open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sant Cristòl e Nevis

**Sant Cristòl e Nevis** (en anglés *Saint Christopher and Nevis* o *Saint Kitts and Nevis*) es un estat insular de la Cariba a las illas de Sotavent, constituit per las illas de Saint Kitts e Nevis. Es localizat aproximativament a 350&nbsp;km a l'èst de Puerto Rico e los vesins mai pròches son las illas de Sint Eustatius (Antilhas Neerlandesas) al nòrd-èst, Antigua e Barbuda a l'èst e sud-èst e Sant Bertomieu, una dependéncia de França, al nòrd. La capitala es Basseterre.

### Istòria
L'illa de Sant Cristòl foguèt un temps partejada entre França (al Nòrd e al Sud) e Anglatèrra (al centre). L'illa de Nevis ten son nom de l'espanhòl Nieves (nèus): las nívols que capelavan sa montanha foguèron presas per de nèu pels primièrs navigators espanhòls que la trobèron.

Originalament las colònias britanicas de Sant Cristòl e Nevis, amassa amb Anguilla, se transformèron en un sol estat liure associat en 1967. Anguilla se rebellèt e se li permetèt la separacion en 1971. Sant Cristòl e Nevis atenguèron l'independéncia en 1983. En agost de 1998, una votacion a Nevis amb l'objectiu de se far independent arribèt pas als dos tèrces de majoritat necessària.

En setembre de 1998, l'auragan Georges provoquèt aperaquí  dolars en damatges e frenèt la creissença del PIB d'aquel an.

### Politica
Sant Cristòl e Nevis es una monarquia parlamentària dins la Comunautat Britanica de Nacions. Lo cap d'Estat es lo monarca anglés (representat per un governador-general, actualament Sir Cuthbert Sebastian). Lo primièr ministre es tanben lo cap del partit principal del Parlament.

Sant Cristòl e Nevis a un legislatiu unicameral, conegut coma *National Assembly* e compausat per 14 membres: 11 representants elegits dirèctament per la populacion e 3 senators nomenats per lo governador-general. Lo mandat dels membres del Parlament es de 5 ans.

### Geografia
right|170px|Mapa de Sant Cristòl e Nevis.
Las doas illas que forman lo país son separadas per l’estrech de Narrows, de mens de 3 km. Ambedoás illas son d’origina volcanica amb escarpadas de cims al dedins. Lo pic pus naut es lo de Sant Cristòu, lo Mont Liamuiga dels 1156 m d’altitud. Pel contrari dins las zònas vesinas de la còsta lo relèu es totalament plan.

Lo clima de las illas es tropical umid de la mejana de 26,7&nbsp;°C pendent tot l’an.

### Economia
*De veire: [[Economia de Sant Cristòl e Nevis]]*Lo torisme e las finanças internacionalas son las fonts principalas de revenguts de l'estat.

### Cultura
### Ligams extèrnes
Sacavém

thumb|right|Escut de la ''freguesia''

**Sacavém** es una de las *freguesias* portuguesas del municipi de Loures, amb 3,81 km² d'espaci e 17 659 abitants (2001). Densitat: 4255,2 ab/km².
Illas Salamon

Las **Illas Salamon** son un estat insular d'Oceania, membre del Commonwealth. Son un archipèla format per 990 illas situadas a l'èst de Papoa-Nòva Guinèa.

### Istòria
Lo Reialme Unit establiguèt un protectorat sobre las illas dins lo decenni de 1890. Deperabans, èran estadas exploradas al sègle XVI pel marin espanhòl Álvaro de Mendaña.

Aqueste territòri foguèt lo sèti de qualques unas de las pus intensas batalhas de la Segonda Guèrra Mondiala, en particular la de Guadalcanal.

L'autogovèrn foguèt establit en 1976 e l'independéncia lo 7 de julhet de 1978. La revòlta civila posteriora menèt a  un caumatge gaireben total de l'activitat normala: los foncionaris publics foguèron pas pus pagats durant de meses, e las reünions del govèrn aguèron d'èsser realizadas en secrèt per empachar l'interferéncia dels senhors de guèrra locals. Las fòrças de seguretat foguèron incapablas de restaurar lo contraròtle, en granda partida pr'amor que fòrça dels sòcis de la polícia e d'autras fòrças de seguretat èran associats als gropes rivals.

### Politica
Las Illas Salamon son una monarquia constitucionala amb un sistèma parlamentari de govèrn. La reina Elisabèt II es la monarca de las illas, e es representada pel governador-general, qu'es elegit per lo Parlament per un periòde de cinc ans. Lo Parlament es unicameral e a 50 membres, elegits per un periòde de quatre ans.

### Geografia
thumb|180px|Las Illas Salamon.
Las illas Salamon son un archipèla constituit per d'illas nombrosas, plaçat al sud-oèst de l'Ocean Pacific, a l'èst de Papoa-Nòva Guinèa. Las illas principalas son: Choiseul, las illas Nòva Georgia, Santa Isabel, las illas de Russel, las illas Florida, Malaita, Guadalcanal, Sikaiana, Maramasike, Ulawa, Uki, San Cristóbal, Santa Ana, Rennell e Bellona e las illas Santas Cruz. La distància entre las illas occidentalas e las illas orientalas es aperaquí de 1500&nbsp;km.

Geograficalament, l'Illa de Bougainville es part de las Illas Salamon, mas politicament son part de Papoa-Nòva Guinèa.

### Economia
*De veire: [[Economia de las Illas Salamon]]*

### Cultura
### Ligams extèrnes
Illas Marshall

Las **Illas Marshall** (en marshallés: *Ṃajeḷ*), oficialament la **Republica de las Illas Marshall** (en marshallés: *Aolepān Aorōkin Ṃajeḷ*), son un país format per d'archipèlas, d'atòls e d'illas pichonas situats dins lo sud de l'ocean Pacific.

## Istòria
L'explorador espanhòl Álvaro de Saavedra Cerón las descobriguèt e i desbarquèt en 1529, ne'n prenent possession al nom del Rei d'Espanha. Se sap pauc de causas de la preïstòria de las Illas Marshall. Pasmens, d'ondas migratòrias successivas venentas del sud-èst asiatic arribèron dins lo Pacific Occidental fa a l'entorn de 3000 ans e atenguèron aquestas illas. Los angleses las nomenèron "Marshall" en las sieunas mapas, en omenatge a un explorator del meteis nom que las visitèt en 1799, mas foguèron reclamadas per Espanha en 1874 e foguèt reconeguda la siá sobeiranetat per la diplomacia internacionala. Part de l'Oceania espanhòla, foguèron vendudas a Alemanha en 1884 après la mediacion papala.

Alemanha establiguèt un protectorat en 1885 e d'estacions de comèrci dins las illas de Jaluit e Ebon per menar a tèrme lo comèrci florescent de la còpra (carn seca de coco). Los Iroij (nauts caps locals) marshalleses contunhèron de governar jos una administracion alemanda indirecta.

Durant lo començament de la Primièra Guèrra Mondiala, Japon prenguèt lo contraròtle de las illas Marshall. Las siás casèrnas demorèron dins lo centre alemand d'administracion, Jaluit. Lo 31 de genièr de 1944, las tropas nòrd-americanas desbarquèron en l'atòl de Kwajalein e prenguèron lo contraròtle de las illas dels japoneses lo 3 de febrièr, seguit d'intensas luchas dins los atòls de Kwajalein e Enewetak. En 1947, los Estats Units, coma la poténcia ocupanta, arribèron a un acòrd amb lo Conselh de Seguretat de l'ONU per administrar Micronesia, inclusas las Illas Marshall, coma lo Territòri Fiduciari de las illas del Pacific. De 1946 fins a 1958 i aguèt 67 ensages nuclears dins divèrses atòls. Un important radar foguèt bastit en l'atòl de Kwajalein.

Lo 1 de mai de 1979, en reconeissença de l'evolucion de l'estatut politic de las illas Marshall, los Estats Units admetèron la constitucion de las illas e l'establiment del govèrn de la Republica de las Illas Marshall. La constitucion incorpòra de concèptes nòrd-americans e britanics.

L'independéncia complèta en acòrd amb la legalitat internacionala arribèt en 1990, quand las Nacions Unidas donèron oficialament per acabar lo "fideicomis" per lo territòri.

## Politica
Lo president de Illas Marshall es cap d'Estat e cap de govèrn. Lo president, qu'es elegit pels membres del *Nitijela* (Parlament) entre los sieus integrants, nomena lo sieu pròpri gabinet. 

Las eleccions pel parlament, qu'a 33 deputats, son cada quatre ans.

## Geografia
Lo clima de las illas es caud e umid, amb un periòde sec entre mai e novembre. Ocasionalament sofrís de tifons.

## Economia
:*De veire: [[Economia de las Illas Marshall]].*

## Cultura

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Economia de Jamaica

Lo torisme es actualament la principala activitat economica de Jamaica. Lo país tanben ten de resèrvas importants de baucita, mineral d'alumini, e un clima favorable a l'agricultura, principalament cana de sucre, banana e cafè.

## Referéncias
Economia d'Oman

thumb|left|Mercat a Oman.
L'economia d'Oman es basada en la produccion de petròli e gas natural. Lo país a un fòrt surplus comercial e una bassa inflacion. A causa de la diminucion de las resèrvas, lo país a desvolopat de plans que cercan diversificar la siá economia, atraire d'indústrias e privatizar d'activitats, amb vista a amendrir la siá dependéncia del petròli a solament 9% del PIB l'an 2020.

Lo torisme e las indústrias alimentadas pel gas natural son los compausants principals de l'estrategia de diversificacion del govèrn. En adoptar de tecnicianas d'aument de la productivitat en l'extraccion, lo país atenguèt aumentar la siá produccion en 2009, en ganhant mai temps per las siás estrategias de diversificacion.

Lo sistèma economic es estat controtlat per la monarquia e per membres del govèrn. A comptar de l'an 2000 se produsiguèt un procès de liberalizacion en un doble sens: d'una banda, s'agiguèt de desligar l'activitat economica e comerciala del poder politic, pròpri de un sistèma absolutista, e per un autre se facilitèt la privatizacion ordenada de las espleitacions minaires. Los grèus desequilibris socials que mantenon encara un nivèl de caumatge entre los abitants del país de 15%, se son anats en redusint al cors dels darrièrs ans amb una diminucion progressiua de la man d'òbra provenenta de païses coma Paquistan, Afganistan o l'Índia. Al meteis temps, s'es aumentat la indústria pesada destinada a la transformacion de produchs, en diversificant l'economia.

## Nòtas & referéncias
Economia de Chile

L'economia de Chile es fòrça dependenta del comèrci exterior. En 2004 las exportacions representavan 35% del PIB. Lo principal produch d'exportacion es lo coire. Codelco es l'entrepresa del govèrn qu'a monopòli de la produccion del metal. Encara aital, d'autres produchs d'exportacion pas tradicionala an crescut a taxas mai nautas que las exportacions de coire e d'autras mineralas. Lo 1975 las exportacions pas mineralas representavan 30% de las exportacions totalas, uèi representan 60%.

Lo comèrci aguèt un excedent istoric de nòu miliards de dolars nòrd-americans en 2004. Las exportacions aguèron una creissença de 52,1% en 2004, primièr an de l'implementacion del Tractat de Liure Escambi amb los Estats Units. Los principals sòcis comercials de Chile son Euròpa (25,1%), Asia (33,1%), Sud-America (15,7%) e Nòrd-America (19%). Chile redusiguèt unilateralament la taxa sus las importacions de totes los païses qu'an amb el pas un tractat de liure comèrci a 6% lo 2003.

Coma Mexic, Chile es un país fòrça obèrt comercialament. Lo decenni de 1990, Chile signèt Tractats de Liure Escambi amb Mexic, Canadà e l'America Centrala. Realizèt tanben tractats de comèrci preferencial amb Veneçuèla, Colómbia, e Equator. Lo 1996 se convertiguèt en membre associat del Mercosur (que compren Argentina, Brasil, Paraguai e Uruguai, qu'a signat amb el tractats de liure comèrci). Chile es tanben membre de la Cooperacion Economica d'Asia e lo Pacific (APEC), e lo govèrn a l'intencion d'establir de ligams comercials pus estreches amb los mercats asiatics. En 2003 Chile venguèt lo segond país d'America Latina, après Mexic, que signèt un tractat de liure comèrci amb l'Union Europèa. Fin finala en 2004, Chile signèt un tractat similar amb los Estats Units.

## Nòtas & referéncias
Lista dels presidents de Brasil

thumb|180px|right|Bandièra del president de la republica en Brasil.
En Brasil lo president de la Republica es cap d'Estat e tanben cap de govèrn. Dempuèi 1998 que se modifiquèt la constitucion de 1988, lo president es elegit per un periòde de quatre ans, amb la possibilitat d'una reeleccion un còp subsequent.

Vaquí la **lista dels presidents de Brasil**.

* (¹) Deodoro da Fonseca exerciguèt la presidencia entre lo 15 de novembre de 1889 e lo 26 de febrièr de 1891 coma cap del Govèrn Provisòri. Lo 25 de febrièr de 1891 foguèt elegit president pel Congrès Constituent. Assumiguèt la carga lo jorn seguent.
* (²) depausat abans d'exercir lo poder.
* (³) mòrt abans d'exercir lo poder.
Edat Contemporanèa

L**'Edat Contemporanèa** es un dels quatre grands periòdes convencionals de l'istòria. Comença arbitràriament en 1789 amb la Revolucion Francesa e se perseguís fins a uèi.
Economia de Bolívia

Bolívia es un dels païses pus paures e mens de desvolopats de l'America Latina. Après una desastrosa crisi economica al començament dels ans 1980, foguèron de reformas economicas que van estimular l'investiment privat, estimular la creissença economica e limitar la pauresa pendent los ans 1990.

Lo periòde 2003-2005 foguèt caracterizat per una instabilitat politica, de tensions racialas, e de violentas protèstas contra los plans economics - après abandonats - e l'exportacion de grandas resèrvas de gas natural recentament descobèrtas dins los grands mercats de l'emisfèri nòrd. En 2005 lo govèrn aprovèt una lei contaversiada suls idrocarburs qu'aumentèt significativament las *royalties* e exigiguèt que las entrepresas estrangièras, qu'operavan jos contractes de risques, liurèsson sa produccion a la companhiá nacionala a un prètz fixat. Los prèses enauçats dels idrocarburs produsiguèron un excedent fiscal en 2008, mas la recession globala de 2009 redusiguèt la creissença.

Las principalas activitats economicas son la mineracion e l'agricultura (principalament sòja, cafè e tanben la coca).

## Nòtas & referéncias
São Paulo (ciutat)

**São Paulo** es la mai granda vila de Brasil, la mai granda d'America del Sud, e la capitala de l'Estat de São Paulo. Sa populacion èra estimada a 11,8 milions abitants en 2013. La populacion de la metropòli de São Paulo (la vila amb 38 autras vilas) es de mai de 20 milions d'abitants. Es situada a 1020&nbsp;km de la vila de Brasília, 420&nbsp;km de la vila del Rio de Janeiro e 78&nbsp;km del pòrt de Santos.

Lo mètro de São Paulo a 75&nbsp;km d'extension, 4 linhas e 65 estacions. La primièra linha foguèt inaugurada en 1974. Tanben a 258,5&nbsp;km de camins de fèrre en superfícia, mai de 15&nbsp;000 autobuses e 7 milions d'automobilas.

La vila es tanben sèti de l'importanta Universitat de São Paulo, fondada en 1934 e una de las principalas universitats d'America del Sud, e tanben d'autras importantas institucions d'ensenhament superior.

## Istòria
Foguèt fondada lo 25 de genièr de 1554 pels paires jesuistas Manoel da Nóbrega e José de Anchieta, amb lo nom *São Paulo de Piratininga*. Foguèt transformada en vila en 1711.

Aprèp la construccion del camin de fèrre entre Santos e Jundiaí en 1867, seguida de l'installacion de las primièras industrias e de l'immigracion (principalament d'italians, portugueses, espanhòls e, aprèp 1908, japoneses), São Paulo coneguèt una creissença fòrta de sa populacion: en 1900 i aviá 240&nbsp;000 abitants; en 1940 èran 1,3 milions.

Dempuèi la Segonda Guèrra Mondiala, lo creis de l'industrializacion, lo creis de la natalitat, e la migracion de brasilièrs d'autras regions (principalament del Nòrd-èst brasilièr) a aumentat significament la populacion: 1,3 milions en 1940, 2,2 milions en 1950, 3,8 milions en 1960, 5,9 milions en 1970, 8,47 milions en 1980.

## Economia

thumb|left|200px|Edificis e estadi de fotbòl dins lo quartièr de Pacaembu.
Actualament São Paulo es lo primièr centre bancari, comercial, industrial e de servicis de Brasil. De grandas bancas e entrepresas an lors sètis socials dins la ciutat. La Borsa de Valors de l'Estat de São Paulo es una de las pus importantas de l'America Latina. La region de l'Avenguda Paulista es coneguda coma lo *còr financièr* de la ciutat. São Paulo es considerada la 19 pus rica vila del mond.

Actualament i a mai de 30 modèrnes *Shopping Centers* dins la ciutat.
Marc Ravalomanana

**Marc Ravalomanana**, òme d'afars e òme politic n. 1949, foguèt lo president de Madagascar del 6 de mai de 2002 al 17 de març de 2009.

## Referéncias
Lo Canet

Lo Canet (*Le Cannet* en francés) es una comuna situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats liadas ambé la comuna
## Veire tanben

## Liames extèrnes

## Nòtas
George Maxwell Richards

**George Maxwell Richards** (n. 1931) engenhaire quimic e òme politic es l'actual president de Trinitat e Tobago.
Gavach

Lo tèrme **gavach** (plural **gavaches**) es epitèt pejoratiu e escais-nom que s'aplican originalament als occitans, malgrat que recentament son utilizacion se siá espandit als estrangièrs.  

## Reparticion geografica

L'etnonim **gavach** definís per una populacion donada una autra populacion. D'un biais general tòca una populacion mai al nòrd o mai montanhòla o tota doas causas al còp.

**En Occitània:**

*Per la gent Lengadòc Bas, la gent del Massís Central amb qui son en contacte regular : gent de Gavaudan, de Roergue, d'Auvèrnha.

*Per la gent del Lengadòc Naut, la gent de la *montanha* Avairon e Losera en rason de lor parlar. Dichs tanben *gaburles* o *fochtrà-fochtrà*.

*Per la gent de la bassa val de Garona, las populacions del dialècte d'oïl peitavin (Pichòta Gavachariá de Montsegur e Granda Gavachariá).

*Per la gent de Bassa Provença, jos la forma gavòt (benlèu ligada, la gent d’Auta Provença).
**Fòra d'Occitània:**

*Pels catalans del nòrd ("gavatxos"), la gent mai al nòrd mas mai que mai la gent d’Aude.

*Pels catalans del sud ("gavatxos") e los espanhòls ("gabachos"), los franceses en general.

*Pels mexicans, ondurencs, guatemaltècs e autres pòbles de America del Sud e Latina ("gabachos"), los estatsunidencs.

## Atestacions

Dins una pèça de teatre del sègle XVII del País Bas (Lengadòc).

"Vaqui deja dous ans qu'aqueste bel bouscatge

a quitat e représ soun verdegeant fouillatge

e que ia lous voulams dels penibles gabats

say sou venguts dous cops per segua nostres blats

despuey que Coridon, mon majoural, mon mestre

s'en anet indacom, qu'on sabi ont pot estre"

## Origina

L'origina d'aquel nom es plan discutida. Es de còps ligada a una rasic *Gav-* que seriá presenta dins Gavaudan, *[[Gave]]* e que significariá « pèira, peirós. ».
Son espandiment fòra d'Occitània (se lo mot i es pas autoctòn) es explicat per d'unes per l'immigracion occitana massissa en Catalonha a l'epòca modèrna, immigracion mesclada de Bas-Lengadocians e de gent del Massís Central. Los catalans manlevèron l'etnonim qu'una partida dels immigrats donavan a l'autra partida e l'apliquèron a la totalitat dels immigrats. 
## Utilizacion

Coma mantun mot depreciatiu cap a una comunautat, los gavaches 

Lo tornèron prene d'un biais ufanós coma dins lo poèma: 

## Ligams
*Mapa de la Gavachariá amb son dialècte d'oïl peitavin e sos limits ambe l'occitan

*Lexicòt Gavach (peitavin) - Francés (estandard)
Abdullah II de Jordania

**Abdullah II** es l'actual rei de Jordania.

Es maridat a Rania Al-Yassin, nascuda en 1970 en Kowait, dempuèi lo 10 de junh de 1993. An quatre enfants : 
* Hussein, nascut lo 28 de junh de 1994 
* Iman, nascuda lo 27 de setembre de 1996
* Salma, nascuda lo 26 de setembre de 2000
* Hashem, nascut lo 30 de genièr de 2005.
Hugo Chávez

**Hugo Rafael Chávez Frías**, mai conegut coma **Hugo Chávez** (), foguèt un militar e revolucionari veneçolan, de vegadas qualificat de dictator que exerciguèt la carga de president de Veneçuèla a partir de 1999 fins en 2013, an de sa mòrt.

## Biografia
Es filh dels mèstres Hugo de los Reyes Chávez e Elena Frías. S'es maridat dos còps e es paire de quatre filhs. A efectuat d'estudis professionals a l'Acadèmia Militara de Veneçuèla e de sciéncias politicas a l'Universitat Nacionala Experimentala Simón Rodríguez (UNESR). Foguèt decorat en divèrsas escasenças e a lo gra militar de tinent coronèl.

En 1982, fondèt clandestinament amb d'autres militars lo Movement Bolivarian Revolucionari-200 (MBR-200), d'esquèrras e nacionalista. Postulat coma candidat, e amb lo supòrt de divèrses partits d'esquèrras, ganhèt las eleccions del 6 de decembre de 1998 e venguèt en lo 53 president de la Republica. 

Pendent lo mandat de Chávez Veneçuèla a refortilhat los laces amb la Comunautat Andina de Nacions (CAN) e s'es integrat al MERCOSUR, un tractat internacional de cooperacion economica en lo domeni de l'America del Sud.

## Referéncias
Tabaré Vázquez

**Tabaré Ramón Vázquez Rosas** (1940-2020) es un mètge e òme politic uruguaienc que foguèt president de la republica dus còps.
Nicanor Duarte Frutos

**Óscar Nicanor Duarte Frutos** (Coronel Oviedo, 11 d'octobre de 1956) es un politician paraguaian. Foguèt president de Paraguai del 15 d'agost de 2003 al 15 d'agost de 2008, encara que presentèt sa demission lo 23 de junh d'aquel an. Son eleccion representèt un cambiament considerable que per primièr còp lo president del país èra pas catolic. La proximitat d'aqueste al protestantisme causèt divèrsas polemicas dins lo país, tradicionalment catolic. A mai son govèrn se vegèt implicat dins qualques cases de corrupcion, de trafic d'influéncias sens comptar las confrontacions constantas amb la premsa.
Guaraní (lenga)

Lo **guaraní** (autonim: *avañe'ẽ*) es una lenga amerinda aglutinanta de la familha tupí-guaraní parlada en Paraguai (ont a un estatut cooficial amb lo castelhan), dins lo nòrd d'Argentina, dins l'èst de Bolívia, dins lo sud e lo nòrd-èst de Brasil. S'estima que sièis milions de personas parlan lo guaraní.

Diferents dialèctes :
* Chiripá, còde ISO 639-3 : nhd
* Eastern Bolivian Guaraní, còde ISO 639-3 : gui
* Mbyá Guaraní, còde ISO 639-3 :  gun
* Paraguayan Guaraní, còde ISO 639-3 :  gug
* Western Bolivian Guaraní, còde ISO 639-3 :  gnw

Exista maitot quauques dialectes mesclats emb lo castelhan, coma lo Jopará (o Yopará).
Gavaudanés (sosdialècte)

Lo **gavaudanés** o **gevaudanés** es la varietat occitana de Gavaudan, país que correspond gaireben al departament de Losera. Aqueste sosdialècte lengadocian coma totes los dialèctes o sosdialèctes, a una definicion e un espandiment arbitraris que pòt cambiar d'autor a autor. Foguèt estudiat pregondament per Carles Camprós dins doas òbras *Essai de géographie linguistique du Gévaudan* e *Étude syntaxique des parlers gévaudanais*. Se considèra que lo parlar "tipic" del gavaudanés es lo de Mende.

## Caracteristicas

### Fonetica
### Vocalisme

*Assordiment de la *-a-*  en /ɔ/ d'un biais mai sistematic a l'oèst que non pas a l'èst (= lengadocian septentrional)

*Manten dels diftongs e triftongs (= lengadocian)

### Consonantisme
*Palatalizacion dels grops latins CA e GA e del *-qui-* en *ch-*, *j-* e *-schi-* sus la màger part del domeni. *La chabra, lo jal, l'eschina*. (= nòrd-occitan)

*Transformacion de la *-l-* intervocalica en [g], [ɣ] o [ʁ]. Ex: *soguelh* per *solelh*, *aga* per *ala*.

*Casuda o vocalizacion de la *-l* finala provenent de *-l-* intervocalica latina simpla: *l'ostà* o *l'ostau*.

*Betacisme, confusion de *v-* e *b-* en [b] (= lengadocian, levat lo cevenòl e lo bas-vivarés)

*Manten dels grops SC, ST e SP (= lengadocian)

*Manten de las oclusivas finalas (= lengadocian)

*Manten de la *-s* finala (= lengadocian)

### Morfologia

*Finala en /'jɔ/ pels noms de mestièr: *lo fornièr* /lu fur'njɔ/.

*Primièra persona dels vèrbes en *-e*: *chante*

*Morfologia particulara del preterit: *L'òme chantèt* mas *Nosautres chantessiam*.

### Parabòla de l'enfant prodig

Un òme aviá dos filhs. Lo pus jove d'aquelei diguèt a son paire: "Mon paire, dono-mi la part del ben (/bè/) que mi deu venir". Ansin (francisme /ensí/) lo paire li divisèt son ben. Paucs de jorns après, aqueste pus jove filh  amassèt tot aquò siu, se n'anèt dins un país eloanhat e i dissipèt tot son ben en vivent dins la debaucha. Après qu'aguèt tot despensat arribèt una granda famina dins aquel país e el comencèt d'èstre dins l'endigença. Alòrs se n'anèt e si meteguèt al service d'un dels abitants d'aquel país, que lo mandèt dins sas possessions, per faire pàisser los pòrcs (/poòrs/). E auriá ben volgut si rassasiar de carrojas que los pòrcs manjavon; mes persona non (/nun/) le'n donava.

Tèxte complet: http://books.google.fr/books?id=uBQ0AAAAMAAJ&pg=PA513&lpg=PA513&dq=lozere+parabole+patois&source=bl&ots=VNY77BQ0CS&sig=JiEZ3eC8aEW_juNvOyQ5pbcAACA&hl=ca&sa=X&ei=6f0WU8rpHInesgaJoYG4DA&ved=0CC8Q6AEwAQ#v=onepage&q=lozere%20parabole%20patois&f=false

Lo gavaudanés es donc un parlar que ten la caracteristica que definís lo nòrd-occitan, la palatalizacion dels grops CA e GA, e a l'encòp las del "lengadocian central". Sa classificacion es donc complicada, mas es considerat generalament, a causa de son conservatisme, coma un parlar lengadocian.



## Autors gavaudanés

Lo mai conegut dels autors es lo canonge Feliç Remise (lo Grelhet) qu'escriguèt entre autres *los Contes del Gavaudan*.
Moshe Katsav

**Moshe Katsav** (ebrieu: **&#1502;&#1465;&#1513;&#1473;&#1462;&#1492; &#1511;&#1463;&#1510;&#1468;&#1464;&#1489;** **M&#333;&#X161;eh Qa&#7779;&#7779;&#257;&#7687;**) es un òme politic que foguèt president d'Israèl de 2000 a 2007.
Mathieu Kérékou

**Mathieu Kérékou**, militar e òme politic n. 1933, foguèt president de Benin en doas ocasions: entre 1972 e 1991, e entre 1996 e 2006.
Laurent Gbagbo

**Laurent Koudou Gbagbo** (n. 1945) professor d'universitat e òme politic es un president de la Republica de Còsta d'Evòri. Elegit en 2000, es vençut en 2010 per Alassane Ouattara mas se fa proclamar elegit pel Conselh Constitucional. Après de meses de confrontacion amb lo president elegit Alassane Ouattara, l'intervencion militara francesa en abril de 2011 provòca la desfacha de son partit. Es arrestat l'11 d'abril a Abidjan.
Yahya Jammeh

**Yahya Abdul-Aziz Jemus Junkung Jammeh**, militar n. 1965, foguèt president de Gàmbia entre  lo 22 de julhet de 1994 e lo 21 de genièr 2017
Deodoro da Fonseca

**Manuel Deodoro da Fonseca**, militar (marescal) n.1827 m.1892, foguèt lo 1 president de Brasil. Deodoro proclamèt la republica en Brasil lo 15 de novembre de 1891.

Abans d'assumir lo poder coma president, Deodoro foguèt president de la provincia (equivalent a governador) de Rio Grande do Sul.
Fradique de Menezes

**Fradique de Menezes** (Água Têlha, Mé-Zóchi, 21 de març de 1942) es un politician santomean. Foguèt lo president de la Republica de São Tomé e Príncipe.
Martín Torrijos Espino

**Martín Erasto Torrijos Espino**, òme d'afars e politician n. 1963, foguèt lo president actual de Panamà entre 2004 e 2009.
Mahinda Rajapaksa

**Percy Mahendra 'Mahinda' Rajapaksa** (n. 1951) avocat e òme politic n. 1945, es l'actual president de Sri Lanka. Tanben foguèt primièr ministre del país entre 2004 e 2005.
Tran Duc Luong

**Trần Đức Lương**, geològ e cartograf n. 1937, foguèt lo president de Vietnam entre 1997 e 2006.
Curd

Lo **curd** es una lenga iraniana parlada en Curdistan ("lo país dels Curds"), qu'inclutz una part d'Iran, d'Iraq, de Turquia e de Siria. 
Lo curd es lenga oficiala pas que dins lo nòrd d'Iraq ("lo Curdistan iraquian"). Es totalament interdich d'utilizacion publica en Siria e o èra en Turquia abans la lei d'agost de 2002 que permet una preséncia publica (leugièra e contrarotlada) del curd. En Iran, lo curd pòt èsser utilizat dins los mèdias locals tant coma dins qualques escòlas.
 
thumb|300px|right|Zònas ont se tròban de populacions de lenga curda.
Lo curd aperten al sosgrop occidental de las lengas iranianas, una branca del grop indoiranian qu'es una de las brancas màgers de las lengas indoeuropèas. Las lengas mai ligadas al curd son lo talysh e lo persan.

## Exemples
John Agyekum Kufuor

**John Kofi Agyekum Kufuor** (Kumasi, 8 de decembre de 1938) es un politician de Ghana. Foguèt lo president de Ghana de 2001 a 2009 e tanben president de l'Union Africana de 2007 a 2008.
Rio de Janeiro (omonimia)

**Rio de Janeiro** pòt designar:
*La ciutat del Rio de Janeiro; amb  abitants, es la segonda vila de Brasil, reconeguda coma important centre de torisme mondial. Es tanben capitala de l'Estat del Rio de Janeiro.
*L'Estat del Rio de Janeiro, amb 92 ciutats e  abitants. Sa capitala es la ciutat del Rio de Janeiro.
Abdelaziz Bouteflika

**Abdelaziz Bouteflika** (; en arabi :عبد العزيز بوتفليقة(ʿAbd al-ʿAzīz Būtaflīqa) [ʕabd lʕziːz buːtfliːqa]), òme politic n. 1937, foguèt president d'Argeria.
Roh Moo-hyun

Roh Moo-hyun (en corean: 노무현, en hanja: 盧武鉉; 6 d'agost de 1946 – 23 de mai de 2009) foguèt un avocat e president de la Corèa del Sud.
Lista dels presidents dels Estats Units d'America

Lo president dels Estats Units d'America es al còp cap d'Estat e cap de govèrn. Aquesta es la Lista dels presidents dels Estats Units d'America.

* Interrupcions del mandat per:
: (A) Assassinat.
: (D) Mòrt naturala.
: (R) Renonciament.

* Dins d'autres partits:
: (U) Democrata, vicepresident de Lincoln.
: (W) Democrata, vicepresident del candidat *Whig*.
Johannes Rau

**Johannes Rau** (1931-2006) jornalista e òme politic foguèt president d'Alemanha entre lo 1 de julhet de 1999 e lo 30 de junh de 2004.

Èra filh d'un pastor protestant opausat al nazisme. Fòrça religiós, faguèt partit de la Glèisa Confessionala, o Confessanta (*Bekennende Kirche*), un movement ecumenic protestant fòrça actiu contra lo Tresen Reich. 

Johannes Rau finalizèt los sieus estudis de biblioteconomia en 1949 e comencèt a trabalhar coma jornalista, editor e representant de vendas, s'interessèt a de tematicas religiosas e socialas ligadas amb de cercles protestants. 

## Carrièra politica
S'afilièt en decembre de 1952 al *Partit Popular Pan-Alemand* (GVP), de Gustav Heinemann, grop pacifista favorabla a la reunificacion d'Alemanha e opausada al rearmament (limitat) coma o volián las poténcias occidentalas. 

En 1957 sostenguèt Gustav Heinemann dins l'idèa de dissòlvre lo GVP e dintrar en  *Sozialdemokratische Partei Deutschlands* (SPD). Johannes Rau serà secretari de las Joinessas Socialistas de Wuppertal e conselhièr de la comuna (1964-1978). N'ocupèt tanben la comuna entre en 1969 e en 1970.

En 1958 foguèt elegit membre del *Landtag* (parlament) de l'Estat de Ren del Nòrd-Vestfàlia. En 1967 dirigiguèt lo grop parlamentari del sieu partit dins lo Landtag e en 1970 foguèt nomenat ministre de l'educacion e de la recerca de l'Estat de Ren del Nòrd-Vestfàlia dins lo govèrn de Heinz Kühn. Atenguèt un prestigi per la siá gestion en aquel departament (se fondèron cinc universitats e la primièra universitat a distància d'Alemanha). 

En 1977 Rau foguèt nomenat cap del grop parlamentari del SPD dins lo Landtag e en 1978 venguèt ministre-president de l'Estat de Ren del Nòrd Vestfàlia, carga qu'ocupèt fins 1998. Lo SPD venciguèt a las eleccions de 1980, 1985, 1990 e 1995. 

En 1987 se presentèt a las eleccions de cancelièr d'Alemanha amb lo SPD, s'opausèt a pactar un govèrn de coalicion amb los ecologistas e foguèt derrotat per Helmut Kohl, candidat de l'Union Democrata Crestiana d'Alemanda (CDU) qu'aviá ganhat a las eleccions. En 1994 presentèt pel primièr còp la siá candidatura a la presidéncia federala d'Alemanha mas foguèt derrotat per Roman Herzog.
Thomas Jefferson

**Thomas Jefferson**, matematician, avocat, politic, inventor, paleontològ, foguèt president dels Estats Units d'America entre 1801 e 1809.
Horst Köhler

**Horst Köhler** (n. 1943) economista e òme politic, foguèt lo president de la republica d'Alemanha de 2004 a 2010.

En 2000, sus la proposicion de Gerhard Schröder, foguèt nomenat Director Gerent e president del Conselh de Direccion del Fond Monetari Internacional, en succedint en la carga a Michel Camdessus, qu'aviá presentat la siá demission lo 14 de febrièr d'aqueste an. Foguèt designat per aquesta carga après que lo primièr candidat prepausat pel govèrn alemand, Caio Kai Koch-Weser, foguèt refusat pels Estats Units.

Lo 4 de març de 2004, Köhler demissionèt de son pòst al FMI après èsser estat prepausat coma candidat dels partits conservadors e liberals, la CDU e lo *Freie Demokratische Partei* - FDP, per succedir a Johannes Rau coma president d'Alemanha. Elegit lo 23 de mai de 2004, prenguèt possession coma president lo 1èr de julhet de 2004 per un periòde de cinc ans. Tornat elegit en 2009, demissiona lo 31 de mai de 2010 après una polemica sus l'engatjament militar d'Alemanha en Afganistan.
Gerald Ford

**Gerald Rudolph Ford, Jr.**, nascut **Leslie Lynch King, Jr.** (Omaha, Nebraska, 14 de julh de 1913 – Rancho Mirage, Califòrnia, 26 de decembre de 2006) foguèt un politician republican american. Foguèt president dels Estats Units d'America entre 1974 e 1977.
Fernando Collor de Mello

**Fernando Affonso Collor de Mello** (n. 1949) jornalista, empresari e òme politic, foguèt president de Brasil entre 1990 e 1992.
José Sarney

**José Sarney de Araújo Costa** (nascut **José Ribamar Ferreira de Araújo Costa** en 1930), avocat, jornalista, escrivan e òme politic, foguèt president de Brasil entre 1985 e 1990.

Actualament es membre de l*'Academia Brasileira de Letras* ("Acadèmia Brasilièra de Literatura").
Istòria de Còsta Rica

Còsta Rica foguèt un dels centres mai importants de l'America Centrala per la metallurgia de l'aur (d'aqui li ven son nom). Abans Cristòl Colomb produguèt una escalpradura de pèira fòrça interessanta, especialament las estatuetas antropomòrfas trobadas a Las Mercedes e las mòlas adornadas de la peninsula de Nicoya. La ceramica, plan divèrsa segon las regions, apareguèt gaire abans lo començament de nòstra èra (sètis de La Concepción e d'Aguas Buenas). 

Cristòl Colomb descobriguèt la region durant son quatren e darrièr viatge en America, en 1502. Aviá una populacion escampilhada. Foguèt explorat e conquistat a partir de 1522.

Tres sègles après, en 1821, se declarèt independent, puèi faguèt partida, de 1824 a 1839, de la Federacion de las Províncias Unidas d'America Centrala. En 1849 devenguèt una republica. Aquel encaminament vers un regim democratic s'acompanhèt d'un espandiment economic gràcias al vam de la cafeïcultura e, mendrament, de la cultura del cacao e de l'elevatge dins l’encastre de bòrias pichonas. En 1878, lo general Tomàs Guardia acordèt una concession a la *United Fruit Company* per la cultura de las bananas mejançant la construccion de la linha de camin de fèrre fins a Puerto Limón.

Durant los sègles XIX e XX, la vida democratica espeliguèt sens entrambi fins a 1948. L'eleccion trucada que balhèt lo poder a Otilio Ulate foguèt seguida d'una corta guèrra civila e de la mesa en plaça d'un govèrn revolucionari provisòri que faguèt fòrças refòrmas : abolicion de l'armada, legislacion sociala avançada, nacionalizacion de las bancas, drech de vòte acordat a las femnas. Considerada coma la « Soïssa de l'America Centrala », la Còsta Rica deguèt pasmens afrontar la crescuda constanta de la desobrança e un agreujament de la paurièra. Decidit de redreiçar la situacion economica, José Maria Figueres, elegit president en mai de 1994, metet en òbra una politica destinada a favorizar l'implantacion dels investidors estrangièrs especialament en bastissent de fabrigas de nauta tecnologia e en desvolopant lo torisme. Marcadas per un taus d'abstencion pro naut (29 %), las eleccions de febrièr de 1998 placèron a la tèsta de l'Estat Miguel Angel Rodriguez, cap del partit de l'Unitat sociala-crestiana. En 2002, foguèt tornarmai un candidat conservator, Abel Pacheco, que li succediguèt.
Geografia de Còsta Rica

## Geografia
La Còsta Rica es gaire mai bèla que la Soïssa, los País Bas, o la region de Miègjorn-Pirenèus () e pasmens a doas façadas marinas. Gausís amai d’una granda diversitat de si mitans naturaus. Una cadena volcanica centrala - (3432&nbsp;m d’auçada a l'Irazú), esperlongada al nòrd-oèst per la cordilhèra de Guanacaste (2028&nbsp;m d’auçada al Miravalles) e al sud-èst per la de Talamanca (3820&nbsp;m d’auçada al Chirripo Grande), - forma amb las planesas centralas l’ossamenta del país. Al nòrd e a l'èst d’aquessi relèus i a una plana alluviala boscada, mentre qu'a l’oèst altèrnan planas costièras e peninsulas (de Nicòya e d'Òsa). 

Aquessi relèus e la varietat de l’ensoguilhament bailan una granda diversitat bioclimatica atanben. Lo pendís orientau es sovent asaigat per lis alisèus. Lo clima tropicau fòrça umide favoriza lo desvolopament dei mangròvas sobre la còsta e de la seuva sempervirenta per las planas. Après aquessas tèrras caldas (600-700&nbsp;m), lo clima es mai temperat, de bèlas seuvas de chassanhs cobrisson li sòus roges fertils. Las tèrras «freidas» son al dessús de 2600&nbsp;m: an de seuvas de resinós. Sobre las tèrras bassas del penjau pacific, la sason seca es pus marcada, la seuva tropicala dei fuelhas caducas laissa la plaça ai savanas per varachs.

## Populacion
Es formada a 80 % de creòles, descendents de colons espanhòus, e compòrta 3,5 milions de personas segon lo recensament de 1997. Visca principalament sobre las tèrras naltas del centre que an li sòus li milhors, e onde se situa la capitala San José. La quichada demografica dins lo Valle Central provòca de corrents migratòris vers las tèrras caldas. Chau dire que la mitat de la poblacion del país se concentra sobre mila quilometres carrats, l’equivalent d’un carrat de 31 quilometres e mieg de costat. Lo taus de creissença naturala demòra nalt (2 %), que la natalitat se manten quand la mortalitat es febla. Lo país es urbanizat a 49 %, e la poblacion gausís dins l'ensems d'un bon enquadrament medicau. La distribucion sectoriala de la poblacion evoluís lèu : atau la poblacion emplegada dins l'agricultura es passada de 48 % en 1970 a 28 %  en 1993 al profieit di sectors segondari (24 %) e terciari (48 %) de l'economia. Lo nivèl d’alfabetizacion es nalt. Li tres quarts de la poblacion an la seguretat sociala.

## Nòtas
Óscar Arias

**Óscar Rafael de Jesús Arias Sánchez**, mètge n. 1940, foguèt lo president de Còsta Rica entre 1986 e 1990, emai de 2006 a 2010.

En 1987, a recebut lo Prèmi Nobel de la Patz.
Itamar Franco

**Itamar Augusto Cautiero Franco** (28 de junh de 1930 - 2 de julhet de 2011) engenhaire e òme politic, foguèt president de Brasil aprèp l*'impeachment* de Fernando Collor de Mello.

Abans la presidéncia, foguèt prefècte de Juiz de Fora en doas ocasions (1967-1971 e 1973-1974). Foguèt tanben governador de Minas Gerais aprèp la presidéncia (1999-2003).

## Origina e formacion
Filh d'Augusto César Stiebler Franco (que moriguèt pauc abans de la naissença de Itamar Franco) e de Itália Cautiero. Itamar Franco nascut a bòrd d'un vaissèl, e lo registre civil de la siá naissença foguèt lo de la capitala de Bahia, ont la siá maire veusa trobar refugi dins l'ostal de lo sieu oncle. La siá familha èra de Juiz de Fora, ont cresquèt e se graduèt en engenhariá lo 1955, e se graduèt dins l'Escòla d'Engenhariá de Juiz de Fora. Foguèt foncionari de l'armada del Brasil. 

## La vida publica abans de la presidéncia
Itamar dintrèt a la politica a la mitat dels ans 1950 a las filas del partit PTB. Foguèt candidat per conselhièr de Juiz de Fora lo 1958 e tinent de prefècte d'aquela vila lo 1962. 

Amb l'implantacion de la dictatura militara en lo país lo 1964, e la posteriora instalacion del sistèma de dos partits politics, Itamar s'afilièt al partit d'oposicion MDB, e foguèt candidat a prefècte de la siá vila en las seguents eleccions, amb succès. Foguèt prefècte de Juiz de Fora, de 1967 a 1971. En novembre de 1972, Itamar foguèt eligit prefècte de Juiz de Fora, pel segond còp. Lo 1974, demissionèt coma prefècte per far concurréncia a succès, al Senat coma representant de Minas Gerais. 

Elegit senador, rapidament, se ganhèt influéncia en lo MDB, partit de l'oposicion a la dictatura que governèt Brasil del 1964 a 1985. Itamar foguèt elegit vice-president del MDB e doncas de l'oposicion dos còps lo 1976 e 1977.

A la debuta dels 1980, lo sistèma multipartidista que se restablís dins lo país, e de contunh Itamar s'afilia al partit PMDB successor politic a MDB). Lo 1982 Itamar foguèt elegit Senador pel segond còp, e lo sieu companh, Tancredo Neves, governador elegit de Minas Gerais. 

Durant lo sieu mandat, Franco foguèt un fèrm defensor de la campanha de *Diretas Já!*. Amb lo refús de l'esmena *Dante d'Oliveira*,se li calguèt far unas eleccions presidencialas indirectes. Al collègi electoral amassat per l'eleccion presidecial, Itamar votar al candidat de l'oposicion Tancredo Neves. 

Volguèt èsser candidat per governador de Minas Gerais, e foguèt pas acceptat lo sieu nom en lo PMDB, Itamar daissèt lo partit e s'afilia al Partit Liberal e après al 1986, se presentar dins lo govèrn estatal de Minas Gerais, mas sens succès e es derrotat pel candidat del PMDB, Newton Cardoso, per una diferéncia de 1% dels vòts. Amb la desbranda, Itamar tornèt dins lo Senat per acabar lo sieu mandat l'an 1990.
Economia de la Còsta Rica

|Deute_extèrne = 12,04 miliards (2012)
|Revenguts_an = 6 949 milions (2012)
|Despensas_an = 8 937 milions (2012)
}} 
Còsta Rica es pasmens considerat sovent encara coma un país essencialament agricòla. La tèrra es repartida lo mai egalament de l'America Latina, amai se las superfìcias cultivablas i cobrisson pas que 10 % del territòri ; las pradas e pasturas n’ocupan 30 % e las seuvas 50 %. Maugrat l’existéncia de bòrias familialas nombrosas, de tèrras immensas son tengudas per de multinacionalas americanas. Lo país cultiva e produtz de cafè, de bananas, de cacao, de cana de sucre, de tabat, d’agrumas, de notz de cocò e de palmièrs d’òli, amai de culturas alimentàrias a basa de ris, de maniòc e de trufas. L'elevatge boïn, pel lach e la pesca del ton, al larg de l'illa de Còco, son pro actius. La balança agricòla registra un excedent important. En escambi, las ressorsas minièras demòran menèlas (coire e baucita) e l'industria demòra embrionària: textil, sucrariá, braçariás, manufacturas de tabat, ressegadas. Una rafinariá de petròli es implantada a Puerto Limón, sobre la mar de las Antilhas, primier pòrt del país e ponch de partença del camin de fèrre transoceanic que mena a Puntarenas, sobre l'Ocean Pacific. Aquel camin, traçat a travers «l'infèrn verd» d'una de las seuvas tropicalas pus densas del monde, foguèt començat en 1871, e foguèt fins al començament de las annadas 1970 lo grand mejan de transpòrt  entre la valada centrala e la còsta atlantica. Aquel ligam ferroviari es ara copat despuèi un tèrratremol e de relimpadas de terren que, en 1990 puèi en 1992, emportèron de tròç dels ralhs.

### Comèrci
Lo comèrci, deficitari, se fai per mai d'un tèrç amb los Estats Units e se tròba tròp somés a las variacions dels cors del cafè e de la banana. Lo torisme se desvolopa lèu sobre la còsta pacifica, e sei receptas an doblat entre 1991 e 1994. Los financièrs estrangièrs, rassegurats per la politica liberala, lo demeniment de l'inflacion e dels deficits publics, investisson dins lo país. Maugrat aqueles atots evidents, lo país deu afrontar lo problèma del deute exterior e del demeniment del poder de crompa d'una larga franja de la populacion.

## Nòtas & referéncias
Ismail Omar Guelleh

**Ismaïl Omar Guelleh** (n. 1947) èx-membre de la policia, es l'actual president de Jiboti. El succediguèt lo sieu oncle, Hassan Gouled Aptidon.
Cariba

**Cariba** (en anglés: *Carribean*; en neerlandés: *Caraïben*) es una region sus la mar Cariba que compren las Antilhas.

## Articles connèxes
* lo pòble carib
* las lengas caribas
* la placa tectonica cariba
Ernesto Geisel

**Ernesto Beckmann Geisel**, militar (general), foguèt president de Brasil entre 1974 e 1979. Durant son mandat, Brasil comencèt lo procès de redemocratizacion, aprèp lo còp d'Estat militar de 1964.
Emílio Garrastazu Médici

**Emílio Garrastazu Médici**, militar (1905-1985), foguèt president de Brasil entre 1969 e 1974. La siá maire èra una uruguaiana d'ascendencia basca, de la vila de Paysandú, e lo sieu paire èra d'origina italiana.

## President de Brasil
Lo general Medici apiegèt lo còp d'Estat de 1964 e après lo triomfe de la revòlta foguèt designat cap de la 3º Armada, unitat militar basada en Porto Alegre. Quand lo general Artur da Costa e Silva demorèt incapacitat dempuèi agost de 1969, l'amassa militara designada per exercir lo comandament presidencial realizèt una sèria de consultas entre los caps de las fòrças armadas per seleccionar un nòu president, en requènt l'eleccion en Médici.

Per efièches d'inaugurar lo sieu mandat lo 30 d'octòbre de 1969, Médici sollicitèt la redobertura del Congrès, la que causa atenguèt malgrat que gaireben un an abans lo sieu predecessor o aviá dissolgut per la fòrça. Malgrat aquel primièr gèst, Médici va consagrar la màger part de los sieus esfòrces a reprimir severament l'oposicion d'esquèrra contra lo regim. Davant l'aparicion d'una guerrilha urbana d'esquerra a Brasil, Médici ordenèt recórrer l'espionatge e la tortura per suprimir aquel movement, amb ajuda d'un servici d'intelligéncia dirigida pel general Orlando Geisel (qu'aviá atengut la mòrt del cabecièr comunista Carlos Marighella en una emboscada policèra). Lo reforçament de la repression politica pendent lo sieu govèrn faguèron conegut al periòde de Médici coma *los ans de plomb de la dictatura*.

Pendent son mandat, Brasil signèt amb Paraguai lo tractat per la construccion de l'idroelectrica d'Itaipu.
João Baptista Figueiredo

**João Baptista de Oliveira Figueiredo** (1918-1999), militar (general de l'armada), foguèt president de Brasil entre 1979 e 1985.
Lista dels païses per populacion

Vaquí la 'lista dels païses per populacion'. Las donadas son tiradas del CIA World Factbook millesim 2005 e son a jorn a comptar de febrièr de 2005.

Las dependéncias e los territòris que lor indepéndencia es generalament pas reconeguda son indicats en italica, jol país que li son generalament restacats (çaquelà aqueste article pren pas posicion suls estatuts d'aquestes territòris). Cèrtas entitats son tanben mencionadas a títol de comparason. Son tanben indicadas en italica e son pas presas en compte dins lo classament dels païses.

Las variantas pertocant la denominacion dels païses se pòdon trobar dins la lista dels païses del mond.

## Classament per populacion totala

## Vejatz tanben
* Populacion mondiala

## Ligams extèrnes
* PopulationData.net
* PopulationMondiale.com
* CityPopulation.de (en anglés)
Abel Pacheco de la Espriella

**Abel Pacheco de la Espriella**, mètge n. 1933, foguèt lo president de Còsta Rica entre mai de 2002 e mai de 2006.
Humberto de Alencar Castello Branco

**Humberto de Alencar Castello Branco** (1900-1967) foguèt un militar e politic brasilièr, primièr president del regim militar instaurat pel Còp Militar de 1964. 

Nomenat cap de l'Estat-Màger de l'Armada per l'alavetz president de la Republica João Goulart lo 1963, Castelo Branco foguèt un dels caps militars del Còp d'Estat de 31 de març de 1964, que destituiguèt João Goulart.
Julia Roberts

**Julia Fiona Roberts** (Smyrna, 28 d'octobre de 1967) es una actritz americana de cinèma. Foguèt maridada al cantaire de musica country Lyle Lovett de junh de 1993 a març de 1995.

## Biografia
Julia Roberts nasquèt en 1967 a Smyrna, cristianada amb lo nom de Julie Fiona Roberts. Los sieus parents abans qu'ela nasquèsse se consacravan a manténer un talhièr d'interpretacion. Julia a un fraire e una sòrre que lo mai popular es l'actor Eric Roberts nascut lo 1956. Sa sòrre Lisa, nascuda lo 1965, es tanben actritz. A tanben una sorrastra: Nancy.
Prudente de Morais

**Prudente José de Morais e Barros** (1841-1902) avocat e òme politic foguèt president de Brasil entre 1894 e 1898.
Francisco de Paula Rodrigues Alves

**Francisco de Paula Rodrigues Alves**, avocat, foguèt president de Brasil entre 1902 e 1906. Foguèt reelegit, mas moriguèt abans d'exercir lo segond mandat.
Miguel Ángel Rodríguez

**Miguel Ángel Rodríguez Echeverría**, economista n.1940, foguèt president de Còsta Rica entre 1998 e 2002. Tanben foguèt Secretari General de l'Organizacion dels Estats Americans (OEA) en 2004.