open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fosforescéncia

vinheta|Exemple de fosforescéncia.
La **fosforescéncia** es lo fenomèn observat quand una matèria contunha d'emetre de lutz après d'èsser estada esclairada. Lo tèrme significa aproximativament *illuminar coma lo fosfòr*. Lo fosfòr blanc dona en efièch de lutz dins l'escurina, mas dins aquela matèria son de reaccions d'oxidacion (quimiluminescéncia) que son en causa. Fosforescéncia e fluorescéncia son doas formas diferentas de luminescéncia.

Lo quite fenomèn de fosforescéncia se deu, el, a una autra reaccion: s'agís d'una seguida de pèrdas d'energia per d'electrons que son excitats e que tornan a de nivèls d'energia mai bas. Lo fach qu'aquò se realiza lentament ten del domèni de la mecanica quantica: lo retorn dels electrons a lor estat abitual concernís un *passatge interdit*.

De matèrias fosforescentas coma las aluminatas de tèrras raras son utilizadas per pénher las agulhas d'uns relòtges, e tanben dins la fabricacion de joguinas luminosas.

## Diferéncias entre « fluorescéncia » e « fosforescéncia »
vinheta|Esquèma fluorescéncia contra fosforescéncia
Una molecula fosforescenta possedís la proprietat d'absorbar de l'energia luminosa (lutz d'excitacion) e de la tornar lentament jos forma de lutz fosforescenta (lutz d'emission). Un còp l'energia del foton absorbada, la molecula se trapa alara mai sovent dins un estat electronicament excitat, sovent un estat singlet, que se nòta S0*. Lo retorn a l'estat fondamental pòt alara se far de biais diferents: o per fluorescéncia, o per fosforescéncia.

La fluorescéncia es caracterizada per l'emission d'un foton de biais plan rapid. Aquela rapiditat s'explica pel fach que l'emission respècta una de las règlas de seleccion de l'emission de fotons de la mecanica quantica qu'es ΔS=0, çò que significa que la molecula demora dins un estat singulet.

La fosforescéncia, ela, se caracteriza per una transicion d'un estat S=0 cap a un estat S=1 (estat triplet), qu'es pas permisa pel modèl quantic, mas qu'es fa possible pel coplatge spin-orbite. Pasmens, la transicion es mai lenta de se realizar. Seguís alara una emission de foton per tornar a l'estat fondamental.

## Utilizacion
De relòtges realizats dins la primièra mitat del sègle XX utilizavan de traças de radi o trici per excitar en permanéncia la pintura fosforescenta (a base de sulfur de Zinc ZnS) de lors agulhas. 

Aquela practica dangeirosa (subretot per aquelas que trabalhavan a lor fabricacion) foguèt abandonada al benefici de pinturas a base d’aluminat de estronci (SrAl2O4) dopat per de l'euròpi, aquelas pinturas avent una remanéncia e una luminositat detz còp mai grandas.
File:Phosphorescent pigments.jpg|;Polvera de ZnS          Polvera de SrAl
File:Phosphorescent pigments 1 min.jpg|;              Pigments dins l'escur
File:Phosphorescent pigments 4 min.jpg|;    Pigments dins l'escur après 4 minutas


## Notas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles connèxes
* Electron excitat
* René Coustal

### Ligam extèrne
* La fosforescéncia sus « Scienceworld »
Talmud de Babilònia

thumb|right|Edicion modèrna del Talmud de Babilònia.

Lo **Talmud de Babilònia** es un dels dos talmuds existents, amb lo Talmud de Jerusalèm. Foguèt compilat a l'entorn del sègle VI per la diaspòra jusieva de Babilònia.

## Ligams intèrnes

* Judaïsme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Marco Marazzoli

**Marco Marazzoli** (tanben conegut com **Marco dall'Arpa** (Parma, ca. 1602 – Roma, lo 26 de genièr de 1662),que ho un arpista, un cantador e un compositor barròc italian, autor, enter d'autes composicions, de mantun opèras.

## Vita
La soa carrièra que ho de d'òra ligada dab lo cardinau Antonio Barberini e lo Palazzo Barberini. Aquesta tempsada urosa artisticament e personaument per eth s'acabè en 1645 dab l'eisilh deu son protector a l'escasença de la Guèrra de Castro. Marazzoli qu'avó de laissar Roma on tornère, atau com e amassa dab Antonio Barberini quan l'arròda de la politica vatica aje virada un detznat d'annadas arron.

Que morí alebat accidentaument dens la Capèra Sixtina.

## Òbra
### Opèras
**La pazzia d'Orlando* (1638)
**La fiera di Farfa* (1639)
**L'Amore trionfante dello Sdegno (L'Armida)* (1641)
**Gli amori de Giasone e d'Isifile* (1642)
**Le pretensioni del Tebro e del Po* (1642)
**Il giudito della ragione tra la Beltà e l'Affetto (Il Capriccio)* (1643)
**Dal male il bene* (1654)
**La Vita humana* (1656)
**Le armi e gli amori* (1656)
;Autes
*Intermèdi per *Troades* (1640, incertana)
*Prológ a Lully *L'Amour malade* (1657, incertana)

### Oratorios
*(composats enter 1645 e 1653)*
;en latin
**Erat fames in terra Canaan*
**Erat quidam languens Lazarus*
**Erat quidem languidus*
**Homo erat pater familias*
**Venit Jesus in civitatem Samarie*
**O mestissime Jesu*

;en italian
**Per il giorno della resurrezione*
**S Tomaso*
**S Caterina*
**Natale di N.S.* 
**Per ogni tempo* 
**S Giustina di Padova* 
**Ecco il gran rè de regi
**Poiché Maria dal sui virgineo seno*
**Qual nume omnipotente che diè leggi*
**Udito habbiam Giesù''

### Cantatas
Marazzoli que composè un sarròt de cantatas, dab basso continuo.
Palazzo Barberini

Lo **Palazzo Barberini** (en occitan: *Palatz Barberini*) (Via Barberini, 00184), es un palatz construit al  a Roma per la familha Barberini. Es una de las doas sèdis de la Galleria Nazionale d'Arte Antica; l'autra es lo Palazzo Corsini, dins lo quartièr de Trastevere.

## Istòria

Foguèt bastit per Maffeo Barberini (futur Papa Urban VIII) que crompèt en 1625 un terrenh ancianament conegut coma Sforza.

En 1627, debutèt la seuna restructuracion, gavidada pels aquitèctes Carlo Maderno inicialament (fins la seuna mort), puèi Gian Lorenzo Bernini. 

En 1950, s'i debanèt la Convencion Europèa dels Dreits de l'Òme.

## Galeria

Symbol of Vatican - Barberini.jpg|
Christina barberini.jpg|Celebracion en aunor de la Reina Cristina de Suècia en 1656 dins la cort del Palazzo Barberini.
Palazzo Barberini (Rome) - Borromini's staircase.jpg|Escalièr de Borromini.
Mitreo Barberini.JPG|Fresca del mitraeum
Palazzo Barberini (Rome) 04.JPG|
Pal Barberini piano nobile arpa PC130016.JPG|Arpa de Marazzoli (arpa tripla)
Palazzo barberini uno.jpg|Jardin
Le jardin du Palais Barberini (Rome) (5969793171).jpg|


## Nòtas e referéncias
Alisa Sadikova

**[[Alisa Sadikova]]** (Sant Petersborg, lo 30 de març de 2003) qu'ei ua arpista russa.

Qu'estudiè au Conservatòri de Sant Petersborg. En 2010 que remportè lo purmèr prèmi de l*'International youth Competition* de Nava York (çò qui còp sèc la miè a donar un concèrt au Carnegie Hall), en 2011 lo purmèr prèmi ceu concors peus talents musicaus de Hahnstätten.
Bagatèla (Quartièr)

vinheta|300x300px|Òbra, carrièra d'Òlt en 2010
**Bagatèla** es un quartièr popular de Tolosa, situat a l'oèst, s'i trapan fòrça lojaments socials. Malgrat de chifres negatius pel caumatge (gaireben 35 % de caumaires en 2003) e la pauretat dels fogals, lo quartièr es ligat al centre vila en mens de 10 minutas per l'estacion de mètro (Bagatèla).

Dempuèi 2010 Bagatèla es en restructuracion dins l'encastres del Grand projècte de vila, la tòca essent de desencadenar lo quartièr e d'i assegurar una certa mixitat sociala. Dins aquela optica, de lotjaments serán destruits e remplaçats per de novèlas construccions amb espaci verd e l’installacion d'equipaments publics.

L'Ostal de quartièr de Bagatèla es gerit per d'abitants benevòls dempuèi 1973. Revendicant una independencia politica e financièra, organiza de debats e activitats militantas.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben
* Quartièrs de Tolosa
* Transpòrts en comun de Tolosa
Arpa de Marazzoli

L**'[[Arpa]] de [[Marco Marazzoli|Marazzoli]]** o **Arpa deu Palazzo Barberini** qu'ei un exemplar d'arpa tripla de l'epòca barròca, bastida entaus Barberini.

Tan vau díser que's tracta d'ua de la purmèras arpas cromaticas capablas d'interpretar totas las tonalitats, per'mor d'ostentar tres rengadas de còrdas : duas exteriorias identicas, a dreta e a esquerra (entà que siin autan accessiblas entà ambs mans), correspondent a las nòtas de la gama de Do Major (equivalentas de la tòcas blancas deu clavier deu piano) e ua au dehens, entà los miei tòns intermediaris (equivalentas a las tòcas negras). 

Que ho comandada per la familha papau Barberini, qui e'n ostenta l'escut de tres abelhas juson, que ho auhèrta a l'arpista e compositor d'Antonio Barberini : Marco Marazzoli, qui, en reconeishement de l'empara constatnta qu'equeth e 'u provesí, la tornè au son mèste en eretatge a la soa mort. Qu'ei atau quin, enqüèra au día de uei, e demòra tostemps hens lo Palazzo Barberini a Roma. 

Lo pintre Giovanni Lanfranco que la representè dens lo son tablèu *Allegoria della Musica* o *Venus jogant l'arpa*, hèit justament entà Marazzoli e qui tanben ondra lo medish Palais deus Barberini.
Carpats

Los **Carpats** (ucraïnian: Карпати, romanés: *Munții Carpați*, chèc: *Karpaty*, polonés: *Karpaty*, eslovac: *Karpaty*, alemand: *Karpaten*, ongrés: *Kárpátok*, sèrbe: Карпати) forman la part orientala de l’ensemble montanhós situat al centre d’Euròpa, e que los Alps ne constituisson la part occidentala. Los Carpats e los Alps partejan las meteissas originas tectonicas e geologicas. Los Carpats s’estendon suls territòris d’Àustria, d'Eslovaquia, de Polonha, de la Republica Chèca, de Ongria, d'Ucraïna, de Romania e de Serbia.

Principal sèrre de l’Euròpa Centrala, los Carpats culminan a  al mont Gerlachovský en Eslovaquia, a  al mont Moldoveanu en Romania e a  al mont Rysy en Polonha.

Los Carpats se devesisson generalament en tres grandas seccions: 

* Carpats occidentals - Àustria, Republica Chèca, Polonha, Eslovaquia e Ongria
* Carpats orientals - sud-èst de Polonha, èst d'Eslovaquia, Ucraïna e Romania
* Carpats meridionals - Rumania e Serbia 

Lo tèrme Carpats exteriors es sovent emplegat per descriure la talvera nòrd dels Carpats occidentals e orientals.

Los Carpats provesisson un abitat a las pus grandas populacions europèas d'orses bruns, de lops, de camoces e de linx, amb la pus fòrta concentracion en Romania  e mai d'un terç de totas las espècias vegetalas europèas. Las montanhas e sos contrafòrts an tanben nombrosas aigas termalas e mineralas, Romania avent un terç del total europèu. Romania abriga tanben la segonda pus granda superfícia bòsques verges d'Euròpa après Russia, totalizan 250 000 ectaras (65%), la màger part dins los Carpats, los Carpats meridionals constituissent la pus granda zona boscassièra non fragmentada d'Euròpa. Los taus de desboscament degut a l'espleitacion boscassièra ilegala dins los Carpats son enauçats.

Las vilas pus importantas dans ou à proximité dels Carpats son: Bratislava e Košice en Eslovaquia, Cracòvia en Polonha, Cluj-Napoca, Sibiu e Brașov en Romania, e Uzhhorod en Ucraïna.
Philip Joseph Hinner

**Philip Joseph Hinner** (Wetzlard, lo 20 de heurèr de 1755 - París, a la debuta deu sègle XIX) ) que ho un arpista, un compositor e mo mèste d'arpa de la reina Maria Antonieta d'Àustria, esposa de Loís XVI de França.

Los sons pairs que's serén aperats Jean e Catherine (segon los documents francés). Que comencè hèro joine aus Concèrts Spirituels. Que ho actiu uas tempsadas a Nàpols e a Londres.

## Ligam extèrne
* http://louis-xvi.over-blog.net/article-20-fevrier-1755-philippe-joseph-hinner-77964008.html "Blog de Louis XVI" dab mencion de sons títols e estat civiu a la Cort]
* Biografia deus arpistas classics

## Nòtas
Illas del Nòrd

Las **Illas del Nòrd** son:
* una division administrativa de las Illas Feròe
* une division administrativa de las Marianas del Nòrd
Orazio Michi

**Orazio Michi "dell'Arpa"** (Alife, 1594 o 1595 – Roma, lo 26 d'octòbre de 1641) que ho un arpista e un compositor originari deu Reiaume de Nàpols ; que ho sustot un deus purmèrs musician a jogar l'arpa tripla e ho actiu a Roma.
Jan Křtitel Krumpholtz

**Jan Křtitel Krumpholtz** o **Joan Batista Krumpholtz** (Budenice, lo 8 de mai de 1742 – lo 19 de heurèr de 1790) que ho un compositor e un arpista boèmian vadut dens çò qu'èra alavètz l'Empèri Àustriac.

Hilh d'un musician militar qui l'ensenhè la musica, que joguè dens l'orquèstra de la Cort deu Comte d'Esterházy e que trabalhè dab Joseph Haydn.

Que trabalhè dab los factors d'arpas Jean-Henri Naderman e Sebastian Erhard entà melhorar e har evoluir aqueste instrument.

Que ho iniciat dens la Francmaçoneria dens la Lògia *Saint-Jean d'Écosse*.

Que's suicidè en cabussant dens la Seina après que la soa molhèr, Anne-Marie Steckler, arpista e anciana escolana, e l'aja deishat entà partir en Anglatèrra.

Lo darrèr moviment (un Vivace) deu son Concerto per arpa en Fa Major, ostenta lo medish aire de *[[Lei filhetas de Tolon]]* ; Krumholt mentau en haut de la paja qu'ei un "Rondo Allegro qui lo tèma es ua cançoneta de Mr Albanèse". Paroles *Vives les fillettes*.

## Nòtas
Jacob Hochbrucker

**Jacob Hochbrucker ** (1673 – lo 28 de mai de 1783) que ho un laütièr e factor d'arpa alenan considerat com l'inventor de mecanisme de la pedala de simple moviment (mei tard, Sebastian Erhard invetore lo doble moviment) entad aqueth instrument qui permetó d'obtiéner un instrument cromatic shens besonh de dos o tres rengadas de còrdas, com e's hasèva abans dab arpas triplas o arpas doblas.

Maria Antonieta d'Àustria e los quites hilhs de Hochbrucker que propaguèn aquesta tecnica dens tota Euròpa.
Sebastian Erhard

**Sebastian Erhard** (tanben conegut en francés com **Sébastien Érard** - Estrasborg, lo 5 d'abriu de 1752 - Passy, lo 5 d'agost de 1831) que ho un factor de pianos e d'arpas que desvolopè lo mecanisme de las pedalas de doble moviment a l'origina de l'arpa de concèrt modèrna. Qu'ei anben a l'origina deu piano modèrne puish qu'inventè lo mecanisme de doble escapament e tanben que desvolopè l'emplec las pedalas.

Las arpas d'Erhad que hon adoptadas per la Reina Maria Antonieta d'Àustria e per la Cort, rason per laquau Erhad avó de huéger en Anglatèrra durant la Revolucion Francesa.

## Galeria

Piano-forte Erard 1781.JPG|Piano-forte per Erhard
Grand Piano.jpg|Piano d'Erhard
Château de Bizy, 2010-09-26 35.JPG|
Erard double pilot action.svg|Doble escpament d'Erhard entau piono
Azerbaitjan als Jòcs Olimpics d'estiu de 1996

**[[Azerbaitjan]]** participèt als **[[Jòcs Olimpics d'estiu de 1996|Jòcs Olimpics d'Atlanta 1996]]** als Estats Units d'America. Lo Comitat Olimpic Nacional d'Azerbaitjan envièt un total de 23 atlètas als Jòcs a Atlanta, per concórrer dins 9 disciplinas esportivas.

Nazim Huseynov foguèt lo pòrtabandièra d'Azerbaitjan a la ceremònia de dubertura.

Los atlètas dAzerbaitjan ganhèron un total d'una medalha: una medalha d'argent. 

## Medalhas
L'equipa olimpica azèri obtenguèt las medalhas seguentas:









## Medalhats




## Nòtas e referéncias
Azerbaitjan als Jòcs Olimpics d'estiu de 2000

**[[Azerbaitjan]]** participèt als **[[Jòcs Olimpics d'estiu de 2000|Jòcs Olimpics de Sydney 2000]]** a l'Austràlia. Lo Comitat Olimpic Nacional d'Azerbaitjan envièt un total de 31 atlètas als Jòcs a Sydney, per per concórrer dins 8 disciplinas esportivas. 

Namiq Abdullayev foguèt lo pòrtabandièra d'Azerbaitjan a la ceremònia de dobertura.

Los atlètas d'Azerbaitjan ganhèron un total de 3 medalhas: 2 medalhas d'aur e 1 medalha de bronze.

## Medalhas
L'equipa olimpica azèri obtenguèt las medalhas seguentas:









## Medalhats




## Nòtas e referéncias
Isabelle Perrin

**Isabelle Perrin** es una arpista niçarda.

Estudièt au Conservatòri de Niça puei a la Juilliard School a Nòva York. Despuei, a jugat ambé d'orquèstres prestigiós dins lo mònde entier e enregistrat una granda diversitat d'òbras.

Es chivalier deis Arts e de letras en França e *Honnorary assocoated* de la Royal Academy of Music en Anglatèrra.

## Liame extèrne
* Biografia en francés
Azerbaitjan als Jòcs Olimpics d'estiu de 2004

**[[Azerbaitjan]]** participèt als **[[Jòcs Olimpics d'estiu de 2004|Jòcs Olimpics d'Atenas 2004]]** en Grècia. Lo Comitat Olimpic Nacional de l'Azerbaitjan envièt un total de 36 atlètas als Jòcs a Atenas, per concórrer dins 10 disciplinas esportivas.

Nizami Pashayev foguèt lo pòrtabandièra d'Azerbaitjan a la ceremònia de dobertura.

Los atlètas d'Azerbaitjan ganèront un total de 3 medalhas: 1 medalha d'aur e 4 medalhas de bronze.

## Medalhas
L'equipa olimpica azèri obtenguèt las medalhas seguentas:









## Medalhats




## Nòtas e referéncias
Cousineau (factor d'instruments)

Los **Cousineau** pair e hilh, tant vau díser **Georges Cousineau** (1734 - 1800) e **Jacques-Georges Cousineau** (1760 - l'11 de genièr de 1836), que hon factors d'arpas e de guitarras mès que venèvan tanben instruments de musica de tot escantilh.

Georges Cousineau qu'obtienó lo títou de "Mercadier laütièr de la Reina". En tot precendent Sebastian Erhard e lo son mecanisme de doble moviment, qu'enssagè la solucion de har prvar dinc a 14 lo nombre de pedalas de simple moviment.

Tanben qu'ensagè ua navèra solucion de "cavilhas viradissas" entà obtiéner e cambiar miei tons mès aquò que destabilizava l'acòrd de l'instrument.

Jacques-Georges Cousineau que ho mèste d'arpa de l'emperatitz Josephine de Beauharnais.

Lo Castèth de Morlana, en Bearn, qu'ostenta un exemplars dens las soas colleccion. 

## Ligam extèrne
* Elements biografics en francés
* [Article de [La Republique des Pyrénées] que mentau l'exemplar de Morlana]
Poeciliinae

Los **Poeciliinae** son una sosfamilha de peisses ovovivipars d'aiga doça qu'aparten a l'òrdre dels Ciprinodontifòrmes.

## Lista dels genres
* genre *[[Alfaro (genre)|Alfaro]]* Meek, 1912
* genre *[[Belonesox]]* Kner, 1860
* genre *[[Brachyrhaphis]]* Regan, 1913
* genre *[[Carlhubbsia]]* Whitley, 1951
* genre *[[Cnesterodon]]* Garman, 1895
* genre *[[Gambusia]]* Poey, 1854
* genre *[[Girardinus]]* Poey, 1854
* genre *[[Heterandria]]* Agassiz, 1853
* genre *[[Limia]]* Poey, 1854
* genre *[[Micropoecilia]]* Hubbs, 1926
* genre *[[Neoheterandria]]* Henn, 1916
* genre *[[Pamphorichthys]]* Regan, 1913
* genre *[[Phallichthys]]* Hubbs, 1924
* genre *[[Phalloceros]]* Eigenmann, 1907
* genre *[[Phalloptychus]]* Eigenmann, 1907
* genre *[[Phallotorynus]]* Henn, 1916
* genre *[[Poecilia]]* Bloch et Schneider, 1801
* genre *[[Poeciliopsis]]* Regan, 1913
* genre *[[Priapella]]* Regan, 1913
* genre *[[Priapichthys]]* Regan, 1913
* genre *[[Pseudopoecilia]]* Regan, 1913
* genre *[[Quintana (genre)|Quintana]]* Hubbs, 1934
* genre *[[Scolichthys]]* Rosen, 1967
* genre *[[Tomeurus]]* Eigenmann, 1909
* genre *[[Xenodexia]]* Hubbs, 1950
* genre *[[Xenophallus]]* Hubbs, 1924
* genre *[[Xiphophorus]]* Heckel, 1848

## Vejatz tanben
### Ligams extèrnes

*
Heidi Lehwalder

**Heidi Lehwalder** (Seattle, Washington, 1949) qu'ei ua arpista nòrd-amercicana. 

Qu'ei considerada com la "derrièra" escolana de l'arpista sefardita gascon Carlos Salzedo e que ho tanben sostienguda per Leonard Bernstein a la debuta de la soa carrièra. Que joga enqüèra l'arpa deu son mèste.

Au costat de la soa carrièra de concertista, qu'ei tanben ua mestressa d'aqueth intrument, en particular a la Juilliard School de Nava York.
Pedro de Betancur

**Pedro de Betancur** (n. en 1626 a Vilaflor, Tenerife, m. en 1667 a Antigua Guatemala, Guatemala) foguèt un religiós catolic espanhòl de l'òrdre dels fraires minors (OFM, o Òrdre franciscan) e missionari en Guatemala. 

Pedro arribèt en Guatemala en 1651 e es subretot conegudo per son accion personala caritativa e la fondacion d'una congregacion religiosa, l*'òrdre de Nòstra Dama de Betelèm*. Pedro de Betancur a subrenoms coma el *Sant [[Francés d'Assisi]] de [[America|Las Americas]]*.

Foguèt beatificat en 1980 e canonizado en 2002 pel papa Joan Pau II.
Marie-Pierre Langlamet

**Marie-Pierre Langlamet** (Niça, lo 13 de setembre de 1967) es una arpista niçarda.

Estudièt au Conservatòri de Niça e juguè dins l'orquèstra de l'Opèra de Niça puei au Metropolitan Opera de Nava York.

Es la arpista principala de l'Orquèstra Filamonica de Berlín : lo Berliner Philharmoniker .

En Chivalier deis Arts e dei Letras.
Jovenel Moïse

**Jovenel Moïse** (Trou-du-Nord, 26 de junh de 1968-7 de julhet de 2021) es un òme politic d’Aïtí.

Es elegit president de la republica en 2016. Dintra en foncions lo 7 de febrièr de 2017. Es assassinat per de mercenaris lo 7 de julhet de 2021.
Azerbaitjan als Jòcs Olimpics d'estiu de 2008

**[[Azerbaitjan]]** participèt als **[[Jòcs Olimpics d'estiu de 2008|Jòcs Olimpics de Pequin 2008]]** en Republica Populara de China. Lo Comitat Olimpic Nacional d'Azerbaitjan envièt un total de 44 atlètas als Jòcs a Pequin, per participar a 10 disciplinas esportivas.

Farid Mansurov foguèt lo pòrta-bandièra d'Azerbaitjan a la ceremonia de dubertura.

Los atlètas d'Azerbaitjan se ganhèron un total de 3 medalhas: 1 medalha d'aur, 2 medalhas d'argent e 4 medalhas de bronze.

## Medalhas
L'equipa olimpica azèri obtenguèt las medalhas seguentas:









## Medalhats




## Nòtas e referéncias
Azerbaitjan als Jòcs Olimpics d'estiu de 2012

**[[Azerbaitjan]]** participèt als **[[Jòcs Olimpics d'estiu de 2012| Jòcs Olimpics de Londres 2012]]** al Reialme Unit. Lo Comitat Olimpic Nacional d'Azerbaitjan envièt un total de 53 atlètas als Jòcs a Londres, per participar a 14 disciplinas esportivas.

Elnur Memmedli foguèt lo pòrtabandièra d'Azerbaitjan a la ceremonia de dobertura.

Los atlètas d'Azerbaitjan se ganhèron un total de 10 medalhas: 2 medalhas d'aur, 2 medalhas d'argent e 6 medalhas de bronze.

## Medalhas
L'equipa olimpica azèri obtenguèt las medalhas seguentas:









## Medalhats




## Nòtas e referéncias
Azerbaitjan als Jòcs Olimpics d'estiu de 2016

**[[Azerbaitjan]]** participèt als **[[Jòcs Olimpics d'estiu de 2016|Jòcs Olimpics de Rio de Janeiro 2016]]** en Brasil. Lo Comitat Olimpic Nacional de l'Azerbaitjan envièt un total de 56 atletes als Jòcs a Rio de Janeiro, per concórrer dins 18 disciplinas esportivas.

Teymur Memmedov foguèt lo portabandièra d'Azerbaitjan a la ceremònia de dubertura.

Los atlètas d'Azerbaitjan se ganhèron un total de 18 medalhas: 1 medalha d'aur, 7 medalhas d'argent e 10 medalhas de bronze.

## Medalhas
L'equipa olimpica azèri obtenguèt las medalhas seguentas:









## Medallistes




## Nòtas e referéncias
Xiphophorus maculatus

Lo **platy** (***Xiphophorus maculatus***) es una espècia de peisses d'aiga doça tropicala de la familha dels Poeciliidae. Es un peis d'aqüari fòrt comun. Lo platy fa partida dels ovovivipars coma los guppys.

## Descripcion
 Existisson fòrça varietats que diferisson per lors colors (Tuxedo, Luna, Hawaï, Wagtail, Coralh…) en aqüariofilia. Los subjèctes mascles possedisson de maculas negras plan distintas.

File:Platy3.jpg|Varietat pigalhada
File:Poissons_02.jpg|Varietat blava
File:18 marca 06 r. 015.jpg|Varietat bicolòra


## Abitat e reparticion
Aqueles peisses se rencontran en America centrala (Mexic, Belize e Guatemala).

Vivon dins los estanhs, paluns, las zònas calmas en ribas e dins los rius rics de plantas aqüaticas.

## Compòrtament
Los platys son de peisses , que se passan lor temps a recercar de noiridura.

Pasmens, mantun mascle dins lo meteis nauc pòdon engendrar qualques pelejas estressantas per tota la comunautat de l'aqüari.

## Genetica
Dins lo comèrci, se tròba una multitud de formas e de colors per aqueste peis, que son estadas seleccionadas long dels ans. Las varietats son totas la frucha de seleccions e d'ibridacions dins e amb las tres espècias seguentas : *[[Xiphophorus helleri]]*, *[[Xiphophorus variatus]]* e *[[Xiphophorus maculatus]]*. Lo platy salvatge es mens colorat, e sas tintas van del gris al jaune òcre.

### Alimentacion
Son omnivòrs, amb çaquelà una preferéncia pels vegetals.

A l’ocasion d'una reproduccion en nauc liure (sens proteccion per la rabalha), arriba fòrt sovent que los adultes mangen los pichons a pena nascuts.

### Reproduccion
Aqueste peis es ovovivipar, aquò significa que la fecondacion es intèrna. Una partida de la nadarèla anala del mascle a evoluat en un organ reproductor tubular, lo gonopòde. Coma los guppy, los platys son extrèmament prolifics. Lo nombre de peissonets per peissonada vària entre 10 e 40.

Quand la femèla es a mand de far los pichons, sa taca anala es plan negra e son ventre conflat d'uòus. Los uòus espelisson, puèi la femèla pond de peissonets vivents, ja capables de se noirir solets.

Los platys pòdon viure de 2 a 3 ans.

## Mantenença en captivitat
Lor agrada una aiga a una temperatura compresa entre 21– ( per la reproduccion), amb un pH leugièrament alcalin comprés entre 7,0 et 8,0 (7,5 per la reproduccion) e amb una duretat mejanament elevada compresa entre 10°d GH e 25°d GH, (14°d GH per la reproduccion). Aquestas valors son generalas e qualques especimèns que provenon de rius especifics an de besonhs completament diferents.

### Reproduccion en captivitat

La reproduccion aisida e lo caractèr prolific de l'espècia pòt entrainar la subrepopulacion de l'aqüari.

## Las diferentas varietats (formas e colors) de platys
* Platy albinós perlat
* Platy roge còr sanglant-coralh
* Platy wagtail
* Platy coralh
* Platy cometa
* Platy luna
* Platy calico
* Platy spitz
* Platy Simpson
* Platy marigold
* Platy papagai

## Referéncias

## Ligams extèrnes

* 
* 
* 
* 
*
Jean-Henri Naderman

**Jean-Henri Naderman** (lo 20 de julhet de 1734 - Paris, lo 4 de heurèr de 1799) que un arpista, un editor de paritcions e mei que mei un laütièr d'arpas germano-francés.

Que neishó dens lo Sant Empèri Roman Germanic mes que s'intellè en França de cap a 1756. Que beneficiè deu sostien jus la forma de comanda de la Reina maria Antonieta d'Àustria e que ho deus purmèrs a bastir d'arpa dab pedalas (dab moviments simples, que Sebastian Erhard malhorore en moviment doble, qui dore l'arpa de concèrt modèrna).

Qu'ei un deus possibles inventors de l'arpa de pedalas, mes d'autes laütièrs que sembla d'aver desvolopat lo mecanisme a la medisha epòca e b'ei establit qui ho eth purmèr.

Qu'avó dos hilhs : François-Joseph Nadermann, arpista e professor d'arpa e Henri Nadermann, eth tanben laütièr.
Arpa llanera

L**'[[arpa]] llanera** o **arpa veneçolana** qu'ei un instrument tanhent de la familha de las arpas latino-americanas (atau com l'arpa andina e sustot l'arpa paraguaiana) descendenta de las arpas importadas d'Euròpa peus colons espanhòus.

Qu'ei l'instrument deu joropo, ua dança rapida de las planas (lo *llano* es castelhan, qui da lo son nom a l'instrument) de Veneçuela. L'arpa llanera joga normalament pas jamei sola, qu'ei acompanhada au minimum de maracas, mes tanben deu cuatro.

A la diferéncia de la arpas paraguaiana qu'ei un pauc mei larja a la basa, dab los trauc dessús e l'ellipsa deu coide mens marcas, gaireben plata (lo quadre de l'arpa llanera b'ei donc quasi triangular).

La tecnica tanben qu'ei eretèra de l'arpa espanhòu de l'epòca barroco, dab la diferéncia qu'aquesta generaument b'èran arpas doblas) dab ua man dreta que joga nòtas agudas dab onglas largas e ua man esquèrra qu'ostenta un jòc diferent : pauma quasi pausada sus las còrdas e lo dit poç luenh d'estara quilhat). Lo còde de colors de la còrdas qu'ei tanben hèra diferent deu de las arpas classicas.

Enter los sons mei famós interprètes que podèm mentàver Carlos Orozco (chafrat "Metralleta").
François Petrini

**François Petrin** (Berlin, 1744 - que ho un arpista e un compositor classic vadut aleman e puish installat en França.

Son pair qu'èra arpista deu Rei de Prússia tanben e que ho lo son mèste e qu'avó un hilh, Henri, arpista tanben neishut de cap a 1775 a París e mort joen.

Las composicions de Fraçois Petrini que hon de las mei presadas dinc a l'espelida de las òbras d'un aute gran compositor e arista : Jan Křtitel Krumpholtz
Que publiquè los sons concertos e un tractat d'armonia entà l'arpa ençò deus editors e factors d'arpas Jean-Henri Naderman e Georges Cousineau.
Maxamed Cabdulaahi Maxamed

**Maxamed Cabdulaahi Maxamed** dich **Farmaajo** (Mogadishu, 5 de mai de 1962. Son nom es sovent anglicizat en Mohamed Abdullahi Mohamed) es un politician somali. 
Foguèt primièr ministre de 2010 a 2011.

Lo 8 de febrièr de 2017 es elegit president de la Republica pel parlament.
Fronçadés

**Fronçadés** es una petita entitat istorica e umana dau Libornés, enquèra viva pr'amor de la Comunautat de Comunas dau Canton de Fronçac e de l'ancian canton de Fronçac, desparegut en 2015. Sa capitala tradicionala es Fronçac.

## Estenduda
Dens un sens modèrne, Fronçadés es considerat coma una partida de Libornés. 
Fronçadés s'espand sus de comunas gasconas situadas au sud e sus de comunas gavaias, qu'an gardat una partida de lur toponimia occitana anciana.  
Fronçadés pòt correspondre a l'ancian canton de Fronçac e a la comunautat de comunas dau medish nom, venguda en mai 2016 comunautat de comunas de Fronçadés, las duas emb las medishas 18 comunas. 
Las apellacions d'origina conta-rotlada fronçac (vin roge, 830 ha, una partida de las comunas de Fronçac, Sent Anhan, La Ribèira, Sent German de la Ribèira, Selhans, nom supausat, Sent Miquèu de Fronçac, Galgon) e canon-fronçac (vin roge, 300 ha, una partida de las comunas de Fronçac e Sent Miquèu de Fronçac) son situadas en Fronçadés.
Istoricament, la senhoria de Fronçac e l'archipreirat de Fronçac (caplòc Bonzac) de la diocèsi de Bordèu, mèi larg, situat au nòrd de Dordonha e d'Eila, comprenèva en mèi una partida dau nòrd-èst dau departament de Gironda, d'aquí a La Poiada, Saint-Christophe-de-Double, Porchères, emb las vilas de Guîtres e de Cotràs . 

## Caractèrs lingüistics e antropologics
### Lenga
Segon l'enquèsta de Tortolon e Bringuièr (1873-1875), lo gavai èra parlat au nòrd dens tres comunas e dens quauques vilatges a l'entorn, shens comptar una penetracion de vailets e meitadèirs .
Lo gascon es de tipe bordalés, emb duas variantas. La prumèira es lo tipe « cubzagués » e fronçadés occidentau, parlat a l'èst deu borqués, entre Pujarn e Vairac, la segonda es lo libornés e comença a Vilagoja.
Lo gascon « cubzagués » e fronçadés occidentau se diferencia deu borqués per la prononciacion de *j* : lo *jourt* e pas *l'iourt* o lo *iourt* (lo jorn), caractèr progressiu, puei que Vilagoja, pus a l'èst enquèra, se ditz *Bilegou-ie*; per la conservacion de *u* : *dou hut* e pas *dou heut* (deu huc); de contraccions coma *saous dit* e pas *sus leus dit* (sus + los + dits); la conservacion de la nasala dens la tresena persona deu plurau ; *bÉnon* o *bÉnoun* e pas *bÉnou* (venon, venen).
Lo libornés se diferencia per l'abséncia de prononciacion de *h* : *fille* e pas *hille* (filha, hilha), *fut* e pas *hut* (huc = huec, fòc); per mèi d'usatge deu diftongue *óou* : *deu* se ditz *dóou* [dɔw] e pas *dou* [du]
.
### Caractèrs umans e de mentalitat
I avèva una rivalitat entre las populacions de l'Entre Duas Mars occidental, delà Dordonha e las deu Fronçadés, marcadas per deus shafres : los traversats (riba esquèrra), los cambas negras (riba dreta). Coma la mentalitat de l'Entre duas Mars es de tipe bordalés, ne resulta que lo sistèma de valors èra (o es) diferent. Pr'aquò, es pas briga segur que lo Fronçadés aja la mentalitat, de tipe soca atenuat, de l'Entre duas Mars orientau (lo limit emb la mantalitat bordalesa es entre Brana e Rausan).

## Nòtas
Le Busca

**Le Busca** es un quartièr de Tolosa, situat entre le Canal de las Duas Mars, e le Jardin de las Plantas. 

Le nom del quartièr ven de l'ancian castèl, qu'èra situat sus la plaça Henry-Russel. La familha de *Busca* i possediá una bòria. Èra alara le *Barri del Salzat*. Aprèp de vicissituds, le domeni agricòla venguèt al sègle XIX al sénher Daran aïnat, que protestava contra l'establiment de las escorsièras (Actuala Avenguda Crampel) que separava la sia proprietat, e plaçava l'autreg a qualques mètres de las fenèstras del castèl.

En 1841, le canal desbordèc, e le domeni del Busca patiguèt un grand damatge, èra alara la proprietat del marqués de Castelana. Es una dels mès bèls ostals de plasença de la banlèga Tolosenca, amb una bèla andana de pibols (carrièr Edouard-Branly), jardin, bosquet a l'anglesa, cabinets chinés, giscles d'aiga, iranjariá, pont sus besals, ...

En seguida, le domeni fosquèc trocejat e lotejat, una partida ven a la vila, e ven domeni public, l'autre fosquèc aquesa per de promotors privats. Le castèl jutjat malaisit fosquèc deroït en 1859.

Al començament del sègle XX, doas *balòchas* se succediguèron, l'una sus la plaça del Busca, l'autre sus la plaça de la Graveta (Henri-Russel):

::''
L'Anric del Busca (1904)

## Monuments
* Musèu Georges Labit

## Nòtas e referéncias
Sent Miquèl (Tolosa)

Le quartièr **Sent Miquèl** de Tolosa, situat al sud del centre vila, a l'entorn del caireforc de l'anciana Pòrta Narbonesa, es plan residencial e popular. Le quartièr deu son nom a la Granda Carrèra de Sent Miquèl.

Al centre del quartièr i a l'estacion de mètro Sent Miquèl Marcel Langer sus la Linha B.

Es poblat d'una fòrta comunautat caribana.

## Monuments
* Preson Sent Miquèl
* Pont de Sent Miquèl

## Vejatz tanben
### Ligams extèrnes
Lista de caravanserralhs a l'Azerbaitjan

Aquela es una lista de **[[caravanserralh]]s  a l'[[Azerbaitjan]]**.

## Lista de caravanserralhs

## Referéncias


## Ligams extèrni
77 (còdi)

Lo nombre **77** es utilizat coma còdi:
* **77** foguèt lo numèro del departament francés de Tarn de sa creacion a la fin del s. XIX.
* **77** es lo còdi geografic oficial del departament francés de Sèina e Marna.

## Tanben veire
* lo còdi **[[077 (còdi)|077]]**
* l’annada **[[77]]**
077 (còdi)

Lo nombre **077** amb un zèro es utilizat coma còdi:
* còdi estatistic de la província italiana de Matera.

## Tanben veire
* lo còdi **[[77 (còdi)|77]]**
* l’annada **[[77]]**
Batalha de la Resclausa

La **batalha de la Resclausa** se debanèt lo 24 de junh de 1340 durant la guèrra de Cent Ans. Premiera batalha importanta dau conflicte, opausèt flòta angloflamanda a una fòrça navala francogenoesa cargada d'empachar un desbarcament anglés en Flandra. Lo combat, lòngtemps indecís, foguèt un deis afrontaments pus saunós de tota la guèrra ambé mai de  mòrts dins lei rengs de l'armada au servici dau rèi Felip VI de França e  dins aqueleis dei tropas fidèlas a Edoard III d'Anglatèrra. Pasmens, finalament, la flòta francogenoesa foguèt quasi anientada ambé la destruccion ò la captura de 170 naviris sus 190 e leis Anglés poguèron desbarcar.

## Liames intèrnes

* Guèrra de Cent Ans.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Teatre nacional azèri de drama rus

thumb|300px|Vista del teatre 
Lo **Teatre nacional azèri de drama rus** (en azèri: *Azərbaycan Dövlət Rus Drama Teatrı*, en rus: *Азербайджанский государственный русский драматический театр*) es un teatre a Bakó, Azerbaitjan. Foguèt inaugurat lo 1937 e nomenat en onor del poèta e dramaturg azerbaitjanés Samed Vurgun dempuèi 1956. Lo director de teatre es Adalet Haciyev e lo director artistic es Alexander Sharovski. Los espectacles del teatre son principalament d'òbras russas d'art e literatura amb qualques espectacles d'escrivans azerbaitjanés e europèus classics. I a tanben d'espectacles per mainats la serada las dimenjadas.

## Vejatz tanben
* Teatre

## Ligams extèrnes
* Sit internet oficiau de lo Teatre Estatal Rus de Drama d'Azerbaitjan
Autocracia

Una **autocracia** es una filosofia o forma de govèrn que lo poder politic es representat per una sola persona. Lo tèrme autòcrata ven del grèc *autokratôr* (literalament "autogovernant" o "lo governant per se meteis"). Los concèptes opausats son l'oligarquia, lo govèrn d'una minoritat o d'un pichon grop e democracia, govèrn de la majoritat, lo pòble.

A l'ora d'ara aquel tèrme es sinonim de despotisme, tirania o dictatura, un govèrn exercit per un individu que possedís un poder illimitat o absolut o que reconeis pas cap d'autra limita. L'autocracia, pasmens, es pas sinonim de totalitarisme, donat qu'aquel concèpte foguèt fabregat per distinguir los regims modèrns que sorgiguèron a partir de 1930 e las dictaturas tradicionalas. Tanpauc es pas sinonim de dictatura militar, donat qu'una dictatura militara pòt aver la forma d'una "presidéncia collectiva" (coma las "juntas sud-americanas"). Pasmens, l'autocaàcia pòt aver de caracteristicas de totalitarisme e dictatura. 

Lo concèpte de "monarquia" se destria d'aquel de l'autocracia, donat que lo primièr compòrta un títol ereditari. Mai, lo poder real del monarca, a l'ora d'ara, pòt èsser limitat o simplament cerimonial. Istoricament los monarcas governavan autocraticament, mas, amb lo temps, lor poder mermèron o foguèt eliminat amb l'apareicion de las primièras constitucions que donavan al pòble lo poder per prene de decisions mejans de còrsses representatius de govèrn.
Cianotipe

Lo **cianotipe** es un procès fotografic monocròm negatiu inventat en 1842 per lo scientific britanic John Herschel (1792-1871).

Lo procès utiliza coma substància fotosensibla una mescla de dos volumes egaus de ferricianur de potassi a 8% e de citrat d'amonium ferric a 20%. Es aplicada sus un supòrt amb un pincèu. Lei supòrts de papier son lei pus frequents mai de supòrts de veire ò de metau existisson. Durant lo temps de pausa, lo raionament ultraviolet de la lutz entraïna una reduccion dau fèrre e fòrma sus lo supòrt una color blava. Un netejatge a l'aiga permet d'eliminar la quantitat de substància fotosensibla qu'a pas reagit e lo cianotipe es alora secat. D'estiu, lo temps de pausa es d'aperaquí 3 a 6 minutas, çò que representava una durada fòrça febla dins leis ans 1840.

La conservacion dei cianotipes necessita una proteccion còntra leis environaments basics. La coloracion disapareis amb una exposicion tròp lònga a la lutz. Pasmens, au contrari dei fotografias argenticas classicas, la color pòu èsser regenerada se lo clichat es gardat dins un endrech sorn.

## Liames intèrnes

* Fotografia.
* John Herschel.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Anna Atkins

**Anna Atkins** (16 de març de 1799 - 9 de junh de 1871) es una botanista britanica que foguèt pioniera de l'utilizacion d'imatges fotografics per illustrar de libres.

Educada per son paire John George Children (1777-1852) qu'èra un naturalista famós, Anna Atkins recebèt una educacion scientifica avançada e s'orientèt vèrs l'illustracion botanica. Tre leis ans 1820, participèt ansin a la realizacion de dessenhs per de publicacions de remarca coma la traduccion anglesa de l*'[[Istòria dei Mollusques]]* de Jean-Baptiste de Lamarck (1744-1829). 

En 1825, se maridèt amb John Pelly Atkins e comencèt d'estudiar la biologia. En particular, comencèt la confeccion d'un important erbari. En 1839, venguèt sòci de la Societat botanica de Londres. Dos ans pus tard, comencèt de s'interessar ais algas. Gràcias a son paire, descurbiguèt tanben lei trabalhs de William Fox Talbot (1800-1877) e de John Herschel (1792-1871) sus la fotografia. Ne comprenguèt rapidament l'interès e adoptèt rapidament la fotografica d'Herschel, lo cianotipe, dins son trabalh. Ansin, en 1843, son obratge sus leis algas foguèt lo premier libre illustrat per de fotografias. Puei, completèt son òbra amb dos tòmes suplementaris de son erbari sus leis algas e un obratge sus lei feuses.

## Liames intèrnes

* Cianotipe.
* Fotografia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Carisme

Lo **carisme** es la qualitat d'una persona que sedusís, influéncia, veire enfachinar, los autres per sos discors, sas actituds, son temperament, sas accions. Un carisme poderós, enfachinant, trebola, neutraliza lo jutjament d'autrú; lo carisme ajuda a dirigir, veire manipular, los autres. Lo carisme es sovent un don natural o un biais d'èsser, mas es possible de trabalhar sus se pel desvelopar. Lo carisme es tanben ligat a la fisança en se, la personalitat, l'interior de la persona.

Lo tèrme, d'origina grèga, foguèt d'en primièr emplegat en teologia; *χαρισμα* es una favor (una gràcia, una vertut) acordada pel Sant Esperit a un individú o a un grop. Foguèt introduch en sociologia en 1912 per Ernst Troeltsch per designar la dominacion basada sus l’autoritat de tipe carismatic al sen d’un grop religiós minoritari (nocion de sècta). 

Una autoritat « carismatica » es una mena de dirigir las gents en prenent l'ascendent sus eles mejans son carisme. Al subjècte de la capacitat d'unes de menar de grops jogant suls aspèctes emocionals, se parla de « líder carismatic » o « cap carismatic » o « lideratge »…

Segon lo sociològ Max Weber, lo carisme es «la cresença dins la qualitat extraordinària […] d'un personatge, qu'es, d'un biais, dotat de fòrça e de caractèrs subrenaturals o subreumans o pel mens fòra de la vida vidanta, inaccessibla au comun dels mortals; o encara qu'es considerat coma enviat per Dieu o coma un exemple, e en consequéncia considerat coma un « cap » »

## Nòtas e referéncias
Laissez faire

L'expression francesa "*laissez faire, laissez passer*" ("daissatz far, daissatz passar") illustra la teoria economica que preconiza una libertat absoluta: liure mercat, liura industria, impòstes fòrça basses o nuls, liure mercat del trabalh e intervencion minima dels govèrns. Foguèt utilizada pel primièr còp per Jean-Claude Marie Vicent de Gournay, fisiocrata del sègle XVIII, contra l'intervencionisme del govèrn dins l'economia.

## Istòria
Dins la segonda mitat del sègle XVIII, en plena Revolucion industriala anglesa, Adam Smith aviá un ròtle fòrça important dins la popularizacion de las teorias economicas del *laissez-faire*, essent considerat coma lo paire del liure mercat o liure escambi. L'idèa principala d'aquelas teorias èra aquela de la non ingeréncia dels Estats dins los afars economics. Segon Adam Smith, i aviá una *man invisibla* que guidava l'economia capitalista que la soma dels *egoïsmes responsables* rebatiá per el al benefici de tota la societat e lo desvolopament de l'economia. Las regulacions socialas, dempuèi aquel punt de vista, resultavan pauc desirablas.

Dins la França del sègle XVIII l'expression *laissez faire* èra la formula que los revolucionaris resumissián lo sieu programa. L'objectiu èra mejans el l'establiment d'una societat de mercat sens obstacles. Amb per aténher l'objectiu plaidejavan per l'abolicion de totas las leis empachant que gents mai eficientas subrepassen los concurrents mens preparats.

Uèi jorn s'utiliza coma sinonim en economia de liberalisme o neoliberalisme pasmens, la teoria *laissez-faire* supausariá de redusir drasticament l'influéncia dels govèrns en començant per s'absténer de participar a l'economia. Aiçò supausa tanben una massissa reduccion de l'amplor dels programas socials e la predominança de la lei de l'ofèrta e la demanda dins totes los domenis de la vida.

## Vejatz tanben
* Liberalisme
* Liure escambi
* Liure mercat
JV

Las letras **JV** constitueishen un còde alfabetic utilizat dens mei d’ua escadença:
* **JV** èra lo còde qui figurava sus las placas deus veïculs immatriculats dens lo departament francés d’Òut e Garona, en Occitània, enter 1928 e 1950. Estot remplaçat per lo còde **[[47]]**.
* **jv** ei lo còdi de lenga deu javanés.
Elias Parish Alvars

**Elias Parish Alvars** (neishut **Eli Parish**, Teignmouth, lo  28 de heurèr de 1808 – Viena, lo 25 de genièr de 1849) que ho un arpista vistuòse e un compositor anglès, escolan de Nicolas Bochsa.

Que miè ua vita hèita de viatge per tota Euròpa on ostentè la soa vistuoasitat.
Giralda

La **Giralda** es una torre que fa partida de la catedrala de Sevilha, una de las mai grandas del mond e una vertadièra jòia del gotica e barròca.

Los dos tèrces inferiors de la torre correspondon a l’alminar de l'anciana mosquèia de la vila, de la fin del sègle XII, a l'epòca almohada, alara que lo tèrç superior es un bastiment superpausat de l’epòca crestiana per albergar las campanas. En lo sieu cúspide se tròba una bòla apelada tinaja sobratz era quau s'auça lo Giraldillo.

La Giralda mesura 97,5 mètres de nautor e 101 inclús lo Giraldillo, que mesura 3,5 mètres. Foguèt pendent de sègles la tor mai nauta d'Espanha, aital coma una dels bastiments mai anautits e famosas de tota Euròpa (per comparason; la Tor de Dralha mesura 55,8 m e lo Big Ben 96,3 m). Lo 29 de decembre de 1928 foguèt declarat Patrimòni Nacional e en 1987 integrèt la lista del Patrimòni de l'Umanitat. La siá arquitectura unica e originala de formas quadrangularas exactas, adornada de torrecillas e pináculos, a servit d'inspiracion a multitud de tors posterioras en Estats Units, Russia, Polonha e d'autres païses del mond.

## Descripcion de la tor
La tor, a causa de la siá complèxa istòria, es constituida per de divèrses còsses perfièchament imbricats, en mostrant un exemple perfièch de la riquesa del crisol de culturas existentas dins la vila. Pel bastiment del còs musulman, tal e coma se pòt apreciar en la siá basa, s'empleguèron los rèstes de qualques bastissas e sillerías de la Hispalis romana, en se podent trobar en eles divèrses epigrafes en latin.
Marcel Grandjany

**Marcel Grandjany** que ho un arpista e un compositor neishut francés e vadut estatsunian.

Que perdó la sa mair aus 4 ans e qu'avó l'escasença de comença la musica dehens lo mitan familiau. Qu'estudiè dab Henriette Renié, ambs que ho escolans au Conservatòri de París d'Alphonse Hasselmans - Grandjany qu'i entrè aus 11 ans. 

A 17 ans que ho admès dens lo Concèrt Lamoureux. Per'mor de la soa santat, n'avó pas a servir durant la Purmèra Guèrra Mondiau.

En 1921 qu'esenhè l'arpa dens lo Conservatòri American de Fontaibleau puish a la Juilliard School e au Conservatòri de Monréal ; Gloria Agostinie  Ève Gagnier que comptan es los sons escolans.  

## Composicions entà l'arpa
* *Automne* 
* *Fantasie sur un thème de [[Joseph Haydn|Haydn]]* 
* *Petite Suite Classique* 
* *Rhapsodie (op. 10)* 
* *The Children’s Hour* 
* *Poème symphonique* pour harpe, cor et orchestre
Daniele Barbaro

**Daniele Matteo Alvise Barbaro** (8 de febrier de 1514 - 13 d'abriu de 1570) es un umanista e un noble venecian dau sègle XVI que foguèt cardenau de la Glèisa Catolica, escrivan, diplomata e scientific. En particular, foguèt l'autor d'una traduccion en italian dei dètz libres d'arquitectura de Vitruvi e d'un important tractat d'optica dich *La pratica della perspettiva* (« La practica de la perspectiva » en occitan). Son trabalh contèn la premiera descripcion coneguda dau foncionament d'un diafragma. Ambé son fraire Marcantonio, foguèt tanben lo protector de mai d'un artista major (Tasso, Palladio, Veronese...) e son ostau (la Villa Barbaro) foguèt classada au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat en 1994.

## Liames intèrnes

* Fotografia.
* Villa Barbaro.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Belle Fourche

**Belle Fourche** ([bɛlˈfuːʃ]) es una ciutat de l'estat american de Dakota del Sud. Sa populacion èra estimada a 5 594 abitants, en 2010. Sa superfícia totala es 22,27 km².
Georg Christoph Wagenseil

**Georg Christoph Wagenseil** (Viena, lo 8 de junh de 1715 – Viena, lo 1 de març de 1777) que ho un compositor, un clavecinista e un orguenista austriac de la fin de l'èra barròca e de la debuta de l'estil classic e pro famós e referenciau a la soa epòca.
François-Joseph Dizi

**François-Joseph Dizi** que ho un arpista e un compositor (Namur, lo 14 de genièr de 1780 - París, 1840) belga.

Qu'èra hilh d'un professor de vriulon qui ho lo son purmèr professor. Que perseguí la soa carrièra en Anglatèrra ho arrecebè l'ajuda de Sebastian Erhard, arpista eth medish e sustot famós e istoric factor d'arpa.
Henriette Renié

**Henriette Renié** (París, lo 18 de seteme de 1875 – lo 1 de març de 1956) que ho ua compositritz, ua arpista e ua pedagòga deu son instrument francesa.

Que ho ua escolana de Alphonse Hasselmans.


\version "2.14.2"
\header {
  tagline = ##f
}
upper = \relative c' {
  \clef treble 
  \key ges \major
  \time 3/8
  \tempo 8 = 152
  %\autoBeamOff
   \set Staff.midiInstrument = #"orchestral harp"

  \partial 8 s16 
  \times 4/11 { \autoBeamOn >  }
  ees'8-.\p des!16( ces bes aes! bes aes ges aes bes ges)
  ces8-. bes16(  aes ges f ges f ees f ges  ees)
  bes16( c! d!8) ees16( f ges aes bes c! d! ees f ges f bes, bes'8~->) bes8

}

lower = \relative c {
  \clef bass
  \key ges \major
  \time 3/8
  \set Staff.midiInstrument = #"orchestral harp"
    
  s8 ees8-. 8-. r8  
  \clef treble ees8 8 
  ees,8 8  ees,  r8
  ees,8( 8) des,( ) ces,( )
  c,!( 8) bes,( )
    
} 

\score {
  \new PianoStaff >
  \layout {
    \context {
      \Score
      \remove "Metronome_mark_engraver"
    }
  }
  \midi { }
}

*Incipit de la « Danse des Lutins »*