 de març de 2014: Ministra del Logement e de l'Egalitat dels territòris dins lo govèrn de Manuel Valls

## Vejatz tanben

### Ligams extèrnes
* Site oficial
* Sul de l'Assemblada Nacionala

## Nòtas e referéncias
Nicole Bricq

**Nicole Bricq**, (10 de junh de 1947) a La Ròcha Focaud es una femna politica francesa, membra del Partit socialista.

Es dempuèi lo 16 de maide  2012, ministra de l'Ecologia, del Desvolopament sostenable e de l'Energia dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault 

## Biografia

Nicole Bricq es titulària d’una mestresa en drech privat (Universitat Bordèu IV en 1970).

Foguèt Primièra secretària de la Federacion de París del PS al començament dels ans 1980. En 1991 se desliguèt definitivament de Jean-Pierre Chevènement sus un desacòrdi sus la Guèrra del Golf qu'ela aprovava. Participèt mai tard activament a Socialisme e democracia prèp de Dominique Strauss-Kahn.

Executiva de profession, foguètdéputada de la seisena circonscripcion de Sèina e Marna, prengent la circonscripcion a Jean-François Copé (UMP). Puèi foguèt elegida senatritz de Sèina e Marna lo de 26 de setembre de 2004.

Es tanben conselhèra municipala d'opposicion a Meus dempuèi 2001.

2011: reelegida senatritz socialista de Sèina e marna9.

## Notas e referéncias


## Vejatz tanben

### Ligams extèrnes
* Sul site del Sénat
* Òbra parlementària e Biografia sus *Les sénateurs socialistes*
Michèle Delaunay

**Michèle Delaunay**, (8 de genièr de 1947 a Clarmont d'Auvèrnhe), es una cancerologa e femna politica francesa, membra del Partit socialista, deputada de la 2 circonscripcion de Gironda (17 de junh de 2007). Lo 16 de mai de 2012 venguèt ministra delegada encargada de las Personas d'edat e de la Dependéncia.

## Biografia
### Originas, estudis e familha
Mètge cancerologa responsabla de l'unitat de dermatologia-cancerologia al CHU de Bordèu; es la filha de Gabriel Delaunay (1907-1998), (president du comitat departemental de Liberacion (CDL) de  Gironda, director general de la RTF, Prefècte de Gironda, prefècte de la region Aquitània de 1958 a 1972 e conselher d'Estat en servici extraordinari(1972 - 1975)). Sa maire, Alice Delaunay (1910 - 2003) foguèt Delegada a l'Assemblada consultativa provisòria  (París del 7 de novembre 1944 al 3 d'agost de 1945 e inspectritz generala de l'Educacion nacionala.

Es maridada a Klaus Fuchs, naut fonctionari europèu retirat (Consek d'Euròpa).

### Parcors politic
Prenguèt la carta del Partit socialista pas qu'en 2002,

2001 elegida d'oposicion al conselh municipal de Bordèu contra Alain Juppé.

En 2004, elegida a las elections cantonalas fàcia a Chantal Bourragué, tornant prene lo canton aprèp 45 ans.

En 2007, sosten de Ségolène Royal e escriguèt la partida « santat » del programa presidencial.

2007, ganha las eleccion dins la segonda circonscripcionde Bordèu contra Alain Juppé.

Primària presidenciala socialista de 2011: sosten de François Hollande.

16 de mai de 2012: ministra delegada encargada de las Personas d'edat e de la Dependéncia prèp de la ministra dels Afars socials e de la Santat del govèrn Jean-Marc Ayrault.

## Annèxas

### Ligams extèrne
*Blòg de Michèle Delaunay

## Nòtas e referéncias
Malmasin

250px|right
**Malmasin** qu'ei un mont de  d'altitud qui marca lo limit enter las comunas d'Arrigorriaga, Basauri e Bilbao, en Biscaia, au Bascoat. Que hè partida de la cadea de Ganekogorta.

Au som que's tròban vestigis d'un sit hortificat protoistoric, coneishut com lo *Castro* de Malmasin. En 2001, aqueste jaç arqueologic celtic qu'estó arreconegut com  dab la categoria d' peu govèrn de la Comunautat Autonòma Basca.

Daubuns que'u considèran com la localizacion deu castèth reiau navarrés de Malvecín qui, segon l'acòrd de 1179 enter los reis Sanç VI de Navarra e Anfós VIII de Castelha, en vertut de la senténcia arbitrau de 1177 d'Enric II d'Anglatèrra, e haré partida deu Reiaume de Castelha.

### Referéncias
Arenal

L**'Arenal** ( m) es un volcan actiu situat au nòrd de Còsta Rica. Relativament jove amb una formacion començada i a  ans, es un estratovolcan amb una activitat relativament explosiva. En particular, es conegut per son erupcion de 1968 que foguèt una suspresa totala e qu'entraïnèt la destruccion de tres vilatges. Aquela activitat durèt fins a 2010 amb d'episòdis estrombolians e plinians.


Fichièr:Arenallong.jpg|Erupcion de l'Arenal en 2006
Fichièr:Volcan Arenal.jpg|L'Arenal en 2008
Fichièr:Volcán Arenal desde el lago Arenal.jpeg|L'Arenal en 2015


## Liames intèrnes

* Volcan.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Augustine

L**'Augustine** ( m) es un volcan de tipe explosiu situat dins leis illas Aleutianas. Fòrça actiu, es relativament susvelhat en causa d'un risc de tsunami e de perturbacions causadas au trafic aerian per sei plumachos de cendre.
Mont Katmai

Lo **Mont Katmai** ( m) es un volcan actiu situat au sud d'Alaska. Son erupcion de 1912, ligada a aquela dau dòma de Novarupta, foguèt la pus poderosa dau sègle XX. Entraïnèt l'afondrament de la cima dau volcan e la formacion d'una caldeira emplida per un lac.
Novarupta

Lo **Novarupta** (841 m) es un volcan actiu d'Alaska. Ligat au mont Katmai, se formèt durant l'erupcion de 1912 que foguèt la pus poderosa dau sègle XX.
Marie-Arlette Carlotti

**Marie-Arlette Carlotti**, (21 de genièr de 1952  a Besièrs), es una femna politica francesa. Foguèt deputada europèa de 1996 à 2009. Es conselhièra generala del departament de las Bocas de Ròse e conselhièra regionala de la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Es membra del Partit Socialista. Es nomenada lo 16 de mai de 2012 ministra delegada encargada de la Personas andicapadas dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault.

## Biografia
Marie-Arlette Carlotti es titulara d'un DESS de drech obtengut a l'Universitat d'Ais-Marselha III, e d'un DESS en gestion de las font umanas de l'Institut d'Administracion de las Entrepresas d'Ais de Provença. Venguèt apuèi executiva dins l'industria aeronautica.

Membra del Partit socialistat dempuèi los ans 1970, èra del conselh nacional de 1983 a 2003 e del burèu nacional de 1986 a 1994. Èra secretària nacionala encargada de l'audiovisual de 1986 a 1988, puèi secretària nacionala als Dreches de l'Òme de 1993 a 1994 e fin finala delegada nacionala a las relacions amb las ONG de 1998 a 2000.

En 1996: deputada europèa reelegida en 1999 e 2004.

En 1998: conselhièra generala de las Bocas de Ròse, puèi en 2001 vicepresidenta del conselh general, delegada a la proteccion de l'enfança e a las relacions internacionalas. Reelegida en 2004 e  2011.

En 2003: particpa al club *[[Réformer (politique)|Réformer]]*, grop de reflexion politic animat per Martine Aubry.

En 2007: pòrtaparaula del candidat socialista pel cònsol de Marselha Jean-Noël Guérini.

En 2010: conselhièra regionala PACA sus la lista de Michel Vauzelle.

En 2010: sosten de François Hollande en vue de sa candidature à l'élection présidentielle e lo 16 de novembre de 2011 dintra dins l'equipa de campanha encargada de l'egalitat òmes e femas.

En 2012: nomenada ministra delegada prèp de la Ministra dels Afars Socials e de la Santat, encargada de las personas andicapadas, dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault.

En 2020: elegida senatora de las Bocas de Ròse.

## Nòtas e referéncias


## Ligam extèrne
* Site oficial
Mont Erebus

thumb|right|Lo Mont Erebus vist dempuei la peninsula de Hut Point.

Lo **Mont Erebus** es un volcan actiu de  m d'autor situat en Antartida sus l'illa de Ross. Son activitat es permanenta dempuei 1972 e son cratèr es frequentament ocupat per un lac de lava.

## Liames intèrnes

* Lac de lava.
* Volcan.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Erta Ale

thumb|right|Lac de lava dins lo cratèr principau de l'Erta Ale.

L**'Erta Ale** (613 m) es un volcan de tipe roge situat dins lo nòrd d'Etiopia. Fòrça actiu, son activitat es permanenta dempuei 1967 e son cratèr principau regularament ocupat per un lac de lava.
Guèrra Jiboti-Eritrèa

La **Guèrra Jiboti-Eritrèa** foguèt un conflicte frontalier entre Eritrèa e Jiboti, sostengut per França. Se debanèt dau 10 au 13 de junh de 2008 a l'entorn dau vilatge de Ras Doumeira. Lei fòrças de Jiboti capitèron de reprendre lo vilatge inicialament ocupat per leis Eritreans.
Guèrra Sinovietnamiana

La **Guèrra Sinovietnamiana** se debanèt dau 17 de febrier au 16 de març de 1979 entre China e Vietnam. Foguèt causada per la volontat chinesa d'ajudar son aliat cambotjan envaït per Vietnam. Pasmens, après un mes de combat, lei fòrças chinesas foguèron blocats dins lo nòrd de Vietnam per lei milícias frontalieras vietnamianas sostengudas per d'unitats de l'armada regulara. En fàcia d'aquela revirada e de la resisténcia vietnamiana, lei tropas chinesas foguèron retiradas en març de 1979.
Kelud

thumb|right|Lac d'acid dins lo cratèr principau de Kelud.

Lo **Kelud** ( m) es un volcan actiu situat sus l'illa de Java en Indonesia. Es fòrça susvelhat en causa de sa proximitat ambé lei vilas de Blitar, de Kediri e de Malang e dau caractèr explosiu de seis erupcions.
Govèrn de Jean-Marc Ayrault

Lo **govèrn de Jean-Marc Ayrault** foguèt lo 35 govèrn de la cinquena Republica francesa entre mai 2012 e març 2014.

Sa composicion foguèt fixada par un decrèt lo 16 de mai de 2012 ; s'agís del primièr govèrn nomenat pel president de la Republica François Hollande.

Aquel govèrn es lo primièr, en França, a respectar una estricta paritat entre òmes e femnas.

## Galariá
### Primièr ministre

### Ministres

### Ministres delegats

## Nòtas e referéncias

: Origina o avent viscut en Occitània
Walwari

**Walwari** es un partit politic guaianés, fondat en 1993 per Christiane Taubira e Roland Delannon, pròche del socialisme.

## Presentacion
Aquel partit obtenguèt 17 % dels vòtes a las eleccions regionalas de 2004, (4 fòrça politica al conselh regional de Guaiana) e dispausa de la vila de Kourou.

En 2007, lo partit creèt una « seccion jove », nomenada « Generacion Walwari », reservada als individús de 18 a 35 ans. Aquel grop presenta son primièr candidat a las eleccions cantonalas de març de 2008 (canton de Caiena Nòrd-Èst).

## Vejatz tanben

### Ligams extèrnes
* Site oficial de Walwari
* Site oficiel de Generacion Walwari
Leis Ecologistas (LE)

**Leis Ecologistas (LO)** es un partit politic de centre-esquèrra e ecologista francés. Es conegut per la defensa de l'ecologia amb una perspectiva europèa e liberala. Defend per exemple un Union Europèa mai federalista. 

Revendicava  e  qu'avián pagat lor cotizacion per la primièra presidenciala organizada en junh e julhet de 2011.

## Istòria
thumb|200px|Logotipe d'EELV.

Lo partit a cambiat lo seu nom mantun còp per mantuna rason. 

S'apelava los Verds (fondat en 1984) fins al 10 de novembre de 2010, puèi "Euròpa Ecologia Los Verds (EELV)" es vengut la novèla denominacion del partit, en seguida d'un cambiament d'estatut aprèp que lo grop s'es assemblat amb los militant-as venguts-das dins l'encastre de las listas Euròpa Ecologia (de las eleccions europèas de 2009 e regionalas de 2010).

Dempuèi 2023, s'apèla Leis Ecologistas (Les écologistes en francés).

## Referéncias


## Vejatz tanben

* Ecologia 
* Partits politics franceses
* Union Europèa

## Ligams extèrnes
* site de l'eelv
Guèrra de Kippur

La **Guèrra de Kippur** es un conflicte armat que se debanèt dau 6 au 24 d'octòbre de 1973. Opausèt una coalicion d'estats aràbis, principalament Egipte, Siria, Transjordania e Iraq, a Israèl. Pus equilibrat que lei tres conflictes precedents entre estats aràbis e Israèl, s'acabèt per un alta-au-fuòc impausat per leis Estats Units e l'URSS e un retorn ai posicions tengudas per cada camp avans la guèrra.

La guèrra acomencèt lo 6 d'octòbre de 1973 per d'atacas deis armadas egiptiana e siriana sus lei posicions israelianas au Sinai e sus lo plan de Golan. Au contrari de la guèrra de 1967, Israèl mandèt pas d'atacas preventivas e sei linhas de defensas foguèron pertusadas e la guèrra se debanèt sus dos fronts fins au 24 :
* en Sinai, leis Egiptians repleguèron lei contra-ofensivas israelianas lo 8 mai foguèron arrestats lo 9. Lei doas armadas s'installèron alora en posicion defensiva fins au 14 quand leis Egiptians mandèron una ofensiva novèla per ajudar lei Sirians au nòrd. Pasmens, foguèt una revirada e l'ataca deguèt s'arrestar lo 15. Entre lo 16 e lo 17, l'armada israliena realizèt una ofensiva que li permetèt d'agantar lo canau de Suèz e de menaçar d'enceuclament una partida dei fòrças egiptianas au sud dau front.
* sus lo frònt de Golan, l'avançada iniciala dei Sirians foguèt arrestada lo 8. Puei, entre lo 11 e lo 14, una tièra d'atacas israelianas permetèt ais elements avançats de l'armada israeliana d'arribar a 40 km de Damasc. Aquò entraïnèt l'intrada en guèrra de Jordania e d'Iraq e un sostèn renfòrçament de l'ajuda sovietica ai Sirians. Aquò permetèt d'arrestar lei progrès israelians e de preparar una còntra-ofensiva majora prevista per lo 23. Lo progrès dei negociacions entraïnèt son annulacion.
D'efèct, lei dos Grands ajudèron l'esfòrç militar dei dos camps e negocièron la fin dei combats. Après lei premiers succès isrealians, l'URSS menacèt d'intervenir directàment còntra Israèl obligent l'acceptacion d'un alta-au-fuòc lo 24. Lei dos camps abandonèron lei territòris conquists e venguèron tornarmai ai posicions d'avans la guèrra.

## Liames intèrnes

* Conflicte araboisraelian.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Guèrras Samnitas

Lei **Guèrras Samnitas** son un ensems de tres conflictes de l'Antiquitat que veguèron s'afrontar lei Romans ai Saminitas :
* Premiera Guèrra Samnita (343 abC - 341 abC).
* Segonda Guèrra Samnita (327 abC - 304 abC).
* Tresena Guèrra Samnita (298 abC - 290 abC).
S'acabèron per una victòria romana que veguèt la Republica Romana annexar la màger part d'Itàlia Centrala.
Laurent Fabius

**Laurent Fabius** (n. París, 20 d'agost de 1946) es un òme politic francés. Foguèt Ministre dels Afars Exteriors e Europèus dins lo governament de Manuel Valls. Foguèt primièr ministre de França entre lo 19 de julhet de 1984 e lo 20 de març de 1986. 

Ès filh d'un antiquari. Estudièt a l'Escola Nacionala d'Administracion (ENA) e en 1973 venguèt auditor de la Cort dels comptes. En 1978 foguèt elegit deputat del departament de la Sèina Maritima. Dins lo Congrès del PS de Mètz en 1979 se posicionèt contra Michel Rocard. En 1981 lo president François Mitterrand lo nomenenèt ministre d'economia; comegut per la mesa en palça de l'impòst sus las grandas fortunas. En 1984 prenguèt la plaça de Pierre Mauroy coma primièr ministre, fins a 1986. Penrant son mandat se faguèt remarcar per l'escàndal de l'atemptat contra la nau ecologista de Greenpeace, Rainbow Warrior, amb l'implicacion dels servicis secrets franceses; las manifestacions sus la reforma de l'ensenhament privat, l'ament dels vòts del parit d'extrèma drecha Front Nacional, e l'afar de la sang contaminada, que provoquèt la seuna dimission. 

Fidèl a François Mittérrand, en 1988 foguèt nomenat president de l'Assemblada Nacionala, e primèr secretàri en 1992-1993. En 1995 tentèt d'èsser lo candidat socialista per las eleccions presidencialas, mas foguèt causit Lionel Jospin. Dempuèi lo 16 de junh de 2002 èra un membre de l'Assemblada Nacionala francesa e membre del grop del Partit Socialista. 

Líder de vòt pel "no" al referendum de la Constitucion Europèa, lo 29 de mai de 2005, dins son grop polític, opinion divergenta a la posicion oficiala del partit.

Aprèp l'eleccion de François Hollande lo 6 de mai de 2012 a la presidéncia de la Republica foguèt nomenat Ministre dels Afars Exteriors e Europèus dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault.
Jean-Pierre Raffarin

**Jean-Pierre Raffarin** (Peitieus, 1948), òme politic francés, Primèr ministre de França (2002-2005) e diputat de Vinhana.

Jean Pierre Raffarin es un òme politic francés que foguèt cap de govèrn de França entre 2002 e 2005. La seuna politica economica èra liberala, reformant lo mercat del trabalh e los sistèmes de pensions de retirada e de santat. E mai, lo seu govèrn luchèt, amb un succès reconegut per la majoritat dels especialistes, contra la inseguretat, que foguèt un grand tèma a las eleccions de 2002. Deguèt d'abandonar l'emplec a causa del "no francés" contra la constitucion europèa e foguèt remplaçat per Dominique de Villepin que contunhèt la seuna politica economica.
Premiera Guèrra Samnita

La **Premiera Guèrra Samnita** se debanèt de 343 a 341 avC e opausèt lei Romans ai Samnitas. Foguèt causada per la volontat romana d'ajudar certanei pòbles en lucha còntra lei Samnitas per afeblir aquelei darriers. Lo conflicte s'acabèt sensa resultat decisiu e lei dos camps negocièron una patz de compromés.