open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grands Lacs (America del Nòrd)

thumb|300px|right|Un imatge satellit dels Grands Lacs.

Los **Grands Lacs** son una cadena de lacs d'aiga doça situats a l'èst de l'America del Nòrd, a la frontièra entre Canadà e Estats Units. Çò es: lo Lac Superior, lo Lac Michigan, lo Lac Huron, lo Lac Erie, e lo Lac Ontàrio, forman lo pus grand grop de lacs d'aiga doça de la Tèrra. Son sonats de còps mars interioras, o la tresena còsta de Canadà e dels Estats Units.

## Geologia
thumb|300px|right|Esquèma de la formacion dels Grands Lacs.

La geologia fondamentala que creèt las condicions de la formacion dels Grands lacs d'uèi èra ja prèsta fa 1,1 a 1,2 miliard d'ans, quand doas placas tectonicas aperabans fondudas se desseparèron en formar lo rift de midcontinent (*Midcontinent Rift System*). Una val se formèt, en porgir un bacin que benlèu venguèt lo Lac Superior modèrne. Quand una segonda linha de falha, lo rift de Sant Laurenç, formèt fa aperaquí 570&nbsp;milions d'ans, la basa pels Lacs Ontàrio e Erie, al long de çò que vendriá lo riu de Sant Laurenç.

Los Grands Lacs èran ja formats a la fin de la darrièra edat de glaç fa aperaquí  ans, quand la calòta glaciària continentala de Laurentide recuolèt. Quand aquò arribèt, los glacièrs daissèron darrièr una mescla d'aiga e de glaç (vejatz Lac Agassiz) qu'empliguèt los bacins qu'avian cavats, en crear aital los Grands Lacs que coneissèm uèi.
## Lacs
Los Grands Lacs son (d'oèst en èst, seguent lo corrent de l'aiga):
* Lac Superior (lo pus grand e prigond)
* Lac Michigan (lo segond pus grand en volum, l'unic situat tot entièr en territòri dels Estats Units)
* Lac Huron (lo segond pus grand per sa superfícia)
* Lac Erie (lo pus pichon en volum e lo mens prigond)
* Lac Ontàrio (lo pus pichon per sa superfícia)


File:Great Lakes Lake Superior.png|Lac Superior
File:Great Lakes Lake Michigan.png|Lac Michigan
File:Great Lakes Lake Huron.png|Lac Huron
File:Great Lakes Lake Erie.png|Lac Erie
File:Great Lakes Lake Ontario.png|lac Ontàrio


## Nòtas
Georg Philipp Telemann

**Georg Philipp Telemann** (Magdeburg, Ducat de Magdeburg, Sant Empèri Roman Germanic, lo 24 de març de 1681 - lo 25 de junh de 1767) que ho un deus compositors barròcs màgers deu monde germanic. 

Que vadó dens ua familha borgesa de Magdburg. Orfanin de pair, que ho educat per la soa mair. Que comencè a estudiar la musica aus 10 ans en bèth muishar talents deus grans. Aquesta vocacion non ho pas au grat de la mair qui ensagè deu har abandonar la musica. Que perseguí totun sus aquesta via en bèth apréner sol mantun instrument (clavièrs, flabutas, còrdas e hregadas e coires).

En 1701 que comencè estudis de dret a Leipzig mes que's he arreconéisher dab los sons talents musicaus e que fondè ua orquèstra, que ho nomat director de l'operà. En 1705 que deishè Leipzig entà vàder mèster de capera deu comte Erdmann II a Sorau (uèi Zary en Polonha). En viatjant qu'avó lo parat d'enriquir lo son estil e de rescontrar Johann Sebastian Bach, l'aute gran compositor gemanic d'aquesta tempsada.

Lo som de la soa carrièra qu'arribè en 1721 quan e hore au cap de cinc caperas de la ciutat de Hamburg.

Teleman qu'ei considerat com un deus compositors mei prolific de l'istòria de la musica academica occidentau. Las soas òbras (qui mantuns manescrits originaus e hon destrusits durant la Segonda Guèrra Mondiau) que son classificats dab un numèro TWV (per *Telemann-Werke-Verzeichnis*).

Lo son arrèr hilh, Georg Michael Telemann que ho tanben un compositor deus famós.
Franz Xaver Wolfgang Mozart

**Franz Xaver Wolfgang Mozart** (Viena, lo 26 de julhet de 1791 - Kartlsbad, uèi Karlovy Vary en Boèmia, lo 29 de julhet de 1844) que ho un compositor de la debuta de l'èra romantica, pianista e cap d'orquètre austriac, hilh deu famós compositor Wolfgang Amadeus Mozart. Que conegó chic de temps lo son pair qui's morí quan èra enqüèra pas sonque un chin.

Qu'arrecebó ua excellenta educacion musicau auprès deus famós compositors Antonio Salieri e Johann Nepomuk Hummel mes, a maugrat de la soa carrièra seriosa de musician, que viscó tota la soa vita dab lo pes de la fama deu son pair.

Que ho un deus 50 compositors qui contribuin a las 50 variacions suber un tema de Diabelli.
Glaciacion

Una **glaciacion** o **edat de glaç** es un periòde de longa durada que s'i produtz una baissa de la temperatura globala del clima de la Tèrra, donant coma resultat una expansion del glaç continental, de las calòtas polaras e dels glacièrs. Glaciologicament, lo tèrme de *glaciacion* s'utiliza per se referir a un periòde amb calòtas glaciàrias tant a l'emisfèri nòrd coma al sud; segon aquesta definicion, nos trobam encara dins una glaciacion (perqué i a encara de calòtas polaras en Groenlàndia e e Antartida). Mai colloquialament, quand se parla dels darrièrs milion d'ans, s'utiliza *glaciacion* per se referir a de periòdes mai fregs amb de calòtas glaciàrias estendudas, tant en America del Nòrd coma en Eurasia: segon aquesta definicion, la glaciacion pus recenta s'acabèt fa  ans.

## Referéncias
Johann Nepomuk Hummel

**Johann Nepomuk Hummel** (Bratislava, lo 14 de noveme de 1778 - Weimar, lo 17 d'octobre de 1837) que ho un compositor autriac d'estil de la fin deu classisisme e debuta deu romantisme e un pianista.

Wolfgang Amadeus Mozart que'u reconegó com un mainatge suberdotat en que'u dè classas en lo bèth ostalar en çò son duas annadas durant. Que ho tanben eslheve de Joseph Haydn e d'Antonio Salieri. A la mort deu purmèr que prengó la soa seguida com Mèste de Concerts en çò deu princi Esterházy.

Virtuòse deu piano e compositor hèra presat de la soa tempsada, uèi la soa òbra la mei interpreda qu'ei lo son concerto per trompeta (pèça de concors e obligatòria dens lo repertòri d'aqueste instrument).
Nikolaus Esterházy

thumb|Nikolaus Esterházy
**Nikolaus Esterházy** (lo 18 de decembre de 1714 - lo 28 de setembre de 1790) que ho un princi ongrés gessit deu prestigiós ostau d'Esterházy e un mecènas famós per aver emplegat lo gran compositor Joseph Haydn e per aver presat e jogat deu bariton (ua estranha mena d'instrument de la familha deus instruments de còrdas hregadas).
Johann Christoph Pepusch

**Johann Christoph Pepusch** (Berlin, 1667 - Londres, lo 20 de julhet de 1752) que ho un compositor barròc aleman qui viscó la màger part de la soa vita en Anglatèrra. Qu'ei l'autor de musica de crampa, de concertos e d'operàs.
Marco Uccellini

**Marco Uccellini** (Forlimpopoli, 1603 o 1610 - Parma, 1680) que ho violonista e un deus purmèrs compositors barròcs italians. 

Qu'estudiè au seminari d'Assisi. Que ho Mèste deus musicians (*Capo degl’ instrumentisti*) a la cort d'Este enter 1641 e 1662 e Mèste de capèra a la catedrala de Modena enter 1647 e 1665.

Après, que ho mèste de capera a la cort Farnese a Parma dinc a la soa mort. Qu'i avó lo parat de compausar opèras e balets que non son pas parvienguts dinc a uei lo dia.

Que conservam mei que mei la soa musica instrumentau : sonatas e concertos. Qu'ei uei hèra famós per'mor de la soa *Bergamasca* e qu'ei tanben reputat estar un deus purmèrs compositors referençat per aver emplegada  la sheisau posicion de la man esquèrra au vriulon.

## Ligam extèrne
*Don Marco Uccellini: Sonata over Canzoni Op 5 (1649). Performed by  Arparla with Davide Monti (baroque violin) and Maria Christina Cleary  (arpa doppia). Stradivarius STR 37023, 2015. http://www.stradivarius.it/scheda.php?ID=801157037023500
*www.arparla.it
*http://www.youtube.com/watch?v=hQywhloSBlE&feature=relatedSus youtube.com, l'Ensemble barròc de Cleveland interpretant *La Bergamasca*.
*http://icking-music-archive.org/ByComposer/Uccellini.php Particion a gratis suu site de WIMA.
*http://imslp.org/wiki/Category:Uccellini,_Marco Edicion originau suu site de l'International Music Score Library Project.
Johann Michael Haydn

**Johann Michael Haydn** (Rohrau, lo 14 de seteme de 1737 - Salzborg, lo 10 d'agost de 1806) que ho un compositor autriac d'estil classic. Qu'èra lo petit hrair de Joseph Haydn.
Johann Pachelbel

**Johann Pachelbel** (Nurembèrg, batejat lo 1 de seteme de 1653 - Nurembèrg, lo 3 de març de 1706) que ho un compositor barròc aleman. 

Qu'ei mei que mei conegut per lo son *[[Canon e giga en re major per tres vriulons e baisha contínuo]]*.
Nicolas Chédeville

**Nicolas Chédeville** (Serez, lo 20 de heurèr de 1705 - París, lo 6 d'agost de 1782) que ho un copositor barròc francés, flabutista, clarinista e jogador de musette (ua mena de boha francesa emplegada en aquestas tempsada a la Cort). Gessit d'ua familha de musician e hrair de dus autes musicians (Pierre e Philippe) qu'èra tanben tanhent deus hrairs Hotteterre (flabutistas e compositors deus famós).

Qu'ei mei que mei brembat com l'autor de l'"opus 13" d'Antonio Lucio Vivaldi, un faus qui, per la diferéncia evidenta d'estil, b'enganè pas jamai los experts totun, mes qui, signat *Vivaldi* e devèva estar venut mei aisidament.
Louis Agassiz

**Jean Louis Rodolphe Agassiz** (28 de Mai de 1807- 14 de decembre de 1873) foguèt un zoològ, glaciològ, e geològ american nascut en Soïssa. Foguèt lo marit de l'educatritz Elizabeth Cabot Cary Agassiz, e un dels primièrs scientifics americans de fama mondiala.

Es el que lo primièr que prepausèt l'existéncia d'edat glaciària dins lo passat de la tèrra.
Foguèt un dels darrièrs grands zoològs d'acceptar pas la teoria de Charles Darwin sus l'evolucion, una atitud que cambièt pas fins a sa mòrt.


File:Agassiz, Louis – Nouvelles études et expériences sur les glaciers actuels, 1847 – BEIC 12025435.jpg|*Nouvelles études et expériences sur les glaciers actuels*, 1847
Johann Christoph Pezel

**Johann Christoph Pezel** (1639 - 1694) que ho un comositor barròc aleman, un violonista e un trompetista qui viscó a Leipzig, ciutat qui l'emplegó com musician e compositor. Que compausè musica instrumentau e religiosa.

## Particions libras e a gratis
http://icking-music-archive.org/ByComposer/Pezel.php

## Òbras
* 1669 : Musika Vespertina Lipsica (Seguidas) 
* 1670 : Hora decima musicorum Lipsiensium (Sonatas)
* 1672 : Schöne, lustige und anmuthige neue Arien 
* 1675 : Bicinia variorum instrumentorum
* 1678 : Delitiae musicalas
* 1685 : Fünfstimmige blasende Music (Sonatas)
* Opus musicum sonatarum praestantissimarum 6 instrumentis instructum (25 Sonatas)
Rachel Corrie

thumb|200px|Rachel Corrie
**Rachel Aliene Corrie** (10 d'abriu de 1979 - 16 de març de 2003) qu'èra ua militanta americana, membre deu movement non-violent  internacionau de solidaritat (ISM) qui viatgè com militanta tà la Listra de Gaza pendent la segonda Intifadà.

Estudianta de 23 ans a l'Universitat d'Olympia, dens l'Estat de Washington, Rachel Corrie que parteish taus territòris ocupats e Israèl. Qu'entra en ua zòna contarotlada per l'armada israeliana e que serà estripada lo 16 de març 2003 per un bulldozer Caterpillar D9 de l'armada israeliena a Rafah, Listra de Gaza, com ensajava dab d'autes militants de la soa organizacion, d'arrestar pacificament la demolicion de l'ostau d'un mètge palestinian. 

Segon l'armada israeliana la demolicion d'aqueth ostau qu'avè entà tòca de trobar eventuaus tunèls utilizats entau transpòrt d'armas d'Egipte enlà.

## Circonstàncias de la mòrt de Rachel

Activistas d'ISM presents suus lòcs au moment deus fèits, qu'afirman lo conductor deu bulldozer que tuè deliberadament a Rachel en l'esglachant dus còps dab lo bulldozer. Aquera version qu'ei contestada per l'armada israeliana; segon lo son pòrtavotz, lo conductor de l'engibana ne la vedó pas, per'mor qu'èra, ce ditz, dens un "angle mort". La BBC qu'a produsit un documentari titolat *When killing is easy*  qui acredita la version segon la quau Rachel Corrie estó tuada volontàriament per l'armada israeliana.

thumb|300px|"My Name Is Rachel Corrie", ua pèça de teatre qui'u hè aumatge.

## Los diaris de Rachel

Los diaris de Rachel, editats peus sons parents, que descriven las soas experiéncias dens la Listra de Gaza, la vita vitanta deus palestinians dens las condicions impausadas peu contaròtle israelian e los esfòrç miats peus òmis, las hemnas e los dròlles entà subervíver dens aquera situacion.

## Ligams extèrnes

*  Memoriau Rachel Corrie
*  Lo site de Joe Carr (militant ISM) present suus lòcs quan morí Rachel 
*  Version deus eveniments sostienent la tèsi de l’assasinat volontari de Rachel Corrie
*  Letra de Rachel Corrie

## Nòtas
Lac Agassiz

Lo **lac Agassiz** èra un lac immens qu'ocupava entre los millennis X e VII ab. J.C. la part centrala del continent nòrd-american, mai precisament la region dels Grands Lacs actuals. D'en primièr postulat per William Keating en 1823, son existéncia foguèt confirmada après que Louis Agassiz aguèt lo primièr establit son origina glaciària en 1879.

Format fa aperaquí  ans, lo lac cobrissiá una granda part de Manitòba, la part occidentala d'Ontàrio, una part de Minnesòta, del Dakota del Nòrd e de Saskatchewan. A son extension maximala,  auriá cobèrt fins a  km², siá 25 % de mai que la mar Caspiana actuala.

Fa 8500 ans, los glacièrs recuolèron rapidament e lo lac Agassiz se demesiguèt, mas cobrissiá encara las planas al sud de la baia d'Hudson. Sas aigas comencèron de desbordar d'en primièr cap al Mississippí per l'intermediari del riu Minnesòta, puèi dins lo flume Sant Laurenç. Subran, fa aperaquí 8200 ans, las aigas del lac s'espandiguèron per la baia d'Hudson e, en qualques meses, gaireben tot lo lac se voidèt dins l'atlantic nòrd. Los cercaires pensan qu'aqueste apòrt d'aiga glaciària provoquèt un refrejament brutal de l'ocean, contrariant lo corrent del Golf e engendrant una baissa de las temperaturas de 5&nbsp;°C en Euròpa per mantun sègles.

Uèi, del ancian lac demoran qualques vestigis, lo lac Winnipeg, lo lac Winnipegosis, lo lac Manitòba e lo lac dels Bòsques entre autres, mas tanben de vals fertilas coma la del riu Roge del Nòrd e del riu Assiniboine.
Missorí (ribièra)

**Missorí** es un afluent del flume Mississipí , e la ribièra pus longa dels Estats Units. Missorí comença al jonhent de Madison, Jefferson, e Gallatin  en Montana, e raja cap al sud-èst per se getar dins Mississippí al nòrd de Sant Loís.  Amb 2540 km de long, drena aperaquí un seisen del continent nòrd-american. Missorí amb sas voltas originalas èra la ribièra pus longa d'America del Nòrd. Prèp de 72&nbsp;km ne foguèron remplaçat per de canals e es ara comparable en longor al fluvi Mississippí.  La combinason de las doas aigas pus longas d'America del Nòrd forma lo quatren fluvi al mond.

A son jonhent, Missorí dobla gaireben lo volum de Mississippí, e representa  45% del debit a Sant Loís en temps normal e mai de 70 % pendent las secadas. Es en volum lo segond afluent de Mississippí, aprèp la ribièra Ohio.

## Referéncias
Fèliç Daval

**Fèliç Daval**, nascut en 1948 dins lo Carladés (Cantal) es un escrivan auvernhat autor de romans en occitan.

## Bibliografia
**Les Fraisses èran Tombats* (IEO Cantal col. A tots 1981)
**Los Òmes de l'Ecir* (IEO Cantal col. A tots 1987)
Teorba

thumb|100px|Teorba modèrnathumb|200px|left|Jogador de teorbaLa **teorba** qu'ei ua mena de gran laüt provesit d'un cavilhèr doble on las còrdas e s'amassan en *gran jòc* e *petit jòc*. Qu'ei sovent emplegat dens la baisha continua e per aquesta rason mei que mei dens la musica barròca.
Trompeta barròca

Ua **trompeta barròca** qu'ei un instrument de musica e mei precisament un aerofòn de la familha deus coires e enqüèra mei precisament ua trompeta naturau ; aquò que vòu díser qu'ei ua trompeta desprovesida de tot piston (au contra de las trompetas modèrnas). En mei d'estar ua mena de trompeta naturau, ua trompeta barròca que deu (com tot instrument barròc) estar un instrument hargoat deu temps de l'epòca barròca o estar ua replica d'un instrument remontant ad aquestas tempsadas. Las replicas modèrnas que son generaument inspiradas de trompetas simplament plegadas dus còps entà formar ua bocla ; a l'epòca barròca, se un heish de trompetas b'èra efectivament hèitas atau, non i avèva pas nada nòrma e la famosa trompeta de Gottfried Reiche, sancerament enrollada, qu'èra hèra desparièra ad aqueth modèl.

Tecnicament lo musician qui joga sus ua trompeta naturau qu'ei limitat peu hèit qu'aqueth instrument be pòt pas sonque interpretar nòtas d'ua sola seria armonica. Com las armonicas naturaus e son los multiples d'ua medisha frequència dita fondamentau e que cada multiple de dus d'aquesta frequència que's puja d'ua octava, la nòta de la seria que son mei numerosas e mei tanhentas quan òm puja dens los aguts e suberaguts ; aquò que vòu díser que mei òm puja dens los aguts e mei òm dispausa de nòtas entà interpretar ua melodia mei complèxa.

Durant l'epòca barròca, pujar dens los suberaguts que ho donc l'estrategia deus compositors entà poder compausar melodias elaboradas per trompeta. Malurosamet las nòtas suberagudas que son las de mens bon prodúser entau trompetista. L'exemple lo mei famós d'aquesta tecnica de composicion qu'ei lo concerto brandeborgés numèro 2 de Johann Sebastian Bach. Deu son costat, Antonio Vivaldi qu'avó lo meriti de virar se las entà escríver per aqueth instrument dens ua tessitura mei grava shens har paréisher de tròp las limitacions d'aqueste instrument dens lo son concerto per 2 trompetas.

Uèi, las òbras barròcas suberagudas per trompetas que son generaument interpretadas dab trompetas piccolos, çò qui ho l'especialitat deu trompetista occitan Maurici André. Totun, com las tempsadas barròcas que ns'an legat chic de musica hèra elaborada per aqueste instrument limitat dens las soas possibilitats melodicas, mantuas trancripcions que son estadas hèitas per la trompeta modèrna de particions barròcas escrivudas per d'autes instruments.

## Ligams extèrnes
*http://www.youtube.com/watch?v=QlHGLZUh4OQ&feature=related sus youtube.com, interpretacion de la sinfonia d'Alessandro Scarlatti *Il Giardino d'Amore*.
*http://www.youtube.com/watch?v=mTBicT1v3vQ sus youtube.com, *Abblasen Fanfare* de Gottfried Reiche.
Mississipí (flume)

**Mississippí** es lo segond flume dels Estats Units, amb una longor de 2340&nbsp;km de la font al lac Itasca en Minnesòta fins a la desbocadura pel Golf de Mexic. L'aiga pus longa dels Estats Units es un afluent de Mississippí, la ribièra Missorí, que mesura 2540&nbsp;km.

Mississippí fa partida del sistèma fluvial Jefferson-Missorí-Mississippí qu'es lo mai grand sistèma fluvial d'America del Nòrd e entre los pus grands al mond: de per sa longor (3900&nbsp;km), es lo quatren, e de per son debit (),es lo desen. 

Lo nom de *Mississippí* ven del mot de la lenga ojibwa *misi-ziibi* ().

## Referéncias
Jeremiah Clarke

**Jeremiah Clarke**  (ca 1674 - lo 1 de deceme de 1707) que ho un compositor barròc anglés e un organista. Qu'ei mei que mei conegut per la soa *Marcha deu princi de Danmarc* tanben conegut com lo *Trumpet volontary*.

Que's suicidè dab un còp de huec per'mor d'un amor impossible.
Benedetto Marcello

**Benedetto Marcello** (31 de julhet o 1 d'agost de 1686 – 24 de julhet, 1739) que ho un compositor barròc venecian vadut dens ua familha nòbla de la ciutat deus dòges. Que ho un rivau violent en paraulas d'Antonio Vivaldi.
Alessandro Scarlatti

**Alessandro Scarlatti** (Palèrme, lo 2 de mai de 1660 – Nàpols, lo 24 d'octobre de 1725) que ho un compositor barròc italian e un gran compositor d'operà considerat com lo fondator de l'operà a Nàpols. qu'èra tanben lo pair deu compositor Domenico Scarlatti.
Domenico Scarlatti

**Domenico Scarlatti** (Nàpols, lo 26 d'octobre de 1685, Madrid, lo 23 de julhet de 1757) que ho un compositor barròc italian e un clavecinista e, per aquesta rason, l'autor d'ua òbra fondamentau entau clavièr. 

Hilh deu gran compositor d'operà Alessandro Scarlatti qu'arrecebó donc de d'òra e a casa la soa educacion musicau abns de viatjar entà la perfeccionar.

A partir de 1709 qu'entrè au servici de la pricessa polonesa Marie Casimire.

Arron, que partí entà Lisbona on e ho mèste de la pricessa Barbara de Portugal, puish que la seguí e s'installè dens lo son naveth país quan vadó reina d'Espanha. Acerà que comencè ua amistat pregonda dab lo cataire crestat Farinelli qui èra eth tanben au servici de la cort d'Espanha. Lo sons hilh que neishón tanben en Espanha.

## Extrèits
*  Sonata en mi major au pianò.

*  Ua sonata au clavecin.
* RADIO ‘700 Amici del ‘700 Musicale Napoletano Radio
Francesco Geminiani

**Francesco Geminiani** (Luca, lo 5 de deceme de 1687 - Dublin, lo 17 de seteme de 1762) que ho un compositor italian d'estil barròc e un violonista, discípol d'Arcangelo Corelli e d'Alessandro Scarlatti. 

Que gavidè l'operà de Nàpols a partir de 1711 puish que he ua importanta partida de la soa carrièra en Anglatèrra on e tribalhè dab Georg Friedrich Händel.

Vadut en Toscana, que comencè a apréner lo vriulon dab lo pair puish qu'avó Alessandro Scarlatti (a Nàpols) e Arcangelo Corelli (a Roma) com mèstes. Que comencè la soa carrièra de violonista professionau a Lucca e a Nàpols en bèth hargà's ua reputacion de virtuòse deus grans e abans de virà's de cap ad Anglatèrra en 1714.

Qu'obtiengó succès deus prestigiós acerà en bèth jogar dab Georg Frederich Haendel (format musicaument a l'escòla italiana e eth tanben dab Corelli) entau rei Georg I d'Anglatèrra. A despart deus sons concèrts qu'ensenhè lo vriulon e que publiquè la soa musica en Anglatèrra e tanben un tractat teoric suu jòc deu vriulon devath lo títol de *The Art of Playing the Violin*.

En Anglatèrra qu'avó enter los sons eslhèves mei famós Charles Avison, Matthew Dubourg, Michael Christian Festing, Bernhard Joachim Hagen e Cecilia Young.

Geminiani que compausè tres opus de concertos grossos (los opus 2 - 1732 -, 3 - 1733 - e 7 - 1746 -) e tanben sonatas.

## Ligams extèrnes
*http://imslp.org/wiki/Category:Geminiani,_Francesco_Saverio Particions gratis e còpia de l'edicion originau de *The art of Playing the Violin * suu site de l'International Music Score Library Project.
*http://www.youtube.com/watch?v=0_lYGTJvwUk Sus youtube.com, allegro d'ua sonata de Geminiani.
Pietro Locatelli

**Pietro Locatelli** (Bergam, lo 3 de seteme de 1695 - Amsterdam, lo 30 de març 1764) que ho un violonista virtuòs e un compositor barròc italian, discípol d'Arcangelo Corelli e estilisticament tanhent d'aqueth darrèr e tanben d'Antonio Vivaldi.

Que viatgè hèra abans de s'acasir a Amsterdam on e fondè la soa escòla.
Henry Purcell

thumb|200px|Henry Purcell**Henry Purcell** (Westminster, lo 10 de seteme de 1659 - Westminster, lo 21 de noveme de 1695) que ho un compositor barròc anglés.
Nicola Porpora

**Nicola Porpora** (Nàpols, agost de 1686 – Nàpols, lo 3 de març de 1768) que ho un compositor italian d'estil barròc e mei que mei d'operà e lo mèste de Joseph Haydn e deu famós crestat Farinelli.
Las Hèstas de Talia

**Las Hèstas de Talia** (var. **Las/Lei Fèstas de Talia**, francés *Les Fêtes de Thalie*) qu'ei un operà ballet escrit dab ua musica deu compositor provençau Joan Josèp Moret e deu libretista Josèp de La Font. Ua partida deu libret de l'entrada titolada *La Provençale* qu'ei escrivuda justament en provençau.

*Las Fèstas de Talia* que son anteriora au gran operà occitan de Joan Josèp Cassanea de Mondonvila : *[[Dafnís e Alcimadura]]* e que poderèn donc dilhèu l'aver inspirat.

## Extrèit

*Vonte que la Beutat s'esconde,*
*L'Amor saup ben lèu la trovar,*
*Son la gaug son l'ama dau monde*
*Per s'unir totei dos son fachs*

## Ligam extèrne
Lo tèxte sus Gallica http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k72126v
Johann Wenzel Anton Stamitz

**Johann Wenzel Anton Stamitz** (forma germanizada deu son nom vertadèr en chèc : **Jan Václav Antonín Stamic** - Nemecký Brod­, Boèmia lo 19 de junh de 1717 - Mannheim lo 27 de març de 1757) que ho un compositor chèc d'estil classic e quitament un deus fondators d'aqueste estil en music e egaument un deus fondators de l'escòla de Mannheim, era determinanta dens los devolopament deu clacissisme en musica. Qu'ei mei que mei conegut per las soas sinfonias mes que compausè tanben concertos deus màgers.

Los sons dus hilhs Carl e Anton Stamitz que hon violonistas deus famós.
Dieterich Buxtehude

**Dieterich Buxtehude** que ho un deus principaus compositors barròcs alemans e un organista autor justament d'ua grana òbra per aqueth instrument.
Johann Friedrich Fasch

**Johann Friedrich Fasch** (Buttelstedt, lo 15 d'abriu de 1688 – Zerbst lo 5 de deceme de 1758)que ho un compositor aleman de la fin de la tempsada barròca ; qu'èra tanben violinista.

Que ho mèste de capera a Zerbst a partir de 1722. Hèra presat per Johann Sebastian Bach, qu'ei autor mei que mei de musica instrumentau e de 4 operàs qui non hon pas estampat abans la soa mort.
Jordi Valls i Pozo

**Jordi Valls i Pozo** (Barcelona, 25 de genièr de 1970) es un poèta catalan.

Nasquèt a Barcelona en 1970, mas a fach tota sa vida en Santa Coloma de Gramenet, una vila-dormitòri a costat de Barcelona. Santa Coloma a mercat bravament la siá trajectòria poetica.

A presidit l'Associació de Joves Escriptors en Llengua Catalana (AJELC) de 1994 a 1996. Es abonat a l'Associació d'Escriptors en Llengua Catalana (AELC) e al PEN Club Catalan.

Coma ganhant dels Jocs Florals de Barcelona en 2006, es estat lo primièr autor nommat “Poèta de la Vila”. A l'ora d'ara trabalha coma librari en una librariá plan coneguda del centre de Barcelona. Ernest Farrés, autor de l'antologia “*21 poetes del XXI*” (2001), afirma «*ambe Jordi Valls la poesia es pas solament de subversion, per çò que balha la facultat de passar al delai de la realitat establida, seriá puslèu sustot l'esséncia del fach literari*». E Carles Martí, conselhièr de cultura de la Comuna de Barcelona, lo definiguèt coma «*un ciutadan de la metròpoli que sap agantar los instants ont la vida urbana s'exprimís en tota sa beutat*».

## Publicacions
**D'on neixen les penombres?* (Prèmi Martí Dot de poesia 1994) 
**Natura morta* (Prèmi Vila de Martorell 1998) 
**Oratori* (Prèmi Senyoriu d'Ausiàs March 1999) 
**La mel d'Aristeu* (Prèmi de poesia Gorgos 2003) 
**La mà de batre* (Prèmi Grandalla de poesia 2005)
**Violència gratuïta* (Prèmi Jòcs Florals 2006) 
**Última oda a Barcelona* Ambe la coautoria de Lluís Calvo. Santa Coloma de Gramenet: La Garúa 2008. ISBN 978-84-936342-1-6
Guilhem Bosinhac

**Guilhem Bosinhac** foguèt un compositor barròc lengadocian de la primièra mitat del sègle XVII. Èra prèire, mèstre de capèla e director de còr en divèrs luòcs de França e Occitània. Sa musica es estada transmesa per sos manescrits.

## Ligam extèrne
*http://www.musicologie.org/Biographies/bouzignac_guillaume.html Biografia
Joan Baptista Barrièra

**Joan Baptista Barrièra** (Bordèu, lo 2 de mai de 1707 - París lo 6 de junh de 1747) que ho un compositor barròc e un gambista e violoncelista occitan.

En 1731 que ho admés a l'Acadèmia de Musica (qu'ei a díser, l'Opèra de París). Arron, que gaudí de la proteccion de Loís XV de França, que he partida deus *Concert Spirituel* e que joguè en Itàlia.

Las soas composicions que son amassadas hens los sons 6 "libes".
Joseph Bodin de Boismortier

**Joseph Bodin de Boismortier**  (Thionville, lo 23 de deceme de 1689 - Roissy-en-Brie, lo 28 d'octobre de 1755) que ho un compositor barròc francés professionau puish que's ganhè la vita sonque dab las soas composicions shens pas aver òp de nat protector. Que compausè musica instrumentau e vocau (cantatas, opèra ballet).
François Couperin

**François Couperin** (París, lo 10 de noveme de 1668 – París, l'11 de seteme de 1733) que ho un compositor barròc e un organista francés. Que vadó hens ua familha de musicians e qu'avó atau lo parat d'arrecéver de d'òra ua educacion musicau dab lo son pair, puish dab Jacques Thomelin. A la mort deu son mèste, que prengó la soa posicion d'organista de la Capèra Reiau. Que viscó atau en har lo musician de cort dab la carga de dar concèrts quotidians com membre *ordinaire de la musique de la chambre du Roi* (ordinari de la musica de la crampa deu rei).
Jacques-Martin Hotteterre

**Jacques-Martin Hotteterre ** (París, lo 29 de seteme de 1674 - París, lo 16 de julhet de 1763) que ho un compositor barròc e flabutista francés.
Jean-Philippe Rameau

**Jean-Philippe Rameau** (Dijon, lo 25 de seteme de 1683 – París, lo 12 de seteme de 1764) que ho lo principau compositor barròc francés de sa generacion. Que gaudí d'ua fama de las granas e d'un succès immens com compositor d'operà. La soa influéncia suber lo mitan musicau francés que'u he l'enjòc de la Querela deus Bouffons on a travèrs d'eth òm s'atacava a la musica francesa en oposicion a la musica italiana.
Heinrich Schütz

**Heinrich Schütz** (Köstritz, lo 8 d'octobre de 1585 - Dresden, lo 6 de noveme de 1672) que ho un deus purmèrs compositors alemand d'estil barròc. Qu'ei considerat com lo purmèr compositor d'aver ecrivut un opèra en alemand.
Johann Joachim Quantz

**Johann Joachim Quantz** (Oberscheden, lo 30 de genèr de 1697 - Potsdam, lo 12 de julhet de 1773) que ho un hlabutista e compositor aleman d'estil barròc. Que ho hèra presat per la soa virtuositat e qu'entrè au servici de Frederick II de Prússia. Que compausè abondament e mei que mei entau son instrument e que redactè tanben un tractat de referéncia suber la soa tecnica : *Versuch einer Anweisung die Flöte traversiere zu spielen*.
Jean de Sainte-Colombe

**Jean de Sainte-Colombe** (ca 1640 - ca 1700) que ho un compositor barròc francés e un gambista. Certas recercas que sugereishen qu'èra en vertat bearnés (lo son nom que seré alavetz tanben *Joan de Santa-Coloma*). Qu'ei conegut per las soas composicions per la viòla de gamba, peus concèrts qui dava en çò son e per estar estat lo mèste de Marin Marais (çò qui ei evocat, com tanben lo jansenisme de Santa-Coloma, dens lo libe *Tous les matins du monde* e dens la soa adaptacion cinematografica).
Francesco Manfredini

**Francesco Manfredini** (Pistòia, lo 22 de junh de 1684 – Pistòia, lo 6 d'octobre de 1762) que ho un compositor barròc e un violonista italian. Que ho discípol de Giuseppe Torelli. 

Que comencè la soa carrièra com violonista. Per mantuas annadas que ho mèste de capèra deu princi Antòni I de Mónegue e que viscó atau suu Rocàs. Arron, en 1727 que tornè a Pistòia per i estar egaument mèste de capèra e i morí.

Qu'avó dus hilhs : Vincenzo qui hore compositor e Giuseppe, un cantador crestat.
Aidius

**Aidius** (*Aydius* en francés) qu'ei ua comuna de Bearn situada ena vath d'Aspa. Qu'ei administrada peth departament deths Pirenèus Atlantics dera region de Navèra Aquitània ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [aj'diws] ? (Grosclaude qu'escriu [aid**i**us]). Eras fòrmas ancianas que son *Aydius* en 1385 e 1590, *Aydius* (mapa de Cassini, ara fin deth sègla XVIIIau .

Miquèu Grosclaude qu'explica eth radicau que sembla lo medish que dens Aidia. Era fin que pòt estar eth sufixe «  aquitanic » *-ossum* se i a agut reculament d'accent : [aj'djɔs] > [aj'diws], causa mausegura .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab era comuna
* Pèir de Lostanau que combató los anglés en Índia au sègle XIX e bèth vàder rajah de Sikandra.

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Giovanni Battista Sammartini

**Giovanni Battista Sammartini** (Milan,  1700 o 1701 – Milan, lo 17 de genèr de 1775)que ho un compositor italian de la fin de la tempsada barròca,un organista e un mèste de Christoph Willibald Gluck.

Hilh d'Alesix Saint-Martin, un oboísta francés immigrat, qu'arrebó logicament en familha la soa purmèra educacion musicau. Que ho mèste de capera e que compausè oratorios e operàs.
Robert Louis Stevenson

**Robert Louis Balfour Stevenson** (Edimborg, 13 de novembre de 1850 – Vailima [iscla d'Upolu], Samoa, 3 de decembre de 1894) èra un escrivan escocés.

Foguèt l'autor fòrça conegut d'istòrias fantasticas popularas, e d'unas de sas òbras son vengudas classicas, coma *[[L'Iscla del tresaur]]* (*Treasure Island*), publicada en 1883, o *Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde* *([[L'Afar estranh  del doctor  Jekyll e d'en Hyde]])*, publicada en 1886.

En 1878, faguèt un viatge a pè de dotze jorns, acompanhat d'una sauma, a travèrs Velai, Gavaudan e Cevenas. Traguèt d'aquela escorreguda un raconte famós intitulat *[[Viatge amb un ase per Cevenas]]*  (*Travels with a Donkey in the Cévennes*), publicat en 1879. Lo camin seguit per l'escrivan fa partida d'uèi dels caminòls de granda randonada. Es lo GR 70, sonat tanben * lo camin de Stevenson.
*

## Nòtas e Referéncias
Joan Cavalièr (omonimia)

**Joan Cavalièr** pòt designar:
*Joan Cavalièr famós cap dels camisards.
*Joan Cavalièr, lo títol d'una cançon del grop lo Dalfin.
Camisard

Los **camisards** èran  de protestants (uganauds) de las Cevenas, que se revoltèron contra lo poder reial, e las persecucions que subiguèron a la seguida de la revocacion de l'edicte de Nantas en 1685. Aquestes eveniments sonats Guèrra dels Camisards o  Guèrra de las Cevenas. Comencèron en 1702, amb lo pièger dels combats en 1704, e de combats escampilhats fins en 1710 que s'acabèron amb la patz en 1715.
Edicte de Nantas

[thumb|right|200px|Lo [Castèl dels ducs de Bretanha a Nantas, que i foguèt promulgat lo tractat]]
L**'Edicte de Nantas** es un document que foguèt signat lo 30 d'abril de 1598 per Enric IV de França, que lo rei i reconeissiá la libertat de culte als protestants, segon mantun limit e lor concedissiá dos "brevets" principals : un nombre consequent de plaças de seguretat en garantida (aperaquí 150) e una indemnitat annadièra a pagar per las finanças reialas.

Enric IV de França èra un ancian protestant, e aviá causit de se convertir al catolicisme per fin d'accedir al tròn. La promulgacion d'aqueste edicte metèt fin a las guèrras de religion que devastèron França al sègle XVI, e constituís una amnistia qu'arrestèt la guèrra civila.

La primièra version de l'edicte, efectivament signada e sagelada a Nantas, s'es perduda e es pas pus coneguda que per una copia servada a la Bibliotèca de Genèva (BGE). Es doncas la segonda version, totjorn datada d'abril de 1598 e mai que segurament redigida mai tard, que constituís lo tèxte autentic e que foguèt adressat als parlements per registrament.

L'edict de Nantas serà revocat per Loís XIV de França en octobre de 1685 dins un edicte novèl, l'Edicte de Fontainebleau. Aquò provoquèt l'exòde dels protestants e l'ostilitat de las nacions protestantas vesinas de França.
Edicte de Fontainebleau

L**'Edicte de Fontainebleau**, mai conegut jol nom de **Revocacion de l'Edicte de Nantas**, foguèt signat per Loís XIV de França lo 18 d'octobre de 1685, e revoquèt l’Edicte de Nantas autrejat per Enric IV de França en 1598.

Tre la debuta de son règne, Loís XIV, volguèt unificar son reialme tant sul plan religiós qu'administratiu e politic, en redusir lo protestantisme. Prenguèt d'en primièr de mesuras vexatòrias : faguèt suprimir las escòlas protestantas, enebir als protestants de crompar d'oficis, aumentar sos impòsts.

### Referéncias
Aidia

**Aidia**  (*Aydie* en francés) qu'ei ua comuna septentrionau de Bearn, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
 
## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [aj'diɔ]. Las fòrmas ancianas que son *Aydie* en 1385, *Aydia* en 1542, *Ayrie* en 1675, *Aydie* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Gerhard Rohlfs, citat per Grosclaude, non ditz arren per Aidia, mès que nòta ua origina prelatina probabla per Aidius . 

Miquèu Grosclaude non pòt donar d'explicacion, sonque ua arrasic comuna dab Aidius e un aute sufixe .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
John Michael Talbot

thumb|250px|John Michael Talbot en 2014
**John Michael Talbot** (Oklahoma City, Oklahoma, 8 de mai de 1954) es un teologian de la Glèisa Catolica Romana e un cantaire, compositor e guitarrista american. Es un dels mai grands cantaires de la Glèisa Catolica. Talbot es tanben lo fondador de l'òrdre de The Brothers and Sisters of Charity a Eureka Springs, Arkansas.

## Discografia

* 1. *Reborn* (1972) 
* 2. *John Michael Talbot* (1976)
* 3. *The New Earth* (1977)
* 4. *The Lord's Supper* (1979)
* 5. *Beginnings / The Early Years* (1980)
* 6. *Come to the Quiet* (1980)
* 7. *The Painter* (1980)
* 8. *For the Bride* (1981)
* 9. *Troubadour of the Great King* (1981)
* 10. *Light Eternal* (1982)
* 11. *Songs For Worship Vol. 1* (1982)
* 12. *No Longer Strangers* (1983)
* 13. *The God of Life* (1984)
* 14. *Songs For Worship Vol. 2* (1985)
* 15. *The Quiet* (1985)
* 16. *Be Exalted* (1986)
* 17. *Empty Canvas* (1986)
* 18. *The Heart of the Shepherd* (1987)
* 19. *Quiet Reflections* (1987)
* 20. *The Regathering* (1988)
* 21. *Master Collection* (1988)
* 22. *The Lover and the Beloved* (1989)
* 23. *Come Worship the Lord Vol. 1* (1990)
* 24. *Come Worship the Lord Vol. 2* (1990)
* 25. *Hiding Place* (1990)
* 26. *The Birth of Jesus* (1990)
* 27. *The Master Musician* (1992)
* 28. *Meditations in the Spirit* (1993)
* 29. *Meditations from Solitude* (1994)
* 30. *Chant from the Hermitage* (1995)
* 31. *The John Michael Talbot Collection* (1995)
* 32. *The Talbot Brothers Collection* (1995)
* 33. *Brother to Brother* (1996)
* 34. *Our Blessing Cup* (1996)
* 35. *Troubadour for the Lord* (1996)
* 36. *Table of Plenty* (1997)
* 37. *Hidden Pathways* (1998)
* 38. *Pathways of the Shepherd* (1998)
* 39. *Pathways to Solitude* (1998)
* 40. *Pathways to Wisdom* (1998)
* 41. *Quiet Pathways* (1998)
* 42. *Spirit Pathways* (1998)
* 43. *Cave of the Heart* (1999)
* 44. *Simple Heart* (2000)
* 45. *Wisdom* (2001)
* 46. *Signatures* (2003)
* 47. *City of God* (2005)
* 48. *Monk Rock* (2005)
* 49. *The Beautiful City* (2006)
* 50. *Living Water 50th* (2007)
* 51. *Troubadour Years* (2008)

## Referéncias


### Ligams extèrnes

*  Sit oficial
*  ''The Brothers and Sisters of Charity''
Zine El Abidine Ben Ali

**Zine El Abidine Ben Ali**, militar n. 1936, foguèt president de Tunisia de 1987 a 2011. Tanben foguèt primièr ministre del país, entre lo 2 d'octobre e lo 7 de novembre de 1987.
Lista dels presidents de Tunisia

thumb|180px|Escut nacional de Tunisia.
Vaquí la lista dels presidents de Tunisia aprèp 1957.

## Presidents de la Republica de Tunisia (1957-actualitat)

## Vejatz tanben
* Lista dels primièrs ministres de Tunisia

## Nòtas
Wikibooks

vinheta|Lògo de Wikibooks
**Wikibooks** es un projècte de la Wikimedia Foundation de bibliotèca de libres pedagogics en occitan liurament distribusibles. Es sonat tanben *Wikilibres* en occitan.

### Ligam extèrne
*Sit internet de Wikilibres
Manny Mori

**Immanuel “Manny” Mori**, administrator d'entrepresas e òme politic n. 1948, es l'actual president de Micronesia.
Acadèmia de la Lenga Occitana

L**'Acadèmia de la Lenga Occitana** (var. **Acadèmia dera Lengua Occitana**) o **Acadèmia de l'Occitan** (var. **Acadèmia der Occitan**) que hoc un projècte provisòri d'autoritat de regulacion lingüistica de la lenga occitana. Que's presentèc coma ua continuacion possibla deu Conselh de la Lenga Occitana.

## Creacion

Lo projècte que's presentèc en mai de 2008 a l'iniciativa de l'Institut d'Estudis Occitans e deu Conselh Generau d'Aran; lo sindic d'Aran, Francés Boya, lo president de l'IEO, Dàvid Grosclaude, la representanta de l'Euroregion Pirenèus-Mediterranèa, Margalida Tous, los representants deus conselhs regionaus de lenga occitana, de la Generalitat de Catalonha e d'universitats que hon presents.

## Objectius

Lo projècte d'Acadèmia que vovèla definir, conservar e dehéner la codificacion ortografica de la lenga e tribalhar sus la grafia, la gramatica, la lexicologia e la toponimia, en tot respectar l'unitat e la diversitat de l'occitan.

## Conselh Plenièr

Lo **Conselh Plenièr** (dit *Conselh Plenari* peu Conselh Generau d'Aran) de l'Acadèmia que seré estat compausat de 50 membres en tot, qui aurén representat:
* tots los conselhs de las regions de l'Estat Francés on e's parla occitan
* la Region de Piemont en Itàlia
* la Generalitat de Catalonha
* lo Conselh Generau d'Aran
* los servicis d'educacion responsables de l'ensenhament de l'occitan
* los sectors d'activitat on s'emplega l'occitan, com la recèrca, l'edicion, la creacion artistica e literària o los mèdias.

## Nòtas


## Ligams intèrnes
* Conselh de la Lenga Occitana
* Congrès Permanent de la Lenga Occitana
Euroregion Pireneus Mediterranèa

L**'[[Euroregion]] Pirenèus Mediterranèa** es un projècte de cooperacion que compren Catalonha e Illas Balearas e la region Occitània.
## Istòria
Creat en 2004 amb 5 regions e comunautats, se perdèt Aragon en 2006 per causa del conflicte entre Aragon e Catalonha sus las possessions eclesiasticas dins la Franja del Ponent.

La presidéncia càmbia cada an e mièg:
* Martin Malvy del 10 de febrièr de 2006 al 3 de decembre de 2007
* Francesc Antich entrò lo 18 de junh de 2009
* Georges Frêche entrò sa mòrt (24 d'octobre de 2010), puèi Christian Bourquin entrò lo 16 d'abril de 2011
* Artur Mas entrò lo 20 d'octobre de 2012
* Martin Malvy tornar entrò lo 5 de mai de 2014
* José Ramón Bauzá entrò sa desfacha electorala (2 de julhet de 2015), puèi Francina Armengol entrò lo 5 d'octobre de 2015
* Damien Alary entrò las eleccions regionalas francesas de decembre de 2015, puèi Martin Malvy *ad interim* (del 1èr al 4 de genièr de 2016) e desenant Carole Delga dempuèi son eleccion a la presidéncia de la region Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus (4 de genièr de 2016)
* Carles Puigdemont del 4 de julhet de 2017 a mai de 2018
* Quim Torra de mai de 2018 a febrièr de 2019
* Francina Armengol de febrièr de 2019 a octobre de 2020
* Carole Delga d'octobre de 2020 a febrièr de 2023
* Pere Aragonès dempuèi febrièr de 2023

Lo 27 d’octobre de 2014, l’article 15 dels estatuts novèls apond l’occitan coma quatrena lenga oficiala de l’euroregion, amb lo catalan, l’espanhòl e lo francés. Pasmens es pas l’occitan demèst las tres lengas de trabalh.

## Referéncias


## Ligams intèrnes
* Union Europèa

## Ligams extèrnes
*
Conselh regional

vinheta|Tendéncia politica majoritària e nombre d'elegits per Conselh regional (après las eleccions de 2021).
En França, lo **Conselh regional** (var. **Conselh regionau**) es l'Assemblada elegida d'una collectivitat territoriala sonada region.

Las primièras eleccions dels Conselhs regionals se tenguèron en 1986.
## Compausicion en Occitània
Canilha (lepidoptèr)

La **canilha**, o **[[eruga]]** (var. *ruca*), o **[[tòra]]**, es la larva dels lepidoptèrs, dels parpalhòls, per exemple.
Herman Van Rompuy

**Herman Achille Van Rompuy**  ( 31 d'octobre de 1947, Etterbeek) es un politician flamenc que foguèt primièr ministra de Belgica entre 2008 e 2009 e president del Conselh de l'Union Europèa entre. 2010 e 2014.
William Shakespeare

**William Shakespeare** (prononciacion britanica: ) (batejat lo 26 d'abril de 1564 - mòrt lo 23 d'abril de 1616) èra un poèta e dramaturg anglés, generalament considerat coma lo mai grand escrivan de lenga anglesa e lo dramaturg màger de tota la literatura. Es sovent escaissat lo  o lo .
Las òbras que daissa, entre las qualas qualques trabalhs collaboratius, son constituidas per 38 pèças de teatre, 154 sonets, dos longs poèmas narratius, e mantun autre poèma. Sas pèças foguèron traduchas dins un grand nombre de lengas e son demest las pus jogadas al mond.

## Biografia
Shakespeare nasquèt e cresquèt a Stratford-upon-Avon. A 18 ans, se maridèt a Anne Hathaway, que li balhèt tres mainatges: Susanna, e los bessons Hamnet e Judith. Entre 1585 e 1592, comencèt d'aver de succès a Londres coma actor, escrivan, e proprietari de parts dins una tropa d'actors dicha  Lord Chamberlain's Men, que serà mai tard sonada King's Men. Sembla que se retirèt a Stratford cap a 1613, ont moriguèt tres ans pus tard. [thumb|228x228px|William Shakespeare, lo [Retrach de Chandor.|esquèrra]]

Shakespeare produsiguèt la màger part de sas òbras famosas entre 1589 e 1613. Sas primièras pèças èran mai que mai de comedias e d'istòrias, genre que portèt a son trescòl de sofisticacion e de qualitat artistica a la fin del sègle XVI. Escriguèt alara mantuna tragedia fins cap a 1608, entre las qualas  *[[Hamlet]]*, *[[King Lear]]*, e *[[Macbeth]]*, consideradas coma èsser demest las melhoras òbras en lenga anglesa. 

Se moriguèt lo 23 d'abril de 1616, a sonque dequ'unas paucas oras après lo siu e màger condiscípol espanhòl en Miguel de Cervantes y Saavedra. 
## L'òbra
### Las pèças

### Los sonets

Los sonets de Shakespeare es lo títol d'una colleccion de 154 sonets que cobrís de tèmas coma lo passatge del temps, l'amor, la beutat e la mortalitat. Los primièrs 126 sonets son adressats a un jovent; los darrièrs 28 a una joventa.

Los sonets al jovent exprimisson de biais irresistible, l'amor obsessional. Lo tèma màger del debat es de totjorn se demora platonic o ven fisic. Los primièrs 17 poèmas, (*procreation sonnets*), son adreissats al jovent li demandant de que se marride e aja d'enfants per qu'immortalizèsse sa beutat la passant a la generacion venenta. D'autres sonets exprimisson l'amor de l'orator pel jovent; groar de solitud, mort, e la brevetat de la vida; sembla criticar lo jovent per estimar mai un poèta rival; exprimís de sentiments ambigús per la mestressa de l'orator; e fa un jòc de mot sul nom del pèta. Los darrièrs dos sonets son de tractaments allegorics dels epigramas grècs en referéncia al "pichon dieu de l'amor" Cupidon.

## Referéncias

(*Traducccion d'una part de l'article de la Wikipèdia en anglés*)
Batisme

[thumb|Baptisme dels neofits per [Masaccio, sègle XV, capèla Brancacci, Florença.]]

Lo **batisme**, **bateg**, la **batejada** (var. *bat(e)iada*), **batejalha**, **batialha** (var. *batielha* auv.), lo **batejament**, **batejat**, **batesme** o la **batesma** (e **batiau/batiòu** en gascon) (del grèc βαπτίζω *baptizo*: , ) es un acte ritual crestian, amb utilizacion d'aiga, per lo qual una persona es admesa coma sòci de la Glèisa.

Jèsus se meteis foguèt batejat.  La forma usuala del baptisme entre los primièrs crestians èra per lo candidat d'èsser banhat totalament o parcialament. Mentre que Joan Baptista  fasiá servir un riu prigond per son baptisme, çò que suggerís una immersion, las pròvas iconologicas e arqueologicas del baptisme crestian dempuèi lo sègle III indican que la forma normala èra de versar d'aiga subre la part nauta del còs de la persona que se teniá quilhada dins lo  riu. Una autra forma comuna de batisme es de versar d'aiga tres còps subre lo front de la persona.

thumb|right|150 px|Representacion d'un baptisme dins l'art crestian

## Nòtas e referéncias
Mausolèu

thumb|250px|right|Mausolèu
[thumb|250px|left|Mausolèu de [Mohammed V a Rabat]]Un **mausolèu** es un tombèl monumental. Un mausolèu crestian compren de còps una gleisòla.

## Mausolèus celèbres
* Taj Mahal
* Piramidas d'Egipte
Ropia d'Índia

200px|thumb|left
La **ropia d'Índia** (रुपया) es la moneda oficiala d'Índia.

Val 100 paise (पैशा).
Son nom ven de la *rupî* d'argent (11,50 g) creada per Sher Shâh Sûrî.
## Referéncias


thumb|Bilhets indians
Mar d'Arabia

La **mar d'Arabia** (arabi : بحر العرب, Baḥr al-'Arab; sanscrit सिन्धु सागर, Sindhu Sagar) es un parçan de l'Ocean Indian entre Índia a l'Èst, Paquistan e Iran al Nòrd, la Peninsula Aràbia a l'Oèst, e, al Sud, una linha entre lo Cap Guardafui e la còsta occidentala de Sri Lanka.

Aquela mar es nomenada *mer d'Oman* en francés.
Temps Universal Coordenat

thumb|right|upright=2.2|L’ora dins lo monde respècte a l'UTC
Lo **Temps Universal Coordenat** (**UTC**, compromés entre l’anglés CUT  e lo francés TUC *Temps universel coordonné*) es una escala de temps adoptada coma basa del temps civil internacional per fòrça païses.