Carcassona

**Carcassona** (; oficialament en francés: *Carcassonne*) es una vila occitana de Lengadòc, qu'aparten administrativament al departament francés d'Aude, dins la region d'.

La vila compta una populacion de  abitants (en ), e l'aira d'atraccion  abitants (en 2020). 

## Geografia
Carcassona es situada en Lengadòc a 80 quilomètres a l'èst de Tolosa. La vila se trapa dins un corredor entre la Montanha Negra al nòrd e las Corbièras a l'èst, la plana de Lauragués a l'oèst e la val d'Aude al sud. Es lo parçan  de Carcassés. 

## Toponimia
### Carcassona
Las atestacions ancianas son : *Carcassonna civitas* al sègle I abC; *Oppida latina Carcasum Volcarum Tectosagum* en sègle I apC; *Καρκασώ* en sègle II apC; *Colonia Julia Carcaso* (sens data); *Carcassio* en sègle IV; *Castellum Carcassone* en sègle IV; *Πόλις Καρκασιανή* en sègle VI; *Carcasone, Carcasonie, Carcassonne, Cartasoine* als sègles XII-XIII; *Carcasonia* en 1210; *Civitas Carquasone* en 1240; *Carcassonna* en 1273; *Calcassonne* en 1373; *Carquasona* en 1380; *Quarquasone* en 1586; *Carcasóuno* (dins la grafia de l'abat Savartés).
Segon Dauzat, seriá benlèu un nom aquitan, format del preindoeuropèu **kar-* « pèira » e **kass-*, de sens escur, que se retròba dins un dels noms galleses del garric (*cassanus* > *casse* e dins de noms de pòbles galleses, coma *Baiocasses*, *Tricasses*, o d'autres noms gallics coma *Vercassivelaunum*... Equipatge estranh.
Segon Delamarre, qu'explica lo nom antic, *Carcasso*, la soca **carca-* es celtica (cf. Carcans, Carcagny, Charcenay (Ille et Vilaine), Charchigné) e lo nom d'origina representa « la proprietat de Carcasso(s) », nom d'òme inatestat .
### La Mairevièlha (fr. ''La Mayrevieille'')
Las atestacions ancianas son : *In brolio, loco vocato a la Mayrevielha* en 1513; *Baudulation de la Mère Vielhe* en (1556-sègle XVII); *La Maïre vieille* en 1714.
Lo lòc tresplomba la ribièra bassa d'Aude e se devinha la fòrma de la maire (del lièit) d'una aiga. Comprene « l'ancian emplaçament de la maire d'Aude ».
### Salvasan (fr. ''Salvaza'')
Las atestacions ancianas son : *Salvazanum* en 1126; *Sanctus Joannes de Salvaza* en 1269; *Salvasanum* en 1479; *Salbaza* en 1774; *Salvaza, chapelle* en 1781.
Lo sufixe *-anum* es segur. *Salvasan* es un nom de proprietat galloromana, qu'aviá benlèu per mèstre un òme d'un nom derivat de *Salvius*, coma *Salvitius*, atestat. **Salvitianu* > **Salvisano*, puèi assimilacion vocalica anciana > **Salvasano*.
### Gogens
Lòc practicament desparegut , situat al nòrd de la vila. 
Anciana parròquia del vocable de Sant Salvi. Las fòrmas ancianas son : *Ecclesia Sancti Salvii... in terminio de Cogenches* en 1072, *Villa de Goginco* en 1111, *De Goginco* en 1145, *De Gochenchis* en 1208, *In decimali S. Salvi* en 1191, *De Gochencho* en 1201, *De Gogincho* en 1268, *Castrum de Goginchis* en 1302-1306, *Gosinchi* en 1466, *Goujoux*, comprene *Goujenx*, de 1350 al sègle XVII, *Locus de Gogienssis* en 1544, *Saint Selvy* al sègle XVII.
Gogens ven probablament del nom germanic d'òme *Gogo*, ambe'l sufixe germanic *-ingos*.
### ''Grèzes'' (nom probablament atirat per lo tipe ''Gresas'')
Lòc situat a l'oèst de la vila e de l'aeropòrt, près del camin grand de Montreal (RD 119)
Capèla vicariala del vocable de Sant Sarnin, anciana parròquia ambe priorat distinct unit al capítol catedral de Carcassona. Las fòrmas ancianas son : *Gradanae* en 1251, *Ecclesia de Grazanis..., decimarium Sancti Saturnini* en 1269*.</br>
*Grèzes* ven del nom latin d'òme *Gratius*, ambe'l sufixe *-anum*. Un reculament d'accent faguèt probablament passar de **Grasan* a **Grasa*. Se pòt encara accedir a una prononciacion autentica ?
===Maquens===
Barri situat al sud-oèst de la vila.</br>
Èra una capèla vicariala del vocable de Sant Sarnin; la glèisa èra una perbostat que dependiá del monestièr de [[Sant Ilari (Rasés)|Sant Ilari]]; la glèisa èra al cementèri abans qu'acabèsson de bastir la glèisa actuala, en 1768. Las fòrmas ancianas son : *Malchindus* en 980, *Ecclesia S. Saturnini de Maquens* en 1215, *Villa Machincum* en 1224, *Maquingum* en 1246, *Maquenchs* en 1247, *Decimale S. Saturnini de Maquenchis* en 1269, *Maquenti* en 1466, *Maquens* en 1781.</br>
S'agís del sufixe germanic *-ingos*, ambe un nom germanic d'òme.
===*Montlegun* (nom francés)===
Masatge situat a l'èst de Ciutat. </br>
Anciana perbostat unida al capítol de Sant Nazari de Carcassona que presentava a la cura; ara (a l'entorn de 1900) capèla vicariala, glèisa dedicada a Santa Ceselha. Las fòrmas ancianas son : *Monslongus* en 1197, *Prior Beate Marie Carcassone et Montelongi* en 1201, *Ecclesia Sanctae Ceciliae de Montelongo* en 1215, *Montlong* en 1393-1589, *Monlegum* en 1671, *Montlegun* en 1781.</br>
Lo nom d'origina presenta un *mont long*; çaquelà, se vei pas cossí passar a un mont del legum (en tot cas, la finala de 1671 indica que *-n* finala es articulada). Caldriá la prononciacion autentica.
===Montredond===
Lòc situat al nòrd-èst de la vila.</br>
Ancian priorat unit al capítol de Sant Nazari, que presentava a la cura; ara (a l'entorn de 1900) capèla vicariala del vocable de Nòstra Dòna. Las fòrmas ancianas son *Castrum Montisrotundi* en 1139, *Villa de Monterotundo* en 1215, *Monredon* en 1440-41, *Locus de Monterotundo* en 1544, *Monredon* en 1774, *Montredon* en 1781 .</br>
Lo sens demanda pas de traduccion : « mont redond » .
===Vilalba===
Vilalba es un masatge (o puslèu dos : i a lo naut e lo bas), ara urbanizat, situat al sud-oèst de la vila, près del camin grand de [[Limós]].</br>
Per Vilalba Nauta, las fòrmas ancianas son : *Villa Alba* en 1116, *Terra Sancte Marie* en 1116, *Inter ambas villas* en 1140, *Villalba* en 1163, *Ecclesia Beate Marie de Villa Alba* en 1176, *Villa Alba Superior* en 1319, *Vilalba* en 1544, *Villalbe* en 1781, etc. Vilalba Bassa es un ancian priorat del vocable de Sant Pèire; las fòrmas ancianas son : *Villa Alba cum ecclesia Sancti Petri* en 931, *Sanctus Petrus de Villa Alba* en 1116, *Villa vetula de Villa Alba* en 1176, *Villa Alba Inferior* en 1297 .</br>
*Vila alba* a lo sens de « vilatge blanc ».
===Sant Joan de Brucafuèlh===
Es un ancian membre de la comandariá de [[Dosens]], de l'Òrde de Malta [al nòrd-èst de Carcassona]. Las fòrmas ancianas son : *Burchafolles* en 858, *Burcafols* en 1034, *De Brucafollis* en 1267, *S. Genesius de Brucafolio* en 1269, *Brucofolium* en 1305-1345, *Ad Burcafollis* en 1337, *Bouquefeil* en 1503-1589, *Bruenefel*, *Bruquefel* al sègle XVII .</br>
Le segond element es *folium*, donc fuèlha, ----> fulham, bronda (bòsc); es pas segur que le primièr element siá *bruc* o *bruga*. [[Antòni Savartés|l'abat Savartés]] manda a *Saint-Jean*, puèi a *Saint-Geniès* : *Domus templi de Burcafolis* en 1318, *La métayrie de Saint Jean de Brucafol* en 1620, *Saint Geniès* en 1623, *Sainct Gineys, esglise et simetière à Sainct Jean de Brucafel* en 1641 .

==Istòria==

===Abans l'Edat Mejana===
A Carcassona se crosan dos grands axes de circulacion, que foguèron utilizats dempuèi l'Antiquitat : de la [[Mar Mediterranèa]] a l'[[Ocean Atlantic]], e del [[Massís Central]] a la [[Peninsula Iberica]].

La vila se compausa de doas parts plan diferentas. *'Ciutat** se quilha sus un planòl sus la riba dreita d'Aude. **La Bastida de Sant Loís** s'espandís sus la riba esquèrra. Las traças umanas mai ancianas se trapan sul puèg de Ciutat, e datan del sègle VI abans JC. <br/>
En [[300]] abans JC, los Cèltas s'impausan coma los mèstres de la region, mas al sègle II abans JC, los [[Empèri Roman|romans]] conquistan [[Provença]] e [[Lengadòc]]. Arriban a Carcassona e fortifican l'oppidum que pren lo nom de ''Carcasso''. Los Romans ocupan la region fins al sègle V.

Los [[visigòts]] son alara los novèls envasidors e s'installan dins la Peninsula Iberica e en [[Lengadòc]]. Carcassona demorarà entre lors mans de 460 a 725. A la prima de 725, son los [[Sarrasins (pòble)|Sarrasins]] que venon e que s'apoderan de Ciutat. Carcassona se ditz alara ''Karkashuna''. Mas los Sarrasins son fòrabandits de [[Lengadòc]] pro rapidament, los [[francs]] prenon la seguida en [[759]].

===A l'Edat Mejana===
Aprèp lo periòde de la Renaissença Carolingiana, quand los mèstres novèls del país prenon per lor compte l'eiretatge roman, l'Empèri esclatèt, çò que donèt naissença a l'epòca feudala. 

Foguèt amb la dinastia dels [[Ostal Trencavel|Trencavèls]] (de 1082 a 1209) que la vila s'afirmèt coma centre politic e cultural excepcional. Aquel periòde ric vegèt lo desvolopament del [[catarisme]]. Los vescomtes tolerèron, emai protegiguèron l'eretgia sus lors tèrras. Aquesta actitud de tolerància aguèt per consequéncia la fin de la dinastia e la pèrda de l'independéncia occitana.
[[Fichièr:CarcassonaSXV.jpg|thumb|285x285px|Vista de Carcassona en 1462]]
La [[Crosada]] contra los [[Catars]] lançada pel [[Papa]] virèt lèu-lèu a una guèrra de conquista. En agost de [[1209]], aprèp un sètge que durèt 15 jorns, lo jove vescomte de Carcassona foguèt pres pels franceses. L'independéncia occitana s'acabèt alara: los Trencavèls foguèron despoderats e lors tèrras foguèron donadas a [[Simon de Montfòrt]] en recompensa de sos actes militars, puèi passèron al rei de [[França]] en 1226.

A partir de son annexion al reialme de [[França]], lo destin de Carcassona prenguèt una autra direccion.

Jols règnes successius dels monarcas franceses, [[Loís IX de França|Loís IX]], [[Felip III de França|Felip III]] e [[Felip IV de França|Felip IV]], la vila prenguèt sa fisionomia actuala. Aprèp la temptativa de reconquista dels Occitans que faguèt mèuca en 1240, los barris de Ciutat foguèron derroits. Un borg novèl nasquèt en 1262 sus la riba esquèrra d'[[Aude (flume)|Aude]]: la Bastida de Sant Loís. Foguèt incendiada en 1355 pel [[Edoard de Woodstock|Prince Negre]], e reconstruida sulcòp, amb de fortificacions pus solidas.

===Jol reialme de França===
[[Fichièr:PlandeCarcassonaSXVII.jpg|thumb|285x285px|Plan de Carcassona en 1650]]
**La Bastida** se desvolopèt plan rapidament e ven un centre comercial de primièra importància, particularament gràcias a l'industria textila. Carcassona expòrta sos draps fins al Levant.

**Ciutat''' s'afirmèt d'aquel temps coma fortalesa reiala mas l'utilizacion de tecnicas novèlas de guèrra, e subretot lo desplaçament de la frontièra francoespanhòla en 1659 amb lo Tractat dels Pirenèus provoquèron pauc a cha pauc son abandon. 

Al sègle XVIII, la Ciutat venguèt pas mai qu'un quartièr miserable de la vila ont se bastiguèron de fortunas immensas. Ne testimònian encara uèi los ostals particulars que se trapan dins la Bastida.

En 1682, l'obertura del Canal del Miègjorn accentuèt encara lo fenomèn.
La Ciutat que s'arroïnava foguèt salvada de la destruccion totala per Joan Pèire Cròs Mairevièlha, un erudit carcassonés, Prosper Mérimée, e lo famós arquitècte Eugène Viollet-le-Duc, que restaurèron la fortalesa al sègle XIX. Ciutat (4000 abitants en 1793) foguèt una comuna, puèi s'incorporèt a Carcassona entre 1795 e 1800 .

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
* Ermessenda de Carcassona (?-1058) ;
* Pau Sabatièr (1854-1941) : quimista nascut a Carcassona ;
* Eugèni Py (1859-1924) : realizator nascut a Carcassona ;
* Renat Nelli (1906-1982) : òme de letras nascut a Carcassona ;
* Ramon Gogaud (1928-1996) : escrivan e activista occitan nascut a Carcassona ;
* Albert Fert (1938-) : fisician nascut a Carcassona
* Claudi Martí (1940-) : nascut a Carcassona ;
* Mans de Breish (1949-) : nascut a Carcassona.

## Espòrts

* Associacion Esportiva Carcassona XIII
* Union Esportiva Carcassonesa

## Ligams extèrnes
* Carcassona sul site de l'Insee
*  http://mescladis.free.fr/oc_istoria.htm Istòria de Carcassona
* Carcassona : Dòna Carcàs  - Occitanica eAnem / CIRDOC 

## Nòtas