open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cerdanha

**Cerdanha** (catalan: *Cerdanya*; francés: *Cerdagne*; espanhòl: *Cerdaña*) es una region de l'èst dels Pirenèus devesida entre los estats francés e espanhòl e que istoricament foguèt un comtat catalan.

Dempuèi lo Tractat dels Pirenèus (1659), es devesida entre :
* l'Auta Cerdanha en Catalonha del Nòrd, es a dire, los territòris administrats per França: aperten al departament dels Pirenèus Orientals e a la region de Lengadòc-Rosselhon.
*la Bassa  Cerdanha que forma una part de la Catalonha del Sud, es a dire, dels territòris administrats per Espanha e la Generalitat de Catalonha, que ara son devesits en las províncias de Girona e Lhèida.
L'agulhada

**L'agulhada** es una cançon tradicionala de Gasconha.

## Paraulas
Repic 
*L'agulhada! Uatz l'agulhada* 
*Le bèl utís entà marchar*
*Per paguèra, solan, anglada*
*La cau tostemps entà laurar*
*Jo, soi content d'éster lauraire<br>
*Ha, ha! virat ha! ben ençà*<br>
*De bronzinar un polit aire*<br>
*Ha, ha! mulet, ve-te'n enlà*<br>

I<br>
*Barra d'auba ja t'an usclada*<br>
*T'an rostid'au briscau dau huec*<br>
*As la longor de l'agulhada*<br>
*T'an pas deishat nat cap de plec*<br>

II<br>
*Le parelh junt, l'auba punteja*<br>
*Le boèr partish entau trabalh*<br>
*L'agulhada son còth lambreja*<br>
*A la trelutz, com'un miralh*<br>

III<br>
*Quan va laurar per la regada*<br>
*Le bueu possiu e auejat*<br>
*Damb l'agulhon de l'agulhada*<br>
*Le boèr au darrèr le ten renat*<br>

IV<br>
*Quan la hilass'entrochinada*<br>
*Drava l'arnesc pes arregats*<br>
*Damb le palòt de l'agulhada*<br>
*Herro e querron son dessocats*<br>

V<br>
*Suu bòrd dau talh, le boèr vrespalha,*<br>
*S'ei assietut suu ticolet:*<br>
*Com'un fusilh de la batalha*<br>
*L'agulhada, l'a lacaus d'eth*<br>

VI<br>
*Seram un jorn, per la corbada*<br>
*Nosaus tanben, macats, crochits*<br>
*Mès agulhats per la pensada*<br>
*D'auer bien hèt, seram hardits''
Bernat Sarrieu

**Pèir Josèp Bernat** dit **Bernat Sarrieu** (Montalban, Carcin, 1875-1935) èra un pedagòg e linguista occitan. Lo son pair Pèir Josèp èra vasut a Sent Mamet, la soa mair èra de Montalban. Normalian, professor agregat de filosofia, ensenhèt a Aush e dens autes lòcs. Estot un deths membres fondators e eth gavidaire der’*Escolo deras Pirenéos*. Agot influéncia sus Mossen Condò Sambeat e l'incitèt a escríver en occitan.
Estudièt eth parlar de Banhèras de Luishon e ne publiquèt un estudi dens era *Revue des Langues Romanes*.

## Bibliografia

**En occitan**:
**Era garlando* (1903)
**Piréno : tragedió imitado des tragediéz elleniques* (1903)
**Et perdut : pastorale luchonnaise* (1910)
**Sént Mamèt, et gran martir* (mistèri en 5 actes, 1914)
**Edj arroumaire : peçoto coumico en siés tablèus (1922)

*'En francés*':
*"Le parler de Bagnères-de-Luchon et sa vallée" (*Revue des Langues Romanes*, 1902-1907)
**Une langue vivante méconnue : la langue d'oc* (1909)
**Le docteur Cator, félibre gascon : Sa vie et son oeuvre* (1924)
*"La graphie de la langue d'oc et la langue commune d'Occitanie" in *La Revue Méridionale* (1924)
**L'assimilation des étrangers en France et particulièrement dans le Midi* (1924)
**Observations sur l'enseignement de la langue d'oc'' (1929)

## Òbras disponibles en linha
*[Òbras de Bernat Sarrieu en la Bibliotèca Gaston Fèbus https://www.bibliothequegastonfebus.org/index.php/bibliotheque/author/726-sarrieu-bernard]

## Referéncias
Daucus carota

La **pastanaga** o la **carròta** (*Daucus carota*) es una planta, cultivada o pas, que se'n consumís la raiç quand es cultivada. Fa partida de la familha de las *[[Apiaceae]]*, abans coneguda amb lo nom d*'ombellifèras*.

Aquesta planta biennala es cultivada coma annala. I a tanben de varietats silvèstras. De varietats cultivadas son atestadas tre l'antiquitat ; al sègle XVII los olandeses ne seleccionèron d'autras de color iranjada e rogenca (de per abans èran negras o violacèas). La germinacion es dificila pr'amor que fòrça granas son pas viablas e la creissença es fòrça lenta. An besonh d'èsser deserbadas de manièra eficaça per que las plantulas se desvolòpan en primièr dapasset. Son cultivadas en rengada dins d'òrts o ben en cultura extensiva. An besonh de tèrras moflas e sablonencas per que la racina cresca coma cal. Lo terren pòt pas èsser peirós ni pòt i aver fòrça fems pr'amor qu'alavetz las raices forcan. 

Del punt de vista nutritiu son importantas per lor contengut ric en betacarotèn, precursor de la vitamina A e contenon pauc de lipids e de proteïnas. Provesisson una energia de 40 calorias per cada cent gramas.
Micolau Sabòli

**Micolau Sabòli** (Monteus, 30 de genier de 1614–Avinhon, 25 de julhet de 1675; en francés *Nicolas Saboly*) foguèt un poèta occitan de Provença, fòrça popular gràcias a sei nadaus.

## Biografia

Micolau Sabòli èra fiu de Joan Sabòli, un mercadier borgés.
Faguèt seis estudis en cò dei jesuistas d'Avinhon e leis acabèt au collègi de Carpentràs. Venguèt puei capelan e en 1633 rector de la capelariá de Santa Maria Magdalena a la catedrala de Sant Sufren. De 1640 a 1643 foguèt mèstre de capèla a la catedrala dins aquela vila, puei s'enanèt a Arle, Nimes e finalament Avinhon.

Sa fama de musician e de poèta se bastiguèt rapidament: escriguèt de messas, de motets e de nadaus que se publiquèron, tre 1669, en quasernets de sièis, uech o dotze, que sei compatriòtas leis aculhissián amb grand plaser e estrambòrd.

Quand se moriguèt a sei 61 ans, l'enterrèron dins lo còr de la glèisa de Sant Pèire d'Avinhon e uei encara s'i pòt veire una placa commemorativa de marbre d'aqueu personatge fòrça important per lei tradicions popularas occitanas. 

Lei melodias dau poèta aurián probablament desaparegut se Francés Seguin leis aguèsse pas estampadas a la fin dau sègle XIX après vint ans de recèrcas.

Frederic Mistral escriguèt lei paraulas de la Copa Santa, sus una musica de Sabòli.

Sei nadaus son encara populars uei e an fach l'objècte de publicacions e enregistraments divèrs. Son interpretats actualament per lo Duo Calendau, interpretaire de musica tradicionala provençala. Se faguèt tanben un festenau Sabòli dins la vila de naissença dau poèta e musician en 2003.
Imne

Un **imne** (del grèc ὕμνος hymnos, ) èra a l'origina una mena de cançon religiosa, escricha pr'amor de lausar o de far de preguièras a un dieu, a una autra figura ligada a çò divin o tanben a un eròi. 

L'imne atenhèt foguèt dignificat en literatura a partir dels sègles VIII e VI abans Jèsus Crist gràcias als Imnes omerics e foguèt puèi desvolopat metricament per qualques poètas famoses coma Pindar, Baquilid e Alcèu.
Actualament, pr'aquò, lo mot d*'imne* s'emplega mai que mai per designar una composicion que servís a identificar politicament e identitàriament una origina  d'individús, d'institucions o un Estat.
Demest los imnes mai celèbres internacionalament figuran l'imne francés la *[[Marselhesa]]* (sentit coma un cant revolucionari e de liberacion abans), l'imne anglés *God Save the Queen* (). L'imne occitan es *[[Se canta]]*, cançon tradicionala coneguda dins cada recanton d'Occitània e en Provença es *[[Copa Santa]]* escricha per Frederic Mistral. Demest los autres imnes de liberacion cal citar l'imne catalan *[[Els Segadors]]*.

## Vejatz tanben
Imne nacional
Pindar

thumb|right|Bust de Pindar
**Pindar** (en grèc: Πίνδαρος, en latin: **Pindarus**) (Cinoscefalos, a ras de Tèbas de Beocia 522/518 abans Jèsus Crist - Argòs 445/438 abans Jèsus Crist), foguèt un grand poèta liric grèc. Nasquèt dins una familha nòbla e rica, originària de Beocia. Es l'autor d'importants epinicis, e considerat coma un dels mai grands representants de la lirica corala. Viatgèt fòrça e escriguèt pels reis e las familhas importantas de l'epòca.

Dins sos Epinicis celebrèt las competicions esportivas del sieu temps - valent a dire espròvas de luta, pugilat, corsas a pè e a caval - e cantèt las victòrias del jovent aristocratic doric -que ne fasiá partida- pendent los Jòcs Panellenics, que se debanavan a Olímpia (en onor de Zèus e per aquesta rason los pus importants), a Delfas (en onor d'Apollon), a Nemèa de Peloponès e a l'Istme de Corint.

Pindar passèt qualques annadas de la siá vida en Sicília, subretot a Siracusa e a Agrigent, dins la cort dels tirans Ieron e Teron. Foguèt precisament en Sicília ont aguèt escasença de conéisser los dos autres celèbres poètas grècs, Simonides e Baquilides, sos rivals literaris. Pindar, qu'èra fòrça religiós e prigondament devòt de las tradicions aristocraticas, impregna l'òbra siá de la concepcion religiosa e morala de la vida que li permetiá de venir l'egal dins sos vèrses de l'eròi que cantava, a mai quand s'agissiá d'un monarca poderós: la rason d'aqueste biais de far èra que, en metre en relèu e immortalizar la gèsta de l'eròi, lo poèta educava las generacions novèlas en perpetuar atal las valors ancianas.

## Òbra
La produccion poetica abondosa de **Pindar**, reculhida pels filològs alexandrins en 17 libres, es estada conservada sonque parcialament. La tradicion medievala a servat dins la siá integralitat pas que quatre libres d'epinicis que comprenon 14 òdas olimpicas, 12 òdas piticas, 11 òdas nemèas, 7 òdas istmicas.

* Olimpicas
* Piticas
* Nemèas
* Istmicas
Supervilan

Lo **supervilan** (en anglés *supervillain*) es un tipe de personatge que encarna lo mal dins las bendas dessenhadas americanas (*comics*) e que s'opausa a un eròi o a un supereròi. Un supervilan possedís las caracteristicas seguentas :

* a de capacitats extraordinàrias (volar, fòrça subreumana ...), apeladas superpoders.
* practica lo mal.
* es aparegut a la seguida d'un accident (genetic, quimic, nuclear).

## Vejatz tanben

*antieròi
*supereròi
Ramiz Alia

**Ramiz Alia**, politician n.1925, foguèt lo líder d'Albania entre 1985 e 1992. Foguèt lo 1 president del país aprèp la democratizacion, entre 1991 e 1992.
Andrew Carnegie

thumb|right|Andrew Carnegie 
**Andrew Carnegie** (Dunfermline (Escòcia), 25 de novembre de 1835 - 11 d'agost de 1919) foguèt un celèbre industrial e filantròp britanic naturalizat american.

## Biografia
Partiguèt del Reialme Unit en 1848 cap als Estats Units d'America. 

Aprèp que comencèsse a trabalhar dins l'industria textila coma simple obrièr, creèt una de las mai importantas acieriás americanas a Pittsburgh, entre la Guèrra de Secession e lo començament del sègle XX.

La capitada de la siá societat, Carnegie Steel (*Acièr Carnegie*), se deu essencialament a la capacitat siá de produire en quantitat bèla e a un prètz bas ralhs de camin de fèr, que la demanda en aquel temps èra forta. Participèt tanben a la fabricacion de material ferroviari amb la *Pittsburgh Locomotive and Car Works*. En 1901, per la soma de 480 milions de dolars, vendèt sas proprietats industrialas a un grop de financièrs capitanejats per J. P. Morgan, çò qu'èra en aquela epòca un recòrd de cession comerciala. Li foguèt donat l'escais: "l'òme mai ric del mond" e venguèt alara l'incarnacion perfèita del sòmi american.

### Filantropia
thumb|left|250px|Bibliotèca Carnegie a Macomb, Illinois
Es remembrat Andrew Carnegie subretot per son prètzfait de benfaseire e filantròp. Quand se moriguèt, daissèt mai de 350 milions de dolars a de fondacions divèrsas, e 30 milions suplementaris foguèron legats a d'òbras de caritat divèrsas.

Foguèt creaire d'aproximativament 2500 bibliotècas publicas gratuïtas als Estats Units, que pòrtan lo sieu nom, las *Carnegie Libraries* (*Bibliotècas Carnegie*; que la mai coneguda es la *[[New York Public Library]]*). Financèt 65 bibliotècas annèxas dins la vila de Nòva York. Tanben portèt ajuda a las institucions culturales (musèus, Carnegie Hall), a las glèisas e als parcs publics. 

En França, la donacion Carnegie permetèt la construccion de la de Rems, inaugurada en 1928, d'estil art deco.

Faguèt construire la famosa sala d'espectacle Carnegie Hall a Nòva York. 

En 1891, l'Institut de Tecnologia de Califòrnia foguèt creat a partir dels fons que Andrew Carnegie metèt a disposicion de l'astronòm George Ellery Hale.

A Pittsburgh se tròba ara l'universitat Carnegie Mellon (una descendenta dirècta del *Carnegie Institute of Technology*), destinada a portar un ensenhament tecnic de qualitat als enfants dels trabalhaires sens moneda.
Grop dels Uèit

Lo **Grop dels Uèit** (var. **Grop dels Uèch**, **Grop dei Uech**) (**G8**) es una coalicion dels uèit païses mai industrializats del mond : los Estats Units, Japon, Alemanha, lo Reialme Unit, França, Itàlia, Canadà e Russia. Amassa, los païses del G8 representan 66,5% de l'economia mondiala. Un som es organizat cada annada. Aquela coalicion a per but de discutir sus los afars del mond.

## Istòria

Lo G8 foguèt creat en 1975 a l'iniciativa del president de la Republica Francesa Valèri Giscard d'Estanh al temps d'un som entre los sièis caps d'Estats fondadors al castèl de Rambouillet.

* **G6** en 1975 : los Estats Units, Japon,  Corèa, la Republica Federala d'Alemanha, lo Reialme Unit, França e Itàlia.:
* **G7** en 1976 : Canadà 

*Nòta* : l'Union Europèa i participa.

## Leaders del G8
Primo Levi

**Primo Levi** (Turin, 31 de julhet de 1919-11 d'abril de 1987) foguèt un escrivan italian d'origina jusieva, autor de memòrias, de relats, de poèmas e de romans. Foguèt un resistent antifaissista, subrevivent de l'Olocaust. Es conegut subretot per las òbras que escriguèt per donar testimoniatge sus l'Olocaust, particularament lo relat de l'an que foguèt prisonièr dins lo camp d'exterminacion d'Auschwitz. Son òbra *S'aquò es un òme* es considerada coma una de las mai importantas de la Literatura del sègle XX. 

## Biografia
Levi nasquèt a Turin en 1919 dins d'una familha liberala jusieva. Licenciat de Quimia de l'Universitat de Turin en 1941. En 1943 el e sos camaradas anèron al camp per tal de s'unir a la resisténcia antifaissista italiana. Foguèt arrestat per la milícia faissista que lo mandèt a l'armada d'ocupacion alemanda pr'amor qu'èra jusieu. Foguèt deportat a Auschwitz en 1944, un camp d'exterminacion situat en Polonha, qu'èra ocupada pels nazis, e i passèt dètz meses abans que lo camp fòsse desliurat per l'Armada Roja. Dels 650 jusieus italians de sa "remetuda" al camp, Levi foguèt un dels 20 subrevivents. Quand tornèt en Itàlia, Levi exerciguèt de quimista industrial dins la factoria quimica SIVA a Turin. Comencèt alavetz d'escriure sas experiéncias dins lo camp e son retorn en Italia a travèrs d'Euròpa de l'èst, que se convertiguèron en sas doas memòrias classicas: *S'aquò es un òme (Se questo é un uomo)* e *La trèva (La tregua)*. Escriguèt tanben doas memòrias fòrça apreciadas, *Moments d'indult* (suls personatges qu'observèt pendent son empresonament) e *Lo Sistèma Periodic* (una colleccion de pèças cortas, majoramanet d'episòdis de sa vida mas tanben dos relats corts, totes ligats a d'elements quimics). Lo roman *S'ara non, quand?*, qu'explica l'istòria d'un grop de partisans jusieus en Russia e en Polonha pendent la Segonda Guèrra Mondiala, ganhèt los prèmis Viareggio e Campiello après èsser publicada en Itàlia, doncas, Levi venguèt internacionalament conegut. Levi se retirèt de sa posicion coma gestor de SIVA en 1977 per se dedicar a escriure a temps complèt. Lo mai important de sos darrièrs trabalhs foguèt son libre final, *Los naufragats e los salvats*, sus sa experiéncia del camp de concentracion.. 

Levi moriguèt, aparentament per suicidi, l'11 d'abril de 1987, encara que mai d'un amic e biograf a questionat aquela circonstància pr'amor que Levi, que son escritura se caracterizava per l'escuror e l'optimisme, daissèt pas de nòta de suicidi.

## Òbras

## Nòtas
Supereròi

250px|drecha|vinheta|Lo supereròi Captain America
Lo tèrme **supereròi** (de l'anglés *super hero* o *superhero*) designa un eròi fictiu amb de poders extraordinaris dins las bendas dessenhadas americanas (*[[comics]]*). Un supereròi possedís las caracteristicas seguentas:

* a de capacitats extraordinàrias (volar, fòrça subreumana ...), apeladas superpoders.
* possedís una dobla identitat : la de la persona normala e la, secreta, del supereròi.
* pòrta un costum distintiu quand es un supereròi.

Òm designa Superman, aparegut en 1938, coma lo primièr supereròi.

Qualques supereròis :

* Angel 
* Batman 
* Captain America 
* Iron Man 
* J'onn J'onzz 
* Nightwing 
* Robin 
* Spider-Man 
* Superman 

## Vejatz tanben

* antieròi
* supervilan
Fotbòl Club de Barcelona (fotbòl masculin)

Lo **Fotbòl Club de Barcelona**, popularament conegut jos lo nom de **Barça**, es un club de fotbòl professional masculin basat a Barcelona en Catalonha. 
Lo *Barça* es lo club europèu pus titolat del sègle XXI e un dels clubs pus titolats de l'istòria : son palmarès li val d'aparéisser al tresen reng europèu del classament dels clubs de fotbòl del sègle XX e al primièr reng mondial per lo decenni 2001-2010 segon l'IFFHS. Dins las annadas 2010, lo FC Barcelona es considerat coma lo club pus popular d'Euròpa. Etablits dins l'estadi del Camp Nou, que remplacèt en 1957 l' estadi de Les Corts, los *blaugranas* an ganhat vint e cinc campionats, trenta Copas d'Espanha, cinc Ligas dels campions, quatre Copas dels venceires de copa, tres Copas de las vilas de fieira e tres Copas del monde dels clubs.

L'istòria del FC Barcelona ne faguèt un dels pòrtadrapèu de Catalonha e del catalanisme, un ròtle soslinhat per sa devesa **' ( en [[provençau]]). Çò qu'empacha pas lo club d'aver de suportaires fòra de Catalonha. Entreten una anciana e prigonda rivalitat amb lo [[Real Madrid Club de Fútbol|Real Madrid]], lo club de la capitala espanhòla. Son duèl, conegut coma **', decidís regularament de l'eissida del campionat d'Espanha que los dos clubs dominan largament lo palmarès. Las doas institucions son las solas, amb l'Athletic Bilbao, d'aver participat a totas las edicions de la ** dempuèi sa creacion en 1929.

## Ligams extèrnes
* Site oficial del club

## Nòtas e referéncias
Flebotòmi (insècte)

Lo **flebotòmi** es un insècte de l'òrdre dels diptèrs de las regions mediterranèas e tropicalas, que sembla fòrça un moissal, mas de dimensions pus redusidas. Es lo principal responsable de la transmission de la leishmaniòsi. Es fòrça present dins lo rèirepaís mediterranèu en Provença, Lengadòc e Catalonha, mas tanben dins la rèsta d'Espanha, en Itàlia e Portugal.

Es un pichon insècte de 2 a  de long, del còrs e de las alas fòrça peludas. Son vòl es silenciós. Viu principalament entre 100 e  d'altitud. Lo jorn demòra a l'abric dins las ascladuras de parets o las tutas de rosegaires, lo mai sovent a proximitat d'una zona umida (font, riu, potz...). S'activa al calabrun e gaireben tota la nuèit, es atirat pels lums e dintra dins los ostals. La feme qu'es la sola fissaira, cèrca per se noirir un animal de sang cauda (fòrça sovent un can).

## Transmission de la leishmaniòsi

Quand lo flebotòmi fissa un can o un òme atent de leishmaniòsi, engolís amb son repais sanguin una certa quantitat de parasits. Aquelas leishmanias se van multiplicar dins lo tube digestiu puèi tornar montar fins al nivèl de las pèças bucalas de l'insècte vector. Un relambi de 15 jorns es necessari per que lo flebotòmi après un repais contaminant pòsca transmetre al seu torn la malautiá.

## Espècias
**Phlebotomus ariasi*, Tonnoir, 1921
**Phlebotomus longicuspis*
**Phlebotomus papatasi* 
**Phlebotomus perniciosus*, Newstead, 1911
**Phlebotomus sergenti*
Larva

thumb|right|Caps-gròsses (10 jorns)

Una **larva** es un estat de desvolopament embrionari d'un animal dins la metamorfòsi.

La fasa larvària es temporària amb la tòca de permetre la dispersion de l'espècia o ben permetre d'acumular de matèria nutritiva per d'animals amb uòus amb pauc de substàncias de resèrva.

La majoritat de las larvas son morfologicament fòrça diferentas dels adultes.

Dins lo cas dels insèctes las larvas son las primièras fasas del desvolopament pòstembrionari.

## Nòtas
Flebotòmi (omonimia)

Un **flebotòmi** pòt èsser:
*Una lanceta de cirurgian (flebotòmi (instrument))
*Un insècte de l'òrdre de diptèrs (flebotòmi (insècte))
Esociformes

Les **Esociformes** son un òrdre de peisses actinopterigians que compòrta entre autres los bechets.

## Lista de las familles
Segon  e  :
* familha Esocidae Rafinesque, 1815
** genre *[[Esox]]* Linnaeus, 1758 -- Bechets
* familha Umbridae Bonaparte, 1845
** genre *[[Dallia]]* Bean, 1880
** genre *[[Novumbra]]* Schultz, 1929
** genre *[[Umbra]]* Kramer, 1777

## Galariá

Fichièr:Esox lucius ZOO 1.jpg|*[[Esox lucius]]* (Esocidae)
Fichièr:Three Novumbra hubbsi.jpg|*[[Novumbra hubbsi]]* (Umbridae)


## Nòtes e referencias

* 
* 
* 
* 
*
Protacanthopterygii

## Lista dels òrdres
* Esocifòrmes  
* Osmerifòrmes  - argentinas, eperlans
* Salmonifòrmes  - salmons

## Ligams extèrnes
* 
* 
*
Ophidiiformes

Los **Ophidiiformes** son un òrdre de peisses de nadarèlas raionadas.
## Lista de las familhas
* sosòrdre *[[Bythitoidei]]*
** familha *[[Aphyonidae]]*
** familha *[[Bythitidae]]*
** familha *[[Parabrotulidae]]*
* sosòrdre *[[Ophidioidei]]*
** familha *[[Carapidae]]*
** familha *[[Ophidiidae]]*

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
*
Sant Romieg

**Sant Romieg** (en francés *Saint-Rémy* e, dempuèi 1953, *Saint-Rémy-de-Provence*) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia
## Toponimia
***Rossan** - *Roussan* (en occitan e en francés), sègle XIX.
## Istòria

## Economia

## Agricultura
La comuna de Sant Romieg, produsís d'òli de la vau dei Bauç de Provença, qu'es protegida per l'apellacion (A.O.C), amb un decret de l'INAO, dau 27 d'agost de 1997. Lei varietats  d'òli dins l'elaboracion, son la salonenca, la berugueta, la grossana e la verdala dei Bocas de Ròse. Produtz d'olivas copadas e olivas negras. Lei varietats d'oliva negra, copadas, prepausadas a la comercializacion, son la saloneca a la berugueta. Per lei olivas negras, la sola varietat accepada es la grossana.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
* Sant Romieg es un deis majors luòcs arqueologics romans d'Euròpa e sas restas arqueologicas dins la ciutat antica de Glanum son justament coneissudas coma *Lei Antics* e mençonadas ansin dins *[[Mirèlha]]* de Frederic Mistral.
* Lo castèu de Rossan


VanGogh-starry night.jpg|*La nuech estelada*, pintrada per Vincent van Gogh a Sant Romieg.
Saint Remy Les Antiques R01.jpg|Leis Antics.
St Rémy de Provence - Ancienne Mairie.JPG|Ancian ostal de vila (1806-1820).
Mairie de Saint Rémy de Provence.JPG|La comuna actuala.


## Personalitats liadas ambé la comuna
* Miquèl de Nòstra Dama (1503-1566), mètge, apoticari  e astrològ 
* Joan Josèp Espelit (1719-1793), capelan, istorian e geograf
* Josèp Romanilha (1818-1891), escrivan e creator de la grafia mistralenca
* Marius Girard (1838-1906), escrivan

## Veire tanben

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Osmeriformes

## Lista dels sosòrdres
* sosòrdre Argentinoidei
** Superfamilha Alepocephaloidea
*** Alepocephalidae
*** Leptochilichthyidae
*** Platytroctidae
** Superfamilha Argentinoidea
*** Argentinidae
*** Bathylagidae
*** Microstomatidae
*** Opisthoproctidae
* sosòrdre Osmeroidei
** Superfamilha Galaxioidea
*** Galaxiidae
*** Lepidogalaxiidae
*** Retropinnidae
** Superfamilha Osmeroidea
*** Osmeridae
*** Plecoglossidae
*** Salangidae

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
*
Asparukh

**Asparukh**, Княз Аспарух en bulgar, o "I SPQR Rex", rei de Prima Ilirica, foguèt lo cap dels bulgars, pòble de lenga scitica (grop uno-bulgar) originari d'Asia Centrala, pendent lo periòde tardiu de las grandas invasions en Euròpa Orientala. 

Segon las fonts istoricas, particularament la cronica bulgara *Los annals dels reis bulgars*, que lista los primièrs caps d'aqueste pòble, son règne durèt 61 ans e seriá mòrt en 701. Per contra, los tèxtes dison pas res sus sa data de naissença. Las fonts bizantinas fan Asparoukh lo tresen filh del rei Kubrat, fondator d'Onoguria. Asparukh èra de la tribú dels Dulo, reinant tre 628 jos lo territòri d'Onogouria, egalament nomenat la Bulgaria Granda.
## Ligams extèrnes
* Според изследователите на съкровището от Сент-Миклош Аспарух е бил християнин
*Аспарух - предводителят на конницата
*Николов, А. "И населници словеном быша": замечания к интерпретации сведения "Повести временных лет" о поселении болгар среди дунайских славян, В: ΘΕΟΔΟΥΛΟΣ. Сборник статей памяти профессора Игоря Сергеевича Чичурова. Москва, 2012, 261-269
Sòfia

**Sòfia** pòt significar:

*Un peis: sòfia (peis)
*La capitala de Bulgaria: Sòfia

Aquestes mots se devon pas confondre amb lo prenom occitan Sofia (accent tonic sus *fi*).
Femi Kuti

**Femi Anikulapo Kuti**, nascut le 16 de junh de 1962, es un musician nigerian qu'es lo filh de Fela Anikulapo Kuti, lo creator de l'afrobeat, una mescla explosiva de jazz, de funk e de musica africana tradicionala.

Es nascut a Londres, mas visquèt son enfança a Lagos en Nigèria.

Fela Kuti denóncia la corrupcion, la dictatura e l'empresa de las multinacionalas en Africa a travèrs las seunas cançons. Coma son paire, Femi utiliza sa musica per espandir lo messatge amb lo seu grop *The Positive Force* e per mobilizar los Africans a l'entorn de l'idea del Panafricanisme per una Africa unida.

## Discografia
**[[No Cause For Alarm?]]* (1989, Polygram)
**[[M.Y.O.B. (Femi Kuti)|M.Y.O.B.]]* (1991, Meodie)
**[[Femi Kuti (album)|Femi Kuti]]* (1995, Tabu/Motown)
**[[Shoki, Shoki]]* (1998, Barclay/Polygram/Fontana MCA)
**[[Fight to Win]]* (2001, Barclay/Polygram/Fontana MCA/Wraase)
**"Ala Jalkoum" on [[Rachid Taha Live]]* (2001, Mondo Melodia)
**[[Africa Shrine (Live CD)]]* (2004, P-Vine)
**[[Live at the Shrine (Deluxe Edition DVD) + Africa Shrine (Live CD)]]* (2005, Palm Pictures/Umvd)
**[[The Best of Femi Kuti]]* (2004, Umvd/Wraase)
**[[Femi Kuti The Definitive Collection (Double CD)]]* (2007, Wraase)
**[[Grand Theft Auto IV soundtrack#IF99_.E2.80.93_International_Funk|Grand Theft Auto IV soundtrack]]* (2008, IF99)
**[[Hope for the Hopeless (album)|Hope for the Hopeless]]* (2008) Collaboration with *Brett Dennen*
**[[Day by Day (Femi Kuti album)|Day by Day]]* (2008, *[[Wrasse Records]]*)
**[[Africa to Africa]]* (2010, *[[Wrasse Records]]*)

### Compilacions
**Hotel Costes La suite*

## Ligams extèrnes
*The Shrine:Site web dedicaçat a Fela Kuti, Femi Kuti e a l'Afrobeat.
*Femi Kuti - Fòtos e Biografia
*MCA artist page site oficial MCA
Sòfia (Bulgaria)

thumb|230px|left|La catedrala de Sant Alexandre Nevski, a Sòfia.**Sòfia**  (en bulgar: София, *Sofiya*, /ˈsɔfijɐ/) es la capitala de Bulgaria. Sa populacion totala èra estimada a  abitants, en 2016. Sa superfícia totala es de 180&nbsp;km².

### Bastiments religioses
* la sinagòga; dobèrta en 1909 segon lo projècte del celèbre arquitècte austroongrés Friedrich Grünanger, es la pus granda dels Balcans.
* la catedrala de Sant Alexandre Nevski
Lagos (Nigèria)

thumb|300x300px|Mapa de las zonas urbanas de Lagos

** Lagos** es la ciutat pus poblada en Nigèria e la segonda pus poblada en Africa aprèp Lo Caire. L'airal metropolitan de Lagos es a l'ora d'ara lo 17en mai poblat al mond ( ab. en 2006).

L'anciana capitala de Nigèria, Lagos es una enòrma metropòli que s'es desvolopada a partir d'illas coma Lagos Island, despartidas per de calancas, a la talvera del sud-oèst del lagon de Lagos pròche del grau, e protegidas de l'Ocean Atlantic per una longa benda de sabla coma la plaja de Bar Beach que s'espandis sus 100&nbsp;km de l'èst a l'oèst del grau. 

Dempuèi la debuta  Lagos s'es espandit sus la tèrra fèrma a l'oèst del lagon e la ciutat inclutz  Ikeja e Agege e ara atenh fins a 40&nbsp;km al nòrd-oèst de l'illa de Lagos.
Accra

**Accra** es la capitala de Ghana. Sa populacion totala èra estimada a  personas en 2005. Sa superfícia totala es 185 km².

thumb|400px|left|Lo centre de la vila d'Accra.
Altermondialisme

L**'altermondialisme** o  **antiglobalizacion** (de l'anglés: *alter-globalization*) es un movement social internacional format per de grops activistas venent de divèrs corrents politics e sorgits en responsa a la globalizacion neoliberala a la fin del sègle XX, e a la progressiva liberalizacion e desregulacion del comèrci internacional.

Los activistas pensan qu'aiceste processus tal coma se debana dins l'actualitat es font d'agressions al mitan ambient, provòca la precarizacion del trabalh salariat e mina la democracia entre autres aspèctes negatius.

S'opausa, doncas, a çò qu'es sonat Pensada unica, que preconiza las idèas neoliberalas coma unica alternativa possibla.
Sölƶa-Ġala

**Sölƶa Ġala** (*Соьлжа-ГӀала* en chechèn) o **Groznyi** (*Грозный* en rus), es la capitala de Chechenia, un país del Caucàs Nòrd ocupat per la Federacion de Russia.

L'anciana fortalesa russa de Groznaia, quilhada en 1818 per Aleksei Petrovich Iermolov, foguèt tornar nomenada Groznyi en 1869. Lo toponim en chechèn vòl dire  en referéncia al riu que travèrsa la vila.

Sölƶa-Ġala èra coneguda per son arquitectura modèrna e coma ciutat balneària.

### Ligams extèrnes

* Site oficial
Varsòvia

**Varsòvia** (en polonés: * Warszawa*) es la capitala de Polonha e dempuèi 1999 lo capluòc del voivodat de Mazòvia. Se situa al ras de Vistula, a aperaquí  de la mar Baltica e dels Carpats. Poblada per mai d' d'abitants ( per l'aglomeracion), la capitala polonesa es tanben la pus granda vila del país e la 8ena mai granda de l'Union Europèa. Varsòvia se devesís en detz e uèit arondiments (*dzielnice*).

Destruita a 84 % durant la Segonda Guèrra Mondiala, Varsòvia coneguèt una creissença espectaculària pendent la segonda mitat del sègle XX  que foguèt accelerada pel passatge a l'economia de mercat de Polonha dins los ans 1990. L’aglomeracion contunha de se transformar e de se desvolopar a un ritme sostengut : amassa maitas industrias e seissenta-sièis establiments d'ensenhament superior. Es tanben un centre artistic e cultural important, una plaça financièra e un pòl economic major en Euròpa Centrala.

## Referéncias
Petar Stoïanov

**Petar Stefanov Stoïanov**, avocat e òme politic nascut en 1952, foguèt president de Bulgaria entre 1997 e 2002.
Istòria de l'art

L**'Istòria de l'art**  se referís generalament a l'istòria de las arts visualas, coma pintura, escultura e arquitectura. Lo tèrme tanben pertòca l'aspècte teoric de las arts visualas. L'istòria de l'art baila un examen objectiu de l'art a travèrs de l'istòria umana, en classificar las culturas e los periòdes e en observar sas caracteristicas e las influéncias que las destrian.

Lo concèpte de l'istòria de l'art foguèt desvolopat en Occident, e s'ocupèt d'en primièr sonque de la pintura occidentala, e de l'istòria occidentala de l'art. Gradualament, amb l'aparicion del Modernisme, una vision mai ampla de l'istòria artistica s'es espandida, en ensajar de s'aplicar a d'autras societats dins una descripcion globala analisant sos artefactes dins los tèrmes de sas pròprias valors culturalas.
Addis Abeba

**Finfinee** (nom original en oromo; en amharic: አዲስ አበባ, *Āddīs Ābebā* "flor novèla") es la capitala d'Etiopia e de l'Union Africana. Ten a l'encòp l'estatut de ciutat e lo d'un estat. La ciutat albèrga mai de 80 nacionalitats e 80 lengas, e de comunautats crestiana, musulmana, e jusieva. La ciutat es localizada a 9,03° Nòrd e 38,74° Èst. Son punt pus bas, a l'entorn de l'Aeropòrt Internacional Bole, es a 2326&nbsp;m en dessús del nivèl de la mar dins la periferia sud, mas la vila atenh mai de 3000&nbsp;m dins las Montanhas Entoto al nòrd. 

Lo site foguèt causit per l'emperairitz Taytu Betul e la ciutat foguèt fondada en 1886 per son marit, l'emperaire Menelik II, e ten ara una populacion d'aperaquí quatre milions, e un taus de creissença annala de uèit del cent.

La ciutat s'espandís al pè del Mont Entoto, e albèrga l'Universitat d'Addis Ababa ancianament coneguda coma Universitat Haile Selassie I, del nom de l'ancian emperaire d'Etiopia.
Karol Borsuk

**Karol Borsuk** (8 de mai de 1905 - 24 de genièr de 1982). Matematician polonés nascut a Varsòvia. Foguèt diplomat e obtenguèt son doctorat a l'Universitat de Varsòvia en 1927 e 1930, respectivament.

Sòci de l'Acadèmia Polonesa de las Sciéncias dempuèi 1952. Son domeni d'interès principal èra la topologia.

## Vejatz tanben
*teorèma de Borsuk-Ulam.
*Zygmunt Janiszewski
*Stanislaw Ulam.

## Publicacions
* *Geometria analityczna w n wymiarach* ("Geometria analitica en n dimensions", 1950)
* *Podstawy geometrii* ("Fondaments de la geometria", 1955)
* *Theory of Retracts* (1966)
* *Theory of Shape* (1975)

## Ligams extèrnes
* Biografia de Karol Borsuk (en anglés)
Chilopoda

[thumb|right|200px|Milapatas d'[Hawaii.]]
Los **quilopòdes** (*Chilopoda*), sonats popularament 'milapatas', son d'artropòdes miriapòdes del còrs alongat e estrech, amb un parelh de patas en cadun dels 21 anèls (metamers) que'n son devesits. D'unes pòdon aver de verin. Los *Chilopoda*, diferisson dels *[[Diplopoda]]* per qu'an un sol parelh de patas dins cada segment o metamer, mentre que los diplopodas an dos parelhs de patas per metamer. Rarament son vists dintre dels ostals e bastiments, levat lo milapatas domestic, que se reprodutz dins de sosterranhs e de luòcs parièrs.
Glafkos Klerides

**Glafkos Ioannou Klerides**, avocat e òme politic (1919 – 2013), foguèt president de Chipre entre 1993 e 2003.
Adige

thumb|right|250px|La torre que sortís del lac de Resia
**Adige**, (en italian: *Adige*; en venèt: *Àdexe*; en trentin: *Ades*; en friolan: *Adis*; en ladin: *Adesc*, o *Adiç*; en alemand: *Etsch*; en latin: *Athesis*) es un fluvi qu'a sa font dins la region alpina de Trentin-Aut Adige prèp de la frontièra Italiana amb Àustria e Soïssa. Fa 410&nbsp;km de long, que 220 son situats dins la província de Bolzano; es lo segond fluvi d'Itàlia per la longor, aprèp lo fluvi Pò (652&nbsp;km).

Lo flume sortís del lac alpin artificial de Resia, situat al pas de Resia (1504&nbsp;m) que tanca las frontièras d'Àustria e Soïssa en dessús de la val del riu d'Inn. Lo lac es conegut per la torre de la glèisa que marca lo site de l'ancian vilatge de Curon Antica (Alt Graun) que foguèt abandonat e enaigat en 1953 quand la restanca foguèt acabada. Pròche Glurns, Adige encontra la ribièra de Rom que ven de la val soïssa de Müstair.
Adige raja puèi cap a l'èst a travèrs la val de Venosta fins a Merano ont encontra lo riu de Passirio que ven del nòrd. Al sud de Bolzano, la ribièra d'Isarco rejonh Adige que raja alara cap al sud a travèrs una val qu'es sempre estat una rota màger dels Alps, entre los passes de Resia e de Brenner, que a 1370&nbsp;m es considerat coma lo pus aisit dels principals passes Alpins.
thumb|right|250px|Adige a Verona.
Pròche Trent, los rius d'Avisio, de Noce, e de Fersina rejonhon Adige. Adige travèrsa alara la Província de Trent e pus tard Venèt, en asagar puèi las vilas de Verona, Rovereto, e Adria a travèrs de la val de Lagarina e la partida nòrd-èst de la plana de Pò fins a la Mar Adriatica.
Shirley Bassey

thumb|Shirley Bassey (2006)

Dame **Shirley Bassey** nascuda lo 8 de genièr de 1937 a Cardiff es una cantaira britanica fòrt populara dempuèi las annadas 1950. Es coneguda principalament per las cançons dels filmes James Bond, *[[Goldfinger]]* (1964), *[[Diamonds Are Forever]]* (1971), e *[[Moonraker]]* (1979). Es la sola persona qu'a enregistrat mai d'una cançon pel generic de James Bond.

## Ligams extèrnes
*  The Fabulous Shirley Bassey
*  Songs Of Shirley Bassey
Lophiiformes

Aqueste òrdre compta mantuna familhas :
* Antennariidae
* Brachionichthyidae
* Caulophrynidae
* Centrophrynidae
* Ceratiidae
* Chaunacidae
* Diceratiidae
* Gigantactinidae
* Himantolophidae
* Linophrynidae
* Lophichthyidae
* Lophiidae
* Melanocetidae
* Neoceratiidae
* Ogcocephalidae
* Oneirodidae
* Tetrabrachiidae
* Thaumatichthyidae

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
*
Gadiformes

L'òrdre dels **Gadiformes** es un òrdre de peisses ossoses (Osteictians) a nadarèlas raionadas (Actinopterygii) que compren dètz familha.

*Bregmacerotidae
*Euclichthyidae
*Gadidae (las merluças vertadièras)
*Lotidae (las baudròias)
*Macrouridae (los grenadièrs)
*Melanonidae
*Merlucciidae (los merluts)
*Moridae
*Muraenolepidae
*Ranicipitidae

### Ligams extèrnes
* 
* 
* 
* 
*
Osteoglossiformes

Los peisses **osteoglossifòrmes** (latin « lengas ossosas ») fòrman un  als caractèrs relativament primitius demèst los actinopterigians.

Lor tube digestiu passa a esquèrra de l'esofag e de l'estomac (per totes los autres peisses passa a drecha).

Una espècia, l'arapaima (*Arapaima gigas*) es lo mai grand peis d'aiga doça conegut, amb d'especimens coneguts de 4,5 m de long.

La laquaiche (familha dels Hiodontidae) se classifica sovent aicí, mas se pòt tanben plaçar dins un òrdre separat, los Hiodontiformes.

## Lista de las familhas
* sosòrdre *[[Notopteroidei]]*
** superfamilha *[[Hiodontoidea]]*
*** familha *[[Hiodontidae]]*
** superfamilha *[[Notopteroidea]]*
*** familha *[[Notopteridae]]*
* sosòrdre *[[Osteoglossoidei]]*
** familha *[[Osteoglossidae]]*
** familha *[[Pantodontidae]]*
** superfamilha *[[Mormyroidea]]*
*** familha *[[Gymnarchidae]]*
*** familha *[[Mormyridae]]*

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
*
Chipre del Nòrd

**Chipre del Nòrd** (en turc: *Kuzey Kıbrıs*), oficialament la **Republica Turca de Chipre del Nòrd** (en turc: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti; sigla: **R.T.C.N.**), es un estat *de facto* que comprend la partida nòrd-occidentala de l'illa de Chipre. La capitala n'es Nicòsia Nòrd, apelada Lefkoşa en turc.

Non es reconeguda pels govèrns membres de l'Organizacion de las Nacions Unidas; solament Turquia considera explicitament l'administracion nòrd-chipriòta dempuèi 1983. 

## Referéncias
Mary McAleese

**Mary Patricia McAleese** (n. 1951) avocada e jornalista, foguèt la presidenta d'Irlanda entre 1997  e 2011.
Siluriformes

L' dels ***Silurifòrmes*** (**peisses gats**) còmpta  environ lo quart de las espècias de peisses d'aiga doça. Actualament, 2743 s de peisses gats son conegudas mas los scientifics estiman que n'exista puslèu de 3600 a 4500.

## Familhas
Actualament, la classificacion dels *Silurifòrmes* fa resortir 37 s comprenent las familhas seguentas :
* *[[Akysidae]]* Gill, 1861
* *[[Amblycipitidae]]* Day, 1873
* *[[Amphiliidae]]* Regan, 1911
* *[[Ariidae]]* Bleeker, 1862
* *[[Aspredinidae]]*
* *[[Astroblepidae]]* Bleeker, 1862
* *[[Auchenipteridae]]* Bleeker, 1862
* *[[Bagridae]]* Bleeker, 1858
* *[[Callichthyidae]]* Bonaparte, 1838
* *[[Cetopsidae]]* Bleeker, 1858
* *[[Chacidae]]* Bleeker, 1858
* *[[Clariidae]]* Bonaparte, 1846
* *[[Cranoglanididae]]* Myers, 1931
* *[[Diplomystidae]]* Eigenmann, 1890
* *[[Doradidae]]* Bleeker, 1858
* *[[Erethistidae]]* Bleeker, 1862
* *[[Heptapteridae]]* Gill, 1861
* *[[Heteropneustidae]]* Hora, 1936
* *[[Hypophthalmidae]]* 
* *[[Ictaluridae]]* Gill, 1861
* *[[Lacantuniidae]]* Rodiles-Hernández, Hendrickson e Lundberg, 2005
* *[[Loricariidae]]* Rafinesque, 1815
* *[[Malapteruridae]]* Bleeker, 1858
* *[[Mochokidae]]* Jordan, 1923
* *[[Nematogenyidae]]* Eigenmann, 1927
* *[[Olyridae]]*
* *[[Pangasiidae]]* Bleeker, 1858
* *[[Parakysidae]]* Roberts, 1989
* *[[Pimelodidae]]* 
* *[[Plotosidae]]* Bleeker, 1858
* *[[Pseudopimelodidae]]* Fernández-Yépez e Martín, 1953
* *[[Schilbeidae]]* 
* *[[Scoloplacidae]]* Bailey e Baskin, 1976
* *[[Siluridae]]* Cuvier, 1816
* *[[Sisoridae]]* Bleeker, 1858
* *[[Trichomycteridae]]* Bleeker, 1858

## Ligam extèrne
* 
* 
* 
* 
* 
* Inventaire des espèces
Ólafur Ragnar Grímsson

**Ólafur Ragnar Grímsson**, professor de sciéncias politicas, foguèt lo president d'Islàndia, elegit en 1996 e tornar elegit en 2000, 2004, 2008 e 2012.

Se maridèt en 1974 amb Guðrún Katrín Þorbergsdóttir (1934-1998) e a doas bessonas, nascudas en 1975, Guðrún Tinna e Svanhildur Dalla. Sa molher es dempuèi 2003 Dorrit Moussaieff.
Pòrta del Sang

La **Pòrta del Sang** (localament **Pòrta dal Sang**) es lo nom d'una pòrta de l'enclava occitana de La Gàrdia en Calàbria, (Itàlia). Aquel vestigi a una significacion fòrta per la comunautat vaudesa de l'Estat italian, quitament se demòra pas tan conegut de la comunautat protestanta del demai d'Occitània.

Deu son nom als chaples dels Vaudeses per l'Inquisicion en 1561.

Al ras de la Pòrta se tròba lo Centre Cultural Vaudés Joan Loís Pascal (en italian: Centro di Cultura Giovan Gian Luigi Pascale).

## Ligams intèrnes
* La Gàrdia
Valdooccitans

Los **valdooccitans** (en italian: i Valdo-Occitani) es lo nom donat, de còps que i a, als occitans de Calàbria. 

Foguèron persecutats e chaplats, en particular al sègle XVI per l'Inquisicion.

## Lista dels vilatges valdooccitans
* Argentina, 
* Castagna (uèi Santa Maria la  Castagna),  
* La Gàrdia,
* Montalto Uffugo,
* Piano dei Rossi (comuna de San Benedetto Ullano)
* Rose,
* Sant Sixt dels Valdeses (comuna de San Vincenzo La Costa)
* Vaccarizzo

## Referéncias


## Vejatz tanben
* La Gàrdia
* Pòrta del Sang

## Bibliografia
* Antonio Perrota, *I valdesi a San Sisto, Guardia, Montalto, S.  Vincenzo, Vaccarizzo, Argentina , Piano di Rossi*, Luigi Pellegrini, 2005 En linha
## Ligams extèrnes
* Article del sit "Radici Calabre" (Raices Calabresas) suls Valdooccitans (it)
Sant Sixt dels Valdeses

**Sant Sixt dels Valdeses** (*San Sisto dei Valdesi* en italian) es un vilatge calabrés, que l'occitan i es parlat per una part importanta de la populacion (aperaquí 48 %). L'usança de l'occitan es deguda a la preséncia dels Vaudeses dempuèi de sègles. Fa partida de la comuna de Sant Vincenç de la Còsta.

Amb La Gàrdia es una de las enclavas lingüisticas occitanas en Calàbria.

Dempuèi 2002 l'occitan es l'objècte d'un projècte  dins l'escòla elementària de la comuna.
## Geografia
Sant Sixt es sus una còla a 450 mètres d'altitud, enrodada de bòsques e de camps cultivats. 

## Istòria
A l'entorn de 1200 i s'installa una comunautat importanta d'emigrants vaudés venguts de Piemont. Servèron lor cultura e lor religion fins al 29 de mai de 1561 que los soldats del capitani Marino Caracciolo devastèron lo borg, cremèron los ostals e tuèron centenadas de santsixtés.

## Ligams extèrnes
* Sit del vilatge de Sant Sixt dels Valdeses
Ostariophysi

Los ***Ostariophysi*** son un superòrdre de peisses.

## Lista dels òrdres
* Characiformes
* Cypriniformes
* Gonorynchiformes
* Gymnotiformes
* Siluriformes

## Ligams extèrnes
* 
* 
*
Gonorynchiformes

## Lista de las familhas
* sosòrdre Chanoidei
** familha Chanidae amb lo chanos.
* sosòrdre Gonorynchoidei
** familha Gonorynchidae
* sosòrdre Knerioidei
** familha Kneriidae
** familha Phractolaemidae

## Ligams extèrnes
* 
* 
*
Lampridiformes

Los lampridifòrmes (o lamprifòrmes) son de peisses apartenent a la classa dels Actinopterigians.
Aqueste òrdre compren environ vint-e-cinc espècias e en particular *[[lo regalec]]* o *[[l’opah]]*, repartidas en sèt familhas: Lamprididae, Lophotidae, Radiicephalidae, Regalecidae, Stylephoridae, Trachipteridae, Veliferidae. Mentre que la forma del còrs siá fòrça variabla segon las espècias, presentan çaquelà de caractèrs comuns.

## Arbre taxinomic

Òrdre Lamprifòrmes
* Familha *[[Lamprididae]]*  
** Genre Lampris 
*** Lampris guttatus
*** Lampris immaculatus
* Familha *[[Lophotidae]]*
** Genre Eumecichthys
*** Eumecichthys fiski
** Genre Lophotus
*** Lophotus capellei
*** Lophotus lacepede 
* Familha *[[Radiicephalidae]]*
** Genre Radiicephalus
*** Radiicephalus elongatus
* Familha *[[Regalecidae]]*
** Genre Agrostichthys
**** Agrostichthys parkeri
** Genre Regalecus
*** Regalecus glesne
*** Regalecus kinoi
*** Regalecus russelii
* Familha *[[Stylephoridae]]* Swainson, 1839
** Genre Stylephorus
*** Stylephorus chordatus
* Familha *[[Trachipteridae]]'
** Genre Desmodema
*** Desmodema lorum
*** Desmodema polystictum  
** Genre Trachipterus
*** Trachipterus altivelis
*** Trachipterus arawatae
*** Trachipterus arcticus
*** Trachipterus fukuzakii
*** Trachipterus ishikawae
*** Trachipterus trachypterus 
** Genre Zu
*** Zu cristatus
*** Zu elongatus
* Familha *Veliferidae''
** Genre Metavelifer
*** Metavelifer multiradiatus
** Genre Velifer
*** Velifer hypselopterus

## Ligams extèrnes

*Fish Base: Lampriformes 
*YouTube: Vidèo d'un regalec
Saccopharyngiformes

Aqueste òrdre es devesit en dos sosòrdres :
* Cyematoidei    
* Saccopharyngoidei 

## Ligams extèrnes
* 
* 
*
Elopomorpha

## Lista dels òrdres
* *[[Albuliformes]]*
* *[[Anguilliformes]] -- anguilas
* *Elopiformes*
* *Saccopharyngiformes''

## Ligams extèrnes
* 
* 
*
Notacanthiformes

Atencion, per ITIS, aqueste òrdre existís pas e es remplaçat pel sosòrdre *[[Notacanthoidei]]* plaçat jos l'òrdre *[[Albuliformes]]*.

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
* 
*
Gymnotiformes

## Lista de las familhas
Segon ITIS:
* sosòrdre *[[Gymnotoidei]]*
** familha *[[Electrophoridae]]*
*** genre *[[Electrophorus]]* Gill, 1864
** familha *[[Gymnotidae]]*
*** genre *[[Gymnotus]]* Linnaeus, 1758
* sosòrdre *[[Sternopygoidei]]*
** familha *[[Apteronotidae]]*
*** genre *[[Adontosternarchus]]* Ellis in Eigenmann, 1912
*** genre *[[Apteronotus]]* Lacepède, 1800
*** genre *[[Compsaraia]]* Albert, 2001
*** genre *[[Magosternarchus]]* Lundberg, Cox Fernandes e Albert in Lundberg e al., 1996
*** genre *[[Megadontognathus]]* Mago-Leccia, 1994
*** genre *[[Orthosternarchus]]* Ellis, 1913
*** genre *[[Parapteronotus]]* Albert, 2001
*** genre *[[Platyurosternarchus]]* Mago-Leccia, 1994
*** genre *[[Porotergus]]* Ellis in Eigenmann, 1912
*** genre *[[Sternarchella]]* Eigenmann in Eigenmann e Ward, 1905
*** genre *[[Sternarchogiton]]* Eigenmann in Eigenmann e Ward, 1905
*** genre *[[Sternarchorhamphus]]* Eigenmann in Eigenmann e Ward, 1905
*** genre *[[Sternarchorhynchus]]* Castelnau, 1855
** familha *[[Hypopomidae]]*
*** genre *[[Brachyhypopomus]]* Mago-Leccia, 1994
*** genre *[[Hypopomus]]* Gill, 1864
*** genre *[[Hypopygus]]* Hoedeman, 1962
*** genre *[[Microsternarchus]]* Fernández-Yépez, 1968
*** genre *[[Racenisia]]* Mago-Leccia, 1994
*** genre *[[Steatogenys]]* Boulenger, 1898
*** genre *[[Stegostenopos]]* Triques, 1997
** familha *[[Rhamphichthyidae]]*
*** genre *[[Gymnorhamphichthys]]* Ellis in Eigenmann, 1912
*** genre *[[Iracema]]* Triques, 1996
*** genre *[[Rhamphichthys]]* Müller e Troschel, 1849
** familha *[[Sternopygidae]]*
*** genre *[[Archolaemus]]* Korringa, 1970
*** genre *[[Distocyclus]]* Mago-Leccia, 1978
*** genre *[[Eigenmannia]]* Jordan e Evermann, 1896
*** genre *[[Rhabdolichops]]* Eigenmann e Allen, 1942
*** genre *[[Sternopygus]]* Müller e Troschel, 1849

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
*
Geir Hilmar Haarde

**Geir Hilmar Haarde** (n. 1951) economista, foguèt primièr ministre d'Islàndia entre lo 15 de junh de 2006 e lo 1 de febrièr de 2009. Haarde renoncièt a causa de la pression populara, que considerèt pas sufisentas sas accions per controtlar la crisi financièra.
Bernat Combi

**Bernat Combi** es un musicaire occitanofòn d'Usercha, en Corresa. De còps que i a li dison lo *Limosindian*. Es una figura pivelaira e de mal classar de la musica occitana.

*De verificar: Es la mesma figura que [https://www.libraria-occitana.org/en/illustrateur/combi-bernat-comby-bernard-en/ Bernat Combi l'illustrator]?*

## Ligams extèrnes
* ''Las Pomas de Tèrra'' sus You Tube