open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Neville Brothers

**The Neville Brothers** èra un grop anglofòn de rhythm and blues, de funk e de soul, fondat en 1976 a La Nòva Orleans (Estats Units) pels fraires Art (nascut lo 17 de decembre de 1937, defuntat lo 22 de julhet de 2019), Charles (nascut lo 28 de decembre de 1938, defuntat lo 26 d'abril de 2018), Aaron (nascut lo 24 de genièr de 1941) e Cyril (nascut lo 10 de genièr de 1948). Lo grop es inactiu dempuèi 2012. 

En Occitània, **Los Fraires Neville** son sustot coneguts per lor tube *Yellow Moon* (luna jauna) en 1989.
Nalhac

**Nalhac** es un toponim occitan:
* Nalhac, comuna de Marcha (departament de Cruesa)
* Nalhac, comuna de Perigòrd (departament de Dordonha)
Neso (luna)

thumb|right|Imatges de Neso realizats amb lo VLT.

**Neso** es un satellit naturau de Neptun descubèrt en 2002 per la còla de l'astrofisician estatsunidenc Matthew J. Holman. Es un asteroïde d'un diamètre mejan de 60 km que seguís una orbita elliptica situada entre 27,2 e 72,6 milions de quilomètres dau centre de la planeta. Sembla de partejar de caracteristicas comunas amb un autre satellit de Neptun, Psamatèa, e lei dos objèctes podrián aver una origina comuna.

## Liames intèrnes

* Neptun.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Trinidad (Califòrnia)

**Trinidad** (castelhan per "Trinitat") es una vila costièra dins lo Comtat de Humboldt, situada en riba de l'Ocean Pacific a 13 km (8 mi) al nòrd de l'Aeropòrt d'Arcata-Eureka e 24 km (15 mi) al nòrd de la vila d'Arcata. Es renomada per sa còsta, amb 10 plajas publicas e mantas ròcas au larg. Trinidad es demest las vilas incorporadas las mens pobladas en Califòrnia, ambe 307 abitants en 2020, contra 367 abitants en 2010.

## Referéncias
Polistirèn

thumb|right|Motiu de basa de la macromolecula de polistirèn.

Lo **polistirèn** es un polimèr de formula generala –[CH2–CH(Ph)]*n*– eissit de la polimerizacion de l'estirèn Ph–CH=CH2. Descubèrt en 1839 per l'apoticari alemand Eduard Simon (1789-1856), suscitèt pauc d'interès fins au desvolopament de l'industria dau plastic durant l'entre doas guèrras. A partir de 1931, la companhiá IG Farben comencèt de l'utilizar per fabricar d'objèctes motlats destinats a remplaçar d'objèctes a basa de zinc. Lo poliestirèn venguèt ansin una matèria plastica importanta dins lo monde modèrne amb d'aplicacions variadas (proteccion d'objèctes durant lo transpòrt, proteccion termica, fabricacion d'objèctes alimentaris, etc.). Pasmens, es tanben vengut una causa essenciala de la pollucion plastica.

## Liames intèrnes

* Estirèn.
* Plastic.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Bruno Burger, Claude Dumas e Valérie Michel, *Polystyrène expansé et développement durable ?*, Eyrolles, 2008.

## Nòtas e referéncias
Reactor nuclear naturau d'Oklo

Lei **reactors nuclears naturaus d'Oklo** son de reactors nuclears naturaus que se formèron fa 1,95 miliards d'ans dins una vena de mineraus d'urani de la mina d'Oklo en Gabon. Foncionèron gràcias a una importanta concentracion d'urani-235 que permetèt d'entretenir de reaccions de fission nucleara au sen d'una ròca porosa onte d'aiga veniá tenir lo ròtle de moderator. Lo fenomèn perdurèt durant aperaquí un milion en plusors endrechs de la vena. Lei rèstas d'aquelei reactors foguèron descubèrts en 1972 per lo Comissariat a l’Energia Atomica. En defòra de lor estatut de curiositat geologica, presentan un interès per l'estudi de la migracion dei materiaus radioactius au sen dei jaç geologics.

## Liames intèrnes

* Reactor nuclear.
* Urani.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Jet Propulsion Laboratory

Lo **Jet Propulsion Laboratory** (« Laboratòri de recerca sus la propulsion per reaccion »), mai conegut per la sigla **JPL**, es un centre de recerca espacial de la NASA gerit per lo California Institute of Technology, creat en 1936 e situat à Pasadena (Califòrnia) als Estats Units. Dispausa d'una expertisa sens equivalent dins lo domeni de las missions espacialas roboticas. Al sen de l'agença espaciala americana, lo JPL desvolopa las missions d'exploracion del Sistèma Solar, especialament a destinacion de Mars (missions mars Exploration Rover, Mars Science Laboratory, InSight, Mars 2020...) e de las planetas extèrnas (Cassini, Europa Clipper...) aital coma de missions scientificas d'observacion de la Tèrra e d'astronomia espaciala. Le JPL gerís tanben lo malhum d'estacions terrianas Deep Space Network, que permet a l'agença espaciala de comunicar amb sas sondas espacialas interplanetàrias. Le JPL emplegava en 2017 aperaquí 6000 personas mas en 2025 subiguèt de fòrtas copas dins los efectius per tombar a 4500 personas . Sul plan estatutari, s'agís d'un centre de recerca finançat per l'Estat federal mas gerit per un organisme privat (*[[federally funded research and development center]]*).

Lo JPL foguèt a l'iniciativa d'afogats de fusadas e de Theodore von Kármán, professor al famós California Institute of Technology (Caltech), dins la tòca d'efectuar de recercas sus la propulsion per motors-fusadas. A la velha de la Segonda Guèrra Mondiala, l'US Air Force se vira cap a n'aqueles especialistas per desvolopar de fusadas d'assisténcia a l'enlairament JATO per fin de permetre a sos bombardièrs de s'enlairar a partir de pistas de longor reducha. A la fin de la guèrra, lo centre de recerca conceviá de fusadas e missils de poissança creissenta pel compte de l'US Army. Al començament de l'èra espaciala, lo JPL contribuís al lançament del primièr satellit artificial american en fornissent à l'encòp los mejans de seguit, los estatges superiors del lançaire e lo satellit propriament dich (Explorer 1). Es una virada dins l'activitat del centre de recerca qu'es enterinada per son restacament en octobre de  1958 a l'agéncia espaciala civila americana tota novelament creada, la NASA. A comptar d'aquela data, lo centre desvolopèt sas competéncias dins lo domeni de l'exploracion del sistèma solar en escrivent d'unas de las pus bèlas paginas del programa espacial american, dont las missions Surveyor, Mariner, Voyager, Viking, Galileo, Cassini Huygens, MER et Mars Science Laboratory.
## Referéncias
Politetrafluoroetilène

thumb|right|Motiu de basa dau politetrafluoroetilène.

Lo **politetrafluoroetilène** (PTFE) es un polimèr de formula generala –[CF2–CF2]*n*– eissit de la polimerizacion dau tetrafluoroetilène CF4. Descubèrt en lo 1938 per lo quimista estatsunidenc Roy Plunkett (1910-1994), a de proprietats remarcabli de resisténcia ai agressions termiqui e quimiqui e un coeficient de fretament fòrça feble. Foguèt comercializat a partir dau 1949 per fabricar de rotlaments, de jonchs, d'isolants electrics e de revestiments antiadesius.

Dins la vida quotidiana, lo PTFE es mai que mai conoissut sota lo nom comercial teflon.

## Ligams intèrnes

* Plastic.
* Tetrafluoroetilène.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Supersonic

La velocitat **supersonica** es la velocitat d'un objècte que passa la velocitat del son (nombre de Mach 1). Pels objèctes que se desplaçan dins de l'aire sèc a una temperatura de 20 °C al nivèl de la mar, aquela velocitat es d'aperaquí 343,2 m/s. Las velocitats superioras a cinc còps la velocitat del son (Mach 5) son sovent qualificadas d'ipersonicas. Los vòls durant losquals solas d'unas partidas de l'aire enrodant un objècte, coma las extremitats de las palas d'un rotor, atenhon de velocitats supersonicas son dichs transonics. Aquò se produtz generalament entre Mach 0,8 e Mach 1,2.
California Institute of Technology

Lo **California Institute of Technology** (« Institut de tecnologia de Califòrnia »), en abreujat **Caltech** o pus rarament **CIT**, es una universitat privada americana creada en 1891. Se situa a Pasadena,  a l’èst de Los Angeles, en Califòrnia. Compta prèp de 500 professors e cercaires e 2700 estudiants dins un campus qu'aculhís tanben lo Jet Propulsion Laboratory (JPL) de la NASA ont trabalhan 5200 personas.

Contribuïguèt a formar mai de trente prèmi Nobel aital coma  cinc prèmi Crafoord e nombrosas personalitats distinguidas per de prèmis americans dins los domenis de la sciéncia, de la tecnologia e de l’engenhariá.
Edimborg-dei-Sèt-Mars

**Edimborg-dei-Sèt-Mars** (en anglés : *Edinburgh of the Seven Seas*) es la soleta comunautat de l'illa Tristan da Cunha. Leis estatjants li dison tanben ***The Settlement*** ("la colonia"), qu'èra son nom d'origina.

## Istòria
Lo vilatge foguèt fondat en 1815, e jusca a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala li restèron una banda de sordats.

Li foguèt balhat lo nom d'Edimborg-dei-Sèt-Mars en omatge a-n-Alfred, duc d'Edimborg, quora venguèt sus l'illa en 1867, dau temps que fasiá lo torn dau mond coma comandant de l'HMS *Galatea*.

L'erupcion volcanica de 1961 avaliguèt una part dau vilatge, qu'una gròssa part de la populacion abandonèt, avans de s'entornar en 1963. Aquel episòdi lo cònta Hervé Bazin dins son libre *Lei Benurós de la Desolacion*, sortit en 1970.

## Descripcion
Edimborg-dei-Sèr-Mars comptava 222 estatjants en octòbre de 2025. Còmpta un pòrt, una residéncia per l'Administrador, una glèisa anglicana, una glèisa catolica emai un burèu de pòsta.

Leis estatjants pòrtan sèt noms d'ostau diferents, d'abòrd que vendrián totei de sèt colons e pas mai.

Es l'estatge permanent lo mai sus la Tèrra, estènt que lo mai pròche es l'illa de Santa-Elena que s'atròba a 2419 km. Per anar sus Tristan da Cunha, fau prendre une batèu dau Cap emai averar l'autorizacion dei estatjants.
Fichièr:Edinburgh-Tristan.jpg|ligam=Fichier:Edinburgh-Tristan.jpg|Vista generala.
Fichièr:Edinburgh_of_the_Seven_Seas_-_Tristan_da_Cunha_-_Population_(1821-1923).svg|ligam=Fichier:Edinburgh_of_the_Seven_Seas_-_Tristan_da_Cunha_-_Population_(1821-1923).svg|Evolucion de la populacion de 1821 a 1923.
Fichièr:Edinburgh_of_the_Seven_Seas_map.svg|ligam=Fichier:Edinburgh_of_the_Seven_Seas_map.svg|Carta de la vila.


## Nòtas e referéncias
Eilat

**Eilat** es la ciutat mai meridionala d'Israèl.

## Ligams intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Veinasés

Lo **Veinasés** es una microregion naturala d'Auvèrnhe, al sud oèst del departament del Cantal. Fa partida d'un ensemble geografic natural mai grand: la Castanhau cantaliana.
Polietilèn

[thumb|right|Motiu de basa de la [macromolecula de polietilèn.]]

Lo **polietilèn** es un polimèr de formula generala –[CH<sub><small>2</small></sub>–CH<sub><small>2</small></sub>]<sub><small>''n''</small></sub>– eissit de la [polimerizacion de l'etilèn C2H4. Descubèrt per azard en 1898 per lo quimista alemand Hans von Pechmann (1850-1902), suscitèt l'interès de l'industria quimica a partir deis ans 1930. Aquò menèt a la concepcion dau premier polietilèn de bassa densitat en 1939. Puei, dins lo corrent deis ans 1950, foguèron desvolopats de metòdes fisables per produrre de quantitats importantas de polietilèn d'auta densitat. Pauc costós, lei diferents tipes de polietilèn constituïsson la matèria plastica pus utilizada dins lo monde amb una produccion de 100 milions de tonas en 2018. Leis aplicacions son nombrosas, en particular dins lo domeni de l'embalatge. Per aquela rason, lo polietilèn es un agent essenciau de la pollucion plastica.

## Liames intèrnes

* Etilèn.
* Plastic.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Fosgèn

[thumb|right|Representacion de la [molecula de fosgèn.]]

Lo **fosgèn** es un compausat quimic de formula generala CCl2O que se presenta sota forma de gas dins lei condicions normalas de temperatura e de pression. Descubèrt per John Davy (1790-1868), es una substàncias fòrça toxica que foguèt utilizada coma gas de combat durant la Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918)
. Es tanben un intermediari de reaccion qu'intervèn coma precursor de policarbonats ò d'isocianats dins de metòdes de fabricacion de medicaments, de detergents e de pesticidas.

## Liames intèrnes

* Arma quimica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Nazaret

thumb|200px|right|Nazaret

**Nazaret** es una vila de Galilèa en Israèl. Es uèi la capitala e la pus granda vila (64 800 abitants) del Districte nòrd d'Israèl. Lo gentilici es **nasarenc -enca**.

Dins lo Novèl Testament, es descrita coma lo luòc de l'enfança de Jèsus de Nazaret, e es un luòc sant e un centre de pelegrinatge crestian. Nasira, es tanben la pus importanta comunautat aràbia d'Israèl.

## Ligams intèrnes

* Jèsus de Nazaret.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
La Hague

**La Hague** es una comuna novèla de Normandia creada en 2017 per la reünion de 19 ancianas comunas del departament de la Marga (Estat francés).
Poliamida

thumb|right|Exemple de motiu de repeticion d'un poliamida.

Lei **poliamidas** son de polimèrs que contènon de foncions amida –C(=O)–NH eissidas d'una reaccion de policondensacion entre un acid carboxilic e una amina. Descubèrta en 1936 amb lo nilon 6/6, aquela familha s'es diversificada amb l'aparicion de produchs novèus coma lo rilsan. Ocupa una plaça importanta dins l'industria textila e dins l'industria automobila.

## Liames intèrnes

* Amida.
* Nilon.
* Plastic.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Melvin I. Kohan, *Nylon Plastics Handbook*, Hanser/Gardner Publications, 1995.

## Nòtas e referéncias
Extrusion

L’**extrusion** es un procediment de messa en forma d'una matèria comprimida que consistisse a far passar aquela matèria au travèrs d'una filiera aguent la seccion de la pèça desirada. Li cadéncias de produccion son generalament importanti e li pèças obtengudi an una forma e un estat de susfàcia que permèton una utilizacion dirècta sensa usinatge complementari. L'extrusion pòu s'aplicar a de materials variats coma de metals, de matèrias plastiqui, de materials composits, d'argila, de ceramicas tecniqui, de pastas alimentari e de matèrias farmaceutiqui.

## Ligams intèrnes

* Plastic.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Pierre Lafleur e Bruno Vergnes, *Extrusion des polymères*, París, Lavoisier, 2014.
* **[[francés|(fr)]]**  Sophie Nigen e Guillaume Chaidron, *Technologie de l'extrusion*, Dunod, 2006.

## Nòtas e referéncias
Diagrama de causas e d'efiechs

thumb|Representacion teorica dau diagrama d'Ishikawa.

Lo **diagrama de causas e d'efiechs**, tanben dich **diagrama d'Ishikawa** ò **5M**, es un metòde d'analisi d'un fenomèn industriau desvolopat per l'engenhaire japonés Kaoru Ishikawa (1915-1989) en 1962. Es fòrça utilizat en gestion de la qualitat.

## Istòria

Lei concèptes de basa dei diagramas de causas e d'efiechs foguèron desvolopats tre leis ans 1920 e venguèron rapidament una aisina de basa dau contraròtle qualitat. A partir deis ans 1960, foguèron formalizats sota sa forma actuala per Kaoru Ishikawa, lo promotor dei ceucles de qualitat en Japon. Adoptat per resòuvre de problèmas dins l'industria nipona, lo diagrama d'Ishikawa se difusèt ais Estats Units pendent leis ans 1970 e en Euròpa dins lo corrent deis ans 1980 per i venir un element important dau manejament modèrne.

## Descripcion

Es un diagrama que representa d'un biais grafic lei causas a l'origina d'un efiech. Pòu èsser utilizat per modelizar un fenomèn e sei causas, per identificar lei riscs durant un projècte ò per cercar lei causas d'un problèma. Es generalament organizat a l'entorn de cinc aisses diferents que son resumits amb la sigla 5 M :
* matèria que demanda d'estudiar totei lei matèrias e materiaus intrant en jòc e, pus generalament, totei leis intradas de procès.
* materiau que demanda d'estudiar l'equipament, lei maquinas, lo materiau informatic, lei logiciaus e la tecnologia.
* metòde que demanda d'estudiar lo mòde operatòri, la logica dau procès e la recèrca e desvolopament.
* la man d'òbra que demanda d'estudiar leis intervencions umanas.
* lo mitan que demanda d'estudiar l'environtament, lo posicionament e lo contèxte.
Cada branca pòu recebre d'autrei causas ò categorias ierarquizadas segon lo nivèu de detalh desirat. Lo posicionament dei causas permet alora de metre en evidéncia lei causas pus dirèctas en lei plaçant a una distància mai ò mens importanta de l'aisse centrau.

De variantas d'aqueu diagrama amb d'aisses suplementaris son estats desvolopats. Permèton de considerar lei mesuras, lo manejament, la maintenança ò lei mejans financiers. Se parla alora de « 6M », « 7M », etc. segon lo nombre d'aisses adoptats.

## Annèxas

### Liames intèrnes

* Kaoru Ishikawa.
* Qualitat.

### Bibliografia

### Nòtas e referéncias
Cemenelum

***Cemenelum*** èra una ciutat galloromana installada a l'emplaçament dau quartier niçard de Cimiés. Si formèt a partir d'una implantacion militara romana fondada per susvelhar la *[[Via Julia]]*. Non èra integrada a la colonia massaliòta de ''Nikaïa'', mas demorèt la vila mai importanta de la region pendent la màger part de l'epòca romana. Au sieu apogeu, aguèt probable una populacion de  abitants e foguèt capitala de la província deis Aups Maritimi. Totun, foguèt pauc a pauc concurrenciada per Ambrun e per Niça que venguèron respectivament capitala de la província e lo centre demografic de la region. De mai, durant li invasions barbari, *Cemelenum* foguèt pilhada mai d'un còp. En despièch de la fondacion d'un evescat durant lo sègle V, la vila intrèt alora dins un periòde de declin e foguèt abandonada pendent lo sègle VIII.
 
## Ligams intèrnes

* Cimiés
* Niça

## Bibliografia

* René Liautaud, *Histoire du Pays niçois, des origines à l'époque moderne*, Le Rocher, 1971.

## Nòtas e referéncias
IBM RAMAC 305

L’**IBM RAMAC 305** es lo promier ordinator equipat d'un disc dur comercializat en setembre dau 1956 per IBM. Emb un pes d'una tona, ocupava un volume equivalent a dos refrigerators. Lo sieu disc aviá una capacitat de 3,75 MB. Environ  exemplaris foguèron venduts entre lo 1957 e lo 1962.

## Ligams intèrnes

* Disc dur

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Calandratge

[thumb|right|Obriera trabalhant a un pòste de calandratge durant la [Prumiera Guerra Mondiala.]]

Lo **calandratge** es una operacion que consistís a far passar una matèria entre dos cilindres per l'alisar, per la lustrar o per produrre un film o una placa. Plusors passatges pòdon èsser realizats per obtenir l'espessor volgüa e la temperatura dels cilindres pòt pereu èsser ajustaa en foncion dels besonhs. Aqueu procediment es  fòrça utilizat en metallurgia, en papetariá e dins l'industria dau plastic. Necessita l'observacion de reglas de seguretat estrictas que las maquinas de calandratge son de dispositius fòrça perilhós.

## Ligams internes

* Industria.
* Laminatge.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Reaccion de condensacion

[thumb|right|Exemple de reaccion de condensacion entraïnant l'eliminacion d'una molecula d'[aiga.]]

Una **reaccion de condensacion** es una reaccion quimica que se caracteriza per la combinason de doas moleculas per formar una molecula (lo condensat) en eliminant una molecula simpla (aiga, sulfur d'idrogèn, metanòl, acid acetic, etc.). L'esquèma generau d'una tala reaccion es dau tipe :
: A–f1 + B–f2 → condensat A–B + sosproduch f1–f2
Fòrça reaccions de condensacion son realizadas gràcias a de reaccions d'addicion-eliminacion sus un grop carbonil.

Se lei moleculas implicadas dins la reaccion son polifoncionalas, es possible d'obtenir una reaccion de policondensacion e de formar de macromoleculas. Una part significativa dei polimèrs modèrnes, coma lei poliestèrs, lei poliamidas ò lei policarbonats, son obtenguts d'aqueu biais.

## Liames intèrnes

* Plastic.
* Polimerizacion.
* Quimia organica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Louis Vestrepain

vinheta|Jardin del Grand Redond  Estatua per Antonin Mercié
**Louis-Catherine Vestrepain** (17 agost de1809 Tolosa - 25 decembre 1865 (Tolosa), es un poèta tolosenc qu'escriguèt en occitan. Es le filh d'un cordonièr.

« *Vestrepain n'était pas un savetier ordinaire... Il était savetier et poète par surcroît. Et c'était un fort aimable poète qui rima force jolies chansons dans le pittoresque langage de sa province* ».

## Òbras de Vestrepain

* *Las Abanturos d'un campagnard a Toulouse, per L.V.C.*, Toulouse, Dagallier, 1836, 16 p.
* *Las Abanturos d'un Toulousén a la campagno, satiro* (1838), Dagallier, 1838, éd. chez l'auteur, 1869, 16 p.
* *Le fouet de carnabal*, Toulouse, Larrugue et Dours, 1841.
* *L'Anjo de caritat*, 1845, 11 p. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k54260983
* *Les Noutaris et les banquiés, ou les Banquoroutiés fraoudulouses, odo satiriquo, coumpousado en 1846*, Toulouse, P. Montaubin, 1849, 8 p.
* *Libertat, Égalitat, Fraternitat, pouémo, per Louis Vestrepain*, Toulouse, P. Montaubin, 1849, 19 p.
* *Le Laourié d'un bastisso nobo, ou la Mort de Marcél, pouémo, courounat per la Soucietat archeologiquo de Beziés*, Toulouse, J. Dupin, 1855, 16 p. par Vestrepain, d'après le rapport de M. Laurés, lu dans la séance publique du 17 mai 1855 de la Société archéologique de Béziers, qui précède le poème. - À la fin, se trouve un Extrait de "L'Agent dramatique", du 31 mai 1855, signé "Napoléon Tachoires", qui reproduit un poème de Vestrepain intitulé "Mesprés et amour de la lengo roumano".
* *Las Espigos de la lengo moundino, poésies languedociennes*, Toulouse, Delboy, 1860, XII-328 p.
* *La trahison, ou La pastouro abandounadou, pastrorale languedocienne, paroles de Louis Vestrepain, musique de Marie-Jean Miégeville*, Toulouse, J. Rouget, 1870.

### Estudis sus Vestrepain

* Robert Lafont et Christian Anatole, *Nouvelle histoire de la littérature occitane*, PUF, 1970, 2 vol., vol. 2, .
* Fausta Garavini, *La letteratura occitanica moderna*, Firenze, Sansoni / Milano, Accademia, 1970, .
* Jean Fourié, *Dictionnaire des auteurs de langue d'oc de 1800 à nos jours*, Aix-en-Provence, Félibrige, 2009.

## Referéncias


## Véser tanben

### Articles ligats

* Literatura occitana

### Ligams extèrnes

* Biographie de Louis Vestrepain, sur ''Vidas'', le dictionnaire biographique des acteurs de la renaissance occitane ()
* Le fouet de carbabal de Louis Vestrepain http://occitanica.eu/omeka/items/show/440
* Vestrepain, Louis (1809-1865) http://www.idref.fr/118201603
* statue de Louis Vestrepain par Antonin Mercié (1898) http://www.archives.mairie-toulouse.fr/index.php?id=341&type=98&tx_ttnews=395&cHash=8c3f3994a5
Sètge de Marselha (49 avC)

Lo **sètge de Marselha** de 49 avC es un episòdi de la guèrra civila de Cesar. Opausèt una armada comandada per Juli Cesar ( òmes) ai defensors de la vila menats per Luci Domiti Ahenobarbi ( òmes). La batalha foguèt la consequéncia dau refús dei Massaliòtas de sostenir lo partit de Cesar. Sei defensas terrèstras resistiguèron, mai après doas victòrias navalas, la flòta de Cesar poguèt blocar l'accès au pòrt de la vila. Aquò entraïnèt una famina que menèt a la capitulacion dei defensors. Lei vencuts foguèron relativament ben tractats e Massalia gardèt una certana autonòmia au sen de l'espaci roman. Pasmens, perdiguèt de territòris importants en Provença e son influéncia politica foguèt largament reducha au profiech d'Arle.

## Liames intèrnes

* Marselha.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Charles Goodyear

thumb|right|Fotografia de Charles Goodyear.

**Charles Goodyear** (29 de decembre de 1800, New Haven - 1 de julhet de 1860, Nòva York) es un quimista estatsunidenc dau sègle XIX famós per l'invencion de la vulcanizacion. Es tanben l'autor d'invencions variadas coma de canòts, de vèstits, de bilhets de banca, etc. Pasmens, contractèt de deutes importants per finançar sei projèctes e tardèt de depausar lei brevets necessaris a la proteccion de sei descubèrtas. Aquò l'empachèt d'esplechar seis invencions e moriguèt roïnat.

## Liames intèrnes

* Cauchó.
* Vulcanizacion.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Polimerizacion

La **polimerizacion** es una reaccion que permet de formar de cadenas macromolecularas a partir d'entitats quimicas pus leugieras que son dichas monomèrs. La preséncia d'un catalisaire ò d'un iniciaire es sovent indispensabla per l'entraïnar ò l'entretenir. La polimerizacion es un mecanisme centrau dins la fabricacion de polimèrs.

La reaccion de basa pòu s'escriure de la forma seguenta :
: ∼M* + M → ∼MM*
Amb ∼M* una cadena macromoleculara portairitz d'un centre reaccionau actiu e M un monomèr que vèn s'ajustar a la cadena en formacion. Se destrian plusors tipes de polimerizacion en foncion de la natura dau centre actiu (radicalara, cationica, anionica, etc.). Lei catalisaires utilizats pòdon tanben tenir un ròtle important en orientant d'un biais precís l'addicion dei monomèrs sus la cadena.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Mette Frederiksen

**Mette Frederiksen** , nascuda lo 19 de novembre de  1977 a Aalborg, es una femna d'Estat danesa, membre de la Social-democracia (SD). Es Primièra ministra de Danemarc dempuèi lo 27 de junh de 2019.

Es diplomada de l'universitat d'Aalborg. En 2001, foguèt elegida, a 24 ans, deputada al Folketing. Dintrèt al governament dètz ans pus tard, primièr coma ministre de l'Emplec, puuèi de la Justícia a partir de 2014. En 2015, prenguèt la presidéncia de la SD après son retorn dins l'oposicion.

Mette Frederiksen remportèt las eleccions legislativas de 2019, lo blòc de senèstra obtenguèt la majoritat absoluda, e venguèt Primièra ministre. Atjada de 41 ans, es la pus jova persona e la segonda femna d'ocupar lo pòste.
Eric Fischl

**Eric Fischl** (Nòva York, 9 de març de 1948) es un pintor e escultor american.

Es considerat coma un pintor realista, amb influéncias expressionistas. Son trabalh representa sovent de personatges e de scènas de la vida suburbana americana, de còps amb de referéncias de natura sexuala. Aquò se manifesta particularament dins sa òbra mai coneguda, *Bad Boy* (1981).
Friedrich Merz

**Friedrich Merz**, nascut lo 11 de novembre de 1955 a Brilon (Renània del Nòrd-Vestfàlia), es un òme d'afars e òme d'Estat alemand membre de l'Union crestiana-democrata d'Alemanha (CDU). Es cancelièr federal dempuèi lo 6 de mai de 2025.

Foguèt deputat europèu de 1989 à 1994 e membre del Bundestag entre 1994 e 2009. Presidèt a partir de 2000 lo grop CDU/CSU a la cambra bassa, abans d'èsser escartat en 2002 per Angela Merkel, considerda puèi coma son eternala rivala.

Tenent d'una linha liberala-conservatritz, foguèt candidat a la presidéncia de la CDU durant los congrèsses de 2018 e 2021, e o emportèt largament en 2021. Reelegit al Bundestag, tornèt prene la tèsta del grop CDU/CSU.

Menèt la CDU/CSU durant  les eleccions federalas de 2025, que vegèron lo camp conservator  tornar venir la primièra fòrça politica d'Alemanha. Accediguèt puèi a la direccion del governament federal après aver format una coalicion negra-roja amb lo Partit social-democrata (SPD).
Peciòl

vinheta|1) Peciòl
2. Tija.
Lo **pecíòl**, dich popularament **pecol**, **pecolh** o ***pécol***, en botanica es la coeta que jonh la lama o limbe d'una fuèlha amb la tija.
Es absent en las fuèlhas sessilas. Los peciòls pòdon aver un apendix laminar, qu'apareis a cada costat del ponch d'insercion de la fuèlha, nomenat cadun estipula. Las fuèlhas que contenon peciòl són ditas pecioladas. Lo mot proven del latin vulgar *pecciolus*, diminutiu de "pes, pedis" (pè), tronc d'una planta.

Los peciòls pòdon èsser acanalats o pas, e d'espessors, colors e fòrmas e pòdon servir a caracterizar una espècia o una varietat. Generalament mes o mens cilindric, mas i a de fuèlhas que l'an comprimit, de sòrta que pèrd la rigiditat com en los trémols e cèrts pibols. La basa acostuma a èsser un pauc dilatada. En agrums es alat.

La morfogenèsi del peciòl proven del teissut embrionari anomenat ipocotil qu'un còp alongat sorgís lo cotiledon e lo meristema apical. Las cellulas extèrnas devenon una capa epidermica e qualques unas de las cellulas interioras devenon de colllenquimas que sostenon lo peciòl recentament format.

Las foncions basicas del peciòl son: la mantenença estructurala, l'espessiment e elongacion e lo transpòrt de fluids entre la tija e lo limbe de la fuèlha.

## Referéncias

## Ligams extèrns
Michael Fortunati

**Pierre Michel Nigro**, dich **Michael Fortunati**, nascut lo 4 de setembre de 1955 a Villa Castelli (Itàlia), es un autor, compositor e cantaire anglofòn demorant dins lo nòrd de França. Es conegut en Occitània pel títol *Give Me Up* publicat en 1986, tròç Hi-NRG que foguèt un tube dins mantuns païses, al Japon en particular.
Tribú (Roma Antica)

Lei **tribús** èran una institucion arcaïca de la Roma Antica. Eissida dau periòde reiau, foguèron creadas per gropar lei ciutadans en foncion de lor domicili urban ò rurau. Durant lo periòde republican, formèron lei circoncripcions electoralas que s'exprimissián durant lei *[[comices tributes]]*. 35 tribús son estadas identificadas pendent aqueu periòde.

## Liames intèrnes

* Roma Antica

## Bibliografia

* Mireille Cébeillac-Gervasoni, Alain Chauvot e Jean-Pierre Martin, *Histoire romaine*, París, Armand Colin, 2003, 471 p.
* Élisabeth Deniaux, *Rome, de la Cité-État à l'Empire, Institutions et vie politique*, París, Hachette, 2001, 256 p. 

## Nòtas e referéncias
Gaius Marius

**Gaius Marius** (157 avC, Cereatae - 86 avC, Roma) es un important generau e òme politic roman dau començament dau periòde de crisi de la Republica Romana.

D'origina equestra, participèt au sètge de Numància en 134-133 avC e comencèt son *cursus honorum* en 121. Se raprochant de la faccion dei *Populares*, venguèt tribun en 119 e pretor en 116. En 109, foguèt nomat luòctenent de Quintus Caecilius Metellus que menava la guèrra còntra Jugurta en Numibia. Lo remplacèt en 107 e organizèt una reforma prefonda de l'armada romana en engatjant de volontaris pagats e en modernizant l'armament dau legionari. Aquò li permetèt de professionalizar lei soudats romans e d'obtenir de victòrias resclantissentas còntra Jugurta (105), lei Teutons (102) e lei Cimbres (101).

Pasmens, a son retorn a Roma, foguèt pas capable de s'impausar dins lo jòc politic de la Republica e intrèt pauc a pauc en rivalitat amb Sulla, la figura principala dau partit aristocratic deis *Optimates*. Après la Guèrra Sociala (91-88), Marius obtenguèt, amb lo sostèn dau partit popular, la direccion de la guèrra còntra Mitridates VI ja fisada a Sulla. Aquò marquèt la rompedura entre lei dos òmes. Marius foguèt proscrich per Sulla, mai poguèt aprofichar la partença de son rivau per l'Orient per desbarcar a Roma. I prenguèt lo poder amb l'ajuda de Cinna, ordonèt lo chaple de seis adversaris, mai moriguèt quauquei jorns après son succès. Lo retorn de Sulla entraïnèt una repression fòrça violenta còntra sei partisans en 82.

## Liames intèrnes

* Sulla

## Bibliografia

* Jean-Michel David, *La République romaine de la deuxième guerre punique à la bataille d'Actium*, Éditions du Seuil, 2000, pp. 212-264.
* François Hinard, *Sylla*, París, Fayard, 1985, 327 p.

## Nòtas e referéncias
Transicion isomerica

La **transicion isomerica** es un mòde de desintegracion radioactiva relativament rare que permet a un isomer nuclear de liberar d'energia sensa subir de transmutacion. Durant aquela transformacion, los nucleons se reorganizan al sen dau nucleu dins una configuracion energetica mens auta. Lo fenomene s'acompanha de l'emission de rais γ.

## Ligams internes

* Radioactivitat.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Raquís

vinheta|Raquís en una espiga o cabelh d'òrdi.

**Raquis** (del grèc ραχος, "espina") es lo nom de la part axiala de nombrosas estructuras compausadas en animals e vegetals.

En botanica, s'anomenan aital las estructuras linearas que forman l'axe central d'una fuèlha compausada o d'una fronda de falguièira, o encara l'axe principal d'una inflorescéncia en forma d'espiga o cabelh o d'una fuèlha compausada, sustot en las palmièras (Arecaceae), qu'es una prolongacion del pecíol. En qualques espècias silvestras de graminèas (Poaceae), lo raquís possedís de plans de scission que s'aprigondisson amb la maturitat, en facilitant la ruptura e dispersion dels fragments per anemocoria.

[thumb|[peciòl|Peciòl, raquis e pinnas.]]
Carl von Linné (*[[Philosophia botanica]]*, 1751http://biodiversitylibrary.org/page/26065760)

## Ligams intèrnes

* Anatomia

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Inflorescéncia

[vinheta|Inflorescéncia en [umbella de *[[Butomus umbellatus]]*]]
L' **inflorescéncia** es l'ensemble de las flors agropadas e, per extension, la disposicion de las flors sus la tija a cò de las angiospèrmas. Etimologicament ven del latin *inflorescere* que significa literalament se «cobrir de flors». La siá foncion es de contrabalançar la tendéncia generala de las flors a se far mai e mai pichonas. Apareisson en nombre, concentracion e simetria mai o mens determinats. Sovent, intervenon tanben dins l'atraccion dels pollinizators e dins l'optimizacion de las siás visitas. Dins los cases extrèmes, son fòrça condensadas e pòdon quitament remplaçar la flor coma unitat de pollinizacion en se presentant coma una granda flor unica (pseudants).

Sovent las inflorescéncias presentan d'ipsofillas en forma de bractèas e de bracteòlas. Lo supòrt de tota l'inflorescéncia se nomena pedoncul (aital coma lo supòrt d'una flor solitària); los pichons pedonculs de las flors particularas son los *pedicèls*. Del punt de vista anatomic una inflorescéncia es un sistèma de brancas especializat qu'a la foncion de servir de supòrt a un ensemble de flors. La fructificacion d'una inflorescéncia es coneguda coma una infructescéncia.

## Ligams intèrnes

* Flor.
* Pedoncle.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
IG Farben

[thumb|right|Procès dels dirigents d'IG Farben en [1947.]]

**IG Farben**, abreviacion de l'alemand ***InteressenGemeinschaft***, èra una companhiá alemanda especializaa dins l'industria quimica. Se formèc en 1925 amb la fusion de plusors companhiás alemandas (BASF, Bayer, Agfa, etc.) e la creacion d'un conseu de gestion comun. Pasmens, chasca entrepresa gardèc una autonomia relativament larja. L'ensemble formava un important conglomerat productor d'amoniac sintetic, de biocidas, d'esséncia sintetica, de medicaments, de colorants, de plastics e de textiles.

Durant la Segonda Guerra Mondiala, IG Farben aguèc un ròtle centrau dins l'esfòrç de guerra dau III Reich e participèc a l'esplecha dels presoniers dels camps de concentracion alemands. En particular, la companhiá participèc a la construccion dau complexe d'Auschwitz e fabriquèc lo zyklon B utilizat per assassinar las victimas de las chambras de gas. Après la guerra, 13 responsables dau conglomerat foguèron condamnats per trabalh forçat o pilhatge de las regions ocupaas. Puei, en 1952, foguèc decidit de desmantelar lo conglomerat. Per aquò, sos actius foguèron partejats en cinc companhiás independentas (BASF, Bayer, Hoechst, Cassella, Huels).

## Ligams internes

* Olocaust.
* Tresen Reich.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Peter Hayes, *Industry and Ideology, IG Farben in the Nazi Era*, Cambridge University Press, 1987.
* **[[francés|(fr)]]** Jean-Philippe Massoubre, *Histoire de l’IG Farben (1905-1952)*, L’Harmattan, 2008.

## Nòtas e referéncias
Sòrre

La **sòrre**  (var. *sòr*, gascon: *seror*) es lo parent femèla –biologic o social– nascut dels meteisses parents, o del meteis paire o maire, coma un autre o una autra. La condicion d'èsser sòrre es dita **sororitat**.

La sòrre mai granda en atge es la (sòr(re) o seror) **màger**, **granda** o l**'ainada**.

La sòrre mai pichona en atge es la **benjamina**, la (sòr(re) o seror) **mendra** o **menuda** o la **minhòta**, la **cabdèta** (en gascon: *capdèta/capdèra*), e colloquialament la *cachaniu*, *caganís/caganid/caganiu*, *caganena*, *coassona* o *rasclona* (en gascon: *escarranid*, *escarra-sac*, *escarralh*, *coarra* o *engranhona*).

La sòrre a travèrs del paire o de la maire es dita **mièja sòrre** o **sorrastra**.
Quand es a travèrs del paire solament es dita **sòrre de paire**.
Quand es a travèrs de la maire solament es dita **sòrre de maire** o **sòrre uterina**.
Ս

La **letra sê** (**Ս,** **ս**) es la 29a letra de l'alfabet armèni . La letra representa lo son /s/ e se transcriu en generalament per s (doblada s'es entre doas vocalas).

A tanben la valor numerica de 2000.

## Encodatge de caractèrs
Se pòt trobar dins Unicode als punts de còde U+054D (majuscula) e U+057D (minuscula).

## De pas confondre amb
* L’u (U/u) latina.
Fraire

Lo **fraire**  (var. *frair*, gascon: *hrair*) es lo parent mascle –biologic o social– nascut dels meteisses parents, o del meteis paire o maire, coma un autre. La condicion d'èsser fraire es dita **frairessa**, **frairetat**, **frairiá** o **fraternitat**.

Lo fraire mai grand en atge es lo (fraire(e) o hrair) **màger**, **grand** o l**'ainat**.

Lo fraire mai pichon en atge es lo **benjamin**, lo (fraire(e) o hrair) **mendre** o **menut** o lo **minhòt**, o lo **cabdèt** (en gascon: *capdèth*) e colloquialament lo *cachaniu*, *caganís/caganid/caganiu*, *caganen*, *coasson* o *rasclon* (en gascon: *escarranid*, *escarra-sac*, *escarralh*, *coarro* o *engranhon*).

Lo fraire a travèrs del paire o de la maire es dit **mièg fraire** o **frairastre**.
Quand es a travèrs del paire solament es dit **fraire de paire**.
Quand es a travèrs de la maire solament es dit **fraire de maire** o **fraire uterin**.
Pedoncul

vinheta|Detalh del pedoncle, a la fin del qual i a una flor de ''Cymbalaria muralis''
[vinheta|Detalh dels fruchs d' ''[Eucalyptus tereticornis*]]

*'Pedoncul** o **pedicèl**, e popularament **coa** (var. **còa**) o **coeta** designa en botanica la peça florala en forma de tija que sosten una [[inflorescéncia]] o un [[fruch]] après la siá fecondacion. Lo lengatge comun lo designa tanben amb los noms **pecol**, **pecolh** o **pécol*' que designan lo [[peciòl]]. Mai estrictament, lo supòrt de tota l[['inflorescéncia]] se nomena pedoncul (aital coma lo supòrt d'una flor solitària) e los pichons pedonculs de las flors particularas son los *pedicèls''.

Un pedoncle possedís l'estructura d'una tija e es responsabla de la sustentacion e conduccion de saba en las flors. Se connècta amb lo tronc o amb un raquís de l'inflorescència en la basa e es lo calici de l'apex (la cima). De còps, presenta d'embrancaments o d'estructuras d'origina foliara. En la siá abséncia, las flors son sessilas (sense pecol). Una compression o de cambiaments en la consisténcia del pedicèl pòdon influir sus las caracteristicas reproductivas de las flors.

## Ligams intèrnes

* Fruch
* Inflorescéncia

## Bibliografia

## Referéncias
Ѕ

La letra dze (majuscula Ѕ, minuscula ѕ, AFI [dz]) es una letra de l'alfabet cirillic macedonian. Ven de la letra З (ze).

## Encodatge de caractèrs
Se pòt trobar dins Unicode als punts de còde U+0405 (majuscula) e U+0455 (minuscula).

## De pas confondre amb
* L’èssa (S/s) latina.
Pollinizacion

[vignette|upright=1.5|La reproduccion es dicha ''« [entomofila »* quora la pollinizacion es facha per un insècte (aici un [[Bombus|abelhard]]).]]
La *'pollinizacion''' es, a cò de las angiospèrmas e de las gimnospèrmas, lo carrèg del pollèn dels organs de reproducion mascle (estams) cap als organs de reproducion feme (pistil) per permetre la reproduccion sexuada. La pollinizacion es una etapa prealabla a la fecondacion dins lo cicle de vida d'aquelas plantas.

Aquel transpòrt se produtz siá al dintre de las flors (autopollinizacion), siá per pollinizacion crosada sonada tanben allopollinizacion (lo pollèn d'una flor se despausa sus los estigmas d'una autra flors de la mesme espècia). Dins aqueste cas, los vectors de pollinizacion pòdon èsser biotics (zoogamia assegurada pels aucèls, insèctes…) o abiotics (los agents de transpòrt del pollèn son lo vent (anemogamia), l'aiga (idrogamia…).
Aneides vagrans

***Aneides vagrans***  es una espècia de salamandra de la familha Plethodontidae. Se despartit en doas populacions separadas geograficament, una dins lo nòrd de Califòrnia e l'autre sus l'illa de Vancouver. Non se sap s'aquela reparticion es naturala o deguda a l'accion umana. E mai que se pòsca encontrar pel sòl, l'espècia es coneguda per demorar dins la canopèa de las selvas de sequòia. Quora son destorbadas, aquelas alabrenas se pòdon escampar dels arbres,  en planar e contrarotlar sa davalada dins l'aire per divèrsas adaptacions fisicas.
## Referéncias
Districte autonòm de Iamossocrò

Lo **districte autonòm de Iamossocrò** es un dels 14 districtes autonòms de la Còsta d’Evòri. Es compausat dels departaments de Iamossocrò e d’Atiegoacrò. La capitala n’es la ciutat de Iamossocrò. Sa populacion es de  abitants (recensament de 2021).

## Tanben veire
* Departament d’Atiegoacrò
* Departament de Iamossocrò
* Districtes de la Còsta d'Evòri
Salamandra

**Salamandra** pòt designar:
* Salamandra, nom vernacular de divèrsas espècias d'anfibis, tanben sonadas blanda o alabrena.  
* *[[Salamandra (genre)|Salamandra]]*, nom scientific d'un genre d'anfibis urodèls de la familha *[[Salamandridae]]*.
Coquèla

vinheta|Coquèla francesa de fonda d'acièr non esmaltada, fabricada vèrs 1930.

Una **coquèla** es una mena d'ola, dotada d'un tapador e de manilhas/manetas, faita de fonta, d'alumini o de placa d'acièr esmaltada, destinada a la coseson dels aliments. Es utilizada sus una taula de coseson, mas a l'encòp tanben sus de brasas o al forn, per brasejar, estofar o cosinar de plats de carn o d'ortalhas.

Tanben i a de coquèlas de veire e de ceramica, destinadas a la coseson al forn e de coquèlas de silicòna per la coseson al forn de microondas.

## Vejatz tanben

* Ola de pression
* Pairòl
* Lista de las ustensilhas de cosina
Abadiá de Nòstra Dòna de Ganagòbia

Lo **monastèri de Nòstra Dòna de Ganagòbia** es una abadiá benedictina situada a unes 15 quilomètres al nòrd-èst de Foncauquier e a prèp de 30 quilomètres al sud de Sisteron, dins lo departament dels Alps de Provença Auta dins la region Provença-Alps-Còsta d'Azur.

Es conegut per son notable paviment de mosaïcas medievalas policròmas, datat de la decennia 1120-1130, sens equivalent en França.

L'abadiá es situada  al dessús del lièch deDurença, sus un platèu estrech vorejat per de penjals escarpats. La Via Domícia, que corrís lo long d'aquel platèu, constituissiá, a l'epòca gallo-romana, la rota "mai corta e mai segura" segon Estrabon, entre Espanha e Roma. Aquò èra encara lo cas a l'Edat Mejana. Al pè del tuc de Ganagòbia, un pont roman travèrsa lo Buès e es encara utilizat.

Un priorat foguèt fondat au  par l'avesque de Sisteron que lo donèt en 965 a l'abadiá de Cluny. Durant la Revolucion Francesa, solament tres monges demorèron, e se dispersèron. Lo priorat foguèt abandonat entre los sègles XV e XX. Devengut una abadiá aculhiguèt la comunautat benedictina de Santa Magdalena de Marselha dempuèi 1987, establida abans a l'abadiá d'Autecomba. En 1992, l'abat Michel Pascal (1941-2018), elegit en 1976 e demissionari en 1996, decidiguèt, après un vòte de la comunautat, de transferir tota la comunautat a Ganagòbia.

Los monges fabriquèron tota una gamma de cosmetics e de balmes a basa d'òlis essencials, dont lo "balme del pelegrin". L'abadiá fa partida de la congregacion Solesmes, dins la confederacion benedictina.

## Etimologia
La significacion del tèrme es l'objècte de divèrsas ipotèsis: siá una raïtz oronimica (en referéncia a la nautor que lo monastèri es bastit), siá una allusion a una torre en marrit estat.

### Articles connexes

* Priorat de Sant Andreu de Rosans
* Capèla Sant Sixt d'Aubinhan
* Ganagòbia

### Ligams extèrns
* http://abbayesprovencales.free.fr
* Sit oficial del monastèri
* Fotogragia aeriana
* L'ancian claus de l'abadiá
* https://web.archive.org/web/20191215103632/http://patrimages.culture.gouv.fr/siteArcheo/10322
Polipropilèn

thumb|right|Motiu de basa de la macromolecula de polipropilèn.

Lo **polipropilèn** es un polimèr de formula generala –[CH2–CH(CH3)–]n eissit de la polimerizacion dau propèn. Descubèrt en 1951 per J. Paul Hogan (1919-2012) e Robert Banks (1921-1989), 
(-CH2-CH(CH3)-)n, permet de fabricar de matèrias plasticas pauc costosas, fòrça resistentas, leugieras, esterilizablas e reciclablas. De mai, es tanben un isolant electric eficaç. Seis aplicacions son nombrosas dins l'embalatge, dins la fabricacion d'objèctes e en electrotecnica.

## Liames intèrnes

* Plastic.
* Propèn.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Lhívia

**Lhívia** (**Llívia** en catalan) es un toponim catalan:
* Lhívia, comuna de Cerdanha
* Lhívia, vilatge de Segrià dins la comuna de Lhèida
Paratge

**Paratge** es un dels principals concèptes de la civilizacion occitana de l'Edat Mejana, e significava lo principi d'egalitat entre los sèxes e entre las classas socialas. Segon aquel concèpte, la valor d'un cavalièr dependiá pas de sa naissença, mas de sa noblesa de còr e de son meriti. Los concèptes qu'o completavan èran «fin amors, joi d'amor, trobar clus i amor de lonh». Es un concèpte que torna sovent dins los tèxtes occitans. Aital l'autor de la *[[Canson de la Crosada]]* se lamentava que los guerrièrs franceses envasidors avián pas aquel concèpte, e o comprenián pas: "Totz lo mondes ne valg mens, de ver ou sapiatz; cher Parages ne fo destruitz e decassatz; Te totz Crestianesmes aonitz e abassatz".

A l'escasença de l'uèch-cents anniversari del massacre dels Ccatars per de crosats franceses lo 22 de julhet de 1210, en 2010 los abitants de la vila de Menèrba inauguraèron una estela commemorativa amb lo tèxt *Menèrba se soven. Paratge!*.

Lo movement occitanista a fach renàisser aquel tèrme, lo presentant coma una sintèsi modèrna de la civilizacion occitana. Aital, per exemple, lo Partit de la Nacion Occitana escriguèt:*Contra la barbariá, lo Paratge […] Coma nòstra civilizacion proclama lo Paratge, valent a dire, l'egalitat entre los èssers umans: preferissèm parar la man en Occitània a totes los reprovats d'identitat incertana e crear una societat dobèrta e aculhenta*.

Comunicat del Partit de la Nacion Occitana (10.01.2015)Lo 18 de novembre del 2002 nascquèt Paratge, un laboratòri politic occitan, inclús dins los estats francés e italian. Aviá doas seccions, Paratge dins las Vals occitanas de Piemont en Itàlia e Parèt(t)ge Mar, Ròse e Monts, en Provença.

## Referèncias
Max Steiner

**Max Steiner** (10 de mai de 1888, Viena - 28 de decembre de 1971, Los Angeles) es un compositor de musicas de film austroestatsunidenc. Filhòu dau compositor austrian Richard Strauss (1864-1949), s'interessèt rapidament a la musica. En 1914, emigrèt ais Estats Units e trabalhèt coma cap d'orquèstra a New York. Puei, en 1929, s'installèt a Hollywood e venguèt una figura importanta de la musica de film fins ais ans 1960. Durant sa carriera, foguèt nominat 26 còps ais Oscars e ganhèt tres estatuetas per lei musicas dei films *[[Lo Moscard (film, 1935)|Lo Moscard]]* (1935), *[[Una femna cèrca son destin]]* (1942) e *[[Dempuei ta partença]]* (1944).

## Liames intèrnes

* Cinèma.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Lhívia (Segrià)

**Lhívia** (Llívia en catalan) es un vilatge de  abitants dins la comuna de Lhèida e la comarca de Segrià.

L’IDESCAT li atribuís lo còde d’entitat de populacion **251207 <u>04</u>** e lo còdi d’entitat singular **251207 00 <u>07</u> 5 00**.

Se tròba al nòrd de la ciutat de Lhèida.

## Toponimia
Sembla un transferiment del nom de la vila de Cerdanha.

## Referéncias