open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rolf M. Zinkernagel

**Rolf Martin Zinkernagel** (n. en 1944) es un biologista soís. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1996.

## Biografia
Nasquèt lo 6 de genièr de 1944 dins la vila de Riehen, situada al canton soís de Basilèa. Estudièt medecina a l'Universitat de Basilèa, ont se graduèt lo 1968, e lo 1970 se doctorèt a l'Universitat Nacionala d'Austràlia. Après trabalhar durante fòrça ans a Austràlia e los Estats Units lo 1979 foguèt nomenat director de l'Institut d'immunologia Experimental de Zuric. 

## Recèrca scientifica
Durant los ans 1970 inicièt la siá collaboracion amb Peter Charles Doherty a Canberra, Austràlia. Amb Doherty realizèt d'estudis sul immunologia del còrs uman, en centrant los sieus objectius en conéisser lo procès que las cellulas del sistèma immunitari distinguisson per el las cellulas infectadas per microorganismes invasors de las cellulas sanas. Aqueles trabalhs, publicats a la revista *Nature* lo 1974, an permés avançar las investigacions sus la sida, en demostrant que l'infeccion d'un virus pòt, pendent la defensa del sistèma immunitari, seleccionar unas mutacions del virus que son pas reconegudas pel còrs uman.
Werner Arber

**Werner Arber** (Gränichen, Soïssa, 3 de junh de 1929) es un microbiologista soís. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1978, amassa amb Daniel Nathans e Hamilton O. Smith per son trabalh sus las enzimas de restriccion.
Apodemus

Lo  ***Apodemus*** correspond a de mamifèrs rosegaires de pichona talha, de la familha dels murids. Quand los zoològues utilizan lo tèrme **[[garri]]**, es estrictament per definir aqueste genre, mentre qu'aqueste tèrme a una accepcion pus larga dins lo lengatge corrent. 

## Caracteristicas

Son d'animals vius e rapids, bons correires e saltaires, de coa longa e d'aurelhas amb de pavalhons plan desvolopats. 

Dins la natura, los garris manjan de granas, de fruches pichons e d'insèctes pichons.

Se ne coneis un vintenat d'espècias, dont las mai conegudas en Euròpa son :
* Garri raiat (*[[Apodemus agrarius]]*) : 16 a 35 g amb una benda negra sus l'esquina
* Garri de colar (*[[Apodemus flavicollis]]*) : 18 a 35 g o 18 a 40 g
* Garri silvèstre o garri comun (*[[Apodemus sylvaticus]]*) :  18 a 27 g

## Lista de las espècias

Aqueste genre compren las espècias seguentas apeladas **garris** :
* *[[Apodemus agrarius]]* Pallas, 1771 – garri raiat o garri dels camps.
* *[[Apodemus alpicola]]* Heinrich, 1952 - garri alpèstre.
* *[[Apodemus argenteus]]* Temminck, 1844.
* *[[Apodemus arianus]]* Blanford, 1881.
* *[[Apodemus chevrieri]]* Milne-Edwards, 1868.
* *[[Apodemus draco]]* Barrett-Hamilton, 1900.
* *[[Apodemus epulus]]* Cengarle, Caron, Plante and Bonneau, 1998 - garri epelat
* *[[Apodemus flavicollis]]* Melchior, 1834 – garri de colar.
* *[[Apodemus fulvipectus]]* Ognev, 1924.
* *[[Apodemus gurkha]]* Thomas, 1924.
* *[[Apodemus hermonensis]]* Filippucci, Simson, and Nevo, 1989.
* *[[Apodemus hyrcanicus]]* Vorontsov, Boyeskorov, and Mezhzherin, 1992.
* *[[Apodemus latronum]]* Thomas, 1911.
* *[[Apodemus mystacinus]]* Danford and Alston, 1877 – garri rupèstre.
* *[[Apodemus peninsulae]]* Thomas, 1907.
* *[[Apodemus ponticus]]* Sviridenko, 1936.
* *[[Apodemus rusiges]]* Miller, 1913.
* *[[Apodemus semotus]]* Thomas, 1908.
* *[[Apodemus speciosus]]* Temminck, 1844.
* *[[Apodemus sylvaticus]]* Linnaeus, 1758 - garri silvèstre, mirga saltaire.
* *[[Apodemus uralensis]]* Pallas, 1811 - garri pigmèu.
* *[[Apodemus wardi]]* Wroughton, 1908.

## Vejatz tanben
### Articles connèxes
Se confondon sovent amb lo rat de las meissons, los campanhòls, las musaranhas, o quitament la mirga o lo rat dels camps.
### Referéncias extèrnas
* 
* 
* 
* 
*
Arvicola

Lo genre ***Arvicola*** compren de rosegaires pichons, mai precisament cèrts campanhòls de la sosfamilha dels Arvicolins.

Sinonims : *Alviceola, Hemiotomys, Ochetomys, Paludicola e Praticola*.   
                           
## Lista de las espècias
Aqueste genre compren doas espècias:
* *[[Arvicola sapidus]]* Miller, 1908 - campanhòl anfibi
* *[[Arvicola terrestris]]* (Linnaeus, 1758) - campanhòl terrèstre o rat taupièr

A las qualas qualques classificacions apondon *Arvicola scherman*.  

## Nòtas e referéncias

## Vejatz tanben
* Campanhòl
### Ligams extèrnes
* 
* 
* 
* 
*
Atherurus

Aqueste genre de pòrc-espins, nomenat « brush-tailed porcupines » (pòrc espins de coa en bròsse) pels anglofòns.

## Lista de las espècias

Aqueste genre compren las espècias de rosegaires seguentas :
* *[[Atherurus africanus]]* Gray, 1842 — aterur african
* *[[Atherurus macrourus]]* (Linnaeus, 1758) — aterur malai

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
*
Atlantoxerus

Aqueste genre d'esquiròls compren una espècia :
* *[[Atlantoxerus getulus]]* (Linnaeus, 1758) - esquiròl de Barbaria
Auliscomys

***Auliscomys*** es un genre de rosegaires de la familha dels murids.
## Lista de las [[espècia]]s
* *[[Auliscomys boliviensis]]* (Waterhouse, 1846) 
* *[[Auliscomys micropus]]* (Waterhouse, 1837) 
* *[[Auliscomys pictus]]* (Thomas, 1884) 
* *[[Auliscomys sublimis]]* (Thomas, 1900)
Baiomys

## Lista de las espècias
* *[[Baiomys musculus]]* (Merriam, 1892) 
* *[[Baiomys taylori]]* (Thomas, 1887) - mirga pigmèa d'America
Istamina

L**'istamina** es una amina biologica implicada dins de responsas immunas localas; regula tanben de foncions fisiologicas dins l'estomac e agís coma neurotransmetor. Una nòva evidéncia indica tanben que l'istamina jòga un ròtle en la quimiotaxi dels leucocits.
L'istamina es tanben dins lo cervèl, mai son ròtle es pas encara ben clar. Es sintetizada e liberada per de neurònas del sistèma nerviós central qu'usan l'istamina coma neuromodulador. Fòra del sistèma nerviós central es un mediator de mejans fisiologics.

250px|thumb|left|Estructura de l'istamina
Serotonina

La **serotonina** o **5-idroxitriptamina**, es una substància, qu'agís sustot coma neurotransmetor, que se distribuís per tot l'organisme e qu'exercís de multiplas foncions, apertenenta a las aminas biogenas. Exercís una granda influéncia sul sistèma psiconerviós, per aquò, om la nomena sovent "ormona de l'umor".

Es sintetisada dins l'organisme a partir del triptofan e es tanben un precursor de la melatonina.
Bandicota

***Bandicota*** es un  de rosegaires de la sosfamilha dels Murins.

## Lista de las espècias

Aqueste genre compren las espècias seguentas :
* *[[Bandicota bengalensis]]* (Gray and Hardwicke, 1833) - rat bandicoot de Bengal 
* *[[Bandicota indica]]* (Bechstein, 1800)
* *[[Bandicota savilei]]* Thomas, 1916

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
*
Bathyergus

*Bathyergus* es un genre de rat-talpa, que compren las espècias seguentas :
* *[[Bathyergus janetta]]* (Thomas e Schwann, 1904) 
* *[[Bathyergus suillus]]* (Schreber, 1782)
Bathyergidae

Aquesta familha de rosegaires apelats **rats-talpas** compren los genres seguents :
* *[[Bathyergus]]* Illiger, 1811  
* *[[Cryptomys]]* Gray, 1864 
* *[[Georychus]]* Illiger, 1811 
* *[[Heliophobius]]* Peters, 1846 
* *[[Heterocephalus]]* Rüppell, 1842
Batomys

***Batomys*** es un  de rosegaires de la sosfamilha dels Murins.

## Lista de las espècias

Aqueste genre compren las espècias seguentas :
* *[[Batomys dentatus]]* Miller, 1911 
* *[[Batomys granti]]* Thomas, 1895    
* *[[Batomys russatus]]* Musser *e al.*, 1998
* *[[Batomys salomonseni]]* (Sanborn, 1953)

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
*
Melatonina

La **melatonina** o **N-acetil-5-metoxitriptamina** es una ormona amassada en totes los organismes vivents, en concentracions que vàrian segon lo cicle diürne/nocturne. La melatonina se sintetiza a partir del neurotransmetor serotonina. Se produsís, principalament, en la glandula pineala, e participa a una granda varietat de procèsses cellulars, neuroendocrins e neurofisiologics. Una de las caracteristicas mai particularas per çò qu'es de la biosintèsi pineala de melatonina es sa variabilitat al cors del cicle de 24 oras, e sa responsa precisa a cambiaments d'illuminacion. Per aquela rason, la melatonina se considèra una neuroormona amb foncion apertienta en la fisiologia circadiana. Fòrces de sos efièches biologics se devon a son accion suls receptors de la melatonina e d'autras mai a son accion potenta coma antioxidant, que jòga un ròtle fòrça especial en la proteccion de l'ADN nuclear e mitocondrial.
Berylmys

***Berylmys*** es un  de rosegaires de la sosfamilha dels Murins.

## Lista de las espècias

Compren las espècias seguentas :
* *[[Berylmys berdmorei]]* (Blyth, 1851) 
* *[[Berylmys bowersi]]* (Anderson, 1879) 
* *[[Berylmys mackenziei]]* (Thomas, 1916)  
* *[[Berylmys manipulus]]* (Thomas, 1916)

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
*
Beamys

Aqueste genre compren las espècias seguentas :
* *[[Beamys hindei]]* Thomas, 1909 
* *[[Beamys major]]* Dollman, 1914
Bibimys

***Bibimys*** es un genre de rosegaires de la familha dels murids.

## Lista de las [[espècia]]s
* *[[Bibimys chacoensis]]* (Shamel, 1931) 
* *[[Bibimys labiosus]]* (Winge, 1887) 
* *[[Bibimys torresi]]* Massoia, 1979
Blanfordimys

Aqueste genre compren las espècias seguentas :
*  *[[Blanfordimys afghanus]]* (Thomas, 1912) 
* *[[Blanfordimys bucharicus]]* (Vinogradov, 1930)
Blarinomys

## Lista de las [[espècia]]s d’aqueste [[Genre (biologia)|genre]]
* *[[Blarinomys breviceps]]* (Winge, 1887)
Bolomys

## Lista de las [[espècia]]s d’aqueste [[Genre (biologia)|genre]]
* *[[Bolomys amoenus]]* (Thomas, 1900) 
* *[[Bolomys lactens]]* (Thomas, 1918) 
* *[[Bolomys lasiurus]]* (Lund, 1841) 
* *[[Bolomys obscurus]]* (Waterhouse, 1837) 
* *[[Bolomys punctulatus]]* (Thomas, 1894) 
* *[[Bolomys temchuki]]* (Massoia, 1980)
Brachytarsomys

Aquesta espècia de rosegaires es localizada a Madagascar.

## Referéncias extèrnas
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Boromys

Aqueste genre de rosegaires compren las espècias seguentas :
*  *[[Boromys offella]]* Miller, 1916   
* *[[Boromys torrei]]* Allen, 1917
Brachiones

Aqueste genre compren una espècia, localizada al nòrd de China.

## Referéncias extèrnas
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Brachyuromys

Aqueste genre de rosegaires compren las espècias seguentas localizadas a Madagascar :
* *[[Brachyuromys betsileoensis]]* (Bartlett, 1880) 
* *[[Brachyuromys ramirohitra]]* Major, 1896
Brotomys

Aqueste genre de rosegaires compren las espècias seguentas de rats espinoses :
*  *[[Brotomys contractus]]* Miller, 1929   
* *[[Brotomys voratus]]* Miller, 1916
Bullimus

***Bullimus*** es un  de rosegaires de la sosfamilha dels Murins.

## Lista de las espècias

Aqueste genre compren las espècias seguentas :
* *[[Bullimus bagobus]]* Mearns, 1905 
* *[[Bullimus gamay]]* Rickart *e al.*, 2002
* *[[Bullimus luzonicus]]* (Thomas, 1895)

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
*
Coira

**Coira** (*Chur* en alemand, *Cuira* en romanch) es la capitala del canton soís dels Grisons.

## Nòtas e referéncias
Bunomys

***Bunomys*** es un  de rosegaires de la sosfamilha dels Murins, endemic de las illas Sulawesi e Buton en Indonesia.

## Lista de las espècias

Aqueste genre de rosegaires compren las espècias seguentas :
* *[[Bunomys andrewsi]]* (J. A. Allen, 1911).
* *[[Bunomys chrysocomus]]* (Hoffmann, 1887).
* *[[Bunomys coelestis]]* (Thomas, 1896).
* *[[Bunomys fratrorum]]* (Thomas, 1896).
* *[[Bunomys heinrichi]]* (Tate and Archbold, 1935).
* *[[Bunomys penitus]]* (Miller and Hollistar, 1921).
* *[[Bunomys prolatus]]* Musser, 1991.

## Ligams extèrnes
* 
* 
*
Calomyscus

Aqueste genre compren las espècias seguentas :
*  *[[Calomyscus bailwardi]]* Thomas, 1905 
* *[[Calomyscus baluchi]]* Thomas, 1920 
* *[[Calomyscus hotsoni]]* Thomas, 1920 
* *[[Calomyscus mystax]]* Kashkarov, 1925 
* *[[Calomyscus tsolovi]]* Peshev, 1991 
* *[[Calomyscus urartensis]]* Vorontsov and Kartavseva, 1979
Canariomys

thumb|250px|Canariomys bravoi Aqueste genre de rosegaires de la sosfamilha dels Murins compren doas espècias endemicas de las Illas Canàrias, totas doas atudas: 

* Rat gegant de Tenerife (*[[Canariomys bravoi]]* Crusafont Pairó e Petter, 1964), del Pleistocèn de Tenerife.
* Rat gegant de la Granda Canaria (*[[Canariomys tamarani]]* Lopez-Martinez and Lopez-Jurado, 1987), de l'Olocèn de la Granda Canaria.

## Ligams extèrnes
* 
*
Cannomys badius

***Cannomys badius*** es una espècia de rat dels bambós, la sola del genre ***Cannomys***.

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
*
Cansumys canus

***Cansumys canus*** es un amstèr de la familha dels Cricetinae, unic representant del  *[[Cansumys]]*. Se retròba unicament en China.
Capromys pilorides

**Capromys pilorides** es l'unica espècia del  Capromys. Es un rosegaire arboricòla, d'un quarantenat de centimètres amb una coa preensila de 15 a 30 cm, endemic de Cuba.  

## Vejatz tanben
### Articles connèxes
* Utia

### Ligams extèrnes
Sits de referéncias taxinomicas :
* 
* 
* 
* 
* 
Autres ligams extèrnes:
*  New Species of Rodent Discovered in Cuba
*  M.S. Loxney et confrères, *Overview of impacts of feral and introduced ungulates on the environment in the eastern United states and Caribbean*. « Wildlife Damage Management Conference », D.L. Nolte, K.A. Fagerstone, Editions. 2005 Lire le document PDF
Photos :
*  Cuban hutia
* Cuban hutia
* ''Capromys pilorides''
* Hutia de Cuba
*  Cuban hutia
* Crâne de hutia de Cuba
* hutia-konga
* Hutia-konga, adultes e pichons
* Grop d'Utias de Cuba
Cardiocranius

Lo genre ***Cardiocranius*** compren pas qu'una sola espècia de pichon rosegaire :
* *[[Cardiocranius paradoxus]]*, una espècia menaçada de gerbesa terrèstra nana de cinc dets que se rencontra en China, en Cazacstan e en Mongolia.

## Nòtas e referéncias


## Ligams extèrnes
Genre :
* 
* 
* 
Espècia :
* 
* 
* 
* 
Fòtos :
* Especimèn naturalizat
* ''Cardiocranius paradoxus''
Calomys

Los rosegaires del  ***Calomys***, localizats en America del Sud, son de sèrvas de virus de las fèbres emorragicas sud-americanas e en particular:
* *[[Calomys callosus|C. callosus]]* (fèbre emorragica de Bolívia deguda a l'arenavirus Machupo) ;
* *[[Calomys callosus|C. musculinus]]* (fèbre emorragica d'Argentina deguda a l'arenavirus Junin).

## Lista de las espècias
* *[[Calomys boliviae]]* (Thomas, 1901) 
* *[[Calomys callidus]]* (Thomas, 1916) 
* *[[Calomys callosus]]* (Rengger, 1830) 
* *[[Calomys hummelincki]]* (Husson, 1960) 
* *[[Calomys laucha]]* (G. Fischer, 1814) 
* *[[Calomys lepidus]]* (Thomas, 1884) 
* *[[Calomys musculinus]]* (Thomas, 1913) 
* *[[Calomys sorellus]]* (Thomas, 1900) 
* *[[Calomys tener]]* (Winge, 1887)
Callosciurus

Aqueste genre d'esquiròls compren las espècias seguentas :
* *[[Callosciurus adamsi]]* (Kloss, 1921) 
* *[[Callosciurus albescens]]* (Bonhote, 1901) 
* *[[Callosciurus baluensis]]* (Bonhote, 1901) 
* *[[Callosciurus caniceps]]* (Gray, 1842) 
* *[[Callosciurus erythraeus]]* (Pallas, 1779) - esquiròl de ventre roge 
* *[[Callosciurus finlaysonii]]* (Horsfield, 1824) - esquiròl de Finlayson 
* *[[Callosciurus inornatus]]* (Gray, 1867) 
* *[[Callosciurus melanogaster]]* (Thomas, 1895) 
* *[[Callosciurus nigrovittatus]]* (Horsfield, 1824) 
* *[[Callosciurus notatus]]* (Boddaert, 1785) 
* *[[Callosciurus orestes]]* (Thomas, 1895) 
* *[[Callosciurus phayrei]]* (Blyth, 1856) 
* *[[Callosciurus prevostii]]* (Desmarest, 1822) 
* *[[Callosciurus pygerythrus]]* (I. Geoffroy Saint Hilaire, 1831) 
* *[[Callosciurus quinquestriatus]]* (Anderson, 1871)
Carpomys

***Carpomys*** es un  de rosegaires de la familha dels Murins. Los anglofòns las nomenan Indian rock rats (rats de las ròcas indianas). 

## Lista de las espècias

Aqueste genre compren las espècias seguentas :
* *[[Carpomys melanurus]]* Thomas, 1895  
* *[[Carpomys phaeurus]]* Thomas, 1895

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
*
V. S. Naipaul

**Vidiadhar Surajprasad Naipaul**, mai conegut amb lo nom de **V. S. Naipaul**, (n. en 1932) es un escrivan britanic nascut en Trinitat e Tobago. A recebut lo Prèmi Nobel de Literatura en 2001.
Derek Walcott

**Derek Alton Walcott** (n. 1930) es un escrivan de Santa Lúcia. A recebut lo Prèmi Nobel de Literatura en 1992.
Wole Soyinka

**Akinwande Oluwole "Wole" Soyinka** (n. 1934) es un escrivan nigerian que recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1986.
Ivo Andrić

**Ivo Andrić** (n. en 1892, m.1975) foguèt un escrivan iogoslau. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1961.
Cavia

Lo genre Cavia compren 5 espècias de pòrcs d'Índia. Son de rosegaires qu'apartenon a la familha caviidae, sosfamilha dels Caviinae. Lo mai familièr es lo *[[Cavia porcellus]]*, o cobai comun anomenat tanben *pòrc d'Índia*, *Pòrc marin* ò *Lapin de Barbariá*.
Aqueste genre dels **cobais** compren las espècias seguentas :
* *[[Cavia aperea]]* Erxleben, 1777
* *[[Cavia fulgida]]* Wagler, 1831
* *[[Cavia magna]]* Ximinez, 1980
* *[[Cavia porcellus]]* Linnaeus, 1758. Cobai comun o Pòrc d'Índia domestic
* *[[Cavia tschudii]]* Fitzinger, 1857

A la diferéncia de fòrça rosegaires coma las mirga, los rats o los esquiròls, los pòrcs d'Índia son pas gaire esportius perque, dins la natura, los cobais vivon dins de planas erbosas e ocupan una nicha ecologica semblabla a la de la vaca. Se desplaçan ensemble en pichons gropes (tropèls) e manjan d'èrba o de plantas quinas que sián que tròban per azard. An tendéncia a èsser puslèu actius dins la natura pendent l'alba e lo crepuscul, a las oras ont es pus dificil d'èsser reperat pels predators. Se son espaventats, pòdon córrer fòrt rapidament ! Los animals domestics an desvolopat un ritme diferent, e an de periòdes d'activitat mai longs seguits de periòdes de sòmi corts. L'activitat es aleatòriament repartida dins la jornada.

## Referéncias
* 
* 
* 
* 
* 
*
Hystricognathi

## Lista des familhas
* infraòrdre *[[Hystricognathi]]* Tullberg, 1899
** familha *[[Abrocomidae]]* Miller e Gidley, 1918
** familha *[[Agoutidae]]* Gray, 1821
** familha *[[Bathyergidae]]* Waterhouse, 1841
** familha *[[Capromyidae]]* Smith, 1842
** familha *[[Caviidae]]* Gray, 1821
** familha *[[Chinchillidae]]* Bennett, 1833
** familha *[[Dinomyidae]]* Troschel, 1874
** familha *[[Echimyidae]]* Gray, 1825
** familha *[[Erethizontidae]]* Bonaparte, 1845
** familha *[[Heptaxodontidae]]* Anthony, 1917
** familha *[[Hydrochaeridae]]* Gray, 1825
** familha *[[Hystricidae]]* G. Fischer, 1817
** familha *[[Laonastidae]]* Jenkins, Kilpatrick, Robinson e Timmins, 2005
** familha *[[Octodontidae]]* Waterhouse, 1840
** familha *[[Petromuridae]]* Tullberg, 1899
** familha *[[Thryonomyidae]]* Pocock, 1922

## Ligams extèrnes
* 
* 
*
Georg von Békésy

**Georg von Békésy** (n. **Békésy György** en 1899, m.1972) foguèt un bioquimista ongrés-american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1961.
Tenerife

**Tenerife** (apelada *Achinech* per sos estatjants preeuropèus) es la mai granda de las sèt illas que compausan l'archipèla de las Canàrias, ont ocupa una posicion centrala a respècte de las illas de Grand Canària, La Gomera e La Palma. Es l'illa pus poblada de las Canàrias e d'Espanha.

Santa Cruz de Tenerife, e la capitala de la província de Santa Cruz de Tenerife. E la segonda vila de l'illa per la populacion es San Cristóbal de La Laguna, vila que a mai es Patrimòni de l'Umanitat dempuèi l'an 1999.

L'illa es dins l'Ocean Atlantic, a un pauc mai de 300&nbsp;km del continent african e a 1300&nbsp;km de la Peninsula Iberica. A 2034&nbsp;km² de superfícia e una forma triangulara. Al centre de l'illa s'enauça lo pic de Teide, un volcan que, amb los seus 3718&nbsp;m d'altitud, es lo punt culminant d'Espanha. Anaga es Reserva der Biosfera dempuèi l'an 2015.

Lo Cabildo de Tenerife es l'organ de govèrn de l'illa. S'es constituit lo 16 de març de 1913 a Santa Cruz de Tenerife, en una session celebrada a la comuna de la vila, ont tanben s'es causida la primièra corporacion.

## Referéncias
Caviidae

Aquesta familha de rosegaires, sosòrdre dels Hystricognatha, es devesida en doas sosfamilhas :
* Caviinae Gray, 1821 
* Dolichotinae Pocock, 1922
Caviinae

**Caviinae** es una sosfamilha dels Caviidae que compren los genres seguents, tanben apelats cobais o pòrcs d'Índia :
* *[[Cavia]]* Pallas, 1766 - cobais o pòrc d'Índia dont lo cobai comun, *[[cavia porcellus]]*. 
* *[[Galea]]* Meyen, 1832  - cobais
* *[[Kerodon]]* F. Cuvier, 1825 - cobai de las ròcas   
* *[[Microcavia]]* H. Gervais e Ameghino, 1880 - cobais de montanha

## Nòtas e referéncias
Chaetodipus

Aqueste genre de rosegaires compren las espècias seguentas :

* *[[Chaetodipus arenarius]]* Merriam, 
* *[[Chaetodipus artus]]* Osgood, 1900 
* *[[Chaetodipus baileyi]]* (Merriam, 1894) 
* *[[Chaetodipus californicus]]* (Merriam, 1889) 
* *[[Chaetodipus eremicus]]* (Mearns, 1898) 
* *[[Chaetodipus fallax]]* (Merriam, 1889) 
* *[[Chaetodipus formosus]]* (Merriam, 1889) 
* *[[Chaetodipus goldmani]]* Osgood, 1900 
* *[[Chaetodipus hispidus]]* (Baird, 1858) 
* *[[Chaetodipus intermedius]]* (Merriam, 1889) 
* *[[Chaetodipus lineatus]]* Dalquest, 1951 
* *[[Chaetodipus nelsoni]]* (Merriam, 1894) 
* *[[Chaetodipus penicillatus]]* (Woodhouse, 1852) 
* *[[Chaetodipus pernix]]* J. A. Allen, 1898 
* *[[Chaetodipus spinatus]]* (Merriam, 1889)
Chaetomys

Considerada coma atudada dempuèi 100 a 150 ans, aquesta espècia de rosegaire es estada "retrobada" en Brasil en 1989.
Chelemys

***Chelemys*** es un genre de mamifèrs de l'òrdre dels rosegaires e de la familha dels Cricetidats.
## Lista de las [[espècia]]s d’aqueste [[Genre (biologia)|genre]]
* *[[Chelemys macronyx]]* (Thomas, 1894) 
* *[[Chelemys megalonyx]]* (Waterhouse, 1845)
Chibchanomys

## Lista de las [[espècia]]s d’aqueste [[Genre (biologia)|genre]]
* *[[Chibchanomys trichotis]]* (Thomas, 1897)
Chinchillula

***Chinchillula*** es un genre de rosegaires de la familha dels murids.

## Lista de las [[espècia]]s
* *[[Chinchillula sahamae]]* Thomas, 1898
Chionomys

Aqueste genre de rosegaires compren tres espècias :
* *[[Chionomys gud]]* (Satunin, 1909) 
* *[[Chionomys nivalis]]* (Martins, 1842)
* *[[Chionomys roberti]]* (Thomas, 1906)

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
* 
*
Chiropodomys

***Chiropodomys*** es un  de rosegaires de la sosfamilha dels Murins.

## Lista de las espècias

Aqueste genre compren las espècias seguentas :
* *[[Chiropodomys calamianensis]]* (Taylor, 1934).
* *[[Chiropodomys gliroides]]* (Blyth, 1856).
* *[[Chiropodomys karlkoopmani]]* Musser, 1979.
* *[[Chiropodomys major]]* Thomas, 1893.
* *[[Chiropodomys muroides]]* Medway, 1965.
* *[[Chiropodomys pusillus]]* Thomas, 1893.

## Ligams extèrnes
* 
* 
*
Chiruromys

***Chiruromys*** es un  de rosegaires de la sosfamilha dels Murins.

## Lista de las espècias

Aqueste genre de rosegaires compren las espècias seguentas :
* *[[Chiruromys forbesi]]* Thomas, 1888  
* *[[Chiruromys lamia]]* (Thomas, 1897)    
* *[[Chiruromys vates]]* (Thomas, 1908)

## Ligams extèrnes
* 
* 
*
Chroeomys

## Lista de las espècias
* *[[Chroeomys andinus]]* (Philippi, 1858) 
* *[[Chroeomys jelskii]]* (Thomas, 1894)
Chrotomys

***Chrotomys*** es un genre de rosegaires de la sosfamilha dels Murins.

## Lista de las espècias

Aqueste genre compren las espècias seguentas :
* *[[Chrotomys gonzalesi]]* Rickart and Heaney, 1991   
* *[[Chrotomys mindorensis]]* Kellogg, 1945 
* *[[Chrotomys whiteheadi]]* Thomas, 1895

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
*
Clethrionomys

Aqueste genre compren las espècias seguentas :
* *[[Clethrionomys californicus]]* (Merriam, 1890) 
* *[[Clethrionomys centralis]]* Miller, 1906 
* *[[Clethrionomys gapperi]]* (Vigors, 1830) - campanhòl d'esquina rossa de Gapper
* *[[Clethrionomys glareolus]]* (Schreber, 1780) - campanhòl roussenc
* *[[Clethrionomys rufocanus]]* (Sundevall, 1846) - campanhòl de Sundevall 
* *[[Clethrionomys rutilus]]* (Pallas, 1779) - campanhòl boreal
* *[[Clethrionomys sikotanensis]]* (Tokuda, 1935)
Clidomys

Aqueste genre compren las espècias seguentas :
* *[[Clidomys osborni]]* Anthony, 1920    
* *[[Clidomys parvus]]* Anthony, 1920

## Referéncias extèrnas
* 
* 
*
Clyomys

Aqueste genre compren las espècias seguentas :
* *[[Clyomys bishopi]]* Ávila-Pires and Wutke, 1981  
* *[[Clyomys laticeps]]* (Thomas, 1909)
Coccymys

***Coccymys*** es un  de rosegaires de la sosfamilha dels Murins.

## Lista de las espècias

Aqueste genre compren las espècias seguentas localizadas en Nòva Guinèa :
* *[[Coccymys albidens]]* (Tate, 1951) 
* *[[Coccymys ruemmleri]]* (Tate and Archbold, 1941)

## Ligams extèrnes
* 
* 
*
Fuerteventura

**Fuerteventura** (apelada *Erbani* per sos estatjants preeuropèus) es, per la superfícia, la segonda de las sèt illas que compausan l'archipèla de las Canàrias.
Lanzarote

**Lanzarote** es una de las sèt illas principalas que compausan l'archipèla de las Canàrias.


 Image:2008-12-15 Lanzarote Wreck.jpg| Arrecife
 Image: 2008-12-22 Lanzarote JardinDeCactus.jpg| Jardín de Cactus
 Image:2008-12-18 Lanzarote CuevaDeLosVerdes.jpg| Cueva de los Verdes
 Image:2008-12-19 Lanzarote ElGolfo.jpg| El Golfo
 Image:2008-12-19 Lanzarote Timanfaya.jpg| Timanfaya National Park
 Image:2008-12-19 Lanzarote Timanfaya NationalPark.jpg| Timanfaya National Park
 Image:2008-12-25 Lanzarote Timanfaya 03.jpg| Timanfaya National Park
 Image:2008-12-25_Lanzarote_Timanfaya.jpg| Timanfaya National Park
 Image:2008-12-15 Lanzarote SalinasDeJanubio.jpg| Salinas del Janubio
 Image:2008-12-21 Lanzarote LaGeria.jpg| La Geria
 Image:2008-12-17 Lanzarote MiradorDelRio.jpg|La Graciosa / Mirador Del Rio
 Image:2008-12-16Lanzarote PlayaBlanca.jpg|Playa Blanca
Grand Canària

**Grand Canària** (*Gran Canaria* en castelhan) es una de las sèt illas principalas que compausan l'archipèla de las Canàrias, ont ocupa una posicion centrala dins las Illas Canàrias a respècte de las illas de Tenerife e Fuerteventura. Es la segonda illa canària dins populacion après Tenerife.

La capitala es Las Palmas de Gran Canaria, e tanben capitala de la comunautat autonòma de las Illas Canàrias e de la província de Las Palmas. Las Palmas de Gran Canaria es la vila pus poblada de las Canàrias e es considerada la vila amb lo melhor climat del mond segontes un estudi de l'Universitat de Siracusa (Nòva York). 

La segonda vila de l'illa per la populacion es Telde.

L'illa es Reserva der Biosfera dempuèi l'an 2005.

## Referéncias

thumb|left|Gran Canaria 3D
La Palma

**La Palma** o ancianament **San Miguel de La Palma** (apelada *Benahoare* per sos estatjants preeuropèus) es una de las sèt illas principalas que compausan l'archipèla de las Canàrias.
La Gomera

thumb|300px
**La Gomera** es una de las sèt illas principalas que compausan l'archipèla de las Canàrias.
Madèira

* l'Archipèla de Madèira es un territòri autonòm de Portugal.
* l'illa de Madèira n'es l'illa principala (e eponima)
* lo vin de Madèira
Coendou

Aqueste genre de pòrc espins del mond novèl compren las espècias seguentas :
* *[[Coendou bicolor]]* (Tschudi, 1844) - pòrc-espin d'espinas bicolòras   
* *[[Coendou koopmani]]* Handley e Pine, 1992 
* *[[Coendou prehensilis]]* (Linnaeus, 1758)   
* *[[Coendou rothschildi]]* Thomas, 1902  

Lo coendou es de còps tanben ortografiat 'coendu'.

An una coa preensila e de poces oposables als pès e a las mans.
Erethizontidae

Los **Erethizontidae** fòrman una familha de rosegaires americans comparables al pòrc-espin d'Euròpa. Son bruns e coneguts per lor pelatge de pels e de picants que los protegís dels predators. Se tenon coma un ors, la planta del pè pausada fermament sul sòl. La coa, musclada e corta, s'arredondís a son extremitat. De caractèr solitari, miòp, limita sa vida sociala a las necessitats de la reproduccion e, de còps, al partiment de la vegetacion, sa noiridura. Es lo tresen rosegaire per òrdre de grossor aprèp lo capybara (tanben apelat *cabiai*) e lo mara (o lèbre de Patagonia).

Se se sentís en dangièr, lo pòrc espin temptarà d'en primièr de ganhar l'abric pus pròche, anant per l'ocasion fins a galaupar sens gràcia. Mas se la retirada es impossibla, cargarà en reculant, e menaçarà l'intrús en foetant l'aire de sa coa. La velocitat aquesa per aquesta destacarà alara demest los  picants mai fragils, que fendràn l'aire coma s'èran estats projectats. (de verificar, "Contràriament a çò que d'unes pensan, los picants se lançan pas, los cal tocar per que se destaquen de l'animal.") En un sol combat, l'animal atal pòt pèrdre mantun centenat d'espinas !

Los picants son cròis e incrustats dins la pèl. Cadun d'eles es fixat a un pichon muscle que lo fa alara se quilhar, e revelar, a mens d'un centimètre de son extremitat, sa bòta secrèta : de desenats de pichons aguilhons negres que se conflaràn amb l'umiditat e penetraràn pel jòc dels muscles dins la carn — a mens d'èsser levats lèu —, çò qu'afeblirà la victima e quitament la poirà empachar de manjar.

Sos predators, en particular las martas, tuan lo pòrc espic en lo mordent al cap o en lo revirant sus l’esquina per atacar son ventre pas protegit.

Aquesta familha compren los genres seguents de pòrc espic del mond novèl :
* *[[Coendou]]* Lacépède, 1799
* *[[Echinoprocta]]* Gray, 1865  
* *[[Erethizon]]* F. Cuvier, 1823 
* *[[Sphiggurus]]* F. Cuvier, 1825
Echinoprocta rufescens

Aqueste genre de pòrcs espins del mond novèl compren una sola espècia :
* *[[Echinoprocta rufescens]]* (Gray, 1865)
Erethizon dorsatum

***Erethizon dorsatum*** es una espècia de pòrc-espin de la familha dels Eretizontids tanben apelada **pòrc espin d'America**.

Abita tota l'America del Nòrd : essencialament dins de bòsques, mas tanben dins los desèrts e la tondra.

Passa fòrça temps dins los arbres, son sens de l'equilibri e sas àrpias longas ne fan un escalabraire excellent. Possedís  picants que se plantan dins la pèl d'un adversari; mas lo pòrc espic d'America preferís evitar l'afrontament en clacant de las dents e en emetent una odor acra eissida d'una glanda soscaudala. Dormís dins un arbre cròi o una cavitat rocosa. La noiridura consistís en ruscas de conifèrs, aguilhas de pins, fuèlhas, granas e frucha.

Un sol pichon ven al mond aprèp sèt meses de gestacion; sos picants son corts e mòls. La longevitat pòt aténher 18 ans.

### Ligams extèrnes
* Lo pòrc espin, Fauna e flòra del país
Peresós

Lo **peresós** o **ai** es lo nom vernacular balhat a d'unes mamifèrs d'America tropicala que fan partida del superòrdre Xenarthra. 

Deu son nom al lent anar de sos movements e a sa capacitat de dormir d'oradas, lo cap en bas. S'arrapa solidament a las brancas gràcias a sas arpas longassas, de 8 a . 

Es vegetarian, mastega amb sas 18 dents de fuèlhas duras e de mal digerir. Aquela noiridura l'obliga a aver una digestion fòrça lenta. En mai d'aquò es pauc calorica e l'obliga a estalviar totes sos movements : avança de mens de 4,5 metres per minuta dins los arbres. 

Davala dels arbres solament un còp per setmana, per anar daissar sos excrements al sòl. Aquí es una preda aisida per lo jaguar, son principal predator. 

Lo peresós ten una pelissa d'un brun verdós que li permet de s'escondre dins lo fuelhum. Deu aquesta color a de mossas microscopicas que li cobrisson lo còrs.
Anneli Jäätteenmäki

**Anneli Tuulikki Jäätteenmäki** (Lapua, 11 de febrièr de 1955) es una politiciana finlandesa del Partit del Centre (Kesk). Foguèt primièra ministra de Finlàndia entre lo 17 d'abril e lo 24 de junh de 2003 e la primièra femna a accedir a aquesta foncion.
Pehr Evind Svinhufvud

**Pehr Evind Svinhufvud af Qvalstad** (1861-1944) avocat, jurista e òme politic, foguèt president de Finlàndia entre 1931 e 1937. Tanben foguèt primièr ministre del país, entre 1930 e 1931.
Baiac

**Baiac** (en francés: *Bayac*) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [ba’ja] . Lo nom es atestat *Hospitium de Bayaco*, en latin, en 1479 (*hospitium* es un luèc d'asil, emplegat sustot per lo luèc onte recebián dels òstes dins un monastèri) . Lo nom ven d'un nom « galloroman *Bajus*, plan atestat dins la Roma antica » (contradiccion), emb lo sufixe *-acum* . Lo site de las comunas de Dordonha causís lo nom galloroman *Baius* (o *Badius*) , emb la mesma confusion. Dauzat, pus clar, causís lo nom germanic *Baia* o latin *Baius* o *Badius*, totjorn emb *-acum* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna
## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Beuregard de Terrasson

**Beuregard de Terrasson** (*Beauregard-de-Terrasson* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [bewre’gær] [deterɒ’ʂu] . Lo nom es atestat tard : *Bersac e Beauregard* en 1793; Bersac èra la paròfia, adara es dins la comuna dau Lardin e Sent Lazer . *Beuregard* es una formacion occitana. Lo determinant *Terrasson* es lo nom de la vila; lo mot de *regard* a lo sens d' « exposicion » (Chantal Tanet e Tristan Hordé) o de « bela vuda » (Dauzat), de « luec d’onte la vuda pòrta lonh » (site de las comunas de Dordonha) .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Beurona (vilatge)

**Beurona** (*Beauronne* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia

La prononciacion es [bew’runɒ]. Las fòrmas ancianas son *Beorona* au segle XII, *Beurona* au sègle XIII. *Beurona* a pres lo nom de l'aiga que la traversa. Lo nom d'aquela es format sus los noms gallics **biber*, **beber*, « vibre » (veire pus luenh) e *onno*, **onna*, « flume, aiga » (equivalent dau latin *unda*) : l'aiga daus vibres. Xavier Delamarre escriu *bebronā*. Per l'animau, Pierre-Yves Lambert, entau en gròs coma Delamarre, escriu **bebro-*, **bibro-*  e non pas *beber* o *biber*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Baussat

**Baussat** o *Bueissac* (en francés: *Beaussac*) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

Lo 1er de genier de 2017, fusionet emb autras uech comunas per formar la comuna novela de Maruelh en Perigòrd.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [bow’ʂa].
Las fòrmas ancianas son *Boyzac*, au segle XIII, e *Boysset*, en 1382, *Beaussat* en 1760. L'origina es pas pus clara : per Dauzat, benlèu un **busciacum*, dau nom gallés d'òme *Buscius* e sufixe [d'apartenéncia] *-acum*, o lo mot de bas latin *boscus* e sufixe *-iacum* , per Chantal Tanet e Tristan Hordé un nom gallo-roman de persona *Buccius* e sufixe *-acum*, o la segonda ipotèsi de Dauzat , per lo site de las comunas de Dordonha una evolucion de **Boissat*, dau latin *buxatum*, luec ont lo bois ven .

## Istòria
* Lo 1er de genier 2017, Baussat fusionet emb autras uech comunas per formar la comuna novela de Maruelh en Perigòrd, dont la creacion fuguet ratificada per l'arrestat dau 26 de setembre 2016, çò que transformet las nuòu comunas ancianas en « comunas delegadas » .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Maruelh; es aura dau canton de Brantòsme de Perigòrd.

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Belesmas

**Belèsmas** (*Beleymas* en francés), es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
La prononciacion es [be’lɛjma] .
Las fòrmas ancianas son *Belesma*, au segle XIII (citada per Dauzat mas pas per Tanet e Hordé), *Belemas*, en 1268, *Bellesmas* (citadas per Tanet e Hordé) . Lo nom de Belesmas vendriá dau nom de la divessa gallesa Belisama, ligada au fuec e a las farjas e assimilada a Minèrva, segon Dauzat, Tanet e Hordé , d'estandis que lo site de las comunas de Dordonha es pas tant afirmatiu . La rason de sa prudéncia es benlèu lo plurau aparent, que s'explicariá si es un collectiu (l'ensemble daus abitants). La fòrma orala atèsta dau desplaçament de l'accent tonic en lemosin dins los mots en -as, mai que mai los femenins pluraus.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha
## Ligams extèrnes
## Nòtas
Belvés

**Belvés** (en francés: *Belvès*) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània.
Dempuèi lo 1èr de genièr 2016, es regropada amb Sench Amand de Belvés per formar la comuna novèla de País de Belvés.

## Geografia

## Toponimia
* **Belvés**. La prononciacion actuala es [bɛl’βe] . Las fòrmas ancianas son : *monasterium Belvacense*, en 853, *Belves*, en 1095, *Bellovidere*, *Bellumvidere*, en 1279 (*videre*, en latin, dona *veire* o *véser* en occitan) , *Belver* en 1423. Belvés seriá, segon Dauzat e Rostaing, un *Bellum videre* (o eventualament *bellum vide*) , çò qu'es pas desmentit pel siti, enlairat. Ernèst Negre, d'una part, refusa de confondre *Belvés* e los nombroses *Belvéser* o aparentats, d'autra part interprèta lo nom coma « bèl aspècte », puslèu que « bèlas vistas », que sembla çaquelà confirmat per la posicion de la màger part dels vilatges qu'an un nom d'aquel tipe. Chantal Tanet e Tristan Hordé, puèi lo site de las comunas de Dordonha, considèran que lo nom ven d'un pòble gallés, los *Bellovacis* (lo que daissèt son nom a Beauvais, en Picardia), çò que l'atestacion de 853 fai pensar, e que foguèt confondut, a l'Edat Mejana, emb *bèl véser* . 
* *Fongalop* (nom francés), atestat *Fons Galardus* en 1372, e *de Fonte Galano*, en 1472, seriá format del mot *font* e d'un nom de persona, *Galard*, d'origina germanica, *Galan* o benlèu *Galot* (segon Chantal Tanet e Tristan Hordé, que supausan, se sap pas perqué, que *Galard* es un nom francés que correspond a un nom occitan acabat per *-au-* o *-o-*) . En realitat, lo patronime *Galard*, majoritàriament francés, es tanben un nom perigòrd a data relativament anciana (entre 1891 e 1915); la Dordonha es pas un departament d'immigracion e aquel nom germanic es probablament local .

## Istòria
* En 1973, Belvés annexèt l'anciana comuna de *Fongalop* (nom francés). De 1973 a 2015, *Fongalop* conservèt l'estatut de comuna associada e pr'amor d'aquò, elegiguèt un cònsol delegat que teniá obligatòriament sesilha al conselh municipal de Belvés .

* Al 1èr de genier 2016, Belvés fusionèt emb Sench Amand de Belvés per formar la comuna novèla de País de Belvés dont la creacion foguèt ratificada per l'arrestat del 21 de decembre 2015, çò que fai de las doás comunas ancianas de comunas delegadas . Al moment d'aquela creacion, la comuna associada de *Fongalop* (nom francés) foguèt suprimida .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra canton; es adara del canton de Val Dordonha.

## Demografia

* annexion de *Fongalop* (nom francés) en 1972

### Evolucion demografica de ''Fongalop'' (nom francés)

* Lo n° INSEE es estat camjat per rasons practicas.

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Berbiguièras

**Berbiguièras** (*Berbiguières* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [berbi’ɛrɒ]. Las fòrmas ancianas son *Berbegueras* en 1273, *Berguiguieras* en 1280, *Berbeguieres* al sègle XVI. *Berbiguièras*, al plural, ven del bas latin *berbicaria*, « jaça, estable de motons », mot que tornèron bastir a partir de *berbiguièr*, *berbeguièr*, en latin medieval *berbicarius*, « pastre ». Es un derivat de *berbex*, alteracion de *vervex*, « moton, marre » en moton classic.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bertric e Burèia

**Bertric e Burèia** (*Bertric-Burée* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
### Bertric
La prononciacion es pas donada sus lo site dau nom occitan de las comunas de Dordonha. Las fòrmas ancianas son *Beltricorador* (descompausar en *Beltric orador*) en 1219, *Bertricum*,en latin, en 1383, *Bertricq* en 1650, *Bertrix* en 1700. 
*Bertric* ven d'un nom germanic d'òme, utilizat sol, *Berhtric* o *Bertrich* o *Bertrich*, o *Bertericus* (latinizacion). *Orador*, nom vengut dau latin eclesiastic, es un luec destinat a la pregiera. Bertric èra la propietat de Bertrich o de Behrtric o de *Bertericus* (que pòden representar lo mesme nom).
### Burèia
La prononciacion es pas donada sus lo site dau nom occitan de las comunas de Dordonha. Lo nom es atestat au segle XII, *Bureia*. L'origina es mausegura, benleu un nom galloroman de persona, per exemple *Burius*, emb *villa* sosentendut, o pas tan probablament  lo mot germanic *bûr*, « pitita maison ».

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Beça

**Beça** (*Besse* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [‘bɛʂɒ] . Lo nom es atestat en 1310, *Bessia*, en latin ? . *Beça*, « beceda, beça, bòsc de bèçs » ven del bas latin (e gallic) **bettia*, derivat del gallic **betu*, « bèç » .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bainac e Casenac

**Bainac e Casenac** (*Beynac-et-Cazenac* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
### Bainac
La prononciacion es [bɒj’na] ~ [bɛj’na] . Las fòrmas ancianas son *Beinacum*, en latin, en 1147, *Beinachas* en 1187, *Bainac* en 1209, *Benaco* en 1390 . *Bainac* ven d'un nom germanic d'òme, *Baginus* (lo gallic **Betinus*, de *Betius*, per Dauzat) emb lo sufixe *-acum* , latinizacion del sufixe celtic *-acon*.
### Casenac
La prononciacion es [kɒʐe’na] . Las fòrmas ancianas son *Ecclesia de Casnac* al sègle XIII, *Quasnac*, sense data, *Castrum de Casnaco*, en latin, en 1333, *Repaire de Cazenac* en 1498 . *Casenac* ven d'un nom « galloroman » d'òme, *Cassinus* (Chantal Tanet e Tristan Hordé), *Cassinus* o *Casidannus* (site de las comunas de Dordonha), emb lo sufixe *-acum* , latinizacion del sufixe celtic *-acon*. Malgrat l'etime *Cassinacon*, emb doás *ss*, la prononciacion de *Casnac* èra [kaz'nak], pr'amor de la nasala subsequenta. A partir de [kaz'nak], los locutors avián la causida entre [kaj'nak] o la conservacion de *-sn-* en intercalant una vocala epentetica (pas etimologica); causiguèron la segonda solucion : [kaze'nak], puèi [kaze'nak].

## Istòria
Bainac foguèt un marquesat pendent lo Regim Ancian. La familha de Bainac s'atudèt en 1753 amb *Pierre* darrièr marqués de Bainac.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bèlmont (Perigòrd)

**Bèlmont** o **Bèlmont de Perigòrd** (*Beaumont-du-Périgord* en francés, *Beaumont* avant 2001 ) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Dempuèi 2016, es comuna delegada e capluòc de la comuna novèla de Bèlmontés en Perigòrd.

## Geografia

## Toponimia

## Toponimia
La prononciacion es [bɛl’mũn] [deperi’gɔr] . Las fòrmas ancianas son *villa Bellis monti*, en latin, en 1286, *Belli mons*, en latin, en 1315, *Belmont* al sègle XVI . Quò's una formacion relativament recenta . Lo site de las comunas de Dordonha interprèta *bèl* coma « grand, remarquable » .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* Populacion :  ()
* Densitat :  

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna
## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Biràs

**Biràs** (en francés: *Biras*) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [biː’rɒ] o [bi’ra]. Las fòrmas ancianas son *Biras* au segle XIII, *Beiras* en 1217, *Byras* en 1364. *Biràs* poiriá benleu venir, segon Dauzat, d'un nom gallic d'òme, **Birus*, inferit de *Birius*, emb lo sufixe *-aceum*; segon Chantal Tanet e Tristan Hordé, **Birius*, emb lo sufixe *-acum* (?) es una possibilitat; l'autra seriá que lo nom dau vilatge siá pres au nom dau riu; aqueu riu seriá format de **berr-*, raiç preceltica, emb lo sufixe « galloroman » *-aceum*; lo site de las comunas de Dordonha supausa tanben que lo nom de Biràs ven dau nom dau riu (tirat benleu dau preceltic **ber-*, emb lo sufixe latin *–aceum*) o que *Biràs* venga d'un nom « galloroman » d'òme, *Biracius*. Biràs èra benleu la propietat de *Birus.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Beupoiet

**Beupoiet** (*Beaupouyet* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

En  sa populacion es de  abitants.

Lo nom de Beupoiet ven dau latin *bellu* e *podium* mai lo diminutiu -*et*. 

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [bewpu’je]. Las fòrmas ancianas son *Bellum Podium*, en latin, en 1155, *Belpoyet* en 1197, *Bellum Pogets*, en latin,en 1295, *Bellum Pogetum* en latin, en 1380. *Beupoiet* ven dau latin *bellu* e *podium* mai lo diminutiu -*et*; lo site de las comunas de Dordonha compren *beu* coma « remarcable » e per eu lo diminutiu s'aplica au puei (la desnivelacion emb la ribiera d'Eila es solament d'un quarantenat de metres e i a daus planetges a costat que fan 30 m de mai d'altitud).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Boissa (Perigòrd)

**Boissa** (*Boisse* en francés), es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [‘bujʂɒ] . Las fòrmas ancianas son *Buxia*, en 1286, *Boyssa* al sègle XV . *Boissa* ven de *buxea* (*terra*, sosentendut, *buxea* per Chantal Tanet e Tristan Hordé), del latin *buxus*, « bois », emb lo sufixe collectiu *-ea* ; lo site de las comunas de Dordonha escriu estranjament * buxusea* (foneticament impossible), mas explica coma cal lo sens, « luec plantat de bois ».

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luècs e monuments
## Personalitats ligadas emb la comuna
## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Boissuelh (Perigòrd)

**Boissuelh** (en francés: *Boisseuilh*) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [bwɛj’ʂøːx] . Las fòrmas ancianas son *Boisolium*, en latin, vers 1150, *Buxolium*, en latin, en 1354, *Boyschuelh* en 1408 . *Boissuelh* ven dau latin *buxus*, « bois » emb *-ialo-*, « esclarziera » . Xavier Delamarre interprèta lo nom coma completament gallic, emb lo mesme sens : *buxso-ialon*, « lo vilatge daus bois », mas tanben « los boissons » .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Boissuelh (omonimia)

**Boissuelh** pòt designar:
* Boissuelh, en Perigòrd, dins lo departament de Dordonha e la region d'Aquitània.
* Boissuelh dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de Lemosin.