Hafez

**Khwaja Shams-ud-Din Muhammad Hafez-e Shirazi** (cap a 1315-1325, Shiraz - cap a 1390, Shiraz) es un important poèta pèrse deu sègle XIV. Subernomat **Hafez**, es l'autor de cap a 500 poèmas qu'estón compilats dens un *[[Divan de Hafez|Divan]]*, es a díser un recuelh, après la soa mòrt. Popular deu son vivent dens lo monde musulman, es considerat com un mèste deu ghazal, ua forma poetica mesclant amor e miticisme sofi. Estó imitat per mantuns poètas arabes e pèrses. A partir deu sègle XVIII, inspirè tanben poètas classics europèus. Uei, la soa òbra es enqüèra hèra celebrada en Iran e, mei generaument, dens las regions de cultura persana.

## Biografia

[thumb|right|[Tomba de Hafez en 2008.]]

Las informacions plausiblas sus la vita de Hafez, especiaument sus la soa joenessa, son hèra raras. En efèit, mantuas anecdòtas mei o mensh misticas son estadas inventadas per los sons biografes tà soslinhar lo son caractèr excepcionau. Vadó dens la vila iraniana de Shiraz de cap a 1325. Enqüèra joen, memorizè l'integralitat de l'Alcoran e recebó lo títol d’*[[Hafiz (islam)|hafez]]* que vienó lo son subernom. Viscó devath lo patronatge de senhors poderós de la region com Mubariz al-Din Muhammad (1314-1358), Abu Ishaq Inju (1343-1357), Shah Shoja (1358-1374) o Tamburlan (1370-1405). Hafez entertienó tanben ua correspondéncia a perpaus de poesia dab lo sultan bengali Ghiyasuddin Azam Shah (1390-1411). Estó convidat a Sonargaon, mes non podó pas har lo viatge.

Hafez morí enter 1387 e 1390. 20 ans après la soa mòrt, un prumèr monument estó bastit sus la soa tomba. Puish, jardins de  m² estón creats autorn deu lòc. L'endret vienó lo centre d'un cementèri. Los monuments e la tomba estón entertienuts e de còps agrandits peus sobirans iranians successius. Lo mausolèu actual, edificat segon los plans de l'arquitècte francés André Godard (1881-1965), data de 1940.

## Òbra e influéncia

### Lo ''Divān de Hafez''

[thumb|right|Prumèra pagina d'un manuscrit deu ''[Divan de Hafez|Divān de Hafez* escriut en [[1899]].]]



Lo *Divān de Hafez* es lo nom [[tradicion]]au donat a l'òbra de Hafez. Compausat après la soa mòrt, es un recuelh qui contien l'ensemble deus [[poesia|poèmas]] de Hafez enqüèra coneishuts. La màger part deus tèxtes son escriuts en [[persan]], mes quauques òbras son en [[lenga macaronica]] arabopersana e un [[ghazal]] es completament redigit en [[arabi|arabe]]. La partida mei importanta deu *Divān* son los [[ghazal]]s, un [[genre literari|genre]] poetic d'origina araba qu'èra florissent dens la [[literatura persana]] deus sègles [[sègle XIII|XIII]] e [[sègle XIV|XIV]]. Que lo recuelh estó compausat après la disparicion de Hefez, n'a pas ua forma definitiva. En efèit, lo nombre deus ghazals reconeishuts vària entre 484 e 496, mes mantuas edicions ne contienen mei de 600. L'autenticitat d'ua partida deus tèxtes es donc un objècte de debats enter especialistas.

Los [[ghazal]]s son [[poesia|poèmas]] d'[[amor]] o de separacion qu'èran a còps portats en [[musica]]. Segueishen règlas de composicion estrictas dab un coplet unic compausat de [[distic]]s. Totun, Hafez desvolopè lo genre en espandint los tèmas abordats tà mesclar las formas classicas deu [[ghazal]] dab elements [[filosofia|filosofics]], [[miticisme|mistics]] o [[satira|satirics]] gessits de la pensada [[sofisme|sofi]]. L'[[ironia]] es tanben hèra presenta que Hafez l'utilizava per criticar los eleits, las institucions o las doctrinas religiosas e politicas. La condemnacion frequenta de l'[[ipocrisia]] èra un aute procediment literari regularament emplegat per Hafez tad escóner aqueras atacas.

Hafez mestrejè tanben autas formas de poesia com la [[qasida]] o lo [[rubai]]. La prumèra èra un [[Genre literari|genre]] vielh e hèra codificat gessit de l'Arabia preislamica. Es ua òda monomètra e monorima, generaument de 15 a 30 [[Distic|distics]], destinada a laudar las qualitats d'un prince. Lo [[rubai]] es un poèma de quate vèrs organizats segon règlas complèxas. Mantuns tèxtes de Hafez son reputats perduts. Totun, Hafez n'èra pas un autor prolific e l'existéncia d'aqueths poèmas desapareishuts n'es pas demostrada.

=== Influéncia ===

Hafez e la soa [[poesia]] estón laudats deu son vivent dens la màger part deu monde [[islam|musulman]]. Aquera passion contunhè après la soa mòrt, especiaument dens las regions de cultura persana. En [[Iran]], la soa tomba es un lòc [[torisme|toristic]] e mantunas [[familha (parentèla)|familhas]] an au mensh un exemplar deu *Divan* a casa. La soa òbra es tanben enqüèra oficiaument celebrada cada 12 d'octòbre. Lo son estil estó atau hèra imitat per d'autes poètas arabes, persans o turcs. Aquera influéncia estó tanben importanta dens lo domeni musicau que los ghazals de Hafez portats en musica vienón elements màgers deu repertòri tradicionau en [[Orient Mejan]]. Per exemple, l'òbra deu compositor [[Empèri Otoman|otoman]] [[Buhurizade Mustafa Itri]] ([[1640]]-[[1712]]) contien mantuns ghazals gessits deu *Divan*.

Au sègle XVIII, las prumèras [[traduccion]]s dens [[lenga]]s [[Euròpa|europèas]] suscitèn un interès viu de figuras literàrias e intellectuaus com [[William Jones (lingüistica)|William Jones]] ([[1746]]-[[1792]]), [[Johann Wolfgang von Goethe]] ([[1749]]-[[1842]]), [[Ralph Waldo Emerson]] ([[1803]]-[[1882]]), [[Henry David Thoreau]] ([[1817]]-[[1862]]), [[Friedrich Engels]] ([[1820]]-[[1895]]), [[Arthur Conan Doyle]] ([[1859]]-[[1930]]) o enqüèra [[William Butler Yeats]] ([[1865]]-[[1939]]). En particular, Hafez estó ua important hont d'inspiracion peu movement [[classicisme de Weimar|classicista de Weimar]]. Per exemple, [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]] publiquè un *Divan occidentau-orientau* inspirat peus poèmas d'ua traduccion alemanda de [[1812]] deu *Divan*.

=== Traduccion ===

L'òbra de Hafez es estada tradusida dens las [[lenga]]s principaus de la region [[iran]]iana com l'[[ordó]], lo [[penjabi]], lo [[sindi]] o l'[[arabi|arabe]]. Desempuish lo sègle XVIII, traduccions totaus o parciaus dens lengas d'autas regions deu monde coma l'[[anglés]], lo [[francés]], l'[[alemand]], lo [[turc]] o lo [[rus]] son estadas realizadas. Aquò es un deus factors permetent d'explicar la difusion e la popularitat de Hafez dens lo monde contemporanèu.

== Annèx ==

=== Ligams intèrnes ===
<div style="-moz-column-count:3; column-count:3;">
* [[Alcoran]].
* [[Distic]].
* *Divān de Hafez*.
* [[Ghazal]].
* [[Islam]].
* [[Literatura persana]].
* [[Poesia]].
* [[Sofisme]].
* [[Tomba de Hafez]].
</div>

=== Bibliografia ===

* *'(en)** « Hafez », ''Encyclopaedia Iranica'', vol. XI, n° 5, 2002, pp. 461-507.
* **(en)** Manoochehr Aryanpur, ''A History of Persian Literature'', Teheran, Kayhan Press, 1973.
* **(de)** Paul Horn, ''Geschichte der persischen Litteratur'', Leipzig, C. F. Amelang, 1901.
* **(en)** Jan Rypka, ''History of Iranian Literature'', Reidel Publishing Company, 1968.
* **(en)*' Wheeler M. Thackson, *A Millennium of Classical Persian Poetry: A Guide to the Reading & Understanding of Persian Poetry from the Tenth to the Twentieth Century'', Ibex Publishers, 1994.

### Nòtas e referéncias