Bèlpuèg (Lauragués)

**Bèlpuèg** (*Belpech* en francés) es una comuna lengadociana de Lauragués situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon, anciana capitala del Garnagués.

## Geografia

## Toponimia
### Belpuèg
Las fòrmas ancianas son *Belpoi*, en 1085, *Belpog*, en 1165, *Castrum Belli Podii*, en latin, en 1189, *Ad Bellum Podium*, en latin, en 1316, *Pulcrum Podium Guarnesii* en latin, en 1316, *Bastita Bellipodii de Garnaguesio*, en latin, en 1398, *Belpech en Garnagues*, en 1579, *Belpech ou Beaupuy en Granagois*, en 1579, *la ville de Belpech Garnageois* [sic], en 1673, *Belpech de Garnagois*, en 1699 . 
Segon Dauzat, *Bèlpuèg* ven de l'adjectiu «beau» (sic, comprene de l'occitan *bèl*) e del derivat del latin *podium*, dont les resultats toponimics van delà la rara de la lenga d'òc, fins à Léger.
### Canens
Es un vilatjòt, un fèu que passèt de l'abadiá de Vajal a la de Bolbona, un priorat del vocable de Sant Pèire. Las fòrmas ancianas son *Ecclesia Sancti Petri de Podio* en 1118, *Ecclesia Sancti Petri de Canencs* en 1185, *Canencs* en 1193, *Grangia de Canens* en 1195, *Canenx* en 1196, *La grange de Canens* en 1781, *Canens* en 1781 .
Lo nom es ancian e non sembla un transferiment dels autres Canenses. L'explicacion de Dauzat, lo nom germanic d'òme *Cano* ambe'l sufixe germanic *-ing*[os], es probablament valida dins aqueste cas .
### Garnac
Garnac es un lòc desparegut, sus la riba dreita d'Erç Viu, en aval del jonhent ambe *Vixiège* (nom francés). Las fòrmas ancianas son *Abbas de Garnicia* en 1161 [abadiá], *Cimetière de Garnac* (cadastre de Bèlpuèg) .
### Le monestièr de Vajal (N.-D. de Garnicia)
Per N.-D. de Garnicia, títol religiós de l'abadiá, las atestacions son : *Sancta Maria de Garnicia* en 1159, *Abbas de Garnicia* en 1161 .
Per *Vajal*, avèm : *In loco qui dicitur Vajal* en 1125, *Abbatia de Vajal..., honor de Vajal..., domus de Vajal* en 1139, *Locus de Vajali* en 1161, *Domus Vajali* en 1195.
### La Bastida de Colomat (nom versemblable)
Es una anciana comunautat, [una anciana parròquia de la diocèsi de Mirapeis]. La glèisa parroquiala es dedicada a Sant Joan Baptista. Las fòrmas ancianas son : *Conté* en 1189, *Bastida domini Raymundi de Bellopodio* en 1296, *Ecclesia..., Bastida domini de Insula* en 1318, *La Bastida de Canté* en 1738, *La Bastida de Colomat* en 1781, *La Bastida de Conté ou Colomat* en 1790. 
Le mot *[[Bastida (vila)|bastida]]* designèt una fortificacion, puèi d'aglomeracions urbanas, del plan sovent regular e fortificadas, fondadas entre la segonda mitat del sègle XII e lo sègle XIV, e provesidas de franquesas .
### Barçan
Ara un simple ostal [situat a l'èst de la comuna], Barçan es una ancian priorat del vocable de Sant Estève, unit a l'abadiá de La Grassa per l'intermediari del priorat de Camon. Las fòrmas ancianas son : *Barsanum* en 1296, *Villa de Barsano..., ecclesia Sancti Stephani de Parazol de Barsano* en 1311, *Barsa, ferme et chapelle* en 1781. 
Se lo nom es pas un transferiment, es una proprietat galloromana o un pauc posteriora, formada del nom del mèstre e del sufixe latin *-anum*. En consultant Barçac (Gironda) e Barçac (Nauta Vinhana), acabats pel sufixe celtic *-ācon*, latinizat en *-acum*, se pòt trobar de candidats : lo nom germanic d'òme *Bert(i)us*, lo nom gallic d'òme *Bercius* o sa varianta inatestada **Barcios*.
### La Devesa
La Devesa es un masatge relativament important a l'èst-sud-èst de Bèlpuèg, qu'a gardat son anciana glèisa e son cementèri.
La Devesa es una anciana comunautat [e parròchia] de la diocèsi de Mirapeis; la glèisa parroquiala èra dedicada a la Santa Verge. Las fòrmas ancianas son : *Apud Defessam domini Salve-* (?) en 1296, *Villa..., castrum de Ladevesa* en 1311, *La Devèse* en 1588 . 
Le mot *devesa* ven del latin *defensa*. Es un terren reservat, un bòsc senhoral defendut al pasturatge dels animals, etc .
### Tresmeses
Tresmeses [au sud-èst de Bèlpuèg] dependiá pel temporal de la diocèsi de Tolosa, per l'espiritual de la diocèsi de Mirapeis. Un còp èra sucursala, es ara [cap a 1900] parròquia independenta del vocable de Sant Joan Baptista. Las fòrmas ancianas son : *Saint Jean de Tréméses* en 1195 (Doat), *Tremesses* en 1296, *Villa De Tribus Mensibus* en 1318, *Eglise de Tresméses, annexe de Gaudiès* en 1738, *Tresmézez* en 1781 . 
Le sens de *tres meses* es de mal motivar per un vilatge. Una atraccion paronimica d'un nom en **Trem-* (atestacion dobtosa de 1195), coma **Trementius* (latin *trem-ere*) es una possibilitat...

## Istòria
Lo siti (gal ?) de Garnac es a un km al nòrd de la vila. Dona lo nom al Garnagués, dont Bèlpuèg èra la capitala , probablament après Garnac.

Bèlpuèg èra una vila fòrça importanta que patiguèt de las guèrras de religion e de grands encendis (97 ostals en 1791).
Foguèt dominada pel Castelar, bastit al sègle XI sul puèg dominant l'actual vilatge, e que s'i pòt encara véser de rèstas de domnon.

Le Monastèri de *N.D de Garnicia*, fondat al sègle XIV, èra situat al sud del castèl.
Aquí çò que ditz l'abat Savartés de l'abadiá : èra situada a l'entorn de Bèlpuèg, al jonhent de *Vixiège* (nom francés) e d'Erç Viu, en un lòc nomenat *Garnac*. Òr le cementèri de Garnac èra limitat per le jonhent de Vixiège, d'Erç e d'Estaut, e le camin de Molandièr, èra donc en riba dreita d'Erç .
Non sabèm se las afirmacions e deduccions de Savartés venon d'indicacions precisas dels tèxtes o de l'emplaçament (conegut o supausat) de Garnac. Mes al sègle XII, lo nom de Garnac podiá designar l'ensemble de las apertenéncias d'aquel lòc e per exemple le castèl e l'aglomeracion, atestada tanlèu le sègle XI, de Bèlpuèg. 
Savartés nos ditz tanben que le monge Aimeric fondèt l'abadiá en 1125 e qu'en 1195 les bens de Vajal èran annexats a l'abadiá de Bolbòna  (nom supausat), a l'epòca situada al sud de Maseras (e non pas coma ara, a Senta Gabèla).

En 1630, la pèsta se declarèt; los abitants anèran als camps e i bastiguèron de cabanas. La pèsta tornèt encara en agost de 1654 e fins al mes de novembre seguent.

En 1831, la comuna comptava 2452 abitants, e èra famosa per sas fabricas de draps.

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra caplòc del canton de Bèlpuèg; es ara del canton de de la Puèja al Rasés.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Bèlpuèg sul site de l'Insee

## Nòtas