Ildefons Cerdà

**Ildefons Cerdà i Sunyer** (23 de decembre de 1815, Centelles - 21 d'aost de 1876, Los Corrales de Buelna) foguèt un engenhaire, un urbanista, un arquitècte e un òme politic catalan. Es l'autor principau dau plan d'extension de Barcelona dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX.

Nasquèt a Centelles dins l'ostau que sa familha teniá dempuei lo sègle XIV. Èra lo quatren enfant d'una familha fòrça liada au comèrci amb America e dubertas ais idèas modèrnas. Ildefons Cerdà s'orientèt donc vèrs l'engenhariá e partiguèt a Madrid per menar d'estudis d'engèni civiu. En 1859, après la presa de decision de destrurre lei barris de Barcelona, foguèt cargat per lo govèrn espanhòu de realizar lei plans de l'extension de la vila. Son projècte, dich l'Eixample, prevesiá de multiplicar per dètz la superficia de la vila. S'inspirèt en partida de teorias igienistas desvolopadas dins lo corrent dau sègle XIX per concebre un luòc pus practic e pus dubert que lo centre istoric qu'èra vengut un ensems congestionat e subrepoblat ambé de condicions d'igièna mediòcras. Foguèt l'òbra principala de sa vida. Èra basada sus divèrsei principis novators coma l'adopcion d'un equipament similar per totei lei lotjaments ò l'estudi d'un plan generau per favorizar la mobilitat e l'implantacion dei rets urbans qu'èran alora en cors de desvolopament. La bastida d'aqueu quartier s'acabèt au començament dau sègle XX. Venguèt un simbòl major de Barcelona car foguèt chausit per divèrseis arquitèctes per bastir d'òbras importantas de l'arquitectura, especialament aquelei dau corrent modernista, barcelonina.

Cerdà contunièt l'estudi de sei teorias sus la planificacion de projèctes d'amplor, especialament pertocant la planificacion regionala, fins a sa mòrt. Pasmens, aquò aviá un còst fòrça important e l'arquitècte moriguèt fòrça endeutat e quasi dins la misèria totala.

## Biografia

[thumb|right|Ostau de naissença d'Ildefons Cerdà a [Centelles.]]
[thumb|right|[Tomba d'Ildefons Cerdà dins lo cementèri de Montjuïc.]]

Ildefons Cerdà nasquèt a Centelles dins lo mas Cerdà de la Garga qu'èra una proprietat fòrça anciana de sa familha que la teniá dempuei lo sègle XIV. Èra lo quatren enfant de sei parents après dos fius e una filha. En despiech d'aquelei originas ruralas, lei Cerdà èran una familha cosmopolita implicada dins lei cambis comerciaus entre Espanha e lo continent american. Aquò aguèt una influéncia importanta sus la formacion intellectuala d'Ildefons Cerdà que foguèt educat dins un mitan dubèrt, curiós e favorable au desvolopament dei tecnologias novèlas aparegudas dins l'encastre dau començament de la Revolucion Industriala. S'orientèt ansin vèrs d'estudis d'engenhariá a Madrid au sen de l'Escuela de ingenieros de caminos, canales y puertos fondada en 1802 sus lo modèl de l'escòla francesa dei Pònts e levadas. I venguèt engenhaire d'engèni civiu.

En 1848, se maridèt lo 20 de junh ambé la pintora Magdalena Clotilde Bosch i Calmell. Lo pareu aguèt quatre filhas Pepita (1849), Rosita (1850), Sol (1851) e Clotilde (1862). Pasmens, conoguèt de dificultats relacionalas importantas e Clotilde foguèt en realitat la filha adultèra de sa frema mai reconeguda coma la sieuna filha per son marrit. Se separèron en 1862 e son ex-frema anèt s'installar a Madrid dos ans pus tard.

Totjorn en 1848, après lo decès de son paire (1787-1844) e lei mòrts prematuras de sei fraires Ramon (1808-1837) e Josep (1806-1848), èra a la tèsta d'un patrimòni fòrça important. Aquò li permetèt d'arrestar sa carriera dins la foncion publica. Decidiguèt de començar una carriera politica onte s'interressèt ai questions d'urbanisme.

Quand lo govèrn espanhòu acceptèt de destrurre lei barris de Barcelona, Ildefons Cerdà foguèt cargat de planificar l'extension, dicha l**[[Eixample]]'', de la [[vila|ciutat]]. Prepausèt un projècte, dich [[plan Cerdà]], que foguèt finalament impausat per [[Madrid]] après divèrsei polemicas ambé la comuna, leis elèits locaus e d'arquitèctes rivaus. Aqueu plan faguèt partida d'un ensems pus important de projèctes de renovacion urbana dins tot lo [[continent]] [[Euròpa|europèu]]. Ansin, coma lei trabalhs menats a [[París]] pendent lo rèine de [[Napoleon III]], s'inspirèt de necessitats igienistas e [[militara]]s per melhorar e contraròtlar una vila fòrça poblada e relativament agitada. Pasmens, adoptèt tanben plusors trachs novators coma l'importància donada ai rets [[Urbanisme|urbans]], especialament ai rets de circulacion, e a de critèris [[egalitat|egalitaristas]] ambé l'adopcion d'una unitat urbana identica per totei lei quartiers.

Lo plan Cerdà e l**Eixample* foguèron leis òbras majoras de sa [[vida]]. Pasmens, Ildefons Cerdà contunièt per la seguida d'estudiar d'autrei projèctes e de desvolopar sei teorias sus la planificacion dei rets urbans a d'escalas pus importantas qu'aquela d'una [[vila]]. Ansin, fins a sa [[mòrt]], s'interessèt especialament a la planificacion regionala dei rets urbans. Pasmens, aquò aviá un còst important e sei recèrcas entraïnèron la dilapidacion de son patrimòni. Moriguèt fòrça endeutat e dins la quasi misèria.

== Carriera politica ==

La carriera [[politica]] d'Ildefons Cerdà comencèt a la fin deis ans 1840 e au començament deis ans 1850 quand quitèt l'administracion publica. S'orientèt vèrs leis idèas dau [[socialisme]] [[utopia|utopic]] dau [[França|Francés]] [[Etienne Cabet]] e intrèt en relacion ambé [[Narcís Monturiol]] e [[Ramon Martí i Alsina]]. Intrèt tanben au sen de la [[milícia]] nacionala. Participèt alora activament a la vida [[politica]] e foguèt elegit deputat en [[1850]] amb [[Estanislau Figueras]], [[Pascual Madoz]] e [[Jacint Feliu Domènech]] per la legislacion 1851-1852.

Pendent lo periòde dau [[Bienni Progressista]], venguèt comandant d'un [[batalhon (unitat militara)|batalhon]] de sapaires de la [[milícia]] nacionala ([[1854]]-[[1856]]). En [[1854]], foguèt elegit regidor au sen de l'[[Ajuntament de Barcelona]], ço que li permetèt d'observar e d'estudiar la condicion sociala deis abitants de la [[vila]] e aguèt una influéncia importanta sus lo desvolopament de son futur plan de desvolopament. S'i raprochèt deis associacions obrieras de la vila e deguèt faciar en consequéncia l'ostilitat d'una partida deis elèits [[Barcelona|barcelonin]]s. Puei, participèt a de negociacions a [[Madrid]] regardant l'associanisme obrier amb una delegacion d'obriers [[Catalonha|catalans]].

A la fin d'aqueu periòde, foguèt destituit de son pòste e empresonèt dos còps per lo capitani generau Zapatero. Pasmens, capitèt de tornar venir regidor entre [[1854]] e [[1856]].

== Carriera professionala ==

== Lo Plan Cerdà ==



Lo [[plan Cerdà]], extension urbana de la vila de [[Barcelona]] a l'origina dau quartier dich *l'Eixample*, es l'òbra pus famosa e pus reconeguda internacionalament d'Ildefons Cerdà. Es un plan en escaquier amb una estructura qüadrangular, regulara e duberta que foguèt a l'origina de la renaissença de la vila comtala. Aqueu plan foguèt impausat per lo [[govèrn]] centrau de [[Madrid]] entraïnant una querèla ambé lo conseu de la comuna. Aprovat en junh de [[1859]], sa bastida acomencèt dins lo corrent de l'annada seguenta.

=== Lo lengatge novèu de Cerdà ===

Lo plan Cerdà metiá en valor una classificacion novèla dau territòri devesit entre de vias e d'espacis intervias. Lei vias formavan un espaci public de mobilitat, de rescòntre, de desplegament dei rets e dei mobiliers urbans ([[aiga]], [[gas]], conduchs...), de plantacion d'[[aubre]]s (mai de  [[aubre]]s foguèron plantats) e d'esclairatge. Leis espacis intervias èran destinats a la vida privada e a la formacion de luòcs de rescòntre au sen deis edificis d'abitacion abitats per mai que d'una [[Familha (parentala)|familha]]. Èran bastits segon lei critèris igienistas de la mitat dau sègle XIX per recebre la [[lutz]] [[Solelh|solara]] e per èsser ventilats.

=== L'estructura dau plan Cerdà ===



Lo plan testimoniava de l'optimisme e de la fisança dau sègle XIX e foguèt donc basat sus una vision [[sciéncia|scientifica]] d'una [[vila]] amb un caractèr [[matematicas|matematica]] e [[Geometria euclidiana|geometric]]. L'unitat de basa adoptada èra una illa carrat de 113,3 [[mètre]]s amb un descarrat de 45°. Lei tèsis igienistas — fòrça estudiadas per Cerdà — i avián una influéncia majora e l'estructura foguèt [[dessenh]]ada per favorizar l'[[oxigèn|oxigenacion]] e lo netejatge de l'[[atmosfèra]] de la ciutat.

Dins aquel encastre, Cerdà se concentrèt tanben sus la demenicion de la densitat d'abitants, sus lo melhorament de la mobilitat e sus l'anticipacion dau desvolopament dau transpòrt [[Maquina de vapor|motorizat]]. Per exemple, d'axes sosterranhs èran tanben reservats per lo desvolopament dau [[tren]]. Ansin, adoptèt de vias d'una largor qu'èra alora inusitada que permetiá de limitar la superficia utilizada per leis abitacions e d'absorbir l'aumentacion futura de la circulacion. Enfin, dins cada quartier, una zòna foguèt reservada per lei bastiments e lei servicis publics.

=== La geometria de l'Eixample ===



La geometria adoptada per Cerdà dins son plan d'expansion es fòrça omogenèa en causa dei principis [[egalitat|egalitaris]] de l'[[arquitectura|arquitècte]], de la necessitat de poblar rapidament la vila amb una populacion novèla e de l'importància donada a la [[lutz]] [[Solelh|solara]]. D'efèct, lei principis [[egalitat|egalitaris]] de l'[[arquitectura|arquitècte]] que cercava d'eliminar lei diferéncias entre classas socialas encoratjèron l'omogeneïtat de l'[[urbanisme]]. Per exemple, l'adopcion de carrieras de circulacion identicas permetiá de pas privilegiar un axe donat e d'empachar l'[[especulacion]] d'influénciar la valor deis abitacions situadas lòng dei rotas pus comòdas. 

D'autra part, lo plan Cerdà prevesiá tanben d'aculhir  abitants, çò que representava una aumentacion importanta de la populacion de [[Barcelona]] ( abitants en [[1857]]), que Cerdà pensava poblar totalament l'Eixample en [[1900]]. En consequéncia, entreprenguèt rapidament d'aumentar la [[demografia]] [[Barcelona|barcelonina]]. Per aquò, prepausèt una extension « non limitada » basada sus un [[Carrat (geometria)|carrat]] regular e transpausable de 10 x 10 illas. Cada unitat de basa teniá l'ensems dei servicis, dei rets e deis espacis urbans necessaris. L'omogeneïtat dau plan i representava donc un biais flexible de reproduire aisament aqueu motiu per estendre ò modificar lo plan iniciau. 

Enfin, l'importància donada a la [[lutz]] [[Solelh|solara]] entraïnèt l'orientacion dei carrieras segon d'axes qu'èran siá perpendiculars siá parralèls a la [[Mar Mediterranèa]]. Ansin, lei quatre costats deis illas foguèron bastits en foncion dei ponchs cardinaus per permetre ai lotjaments de reçaubre la lutz dins lo corrent de la jornada.

Pasmens, l'arquitècte deguèt concebre son projècte a l'entorn d'una carriera majora, la gran Via de les Corts Catalanes, que li serviguèt d'axe director. De mai, deguèt estudiar la formacion de « districtes » que seis interseccions correspondián a d'endrechs importants de la vila coma la plaça de les Glòries Catalanes, la plaça Tetouan ò la plaça de l'Universitat. 

Enfin, au sen de l'[[Eixample]], la largor dei carrieras èra generalament fixada a 20 [[mètre]]s. Coma dins lo cas de la renovacion de [[París]], aquela largor permetiá de facilitar la circulacion. Pasmens, èra tanben associada a una vision militara per favorizar la repression d'una insureccion car de carrieras largas e drechas favorizavan lo desplaçament dei tropas militaras e lei tirs d'[[artilhariá]]. A l'ora d'ara, lei 10 [[mètre]]s centraus son utilizats per la cauçada e lo rèsta es devesit entre dos trepadors de 5 [[mètre]]s. Una carriera pus larga èra dispausada totei lei cinc carrieras. Enfin, totei lei quinze illas, una carriera fòrça larga (carriera d'Urgell, Passeig de Sant Joan) èra previstada.

=== Leis excepcions a la regularitat ===

[[Fichièr:Cerda-quadricula eixample compara.jpg|thumb|right|Plan deis excepcions principalas a la regularitat dau plan Cerdà.]]

Lo plan regular en escaquier de Cerdà presentava quauqueis excepcions a respèct de sei principis que se pòdon devesir entre dos tipes principaus. Lo premier èra liat au mantenement de camins vièlhs e tradicionaus de comunicacion per favorizar la circulacion. Formavan generalament de diagonala permetent d'accedir au centre de la [[vila]]. Lo segond èra liat ai constrenchas impausadas per la [[topografia]] locala. Per exemple, foguèt lo cas dau Passeig de Gràcia e de la Rambla de Catalunya onte Cerdà deguèt traçar doas carrieras de largor especiala en luòga de tres per respectar un camin ancian e l'escorrement de l'[[aiga]]. Ansin, lo Passeig de Gràcia presenta d'aspècts non parallèls e seis illas an una forma [[trapèzi|trapezoïdala]] e non carrada.

Lo chantier de la bastida de l'[[Eixample]] entraïnèt l'aparicion d'una tresena mena d'excepcion. D'efèct, « l'extension illimitada » dau plan Cerdà preniá pas en còmpte l'integracion de la trama dei [[vila]]s e dei [[vilatge]]s periferics. Levat de Sant Andreu qu'èra costejat per la carriera meridiana, lei liames amb aquelei nuclèus urbans èran pas prevists e lo plan ignorava la màger part dei vias tradicionalas. En [[1907]], la comuna de [[Barcelona]] deguèt donc aprovar lo plan Jaussely destinat a resòuvre aquelei mancas. Sa realizacion e tanben lo mantenement de certanei draias dins lo corrent de la bastida de l'[[Eixample]] permetèron de defugir la disparicion d'axes de comunicacion tradicionaus que formèron d'irregularitats coma, per exemple, l'ancian Camin de França (vengut la Carriera Pèire IV) ò lo Camin de Sants (vengut la Carriera Mistral).

=== L'acceptacion malaisada dau plan Cerdà ===

[[Fichièr:Eixample aire cropped.jpg|thumb|right|[[Fotografia]] modèrna (presa en [[2007]]) de l*'Eixample* e de son estructura [[geometria|geometrica]].]]

Lo plan Cerdà se turtèt a una oposicion fòrta de part de la comuna de [[Barcelona]], de la màger part de l'elèit de la [[vila]] e d'uneis [[arquitectura|arquitèctes]]. Lei tendàncias [[egalitarisme|egalitaristas]] e [[racionalisme|racionalistas]] dau projècte turtèron la borgesiá [[Barcelona|barcelonina]] qu'una partida èra de mai puslèu favorabla ai modèls adoptats per [[París]] ò per [[Washington]]. Lo sostèn autoritari dau [[govèrn]] de [[Madrid]] foguèt tanben una fònt importanta d'oposicions. Maugrat l'origina [[Catalonha|catalana]] de sa familha e son sostèn politica a la [[republica]] [[Federalisme|federala]] [[Catalonha|catalana]], Cerdà deguèt faciar una campanha de [[premsa]] calomniosa que pretendèt que foguèsse pas catalan. Enfin, divèrsei [[arquitectura|arquitèctes]] assaièron tanben d'empachar l'adopcion e la realizacion dau plan. Foguèt renfòrçada per lo fach que Cerdà foguèsse [[engenhariá|engenhaire]] e pas arquitècte.

Aquela oposicion demorèt relativament viva en despiech dau començament dau chantier. Per exemple, [[Enric Prat de la Riba]] criticava totjorn lo projècte en [[1905]].

== Òbras principalas ==

* *Teoría de la Construcción de Ciudades*, [[1859]] (en [[occitan]] *Teoria sus la bastida dei vilas*).
* *Teoría de la Viabilidad Urbana y Reforma de la de Madrid*, [[1861]] (en [[occitan]] *Teoria sus lo ret urban e reforma d'aqueu de Madrid*).
* *Teoría del Enlace del Movimiento de las Vías Marítimas y Terrestres*, [[1863]] (en [[occitan]] *Teoria sus lei liasons dei movements d'axes maritims e terrèstres*).
* *Teoría General de la Urbanización*, [[1867]] (en [[occitan]] *Teoria generala d'urbanizacion*).

== L'Annada Cerdà ==

Dau 11 de junh de [[2009]] au 11 de junh de [[2010]], se debanèt l'Annada Cerdà per celebrar lo 150 aniversari dau començament de la bastida de l'[[Eixample]]. Veguèt l'organizacion de plusors conferéncias ò exposicions regardant Ildefons Cerdà e son projècte [[Barcelona|barcelonin]].

== Liames intèrnes ==

* [[Barcelona]].

== Bibliografia ==

* *'(ca)** Jaume Fabre e Josep Maria Huertas, ''Burgesa i revolucionària : la Barcelona del segle XX'', Flor del Vent (2000).
* **(ca)** Arturo Soria y Puig, ''Cerdá : the five bases of the general theory of urbanization'', Electa (1999).
* **(ca)*' Lluís Permanyer, *L'Eixample: 150 anys d'història'', Viena Edicions / Ajuntament de Barcelona (2008).

## Nòtas e referéncias