open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Manuèl II de Portugal

**Manuèl II**, ***lo Patriòta*** o ***lo Malastruc*** nasut lo 15 de novembre de 1889 a Lisbona (Portugal) e mòrt lo 2 de juilhet de 1932 a Twickenham (Royaume-Uni), es lo darrièr rei de Portugal. regnèt de 1908 a 1910.

Segond filh de Carles I e de la princesa Amèlia d’Orleans, Manuèl puja sul tròn a la seguida de l’assassinat a Lisbona de son paire e de son fraire Loí Felip, prince reial. La proclamacion de la Republica portuguesa, en octobre de 1910, es a l’origina de sa depausicion.

## Biografia
esquèrra|vinheta|220x220px|Retrach de Manuèl II, rei de Portugal.
Filh cabdet de Carles I de Portugal e d'Amèlia d'Orleans, succedís son paire a son aïnat, assassinats lo 1èr de febrièr de 1908 pels republicans dins un atentat avent tocat la familha reiala. D'esperel foguèt nafrat. Accedís al tròn a 19 ans e essent pas destinat a regnar, aviá pas estat preparar per sa foncion. Lo 5 d'octobre de 1910, una revolucion comença l'obligant a fugir cap a Gibartar, possession britanica.

Visquèt en exili al reialme Unit, se consacrant a de sabentas recercas sus la bibliografia portuguesa. 

En 1913, esposa Augusta Victòria de Hohenzollern (1890-1966), filha del prince Guilhèm e de la princesa nascuda Mariá Terèsa de Borbon-Sicílias. Aquesta es la filha de Matilda en Bavièra e donc la neboda de l'imperatritz Elisabèt de Wittelsbach. Guilèm de Hohenzollern es d'esperel filh de Leopòld de Hohenzollern-Sigmaringen e de Antònia de Portugal. Manuèl e Augusta Victòria aguèron pas d'enfants. 

Abans de morir, se reconcilièt amb son cosin Duarte, duc de Bragança, descendent de l'ex-rei Miquèl I que designèt coma son successor.

Es enterrat al Panteon dels Braganças Lisbona.
Lengas indoarianas del sud

Las **lengas indoarianas del sud** son un grop de las lengas indoarianas. Aquelas son una branca de las lengas indoiranianas qu'apertenon se meteissas a las lengas indoeuropèas. Se parlan en Índia.

## Classificacion
La classificacion de l'indoarian del nòrd-oèst es:
*concani 
*marathic 
**andh 
**marat de Deccan
**varhadi-nagpuri
**katkari
**marata
**phudagi
**samvedi
**varli

## Reférencias
Lengas indoarianas de l'èst

Las **lengas indoarianas de l'èst** son un grop de las lengas indoarianas. Aquelas son una branca de las lengas indoiranianas qu'apertenon se meteissas a las lengas indoeuropèas. Se parlan en Índia e en Bangladèsh.

## Classificacion
La classificacion de l'indoarian de l'èst es:
*halbic 
**bhatri
**bhunjia
**halbi
**kamar
**nahari
*oriya-gauda-kamrupa 
**gauda-kamrupa 
***gauda-Banga 
****bengalin
****manipori de Bishnupriya
****bengali de l'èst 
*****kharia thar
*****lodhi
*****mar paharia de Dumka
*****rohingya
****bengali del sud-èst
*****chakma
*****chittagonian
*****tangchangya
****kurmukar
***kamrupa 
****assamés
****rangpori
****rajbanshi
***sorjapori
*oriya
**bodo parja
**desiya
**kupia
**oriya
**reli
**sambalpori

## Reférencias
Lengas bihari

Las **lengas bihari** son un grop de las lengas indoarianas. Aquelas son una branca de las lengas indoiranianas qu'apertenon se meteissas a las lengas indoeuropèas. Se parlan en Índia e en Nepal.

## Istòria
Grierson dins son *Linguistic Survey of India* (1903-1928) classa las lengas bihari dins la branca de las lengas indoarianas de l'èst. Aquela vista prevalguèt longtemps. Las opinions actualas son en desacòrd amb Grierson. Cardona (1974) plaça lo bihari amb l'indi, qu'es a dire dins las lengas centralas, mentre que Jeffers (1976) estima que son pas quicòm mai qu'una branca autonoma del indoarian.

## Classificacion
La classificacion del bihari es:
*maithili-magahi 
**magahi, *kurmali, panchpagarnia*
**maithilic 
***angika
***maithili
*tharuic
**chitwania
**dangaura
**sonha
**kathoriya
**kochila
**rana
**buksa
**majhi
**musasa
*kumhali
*kuswaric 
**bote-majhi
**darai
**dewas
**kochariya
*magadhan de l'oèst
**bhojpuric 
***bhojpuri
***industani caribèu
**sadani 
***oraon sadri
***sadri

Lo pali, una lenga indoariana mejana mòrta, es restacat al sosgrop maithilic.

## Reférencias

## Fonts
*  Sheela Verma, 2007, *Magahi*, dins The Indo-Aryan Languages, George Cardona, Danesh Jain (eds.) p. 547-565, Routledge language family series, Londres, Taylor & Francis.
Oriya

L**'oriya** (o odia) es una lenga indoariana parlada en Índia.

## Localisacion
En Índia, l'oriya es la lenga oficiala e principala de l'estat d'Odisha e es tamben parlada per de grops importants, sovent d'emigrats, dins los estats vesins de Madhya Pradesh, Bihar, Andhra Pradesh, Bengala Occidental e Assam. 

## Classificacion
L'oriya fa partida de las lengas indoarianas de l'èst, una branca de las lengas indoarianas, que fan partida de la familha indoeuropèa.

## Referéncias

## Fonts
*  Tapas S. Ray, 2007, *Oriya*, dins The Indo-Aryan Languages, George Cardona, Danesh Jain (eds.) p. 485-522, Routledge language family series, Londres, Taylor & Francis.
Assamés

L**'assamés** es una lenga indoariana parlada en Índia.

## Localisacion
En Índia, l'assamés es la lenga oficiala e principala de l'estat d'Assam e es tamben parlat dins los estats vesins de Meghalaya, Arunachal Pradesh e Nagaland. 

Dins las parts de Nagaland ont l'assamés es en contact amb las tribús naga, que son de lenga tibetobirmana, una lenga pidgin es apareguda, lo nagamés.

## Classificacion
L'oriya fa partida de las lengas indoarianas de l'èst, una branca de las lengas indoarianas, que fan partida de la familha indoeuropèa.

## Referéncias

## Fonts
*  G.C. Goswami, Jyotiprakash Tamuli, 2007, *Asamiya*, dins The Indo-Aryan Languages, George Cardona, Danesh Jain (eds.) p. 429-484, Routledge language family series, Londres, Taylor & Francis.
Concani

Lo **concani** (o konkani) es una lenga indoariana parlada en Índia.

## Localisacion e dialèctes
En Índia, lo concani es la lenga oficiala e principala de l'estat de Goa. la lenga es tamben parlada dins los estats vesins de Maharashtra, Karnataka e Kerala. Los concanis que vivon defòra de Goa son subretot los descendents d'aquels qu'an daissat Goa al sègle XVI, après la conquista portuguesa. 

Lo concani, en granda part a causa de son istòria coloniala, es separat en dialèctes, que correspondon mai que mai als grops religioses.
A Goa, lo konkani indo es lo dialècte dominant. Lo long de las còstas de Karnataka e de Kerala lo konkani saraswat, es parlat tamben per d'indos. Existís tamben un dialècte cristian de Karnataka. Dins los ancians territòris portugueses, son parlats los dialèctes cristians de Bardes e de Saxtti.

La lenga es pas encara vertadièrament estandardizada. Lo dialècte indo de Goa tend a venir la norma. Mas la question de l'escritura es pas resolguda, qu'a Goa s'escriu amb lo devanagari, mentre que de cristians escriven amb l'alfabet latin. La causida del parlar de Goa, significa tamben lo regèt dels portiguismas dins lo lexic, per los remplaçar per de tèrmes manlevats al sanscrit.

## Classificacion
Lo concani fa partida de las lengas indoarianas del sud, una branca de las lengas indoarianas, que fan partida de la familha indoeuropèa.

## Referéncias

## Fonts
*  Rocky V. Miranda, 2007, *Konkani*, dins The Indo-Aryan Languages, George Cardona, Danesh Jain (eds.) p. 803-846, Routledge language family series, Londres, Taylor & Francis.
Protagonista

Un **protagonista** (del mot grèc πρωταγωνιστής, *protagonista*, « qualqu'un que jòga lo ròtle del personatge principal », dins lo teatre grèc antic) designa primièr un actor jogant lo personatge principal, puèi, per extension de sens, aqueste qu ten un ròtle de tria o lo ròtle d'un personatge clau dins la literatura, teatre, cinèma o recit. A l'entorn d'el se desvolopan los eveniments d'una istòria e per el lo public es sovent censat sentir d'empatia...

Los tèrmes « protagonista », « personatge principal » e « eròi » son pas equivalents e dependon de lor origina e del contèxte. Dins la ficcion, l'istòria del protagonista pòt èsser contada a partir de las perspectivas d'un personatge diferent (que pòt tanben, mas pas necessàriament, èsser lo narrator). Un exemple notable es qu'un narrator raconta lo destin dels protagonistas. 

Dins *La Dramaturgia*, Yves Lavandier definís lo protagonista d'una òbra dramatica coma lo personatge que viu mai de conflicte dinamic e, en consequéncia, aqueste amb que l'espectator tend a s'identificar. Alara que lo personatge principal, sempre segon Yves Lavandier, es lo personatge que correspond al subjècte de l'òbra. Atal, Tartuf, lo devòt pocrita, es lo personatge principal de *[[Tartuf o l'Impostor]]*. Mas n'es pas clarament pas lo protagonista (subretot qu'aparéis pas qu'a l'Acte III). Tanben, lo robòt jogat per Arnold Schwarzenegger es lo personatge principal de Terminator mas pas son protagonista. Es l'antagonista del film.

## Condicion de « protagonista »
Quin protagonista que siá se reconéis per sa quita condicion. L'ensems dels protagonistas son ligat al contunh de l'integralitat de las règlas inerantas a aqueste estatut, que siá esta d'en primièr desreveladas o non.

## Vejatz tanben

### Articles connèxes

* Eròi
* Deuteragonista
* Tritagonista
* Tetragonista
* Antagonista
Domari

Lo **domari** es una lenga indoariana parlada en Orient Mejan. La lenga es menaçada.

## Localisacion
Lo domari es la lenga dels doms, que los arabs sonan *nawar*. Es parlat en Palestina, Liban, Siria e Jordania. Òm tròba de traças de l'usança passada del domari en Iran, en Turquia e benlèu en Azerbaitjan. De populacions d'aquels paises parlan encara de sociolèctes amb un vocabulari domari, mas la lenga i es atudada. 

La lenga es menaçada dins totas las comunitats ont es parlada. Los joves la parlan pus.

## Classificacion
Lo domari fa partida de las lengas indoarianas centralas, una branca de las lengas indoarianas, que fan partida de la familha indoeuropèa. Lo mot *domari*, lenga dels *doms*, es possiblament lo meteis que *[[romaní|romani]]*, la lenga dels ròms. 

## Referéncias

## Fonts
*  Yaron Matras, 1999, *The State of present-Day Domari in Jerusalem*, Mediterranean Language Review 11, P. 1-58.
Domaaki

Lo **domaaki** es una lenga indoariana parlada en Paquistan. La lenga es menaçada.

## Localisacion
Lo domaaki es la lenga dels domas. Es parlat dins lo nòrd de Paquistan, dins las valadas d'Hunza e de Nagar. 

## Classificacion
Lo domaaki fa partida de las lengas indoarianas centralas, una branca de las lengas indoarianas, que fan partida de la familha indoeuropèa. La lenga es pas originària de la region, una istòria que fa pensar al domari, la lenga dels *doms*, e al romani, la lenga dels ròms. 

## Referéncias

## Fonts
*  Peter C. Backstrom, 1992, *Domaaki*, dins Peter C. Backstrom, Carla F. Radloff (eds.), Languages of Northern Areas, Sociolinguistic Survey of Northern Pakistan 2, p. 77-88.
*  Matthias Weinreich, 2008, *[http://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/download/pdf/1415452?name=Two%20Varieties%20of%20Domaak%C3%AD Two Varieties of Domaakí]*, ZDGM, Band 158, p. 299-316.
Lengas indoarianas insularas

Las **lengas indoarianas insularas** son un grop de las lengas indoarianas. Aquelas son una branca de las lengas indoiranianas qu'apertenon se meteissas a las lengas indoeuropèas. Se parlan en Sri Lanka e en Maldivas.

## Istòria
Segon la tradicion, los rèires dels singalés aurián traversat la mar per aténher Ceilan en 543 abans J-C, qu'es tamben la data del parinibbāna (en pali, *parinirvana* en sanscrit), la mòrt de Boda. L'epòca es plausibla, que las mai ancianas inscripcions de l'illa, en prakrit singalés datan del sègle III abans J-C.

La classificacion de las lengas insularas dins l'ensem indoarian es discutida. Foguèron plaçadas per divèrses lingüistas dins las lengas de l'èst, las lengas de l'oèst, las lengas de sud o ben encara, dins las lengas del sud-oèst. Pauc de traches comuns entre lo singalés-divehi e los grops del continent podon justificar aquestas proposicions.

Al revèrs, lo singalés e lo divehi an en comun l'avaliment de las consonantas aspiradas, per exemple singalés *dunna* « arc », divehi *duni* « sageta », del sanscrit *dhanus*. Aquel trach sembla mostrar la parentat dirècta entre las doas lengas insularas, que l'aspiracion s'a mantenguda dins las autras lengas indoarianas.

## Classificacion
La classificacion de l'indoarian insular es:
*singalés
**singalés
**vedda
*divehi

## Reférencias

## Fonts
*  James W. Gair, 2007, *Sinhala*, dins The Indo-Aryan Languages, George Cardona, Danesh Jain (eds.) p. 847-904, Routledge language family series, Londres, Taylor & Francis.
Lengas indoarianas centralas

Las **lengas indoarianas centralas** son un grop de las lengas indoarianas. Aquelas son una branca de las lengas indoiranianas qu'apertenon se meteissas a las lengas indoeuropèas. Se parlan en Índia, Paquistan, mas tamben en Euròpa.

## Classificacion
La classificacion de l'indoarian central es:
*bhil 
**bauria
**bhilali
**bhili
**chodri
**dhodia
**dubli
**dungra
**gamit
**kukna
**garasia 
***garasia adivasi
***garasia rajpot
**malvi
**nimadi
**pardhi
**pauri-nahali 
***nahali-baglani
***bareli pauri
***bareli rathwi
**rathawi
**palya
**vaagri booli
**vasave-noiri 
***noiri
***vasave
**wagdi
**dhanki
*indi de l'èst
**avadhi
**bagheli
**chhattisgarhi
**powari
*gujarati-rajasthani 
**gujaratic
***gujarati
***saurashtra
***gujaratic de l'èst
****aer
****kachi koli
****vaghri
****wadiyara koli
**rajasthani
***bagri
***jandavra
***dhatki
***dhundari
***hadoti
***kabutra
***kanjari
***lambadi
***merwari
***gade lohar
***mewari
***mewati-gojri 
****godwari
****gujari
****marwari
****mewati
***od
***paria
***shekhawati
***rajasthani de l'oèst
****bhaya
****goaria
****parkari koli
*khandeshi
*indi de l'oèst
**braj
**bundeli-bharia 
***bharia
***bundeli
**haryanvi
**indostani 
***indi creòl d'Andaman
***indi de Fiji
***indi
***ordo
**kanauji
**ghera-gurgula
***ghera
***gurgula
*domaaki
*domari
*romaní

## Reférencias
Lenga isolada

Una **lenga isolada** o **isolat lingüistic** es *sensu strico* una lenga naturala que non es possible demostrar cap de parentèla amb una familha lingüistica.

## Lista de las lengas isoladas per continent
### Euròpa
*basc
*etrusc 

### Asia
*aino
*boroshaski
*corean
*elamita
*kusunda
*nahali
*nivkh

### Africa
*hadza
*ongota
*shabo

### America del Nòrd
*atakapa
*chitimacha
*karankawa
*natchez
*tonkawa
*tunica

### America centrala
*purepecha

### America del Sud
*mapundungun
*pirahã
*ticuna
*trumai
*warao
*yagan

### Oceania
*abinomn
*anêm
*ata
*biksi
*bilua
*burmeso
*dibiyaso
*odiai
*guriaso
*kaki ae
*kapori
*kembra
*keuw
*kimki
*kol
*kosare
*kuot
*lavukaleve
*massep
*mawes
*maybrat
*molof
*mor
*mpur
*papi
*purari
*pyu
*savosavo
*suarmin
*sulka
*tabo
*taiap
*touo
*usku
*yale
*yele
*yerakai

## Referéncias
Ozbèc

L**'ozbèc** es una lenga turquesa parlada en Ozbequistan e dins los paises vesins.

## Localisacion
L'ozbèc es la lenga oficiala d'Ozbequistan. De minoritats importantas parlan la lenga dins los paises vesins, en Tatgiquistan, Quirguizstan, Cazacstan, Turcmenistane tamben dins lo nòrd d'Afganistan e dins lo Xingjiang chinés. 

## Classificacion e dialèctes
L'ozbèc fa partida de las lengas oigoras, o karlok, una branca de las lengas turquesas. L'ozbèc continua la lenga literària qu'èra usada dins la region avant lo periòde de dominacion russa, lo chagatai. 

Los dialèctes se diferencian per l'eretatge lingüistic dels tres grops turcs divèrses qu'an format lo pòble ozbèc. Es atal qu'i a de dialèctes qu'an de traches karloks-oigors, d'autres qu'an de traches oghuz o quipchacs. La lenga a manlevat fòrça mots iranians, a travèrs l'influença del tatgic, o del dari en Afganistan, doas de las variantas del persan, parladas al sud. 

## Escritura
L'ozbèc èra, a l'origina, escrich amb l'alfabet arabi. Dins las annadas 1930, lo poder sovietic, impausèt l'alfabet latin, per lo remplaçar, una decennia de tard, per l'alfabet cirillic. Aprèp l'independéncia, en 1993, lo govèrn introduguèt l'alfabet latin, mas dins una version pro diferenta d'aquela de las annadas 1930.

## Referéncias

## Fonts
*  Hendrik Boeschoten, 2006, *Uzbek*, dins Lars Johanson, Éva Á. Csató (eds.), The Turkic languages, p. 357-378, Routledge language family descriptions series, Londres, Taylor & FrancisP. 1-58.
*  A. P. Khodzhiyev, 1997, *Uzbekskiy iazyk*, dins E. R. Tenishev (ed.), Iazyki Mira - tyurkskie iazyki, p. 426-437, Moscòu, Indrik.
Turcmèn

Lo **turcmèn** es una lenga turquesa parlada en Turcmenistan e dins los paises vesins.

## Localisacion
Lo turcmèn es la lenga oficiala de Turcmenistan. De minoritats importantas parlan la lenga dins los paises vesins, en Tatgiquistan, Cazacstan, Ozbequistan e tamben dins lo nòrd d'Afganistan e dins lo Khorassan dins lo nòrd-èst d'Iran. 

En Turquia, coma dins lo nòrd de Siria e d'Iraq, vivon de populacions turcofònas que se sonan turcmèns o turcomans. Çaquelà, lor lenga es pas lo turcmèn, mas de dialèctes oghoz pròches del turc e de l'azèri.

## Classificacion e dialèctes
Lo turcmèn fa partida de las lengas oghoz, una branca de las lengas turquesas. 

## Escritura
Lo turcmèn es vengut una lenga literària al començament del sègle XIX, escrich amb l'alfabet arabi. En 1928, lo poder sovietic, impausèt l'alfabet latin, per lo remplaçar, en 1940, per l'alfabet cirillic. Aprèp l'independéncia, en 1996, lo govèrn introduguèt l'alfabet latin, mas dins una version pro diferenta d'aquela de las annadas 1930.

## Referéncias

## Fonts
*  Claus Schönig, 2006, *Turkmen*, dins Lars Johanson, Éva Á. Csató (eds.), The Turkic languages, p. 262-272, Routledge language family descriptions series, Londres, Taylor & FrancisP. 1-58.
*  B. Charïyarov, O. nazarov, 1997, *turkmenskiy iazyk*, dins E. R. Tenishev (ed.), Iazyki Mira - tyurkskie iazyki, p. 412-426, Moscòu, Indrik.
Bashquir

Lo **bashquir** es una lenga turquesa parlada en Russia.

## Localisacion
Lo bashquir es la lenga oficiala de la republica de Bashquiria, en Russia. De minoritats importantas parlan la lenga dins los oblastes russes vesins, per exemple de Korgan, Cheliabinsk, Saratov, Orenborg.

## Classificacion e dialèctes
Lo bashquir fa partida de las lengas quipchac, una branca de las lengas turquesas. Es particularament pròche del tatar. La diferéncia entre las doas lengas se tròba subretot dins lo sistèma consonantic:
*tatar [s], a l'iniciala e a l'intervocalica dona bashquir [h], en finala ven [θ]; exemples: tatar *saban* « araire », bashquir *haban*, tatar *siksän* « ochanta », bashquir *hikhän*, tatar *tuqsan* « nonanta », bashquir *tuqhan*, tatar *tös* « color », bashquir *töθ*
*tatar [t͡ʃ] es en bashquir [s]; exemples: tatar *ač-* « dobrir », bashquir *as-*, tatar *öč* « tres », bashquir *ös*
*tatar [z] ven en bashquir [ð]; exemples: tatar *süz* « mot », bashquir *hüð*, tatar *qïz* « filha », bashquir *qïð*

## Escritura
Lo bashquir es vengut una lenga literària dins las annadas 1920, al periòde sovietic, mentre qu'avant aquest temps lo tatar èra utilizat per los bashquirs.

## Referéncias

## Fonts
*  Árpád Berta, 2006, *Tatar and Bashkir*, dins Lars Johanson, Éva Á. Csató (eds.), The Turkic languages, p. 283-300, Routledge language family descriptions series, Londres, Taylor & Francis.
*  A. A. Iuldashev, 1997, *bashkirskiy iazyk*, dins E. R. Tenishev (ed.), Iazyki Mira - tyurkskie iazyki, p. 206-216, Moscòu, Indrik.
Iacot

Lo **iacot** (o sakha) es una lenga turquesa parlada en Russia.

## Localisacion
Lo iacot es la lenga oficiala de la republica de Sakha, en Russia siberiana. La lenga es tamben parlada dans las regions vesinas del Sakha.

## Classificacion e dialèctes
Lo iacot fa partida de las lengas turquesas siberianas, una branca de las lengas turquesas. La lenga a tres ensems dialèctes, lo grop de l'oèst, lo grop de l'èst e lo dolgan, qu'a uèi l'estatut de lenga

## Escritura
Lo iacot foguèt d'en primièr escrich per de missionaris. De 1917 a 1938, lo poder sovietic introduguèt l'usança de l'alfabet latin, remplaçat en 1938 per l'alfabet cirillic.

## Referéncias

## Fonts
*  Marek Stachowski, Astrid Menz, 2006, *Yakut*, dins Lars Johanson, Éva Á. Csató (eds.), The Turkic languages, p. 417-433, Routledge language family descriptions series, Londres, Taylor & Francis.
*  N. K. Antonov, 1997, *Iakutskiy iazyk*, dins E. R. Tenishev (ed.), Iazyki Mira - tyurkskie iazyki, p. 513-524, Moscòu, Indrik.
Tatarstan

**Tatarstan** o **Republica de Tatarstan** (en rus: Респу́блика Татарста́н  en tatar: Татарстан Республикасы) es una republica de la federacion de Russia, situada dins lo bacin de Vòlga, que deu son nom al pòble tatar, e que la capitala es Kazan. L'origina etnica dels abitants de la region es fòrça divèrsa : tatars, mas tanben russes, chovashes, bashquirs, georgians, etc.

## Geografia
Lo Tatarstan, republica de , es situat entre la val mejana de Vòlga e l'abans país d'Oral. Pauc montanhós, lo plus naut somalh culmina a  d'altitud. Es percorregut per d'aigas nombrosas que la pus importantas son, levat Vòlga: Kama, Belaia, Viatka e Ik.
Lengas kiowa-tanoanas

Las **kiowa-tanoanas** son una pichona familha de lengas amerindianas parladas per los kiowas e dins unes pueblos del Nòu Mexic als Estats Units per de populacions pueblos.

## Classificacion

Wick Miller (1959), puèi Kenneth Hale (1962, 1967) establiguèsson la parentat del kiowa amb las lengas tanoanas.

La familha kiowa-tanoana es compausada de quatre brancas:
*lo kiowa parlat en Oklahoma
*lo jemez o towa, parlat sonque dins lo Pueblo de Jemez en Nòu Mexic 
*lo tiwa
**lo tiwa del nòrd, parlat dins los pueblos de Picuris et Taos en Nòu Mexic.
**lo tiwa del sud, parlat dins les pueblos d'Isleta, Isleta del Sur et Sandia en Nòu Mexic.
*lo tewa parlat dins fòrça pueblos de Nòu-Mexic, San Juan, San Ildefonso, Santa Clara, Nambe, Tesuque e Pojoaque. Lo dialècte dels tewa hopis, sonada tamben tewa d'Arizòna es parlat per los tewa que vivon dins la resèrva hopi a Hano en Arizòna.

## Referéncias


## Fonts
*  Kenneth Hale, 1962, *Jemez and Kiowa Correspondences in Reference to Kiowa-Tanoan*, International Journal of American Linguistics 28:1, p. 1-5.
*  Kenneth Hale, 1967, *Toward a Reconstruction of Kiowa-Tanoan Phonology*, International Journal of American Linguistics 33:2, p. 112-120.
*  Jane H. Hill, 2008, *Northern Uto-aztecan and Kiowa-Tanoan: Evidence of Contact between the Proto-Languages?*, International Journal of American Linguistics 74:2, p.155-188.
Las Suplicantas (Euripides)

***Las Suplicantas*** es una tragèdia grèga d'Euripides, consacrada a la guèrra dels set caps. Es representada pel primièr còp vèrs 423 AbC.. Son títol fa referéncia a la preséncia de contunh del còr e de femnas en plors sus l'empont.

## Genèsi e istòria

## Resumit

### Personatges

* Etra (maire de Tesèu)
* Lo còr, compausat d'argianas, maires dels set guarrièrs qu'avián acompanhat Adrast dins sètge de Tèbas.
* Tesèu (rei d'Atenas)
* Adrast (rei d'Argos)
* Eraud de Creont (rei de Tèbas)
* Atena
* Evadnèa (esposa de Capanèu) (femna de Capanèu)
* Ifís (pare d'Evadnèa)
* D'enfants, orfanèls dels guarrièrs Argieans
* Un messatgièr

### Plan

* Prològ: Etra, maire de Tesèu, prega Demetèr acompanhada de las maires dels soldats casuts davant Tèbas. Cant del còr.
* Episòdi 1: Tesèu interròga Adrast e condamna son baujum e son impietat; las maires suplican Aethra d'intervenir; Tesèu cèda.
* Estasimon 1: elògi de Tesèu e d'Atena.
* Espisòde 2: Comparasons dels meritis de la democracia e de la tiraniá.
* Estasimon 2: Inquietuds de las maires, les son los dies favorables a Tesèu?
* Episòdi 3: un messatgièr arriba e anoncia la victòria d'Atena.
* Estasimon 3: cants de jòia e de dòl.
* Episòdi 4: son menats los còrs dels set caps. Tesèu fa lor elògi funèbre.
* Estasimon 4: cants de dòl.
* Episòdi 5: l'esposa de Capanèu, crida sa dolor e se geta dins la lenhièr de son espós.
* Exòdi: Las femnas e d'enfants tornan en portant las cendres de lors paires. Atena fa jurar a Adraste de pas pus lucha contra Atenas. Es anonciada l'expedicion de las Epigònas contra Tèbas.

### Argument

## Analisi

## Vejatz tanben

## Nòtas e referéncias
Varli

Lo **varli** es una lenga indoariana parlada en Índia.

## Localisacion e dialèctes
Lo varli es parlat dins lo districts de Nashik e de Thane del Nòrd de l'estat de Maharashtra, dins lo district de Valsad  en Gujarat e dins lo territòri de l'Union de Dadra Nagar and Haveli and Damen.

## Classificacion
Lo varli fa partida de las lengas indoarianas del sud, una branca de las lengas indoarianas, que fan partida de la familha indoeuropèa.

## Referéncias

## Fonts
*  G. Abraham, Hemalatha Abraham, 2012, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/14/75/93/1475937409474978221737387197924835991/LCDD_20_2012_Abraham_Varli_Phonological_Grammar_Sketches.pdf Varli Phonology and Grammar Sketches]*, SIL Language and Culture Documentation and Description 20, Dallas, SIL International.
Chovash

Lo **chovash** es una lenga turquesa parlada en Russia.

## Localisacion
Lo chovash es lenga oficiala de la republica de Chovàshia, en Russia. De minoritats parlan la lenga dins los oblastes russes de Samara, Orenborg, Ulianovsk e tamben en Tatarstan e Bashcortostan. 

## Classificacion
Lo chovash fa partida de las lengas oghor, una branca de las lengas turquesas, que n'en es l'unic representant modèrn. L'istòria e l'origina del chovash son discutidas, mas la tèsa la mai acceptada es qu'es lo descendent de la lenga del pòble bulgar ancian, qu'èra un pòble turqués oghor. Aquela lenga qu'es lèu desapareguda dins los Balcans, s'es mantenguda dins la region de Vòlga.   

## Escritura
Lo chovash es escrit dempuèi la segonda meitat del sègle XVIII.

## Referéncias

## Fonts
*  Larry Clark, 2006, *Chuvash*, dins Lars Johanson, Éva Á. Csató (eds.), The Turkic languages, p. 435-452, Routledge language family descriptions series, Londres, Taylor & Francis.
*  I. A. Andreyev, 1997, *Chuvashskiy iazyk*, dins E. R. Tenishev (ed.), Iazyki Mira - tyurkskie iazyki, p. 480-491, Moscòu, Indrik.
Sambalpori

Lo **sambalpori** (o sambalpuri, koshali, oriya de l'oèst) es una lenga indoariana parlada en Índia.

## Localisacion
La lenga es parlada dins los districts de Sambalpur, Bargarh, Jharsuguda e Balangir de l'estat d'Odisha. 

## Classificacion
Lo sambalpori fa partida de las lengas indoarianas de l'èst, una branca de las lengas indoarianas, que fan partida de la familha indoeuropèa. Los locutors parlan tots tamben l'oriya estandard, dont de còps lo sambalpori es considerat coma èssent un dialècte.

## Referéncias

## Fonts
*  Eldose K. Mathai, Juliana Kelsal, 2013, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/13/22/96/132296968376713897299879912622189206471/silesr2013_015.pdf Sambalpuri of Orissa, India - A brief sociolinguistic survey]*, SIL International.
Initial D

es un *[[seinen]]* manga escrich e dessenhat per Shūichi Shigeno. Foguèt prepublicat entre junh de 1995 e julhet de 2013 dins la revista *[[Weekly Young Magazine|Young Magazine]]*, e compilat en un total de quaranta-uèch tòmes. La version francesa es publicada per Kazé.

Foguèt adaptat en seria televisada d'animacion compausada de mantun sasons, en OAV o encara en filmes d'animacion. Una adaptacion en filme live a tanben vist lo jorn, atal que de nombrós videojòcs.

## Sinòpsi
Al mont Akina, las corsas entre pilòts experimentats an luòc totas las dimenjadas. Mas l'equipa locala, los Speedstars, pareis despassada per l'arribada en massa d'estars del volant.
Davant l'impossibilitat de realizar un desfís que lor es prepausat, una sola solucion apareis : far fisança a la legenda urbana que cor sus un misteriós pilòts local que davala la montanha a granda velocitat.
Persona ne sospecha alara Takumi Fujiwara, un licean de dètz-uèch ans coneissent res a las veituras, d'èsser aqueste engèni del volant. Lo jovent fa que liurar lo tofu familial dins la region, per conséquent, il coneis las rotas de la region per còr qu'aborda al volant de sa Toyota Sprinter Trueno (AE86), a una velocitat allucinant.
Malvi

Lo **malvi** es una lenga indoariana parlada en Índia.

## Localisacion
La lenga es parlada dins l'oèst de Madhya Pradesh, dins los districtes d'Ujjain, Rathlam, Indore, Dewas, Shajapur, Mandsaur, Nimuch, Rajgarh, Sehore, Dhar, e Bhopal, e tamben dins lo districte de Jhalawar de l'estat de Rajasthan. 

## Classificacion
Lo malvi fa partida del grop bhil de las lengas indoarianas centralas, una branca de las lengas indoarianas, que fan partida de la familha indoeuropèa.

## Referéncias

## Fonts
*  Varghese Bijumon, John Mathews, Samuel Nelson, 2009, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/97/89/22/97892246183975483076336074699670584033/silesr2009_011.pdf The Malvi-speaking people of Madhya Pradesh and Rajasthan: a sociolinguistic profile]*, SIL Electronic Survey Reports 2009-011, SIL International.
Vasave

Lo **vasave** (o vasavi, adawasi dhil, dhogri bhil, keski bhil, bhilori, padwi bhilori, ambodia bhil) es una lenga indoariana parlada en Índia.

## Localisacion
La lenga es parlada dins lo districte de Dhule de Maharashtra e dins lo districte de  Bharuch en Gujarat. 

## Classificacion
Lo vasave fa partida del grop bhil de las lengas indoarianas centralas, una branca de las lengas indoarianas, que fan partida de la familha indoeuropèa.

## Referéncias

## Fonts
*  Stephen Watters, 2013, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/13/87/79/138779926110029208515990160104417161970/silesr2013_004.pdf A Sociolinguistic Profile of the Bhils of Northern Dhule District]*, SIL Electronic Survey Reports 2013-004, SIL International.
Wagdi

Lo **wagdi** es una lenga indoariana parlada en Índia.

## Localisacion
La lenga es parlada dins los districtes de Dungarpur e de Banswara dins lo sud de Rajasthan. 

## Classificacion
Lo wagdi fa partida del grop bhil de las lengas indoarianas centralas, una branca de las lengas indoarianas, que fan partida de la familha indoeuropèa. La lenga per una populacion que se dona sovent lo nom de bhil mina.

## Referéncias

## Fonts
*  Bruce Cain, 2013, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/20/89/63/20896355553276725407019786029456994748/silesr2013_014.pdf A Sociolinguistic Profile of Garasia Dialects]*, SIL Electronic Survey Reports 2013-014, SIL International.
Noiri

Lo **noiri** es una lenga indoariana parlada en Índia.

## Localisacion
La lenga es parlada per los noira, una populacion bhil, dins los tahsils de Dhadgaon, Akkalkua e Shahada del districte de Nandurbar, dins lo tahsil de Shirpur del districte de Dhule e dins lo tahsil de Chopda del districte de Jalgaon dins l'estat de Maharashtra. Lo noiri es tamben parlat dins lo tahsil de Pansemal del districte de Badwani en Madhya Pradesh. 

## Classificacion
Lo noiri fa partida del grop bhil de las lengas indoarianas centralas, una branca de las lengas indoarianas, que fan partida de la familha indoeuropèa. La lenga es pròcha del dungra, çò que fa que Maggard, Varkey e Vunnamatla (1998), los veson coma dos membres d'un continuum dialectal.

## Referéncias

## Fonts
*  Bezily P. Varghese, Kumar D. Sunil, 2015, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/61/91/98/61919800565364747571733777181215644076/silesr2015_012.pdf Noira Bhils and a Few Other Groups: A Sociolinguistic Study]*, SIL Electronic Survey Reports 2015-012, SIL International.
Montréal, arts interculturels

**Montréal, arts interculturels** (MAI) es una organizacion culturala multidisciplinaria de Montreal creada en 1999.

## Descripcion
Lo MAI es una organizacion sens de fins de lucre cuya mission es apiejar e promòure las practicas artisticas interculturalas amb la fin de permetre un dialòg entre de culturas en Montreal., Lo MAI subvenciona e presenta de projèctes de dança, teatre, arts visualas e mediaticas, d'arts del mot, acompanha Etc. als artistas emergentes o establits e apieja mai que mai als artistas amb antecedents culturales divèrses. L'organizacion compta amb un teatre, una galariá, un cafè e doas salas d'assag.

## Missions
La mission principala de lo MAI es fomentar lo dialòg mejançant la presentacion d'enfoques artistics interculturales sobratz d'afars d'identitat, genre, orientacion sexuala e religion. Aital doncas, l'organizacion a doas missions principalas. Lo primièr es acompanhar als artistas en lo sieu desvolopament e/o promocion amb la fin d'estimular las produccions híbridas e los enfoques transversalas, multidisciplinarios e interculturalas. La segonda mission a per objècte se dirigir a un public variat e ofrir una programacion aital coma de talhièrs inclusivos tant per conocedores coma para neófitos. Per aiçò, lo MAI prepausa de programas d'acompanhament, aital coma un programa annal. Davant la fauta de diversitat culturala en las arts contemporanèas de Quebèc, lo MAI a somés tanben las arts contemporanèas de las comunitats negras.

## Programacion
Cada an lo Montreal prepausa un programa oficial, amb una vintena d'artistas. Lo programa inclutz d'exposicions (un promiei de quatre per an), dança, musiciana e d'autras accions en lo teatre del MAI e d'espectacles presentats fòra dels murs en associacion amb d'autres espacis culturales de Montreal. 

## Enlace extèrne

* Pagina oficial

## Referéncias
Cefalexina

[thumb|right|Representacion de la [molecula de cefalexina.]]

La **cefalexina** es un antibiotic antibacterian de la familha dei bèta-lactaminas e dau grop dei cefalosporinas de premiera generacion. Empedís la produccion dau paret cellular gràcias a una inibicion selectiva de la sintèsi dei peptidoglicanas permetent de protegir lei bactèris còntre leis efiechs mecanics de la pression osmotica. Aquò entraïna la lisi dau bactèri tocat.

La cefalexina fa partida de la lista dei medicaments essenciaus de l'Organizacion Mondiala de la Santat. Es utilizada còntra d'infeccions bacterianas coma leis anginas, lei bronchitas, lei cistitas, leis otitis, lei pneumopatias e lei sinusitas. Leis efiechs segondaris son variats e tòcan d'organs variats (allergias, sistèma digestiu, trèbols epatics, nefrotoxicitat...).

## Liames intèrnes

* Antibiotic.
* Bèta-lactaminas.
* Bactèri.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Idroclorotiazid

[thumb|right|Representacion de la [molecula d'idroclorotiazid.]]

L’**idrocloritiazid** (dich **HCT** ò **HCTZ**) es un medicament diuretic de la classa dei tiazidics. Agís sus lo ren per redurre la reabsorpcion deis ions Na+ dins lei nefrons. Aquò permet de demenir lo volum sanguin.

L'idrocloritiazid fa partida de la lista dei medicaments essenciaus de l'Organizacion Mondiala de la Santat. Es principalament utilizada per luchar còntra l'ipertension arteriala mai tèn tanben d'efiechs positius dins certanei cas d'edema, de diabète insipid e d'acidòsi renala tubulara. Permet tanben de prevenir la litiasa urinària. Considerat coma un medicament relativament segur, pòu trebolar lei concentracions sanguinas de plusors ions (principalament K+), de l'urèa, dau glucòsi ò dei lipids ò entraïnar de trèbols dau sistèma digestiu.

## Liames intèrnes

* Diuretic.
* Ipertension arteriala.
* Tiazidic.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Vaagri booli

Lo **vaagri booli** es una lenga indoariana parlada en Índia.

## Localisacion
La lenga es parlada per de nomads escampilhats dins lo Sud d'Índia. La majoritat viu en Tamil Nadu dins los districtes de Tiruvannamalai, Cuddalore, Villupuram, Theni, Tirunelveli, Madurai, Trichy e Vellore. Una part es venguda sedentària. Se troban tamben en Karnataka, dins lo districtes de Mysore, Kolar, Shimoga e Hassan, coma a Pondicherry e en Andhra Pradesh. 

## Classificacion
Lo vaagri booli fa partida de las lengas indoarianas centralas, una branca de las lengas indoarianas, que fan partida de la familha indoeuropèa. La classificacion exacta de la lenga es pas establida, mas Varma (1970) sotalinha sos ligams amb lo gujarati e lo rajasthani. 

## Referéncias

## Fonts
*  Eldose K. Mathai, K. Vijayakumar, 2018, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/15/02/66/150266533956350183149970295715866453851/silesr2018_005.pdf A Sociolinguistic Survey among the Vaagri Booli Speakers of South India]*, SIL Electronic Survey Reports 2018-005, SIL International.
Gandhinagar

**Gandhinagar** (en gujarati, ગાંધીનગર) es la capitala de l’estat de Gujarat dins l’oèst de l’Índia. 

## Istòria
Gandhinagar («la vila de Gandhi ») es una vila novèla creada dins las annadas 1960. Substituïguèt Ahmedabad coma capitala de Gujarat en 1970.
En 2011 comptava 292 167 abitants.

## Administracion
Gandhinagar es la capitala de Gujarat e tamben lo capluòc del districte de Gandhinagar.
Bhilali

Lo **bhilali** (o bhil dungra) es una lenga indoariana parlada en Índia.

## Localisacion
La lenga es parlada per los bhilalas, una populacion bhil, dins los districtes de Khargone, Barwani, Dhar e Jhabua en Madhya Pradesh. De grops mens importants se troban dins los districtes de Dewas e Khandwa.

## Classificacion
Lo bhilali fa partida del grop bhil de las lengas indoarianas centralas, una branca de las lengas indoarianas, que fan partida de la familha indoeuropèa.

## Referéncias

## Fonts
*  Vinod Wilson Varkey and Kishore Kumar Vunnamatla, 2018, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/21/77/99/21779931578427577212724772957525485566/silesr2018_011.pdf A Sociolinguistic Study of Bareli/Pauri and Related Languages]*, SIL Electronic Survey Reports 2018-0121, SIL International.
Lengas tharu

Las **lengas tharu** son un grop de las lengas indoarianas. Aquelas son una branca de las lengas indoiranianas qu'apertenon se meteissas a las lengas indoeuropèas. Se parlan en Índia e en Nepal.

## Localisacion
Las lengas tharu son parladas dins la region de Tarai, o Terai, en Nepal, e dins los estats indians vesins d'Uttarakhand, d'Uttar Pradesh e de Bihar.

## Classificacion
Las lengas tharu forman un sosgrop de las lengas bihari:
*tharu 
**chitwania
**dangaura
**sonha
**kathoriya
**kochila
**rana 
**buksa
**majhi
**musasa

## Reférencias

## Fonts
*  Jeff Webster, 2017, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/53/06/89/53068970020767070902199092715591816585/silesr2017_013.pdf A Sociolinguistic Profile of the Tharu Dialects of the Western Indo-Nepal Tarai]*, SIL Electronic Survey Reports 2017-013, SIL International.
*  Sheela Verma, 2007, *Magahi*, dins The Indo-Aryan Languages, George Cardona, Danesh Jain (eds.) p. 547-565, Routledge language family series, Londres, Taylor & Francis.
Metoprolòl

[thumb|right|Representacion de la [molecula de metoprolòl.]]

Lo metoprolòl es un medicament betablocant per lo sistèma cardiovascular uman. Descubèrt en 1969 e utilizat en 1982, intervèn dins lei fasas 3 e 4 dau cicle dei cardiomiocits per limitar l'assimilacion deis ions Na+ e lei cambis d'ions Ca2+. Es utilizat per luchar còntra l'ipertension arteriala e l'insufiséncia cardiaca. En revènge, pòu trebolar lo sòm dei malauts.

Inscrich sus la lista dei medicaments essenciaus de l'Organizacion Mondiala de la Santat, es un medicament fòrça utilizat dins lei país desvolopats.

## Liames intèrnes

* Betablocant.
* Cardiomiocits.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Las Vèspas

***Las Vèspas*** (en grèc ancian  / ) es una comèdia grèga antica d'Aristofanes, producha en 422 AbC. a las Leneanas d'Atenas, ont obten lo segon prèmi. Es una satira de l'organizacion judiciara d'Atenas.

## Argument
Quatrena pèça conservada d'Aristofanes, après *[[Los Acarnians]]*, *[[Los Cavalièrs (Aristofanes)|Los Cavalièrs]]* e *[[Las Nièblas]]*, *Las Vèspas* s'inscrivon dins l'encastre de la longa luta de l'autor contra lo demagòg Cleon. Aqueste còp, la question de la patz passa al segond plan; es lo foncionament de la democracia atenianai que fissa. En efièch, Pericles instituiguèt una indemnitat jornalièra destinada a incitar los ciutadans a participar als tribunals — Atenas possedís en efièch una justícia populara dirècta e collectiva. En 425 AbC., tres ans abans *las Vèspas*, Cleon pprtèt l'allocavion a tres obòls, atirant atal los ciutadans d'edat — que venon de jurats profesional de crénher — e fasent créisser lor popularitat. En consequéncia, fòrça citutadans son quichats a partir de l'alba a las pòrtas de l'Elièu, règlan lèu fach los afars en cors, percebon lor triobòl e sortisson liures de lor jornadas.

## Idèa comica
Filocleon (, « aquel qu'aima Cleon » es atenh de plaidejament agut. Son filh, lo jove Bdelicleon (, « aqueste qu'òdia Cleon »; cerca per totes los mejans de ne lo garir, mas agota totes los remèdis de la medecina sens capitar: deu se resòlvre a embarrar lo vièlh dins son ostal. Per lo calmar, Bdelicleon li fa jutjar un can, accusar de panatòri: es de fach, a l'amagat, un plaid lançat per Cleon contra lo general moderat Lachès qu'es mes en scèna.

## Resumit

* **Prològ :** dos esclaus vigilan l'ostal de Filocleon per empachar que se n'escape. Aqueste assag diferents estratagèmas, sens capitar.
* **''Parodos'' e justa :** lo còr dels jurats, desguisats de vèspas, ven ajudar Filocleon mas Bdelicleon interven quand se cal. Seguís una justa entre lo paire e lo filh, qu'a la fons lo filh es declarat ganhant pel còr. Filocleon se vei ofrir de jutjar un can per panatòri.
* **Parabasa :** Aristofanes repròcha als Ateniens de lo seguir pas dins sa luta contra Cleon. Lo còr explica lo sens de son desguisament : tal coma de vèspas, los jurats agarrisson de lor fisson lors victimas, los acusats.
* **Episòdis e trionf :** après una disputa, Filocleon accèpta l'ofèrta de son filh de d'assisitir a una taulejada. Ne torna embriac e amb una prostituta al braç, guarrit de son pledejament.

## Referéncia
Chodri

Lo **chodri** es una lenga indoariana parlada en Índia.

## Localisacion
La lenga es parlada per una populacion bhil, dins los taluks de Vyara, Mandvi e Valod del districte de Surat, dins lo sud de Gujarat.

## Classificacion
Lo chodri fa partida del grop bhil de las lengas indoarianas centralas, una branca de las lengas indoarianas, que fan partida de la familha indoeuropèa.

## Referéncias

## Fonts
*  Christopher Thomas, Vasanthi Thomas, 1990, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/10/05/29/10052962718108624150543827573858766895/OPTAT04%281_2%29.pdf Storyline Scheme for the Chodri Language]*, Occasional Papers in Translation and Textlinguistics 4:1-2, p. 59-73.
Dangaura

Lo **dangaura** (o dangora) es una lenga indoariana parlada en Nepal e en Índia.

## Localisacion
La lenga es parlada dins lo districte de Dang, en Nepal e tamben dins los districtes indians de Lakhimpur Kheri, Gonda, Bahraich dins l'estat d'Uttar Pradesh.

## Classificacion
Lo dangaura fa partida del grop tharu de las lengas bihari, una branca de las lengas indoarianas, que fan partida de la familha indoeuropèa.

## Referéncias

## Fonts
*  Stephanie R. Eichentopf, Jessica R. Mitchell, 2016, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/90/05/25/9005252437382972540788366395940858327/silesr2014_009.pdf A Sociolinguistic Study of Dangaura Tharu and Related Varieties]*, SIL Electronic Survey Reports 2014-009, SIL International.
Kochila

Lo **kochila** (o septari, o tharu de l'èst mejan, traduccion de *madhya-purbiya tharu*) es una lenga indoariana parlada en Nepal.

## Localisacion
La lenga es parlada dins lo districtes de Bara, Parsa, Rautahat, Sarlahi, Mahottari, Dhanusha, Jhapa, Morang, Sunsari, Saptari, Udayapur e Siraha .

## Classificacion
Lo kochila fa partida del grop tharu de las lengas bihari, una branca de las lengas indoarianas, que fan partida de la familha indoeuropèa.

## Escritura
Lo kochali s'escriu amb lo sillabari devanagari.

## Referéncias

## Fonts
*  MP-Tharu Language Community, 2016, *[https://www.webonary.org/mp-tharu/?lang=en Mid-Eastern Tharu - Nepali Dictionary]*, Webonary.org, SIL International and MTCN.
Malautiá de coronavirus de 2019

vinheta|Simptòmas de COVID-19.|alt=|309x309px
La **COVID-19** (o **Covid-19**), tanben coneguda coma **malautiá de coronavirus de 2019** (acronim anglés significant *coronavirus disease 2019*), es una malautiá infecciosa emergenta de tipe zoonòsi virala, provocada pel coronavirus SARS-CoV-2 (èx 2019-nCoV), responsable d’una epidèmia que comencèt en novembre de 2019.

Entre novembre e decembre de 2019, mantas personas trabalhant dins un mercat de gròs de fruches de mar foguèron espitalizadas a Wuhan. Lo 21 de decembre, los mètges de l’estudi realizan que son en preséncia d’un nòu agent patogèn respiratòri.

La faiçon principala d'infeccion en umans es la transmission de persona a persona, que se produsís generalament a travèrs de gotetas respiratòrias d'individus infectats qu’estossegan, esternudan o exhalan. A un periòde d’incubacion d’entre 2 e 14 jorns. La transmission se pòt limitar en ruscant las mans e amb una bona igièna.

L’11 de març de 2020, l’Organizacion Mondiala de la Santat declarèt una pandèmia.

L’epidèmia bota al lum l’impreparacion dels servicis de santat publica e dels govèrns.

## Referéncias


## Vejatz tanben
Lo Roet

**Lo Roet**:
* Lo Roet, une comuna situada dins lo departament d'Erau e la region Occitània;
* Lo Roet, un quartier de Marselha dins lo departament de Bocas de Ròse e la region Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Rana (lenga)

Lo **rana** es una lenga indoariana parlada en Nepal e en Índia.

## Localisacion
La lenga es parlada dins los districtes de Kanchanpur e de Kailali, a l'extrèm oèst del Terai en Nepal e tamben dins los districtes indians de Lakhimpur Kheri e de Nainital, dins l'estat d'Uttar Pradesh.

## Classificacion
Lo rana fa partida del grop tharu de las lengas bihari, una branca de las lengas indoarianas, que fan partida de la familha indoeuropèa.

## Referéncias

## Fonts
*  Kelly Kilgo Boehm, 2018, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/15/97/35/159735449665503892630673962572686582496/silesr2018_002.pdf Language Use and Language Maintenance among the Tharu of the Indo-Nepal Tarai]*, SIL Electronic Survey Reports 2018-002, SIL International.
Navahos

vinheta|Un òme navaho.
Los **navahos** o **navajos** son un pòble amerindian d'America del Nòrd de la familha lingüistica atabascana e de la zòna culturala del sud-oèst. Los navahos vivon als Estats Units, dins de resèrvas del nòrd-èst d'Arizòna e de las regions contigüas del Nòu Mexic e d'Utah. Eles se nomenan *Diné*, 'los òmes', e la siá lenga, *[[Navaho|diné bizaad]]*. Se dividisson en 60 clans amb una populacion totala de 400 000.

## Ligams extèrnes

*  Site oficial del govèrnament del Nacion Navaho
La Patz

***La Patz*** es una comèdia grèga antica d'Aristofanes, producha en 421 AbC. a las Grandas Dionisias d'Atenas, ont obten lo segond prèmi.

## Argument
Cinquena pèça conservada d'Aristofanes, *La Patz* foguèt escricha pauc après la mòrt del demagòg Cleon, partisan afogat de la guèrra contra Esparta. Aristofanes vei dins aquesta mòrt una escasença favorabla per signar una patz durable amb los adversaris grècs d'Atenas. Parla donc a la populacion de la ciutat mejans aquesta istòria assajant de mostrar, sul ton comic que li es pròpre, las doçors d'un climat pacificat.

Dins la pèça, lo vinhairon Trigèu, aclapat per las longas annadas de guèrra, se fa lo messatgièr dels pòbles grècs près dels dieus. Avent rejonh los cèls sus un corsièr insolit, s'apercep qu'aquestes foguèron desertats per las divinitats abitualas, que succediguèt l'entitat guerrièra Polemos, que projècta d'espotir las ciutas grègas. Trigèu fa tot çò que pòt per empachar aquesta catastròfa.

## Sinopsi
Trigèu, un Atenian qu'es cansat de la guèrra, elevèt un bosièr per pujar e volar cap a Zèus que se li demande perque daissèt los Grècs dins la guèrra. Pasmens, i arribant, vei que los dieus son partits qu'èran en colèra contra los Grècs ; i a sonque Ermès que s'ocupe dels darrièrs preparatius. Li explica qu'ara i demora amb Polemos qu'emprisona la Patz. Polemos aparéis amb un enòrme mortièr per espotir las vilas grègas. Envia son filh Tarachos demandar un pilon als Atenians e los Epartas, e aqueste torna disent qu'an perdut lor pilon, es a dire Cleon e Brasidas qu'avián estat tuats. Alara que Polemos s'en va, Trigèu invita la Dança (lo còr), compausada dels Grècs de diferentas vilas, per liberar la Patz. Amb lor ajuda, subretot aquesta dels agricultors que patiguèron mai de consequéncias de la guèrra, capitan a liberar la Patz e tanben Opora (la culhida) e Teoria. Trigèu torna a Atenas amb Opora per l'esposar, e amb la Teoria per l'ofrir a l'Assemblada. Abans lo maridatge diferents concessionaris de las armas los visitan, e Trigèu lor dona de conseihs suls usatges que ne pòdon se far, ara que son pas mai utilas.

## Nòtas e referéncias

### Bibliografia

* (en) S. Douglas Olson (édition, introduction et commentaires), « Introduction », dans Aristophane, Peace, Oxford University Press, 2003, XXXV p.