Alhats

**Alhats**, e non pas Alhàs  (*Aillas* en francés), es una comuna gascona de Vasadés administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion es [aˈʎas] o [a'jats].
Las fòrmas ancianas concernissen tant *Alhats lo vielh*, (grafia supausada), adara dens Sigalens, com *Alhats Gran*, lo borg, e la prumèira, au mens, es per *Alhats lo vielh*. Son : *Alliardensis (pagus ~)*, a l'epòca franca, en latin [*pagus Aillardensis* per O'Reilly ], *Allano (Petrus d' ~)*, en latin, *Aylans (castrum de ~)*, en 1254, *Aillars*, au sègle XIII, en occitan, *Aillas*, au sègle XIII, en occitan, *Alhas (in parrochia de ~)*, en 1273, *Aillyan (Bernardus d' ~)*, en 1279, *Alhas*, *Alhans*, *Halhas*, *Halhains*, *Haylanx*, tot en 1276, en occitan, *Alhans (castri d' ~)*, en 1289, *Alhans (in parochia de Moissaco seu d' ~)*, en 1289, *Alhanum (apud ~)*, en 1326, en latin . Dauzat, que probable coneishèva pas totas las atestacions medievalas, interprèta per un nom latin d'òme *Allius*, damb lo sufixe *-aceus* . Contra tota règla d'evolucion, Negre, citat per B. Boyrie-Fénié, postula un nom comun occitan *aligàs*, « braudèir, hanguèir » (pr'aquò, eth coneishèva la fòrma *Aillas* deu sègle XIII citada per Dauzat...). Bénédicte Boyrie-Fénié accèpta lo nom de persona *Allius*, mès estima que las variantas en *-r* son maishantas lecturas per *-n*. Lo *-t-* de la prononciacion seré un « sovenir » de *n* etimologic perqué *n* e *t* son dentalas  (practicament, *-ns* ha nèisher un *-nts* que facilita la prononciacion - véser l'atestacion *Haylanx*, que cau legir [a'ʎants] e *t* demòra, mèi o mens, pui que las fòrmas escritas han pensar a un important polimorfisme). Lo sufixe seré *-anos* : **Alliano(s) [fundos]*, lo ben, lo maine d**Allius'' .

Las explicacions eruditas de Bénédicte Boyrie-Fénié meritan comentaris. Se la prononciacion es [a'jats], justifica plenament una grafia **Alhats**. Segondament la pèrta de ''l'' molhat deu se corregir dens una lenga corrècta. Las variantas en ''-r'' serén maishantas lecturas per ''-n''; mès aquera possibilitat es dificilament valabla per la prumèira atestacion, perqué seré ''-rd-'' que carré legir ''-n-''. Aquò dèisha lo lector dens un certan dobte sus l'origina d'aqueth ''-n-''. Enfin, qué pensar d'aqueth ''Moissaco'' que la fòrma de 1289 en har un equivalent d**Alhans* ? **Moishac* (de *Muscius* + *-acum*) seré l'ancian nom d'Alhats Gran, vilatge qu'auré eretat après deu nom d'Alhats Vielh ? Mès com i a un *Mouchac* dens la comuna de [[Sigalens]], au sud-èst d'Alhats Vielh, la suposicion tomba còp-sec.

== Istòria ==


== Administracion ==











* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu [[canton d'Auròs]]; es adara deu canton de *Le Réolais et Les Bastides'' (en francés), donc Lo Reulés e las Bastidas.

## Demografia

* Arren permet d'explicar la populacion de 1821. Las donadas de las comunas vesias son normalas.

## Lòcs e monuments

Imatge:Aillas Église 1.jpg|La glèisa de Nòsta Dauna d'Alhàs.
Imatge:Aillas Église 2.jpg|La faciada occidentala de la glèisa.
Imatge:Aillas Église 4.jpg|Las arcaduras e l'escalpra de pelegrins.
Imatge:Aillas Vestiges château 02.jpg |Los desròcs deu castèth.
Imatge:Aillas Lavoir.jpg|Lavador a la Bassana.
Imatge:Aillas Mam.jpg|Lo monument aus morts darrèr la glèisa.


## Personalitats ligadas damb la comuna
Martine Faure, deputada de la 12a circonscripcion de la Gironda

## Véser tanben
* Comunas de Gironda

## Ligams extèrnes
## Nòtas