Donasanés

Lo **donasanés** o puslèu **donasanenc** es un sosdialècte de l'occitan lengadocian que se parla dins lo país de Donasan. Sas caracteristicas particularas ne fan una varietat de continuitat e de transicion cap al catalan. 

Lo parlar de l'airal nos es conegut gràcias a l'òbra de l'escrivan Juli Palmada e Loís Lambert, e mai recentament mercés a la reculhida dels contes narrats per Pèire Ponç, originari del país de Redoma.

### Caracteristicas

## Fonetica

*A finala atòna se manten com a *a*, mentre que -*as* passa a [es] (e en Fenolhedés tota *a* o *e* finala atòna passa a *e* neutra com en catalan, levat dels articles *la* e *el* [al] e la preposicion *de* : *la vaca d'en Pèire de Fenolhet* [la 'bakë dan 'pèjrë dé fénu'lhét]. Ex: *una ròda* [üna rròda], *doas ròdas* [dues rròdes]. Mas tanben i a de ròdols que las *a* e *as* finalas fan [o] e [os] respectivament.

*Lo grop 'AI' tonic se redusís a 'èi' e pòt passar a l'atòna per analogia.  Ex.: *lèit* (lait), *pèisher* (pàisser), *fèit* (fait), *frèishe* (fraisse) ; *greisham* (graissam), *deishar* (daissar), *neishent* (naissent).

*E inicial àton se càmbia sovent en *a* davant una *-n* o una *-s*, particularament dins lo canton de Queragut. Ex: *encara*, *enténer*, *esperar*, *esperon*, *estanh*, *estela*, *en* son prononciats [ancara], [entene], [asperà], [asperó],  [astanh], [astà], [astela], [an].

* '-iss-* a una realizacion [[Palatalizacion|palatalizada]], [ʃ], coma en [[gascon]], mas no, pas en [[fenolhedés]]. Ex. : *pèisher* (pàisser), *frèishe* (fraisse).

* Se palataliza la 'l' iniciala o intervocalica coma en catalan: *elh, elha*, (el, ela), *lhor* (lor), *apelhar* (apelar)... e fins après consonanta, coma en *establhe*, *plhaser*, coma en certans parlars catalans nòrd-occidentals.

*Se manten l'accent del latin sus 'i'de l'imperfait e del condicional. Ex.: *vendia* (vendiá), *bevia* (beviá) ; *faria*, *farias* [fa'ris], *faria*, *fariam* [farim], *fariatz* [faritz], *farian* [farin]/[fariu].

*Las 'm' finalas se mantenon prononciadas [-m].

*Las 'ts' e 'tz' finalas se mantenon prononciadas [-ts].

*Lo grope 'UI' se pòt reduire a 'u'. Ex.: fruta (fruita), redure (reduire) e 'UEI' a 'ui'. Ex. truita (truèita).

*L'anciana reduccion en 'u' s'es conservada en qualques mots. Ex. pug (puèg), truja (truèja).

*Lo mot *après* es prononciat *aprètz* [a'prèts] sus lo modèl dels noms, participis passats e adjectius.

*Lo femenin dels mots acabats en -ièr es -ièira (entièira).

== Morfologia ==

*L'article masculin i es *el* (prononciat [al]) e darrièr una vocala ven " 'l ". Ex: *Pòrta-me'l, el pan, ambe'l formatge* per *Pòrta-me-lo, lo pan amb lo formatge*. Al plural es *als* (prononciat [as]) (*els* [es] en [[país de Saut]]).

*L'article plural masculin *li* es emplegat coma demostratiu *Li que venon* ('Los que venon'). Aqueste fenomen se tròba tanben coma pronom d'OD.

*Lo possessiu es *la miva*, *la tiva*, *la siva*; *las mivas*, *las tivas*, *las sivas* (com dins lo sabartés, lo  país de Saut e Fenolhedés mas *la miuna*, *la tiuna*, *la siuna* en perapertusès).

*Lo preterit perfach, coma en foissenc es en -g- : *parlègui*, *parlègues*, *parlèc*, etc.

== Tèxte en donasanés de [[Belestar]] ==

*'La baga d'òr
(Revue des langues romanes, T2, 1870, p. 146)

## Lexic

*ande: ambe (davant consonanta)
*carrièr: carrièra
*demorar: esperar
*espertin ("aspertí") : espertina
*estar (diferent de l'auxiliar "èsser"). ex. 'aquí estèm ben'
*pleija (almens en Fenolhedés) : pluèja
*tardor: autom
*treure (almens en Fenolhedés) : levar, ostar
*unflar: enflar

## Ligams extèrns
* Conte en donasanés, amb àudio
* ''Particularités de la flexion verbale du Donnezan'', Companys, M., Revue de Linguistique Romane, 28, pp. 51-55
* ''Contes de Bélesta''

* ''Contes e devinetas de Rofiac d'Aude''

* Estudi suls ''idiomes pyrénéens'' d'Achille Luchaire que tracha lo donasanés e ne dona la parabòla de l'enfant prodig

* ''Gardians dounezans e La mort de l'astanh'', poèma de Juli Palmada, de Queragut

* "La pelalha", conte collectat a Brenac (11) en 1969 per Daniel Fabre e Jacques Lacroix e ditat per l'universitat Pau Valeri (Montpelhièr 3) en 1970 en 45 torns

* ''El polh e el reinard'' dich per Pèire Ponç e mandat sus Youtube per Terric Lausa