open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joan Escobar

**Joan Escobar** qu'ei un prèste e compositor, probablament d'origina espanhòla o portuguesa, actiu a Bordèu a l'entorn de 1620. Qu'a publicat un libe de motets en musica, tostemps pas retrobat.
Jean Escoula

**Jean Escoula**, vadut a Banhèras de Bigòrra lo 26 d'octobre de 1851 e mort a Neuilly-sur-Marne lo 30 de julhet de 1911, qu'ei un escultor bigordan.

Eth son hilh Jacques Escoula (1882-1930) qu'ei egaument escultor.
Sant Cugat de Llobregat

**Sant Cugat de Llobregat** es un vilatge imaginari de Catalonha inventat per Alberto Núñez Feijóo dins un discors davant una amassada del Partit Popular. La localitat vertadièra se ditz Sant Cugat del Vallès.

## Referéncias
Alberto Núñez Feijóo

**Alberto Núñez Feijóo** (Uas Peares, Ourense; 10 de setembre de 1961) es un òme politic galhèc. Foguèt President de la Xunta de Galícia entre 2009 e 2022, puèi passèt a ocupar un banc dins lo Senat. Es lo president del Partit Popular dempuèi 2022, annada que daissèt la presidéncia del Partit Popular de Galícia, que dirigissiá dempuèi 2006. Es licenciat en Drech per l'Universitat de Sant Jaume de Compostela e naut foncionari  e foncionari public en excedéncia. En 2023, se ganhèt una majoritat relativa a las eleccions generalas mas aguèt pas pro de voses per formar un govèrn.

## Tanben veire
* Sant Cugat de Llobregat
Ugon de Fontanet

**Ugon de Fontanet** (*Hugues [Hugo] de Fontenay* en francés) es un mèstre de capèla e compositor francés actiu en Occitània (Montpelhièr puèi Sent Melhon) dins lo primièr tèrç del sègle XVII.
Annibal Gantés

**Annibal Gantés** (Marselha, 24 de decembre de 1607―vèrs 1670) siguèt un compositor e cantorau barròc provençau. Es probable un deis exemples mai frapants de mèstre de capèla « vicariant », valent a dire se desplaçant de pòsta ne pòsta per ganhar sa vida, coma fòrça de sei collègas dau sègle XVII. Son itinerari pòt èsser descrich a partir de dos tipes de fonts : lei letras de *L’Entretien des musiciens*, que publica en 1643, e divèrses documents d'archius.

Sembla qu'èra possiblament de la familha nòbla de Gantés mencionada per Frederic Mistral.

## Bibliografia
*https://books.google.com/books?id=YrsBAAAAYAAJ&pg=PA178&dq=Anniba+Gant%C3%A9s&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwj1qpbh_-KCAxVqLTQIHSRuBDQQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=Anniba%20Gant%C3%A9s&f=false

## Nòtas e referéncias
Pèire Gautier

**Pèire Gautier**, dich **Gautier de Marselha** (*Pierre Gau[l]tier*, dich *Gautier de Marseille* en francés), foguèt un compositor e director d'opèra barròc provençau nascut a La Ciutat en 1642 e mòrt al larg de Seta en decembre de 1696.
Jean-Baptiste Geoffroy

**Joan Baptista Jaufres** (*Jean-Baptiste Geoffroy* en francés), nascut en 1601 dins la diocèsi de Clarmont e defuntat lo 30 d'octobre de 1675 a París, es un Jesuita auvernhat, musician de glèisa e compositor, actiu pendent lo segond tèrç del sègle XVII a París, e essencialament conegut per la publicacion de dos recuèlhs de musica sacrada en 1659 e 1661.
Jaufré de Monmouth

**Jaufré de Monmouth** (Monmouth, vèrs 1095 – St Asaph, 1155), foguèt un avèsque galés,  autor de tèxtes de  pretencion istorica  al servici del rei Enric  d'Anglatèrra, qu'escriviá en lenga latina e familiar del monastèri de Glastonbury. 

Es conegut per èsser estat lo primièr de redigir una version fòrça estenduda de la legenda arturiana e que serviguèt de modèl a l'ensemble dels racontes arturians posteriors. Sul plan istoric,  los istorians modèrnes considèran que sos tèxtes son largament deprovesits de tota basa istorica.

## Òbras
Entièrament redigida en latin, l'òbra de Jaufré se compausa, dins l'òrdre cronologic, de las *Profecias de Merlin* (*[[Prophetiae Merlini]]*), de l*'Istòria dels reis de Bretanha* (*[[Historia regum Britanniae]]*, escrita entre 1135 e 1138, en 12 libres), e de la *Vida de Merlin* (*[[Vita Merlini]]*, datada de 1149).
Amir

**Amir Haddad**, o mai simplament **Amir**, es un cantaire francés, tanben autor e compositor. Nascut lo 20 de junh de 1984 a París (França), **Amir** a la doble nacionalitat franco-israeliana.

Après aver participat a la television francesa a la finala de la tresena sason de *The Voice, la plus belle voix*, es designat per representar França al Festival de la Cançon d'Eurovision 2016, ont se classa en 6na posicion ambe lo títol *J'ai cherché*, que serà tanben son primièr tube en França (classat n°2). 

## Cançons mai conegudas
* *J'ai cherché* (2016)
* *On dirait* (2016)
* *États d'amour* (2017)
* *Les rues de ma peine* (2018)
* *Longtemps* (2018)
* *La fête* (2020)
* *Rétine* (2021)
* *Ce Soir* (2022)
* *Il y a* (2023)

## Referéncias
Matiàs Granier

**Matiàs** [Matieu] **Granier** [Garnier] siguèt un compositor e mèstre de capèla barròc, mòrt après 1623. Segon sei noms e son activitat a Bèucaire, es possible qu'èra occitan.
Matieu Lanas

**Matieu Lanas** (*Mathieu Lanes* en francés), nascut en 1660 a Tolosa, ont es mòrt en 1725, es un clavecinista, organista e compositor barròc occitan.
Charles Levens

**Charles Levens** (Marselha, 24 de setembre de 1689―Bordèu, 11 de març de 1764) foguèt un compositor barròc provençau.
Jean Vallancier

**Joan Valancèir**? (*Jean Vallancier [Vallencier]* en francés) (ca. 1698 - 23 de genièr de 1771) es un musician e compositor barròc natiu d'Auvèrnhe, actiu a Periguers, Rènnas e Lion. A editat mantes obratges de musica.
Josèp Valeta de Montinhi

**Josèp Valeta de Montinhi** (*Joseph Valette de Montigny* en francés) (Besièrs, 3 de març de 1665―Tolosa, 4 d'octobre de 1738) foguèt un compositor barròc lengadocian dels sègles XVII e XVIII.

## Nòtas e referéncias
Estève Molinièr

**Estève Molinièr** (*Étienne Moulinié* en francés) foguèt un compositor barròc lengadocian nascut lo 10 d'octobre de 1599 a Lauran, e mòrt entre febrièr e novembre de 1676.
Guillaume Poitevin

**Guilhèrme Peitavin** (Borbon (Bocas de Ròse), 2 d'octobre de 1646―Ais de Provença, 26 de genièr de 1706) foguèt un compositor barròc provençau.
Joseph-François Salomon

**Joseph-François Salomon** (Tolon, abriu de 1649―5 de març de 1732) foguèt un compositor barròc provençau.
Joseph-Barnabé Saint-Sevin L'Abbé

**Joseph-Barnabé Saint-Sevin L'Abbé** (Agen, 11 de junh de 1727―París, 25 de julhet de 1803) foguèt un violonista e compositor barròc agenés.
Pierre Saint-Sevin

**Pierre Saint-Sevin** dit **L'Abat l'ainat** (Bordèu, 1 de mai de 1695―París, mai de 1768) que ho un violoncelista e compositor barròc bordalés.
Bartomieu Beulaiga

**Bartomieu Beulaiga** (*Barthélémy Beaulaigue* [Beaulegue] en francés) (ca. 1544 - ?) siguèt un musician e compositor probablament provençau de la Renaissença, actiu a Marselha.
Miquèl Ferrièr

**Miquèl Ferrièr** (*Michel Ferrier* en francés) es un musician e compositor carcinòl (nascut a Caors) del sègle XVI, dont las òbras son estadas publicadas a Lion e París en 1559 e 1568.
Pèire Davantés l'ainat

**Pèire Davantés l'ainat**, dich **Antesignanus** (Rabastens de Bigòrra, 1525―Genèva, 31 d'agost de 1561) es un umanista, musician e compositor actiu a Lion e Genèva al mièg del sègle XVI.
Nicolas de La Grotte

**Nicolas de La Grotte** (neishut vèrs 1530 e mòrt vèrs 1600) qu'ei un compositor, organista e jogador d'espineta actiu en França (a París e Tors) e Navarra (a Pau) dens la segonda mieitat deu . Segon son nom de familha, qu'èra probablament pas originari d'Occitània.
Lewis Capaldi

**Lewis Capaldi** es un cantaire escocés anglofòn, tanben musician, autor e compositor, nascut lo 7 d'octobre de 1996 a Glasgow (Escòcia).

Comença d'aver de succès en 2018, puèi en 2019 se classa primièr dels palmareses britanics e americans ambe son [single](https://fr.wikipedia.org/wiki/Single_(musique)) *Someone You Loved*.

## Cançons mai conegudas (en [[Occitània]])
* *Someone You Loved* (2018)
* *Before You go* (2020)
* *Hold Me While You Wait* (2021)
* *Forget Me* (2022)
* *Wish You The Best* (2023)

## Referéncias
Joan de Maletti

**Joan de Maletti** [Maletty] (nascut a Sant Maissemin) es un compositor provençau actiu pendent lo darrier tèrç dau sègle XVI, puslèu en Occitània.
Enric Ièr d'Anglatèrra

**Enric Ièr d'Anglatèrra** (vèrs 1068 – 1èr de decembre de 1135), foguèt rei d'Anglatèrra de 1100 a sa mòrt e tanben duc de Normandia de 1106 a sa mòrt. Quatren filh de Guilhèm lo Conquistaire e de sa molhèr Matilda de Flandra, recebèt una educacion en latin e dins las arts liberalas pendent son enfància.
Astás

**Astás** es un vilatge de la parròquia de Mouguías al *conceyu* (comuna) asturian de Coaña. Se trapa a cinc quilomètres de Coaña e sa nautor mejana es de 59 mètres dessús lo nivèl de la mar.

## Referéncias
Blondie

**Blondie** es un grop anglofòn american de ròck, originari de Nòva York (Estats Units). Es estat format en 1974 per la cantaira Deborah Harry e lo guitarrista Chris Stein. **Blondie** mescla mantuns estilis musicals, integrant d'elements del disco (*Heart Of Glass*, *Call me*), de la pop (*Atomic*), del rap (*Rapture*), quitament del reggae : lo fach qu'aquel grop sortisca del modèl estandard del ròck fa que ven a la fin de las annadas 1970 l'un dels grops emblematics del moviment new wave.

**Blondie** se separa après la sortida de son seisen album estúdio, *The Hunter* en 1982, puèi se reforma en 1997 e retròba quitament de succès ambe lo single *Maria* en 1999. 

**Blondie** a vendut mai de 40 milions d'albums dins lo monde. Demest lors títols mai coneguts, se pòt citar *Heart of Glass*, *Denis*, *Rapture*, *Call Me* o encara *Atomic*.
Tamara Karsavina

**Tamara Platonovna Karsavina** (25 de febrier de 1895, Sant Petersborg - 26 de mai de 1978, Beaconsfield) es una dançairitz russa dau sègle XX. Famosa per sa beutat, Karsavina intrèt a l'Escòla Imperiala de Balet de Sant Petersborg e foguèt engatjada, tre 1902, dins lo balet dau teatre Mariinsky. En 1909, foguèt recrutada dins lo balet creat per Sèrgi Diaghilev (1872-1929). Estar de la dança classica de la premiera partida dau sègle XX, quitèt Russia en 1918 au començament de la guèrra civila. S'installèt a Londres onte se consacrèt a l'ensenhament e a la creacion de l'Acadèmia Reiala de Dança. Ne'n foguèt vice-presidenta de 1930 a 1955. Publiquèt tanben plusors obratges tecnics.

## Liames intèrnes

* Balet.
* Dança.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Lyane Guillaume, *Moi, Tamara Karsavina : vie et destin d’une étoile des Ballets russes*, Le Rocher, 2021
* **[[anglés|(en)]]** Arnold Haskell, *Tamara Karsavina*, Forgotten Books, 2018.

## Nòtas e referéncias
Acid acetic

[thumb|right|Representacion de la [molecula d'acid acetic.]]

L’**acid acetic** ò **acid etanoïc** es un acid carboxilic de formula bruta C2H4O2 e de formula semidesvolopada CH3–CO–OH. Es un acid feble, de pKa egau a 4,76, qu'es lo constituent principau dau vinagre après l'aiga. Obtengut tre l'Antiquitat gràcias a de procès de destillacion dau vinagre, es lo premier acid industriau conegut. A l'estat pur, es una substància inflamabla e fòrça corrosiva per lei teissuts biologics. A d'aplicacions nombrosas coma solvent, coma matèria premiera per fabricar d'autrei substàncias, coma additiu alimentar ò coma agent desinfectant. Es ansin un dei produchs pus fabricats e pus utilizats per l'industria quimica modèrna.

## Nomenclatura

Lo nom normalizat de l'acid acetic, segon lei règlas de l'IUPAC, es « acid etanoïc ». Pasmens, s'es pas inexistent dins la literatura scientifica e tecnica, aqueu tèrme es mens utilizat que lo nom triviau. Aquò es frequent per la màger part dei substàncias qu'èran ja conegudas avans l'aparicion de la quimia modèrna. Lo tèrme « acetic » vèn dau latin *acetum* que designava lo vinagre. En Occitània, es tanben possible de trobar « acid etilic » qu'es probablament eissit dau francés *acide éthylique*. L'apelacion « acid acetic glaciau » designa de solucions puras – fòrça corrosivas – d'acid acetic.

## Annèxas

### Liames intèrnes

* Acid.
* Vinagre

### Bibliografia

### Nòtas e referéncias
Bauhaus

**Bauhaus** es un grop de ròck gotic anglés originari de Northampton, en Anglatèrra. 

**Bauhaus** es estat fondat en 1979 pel cantaire Peter Murphy ambe tres autres estudiants en art coma el, *Daniel Ash* a la guitarra e al saxofòn, *David J* a la bassa, e *Kevin Haskins* a batariá. Prenon dins lor musica e sus l'empont una fòrma de teatralitat, a la faiçon de David Bowie. 

Lor primièr [single](https://fr.wikipedia.org/wiki/Single_(musique)) *Bela Lugosi's Dead* sortís en 1979, e lor cançon mai coneguda en Occitània se titola *She's In Parties* (1983). Lor primièr album *In the Flat Field* pareis en 1980. Sus l'album *Mask* en 1981, la paleta musicala de **Bauhaus** s'esten ambe d'elements reggae. Se separan en 1983 en seguida d'un concèrt balhat a Londres (Anglatèrra) al *Hammersmith Palais*, pr'aquò se son reformats en 2005. 

Demest las influéncias màgers de **Bauhaus**, a part David Bowie, se pòt citar los grops pòst punk anglés de la periòda 1977-1979 coma Siouxsie and the Banshees e Joy Division.

## Discografia
* 1980 : *In the Flat Field* 
* 1981 : *Mask* 
* 1982 : *The Sky's Gone Out* 
* 1983 : *Burning from the Inside* 
* 2008 : *Go Away White*

## Referéncias
Ace of Base

**Ace of Base** es un grop de musica pop suedés anglofòn de Göteborg (Suècia). Lo grop es a l'origina compausat d'Ulf « Buddha » Ekberg e dels fraires e sòrres Jonas « Joquèr » Berggren, Malin « Linn » Berggren e Jenny Berggren. 

Fòrça popular dins las annadas 1990 en plena periòda eurodance (estili al qual son pr'amor d'aquò associats), **Ace of Base** a sortit quatre albums estúdios entre 1993 e 2002, venduts a mai de 40 milions d'exemplars a travèrs lo monde, fasent d'eles l'un dels grops suedeses mai celèbres de tostemps ambe ABBA, Roxette e Europe, e l'un dels mai emblematics de las annadas 1990.

En seguida de la partença de la cantaira Malin « Linn » Berggren en 2007, lo grop continua a balhar una seguida de concèrts sonque coma trio en Euròpa e en Asia entre 2007 e 2009.

Jenny Berggren anóncia a son torn en novembre de 2009 sa partença definitiva del grop per menar una carrièra sòlo. 

La meteissa annada, Jonas e Ulf engatjan alavetz doas novèlas cantairas, Clara Hagman e Julia Williamson, puèi sortisson l'album *The Golden Ratio* en setembre de 2010. Lo grop se torna nomenar **Ace.of.Base** lo temps d'un album.

Demest los tubes màgers de **Ace of Base**, se pòt citar *All that she wants* en 1993 (n°2 en França, n°1 al Reialme Unit), *Happy Nation* en 1993 tanben (n°1 en França), *The sign* en 1994 (n°1 als Estats Units) o encara *Beautiful life* en 1995.

## Cançons mai conegudas
* *All that she wants* (1993)
* *Wheel of fortune* (1993)
* *Happy Nation* (1993)
* *The sign* (1994)
* *Don't turn around* (1994, represa de Aswad)
* *Living in danger* (1994)
* *Lucky Love* (1995)
* *Beautiful life* (1995)
* *Never gonna say I'm sorry* (1996)
* *Life is a flower* (1998)
* *Cruel summer* (1998, ambe Alliage, represa de Bananarama)
Christopher Luxon

**Christopher Mark Luxon** (; Ōtautahi, 19 de julhet de 1970) es un politician e òme d'afars neozelandés, primièr ministre de Nòva Zelanda dempuèi novembre de 2023. Es egalament cap del Partit Nacional Neozelandés dempuèi 2021 e deputat de l'electorat de Botany dempuèi las eleccions generalas de 2020.

## Nòtas e referéncias
Garnagués

**Garnagués** es una encontrada situada a l'entorn de Bèlpuèg, sa capitala tradicionala, e de Garnac, lòc a un km al nòrd de Bèlpuèg. Garnagués es comprés dins los departaments d'Aude, d'Arièja e de Nauta Garona.

## Geografia
Garnagués es un pichon país situat entre las aigas d'Arièja e d'Erç Viu .
Lo Garnagués correspondriá a quicòm près a la plana de Pàmias De formacions alluvialas ancianas i son presentas, tanben de rèstas de terrassas, coma la tuca de de Montaut .

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *In pago Tolosano, in ministerio Agarnaguense* en 968, *Agarnaguense* en 1002, *Agarnages* en 1034, *Guarnaguesium* en 1289, *Guarnesium* en 1316, *Garnaguesium, senescallie Tholosane* en 1398, *Garnaguès* en 1579, *Garnageois* en 1673 . 
I a una idèa que, estant que *Garnagués* ven del nom de Garnac, la grafia *Aganagués* [e *Agarnagués*] seriá fautiva ; mes, las fòrmas pus ancianas admeton un *a-* inicial e una aferèsi es un fait banal, mai que mai a l'epòca que los noms geografics portavan pas l'article coma ara : *Aganagués* se confond aisidament ambe *a Ganagués*. Per çò qu'es de l'èrra, absenta, avèm pas de fòrmas ancianas per *Garnac* abans 1161 e s'agissiá, non del lòc, mes de l'abat de *Garnicia* , signe tanben que l'aglomeracion de Garnac, en concurréncia ambe la de Bèlpuèg, situada a un km, aviá dejà perduda tota importància. Cossí que siá, avèm pas una sola mencion sense *-r-* dins las fòrmas ancianas fornidas per Antòni Savartés.

## Istòria
Garnagués dependiá del *pagus Tolosanus* e tirava son nom de Garnac. Son caplòc èra Bèlpuèg. Garnagués formèt en primièr un archidiaconat de la diocèsi de Tolosa : *archidiaconatus Agarnanensis* en 1077. Venguèt après archipreirat de la diocèsi de Pàmias [creada en 1295] : *archipresbyter Garnaguesii de Appamiensis diocesis* en 1300. En 1318, foguèt plaçat dins la diocèsi de Mirapeis, ambe Gaudièrs (Arièja, a 4 km al sud-oèst de Bèlpuèg) per caplòc .

## Véser tanben
* Bèlpuèg

## Nòtas
Massa solara

La **massa solara**, generalament notada M_{\odot}, es una unitat de massa utilizada en astronomia per exprimir la massa d'objèctes celestiaus importants coma leis estèlas, leis amàs estellars, lei galaxias ò leis amàs de galaxias. Sa valor foguèt fixada en 2011 a (1,988 4 ± 0,000 2) × 1030 kg.

## Liames intèrnes

* Massa.
* Massa terrèstra.
* Massa joviana.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Richard Taillet, Pascal Febvre e Loïc Villain, intrada « masse solaire », *Dictionnaire de physique*, Brussèlas, De Boeck Université, 2009, 2 edicion.

## Nòtas e referéncias
Claudia Rodríguez de Guevara

**Claudia Rodríguez de Guevara** es una contaira e una femna politica del Salvador, presidenta de la Republica per interim dempuèi lo 1èr de decembre de 2023.

## Nòtas e referéncias
Yazoo

**Yazoo** es un duò anglés eissit del movement new wave, del sosgenre synthpop. **Yazoo** es estat format a Basildon (Anglatèrra) en abril de 1982 per *Vince Clarke*, qu'es de'n primièr estat l'un dels sòcis fondators del grop Depeche Mode, ambe la cantaira (d'origina francesa per son paire) *Alison Moyet*, una jova punk a la votz prigonda.

*Alison Moyet* e *Vince Clarke* se son encontrats en 1981 dins un estanquet. *Alison Moyet* jogava ambe son grop mentre qu'a n'aquel moment, *Vince Clarke* ja s'alunhava de Depeche Mode. Lo duò se fòrma oficialament a la debuta de l'annada 1982. Obtenon lèu un primièr gròs succès al Reialme Unit ambe la cançon *Only You*. Demest los autres títols mai coneguts de **Yazoo**, se pòt citar tanben *Situation* (quitament sortit dins las annadas 1980, qu'es estat tornarmai un tube en 1991), e sustot *Don't go* (fin 1982), qu'es probablament lor títol mai conegut. 

Se separan pasmens còp-sèc en 1983, mas se reforman ocasionalament, en 2008 per exemple an balhat qualques concèrts. Entre temps, *Vince Clarke* a fondat ambe lo cantaire *Andy Bell* lo grop Erasure en 1985.

## Cançons mai conegudas
* *Only you* (1982)
* *Don't go* (1982)
* *The other side of love* (1983)
* *Nobody’s diary* (1983)
* *State farm* (1983)
* *Situation* (1991)
Alliage

**Alliage** èra un grop de pop francés compausat de quatres joves cantaires, *Brian Torres*, *Roman Lata Ares*, *Quentin Elias* e *Steven Gunnell*. Son estats a la fin de las annadas 1990 l'un dels grops franceses mai emblematics de la mòda dels *boys band* (apogèu en França entre 1996 e 2000) còsta 2Be3, G-Squad, e Poetic Lover. 

Lo grop èra compausat d'una mescla de cantaires de mantunas originas, de Corsega, espanhòla, argeriana e anglesa, çò qu'explica lo nom de scèna (aliatge, mescla). Mantunas de lors composicions son tanben mesclas de lengas, l'espanhòl e lo francés coma dins *Baila*, lor primièr tube a la fin de l'annada 1996 (classat n°2 en França), l'anglés e lo francés dins *Lucy* en 1997 etc.

Al som de lor popularitat en 1997 e 1998, **Alliage** enregistra alavetz de títols ambe de grops coneguts internacionalament coma lo *boys band* irlandés Boyzone (*Te Garder Près de Moi*) o lo grop suedés Ace of Base (*Cruel Summer*). A la fin de l'annada 1998, publican tanben una represa de *Je l'aime à mourir* de Francis Cabrel : aquel títol serà lor darrièr vertadièr gròs tube. 

**Alliage** se separa en 2000. 

Lo paure *Quentin Elias* defuntèt a 39 ans solament lo 25 de febrièr de 2014.

## Cançons mai conegudas
* *Baila* (1996)
* *Lucy* (1997) 
* *Le temps qui court* (1997, adaptacion francesa de *Could It Be Magic* de Barry Manilow, sus un aire de Frédéric Chopin)
* *Te Garder Près de Moi* (1997, ambe Boyzone)
* *Je sais* (1998)
* *Cruel summer* (1998, represa de Bananarama, ambe Ace of Base)
* *Je l'aime à mourir* (1998, represa de Francis Cabrel)
Nombre de massa

Lo **nombre de massa**, generalament notat **A**, es un tèrme utilizat en fisica e en quimia per designar lo nombre de nucleons (protons e neutrons) que constituïsson lo nuclèu d'un atòm. Per exemple, l'oxigèn-16 es compausat de 8 protons e de 8 neutrons : son nombre de massa es egau a 16. Aqueu nombre es tanben important dins la representacion de plusors fenomèns radioactius qu'entraïnan de transformacions de nuclèus atomics tot en conservant la valor iniciala dau nombre de massa dei particulas implicadas.

Au nivèu dau vocabulari, dos nuclèus aguent de nombres de massa diferents mai de nombres de protons identics son dichs isotòps. Dos nuclèus aguent de nombres de massa identics mai de nombres de protons diferents son dichs isobars.

## Liames intèrnes

* Isotòp.
* Nucleon.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Derivada

En matematicas, la **derivada** d'una foncion mesura l'amplor dau cambiament de la valor de la foncion (valor de sortida) a respècte d'un pichon cambiament de son argument (valor d'intrada). Es un otís fondamentau dau calcul infinitesimau que foguèt aprochat per plusors figuras majoras de l'istòria dei sciéncias coma Arquimèdes (287-212 avC) ò Pèire de Fermat (1601-1665). Sa formalizacion vertadiera foguèt l'òbra d'Isaac Newton (1642-1726) e de Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716) a la fin dau sègle XVII. La derivada es rapidament venguda un concèpte centrau dins la modelizacion matematica dei fenomèns fisics, especialament dins lei sciéncias duras que l'utilizan dins mai d'una lèi fondamentala.

Dins lei matematicas modèrnas, la derivada d'una foncion *f*(*x*) es generalament notada f'(x) ou \frac{{\mathrm d} f}{{\mathrm d} x}(x). Pasmens, certanei disciplinas preferisson d'autrei notacions. Per exemple, en fisica, s'utiliza puslèu \dot f per notar la derivada premiera d'una foncion a respècte dau temps. Es possible de derivar mai d'un còp una meteissa foncion. Dins aqueu cas, lei derivadas successivas son dichas « derivada segonda », « derivada tresena », etc. Enfin, se la nocion de derivada s'aplicava inicialament unicament ai nombres reaus, foguèt pauc a cha pauc estenduda ai complèxes.

## Liames intèrnes

* Eqüacion diferenciala.
* Integrala.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Arenas de Cimiés

Li **Arenas de Cimiés** son lu vestigis d'un anfiteatre roman bastit entre lo 70 e lo 80 apC dins la vila antica de *[[Cemenelum]]*. Si destria per sa talha pichina ( espectators. Restaurat e bessai agrandit durant lo sègle III, foguèt abandonat vèrs lo 350. Foguèt estudiat a partir dau 1866 e classat monument istoric en lo 1965.

## Ligams intèrnes

* *[[Cemenelum]]*

## Bibliografia

* Paul-Marie Duval, « Les fouilles de Cimiez, 1943 », *Publications de l'école française de Rome*, n° 116 « Travaux sur la Gaule »,‎ 1989, pp. 951-1000.

## Nòtas e referéncias
Cigarreta

Una **cigarreta** (var. **cigareta**) es un cilindre de tabac chaplat rotlat dins de papier fin emb, generalament, un filtre a una extremitat. La sieua utilizacion consistisse a l'alumar per inalar lo fum eissit de la combustion. Es probablament apareissuda en Euròpa durant lo sègle XVII. Durant lo sègle XIX, la Revolucion Industriala permetèt l'industrializacion de la sieua fabricacion e es venguda lo mòde de consomacion principal dau tabac. Lo tabac utilizat contèn generalament d'additius per melhorar l'odor e lo gost. Son fum contèn mai de 200 substàncias toxiqui per l'èstre uman e la consomacion de cigarretas es ensinda venguda un problema de santat publica dins mai d'un país car favoriza l'aparicion de càncers e aumenta lo risc de malautias cardiovasculari. Lu megòts son finda una causa de pollucion environamentala duradissa.

## Ligams intèrnes

* Càncer.
* Megòt.
* Tabac.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Tabac de tropa

Lo **tabac de tropa** (var. **tabat de tropa**) es lo nom donat a la qualitat de tabac utilizada per fabricar li cigarretas que faían partida de la racion dei soudats de l'armada francesa dau sègle XVII a la fin dau sègle XX. Permetia de mantenir lo morau dei tropas mas favorizèt l'expansion dau tabagisme en França e en Occitània. Per extension, lo tèrme designa li racions de tabac donadi segon un modèle similar dins d'autri armadas.

## Ligams intèrnes

* Cigarreta.
* Tabac.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Casteu de l'Anglés

Lo **Casteu de l'Anglés** es un edifici monumental bastit a l'èst de Niça entre lo 1856 e lo 1858 per lo coroneu anglés Robert Smith (1787-1873). Inspirat per l'arquitectura mogòla, marca l'aparicion de casteus d'estiles exotics dins la region durant la segonda mitat dau sègle XIX. Es classat monument istoric despí lo 2000.

## Ligams intèrnes

* Empèri Mogòl.

## Bibliografia

* Didier Gayraud, *Belles demeures en Riviéra 1835-1930*, Éditions Giletta, 2005.

## Nòtas e referéncias
Disulfure de carbòni

Lo **disulfure de carbòni** (ò **sulfure de carbòni**) es un compausat quimic de formula bruta CS2. A l'estat pur e dins li condicions normali de pression e de temperatura, es un liquide volatile e incolòre que tèn una odor eterea leugiera. Totun, es sovent contaminat per d'autru compausats sofrats que li donan una coloracion jaunastra e una odor desagradiva. Es un solvent cancerigène e fòrça toxica qu'es utilizat en quimia per dissòlver lo sofre, lo fosfòre blanc, lo selèni e l'iòde. Es finda utilizat coma intermediari de sintèsi dins la fabricacion de compausats organics sofrats coma d'agents de vulcanizacion, de produchs farmaceutics e de produchs fitosanitaris.

## Ligams intèrnes

* Dioxide de carbòni.

## Bibliografia

* N. Bonnard, T. Clavel, M. Falcy et al., « Disulfure de carbone - Fiche toxicologique no 12 », INRS, 2013.

## Nòtas e referéncias
Marsupilamí

## Marsupilami
Lo marsupilami es un animal imaginari creat per André Franquin en 1952, dins la seria Spirou e Fantasio, abans d'accedir a sa pròpria seria, e d'aparéisser dins una autra seria derivada, Gaston. Es dotat d'una fòrça herculéenne e d'una coa prensila desmesurada aital coma de totas menas de particularitats fisicas e comportamentalas, desveladas al fil dels albums. 

## Nomenclatura
Franquin a descrich lo marsupilami, en 1952, en li atribuïssent lo pseudo-nom scientific de Marsupilamus fantasio, la ficcion volent que Fantasio aja lo primièr botat man sus aquel animal. Son nom es derivat dels mots franceses marsupial, pilou-pilou (un personatge de Popeye) e amic. En 1987, Franquin demanda a Alain Quintart, cap del servici educatiu a l'Institut reial de las sciéncias naturalas de Belgica, de balhar un nom scientific valid al marsupilami. En efièch, los noms qu'èran estats balhats èran pas valids segon lo Còdi internacional de nomenclatura zoologica (article 13). Tanben lo zoologista Alain Quintart a (per galejada) publicat en 1989 una descripcion scientifica del marsupilami, que nomma Marsupilami franquini Quintart, 1989 e en fach un membre de la sosclassa de las monotrèmes. L'a completada per un segond article en 1992. Aquela burla es estada indexada coma una diagnose valida per la plan seriosa Zoological Society of London.

Dins l'album Houba Banana, publicat en 1997, Batem e Franquin reprenon lo nom Marsupilami franquini, en indicant, sens o nommar, que l'especialista mondial del marsupilami se tròba al Musèu de las sciéncias naturalas a Brussèlas.

Los monotrèmes fossils son estats estudiats per Pascal Tassy, professor emerit al Museum nacional d'istòria naturala a París. En 2022, balha dins un article son acòrdi sus la procedura utilizada per establir lo nom Marsupilami franquini Quintart, 1989. Puèi, presenta un cladogramme dels « Mammalia e l'oviparité » modificat per i situar del costat dels monotrèmes la soca de las marsupilamis. Mas, senhala tanben la possibilitat que las marsupilamis poirián perfièchament èsser dins lo linhatge dels Thériens.

esquèrra|vinheta|185x185px|Costuma del Marsupilami
Popeye

Popeye es un personatge de ficcion creat per l'american Elzie Crisler Segar en 1929 per son comic strip The Thimble Theatre. Sa primièra aparicion es dins la benda quotidiana del 17 de genièr de 1929. Marin brut e susceptible mas generós e leial, dotat d'una fòrça extraordinària, es vengut l'un dels personatges emblematics de la cultura populara americana en seguida de las adaptacions en dessenh animat a partir de 1933. Dins la màger part dels païses del mond, es dins lo domeni public
Campionats del mond de velocitat mòto

Los Campionats del mond de velocitat mòto regropan las corsas de mòtos sus circuit del nivèl mondial en Grand Prèmi. Son organizats jos l'egida de la Federacion internacionala de motociclisme (FIM). Al contra dels autres campionats, totas las maquinas en competicion son de prototips (solas las Moto2 son dotadas d'un motor comun a totas las equipas, fornit per Triumph).

Actualament, existís quatre categorias en Grands Prèmis mòto : la categoria màger lo MotoGP, la categoria Moto2, la categoria Moto3 e la categoria MotoE.
Patrick Hernandez

**Patrick Hernandez** es un cantaire francés, d'origina espanhòla per son paire e italiana per sa maire, nascut còsta París lo 6 d'abril de 1949 al Blanc-Mesnil (França).

A conegut una capitada mondiala ambe un títol disco cantat en anglés, *Born to Be Alive*, enòrme tube en 1979. 

Après aver passat son enfança entre Anjau e la region parisenca, cap a sos 19 ans, partís viure en Occitània, dins lo Lemosin, ont jòga coma musician dins los bals a Peirigús e a Limòtges ; enregistra quitament ambe son grop de l'epòca a Brussèlas (Belgica) en 1975 un album de catòrze cançons contenent ja una version ròck de *Born to Be Alive*. Aquel album a pas cap de capitada, e lo grop de **Patrick Hernandez** se separa de caps 1978. Demorant totjorn dins Peirigòrd, ven alavetz elevaire de vedèls. 

Per astre, un jorn lo productor musical *Jean Vanloo*, esponsorizat per *Marcel De Keukeleire*, director de las *Edicions Elver*, li demanda de lo rejónher a Mouscron, en Belgica, per trabalhar amassa. Enregistra alavetz tornarmai a l'estúdio *D.E.S*, dins un adobament de *Guy Del*o, supervisat per *Jack Say* (lo proprietari de l'estúdio), una version novèla de son títol *Born to Be Alive*, aqueste còp dins un estili disco. Aquela version comença d'obtenir una gròssa capitada tre 1978 en Itàlia. *Born to Be Alive* es alavetz publicat en França en 1979, ont ven un tube, e dintra quitament dins los palmareses al Reialme Unit e als Estats Units, venent aital una capitada mondiala del disco.

Per l'anecdòta, al moment de causir de dançairas per promòure sa cançon sus scèna, **Patrick Hernandez** audiciona entre autres a París una jova americana, mas que serà pas interessada fin finala per participar a l'espectacle, avent agut d'autras proposicions mai interessantas coma vedeta principala. Aquela dançaira, Madonna Louise Ciccone, vendrà fòrça celèbra coma cantaira pop dins las annadas 1980 jol nom de scèna de Madonna (son prenom vertadièr).
Maxime Le Forestier

**Maxime Le Forestier**, de son nom vertadièr **Bruno Le Forestier**, nascut lo 10 de febrièr de 1949 a París (França), es un cantaire francés, tanben autor e compositor.

Ven fòrça celèbre en França a partir de 1972 ambe de cançons vengudas cultas coma *San Francisco*, *Mon frère* o *Éducation sentimentale*, tiradas de son primièr album estúdio que s'es vendut a mai d'un milion d'exemplars. Una capitada tala capvath la societat francesa qu'es estat qualificat de còps de « cantaire generacional », de tot biais es considerat coma l'un dels cantaires franceses emblematics del movement hippie dins las annadas 1970. Es estat tornarmai un cantaire de primièr plan en França en 1988 gràcias a la capitada de son album *Né quelque-part*, ambe en particular un còp mai dos tubes venguts cultes en França, *Né quelque-part* e *Ambalaba*.

A tanben représ quasi totas las cançons de Georges Brassens. 

Per l'anecdòta, un mot del tèxte de la version originala de *San Francisco*, sa cançon mai coneguda e que parla de la comunautat hippie, es estat tirat e remplaçat per *enlacés* (enlaçats) pr'amor qu'evocava tròp dubèrtament la consomacion de cannabis.

## Cançons mai conegudas
* *Mon frère* (1972)
* *Éducation sentimentale* (1972)
* *La rouille* (1972)
* *San Francisco* (1972)
* *Dialogue* (1973)
* *Saltimbanque* (1975)
* *La chanson du jongleur* (1976)
* *Grand match de blues à Mineville* (1981)
* *Les jours meilleurs* (1983)
* *Né quelque-part* (1988)
* *Ambalaba* (1988)
* *La visite* (1989)
* *Bille de verre* (1991)
* *Sagesse du fou* (1992)
* *Passer ma route* (1995)
* *Chienne d'idée* (1996, ambe Vanessa Paradis)

## Referéncias
Marc Cerrone

**Marc Cerrone**, o mai simplament **Cerrone**, nascut còsta París lo 24 de mai de 1952 a Vitry-sur-Seine (França), es un compositor e musician francés d'origina italiana. Es estat l'un dels grand noms del genre disco a la fin de las annadas 1970.

Per sos dotze ans, sa maire, Liliane Cerrone, li ofrís una batariá. Coma bataire, reivindica d'èsser influenciat pel rhythm and blues d'Otis Redding o la musica de Chicago, Cream, Jimi Hendrix e Santana. 

En 1972, **Cerrone** fonda lo grop **Kongas**, que va durar quatre ans. Es remarcat per Eddie Barclay qu'o fa jogar al club de Sant Tropetz « Le Papagayo », puèi li fa signar un contracte li permetent d'enregistrar son primièr single *Anikana-O* en novembre d'aquela meteissa annada. 

Ambe l'ajuda de son amic Raymond Donnez qu'a un estúdio d'enregistrament sus l'avenguda de l'Armada-Granda a París, realiza una maqueta a la debuta de l'annada 1976. Pasmens, **Cerrone** tròba qu'es melhor de far un album dins los estúdios de Londres en Anglatèrra. I enregistra *Love in C Minor*, un tròç d'una quinzena de minutas, tròp long per las ràdios, compausat de batariá, ambe la gròssa caissa mesa endavant, e d'una pista sonòra eissida d'un film pornografic american. Cap d'ostal de disques lo vòl pas engatjar, alavetz paga el meteis lo prètz de l'enregistrament, puèi distribuís qualques exemplars del disc a sas coneissenças.

Per astre, *Champs Disques* manda a Nòva York als Estats Units un carton de sos disques al lòc d'exemplars de disques de Barry White pr'amor que defectuoses. Lo distributor lo fa alavetz escotar a de discjòqueis, e es aital que lo títol comença de passar en ràdio e en discotèca. Quand **Cerrone** n'es informat, se precipita als Estats Units e capita de se far engatjar per *Ahmet Ertegün*. Fin finala, *Love in C Minor* es una gròssa capitada, recompensada d'un *Grammy Award* als Estats Units en 1976. **Cerrone** s'installa alavetz a Nòva York.

En 1976 comença tanben una collaboracion ambe *Alain Wisniak*, ambe qui va coescriure e far mantuns albums : *Cerrone's paradise*, *Supernature*, *Cerrone V Agelina*, *Cerrone VI Panic*, *Cerrone VIII Back Track*. Recep fòrça instruments en present coma un *ARP Odyssey* e experimenta per trobar lo son que l'interèssa.

L'annada seguenta son *Grammy Award*, sortís dos albums. Son segond album, *Cerrone's paradise*, realizat en febrièr e març de 1977, coneis un pauc mens de capitada que lo primièr. Pasmens, lo tresen, *Supernature (Cerrone III)*, portat pel single eponim (*Supernature*) que demòra son mai gròs tube, e *Give me Love*, la benda originala del filme francés Brigade mondaine, es una capitada enòrma, ambe dètz milions de disques venduts. *Supernature* es atal vengut l'un dels grands imnes del disco.

En 2001, collabòra ambe lo discjòquei francés Bob Sinclar que publica l'album *Cerrone by Bob Sinclar*.
Palais dei Dògas

Lo **Palais dei Dògas** es un palais venecian situat sus la plaça Sant Marc. Luòc de residéncia oficiau dei dògas e de representacion deis institucions majoras de la Republica de Venècia, es un edifici bastit a partir de 1340 per remplaçar un palais precedent destruch per un incendi a la fin dau sègle X. Lei trabalhs principaus foguèron acabats vèrs 1365. Una renovacion importanta aguèt luòc a la fin dau sègle XVI après un incendi en 1577. Lo bastiment finau mèscla donc leis arquitecturas dau periòde gotic e de la Renaissença. D'artistas majors, coma Tintoretto, Palma lo Jove e Paolo Veronese, participèron a sa decoracion.

Lei dògas de Venècia i demorèron fins a 1797. Après la disparicion de la Republica, lo bastiment aguèt d'autrei ròtles. Per exemple, assostèt una partida de la Biblioteca Marciana. A la fin dau sègle XIX, lo govèrn italian comencèt de lo restaurar. Uei, es un centre important dau torisme venecian.


Fichièr:(Venice) Doge's Palace facing the sea.jpg|
Fichièr:Doge's Palace Courtyard BLS.jpg|
Fichièr:Courtyard of the Doge's Palace (Venice) - Scala dei giganti - Lion of Saint Mark.jpg|
Fichièr:(Venice) Jacopo Tintoretto - Gloria del Paradiso - Sala del Maggior Consiglio.jpg|
Fichièr:Veronese-Triomphe de Venise.jpg|


## Liames intèrnes

* Republica de Venècia.
* Venècia.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Luigi Serra, *Le Palais des Doges de Venise*, Roma, La libreria dello Stato, 1952.

## Nòtas e referéncias
Giovanni Battista Moroni

**Giovanni Battista Moroni** (Albino, c. 1525 - Bergamo, 5 de febrièr de 1578) es un pintor italian manierista de la Renaissença. Es tanben nomenat Giambattista Moroni. Conegut per sos retrachs realistas, es considerat coma un dels mai grands pintors de retrachs del sègle XVI en Itàlia.
L'Affaire Louis' Trio

**L'Affaire Louis' Trio** èra un un trio francés de pop creat en 1982 a Lion (França), qu'èra al som a la fin de las annadas 1980 e a la debuta de las annadas 1990.

Los tres sòcis fondators del grop, totes d'origina lionesa, son lo cantaire **Hubert Mounier** (escaissat *Cleet Boris*), tanben autor de bendas dessenhadas, nascut lo 21 de setembre de 1962, mòrt lo 2 de mai de 2016, **Vincent Mounier** (escaissat *Karl Niagara*), nascut lo 7 de febrièr de 1967, e **François Lebleu** (escaissat *Bronco Junior*), nascut lo 13 d'octobre de 1965 e mòrt lo 19 de decembre de 2008.

Après un pichon succès pel tròç *Ce soir* en 1986, lo grop obten un primièr [tube](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) vertadièr en França pendent l'estiu de 1987 ambe lo títol *Non tout mais pas ça* puèi còp sec empòrta la *Victòria de la musica* de la « revelacion varietats masculina » ambe son primièr album, *Chic planète*. Lo 45 torns *Chic planète* es publicat a la tota fin de l'annada 1987 e ven un gròs tube festiu en França a la debuta de l'annada 1988. 

En 1993, **L'Affaire Louis' Trio** torna al primièr plan ambe l'album *Mobilis in mobile* gràcias al [single](https://fr.wikipedia.org/wiki/Single_(musique)) eponim qu'es tornarmai un [tube](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)). Mas en seguida lor succès declinarà : aital, la baissa de popularitat del grop e la lassièra fan que **L'Affaire Louis' Trio** se separa en 1998.

## Discografia
* 1987 : *Chic planète* 
* 1988 : *Le Retour de l'âge d'or* 
* 1990 : *Sans légende* 
* 1993 : *Mobilis in mobile* 
* 1995 : *L'Homme aux mille vies* 
* 1997 : *L'Affaire Louis Trio (Europium 97)* 

## Cançons mai conegudas
* *Ce soir* (1986)
* *Non tout mais pas ça* (1987) 
* *Chic planète* (1987)
* *Bois ton café* (1988)
* *Il y a ceux* (1988)
* *Succès de larmes* (1989)
* *Chacun de son côté* (1990)
* *Nous, on a tout* (1991)
* *Mobilis in mobile* (1993)
* *Loin* (1993)
* *Le capitaine* (1993)
* *L'Homme aux mille vies* (1995)
* *Le meilleur des mondes* (1995)

## Referéncias
Religion comparada

La **religion comparada** es un domeni d'estudi dei sciéncias religiosas qu'estúdia lei diferéncias d'interpretacion dei tèmas e deis idèas comunas ai diferentei religions presentas dins lo monde. A de liames importants amb la mitologia comparada car s'interèssa frequentament a d'objèctes similars coma lei mites e lei practicas espiritualas. Pasmens, analiza egalament lei metafòras religiosas e assaia d'identificar e de descriure lei connexions eventualas entre elei. De mai, la religion comparada pòu estudiar lei diferéncias entre lei rituaus, lei liturgias e leis autreis aspèctes dau culte.

## Liames intèrnes

* Mitologia.
* Religion.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** François Bœspflug e Françoise Dunand, *Le comparatisme en histoire des religions*, Cerf, 1997.

## Nòtas e referéncias
Mau Passet

## Toponimia
*Malpassetum*, 1272 (Arch. municipaus). — *Malum Passetum*, 1296 (ibid.). - *Aqua de Malopasseto*, 1299 (ibid.). — *Mal Paset*, 1326 (ibid.). — *Mal Passet*, 1349 (Arch. de la Major). - *Moupasset* 1696.
Grop 5 de la taula periodica

Lo **grop 5 de la taula periodica**, de còps dich **familha dau vanadi**, es l'ensemble deis elements quimics contenguts dins la cinquena colona de la classificacion periodica deis elements, es a dire lo vanadi, lo niòbi, lo tantal e lo dubni. Son de metaus de transicion que son puslèu electropositius e que pòdon aisament participar a la mesa en plaça de liasons de coordenacion. Lo vanadi a una quimia relativament desvolopada amb la possibilitat de formar de compausats amb leis estats d'oxidacion +II, +III, +IV e +V. Pasmens, leis estats +V son pus estables. Lo niòbi e lo tantal an una quimia quasi unicament basada sus l'estat d'oxidacion +V. Lo dubni es un element radioactiu fòrça instable qu'existís pas dins la natura. Sei proprietats quimicas son mau conegudas.


:


## Liames intèrnes

* Element quimic.
* Taula periodica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Catedrala Sant Nicolau de Niça

La **Catedrala Sant Nicolau de Niça** es un edifici religiós ortodòxe situat a Niça. La sieua construccion foguèt decidida per completar la glèisa Sant Nicolau e Santa Alexandra de Niça qu'èra estada bastida entre lo 1856 e lo 1859, a l'iniciativa de la tsarina Alexandra Fedorovna, per lu besonhs de la comunautat russa de la vila. Totun, l'endrech venguèt pauc a pauc tròp pichin e la construccion d'un edifici pus important foguèt necessària. Ensinda, foguèt construcha la catedrala Sant Nicolau de Niça entre lo 1903 e lo 1912. Es classada monument istoric despí lo 1990.

## Ligams intèrnes

* Cementèri rus de Niça.
* Glèisa Sant Nicolau e Santa Alexandra de Niça.
Eula

## Toponimia
*Ecclesia de Eula*, 9 janvier 1119 (ibid., n° 923). — *Beata Maria de Eura*, 4 aout 1306 (ch. arch. municip.). — *Nostra Donna Deura, 13 mars 1382.* Remarquem lo passatge de /l/ a /r/ dins la forma francesa. Es un biais frequent.
La Barassa

## Toponimia
Bastida *Barassa* < patronim marselhés *Baràs*. Lei bastidas prenon lo nom feminizat dau proprietari.
Bergomal

**Bergomal** (*Bergomà* en piemontés, *Burgumå* en padan normat, *Borgomale* en italian,) es una comuna piemontesa. Administrativament, es dins la província de Coni e la region de Piemont de l’estat italian.

## Istòria
Comprés dins lo comtat d’Alba, ven possession de Bonifaci del Vast (1091), puèi passa als marquésde Ceva (1142), als Del Carretto di Gorzegno (1268), als Falletti d'Alba e als Della Chiesa (sec. XV). En 1631 dintra dins lo domeni dels Savòia. A l’unificacion d’Itàlia la comuna de *Borgomale* es dins lo canton de Dian d’Alba e dins l’arrondiment d’Alba dins la província de Coni.
Argentdoble

**Argentdoble** es una aiga occitana de Menerbés, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia
La font d'Argentdoble es dins la vasta selva domaniala de las Solanas de Nòra, sul penjal sud-èst de la Montanha Negra (extremitat sud-oèst del Massís Central), a l'interior del Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc e a 900 m d'altitud . La longor de son cors es de 37.4 km .
Après qu'a passat jol Canal del Miègjorn, Argentdoble s'escampa dins Aude en riba esquèrra a La Redòrta, a 38 m d'altitud .

Argentdoble travèrsa solament 8 comunas situadas totas dins l'arrondiment de Carcassona e l'ancian canton de Peiriac de Menerbés, de L'Espinacièira (font), Sitor, Caunas de Menerbés, Tròuça, Peiriac de Menerbés, Rius de Menerbés a La Redòrta (jonhent/boca) .

## Idronimia
Las fòrmas ancianas son : *Ribum Argentumdublum* en 791, *Rivus Argentumduplum* en 819, *Argentumduprum* en 821, *Fluvius Argentiduplicis* en 844, *Argenteduplum* en 873, *Argendoble* en 1408, *Argent double* en 1781, etc
*Argentdoble* ven del gallic *Arganto-dubros*, « aiga argentada » de *arganton*, « argent » e *dubron* / *dubra*, « aiga, aigas ». *Arganto-* passa [quasi sistematicament] a *Argento* (meteis sens e meteissa origina indoeuropèa) jos l'influéncia del latin e *dubros*, *dubron* foguèt comprés lèu coma *doble*, quitament se la fòrma de 821 garda un element de son origina.

## Nòtas
Melbourne

**Melbourne** (; en anglés: *Melbourne* ; Boonwurrung/Woiwurrung: *Narrm* o *Naarm*) es una ciutat australiana, capitala de l'Estat de Victòria. Es la vila mai importanta demografica de son estat e la segonda del país après Sydney. Situada sus la baia naturala de Port Phillip amb son centre a ras de l'estuari del flum Yarra, son airal administratiu s'esten sus 9.900 km²

La vila es un dels centres financièrs mai dominants d'Austràlia, e dempuèi 2011 se situa demest las vilas de nivèl de vida mai confortable del mond segon l'Economist Intelligence Unit (EIU). A l'encòp en 2013 l'EIU classifiquèt tanben Melbourne en 4² posicion de las ciutats mai caras internacionalament amassa amb la capitala de Norvègia, Òslo.

Los jòcs olimpics d'estiu de 2032 s'i debanaràn.

## Nòtas e referéncias
Òs (omonimia)

**Òs** que pòt endicar:
* l’Òs, teissut conjontiu solid deu còrs deus èsters umans e de las bèstias
* l’òs de la fruta
* Òs, ua anciana comuna de Bearn, fusionada en 1841 dab Marcelhon dens la comuna d’Òs e Marcelhon.
Marcelhon

**Marcelhon** (*Marsillon* en francés) qu’ei una anciana comuna occitana, en Bearn, fusionada dab Òs en 1841 dens la comuna d’Òs e Marcelhon. Administrativament qu’èra dens lo departament deus Baish Pirenèus, uei Pirenèus Atlantics.
Tièri Ièr

**Tièri Ièr**, nascut entre 485 et 490 e mòrt a 534, es lo filh ainat del rei dels Francs Clodovèu <abbr class="abbr" title="premier"><span class="romain" style="text-transform:uppercase">I</span></abbr>. Pendent lo despartiment del reialme dels francs que seguís la mòrt de son paire, en 511, ereta de Nòrd-èst del regnum Franorum, d'Auvèrnhe e de l'Austrasia, amb Mètz per capitala.

Es egalament apelat Theodoric ; *Theudoricus* en latin, *Theuderich* o *Theutric* en vièlh-francic, de *theut* « pòble » e *ric* « cap, poderós », siá « cap del pòble » o « poderós dins lo pòble ».
DJ Snake

**DJ Snake**, nascut **William Grigahcine** lo 13 de junh de 1986 a París (França), es un discjòquei, compositor, productor e realizator artistic francés per son paire e argerian per sa maire.

*Turn Down for What* es sa primièra capitada internacionala en 2014 (visionat mai d'un miliard de còps sus Youtube). 

En 2015, **DJ Snake** collabòra ambe lo musician Diplo pel [single](https://fr.wikipedia.org/wiki/Single_(musique)) *Lean On*, ambe la cantaira danesa MØ e Major Lazer, un sòci del grop de Diplo. *Lean On* es una capitada colossala capvath lo Monde entièr, ven l'un dels mai gròsses tubes de la decenia, visionat mai de tres miliards de còps sus Youtube.

Son primièr album, *Encore*, es comercializat lo 5 d'agost de 2016 jol labèl *Interscope Records*.

## Discografia
* 2016 : *Encore*
* 2019 : *Carte Blanche*

## Composicions mai conegudas
* *Turn Down for What* (2014, ambe Lil Jon)
* *Lean On* (2015, ambe Major Lazer e MØ)
* *Let Me Love* You (2016, ambe Justin Bieber)
* *Taki Taki* (2018, ambe Selena Gomez, Ozuna e Cardi B)
* *Loco contigo* (2019, ambe J Balvin e Tyga)

## Referéncias
Comtadés

Lo **Comtadés** (la *Comté* en francés) es un soscontrada occitana de Limanha, situada a l'entorn de son chapluòc, Vic la Còmte, en Auvèrnhe.

Segon Derruau, lo Comtadés compren lo territòri de 12 comunas: Sent Júrian de Copelh, Sent Jòrge d'Alèir, La Ròcha Nèira, Milaflors, Sent Mausirí, Vic la Còmte, Parent, Ironde e Beron, Sent Babèl, Saledas, Pinhòu, Las, e Bessiòu.

## Nòtas e referéncias

### Bibliografia
* Persee :  M. Derruau, Le relief de la Comté d'Auvergne