open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
José Hernández Pueyrredon

**José Rafael Hernández y Pueyrredon**, mei coneishut com **José Hernández** (lo 10 de noveme de 1834 - lo 21 d'octobre de 1886), poèta e jornalista argentin, autor deu Martín Fierro, òbra epica gauchesca e de segur lo libe argentin mei famós.

Peu costat deu pair qu'èra d'origina espanhòu, e per la mair (ua cosia de Joan Martin Pueyrredon) qu'èra bearno-irlandés. Que vadó dens la proprietat familiau dens lo Partit de San Martín, Província de Buenos Aires. Orfanin de mair aus nau ans, que devó deishar l'escòla per'mor de la soa santat, e que ho educat dens la proprietat familiau on viscó au miei deus gaucho qui tribalhavan peu son pair en bèth apréner lo lor biais de víver e de parlar qui trobam dens Martín Fierro.

En 1857 que s'installè a Paraná e qu'esposè Carolina González Del Solar en lo 8 de junh de 1863. Qu'avón seis hilhas e un hilh.

Politicament que dehenó, enter 1852 e 1872 las idèas federaus contra las pretencions centralizatiças e egemonicas de la capitala. Qu'èran las annadas qui seguivan la caduda deu govern (qui revidicava ua posicion federau) de Juan Manuel de Rosas, vençut peus sons adversaris unitaris (e per d'autes federaus, com Justo José de Urquiza, qui l'abandonèn fin finala). Au maugrat deu son federalisme, Hernández que s'opausè a Rosas, per'mor de'u jutjat tiranic, en tot oposà's encara mei aus unitaris pro europeus e qui mesprèsavan e regetavan lo pòble e la cultura argentina. Per'mor d'aquò non s'estimava pas hèra la politica d'emigracion europèa qui anava cambiar lo país en impausar un biais de víver mei comerciau e ciutadan. Los massacres de gauchos patagons comés a la debuta deu sègla XXau per l'armada e jus lo govèrn radicau d'Hipólito Irigoyen (elejut per la classa meiana gessida de l'immigracion), que provèn qu'Hernández, eth medish decendent d'immigrats, non s'enganáva pas tròp.

En 1871 que participè a la susmauta gaucha miada per López Jordán mes la des.hèita que l'obliguè a exilià's a Brasil. Tornat en Argentina en 1874 que continuè a palejà's per la premsa e la politica. La soa mei grana victória que ho l'escaduda de Martín Fierro, un long poèma epic escrivut dens lo castelhan un pauc arcaïc e hèra especific deus gauchos, en octosillabs qui expriman las valors d'aunor e de libertat sancèra deus gauchos.En la léger, que cau pensar qu'aquesta òbra que deu estar acompanhada, dens la ficcion, per ua guitarra, com ac hasèvan los gauchos payadores. Aquò qu'ei exprimit per las purmèras paraulas: 

*"Aquí me pongo a cantar / au compás de la vigüela [...]"* (Aquiu que'm hiqui a cantar / au ritme de la guitarra).

Que's morí d'ua ataca cardiaca dens çò qui ei uei lo barri de Belgrano (mes qui en aquestas temporas n'èra pas qu'un camp au ras de Buenos Aires) .
Albert Abraham Michelson

left|80px|Medalha prèmi Nobel

**Albert Abraham Michelson** (n. en 1852, m.1931) foguèt un fisician american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1907.
Theodore William Richards

**Theodore William Richards** (n. en 1868, m.1928) foguèt un quimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1914.
Otto Wallach

left|80px|Medalha prèmi Nobel

**Otto Wallach** (n. 1847, m. 1931) foguèt un quimista alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1910.
Adieu Paure Carnaval

En temps de carnaval (demest los mai celèbres i a lo de Limós), se sòl cantar una cançon mentre que se crema un personatge que representa lo mal (se sona Palhassa dins lo País de Montpelhièr, Caramentran endacòm mai). 

Aquesta cançon que coneis fòrça variantas en foncion dels luòcs se sona: **Adieu Paure Carnaval**.
Aquí mai d’una varianta de la cançon :

## Version cantada a [[Limós]]

*Adieu paure, adieu paure*
*Adieu paure Carnaval*
*Tu te'n vas e ieu demòri*
*Adieu paure Carnaval.*

*Le buòu canta, l’ase dança*
*Le moton ditz la leiçon*
*E la lèbre canta l’crèdo*
*E l’aucèl ditz le pater.*

*Catarina la pissosa*
*Pòrta la civada als buòus*
*E de blat a las galinas*
*Si vòls que te fasquen d’uòus.*

*La joinessa fa la fèsta*
*Totis les qu’i èm ongan*
*E las filhas fan las còcas*
*Per celebrar Carnaval.*

*Pòt pas beure, pòt pas beure*
*Pòt pas beure qu’es bandat*
*A manjat tròp de salsissa*
*E de cambajon salat.*

**Repic**

*Adieu paure, adieu paure*
*Adieu paure Carnaval*
*Tu te'n vas e ieu demòri*
*Per manjar la sopa d’alh*

## Version del país de [[Montpelhièr]]

*Carnaval es un Joan fotre*
*Que nos fa manjar d'argent*
*L'enviarem se faire fotre*
*Duscas l'annada que ven*

*Adieu paure, adieu paure*
*Adieu paure Carnaval*
*As manjat tròp de saucissa*
*E de cambajon salat*

*Adieu paure, adieu paure*
*Adieu paure Carnaval*
*Tu te'n vas e ieu demòre*
*Per manjar la sopa d'alh.*

## Version cantada en [[Provença]]

**Refrin**
*Adieu paure, adieu paure,*
*Adieu paure Carnaval*

*Carnaval èra un bòn òme*
*Qu’avié fach son testament.* (bis)

*Aviá ren laissat a sa frema,*
*Encar mens a seis enfants.* (bis)

*Tu te’n vas e ieu me laissas*
*Ambé lei borsons curats.* (bis)

*Tu te’n vas e ieu demòri*
*Per manjar la sopa d’alh* (bis)

*Tu te’n vas e ieu m’entòrni*
*Adieu paure Carnaval.* (bis)

## Una autra varianta

*Adieu paure, adieu paure,*
*Adieu paure Carnaval*
*Tu te'n vas e ieu demòri*
*Adieu paure Carnaval*

*Tu te'n vas e ieu demòri*
*Per manjar la sopa d'alh*
*Per manjar la sopa d'òli*
*Per manjar la sopa d'alh*

*Adieu paure, adieu paure,*
*Adieu paure Carnaval*
*La joinessa fa la fèsta*
*Per saludar Carnaval*

*La Maria fa de còcas*
*Amb la farina de l'ostal*
*Lo buòu dança, l'ase canta*
*Lo moton ditz sa leiçon*
*La galina canta lo Credo*
*E lo cat ditz lo Pater*

## La cançon e los cantaires occitans

Aquesta cançon es estada cantada per maites cantaires, o grops, occitans coma Patric, Gacha Empega, Coròu de Berra, Jan Mari Carlotti, Patrick Vaillant, Lo Seriòl etc...

La melodia de la cançon foguèt emplegada tanben en França per servir de generic a un programa sonat *Bonne nuit les petits* amb un personatge sonat Nounours.

## Ligams extèrnes
*  Portal de musica tradicionala del País de Niça
*  Portal de Mamalisa amb fòrça cançons, breçairòlas tradicionalas e sa musica
*  Sit ric de totas las variantas e variacions que se pòdon trobar sus la cançon
*  Paraulas e recordar sus 100chansonsdeprovence.com
Mar de Japon

La **mar de Japon** o **mar de l'Èst** es una mar situada a l'oèst de l'ocean Pacific, enrodada a l'èst per las illas Japonesas d'Hokkaidō, Honshū e Kyūshū, a l'oèst per la peninsula coreana, e al nòrd per Russia e las illas Sakhalin.

La mar es religada a d'autras mars per sièis estreches paucs prigonds :
* l'estrech de Tartaria (o estrech de Mamiya) entre lo continent asiatic e las illas Sakhalin, la religa a la mar d'Okhotsk ;
* l'estrech de La Perosa (o estrech de Soya) entre las illas de Sakhalin e Hokkaidō, la religa a la mar d'Okhotsk ;
* l'estrech de Tsugaru entre las illas de Hokkaidō e Honshū, la religa a l'ocean Pacific ;
* l'estrech de Kanmon entre las illas de Honshū e Kyūshū, la religa a la mar interior de Seto ;
* l'estrech de Tsushima entre las illas de Kyūshū e Tsushima, la religa a l'ocean Pacific ;
* l'estrech de Corèa (estrech de Tsushima) entre las illas de Kyûshû e la peninsula coreana, la religa a la mar de China Orientala et a l'estrech de Jeju.
* L'estrech de Jeju entre la peninsula coreana e illas Jeju, la religa a la mar Jauna.

Lo punt mai prigond es de 3742&nbsp;m jol nivèl de la mar; la fonsor mejana es de 1752&nbsp;m. La superficia de la mar es d'a pauc près 978&nbsp;000&nbsp;km². La mar a tres bacins principals : lo bacin de Yamato situat al sud-èst de la mar de Japon ; lo bacin de Japon al nòrd ; lo bacin de Tsushima al sud-oèst. Lo bacin de Japon es la region pus prigonda de la mar, alara que las aigas mens prigondas se tròban dins lo bacin de Tsushima.

Suls ribatges orientals, los platèus continentals de la mar son largs, mas suls ribatges occidentals, al long de la còsta coreana, son estreches, amb en mejana 30&nbsp;km de larg. L'aiga cauda de la mar contribuís al clima doç de Japon.

Lo nòrd e lo sud-èst de la mar son los sectors mai rics per la pesca. L'importància de la pesca en mar es plan illustrada per las reclamacions mutualas sus Takeshima / Dokdo per Japon e la Corèa del Sud. La mar es tanben importanta per sos minerals, l'arena de magnetita, son gas natural e lo petròli.

## Bregas sul nom
Dins la màger part dels païses, es nomenada la "mar de Japon". En japonés, *Nihonkai* (日本海), en chinés *Rìběnhǎi* (日本海) e en rus *Iaponskoie more* (Япо́нское мо́ре). E mai aquesta apelacion siá contestada per las doas Corèas, la "mar de Japon" es lo nom oficial retengut per l'Organizacion Idrografica Internacionala en 1928 e per l'Organizacion de las Nacions Unidas. 

Dins lo passat, s'es apelada indistintament "mar de l'Èst", "mar de Corèa", "mar de Japon" e "mar Orientala". A partir del sègle XIX l'apelacion de "mar de Japon" es devenguda predominanta sus las mapas geograficas. 

En Corèa del Sud, aquela mar es nomenada la "*Donghae*" (동해; 東海, mar orientala, ou "mar de l'Èst" ) e en Corèa del Nòrd, la "*Joseon Donghae*" (조선동해; 朝鮮東海, ou "mar Orientala de Corèa" ). Dempuèi los ans 1990, Corèa, encara fòrça patacada per l'imperialisme japonés, milita per far remplaçar l'apelacion de "mar de Japon" per lo tèrme de "mar de l'Èst".
De notar que dins mantuna lenga europèa, es la mar Baltica qu'es sonada "mar de l'Èst" (*Ostsee* en alemand, *Oostzee* en neerlandés, etc.).

## Referéncias
Fleròvi

Lo **fleròvi** (ancian nom provisòri **ununqüadi** o **ununquadi**, de simbòl Uuq) es un element quimic, de simbòl Fl e de numèro atomic 114.
Félix Loustau

**Félix Loustau** (nom occitanizat eventuau: *Fèlix Lostau*), Avellaneda, província de Buenos Aires, (25 de deceme de 1922 - 5 de genèr de 2003), jogador de fotbòl argentin d'origina occitana qui joguè dens la famosa ataca de River Plate coneguda com *[[La Maquina|La Máquina]]*.

Que joguè en las divisions inferioras deu Racing Club dinc au dia qui, aus 17 ans, un recrutaire e'u prepausè de signar per  River Plate. Qu'i debutè en 1942, en bèth bastir la *Máquina*, dab Juan Carlos Muñoz, José Manuel Moreno, Adolfo Pedernera e Ángel Labruna. 

Qu'ei atau que comencè ua de las temporas mei bonas de River Plate, qui portè 8 títols deu Campionat argentin dens la veirina deu club (1942, 1945, 1947, 1952, 1953, 1955, 1956 e 1957). Per'mor deu son fisic e deus sons movements, que ho chafrat *Chaplin*. 

Que portè la camiseta de la seleccion argentina de fotbòl en 28 partidas, e dab era que ganhè tres edicions de la Copa América (1945, 1946 e 1947). En 1958, après aver jogat 365 partidas  dab  River Plate (on e marquè 101 gòls), que passè a Estudiantes de La Plata, on acabè la soa carrièra aqueth quite an. 

Arron, que ho entraïnaire e professor dens l'escòla d'entraïnaires de la Federacion Argentina de Fotbòl.
Richard Martin Willstätter

**Richard Martin Willstätter** (n. en 1872, m.1942) foguèt un quimista alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1912 per sas recèrcas suls pigments de las plantas e especialament sus la clorofilla.
Victor Grignard

**François Auguste Victor Grignard** (n. 1871, m. 1935) foguèt un quimista francés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1912, amb Pau Sabatièr.
Epicrionops

Aqueste genre compren d'espècias d'anfibians localizadas en Colómbia, Eqüator, Peró, Guyana e Veneçuèla.

## Lista de las espècias
* *[[Epicrionops bicolor]]* Boulenger, 1883
* *[[Epicrionops columbianus]]* (Rendahl and Vestergren, 1938)
* *[[Epicrionops lativittatus]]* Taylor, 1968
* *[[Epicrionops marmoratus]]* Taylor, 1968
* *[[Epicrionops niger]]* (Dunn, 1942)
* *[[Epicrionops parkeri]]* (Dunn, 1942)
* *[[Epicrionops peruvianus]]* (Boulenger, 1902)
* *[[Epicrionops petersi]]* Taylor, 1968
George Albert Boulenger

**George Albert Boulenger** es un zoologista britanic d'origina bèlga, nascut lo 19 d'octobre de 1858 a Brussèlas e mòrt lo 23 de novembre de 1937 a Saint-Malo.

Son filh es lo zoologista Edward George Boulenger (1888-1946).

## Vejatz tanben
### Ligams extèrnes
* version escanada de Fauna of British India. Volum Reptilia e amphibia per Boulenger
Classificacion classica

En biologia, la **classificacion classica** vòl dire la classificacion scientifica acceptada. S'opausa a la classificacion filogenetica, qu'es la classificacion scientifica novèla, en utilizant las sequéncias d'ADN e l'analisi cladistica.

En botanica, la classificacion classica dels angiospèrmes es la classificacion de Cronquist (1981) e la classificacion filogenetica dels angiospèrmes e la classificacion APG (1998) o la classificacion APG II (2003).

## Diferentas classifications
La classificacion classica a evoluit gràcias al trabalh de grands taxinomistas. Trabalhs que son estats integrats siá complètament, siá parcialament per la comunautat scientifica. Mas, contràriament a Linné, la màger part dels taxinomistas an trabalhat sus un ensemble restrench d'espècias.

Vaquí qualques unas d'aquestas classificacions:
* Vegetals en general
** Classificacion de Engler (1877, 1909 puèi 1924) per Adolf Engler
** Classificacion de Wettstein (1935) per Richard Wettstein
* Plantas de granas (Spermatophytes) en particular
** Classificacion de Candolle (1819 puèi 1824 a 1873) per Augustin Pyrame de Candolle
** Classificacion de Bentham e Hooker (1862 a 1883) per George Bentham e Joseph Dalton Hooker
* Plantas de flors (Angiospèrmes) en particular
** Classificacion de Takhtajan (1954 puèi 1997) per Armen Takhtajan
** Classificacion de Cronquist (1968 puèi 1988, la grand òbra de 1981) per Arthur Cronquist basada sus la de Takhtajan~
**: Es la classificacion oficiala de las taxobox d'angiospèrmes dins wikipèdia
**: ITIS seguís aquesta classificacion
** Classificacion de Thorne (pauc utilizada) (1992, 2000, 2002) per Robert Folger Thorne
** Classificacion de Dahlgren (pauc utilizada) (1975, 1983, 1989) per Rolf Martin Theodor Dahlgren
* Ausèls
** Classificacion de Howard e Moore per Richard Howard e Alick Moore
** Classificacion de Sibley-Ahlquist per Charles Gald Sibley e Jon Edward Ahlquist recenta e prenent en compte l'ADN
**: ITIS seguís www.zoonomen.net
** Classificacion de Monroe per Burt Monroe.
* Mamifèrs
** *Mammal Species of the World: a Taxonomic and Geographic reference * de Don E. Wilson e DeeAnn M. Reeder, Smithsonian Institution Press, Washington, 1993
Rhinatrema

Aqueste genre compren una espècia d'anfibians localizada en Guaiana francesa, Surinam, Guyana e Brasil :

* *[[Rhinatrema bivittatum]]* (Guérin-Méneville, 1838)
Condicions normalas de temperatura e de pression

En quimia o en fisica, lei **Condicions normalas de temperatura e de pression** permeton de definir sensa ambigüitat l'estat (gasós, liquid, solid) d'un còrs e pus generalament sei caracteristicas (massa volumica, indèx de refraccion, etc.)

La temperatura e la pression de l'aire vàrian d'un ponch de la Tèrra a un autre, e vàrian tanben en un ponch en foncion dau temps. Aquelei valors jògan un ròtle important dins de procès quimics e fisics nombrós, particularament dins lei procès de mesura. Es donc necessari de definir de condicions *normalas* de temperatura e de pression, onte lo tèrme *normau* remanda a una nòrma (valor arbitrària de referéncia acceptada d'un comun acòrd), e non pas a una valor *abituala*.

L'expression **condicions normalas de temperatura e de pression** (abreujada en **CNTP**) designa una temperatura de  () e una pression de  (o 1,013 25 bar).

Remarcas :
* se pòt tanben definir la nocion de **condicions ambientas de temperatura e de pression**.
* l'Organizacion de l'Aviacion Civila Internacionala definís d'autrei valors, en foncion de l'altitud (cf. lo tablèu seguent).

#### Tablèu de valors
Tolosa Fotbòl Club

Lo **[[Tolosa]] Fotbòl Club** (en francés *Toulouse Football Club*) es un club de fotbòl occitan fondat en 1970. Lo club jòga ara en Liga 1 francesa. Dempuèi 2017, lo club utiliza l'istòria d'un autre TFC per se dire creat en 1937, quitament sul logò. En 2020 es crompat per RedBird Capital Partners, un fons d'investiment estatunidenc.

## Palmarés

* **Campionat de França de D2** **(3)**:
** **Campion** : 1982, 2003, 2022.
* **Copa de França** : 2023.

## Ligams extèrnes

*  Sit oficial
*  Fòrum non oficial
UNICEF

Creada per l'Assemblada Generala de las Nacions Unidas en 1946 per tal d'ajudar los enfants d'Euròpa 

aprèp la Segonda Guèrra Mondiala, l**'UNICEF** o **UNICÈF** foguèt coneguda d'en primièr jol nom *United Nations International Children's Emergency Fund* (Fons Internacional d'Emergéncia de las Nacions Unidas pels Enfants).

En 1953, l**'UNICEF** venguèt un Organisme Permanent al sen de las Nacions Unidas, amb la carga d’ajudar los enfants paures dels païses en via de desvolopament. Son nom foguèt cambiat en **Fons de las Nacions Unidas per l'Enfança**, mas s'es gardat l'acronim **UNICEF** qu'es lo nom que se li coneis fins ara. En 1965 li foguèt decernit lo Prèmi Nobel de la Patz.

En 2006 li foguèt atribuit lo Premio Príncipe de Asturias de la Concordia .

## Vejatz
* Nacions Unidas

## Ligams extèrnes
*  Pagina web d'UNICEF
*  Pagina Oficiala de l'Institut Nobel, Prèmi Nobel de la Patz 1965
*  Fondacion Príncipe de Asturias, Príncipe de Asturias de la Concordia 2006
Max Born

**Max Born** (n. en 1882, m.1970) foguèt un fisician alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1954.
Acronim

L**'acronim** (del grèc ἄκρον, *akron*, "extremitat" + ὄνυμα, *onyma*, "nom"), es un mot, una abreviacion formada a partir de las letras o las sillabas inicialas dels mots d'una frasa o d'una definicion.

## Generalitats
Son los acronims un fenomèn lingüistic recent, venguts corrents pendent lo sègle XX subretot dins l'ambient de la lenga anglesa e tanben del francés.
Dins d'autras lengas l'emplec dels acronims pòt èsser mens popular coma per exemple en italian, a mai se d'unes son coneguts internacionalament coma FIAT.

Dins d'autras lengas l'estructura del mot fa de mal crear d'acronims coma dins lo cas del berbèr.

Los acronims s'emplegan fòrça dins los domenis tecnics, e aital d'unes mots qu'èran a la debuta d'acronims son venguts de mots de cada jorn e l'origina de son nom es estada doblidada. Es lo cas de lasèr (**L**ight **A**mplification  by **S**timulated **E**mission of **R**adiation inicialament) o de radar (de l'anglés **Ra**dio **D**etection **a**nd **R**anging) per exemple. 

Los acronims venon de mai en mai emplegats dins la vida de cada jorn per designar las novèlas realitats administrativas, tecnicas o scientificas que nos environan. Dins l'estat francés qualqu'un pòt venir un SDF (Sans Domicile Fixe) aprèp un PACS (Pacte Civil de Solidarité) pas gaire capitat, demandar puèi lo RMI (Revenu Minimum d'Insertion) abans d'anar a l'ANPE (Agence Nationale pour l'Emploi).

## Vejatz tanben

### Articles connèxes
* Retroacronimia ;
* Retronimia ;
* Acronimia recursiva ;
* Lista de siglas.

### Ligams extèrnes

*  Bancas de donadas d'un grand nombre d'acronims e siglas en 7 lengas
*  Bancas de donadas d'un grand nombre d'acronims
*  Diccionari de siglas e acronims
Fotbòl Club de Seta 34

Lo **Fotbòl Club de [[Seta]] 34** (en francés *Football Club de Sète 34*) es un club francés de fotbòl fondat en 1900. Lo club jòga adara en campionat Nacional. Lo FC Seta a ganhat dos campionats de França e doas copas de França dins las annadas 1930.

## Palmarès
***[[Liga 1|Campionat de França]]** (**2**) :
****Campion** : 1934 e 1939.
***[[Copa de França de football|Copa de França]]** (**2**) :
****Venceire** : 1930 e 1934.
****Finalista** : 1923, 1924, 1929 e 1942.

## Ligams extèrnes

*  Sit oficial
Walther Bothe

**Walther Wilhelm Georg Bothe** (n. en 1891, m.1957) foguèt un fisician alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1954 amb Max Born.
Liga dels Campions de l'UEFA

La **Liga dels Campions de l'UEFA** es la melhora competicion europèa de fotbòl qu'un club pòt jogar. Es disputada cada an.

## Istòria

La Copa dels clubs campions europèus foguèt fondada en 1955 sus una idèa del jornal francés *L'Équipe*. Èra jogada solament amb de partidas Anar-Retorn e la competicion era reservada als campions nacionals.

En 1992-1993, la competicion càmbia de formula (introduccion de las polas) e va devenir la Liga dels Campions. L'Olimpic de Marselha es lo premier club de remportar aquesta competicion sota aquel nom. En 1998, pòt participar mai d'un club per país en foncion del reng UEFA d'aquel país.

## Ligams extèrnes
*  Sit oficial ;
*   Règlament ;
*  Estadis de la liga dels Campions ;
* UEFA CHAMPIONS LEAGUE RANKINGS AND MORE...

----
Toponimia occitana

Los noms de luòcs d’Occitània an sovent per origina un mot occitan. Tanben pòdon aver una origina germanica, celtica o pre-indoeuropèa.
Dempuèi la conquèsta, pòdon prene de noms d'origina francesa, autres còps occitanizats, uèi sovent gardats.

L’abséncia d'oficialitat dels noms de luòc se traduís per:
* en França, la francizacion grafica del nom (per ex. Milhau > Millau mas Graulhet)
* en Itàlia, l’italianizacion grafica del nom (per ex. Sant Pèire > Sampeyre). A l’epòca fascista s’italianizèt mai encara lo nom (de 1940 a 1955: Sampeire).
* en Aran, l’espanholizacion (de còps via lo catalan) foguèt seguida, en 1984 per una reoccitanizacion de la toponimia: Viella-Mitg-Arán (fòrma espanholizada) > Viella e Mijaran.

## Lo Projècte de restitucion dei noms geografics

***La Mapa Occitana** e sa cartografia collaborativa : Geoccitania (Institut d'Estudis Occitans)

## Bibliografia

*  Bénédicte et Jean-Jacques Fénié. *Toponymie occitane*, Bordèu: Sud Ouest Université, 1997, 126 paginas.
* Christian Hérilier. *Toponimia occitana: les noms des communes de l'arrondissement de Thiers (P de D)*, Tièrn: Agència Carcular, 1989, 48 paginas.
* Ernèst Negre. *Les noms de lieu du Tarn*. 1954, espandit en 1959, reed. 1972

## Ligams extèrnes
* Basa toponimica en occitan
Agustin Pichòt

**Agustin Pichòt** (en espanhòu, *Augustín Pichot*, Buenos Aires lo 22 d'agost de 1974), jogador de rugbi de XV argentin d'origina occitana, actuau capitani de l'equipa d'Argentina e ancian capitani de l'equipa de rugbi de Bristol. Qu'ei considerat uns deus miei de mesclanha los mielhers de las annadas 2000. Que joguè en Argentina dab lo CASI ("Club Atlético de San Isidro") dinc a 1997, puish en Anglatèrra dab lo Bristol Rugby e, adara, que jòga dens lo Campionat de França peu Stade Français.

## Carrièra

Pichòt que comencè la soa carrièra en abriu de 1995 pendent lo viatge deus Pumas entà Austràlia. Qu'i marquè lo sol ensai, Argentina d'un partit ganhat peus Wallabies 53 a 7 a Brisbane. La medisha annada que ho causit tres còps mei peus Pumas per jogar los partits tests contra Romania, Itàlia e França en octobre. L'annada seguenta que jogué dus autes partits tests contra França e un contra Uruguai en junh (qu'i marquè un ensai). En 1997, au mes de octobre e noveme que joguè quate tests contra Itàlia, França e Austràlia en bèth marcar un ensai contra los  Wallabies. Que's mudè a Richmond durant la sason 1997/98 per passar a Bristol.

Pichòt que joguè seis còps durant la sason internacionau 1998: tres còps contra França, contra Itàlia, Romania e Galas, en bèth marcar contra Galas e Romania.  La Copa deu monde de Rugby en Galas que balhè a Pichòt lo parat de jogar tests contra l'òste en junh, e d'autes tests contra Escòcia e Irlanda en agost, marcant un ensai en aqueth darrèr. Que joguè cinc partits durant la Copa deu Monde e que qu'ajudè Argentina a arribar aus quarts de finau on, cap a França, que perdén 26-47 (Pichòt que ho enter los qui marquèn ensais per Argentina).

Arron la Copa deu Monde, Pichòt que vadó peu purmèr còp capitani de l'equipa d'Argentina per lo test contra Irlanda en junh de 2000 que ganhè Argentina 34 points a 23. Que i avó quate autes partits, dus contra lo campion, Austràlia, e après contra Africa deu Sud e Anglatèrra en noveme. Que joguè ueit tests en 2001, e qu'avó lo parat d'estar capitani d'Argentina tres còp mei, contra Uruguai, los Estats Units d'America e Canadà en mai.  Que joguè seis tests l'annada seguenta com capitani per dus partits (en junh contra Anglatèrra e Africa deu Sud).

Arron, en 2003, Pichòt que passè au *Stade Français* on junté los autes jogadors argentins Juan Martín Hernández, Ignacio Corleto e Diego Domínguez. Que joguè dus tests durant lo mes d'agost 2003, en estant capitani deus Pumas contra Uruguai. Que ho tanben causit per lo partit d'ubertura de la Copa deu Monde 2003 contra, Austràlia, l'òste. Los Wallabies que ganhèn lo partit 24 a 8. Que marquè tanben essais en los partits per *pool* contra Uruguai e Canadà. Que continuè d'estar capitani contra Irlanda, perdut 15 a 16. Que demorè capitani peus partits tests seguents.

## Ligam
* Site Official
* Perhiu deu Stade Français
* Perhiu deu jogador e estatisticas
* Perhiu deu jogador e estatisticas
*Pichot a Bristol
Arsèni Vermenosa

**Arsèni Vermenosa** (Vielha d'Aitrac, Auvèrnhe, 27 de setembre de 1850 - Aitrac, 8 de genièr de 1910) z-es un daus poètas occitans mai famós dau país d'Auvèrnhe. Fuguèt un membre eminent e animaire dau Felibritge d'Auvèrnhe. Visquèt quauques annadas a ras de Toledo (Espanha) amb sa familha, d'ont, tre 1879, mandèt de collaboracions a l*'Avenir du Cantal*. S'installèt mai tard a Orlhac e s'avodèt intensament a chantar son país e sas gents, dins l'esperit dau Felibritge. 

"L'Avenir du Cantal" èra lo jornal dau Partit Radical, d'esquèrra (anuèit puslèu antioccitan). Son chap dins lo departament de Chantau, Auguste Bancharel, publicava de suplements dau jornal en lenga d'òc. Lo jove Arsèni Vermenosa teniá per aquelas idèas e manifestava un cèrt anticlericalisme. Mai tard visquèt una evolucion progressiva cap a la religiositat, e escriguèt dins d'autres revistas e jornals, amb un ton devociós.

Aprèp la desfaita francesa de 1870, escriguèt, coma Frederic Mistral, de poèmas patriotics franceses en occitan.

## Òbras
* *Flor de Brossa <Flour De Brousso>* (1896)
* *Jos la Clujada <Jous la Cluchado>* (1909)
* *En plein vent* (1900), recuèlh en francés
* *Mon Auvergne*, recuèlh en francés amb de comentaris que s'i fa sentir l'occitan.

## Ligams extèrnes
* Pagina d'un sit auvernhat sus Arsèni Vermenosa
* Sit consacrat a Vermenosa per sa vila Eitrac, pas qu'en francés per ara
* ''Poèmes d'Auvergne'' d'Arsèni Vermenosa dits per Alphonse Establie a Deezer (fons de la Bibliothèque Nationale de France http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k8820354p.r=dialecte.langFR)
* Lectura del poema ''Viva la libertat!'' de 1908
* poema ''Viva la libertat!'' de 1908 publicat dins la revista "Vai-i qu'as paur !"
* Tèxtes d'Arsèni Vermenosa sus Wikisource
Kenneth Joseph Arrow

**Kenneth Joseph Arrow** (n. en 1921) es un economista american qu'a recebut lo Prèmi Nobel d'Economia en 1972.
Tantal (mitologia)

Dins la mitologia grèga, **Tantal** (en grèc ancian  / *Tántalos*, l raprochament amb  / *tálas*, « malurós », es una etimologia populara) es un mortal, filh de Zèus e de la ninfa Plotò, e rei de Frigia o de Lidia. Es l'espós de Dioné, filha d'Atlàs, e lo paire de Pelops e Niobé. 

## Vejatz tanben

* Atrids ;
* Mimetisme.
Osama bin Laden

**Osama Muhammed Awad bin Laden** (10 de febrièr de 1957-2 de mai de 2011) foguèt un miliardari saudita e un dels caps principals d'Al-Qaida, movement que s'es atribuit la responsabilitat de divèrses atemptats terroristas dins lo mond. 

Lo 2 de mai de 2011, divèrses mejans de premsa anoncièron que Bin Laden seriá mòrt abatut a traches en Paquistan e que lo sieu còrs seriá en mans d'oficials nòrd-americans; la confirmacion oficiala, basada en pròvas d'ADN foguèt donada minutas après pel president d'Estats Units d'America, Barack Obama.
Giosuè Carducci

**Giosuè Carducci** (n. 1835 - m. 1907) èra un escrivan italian. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1906. Foguèt tanben deputat e senator. Demest sas òbras, cal notar lo poèma *[[Jaufre Rudèl]]* (1888).

## Jaufre Rudèl
Tèxte del poèma:

JAUFRÉ RUDEL

Dal Libano trema e rosseggia
su 'l mare la fresca mattina:
da Cipri avanzando veleggia
la nave crociata latina.
A poppa di febbre anelante
sta il prence di Blaia, Rudello,
e cerca co 'l guardo natante
di Tripoli in alto il castello.

In vista a la spiaggia asiana
risuona la nota canzone:
"Amore di terra lontana,
per voi tutto il cuore mi duol".
Il volo di un grigio alcione
prosegue la dolce querela, 
e sovra la candida vela
s'affligge di nuvoli il sol.

La nave ammaina, posando
nel placido porto. Discende
soletto e pensoso Bertrando, 
la via per al colle egli prende.
Velato di funebre benda
lo scudo di Blaia ha con sè:
affretta al castel: - Melisenda
contessa di Tripoli ov'è?

Io vengo messaggio d'amore, 
io vengo messaggio di morte:
messaggio vengo io del signore
di Blaia, Giaufredo Rudel. 
Notizie di voi gli fur porte,
v'amò vi cantò non veduta:
ei viene e si muor. Vi saluta,
Signora, il poeta fedel. -

La dama guardò lo scudiero
a lungo, pensosa in sembianti:
poi surse, adombrò d'un vel nero
la faccia con gli occhi stellanti:
- Scudier, - disse rapida - andiamo.
Ov'è che Giaufredo si muore?
Il primo al fedele rechiamo
e l'ultimo motto d'amore. -

Giacea sotto un bel padiglione
Giaufredo al conspetto del mare:
in nota gentil di canzone
levava il supremo desir.
- Signor che volesti creare
per me questo amore lontano,
deh fa che a la dolce sua mano
commetta l'estremo respir! -

Intanto co 'l fido Bertrando
veniva la donna invocata;
e l'ultima nota ascoltando
pietosa ristè su l'entrata:
Ma presto, con mano tremante
il velo gettando, scoprì
la faccia; ed al misero amante
- Giaufredo, - ella disse, - son qui. -

Voltossi, levossi co 'l petto
su i folti tappeti il signore,
e fiso al bellissimo aspetto
con lungo sospiro guardò.
- Son questi i begli occhi che amore
pensando promisemi un giorno?
E' questa la fronte ove intorno
il vago mio sogno volò? -

Sì come a la notte di maggio
la luna da i nuvoli fuora
diffonde il suo candido raggio
su'l mondo che vegeta e odora,
tal quella serena bellezza
apparve al rapito amatore,
un'alta divina dolcezza
stillando al morente nel cuore.

- Contessa, che è mai la vita?
E' l'ombra d'un sogno fuggente.
La favola breve è finita,
il vero immortale è l'amor.
Aprite le braccia al dolente.
Vi aspetto al novissimo bando.
Ed or, Melisenda, accomando
a un bacio lo spirto che muor -

La donna su 'l pallido amante
chinossi recandolo al seno,
tre volte la bocca tremante
co 'l bacio d'amore baciò.
E il sole dal cielo sereno
calando ridente ne l'onda
l'effusa di lei chioma biona
su 'l morto poeta irraggiò.


## Referéncias
Rudolf Christoph Eucken

**Rudolf Christoph Eucken** (n. 5  de genièr de 1846, m. 15  de setembre de 1926) foguèt un filosòf alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1908.
Tantal (quimia)

Lo **tantal** es un element quimic del tablèu periodic, de simbòl **Ta** e de numèro atomic 73. Es un metal de transicion rar, dur e de color gris-blau. Possedís una fòrt bona resisténcia a la corrosion. Se tròba dins lo mineral apelat *[[tantalit]]* e dins cèrts oxids, associat al niòbi, per exemple lo coltan. Lo tantal s'utiliza per la fabricacion d'instruments cirurgicals e d'implants perque reagís pas amb los fluids corporals.
Mycteria

Lo genre ***Mycteria*** compòrta las quatre espècias de **tantals**.

## Lista de las espècias

* Tantal d'America — *[[Mycteria americana]]* Linnaeus, 1758 — *Wood Stork*
* Tantal blanc — *[[Mycteria cinerea]]* (Raffles, 1822) — *Milky Stork*
* Tantal ibis — *[[Mycteria ibis]]* (Linnaeus, 1766) — *Yellow-billed Stork*
* Tantal indian —. *[[Mycteria leucocephala]]* (Pennant, 1769) — *Painted Stork*
Egiptologia

L**'egiptologia** qu'ei la disciplina qui a per objectiu l'estudi de la civilizacion qui viscó e ocupè  e mei que mei la benda fertila de la vath de Nil enter lo millenni V abC e lo sègle IV de l'èra crestiana (quan l'espandiment deu cristianisme acabè dab la religion egipciana e, dab era, l'utilizacion deu son sistèma d'escritura).

Los documents utilizats en egiptologia be son divèrs anant d'artefactes de tota traca trobats suu terren, de monuments de gran endom, dinc aus tèxtes trobats sus aqueths monuments e aus testimoniatges de tot escantilh (papirs, tauletas d'argela, tèxtes biblics, tèxtes grècs o romans) de totas las epòcas.

Lo desbromb de la lectura deus sistèmas d'ecritura e de la lenga egipciana antica (dens los son divèrs estats) non deishè pas, dinc au sègle XIX, com hont d'informacion suber l'Egipte antica, pas sonque los testimoniatges en lengas conegudas alavetz com ac èran l'ebrieu, lo grèc e lo latin.

L'entrada dens l'èra de l'egiptologia modèrna que ho lo hrut deu famós erudit filològ e cercaire occitan Joan Francés Champolion de Fijac qui, lo purmèr, e tornè léger los ieroglifs (un deus sistèmas d'escritura de l'Egipte antic) mercés a la soa coneishença deu còpte e au descobriment, per l'armada de Napoleon, de la Pèira de Roseta (qui pòrta un tèxt egipcian arrevirat en grèc, lenga qui, au contra de l'egipcian, èra coneguda deus Europèus d'aqueth temps).
Vença

**Vença** (*Vence* en francés) es una comuna d'Occitània, en Provença, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

## Toponimia
Lo nom portat en títol e donat per Laurenç Revest, *Vença*, amé *e* barrada, sembla l'adaptacion dau nom que eu-meteis fornís en grafia mistralenca, *Venço*; çaquelà, Mistral escriu *Vènço*, amé *è* dobèrta. Normalament, en provençau *-en* s'articula [-ɛn] per subrevolucion e fau benlèu comprene *Vènço*.

Dauzat e Rostaing citan d'atestacions ancianas : *Ouintion* (sègle II), *Vensiensis episcopus* (442), *a Ventio (585), *Ventia* (sègle XII, en latin).
Per leis autors, puslèu que un nom d'òme latin *Vencius* o una divinitat locala *Vintius*, Vença/Vènça representa un tèma preceltic *vĭn-t*, « nautor », qu'explica tanben los noms de montanhas [[Ventor]] e [[Mont Venturi|Venturi]].

Per [[Xavier Delamarre]], la fòrma d'origina es *uintion*, la proprietat dau dieu Vintios (lo tèma **uintio-* es celtic); lo nom amé sa finala nasala es lo denominatiu neutre d'un teonime atestat per d'inscripcions, *Vintius''. L'autor se pronóncia pas sus leis montanhas Venturi e Ventor .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben

## Liames extèrnes

## Nòtas
Senet

Lo **senet** qu'ei un jòc de taula de l' e considerat lo mei vielh conservat dinc a uei lo dia puish que las recèrcas arqueologicas que'u hen remontar a l'entorn de las annadas 3500 abans l'èra crestiana, qu'ei a díser, l'epòca predinastica.

## Règlas

Probable ajòu d'autes jòcs de taula com los Chivaus, lo jòc de l'auca e aute Parchesi, lo senet que's joga dab ua taula, pèças de colors diferentas entà que cada jogador pòsqui destriar las soas, e ua mena de dat.
 
Lo dat deu senet n'ei pas cubic com los de uei lo dia e, en vertat, qu'ei compausat de quate tròç de husta dab duas caras desparièras (ua plata e l'aute arronda). Los quate que son lançats amassas e la resulta numerica que's compta segon las combinasons de caras que pareishen. Aquò que balha la possibilitat de har un 1 (un tròç que muisha la cara plata), 2, 3, 4 (respectivament autants de caras platas) e 6 (sonque caras arrondas). Non i a donc pas cap lòc peu 5.

Lo pretzhèit deu jòc qu'ei de har sortir totas las pèças de la taula (lo purmèr jogador a escàde's i que ganha). Segon las versions, que's comença en pleant la purmèra linha en alternar las pèças deus dus jogadors (ua auta version que consisteish a las har entrar chic a chic sus la taula). 

Entà poder sortir las soas pèças, los jogadors non deven pas n'aver cap demorada sus la purmèra linha. Quan ua pèça e cad sus ua de l'aute jogador qu'escàmbian las loas posicions. Totun aquò non's pòt pas har si duas pèças deu medish jogador e's segueishen (que "s'emparan" alavetz) e, se tres pèças parièras e's segueishen, l'aute jogador non las pòt pas quitament despassar.

Lo tablèu que compta casas especiaus com *nun* (la mar grana celestiau, la 27), lo jogador qu'i cad que deu tornar entà la casa *ankh* ("vita", la 16). La casa *nefer* ("beutat", casa 26) b'empara e las pèças qu' i caden, alavetz, que son a l'acès de las atacas de l'aute jogador. 

Entà har sortir ua pèça que cau har lo nombre exacte e non se pòt pas sortir de las casas 28, 29 e 30 sens respectivament har 3, 2 o 1.
Pont de Rialto

Lo **pont de Rialto** (en italian **ponte di Rialto**) a Venècia es un dels tres ponts - amassa amb lo Pont de l'Acadèmia (*Ponte dell'Accademia*) e lo Pont dels Descauces (*Ponte degli Scalzi*) - que traversan lo Canal Grande (Grand canal). Un quatren pont, pas luènh de Piazzale Roma, projècte de l'arquitècte valencian Santiago Calatrava, es actualament en construccion. Lo pont de Rialto demòra lo pont mai ancian e sens dobte lo mai famós.

Lo primièr passatge sul Canal Grande foguèt un pont de barcas construït en 1181 per Nicolò Barattieri, que eresse, tra l'altro, a mai las doas colomnas a la Plaça Sant Marc. Foguèt sonat *Pont de la Moneda* (*ponte della Moneta*), aparentament per encausa de la Zecca que figurava al costa de la dintrada orientala. 

L'importància creissenta del mercat de Rialto sus la riba orientala del canal faguèt aumentar lo trafic sul pont flotaire. A l'entorn de 1250 foguèt remplaçat per un pont de fusta. L'estructura èra constituida de doas rampas inclinadas que se reünissián dins una seccion centrala mobila, que podiá èsser levada per permetre lo passatge de las naus mai nautas. Per encausa de l'associacion estrecha amb lo mercat, lo pont cambièt son nom e venguèt lo Pont de Rialto. Pendent la primièra mitat del sègle XV long dels costats del pont foguèron bastits dos rengs de negòcis. Las talhas que provenián de l'activitat comerciala, e anavan a la tresorariá d'estat, contribuissián a la manutencion del pont.

La manutencion èra essenciala per l'estructura de fusta. En 1310 lo pont foguèt parcialament cremat pendent la revòlta menada per Bajamonte Tiepolo. En 1444 se destrantalhèt jol pes de las gents reünidas per assistir a una desfilada de barcas. Una autra esbudelada se faguèt en 1524.

En 1503 foguèt prepausada per primièr còp la construccion d'un pont de pèira. Pendent los decennis seguents foguèron estudiats de projèctes divèrses. En 1551 las autoritats venecianas demandèron de proposicions per la refeccion del Pont de Rialto. D'arquitèctes famoses coma Jacopo Sansovino, Andrea Palladio e il Vignola, presentèron de projèctes de perspectiva classica, amb divèrsas arcadas, que foguèron pas jutjats adaptat a la situacion.

Lo pont de pèira actual d'arcada unica, dessenhat per Antonio da Ponte, foguèt acabat en 1591. Son estructura es plan semblanta a la del pont de fusta precedent. Doas rampas inclinadas, amb de botigas dels dos costats, pòrtan a una seccion centrala. Lo pont tot es cobèrt d'un portic. Lo projècte foguèt considerat per d'unes tròp audaciós del ponch de vista de l'engenhariá, fins al ponch que segon l'arquitècte Vincenzo Scamozzi lo pont se deviá esbrigalhar. Lo pont malgrat tot resistís encara uèi, e es vengut un dels simbòls arquitectonics de Venécia.

## Galariá

Imatge:Ponte di Rialto (particolare).jpg|Pont de Rialto (particular)
Imatge:Rialto.jpg|Lo Canal Grande a ras del Pont de Rialto
Imatge:Rialto2005Ven.jpg|Estiu 2005
Imatge:Rialto Bridge, 1912 - Maurice Prendergast.jpg|Lo Pont de Rialto|
Rotland Pecot

**Rotland Pecot** (nascut a Castèurainard, Provença en 1949, defuntat en 2023) èra un poèta e cantautor occitan contemporanèu.

## Biografia
Rotland Pecot nasquèt en 1949 a Castèurainard e foguèt impregnat dempuèi son enfança d'occitan qu'ausissiá subretot parlar per son grand. S'installèt jove a Montpelhièr. En 1965 publiquèt sos primièrs poèmas en grafia mistralenca a l’Armana Provençau. En 1972 formèt lo grop literari Quatre Vertats amb Joan Larzac, Claudi Alranc, Joan Maria Petit e Jòrdi Blanc.

Sas òbras son estadas estudiadas dins lo libre ***Enrasigament o nomadisme, trajectoire d'un écrivain occitan de la fin du XXeme siècle, Roland Pécout***, escrich per Maria-Joana Verny, en seguida de sa tèsi de doctorat que bastiguèt sus aqueste autor.

## Òbras
* *La sòm de la tèrra* (1967)
* *Avèm decidit d’aver rason* (1969)
* *Poemas per tutejar* (1979)
* *Portulan, itinerari en Orient* (1978)
* *Portulan II* (1980)
* *Fan de Chichou* (1982), teatre
* *L'envòl de la tartana* (1986) narracion
* *Zou Petaçou !* (1986) teatre pels mainatges
* *Mastrabelè* (1999)
* *Nòvas d'Occitània*
* *Laissarem Degun*, libre-CD paregut en decembre de 2008

## Ligams extèrnes
*  Entrevistas de l'autor sus un sit que li es consagrat
* Sit de Cardabela a prepaus de R. Pecot
Stonehenge

thumb|right|300px|Stonehenge en 2004
**Stonehenge** es un monument megalitic del neolitic e de l'Edat del Bronze situat prèp d'Amesbury dins lo comtat anglés de Wiltshire, a pauc près a 13&nbsp;km al nòrd de la vila de Salisbury.

Se compausa de talús de tèrra qu'enròdan mantun cercles de bèlas pèiras plantadas e es un dels sits preïstorics mai famós del mond. Los arqueològs pensan que las pèiras ficadas foguèron quilhadas entre 2500 e 2000 abans lo Crist, emai que los talús e valats exteriors que constituisson la pus anciana partida del monument, son datats d'a pauc près 3100 abans lo Crist.
Lo sit es classat per l'UNESCO coma sit del Patrimòni Mondial.

## Estructura
alt=|vinheta|300x300px|Plan de Stonehenge uèi

### Stonehenge I
Lo primièr monument foguèt pas qu'un enclaus circular delimitat per una levada de tèrra e un valat exterior (7 et 8), mesurant a pauc près 110&nbsp;m de diamètre, amb una dintrada principala orientada cap al nòrd-èst, e una autra mai pichona cap al sud (14). Aquò se trapava dins un camp penjarut (3100 abans lo C).

### Stonehenge II
Es un doble cercle concentric de setanta sièis pèiras ficadas que foguèron quilhadas vèrs 2600 ans abans lo Crist.
Quaranta tres d'aquelas pèiras foguèron portadas de la region de Pembrokeshire dins lo País de Galas actual, a mai de 250&nbsp;km pus luènh.

### Stonehenge III
Fin finala, un cercle central de 30&nbsp;m de diamètre, constituit de trenta monolits de crès sonats Sarsen e portats del sit de Malborough Downs situat 40&nbsp;km al nòrd. Mesuran dins los 4&nbsp;m per en mejana 25 tonas caduna e son religadas per mantun lindèls pausats a lor somal.

## Finalitat
La tòca de la bastison d'aquel grand monument es desconeguda, mas se supausa que s'utilizava coma temple religiós, monument funerari o observatòri astronomic que servissiá a predire d'estacions. 

Durant lo solstici d'estiu, lo solelh sortiá just en traversant l'axe del bastiment, causa que fa supausar que los constructors avián de coneissenças d'astronomia. Lo meteis jorn, lo Solelh s'amagava en traversant l'axe del Woodhenge, ont se son trobats multitud d'òsses d'animals e d'objèctes que fan pensar que s'i celebravan de grandas fèstas, probablament lo vèspre.
Menfis

**Menfis**, de nom actuau **Mitahina**, qu'èra ua ciutat de l'Egipte antica. Que ho, durant l'Empèri Ancian, capitala deu país. Qu'èra tanben capitala deu purmèr nòme de Bassa Egipte e, uei lo dia, qu'ei situada a Mit-Rahinah (a un dotzenat de quilomètres deu Caire) sus l'arriba oèst de Nil. Lo son nom egipcian qu'èra *Hineb-hedj* (la muralha blanca). Menfis, lo nom grèc, que's refereish a la piramida de Pèpi I (Men-nefer, escrivut foneticament d'esquèrra a dreta sus la purmèra linha de ieroglifs, los dus darrèrs signes que son determinatius, lo darrèr, lo cercle dab ua crotz que vòu díser que lo mot qu'ei un nom de ciutat) de la VIau dinastia. Que ho fondada peu rei Menes (tanben conegut deu nom de Narmer) a l'entorn de 3000 ans a.C.
La vila qu'èra vodada au diu Ptah (dens lo nom de la ciutat, los tres purmèrs ieroglifs de la segonda linha que's legeishen P T H, lo nom d'aqueth diu), diu deus artisans.
Ptah

**Ptah** (en egipcian antic ptḥ, en còpte ⲡⲧⲁϩ *Ptah*, Φθάς *Phthás*) en qu'ei un diu de l'Egipte antica e de Menfis mei que mei, patron deus artisans e deu arquitèctes. Qu'èra representat portant un ceptre e dab lo còs ensarrat dab bendas. Dens la Triada de Menfis qu'ei l'espós de Sekhmet ("la Poderosa", divessa deu cap de leona) e lo pair de Nefertom. De temps de l'Empèri Ancian, quan Menfis èra la capitala d'Egipte, qu'èra un deus dius los mei importants. 

## Principaus lòcs de culte de Ptah
Ancian Empèri egipcian

L**'Ancian Empèri egipcian** qu'ei un periòde de l'istòria  que s'estén sus cinc sègles (arron lo periòde tinita e abans lo Ièr periòde intermediari) de la III dinc a la VI dinastia (haut o baish enter -2700 e -2200). Durant l'Empèri Ancian la civilizacion egipciana que conegó un desvolopament politic e culturau màger e per'mor d'aquò los quites egipcians de l'Antiquitat que l'espiavan com ua tempora daurada.

Mei especificament suu plan politic, que's considera qu'au començament de l'Ancian Empèri lo poder qu'èra centrat sus la persona divina deu faraon e que chic a chic aqueth poder que ho partajat peus sons tanhent puish per la soa cort au punt de constituir ua concurréncia politica qui miè a la division politica qui marca la fin de l'Ancian Empèri. Aquò que's ved notament dab la multiplicacion de títols politics e dab la riquessa cada còp màger deus tombèus deus nòbles.

L'Ancian Empèri que ho tanben la tempsada qui vedó a bastí's la purmèra piramida : la piramida de grads de Djòser, dessenhada per l'arquitecte divinizat Imhetep, en la necropòli de Saqara ; qu'ei lo mei ancian monument de pèira deu monde. Qu'ei tanben durant l'Empèri ancian que's bastín las famosas Piramidas de Giza (de Khofo, Khafrà e Menkaorà), uas de las Sèt Meravilhas deu Monde antic. Menfis qu'èra capitala e Ra e Ptah los dius màgers.

## Ligam intèrne

* Peus personatges màgers : Djòser, Imhetep, Seneferó, Khofo (*Keòps* en grèc), Khafrà (Kefren), Menkaorà (Mikerinòs), Pepí II, Nitocris.

* Per las dinastias: III dinastia, IV dinastia, V dinastia e VI dinastia.

* Véder tanben: Periòde Predinastic, Periòde Tinita, Empèri Mejan, Empèri Navèth.
Rè

150px|thumb|right|Rè

**Rè** (en còpte ⲣⲏ *ré*) es lo Diu egipcian deu cap d'agla e diu solar. Qu'ei representat carrejant lo disque solar suu cap e portant en ua man la crotz ankh (vita) e lo ceptre Was (simbèu de poder).
Qu'ei la màger de totas las divinitas egicianas venerat despuish l'Empèri Ancian e dinc a la fin de la practica deu panteon egipcian (quan los emperis romans crestians la vedón). La principau vila vodada au son culte que ho aperada Eliopòlis peus Grècs (de Èlios lo sorelh, e *polis*, la ciutat. Qu'èra considerat com lo diu creator de l'univers (e deus autes dius) e, mei tard, que ho conhonut dab l'aute diu solar Amon. Per mor d'aquò qu'ei tanben aperat Amon-Rè.

La mitologia egipciana que compte qu'abans la vaduda deu mòn non i avèva pas sonque lo Num, ua mar grana sens còsta. Puish ua isla dab lo temple de Rè e lo son ueu que gessó de las aigas. Rè, un còp vadut que creè los autes dius (enter los quaus, be i avèva Mut, divessa deu cèu, desseparada deu son marit, Geb diu de la tèrra, per Shu, lo diu de l'aire) e lo mòn.
Com diu solar, cada dia que cabussa dab lo son naviu, en companhia deu diu Sèt e deu son equipatge, devath lo monde per combàter la sèrp hosca Apòfis, la vécer e atau har tornar pujar l'abau navèra.

## Nòtas
Sekhmet

**Sekhmet** qu'ei ua divessa egiciana deu cap de leona. Lo son nom que vòu díser la *Poderosa* (de *sekhm*: poderós dab ua *t*, marca deu femenin en egipcian). 

Qu'èra considerada com la cara esmalida e furiosa de la divessa doça e amistosa deu cap de gat Bastet. La mitologia egipciana que conta qu’un dia Ra (lo creator deu monde e lo pair de tots los dius), esmalit per la meishancetat deus òmis que la mandè entà’us catigar. En la véder ad aucídé'us tots que prengó pietat e que l’adromí en tot mesclar sang dab cervèsa que Sekhmet e bevó per’mor de la soa set de sang en bèth embriagà's.

## Galeria

Imatge:Two_statues_of_goddess_Sachmet_and_grave_relief.jpg|Duas estatuas de Sekhmet au Musèu Egipcian de Berlin
Imatge:GD-EG-KomOmbo016.JPG|
Imatge:The Childrens Museum of Indianapolis - Sekhmet sculpture.jpg|Estatua de Sekhmet au Museum of Indianapolis