Montpelhièr

**Montpelhièr** (pronóncia: , localament, [mumpiˈjɛ]/[mumpiˈje]; oficialament en francés: *Montpellier*) es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament Erau e la region d'Occitània. Es capluòc del Montpelhierenc e capitala regionala e departamentala a l'encòp. 

Temps passat, Montpelhièr foguèt la capitala de la Senhoriá de Montpelhièr que venguèt una partida de la Corona d'Aragon durant lo .

L'escais de Montpelhièr es *Lo Clapàs*, çò que fa que sos abitants sián sonats popularament *los clapassièrs*. L'escaisnom dels estatjants es los **manja-lèus** (los que manjan de palmons o tombada d'animals) o encara los **escambarlats** (çò es, devesits entre catolics e uganauds, desempuòi lo temps de la Refòrma, perque dins las familhas importantas avián un pè en cò dels catolics e un en cò dels uganauds per servar quauques privilegis).

La dicha comuna sus aquesta vila e son airal es *convit de Montpelhièr, convida a (convit de) l'escalièr*.

## Geografia
[thumb|right|250px|La [plaça de la Comèdia.]]

La vila es situada a 10&nbsp;km de la mar Mediterranèa al sud e a 75&nbsp;km d'Augal al nòrd, a 54&nbsp;km de Nimes, 168&nbsp;km de Marselha a l'èst, 248&nbsp;km de Tolosa a l'oèst,  e 347&nbsp;km de Barcelona al sud-oèst. Localament, la vila es confrontada per dos rius : Les a l'èst, e la Mauçon a l'oèst. Son païsatge es mercat pel Puòg de Sant Lop, situat a 25&nbsp;km al nòrd de la vila e visible de la passejada del Peiron e de la terrassa del teit del Còrum.

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son: *terminio de Monte pestelario* (variacion, *Monte-Pestellario*) en 985, *in Montempestellarium*, cap a 1076, *de Montpestlier*, *ecclesiam S. Marie de Montpestlier*, *de Montepessulano* en 1090, *de Montepessulano* en 1095, *de Montepislerio* al , *in Montepessulano*, *de fors Montpestler* en 1103, *ad Montepestilario*, *in Montepistellario* cap a 1103, *apud Montem Pessulum* en 1106-1120, *villam Montispessulani* en 1121, *de Montepesler* en 1122, *Guillelm de Monpesler*, *la vila de Monpestleir*, *a Monpestleir* en 1147, *P. de Monpestler*, cap a 1160, *el castel de Monpeslier* en 1191, *dins la vila de Montpelier* en 1209, * hospitalis S. Johannis de Montepessulano* en 1251, *priore S. Dyonisii Montispessulani* en 1296, *Monplr* en 1341, *la rectorie de Montpellier*, *la ville de baronie de Montpellier*, cap a 1370, *cossols et cosselhiers de Montpellier* en 1395, *Monpeylier* en 1423, *Monpeylie* en 1424, *Monpelier* en 1426, *Monpeylia* en 1435, *Monpeliey* en 1438, *Montpellier* en 1526, *Monpellier* en 1570, 1622, *Montpellier* en 1626, *Monpelier* en 1626, *Montpélyer*, *Monpellyer* en 1632, *Monpellier* en 1648, *Montpellier* en 1740-60, 1770-71 (mapa de Cassini). 

Segon Dauzat e Rostaing, *Montpelhièr* ven del latin *mons*, «montanha», e **pestellum*, varianta de *pastellum*, «pastèl», amb lo sufixe *-arium*, puslèu que de «lo provençau ancian» *pestèl*, «trissador, pilon»; segon Hamlin, *Montpelhièr* ven de *mont*, de l'ancian occitan *pesol*, «pese» e del sufixe *-arium* (> *-ièr*; lo sens globau dau nom es «sèrre ont abondan los peses». *Pesol* (catalan pèsol, conservat, del latin *pisulum*) es estat eliminat un pauc pertot, pr'amor d'una omonimia amb *pesolh*. La pronóncia medievala èra **montpeslyer* [monpeslɛr], çò que faguèt que los escribas interpretavan lo nom coma lo resultat del latin *pistillum*, «trissador, pilon» e encara mai de *pessulum*, «varrolh»; Carles Camprós, dins *Mélanges offerts à Charles Rostaing*, Liège, 1974, p. 115-129, metèt al jorn una interpretacion populara, «varrolh de la glèisa de Sant Fermi», que i estacavan los debitors.

## Onomastica
[thumb|right|250px|Messatge de benvenguda en [occitan.]]

Basat sus *Le catalogue des chapellenies* in Revue des Langues Romanes n. 3 e 4 l'indèx dels toponims dels Annals Occitans e los noms del quartièrs o barris actuals):

* Agarèlas (Las) o Aigarèla(s) ("Aygarelle noire" sus un plan de 1272)
* Agulhariá, L'/Carrièira de (s'i vendián d'agulhas ancianament e tot çò rèsta per cordurar)
* Antigòna (Antigone)
* Arcèus o Arceus? (Los) (Les Arceaux)
* Aubas (Las)
* Aubetas (Las) (Mas des Aubes = actual quartièr de "Les Aubes-Las Aubas" ?)
* Bagatèla (*ostal de plasença*, per  còpia del toponim parisenc "Bagatelle", nom d'un castelet construsit en 1779, per lo comte d'Artois, al limit del "bois de Boulogne")
* Balma (La) (actualament en fr. Les Baumes!)
* Banhs, Carrièira dels (Rue des Étuves)
* Barcas (Las) (actualament lo quartièr del Pòrt Juvenal)
* Barralariá, Carrièira de la /barrala'rje/ (rue des tonneliers)
* Blancariá, La
thumb|right|Torre de la Babòta.
* Bojadís, Lo/Carrièira dau (ant. Lo Bogadís. sobrenom de la Carrièira de la Vacariá, fr. Rue des Vachers)
* Bonièiras (actualament Bonnier!)
* Camp (N)aut, Carrièira dau (fr. Cannau)
* Candilhargues
* Canton sobre lo Forn de las Flamas (Lo) (le coin du Four des Flammes)
* Carbonariá, carrièira de la
* Casas (Las) (Las Cazes)
* Castèl Moton (rue Castel-mouton)
* Çalanòva (Celleneuve)
* Cementèri de Sant Bertomieu
* Coiratariá, carrièira de la (Rue de la Chapelle-Neuve. fr. La tannerie)
* Corrau (Lo) (actualament Le Coureau/Courr(e)au)
* Corretariá, Carrièira de la (