Sais (Tarn)

**Sais ** (*Saïx* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

Lo gentilici es **saissòl, -òla** (*saissol, olo* en nòrma mistralenca).

## Geografia
La comuna es situada sus l'anciana RN 622 a 5 km de Castras, a 45 km d'Albi e a 60 km de Tolosa.
Sus las ribas del riu d'Agot, la comuna se desvelopa sus un païsatge de puèges e planòls sus una superficia de 1379 ha.

## Toponimia
Lo nom *Sais* ven del latin *saxum* que vòl dire « ròc ». La comuna es formada de doas parròquias: Sais e Longaginèsta. I a doncas doas escòlas, dos burèus de vòte, dos ostals dels joves, etc. La cançon de la comuna se ditz *la Saissòla*.

## Istòria
(font :   le petit guide de Saïx ; Gui Viala, *Histoire et histoires de Saïx*)

* Sègle XII: Los benedictins de Castras venguèron senhors de Sais.
* 1317 : Sais passèt de la diocèsi de Tolosa a la de La Vaur.
* 1374 : Sais foguèt pilhat pendent la Guèrra de Cent Ans.
* 1563-1568 : Guèrras de religion, Sais es gaireben tota destroïda
* 1582 : Demolicion del castelar de Sais .
* 1585 : Passatge a Sais de rei de França Enric IV.
* 1730 : Autorizacion balhada a Sais d'aver tres fièra.
* 1787 : Construccion del pont de Sais.
* 1814 : Batalha de Tolosa contra Wellington. Lo marescal Solt se retirèt e passèt a Sais.
* 1850 : Installacion d'una fabrica de taps puèi d'una fabrica textila dins la vòlta d'Agot.
* 1871 : Se comprèt un tambor per la garda nacionala de Sais.
* 1880 : Lo conselh municipal se mostrèt davancièr en votant la gratuitat escolara dins la comuna (abans las leis de 1881) e per que l'ensenhament siá de qualitat, demandèt que los mèstres sián brevetats.
* 1886 : Lo vinhal de Sais es destroït per la filloxèra.
* 1897 : Installacion d'un burèu de pòsta.
* 1923 : Installacion de l'electricitat.
* 1930 : Aigada del sègle.
* 1937 : Installacion de l'aiga potabla.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
Lo borg es compausat de dos vilatges :

* Sais amb sas doas plaças: la plaça Joan Jaurés dominant Agot enrodat de sas vièlhas carrièras, e la plaça del rible, pus modèrna. La glèisa, sus l'ancian castelar es sus la plaça Joan Jaurés.

* Longaginèsta, amb sa plaça occitana e sa glèisa bastida en 1874 mercé als dessenhs de l'arquitècte Barthe. Es fòrça diferenta de la glèisa saissòla.

* Encara mai alunhat, dins los camps saissòls, se trapa lo castèl de Sendrona, domeni existissent dempuèi lo sègle XVII mas sa forma actuala data del sègle XVIII (Monument istoric).

* Alentorn i a qualques colombièrs tipics a Vilaglin, Devèilha, Sendrona, Alarin, Roquèta, e Los Gairauds.

Prèp de Longaginèsta se trapa la Sèrva Ornitologica Naturala de Cambonet de Sòr, e lo centre de leser de las restancas.

* musèu de la Chartrosa (documents dels sègles XVI, XVII e XVIII).

## Personas ligadas a la comuna


Imatge:Saïx (Tarn, Fr) église.JPG|Glèisa de Sais
Imatge:Saïx (Tarn, Fr) église, vitrail par Louis-Victor Gesta.JPG|Glèisa de Sais, veiral per Louis-Victor Gesta
imatge:Saix (Tarn, Fr) vitrail par Louis-Victor Gesta, nr 2.JPG|Glèisa de Sais, veiral per Louis-Victor Gesta
File:Saïx (Tarn, Fr) pigeonnier.JPG|Un colombièr


 

## Veire tanben
### Articles connèxes
* comunas de Tarn

### Ligams extèrnes
* site de la vila
*  Sais sul site de l'Insee

## Nòtas e referéncias