Lunèl

thumb|250px|left|Los Caladons

**Lunèl** [lyˈnɛl] (pron. locala: [lø̞ˈnɛl]; en francés *Lunel*,  e *Lunèu* en forma provençalizanta) es una vila occitana de  abitants situada a la termièra del departament d'Erau e la region d'Occitània a ras del riu de Vidorle que dissepara lo departament d'Erau de Gard. 

Los abitants son los *[[pescaluna]]s* o *luneleses*. Aquel escais a son origina dins una legenda que conta cossí qualqu'un de la vila que pensava que la luna s'èra negada, la volguèt pescar amb un panièr traucat. Existís una cançon sus aquela legenda.

Recentament una estatua que representa aqueste personatge es estada bastida al Cors Gabriel Péri. 

## Geografia
La comuna se situa a 25 km a l'èst de Montpelhièr e a 25 km al sud-oèst de Nimes (departament de Gard) traversada per la rota nacionala RN113.

Sus la riba drecha de Vidorle, qu'es del departament d'Erau, son territòri es constituit principalament d'una plana alluviala entre la plana de Mauguiò e la de la dicha Pichòta Camarga. Aquesta plana aculhís d'activitats viticòlas e arboricòlas, coma tanben la vila de Lunèl. Lo sud es cada còp mai umid dau mai s'es mai a ras de las localitats de Marsilhargues e de Sant Nazari de Pesan. A nòrd, començan los tucs de la garriga que a son pè se trapa lo canal d'irrigacion del Bas Ròse-Lengadòc que permetèt lo desvolopament de l'activitat fruchièra dins aquesta partida orientala d'Erau.

Administrativament, la comuna es limitròfa de Saturargues e Vilatèla al nòrd, Vidorle, Galargues e Aimargues (Gard) al nòrd-èst, Marsilhargues a l'èst e al sud, Sant Nazari de Pesan e Sant Just al sud-oèst, e Lunèl Vièlh a l'oèst. Totas aquestas localitats fan partida del canton de Lunèl.

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *castro de Lunello infra muros* en 1096, *apud castrum Lunel* en 1116-20, *mansum de Lunello* en 1152, *ad Lunellum* en 1153, *foro Lunelli* en 1154, *ecclesiam S. Marie de Lunello castro* en 1161, *de Novicio et Lunello novo*, *de Lunello et Novicio*, sense data [sègle XII ?), *in castello Lunelli*, *a Lunello* en 1197, *dominus Lunelli* en 1253, *priore Lunelli* en 1296, *Beate Marie de Lunello* en 1324, *ecclesie de Lunello novo* en 1331, *prior ecclesie Beate Marie de Lunello* en 1332, *apud Lunellum novum*, *ville Lunelli* en 1338, *archidiaconus Lunelli*, *prior de Lunello Novo* en 1392, *en nostre dite ville de Lunel* en 1414, *Lunel Neuf* en 1526, *Lunelli* en 1529, *Lunel* en 1570, 1613, 1622, 1648, *Lunel la ville* en 1668-69, *Lunel ville* en 1740-60, *Lunelville* corregit en *Lunel* en 1740-60, *Lunel la Ville* en 1770-1771 (mapa de Cassini), *Lunel* en 1771. 

Segon Dauzat, *Lunèl* ven probablament dau nom gallic d'òme *Lunus*, amb lo sufixe *-ellum*; Dauzat compara amb Vichel, format tanben d'un nom de persona amb lo meteis sufixe desacostumat; segon Hamlin, *Lunèl* ven probablament pas dau nom de persona *Lunus*; res permet pas tanpauc de supausar un ligam amb lo mot latin *luna* « luna » , ni per las tradicions (cf. la traduccion medievala ebraïca *Yarh* « luna » (Roblin, 3n Congrès Internacionau de Toponimia e d'Antroponimia, III, p. 766); *Lunèl* es pas tanpauc un derivat dau mot preceltic **lòna* (ipotèsi de Berthelé). Es evident per l'autor que *Lunèl* èra a l'origina lo nom de Lunèl Vièlh; las doás localitats aurián en gròs una importància egala au mens dempuòi l'Edat Mejana e datarián probablament totas doás de l'epòca galloromana. I a d'autras localitats dau nom de *Lunel* o *Luneau*. Hamlin imagina un mot prelatin, benlèu gallic, **lunello-*, benlèu de sens idronimic.

## Istòria
Se sap pas exactament quora Lunèl foguèt fondat mas se sap qu'en 888 la vila foguèt erigida en baroniá qu'agropava tretze vilatges. A l'entorn de l'an 1000, èra proprietat de Bernat d'Andusa, baron de Sauva que la cediguèt puèi a la familha dels Gaucelm, los senhors de Lunèl. Foguèt pas qu'en 1295 que passèt jos lo poder del Rei de França.
A l'Edat Mejana, i aviá a Lunèl una comunitat jusieva fòrça activa, amb una escòla de medecina. Centre d'erudicion important, la vila comencèt a declinar amb lo forabandiment dels jusieus pel rei de França aperaquí cap a l'an 1300.
Lunèl coneguèt de periòdes de lucha constanta pendent lo sègle XVI per sa situacion geografica entre catolicisme e protestantisme que totas doas comunitats convivián dins la vila. 
En 1632, en seguida de la patz d'Alès, las fortificacions foguèron desrocadas. Un sègle mai tard, en 1728, s'acabèron las òbras d'un canal e d'un pòrt que religava Lunèl al litoral. Aquesta construccion, utilizada pendent gaireben dos sègles, foguèt tapada en part tre 1941 e 1972 per sa manca d'utilitat.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

* Una reproduccion de l'Estatua de la Libertat èra estada crompada per la vila de Lunèl. Aquela miniatura foguèt fonduda pendent la Segonda Guèrra Mondiala. Una nòva Estatua de la Libertat foguèt installada a la dintrada de Lunèl (Plaça de la Republica) fa qualques annadas.
* Lo fons Medard es una rica colleccion servada dins la Bibliotèca de Lunèl.

## Personalitats nascudas a Lunèl

* Samuel ibn Tibbon, filosòf e mètge jusieu del sègle XII 
* En Astruc de Lunèl, rabin del sègle XIII 
* Lo trobador Folquet de Lunèl (nascut cap a 1244 e mòrt en 1300), autor del **Romans de Mondana Vida** e d'autras òbras mens importantas.
* Lo cineasta Louis Feuillade nasquèt a Lunèl lo 19 de febrièr de 1873. Es lo creador de Fantomàs, e tanben de Les Vampires. Lo licèu de la vila pòrta son nom en omenatge.
* L'escrivan Loís Abric (1886-1953), autor de maitas òbras escrichas mai que mai en grafia mistralenca.

## Ligams extèrnes
*Sit de la comuna de Lunèl, en francés
* Sit de J.F. Brun sus Lunèl, en occitan
*Sit del muscat de Lunèl, en francés

## Nòtas