open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Croselhas

**Croselhas** (*Crouseilles* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [kru'zeʎɔs]. Las fòrmas ancianas que son *Croselhes* en 1385, *Crozelha* au sègle XIVau, *Crodselhes* en 1546, *Crouseille* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, lo nom que vien deu latin *crucem*, « crotz » dab diminutiu. Lo nom qu'ei motivat per ua petita crotz o mei sovent un cairehorc . Miquèu Grosclaude que cita tanben los sens donats per autes autors, Negre (crotz de cairehorc o finalitat de procession) e Alan Novèl (crotz a la crosada de camins)

Segon Miquèu Grosclaude, que cau causir enter lo sens de « calvari »  e lo de « cairehorc ». Lo sens de « cairehorc » qu'ei acceptable, mès que i a cairehorcs dens cada vilatge... Lo nom que vien deu latin *crucem*, dab lo sufixe diminutiu *-iculas*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Denguin

**Denguin** (*Denguin* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [den'gin]. Las fòrmas ancianas que son *Denguii* au sègle XI, *Danguinum*, en latin, en 1101, *Dengui* en 1104, *Dengunum*, en latin, en 1286, *Dengin* en 1286, *Denguinum*, en latin, au sègle XIIIau, *Danguii* en 1385, *Dengui* en 1402, *Dengun* en 1535,  *Danguin* en 1675, *Denguin* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, lo nom que vien deu latin *dominus*, « senhor » e deu nom germanic d'òmi *Wino* . 

Segon Miquèu Grosclaude, que cau compréner *d'En* dens lo *dominus* de Dauzat (la particula senhorau *En* que vien deu latin *domine* e que seré acompanhada de la preposicion *d*'). Lo problèma qu'ei lo nom germanic *Wino*, desconeishut dens la region. Grosclaude qu'aima mei un aute nom germanic *Wido* (> *Guido*, *Guidon*, *Gui*), atestat dens la region : *Guido*/*Gui*, avesque de Lescar a la fin deu sègle XIau e au començar deu sègle XIIau, neishut en Bearn e segon Marca, senhor de Lons, vilatge vesin. Que's pòt supausar Denguin e Lons èran proprietat d'ua grana familha aristocratica de l'epòca [qui usava sovent deu petit nom *Gui*]. Denguin qu'èra donc benlhèu la proprietat d'en Gui, mès dab ua incertitud p'amor de la consonanta finau *-n* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Diussa

**Diussa** (*Diusse* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [di'usɔ]. Las fòrmas ancianas que son *Diossa*, en 1104, *Diuse* en 1402, *Diussa* en 1576, *Duisse* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, lo sufixe qu'ei lo sufixe aquitan *-ossum*; lo radicau qu'ei escur, benlhèu  *div-* . 

Segon Miquèu Grosclaude, un sufixe aquitan qu'ei probable, mès lo nom qu'ei escur .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Dònhen

**Dònhen** (*Dognen* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei ['dɔɲœ(n)] (accent tonic sus la prumèra sillaba; *n* qui s'audeish a penas). Las fòrmas ancianas que son *Donen* en 1214, *Donenh* en 1235, *Doneng* au sègle XIIIau, *Donenh* en 1384 e 1539, *Donheen* en 1546, *Doignen* en 1673, *Doguen* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau)  (en realitat que's pòt léger mei o mensh *Dognen*).

Segon Dauzat, *Dònhen* que vien deu nom germanic d'òmi *Dono* dab lo sufixe germanic *-ing*; qu'ei ua formacion visigotica . 

Miquèu Grosclaude qu'arrefusa l'explicacion de Dauzat : los noms en *-enh* non son pas germanics. La molhadura qu'èra sus la darrèra *-n* e que s'ei desplaçada a la prumèra. *Dònhen* qu'ei donc dens la categoria deus noms en 
*-enh* frequents dens aquera partida de la vath deu Gave d'Auloron. Lo radicau d'aqueths noms qu'ei antroponimic (un nom d'òmi). Aqueth radicau qu'ei probablament *Don*, deu latin *dominus*, utilizat com nom de persona e non pas com títol senhorau. Que i a avut un desplaçament d'accent com a **Geroncenh* > Geronce, o a *Viderenh* > Vidèren.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna
## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Domin

**Domin** (*Doumy* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. 

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [du'min]. Las fòrmas ancianas que son *Dumi* en 1154, *Domii* au sègle XIIau, *Domium*, en latin, en 1270, *Dominium* en 1286, *Domi* au sègle XIIIau, *Domii* en 1385, *Domi* en 1487, *Domin* en 1543, *Domy* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, *Domin* que vien deu nom galloroman d'òmi *Dommius* dab lo sufixe *-inum* . 

Miquèu Grosclaude que cèrca solucions, mès lo nom que demora escur :
*un ipocorostic de *Domenge*, mès la fòrma *Domin* ei dens nat tèxte;
*lo latin *dominium*, « senhoria, domeni » (fòrma de 1286), mès lo mot qu'a miat en occitan a *domini*/*domèni* e pas a *domin*;
*lo latin classic *dumum*, « broishòc, brocar », que pòt miar a l'adjectiu *dominum*, com benlhèu dens Dume (Lanas), « mès aqueth mot qu'ei dobtós pr'amor sembla hèr partida deu vocabulari poetic »; N.B. que sembla un mot celtic, un oronime; Xavier Delamarre qu'explica *dumion* com « tuca, serret, costalat, terrèr ». L'irlandés *dumae* qu'a aqueth sens; *Dume* au Portugau qu'ei atestat peus autors tardius de l'Antiquitat *Dumium*. Delamarre a pas de certitud per la comuna de las Lanas, mès que prepausa totun un etime *dumiā* ; Domin qu'ei sus un turon de 270 m (100 m de denivellacion dab l'arribèra de *Balaing*);
*l'antroponime *Dummius* dab la sufixe *-inum*, atau com prepausa Dauzat. Mès Grosclaude que trantalha a acceptar un mot gallic; tanben lo *-mm-* ei atestat dens nada grafia  (reduccion regulara de las geminadas, a data plan mei anciana que las atestacions).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Escot (Bearn)

**Escot** (*Escout* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [es'kut]. Las fòrmas ancianas que son *Escot* abans 1095, *Scot* en 1095, *Escot* en 1095-1131, *Eschot* en 1154, *Escot* en 1157, *Scot* en 1187 e 1193, *Escot* en 1205, 1220, 1221-1224, 1257, 1278, 1357, 1367, 1380, 1385, *Escoot* en 1433, *Esquoot* en 1538, *Escout* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, *Escot* qu'ei derivat d'un tèrme pirenenc **esc-* de valor idronimica; lo lòc qu'ei sus l'arriu l'Escou . 

Miquèu Grosclaude que hè ua lista d'ipotèsis : 
**Escot* au sens d'escocés; mès i a nat indici istoric;
**Escot* au sens de pòste de gaita, mès que i a  sonque l'expression *estar a l'escot*, *escot es pas emplegat sol;
* un derivat deu nom de l'arriu *Escor*, com a [[Escor]], deu gascon *escórrer* (vienut deu latin *excurrere*, « colar, escórrer, córrer »); mès com explicar lo *-t* ?
* *Es* que pòt estar l'article definit arcaïc derivat de *ipse*; la segonda partida ei pas *cot*, « cobde » per rason geografica e pr'amor l'abséncia de grafias en **cobt*; que s'ageish donc de *coot'', « peishedèr, pastenc » .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Escuras (Bearn)

**Escuras** (*Escurès* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [es'kyrɔs] ( e non pas [es'kyrɛs]). Las fòrmas ancianas que son *Marcatus escuresii*, en latin, au sègle XII, *Sanctus Justinus de Scures*, en latin, au sègle XII, *Escurees* au sègle XIII, *Escurès* en 1775, *Escures* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, qui coneish lo nom per la soa fòrma francesa, *Escuras* que sembla escur, mès qu'ei benlhèu tirat deu germanic *skûr*, « granja » . Segon Negre, citat per Miquèu Grosclaude, *escura*, « granja, escuderia » que vien deu germanic . 

Segon Miquèu Grosclaude, un adjectiu *escura* au plurau que s'explica mau per un lòc situat sus un poi, lo nom que pòt donc tirar la soa origina de *skûr*, « granja, escuderia ». Mès *escuresium* deu sègle XII, atau com la fòrma *Escurees* deu sègle XIII que son benlhèu la pròva d'un *Escurès* d'origina, vienut *Escuras* per atraccion de l'adjectiu. Dens aqueth cas, lo nom que s'explica per lo basco *eskur*, « aglan », puish « casso », dab lo sufixe locatiu collectiu de medisha lenga *-etz*, per un sens globau de « lòc on i a cassos ». Grosclaude que dèisha la causida enter las duas solucions , mès la soa argumentacion que hè mei versemblabla l'ipotèsi basca.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Es·hlorentias

**Es·hlorentias Davant** (*Eslourenties-Daban* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. 

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [esluren'tiɔs (da'ban)]; lo mot *davant* que dispareish despuish que disen *Hlorentias* per *Es·hlorentias Darrèr*. Las fòrmas ancianas que son *Florenthies-Davant* en 1385, *Eslorenthies-Davant* en 1402, *Esloranties-Davant* en 1546, *Eslorenties-Daban* en 1727, *Eslourenties d'Abans*  (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), *Eslorenties-Dabant* en 1863 .

Segon Dauzat, lo nom que vien de *Florentinas* (sosentendut *villas*), deu nom latin d'òmi *Florentius* e deu sufixe *-inum*;*esl-* en bearnés qu'ei lo resultat de *fl-*; *davant* que significa « au nòrd »  (error : a l'èst). 

Miquèu Grosclaude qu'ei d'acòrd dab las explicas de Dauzat sus *Es·hlorentias*, mès *davant* qu'a lo sens de « a l'èst ». Lo lòc qu'èra la proprietat de Florentius'' .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Espeisheda

**Espeisheda** (*Espéchède* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [espe'ʃedɔ]. Las fòrmas ancianas que son *Especede*/*Espexede* au sègle XIIau, segon Marca, *Espexede* en 1385 e 1402, *Speyxede* en 1538, *Spexede* en 1546, *Spechede* en 1675, *Espechede* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), .

Segon Dauzat, lo nom qu'ei format de « l'ancian provençau » *espes* (« talhadís »), dab lo sufixe collectiu latin *-ēta* . 

Segon Miquèu Grosclaude aquera etimologia qu'ei impossibla. Las fòrmas ancianas que supausan ua grafia *pèisher*. La sillaba iniciau *es-* qu'ei l'article definit masculin ancian ? non, pr'amor ei associat ada un nom femenin (finau en [-edɔ]). L'etime, en realitat, qu'ei lo nom masculin *peisheder* (« pastenc »), dab l'article *es*. Quan estó pas mei comprés, l'accent tonic qu'arreculè [espeʃe'de] > [espe'ʃede], puish lo mot qu'estó supausat femenin : [espe'ʃede] > [espe'ʃedɔ] , pr'amor de la soa semblança dab los mots en ''-eda''.

==Istòria==

==Administracion==







==Demografia==


==Lòcs e monuments==

==Personalitats ligadas dab la comuna==

==Véder tanben==
* [Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Espuei

**Espoei** o **Espuei** (*Espouey* en nòrma mistralenca; *Espoey* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [es'pwej]. Las fòrmas ancianas que son *Espuei*/*Espui* cap a 1062, *Espoei* en 1131, *Espoi* au sègle XIIau, *Spoey* en 1402, *Aspoey* en 1434, *Expouey* en 1675, *Espoey* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, *Espuei* que vien de *es*, « en les », e  *podium*, « puei, tuc, turon » . 

Segon Miquèu Grosclaude, contra l'explicacion de Dauzat, *es*, « en los » existeish pas en occitan, qu'ei ua contraccion francesa. En mei d'aquò, dab un plurau, que i auré ua *-s* au nom. *Es* qu'ei l'article definit arcaïc, derivat probablament de *ipse* e dispareishut cap a l'an mil. *Puei* que pòt correspóner a simples tumuli; que sembla estar atau aquí .

N.B. Autes autors, com Ernèst Negre, Burgan e Lafon, qu'accèptan en occitan la contraccion *es*, deu latin *in illos* > *en los* >*els* > *es* . Cf. per exemple lo nom de l'autor Isaac Despuech e autes, on *Des-* ei pas *Dels-*. Totun, dens lo cas precis de *Espuei*, l'argument de l'abséncia d*'s* que compta.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Estòs

**Estòs** (*Estos* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [es'tɔs]. Las fòrmas ancianas que son *Stos* en 1368, *Estos* en 1385, *Astos* en 1402, *Estos* en 1434, *Estos* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau).

Gerhard Rohlfs, citat per Grosclaude, per Estenòs (Hauts Pirenèus), lo gentilici latin *Stenius* o lo nom aquitan (?) de persona *Estainu*. Per *Estòs*, l'explicacion que pòt estar la medisha dab tombada de *-n-* intervocalica .

Dauzat qu'explica *Estòs* per lo radicau prelatin *est-*, probablament oronimic, dab lo sufixe aquitan *-ossum* .

Miquèu Grosclaude que constata un oronime ei pas adaptat per ua comuna situada en plana au bòrn deu Gave d'Auloron. Los noms citats per Rohlfs aurén miat meilèu a **Estiòs* o a **Esteniòs*. Totun, que i a autas possibilitats, com l'arrasic basca *eski-*, « pibo, telh, vèrnhe », qui pòt aver ua varianta en *t*. Atau, *Estòs* que pòt estar ua varianta parallèla de Escòs. Lo sufixe qu'ei *-ossum*, mès l'autor que conclutz lo radicau ei escur . 

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Escor

**Escor** (*Escou* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [es'ku]. Las fòrmas ancianas que son *Escoo* en 1380 e 1385, *Scoo* en 1546, *Escou* en 1656, *Escou* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau). Lo nom de l'arriu qu'ei *Esco* en 1434 .

Segon Dauzat, *Escor* qu'ei derivat d'un tèrme pirenenc **esc-* d e valor idronimica; lo lòc qu'ei sus l'arriu **Escó-* . 

Segon Miquèu Grosclaude, lo nom deu vilatge que deriva deu nom de l'arriu, totun, i a pas d'idronime pirenenc preindoeuropèu **esc-*. L'etime qu'ei probablament *escor* deu gascon *escórrer* (vienut deu latin *excurrere*, « colar, escórrer, córrer » .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Hishós e Rimajor

**Hishós e Rimajor** (*Fichous-Riumayou* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
### Hishós
La prononciacion qu'ei [hi'ʃus]. Las fòrmas ancianas que son *Fixoos* au sègle XII, *Fixos* en 1513, *Fixous* en 1615, *Fichoux* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Miquèu Grosclaude, que i a noms ressemblants :
* Ficheux, qui's pòt explicar per lo latin *fiscum*, « tèrra qu'apertién au rei o a la Glèisa »;
* Fins e Hins, explicats per *finem*, « termièra ».
Mès aqueras solucions foncionan pas foneticament dens lo cas de *Hishós* (*fiscus* + *osum* > qu'auré miat a [his'kus] e non pas a [hi'ʃus]). Que caleré supausar un **fissosum* o **fessosum* .

### Rimajor
La prononciacion qu'ei [rima'ju]. Las fòrmas ancianas que son *Arrimaior*/*Arimayor*, en 1385, *Arimaioo* au sègle XIVau, *Arriu Mayor* en 1487, *Riu Mayor* en 1513, *Arriu Mayoo* en 1546, *Riumayour* en 1675 .

Lo lòc qu'ei un idronime, deu nom de l'arriu major [a'rriw ma'ju], « l'arriu gran, l'arriu principau »; la fòrma *riu* dens los tèxtes, s'es pas devuda a l'influéncia de l'occitan centrau, que representa benlhèu *la riu*, varianta de l'arriu .

## Istòria
La comuna de Rimajor qu'estó incorporada a Hishós lo 22 de març 1842 . Lo Riu Major (o Arrimajor) que travèrsa l'anciana comuna, mès adara i a pas mei de vilatge d'aqueth nom.

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Gavaston

**Gavaston** (*Gabaston* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [gabas'tun]. Las fòrmas ancianas que son *Gavaston* au sègle XIIau, *Gavastonium* en 1270, *Guavasto* en 1385, *Gavaston* en 1402, *Gabastoo* en 1535, *Guabastoo* en 1548, *Gabas* autrement *Gabaston* en 1734, *Gabaston* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), .

Segon Dauzat, Gabaston qu'ei suu *Gabas*, afluent d'Ador, derivat deu gascon *gava* ['gabɔ]  (en realitat ['gabe]). 

Segon Miquèu Grosclaude, que i a un rapòrt enter *Gavàs* e *Gavaston*. L'arrasic idronimica **gav-* qu'ei tanben coneishuda. Mès quin ei lo sens deus sufixes ? Que i a un arriu *Gavaston*, afluent de *Gavàs* e *-on* que sembla un diminutiu; mès l'arriu *Gavaston* passa pas a Gavaston (lo nom que vien probablament deu nom de l'aiga *Gavàs*) .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Garraleda e Montdevath

**Garraleda e Montdevath** (*Garlède-Mondebat* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
### Garraleda
La prononciacion qu'ei [gar'ledɔ], mès qu'audeishen enqüèra [garra'ledɔ]. Las fòrmas ancianas que son *Garaleda* en 1101, *Galarede* en 1385, *Garralede*/*Garrelede* en 1443, *Garlade* en 1546, *Guarreleda* (un cóp), *Guarralede* (3 còps), *Garralede* (un còp) en 1548, *Garlede* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), *Garlède-Mondébat* despuish lo 25 de junh de 1844, quan apleguèn las duas comunas .

Dauzat qu'explica *Garraleda*, shens certitud, per lo radicau prelatin *gar-*, « ròc » e un segond element escur .

Segon Miquèu Grosclaude, lo nom iniciau qu'ei *Garraleda*. L'explicacion de Dauzat que's truca a l'abséncia de ròcs sus la comuna; l'etime que'u sembla lo mot latin medievau *garralium*, explicat dens Du Cange *novalis ager*, « tèrra navèrament mesa en cultura » (medish sens que *[[Navalhas e Angòs|Navalhas]]*). Que i auré l'evolucion : *vervactum*, « varèit » > *varectum*/*varactum* > *garatum*/*garrachium* (influéncia germanica sus l'iniciau) > *garralium*. *Garraleda* que seré format deu latin medievau *garralium*, dab lo sufixe *-etam* . Quin passar de *li-* a *l-* ?

### Montdevath
La prononciacion qu'ei [,munde'bat]. Las fòrmas ancianas que son *Mondeabat* en 1385, *Mondebag* au sègle XIV, *Mondabat* en 1546, *Mondebat* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), *Garlède-Mondébat* despuish lo 25 de junh de 1844, quan apleguèn las duas comunas .

Dauzat qu'explica *Montdevath* per lo latin *mons* e lo gascon *debat*, « en baish » .

Segon Miquèu Grosclaude, la sola dificultat qu'ei la grafia de *Mondeabat*. Senon, lo toponime qu'ei compausat de *mont* e *devath*, meilèu « situat au nòrd » que « en devath ».

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Garòs (Bearn)

**Garòs** (*Garos* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. 

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ga'rɔs]. Las fòrmas ancianas que son *Guaros*, en 1342, *Gayros* en 1385, *Garos* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Gerhard Rohlfs, citat per Grosclaude, qu'explica *Garòs* per lo cognomen latin *Gallus* o per un nom d'òmi *Garrus*, o per un nom d'òmi *Garos* atestat en Espanha. Segon Alan Novèl, tanben citat per Grosclaude, l'origina qu'ei l'arrasic preindoeuropèa **gar-*, « ròc » (*Les noms de Lieux témoins de notre histoire*, p. 108) 

Dauzat que pensa *Garòs* que pòt viéner de l'arrasic preindoeuropèa **gar-*, « ròc » (cf. gascon *garra*, medish sens), mès lo nom gau d'òmi *Garrus* (segon Rohlfs) qu'es tanben possible . 

Segon Miquèu Grosclaude, lo nom que pòt viéner de l'arrasic preindoeuropèa **gar-/*kar-*, « ròc, pèira » e la situacion geografica junta plan dab aquera ipotèsi (penent regde près deu borg); un nom de persona qu'ei ua auta possibilitat, per exemple per Garròssa (Lanas), situat sus un lòc completament planèr .

Segon Xavier Delamarre, *Garòs* qu'èra *gārosson*, la proprietat de Gāros, nom celtic atestat.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Gelòs

**Gelòs** (*Gelos* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
 
## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [je'lɔs]. Las fòrmas ancianas que son *Geloos* en 1286, *Gelos* en 1385 e 1484, *Gellos* en 1608, *Golos*, sic (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Gerhard Rohlfs, citat per Grosclaude, qu'explica i a un nom gallic d'òme *Gelos*, atestat dens ua inscripcion de Trevèri; lo sufixe aquitanic *-ossum* que s'ajusta . Dauzat que torna préner l'explicacion de Rohlfs .

Miquèu Grosclaude qu'arrefusa las explicacions precedentas. *Gelòs* que'u sembla meilèu l'occitan *gelós*, eretèr de l'adjectiu latin *zelosum*, « qui desfisa ». Qu'ei ua apelacion laudativa medievau. Grosclaude qu'ei conscient sa causida va contra hèra d'opinions . 

Véder l'interpretacion de Joan Glaudi Dinguirard dens lo son estudi de Virgilius Maro Grammaticus, qui, pr'aquò, considèra pas lo cas de Gelòs.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Gèr (Bearn)

**Gèr** (*Ger* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [jɛr]. Las fòrmas ancianas que son *Geerr* au sègle XIIIau, *Yerr* en 1385, *Jorre* (Froissart), *Jerre* en 1429, *Gerr* en 1487, *Gerre* en 1546 .

Segon Dauzat e Rostaing, *ger* qu'ei ua varianta deu tèma preindoeuropèu *gar*, « ròc », cf. *Pic du Ger* . 

Segon Miquèu Grosclaude, i a pas lo mendre ròc a Gèr. *Gèr* qu'ei inseparable deu planèr de Gèr e que'u a donat lo son nom probablament. *Gèr* que correspón au gascon *ger*/*gert*, deu latin *gertum*, « lana, peisheder (pastenc) de montanha, peisheder » .

Cf. Gerri de la Sal, Ayerbe, Gerb, etc (mots dab o shens *-be*), explicats per Joan Coromines dab lo basco *agirr-*/*agerr-*, « obèrt, clar, evident, manifèste », dens un sens topografic « lòc obèrt, expausat a quauquarren (lo vent, etc) » . L'etimologia que sembla adaptada a la situacion sus un planèr, per natura combatut de tots los vents e expausat a la vista. Totun, *è* qu'ei obèrt; influéncia de *-rr* ?

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Jarderés

**Jarderés** (*Gerderest*  en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [jarde'rɛs]. Las fòrmas ancianas que son *Gerderes* en 1154, *Gerzerest* au sègle XII, *Gerserest* en 1205, *Gergerest* au sègle XIII, *Gerzeresium*, en latin, en 1343, *Jarzerest* en 1353, *Gerserest* en 1385, *Gerderest* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, Jarderès qu'ei escur, probablament un arreligat dab Gèdra e dab Gerda, shens rapòrt dab lo nom de la gèdra . Segon lo diccionari Simin Palay, a *Ger*, p. 525, *ger* qu'ei lo nom ancian de la partida N-E deu Bearn, cobèrta de lanas en bona partida. *Gerderest* qu'ei ua auta comuna d'aqueth territòri.

Segon Miquèu Grosclaude, l'arradic que pòt estar lo latin medievau *Jergeria*, trobat dens du Cange, dab lo sens de « zizania, iraga » . Las variantas gasconas que son *gergeria*, *gergerit*, *gerderic*, mès lo sens qu'ei de mau precisar, « vessa sauvatge ? ». Lo sufixe d'origina qu'ei un problèma : *-es*, *-esc*, *-est* ? Qu'a benlhèu un sens qualitatiu. Grosclaude que gausa un sens globau : « lòc on creishen las maishantas èrbas ».

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
La glèisa de Sant Martin foguèt bastida au sègle XVI e transformada au sègle XVIII. Conten de mòbles, de pinturas, d'estatuas e d'objèctes listats dins l'inventari general del patrimòni cultural.
vinheta|La glèisa de Sant Martin, vista de l'encencha de la parròquia.

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Gèra e Belesten

**Gèra e Belesten** (*Gère-Bélesten* en francés) qu'ei ua comuna aussalesa de Bearn administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
### Belesten
La prononciacion qu'ei [beles'ten]. Las fòrmas ancianas que son *Belesten* en 1328, *Velesten* en 1385, *Belesten* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Dauzat (citat per Miquèu Grosclaude) ditz pas arren sus *Belesten*, mès qu'explica los diferents *Bèlestar* per l'adjectiu *bel* (bèth) e lo vèrbe *estar*, dab un sens globau de « bèra situacion » . 

Segon Miquèu Grosclaude, cau pas associar *Belesten* e *Belestar* e imaginar un *bèl estent*. Que i a totun un patronime *Bélesta* qui sembla d'origina aussalesa e present mei que mei a Biost; i a ua relacion ? Lo nom que demòra escur .

### Gèra
La prononciacion qu'ei ['gèro] (grafia de Grosclaude dab un *g* dur; lo còdi fonetic de l'autor, p. 34, que defineish *g* com « g dur »; compréner benlhèu ['jɛrɔ]). Jacques Boisgontier, dens la soa recension deu *Dictionnaire toponymique des communes du Béarn* que senhala l'error. 

Las fòrmas ancianas que son *Jera* en 1154, *Yere* en 1270, *Gere* en 1328, *Gera* en 1538, *Gere* en 1606, *Gere e Belestin* en 1675, *Gere* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Dauzat qu'explica *Gèra* per l'arrasic preindoeuropèa **gar*, « ròc » . 

Segon Miquèu Grosclaude, Dauzat sabèva pas que *gèra* es un mot plan coneishut en Bearn, qui a lo sens de « susfàcia erbosa; granja e erbatge aus entorns »; mès, aqueth mot que vien benlhèu de **gar*. Probablament, lo nom comun qu'ei l'explicacion deu toponime .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna
## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Gèus d'Arsac

**Gèus d'Arsac** (*Géus-d'Arzacq* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. 

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [jɛws]). Las fòrmas ancianas que son *Gieus* en 1515, *Geus* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), *Géus-d'Arzacq* en francés, per distinguir de *Gëus-d'Oloron* .

Segon Dauzat, lo nom qu'ei escur .

Segon Miquèu Grosclaude qu'ei ua arrasic idronomica preindoeuropèa **ger*/**gel*/**geu*; que i a dens la comuna un petit arriu nommat *lo Gèu*, autes arrius bearnés o gascons, dont la *Gelisa* (nom supausat) . 

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna
* Laurent Lamarque, dit Lamarque de Geüs, umorista occitan (biarnés).

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Güèrs

**Güèrs** (*Goès* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [gwɛs] o a còps [wɛs]. Las fòrmas ancianas que son *Gues* en 1220, *Goues* en 1221, *Guoes* en 1267, *Goues* en 1308, *Agoes* en 1324, *Guoes* en 1367, *Goes* en 1380, *Agoes* (4 còps), *Goes* (un còp) en 1385, *Agoes* en 1413, 1434 e 1521, *Goez* en 1729, *Gouex* en 1736, *Goes* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau). N.B. Lo digrafe *ou* pòt pas representar lo son [u] en 1221 e 1308; que cau compréner [gwɛs] .

Segon Dumonteil & Chéronnet, *Güèrs* qu'ei un patronime dab lo sufixe *-ossu* (?) .

Lo diccionari de Simin Palay que horneish *goè* dab lo sens de « hont ». Que i a ua varianta *agoè* shens l'aferèsi de *a-* pres per la preposicion. Per Güèrs, las fòrmas *agoes* que son hèra nombrosas. Qu'ei a comparar dab *Agoès*, anciana comuna de Senta Susana qui a las fòrmas ancianas *Aques* en 1127, *Agoees*, *Agoers*, *Aguoees*. L'etime qu'ei donc lo latin *aquaria* [?], plurau neutre de *aquarium* : *Aquaria* > **Aquèrs* > **Aquès* > *Agoès* > *Goès*. En conclusion *agüèrs* (deu latin *aquaria*), « honts, bacins » .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Escobés

**Escobés** (*Escoubès* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa, situada dens lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [esku'bes]. Las fòrmas ancianas que son *Escoubee* en 1385, *Escobes* en 1402, *Scobees* en 1535, *Scobes* en 1538, *Escoubées* en 1683, *Escoubez* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), .

Segon Dauzat, lo nom qu'ei format d'un etime **scoparium*, qui vien de *Scopus*, nom gau d'òmi, dab lo sufixe *-arium* . 

Miquèu Grosclaude qu'arrefusa ua explicacion gallica quan los noms gascons de persona son sufisentas per reglar la question : *Escobon*, *Escobo*, *Escoperana* (noms atestats (M.F. Berganton, *Le dérivé du nom individuel...*, p. 213). Que i a tanben ostaus aperats *Escoubee* en 1385 e noms actuaus com *Escoubés*, *Descoubés*. Perqué lo nom s'acaba per *s* ? Lo doble *-ee* finau correspón benlhèu a ua finau en *-er*. L'etime que seré alavetz, benlhèu, *scoparium* o *scoperium*, noms latins qui an lo sens de « escobaire » o « fabricants d'escobas » .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Gaion

**Gaion** (*Gayon* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ga'jun]. Las fòrmas ancianas que son *Caioo* en 1383, *Gayoo* en 1385, *Gayon* en 1772, *Gayon* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, *Gaion* que vien deu nom latin d'òmi *Gaius*, dab lo sufixe *-onem* . 

Miquèu Grosclaude arrefusa pas l'explicacion de Dauzat, dab ua diferéncia, l'epòca. Supausar ua origina latina ei pas necessari, pr'amor los noms *Gay*, *Gayon* son atestats  en Bearn a l'Edat Mejana. L'origina d'aqueths noms medievaus que pòt estar lo nom latin *Caius*/*Gaius* o un shafre gascon, *lo gai* (ausèth) .

A prepaus deu sufixe, Jacques Boisgontier, dens la soa recension deu *Dictionnaire toponymique des communes du Béarn*, qu'escriu Miquèu Grosclaude constata la relativa frequéncia deu sufixe *-on* e l'absencia deu sufixe *-an* (deu latin *-anum*) shens botar los dus hèits en relacion. Boisgontier que pensa, a data desconeishuda, i avó substitucion d'un sufixe per un aute. Aquí perqué en Bearn i a los adjectius *Suson*, *Sobiron*, *Juson*, contra *Susan*, *Sobiran*, *Jusan*, en gascon comun. Lo sufixe *-on* ei pas un diminutiu dens aqueth cas. *Gaion* qu'ei l'equivalent deu Gajan bigordan.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Gomèr

**Gomèr** (*Gomer* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [gu'mɛr]. Las fòrmas ancianas que son *Guomerr* en 1538, *Gomerr* en 1538, *Guomerre* en 1538, *Goumer* en 1675, *Gommer* en 1686, *Gomer* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat e Rostaing, *Gomèr* que vien benlhèu deu nom germanic d'òmi *Godomar* . 

Segon Miquèu Grosclaude, *Gomèr* qu'ei a arreligar dab Angomèr, descompausat per Dauzat en *in* (preposicion) en latin e lo nom de persona *Godomar*. Mès Grosclaude que pensa lo començament deu nom ariegés ei la particula nobiliària occitana *En*, çò qui permet de pensar la seguida deu mot ei un nom de persona. Gomèr qu'ei un antroponime d'origina germanica e adoptat dens los país occitans .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Hagetaubin

**Hagetaubin** (*Hagetaubin* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
### Hagetaubin
La prononciacion qu'ei [ha'jet aw'bin]. Las fòrmas ancianas que son *Faiet* cap a 1110, *Faiet qui est in Silvester* cap a 1110, *Fayet-Aubii* au sègle XIIIau, *Fagetum Albinum*, en latin, en 1356, *Faget* en 1537, *Haget Aubin* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Dauzat qu'explica *Hagetaubin* per lo latin *fagus*, « hau, hag, hai, hac »,  dab lo sufixe collectiu *-etum* e *Aubin*, nom de persona .

Miquèu Grosclaude qu'accèpta l'explicacion de Dauzat per *Haget-*, « ahorèst de hais », mès *l'Aubin* qu'ei lo nom de l'arriu . 

### Mascoeta
Mascoeta qu'ei un quartièr de Hagetaubin. 

La prononciacion qu'ei [mas'kwetɔ]. Las fòrmas ancianas que son *Mascoeta* en 1376, *Mascoeto* en 1504, *Masquoeto* en 1538, *Mascoette* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Miquèu Grosclaude, lo nom que sembla un diminutiu, mès qu'ei impossible de saber de quin nom. Que cau donc partir deu basco, dab lo sufixe collectiu *-eta*. **Bascoeta*, « lòc on i a bascos », ei pas possible, pr'amor lo sufixe non s'utiliza dab los noms d'òmis. Grosclaude que prepausa *(a)metz*, « tausin, taudin (*Quercus pyrenaica*) » + *-ko* (sufixe diminutiu) + *-eta* (sufixe collectiu), per un sens globau de « lòc on i a taudins »; lo nom qu'a coneishut l'aferèsi de l'iniciau *a-* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Higuèra e Soja

**Higuèra e Soja** (*Higuères-Souye* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
### Higuèra
La prononciacion qu'ei [hi'gɛrɔ]. Las fòrmas ancianas que son *Figueras* cap a 1030, *Figeres* en 1154, *Figueres* en 1421, *Higueres* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), *Higuères-Souye* despuish lo 27 de junh de 1842, quan apleguèn las duas comunas .

L'etime de *Higuèra* qu'ei lo latin *ficaria* e lo sens qu'ei « lòc plantat de figuèrs » .
### Soja
La prononciacion qu'ei ['sujɔ]. Las fòrmas ancianas que son *Soyge* en 1538, *Souia* en 1545, *Soya* en 1547, *Souge en 1657*, *Souie* en 1682, *Souge* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), *Higuères-Souye* despuish lo 27 de junh de 1842, quan apleguèn las duas comunas .

*Soja* que pòrta lo nom de l'aiga qui'u travèrsa, (la) *Soja*, mès lo sens deu nom d'aquera aiga qu'ei desconeishut. L'omofonia dab la soja qu'ei un azard. E lo rapòrt dab lo mot *solha* « hancar » qu'ei improbable per rasons foneticas (lo nom deu vilatge qu'ei totjorn en [j] e jamai en [ʎ]) .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Horcs

**Horcs** (*Hours* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [hurs]. Las fòrmas ancianas que son *Forcx* en 1385, *Forcxs* en 1535, *Forcs* cap a 1540, *Horxs* en 1575, *Fourqs* en 1612, *Hours* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat (qui coneishèva totun las fòrmas ancianas...), *Horcs* que vien deu latin *furnus*, « horn » . 

Miquèu Grosclaude que constata las fòrmas ancianas son en [ks] e [-n] ei absent. L'etime qu'ei donc *furca* e non pas *furnus* o *fornax* (per error, Grosclaude qu'escriu *fornex* : qu'ei un aute mot, de sens diferent ), « horn ». En gascon *horc* qu'a lo sens de « bòsc, ahorèst, lòc plantat d'arbos, mei que mei de cassos » .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas


]
Isesta

**Isesta** o **Issesta** [i'sestɔ]  (*Izeste* en francés) qu'ei ua comuna aussalesa de Bearn administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [i'sestɔ]. Jacques Boisgontier, dens la soa recension deu *Dictionnaire toponymique des communes du Béarn* que dobta  de la prononciacion *-s-* e que supausa un *-z-*. 

Las fòrmas ancianas que son *Ysest* en 1150-1167, *Yseste* en 1270, 1328 e 1385, *Issesta* en 1614, *Izesta* en 1621, *Iseste* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), *Izeste* (annuari PTT), *Iseste* (per la municipalitat e las plancartas) .

Dauzat que pensa a un prelatin **-is*, « aiga » e a un sufixe prelatin *-esta* . 

Segon Miquèu Grosclaude, Dauzat que pensa a d'aigas com Isèra, *Yser*, etc, mès lo sufixe qu'ei escur. Los mots bascos *ihitz* /*itz*, « arròs » o *izozt*, « gelada » que semblan impossibles en toponimia. Lo nom que demòra escur . N.B. *Isèra* e *Yser* que son celtics (*isara*, **isaron*) .

Lo passatge d*'Isesta* o *Issesta* qu'ei ua assimilacion consonantica (influéncia de *-s* de la finala *-esta*).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna
## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Idron

**Idron** (*Idron* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [i'drun]. Las fòrmas ancianas que son *Idronium*, en latin, au sègle XIau, *Ydroo* en 1385, *Ydro* en 1402, *Ydroo* en 1505, *Idron* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, *Idron* que vien deu nom latin d'òmi *Ituraeus*, « sortit d'Iturèa » dab lo sufixe *-onem*, com a Idrac e Hrespalhers . 

Per Miquèu Grosclaude, foneticament, l'arrasic basca *ithur(ri)* qu'ei possibla, dab lo sens de « lòc on i a honts »; mès pr'amor de Idrac, un nom de persona latin, *Ituraeus* dab lo sufixe *-onem*, qu'ei meilèu l'ipotèsi privilegiada per Grosclaude, shens certitud .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Aigon

**Aigon** (*Igon* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [aj'gun]. Las fòrmas ancianas que son *Ygon* en 1385, *Igoo* en 1535, *Yguon* en 1538, *Igon* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, lo nom qu'ei escur; benlhèu un nom prelatin d'òmi. Un ligam dab lo nom germanic d'òmi *Igo* qu'ei dobtós . Gerhard Rohlfs, citat per Grosclaude, qu'explica  lo nom ei prelatin e la terminason *-on* ei pas lo sufixe latin *-onem*. Negre, citat per Miquèu Grosclaude, qu'i ved benlhèu l'arrasic prelatina *-ig* .

Segon Miquèu Grosclaude, l'arrasic *-ig* (Negre) qu'a un sens d'« arrec, baricomba »  inadaptat au site d'arribèra. Xavièr Ravièr que remarca las fòrmas ancianas semblan las d'Eigun, donc la finala *-gon* qu'ei benlhèu la medisha que *-gun*. Com a Eigun, l'ajustadís d'ua vocala diftongada a *I-* qu'ei tardiu, donc lo nom qu'ei shens rapòrt dab *aiga*. Lo nom que vien de l'arrasic basca *ihi*, « junc » dab lo sufixe locatiu *-gun*, per un sens de « lòc on i a juncs » , compatible dab lo site.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* 2017 : 968

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lars (Bearn)

**Lars** (*Laàs* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [las]. Las fòrmas ancianas que son *Laas*/*Las* en 1384, *Laas* en 1538 e au sègle XVIIau (segon Marca), *Láas* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), *Làas* (Pau Raimond a la fin deu sègle XIXau) .

Segon Dauzat, *Lars* que vien deu  gascon *lar*, « lar e per extension, casa » au plurau. Lo doble *a* que marca ua consonanta latenta, *-r* qu'ei la mei probabla e Miquèu Grosclaude qu'accèpta la solucion de Dauzat.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna
## Véder tanben
* Principat de Lars
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Ceserac

**Ceserac** (*Labastide-Cézéracq* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
Lo mon que disen [labas'tidə seze'rak] e meilèu [seze'rak].

Michel Grosclaude que horneish fòrmas ancianas : *Ceserag*, au sègle XII, *Seserag*, en 1286, *Cecerac*, en 1344, *Lo vieler de Seserac*, en 1385, *Secerac*, en 1443, *La Bastide vialer de Ceserac*, en 1538, *La Bastide Cezerac*, a la fin deu sègle XVIII. Ua bastida, deu participi passat femenin deu vèrbe *bastir*, qu'ei ua petita vila fondada aus sègles XIII o XIVaus, dab franquessas autrejadas aus poblants. Lo nom *Ceserac* qu'ei format deu nom d'òmi latin *Caesar*, qui ei pas Juli Cesar, o *Caesarius*, seguit deu sufixe *-acum* , latinizacion deu sufixe gallés *-acon*; qu'ei ua anciana propietat antica o de la Hauta Edat Mejana.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton d'Artés; qu'ei ara deu canton d'Artics e País de Seuvèstre.

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lahòra

**Lahòra** (*Labastide-Monréjeau* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [la'hɔrə]. Las fòrmas ancianas que son *Mont-Reyau*, en 1352, *La Bastide de Mont-Reyau* en 1385, *La Bastide-Monreyau* en 1440, *Lahore* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Ua bastida, deu participi passat femenin deu vèrbe *bastir*, qu'ei ua petita vila fondada aus sègles XIII o XIVaus, dab franquessas autrejadas aus poblants. Aquera, fondada per Gaston Febus (çò qui hè lo nom estranh pr'amor èra pas rei; atraccion d'ua auta vila ?) s'ei pas escaduda per manca de poblants. Lo nom de *bastida* ei pas estat conservat en gascon pr'amor d'aquera situacion. *Là hòra*, en mei de son sens prumèr, que's pòt benlhèu compréner com a despart de la rota principau .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
La Vatmala

**La Vatmala** (*Labatmale* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa situada dens lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [la,bat'malɔ]. Las fòrmas ancianas que son *Villa de Bas* au sègle XIau, *Labatmale* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau). L'identificacion de *Villa de Bas* dab La Vatmala, vienuda de Pèir de Marca, qu'ei completament mausegura .

Segon Dauzat e Rostaing, *La Vatmala* que vien deu latin *vallis mala*, « la vath maishanta » . 

Segon Miquèu Grosclaude, *Villa de Bas* que convien topograficament dab La Vatmala, mès l'identificacion ei pas assegurada. Lo sens de « vath mala » qu'ei evident, mès de mau motivar : la vath de l'Ourrou (nom francés) ?  .

## Istòria

## Administracion

* La comuna de La Vatmala qu'èra de la Comunautat de comunas Ossa-Gabàs puish de la Comunautat de comunas deu Nòrd-Èst Bearn. Que passè en 2018 dens la Comunautat de comunas deu País de Nai .

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
L'Abatut e Higuèra

**L'Abatut e Higuèra** (*Labatut-Figuières* en francés, *Labatut* abans deceme de 2021) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [laba'tyt hi'gɛrɔ]. *Higuèra* ei pas un vilatge distincte. Las fòrmas ancianas que son *Labatut-Figuera* en 1536, *Labatut-Figuière* en 1728, *Labatut-Figuère* segon lo diccionari topografic de Pau Raimond en 1863   [Labatut *Figuere* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau)].

Segon Dauzat, lo nom qu'ei lo participi passat de « l'ancian provençau » *abatre*. Que designa un bòsc eishartigat . 

Segon Miquèu Grosclaude, que cau léger *L'Abatut*. *Abatut* qu'ei e que demora lo participi passat actuau deu vèrbe occitan *abàter* (autes dialèctes : *abatre*). *L'Abatut* qu'ei un lòc on an abatut arbos e Higuèra lo mot gascon per un lòc on i a higuèrs .

## Istòria
La comuna portava lo nom oficiau de *Labatut*. Lo 1èr de gèr de 2022 pren lo nom de *Labatut-Figuières*.

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas