Sorghum bicolor

La **milhòca comuna** (***Sorghum bicolor***) es una espècia de planta erbaçèa annadiera de la familha de las *[[Poaceae]]*. Originària d'Africa, es cultivaa per sas granas o per produrre de pastura. Ben adaptaa a las regions eissuchas e chaudas, es la cinquena cereala mai producha dins lo monde après lo gròs blat, lo ris, lo blat e l'òrdi. Tanben, es la seisena fònt de calorias alimentàrias per la populacion mondiala après lo ris, lo blat, lo sucre, lo gròs blat e la tartifla. En causa dau reschaufament climatic, suscita un interès novèu en las regions temperadas onte poiriá remplaçar las culturas tradicionalas de las regions tocaas per de secharessas mai e mai frequentas.

## Istòria

La milhòca comuna es versemblablament originària d'Etiopia o de la vau superiora de Nil coma l'indican de restas d'aquela cereala, datats de 8000 avC, descubèrts sus lo site archeologic de Nabta Playa. Pasmens, aquelas traças correspondon a de varietats sauvatjas de milhòca e la domesticacion de la planta aguèt probablament luòc entre 7000 e 5000 avC dins la vau de Nigèr. Se difusèt lentament vers lo nòrd. Es recensat en 401 avC dins un texte de l'istorian grec Xenofont (vers 430-355 avC) que menciona la preséncia de culturas en Cilícia. Èra tanben coneguá per los Romans e es descricha dins l**[[Istòria Naturala]]'' de [[Plini l'Ancian]] ([[23]]-[[79|79 apC]]).

Sa premiera identificacion en [[America del Nòrd|America dau Nòrd]] data de [[1757]]. D'efiech, [[planta]] adaptaa als [[clima]]s chauds, la milhòca comuna foguèt pauc a pauc utilizaa sus tots los [[continent]]s. Uei, es ansin cultivaa dins la mager part dels [[país]] [[clima tropicau|tropicaus]] o [[clima temperat|temperats doç]] e es venguá una [[espècia (biologia)|espècia]] vegetala espontanea dins mai d'un [[ecosistema]], especialament en [[America]], en [[Austràlia]] e dins lo [[Peninsula Indiana|soscontinent indian]].

== Descripcion ==

La milhòca comuna es una planta erbaçaa [[annada|annadiera]] o mai rarament una planta vivaça de duraa de [[vida]] corta. Los restobles pòion agantar una talha d'un a sieis [[metre]]s per une [[diametre]] de 5 a 30 [[mètre|cm]]. Pòrtan una [[panicula]] terminala. D'un biais generau, l'aspecte exterior es similar au [[gròs blat]] o a la [[cana de sucre]]. Lo sistema de raiç es fibrós e pòt s'estendre sus de superficias importantas fins a 2,4 m de prefondor. Pendent una [[secharessa]], a la capacitat de venir durment per facilitar la subrevida de la [[vegetau|planta]].

Las fuelhas semblan aquelas dau gròs blat amb un limbe clòt, linear a lanceolat, larjament arredondit a la basa, de 30 a 100 cm de long sus 5 a 10 mm de large, e una [[ligula]] membranosa de 1 a 3 mm de long. Son dispausats d'un biais altèrne sus los costats opausats de la tija. I a generalament entre 14 e 18 fuelhas sus una planta adulta au moment dau floriment. En cas de secharessa, pòion s'enrotlar a l'entorn de la tija per redurre las perdas d'[[aiga]]. L'aparicion de brots, a la basa de la tija principala, es frequenta e es un factor important per lo rendiment de la recòlta. La [[temperatura]], la duraa dau [[jorn]] e de caracters [[genetica|ereditaris]] influéncian lor nombre. L'[[inflorescéncia]] es una panicula duberta o contractada, lanceolada, ovala o globulosa, de 4 a 50 cm de longor per 2 a 20 cm de larjor.

== Cultura ==

La milhòca pòt èsser cultivaa dins de regions variaas. En particular, es ben adaptaa a de [[temperatura]]s situaas entre 12 e 34 °C e de [[pH]] comprés entre 5 e 8,5. Aquela tolerància a l'[[acid]]itat permet de culturas sus de terrens [[pollucion|polluïts]]. L'[[altitud]] a tanben d'efiechs limitats sus lo rendament. Ansin, en causa d'aquela diversitat d'environaments onte la cultura de la milhòca es imaginabla, lo nombre de varietats cultivaas passa lo centenau.

En [[Occitania]], lo semenat se fai normalament a la fin de la [[prima]] en mai o en junh. Las plantas son plantaas a 3 o 4 cm de prefondor en espaçant los pès de 40 cm e los rengs de 60 cm. L'objectiu es d'aver una densitat de  a  plants per ectara. La recòlta a luòc a l'[[Automne|autona]], avans las gelaas, quand las granas son duras. Puei, es necessari de las sechar e de las descloscar per levar lo [[bren]].

Durant lo desvolopament de la planta, los destrucis de [[cereala]]s son las menaças principalas en defòra dels riscs [[meteorologia|meteorologics]]. Au mens 150 [[espècia (biologia)|espècias]] de destrucis son estats identificaas. Los transpòrts de granas entre las regions productritz an favorizat la difusion d'aquelas [[espècia (biologia)|espècias]]. Las granas entrepausaas pòion tanben èsser atacaas per d'[[insecte]]s. Las [[malautiá]]s susceptiblas de menaçar la planta son similaras a las autras cerealas. En particular, lo desvolopament de [[blat cornut]] es possible.

== Consumacion e produccion ==

=== Utilizacions ===

Las varietats diferentas de milhòca comuna an d'utilizacions fòrça diversificaas dins mai d'un [[país]]. La mai coneguda es l'[[alimentacion]] tant dels [[Homo sapiens|èssers umans]] que dels [[animalia|animaus]]. Dins lo premier cas, se pòion consumar directament los [[gran]]s o los trissar per fabricar de [[farina]]s intrant dins la fabricacion de plats coma de [[torton]]s, de [[sopa]]s o de bevendas. Dins lo segond cas, la milhòca es utilizaa sota forma de grans o de pastura. Pasmens, d'autres usatges existisson :
* produccion d'[[etanòl|alcòl]], especialament en [[Republica Populara de China|China]] (''[[maotai]]'', ''[[er guo tou]]'', ''[[meigui lu jiu]]''...) e en [[Burkina Faso]].
* fabricacion de [[biomassa]] destinaa a la produccion de [[plastic]]s biodegradables.
* produccion d'[[agrocarburant]]s.
* fabricacion de [[tenchura]] roja.

=== Nutricion ===

La milhòca comuna a de valors [[nutricion|nutritivas]] similaras a aquelas dau [[ris]], dau [[blat]] e dau [[gròs blat]]. Per 100 g, sa valor [[energia|energetica]] varia entre 296 e 356 kcal e las granas contènon entre 60 e 75 % de [[glucid]]s, entre 8 e 13 % de [[proteïna]]s e 4 a 6 % de [[lipid]]s. Las concentracions de [[fosfòr]], de [[potassi]] e de [[zinc]] son tanben relativament importantas. Pasmens, la digestibilitat de l'[[amidon]] e de las [[proteïna]]s de la milhòca es inferiora a aquelas dau [[blat]] en causa d'associacions entre aquelos [[compausat quimic|compausats]] e de [[tanin]]s. En revènge, la milhòca contèn pas de [[glutèn]], çò qu'explica una partia de l'interès portat a aquela cereala dins certanei [[país]].

=== Produccion ===

En [[2014]], la produccion de la milhòca comuna èra 67,871 milions de [[tona]]s. La mager part dei culturas se tròban en [[Africa]] e en [[Asia]], especialament en [[Africa Subsahariana]] e en [[Índia]]. Pasmens, coma los rendaments son ben mai importants dins los [[país desvolopat|país desvolopats]], aperaquí 40 % de la produccion mondiala èra realizaa en los [[país]] occidentaus. En particular, lo premier productor mondiau èran los [[USA|Estats Units]] amb aperaquí 11 milions de tonas siá 16 % dau totau. En [[Occitania]], la milhòca es principalament cultivaa entre [[Gasconha]] e [[Lengadòc]] en remplaçament dau gròs blat. En [[2016]], la produccion èra de l'òrdre de  tonas. Èra larjament destinaa a l'alimentacion [[animau|animala]].



== Anexas ==

=== Ligams internes ===
<div style="-moz-column-count:3; column-count:3;">
* [[Agricultura]].
* [[Ariditat]].
* [[Blat]].
* [[Cereala]].
* [[Gròs blat]].
* [[Òrdi]].
* [[Reschaufament climatic]].
* [[Ris]].
* ''[[Sorghum]]''.
</div>

=== Bibliografia ===

* **(fr)** ''L'économie mondiale du sorgho et du mil : faits, tendances et perspectives'', FAO / Institut international de recherche sur les cultures des zones tropicales semi-arides, 1996.
* **(fr)** Jacques Chantereau, Jean-François Cruz, Alain Ratnadass, Gilles Trouche e Geneviève Fliedel, ''Le sorgho'', Éditions Quae, coll. « Agricultures tropicales en poche », 2013.
* **(ca)** J. A. Conesa Mor, J. Pedrol Solanes, J. Recasens Guinjuan, ''Estructura i organització de plantes superiors'', Universitat de Lleida, 2010.
* **(en)*' C. Wayne Smith e Richard A. Frederiksen, *Sorghum : Origin, History, Technology, and Production'', John Wiley & Sons, coll. « Wiley Series in Crop Science », 2000.

### Nòtas e referéncias