open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Metau nòble

Un **metau nòble** (var. **metal nòble**) es un metau que resistís a la corrosion e a l'oxidacion gràcias a la valor auta dau potenciau d'oxidoreduccion de lor pareu oxid/metau. En particular, aquela proprietat li permet de resistir a l'ataca d'una solucion compausada d'un acid unic, compres d'acids fòrts coma l'acid sulfuric, l'acid nitric ò l'acid cloridric. En revènge, demòran sensibles ais efiechs corrosius d'una mescla d'acids coma l'aiga règia.

Existís uech metaus nobles : l'aur (Au), l'argent (Ag), lo platin (Pt), lo palladi (Pd), l'iridi (Ir), lo ròdi (Rh), l'òsmi (Os) e lo rutèni (Ru). Per extension, lo coire (Cu), lo rèni (Re) e lo mercuri (Hg) son de còps considerats coma de metaus nobles. En causa de sei proprietats e de sa raretat, aquelei metaus an sovent un còst important. Per exemple, es lo cas de l'aur que foguèt utilizat coma moneda de l'Antiquitat a la segonda mitat dau sègle XX.


Fichièr:Silver crystal.jpg|Argent
Fichièr:Gold nugget (placer gold) 1 (17001285916).jpg|Aur
Fichièr:Iridium-2.jpg|Iridi
Fichièr:Osmium crystals.jpg|Òsmi
Fichièr:Palladium 1.jpg|Palladi
Fichièr:Platinum crystals.jpg|Platin
Fichièr:Rhodium (Rh).jpg|Ròdi
Fichièr:Ruthenium crystal.jpg|Rutèni


## Liames intèrnes

* Element quimic.
* Metau.
* Taula periodica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Metalloïd

Un **metalloïd** es un element quimic que sei proprietats son intermediàrias entre aquelei dei metaus e dei non metaus. Sièis elements son tradicionalament reconeguts coma metalloïds : lo bòr (B), lo silici (Si), lo germani (Ge), l'arsenic (As), l'antimòni (Sb) e lo telluri (Te). Cinc autreis elements son de còps classats dins aqueu grop : lo carbòni (C), l'alumini (Al), lo selèni (Se), lo polòni (Po) e l'astat (At).

## Liames intèrnes

* Element quimic.
* Metau.
* Non metau.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Fèrre meteoritic

[thumb|[Fotografia d'una meteorit metallic compausada de fèrre e de niquèl.]]

Lo **fèrre meteoritic** es un metau, principalament compausat de fèrre e de niquèl, qu'es present dins lei meteorits. Es una fònt importanta de fèrre a l'estat natiu a la superficia de la Tèrra. Per aquela rason, foguèt utilizat tre la Preïstòria per fabricar d'otís e d'objèctes. Aquel usatge foguèt pus frequent dins lei regions deserticas e polaras onte la cèrca de meteorits es pus aisada. En particular, foguèt fòrça utilizat per leis Inuits d'America dau Nòrd e per lei Nama de Namibia. Se fau nòtar que lei proprietats mecanicas d'aqueu metau foguèron superioras a aquelei de la màger part deis aciers produchs avans la Revolucion Industriala. Uei, lo fèrre meteoritic es utilizat per la fabricacion de joièus de luxe.

## Liames intèrnes

* Meteorit.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Hryvnia

vinheta|Bilheta de 100 hrivnhas.
La **Hryvnia** (ucraïnés: **гривня**, AFI: [ˈɦrɪu̯nʲɑ], ISO 4217: **UAH**) es la moneda d'Ucraïna dempuèi 1996. Fa seguida al carbovanets (*карбованець*). Es emesa per la banca nacionala d'Ucraïna. Lo simbòl n'es &#x20B4;.

## Referéncias
Tederic Cahuzac

**Tederic Cahuzac** (n. a Dacs, en francés *Thierry Cahuzac*) es un psicològ de formacion (al Miralh a Tolosa), encargat de mission de lengas regionalas en Gironda. Estacat a las practicas socialas que permeton un usatge de la lenga (“cantèras”, çò es las coralas espontanèas en gascon, tauromaquia gascona, quilhas, danças gasconas amb especialament l’emplec d’ua boha especifica de las Landas de Gasconha), es un ancian regent bilingüe en lengadocian d’Agenés. Foguèt copresident de l'IEO de 2021 a 2025.
₴

**** (*символ гривні* en ucraïnés) es lo simbòl de la hrivnha, moneda nacionala d’Ucraïna.
Eliana Tortet

**Eliana Tortet** es una jornalista e militanta occitana. Es jornalista per França 3, per l’emission Vaquí e d’autras emissions de magazine. Es dempuèi longtemps animatritz de las seccions alpencas de l'IEO.

Foguèt copresidenta de l’Institut d’Estudis Occitans de 2021 a 2025.
Patric Choffrut

**Patrick Choffrut** es un militant e universitari occitan. Foguèt president de l'Institut d'Estudis Occitans de 1980 a 1981.

## Biografia
Foguèt candidat ais eleccions regionalas de 1988 e ais eleccions legislativas de 2002 (promiera circonscripcion de Vauclusa).

## Òbras
* Critica de George Jackson, *Les Frères de Soledad* (Gallimard) pareguda dins *La Nouvelle Revue Française* n°227 (novembre de 1971), pp. 101-102
* Traduccion en occitan (amb Romièg Blancon): *Lo darrièr boffon* (Philippe Jean Coulomb, *Le dernier bouffon*.  Beaumes-de-Venise (Domus Claudia, hameau de Saint-Véran, 84190): P. J. Coulomb, 2001, ISBN 2-9513714-3-8).
€

**** (*символ на Еврото* en bulgar, *Σύμβολο ευρώ* en grec) es lo simbòl de l’èuro, moneda comuna d’Euròpa.
Lista de las comunas de Mónegue

Lo **principat de [[Mónegue]]** a encuèi una sola **comuna**. Dins l’istòria n’agèt tres abans 1848, e de 1911 a 1918.
Complèx militaroindustriau

[thumb|right|[Fotografia de la construccion d'un sosmarin.]]

Lo **complèx militaroindustriau** es un tèrme que designa l'ensemble format per l'industria de l'armament, lei fòrças armadas e dau govèrn d'un Estat. D'un biais pejoratiu, designa leis activitats d'influéncia e lei relacions complèxas, pas totjorn legalas, que lian aquelei tres pòls en vista d'influenciar lei decisions politicas. Uei, constituís un element major de l'esfòrç de guèrra d'un país e pòu èsser un element important dins l'obtencion de la victòria.

## Liames intèrnes

* Economia.
* Industria.
* Guèrra.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Rashad al-Alimi

**Rashad Muhammad al-Alimi** (nascut en 1954) es un òme politic iemenita, vengut, coma president del conselh de direccion presidenciala, cap de l'estat lo 7 d'abril de 2022.

## Biografia
Nascut en 1954 a Al-Alom, un vilatge del governorat de Taïz, es lo filh del jutge Mohammed ben Ali al-Alimi. Diplomat a l'escòla superiora Gamal Abdel Nasser de Sanaa en 1969, obtenguèt una licéncia en sciéncias militaras a l'escòla superiora de Polícia de Kuwait en 1975, e un autre diplòma universitari en arts a l'Universitat de Sanaa en 1977, puèi un master e un doctorat en sociologia a l'Universitat Ain Shams en Egipte entre 1984 e 1988.

Membre del Congrès General del Pòble, foguèt Ministre de l'Interior de 2001 a 2008. Venguèt alara President del Comitat Suprèm de Seguretat e Vice-Primièr Ministre encargat de la Defensa e de la Seguretat en mai de 2008, puèi membre de la Conferéncia Nacionala del Dialòg Iemenita, e finalament conselhièr del President Abdrabbuh Mansur Hadi en 2014.

Nafrat durant la batalha de Sanaa, lo 3 de junh de 2011, foguèt sonhat en Arabia Saudita e en Alemanha, abans de tornar a Sanaa lo 13 de junh de 2012. Tornèt quitar la vila a causa de la presa de poder dels Houthi al Iemèn e visquèt en Arabia Saudita a partir de 2015 abans de venir president del conselh de direccion presidenciala lo 7 d'abril de 2022.
Lista de las comunas occitanas de la Província de Cosença

La lei italiana n°482 de 1999 reconeis la minoritat istorica occitana. Dins la província de Cosença, sola la comuna de La Gàrdia a servaa la lenga fins ara, mas es parlaa per unas 300 personas. Las autras comunas indicadas aguèron a un moment una population occitana o valdesa.

## Tanben vèire
* Lista de las comunas d'Occitània
Bernat Giacomo

**** es un pedagòg e militant occitan. Foguèt president de l'Institut d'Estudis Occitans de 1981 a 1986.

## Òbras
* Bernard Cauwet. *Jeux de cocagne : quilhas, bolas e corregudas*. Dessenhs, Bernard Cauwet e Vinçenç Bersars. Tèxte occitan, Bernat Giacomo, 2001 
* Daniel Descomps. *Jouets d'autrefois : lo pichon esquiròl*. Texte occitan Bernat Giacomo. Orlhac : Ostal del Libre, 1994 (e maites autres)
* *Coma de pèiras pels champs : "contes de la Marie".* Còntes dichs per Maria Chivalièr, enregistrament Thierry Andrieux, François Pierasco, transcripcion Ubèrt Julhié, B. Giacomo, fotografias Glaudi Gal. [Aurillac]: Institut d'Estudis Occitans Cantal, [Loubaresse]: Ostal del paisan, 1982
Familha de Pratcomtau

La **familha de Pratcomtau** es (*famille de Pracomtal* en francés, de còps ortografiaa *Pracontal* o *Précontal*) es una anciana familha subsistanta de la noblessa francesa, originària de Daufinat. Es de noblessa d'anciana extraccion sus pròvas de 1443. La familha es estaa admesa aus Onors de la Cort au segle XVIII e pòrta los títols de cortesiá de comte e de marqués que li son tanben donats dins los brevets e decrèts reiaus. Tira son nom de la terra de **Pratcomtau** (*Prat-coumtau* en grafia mistralenca), pròchi de Montelaimar, dont es originària e qu'abandonet au segle XVIII per s'establir dins Nivernés, au chasteu de Châtillon-en-Bazois.

La branca normanda a obtengut de las letras de releu en 1681.

## Istòria

## Personalitats (brancha ainat)
*Folc de Pratcomtau (fr *Foulques*), chivalier crosat en 1191, a Jaffa.
*Guigard de Pratcomtau, signa ambé lo Daufin (futur Loís XI) en 1454 per eschanjar de terras e bens contra la terra d'Ancona.
*Nicolau de Pratcomtau (fr *Nicolas*), senhor de Château-Sablier, seneschau de Montelaimar en 1464.
*Umbert de Pratcomtau (fr *Humbert*), senhor d'Ancona, fet omenatge au rei Francés Ier de sas terras en 1541, corsari en Mediterranea au servici d'aqueu meteis rei, citat dins Gargantua de Rabelais coma "Her Pracontal, proconsul de Libye".

## Descendants de la brancha normanda

## Blason

## Odonimia, luecs e chasteus
Khaled

thumb|Khaled (2011)
**Khalidu Hajji Brahim** (Sidi-Lo-Houri, Oran, Argeria, 29 de febrièr de 1960), mai conegut jols noms d'artista Khaled e, abans, **Cheb Khaled**, es un musician argerian de raï.

## Biografia
En 2000, la cançon arribèt a èsser 5 setmanas davant de las cartas, e faguèt "El Arbi" la musica araba mai escotada al Brasil. Lo succès de Cheb Khaled a Brasil èra tanben ligat als arabes brasilièrs, que son fòrça dins aqueste país. Es tanben un dels tres cantaires qu'interpretan la cançon Abdul Qadir, aumenatge al cap politic Abd El-Kader, considerat un imne a Algèria. En 2012 (estiu), enregistrèt e lancèt l'album C'est la vie, los sieus nòus títols son produsits per RedOne, en comprenent musica del meteis nom.

## Discografia

* 1989 - Kutche
* 1991 - Khaled
* 1993 - N'ssi N'ssi
* 1994 - Hada Rykoum
* 1994 - Young Khaled
* 1996 - Sahra
* 1998 - Together
* 2000 - Hafla
* 2000 - Monstres Sacres del Raï
* 2000 - Aiysha
* 2000 - Kenza
* 2000 - 1,2,3 Soleils
* 2000 - Elle Ne Peut Pas Vivre Sans Lui!
* 2001 - Lo Lil Uòu Nour
* 2001 - Salem Maghreb
* 2001 - Ya Taleb
* 2004 - Ya-Rayi
* 2012 - C'est la vie

## Ligams extèrnes

* Web oficial Archivat  .
* Web non oficial ()
* Paraulas de las cançons de Khaled ()
* ''Allmusic.com''
François Liberti

**Francés Liberti** (n. lo 17 de septembre de 1947 a Seta (Erau), es un òme politic occitan.

Membre del Partit comunista francés, foguèt cònsol de Seta de 1996 a 2001 e deputat d'Erau de 1997 a 2007.

## Biografia
Francés Liberti foguèt candidat durant las legislativas de 1993 mas foguèt batut pel cònsol de Seta, Yves Marchand.

Deputat de 1997 a 2007, es del grop comunista a l'Assemblada nacionala. Membre de la Comission de la defensa nacionala e de las fòrças armadas durant son primièr mandat, aparten puèi a la Comission dels afars culturals, familialas e socialas, la Comission dels afars economics, de l'environament e del territòri e a aquela de las finanças, de l'economia generala e del contraròtle budgetari. 

Francés Liberti es cònsol de Seta de 1996 a 2001 en seguida de l'anullacion de l'eleccion municipala de 1995. Es batut durant las municipalas de 2001 per Francés Commeinhes.

En març de 2015, es elegit conselhièr departamental del canton de Seta en binòmi amb Veronica Calueba-Rizzolo. Demissiona un an après del conselh departamental, e es remplaçat per son suplent Sebastian Andral.

### A l'Assemblada nacionala

* 01/06/1997 - 18/06/2002 : deputat, elegit dins la 7a circonscripcion d'Erau
* 19/06/2002 - 19/06/2007 : deputat, elegit dins la 7a circonscripcion d'Erau

### Al nivèl local

* 14/03/1971 - 13/03/1977 : conselhièr municipal de Seta dins la majoritat
* 13/03/1977 - 06/03/1983 : conselhièr municipal de Seta dins la majoritat
* 14/03/1983 - 12/03/1989 : conselhièr municipal de Seta dins l'oposicion
* 17/03/1986 - 22/03/1992 : conselhièr regional de Lengadòc-Rosselhon dins l'oposicion
* 03/10/1988 - 15/09/1992 : conselhièr general d'Erau
* 20/03/1989 - 18/06/1995 : conselhièr municipal de Seta dins l'oposicion
* 30/11/1992 - 25/07/1997 : conselhièr general d'Erau
* 25/06/1995 - 30/03/1996 : conselhièr municipal de Seta dins l'oposicion
* 02/04/1996 - 18/03/2001 : cònsol de Seta
* 18/03/2001 - 17/03/2004 : conselhièr municipal de Seta dins l'oposicion
* 03/2008 - 09/2008 : conselhièr municipal de Seta
* 03/10/1988 - 25/7/1997 : conselhièr general del canton de Seta-2
* 03/2004 - 03/2015 : conselhièr general del canton de Seta-2
* 2015 - 2016 : conselhièr departamental del Canton de Seta
* 2014 - 2020 : conselhièr municipal de Seta

### Articles connèxes
* Canton de Seta
* Canton de Seta-2
* Conselh departamental d'Erau
* Conselh regional de Lengadòc-Rosselhon
* Lista dels deputats d'Erau
* Lista dels cònsols de Seta
* Seta
Arno (cantaire)

**Arnold Charles Ernest Hintjens** (21  de mai de  1949 - 23 d'abril de 2022), mai conegut per son nom de scèna **Arno**, foguèt un cantaire bèlga nascut a Ostende. Foguèt lo líder de TC Matic, un dels grops bèlgas mai coneguts dels ans 1980. Après la separacion del grop en 1986, contunhèt una una carrièra solo.

Arno cantava dins una mescla d'anglés, de francés, de neerlandés e de son dialècte d'Ostende. Per TC Matic, un grop que coneguèt un cert succès artistic dins Euròpa tota, escriguèt o coescriguèt tot lo repertòri del grop, una grand part amb lo guitarista e productor Jean-Marie Aerts. En solo, sortiguèt mai d'una dozena d'albums durant una carrièra capitada. En 2002, recebèt lo títol de "Cavalièr de las Arts e de las Letras" del governament francés.

## Discografia

### Solo
**[[Arno (album)|Arno]]* (1986)
**[[Charlatan (Arno Hintjens album)|Charlatan]]* (1988)
**[[Ratata (Arno Hintjens album)|Ratata]]* (1990)
**[[Tracks From The Story]]* (1992)
**[[Idiots Savants]]* (1993)
**[[Water (Arno & The Subrovnicks album)|Water]]* (1994) amb the Subrovnicks
**[[À La Française]]* (1995)
**[[Live À La Française]]* (1997)
**[[Give Me The Gift]]* (1997)
**[[European Cow Boy]]* (1999)
**[[À Poil Commercial]]* (1999)
**[[Le Best Of (Arno Hintjens album)|Le Best Of]]* (2000)
**[[Arno Charles Ernest]]* (2002)
**[[Longbox (album)|Longbox]]* (2002)
**[[French Bazaar]]* (2004)
**[[Live in Brussels]]* (2005)
**[[Jus De Box]]* (2007)
**[[Covers Cocktail]]* (2008) 
**[[Brussld]]* (2010)
**[[Future Vintage (Arno Hintjens album)|Future Vintage]]* (2012)
**[[Le coffret essentiel]]* (2014)
**[[Human Incognito]]* (2016)*'
**[[Santeboutique]]* (2019)
**Vivre* (2021)

### Freckleface
**Freckleface* (1972)

### Amb Tjens Couter
**Who Cares* (1975)
**Plat Du Jour* (1978)
**Singles 1975-1980* (1978)
**If It Blows (Let It Blow)* (CD compilation, 1991)

### Amb TC Matic
**TC Matic* (1981)
**L'Apache* (1982)
**Choco* (1983)
**Yé Yé* (1985)
**The Best Of (Ça Vient, Ça Vient, Change Pas Demain)* (1986)
**Compil Complet!* (2000)
**TC Matic - The Essential* (2003)

### Coma Charles
**[[Charles Et Les Lulus]]* (1991) with Roland Vancampenhout, Adriano Cominotto and Piet Jorens.
**[[Charles and the White Trash European Blues Connection]]* (1998)

## Filmografia
*1987: *Skin* (by Guido Henderickx) as Chico
*1996: *[[Camping Cosmos]]* (by Jan Bucquoy) as Himself
*1997: *[[Alors voilà]]* (by Michel Piccoli) as Himself
*1999: *[[Surveiller les tortues]]* (Short, by Inès Rabadan) as André
*2006: *[[Komma (film)|Komma]]* (by Martine Doyen) as Peter De Wit / Lars Ericsson
*2007: *[[Ex Drummer]]* (by Koen Mortier)
*2007: *Parade nuptiale* (by Emma Perret)
*2007: *[[I Always Wanted to Be a Gangster]]* (by Samuel Benchetrit) as Himself
*2009: *[[Petites vacances à Knokke-le-Zoute]]* (TV Movie, by Yves Matthey) as Maurice
*2014: *Le goût des myrtilles* (by Thomas De Thier) as Eric Dessart
*2015: *[[Prejudice (2015 film)|Prejudice]]* (by Antoine Cuypers) as Alain (final film role)

## Referéncias
Setòri (sosdialècte)

Lo setòri es un jotdialècte dau lengadocian. 

Gustau Thérond descriguèt aquel parlar dins  "*Eléments de grammaire languedocienne (1900): dialecte languedocien cettois*" Lo texte qu'èra conservat au CIRDOC foguèt editat en 2002 pel Cèucle Occitan Setòri e lo professor Gaston Balsagas
Sara Hebe

vinheta|Sara Hebe en concert
**Sara Hebe Merino** (Trelew, 9 de julhet de 1983) mai coneguda coma **Sara Hebe**, es una cantaira e compositritz argentina, fa partida de la scèna hip-hop. Se definís coma feminista.  

## Biografia
Sara Hebe arribèt al hip-hop après èsser passada pel teatre e la dança. Comencèt a compausar en autodidacta en 2007, en creant de paraulas e melodías sobratz de ritmes que trobèt sus Internet. D'aquesta forma creèt de troces de çò que seriá lo sieu primièr disc: *La Hija del Loco*, editat a la fin de l'an 2009. Dempuòi alavetz, Sara Hebe a fach  d'innombrables espectacles en Argentina, aital coma en de divèrses emponts de America Latina.

En genièr de 2010 foguèt convidada per lo Collectiu Cultura Liura del Fòrum Social Mondial de Pòrto Alegre per presentar la siá musician au Brasil e s'integrar a l'amassada. En octòbre del meteis an foguèt tanben convidada pel collectiu Hip-hop Revolucion de Caracas en Veneçuèla per representar en Argentina en la 5ª Recampament Internacional de Hip-hop.

En abril de 2012 presenta lo sieu segond album *Puentera*, produsit de forma independenta al bòrd de Ramiro Jota, la siá co-equiper en l'estudi e lo scenari.

En 2016 compausèt lo tèma central de la banda sonòra de la seria Lo Marginal protagonizada per Juan Minujín e emesa per la TV Publica.

En 2022 ròda un clip, Almacen de Dados, amb la famosa rapaira Ana Tijoux.

## Discografia

* *La Hija del Loco* (2009) generèt de repercussions immediatament, amb una excellenta recepcion de la part del public e la critica. Disc qu'inclutz 12 tèmas elaborats a partir d'instru originals compausat per mantuns productors de la scèna hip-hop, entre eles, Rancho mc, Ramiro Jota Beats, Mariano Còsta, Prenes Argañaráz e Lo Crazy.

* *Puentera* (2012) lo rap i es totjorn central mas va quèrre tanben dins las influencias reggae ,cumbia, dancehall e dins lo mond de la musica electronica.

* *Collectiu Vuèg* (2015) amassa amb Ramiro Jota, en inclusent de genres coma lo rap, punk ròck, funk carioca, e la cumbia.
* *Sara Hebe* (2017) compilacion amb un tèma inedit, "No Hay fronteras".
* *Politicalpari* (2019).
* *Bruta Estela* (2022).

## Formato Banda
Sara Hebe se fa acompanhar per las siás presentacions en viu de Ramiro Bochatay, mai conegut coma Ramiro Jota pels beats, la baissa, la guitarra e lo sampler, e Edu Morote a la batariá.

## Referéncias
Casarilh

**Casarilh** ei un toponim occitan:
* Casarilh, pòble d’Aran, part der ancian municipi d’Escunhau, uei dens Vielha e Mijaran e dens era entitat municipau descentralizada d’Escunhau e Casarilh
* Casarilh, comuna de Varossa, eth departament francés deus Hauts Pirenèus
* Casarilh e Tamborés, autes còps Casarilh de Montrejau, comuna de Comenge, en eth departament francés de Hauta Garona
* *Cazarilh-Laspenes* ei eth nom francés dera comuna de Cadelh e las Penas, en eth departament francés de Hauta Garona
Charles Albanèl

**Charles Albanèl** (*Charles Albanel* en francés; Ardes, Auvèrnha, 1616 o 1613 – Sault-Sainte-Marie, Colonia d'Ontàrio, 11 de genièr 1696) foguèt un prèire jesuista occitan, aital coma missionari e explorator en Nòva França.
Centre regional d'art contemporan Occitània (Seta)

Lo **Centre regional d'art contemporanèu Occitània** (o **CRAC Occitània**) es l'un dels darrièrs centres d'art contemporanèu creat en França, en 1997. Es situat a Seta de cap a la mar Mediterranèa. 

## Istorica
Lo projècte del centre d'art es iniciat en 1993 per la fondadora e directritz, Noëlle Tissier. Fasent part del còr de la vila, los ancians magasèms frigorifics de peis del pòrt de Seta son reabilitats per l'arquitècte Lorenzo Piqueras, en 1995. Durant doas annadas, los trabalhs son realizats per transformar los luòcs. Son finançats a paritat egala per l'Estat e la Region. Es dempuòi sa creacion, convencionada amb lo Ministèri de la Cultura e de la comunicacion. Dobèrt en 1997, es lo resultat de la collaboracion entre l'escòla de las bèlas arts de Sète, la residéncia d'artista la vila Sant-Clair e l'espaci Paul Boyé.

Dempuèi 2004, de partenariats son realizats amb d'actors regionals, nacionals e internacionals per tal de promòure l'actualitat de la creacion artistica e presentar d'òbras provenentas de colleccions publicas e privadas. Lo CRAC espandís la produccion de projèctes d'artistas.

Nomenada per la presidenta del Conselh regional d'Occitània, Carole Delga, es dirigit, dempuèi lo 1r d'agost de 2018, per Marie Cozette.

### Missions
Lo centre regional d'art contemporanèu Occitània a mantunas missions :

* La produccion e l'ajuda a la creacion artistica ;
* Las exposicions e la difusion de las òbras ;
* Las publicacions e l'educacion artistica.
Mestre Prunac

**Mestre Prunac,** de son nom vertadier **Jacme Libertat** (Seta, 1787-1865), èra fornièr e poeta occitan.

Compausèt "Las Fougassas de Mestre Prunac" en 1861. Fasiá partida dau corrent das Poètas Obrièrs.
Departament d’Albigés

Lo **departament d’Albigés** es una division administrativa de l’estat francés creat a partir d'una part de la província de Lengadòc lo 3 de febrièr de 1790. Pren rapidament lo nom de departament de Tarn.
Aureus

L’***aureus*** es una moneda d'aur de l'Empèri Roman. Rara durant lo periòde republican, son emission venguèt regulara a partir de Juli Cesar e d'August e o demorèt durant l'Empèri. Après la crisi dau sègle III apC e l'afondrament dau sistèma monetari roman, foguèt remplaçat au començament dau sègle IV per lo *[[solidus]]*.

## Liames intèrnes

* Aur.
* Moneda.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Joan Anfós

**Jean Fonteneau**, dich **Alfonse de Saintonge** (noms francés) o **João Afonso** (en portugués), probablament **Joan Fontaneu/Fontanau**, **Joan Anfós** e **Anfós de Sentonge** en occitan, es un explorator portugués e francés, nascut en Sentonge o en Portugau vers 1484. Foguet un daus primiers explorators franceses de Canadà. Moriguet au cors d'un combat navau emb de naviris espanhòus devant La Rochela, mas la data es variabla segon los autors, 1544 o 1549.
Camille Allard

**Gustave Camille Allard** (nom fr; Marselha, 7 octobre 1832 - Marselha, 12 mai 1864) es un mètge e explorator provençau.
Louis Feuillée

thumb|Louis Feuillée
Lo paire **Louis Éconches Feuillée** (nom fr, de còps escrich *Feuillet*), benlèu ***Loís Fuelhet*** en occitan, es un explorator, botanista, geograf e astronòm occitan, nascut lo 15 d'agost de 1660 a Mana près de Forcauquier e mòrt lo 18 d'abriu de 1732 a Marselha.
Ansèlm d'Isalguièr

**Ansèlm d'Isalguièr** o **Ansèlm Isalguièr** (grafia de verificar; fr *Anselme d’Ysalguier* o *Anselme Isalguier*), nascut abans 1380 de Tolosa e mòrt après 1420 environ, es un cavalièr e explorator occitan qu'auriá viatjat en Africa occidentala, mas dont l'existéncia autanplan es controvertida.
Cabra dau Rove

[thumb|right|[Fotografia de cabras dau Rove dins la vau de Durença.]]

La **cabra dau Rove** es una raça de cabra occitana originària dau vilatge dau Rove. Son pelatge es generalament castanh amb de tacas blancas ò negras. Pasmens, de variacions importantas existisson. Son trach pus caracteristic son sei banas lòngas, triangularas e torsadas. En lo mascle, pòdon agantar una longor de 1,2 m. Raça rustica, es ben adaptada ai climas arids car es capabla de valorizar una vegetacion fòrça paura.

Segon la legenda, es eissida de tropèus de cabras desbarcats per lei Fenicians ò per lei Grècs. Dins lei fachs, l'origina precisa de la raça es pauc clara. Avans l'industrializacion, èra utilizada per acompanhar lei tropèus de motons e provesir dau lach ai pastres e ais anhèus. Durant aqueu periòde, èra tanben una fònt de carn. Uei, es subretot utilizada per fabricar de fromatges, especialament la brossa dau Rove, e per entretenir de zònas d'accès malaisat dins lo quadre de la prevencion deis incendis. Après un periòde de declin a la fin dau sègle XX, leis efectius son en aumentacion amb  cabras recensadas en 2007 e  en 2014.

## Liames intèrnes

* Brossa dau Rove.
* Cabra.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Daniel Babo, *Races ovines et caprines françaises*, France Agricole Editions, 2000, pp. 295-298.

## Nòtas e referéncias
Canon CAESAR

[thumb|right|Tir d'un canon CAESAR en [Iraq en 2018.]]

Lo **camion equipat d'un sistèma d'artilhariá** (**CAESAR**) es un canon automotor francés desvolopat durant leis ans 1990-2000 per GIAT Industries e Nexter. Intrat en servici en 2008 dins l'armada francesa, es constituit d'un canon de 155 mm, d'una longor de 52 calibres, montat sus un camion tot-terren. Cinc òmes son prevists per son foncionament mai aqueu nombre pòu èsser reduch a tres en situacion d'urgéncia. Lo veïcul pòu agantar una velocitat de 100 km/h sus rota e de 50 km/h en tot-terren. La portada dau canon varia de 4,5 a 50 km segon lo tipe d'obús utilizat e sa cadéncia de tir se situa entre 6 e 8 còps per minuta. Es tanben capable de realizar de tirs dirèctes fins a  m. Lo reglatge dau tir es realizat per una centrala inerciala e sa conducha per un calculator.

Lo canon CAESAR es estat utilizat per França durant plusors guèrras en Afganistan, en Mali e en Iraq. Aquò a permés de demostrar l'eficacitat d'aqueu materiau e a favorizat son exportacion vèrs d'autrei país coma Indonesia, l'Arabia Saudita, Tailàndia, Danemarc e Marròc. Ucraïna ne'n recebèt tanben quauqueis exemplaris durant sa guèrra còntra Russia. Certanei canons engatjats dins aqueleis armadas an conegut de combats coma en Iemèn ò lòng de la frontiera entre Tailàndia e Cambòtja.

## Liames intèrnes

* Artilhariá.
* Canon.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Heartstopper

**Heartstopper** es una seria televisada britanica romantica d'adolescent LGBT desvolopada per Netflix e basada en la benda dessenhada de lo meteis nom d'Alice Oseman. La seria a uèch episòdis e sortiguèt lo 22 d'abril de 2022. 

## Ròtles
*Joe Locke - *Charlie Spring*
*Kit Connor - *Nick Nelson*
*William Gao - *Tao Xu*
*Yasmin Finney - *Elle Argent*
*Corinna Brown - *Tara Jones*
*Kizzy Edgell - *Darcy Olsson*
*Sebastian Croft - *Ben Hope*
*Cormac Hyde-Corrin - *Harry Greene*
*Rhea Norwood - *Imogen Heaney*
*Tobie Donovan - *Isaac Henderson*
*Jenny Walser - *Tori Spring*
*Fisayo Akinade - Professor *Ajayi*
*Chetna Pandya - Entrenadora *Singh*
*Stephen Fry - votz de lo director *Barnes* de l'institut Barnes
*Olivia Colman - *Sarah Nelson* (maire de Nick)
Neurodiversitat

[vinheta|drecha|Lo simbòl de l'infinit de [color arc de Sant Martin representa la diversitat de l'espèctre autista, atal que lo pus grand movement de la neurodiversitat.]]
La **neurodiversitat** es un enfocament de l'aprenentatge e de la discapacitat que argumenta que diverses condicions neurologicas son el resultat de variacions normals del genòma uman.
FC Nassaji Mazandaran

vinheta
Lo **FC Nassaji Mazandaran**, popularament conegut jos lo nom de **Nassaji**, es un club de fotbòl professional basat a Qaem Shahr in Iran.

## Nòtas e referéncias


## Ligam extèrne

* https://web.archive.org/web/20211105165253/https://www.persianleague.com///component/joomsport/team/48-persian-gulf-pro-league-ipl-2018-2019/90-nassaji?Itemid=138
* https://us.soccerway.com/teams/iran/nassaji-mazandaran/10420/
* https://www.the-afc.com/asian-leagues/football-federation-islamic-republic-of-iran/2020/fc-nassaji-mazandaran
Era Artiga (Aran)

**Era Artiga** o **Era Artiga de Lin** es un ancian municipi d'Aran, annexat enter eth 1842 e eth 1844 a Vilac. Ath recensament de 1842 auie 10 abitants. Segon Madoz, Era Artiga de Lin ère des juridiccions municipaus de Vilac, Betlan e Aubèrt.
South Park

***South Park*** (***SP***) es un programa de television d'animacion american, creada par Trey Parker e Matt Stone, e difusada per Comedy Central.
Katalin Novák

**Katalin Éva Novák** (nom de molhèr: **Veresné**; Szeged, 6 de setembre de 1977) es una politiciana, presidenta de la Republica d'Ongria del 10 de mai de 2022 al 26 de febrièr de 2024.

## Nòtas e referéncias
Unha

thumb|250px|Glèisa de Santa Eulàlia d’Unha

**Unha** (*Unya* en catalan, *Uña* en espanhòu) es un ancian municipi dera Val d’Aran, en eth terçon de Pujòlo e eth municipi actuau de Naut Aran, a 1348 mètres d'altitud e ath costat der arriu Garona. Eth son còde estatistic d’ancian municipi es 255374. Eth còde d’entitat municipau descentralizada es 7006580001.
## Istòria
Era zòna ère ja aucupada durant era epòca romana que se trobèren vestigis divèrsi d'aqueth temps ath costat des Banhs coma un bust dera diva Isis.

Eth municipi estèc annexat a Salardú entre 1842 e 1847. Salardú estèc fusionat en eth municipi de Naut Aran en 1968.

Unha venguèc ua entitat municipau descentralizada eth 1999.
## Toponimia
Unha es mentavuda com *Huia* (1266), *Huyan* (1278), *Unia* ath començament deth s. XIV. , Unha eth 1298. Eth toponim en espanhòu es Uña. Eth toponim en catalan es Unya,  utilizat oficialament eth 1980. Era utilizacion oficiala deth toponim aranés Unha date deth 1984.
Gilabèrt Nariòo

**Gilabèrt Nariòo** (Valençun 24/10/1928-Juranson 05/04/2024) qu’a passat la soa vita a deféner e a promòver la lenga occitana de Gasconha.

Gilabèrt Nariòo qu'estó un sòci màger de l'associacion *[[Per Noste]]*, qu’a participat a la creacion deu Diccionari occitan-francés Gasconha, e a tantas autas òbras importantas per la lenga occitana de Gasconha :
 
Qu’a escriut quauques textes de cançons deu purmèr disc de Los de Nadau, de las quaus e's tròba "*[https://www.discogs.com/fr/release/3686969-Los-De-Nadau-Los-De-Nadau Monsur lo Regent]*”, “*Escota plan, n'ei pas tròp tard*”, “*Aspa vòu víver*”, “*Arron d'aimar*”, “*Auròst tà Victòr Jarà*” e tanben de discs ulteriors deu medish grop o de Marcèu Amont.

Que participè a l'elaboracion deu metòde d'aprentissatge de la lenga “*Lo gascon lèu e plan*” de Miquèu Gròclaude, edicion Omnivox, en 1977, puish reeditat en 1993. Lo manuau de 25 leçons qu'èra hornit dab textes enregistras (sus disques vinils ou caishetas on s'enten la soa votz en tant que lector e repetitor), arreviradas deus textes en françés, un lexic bilingüe pro complet, exercicis e correcions.

Qu'a arrevirat de cap tau gascon libes, deus quaus “*[https://web.archive.org/web/20230609204025/http://biblio.ostau-bigordan.com/index.php/bibliotheque/2-roman/1408-la-biblia-valenciana La Bíblia Valenciana]*” de Rafael Tasis.

Qu’a escriut pròsa, poesia, cançons e teatre.

Despuish 1985, qu'ei en carga de la cronica mesadèra "*Parlar Plan*” de la revista *País Gascon* de l'associacion *[[Per Noste]]*, on s'i tròba un heish d'informacions, de coneishenças, de torns de lenga e de conselhs. Aquestas cronicas qu'estón aplegadas en 2017 en un libe “*[https://pernoste.com/commandes/articles/175-parlar-plan Parlar Plan]*” de la colleccion Utis de *Per Noste*.
Donets

**Donets** o **Severski Donets** (en rus: Северский Донец ; en ucraïnian : Сіверський Донець ; tanben *Donetz*) es una ribièra de Russia e d'Ucraïna, afluent en riba dreta de Dòn. Donets es long de . Travèrsa lo sud-oèst de Russia e l'èst d'Ucraïna e drena un bacin d'una superfícia de .

## Cors de la ribièra

Donets raja en Ucraïna sus , mas la font se situa aperaquí  al nòrd de la vila de Belgorod en Russia. Se geta dins Don un pauc al sud del vilatge d'Ost-Donetski tanben en Russia. Donets nais sul plan de la Russia centrala e travèrsa l'óblast de Korsk al sud de la zona de las nautas tèrras a una altitud de . Arribat a Belgorod, es praticament a la meteissa altitud : sa penda, febla, es de un mètre per quilomètre. Travèrsa lo lac de Petchenihy () qu'alimenta la vila de Kharkiv en aiga doça. Raja puèi long dels pueges de Donets puuèi s'escampa dins Don qu'acaba dins la mar d'Azov  en aval.

## Afluents

Los afluents pus importants de la ribièra son :
* Korocha (riba esquèrra)
*Vovocha (ukr. Вовча)(riba esquèrra)
* Oskol (riba esquèrra)
* Kazenny Torets (riba drecha)
* Aidar (riba esquèrra) 
* Derkol 
* Kalitva (riba esquèrra)
* Bistraia (riba esquèrra)
* Lohan (riba drecha)
* Ody (riba drecha)
* Bakhmota

## Vilas traversadas

Las aglomeracions pus importantas situadas ssr las ribas son d'amont cap aval :
* Belgorod (Russia)
* Vovtchansk (Ucraîna)
* Chohoiv (Ucraïna)
* Zmiiv (Ucraïna)
* Yzium (Ucraïna)
* Robijne (Ucraïna)
* Lyssytchansk (Ucraïna)
* Sievierodonetsk (Ucraïna)
* Donetsk (Russia)
* Kamensk-Chakhtinski (Russia)
* Ost-Donetski (Russia)

## Idrologia

Las aigas de Donets venon en majoritat de las aigas de pluèja e de la fonda de las nèus. Las aigas nautas an luòc en març e subretot en abrial. Son cors es navegable sus , mas es pres per la glaça de decembre a mi-març. 

### Idrometria - Lo debit a Bielaia Kalitva

Lo debit de la ribièra foguèt observat pendent 47 ans (periòde 1933 - 1985) a Bielaia Kalitva, vila de Russia situada just en aval del jonhent amb Kalitva, es a dire a qualques 100 quilomètres en amont del jonhent amb Dòn. 

A Bielaia Kalitva, lo debit anadièr mejan o modul observat sus aqueste periòde èra de /s per una superfícia de drenatge de mai o mens , siá aperaquí 82 % de la totalitat del bacin versant de la ribièra que n'en compta 98&nbsp;900. La lama d'aiga d'escolament annadièr dins lo bacin se montava  a 59 millimètres, çò que pòt èsser considerat coma francament feble, e resulta de la relativa raretat de las precipitacions dins l'ensemble del bacin.

Lo debit mejan mesadièr observat en setembre (minimum d'etiatge) es de /s, siá mai o mens 8 % del debit mejan del mes d'abrial (/s), çò que soslinha l'amplitud importanta de las variacions sasonièras. Sus la durada d'observacion de 47 ans, lo debit mesadièr minimal foguèt de /s en agost de 1972 - après un ivèrn gaireben sens nèu -, mentre que lo debit mesadièr maximal s'enauçava a /s en abril de 1942.

## Nòtas e referéncias


## Veire tanben

### Ligams extèrnes
*  Le Donets dans la Grande Encyclopédie soviétique
Cerusa

thumb|right|Mòstra de cerusa.

La **cerusa** (ò **blanc de plomb**, **blanc de Saturne** ò **blanc d'argent**) es un pigment blanc, a basa de plomb, de formula quimica (PbCO3)2·Pb(OH)2. Es una substància toxica capabla d'entraïnar de cas de saturnisme. Foguèt utilizat tre l'Antiquitat per fabricar de pinturas e de fards. Coneguda durant lo periòde roman, sa toxicitat empachèt pas son utilizacion maugrat de denóncias regularas de part deis autoritats medicalas. Pasmens, maugrat l'existéncia de produchs alternatius mens perilhós coma lo blanc de zinc ò lo blanc de titani, demorèt utilizat fins a son enebiment dins la màger part dei país au començament dau sègle XX.

## Liames intèrnes

* Cerusita.
* Plomb.
* Saturnisme.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Jean-Noël Jeanneney, « La bataille de la céruse », *L'Histoire*, n° 417, novembre de 2015, pp. 64-67.
* **[[francés|(fr)]]** Judith Rainhorn, *Blanc de plomb : histoire d'un poison légal*, Presses de Sciences Po, 2019.

## Nòtas e referéncias
Joan Francés de La Ròca de Roberval

**Joan Francés de La Ròca de Roberval**, (Carcassona, vèrs 1495 - París, 1560), filh de maire desconeguda e de Bernat de La Ròca militar e ancian senescal de Carcassona. Foguèt un militar francés, nomenat vicerei de Canadà per Francés Ièr e preses lo cap de la primièra temptativa coloniala francesa dins la val del Sant Laurenç dins la primièra mitat del sègle XVI amb l'exploraire Jacques Cartier.
Joan Bòza

**Joan Bòza** (fr *Jean Boze*) (nascut lo 26 de setembre de 1753 a La Ciutat e mòrt en 1842 a Nòva Orleans) es un capitani de naviri e negociant que serviguèt l'armada francesa pendent l'expedicion de Sant Domenge.

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Jausèp Sauvinet

**Jausèp Sauvinet**, neishut a Baiona lo 18 de noveme de 1775 e mòrt lo 18 de seteme de 1843, qu'estó un armator de La Nava Orleans en aqueu temps ont la vila èra aclapada per l'arribada deus refugiats francés de Sant Domenge en America.

## Biografia
Neishut a Baiona, avocat e gerissent ahars deu pirata Joan Lahita, li hasó bastir un ostau luxuós, dab jardins secrets, a La Nava Orleans, dins lo vielh barri francés, ont detienó importantas proprietats immobiliàrias atau coma  parts dens la "plantation Chalmette" (plantacion Chalmeta/Chaumeta?).

Arribat dens la vila en 1803, tòrna crompar un terrenh a Bartholome Bosque, ont farà bastir en 1822 un beroi ostau tostemps sus pè. Qu'èra tanben lo protector deu pirata Renato Beluche e mei generaument un actor important, coma armator e pirata, de la Piratariá de las annadas 1800 dens la Cariba.
Lek

Lo **lek** (en albanés *Leku shqiptar*, plurau *lekë*) es l'unitat monetària d'Albania, devesida en 100 *qinkarka*. Creada en 1926 après la formacion de la Republica Albanesa, es venguda la moneda nacionala amb lo franc albanés. Èra destinat ai cambis internacionaus e, per aquò, sa valor èra liada a aquela de l'aur. Durant la Segonda Guèrra Mondiala, foguèt liat a la lira italiana de 1939 a 1944 avans de disparéisser amb l'ocupacion alemanda. Restaurat a la liberacion dau país, conoguèt una importanta reforma en 1965 amb la creacion dau lek novèu que valiá un lek ancian. Dempuei la fin dau regim comunista, lo lek es liat au dolar estatsunidenc.

## Liames intèrnes

* Albania.
* Moneda.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Dracma

thumb|right|Dracma d'aur batuda entre lo sègle VII e lo sègle IV avC.

La **dracma** es lo nom donat a de monedas grèga batudas durant l'Antiquitat. N'existís una gròssa diversitat bòrd que sa fabricacion e sa mesa en circulacion èran un simbòl de l'independéncia d'una ciutat. Pasmens, lei pus famosas son aquelei que pòrtan la machòta d'Atenas coma efigia. Certanei dracmas èran totjorn utilizadas durant la premiera partida de l'Edat Mejana coma l'indican de mencions dins l'Alcoran. Etimologicament, lo tèrme es a l'origina dau mot diram que designa divèrsei monedas aràbias. Inspirèt tanben lo nom de la dracma grèga, la moneda utilizada per la Grècia modèrna de 1833 a 2002.

## Liames intèrnes

* Moneda.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Noordwijk

**Noordwijk** es una vila e una municipalitat de l'oèst dels Païses Basses, dins la província de Olanda Meridionala. La municipalitat cobrís una superfícia de 74,94 km2  dont 16,57 km2 son d'aiga e comptava 42859 abitants en 2019.

Le 1èr de genièr de 2019, l'anciana comuna de Noordwijkerhout es venguda una partida de Noordwijk.

En mai de sas plajas, Noordwijk es tanben coneguda per sos camps de flors de cabòças. Es situada dins una zona dicha "Region de las dunas e de las cabòças" (*Duin- en Bollenstreek*).

Noordwijk es tanben lo sèti del Centre europèu de recerca e de tecnologia espacialas (ESTEC), que fa partit de l'Agéncia Espaciala Europèa (ESA). Lo centre des visitaires de l*'ESA Space Expo* es una mòstra espaciala permanenta.
Enric de Senta Gema

**Joan Francés Enric de Miquèl, baron de Senta Gema** (ortografia de verificar), siguec un pirata e militar occitan neishut ath Castèth de Baden a Sauvatèrra de Comenge eth 5 de genèr de 1767 e mòrt eth 20 de julhet de 1842 a la meteisha comua. Siguec proprietari d'ua plantacion e un oficiau superior, que servic era armada francesa pendent ara expedicion de Sent Domenge en 1801 e dempús ara armada americana pendent era batalha dera Nava Orleans eth 1815, e que tanben siguec un financèr dera pirateria pendent eth sègle XIX era Cariba, en particular es operacions des hrairs Pèir e Joan Lahita.
Meilan

**Meilan** (*Meylan* en francés) qu'es ua anciana comuna de Gasconha dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Despuish lo 1er de seteme de 1972, qu'es comuna associada de Sòç.

## Geografia

Dens la comuna de Sòç, Meilan qu'es situada au nòrd, a ua latitud qui es la de Baudinhan e de Rimbés e Baudiets. Lo borg qu'es a 2 petits km deu despartament de las Lanas .

## Toponimia
La prononciacion qu'es [mej'laŋ]. I a pas de fòrmas ancianas.

Segon Dauzat e Rostaing, *Meilan* ven deu mot gallic *mediolanum*, « plana deu miei ». Segon Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, ven de *medio-lanno*, « santuari centrau » . Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, qu'ajusta l'idèa de « plaça centrala, plaça principala », per un centre economic, religiós o militar.

Bénédicte Boyrie-Fénié que constata l'unitat de las proposicions e l'idèa d'un « endret centrau » per los diferents *mediolanum*, per exemple Milan o Meilan. Per aqueth darrèr nom, *Meilan* qu'es lo resultat regular de *mediolanon*.

Segon Xavier Delamarre, *mediolanon* qu'es un deus toponimes mei frequents en territòri celtic, a despart de l'Espanha; que's poderé definir benlèu com « plen centre, centre sacrat, punt centrau ». Lo prumèr element, *medio-* qu'a per sens « mejancèr, mejan, deu miei, centrau », e lo segond *-lanon*, quauquarren com « plen ». Per influéncia deu latin *planus*, lo nom qu'es estat comprés a tòrt com « plana deu miei » o « miei de la plana » (çò qui geograficament non se verifica). *Mediolanon* qu'es ua nocion de geografia religiosa, benlèu (qu'es ua ipotèsi), un lòc de referéncia centrau, mejancèr, sus l'axe verticau deus tres mondes, monde superior (*albo-*), monde median (*bitu-*), monde inferior (*dubno-*).

## Istòria
* En 1840, qu'estaquèn Sent Pau a Meilan. Sent Pau e son castèth que son a 2 km au nòrd de Meilan.
* Lo 1er de seteme de 1972, Meilan, atau com Guèisa, qu'estoc estacada a Sòç (47302) per fusion-associacion .

## Administracion

## Demografia

* En 1840, fusion damb Sent Pau.
* La populacion actuala qu'es de  abitants en .

### Demografia de Sent Pau

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Véser tanben
* Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes
## Nòtas
Sant Estève de Genson

**Sant Estève de Genson** o **Sant Estève** es una anciana comuna provençala, fusionada au començament dau periòde revolucionari amb Genson dins la comuna de Sant Estève e Genson, dins lo departament dei Bocas de Ròse.
Guèisa

**Guèisa** (*Gueyze* en francés) qu'es ua anciana comuna de Gasconha dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Despuish lo 1er de seteme de 1972, qu'es comuna associada de Sòç.

## Geografia

Dens la comuna de Sòç, Guèisa qu'es situada a l'oèst de la vilòta. Lo borg qu'es a un gròs km de Sòç.

## Toponimia
La prononciacion qu'es ['gɛjzə]. Las fòrmas ancianas son : *de Geysa* en 1289, *par. de Gaera* en 1293, *Bernardo de Gueyda* en 1305.

Segon Dauzat e Rostaing, *Guèisa*, sus la Guèisa, qu'es un nom escur. Lo nom de l'aiga que sembla venir deu nom de la comuna. L'origina qu'es benlèu un nom germanic d'òme; l'occitan *gèis*, « plastre, gip » qu'es improbable. 

Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'es lo nom de la comuna qui sembla derivar deu nom de l'aiga e l'origina qu'es idronimica. *Guèisa* que's compren com **waditia*, formada deu mot germanic **wad-*, « ga » e deu sufixe idronimic *-itia* (qui's tròba dens lo nom de Baïsa, per exemple), per un sens globau qui seré « aiga provesida d'un ga ». L'evolucion que seré **waditia* > **gwa(d)isa* (passatge de *g-* iniciau a *gw-* e amudiment de *-d-* intervocalic) > **gwaisa* (formacion d'un diftongue) > *gèisa* (barradura regulara deu diftongue). Que i a ua *villa* e un ga a *Gay Herrat* a l'emplaçament presumit de la via marcada sus l'Itinerari de Bordèu a Jerusalèm, çò qui pòt anar dens lo sens de l'explicacion.

## Istòria
* En 1793, le nom qu'èra *Gueyre Saint George*; Sent *Jòrge* ? qu'èra ua anciana parròpia situada a l'oèst de Guèisa. Lo lòc que sembla dispareishut (qu'en demòra la mencion d'un bòsc e d'un riu). 
*Lo 1er de seteme de 1972, Guèisa, atau com Meilan, qu'estoc estacada a Sòç (47302) per fusion-associacion .

## Administracion

## Demografia

* La populacion actuala qu'es de  abitants en .

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Véser tanben
* Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes
## Nòtas
Francés l'Olonés

**Joan Dàvid Nau**, mai conegut coma **Francés l'Olonés**, es una pirata, corsari e filibusteir peitavin nascut en 1630 a Les Sablhes d'Olona e mòrt vers 1669 a Río San Juan. Es considerat coma l'un daus piratas les mai cruels e sanguinaris de tots les temps.
Happisburgh

**Happisburgh** es un vilatge costièr e una parròquia civila del comtat de Norfolk, dins l'èst d'Anglatèrra, a  de North Walsham.
Happisburgh es vengut  un site arqueologic d'importància nacionala en 2010, quora d'aisinas de selze de mai de  foguèron descobertas, representant la pròva d'ocupacion umana pus anciana del Reialme Unit.
## Veire tanben
*Pesadas d'Happisburgh
Joan Pèir Basterretxe

**Joan Pèir Basterretxe** (en francés *Jean-Pierre Basterrêche*) es un armator, corsari, enterprenedor e òmi politic francés, basco o gascon neishut lo 19 de heurèr de 1762 à Baiona e mòrt lo 5 de genèr de 1827 au castèu de Biudòs (Lanas).
Miquèu Behic

**Miquèu Behic** (la fòrma occitana de son nom de familha es desconeguda; *Behic* o *Béhic* en francés), neishut lo 23 de noveme de 1739 a Baiona e mòrt lo 10 d'octobre de 1821 a Montroulez, es un negociant, financèr e òmi politic francés e gascon o basco.
Joan Baptista deu Casso

**Joan Baptista deu Casso**, tanben conegut coma **Joan deu Casso** (fr *Jean-Baptiste du Casse* o *Jean du Casse*) qu'ei un capitani de marina mercanda, corsari francés e occitan puèi oficièr de marina, administrador coloniau francés e armator de naviri negrièr. Durant sa carrèra militara combatèt las flòtas deras Províncias Unidas e d'Anglatèrra.

Son lòc de neishença es estat discutit. A partir de l'acte de neishença qu'a fornit a son intrada dins la marina reiala, es neishut lo 2 d'agost de 1646 a Saubuça, mas a admés qu'èra un faus per amagar son origina protestanta. Es probablament neishut a Pau, vèrs 1650, e mòrt lo 25 de junh de 1715 a Borbon d'Archambaud.

## Véser tanben
### Ligams intèrnes
### Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Maturin Gavarret

**Maturin Gavarret** (fr *Mathurin Gabaret*), segond dau nom, nascut vers 1600 a Sent Martin de Re, sus l'isla de Re, e defuntat lo 22 de setembre de 1671 a Varètja, Pirenèus, era un oficier de marina francés e corsari dau seglhe XVII.

## Biografia
### Originas: la familha Gavarret, una familha d'oficiers de marina
Las originas familialas daus Gavarret dich de l'isla de Re restan escuras. Segon l'abat Devert, les Gavarret davalan daus vescomtes de Gavarret de Gavardan, una familha nòbla dempuei le seglhe XI originari de las Lanas. Aqueus Gavarret dau Lauragués se serián apaurits durant las guerras dau XIII au seglhe XV començarián a armar de naviris tre aquela data. Vers 1550, una brancha s'installa sus l'isla de Re, l'autra sus l'isla d'Olairon.
Arrondiment de Roan

L**'arrondiment de Roan** (en francés: *Arrondissement de Rouen*) es una division administrativa francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region Normandia. Ten una populacion de 636 343 abitants per una superfícia de 1 936,2 km2. Amassa 216 comunas. Lo capluòc n'es la vila de Roan.
Charles Enric d'Estanh

**Joan Baptista Charles Enric Ectòr, còmte d'Estanh**, nascut al chastèl de Ravèl (Puèi de Doma) lo 24 de novembre de 1729 e mòrt guilhotinat a París lo 28 d'abril de 1794, es un aristocrata e militara auvernhat.
Joan Antòni Itier

**Joan Antòni Itier** (fr *Jean-Antoine Ytier*) es un corsari provençau nascut lo 11 de julhet de 1776 au Martegue e mòrt lo 18 de julhet de 1838 au Martegue.