open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gui d'Ussèl

**Gui d'Ussèl** (fl.1195-1209) foguèt un trobador, chivalier e chanonge lemosin dau sègle XIII e un dels quatre trobadors d'Ussèl, embe sos fraires Eble e Pèire, e son cosin Elias.

## Biografia
Vint de sas poesias an subreviscudas: uèit *[[canso]]s*, doas *[[pastorèla (poèma)|pastorèla]]s*, doas *[[cobla (canso)|coblas]]*, uèit *[[tenso]]s*, e un *[[partiment|partimen]]* amb Maria de Ventadorn. Demòran quatre melodias de sas *cansos*.

Cantat de las damas *Margarida d'[[Aubuçon]]* e *la comtessa de Montferrand*.

A causa de son estat eclesiastic, Pèire de Castèlnòu, legat del Papa Innocenci III li faguèt fin finala jurar vèrs 1209 de renonciar a compausar, çò que sembla aver fach.

## Nòtas e Referéncias


### Bibliografia
*Aubrey, Elizabeth. *The Music of the Troubadours*. Indiana University Press, 1996. .
*Egan, Margarita, ed. and trans. *The Vidas of the Troubadours*. New York: Garland, 1984. .
*Gaunt, Simon, and Kay, Sarah, edd. *The Troubadours: An Introduction*. Cambridge: Cambridge University Press, 1999. .
*Perrin, Robert H. "Descant and Troubadour Melodies: A Problem in Terms." *Journal of the American Musicological Society*, **16**:3, (Autumn, 1963), pp.&nbsp;313&ndash;324.
Germinal (omonimia)

**Germinal** pòt èsser:
* lo seten mes del calendièr republican francés;
* lo nom de Sant Anha (uèi un quartièr de Tolosa) del temps de la decristanizacion dels toponims de la Revolucion francesa;
* un roman d’Émile Zola (e las quatre adaptacions al cinèma amb lo meteis títol);
* mai d’un nom de revista (revista jusieva a Londres, revista anarquista en Espanha, revista collaboracionista dins la França de Vichèi);
* mai d’un de club esportiu (en Argentina, Belgica).
.abbott

**** (nom d’entrepresa farmaceutica americana fondada per Wallace Calvin Abbott) es un nom de domeni generic depausat per Abbott Laboratories. Es en servici dempuèi lo 7 de març de 2015.

## Referéncias
.pictet

**** (nom d’una banca soïssa creada en 1805, que d’accionaris èran de la familha Pictet e li donèron lo nom en 1926) es un nom de domeni generic depausat per lo grop Pictet. Es en servici dempuèi lo 7 de març de 2015.

## Referéncias
.xin

**** (acorcha del chinés 信心, *xìnxīn*, "integritat, fisança") es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 7 de març de 2015.

## Referéncias
.chloe

**** (nom d’una entrepresa de luxe del grop multinacional d'origina afrikaner Richemont) es un nom de domeni generic depausat per Richemont. Es en servici dempuèi lo 9 de març de 2015.

## Referéncias
Merops apiaster

La **serena** (en latin *merops apiaster*) es un aucèl de la familha dels meropidats e de l’òrdre dels coraciiformas, que se tròba en Occitània e mai largament dins lo Sud d’Euròpa, l’Oèst d’Asia e lo Nòrd d’Africa. Migra cap al Sud d’Africa e en Índia. Se pòt tanben dire **abelhòla, ceira vèrda, ceira dei ribàs, manjamèu****abelhièr**.

## Referéncias
Griselda Lozano

**Griselda Lozano Carvajal** ei ua istoriana e autora catalana sortida de Tiana. 

Especializada en istòria politica e religiosa medievau d’Occitània, a tribalhat a cercar eths documents istorics sus era Val d’Aran deths sègles XI, XII, XIII y XIV en eth Archiu dera Corona d’Aragon, en bèth seguir era òbra entamiada peths professors Joan Reglà i Campistòl e Ferrán Valls i Tarberner. Eths documents son en cors de numerizacion.

En 2013 publiquèt *Òc*, un roman istoric sus Aran e Occitània en espanhòu, qui estot tradusit e publicat en occitan en 2014.

## Ligams extèrnes
* Sit deu libe
* Purmèr capitou deth libe en espanhòu

* Purmèr capitou deth libe en occitan

## Referéncias
.forex

**** (acorcha de l’anglés *foreign exchange*, "cambi de devisas") es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 12 de març de 2015.

## Referéncias
.erni

**** (nom d’una entrepresa soïssa e del fondator d’aquela) es un nom de domeni generic depausat per la societat ERNI. Es en servici dempuèi lo 12 de març de 2015.

## Referéncias
Ramon Barnils

thumb|Ramon Barnils en 1988
**Ramon Barnils i Folguera** (Sabadell, Catalonha, 13 d'octòbre de 1940 - Reus, Catalonha, 14 de març de 2001) foguèt un jornalista e reviraire catalan. Escriguèt e collaborèt a divèrses mejans de comunicacion coma *[[Tele/eXpres]]*, *[[El Noticiero Universal]]*, *[[Agencia EFE]]*, *[[El Temps]]* e *[[La Vanguardia]]*. Recuperèt *[[El be negre amb potes rosses]]* e faguèt possible la revista *[[Ajoblanco (revista)|Ajoblanco]]*, *[[Solidaridad Obrera]]* A mai participèt a Catalunya Ràdio dempuèi la siá fondacion.

Figura emblematica de l'integritat e de la qualitat jornalistica, foguèt creat qualques meses aprèp sa mòrt, en julh de 2001, lo Grop de Jornalistas Ramon Barnils e mai tard, aquel meteis an, la revista *[[El Temps]]* bategèt de son nom lo prèmi d'investigacion jornalistica en catalan que decernís cada an.

## Bibliografia
* 
* 
*
*
Conselh autonòm de govèrn de Quito

Lo **Conselh autonòm de govèrn de Quito** es lo primièr poder independent d’America del Sud, proclamat a Quito lo 10 d’agost de 1809. Sens ajuda de las autras regions de Nòva Granada (Guaiaquil e Panamá), durèt sonque 75 jorns, entrò lo 24 d’octobre. 32 dels partidaris de l’independéncia, empresonats, foguèron assassinats pels espanhòls en 1810.

En 1810, Carles de Montúfar, filh de Joan Pío, mandat d’Espanha per restablir l’autoritat, establiguèt un segond Conselh que se transformèt en republica independenta.
Republica de Quito

La **Republica de Quito** es un estat independent a l’entorn de la ciutat de Quito (Eqüator) entre 1810 e 1812.

En setembre de 1810, Carles de Montúfar, filh de Joan Pío, mandat d’Espanha per restablir l’autoritat mesa en causa pel primièr conselh autonòm de govèrn, establiguèt un segond Conselh de govèrn, presidit per l'avèsque José de Cuero y Caicedo.

Aquel conselh se causiguèt rapidament coma vice president Joan Pío de Montúfar. Dabans l’opausicion de Guaiaquil (que sas autoritats se proclamèron restacadas a Lima) e d’unas autoritats, se decidiguèt, en 1811, de se proclamar l’independéncia. La Republica foguèt proclamada e se proclamèt l’independéncia totala l’11 d’octobre de 1811.

Le republica, atacada per tropas reialistas vengudas de Bogotá, Guaiaquil e Lima, foguèt esclafada lo 1èr de decembre de 1812 a la batalha d’Ibarra.

Montúfar lo paire, mandat presonièr en Espanha, proclamèt son republicanisme e renoncièt a son títol de marqués abans de morir en preson en 1818 a Cadiç. Lo filh s’escapèt per jónher l’armada de Nòva Granada, foguèt pres pels espanhòls, e executat en 1816.

Lo president avèsque Cuero li quitèron sa dignitat d'avèsque, li confisquèron los bens e lo daissèron morir en preson a Lima, en 1815.
Quito (omonimia)

**Quito** pòt èsser:
* Sant Francés de Quito, la capitala d’Eqüator,
* lo Conselh autonòm de govèrn de Quito, un estat independent en 1809 que la capitala n’èra Quito,
* la Republica de Quito, un estat independent de 1810 a 1812 que la capitala n’èra Quito.
Wikipèdia en polonés

La **wikipèdia en polonés** es la version en lenga polonesa de l’enciclopèdia en linha *[[Wikipèdia]]*.

## Referéncias


## Ligams extèrnes
* pl.wiki
Hiroshige

thumb|200px|Hiroshige
**Utagawa Hiroshige** (Tòquio de 1797 – 12 d'octobre de 1858) que ho un pintre japonés ukiyo-e. 
thumb|200px|left
thumb|200px|left
thumb|200px|left
Rand sudafrican

Lo **rand sudafrican** es la moneda d’Africa del Sud dempuèi 1961. Faguèt seguida a la liura sudafricana amb lo cambi d’una liura per dos rands. Es tanben utilizat en Namibia, al Lesotho e al Swaziland qu’es pegat a paritat amb las monedas localas.

Lo còde ISO 4217 es **ZAR**, mas l’abreviacion correnta es **R**.

Es divisit en 100 cents.

## Denominacions

I a de peças de 5, 10 20 e 50 cents, emai d’1, 2 e 5 rands.
I a de bilhets de 10, 20, 50, 100 e 200 rands.
.trading

**** ("especulacion financiària", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 13 de març de 2015.

## Referéncias
Hage Geingob

**Hage Geingob** (n. lo 3 d'agost de 1941) es un òme politic namibian. Lo 21 de març de 2015 ven lo tresen president de la Republica del país. Morís de cancer lo 4 de febrièr de 2024.
Dolar namibian

Lo **dolar namibian** es la moneda de Namibia dempuèi 1993. Faguèt seguida al rand sudafrican qu’i es totjorn ligat per una paritat 1=1 e qu’es tanben utilizable en Namibia.

Lo còde ISO 4217 es **NAD**, mas sas abreviacions correntas son **$** e **N$**.

Es divisit en 100 cents.

## Istoric
Tre l’independéncia de Namibia, en 1990, se pensèt de crear una moneda diferenta del rand. Maites noms foguèron propausats coma *kalahar* (del desèrt de Kalahari) o *mark*, mas es finalament lo dolar que foguèt causit.

## Denominacions

I a de peças de 5, 10 e 50 cents, emai d’1, 5 e 10 dolars.
I a de bilhets de 10, 20, 50, 100 e 200 dolars.
.piaget

**** (nom d’una entrepresa del grop multinacional de luxe d'origina afrikaner Richemont) es un nom de domeni generic depausat per Richemont. Es en servici dempuèi lo 16 de març de 2015.

## Referéncias
Batalha de Naxos

La **batalha de Naxos** se debanèt en 376 av. JC durant la Guèrra de Beocia. Opausèt lei flòtas atenenca e espartenca e s'acabèt per una victòria majora deis atenencs dirigits per Chabrias. D'efèct, marquèt l'acomençament dau redreiçament atenenc en Mar Egèa après sa desfacha a l'eissida de la Guèrra de Peloponès en 404 av. JC.

## Liames intèrnes

* Guèrra de Beocia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
ULAN

L’**ULAN** (acronim de l’anglés *Union List of Artists Names*) ei ua basa de dadas creada en 1984 per la fondacion Getty ende repertoriar los artistas. Constitueish ua basa damb los noms deus artistas, mès tanben damb noms de vilas, país, especializacions, etc.

## Ligam extèrne
*Union List of Artist Names en linha - per cercar dens la basa ULAN (interfàcia en anglés)
Subercapatge intellectuau

Lo **subercapatge intellectuau** (var. **subredotacion intellectuala**) qu'ei un capacitat intellectuau qu'implica mei que mei per un mainatge o un adulte la possibilitat de realizar operacions intellectualas a un nivèu mei elevat de çò qu'ei esperat ad aquesta edat. La soa definicion que pòt variar segond lo contèxte e la nòrma emplegada mes un deus critèris generalament recurents b'ei la mesura d'un QI superior a 130, considerat coma representatiu de 2 % de la populacion.

Lo WISC compta enter los tests emplagats entà identificar e quantificar lo subercapatge.
Wechsler Intelligence Scale for Children

Lo **Wechsler Intelligence Scale for Children** o **WISC** qu'ei un tèst desvolopat peu psicològ David Wechsler entà evaluar e quantificar lo nivèu intellectuau deus manainatges enter 6 e 16 ans. Qu'ei un deus mei emplegats dehens lo sistèma escolar.

Dens ua tempsada limitada (45 a 65 minutas), que mesura mantuas abilitats intellectuaus.

En 2015 sa version la mei recenta b'ei lo WISC V.
Maria de Ventadorn

**Maria de Ventadorn**, foguèt una trobairitz mòrta saique en 1222.

## Biografia
Maria de Ventadorn es l'una de las « *Las tres de Torena* », las tres filhas del vescomte Raimon II de Torena e d'Elisa de Severac. Aquelas, segon Bertran de Bòrn, possedián « *Tota beltat Terrena* ». La data de naissença de Maria de Ventadorn es desconeguda, mas se sap que moriguèt vèrs 1222. Es tanben coneguda jols noms de « Maria de Torena » o « Margarida de Torena ». Se maridèt amb lo vescomte Eble V de Ventadorn (que governava lo vescomtat de Ventadorn, dins la Corresa actuala), felen d'Eble III (protector del trobador Bernat de Ventadorn), Eble lo cantaire, que compta d'entre los creators del genre. Aguèron un filh, Eble (futur Eble VI), que se maridèt mai tard amb Dalfina de La Tor d'Auvèrnha, e una filha, Alix o Alasia. Alix esposará Robèrt d'Auvèrnhe, comte de Clarmont, rèire-felen de Robèrt IV Dalfin d'Auvèrnhe. Maria es mencionada dins lo trabalh de mai d'un trobadors, coma: Gaucelm Faidit, Pèire de Vic, Jausbèrt de Puègcibot, Pons de Capduelh, Guiraut de Calanso, Bertran de Bòrn e Gui d'Ussèl. Segon un comentari d'Ugues IX de Lusinhan, èra « cavalhièr » (*era sos cavalliers*).

## Òbras
Maria de Ventadorn es nomenada coma « trobairitz » autonòma dins un tenson de 1197, sol trabalh que nos parvenguèt d’ela.
Solatge

En toponimia, **Solatge** pòt designar:
*Solatge, una comuna audenca
*Solatge, una comuna cantalesa
*Solatges una comuna roergassa
Arca d'Aliança

L**'arca d'Aliança** (var. **archa d'Aliança**) (en ebrèu ארון העדות, *Aron ha'Edut*, ) qu'ei un cròfe longarut de husta cobèrt d'aur guardat per dus anjos d'aur massarcís qui conten las Taulas de la Lei (Dètz Comandaments) balhadas per Diu a Moïses au som deu mont Sinai, ce ditz lo raconte biblic.
:
:::— Exòde 25:10-21

## Galeria

Fichièr:Kafarnaum BW 13.JPG|Relhèu en pèira de la sinagòga de Cafarnaom qui arrepresenta l'arca d'Aliança sus un carro
Fichièr:DuraSyn-WB4-Ark and Temple of Dagon.jpg|Fresca sus la paret oèst de la sinagòga de Dora Europòs en Siria: l'arca de l'Aliança raubada peus filistèus e lo temple de Dagon
Fichièr:North French Hebrew Miscellany folio 521b522a.l.jpg|Fòlis 521r-522v deu *Florilègi ebraïc deu nòrd de França*: los utisses deu temple de Jerusalèm e lo sacrifici d'Isaac
Fichièr:Tissot Moses and Joshua in the Tabernacle.jpg| per James Tissot, c. 1900
Fichièr:Benjamin West - Joshua passing the River Jordan with the Ark of the Covenant - Google Art Project.jpg| per Benjamin West, 1800
Fichièr:Prise de Jéricho.jpg|Las muralhas de Jerico que s'aclapan au setau passatge de l'arca d'Aliança precedida per las sèt trompetas
Fichièr:Ark of the Covenant church in Axum Ethiopia.jpg|La capèra de l'arca de l'Aliança, dens l'embarra de la glèisa de Nosta Dauna de Sion en Etiopia qui abriga l'arca segon la tradicion


### Nòtas
Placa eurasiatica

[thumb|Mapa en [projeccion ortografica de la placa eurasiatica.]]

La **placa eurasiatica** es una placa tectonica de la litosfèra de la planeta Tèrra. Sa superfícia es de  estereoradians. S'i associa mai sovent las placas adriatica, de la mar Egèa, anatoliana, de l'Amor, du Yangtsi, d'Okinawa, de la Sonda, birmana, de Timor, de la mar de Banda e de la mar de las Molucas.

Cobrís:
* lo Rif del Marròc;
* la majoritat d'Euròpa levat l'oèst Islàndia, la Sicília, una partida de las illas Eolianas, del sud de la Grècia (Peloponés, Atica e Eubèa), las Cicladas, las Sporadas e del Dodecanés ;
* la majoritat d'Asia levat Anatolia, la peninsula arabica, las planas paquistanesas, indianas, bengalesas e birmanas, lo Sri Lanka, las Maldivas, lo sud de la peninsula indochinesa, l'Insulíndia, las Filipinas, lo sud èst de China, Taiwan, las illas japonesas, la peninsula de Corèa, Sakhalina, la Manchoria, l'èst de la Mongolia, lo sud èst extrèm e l'èst extrèm de la Siberia ;
* l'èst de l'Atlantic Nòrd, lo bacin occidental de la mar Mediterranèa, la mar Adriatica, lo nòrd de la Mar Egèa, la mar Negra, lo nòrd de la mar d'Arabia, lo nord oèst de la Mar de China Meridionala, la mar Jauna, la mar de Boai, lo nòrd oèst extrèm de la mar d'Okhotsk, la partida orientala de l'ocean Artic.

La placa eurasiatica es en contacte amb las placas nordamericana, africana, de la mar Egèa, anatoliana, arabica, indiana, birmana, de la Sonda, del Yangtsi, de l'Amor e d'Okhotsk. Sas frontièras amb las autras placas son formadas per de dorsalas medioatlantica dins l'ocean Atlantic e de Gakkel dins l'ocean Artic.

Lo desplaçament de la placa eurasiatica se fa cap al nòrd oèst en Euròpa e cap al sud èst en Asia a une velocitat de 0,95 centimètre par an o encara a una velocitat de rotacion de 0,8591° par milion d'anadas segon un pòl eulerian situat a 61°07' de latitud nòrd e 85°82' de longitud oèst (referencial: placa pacifica).

## Fonts
*  Peter Bird, ''An updated digital model of plate boundaries'', Geochemistry Geophysics Geosystems, 2003 
*  The Physics factbook - Velocitat de las placas tectonicas
Placa pacifica

La **placa pacifica** es une placa tectonica de la litosfèra de la planeta Tèrra. Sa superfícia es de  estereoradians. Es la mai genda de placa tectonica terrestra. S'i associa mai sovent las placas de Futuna, del banc Balmoral, del banc Conway, de las Novèlas Ebridas, de Bismarck Sud, de Bismarck Nord, de Manus e des Carolinas.

[thumb|left|Mapa en [projeccion ortografica de la placa pacifica.]]

Cobrís gaireben tot l'ocean Pacific levat las mars de Bering, d'Okhotsk, del Japon, Jauna, de China Orientala, de China Meridionala, de las Filipinas, de Java, de Celèbas, de Banda, de Bismarck, de las Salamon, de Coralh e de Tasman, lo Pacific oriental e l'èst de golf de Califòrnia. Cobrís tanben la mitat sud de l'illa del Sud de la Nòva Zelanda, la peninsula de Bassa Califòrnia e lo sud de la Califòrnia.

La placa pacifica es en contacte amb las placas d'Okhotsk, filipina, de las Marianas, de las Carolinas, de Bismarck Nòrd, de la mar de las Salamon, Woodlark, australiana, de las Nòvas Ebridas, del banc Balmoral, de Futuna, de Niuafo'o, de las Tonga, des Kermadecs, antartida, Juan Fernández, de Nazca, de l'illa de Pascas, de las Galápagos, de las Cocos, Rivera e nordamericana.

Sas frontièras amb las autras placas son formadas de las dorsalas del Pacific Oèst, Pacificantartida e de Juan de Fuca dins l'ocean Pacific, de las fòssas de subduccion de las Aleocianas sus la còsta Sud de las Aleocianas, de Kamtchatka sus la còsta èst de la peninsula de Kamtchatka, de las Korils sus la còsta èst de las Korils, del Japon sus la còsta èst del Japon, d'Izu-Bonin sua la còsta èst de l'archipèla d'Ogasawara, de las Marianas sur la còsta èst de las Marianas, de Bougainville sud la còsta sud de las illas Salamon, de las Tonga sus la còsta èst de las illas Tonga, de las Kermadec sus la còsta èst de las illas Kermadec e d'Hikurangi sus la còsta nòrd èst de la Nòva Zelanda e de la falha Alpina dins l'illa del sud de la Nòva Zelanda. Forman una granda partida de la Cencha de fuòc del Pacific.

Lo desplaçament de la placa pacifica se fa cap al nòrd oèst a una velocitat de 8,10 centimètres per an.

## fonts
*  Peter Bird, ''An updated digital model of plate boundaries'', Geochemistry Geophysics Geosystems, 2003 
*  The Physics factbook - Velocitat de las placas tectonicas
Estereoradian

L**'estereoradian** (tanben escrit **estereoradiant**) (simbòl: **sr**) es l'unitat de l'angle solid del Sistèma Internacional d'Unitats. S'utiliza per descriure las mesuras angularas dins un espaci tridimensional, de biais anàlog que  lo radian descriu los angles dins lo plan euclidian. 
La mesura d'un angle solid en estereoradians correspond a l'aira de la superfícia qu'abraça sus l'esfèra de rai unitat.

Lo nom *estereoradian* ven del grèc *στέρεος* (*solid*) e de *radian*.

### Definicion
''L’unitat d’angle solid es l'estereoradian, angle solid d’un còn que, avent son som al centre d’una esfèra, descopa sus la superfícia d'aquesta esfèra una aira egala a la d’un carrat avent per costat una longor egala au rai de l'esfèra.

### Referéncias
Placa arabica

[thumb|Mapa en [projeccion ortografica de la placa arabica.]]

La **placa arabica** es una placa tectonica de la litosfèra de la planeta Tèrra. Sa superfícia es de  estereoradians.

La placa arabica es un trencadís de la placa africana. Èra partida de la placa africana pendent una granda partida del Fanerozoïc (-542 milions d'ans d'ara) fins a l'Eocèn (-56 a -34 milions d'ans), date quand lo rift de la mar Roja se formèt e creèt la quita mar e lo golf d'Adèn.

## Desplaçament

La placa arabica se desplaça cap al nòrd èst a una velocitat de 4,65 centimètres per an, o encara a una velocitat de rotacion de 1,1616° per milion d'ans segon un pòl eulerian situat à 59°66' de latitud nòrd e 33°19' de longitud oèst (referencial: placa pacifica).

## Espandida

La placa arabica compren subretot de rusca continentala:
* la totalitat de la peninsule Arabica e de la Mesopotamia e lo sud èst d'Anatolia;
* l'èst de la mar Roja, e tanben lo blot Danakil associat al continent african.
* La rusca oceanica compren lo nòrd del golf d'Adèn, lo nòrd oèst de la mar d'Arabia e una partida del golf Persic.

## Frontièras

La placa arabica es en majoritat en contacte amb de placas continentalas, al respècte de que se desplaça de biais màger cap al Nòrd Nòrd Èst.
* Al sud oèst, lo contacte amb la placa africana es subretot format de la dorsala de la mar Roja.
* Lo contacte a l'oèst se perlonga per la falha del Levant, tornan pujar cap al nòrd.
* La placa èst al nòrd oèst en contacte continental convergent amb la placa anatoliana dins la region de l'Anatolia del sud èst, que marca lo tèrme entre la plana d’Iraq e de Siria, e los Monts Taurus orientals, que fan partit de l'Orogenesi alpina.
* Es en contacte continental convergent amb la placa eurasiatica, que constituís lo tèrme entre la plana de Mesopotamia e lo Golf Persic, e los monts Zagros que fan partit de l'Orogenesi alpina.
* Es en contacte per de falhas transformantas o de convergéncias oceanicas amb la placa indiana.
* Al sud, la placa arabica es en contacte amb la placa somaliena, per una dorsala oceanica subretot divergenta.

## Fonts

*  Peter Bird, ''An updated digital model of plate boundaries'', Geochemistry Geophysics Geosystems, 2003 
*  The Physics factbook - Velocitat de las placas tectonicas
Placa indiana

[thumb|Mapa en [projeccion ortografica de la placa indiana.]]

La **placa indiana** es una placa tectonica de la litosfèra de la planeta Tèrra. Sa superfícia es de  estereoradians.

## Espandida

Cobrís:
* las planas de l'Indus, du Ganges, du Bramapotra (plana indogangetica) e de l'Irauadi, lo Deccan e lo Sri Lanka ;
* l'èst de la mar d'Arabia, lo nòrd de l'ocean Indian e lo golf de Bengala, las Maldivas compresas e lo nòrd de l'archipèla de las Chagos.

## Frontièras
La placa indiana es en contacte amb las placas eurasiatica al nivèl de la sutura del Tsang Po, arabica, somaliana, australiana e birmana.

Sas frontièras amb las autras placas son formadas de la fòssa de l'arc de la Sonda sus la còsta oèst de las illas Andaman e de la dorsala del centre de l'ocean Indian.

## Desplaçament
Lo desplaçament de la placa indiana se fa cap al nòrd, a una velocitat de 6,00 centimètres per an, o encara a una velictat de rotacion de ° per milion d'ans, segon un pòl eulerian situat a 60°49' de latitud nòrd e 30°40' de longitud oèst (referencial: placa pacifica).

Comecèt a se desligar de la placa africana (Gondwana) per tustar la placa eurasiatica far environ 70 milions d'ans, acabant per cobrir l'ocean de Tetis fa 50 milions d'ans.

Los geològs consideravan la placa indiana e la placa australiana coma una sola placa nomenada « placa indoaustraliana ». Dempuèi la descobèrta d'una zona de falhas e de desformacions dins l'ocean Indian entre Sumatra e l'archipèla de las Chagos, las doas placas son a se separar, lo dislocacion podent prene encara de milions d'ans. Aquel fenomèn provoquèt l'11 abril de 2012 per dos seïsmes de magnitud 8,7 e 8,2 lo long de falhas de desacrocatge dins la zona de ruptura de las doas placas, jos l'ocean Indian, alunhat de las limitas de placa.

Lo desencadenament dels seïsmes d'abril de 2012 es ligat a l'activitat de la subduccion a Sumatra. La placa australiana que puja cap al nòrd (subduccion jol blot de la Sonda), es arrestada per l'Índia en tust amb Eurasia al nivèl de la serra imalaiana. Dempuèi de milions d'ans, de tensions s'acumulan al còr de la placa, una desformacion difusa se forma amb obertura de falhas. Los seïsmes de l'11 d'abril de 2012 son directament ligadas al megaseïsme de Banda Aceh de 2004.

En 2010, la descobèrta facha dins la region de Cambay de rèstes fossilizats datant de gaireben 65 milions d'ans tornan sus la teoria actuala de la derida del soscontinent indian.

## Notas e referéncias


## Fonts
*  Peter Bird, ''An updated digital model of plate boundaries'', Geochemistry Geophysics Geosystems, 2003 
*  The Physics factbook - Velocitat de las placas tectonicas
Placa antartida

La **placa [[antartida]]** es une placa tectonica de la litosfèra de la planeta Tèrra. Sa superfícia es de  estereoradians. Mai sovent i es associada la placa de las Shetland.

## Espandida
[thumb|left|Mapa en [projeccion ortografica de la placa antartida.]]

La placa antartida cobrís:
* per la rusca continentala, la totalitat de l'Antartida e las mars continentalas associadas (mar de Ross e la partida sud oèst de la mar de Weddell) ;
* per la rusca oceanica, gaireben tot l'ocean Austral amb la illa Kerguelen, illa Saint-Paul, Illas Crozet, Illa Amsterdam, Illa Bouvet levat illas Shetland del Sud, la Georgia del Sud e las illas Sandwich del Sud, e lo sud èst de l'ocean Pacific e lo sud de l'ocean Indian.

## Frontièras
Sas frontièras amb las autras placas son en majoritat formadas de dorsalas oceanicas, totas las placas mejancièras s'alunha mai o mens cap al nòrd. Levat lo contacte amb la placa Scotia e la placa de las Sandwich per ont la limita es mai sovent formada de falhas transformantas amb de placas se desplaçant cap a l'oèst.

Anant del meridian de Greenwich figurant lo nòrd e dins le sens de las agulha del relòtge, la placa antartida est en contacte amb:
* al nòrd èst, la placa africana e la placa somaliana que li es associada per la dorsala du Sud oèst de l'ocean Indian;
* al sud èst, la placa australiana per la dorsala du Sud Èst de l'ocean Indian;
* al sud oèst, la placa pacifica per la dorsala Pacificantartida ;
* a l'oèst, la placa de Nazca per la dorsala del Chile ;
* al nòrd oèst, en qualques punts, amb la placa sudamericana, puèi de biais mai long amb la placa Scotia, una zona de subduccion perlongant lo contacte de la placa de Nazca amb la placa sudamericana, per la fòssa de Peró e Chile;
* La microplaca de las Shetland, mai sovent ligada a la placa antartida, se situa al tèrme de la fòssa de Peró e Chile, qu'es l'articulacion amb lo sistèma transformant de la placa Scotia ;
* al nòrd oèst, per una falha mai sovent transformanta, amb la placa Scotia e la placa de las Sandwich, que se desplaçan cap a l'oèst al repècte de la placa antartida;
* al nòrd oèst, al tèrme oriental del sistèma transformant e fòrça punctualament, amb la placa sudamericana dins un contacte transformant-divergant per la dorsala Americantartida.

## Desplaçament
La majoritat dels desplaçaments al respècte de las placas mejancièras correspondon a de divergéncias. Lo sol desplaçament transformant correspond al desplaçament al respècte de la placa sudamericana e a la pichonas placas associadas (placa de las Shetland, placa Scotia e placa de las Sandwich).

La placa antartida se dirigís cap a l'ocean Atlantic a una velocitat de 2,05 centimètres per an o encara a una velocitat de rotacion de  per milion d'ans segon un pòl eulerian situat a 64° 32' de latitud nòrd e 83° 98' de longitud oèst (referencial: placa pacifica).

## Fonts
*  Peter Bird, ''An updated digital model of plate boundaries'', Geochemistry Geophysics Geosystems, 2003 
*  The Physics factbook - Velocitat de las placas tectonicas
Anomalocarididae

Los **anomalocaridides** que son ua familha d'animaus fossils deu periòde cambrian que son considerat tanhents deus artropòdes.
Zamba (personatge de dessenh animat)

**Zamba** qu'ei lo protagonista d'ua seria de dessenh animats educiatius creat per la cadena de television nacionau argentina Paka Paka. Que ho estreat en 2010 dab episòdis d'un vinteat de minutas on Zamba, un petit mainatge curiós originari de la provícia de Formosa b'èra arronçat dehens lo passat de l'istòri argentina e rescontrava personatge istorics.

L'escaduda que ho tala que lo format e los temas que hon diversificats sus las annadas e los capitols seguents (istòri universala dab la Revolucion francesa e la Revolucion industriala, descobèrta deu còrs uman explicat per lo personatge deu doctor Ramón Carrillo, artistas de beus arts qui explivan las loras òbras, Atahalpa Yupanki illustrant diferent genres musicau, lo paleontologiste Fiorentino Ameghino presentant diferent animaus de l'epòca deus dinosaures, ua garba de visita au Planetarium de Buenos Aires entà descobrir l'universe, quatre capitols sus l'istòri e l'analisi deu fotbòl e mantun clips d'activitats scientifica, de cosina e autes temas).

Lo tema de la Dictatura militara argentina qu'ei abordat au nivèu deus mainatges dens lo capitol sus l'Ostau Arroset e que miè la seria a estar nomenada aus Grammy Awards. Com producte d'ua cadena de television gavidada peu govern de Cristina Fernandez de Kirchner qu'ei criticat peus mejans mediatics d'oposicion per'mor de la soa apròcha de l'istòria on los personatges istorics e s'umanisan com personatges de dessenh animat, ço que, dens lo cas deu president Sarmiento e ho criticat peu musèu qui li ei vodat dehens lo son ostau nada de San Juan. 

Ua comedia musicau peus mainatge que ho montada basada sus lavida deu generau José Francisco de San Martin e monaca de peluche que son comercializadas peu quite govern, la loa fabricacion hidada a ua mena de coperativa.
.news

**** ("nòvas", en anglés e francés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 21 de març de 2015.

## Referéncias
.bbc

**** (acorcha de *British Broadcasting Corporation*, "Companhiá de difusion britanica", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per la BBC. Es en servici dempuèi lo 21 de març de 2015.

## Referéncias
Placa australiana

La **placa [[austràlia|australiana]]** es una placa tectonica de la litosfèra de la planeta Tèrra. Sa superfícia es de  estereoradians. Mai sovent s'i associa las placas de las Kermadec, de las Tonga, de Niuafo'o, de Woodlark, de la mar de las Salamon, de Maoke e de Bird's Head.

## Espandida
[thumb|Mapa en [projeccion ortografica de la placa australiana.]]
Cobrís:
* La rusca continentala d'aquela placa cobrís la totalitat d'Austràlia, lo golf de Carpentaria, lo sud de la Nòva Guinèa, la mar d'Arafura, la mar de Coralh.
* La rusca continentala compren tanben lo nòrd oèst de la Nòva Zelanda, la Nòva Caledònia e las Fiji;
* La rusca oceanica compren lo sud èst de l'ocean Indian, la mar de Tasman e la mar de Timòr.

## Frontièras

La placa australiana es en contacte amb las placas indiana, somaliana, antartica, pacifica, de las Kermadec, de las Tonga, de Niuafo'o, de Futuna; del banc Balmoral, del banc Conway, de las Nòvas Ebridas, de Woodlark, de Maoke, de Bird's Head, de la mar de Banda, de Timòr, de la Sonda e birmana.

Sas frontièras amb las autras placas son entre autre formadas de fòssas de subduccion de l'arc de la Sonda sus la còsta oèst de Sumatra, de Java sus la còsta sud de Java, de Bougainville sus la còsta sud de las illas Salamon e de Nòvas Ebridas sus la còsta oèst e sud de las Nòvas Ebridea, de dorsalas centrala indiana e sud èst indiana.

## Desplaçament
Lo desplaçament de la placa australiana se fa cap al nòrd èst o encara a una velocitat de rotacion de 1,0744° per milion d'ans segon un pòl eulerian situat a 60°08' de latitud nòrd e 01°74' de longitud èst (referencial: placa pacifica).

Los geològs consideravan la placa indiana e la placa australiana coma una sola placa nomenada « placa indoaustraliana ». Dempuèi la descobèrta d'una zona de falhas e de desformacions dins l'ocean Indian entre Sumatra e l'archipèla de las Chagos, las doas placas son a se separar, lo dislocacion podent prene encara de milions d'ans. Aquel fenomèn provoquèt l'11 abril de 2012 per dos seïsmes de magnitud 8,7 e 8,2 lo long de falhas de desacrocatge dins la zona de ruptura de las doas placas, jos l'ocean Indian, alunhat de las limitas de placa.

## Notas e referéncias


## Font
*  Peter Bird, ''An updated digital model of plate boundaries'', Geochemistry Geophysics Geosystems, 2003
Placa cariba

La **placa [[cariba]]** es una placa tectonica de la litosfèra de la planeta Tèrra. Sa superfícia es de  estereoradians. Mai sovent s'i associa la placa de Panamà.

[thumb|Mapa en [projeccion ortografica de la placa cariba.]]
Cobrís:
* la partida màger de la mar de las Caribas e las illas de la Jamaica, d'Hispaniola, de Puerto Rico e de las pichonas Antilhas;
* l'Honduras,  Lo Salvador, lo Nicaragua e lo nòrd du Còsta Rica.

La placa cariba es en contacte amb las placas de Panamà, dels Andes del Nòrd, sudamericana, nordamericana e de las Cocos.

Sas frontièras amb las autras placas son entre autre formadas de fòssas de subduccion d'America centrala sus la còsta Pacifica du Nicaragua e del Salvador e Caraibas sus la còsta èst de las Antilhas.

La placa cariba se desplaça cap al nòrd èst a una velocitat de 2,45 centimètres per an o encara a una velocitat de rotacion de 0,904° per milion d'ans segon un pòl eulerian situat a 54°31' de latitud nòrd e 79°43' de longitud oèst (referencial: placa pacifica).

## Fontd
*  Peter Bird, ''An updated digital model of plate boundaries'', Geochemistry Geophysics Geosystems, 2003 
*  The Physics factbook - Velocitat de las placas tectonicas
Provence

**Provence** (*Provency*, 1340) qu'ei ua comuna soïssa dens lo canton de Vaud. Lo nom non a pas arren a véder dab Provença.
Bona Mugabe

**Nyepudzayi Bona Mugabe** (Harare, lo 18 d'abriu de 1988) qu'ei la hilha deu president de Zimbabwe, Robert Mugabe, e la soa molher Grace Mugabe. Qu'ei ua possibla candidata a la succession deu son pair.
Vòl Germanwings 9525

Lo **vòl Germanwings 9525** es un vòl regular entre Barcelona e Düsseldorf assegurat per la companhiá alemanda Germanwings. Lo 24 de març de 2015, l'avion Airbus A320 amb 144 passatgièrs e 6 membres d'equipatge que cobrissiá aqueste trajècte s'espotís en Provença, sus la comuna de Prats de Blèuna Auta, prèp de la localitat de Barcilona de Provença. 
## Cronologia del vòl

L'avion s'enlairèt cap a 09:00:00 UTC de l'aeropòrt de Barcelona-El Prat; seguiguèt la meteissa rota que la velha e atenguèt cap a 09:26:00 UTC son altitud de crosièra d'aperaquí  () e una velocitat de près de  ().

Cap a 09:31:00 UTC, l'avion debutèt una davalada d'aperaquí un quilomètre d'altitud per minuta. Los contrarotlaires aerians perdiguèron  definitivament lo contacte ràdio amb l'avion. La procedura de recèrca de l'aparelh per un avion de caça de l'armada de l'aire francesa foguèt aviada, de badas. Un elicoptèr de la gendarmariá completèt aquel primièr dispositiu d'urgéncia. 

Cap a 09:38:00 UTC, l'aparelh èra a  (), a una velocitat de  (). 

Pauc après, l'aparelh s'espotiguèt a  d'altitud dins lo massís aupenc dels Tres Evescats, sus lo territòri de la comuna de Prats de Blèuna Auta, entre Dinha e Barcilona de Provença, dins los Aups de Nauta Provença. La companhiá Germanwings anóncia aver perdut lo contacte a 10:53 h.

Segond l'enquèsta judiciària, es lo copilòt que, per una rason desconeguda, s'embarrèt dins la gabina e dirigiguèt l'avion cap a la montanha.

## Nòtas
Aeropòrt de Barcelona-El Prat

L**'Aeropòrt de Barcelona - El Prat** (Còdes aeroportuaris:BCN;LEBL) o simplement conegut coma **Aeropòrt del Prat** es un aeropòrt que desservís la vila de Barcelona. Se trapa situat a 12 Km al sud-oèst de la capitala catalana, al municipi del Prat de Llobregat, a 4 m subre lo nivèl de la mar e enrodat dels espacis naturals dels paluns del dèlta del Llobregat. Es lo segond aeropòrt pus grand d'Espanha, lo primièr de Catalonha e lo noven amb mai transit de passatgièrs d'Euròpaz.
Blèuna

**Blèuna** es una ribiera afluent de Durença en riba senèstra, que raja dins los Aups d'Auta Provença.
## Geografia

Blèuna es longa de 67,5&nbsp;km e drena un bacin de 906&nbsp;km².
Sa font es situada sus la comuna de Prats de Blèuna Auta au pè de la Tèsta d'Estròp (2&nbsp;961&nbsp;m) e dau Pueg dei Tres Evescats (2&nbsp;819&nbsp;m).

Blèuna travèrsa la vila de Dinha, prefectura deis Aups de Nauta Provença, e las comunas de Prats de Blèuna Auta, La Jàvia, Malameisson e Malijai.
.plus

**** ("mai", en anglés e francés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 24 de març de 2015.

## Referéncias
.guge

**** (transcripction de 谷歌, "Google", en chinés) es un nom de domeni generic enregistrat per Google. Es en servici dempuèi lo 24 de març de 2015.

Tanben veire: .谷歌
## Referéncias
.mtn

**** (acorcha de *Mobile Telephone Networks*, "malhums telefonics mobils", en anglés, nom d'una multinacionala sudafricana de telecomunicacions) es un nom de domeni generic depausat per MTN. Es en servici dempuèi lo 25 de març de 2015.

## Referéncias
Y (omonimia)

**Y** pòt èstre:
* y, una letra de l’alfabet latin
* Y, un toponim
* у, una letra de l’alfabet cirillic
* Y, lo simbòl quimic de l’itri
.panerai

**** (nom d’una entrepresa de luxe del grop multinacional d'origina afrikaner Richemont) es un nom de domeni generic depausat per Richemont. Es en servici dempuèi lo 25 de març de 2015.

## Referéncias
Placa Juan de Fuca

thumb|Mapa de la placa Juan de Fuca
La **placa Juan de Fuca** es una placa tectonica de la litosfèra de la planeta Tèrra. Sa superfícia es de  estereoradians. Lo tèrmes Nòrd e Sud constituisson doas placas orogenicas, respectivament la placa Explorer e la placa Gorda. Lo nom de la placa Juan de Fuca ven del navigator e exploraire grèc del sègle XVI Juan de Fuca.

Cobrís una pichona partida de l'èst de l'ocean Pacific a la nautor de la província canadiana de la Colómbia Britanica e dels Estats estatsunians de Washington e de l'Oregon. Pòrta pas cap de partida continentala e es donc composada que de litosfèra oceanica.

La placa Juan de Fuca es en contacte amb las placas pacifica (dorsala Juan de Fuca e falha Blanco), Gorda, Explorer (falha Nookta) e nordamericana.

Sas frontièras amb las autras placas son entre formadas de la dorsala Juan de Fuca dins l'ocean Pacific e de la fòssa de las Cascadas sus la còsta pacifica dels Estats de Washington e de Colómbia Britanica.

Lo desplaçament de la placa Juan de Fuca se fa cap al nòrd èst o encara a una velocitat de rotacion de ° per milion d'ans segon un pòl eulerian situat a 35°00' de latitud nòrd e 26°00' de longitud èst (referencial: placa pacifica).

La placa Juan de Fuca (amb las placas de las Cocos, de Nazca, Rivera, Explorer e Gorda) constituí un rèste de la placa Farallon que desapareguèt gaireben tota per subduccion jol continent americain al Jurassic.

## Font
*  Peter Bird, ''An updated digital model of plate boundaries'', Geochemistry Geophysics Geosystems, 2003

## Notas e referéncias
Placa de Nazca

thumb|Mapa en projeccion ortografica de la placa de Nazca
La **placa de Nazca** es una placa tectonica de la litosfèra de la planeta Tèrra. Sa superfícia es de  estereoradians. Mai sovent s'i associa las placas de l'illa de Pascas, de las Galápagos e de Juan Fernandez. Lo nom de placa de Nazca ven de la província peruviana de Nazca.

Cobrís una partiada de l'èst de l'ocean Pacific amb las illas Galápagos e l'illa de Pascas. Pòrta pas cap de partida continentala e es donc compausada sonque de litosfèra oceanica.

La placa de Nazca intra en contacte amb las placas pacifica, de l'illa de Pascas, Juan Fernández, antartida, sudamericana, de l'Altiplano, dels Andes del Nòrd, de Panamà, de Cocos e de las Galápagos.

Sas frontièras amb las autras placas son formadas de la fòssa de Peró e Chile sus la còsta pacifica d'America del Sud e de las dorsalas de las Galápagos, del Pacific Èst e del Chile dins l'ocean Pacific.

Lo desplaçament de la placa de Nazca se fa cap al nòrd èst a una velocitat de 7,55 centimètres per an en mejana o encara a una velocitat de rotacion de ° per milion d'ans segon un pòl eulerian situat a 55°58' de latitud nòrd e 90°10' de longitud oèst (referencial: placa pacifica).

A la tripla joncion de las placas de Nazca, sudamericana e antartida se realizèt un grand décrochement considerat coma la causa del seïsme nomenat lo Grand Tèrratrem de Chile de magnitud 9,5 en 1960.

La placa de Nazca (amb las placas de las Cocos, de Juan de Fuca, Rivera, Explorer e Gorda) constituís un rèste de la placa Farallon que desapreguèt gaireben tota per subduccion jol continent american al Jurassic.

## Fonts
*  Peter Bird, ''An updated digital model of plate boundaries'', Geochemistry Geophysics Geosystems, 2003 
*  The Physics factbook - Velocitat de las placas tectonicas
Placa filipina

thumb|Mapa en de la placa filipina
La **placa filipina** es una placa tectonica de la litosfèra de la Tèrra. Sa superfícia es de  estereoradians. Mai sovent s'i associa la placa de las Marianas.

Cobrís la mar de las Filipinas, lo Nòrd de l'illa de Luçon e l'Èst de Taiwan levat las archipèlas de las Ryukyu e de las Marianas.

La placa filipina intra en contacte amb las placas d'Okhotsk, de l'Amor, d'Okinawa, de Yangtsi, de la Sonda, de Bird's Head, de las Carolinas, pacifica e de las Marianas.

Sas frontièras amb las autras placas son entre autre formadas de las fòssas de subduccion de Ryukyu sus la còsta Sud Èst de las illas Ryukyu, de las Filipinas sus la còsta Èst de las Filipinas, de Yap sus la còsta Sud de las Palaos e d'Izu Bonin sus la còsta Èst de l'archipèla d'Ogasawara.

Lo desplaçament de la placa filipina se fa cap al Nòrd Oèst a una velocitat de 6,35 centimètres per an o encara a una velocitat de rotacion de 1,00° per milion d'ans segon un pòl eulerian situat a 01°20' de latitud Sud e 45°80' de longitud Oèst (referencial: placa pacifica).

## Font
*  Peter Bird, ''An updated digital model of plate boundaries'', Geochemistry Geophysics Geosystems, 2003
Placa Farallon

La **placa Farallon** es una anciana placa tectonica de la litosfèra de la planeta Tèrra. Los sols rèstes d'aquela placa son las placas Gorda, Rivera, de Nazca, de las Cocos, Juan de Fuca e Explorer. Lo nom ven de las illas Farallon qu'es al larg de la baia de San Francisco.

## Dinamica
[thumb|left|Modelizacion en 3D dels rèstes de la placa Farallon (en blava) jos l'[America del Nòrd (trachs de còsta actual en trachs roges).]]

La placa Farallon èra situada dins de çò que anava venir l'ocean Pacific. Las seunas frontièras amb las autras placas èran constituidas a l'oèst, al nòrd e a l'èst per de fòssas de subduccion e de falhas transformantas e al sud e al sud èst per de dorsalas e de falhas transformantas. Se desplaçava cap al nòrd èst a una velocitat de cinc centimètres par an gaireben. Èra bordada al sud oèst per la placa Izanagi, a l'oèst per la placa eurasiatica, al nòrd e al nòrd èst per la placa nordamericana e al sud èst per la placa sudamericana.

La placa Farallon comencèt a desapréisser per subduccion jos la còsta oèst del continent american pendnet lo Jurassic. Fa 90 o 80 milions d'ans, una nòva dorsala oceanica orientada èst oèst, la dorsala de Kula, trenquèt la placa Farallon de sa partida nòrd: la placa de Kula. Una partida de la placa Farallon es encara detectabla dins lo mantèl, jos la còsta Èst nordamericana.

Auriá portat pas cap de partida continentala e èra donc majoritariament formada de litosfèra oceanica.


Fichièr:North America subduction.jpg|Mapa de la situacion tectonica fa gaireben 70 milions d'ans amb la placa de Kula al nòrd oèst, la placa Farallon al sud èst e la placa pacifica al sud.
Fichièr:North America subduction1.jpg|Mapa de la situacion tectonica fa 55 milions d'ans amb las placas de Kula e Farallon al final de la subduccion e la placa pacifica que la superfícia aumenta.


## Notas e referéncias

## Vejatz tanben
### Articles connèxes
*Placa Juan de Fuca
*Placa de las Cocos
*Placa Rivera

### Ligams extèrnes
*  Université du Wisconsin - Reconstruccion del Nòrd de la placa Farallon e de la placa de Kula

### Fonts
*  Burke Museum - L'episòdi de la Sèrra Costièra e la trencadura de la placa Farallon
*  Geodinamica del Japon
Ubaia (ribiera)

**Ubaia** es una ribiera aupenca que raja dins lo departament dels Aups d'Auta Provença, dins la region Provença-Aups-Còsta d'Azur. Es un afluent de Durença en riba senèstra, doncas un sosafluent de Ròse.

## Geografia

Ubaia a sa font au còl de Longet a 2655 m d'altitud dins lo pichon lac del meteis nom e finís sa corsa après  dins un dels braces del lac de Sèrra Ponçon, ont rejonh Durença. Dona son nom a la vau d'Ubaia. Son afluent principal es Ubaieta, qu'a sa font au lac dau Lausanièr.

thumb|left|150px|Gòrja au Lauset

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Placa iberica

[thumb|Mapa de las estructuras [erciniannas en Euròpa amb la placa iberica a l'esquèrra.]]

La **placa iberica** èra una pichona placa tectonica, dicha tanben microplaca, ara soudada dempuèi la fin de l'Oligocèn a la placa eurasiatica que ne fa partida, sus que se pausava la peninsula Iberica mas tanben las Balearas, Corsega, Sardenha e benlèu lo Briançonés.

## Història
La placa iberica vendriá de la placa nordamericana que se seriá trencada a la fin del Cretacèu. Es a l'origina de l'obertura del golf de Gasconha per un pivotament d'esperela dins lo sens cotrari del relòtge. Aquela rotacion s'acompanha a l'èst per une subduccion jos la placa eurasiatica puèi una tust de lors massas continentalas respectivas. Aquela subduccion puèi tust ont participèron a la formacion dels Pirenèus entre autre pendent lo Mesozoïc. Pendent aquela èra geologica se realizèron dos episòdis de rift sus sa bordura septentrionala, caracterizats per la formacion d'importants bacins de sedimentacion ligats a de subsidéncias successivas.

Sus la bordura meridionala d'aquela anciana placa, lo desplaçament de la placa africana cap al nòrd provòca de tensions tectonicas complèxas a l'origina de la formacion de las sèrras beticas.

A partir de la fin de l'Oligocèn, la placa iberica acaba d'èsser una placa tectonica d'esperela se soudant a la placa eurasiatica e adoptant son comportament.

## Notas e referéncias
Placa de las Cocos

La **placa de las Cocos** es una placa tectonica de la litosfèra de la planeta Tèrra. Sa superfícia es de  estereoradians. Mao sovent s'i associa la placa Rivera.

Cobrís una partida de l'ocean Pacific es de l'illa costariciana Cocos que donèt son nom a la placa. Pòrta pas cap de partida continentala et es donc constituida tota de litosfèra oceanica.

La placa de las Cocos intra en contacte amb las placas Rivera, pacifica, de las Galápagos, de Nazca, de Panamà, cariba e nordamericana.

Sas frontièras amb las autras placas son entre autre formadas de la fòssa d'America Centrala sus la còsta pacifica de l'America Centrala e de las dorsalas de las Galápagos e del Pacific Èst dins l'ocean Pacific.

Lo desplaçament de la placa de las Cocos se fa cap a l'èst a una velocitat de 8,55 centimètres per an o encara a una velocitat de rotacion de 1,9975° per milion d'ans segon un pòl eulerian situat a 36°82' de latitud nòrd e 108°63' de longitud oèst (referencial: placa pacifica).

La placa de las Cocos (amb las placas Juan de Fuca, de Nazca, Rivera, Explorer e Gorda) constituís un rèste de la placa Farallon que desapreguèt gaireben tota per subduccion jol continent americain al Jurassic.

## Fonts
*  Peter Bird, ''An updated digital model of plate boundaries'', Geochemistry Geophysics Geosystems, 2003 
*  The Physics factbook - Velocitat de las placas tectonicas
Placa de Futuna

thumb|Mapa de la placa de Futuna
La **placa de Futuna** es una microplaca tectonica de la litosfèra de la planeta Tèrra. Sa superfícia es de  estereoradians. Mai sovent es associada a la placa pacifica.

Se situa dins l'oèst de l'ocean Pacific e cobrís las illas Wallis e Futuna.

La placa de Futuna es en contacte amb las placas de Niuafo'o, pacifica e australiana.

Lo desplaçament de la placa de Futuna se fa a una velocitat de rotacion de ° per milion d'ans segon un pòl eulerian situat a 10°16' de latitud sud e 178°31' de longitud oèst (referencial: placa pacifica).

## Font
*  Peter Bird, ''An updated digital model of plate boundaries'', Geochemistry Geophysics Geosystems, 2003
Placa de la mar Egèa

thumb|Mapa de la placa de la mar Egèa
La **placa de la [[mar Egèa]]** es una microplaca tectonica de la litosfèra de la planeta Tèrra. Sa superfícia es de  estereoradians. Mai sovent es associada a la placa eurasiatica.

Se situa al sud èst d'Euròpa, entre Grècia e Turquia. Cobrís la mar Egèa, lo Peloponés, la Creta e las còstas turcas de la mar Egèa.

La placa de la mar Egèa es en contacte amb las placas eurasiatica, anatoliana e africana. La subduccion de la placa africana jos la placa de la mar Egèa realiza l'arc egèu compausat de fòrça volcans.

Lo desplaçament de la placa de la mar Egèa se fa a una velocitat de rotacion de ° per milion d'ans segon un pòl eulerian situat a 74°28' de latitud nòrd e 87°24' de longitud oèst (referencial: placa pacifica).

## Fonts
*  Peter Bird, ''An updated digital model of plate boundaries'', Geochemistry Geophysics Geosystems, 2003
Plan euclidian

En matematicas elementàrias, lo **plan [[geometria euclidiana|euclidian]]** es l'espaci afin euclidian definit coma lo produch cartesian de l'ensemble dels nombres reals per el meteis, siá
:\R \times \R=\{(x,y)|x\in\R~e~y\in\R\}~.
Aquel plan s'identifica al plan complèxe.

Un reparo ortonormat d'aquel plan se constituís d'un punt origina e de dos vectors ortogonals de norma 1. Es utilizat per la representacion grafica de corbas planas.