open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nòva Anglatèrra

La **Nòva Anglatèrra** (*New England*, en anglés) es una region dels Estats Units d'America, qu'existissiá abans l'independéncia, localizada a l'extrèma nòrd-èst del país. Limitada amb Canadà al nòrd, l'ocean Atlantic a l'èst e al sud, e l'estat de Nòva York per l'oèst. Inclusissent, en òrdre orogràfic del nòrd-èst a sud-oèst, los sièis estats de Maine, Nòu Hampshire, Vermont, Massachusetts, Rhode Island e Connecticut. Nòva Anglatèrra es pas una division administrativa dels EUA, mas una region culturala e istorica. Dins los Estats Units, lo tèrme ***yankee*** (ianqui) es un escai dels gents de Nòva Anglatèrra lo tèrme s'utilisava pel passat per se referir als descendents dirèctes dels colons d'origina anglesa. 

Es la region dels EUA amb qualitat de vida e nivèl economic ( de renda per capita) mágers. Tanben es la region culturalament mai pròcha d'Euròpa (conserva orgulhosament des costumas e tradicions des dels sègles XVII e XVIII) e amb un nivèl cultural e educatiu máger (amb de prestigiosos centres educatius de Harvard, Boston College, lo *[[Massachusetts Institute of Technology]]*, Brown University e Yale, entre d'autres). Tanben aculhís de centres toristics d'estiu reputats e sovent elitistas (New Haven dins lo Connecticut, Newport dins lo Rhode Island, Portsmouth dins lo New Hampshire, totes aqueles sus la còsta), e tanben d'altres centres de torisme mens elitistas coma las illas de Martha's Vineyard e Nantucket, e de centres mai populars coma la peninsula de Cape Cod, la majoritat de la còsta de Maine e la majoritat de la còsta de Massachusetts, e de centres de torisme de davalada (per gausir de l'espectacle de las fuèlhas de colors, fenomèn nomenat "fall foliage") e d'ivèrn, d'esquí, dins los Apalaches a l'oèst de la region. Nòva Anglatèrra aculhís 4,7% de la populacion dels EUA (14,3 milions d'abitants), mas balhant 5,5% del PNB nacional.

Boston, amb  (5,8 milions dins l'airal metropolitan) n'es lo centre cultural ("capitala culturala" dels EUA) e industrial mai important de la zòna, e tanben la granda vila mai antica dels EUA. La region de Nòva Anglatèrra es poblada majoritàriament (prèp de 90%) per d'anglosaxons descendents d'europeus (demòra una minoria francofòna dins lo Maine e New Hampshire). Se destaca politicament pel seu caracter progressista, essent un "fèu" del progressisme e del Partit Democrata.

Originalament, Nòva Anglaterra èra formada per las colonias anglesas de la Província de la Baia de Massachusetts, la Província de Nòu Hampshire, la Colonia de Rhode Island e las Plantacions de Providence, la Colonia de Connecticut e ara sul meteis territòri amb los estat de:

* Connecticut
* Maine
* Massachusetts
* Nòu Hampshire
* Rhode Island
* Vermont

## Vegeu també
* Tretze Colonias
## Referéncias
Colonias Mejanas

Las **Colonias Mejanas** (*Middle Colonies*) es un ensems comprenent quatre de las Tretze Colonias situada al centre de la possessions de l'Empèri Britanic  de l'America del Nòrd.
Una granda partida de l'airal èra una partida del New Netherland fins a que los britanics capitèron lo contraròtle de la region. Lo reialme de França prenguèt lo contraròtle de la zona dins una guèrra amb los olandeses de 1664, e la mojoritat de la tèrras conquerridas venguèron la Província de Nòva York. Lo Duc de York e lo Rei d'Anglatèrra venguèron mai tard proprietaris de tèrras e venguèron la Província de Nòva Jersei e la Província de Pensilvánia. Mai tard la colonia del Delaware se separaèt de Pensilvánia.

Las Colonias Mejanas an un sol ric, çò que permetèt a la zona de venir exportador de blat e d'autras granas. Las industrias fustièras e navalas i prosperavan a causa de l'abondéncia forestala, e Pensilánia aguèt qualques successes dins l'industria textila e metallurgica. Las Colonias Mejanas se poblèron d'una granda diversitat etnica e religiosa, amd de migrants venent de per tot Euròpa. Amb los trebolums dins la societat civila dins l'Euròpa del sègle XVIII lo forabendits d'alá desbarquèron subrertot dins aquel region qu'aviá legiferat en favor de la libertat religiosa çò qu'èra pas corrent a l'epòca e dins las autras colonias nordamericanas.

## Istòria
Las Colonias Mejanas foguèron exploradas per Henry Hudson dins un viatge pel Riu Hudson e la Baia d'Hudson en 1609. Los olandeses lèu reclamèron aquela tèrra. Los suedeses e los olandeses se batèron per aquela tèrra dins los ans 1930 fins a que los olandeses la reperèron la nomenant New Netherland. In the 1660s, the English largely conquered this land from the Dutch, renaming the area New York after the Duke of York, James II. Las tèrras de la colonia èra regularament balhadas e repartidas entre diferents proprietaris dempuèi la Província de Nòva York a la província de Pensilvánia.

## Geografia
La partida non glacificada de las Colonias Mejanas gausisson d'un sol fertil plan diferent de las mejancièras colonias de Nòva Anglatèrra, compausadas d'un sol rocassut. A causa de l'exportacion massissa de granas butant d'aquel sol fertil, las colonias èran alara conegudas coma lo granièr de cereales (*Bread Basket*) de las Colonias nordamericanas. Pensilviána venguèt primièr per exportar lo blat, milh, segal, cambe, e lin ne fasent lo líder dins la produccion de noiritura dins las colonias, e mai tard los estats nordamericans, entre las annadas 1725 e 1840. De rius largs e de cors suave coma lo riu Susquehanna River, lo riu Delaware River, e lo riu Hudson River balhèron d'activitats divesificadas. Los caçaires de pel de salvatgina se desplaçavan per aquels rius, e i aviá pro de corrent per que s'establescan de molinas.

Las colonias mejanas comprenon:
* la Província de Nòva York, que venguèt los estats de Nova Yòrk e Vermont
* la Província de Nòva Jersei, que venguèt l'estat de Nòva Jersei
* la Província de Pennsylvania, que venguèt l'estat de Pensilvània
* la Colonia de Delaware, que venguèt l'estat de Delaware

## Nòtas e referéncias
Badi Assad

**Mariângela Assad Simão**, mai coneguda coma **Badi Assad** (São João da Boa Vista, 23 de decembre de 1966) es una cantaira e guitarrista brasiliana d'origina libanesa.

Badi, que canta en lenga portuguesa e en anglés, foguèt elegida melhora guitarrista de *fingerstyle* per la revista americana *Guitar Player* en 1995.

## Discografia

* 1989 - *Dança dos tons* (Independente LP)
* 1994 - *Solo* (Chesky Records CD)
* 1995 - *Rhythms* (Chesky Records CD)
* 1997 - *Echoes of Brazil* (Chesky Records CD)
* 1998 - *Chameleon* (i.e.music/PolyGram CD)
* 2003 - *Nowhere* (Independente CD)
* 2003 - *Three guitars* (Chesky Records CD)
* 2003 - *Dança das Ondas* (GHA  CD)
* 2004 - *Verde* (eDGe music/Universal CD)
* 2006 - *Wonderland* (eDGe music/ Universal CD)

## Galariá


Image:Toquinho Badi Assad Cremona 5th aug 2010.jpg|Badi Assad, en *duo* amb Toquinho en Cremona, Italia, 5 d'agost 2010.


## Referéncias

## Ligams extèrnes
* Site oficiau
Colonias Meridionalas

Las **Colonias Meridionalas** en America del Nòrd foguèron establidas per la Grand Bretanha pendent los sègles XVI e XVII. Las Colonias Meridionalas son (segon de documents, Virgínia e Maryland pòdon èsser gropadas amb las Colonias de Chesapeake)
* la Província de Maryland, que venguèt l'estat de Maryland
* la Colonia e Dominion de Virgínia, que venguèt los estats de Virgínia, Kentucky e Virgínia Occidentala
* la Província de Carolina del Nòrd, que venguèt l'estat de Carolina del Nòrd;
* la Província de Carolina del Sud, que venguèt l'estat de Carolina del Sud
* la Província de Georgia, que venguèt l'estat de Georgia.
Aquelas colonias foguèron creadas d'en primièr dins l'encastre la correguda per las colonias als sègles XV, XVI e XVII. Venguèron  prospèras e amb lo processus de desvolopament de las colonias nordamericanas faguèron fòrça profits dins las culturas de renda coma lo tabat, indigòt, e ris. Amb lo temps, la region lèu venguèt plan coneguda per sa granda populacion d'esclaus e amb una estratificacion en classa sociala fòrta.

## Nòtas e referéncias
Sarah Jarosz

thumb|250px|Sarah Jarosz en 2014
**Sarah Jarosz** (Austin, Tèxas, 23 de mai de 1991) es una cantautora e musiciana americana. Se faguèt conéisser en 2009 gràcias a la cançon "Mansineedof", tracha de son primièr disc *Song Up in Her Head*, que foguèt nomenada a un Prèmi Grammy dins la categoria de melhora performança instrumentala de musica country. Es considerada coma una virtuosa de mandolina e banjo.En 2016 Jarosz sortiguèt son quatren album, *Undercurrent*. L'album ganhèt dos Gammy per la cançon *House of Mercy*.

## Discografia
* *Song Up in Her Head* (2009)
* *Follow Me Down* (2011)
* *Build Me Up from Bones* (2013)
* *Undercurrent* (2016)
Shlomo Sand

right|250px|thumb|Shlomo Sand
**Shlomo Sand** (שלמה זנד en ebrèu) qu'ei professor d'Istòria a l'Universitat de Tel Aviv.

Que vadó a Linz en Àustria lo 10 de seteme de 1946 en ua familha de subervivents de l'Olocaust d'origina polonesa. Que passè los dus purmèrs ans de vida en camps de refugiats en Alemanha. Que creishó en Israèl. Arron de l'experiéncia traumatizanta de la Guèrra deus Sheis Dias, a la quau e participè com simple soldat, que s'estaquè a l'extrèma esquèrra israeliana favorabla a duas republicas diferentas dens la perspectiva d'ua confederacion. Au miei deus ans 1970 que completè los sons estudis universitaris a París on escrivó devath la direccion de Madeleine Rebérioux ua mestria sus Joan Jaurés e ua tèsi sus Georges Sorel redigida e sostienguda en francés. Tornat en Israèl, que s'interessè a l'istòria deu cinèma, a l'istòria intellectuau e, mei recentament, a l'istòria deu pòble judiu.

Qu'ei atau qu'en 2008 e publiquè .

## Referéncias
Maria Barteta

**Maria Barteta** (1863-1938) que ho ua bearnesa condemnada a las galeras dens la preson de Saint-Laurent-du-Maroni shens rason dehens l'encastre d'un plan politic francés de poblament de sa colonia de Guiana.

Neishuda a Monenh, que vadó orfanina a 15 ans e veusa aus 20. Negada dehens lo praubèr que ho condemanada per un petit panatòri de neuritud entà subrevíver. Plaçada après coma goja a Bordèu, aquesta purmèra condamanacion que serví de pretèxte entà la sosméter au l'exili dab l'estatut de "relegada", tant vau díser qu'èra pas oficiaument presoèra mes qu'èra dens l'obligacion d'anar víver en Guiana entà i esposar un condemnat a las galeras.

Aquesta obligacion de seguir lo plan francès de poblament de Guiana (mes en dificultat per manca de joenas condemanadas per esposar quauques forçats) que miè a la prostitucion, los "espós" prenent lo ròtle de macarèus.

Maria Barteta que subervivè d'un biais exepcionau ço qui hè d'èra la darriera galeriana e que dè l'escasença a Albert Londres de la rescontrar e de la mentàver dens lo son famós libre*Au bagne*.

Un roman en francés, *La dernière bagnarde*, que conta sa vida.

## Bibliografia
* Ferré, Katia-Christiane. Graine de bagnarde, Marie Bartete (1863-1938). Feuillage, 2013.
* Pecassou-Camebrac, Bernadette. *La dernière bagnarde*. París : Flammarion, 2011.

## Ligams extèrnes
* Emission diffusada sus RTL presentant l'òbra vodada a Maria Barteta ''La dernière bagnarde''
* Fòto e mencion de Maria Barteta dens ua descripcion de l'istòria deu "banh"
* Article de ''La Dépêche'' vodat au libre ''La dernière bagnarde''
* Presentacion deu Libre de Pecassou-Camebrac
Setze Reiaumes

Lei **Setze Reiaumes** (ò **Periòde dei Cinc barbares, setze país**) designa un ensems de reiaumes  de chinés qu'existiguèron entre 304 e 439 dins lo corrent deis annadas d'instabilitat entre la retirada de la dinastia Jin en direccion dau sud de China e l'establiment dei dinastias dau Nòrd. Aqueleis estats foguèron fondats per d'etnias asiaticas eissidas de la migracion de pòbles nomadas venguts de l'estèpa asiatica. Totei conoguèron de periòdes brèus de dominacion e un afondrament rapide. Aquela instabilitat s'acabèt pauc a pauc a partir de 386 quand lei Toba, un pòble nomada d'origina turca, comencèron la conquista deis autrei principats per unificar tornarmai lo nòrd de China en 439.

Lei setze reiaumes dau periòde foguèron :
* Cheng Han.
* Zhao anterior.
* Zhao posterior.
* Liang anterior.
* Liang posterior.
* Liang occidentau.
* Liang septentrionau.
* Lang meridionau.
* Qin anterior.
* Qin posterior.
* Qin occidentau.
* Yan anterior.
* Yan posterior.
* Yan septentrionau.
* Yan meridionau.
* Xia.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Fusiu

Un **fusiu** (var. **fusilh**), es una arma de fuòc que tèn una cròça d'espatla e un canon lòng. N'existís plusors tipes diferentas coma lo fusiu militar, lo fusiu d'assaut, lo fusiu de precision ò lo fusiu de caça.


File:MAS36 crop.jpg|Fusiu militar MAS 36.
File:FAMAS dsc06877.jpg|Fusiu d'assaut FAMAS.
File:FRF2 lunette Schrome.jpg|Fusiu de precision FR-F2.
|Fusiu de caça Wintchester.


## Liames intèrnes

* Arma de fuòc.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Arma de ponh

Una **arma de ponh** es una arma de fuòc que pòu s'utilizar amb una man, es a dire un pistolet ò un revouvèr. Presenta un encombrament e una massa feblas gràcias a sa talha pichona. Pasmens, lei municions utilizadas per aqueleis armas son de poissança limitada e la precision es inferiora a una arma d'espatla.

## Liames intèrnes

* Pistolet.
* Revòuver.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Pòrt (marina)

Un **pòrt** es una infrastructura umana situada lòng d'un litorau maritim, dei ribas d'un lac ò d'un riu e destinada a l'acuèlh de naviris. Sa foncion principala es d'assostar un naviri, especialament pendent d'operacions de cargament ò de descargament. La talha d'un pòrt es fòrça variabla e evoluciona d'installacions limitadas per l'acuèlh de quauquei barcas a de pòrts industriaus que son de ponchs centraus dau comèrci mondiau.

## Liames intèrnes

* Naviri.
* Vila portuària.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Pierre Célerier, *Les ports maritimes*, Presses universitaires de France, 1957.
* **[[francés|(fr)]]** André Vigarié, *Ports de commerce et vie littorale*, Hachette Littérature, 1979.
* **[[francés|(fr)]]** Jacques d'Orléans, *Ports de guerre*, Éditions du Gerfaut, 2005.
* **[[francés|(fr)]]** Jean-Marie Bécet e Robert Rezewthel, *Dictionnaire juridique des ports maritimes et de l'environnement littoral*, Presses Universitaires de Rennes, 2004.

## Nòtas e referéncias
Segonda Guèrra Angloafgana

La **Segonda Guèrra Angloafgana** se debanèt de 1878 a 1880 e opausèt lo Reiaume Unit a Afganistan. S'acabèt per una victòria britanica e la signatura dau Tractat de Gandamak. Après sa desfacha, Afganistan deguèt alinhar sa politica estrangiera sus aquela de l'Empèri Britanic. Pasmens, gardèt una autonòmia totala sus seis afaires intèrnes e lei tropas britanicas se retirèron dau país.

Lo conflicte foguèt causat per la menaça de l'adopcion d'una politica favorabla a Russia per l'emir afgan Shir Ali Khan. D'efèct, en 1878, donèt un acuèlh favorable a una ambaissada russia mentre que refusèt de laissar de diplomatas britanics intrar sus son territòri. Òr, Afganistan, estat tampon entre leis empèris rus e britanic, ocupava una posicion estrategica per protegir ò menaçar lei possessions britanicas d'Índia. Maugrat aqueu avertiment, lei Britanics mandèron una ambaissada que foguèt arrestada per leis Afgans entraïnant l'organizacion d'un còrs expedicionari britanic de  òmes per obtenir militarament la somission de Shir Ali Khan.

Aquela fòrça capitèt d'ocupar lo país en 1879 e Shir Ali Khan deguèt se retirar dins lo nòrd onte moriguèt lo 21 de febrier. Son fiu deguèt acceptar de signar lo tractat de Gandamak. D'ara endavant, acceptèt d'adoptar la politica estrangiera britanica e de laissar Londres dirigir la diplomàcia afgana. Divèrsei regions dau sud dau país foguèron tanben balhadas ai Britanics. En cambi, Afganistan gardèt una autonòmia intèrna importanta e foguèt pas dirèctament annexat per l'Empèri Britanic.

Après aqueu succès, l'armada britanica comencèt son retirament mai una revòuta afgana entraïnèt lo chaple de la delegacion dau consolat britanic de Kabol lo 3 de setembre de 1879. Lo 6 d'octòbre, lei soudats britanics ocupèron donc tornarmai Kabol e Yaqub Khan foguèt obligat d'abdicar. Per lo remplaçar, chausiguèron Abdur Rahman Khan, un cosin de l'emir descaigut, entraïnant la revòuta  dau governador de Herat, Ayub Khan, qu'èra lo fraire de Yaqub Khan e donc pereu un pretendent possible. Sei fòrças bateguèron l'armada britanica a Maiwand mai foguèron finalament esquichadas a Kandahar. Aquò marquèt la fin de la guèrra. Abdur Rahman acceptèt lo tractat de Gandamak e Londres renoncièt a l'installacion d'un resident dins la capitala afgana.

## Liames intèrnes

* Premiera Guèrra Angloafgana.
* Tresena Guèrra Angloafgana.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Ellie Goulding

thumb|250px|Ellie Goulding en 2016
**Elena Jane Goulding**, mai coneguda coma **Ellie Goulding** (Lyonshall, Herefordshire, 30 de decembre de 1986) es una cantaira, cantautora e guitarrista anglesa. L'artista, d'estil musical electropop, se faguèt celèbra quand ganhèt lo Critics Choice Award durant los Prèmis BRIT de 2010. Es subretot en 2013 gràcias a sa cançon "Burn", tracha de son segond album *Halcyon*, que venguèt famosa internacionalament.

## Discografia
* *Lights* (2010)
* *Halcyon* (2012)
Gitada

Una **gitada** designa una plataforma permanenta qu'es utilizada per l'acostament e l'amarratge d'un naviri.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Còrs negre

Un **còrs negre** es en fisica un objècte ideau que son espèctre electromagnatic despend solament de sa temperatura. Aquela nocion foguèt introducha per lo premier còp per Gustav Kirchhoff en 1862. Permetèt a Max Planck de descubrir la quantificacion deis interaccions electromagneticas que venguèt un dei principis de basa de la fisica quantica.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Lèi salica

La **lèi salica** èra un ensems majors de lèis dau pòble franc dins lo corrent dau començament de l'Edat Mejana. Inicialament orala, aquela lèi foguèt escricha en latin a partir dau sègle VI. Regardava divèrsei domenis coma la criminalitat e lei reglas d'eiretatge. Aguèt una influéncia importanta en Euròpa Centrala e Occidentala.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Neustria

**Nèustria** èra un reiaume franc creat en 511 après la division dau reiaume de Clodovèu I entre sei quatre fius. S'estendèt dins lei regions occidentalas d'aquel estat d'Aquitània a la Marga. Per la seguida, dins lo corrent dei procidements d'unificacion e de division dei domenis francs, l'apelacion designèt la region entre Léger e Sèina que formèt un sotareiaume de l'Empèri Franc.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Oclocracia

L**'oclocracia** (en grèc ancian] *ὀχλοκρατία* / *okhlokratía*, en latin : *ochlocratia*) es una forma de govèrn que la fola (*ὀχλος*) a lo poder d'impausar sa volontat.

Oclocracia es pas un sinomím de democracia al sens de *govèrn pel pòble*. Implicitament, se lo tèrme fola e non pas pòble es emplegat, e plan segur dins un sens pejoratiu, es per suggerir la fola coma massas manipulablas o passionalas, als fenomèms de fola, justament, sovent provocadas coma per la demagogia o lo populisme. O opausant de formas politicas supausadas mai racionalas o al mens rasonablas, que sián démocratics o non; e atal considéreradas mai desirablas per principi.

## Istòria del concèpte d'oclocracia

### ''ὀχλος'' e ''δημος''

Aquel govèrn per la fola a per connotacion pejorativa lo reialme de la vulgaritat, de la mediocritat. En 1584, l'escrivan anglés John Stockwood desciu l'oclocracia coma un Estat que las personas grossièras decidant de totas causas segon lo lor interés pròpi. Pels Grecs, l**ὀχλος'', es çò qu'es inferior al ''δημος''. L'oclocracia se caracteriza per una descompausicion de la lei e de las mors. Es quand la democracia degenèra en caós politica, luta quotidiana entre los individús e lo reiame de la fòrça. Seriá una configuracion istorica que s'apelariá lo « prepolitic », al respècte del « politic », que se caracteriza o per l'existéncia de l'Estat e de la lei o per l'existéncia d'una consciença collectiva e d'una autoorganizacion de la Ciutat (la ''πόλη'') sens Estat, favorisant la responsabilizacion, la cooperacion e la coabitacion dels Òmes.

=== Polib ===

L'oclocracia es, dins la teoria de l**anaciclòsi* - teoria ciclica de la succession dels regims politics - formulada per l'istorian grèc [[Polib]] (tornada per [[Ciceron]] dins *De Republica*, e per [[Nicolau Maquiavèl|Maquiavèl]]), lo pièger de totes los regims politics. Es l'estadi ultim de la degenerescéncia del poder. Polib descriu un cicle de sièis passas que fa tombar la [[monarquia]] dins la [[tirania]], que seguís l'[[aristocracia]] que se degrada en [[oligarquia]], e torna a la [[democracia]] ensag remediar a l'oligarquia, mas s'afonsa, dins una sièisena passa, dins lo pièger dels regims qu'es l'oclocracia, ont demòra pas qu'esperar l'òme providencial que tornará cap a la monarquia.

=== Rousseau ===

Dins *Lo Contracte social*, [[Jean-Jacques Rousseau]] definís l'oclocracia coma la degenerescéncia de la [[democracia]]: **

=== James Mackintosh ===

En [[1791]], lo filosofe escocés [[James Mackintosh]] ([[1765]]-[[1832]]) considèra, dins lo *Vindiciae Gallicae*, que *''

## Vejatz tanben
* Populisme
Tractat de Versalhas de 1783

Lo **tractat de Versalhas de 1783** foguèt signat per França, Espanha e la Grand Bretanha que complèta lo tractat de París de 1783 signat pels Britanics e los representants de las Tretze Colonias d'America del Nòrd qu'acaba la guèrra d'independéncia dels Estats Units d'America, que los Franceses e Espanhòls combatèron al costats dels insurgents. 

Pel tractat de Versalhas, la Grand Bretanha torna una partida de las seunas possessions qu'aviá acquerit amb lo tractat de París de 1783 : 
* A Espanha torna Menòrca e las doas Florida (mas la Grand Bretanha garda Gibartar),
* A França tornan los Establiments franceses de l'Ìndia, uèit lòtjas (Balassore, Kassimbazar, Yougdia, Dacca, Patna, Mazulipatam, Calicut e Surat). 
França garda l'illa de Gorèa e Senegal e qualques illas de las Antilhas (Martinica, Guadalope, Santa Lúcia) ainsi que Sant Pèire e Miquelon. A las Antilhas, en mai, li tornan las illas de Tobago e de Trinitata. Li torna, sens cap de restriccions, la sobeiranetat entièra de Dunkerque. Obtenguèt un drech de pèsca al larg de Tèrra Nòva, sus las còstas nòrd-èst e oèst, dempuèi lo cap Sant Jean fins al Cap Raye.

## Articles connèxes
* Revolucion americana
* Tractat de París de 1783
Gorée

thumb|250px|Gorée
L' **Gorée** es una illa que se tròba al larg de Senegal, a uns tres quilomètres en frent de la capitala, Dakar. A una superficía de 18 ectaras. En 1978 foguèt declarada Patrimòni Mondial de l'Umanitat per l'UNESCO.

## Istòria
250px|esquerra|thumb|Mapa de l'illa 
Lo navegator portugués Dinis Dias arribèt dins l'illa de Gorèa en 1444, que la batejèron «Palma». Los olandeses conqueriguèron Gorèa en 1617 e la batejèron ***Goede Reede***, «la bona baia», que deriba lo nom actual. Los franceses l'ocuparèron a partir de 1677, e comencèt la disputa pel seu contraròtle amb los angleses fins a la patz d'Amiens de 1802.

Lo comerci d'esclaus existiguèt sus la còsta d'Africa pendent tres sègles (Gàmbia, Sant Loís, Benin, Ghana...). Los centres dels camps de concentracion d'esclaus africans amb per destinacion los Estats Units d'America, punt focal del comerci d'esclaus arabmusulman e europèu.

Pendent mai de tres sègles l'illa foguèt un dels principals mercats d'esclaus destinat a satisfar las necessitats dels Estats Units d'America, Cariba e Brasil. En 1536 se bastiguèt lo primièr ostal d'esclaus de l'illa. Fins a 1848, quand França aboliguèt l'esclavatge, dins l'illa s'establiguèt lo mai actiu comerci d'esclaus d'Africa, es l'ostal que bastiguèt un olandés el 1776 qu'ara es conserva conservada e se vista.

Parallelament al negoci d'esclaus, contrarotlat per l'administracion dels reis de França e Anglatèrra, lo comerci de la goma arabica, la cacauèta, las pèls, l'aur o las espècias assegorèron la prosperitat economica de l'illa entre lo sègle XVIII e XIX. Amb la fondacion de Dakar, en 1857, Gorèa perdèt progressivament la seuna importéncia. 

## Referéncias


## Ligams extèrnes

* Gorée web de l'UNESCO
ISO 3166

La nòrma **ISO 3166** es una nòrma internacionala qu'atribuís de còdes als païses e a lors divisions. Es publicada per l'Organizacion Internacionala de Normalizacion (ISO).

Se divisís en tres parts:
* ISO 3166-1 pels païses, per exemple ES / ESP / 724 per Espanha
* ISO 3166-2 per las divisions administrativas, per exemple FR-B per Aquitània
* ISO 3166-3 pels ancians païses, per exemple CSHH per Checoslovaquia
ISO 3166-1

La nòrma **ISO 3166-1** es la part de la nòrma ISO 3166 qu'atribuís de còdis als païses. Es publicada per l'Organizacion Internacionala de Normalizacion (ISO). Sa darrièra edicion es de 2006 (ISO 3166-1:2006).

Compren tres còdis per país:
* un còdi de doas letras, reutilizat pels domenis d'internet - per exemple, ES per Espanha
* un còdi de tres letras - per exemple, ESP per Espanha
* un còdi numeric - per exemple, 724 per Espanha
John James Audubon

**John James Audubon** (26 d'abriu de 1785 - 27 de genier de 1851) foguèt un ornitològue e un pintor francoestatsunidenc. Estudièt en particular divèrseis espècias d'ausèu americans.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Vladimir Arnold

**Vladimir Igorevich Arnold** (12 de junh de 1937 - 3 de junh de 2010) foguèt un matematician sovietic puei rus. Considerat coma un dei matematicians pus importants dau sègle XX, participèt ai recèrcas sus l'estabilitat dei sistèmas integrables, la teoria dei sistèmas dinamics, la teoria dei catastròfs, la topologia, la geometria algebrica, la mecanica classica e la teoria dei singularitats.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
John Vincent Atanasoff

John Vincent Atanasoff (4 d'octòbre de 1903 - 15 de junh de 1995) foguèt un fisician, un matematician e un engenhaire estatsunidenc d'origina bulgara. Ambé l'ajuda de son estudiant Clifford Berry, foguèt lo conceptor dau premier ordinator dins leis annadas 1930. Per la seguida, seis idèas foguèron adoptadas per lei conceptors de l'ENIAC entraïnant un procès dins leis annadas 1970 (*[[Honeywell v. Sperry Rand]]*) que s'acabèt per l'atribucion de l'invencion dau premier ordinator a Atanasoff e permetèt a son invencion d'intrar dins lo domeni public.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Charles Babbage

**Charles Babbage** (26 de decembre de 1791 - 18 d'octòbre de 1871) foguèt un matematician e engenhaire britanic. Es considerat coma un precursor de l'informatica ambé la concepcion d'unei maquinas analiticas.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Division (militar)

Una **division** es una unitat militara importanta generalament compausada de  a  òmes. Es l'unitat militara pus pichona qu'es capabla d'organizar una operacion autonòma. Dins la màger part deis armadas modèrnas, una division es dirèctament compausada de bregadas o de regiments. Es comandada per un generau de division o un oficier generau equivalent.

## Istòria

L'origina dau concèpte de division apareguèt dins lo corrent dau sègle XVIII dins la pensada dau manescau Maurici de Saxònia (1696-1750). Pasmens, moriguèt avans de lo metre en plaça e lei premiereis temptativas d'organizacion divisionària foguèron l'òbra de Victor-François de Broglie durant la Guèrra de Sèt Ans (1756-1763). Maugrat un contèxte generau defavorable ai Francés, l'idèa mostrèt son interès e demorèt dins lo camp de la reflexion militara francesa. Durant lei guèrras de la Revolucion Francesa, foguèt ansin adoptada e generalizada per Lazare Carnot e participèt fòrça au succès deis armadas francesas. Un exemple caracteristic d'aquela superioritat sus leis autrei mòdes d'organizacion dau periòde foguèt la campanha d'Itàlia de Napoleon Bonaparte que capitèt de véncer de fòrças numericament superioras gràcias a sei possibilitats.

DIns lo corrent deis ans 1800, a partir de l'organizacion divisionària, Bonaparte imaginèt lo concèpte de còrs d'armada. Permetent de desplaçar pus aisament una armada importanta sus un teatre d'operacions. La division perdiguèt ansin una partida de son importància estrategica mai demorèt una unitat de basa dins l'organizacion d'una fòrça militara. Durant lo sègle XIX, son organizacion foguèt ansin racionalizada amb l'adopcion de diferents modèls centrats sus una division de doas bregadas de dos ò tres regiments. Pasmens, de modèls alternatius se desvolopèron coma aqueu de la division constituïda de tres regiments sensa bregada. Durant l'entre doas guèrras, aquela importància organizacionala entraïnèt l'utilizacion dau nombre de divisions d'un país coma simbòl de sa poissança militara terrèstra. La Segonda Guèrra Mondiala marquèt l'apogèu de la division coma unitat organizacionala amb la mobilizacion d'armadas gropant de centenaus de divisions.

Dins aquò, après 1945, la modernizacion deis armaments entraïnèt una demenicion importanta dau nombre de divisions. D'efiech, en causa de la menaça de l'utilizacion de l'arma nucleara, leis unitats deguèron venir pus leugieras, pus mobilas e pus dispersadas. Mai d'un país chausiguèt donc de demenir lo nombre de sei divisionq, çò que creèt un interès important per l'adopcion de la bregada coma unitat organizacionala de basa au nivèu estrategic. Aquela evolucion foguèt sensibla dins leis armadas occidentalas amb, per exemple, l'abandon dau modèl divisionari en França durant leis ans 2000. Pasmens, lei guèrras recentas an mostrat lei limits d'aquela idèa e la màger part deis armadas modèrnas tornan adoptar una organizacion a l'entorn de divisions.

## Annèxas

### Liames intèrnes

* Còrs d'armada.
* Regiment.

### Bibliografia

### Nòtas e referéncias
Amedeo Avogadro

**Lorenzo Romano Amedeo Carlo Avogadro**, comte de Quaregna e de Cerreto (; Turin, 9 d'agost de 1776 – *idem*, 9 de julhet de 1856), foguèt un quimista italian. Participèt al desvolopament de la teoria moleculara. En son onor, lo nombre elementari de particulas dins una mòla es dich nombre d'Avogadro.

## Armas

## Nòtas e referéncias
Colona (arquitectura)

Una **colona** (var. **colomna**) es un element d'arquitectura, d'amoblament, d'escultura e d'engenhariá deis estructuras qu'es format d'un supòrt verticau que son plan es un ceucle ò un poligòn regular de mai de quatre costats. Es diferenta dau pielon e dau pilastre. Se compausa d'una basa, d'un fust e d'un capitèu.

## Liames intèrnes

* Arquitectura.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Tokamak

Un **tokamak** es una chambra tòrica de confinament magnetic destinada a contraròtlar un plasma per estudiar la possibilitat de produrre d'energia gràcias a una reaccion de fusion nucleara.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Lop garon

Un **lop garon** o **leberon** es una creatura legendària d'origina europèa. Generalament, es un èsser uman que pòu se transformar parcialament ò totalament en lop. A l'origina, aquela transformacion èra entraïnada per una malediccion ò un rituau volontari. Per la seguida, d'autrei causas possiblas apareguèron coma la mordedura d'un lop ò d'un autre lop garon. La transformacion a sovent luòc de nuèch, especialament pendent lei periòdes de Luna plena. Aquelei creaturas son generalament consideradas coma marridas, dotadas d'una fòrça e d'una ferocitat gròssas e capablas de tuar mai d'una persona dins lo corrent d'una nuech.

En Lemosin e Peiregòrd, lo **leberon** es pas un lop, mas un òme qu'es estat condemnat a se vestir, la nuèch, d'una peu de lop que quita lo jorn. Per se desliurar d'aquela malediccion, deu sautar per dessús set (o nòu) clochiers de set (o nòu) paròfias diferentas. Si zo pòt pas far, demòra leberon. De còps, òm lo rencontra ad una caforcha. Se plai de lambar sus vòstras espatlas e de se far portar, e pèsa son fais, mas tua jamai lo monde. Es tanben possible de rencontrar de **leberonas**, es a dire de femnas condemnadas elas tanben a portar aquela peu de lop, mas son mens nombrosas que los òmes. Lo jorn, lo leberon escond sa peu darrier una peira dins la chaminèia. Es pas tròp clar si l'òm pòt la li prener ou non : d'unes dison que quò lo desliurarà, d'autres que quò es lo condemnar a tornar començar sa pena. Dau mesme biais, es pas tròp clar si l'òm deu lo nafrar o non. Los tesmonhatges reculhits per l'IEO Lemosin concòrdan pas, nimai çò que ne'n ditz per exemple l'escrivana Marcela Delpastre. D'autres escrivans en lenga lemosina ne'n an parlat : Antoineta Conhon (Antoinette Cougnoux) dins sos *Contes de las Monedièras*, Enric Delaja (Henri Delage) dins sas istòrias de *Jan Picatau de Sent-Barrancon.*

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Raqueta

Una **raqueta** es un instrument utilizat per practicar certaneis espòrts coma lo tennis ò lo badminton que permet de remandar a un advèrsari una bala ò un volant. Se compausa d'un manche que permet de la tenir e d'un tamís per picar la bala ò lo volant.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Servisc de Planificazion y Eleborazion dl Lingaz Ladin

Lo ***Servisc per la Planificazion y Elaborazion dl Lingaz Ladin*** (o **SPELL**) es una de las entitats del país ladin qu'an per tòca de regular la lenga ladina. L'institucion, situada a Urtijëi, foguèt creada en 1994 per l'Union Generela di Ladins e a coma objectiu principal l'elaboracion d'una lenga estandard que pòsca unir totas las varietats ladinas. 

## Ligam extèrn
* Sit del SPELL
Conflicte frontalier indobangladeshi de 2001

Lo **conflicte frontalier indobangladeshi de 2001** se debanèt entre lo 16 e lo 20 d'abriu de 2001. Foguèt entraïnada per lo traçat imprecís de la frontiera de 1947 entre Índia e Bangladèsh qu'a entraïnat la formacion de 179 enclavas. Aquò es a l'origina d'unei desacòrds sus la posicion de la frontiera. A partir dau 16 d'abriu, la situacion militara degenerèt dins certanei sectors entraïnant d'escaramochas entre leis armadas indianas e bangladeshis. S'acabèron per la restauracion dau *statu quo ante bellum* mai causèron una desgradacion dei relacions entre Índia e Bangladèsh.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Naviri fantauma

Un **naviri fantauma** designa dos tipes de naviris. Lo premier gropa de vaissèus legendaris maudits que son condamnats a l'errança sus leis oceans ò eissits de l'imatge fantaumatica d'un naviri disparegut dins de circonstàncias tragicas. Lo segond gropa de vaissèus vertadiers que son de varatges que contunian de flotar sensa equipatge.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Blisard

Lo **blisard** (var. **burla** ò **ventnèu**) designa dos tipes de fenomèns meteorologics nevós que causan una demenicion de la visibilitat e de la temperatura. Lo premier es format d'una tempèsta de nèu que presenta de temperaturas bassas ambé de vents violents cargats de flòcs de nèu. Lo segond designa un efècte de caça-nèu fòrça important causat per un vent violent que desplaça de quantitats importantas de nèu. 

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Bramapotra

**Bramapotra** es un fluvi major d'Asia dau sud lòng de  km. Nais de la collision de doas placas continentalas :Índia e Eurasia. Sa fònt se situa au glacièr Angsi, dins la cadena imalaiana dei Kailas dins l'oèst de Tibet. Se sona alara riu Yarlung Tsangpo, e raja a travèrs lo sud de Tibet dins de gòrjas prigondas puèi travèrsa l'estat indian d'Arunachal Pradesh ont  constituís un ais important de transpòrt èst-oèst sus qualque 1 200 km, probablament l'ais de navegacion fluviau pus naut au monde. Dins l'Estat d'Assam, prend lo nom de Bramapotra e travèrsa durant 725 km la larga e fertila vau d'Assam, asagant au passatge lo Parc nacional de Kaziranga. Travèrsa Sivasagar, l'anciana capitala politica daus sobeirans Âhom. En aval s'estend la villa de Jorhat, un daus grands centres de produccion de tè. Quora dintra au Bangladèsh, es rejonh per Tista, un de seis afluents majors, e se separa alara en dos. La branca oèst prend lo nom de Jamuna e contunha au sud vèrs Lata Chapli (districte de Patuakhali). Sa bòca se situa dins lo Golf de Bengala onte forma un deltà immens ambé Ganges que s'estend sus la màger part de Bangladèsh.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Restanca de Farakka

La **restanca de Farakka** es una installacion idroelectrica indiana situada sul fluvi Ganges a 11 quilomètres de la frontiera ambé Bangladèsh. Es a l'origina d'un desacòrd diplomatic important entre lei dos país car la restanca demenís lei ressorsas idricas de Bangladèsh e causa de degalhs environamentaus importants dins lo deltà de Ganges e de Bramapotra.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Associacion sud-asiatica per la cooperacion regionala

L**'Associacion sud-asiatica per la cooperacion regionala** (ASACR) es una organizacion regionala que gropa uèch país d'Asia dau Sud. Son objectiu es d'encoratjar la cooperacion entre sei membres dins lei domenis agricòlas, scientifics, tecnologics, culturaus, de la santat e doanier.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
La Rossa

thumb|right|200px|La Rossa dins la comuna de Mónegue
**La Rossa** (en francés *La Rousse*) es un quartièr de la comuna e dau Principat de Mónegue, dins l'anciana comuna de Montcarles. Sa populacion es de  abitants.

## Referéncias
Larvòt

thumb|right|200px|Los quartièrs de Mónegue, amb Larvotto (04)
**Larvòt** (en monegasc: *U Larvotu*; en italian: *Larvotto*), tanben nomenat **Larvòt–Bas Molins**, es un quartièr dau Principat de Mónegue, dins l'anciana comuna de Montcarles. Sa populacion es de  abitants.

## Referéncias
Ensarriada de Santa Devòta

thumb|right|200px|Los quartièrs de Mónegue, amb lo sector reservat de l'Ensarriada de Santa Devòta (09) e Moneghetti (07)
L’**Ensarriada de Santa Devòta** es un sector reservat  dau Principat de Mónegue, dins l'anciana comuna de La Condamina. Es bailejat coma partida del quartièr de Moneghetti.

## Referéncias
Abdulla Yameen Abdul Gayoom

**Abdulla Yameen Abdul Gayoom** (en maldivian: އަބްދުﷲ ޔާމީން އަބްދުލް ގައްޔޫމް; Male, 21 de mai de 1959) es politician maldivian. Es l'actual president de las Maldivas, elegit lo 16 de novembre de 2013. Dintra en foncions lo 17 de novembre.
Populisme

vinheta|Amb la seva retòrica sobre "el 99%" (el poble) contra "l'1%" (l'elit), el moviment internacional Occupy va ser un exemple de moviment social populista.
vinheta|Tal com es defineix a la carta de Nolan, el populisme (i el totalitarisme) es troba a la part inferior esquerra.
vinheta|Una caricatura del 1896 en què William Jennings Bryan, un ferm defensor del populisme, s’ha empassat el símbol del Partit Demòcrata d’Amèrica.
Lo **populisme** ven del concèpte latin de *Populus* que significa pòble e que s'utiliza ara coma tèrme politic per designar diferents corrents eterogenèus mas que totes se caracterizan per la seuna aversion discursiva o reala dels elèits economics e intellectuals, lo seu reget dels partits tradicionals (institucionals e ideologics), la seuna denonciacion de la corrupcion politica que farián las classas privilegiadas e lo seu apèl de contunh al "pòble" coma font del poder. 

L'apareisson del populisme coma fenomèn social es ligada al processus de modernizacion rapid o un cambi revelant una actitud critica davant los diferents graus de desevolupament qu'aqueles processus pòdon generar dins las divèrsas classas o regions d'un país e en consequéncia creant una inegalitat dins de domènis diverses de la societat. Lo tèrme populisme s'utilsa en politica en doas accepcions diferentas, una d'aquelas a un sens positiu, mas aquela que s'utlisa mai a una connotacion pejorativa. 

Dins qualques cases s'identifica de biais erronèu lo populisme amb la demagogia: mas aquela darrièra se referís al discors del politic cercant a influenciar las emocions dels electors, lo populisme se referís a las mesuras que pren un politic, cercant l'acceptacion dels electors.

## Vejatz tanben
* Argumentum ad populum
* Autocracia
* Demagogia
* Estat del benestar
* Oclocracia
* Paternalisme
Denotacion

La **denotacion** es lo sens objectiu d'un mot o expression, aquel que la majoritat dels parlants d'una lengua li autrejan per convencion e que se reculhís en d'òbras normativas coma los diccionaris. Lo contengut denotatiu es pas fixat, per que varia amb lo temps segon l'evolucion naturala de la lenga, mas es pas tan subjècte al cambi que la connotacion o sens subjectiu. 

En semantica s'ensaja d'estudiar la denotacion a partir de trachs minims de sens, de camps semantics que meton en relacion de paraulas similaras o dempuèi l'interaccion de la paraula amb los autres d'elements de la frasa ont es inserida. La lingüistica cognitiva rebuta l'existéncia de la denotacion pura, mas admet l'ensems dels traches coma definicion del sens.
Connotacion

La **connotacion** es l'ensems dels senses subjectius associats a una paraula deterninada, en oposicion al sens de la denotacion, mai o mens objectiu e identificat sovent amb la definicion del diccionari.

Las connotacions pòdon èsser culturalas o personalas. Per exemple, un colomb a lo sens denotatiu d'animal mas dins nòstra societat s'associa a la patz. Encara per un individú determinat pòt significar d'autras causas segon son experiéncia particulara. Donada aquela subjectivitat, lo sens connotatiu es pas de bon mesurar o de definir, quitament s'i a d'ensages, coma la tecnica del diferencial semantic.

La connotacion es a l'origina de fòrça figuras literàrias, coma la metafòra.

Per Geoffrey Leech, es un tipe de sens associatiu, e inclutz la connotacion pura (un concèpte evocat al sens d'una paraula qu'aperten pas a la seuna definicion), la collocacion (lo parlant evòca las paraulas qu'apareissent sovent amb aquel tèrme e que modifican son sens) o la nuància afectiva experienciala que cada persona pòt associar a una paraula.
Roch Wamytan

thumb|250px|Rock Wamytan
**Roch Wamytan** (Numea, 13 de decembre de 1950) es un cap costumièr e politician canac. Activista independentista de Nòva Caledònia, es actualament lo cap e president del conselh de la tribu de Saint-Louis e lo grand-cap del districte de Pont-des-Français. Es tanben president del Congrès de Nòva Caledònia, foncion qu'ocupèt anteriorament de l'1 d'abril a l'1 d'agost de 2011, del 19 d'agost de 2011 au 29 d'agost de 2012, dempuèi lo 8 d'agost de 2013. Es lo primièr independentista qu'ocupa aquesta posicion.
Maurici Leenhardt

**Maurici Leenhardt** (en francés: *Maurice Leenhardt*; Montalban, 9 de març de 1878 - París, 6 de genièr de 1954) foguèt un religiós protestant e etnològ occitan. Aprèp son installacion en 1902 en Nòva Caledònia amb la tòca d'evangelizar los autoctòns, lo pastor venguèt un especialista del pòble canac e sas contribucions a la coneissença de las populacions de l'isla foguèron plan considerablas.
## Òbras
*1902: *Le Mouvement éthiopien au sud de l'Afrique*. (rééd. 1976, Académie des sciences d'outre-mer)
*1909: *La Grande Terre*. (Brochure, Société des missions évangéliques, Éd. augmentée en 1922)
*1922: *Traduction du Nouveau Testament en langue houaïlou*. ()
*1930: *Notes d'ethnologie néo-calédonienne*. (Institut d'ethnologie)
*1932: *Documents néo-calédoniens*. (Institut d'ethnologie)
*1935: *Vocabulaire et grammaire de la langue houaïlou*. (Institut d'ethnologie)
*1937: *Gens de la Grande Terre*. (Gallimard)
*1938: *Alfred Boegner*. (Société des missions évangéliques)
*1946: *Langues et dialectes de l'Austro-Mélanésie*. (Institut d'ethnologie)
*1947: *L'art océanien*. (Éd. du Chêne)
*1947: *Do Kamo. La personne et le mythe dans le monde mélanésien*. (Gallimard, 1947, 1971, 1985)
*1958: "Notes de sociologie religieuse sur la région de Canala (Nouvelle-Calédonie)", ''Cahiers Internationaux de Sociologie'', 1958, Vol. 24. (prefaci e annotacions de Jean Guiart).
Comitat de las Regions

Lo **Comitat de las Regions** (**CDR**) es una institucion consultiva de l'Union Europèa (UE) que reünís las collectivitats localas a regionalas de l'Union. 

## Istòria e Foncions
Foguèt creada en 1992 amb la signatura del Tractat de Maastricht, Tractat que creèt la quita Union Europèa. Lo seu sèti central es dins la ciutat belga de Brussèlas, qu'o partís amb lo Comitat Economic e Social Europèu. 

Es una institucion consultiva utilizada pel Conselh de l'Union Europèa, lo Parlament Europèu e la Comission Europèa dins diferents domènis se referent a l'educacion, jovença, cultura, trabalh, santat publica o environament. E mai tanben pòt emetre d'avises d'iniciativa pròpia. 

## Composicion
Lo Comitat es format per 344 representants de las collectivitats localas e regionalas que lo Conselh nomena a l'unanimitat per un periòde de quatre ans sus proposicion dels Estats membres.

## Vejatz tanben
* Institucions europèas

## Ligams extèrnes
* Portal del Comitat de las Regions  
* Membres del Comitat de las Regions  
* Informacion del Comitat de las Regions a la CVCE
Déwé Gorodey

**Déwé Gorodey** (Pwäräiriwa, Nòva Caledònia, 1 de junh de 1949 – 14 d'agost de 2022) es una escrivana e politiciana canaca. Ardenta defensora de las lengas e culturas canacas, las posicions d'aquesta activista son favorablas a l'independéncia de l'isla.
Contrarotlaire Europèu de la Proteccion de las Donadas

Lo **Contrarotlaire Europèu de la Proteccion de las Donadas** (CEPD) es una institucion independenta responsabla de garantir que las institucions o organismes de l'Union Europèa (UE) respecten lo drech dels seus ciutadans a l'intimitat dins lo tractament e utilizacion de las seunas donadas personalas. 

## Foncionament
Lo CEPD gerís lo recuèlh, l'enregistrament, l'organizacion, l'estocatge de l'informacion de las donadas, las recuperant per la consultacion, l'enviant o la metent a la disposicion d'altrú, e tanben las pòt blocar, escafar o destruire. 

Es enebit que las institucions e los organismes de l'UE procedisson de donadas personalas que revèlan l'origina raciala o etnica, las opinions politicas, cresenças filosoficas o religiosas o l'adesion als sindicats, exceptat dins de circonstàncias especificas. Tampauc podon procedir de donadas sus la vida sexuala o la santat, levat qu'aquó siá necessari per de rasons de santat publica. 

## Istòria
Dins la signatura del Tractat de Maastricht en 1992 aquel organisme es regulat per l'article 286, pasmens se foguèt creat sonque en 2001.

En 2004 lo Parlament Europèu e lo Conselh de l'Union Europèa designèt lo neerlandés Peter Hustinx Contrarotlaire d'aquel organisme e l'espanhòl Joaquín Bayo Delgado Contrarotlaire adjunt.

## Ligams extèrnes
* Portal del Contrarotlaire Europèu de la Proteccion de las Donadas
Banca Europèa d'Inverstiment

La **Banca Europèa d'Inverstiment** (**BEI**) es una institucion e l'organ financièr de l'Union Europèa (UE). Foguèt creada amb los Tractats de Roma en 1957 e lo sèti es dins la vila de Luxemborg, manten de delegacions dins de vilas coma Brussèlas, París, Roma, Atenas, Berlin, Lisbona, Londres, Madrid o Lo Caire. A per mission de contribuir al desvolopament equilibrat del territòri comunautari mejans l'integracion economica e la coesion sociala. 

Los accionaris de la BEI son los Estats que compausan l'Union e es dirigida pel conselh dels Governaires, compausats dels ministres d'Economia d'aqueles Estats. Fòra del seu camp d'accion dirècte la BEI ajuda las estrategias de preadmission dels païses candidats la dintrada dins l'Union e aplica la partida financièra dels acòrdis de las politicas europèas d'ajuda e cooperacion al desvolopament. Aquela institucion autreja un credit total de  cada an, e gaudís d'una situacion financiara melhora qu'aquela de Banca Mondiala. La BEI concedís pas de finançament general a un Estat, mas sonque cofinança de projèctes concrèts. 

## Presidents de la BEI

## Ligams extèrnes
*  Portal de la BEI