open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mustela

Aqueste genre de la familha dels mustelids compren los pudises, los furets, las mostèlas

## Lista de las espècias
Segon ITIS:
* *[[Mustela africana]]* Desmarest, 1818 — mostèla tropicala
* *[[Mustela altaica]]* Pallas, 1811 — mostèla de montanha
* *[[Mustela erminea]]* Linnaeus, 1758 — ermina
* *[[Mustela eversmannii]]* Lesson, 1827 — puditz de las estèpas
* *[[Mustela felipei]]* Izor et de la Torre, 1978 — mostèla colombiana
* *[[Mustela formosana]]* Lin e Harada, 1998 — mostèla de Formosa
* *[[Mustela frenata]]* Lichtenstein, 1831 — mostèla de la coa longa
* *[[Mustela kathiah]]* Hodgson, 1835 — mostèla del ventre jaune
* *[[Mustela lutreola]]* (Linnaeus, 1761) — vison d'Euròpa
* *[[Mustela lutreolina]]* Robinson e Thomas, 1917 — mostèla d'Indonesia
* *[[Mustela macrodon]]* †
* *[[Mustela nigripes]]* (Audubon e Bachman, 1851) — puditz dels pès negres
* *[[Mustela nivalis]]* Linnaeus, 1766 — mostèla d'Euròpa
* *[[Mustela nudipes]]* Desmarest, 1822 — mostèla malaia o puditz dels pès nuts
* *[[Mustela putorius]]* Linnaeus, 1758 — puditz o furet
* *[[Mustela sibirica]]* Pallas, 1773 — mostèla o vison de Siberia
* *[[Mustela strigidorsa]]* Gray, 1855
* *[[Mustela vison]]* Schreber, 1777 — vison d'America

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
* 
*
Mostèla

La **mostèla** (***Mustela nivalis***) es lo mamifèr mai pichon de la familha dels mustelids e constituís tanben lo mamifèr carnassièr mai pichon d'Euròpa amb una talha d'environ 20&nbsp;cm per un centenat de gramas solament. 

## Populacions
Segon l'UICN, la mostèla es classada en Preocupacion menora (LR/Lc *LOWER RISK/Least Concern*) , es estada introducha en Nòva Zelanda ont es considerada coma invasiva.

## Nòtas


### Referéncias taxonomicas
* 
* 
* 
* 
* 

### Ligams extèrnes
* 
* 
* 
* 
*
Lista dels primièrs ministres de Grenada

Lo primièr ministre es lo cap de govèrn de Grenada. El es lo menaire del partit majoritari.

Vaquí la lista dels caps-ministres de Grenada entre 1954 e 1967 e dels primièrs ministres del país dempuèi 1967.

## Caps-ministres de Granada (1954-1957)
* Eric Matthew Gairy (1 còp) (1954 - 1956)
* Eric Matthew Gairy (2 còp) (1958 - genièr de 1960)
* Herbert Augustus Blaize (1 còp) (genièr de 1960 - març de 1961)
* George E. D. Clyne (març de 1961 - agost de 1961)
* Eric Matthew Gairy (3en còp) (agost de 1961 - 19 de junh de 1962)
* Herbert Augustus Blaize (2 còp) (setembre de 1962 - agost de 1967)

## Primièr ministre abans l'independéncia (1967-1974)
* Eric Matthew Gairy (agost de 1967 - 7 de febrièr de 1974)

## Caps de govèrn dempuèi l'independéncia (1974 - actualitat)
Horacio Salgán

**Horacio Salgán** qu'ei un pianista argentin de formacion classica e qui s'ei illustrat dens lo tango.

Que comencè a estudiar lo piano aus 6 ans mercés au son pair qui èra jogava d'aqueste instrument. Arron, qu'estudiè au conservatòri on arrecebó la soa formacion classica. Aus 14 ans que comencè a jogar professionaument dens un cinema abans d'estar recrutat per Radio Belgrano. Que tribalhè tanben dab lo director d'orquèstra Roberto Firpo e dab lo famós cantaire Edmundo Rivero mes en 1944 que devón partir de Radio Belgrano qui n'èra pes satisfèit deu pianista ni deu cantaire ni de la loa orquèstra e deu lor emplec avangardista de dissonàncias. En 1960 Salgàn que fondè un quintet : lo *Quinteto real*. La soa carrièra que ho particularamenta longa (mei de 80 ans) e que compausè o adaptè mei de 400 òbras.
Lista dels presidents de Rwanda

Lo president es lo cap d'Estat de Rwanda. Es elegit per un periòde de sèt ans per la populacion.

Vaquí la lista dels presidents de Rwanda dempuèi l'an 1961.

## Nòtas
Lista dels presidents de São Tomé e Príncipe

220px|thumb|Blason de São Tomé e Príncipe
Lo president es lo cap d'Estat de São Tomé e Príncipe. Es elegit per un periòde de cinc ans per la populacion.

Vaquí la lista dels presidents de São Tomé e Príncipe dempuèi 1975.

## Vejatz tanben
* Lista dels primièrs ministres de São Tomé e Príncipe

## Referéncias
Lista dels primièrs ministres d'Islàndia

Lo primièr ministre es lo cap de govèrn de Islàndia.

Vaquí la lista dels primièrs ministres de Islàndia dempuèi 1904.

## Primièrs ministres aprèp l'independéncia d'Islàndia (1904-1917)

## Renhe d'Islàndia (1917-1944)

## Republica d'Islàndia ([[1944]]-actualitat)

### Vejatz tanben
* Presidents d'Islàndia
Les Luthiers

**Les Luthiers** qu'ei un grop folcloric e umoristic argentin fondat en 1960. Qu'ei un grop de musicians professionaus qui jogan dab un umor virat de cap au monde de la musica academica. Aqueste umor que passa tanben a còps per l'interpretacion de pèças de musicas dab instrument hèit dab materiaus de recuperacion.
Dries van Agt

**Andreas Antonius Maria "Dries" van Agt**, avocat e òme politic n. 1931, foguèt primièr ministre dels Païses Basses entre 1977 e 1982.
Cucuron

**Cucuron** (en occitan e  en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

Es situada dins lo parc dau Leberon.

## Toponimia
Divèrseis etimologias son estadas prepausadas per son nom, mas la pus probabla es la raiç *cuc* que vòu dire "comba".

## Istòria
Cucuron es bastida subre un site protoistoric. Foguèt tanben abitat per una tribu gallesas avans de vénguer una vila gallo-romana. Toteis aquestas ocupacion an laissat restas arqueologicas e monumentalas. 

Un castèu i foguèt bastit a l'Edat Mejana e la vila es en premier mençonada en latin au sègle XI coma *castrum cucurone*. La vila foguèt tanben establida en conculat, es a dira administrada per sei cónsols.

Endusqu'a 1501 i aguèt una comunitat jusieva (expulsada après) e de valdès d'i establín avans d'èstre perssecutats. La vila foguèt pasmens catolica durant lei guèrras de religion.

Foguèt durament tocada per la pèsta en 1720 - 1721.

## Administracion

## Demografia

## Literatura
Cucuron es mencionada dins lo cònte de Joan de Cabanas, lo *Pòrc*, en referéncia (com o soslinha Felip Gardi dins son edicion de Cabanas) ai devinhaires de Cucuron que pòdon predire l'avenidor un còp qu'es passat.

## Luòcs e monuments


Ruine à Cucuron.JPG|Roeinas.
Eglise à Cucuron 5.JPG|La glèisa.


## Personalitats liadas ambé la comuna
* Josèp Mariús Dieulofet : poeta provençau d'expression occitana de la fin dau sègle XVIII e dau començament dau sègle XIX, mort a Cucuron.

## Veire tanben
* Comunas de Vauclusa

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Varatge

**Varatge** (*Varages* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Es famosa per sas terralhas.

Joan de Cabanas marca *Varagi* dins sei "Contes".

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna
* Eusèbi Reymonenq (1791-1869) escrivan occitan, mètge e cònsol de Varatge de 1841 a 1844.

## Vèire tanben
* Comunas de Var

## Liames extèrnes

## Nòtas
Famagosta

**Famagosta** (en turc *Gazimağusa*) qu'ei ua vila de Chipre dens l'autoproclamada Republica Turca de Chipre. Lo son nom que vien deu grèc *Αμμόχωστος* qui vòu díser .

Simple vilatge de pescadors, qu'aquesó ua certa importància dab las crozadas a la fin deu sègle XII e qu'arrecebó mantuns crestians qui arribèn arron de la caduda de Sant Joan d'Acre.

A partir de 1374 que ho presa per Gènoa puish que vadó veneciana a partir de 1489.

Los Turcs que la prengón en 1571 e executant atroçament lor comandant Marco Antonio Bragadin çò qui motivè la batalha de Lepant. A maugrat d'aquesta victòria crestiana, Famagosta que demorè turca dinc a l'arribada de la dominacion britanica en 1878 qui s'acabè en 1960. 

Los Grècs que hon horabandits per l'invasion turca en 1974. Per Chipre, qu'ei oficiaument tostemps situada dens lo districte de Famagosta.
Lista dels primièrs ministres de las Illas Salamon

[thumb|220px|Blason de las [Illas Salamon]]
Lo primièr ministre es lo cap de govèrn de las Illas Salamon.

Vaquí la lista dels primièrs ministres de las Illas Salamon dempuèi 1978.
Frans van Ravenlingen

**Frans van Ravelingen**, sovent latinizat en **Franciscus Raphelengius**, (27 de febrièr de 1539, Lannoy — Julhet de 1597, Leiden) èra un universitari, estampaire e librari olandés d'origina flamenca. Titular de la cadièra d'ebrieu a l'Universitat de Leiden, coneissiá tanben l'arabi e lo persan. Son diccionari arabi-latin foguèt publicat après sa mòrt, en 1613. Èra lo primièr diccionari d'aquela lenga. Èra lo gendre de l'estampaire Christopher Plantin e gavidava lo burèu de Platin a Leiden. Sa reputacion faguèt venir Joseph Justus Scaliger a Leiden en 1593.
Es tanben conegut coma lo primièr lingüista qu'entrevistèt la relacion entre lengas europèas e iranianas, que desboquèt mai tard sus la nocion d'indo-europèu.

## Fonts
* Fuks, Lajb, et al., Hebrew Typography in the Northern Netherlands, 1585-1815, pages 16-17, BRILL publishers 1984, ISBN 9004070567
* http://www.teheran.ir/spip.php?article576
Lista dels primièrs ministres de Maurici

Lo primièr ministre es lo cap de govèrn de Maurici.

Vaquí la lista dels primièrs ministres de Maurici dempuèi 1968.

## Maurici independent dins la Comunautat Britanica (1968 - 1992)

## Republica de Maurici (1992 – actualitat)

### Partits politics

*MMM - (Mauritian Militant Movement / Mouvement Militant Mauricien) 
*MSM - (Militant Socialist Movement / Mouvement Socialist Mauricien) 
*PI - (Independence Party / Parti de l'Indépendance)
*PTr - (Mauritius Labour Party / Parti Travailliste)

## Veire tanben
* Lista dels presidents de Maurici
Persec

thumb|200px|Prunus persica

Lo **persèc** (var.  *pressèc*, *pressègue*) (provençal: *persègue* o *persègui*; gascon: *p*(r)*essec*, *pe*(*r*)*shec*, *preshec*, *preshic*; lemosin: *prossec*) o la **persèga**, la **persègue**? (provençal: *persega* o *pessega*?; gascon: *p*(*r*)*esca* e *pershega*; aupenc: *pèrsia*, *perseja* o *pescha*; lemosin: *prosseja*; auvernhat: *p*(*r*)escha* o *perseja*) és un fruit originari de la China e produsit per l'[[arbre]] conegut amb lo nom de perseguièr (prov.: *perseguier*, *pesseguier*, gasc. *pers(h)eguèr*, *pershiguèr*, *perseguèr*, *pesseguèr*, *persequèr*?, *presquèr*; 
lem.: *prossegièr*, auv.: *p(r)eschèir*, *persegèir*), (*'Prunus persica** en latin). Deu lo sieu nom au fait que, de la China, foguèt transmés als europèus per lo biais de [[Pèrsia]] (<''persicum malum'': fruit de Persa)''.

**'
Viktor Orbán

**Viktor Orbán** (Székesfehérvár, 31 de mai de 1963) es un politician ongrés. Es lo primièr ministre actual d'Ongria. Foguèt tanben primièr ministre entre 1998 e 2002. Sa politica, sovent pròcha de las idèas d'extrèma drecha, es marcada per un cèrt autoritarisme sovent criticat pels mejans de comunicacion internacionals.
Senta Eulàlia (omonimia)

En occitan Senta Eulàlia es una forma sabenta, se pòdon encontrar tanben, en particular dins la toponimia mai d'una formas d'evolucion populara coma **Senta Aulària**, **Senta Aulalha**, **Senta Aralha**...etc (veire **[[Senta Aulària]]**).

**Senta / Santa  Eulàlia/ Eulària** pòt designar:
* Senta Eulàlia (Gironda) comuna de Gironda
* Senta Eulàlia (Perigòrd) anciana comuna de Perigòrd, uèi Senta Eulàlia e Puei Mangor.

*Santa Eulàlia (Cantal) comuna de Cantal.

*Santa Eulàlia de Roians comuna de Daufinat (Droma).
*Senta Eulària d'Aimet comuna de Dordonha
Lista dels primièrs ministres d'Ongria

Lo **Primièr Ministre** de la Republica d'Ongria es lo cap de govèrn del país. Actualament, dempuèi 2009 és György Gordon Bajnai (MSZP).

## Primièrs Ministres de l'[[Empèri Austriac]] (1848-1849)

[thumb|Bandièra de l'[Empèri Austriac.]]

## Primièrs Ministres d'[[Àustria-Ongria]] (1867-1918)
thumb|Bandièra d'Àustria-Ongria

## Primièrs Ministres de la Primièra Republica (1918-1919)
thumb|Bandièra de la I Republica

## Govern provisòri, Primièra Republica abolida (1919-1920)
thumb|Bandièra de la Primièra Republica Abolida

## Primièrs Ministres de la Monarquia Restaurada (1920-1946)
thumb|Bandièra de la Monarquia Restaurada

## Primièrs Ministres de la Segonda Republica (1946-1949)
thumb|Bandièra de la Segonda Republica

## Primièrs Ministres de la Primièra Republica Populara (1949-1956)
thumb|Bandièra de la Primièra Republica Populara

## Primièrs Ministres de la [[Revolucion Ongresa de 1956|Revolucion ongresa]] (1956)
thumb|Bandièra de la Revolucion Ongresa

## Primièrs Ministres de la Segonda Republica Populara (1956-1989)

## Primièrs Ministres de la 3 Republica (1989-actualitat)
thumb|Bandièra de la 3 Republica
Mateo

Un **mateo** qu'ei a Buenos Aires ua veitura ipomobila tradicionau, generaument ondrada de fileteado.Se n'ia avut milèrs de cap a la debuta deu sègle XX, non son pas que paucs uei lo dia, destinats aus toristas e poden mei que mei pas sonque circular au quartièr de Palermo, lo son parc e lo Zòo de Buenos Aires.

Aperats *placeros* (per'mor de s'estanca de plaça en plaça) a l'origina, que deven lo lor nom a la pèça de teatre *Mateo* de l'escrivan '' Armando Discépolo.
Sench Astier

**Sench Astier** (*Saint-Astier* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [ʂɛ̃nɕɑː’tje]. Las fòrmas ancianas son *Sanctus Astherius*, en latin, en 1013, *Capella Sancti Asterii*, en latin, sens data, (S.) *Chasterius*, en latin, en 1399, (S.) *Chastier*, *Chastey* au segle XVI. *Asterius* seriá lo nom de dètz sents, dont lo metropolita d'Amasia, mas la vila es vodada au sent locau, mòrt au segle VII. *Asterius* es un derivat dau grec *astêr*, que passet en latin e qu'a donat *astre* en occitan.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Orville Gibson

**Orville Gibson** (1856 - Chateaugay, Estat de Nòva York, lo 21 d'agost de 1918) que ho un laütièr american de la ciutat de Kalamazoo d'origina britanica qui innovè dens la fabricacion de las mandolinas en bèth s'inspirar de la laüteria deu vriulon (en hornir atau ua barra d'armonia e en bèth horar traucs en forma d' *f* e en talhan taulas e hons deus instrument en forma de vòuta, com los de vriulon)  ; arron que las adaptè entà la guitarra. Que creè atau las mandolinas conegudas com las mandolinas bluegrass (per'mor d'estar estadas emplegadas mei que mei dens aqueste genre de musica) e las guitarras archtop.

Que fondè la soa marca de fabrica qui ei, enquüera au dia de uei, ua de las fabricas màger de guitarras.
Autoarpa

En vertat qu'ei ua citara provesida d'un mecanisme qui, quan òm prem un certe boton, non deisha vibrar pas sonque la còrdas qui entran dens un medish acòrd. Que he donc atau lo acòrd tot sol e que permet d'acopanhar aisidament un cantaire. Que's pòt totun tanben jogar melodia complèxas com se hosse ua mena d'arpa (com s'ac hè sus las citaras). L'interpret que pòt donc portar un plèctre a mòda d'anèth suu dit poç e suus autes dits, bagas en mòda d'unglas.

Autoarpa qu'èra a l'origina lo nom de la marca mes qu'ei vadut lo nom generic de l'instrument.

## Ligam extèrne
*http://www.youtube.com/watch?v=Jvm8wc42ctY&feature=related sus youtube.com.
*http://www.youtube.com/watch?v=v315r3Y-6xk&feature=related exemple d'acompanhament simple a mòda de guitarra.
Citara

La **citara** (mot qui vien deu grèc *kitara* qui balhèn tanben *[[guitarra]]*) qu'ei un instrument de còrdas puntejadas jogat mei que mei en Euròpa Centrau e aus Estats Units d'America on emigrèn mantuas personas d'aquestas regions. Qu'ei constitiuda d'ua caisha d'armonia pausada orizontaument on e son tienudas las còrdas com ac son sus ua arpa. Que's joga dab un plèctre e la man esquèra que prem las còrdas qui son tienudas au dessus de la tòca e puntejadas dab lo plèctre (qui gaha lo dit poç a mòda de baga). Las autas còrdas que son puntejadas dab tots dits de la man dreta.
Plèctre

Lo **plèctre** qu'ei ua punta utilizada entà puntejar las còrdas de certas instruments de còrdas puntejadas e mei que mei la mandolina e lo laüts (e, tots los instruent de las loas familhas), las citaras lo clavecin (qui cada còrda b'ei povesida deu son plèctre) e a còps la guitarra (mei que jazz e ròc).

Lo plèctre que pòt estar hèit de husta, d'evòri, de plastic o d'ecalha de tortuga.
Ukulele

Lo **Ukulele** qu'ei un instrument de còrdas puntejada desvolopat a Hawai e Tahiti a la fin deu sègle XIX en s'inspirar deu cavaquinho portugués. Com aqueste darrèr instrument, lo ukulele qu'ei ua mena de petita guitarra provesida dee 4 còrdas. Popularizat aus Estats Units d'America, que ho integrat dens lo repertòri deu jazz.
Bandurria

La **bandurria** qu'ei un instrument espanhòu de còrdas puntejadas caracteristic de las tunas. Qu'ei provesit de 12 còrdas (en vertat 6 còrdas doblas) e que's jòga au mejan d'un plèctre.
Tuna

Ua **tuna** en Espanha qu'ei un ensemble de joen musicians estudiants qui cantan e jògan instruments de còrdas puntejadas de tota mena e sustot : la bandurria, la mandolina, la guitarra e un instrument aperat laúd mes especificament espanhòu e diferent deu laüt.

Los *tunos* (membre d'ua tuna)que son vestit de negre dab pelhas deu sègle XV e que pòrtan ua capa (negra tanben) ondrada de rubans (teoricament dats per amorosas) e deusescuts de las vilas traucadas dab la tuna.

## Ligam exyèrne
*http://www.youtube.com/watch?v=KuUl5Ap_pWg&feature=related sus youtube.com, ua tuna.
Bluegrass

Lo **bluegrass** qu'ei un estil de musica originari deus Estats Units d'America considerat com ua arram de la musica country. Qu'ei estat influenciat per los ritmes de las musicas folcloricas d'Irlanda, d'Escòcia e d'Anglatèrra en mei deu jazz e blues. Lo nom que vien deu grop de Bill Monroe : *The Bluegrass Boys* e los instruments tipic que son la guitarra, la mandolina (la mandolina bluegrass inventada per Orville Gibson), lo vriulon, lo dobro, lo banjo e la contrabassa ; a còps tanben la autoarpa.

Com dens lo jazz cada instrument qu'interpreta un solo au son torn.
Mandolina bluegrass

La **mandolina bluegrass** qu'ei ua varianta de la mandolina inventada peu laütièr Orville Gibson e adaptant a la mandolina la laüteria deu vriulon (dab ua taula d'armonia e un hons vòutats, ua barra d'armonia, horats en fòrma d' *f*). Gisbson qu'inventè dus serias de modèls las A (simetric) e los F (dab ua fòrma mei estranha).

Qu'ei la mandolina la mei emplegada aus Estats Units d'America e mei que mei dens lo jazz e, de segur, lo bluegrass.
Adolphe Sax

**Adolphe Sax** (lo Dinan, 6 de noveme de 1814 - lo 4 de heurèr de 1894) que ho un factor d'instruments belga famós per aver inventat lo saxofòn e la soa familha.

Lo son pair qu'èra eth medish factor d'instruments. Mainatge, Adolphe Sax qu'estudiè la flabuta e la clarineta. Que s'installè a París on inventè la familha deus saxorns (en començant per lo bugle - un claron provesit de pistons - puish en continuant dab los menbres los mei graves) e, arron, la deus saxofòn ambs portant lo son nom.

## Referéncias
* *Sax, Mule & Co*, Jean-Pierre Thiollet, éd. H & D, 2004.
Jordan Galland

Jordan Galland (n. en 1980) es un cantaire, compositor un realizaire  e productor american de pop.

21''.

*https://web.archive.org/web/20081108012738/http://dopoyume.com/
*http://seanonolennon.com/menu.htm (Dopo Yume)
## References
Michael Manley

**Michael Norman Manley** (1924-1997) jornalista e òme politic, foguèt primièr ministre de Jamaica en doas ocasions: entre 1972 e 1980, e entre 1989 e 1992.
Hugh Shearer

**Hugh Lawson Shearer** (1923-2004) sindicalista e òme politic, foguèt primièr ministre de Jamaica entre 1967 e 1972.
Eusebio Ayala

**Eusebio Ayala** (1875-1942) avocat e òme politic foguèt president de Paraguai en doas ocasions: entre 1921 e 1923, e entre 1932 e 1936.
Manuel Gondra

thumb|250px|Manuel Gondra en 1920

**Manuel Gondra Pereira** (Villeta, Paraguai, 1 de genièr de 1871 – Asunción, 8 de març de 1927) foguèt un professor, jornalista e politician paraguaian. Foguèt president de Paraguai en doas ocasions: 1910-1911, e 1920-1921.
Mandòla

Ua **mandòla** qu'ei un instrument de còrdas puntejadas jogat au mejan d'un plèctre ; qu'ei tanhenta de la familha de la mandolina e tot estar mei grana.

A cordada ua quinta mei baisha(de la còrda mei grèu dinc a la mei aguda :  Do, Sol, Re, La) que 's racta d'ua **mandòla alto** qu'ei donc a la mandolina çò que lo vriulon alto (acordat com la mandòla alto) b' ei au vriulon (acordat com la mandolina).

Se lo son acòrd qu'ei ua octava devath deu vriulon (Sol, Re, La, Mi mei grèu) que's tracta alavètz d'ua **mandòla tenor** (lo vriulon octava qu'exiteish e qu'espelí bèth temps a ua estona de las tempsada barròcas).

Aquò que vòu díser tanben que las tres còrdas mei agudas de la mandòla alto (la, re, sol) que son acordadas com las tres còrdas mei grava de la mandolina en i bèth hornir ua còrda mei grava (un do) ; per çò qu'es de la mandòla tenor, cadua de las soas còrdas qu'es la medisha nòta de la madolina, mes grèu.

Com ac ei lo lo cas entà la mandolina, la mandòla que pòt variar dens la soa apariéncia. Que pòt ostentar ua fòrma de laüt con se hosse ua mena de mandolina napolitana de las granas, que pòt seguir un deus dessenh d'Orville Gibson qui en he uas eth medish, que pòden aver ua caisha plata en ametla o mei aplatida com ac son las mandolina irlandèsas e portuguesas, e mantuas autas varaiantas.
Aonyx

Lo genre ***Aonyx*** acampa d'espècias de la familha dels Mustelids. 

Aqueste genre de loiras compren tres espècias :
* *[[Aonyx capensis]]* (Schinz, 1821) - loira de gautas blancas
* *[[Aonyx congicus]]* Lönnberg, 1910 - loira de Còngo
* *[[Aonyx cinereus]]* (Illiger, 1815) — loira cendrada (sin *[[Amblonyx cinereus]]*)

Aqueste genre es monofiletic e sembla aver una parentat pròcha amb las loiras americanas del genre Lontra.

## Referéncias



## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
* 
* 
* Van Zyll de Jong C.G. (1987) *A phylogenetic study of the Lutrinae (Carnivora; Mustelidae) using morphological data*, Canadian
Journal of Zoology n°65.
Mandoloncèl

Lo **mandolocèl** qu'ei un instrument de la familha de la mandolina acordat com lo violoncèl (Do, Sol, Re, La), sia ua octava jus la mandòla alto (èra medisha ua quinta devath deu vriulon). 

Qu'ei donc, deu punt de vista de l'acòrd, au violoncèl, çò que la mandolina b'ei au vriulon.
Mandobaisha

La **mandobaisha** qu'ei un instrument de la familha de la mandolina acordat com ua guitarra baisha o ua contrabassa. Qu'ei donc a la contrabassa çò que la mandolina b'ei au vriulon.
Vihuela

La **vihuela** qu'ei un instrument espanhòu deus sègles XV e XVI de còrdas puntejadas prefiguarant la guitarra modèrna. Qu'ei mei petita que la guitarra modèrna e que compta dab 5, 6 o 7 òrdis (qu'ei a díser 5, 6 o 7 grop de còrdas doblas).
Guitarra baisha

thumb|200px|Guitarra baisha electricaLa **guitarra baisha** (var. **guitarra baissa**) qu'ei un instrument de còrdas puntejadas de la familha de la guitarra mes plan diferent per'mor d'estar acordat com la contrabassa. Com la contrabassa pòt comptar dab 4, 5 o quitament 6 còrdas. Popularizadas peu jazz peu ròc devath la soa fòrma electrica, qu'existeish totun tanben devath ua fòrma classica qui pòt jogar dens ua orquèstra de plèctres.
Espineta

L**'espineta** qu'ei un intrument de clavièr de còrdas puntejadas de la familha deu clavecin mes mei petita e mens poderosa qu'aqueste e sustot dab las còrdas tienudas de caire deu clavièrs (au contre deu clavecin on la còrdas e son tienudas perpendicularament).
Arpa de concèrt

200px|thumb|left|Arpa classicaL**'arpa classica** qu'ei un instrument de còrdas puntejadas qui compte de 40 a 47 còrdas e qui ei cromatica mercés a un sistèma de pedalas.
Arpa celta

L**'arpa celta** qu'ei un instrument de la familha de las còrdas puntejadas e mei que mei de la familha de las arpas ; qu'ei d'origina irlandesa e tipica de las musicas las culturas celtas (d'Iralanda, Escòcia, País de Gales e Bretanha). En defora de la soa origina, que s'considera com arpa celta las arpas diatonicas desprovesidas de pedalas (en defora d'autas arpas mei especificas o conotada coma las arpa paraguaiana, veneçolana o auta.

Las mei ancianas conegudas que son las arpas gaelicas : l'arpa de Brian Boru, Arpa de la Reina Mary

Qu'ei mei petitat que l'arpa de concèrt e d'un registre mei limitat puish que non pòt pas encadenar totas la tonalitats possiblas ; que pòt cambiar de tonalitat au mejan de petits lhevaders qui, un còp baishats, e hèn pujar d'un miei ton la nòta de la còrda. En bèth arrestar lo jòc (au men per ua man), l'arpa celta que pòt alavètz cambiar de tonalitat.

L'aprenedís d'arpa que comença sovent dons per practicar sus ua arpa celta. Entà gavidar mei aisidamenet totas la tonalitats, l'arpa d'escolan qu'ei acordada en Mi bemòl major (dab tres bemòl). Un còp baishats lo tres lhevaders de si, mi e la, l'arpa qu'ei acordada en Do Major.

## Galeria

Felibree-Piegut harpes.JPG|Felibrejada de Puei 'Gut e Pluviers, 2012.
A Stivell 072707 Nuremberg 03.JPG|Alan Stivell
7. FMC - Jochen Vogel 01.jpg|Jochen Vogel
AthyTheElectricHarper.jpg|Athy
Nolwenn Arzel - Saint-Jean Trolimon 05.JPG|Nolwenn Arzel
Femeie cu harpă.jpg|
Harp busker, Dublin.jpg|
Prescot Elizabethan Fayre 2013.JPG|
Harfe-Salzburg 6767.JPG|
26 corde.jpg|
28 corde.jpg|
28 intarsiata.JPG|
38 corde.jpg|
Balalaika

La **babalaika** qu'ei un instrument rus e ucraïnan de forma triangulara provesit de tres còrdas e tanhent de la familha deus instruments de còrdas puntejadas. La familha de la balalaika que compta totas las tessituras, çò qui permet de crear orquèstras de balaikas.
Banjo

Lo **banjo** qu'ei un instrument de còrdas puntejadas inventat en America deu Nòrd en bèth inspirà's d'ua mena de guitarra africana que coneishevan los esclaus. Qu'ei tipicament emplegat dens las musicas deu sud deus Estats Units d'America com la musica country o lo bluegrass.
Senta Radegonda

**Senta Radegonda** pòt èsser :
* Una comuna d'Avairon (Roergue) : Senta Radegonda
* Ua comuna de Gers (Gasconha) : Senta Regonda
* Ua comuna de Gironda (Gasconha) : Senta Radegonda
* Una comuna de Dordonha (Perigòrd) : Senta Radegonda
* Una comuna de Sòna e Léger : Sainte-Radegonde
* Sainte-Radegonde (Charanta Maritima)
* Sainte-Radegonde (Doas Sèvras)
Pipa

Lo **pipa** (en chinés : 琵琶) qu'ei ua mena de laüt chinés. Qu'a inspirat lo son equivalent japonés: lo biwa.
Bandora

La **bandora** qu'ei un instrument de còrdas puntejadas tradicionau d'ucraïna qui combina caracteristicas deu laüt de de la citara.
Guitarrón

Lo **guitarrón** qu'ei ua mena de guitarra mexicana mei grana qu'ua guitarra classica e provesit de 6 còrdas (la, re, sol, do, mi la) acordadas ua quinta en devath de la guitarra classica. Lo son manjo qu'ei mei cort e mei large que non pas lo de la guitarra classica. Qu'ei tipic de la musica de mariachis mexicans.
Koto

thumb|260px|left|Fumie Hihara jogant de koto
thumb|200px|KotoLo **koto** (en japonés :  o ) qu'ei ua mena citara japonesa sus laquau be son tienudas 13 còrdas apiejadas sus 13 pontet mavedís. Qu'ei l'instrument nacionau de japon. Que's pòt jogar dab 3 plèctres.
Vihuela (Mexic)

La **vihuela** mexicana (nom qui vien de l'antica vihuela espanhòla) qu'ei un instrument de còrdas puntejadas tipic de la musica deus mariachis. Qu'ei provesida de 5 còrdas e lo son hons qu'ei vòutat. Lo son manjo non comptas pas sonque quauques fretas.
Cuatro

Lo **cuatro** qu'ei un instrument de còrdas puntejadas provesit de 4 còrdas e tipic de Veneçuela i Puerto Rico, dab quauques variantas dens los autes país latinoamaricans de las Caraïbes.
Dulcimer

Lo **dulcimer** qu'ei ua mena de citara deus Estats Units d'America tipic de la region de las Apalaches. Qu'ei provesit de fretas qui marcan ua gama diatonica.
Guitarra portuguesa

La **guitarra** portuguesa qu'ei un instrument de còrdas puntejadas tipic de Portugau e deu son cant lo fado. Que sembla pròcha deu cistre (un cordofòn de la Reneishença) qui be n'ei lo principau eretèr.

Qu'ei provesit de 12 còrdas, sian 6 rengadas. 

Qu'ostenta duas version pròchas :
* La guitarra de Coimbra : la mei correnta, un drin mei ampla e dab ua voluta plata.
* La guitarra de Lisbona : dab ua volute enrollada com la deus vriulon, un pauc mei petita.

La man esquerra que punteja las còrdas au mejan deu dit poç e de l'index dab las onglas (ua tècnicas aperada *dedilho*). Genraument, aquò que's hè dab plèctres estacats aus dits (autes còps d'escalhas de tortugas, uei lo dia en platic).

Un deus sons intreprets destacats que ho Carlos Paredes.

Cistrum.JPG|Cistre, sègle XVIII, Museo Nazionale degli Strumenti Musicali di Roma
Guitarra Portuguesa (7183952672).jpg|
LisboaTuning.png|Acòrd de Lisbona
CoimbraTuning.png|Acòrd de Coimbra
2 Portuguese guitars.jpg|Guitarras de Coimbra (esquerra) e de Lisbona (dreta)
Portuguese Guitar Variations (488845096).jpg|Voluta de Coimbra
Portuguese Guitar Variations (479129306).jpg|
Portuguese guitar variations (477200230).jpg|Pontet
Portuguese guitar variations (477201304).jpg|Cavilhas
Portuguese guitar variations (477217037).jpg|Tòca
Portuguese Guitar Variations (488872935).jpg|L'auta punta de la tòca
Guitarra Portuguesa (7183975344).jpg|Pegament deu dehens
Jose malhoa fado.jpg|*O Fado*, Jousé Maloa, 1910
Guitarra barròca

La **guitarra barròca** qu'ei un instrument de còrdas puntajadas fabricat a l'epòca barròca o ua copia modèrna d'un tau instrument. Qu'ei hèra pròcha de la vihuela espanhòu (e certas vihuela que son de la tempsada barròca) e qu'ei mei petita que la guitarra modèrna e mens espessa. En mei d'aquò las soas fratas que son hèitas de tripas nodadas (com ac son tanben las de la viòla de gamba). Qu'ostendeish tanben ua rosassa. L'acòrd que pòt cambiar segon lo compositor e la tempsada de referéncia.
Com peu vriulon barròc, las soas còrdas que son de tripas.

## Exemples d'acòrds
Cistre

La **citra** qu'ei instrument de còrdas puntejadas inventat de cap a la Renaishença. Que possedeish ua caisha d'armonia plata. Que suberviu uei dab variantas populara com la guitarra portuguesa, la bandurria, la cetara còrsa, la mandòla, la mandolina irlandesa (d'ua fòrma pròcha) e la citra modèrna de Soïssa e d'Alemanha.
Archilaüt

L**'archilaüt** qu'ei un intrument de còrdas puntejadas de la familha deu laüt intermediari enter aqueste intrument e la teorba. Com aquesta darrèra, qu'ei provesit d'un cavilhèr doble e que pòt jogar dens un orquèsre barròc dehens la baisha continua mes qu'ei mei petit e mei agut.
Ud

Lo **ud** qu'ei un instrument de còrdas puntejadas originari deu monde arabomusulman ; qu'ei un laüt, generauent considerat com l'ajòu de tota la familha deus laüts e mandolinas d'Euròpa.
Mandòra

La **mandòra** qu'ei un instrument musicau medievau de còrdas puntejadas de la familha deu laüt mes mei agut que non pas aqueste darrèr. Qu'ei un deus ajòus possibles de la mandolina.
Arpa andina

La **arpa andina** qu'ei un instrument de còrdas puntejadas de la familha de l'arpa ; qu'ei una adaptacion andina d'aqueste instrument importat peus conlons espanhòus, e mei que mei peus jesuitas. 

Qu'ei diatonica e qu'ei a còps jogada en tot estar portada sus ua espalla de l'interpret qui n' pòt quitament jogar en bèth caminar.

Comparada dab las autas arpa latinoamericanas, sa caisha de resonància qu'ei mei larja.
Eugen Bejinariu

**Eugen Bejinariu**, òme politic n. 1959, foguèt primièr ministre interin de Romania entre 21 e 29 de decembre de 2004
Banjolina

Ua **banjolina** qu'ei ua mena de mandolina dab ua caisha de resonància de banjo. Qu'ei donc provesida de las medishas 8 còrdas de la mandolina napolitana e dab lo medish acòrd (de la mei grava a la mei aguda sol, re, la, mi).
Michel Desjoyeaux

thumb|right|Michel Desjoyeaux
**Michel Desjoyeaux** (nascut lo 16 de julhet de 1965 a Concarneau (Bretanha)) es un navegador francés. Es lo sol navegador a aver ganhat 2 còps, en 2001 e 2009, l'espròva en solitari : Vendée Globe.

## Carrièra
*Ganhaire de Solitaire du Figaro en 1992, 1998 e 2007
*Ganhaire de Vendée Globe en 2000-2001
*Ganhaire de Route du Rhum en 2002
*Ganhaire de Single-Handed Trans-Atlantic Race en 2004
*Ganhaire de Transat Jacques Vabreen 2007 (amb Manu Le Borgne)
*Ganhaire de Vendée Globe 2008-2009
Konk-Kerne

**Konk-Kerne** en breton (*Concarneau* en francés), es una comuna situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.

## Geografia

## Istòria

La vila de Concarneau a bastit a l'entorn de la vila close. Dels faubourgs se son desvolopats sul continent a l'entorn d'aquela « isla-citada ». Aquel es pas #que recentament en l'istòria de Concarneau que la vila es sortida de las siás remparts.

La ville de Concarneau est construite autour de la ville close. Des faubourgs se sont développés sur le continent autour de cette « île-cité ». Ce n'est que récemment dans l'histoire de Concarneau que la ville est sortie de ses remparts.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

### Personalitats ligadas a la comuna
* Michel Desjoyeaux, navegador.
* Stéphane Guivarc'h, fotbolaire.

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes
*Sit de la comuna
## Nòtas
Barri (omonimia)

Lo mot de **barri** pòt designar:

* Barri: muralha o fortificacion d'una vila, per exemple d'una vila medievala.
* Barri: quartièr periferic d'una vila; literalament: quartièr fòra los barris. Sinonim: borgada.
Bredevoort

**Bredevoort** es una vila de la província neerlandesa de Guèldres. Sa populacion èra estimada a 1525 abitants, en 2008.

thumb|290px|left|Vista de Bredevoort

## Ligam extèrne
* Pagina oficiala de la ciutat
Torneg de las Sièis Nacions

Lo **Torneg de las Sièis Nacions** es un torneg de rugbi que se debana cada an dempuèi 2000. Pren la seguida del Tornèg de las Cinc Nacions. Las sièis nacions que participan son Escòcia, País de Galas, Anglatèrra, Irlanda, França e Itàlia.  L'equipa d'Irlanda es compausada d'estatjants de l'Irlanda del Nòrd e de l'Irlanda del Sud e non pas solament d'Irlanda.

Lo ganhaire del torneg pòt ganhar l'ensemble de las partidas, alara se ditz que fa un *Grand Slam* (tèrme anglés).

### Ligams extèrnes
* Sit oficial
Patagònia

**Patagònia** es una region geografica qu'engloba los parçans situats pus al sud d'America del Sud. Es situada en Argentina e Chile, compren los Andes a l'oèst e al sud, e de replanats e bassas planas a l'èst. Lo nom de Patagònia ven del mot *patagón* utilizat per Fernão de Magalhães per descriure las gents nativas que lo mond de son expedicion considerava gaireben coma de gigants. Se pensa uèi que los patagòns èran los tehuelches amb una talha de 1.80 m comparat als 1.55 m de talha mejana dels espanhòls d'aquel temps.

Lo parçan argentin de Patagònia inclutz las províncias de Neuquén, Río Negro, de Chubut e de Santa Cruz, tant coma la porcion èst de l'archipèla de la Tèrra del Fuòc e la part pus al sud de la província de Buenos Aires: Patagones. La region politicoeconomica patagona inclutz la província de La Pampa.

La part chilena de Patagònia compren las  províncias e regions de Valdivia, Llanquihue, Aysén e Magallanes, i comprés lo costat oèst de la Tèrra del Fuòc e lo Cap Hòrn, e la província de Palena dins la region de Los Lagos.

### Galariá

Fichièr:Glaciar Perito Moreno (Argentina).jpg|Glacièr Perito Moreno
Fichièr:Base del Cerro Catedral en Bariloche. (Patagonia Argentina) 01.JPG|Bariloche
Fichièr:Ballenas en Península Valdès.jpg|Valdes
Fichièr:Ushuaia6a (js).jpg|Ushuaia
Fichièr:Lago Desierto 182.jpg|Lac Desèrt, amb al fons lo famós pic Chaltén, mai conegut jol nom de Mont Fitz Roy
Fichièr:Llao LLao.jpg|Lac Nahuel Huapi, pròche Bariloche, Argentina.


### Referéncias
Tursac

**Tursac** (en francés tanplan coma en occitan) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Peiregòrd, administrada pel departament de Dordonha e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [tyr’ʂa] . Lo nom es atestat al sègle XIII, escrit *Tursac*. *Tursac* ven d'un nom latin d'òme, *Turcius*, emb un *u* long (lo site de las comunas de Dordonha ajusta *Tursius*) e lo sufixe *-acum* , latinizacion del sufixe celtic *-acon*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
* l'Abric de la Magdalena

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Salas de Belvés

**Salas de Belvés** (*Salles-de-Belvès* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [‘ʂalɒ] [debɛl’βe] . 
Lo nom de *Sala(s*) (atestacion *Sancta Maria de Sales*, en 1053) ven del mot germanic e mai que mai francic *saal* (alemand *Saal*), « cambra , al sens de sala de recepcion d'un castèl », puèi « castèl » « residéncia senhorala fortificada » . Lo site de las comunas de Dordonha pensa çaquelà a un preceltic **sal* (riu, cors d’aiga), puèi atraccion de l’occitan *salas* (fèu, castèl) . Lo determinant se referís a la vila vesina, capluòc del canton d'aquí a 2015.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Belvés; es adara del canton de Val Dordonha.

## Demografia

## Luècs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Vendée Globe

thumb|300px|right|Lo trajècte de Vendée Globe.
**Vendée Globe** es una espròva esportiva maritima. A luòc cada 4 ans, la tòca es de far lo torn del mond amb vela sens assisténcia, sens escala e en solitari. La partença de l'espròva se fa totjorn en novembre dins la comuna dels Sables-d'Olonne en Vendèa, (França).

## Règlament
* Vendée Globe es una espròva en solitari, sens assisténcia, l'unica ajuda qu'es tolerada es l'ajuda medicala. 
* L'ajuda d'una persona dempuèi la tèrra es interdita. 
* Dins lo cas d'un naufragi, un participant pòt far montar a son bòrd una persona en dificultat sens èsser penalizat.

## Palmarès

## Ligams extèrnes
* Sit oficial 
* Vendée Globe - videos
Orquèstra de plèctres

Ua **orquèstra de [[plèctre]]s** qu'ei un ensemble de musica academica on lo pupitres qui son generaument ocupats per instruments de còrdas hregadas dens ua orquèstra de crampa be son remplaçats per un instrument de còrdas puntejadas de tessitura equivelenta : la mandolina enlòc deus purmèrs e segond vriulons, mandòlas enlòc deu vriulons altos, guitarras e/o mandoloncèls enlòc deus violoncèls, guitarras baishas classica enlòc de la contrabassa (ua contrabassa que tien a còps aqueste pupitre o, miélher, ua mandobaisha).

Los ensembles mens formaus que son a còps aperats **estudiantinas** (en referéncia a las tunas espanhòlas).

Las orquèstras de plèctres que comencèn de formà's a la fin deu sègle XIX e a la debuta e purmèra meitat deu sègle XX, tempsada qui l'instrument e ho lo mei espandut e popular per'mor d'estar considedat aisit de començar a estudiar. Que mermèn tanben dab la popularitat e la difusion de la mandolina classica napolitana.

Dens las musicas russa e ucraïnana, com la familha de la balalaika e coneish tanben totas las tessituras, òm tròba orquèstras equivalentas.

## Ligam extèrne
*http://www.youtube.com/watch?v=_ZU4lGOA2ok Orquèrtra de plèctres de Lugano, sus youtube.com, dab ua vision de las bonas de tots los pupitres.
*http://www.youtube.com/watch?v=LFEHP1xESxY&feature=related Israeli Plectrum Orchestra sus youtube.com
*http://www.youtube.com/watch?v=BYpPFrDN7z0 Ensemble de crampa de plèctres Mutinae Plectri, interprentant *[[Libertango]]* d'Astor Piazzolla.
Instrument de còrdas puntejadas

Un **Instrument de còrdas puntejadas** qu'ei un cordofòn (un instrument de musica qui produseish los sons sons au mejan de la vibracion d'ua còrda) qui las soas còrdas e son mesas en vibarcion mercés per un còp trucat sia per un dit sia per un plèctre. Aqueste instrument que s'amassan en familhas : la familha deu laüt (dab la famila de la guitarra, de la mandolina e deus laüts e tanhents), la familha de la citara dab lo sons tanhents (autoarpa, bandora ucraïnana eca), la familha de l'arpa  e la familha deu clavecin.

La màger part deus instruments de còrdas hregadas (com lo vriulon) que pòden tanben estar puntejats dab los dits dab la tecnica deu pizicato (e per la contrabassa, qu'ei mèma dens certes estil musicaus com lo jazz, lo principau biais de'n jogar).
Pupitre

Lo **pupitre** qu'ei un mòble vodat a portar e osténder particions o libes entaus poder léger shens non pas los tiéner dehens las mans. Qu'ei per aquesta rason emplegat mei que mei en musica desempuish mantuns sègles, au punt designar tanben sia lo cap d'orquèstra (qui gavida l'orquèstra "au pupitre") sia ua seccion d'ua orquèstra (los purmèrs vriulons, lo violoncèls, lo solista) o d'un ensemble musicau, generaument dens la musica academica.
Veirinas (omonimia)

**Veirinas** pòt designar:
* Veirinas de Doma en Perigòrd
* Veirinas de Vern en Perigòrd
* Veirinas, anciana comuna de las Doas Sèvras.
Estrech de Magellan

[thumb|300px|Estrech de Magellan, en [Tèrra del Fuòc]]

L**'estrech de Magellan** es una rota maritima situada al sud de Chile e al nòrd de l'Illa Granda de la Tèrra del Fuòc. La via navegabla es lo pus important passatge natural entre los oceans Pacific e Atlantic, mas es considerada coma una rota malaisida per navegar a causa del clima inespitalièr e de l'estrechor del passatge.
thumb|300 px|Imatge satellit de l'estrech de Magellan
Fernão de Magalhães, navegador portugués al servici de la corona d'Espanha, foguèt lo primièr europèu d'i navegar en 1520, pendent son viatge a l'entorn del monde.
Pr'amor que la nau de Magalhães dintrèt dins l'estrech lo 1èr de novembre, jorn de Totsants, foguèt d'en primièr nomenat *Estrecho de Todos los Santos*. Mai tard los espanhòls cambièron lo nom per *Estrecho de Magallanes* .


File:NaoVictoria.JPG
File:Commerson's_dolphins_(Cephalorhynchus_commersonii)_in_the_Strait_of_Magellan.jpg
File:US_Navy_040621-N-6536T-066_The_Nimitz-class_aircraft_carrier_USS_Ronald_Reagan_(CVN_76)_cruises_through_the_Straits_of_Magellan.jpg
File:Ferry_magallanes.jpg
Tèrra del Fuòc

thumb|300px|Mapa de la ''Tierra del Fuego''.
La **Tèrra del Fuòc** (var. **Tèrra deu Huec**; **Tèrra dau Fuòc/Fuec**), (en espanhòl *Tierra del Fuego*), es un archipèla de 73&nbsp;753&nbsp;km2 situat a l'extremitat sud del continent american e que n'es desseparat per l'estrech de Magellan. Lo punt mai sud de l'archipèla es lo cap Hòrn.

## Geografia
[thumb|left|210px|La vila d'[Ushuaia]]
L'archipèla es format per una illa principala (Illa Granda de Tèrra del Fuòc), amb una superfícia de 48&nbsp;100&nbsp;km2, e un grop de pichòtas illas. 
L'illa màger es desseparada entre dos païses: 18&nbsp;507,3&nbsp;km2 (38,57% del total) apertenon a Argentina, e 29&nbsp;484,7&nbsp;km2 (61,43% del total) apertenon a Chile.
La mitat d'aquela illa, e de las illas situadas a l'oèst e al sud d'aquesta, fan partida de la Region de Magallanes e de l'Antartica Chilena, que la capitala e capluòc n'es Punta Arenas. Las vilas chilianas pus grandas son Porvenir, capitala de la Província Chilena de Tèrra del Fuòc, sus l'illa màger, e Puerto Williams, sus l'Illa Navarino, qu'es la capitala de la Província Antartica Chilena. Puerto Toro se troba qualques quilomètres al sud de Puerto Williams e es lo vilatge pus al sud del monde.

Lo parçan èst de l'archipèla aperten a Argentina, e fa partida de la Província de Tèrra del Fuòc, Antartida e Illas de l'Atlantic Sud; sa capitala n'es Ushuaia, la pus granda vila de l'archipèla. L'autra vila importanta dins la region es Río Grande (Tèrra del Fuòc) situada per la còsta atlantica.
Quilomètre

Lo **quilomètre** (; simbòl: **km**, amb **k** minuscula) es una unitat de longor dau Sistèma Internacionau, equivalenta a 1000&nbsp;mètres.

Es lo multiple dau mètre que s'utiliza generalament per mesurar lei distàncias terrèstras, tre que passan quauquei centenaus de mètres, per exemple d'una vila an una autra: de Marselha a Montpelhier, i a 170&nbsp;km.

Son usatge es universau, en particular dins la senhalizacion rotiera, a l'excepcion dau Reiaume Unit e deis Estats Units d'America onte s'utiliza la mila (terrèstra), *mile* en anglés, equivalenta a 1609,344&nbsp;m. Emai lo Reiaume Unit ague adoptat legalament l'SI, leis unitats de mesuras anglosaxonas (*imperial weights and measures*) i son encara d'usança correnta, e l'Union Europèa a renonciat a ne demandar l'abandon.

## Nòtas
Cobitoidea

**Cobitoidea** es una superfamilha de peisses teleosteans.
## lista de las familhas
* Balitoridae  
* Catostomidae  - catostòmes
* Cobitidae  - lòcas   
* Gyrinocheilidae

## Ligams extèrnes
* 
*
Balitoridae

Los **balitorids** (***Balitoridae***) son una familha de peisses pichons d'Eurasia que vivon generalament dins de ruièts que venon de torrents vertadièrs al moment de la sason de las pluèjas. Aquelas lòcas de montanha an una boca granda chucadoira en posicion inferiora e de nadarèlas paras modificadas que se ne servisson coma d'una ventosa per s'ancorar a las pèiras del fons. Son fòrça aparentats a las lòcas de la familha dels cobitids que vivon en aigas mai calmas. Coma eles, an de barbilhons a l'entorn de la boca. Los cal pas confondre amb las espècias de la familha dels silurids, que lor semblan tanben, mas que son de peisses-gats d'un òrdre diferent, los silurifòrmes.

Aquela familha dels ciprinifòrmes compòrta mai de 600&nbsp;espècias compresas dins mai de 60&nbsp;genres.  Fòrça d'aquelas espècias son introduchas en aqüari. 

## Classificacion
* Sosfamilha Balitorins
** *[[Annamia]]*
** *[[Balitora]]*
** *[[Beaufortia]]*
** *[[Bhavania]]*
** *[[Crossostoma]]*
** *[[Cryptotora]]*
** *[[Dienbiena]]*
** *[[Gastromyzon]]*
** *[[Glaniopsis]]*
** *[[Hemimyzon]]*
** *[[Homaloptera]]*
** *[[Homalosoma]]*
** *[[Hypergastromyzon]]*
** *[[Jinshaia]]*
** *[[Lepturichthys]]*
** *[[Liniparhomaloptera]]*
** *[[Metahomaloptera]]*
** *[[Neogastomyzon]]*
** *[[Neohomaloptera]]*
** *[[Paraprotomyzon]]*
** *[[Parhomaloptera]]*
** *[[Plesiomyzon]]*
** *[[Protomyzon]]*
** *[[Pseudogastromyzon]]*
** *[[Pseudohomaloptera]]*
** *[[Sectoria]]*
** *[[Sewellia]]*
** *[[Sinogastromyzon]]*
** *[[Sinohomaloptera]]*
** *[[Travancoria]]*

* Sosfamilha Nemaqueilins
** *[[Aborichthys]]*
** *[[Acanthocobitis]]*
** *[[Barbatula]]*
** *[[Barbucca]]*
** *[[Dzihunia]]*
** *[[Ellopostoma]]*
** *[[Heminoemacheilus]]*
** *[[Indoreonectes]]*
** *[[Lefua]]*
** *[[Longischistura]]*
** *[[Mesonoemacheilus]]*
** *[[Micronemacheilus]]*
** *[[Nemacheilus]]*
** *[[Nemachilichthys]]*
** *[[Neonoemacheilus]]*
** *[[Nun (genus)|Nun]]*
** *[[Oreonectes]]*
** *[[Orthrias]]*
** *[[Paracobitis]]*
** *[[Paranemachilus]]*
** *[[Physoschistura]]*
** *[[Protonemacheilus]]*
** *[[Schistura]]*
** *[[Seminemacheilus]]*
** *[[Sphaerophysa]]*
** *[[Sundoreonectes]]*
** *[[Traccatichthys]]*
** *[[Tuberoschistura]]*
** *[[Turcinoemacheilus]]*
** *[[Vaillantella]]*
** *[[Yunnanilus]]*
* Pas classificats
** *[[Oreias]]*
** *[[Vanmanenia]]*

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
* 
*
Bonbon a la violeta

thumb|Bonbon a la violeta
Las **violetas de Tolosa** son de leceriás elaboradas amb de flors frescas de violetas, de la varietat violeta odoranta, cristallizada dins lo sucre, especialitat de Tolosa.

## Caracteristica
Lor fabricacion es fòrça delicata çò que la fa rara e cara. D'unas son de cruscar e d'autras, mai sovent mens afinadas, servisson per decorar los dessèrts. Existís tanben a Tolosa de bonbons parfumats a la violeta dichs « bonbons a la violeta ».

## Varianta

En Espanha, existís un pichon bonbon, dich *caramelo de violeta*, d'une talha de dos centimètres en forma de violeta de cinc petals. Foguèron d'en primièr fabricats per Vicente Sola, en 1915, dins sa pasteleriá madrilenca .

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben
### Article connèxe

### Ligams extèrnes
* foto
* foto