Santa Alària (Cantal)

**Santa Aulalha** [santo au'galio] o **Santa Alària** [santo a'gario] (*Sainte-Eulalie* en francés) es una comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

## Geografia

### Comunas vesinas

 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son * Ecclesia Sanctœ Euladiœ*, en latin, al sègle XII, *Sancta Eulalia*, en latin, en 1464, *Sancta Eulalia Danlarie*, en 1535, *Saincte-Aularie*, en 1597, *Saincte-Aulharie*, en 1610, *Sainct-Halary*, en 1624, *Sainct-Haliers*, en 1646, *Saincte-Aulalie*, en 1654, *Saincte-Halyre*, en 1654, *Saincte-Heullalye*, en 1658, *Saincte-Ullalie*, en 1659, *Saincte-Geulalye*, en 1660, *Saincte-Houlalie*, en 1665, *Saincte-Eulalye*, en 1665, *Saincte-Eulaye*, en 1667, *Sainct-Hilaire, en 1670*, *Sainct-Hilère*, en 1672, *Saincte-Olazeile*, en 1683, *Saincte-Heulalye*, en 1684 ?, *Saincte-Heulalie*, en 1684, *Saincte-Eustache*, en 1688, *Saincte-Eulelie*, en 1690, *Saincte-Eullalie*, en 1695, *Sainte-Ulalye*, en 1702, *Sainte-Eûlalie*, en 1768, *Sainte-Aulleire*, en 1778 ?, *Sainte-Aullair*, en 1778 ?, *Sainte-Olaize*, en 1778. Son de valor informativa inegala : quauques testimònis de *Aulalha*, de *Aulària* (fòrma anciana supausada), encara pus rares de *Alària* (1624), possibilitat d'autras fòrmas occitanas perdudas (*Aulàdia* ? *Aulàsia* ?) e mai que mai de fòrmas latinas o francesas latinizadas, de còps qu'i a prononciadas à l'occitana (1702), confusions, a causa de las fòrmas autenticas qu'an una *r*, amb *Hilarius* o *Illidius* (proximitat de Sant Alire). 
 
La prononciacion seriá dobla : [santo agàrio/augàlio], en grafia espontanèa (veire l'introduccion). Chaldriá verificar se lo *-o* de *santo* es vertadièrament prononciat davant *a-*; es pas l'usatge pus espandit. Seriá donc riscat de transcriure aquelas prononciacions en grafia AFI.

La senta onorada dins lo nom de la comuna es *Sancta Eulalia*, martirizada a Barcelona en 304 (atestacion del sègle XII, *S. Eulalia*). L'elision, segon Dauzat, [en realitat, i a aferèsi, supression de la vocala iniciala del segond mot, remplaçada per la vocala finala del primièr] de *-a* final de *santa* davant la vocala iniciala *E-*, dona **Santa Aulalha* e, pr'amor de l'alteracion de *-l-* intervocalica en naut-auvernhat, lo resultat es la fòrma transcrita [augàlio] (dins la grafia, aquelas alteracions se nòtan pas); per la fòrma [agàrio], i a en mai dissimilacion : la succession de doás *-l-* fai que la segonda es remplaçada per una vocala diferenta, *-r-* (logicament, es après que la primièra *-l* s'alterèt en *-g-*); i a tanben pèrda del diftongue; la fòrma grafica seriá *Alària*.

Grafiar *Eulàlia* la primièra prononciacion seriá una error dobla. Primièrament, lo nom de la santa es comprés *Aulalha*, o se se vòl, *Augalha*, per o escriure pus foneticament : seriá anar contra la lenga de tornar a *E-* de la fòrma primitiva latina *Eulalia*. Segondament, dins los mots de formacion populara, çò qu'es lo cas de la fòrma transcrita [augàlio], *-li-* passa regularament a *-lh-* (*l* palatalizada); exemples : MULIERE > molhèr, FILIA > filha, TALIARE > talhar, ALLIU > alh [aʎ], vengut sovent [al] : la finala s'escriu donc *-alha* segon las règlas de la grafia classica. Chal donc escriure **Santa Aulalha** per la prononciacion notada [santo augàlio] e **Santa Alària** per la prononciacion notada [santo agàrio]. Es permés de pensar que la finala de *Aulalha*, sense la dissimilacion pro generala en occitan, s'explica per una influéncia sabenta e qu'una fòrma anciana èra **Aulària*; la dualitat de las prononciacions s'explica melhor atal. Segon Cristian Omelhièr, **Santa Alària** es la prononciacion locala actuala , mas benlèu que chal compréner *Senta Alària* ?

Veire tanben Senta Aulària.

## Istòria

## Administracion

* Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Pleus; es ara del canton de Mauriac.

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias