open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Senatus populusque romanus

[vinheta|Inscripcion de l'[arc de Tit ]]
La devisa ****** (significant « lo senat e lo pòble roman »), sovent abreujat jos la forma de la sigla **S.P.Q.R.**, èra l'emblèma de la Republica romana, puèi per tradicion de l'Empèri roman. Encara mai que tot autre simbòl, aqueles quatre letras representan lo poder politic roman.

## Dins la Roma antica
Simbolisava l'union del Senat roman, los descendents dels companhs de Romul, lo fondator de la Vila, e del pòble roman, la compausanta essenciala en quantitat de la Republica, l'ensemble dels citudans romans.

se trapava aquela devisa jol forma de sigla suls monuments publics, coma los frontons dels temples o dels arcs de triomf. Èran benlèu tanben emplegada sus las bandièras militaras. D'un biais general, tota realizacion imperiala èra susceptible d'èsser marcada d'aquela devisa.

## Dins la Roma contemporanèa
vinheta|Plaque de toat situada sul Pont Sant Àngel a Roma ont figura la sigla SPQR.
vinheta|Sigla SPQR sus una baranda situada via della Conciliazione a Roma.
Las letras S.P.Q.R. (**) fan totjorn partida de l'escut de la vila de Roma e figuran suls bastits, placa de toats e obratge publics de la vila.

## Notas e referéncias
Olià

**Olià** es un pichon masatge del municipi de Bellver de Cerdanya, dins la comarca de Cerdanha en Catalonha.. Es a 1080 m d'altitud.
## Demografia
En 2018, en Olià a 14 abitants permanents.

## Glèisa de Santa Eugènia de Nerellà
La glèisa de Santa Eugènia es la glèisa mai pròcha d'Olià, dins lo vilatge vesin de Santa Eugènia de Nerellà.

## Rota dels Segadors (''Ruta dels Segadors'' en [[catalan]])
Mai d'una rota passa per Olià, mas cal senhalar qu'i passa la Rota dels Segadors que va de Nas a Pi.

## Nòtas
Nome (Alaska)

**Nome** (*Siqnazuaq* en Iñupiaq) es una vila de l'estat american d'Alaska. La vila es situada sus la còsta sud de la Peninsula de Seward dins lo Norton Sound de la Mar de Bering. Segon un recensament de 2010, la populacion èra de 3,598 abitants.
## Geografia e clima

Nome se situa a  (64.503877, −163.399409).
Segon lo Burèu de Recensament dels Estats Units (*United States Census Bureau*), la vila ocupa una aira totala de 21.6 km2, amb 12.5 km2 de tèrra e 9.1 km2 (41.99%) d'aiga.

Nome a un clima subarctic (Köppen *Dfc*), amb d'ivèrns longs e frejasses, e d'estius corts e suaus. Pasmens, aquelas condicions son moderatas per la posicion costièra de la vila: los ivèrns son mens sevèrs que dins l'interior de las tèrras.

## Istòria
Los Inupiats caçavan per la còsta oèst d'Alaska dempuèi los temps preïstorics e d'unas descobèrtas arqueologicas recentas suggerisson que i aguèt un poblament Inupiat a Nome, conegut en Inupiat pel nom de Sitnasuaq, abans l'arribada dels europèus.

Durant l'estiu de 1898, *"the Three Lucky Swedes" *(los tres suedeses astrucs) Jafet Lindeberg, Erik Lindblom e John Brynteson, descobriguèron d'aur a Anvil Creek.
Durant l'ivèrn la novèla atenguèt lo Klondike en provocar una ronçada cap a l'aur. L'an seguent, Nome aviá ja una populacion de 10 000 personas.
La descobèrta d'aur dins la sabla de las plajas del litoral en 1899 se faguèt conéisser fins al sud dels Estats Units, en trasent una segonda èrsa de milièrs de cercaires d'aur e de comerçants qu'an afluït a Nome al printemps de 1900 a bòrd de batèus
de vapor venant dels pòrts de Seattle e de San Francisco. Dins la meteissa annada, una vila de telas de tentas s’enaucèt per las plajas e la còsta que s'estendiá sus  (30 milles), del cap Rodney al cap Nome.

## Galariá

Fichièr:Nome Alaska (2).jpg|Panorama de la vila
Fichièr:Nome Alaska.jpg|Centre-vila
Fichièr:IditarodEndNome.jpg|End of Iditarod race monument a Nome
Fichièr:Northwest Campus Nome.jpg|Signe del campus nord-oèst del Universitat de Alaska
Fichièr:Nomegoldpan.jpg|Gold Pan, Anvil City Square. Lo signe se legís: "Benvengut a Nome, incorporada 1901"
Fichièr:Visitor Center in Nome- BELA edit (15651017164).jpg|Bering Land Bridge Visitor Center
Fichièr:Nome-map1908.jpg|Carta de Nome, del Cap Nome e sos entorns en 1908


## Nòtas e Referéncias
.iveco

**** (nom de marca) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 30 d’octobre de 2016.
## Referéncias
Liura

La **Liura** ven del latin lībra (pes d’una liura).

## Massa
Una liura es inicialament una unitat de massa.
## Monedas
Per metonimia, una liura es una unitat monetària fòrça utilizada.
### Actualas
* liura esterlina
* liura turca
* liura libanesa
* livre egipciana
* liura sodanesa
* liura sudsodanesa
### Ancianas
* liura chipriòta
* liura italiana
* liura francesa
** liura tornesa
** liura parisis
Maurice Blondel (filosòf)

**Maurice Blondel**, nascut le 2 de novembre de 1861 a Dijon et mòrt lo 4 de junh de 1949 a Ais, foguèt un filosòf francés. Desvolopèt una filosofia de l'accion integrant los elements del pragmatisme modèrne dins una perspectiva crestiana. 

## Vida

## Idèas

## Òbras

* *L'Action - Essai d'une critique de la vie et d'une science de la pratique*, 1893, P.U.F, 1950
* *Lettre sur les exigences de la pensée contemporaine en matière d'apologétique et sur la méthode philosophique dans l'étude du problème religieux*, Annales de Philosophie Chrétienne, janv.-juillet 1896.
* *Histoire et dogme, les lacunes philosophiques de l'exégèse moderne*, Impr. Librairie de Montligeon, 1904.
* *Le problème de la philosophie catholique*, Paris, Bloud & Gay, 1932 
* *La Pensée Tome 1 - La genèse de la pensée et les paliers de son ascension spontanée, Félix Alcan, PUF, [[1934]]
* *La Pensée Tome 2 - les responsabilités de la pensée et la possibilité de son achèvement, Félis Alcan, PUF, 1934
* *L'Être et les êtres - Essai d'ontologie concrète et intégrale*, 1935, P.U.F, 1963
* *L'Action. vol. I: Le problème des causes secondes et le pur agir*, Paris, Alcan, 1936. Nouvelle édition  P.U.F., Paris, 1949 
* *L'Action. vol. II: L'Action humaine et les conditions de son aboutissement*, Paris, Alcan, 1937. 
* *Lutte pour la civilisation et philosophie de la paix*, Paris, Flammarion, Bibliothèque de philosophie scientifique, 1939. 
* *La philosophie et l'Esprit chrétien*, 2 vol, Paris, P.U.F., 1944/46. 
* *Exigences philosophiques du christianisme*, Paris, P.U.F., 1950 
* *Lettres philosophiques*, Paris, Aubier, 1961 
* *Carnets intimes*, Tome 1 (1893-1894), Cerf Paris, 1961 et Tome 2 (1894-1949), m Paris, 1966.
* *Notes d'Esthétique* (1878-1900), Rome, P.U.G., 1973, 349 p.

La seunas òbras completas foguèron publicadas per P.U.F. entre 1995 e 1997.
* Volume 1: *1893: Les deux thèses*. Texte établi et présenté par Claude Troisfontaines. - 1995. 
* Volume 2: *1888-1913: La philosophie de l'action et la crise moderniste*. Texte établi et présenté par Claude Troisfontaines. - 1997.

## Bibliografia

## Referéncias
Igor Dodon

**Igor Dodon** (Sadova, 18 de febrièr de 1975) es un òme politic moldau del Partit dels Socialistas de Moldàvia (un partit eiretièr del Partit Comunista e amistós amb Russia).
Lo 13 de novembre de 2016 es elegit president de la Republica.
Cantabre

Lo **cantabre** (autonim: *cántabru*), conegut tradicionalament coma **montanhés** (*Montaña* es lo nom tradicional de Cantàbria), constituís l'ensemble de varietats linguisticas romanas autoctònas parladas en Cantàbria, dins lo nòrd d'Espanha, que se diferencian mai de castelhan estandard. Es abitualament ligat al grop asturleonés.

## Presentacion
Selon los critèris adoptats, se pòt inclure dins lo grop cantabre de parlars de las zonas termièras de Biscaia, Burgos e Paléncia. Lo dialectològ Francisco García González i inclutz tanben las varietats asturianas de Peñamellera Alta, Peñamellera Baja e de Ribadedeva.

Es directament eissit del latin vulgar introduit pels envasidors romans a l'escasença de la conquista de conquista de la peninsula Iberica. Coma l'estremenh, se pòt plaçar dins los parlars de transicion entre lo castelhan e lo diasistèma asturleonés (mirandés, asturian e leonés). Diferents factors coma lo substrat, l'adstrat (contacte amb lo basc e relacion estrecha amb los territòris castelhanofòns) e l'incorporacion precòça de la region a la corona de Castelha a la diferéncia d'autres elements del diasistèma, e tanben l'isolament geografic, an balhat al parlar cantabre de caractèrs unics al sen d'aquela entitat.

En 2000, èra parlat per gaireben 20 % de la populacion de Cantàbria, contra 85 % al començament del sègle XX, e es pro en retirada fàcia a l'espanhòl.

## Caracteristicas
### Foneticas

### Lexicalas

## Annèxas

### Nòtas e referéncias




### Ligam extèrne
*  ''Revilla niega la existencia del idioma cántabro'', *El diario montañés*

### Articles connèxes

* Asturleonés
** Asturian
** Leonés
** Mirandés
António Costa

**António Luís Santos da Costa** (São Sebastião da Pedreira, Lisbona, 17 de julhet de 1961), es un jurista e Primièr Ministre de Portugal dempuèi lo 26 de novembre de 2015.

Abans foguèt ministre dels afars parlamentaris entre 1997 e 1999, ministre de la Justícia entre 1999 e 2002, ministre d'Estat e de l'administracion intèrna de 2005 a 2007, e  cónsol de Lisbona entre 2007 e 2015. Foguèt elegit secretari general del Partit Socialista en septembre de 2014.
## Referéncias
Davantal

vinheta|Granda e felena amb davantals
Un **davantal** es una pèça de vestir que cobrís mai sovent lo davant del còrs per aparar los vestits. Es una pèça que cobrís de la talha cap al bas de còrs e tanben lo bust a vegadas, e que penja de las espatlas amb de tirants e se nosa en darrièr. Lo davantal pòt aver de pòchas. La fauda del davantal pòt èsser fòrça corta, fins als malucs o pòt arribar fins a las cavilhas.

## Usatge
drecha|vinheta|Òme trabalhant amb un davantal
esquèrra|vinheta|Femna trabalhant amb un davantal
S'utiliza dins fòrça mestièrs, coma de servicials, cosinièrs, vendeires al mercat, ceramistas, èca. De mestièrs cambièron l'ancian davantal per de vestits de trabalh complets. S'usa tanben a l'ostal per realizar de prètzfaches domestics, coma netejar o cosinar, e los mainats pichons l'utilizan per pintar e dessenhar a l'escòla.

## Vestiment tradicional
esquèrra|vinheta|Las gigantas de Molins de Rei pòrtan de davantals negres
vinheta|Femna dançant amb davantal
Lo davantal fa partir del vestit tradicional de las culturas europèas, que sovent es tipicament blanc o negre, malgrat que pòt aver d'autras colors.

## Lo davantal coma element de ritual [[Francmaçoneria|francmaçon]]
vinheta|Francmaçon amb son davantal
Lo davantal a un ròtle essencial dins los diferents ritualas de Francmaçonariá pel fach qu'aquel descend de las ancianas corporacions de constructors de catedralas de l'Edat mejana, e utilizavan aquela vestit per s'aparar de las quitas rigors d'aquel tipe de trabalh.

La Francmaçonariá dins sos diferents rites e de grade gardèron l'usatge d'un element per fa mòstra del trabalh e servici que cal mostrar tot membre de l'òrdre, en mai dels autres sens que cada rite e grade francmaçònic faguèt d'aquela pèça.

## Referéncia
Pònt de Sant Beneset

Lo **pònt de San-Beneset**, comunament dich **Pònt d'Avinhon**, es un pònt bastit en 1177-1185 en riba senèstra de Ròse, dins la vila d'Avinhon en Provença. Sus la segonda de sei quatre arcas se bastiguèt la capèla de San Beneset, e la capèla de San Nicolau. Es inscrich a la lista dau Patrimòni de l'Umanitat de l'UNESCO dempuèi 1995.
En 1669, un aigat de Ròse emportèt plusors arcas de pònt per laissar pas que lei quatre que coneissem uèi.
## Referéncias
Al Qama

**Àlqama** —En arab **علقمة**, *ʿAlqama* , tanben transcrit A lo-Qama, Al Kama, Alqam o Alkamar— (? - Covadonga, 28 de mai de 722) foguèt un general musulman.

Destacat al nòrd de la peninsula Iberica al començament del sègle VIII, per òrdre de Munuza, governador d'Astúrias, comandèt un destacament acompanhat de Oppas, l'arquevesque de Tulàytula amb la mission d'acabar amb la revòlta de Pelai dins la zòna. Fracassèt en lo sieu afan de pacificacion e foguèt estonat e mòrt a la batalha de Covadonga lo 28 de mai del 722.

Lo sieu probable filh Abd-ar-Rahman ibn Àlqama foguèt valí de Arbuna.

## Referéncias
Oppas

**Oppas** èra lo filh del rei Egica e lo fraire de Vitiza. Èra supausadament avesque de Sevilla. Quand Roderic foguèt proclamat duc de la Betica lo 709 o 710 a Toledo, Oppas, qu'èra religiós, e un autre fraire de nom Sisebert dirigiguèron a Toledo e la Cartaginense la faccion favorabla a Agila II, qu'èra a la Tarraconense. Foguèt proclamat arquevesque de Toledo segurament après la mòrt de Roderic a la batalha de Guadalete.

Èra a Toledo quand i arribèt Mussa ibn Nussayr l'estiu del 713, mas aiçò podiá èsser per èsser-i anat après la desbranda de Roderic e l'intrada de Tàriq ibn Ziyad dins la vila. A Toledo s'opausèt al sacatge del tresaur, e foguèt condemnat a mòrt mas pauc après, lo 714 passèt al servici dels arabes e foguèt amnistiat. Foguèt leial dempuèi alavetz als musulmanes.

## La batalha de Covadonga
Lo 722, après la revòlta de Pelai a Astúrias, lo valí Anbassa ibn Suhaym a lo-Kalbí se dirigiguèt dins la zòna acompanhada del prelat Oppas, que se li carguèt a el negociar la submissió dels rebèls, que realizavan qualques operacions guerrilhèras. Las vilas, aldees, isèndas e tribus de la zòna tant a Astúrias coma Cantàbria se sometèron sens lucha e lo governador Munuza poguèt tornar a s'installar a Xixón, ont deviá ja aver residit abans que la propagació de la rebellion lo 718 l'obliguès a la fugida. Pelai E los sieus fisèles se refugièron dins las montanhas de Covadonga (Cangas de Onís). Envièt ailà Munusa al general al Qama. Se Oppas emprenguèt qualque tipe de negociacion fracassèt.

Lo 28 de mai del 722 l'armada d'a lo Qama queiguec en una emboscada en morissent lo meteis general, e en quènt presoèr Oppas. Las tropas islamicas mancadas de cap, e mai se se supausa que las bassas de la siá armada foguèron pauc importants, se van desbandar e los montanhuts los foguèron massacrant en pichons grops pendent la fugida. E mai se la desbranda foguèt pas fòrça significativa en l'aspècte militar - aguèt mens importància que la batalha de Tolosa (721) - aguèt un efièch politic considerable. Los magnats veires de la zòna se van rebel·lar, e trobèron en los indòmits montanhuts a unes auxiliars magnifics e pauc exigentes. Munusa, En coneissent la desbranda, tornèt abandonar la zòna, mas los montanhuts li parèron una trapèla a la Collada de la Aciera, en morissent lo governador e fòrça de los sieus òmes. Cantàbria se jonguèt a la revòlta.

L'astre posterior de Oppas es desconeguda.

Un autre **Oppas**, de nòble linhatge visigot, foguèt tanben avesque de Sevilla unes ans après.

## Referéncias
Olban

**Olban** o **Olbà** conegut a l'istòria castelhana coma comte Dòn Julián (*comes Julianus*, catalan Julià) èra lo governador de Ceuta (Septem) a l'arribada dels musulmanes. Se sap pas s'o èra per compte del rei visigot de la peninsula, pel compte dels bizantins, o èra un cap berber local, mas sembla qu'aviá de bonas relacions amb los visigots e que simpatitzava amb lo partit vitizià, doncas qu'aculhiguèt als filhs de Vítiza a Ceuta; los sieus descendents pòrtan la *nisba* d'a lo-Quti (lo Veire) se plan aiçò pas necessàriament indicariá que foguèsse d'aquel pòble. 

La siá figura es estada alterada per la legenda que lo fa responsabla de l'invasion dels musulmanes. Segon l'istorian espanhòl Pedro Chalmeta, las fonts arabas daissan pas dobte que lo desembarcament de fòrças arabas e berbers a la peninsula jos comandament de Tàriq ibn Ziyad, comptèt amb l'ajuda d'un cap bizantí mencionat en aquelas fonts coma «Yulyan», e pels istorians castelhans coma Julián. Segon aquelas fonts Yulyan ere lo governador bizantí de Ceuta, qu'amassa amb Tànger èran los dos darrièrs reductes bizantins al nòrd d'Africa. Èra de religion crestiana, mas de la siá origina se'n sona pas res e poiriá èsser veire, berber o grèc. Seriá estat aliat als reis Ègica (687-700) e Vítiza (702-710), e a la mòrt d'aquel se decantèt per lo sieu filh, lo pretendent Àkhila II, que li li disputava a el lo tròn Roderic.

Los musulmanes aurián ocupat Tànger e poguèt solament conservar Septem (Ceuta). Faguèt de mediador entre Àkhila II e los arabes, als que lo pretendent demandava ajuda per combatre la usurpació de Roderic. Olban Aportèt ajuda als musulmanes als que cediguèt una flòta per crosar l'estrech l'estiu del 710, en la ràtzia que Tarif ibn Màlik dirigiguèt a l'autra banda, e en abril de l'an seguent per un desembarcament mai important jos direccion de Tàriq ibn Ziyad, que culminèt a la batalha del Guadalete o la Janda en julhet del 711. Las fonts castelhanas parlan del fach que la siá filha Florinda la Cava èra a la cort de Roderic a Toledo ont èra estat violada pel rei, e poguèt alertar a lo sieu paire e aquel, en revenja, optèt per ajudar als arabes, mas aquel relat es considerat legendari.
Egilona

**Egilona** O Egilo, tanben coneguda coma  **Ailo**, **Ayluna**, **Umm-Àssim** pels cronicaires arabes[cal '''' (Toledo, c. 659 -  ibídem, 718) foguèt l'esposa del darrièr rei visigot de Toledo, Roderic (710-711) e èra  possiblament sòr o cosina de Casius Fortunius.

Après la batalha del Guadalete e de la mòrt de Roderic, Egilona foguèt capturada a Mérida per Abd-a lo-Aziz ibn Mussa ibn Nussayr lo 30 de junh de 713 e demorèt tres ans en poder dels arabes (Abd-a lo-Aziz moririá la prima del 716). Lo 714 Mussa ibn Nussayr e Tàriq ibn Ziyad passèron cap al sud de la peninsula amb lo tresaur reial visigot, dempuèi ont embarquèron cap a Ifríqiya, ont lor caliá posteriorament viatjar cap a Damasc per donar de comptes de la siá mission. Lo govèrn del valiat d'a lo-Al Andalós demorèt en mans del filh de Mussa ibn Nussayr, Abd-a lo-Aziz ibn Mussa, coma emir. Aquel s'enamorèt de Egilona e ela acceptèt d'èsser la siá femna lo 715.

Se sonèt qu'influissiá en lo sieu marit a èsser mai clement amb los captius crestianes. Segon qualques istorians, aiçò agradèt pas al califa de Damasc, Sulayman, qu'envièt a Ixbíliya (Sevilla) un emissari que lo assassinèt, mas sembla mai probable que las causas del crim foguèsson autras (foguèt acusat de voler establir la siá pròpria monarquia), Lo succediguèt lo sieu cosin Ayyub a lo-Lakhmí que se crei qu'aviá agut qualque papièr en l'assassinat. O quitament d'autres motius politics perque lo sieu fraire Abd-Al·lah ibn Mussa ibn Nussayr foguèt executat per òrdre del califa Yazid II.

## de Referéncias
Al-Walid II

Al-Walid ibn Yazid o **a lo-Walid II** (en arab **الوليد بن يزيد**, **a al-Walīd ibn Yazīd**) (mòrt lo 16 d'abril de 744) foguèt un califa omeia marwànida que governèt dempuèi 743, quand succediguèt lo sieu oncle Hixam ibn Abd-a lo-Màlik fins a la siá mòrt, quand lo succediguèt lo sieu cosin Yazid III. Èra filh de Yazid II ibn Abd-a lo-Màlik e de Umm-a lo-Hajjaj Zàynab bint Muhàmmad ibn Yússuf a lo-Thaqafí. Aviá entre 37 e 45 ans quand pugèt al tròn.

Lo sieu paire Yazid l'aviá designada coma eretièr de lo sieu fraire Hixam e aquel aguèt al començament cèrta simpatia per lo sieu nebot mas demorèt lèu decebut per la vida de disbauxa que portava; qualqu'uns dels amics del prince foguèron punits e las quantitats assignadas al prince redusit. A lo-Walid daissèt la cort e s'establiguèt luènh, a una residéncia a la estepa, benlèu l'actuala Kasr a lo-Tuba a Jordania. 

La siá vida li aviá donat reputacion d'immorala, que causa trobèt per el fòrta oposicion a lo sieu nomentament coma califa. Mas fin finala, a la mòrt de lo sieu oncle, pugèt al tròn. Recebèt la *baya* a Damasc mas tornèt a la residéncia de la estepa. Se sona que beviá fòrça de vin e mai se aiçò poiriá èsser estat exagerat, mas la siá abséncia manteniá la brusor e fasiá créisser l'oposicion.

Un còp a la carga comencèt una dura repression contra totes los que se li èran opausats, creissent aital l'aversion que i aviá ja contra el. E mai se las siás mesuras socialas èran popularas (faguèt de grands dons pels andicapats e metèt d'esclaus al servici de cècs e paralítics), la siá politica faguèt pas mai que li crear d'enemics. Sostenguèt als kaysites mudarites e als sieus parents mairales thakafites. Après confirmar coma governador del Khurasan a Nasr ibn Sayyar (738-748), recebèt un suborn del thakafita Yússuf ibn Úmar ibn Hubayra e lo mantenguèt coma governador de l'Iraq (738-744). Aquel nomenèt a lo sieu oncle mairal Yusuf ibn Muhammad ibn Yusuf a lo-Thakafi coma governador del Hedjaz.

Al-Walid perseguiguèt a qualques princes omeies. Sulayman ibn Hisham Foguèt fuetejat e enviat a l'exili a Amman. Aquel e d'autres faches faguèron possible una coalicion d'enemics en la que i aviá de princes omeies, los parents de Khalid ibn Abd Allah a lo-Kasri (governador deposat e perseguit de l'Iraq) e d'autras caps iemenites. Coma cap de s'escuelhèt a Yazid ibn a lo-Walid, cosin del califa. Los rebèls s'apoderèron de Damasc jol comandament de Sulayman ibn Hixam ibn Abd-a lo-Màlik e envièron una expedicion cap al palai del califa ara establit ad a lo-Bakhra al sud de Tadmur, dirigida per Abd a lo-Aziz ibn a lo-Hajjaj ibn Abd a lo-Malik; après un cuert sètge lo califa moriguèt a la lucha lo 15 d'abril de 744

Foguèt tanben un poèta d'una qualitat e originalitat considerabla.

## Nòtas



## Referéncias
* Enciclopèdia de l'Islam, XI, 140 e 141
Isidor de Sevilla

**Isidor De Sevilla** (Cartagena, ~560 - Sevilla, 636) foguèt un destacat eclesiastic, erudit e orador visigot, avesque de Sevilla e autor d'òbras religiosas e enciclopèdiques. Es venerat coma sant per la Glèisa catolica e la ortodoxa. Es un dels Quatre Sants de Cartagena.

## Referéncias
Edicte de Teodoric

L'Edicte de Teodoric (en latin: **Edictum** Theodorici regis) foguèt una colleccion de leis que faguèt lo rei ostrogòt Teodoric lo Grand après la casuda del poder roman en Itàlia. Foguèt promulgat a Roma lo 500. 

S'agís de 154 capítols una part que ne son copiats del Còdi de Teodosi e las *Novellae*, del còdi Gregorian, del còdi Hermogenià e de las Senténcias de Pau. S'aplicava als barbars e als romans, mas sens alterar la lei gotica; pels romans, quand la lei se podiá pas aplicar, s'aplicava la lei romana. En lo règne d'Atanaric, la regenta Amalasonta refaguèt l'edicte mas ara seguida los bizantins ocupèron Itàlia jol general Narsès e après 554 l'edicte aguèt pas mai utilizacion.
Clotilde

* Clotilde de Borgonha (Lion, 474 - Tors, 545), princessa borgonhona, reina consort dels francs venerada coma santa lo 3 de junh
* Clotilde Doda, Esposa de Teodoric III 
* Clotilde, filha de Clodovèu E e Clotilde, esposa d'Amalaric, rei dels visigòts.
* Clotilde De Savòia
* Clotilde De Vaux (1815-1846) qu'inspirèt a Auguste Comte
* Clotilde Courau, Artista venguda altesa reiala, princessa de Savòia, de Venècia e de Piemont.
* Clothilde, Cantaira francesa 
* Clotilde De Saxònia-Coburg Gotha (Neuilly, 1846 - ?), archiduquessa D'Àustria, princessa de Saxònia-Coburg Gotha e duquessa a Saxònia 
* Maria Clotilde de França (Versalhas, 1759 - Nàpols, 1802), princessa francesa e reina consort del Reialme de Sardenha-Piemont.
* Clotilde Cerdà e Bosch (Barcelona, 1862 - Santa Cruz de Tenerife, 1926), concertista de arpa
Clotilde de Borgonha

**Clotilde** (En latin *Crotechildis*) (Lion, Reialme franc, 474 - Tors, 3 de junh de 545) foguèt una princessa burgondi, que venguèt reina dels francs en esposant Clovís, e que contribuiguèt a lo convertir al cristianisme. 

Foguèt canonizada cap a 550 o 560 ; la Glèisa Ortodòxa e l'ancian martirologi roman la celebran lo 3 de junh (*dies natalis*), e la Glèisa Catolica lo 4 de junh.

## Nòtas e de referéncias
Clotilde Doda

**Clotilde** (Latin **Chrothildis**) tanben nomenada **Doda** († 3 de junh de 694) foguèt una reina dels francs en tant qu'esposa del rei merovingian Teodoric III (cap a 651 † 690-691).

## Nòtas e de referéncias
Clotilde (filha de Clodoveu)

Clotilde Foguèt filha del rei franc Clodoveu E e **Clotilde.** Lo sieu matrimòni lo 517 amb Amalaric, rei dels visigots, permetèt sagerar la patz entre los eretièrs de Clodoveu e los visigots, dètz ans après la batalha de Vouillé. Clotilde Foguèt mautractada per lo sieu marit perque voliá restar catolica e pas arriana coma lo sieu marit. Se dirigiguèt a lo sieu fraire Khildebert E al qu'envièt un mocader tacat de sang a manièra de pròva. Khildebert, Encoratjat per la siá maire, ataquèt Amalaric e prenguèt a la siá sòr en la portant de retorn, mas moriguèt pendent lo viatge. Foguèt enterrada al bòrd de Clodoveu I.

## Nòtas e de referéncias
Clotilde de Saxònia-Coburg Gotha

drecha|296x296px|Clotilde De Saxònia-Coburg Gotha
**Princessa Maria Adelaida Amàlia** ***Clotilde*** **de Saxònia-Coburg e Gotha** (Neuilly, 8 de julhet de 1846 - Alcsútdoboz, Ongria 3 de junh de 1927) foguèt arxiduquessa d'Àustria, princessa de Saxònia-Coburg Gotha e duquessa a Saxònia amb tractament de altesa reial que contractèt matrimòni en lo se de l'ostal d'Àustria. 

## Referéncias
Maria Clotilde de França

**Maria Clotilde de França** (Versalhas, Reialme de França, 1759 - Nàpols, Reialme de Nàpols, 1802) foguèt una princessa francesa e reina consort del Reialme de Sardenha-Piemont.
Clotilde Cerdà e Bosch

**Clotilde Cerdà E Bosch** (Barcelona 28 de febrièr de 1861 – Santa Cruz de Tenerife 1926) foguèt considerada una mainada prodigi, concertista de arpa e compositritz, quala utilizèt lo pseudonim d'Esmeralda Cervantes. Èra filha de l'enginhèr Ildefons Cerdà e Sunyer e de la pintora Clotilde Bosch.  

## Referéncias
Teudisel

**Teudisel** (Tanben *Teudigisel*) foguèt un rei visigot successor de Teudis que regnèt de 548 a 549. Èra un dels comandants de Teudis. 

En 541 Childebert Ièr e son fraire Clotari Ièr, reis merovingis ocupèron lo reialme visigot, en sortissent de Dax, en traversant los Pirenèus per Luzaide, en arribant a Pamplona e en assetjant Cesaracosta pendent 49 jorns, e acceptèt un suborn per'mor de los daissar tornar a França. 

Foguèt assassinat en una taulejada a Sevilla amb hispanoromans, benlèu per aver mantengut relacions illicitas amb las siás femnas, e lo succediguèt Agila Ièr.

## Referéncias
Ocilis

Ocilis o **Occilis** foguèt una vila celtibera de la peninsula Iberica que correspond a la modèrna Medinaceli a Soria, dins la val del riu Jalón

La menciona pel primièr còp Apià a las "Guèrras Ibericas" lo 153 aC que ditz qu'èra somesa pels romans que i avián lo gach e los sòus mas que s'arribèt alavetz als celtibers e lo cònsol Quint Fulvi Nobilior poguèt pas i passar l'ivèrn. L'an seguent Claudi Marcel, lo successor de Nobilior, establiguèt lo sieu campament davant Ocilis, a la que sometèt d'autre còp; perdonèt als abitants qu'autregèron d'ostatges e una multa de 30 talents d'argent. Foguèt part de la província Citerior, convent juridic *Caesaragustanus*, e après la Tarraconense

Sota los romans s'i bastiguèt una muralla. Los ostals principals avián mosaics e l'urbanisme èra plan traçat. Foguèt vila de drech latin a comptar del 74 e los sieus ciutadans foguèron adscriches a la tribu Quirina.

A l'Itinerari de Antoní i arribava una via romana que comunicava Caesar Augusta e Emerita Augusta. De la vila romana demòran fòrça paucas rèstas (qualque tròç de la muralla e l'Arc de Triomfe del temps de Domicià conegut coma Arc de Medinaceli) e s'an trobar solament qualques monedas e de ceramicas. A la fin de l'epòca romana foguèt abandonada a causa de las invasions dels pòbles barbars. Va ressorgir après jols musulmanes coma Madina Salim. Las rèstas de la vila romana son conegudas coma Vila Vièlha (Villa Vieja) e ocupan un pujol al sud-oèst de la modèrna vila.

## Referéncia
* L. Hernández Guèrra, Lo tejido urbano de época romana en la Meseta Septentrionala, Ed. Universidad De Salamanca, Salamanca, 2007. ISBN 978-84-7800-374-7
Guadalete

Lo **Guadalete** es un riu de la peninsula Iberica, dins la província de Cadis, apertenenta al vessant atlantic. Nais al nòrd de la Sèrra de Grazalema de dos que naisson a la fauda del tuc de San Cristobal e lo principal que n'es, tanben nomenat Guadalete, Grazalema o Zahara, a la siá origina amassa a Grazalema, primièr cor vèrs lo Nòrd, e après vèrs lo Nòrd-oèst., Passèt per Zahara de la Sierra, recep las aigas dels rises Obrièra e Zaframagón; se sarra dins la província de Sevilla e per l'estrech de Bornos trinca las crestas que barran la val; circumda la vila de Arcos de la Frontièra, recep per la drecha, lo tribut del Salado d'Espera e se jonh après amb lo Majaceite qu'es l'autre braç del Guadalete. Un còp amassa ambedós ramals, lo Guadalete contunha vèrs lo Sud-oèst, e forma après un grand coide en direccion Nòrd per tornar en diboishant un arc vèrs l'Oèst. En aquela seccion se li jonh lo Salado de Paterna e d'autras correntas mens importantas e dins lo pòble de la Cartuja comença ja a experimentar las marees; mas es sonque navegable dempuèi Lo Portal, pichona cala que lo riu forma a unes 9 km. De la desbocadura del Lo Puerto de Santa María e a l'intrada de la Baia de Cadis. 

Fins a mejans del sègle XX èra navegable per pichonas embarcacions fins a Xerès. Uèi jorn la siá desbocadura es lo pòrt del Puerto de Santa María.

Lo Guadalete es d'escàs bracer entre la siá barra e la vila del Pòrt de Santa Maria dels bancs que forman la barra son movibles e amb mar de lèva l'intrada es perilhosa.
Lo Guadalete a un cors de 157 km e a l'estiu pòrta un cabal fòrça escàs. Sembla que antigament lo sieu nom èra Letes o *Letea*.

## Afluents
* Obrièra 
* Zaframagón 
* Guadalporcún.
* Guadamanil.
* Salado De Paterna
* Majaceite O Guadalcacín.

## Bibliografia
* Enciclopèdia Espasa Volum num. 26,  pàg. 1504 (ISBN 84-239-4526-X)
Léon Lamouche

vinheta|Léon Lamouche
**Léon Lamouche** (París, 8 de mai de 1860–28 de julhet de 1945) es un militar e erudit francés, que tanben se mainèt de dialectologia e gramatica occitana.

## Bibliografia sus l’occitan
* "Note sur la classification des dialectes de la langue d'oc". *Revue des Langue Romanes*. Montpelhièr, 1900. pp 351-ss. De legir sus ''Gallica''. Reedicions:
** "Note sur la classification des dialectes de la langue d'oc". *Trentième anniversaire de la fondation de la Société pour l'étude des langues romanes : compte rendu des fêtes, pièces et mémoires couronnés (concours et prix Boucherie), communications faites au congrès des langues romanes*, publiés par Henri Teulié. Montpelhièr, 1901. pp 113-ss. De legir sus ''Gallica''.
** *Note sur la classification des dialectes de la langue d'oc*. Extrach de la *Revue des langues romanes*. Montpelhièr: impr. de Hamelin frères, 1901. De legir sus ''Gallica''.
* Juli Eynaudi *Lou Dialète niçard. Documen : dei troubadou (XIIe au XIVe siècle) Blacas, Blacasset, Bertrand du Puget, Raymond Feraud, Guillaume Boyer, e de MM. A.-L. Sardou, Frederic Mistral, Pèire Devoluy, E. Caïs de Pierlas, *'L. Lamouche*', Littré, Ougeni Emanuel (declaracioun), Victor Emanuel e Malval, etc.*. Niça: Empr. dei Alpa-Maritima, 1903.
* *Grammaire languedocienne (dialectes de Montpellier et de Lodève)*. 2a edicion: 1942. De legir en linha sul site de C. Barret

## Nòtas e referéncias
Thomas Pesquet

**Thomas Pesquet**, nascut lo 27 de febrièr de 1978 a Rouen, es un astronauta francés de l'Agéncia espaciala europèa. Après una formacion d'engenhaire aeronautic a Tolosa (ISAE), Pesquet ocupèt divèrs pòstes dins l'industria aerospaciala e a l'agéncia espaciala europèa abans de venir, en 2004, pilòt de linha. Es un dels sièis astronautas europèus seleccionats per l'agéncia espaciala en 2009.
Thomas Pesquet foguèt lo desen francés a partir dins l'espaci quora s'enlairèt lo 17 de novembre de  2016 al bòrd de Soiuz MS-03 que l’equipatge ocupèt l'Estacion Espaciala Internacionala de novembre de 2016 a junh de 2017. Durant aquesta mission, Thomas Pesquet menèt una centena d'experiéncias que la mitat foguèron desvolopada per l'Agéncia espaciala europèa o lo CNES, l'autra mitat per la NASA. Faguèt doas sortidas extraveïcularas de sièis oras per de missions de mantenença de l'estacion espaciala internacionala.
Cauçada

[vinheta|250x250px|Exemple de rota amb doas cauçadas, una per cada sens de la marcha (Autovia A63 del [Reialme Unit a lo sieu passatge per Kingston upon Hull)]]
La **cauçada**  es la part de la rota destinada a la circulacion dels veïculs. Se compausa d'un cèrt nombre de vias de circulacion e la siá zòna exteriora son las banquetas. Sus las autorotas, i pòt i aver mai d'una cauçadas per cada sens de circulacion, separadas per lo mitan. Dins lo cas de las carrièras, la cauçada se definís per oposicion als trepadors (destinats a la circulacion dels pedons).

## Referéncias
Temple roman

[vinheta|408x408px|'''Temple roman''' d'August a [Pula, Croàcia ]]
Lo **temple roman** èra la bastissa consagrada al culte tipic de la religion romana, e d'autras èran, per exemple, los autars e los *lararium* (pichons autars consacrats als lars). Temple deriva del vocable latin *templum*, qu'indica  pas sonque la bastissa en se, mas lo luòc consagrat, orientat segon los ponches cardinals, en seguissent lo ritual de l'inauguracion o *inaguratio*, orientacion que correspond a l'espaci sagrat del cèl.
Mortièr (construccion)

vinheta|Mortièr entre de bricas
Lo **Mortièr** (var. **mortier**, **mortèr**) es dins lo bastiment, una mescla de ciment (o de calç), d'aiga e de sabla que servís per jónher las bricas o d'autres materials de basteson.

Abans de la generalizacion del ciment s'utilizava lo mortièr de calç o de cendres volcanicas.

## Referéncias
Opus caementicium

vinheta|220x220px|Vòuta immensa del Panteon de Roma fait amb '''''opus caementicium'''''
L***'opus caementicium*** o **beton roman** (del latin *caementum*, 'pèira sens talhar, escombres') es un tipe d'òbra faita de mortièr e de pèiras de tota mena (de roeina, per exemple) e a l'aparéncia del beton. La barreja se fasiá a pè de l'òbra, alternant paladas de mortièr amb calhaus.

Lo beton roman se podiá emplegar tot sol, en li donant forma dins d'una carcassa, o l'emplegar per emplir los espacis entre parets e torns o entre doas parets de blòcs rectangulars de pèira (de *[[opus quadratum]]*, *[[opus vittatum]]* e *[[opus reticulatum]]*). A mesura que se pujava la paret, s'i podiá metre de filades de malons traversats a l'ample de la paret, fait que permetiá de regularizar e renfortir l'ensems per l'efièch d'encadenament.

L*<nowiki/>'opus caementicium* es una de las claus dels succèsses arquitectonics dels bastiments romans, per la lora velocitat d'execucion e la tenença del bastiment un còp acabat. Permetèt la realizacion d'un tipe de vòuta monoblòc (nomenat vòuta de beton), amb una dubertura o uèlh de plusors desenas de mètres, coma la Basilica de Maxenci o lo Panteon d'Agripa.

## Vejatz tanben
* Arquitectura a l'Anciana Roma
* Art a l'Anciana Roma
* Putzolana
* Opus
* Tàpia
* Malon

## Referéncias
Han Schook

**Han Schook** (nascut Johan Elius Christoph Schook a Zeist, País Bas, 1er de junh de 1943 - 15 de novembre de 2016) foguèt un engenhaire e escrivan occitan de las originas neerlandesas.

Especialista europèu de la 2CV Citroën, s’establiguèt en Trièvas e venguèt un especialista de la lenga de l’endrech: collectatges, lexicografia, animacion de la revista e de las edicions *[[Lo Pitron]]*. Es tanben autor de racontes e romans.

## Òbras
* *300 proverbes et expressions du Trièves* [Diá]: Lou Pitrou, 1988
* *Gostar la cuisine traditionelle [sic] de la Drôme et du Trièves* Ponet: Lo Pitron, 1989
* *Maurice Viel, poète occitan de Puygiron en Drôme* Diá: Lo Pitron, 1991
* *Le Trésor du Diois : Glossaire de l'Occitan Diois et de la culture Dioise* [S.l.]: Edicions Lo Pitron, 2002
* *Lo Tresaur dau Trièvas = Lou trésòr dòou Trièva : glossaire de l'occitan du Trièves et de la culture Triévoise* [S.l.]: Lo Pitron, 2007
* *Lo pastre* [Ponet]: Lo Pitron, 2009
* *Glandage-Moskwa 41* [Ponet]: Lo Pitron, 2009
* *Entre la Bastiá e lo Perier vès Bretta / Entre la Bâtie et le Perrier à Brette* [Ponet]: Lo Pitron, 2014
### Edicion scientifica
* *Borlin, borlòn, tot ce que chei ei bòn !! : còntis popularis dau Dioás* [Diá]: Lo Pitron, 1983
* *Quand aurèm tot achabat : chansons occitanes traditionnelles de la Drôme et du Trièves* Ponet: Lo Pitron, 1995
* *Léon "Langlès" Eymard, poète occitan de Saillans* Diá: Lo Pitron, impr. 1992
Simon bar Giora

**Simon bar Giora** qu'estó un deus caps de las fòrças judivas au cors de la grana revòlta contra los romans qui's debanè de 66 a 70 en Judèa. Au moment de la caduda deu Temple de Jerusalèm en 70, que s'escapè dab autes companhs per ua galeria sosterrana mes quauques dias après, vadut hòu a causa de la hami e de la set, qu'aparescó davant los romans, vestit de blanc e porpra com un rei (çò qui ei interpretat com un ultim aperet a Diu entà qu'avosse pietat deu pòble) e qu'estó hèit presoer. Qu'estó executat publicament au moment deu trionf celebrat per Tit e Vespasian a Roma.
Joan de Giscala

**Joan de Giscala**, hilh de Leví, qu'estó un deus caps judius de la grana susmauta contra los romans. Qu'èra originari de Guš Ḥalav (גוש חלב en ebrèu, transcriut Γίσχαλα *Gischala* en grèc), en Hauta Galilèa. Durant la Purmèra guèrra judèoromana, las vilas de Galilèa que tombèn successivament, mes a la debuta deu sièti de Giscala, Joan que s'i escadó a húger gràcias a ua engana e qu'arrejunhó los defensors de Jerusalèm dab quauqu'uns deus sons partidaris. Que i contunhè lo son combat dinc a la presa de la vila, la destruccion deu temple e l'incendi de mantun quartièr. Hèit presoèr peus romans, qu'estó condemnat a la preson perpetuau arron d'aver devut participar au trionf de Tit e Vespasian a Roma en companhia de Simon bar Giora e de milèrs de judius presoèrs.
Eleazar hilh de Simon

**Eleazar** hilh de Simon qu'estó un cap deus zelòtas pendent la Purmèra guèrra judèoromana. Qu'èra gessit d'ua familha nòbla e sacerdotau. En 66, los sons sordats que hasón ua emboscada a ua legion romana, la Legio XII *Fulminata*, a Beit-Ḥoron, en tot destrusir-la sancèrament. En 68, dab ua fòrça de zelòtas armats dab l'equipament perdut peus romans, que hasó entrar los idumèus dens Jerusalèm, qui tuèn lo cap Anan per'mor qu'avèva intencion de trobar ua solucion diplomatica a la guèrra. Au cors de la luta dab autas faccions judivas qu'estó responsable, dab l'aute cap zelòta Simon bar Giora, de har àrder las provisions de gran de Jerusalèm qui aurén permetut a la vila de resistir mei longtemps lo sièti roman en 70.
Academia de Musica de Bakó

thumb|Sala principala de l'Academia de Musica de Bakó
L**'Academia de Musica de Bakó** (en azèri: *Hacıbəyov Adina Bakı Musiqi Akademiyası*) es una escòla de musica a Bakó, la capitala d'Azerbaitjan. Foguèt establida en lo 25 de mai de 1920 a Bakó e èra coneguda prèviament coma lo Conservatòri Estatal Hajibeyovd'Azerbaitjan. Lo 1920, lo compositor d'Azerbaitjan Uzeyir Hajibeyov inicièt un movement destinat a la propagació de la musica classica entre las gents. Lo sieu informe presentat al Comissariat del Pòble d'Educacion de l'Azerbaitjan (anàleg sovietic a un Ministèri d'Educacion) promòu l'establiment d'una institucion d'educacion musicala de naut nivèl, çò que donèt luòc a l'aprobacion de la siá proposicion.

## Referéncias


## Ligams extèrnes
Santa Ses (omonimia)

*La **[[Santa Ses]]** es l’incarnacion del poder espiritual de la glèisa catolica, es a dire del papa, e de son administracion, la Curia romana.
*La **[[Vatican|Santa-Ses]]** es tanben un nom portat per l'Estat de Vatican.
Armanac Provençau

L**'Armanac Provençau** (nòrma classica; o *Armana Prouvençau* en grafia mistralenca originala), foguèt una revista publicada en provençau per lo Felibritge a partir de 1855. Los redactors ne foguèron Frederic Mistral, Teodòr Aubanèu e Josèp Romanilha 

## Referéncias


## Ligams extèrnes
Leon de Berluc de Perussis

drecha|Léon De Berluc-Perussis
**Leon de Berluc de Perussis** (Ate, 1835 - Ais de Provença, 1902) foguèt un avocat, intellectuau, jornalista, istorian e poèta occitan. Tanben li diguèron *lo felibre de Berluc.*

## Òbras
* *Cant dei forcauquierencs a Nòsta Dama de Provença [Cant di Fourcauquieren à Nosto-Damo de Prouvènço]*
* *Dos novès latins inedits de Fortunat Pin [Dous nouvè latin inedi De Fourtunat Pin]*
* *Per un cròs [Pèr un cros]*
* *Mon ostalet [Moun oustalet]*
* *Lo panegiric de Sant Gargamèu [Lou panegèri de Sant-Gargamèu]*
* *Fònt Joana d'Arc a Forcauquier [Fount Jano D'Arc à Fourcauquié]*

## Fònts
### Referéncias

### Bibliografia
*

## Veire tanben
Afar Dreyfus

vinheta|Degradacion d'Alfred Dreyfus.
L**'afar Dreyfus** es un conflicte social e politic major de la Tresena Republica subrevengut a la fin del sègle XIXe, a l'entorn de l'acusacion de traïson faita al capitani Alfred Dreyfus, finalament innocentat. A trebolat la societat francesa pendent dotze ans, de 1894 a 1906, la devesissent  prigondament e durablament en dos camps opausats, los  partidaris de l'innocéncia de Dreyfus, e los  partidaris de sa culpabilitat.

## Nòtas e referéncias



## Vejatz tanben

### Articles ligams
* Alfred Dreyfus
Deslanatge

[thumb|300px|right|Trabalh de la lana a [Masamet en 1912.]]

Lo **deslanatge** es una technica que consistís a tractar las pèls de fedas per separar la lana del cuer sens degalhar lo cuer, per lo procediment de l'escalfada, mes al punt a Masamet en Occitània.

Aquela industria faguèt, a la fin del , la fama de Masamet qui comptava en 1900 une cinquantena de fabricas de tractament de las pèls trabalhant per lo mond entièr. Las aigas d'Arneta, riu qui raja a Masamet, tenon de proprietats (abséncia de calcari) que permeton de realizar lo deslanatge dins des condicions optimalas. Las doas darrièras fabricas de deslanatge de la Montanha Negra tanquèron sas pòrtas en 2004.

### Referéncias
Politica d'Azerbaitjan

La **[[politica]] d'[[Azerbaitjan]]** es l'ensems de condicions e administrativas que las leis de l'Azerbaitjan dictan pel foncionament que los organs legislatius considèran bon pel país.

Azerbaitjan es una republica semipresidencialista. Lo president es elegit pel pòble per un periòde de 5 ans. Lo poder legislatiu es en mans de l'Assemblada Nacionala, un organisme monocameral escuelhut per sufragi universal per un periòde de 5 ans e que compta cent vint membres.

La majoritat d'edat es establida en 18 ans. La religion es separada del govèrn e la lei garantís la libertat de religion. 

## Istòria politica
Lo 1990, lo Conselh Suprèm de la RSS d'Azerbaitjan retirèt las paraulas "Socialistas Sovietica" del nom oficial del país; aprovar la Declaracion de Sobeiranetat de la Republica d'Azerbaitjan e restaurèt la bandièra de la Republica Democratica d'Azerbaitjan. Lo 8 de setembre de 1991 foguèt elegit un president en eleccions nacionalas.

Lo 18 d'octòbre de 1991, del Conselh Suprèm d'Azerbaitjan adoptèt una declaracion d'independéncia que foguèt afirmada per un referendum nacional en lo decembre seguent quand l'Union Sovietica se dissolguèt oficialament. Los primièrs ans d'independéncia foguèron eclipsats per la Guèrra de Nagorno-Karabakh, que la populacion armènia d'aquela region preteniá la separacion de l'Azerbaitjan e l'union a Armenia. A la fin de las hostilitats en 1994, Azerbaitjan perdèt lo contraròtle de fins a 16% de lo sieu territòri, compreses los de Nagorno-Karabakh,  mar que se constituiguèron a la Republica de Nagorno-Karabakh. En 1993 lo President Əbülfəz Elçibəy foguèt desrocat per Heydər Əliyev, lo exlíder sovietic d'Azerbaitjan. 

Lo 1995, s'evitèt un assag de còp d'estat de la part del comandant de la polícia militar, lo que se saldèt amb la mòrt d'aquel darrièr e la dissolucion de la polícia militar Azerbaitjan.

İlham Əliyev succediguèt a lo sieu paire coma President en 2003. 

## Democracia e de dreches umans
En l'indèx de democracia de 167 païses de la revista The Economist apareis en lo luòc 129, e merita la pancarta de "autoritari" amb una pontuacion de 3,31 sus 10. 
En lo sieu informe mai recent, l'organizacion conservadora Freedom House l'a pas declarada liura" (amb una pontuacion de 6 en l'indèx de dreches politics e de 5 en lo de libertats civilas, en essent 7 çò de mès autoritari e 1 çò de mès de democratic).

En matèria de dreches umans, per çò qu'es de l'apertenença en los sèt organismes de la Carta Internacionala de Dreches Umans, que comprenon al Comitat de Dreches Umans (HRC), Azerbaitjan a signat o ratificat.

Un ministre de salut (apondre nom) foguèt imprisonat per aquerir una mansion de 17 milions de dolars lo 2008. 

## Referéncias


## Ligams extèrnes

* Pagina oficiala del President de l'Azerbaitjan   
* Cort Constitucionala   
* Ambaissada de l'Azerbaitjan a Washington
Razós de Trobar

Las  ***Rasós de Trobar*** son un tractact de poetica escrich per Raimon Vidal de Besalú (1196-1252) dins la primièra mitat del sègle XIII. 

Lo tractat estudia mai que mai las règlas de versificacion e del trobar.

De mai, es l'estudi mai ancian subre una lenga romanica.

## Ligams
Lo tractat es disponible sus archive.org en lectura en linha o telecargament.

## Nòtas e referéncias
Eòl (filh d'Ellèn)

Dins la mitologia grèga, **Eòl** (en grèc ancian Αἴολος / ), filh d'Ellèn e de la nimfa Orseis (e en consequéncia fellen de Deucalion o Zèus segon las versions), es l'eròi eponime dels Eolians. 

Aviá dos fraires: Xotòs e Doròs. Regnava en Tessalia e en Magnesia e esposa Enaretèa, filha de Deimac, qu'aguèt set filhs: Sisif, Atamas, Cretèu, Salomèu, Magnes e Perieres, que s'apondon segon las tradicions Etlios, Deion e Mimas. e mai i a cinq filhas que son: Alcicòna, Pisidicèa, Calicèa, Canacèa e Perimèda. Segon unes autorrs, Tanagra e Arnèa son tenben sas filhas.

## Notas e referéncias
Eòl e Beotos

Dins la mitologia grèga, **Eòl** (en grèc ancian  Αἰόλος / *Aiolos*)  e **Beotos** (Βοιωτος / ) son dos bessons, filh de Poseidon. Beotos es l'aujòl eponime dels Beocians.

## Mite
Lor ascendéncia es confusa: Pausanias fa de Beotos (citat sol) lo filhs d'Itonos e de la nimfa Melanippa. Lo nom de « Melanippa » coma maire es confirmada per un vèrs d'Asios, préservé per Estrabon: Beotos seriá « nascut de la bèla Melanippa dins lo palais de Dios ». Dins una de ses fablas consacrada als filhs de Poseidon (CLVII), Igin cita « Beotos e Ellèn&nbsp;[*<span class="lang-la" lang="la">sic</span>* », nascuts d'Antiòpa la filha d'Eòl. semblariá qu'Igin fa aicí una confusion, que dins sas autras fablas (CLXXXVI e CCLII), Eòl e Beotos son pla fraire e filhs de Poseidon e d'Arnèa (la filha d'Eòl, mèstre dels Vents). Aquela ascendéncia se trapa per exemple a çò de Diodòr.

Totjorn segon Igin, Eòl e Beotos son donats a d'enfants a Teano, femna de Metapontos (rei d'Icariá). Ambedos fraires aurián estat noirrits de « lach de vaca » (CCLII). Mas un còp adults, deguèron se defendre contra los filhs de Teano, qu'aviá volgut dreçar contra eles: tuant lor mairastea e lo sieus filhs, fugiguèron e capitèron a çò de Desmontes, lor grand, que ten lor maire Arnèa prisonièra. Tanben lo tua, libèran lor maire, e tornan a çò de Metapontos que lor pardona aprenant la vertat e los adòpta. Beotos daissa son nom a la Beociá que ne ven lo mèste.

Segon la version de Diodòr, Arnèa es donada al rei Metapontos, a çò del fa ajaire sos filhs. Adults, aqueles tuan Autolita (femna de Metapontos segon Diodore) a la seguida d'un diferent qu'a amb Arnèa. Devon alara fugir en exili sus una nau amb maire e companhs.

## Fonts
* Diodòr de Sicília,*Bibliotèca istorica* IV, 67.
* Igin,*Fablas* CLVII ; CLXXXVI ; CCLII.
* Pausanias,*Descripcion de la Grècia* IX, 1, 1.
* Estrabon,*Geografia* VI, 1.
Eòl (omonimia)

Dins la mitologia grèga, **Eòl** (en grèc ancian Αἰόλος / Aiolos) es lo mèstre e le regidor dels vents.

Existís de fach una certa confusion entre tres personatges portant aquel nom, e que los quita autors antics confondon a vegada:
* l’**[[Eòl]]** omeric, filh d'Ippotes, qu'accuelha Ulisses;
* **[[Eòl (filh d'Ellèn)|Eòl]]**, filh d'Ellèn, aujòl Eolians;
* **[[Eòl e Beotos|Eòl]]**, filh de Poseidon e besson de Beotos.