open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Desbarcament de la Baia dei Pòrcs

[thumb|right|[Fotografia dau còntra-ofensiva cubana lo 19 d'abriu de 1962.]]

Lo **desbarcament de la Baia dei Pòrcs** es una temptativa d'invasion militara per d'exiliats cubans sostenguts e armats per leis Estats Units. Preparada e organizada per la CIA durant la fin dau mandat de Dwight D. Eisenhower, l'operacion aguèt luòc en abriu de 1961 quauquei setmanas après l'arribada de John F. Kennedy a la presidéncia estatsunidenca. Son objectiu èra de desbarcar una bregada de  Cubans per reversar lo regim comunista de Fidel Castro. Lei fòrças dau desbarcament obtenguèron tanben lo sostèn de quauqueis avions estatsunidencs.

L'ataca comencèt lo 15 d'abriu amb de bombardaments menats per de B-26 estatsunidencs portant lei simbòls d'identificacion de l'armada cubana. L'idèa èra de presentar l'assaut coma una rebellion militara còntra Fidel Castro. Lo bombardament destruguèt una partida de l'aviacion cubana mai lo govèrn cuban reagiguèt rapidament e ordonèt la mobilizacion de l'armada cubana e dei milícias localas. Lo desbarcament se debanèt lo 17 mai dins la Baia dei Pòrcs. La region èra mau chausida car leis abitants èran de beneficiaris dirèctes dei reformas agràrias decididas per Castro. De mai, lei tropas desbarcadas alinhavan solament  òmes. Rapidament descubèrtas, foguèron atacadas per de milicians. Se leis exiliats, ben equipats, prenguèron l'avantatge, poguèron pas avançar segon lo plan previst. Aquò permetèt ai fòrças cubanas regularas de blocar la Baia dei Pòrcs e de començar la reduccion deis unitats desbarcadas. En despiech de quauqueis atacas aerianas estatsunidencas, leis exiliats deguèron capitular lo 19 après la destruccion dei naviris portant lor avitalhament.

L'operacion s'acabèt donc una victòria cubana clara. 114 exiliats cubans foguèron tuats durant lei combats e  capturats (dont 360 bleçats). Lei presoniers foguèron liberats lo 22 de decembre de 1962 en cambi dau pagament d'una indemenitat de 53 milions de dolars per Washington. Quatre pilòts estatsunidencs foguèron tanben tuats. De son caire, lei milícias e l'armada cubanas perdiguèron 176 tuats e 300 bleçats. La victòria renforcèt lo prestigi de Fidel Castro e accelerèt son raprochament amb l'URSS. En reaccion, leis Estats Units abandonèron sei projèctes d'invasion mai intensifiquèron seis operacions secrètas còntra l'illa.

## Liames intèrnes

* Crisi dei missils de Cuba.
* Guèrra Freja.
* Revolucion Cubana.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Union Matematica Internacionala

L’**Union Matematica Internacionala** es una organizacion internacionala dedicada a la promoccion dei matematicas e au desvolopament de la cooperacion en matèria de recèrca matematica. Fondada en 1919, foguèt dissòuta en 1936 e tornada crear en 1951. Recampa 65 organizacions matematicas nacionlas e organiza totei lei quatre ans, lo Congrès Internacionau dei Matematicians. Fa partida dau Congrès Internacionau per la Sciéncia.

## Liames intèrnes

* Matematicas.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Olli Lehto, *Mathematics without borders : a history of the International Mathematical Unio*, Springer-Verlag, 1998.

## Nòtas e referéncias
Santa Aliança

La **Santa Aliança** es un pacte militar defensiu conclut lo 26 de setembre de 1815 entre Russia, Àustria e Prússia per mantenir l'equilibri politic europèus après lei guèrras napoleonencas. Iniciada per lo tsar Alexandre I, aquela aliança aviá per objectiu, gràcias a una clausa d'assisténcia mutuala, de reprimir una revolucion novèla. Lo Reiaume Unit refusèt de far partida de la Santa Aliança mai demorèt dins la Quadrupla Aliança creada per luchar còntra Napoleon. D'autrei poissanças jonhèron lo pacte coma França en 1818. En consequéncia, aqueu periòde es de còps descrich coma aqueu de la Quintupla Aliança.

Per reglar lei problemas e tensions entre país, de congrès internacionaus foguèron regularament organizats. En 1818, foguèt ansin decidida la fin de l'ocupacion dau territòri francés. En 1820, lo ministre austrian Metternich afiermèt lo drech de l'aliança d'intervenir dins un Estat europèu que que siegue. En 1822, França foguèt encargada d'intervenir militarament en Espanha per restablir l'autoritat dau rèi. Pasmens, tre 1823, de desacòrdis importants apareguèron e l'aliança foguèt oficialament dissòuta en 1825 a la mòrt d'Alexandre I.

Se lei tensions entre poissanças aumentèron lentament amb lo sostèn britanic a l'independéncia dei colonias sud-americanas en 1823, l'ajuda militara portada per certanei país a l'independéncia grèga en 1828 ò lei divisions regardant l'independéncia de Belgica en 1830, lei principis conservators de la Santa Aliança continuèron d'inspirar una partida importanta de la diplomacia europèa dau sègle XIX. Ansin, en 1848-1849, lei Rus intervenguèron en Àustria per mantenir lo poder deis Absborg. Dins aquò, poguèt pas empachar lo desvolopament deis idèas revolucionàrias (republicanisme, nacionalisme, marxisme...) durant la segonda mitat dau sègle XIX.

## Liames intèrnes

* Alexandre I.
* Congrès de Viena.
* Metternich (von).

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Maurice Bourquin, *Histoire de la Sainte-Alliance*, Georg, 1954.
* **[[francés|(fr)]]** Stella Ghervas, *Réinventer la tradition. Alexandre Stourdza et l'Europe de la Sainte-Alliance*, Honoré Champion, 2008.
* **[[alemand|(de)]]** Anselm Schubert e Wolfram Pyta, *Die Heilige Allianz. Entstehung – Wirkung – Rezeption*, Kohlhammer, 2018.

## Nòtas e referéncias
Heľenine oči

**Heľenine oči** (“los uelhs d’Elena”) es un grop de musica eslovac, creat en 1999 a Preishòu. Barreja metau, eska, reggae, ròc e fòlc. Es format de Martin Mihalčín (cant), Jakub Tirčo (guitarra), Tomáš Durkáč (baisha e cant), Pavol Balčák (bateria e cant), Igor Polorecký (guitara electrica e cant), Gregor Chalupecký (trombòn) e Richard Solárik.
vinheta|Heľenine oči

## Discografia

* *Impérium Lahodných chutí (2004)*
* *Tafasasamáš (2008)*
* *Mimozemšťanie (2013)*
* *Vajco (2017) - 2 CD*
* *CIRKUS 22  (2022)*
Adelina Tahiri

**Adelina Tahiri** (Skopje, 25 d'abril 1991) es una cantaira e modèl albanesa .

## Biografia
Adelina Tahiri Nasquèt a Republica de Macedònia, mas cresquèt entre Skopie e Tirana per las siás originas albanesos e a collaborat amb cantaires famoses de Macedònia del Nòrd e Kosovo.  Adelina inicièt la siá carrièra musicala a Albania, ont publiquèt lo sieu primièr simple lo 2007, "Më Trego", quand aviá encara 16 ans, e lo sieu primièr album d'estudi un an après, *Eliksir* . Lo sieu simple "Nuk jam penduar" se convertiguèt en un de los sieus màgers succèsses als Balcans. Lo 2010 lancèt un simple intitulat "Magnet" al bòrd del raper kosovar F-KAY.

Adelina Es estat tanben present en desparièrs concèrts organizats dins desparièrs païses pels albanesos e a agit tanben dins desparièrs programas de television. Adelina Tahiri Es una collaboradora musicala abituala de cantaires famoses a las regions albaneses e a agit en divèrses festivals en viu entre la diàspora albanesa.

Tahiri A participat a seleccions nacionalas de television per representar Albania al Festival de Eurovisió, sens succès fins ara. Lo 2013 lancèt lo simple "Sje më e pare".

Coneguda per las siás cançons *Nuk Jam Penduar*, *Vuaj*, *Mjaftë*, Më *Trego* e *Manipullator* . Tahiri Comencèt la siá carrièra de modèl a Tirana lo 2006 . Demòra en Albania dempuèi lo 2006. Las siás cançons an ganhat de prèmis a Albania, Macedònia del Nòrd, Kosovo e Itàlia.

## Discografia

### Album

* 2007 - *Eliksir*
* 2010 - *Nuk Jam Penduar*
* 2015 - *Ani Ani*

### Singles

* 2007 - *Narcizoide*
* 2008 - *Me Trego*
* 2009 - *Vuaj*
* 2013 - *Ti Mos U Kthe*
* 2011 - *Manipulador*
* 2012 - *Mjafte*

## Referéncias

## Ligams extèrnes

* https://www.youtube.com/user/AdelinaTahiriONAIR
Lo Pòrt (omonimia)

**Lo Pòrt** es un toponim:
* Lo Pòrt, comuna d’Occitània, sus Garòna
* Lo Pòrt, anciana comuna de Ligúria
* Lo Pòrt, comuna de l’illa de la Reünion
Alfabet fenician

thumb|right|Comparason dei caractèrs utilizats dins leis alfabets latin, grèc, fenician, ebrieu e arabi.

L’**alfabet fenician** es un alfabet consonantic non pictografic utilizat per l'escritura dau fenician e d'autrei lengas cananèas. A partir dau sègle IX avC, foguèt difusat dins lo mond mediterranèu per lei marchands fenicians. Gràcias a seis innovacions (sistèma fonetic, nombre limitat de simbòls...), rescontrèt un gròs succès e inspirèt la creacion d'alfabets similars dins plusors culturas. En particular, l'alfabet grèc – e donc sei derivats ulteriors coma l'alfabet latin ò l'alfabet cirillic – es una adaptacion dau fenician amb de modificacions destinadas a permetre la representacion de vocalas. Dins lei lengas semiticas, l'alfabet aramèu, a l'origina de l'alfabet ebrieu e de l'alfabet arabi, es egalament una forma modificada de l'alfabet fenician.

## Liames intèrnes

* Alfabet.
* Fenician.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Rèina d'Arle

Lo títol de **rèina d'Arle** designa la laureata d'un concors trisannuau que la tòca es d'elegir una ambassadritz de la cultura provençala Se basa sus lei coneissenças dei candidatas en istòria, literatura, arquitectura, art, tradicion e dau provençau.

Aqueu titre es atribuït desempuèi 1930.

## Istoric
La promiera eleccion se tenguèt lo 30 de març de 1930 a l'escasença dau centenari de la naissença de Frederic Mistral.. Tre 1887, de rèinas èran estadas elegidas per lei felibres, mai sensa vertadièra organizacion.

## Designacion
Lei candidatas au títol de Rèina d'Arle devon satisfaire mantun critèri: parlar provençau, conéisser perfectament leis us e costumas de la vila, assaupre se vestir e se coifar d'esperelas, estre nascudas dins lo país arlatenc e, enfin, aguer entre 18 e 24 ans.

Amb aquò, lei candidatas son evaluadas per una jurada de cataus de la cultura arlatenca, chausits per lo comitat *Festiv'Arles*, qu'avalora sei coneissénças gràcia a de tèsts e de rescontres. Lo nom de la candidata chausida es desvelat lo 1er jorn de mai, mai la rèina es intronizada d'un biais oficiau solament en julhet mentre que se festeja la «fèsta dau vestit».

Lo títol de rèina, a la debuta d'una durada de 4 an, o es vengut per 3 ans desempuèi l'eleccion d'Odila Pascau (1978-1981). S'emplega, per o designar, lo terme de « règne » precedit d'un ordinau. Se parla ansin de « 24n règne » per lo periòde 2021-2024. La rèina es segondada per de domaisèlas d'onor, chausidas demieg leis autrei candidatas.

### Tiera

# Angèle Vernet (1930-1947)
# Maryse Orgeas (1947-1954)
# Madeleine Boyer (1954-1958)
# Henriette Bon (1958-1962)
# Annie Bérard (1962-1966)
# Françoise Calais (1966-1970)
# Nicole Michel (1970-1971)
# Myriam Yonnet (1971-1974)
# Élisabeth Ferriol (1974-1978)
# Odile Pascal (1978-1981)
# Catherine Bon (1981-1984)
# Géraldine Barthélemy (1984-1987)
# Annick Ripert (1987-1990)
# Carole Bressy (1990-1993)
# Catherine Sautecœur (1993-1996)
# Sabine Mistral (1996-1999)
# Aurore Guibaud (1999-2002)
# Florence Disset (2002-2005)
# Nathalie Chay (2005-2008)
# Caroline Serre (2008-2011)
# Astrid Giraud (2011-2014)
# Mandy Graillon (2014-2017)
# Naïs Lesbros (2017-2021)
# Camille Hoteman (2021-2024)
#
Organizacion Maritima Internacionala

[thumb|right|[Estats membres de l'organizacion en 2014.]]

L’**Organizacion Maritima Internacionala** es una institucion especializada dei Nacions Unidas basada a Londres. Fondada en 1948, es encargada de la gestion dei questions relativas a la navegacion. Seis objectius principaus son lo desvolopament de la collaboracion entre leis Estats membres dins lo domeni de la reglementacion maritima, la definicion e l'adopcion dei règlas de seguretat, la prevencion dei pollucions marinas e la lucha còntra lei discriminacions. En 2022, 174 Estats èran membres de l'organizacion e 3 entitats territòrialas (Hong Kong, Macau, Illas Feròe) èran membres associats.

## Liames intèrnes

* Convencion dei Nacions Unidas sus lo drech de la mar.
* Navegacion.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Organizacion Idrografica Internacionala

[thumb|right|Estats membres (blau), suspenduts (marron) e en cors d'adesion (verd) en [2019.]]

L’**Organizacion Idrografica Internacionala** es una organizacion intergovernamentala consultativa e tecnica creada lo 3 de mai de 1967. Basada a Mónegue, es encargada de la coordenacion deis activitats dei servicis idrografics nacionaus, de l'estandardizacion dei cartas nauticas e dei documents nautics, de l'adopcion de metòdes eficaç e fisables per realizar e esplechar leis informacions idrografics e dau desvolopament dei sciéncias liadas a l'idrografia e a l'oceanografia descriptiva. Son organ principau es lo Burèu Idrografic Internacionau que foguèt fondat en 1921. En 2022, 98 Estats èran membres de l'organizacion.

## Liames intèrnes

* Carta nautica.
* Idrografia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Noir Désir

**Noir Désir** èra un grop rock francés de Bordèu (Occitània) fondat de caps 1980 e oficialament desseparat en 2010. 

An recebut en 1989 lo *[[Bus d'Acier]]*, lo Grand prèmi del rock francés.

Foguèt lo grop màger de l'empont rock exagonau entre 1992 e 2002. Mès a partir de 2003, aguèt un percors complicat pr'amor que lo cantaire del grop, *Bertrand Cantat*, foguèt empresonat per aver tuat sa galanta, l'actritz *Marie Trintignant*.   

**Noir Désir** a sortit siès albums estúdios entre 1987 e 2001.

## Discografia
* 1987: *Où veux-tu qu'je r'garde ?* 
* 1989: *Veuillez rendre l'âme (à qui elle appartient)*
* 1991: *Du ciment sous les plaines*
* 1992: *Tostaky*
* 1996: *666.667 Club*
* 2001: *Des visages des figures*

## Cançons mai conegudas
* *Aux sombres héros de l'amer* (1989)
* *Les écorchés* (1989)
* *En route pour la joie* (1991)
* *Charlie* (1991)
* *Tostaky (le continent)* (1992)
* *Lolita nie en bloc* (1993)
* *Ici Paris* (1993)
* *Marlène* (1994)
* *Un jour en France* (1996)
* *À ton étoile* (1997)
* *L'homme pressé* (1997)
* *Comme elle vient* (1997)
* *One Trip/One Noise* (1998)
* *Le vent nous portera* (2001)
* *Lost* (2002)

## Referéncias
Charts

[thumb|350px|[Calogero|Calogero Maurici, cantaire dels "Charts" entre 1987 e 1998]]

**Los Charts** es un grop de pop rock francés format en 1987 au sud de Grenòble (Daufinat arpitan). Es compausat dels fraires Calogero e *Gioacchino Maurici*, de lor amic *Francis Maggiulli*, e compreniá a l'origina un quatren sòci, *Fred Mattia*, que quitèt lo grop au cap de siès meses. 

Lor cançon la mai coneguda se ditz *Je m'envole*. 

Lo grop se desseparèt en 1998 pr'amor del pauc de resson de lor darrièr album, *Changer*.

Calogero comencèt alavetz una carrièra en solitari coronada de succès en França. 

## Discografia
* 1989: *L'océan sans fond*
* 1991: *Notre monde à nous*
* 1994: *Hannibal*
* 1995: *Acte 1*
* 1997: *Changer*

## Cançons mai conegudas
* *Je m'envole* (1990)
* *L'océan sans fond* (1990)
* *Notre monde à nous* (1992)
* *Aime-moi encore* (1993)
* *Les filles de l'aurore* (1995, represa de William Sheller)

## Referéncias
Élisabeth Borne

**Élisabeth Borne** (París, 18 d'abril de 1961) es una nauta foncionària e femna politica francesa qu'a ocupat de divèrses ministèris e que foguèt la Primièra Ministra de França de 2022 al 8 de genièr de 2024.

Es filha d'un paire josieu d'origina russa, d'una familha que se refugièt a França en 1939 e membre de la resisténcia pendent la Segonda Guèrra Mondiala, e una maire normanda, totes dos direigents dins un laboratòri farmaceutic.
Yaël Braun Pivet

**Yaël Braun-Pivet** es una avocata e politiciana francesa, presidenta de l'Assemblada Nacionala de la Republica Francesa dempuèi lo 28 de junh de 2022. Es la primièra femna a ocupar aquela foncion.
Calogero

[thumb|right|200px|Calogero sus l'empont a [Brussèlas en 2014]]

**Calogero Maurici**, nascut en 1971 a Échirolles (au sud de Grenòble, Daufinat arpitan), es un cantaire, guitarrista e compositor francés. Comencèt per cantar a partir de 1987 dins Los Charts, puèi s'es virat cap a una carrièra en solitari a partir de 1998, e es aital devengut un dels compositors e cantaires francés màgers del començament de las annadas 2000.   

Sa cançon la mai coneguda es benlèu *En apesanteur*, pr'amor que foguèt un gròs tube en França en 2002.

A tanben avut una fòrça polida capitada en duo ambe lo rapaire Passi en 2004 ambe la cançon *Face à la mer*.

A compausat la cançon *Toutes les machines ont un cœur* (2019), lo primièr succès de la cantaira Maëlle. 
 
## Discografia
* *Au milieu des autres* (2000)
* *Calogero* (2002)
* *3* (2004)
* *Pomme C* (2007)
* *L'Embellie* (2009)
* *Les Feux d'artifice* (2014)
* *Liberté chérie* (2017)
* *Centre ville* (2020)

## Cançons mai conegudas
* *Prendre l'air* (1999)
* *De cendres et de terre* (2000)
* *Aussi libre que moi* (2002)
* *En apesanteur* (2002)
* *Tien An Men* (2002)
* *Prendre racine* (2003)
* *Y'a pas un homme qui soit né pour ça* (2004, amb Florent Pagny e Pascal Obispo)
* *Yalla* (2004 e 2015)
* *Face à la mer* (2004, en duo ambe Passi)
* *Si seulement je pouvais lui manquer* (2004)
* *Safe sex* (2005)
* *Pomme C* (2007)
* *La Débâcle des sentiments* (2009, en duo ambe [Stanislas](https://fr.wikipedia.org/wiki/Stanislas_(chanteur)))
* *C'est dit* (2009)
* *L'ombre et la lumière* (2009, en duo ambe Grand Corps Malade)
* *Un jour au mauvais endroit* (2014)
* *Le portrait* (2014)
* *Avant toi* (2015)
* *Jimmy* (2015, ambe Cats on Trees)
* *Je joue de la musique* (2017)
* *1987* (2017)
* *Voler de nuit* (2018)
* *Par choix ou par hasard* (2023)

## Referéncias
Shupashkar

**Shupashkar** (chovash: Шупашкар) o **Cheboksary** (rus: Чебоксары) es una vila chovasha de Russia, capitala de Chovàshia, e un pòrt sus Vòlga. Sa populacion èra de 497 807 abitants en 2021. A una vila satellita, **Shene Shupashkar** (chuvash: Ҫӗнӗ Шупашкар) о **Novocheboksarsk** (rus: Новочебоксарск) a unes sièis quilomètres a l'èst amb una populacion de 120 375 (2021).

## Istòria
Los cavaments arqueologics mòstran qu'un establiment de tipe urban es aparegut sul site de Shupashkar a la virada dels sègles XIII e XIV, mentre qu'un establiment bulgaro-chovash ja existissiá sus aquel site.

La granda carta veniciana de Domenico e Francesco Pizigani de 1367 e l'atlàs catalan de 1375 mòstran una vila non marcada en plaça de Shupashkar. Una carta de 1459, realizada per Fra Mauro pel rei de Portugal Anfós V sus la basa de cartas anterioras, mòstra una vila apelada Veda-Suar (chovash: Ватă Сăвар, Vată Săvar, valent a dire Vièlh Suvar) en plaça de Shupashkar.

La primièra mencion escricha sus la vila proven del 1469, de soldats russes que luchavan contra lo Khanat de Kazan. En aqueles tempses la vila s'apelava **Çabaqsar** e èra poblada per chovashes, tаtars e d'autras. En 1555 los russes i bastiguèron una ciutadèla, qu'es a l'origina de la vila actuala.

En 1708 la vila foguèt declarada centre administratiu del novèlament creat uiezd de Shupaskhar de la gobernia de Kazan.

A la debuta del XX sègle la vila aviá près de 5100 abitants. Aquò la fasiá la vila mai poblada al moment de la creacion de la Region Autonòma Chovasha en 1920 e ne venguèt lo centre administratiu. A la creacion de Republica Autonòma Chovasha en 1925, continús a en èsser la capitala, malgrat l'incorporacion dins Chovashia de la vila d'Alatyr, qu'a l'epòca la despassava largament en populacion.

Dempuèi alara, sa populacion s'es multiplicada. L'arribada del camin de fèrre en 1940 e lo desplaçament dins la vila de mantuna industria pendent la Segonda Guèrra Mondiala atisat aquel creis. L'arribada en grand nombre de chovashes dels vilatges a cambiat lo rapòrt dels grops etnics dins la vila, los chovashes essent lo 62,3% de la populacion e los russes lo 33,6%, segon de recensament de populacion de 2010.
Alain Bashung

thumb|Alain Bashung en 2007
**Alain Bashung**, de còps simplament **Bashung**, foguèt un  cantaire e compositor francés nascut lo 1er de decembre de 1947 e defuntat lo 14 de març de 2009 a París.

## Biografia
Nascut a París, **Alain Bashung** es de soca bretona per sa maire. A pas jamai conegut son paire vertadièr, qui el èra de soca cabila, **Baschung** es en realitat lo nom de son pairastre. 

Se passiona pro de dora per la musica, mainatge, escota jà de musica classica (Kurt Weill, Strauss, Wagner...) e a partir de la fin de las annadas 50, se vira cap a la cançon francesa coma Édith Piaf e susquetot al rock 'n' roll american de Buddy Holly, Elvis Presley, Gene Vincent, etc.

Recep una guitarra per lo felicitar d'aver obtengut son certificat d'estudis, e alavetz, a partir de 1963, ensaja de montar grops, jogant sus l'empont mai que mai de represas de cançons fòlc, country e rockabilly. Aital comença sa carrièra dins la cançon, e s'a l'astre de signar lèu-lèu dins una maison de disques, a pas brica de succès : en onze ans de temps, sortís una bona dotzena de 45 torns sens obténguer la mendre capitada !  

Aquò cambia en 1980 : a gaireben 33 ans, sa cançon *Gaby oh Gaby* deveng un gròs tube, son primièr, en França. Confirma son talent ambe pauc de temps aprèp un segond succès, *Vertige de l'amour*. D'ara enlà conegut e reconegut (recep en 1981 lo *[[Bus d'Acier]]*, lo Grand prèmi del rock francés), **Alain Bashung** va aver dincas a la fin de sa carrièra d'autres tubes importants (*Osez Joséphine* en 1992, *La nuit je mens* en 1998), e s'es aital impausat coma l'una de las figuras màgers de l'empont rock en França.  

**Alain Bashung** defuntèt en 2009.

## Discografia

* 1977: *Roman-photos* 
* 1979: *Roulette russe*
* 1981: *Pizza* 
* 1982: *Play blessures*
* 1983: *Figure imposée*
* 1986: *Passé le Rio Grande*
* 1989: *Novice*
* 1991: *Osez Joséphine*
* 1994: *Chatterton*
* 1998: *Fantaisie militaire*
* 2002: *L'Imprudence*
* 2008: *Bleu pétrole* 
* 2011: *L'Homme à tête de chou* (album postume de represas de Serge Gainsbourg)
* 2018: *En amont* (album postume, adobat per Édith Fambuena)

## Cançons mai conegudas
* *Gaby oh Gaby* (1980)
* *Vertige de l'amour* (1981)
* *Rebel* (1981)
* *C'est comment qu'on freine* (1982)
* *What's in a bird* (1983)
* *S.O.S. Amor* (1984)
* *Hey Joe* (1985, represa en francés de la cançon americana popularizada per Jimi Hendrix)
* *L'arrivée du tour* (1986)
* *Bombez !* (1989)
* *Osez Joséphine* (1992)
* *Volutes* (1992)
* *Madame rêve* (1993)
* *Ma petite entreprise* (1994)
* *J'passe pour une caravane* (1994)
* *À perte de vue* (1995)
* *La nuit, je mens* (1998)
* *Résidents de la République* (2008)

## Referéncias
Goethita

[thumb|right|Goethita ([Cornoalha).]]

La **goethita** es un minerau gris negre, roge brun ò jaune viu. Sa duretat se situa entre 5 e 5,5 e sa densitat entre 3,3 e 4,3. Es constituïda d'idroxid de fèrre (FeO(OH)) que pòu cristallizar segon un sistèma rombic de basa oloedrica. Pasmens, la forma cristallizada es fòrça rara e la goethita forma generalament de massas estalactiticas. Son esclat es submetallic.

Dins la natura, la goethita se tròba generalament dins de zònas d'alteracion de jaciments de fèrre. En particular, es un constituent important dei jaciments limonitics. Es sovent associat amb la manganita, l'ematita, la calcita e lo qüars. Es utilizada coma minerau per la produccion de fèrre e, pus rarament, coma colorant jaune. Son nom li foguèt donat en l'onor dau filosòf Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832).

## Liames intèrnes

* Ematita.
* Fèrre.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Columbita

thumb|right|Columbita.

La **columbita** (ò **niobita**) es un minerau negre ò negre brun amb, per certanei varietats, de rebats rogencs. Sa duretat es egala a 6 e sa densitat a 5,2. Es constituïda d'oxid de niòbi e de fèrre (FeNb2O6) que pòu formar de cristaus prismatics pichons. Pasmens, sa forma pus frequenta es aquela d'agremats massís. Son esclat es submetallic. Quimicament, es infusibla e solubla dins l'acid sulfuric. Presenta pas de fluorescéncia.

Dins la natura, la columbita se forma generalament dins de venas pegmatiticas, especialament aquelei que contènon de concentracions importantas de silicats e de fosfats de liti. Pòu tanben èsser concentrada dins de depaus arenós. Es generalament associada amb l'espodumèn, la lepidolita, lo beril, lo corindon, la criolita e lo qüars. Es utilizada coma minerau per la produccion de niòbi e de tantal (que pòu remplaçar lo niòbi dins son estructura).

## Liames intèrnes

* Niòbi.
* Tantal.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
CharlÉlie Couture

thumb|CharlÉlie Couture

**CharlÉlie Couture**, de son nom vertadièr **Bertrand, Charles, Élie Couture** (nascut lo 26 de febrièr de 1956 a Nancy, en Lorena), es un cantaire francofòn, un escrivan e un pintre franco-american. 

Sa cançon la mai coneguda pr'amor que foguèt un tube en França en 1982 (sortida pr'aquò a la fin de l'annada de 1981) se sona *Comme un avion sans aile*. Aital, en aquesta annada de 1982, recep lo *[[Bus d'Acier]]*, lo Grand prèmi del rock francés, e l'annada d'aprèp, en 1983, es sollicitat per compausar la benda originala del filme *Tchao Pantin* (filme culte de las annadas 80 ambe dins los ròtles màgers Coluche, *Richard Anconina* e *Agnès Soral*). 

## Discografia
* 1978: * 12 chansons dans la sciure* 
* 1979: *Le pêcheur*
* 1981: *Pochette surprise*
* 1981: *Poèmes rock*
* 1982: *Quoi faire*
* 1983: *Crocodile Point*
* 1987: *Solo Boys*
* 1988: *Solo girl*
* 1990: *Melbourne Aussie*
* 1991: *Victoria Spirit*
* 1994: *Les Naïves*
* 1999: *Soudé soudés* 
* 2001: *109 (Poèmes électro)*
* 2004: *Double Vue*
* 2006: *New YorCœur*
* 2011: *Fort rêveur*
* 2012: *Be yourself*
* 2014: * I m M o r t e l *
* 2016: * Lafayette*
* 2019: *Même pas sommeil*
* 2020: *Trésors cachés et perles rares*
* 2022: *Quelques essentielles*
* 2024: *Contre toi*

## Cançons mai conegudas
* *Comme un avion sans aile* (1981)
* *"Tchao" Les nuits sont trop longues* (1983, musica del filme *Tchao Pantin*)
* *Local rock* (1983)
* *Aime-moi encore / au moins* (1988)
* *Under Control (T.C. Brother)* (1991)
* *Tu bluffes* (1991)
* *Jacobi marchait* (1994)

## Referéncias
Bus d'Acier

Lo **Bus d’Acier**, creat e organisat per Sylvie Jouffa, tanben dit **lo Grand Prèmi del [[Musica Rock|rock]] [[francés]]**, es una recompensa musicala atribuada de 1981 a 1996, adobada per la discotèca parisenca lo Bus Palladium e esponsorisada per la Sacem.

Èra balhat en preséncia d'un uissièr de justicia aprèp un vòte d’una jurada compausada d'un trentenat de jornalistes especialisats e de representants dels mèdias audiovisuals. 

## Qualques premiats

* 1981 : Alain Bashung
* 1982 : CharlÉlie Couture
* 1983 : Indochine
* 1984 : Lizzy Mercier Descloux
* 1985 : Étienne Daho
* 1986 : Stephan Eicher
* 1987 : Carte de séjour
* 1988 : Bérurier Noir
* 1989 : Noir Désir 
* 1990 : Mano Negra 
* E, la meteissa annada de 1990, Rita Mitsouko recebèt lo « *Bus d'Acier de la decenia* ».
* 1991 : Paul Personne
* 1992 : Les Innocents 
* 1993 : FFF
* 1996 : Kat Onoma
Karakoram

**Karakoram** es una cadena de montanhas de Ladakh que s'estend sus las frontièras de Paquistan, de China e d'Índia, l'extremitat nòrd-oèst del serre s'estendent fins a Afganistan e Tatgiquistan. La màger part de las montanhas de Karakoram relevan de la juridiccion de Gilgit-Baltistan,  contrarotlat per Paquistan. Lo som pus naut (e lo segond pus naut del monde), n'es lo K2, situat dins Gilgit-Baltistan. Comença dins lo corredor de Wakhan (Afganistan) a l'oèst, engloba la majoritat de Gilgit-Baltistan e s'estend en Ladakh (Índia) e a Aksai Chin (China). Es la segonda pus nauta cadena de montanhas del monde e fa partit del complèxe comprenen las montanhas de Pamir, Hindu Kush e Imalaia. Karakoram compta dètz e uèit somalhs de mai de 7 500 m de naut, que quatre despassan 8 000 m : K2, lo segond pus naut som del monde a 8 611 m , Gasherbrum I, Broad Peak e Gasherbrum II.

La cadena d'aperaquí 500 km de long es la region del monde ont se tròban lo mai de glacièrs fòra las regions polaras. Lo glacièr de Siachen amb 76 quilomètres e lo glacièr de Biafo amb 63 kilomètres  se classant segond e tresen pus longs glacièrs del monde fòra las regions polaras.

Karakoram es delimitat a l'èst pel replanat d'Aksai Chin, al nòrd-èst per l'aurièra del replanat tibetan e al nòrd per las vals fluvialas de Yarkand e Karakash al-delà desqualas se trapan las montanhas Kunlun. Al canton nòrd-oèst se trapan las montanhas de Pamir. Lo limit sud de Karakoram es format, d'oèst en èst, per las aigas Gilgit, Indus e Shyok, que desseparan la cadena de l'extremitat nòrd-oèst d'Imalaia. Aquelas aigas rajan cap al nòrd oèst abans de far una sobta virada cap al sud-oèst e las planas de Paquistan. A pauc près al mitan de la cadena du Karakoram se trapa lo còl du Karakoram, que fasiá partit d'una rota comerciala istorica entre Ladakh e Yarkand uèi abandonada.

La réserva naturala nacionala de Tashkurghan e la réserva naturala nacionala de las zonas umidas de Pamir dins las montanhas de Karalorun e de Pamir foguèron nomenadas per inclusion a l'UNESCO en 2010.
Uraninita

thumb|right|Cristaus d'uraninita.

L’**uraninita** ò **pechblenda** es un minerau negre, gris, verd ò brun. Sa duretat se situa entre 5 e 6 e sa densitat varia entre 8 e 10,6. Es constitüida d'oxid d'urani (UO2) que pòu formar de cristaus cubics, octaedric ò rombododecaedric segon un sistèma de cristallizacion cubic de classa oloedrica. Pasmens, leis agregats massís son fòrça frequents. Son esclat es submetallic. Infusibla, l'uraninita es solubla dins l'acid fluoridric e dins l'acid sulfuric. L'acid cloridric es tanben capable de la dissòudre mai la reaccion es lenta.

Dins la natura, l'uraninita se forma dins lei venas pegmatiticas e dins lei venas idrotermalas de temperatura mejana e cauda. Es tanben un minerau que pòu se trobar dins de ròcas detriticas coma de conglomerats. Es generalament associada amb la galena, la pirita, la marcasita, la calcopirita, la cassiterita e l'aur. Es utilizada coma minerau per la produccion d'urani.

## Liames intèrnes

* Urani.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Pirolusita

thumb|right|Massa fibrosa de pirolusita.

La **pirolusita** es un minerau negre ò gris sorn. Sa duretat se situa entre 6 e 6,5 e sa densitat es egala a 5,06. Es constituïda d'oxid de manganès (MnO2) que pòu formar de cristaus tetraedrics segon un sistèma tetragonau. Pasmens, lei cristaus son fòrça rars e la pirolusita forma generalament d'agregats fibrós ò de massas compactas, terrosas e polverulentas. Son esclat es submetallic ò metallic. La pirolusita es infusibla e solubla dins l'acid cloridric, reaccion caracterizada per una emission de clòre gasós. Es pas fluorescenta. De mai, se fau nòtar que la duretat e la densitat deis agregats son fòrça variablas. Ansin, d'agregats fresinós pòdon aver una duretat de 1 e una densitat situada entre 4 e 4,5.

Dins la natura, se forma per precipitacion dins de mitans sedimentaris aqüatics (lagunas...). Es tanben presenta dins lei zònas d'alteracion de jaciments de manganès. Es sovent associada amb d'autreis oxids de manganès e amb l'ematita, la barita e la calcita. Es utilizada coma minerau de basa per la produccion de manganès.

## Liames intèrnes

* Manganès.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Ilmenita

thumb|right|Cristau d'ilmenita.

L’**ilmenita** es un minerau negre ò negre-roge. Sa duretat se situa entre 5 e 6 e sa densitat es egala a 4,72. Es constituïda d'oxid de fèrre e de titani (FeTiO3) que pòu formar de cristaus romboedrics segon un sistèma trigonau. Pòu tanben formar d'agregats lamellars ò de massas compactas. Son esclat es submetallic a metallic. L'ilmenita es infusibla e es possible de la dissòudre dins l'acid cloridric concentrat. Es pas fluorescenta.

Dins la natura, l'ilmenita es un minerau accessòri de certanei ròcas plutonicas (gabros, noritas) e metamorficas (gneiss, granulitas). Es generalament associada amb la magnetita, l'hornblenda, lei micas, lo rutile e la diopsida. Es utilizada coma minerau de basa per la produccion de titani.

## Liames intèrnes

* Titani.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Magnetita

[thumb|right|Magnetita ([Bolívia).]]

La **magnetita** es un minerau negre ò gris sorn. Sa duretat se situa entre 5,5 e 6,5 e sa densitat entre 5,17 e 5,18. Es constituïda d'oxid de fèrre (Fe2O4) que pòu formar de cristaus octaedrics ò rombododecaedrics segon un sistèma cubic. Pòu tanben formar de massas compactas e granularas. Son esclat es metallic. Sa temperatura de fusion es de  °C. Es solubla dins l'acid cloridric concentrat.

Dins la natura, pòu se trobar dins fòrça endrechs diferents. Es un minerau accessòri dins lei ròcas magmaticas basicas e ultrabasicas, dins lei ròcas metamorficas de contacte e dins lei depaus sedimentaris. I forma de còps de concentracions fòrça importantas. En causa d'aquela diversitat de localizacion, la magnetita es associada amb mai d'un minerau. Es utilizada coma minerau de basa per la produccion de fèrre. 

## Liames intèrnes

* Fèrre.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Cromita

[thumb|right|Cromita ([Mutorashanga, Zimbabwe).]]

La **cromita** es un minerau gris, gris-negre ò negre-marron. Sa duretat es egala a 5,5 e sa densitat se situa entre 4,5 e 4,8. Es constituïda d'oxid de fèrre e de cròme (FeCr2O4) que pòu formar de cristaus octaedrics ò dodecaedrics. Pasmens, lei cristaus son rars e pichons. Generalament, la cromita forma de massas microcristallinas. Son esclat es submetallic a metallic. La cromita es infusibla e insolubla dins leis acids pus frequents. Es leugierament magnetica e pas fluorescenta.

Dins la natura, la cromita se forma dins lei ròcas magmaticas basicas e ultrabasicas. Es tanben presenta dins lei serpentinitas e pòu se concentrar dins de depaus detritics de tipe *[[placer|placers]]*. D'un biais pus marginau, la cromita es un minerau frequentament observat dins lei meteorits. Es sovent associada l'olivina e de piroxèns. Dins l'industria miniera, es utilizada coma minerau de cròme. Intra pereu dins la fabricacion d'aciers e de vernís especiaus e dins lo tanatge dei pèus.

## Liames intèrnes

* Cròme.
* Serpentinita.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Tenorita

thumb|right|Tenorita.

La **tenorita** es un minerau negre ò gris que foguèt nomat en onor dau botanista italian Michele Tenore (1780-1861). D'una duretat egala a 3,5 e d'una densitat situada entre 5,8 e 6,5, es compausada d'oxid de coire (CuO) que forma de lamellas ò de massas pulverulentas. Son esclat es metallic. Es tanben infusibla mai solubla dins l'acid cloridric e dins l'acid nitric. Es pas fluorescenta.

Dins la natura, se tròba generalament dins lei zònas d'alteracion dei formacions cuprifèras. Pus rarament, pòu formar de depaus a l'entorn de fumarolas volcanicas. Es generalament associada amb la cuprita, lo coire natiu, la cotunnita, la melanotallita e la paratacamita. La tenorita es utilizada coma minerau segondari per la produccion de coire dins l'industria miniera.

## Liames intèrnes

* Coire.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Bismutinita

[thumb|right|Cristau de bismutinita ([Marcamarcani, Peró).]]

La **bismutinita** es un minerau gris, blanc ò jaune. D'una duretat de 2 e d'una densitat situada entre 6,75 e 6,81, es compausada de sulfur de bismut (Bi2S3) que pòu formar de cristaus prismatics e lòngs ò de massas granularas compactas. Son esclat es metallic. Es fusibla e solubla dins l'acid nitric. Durant aquela reaccion, la separacion de blòts de sofre es frequenta. Lo tèst de la fusion amb una bogia permet de diferenciar la bismutinita e l'estibina. D'efiech, la premiera resistís mentre que la segonda fond.

Geologicament, la bismutinita se forma coma minerau accessòri dins lei venas idrotermalas de temperatura auta. I es sovent associada amb l'arsenopirita, la calcopirita, l'aur natiu e lo qüars. Lei jaciments pus importants se tròban en Bolívia, en Peró, en Austràlia, ais Estats Units, en Canadà e en Mexic. En Occitània, la preséncia de bismutinita es atestada dins la mina de bismut de Maismac en Corrèsa. La bismutinita es lo minerau principau per la produccion de bismut.

## Liames intèrnes

* Estibina, minerau similar.
* Bismut.
* Bismutita.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias


.
Estibina

[thumb|right|Cristaus d'estibina ([Herja, Romania).]]

L’**estibina** es un minerau gris plomb amb de coloracions rojas ò jaunas. D'una duretat de 2 e d'une densitat compresa entre 4,61 e 4,65, es compausada de sulfur d'antimòni (Sb2S3) que forma de cristaus prismatics lòngs. Pòu egalament formar d'agregats fibrós ò de massas compactas. Son esclat es metallic. Sa temperatura de fusion es relativament bassa (550 °C). Es ansin possible de fondre una mòstra d'estibina amb una bogia. Quimicament, l'estibina es solubla dins l'acid cloridric concentrat.

Geologicament, se forma dins lei venas idrotermalas de temperatura bassa ò coma precipitats dins certanei fònts caudas. Es sovent associada amb lo realgar, l'aurpiment, lo cinabre e la calcita. Lei jaciments principaus se tròban en China, en Mexic, en Bolívia e en Peró. En Occitània, l'estibina es un minerau frequent en Massís Centrau onte foguèt sovent esplechada dins de minas artesanalas. Dins aquò, au sègle XIX, una mina vertadiera existiá a Malbòsc en Ardècha. L'estibina es ansin lo minerau principau per la produccion d'antimòni.

## Liames intèrnes

* Antimòni.
* Bismutinita, minerau similar.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Christian Vialaron, *Les Mines d'Antimoine en Haute-Loire*, Les Éditions du Piat, 2021.
* **[[alemand|(de)]]** *Zeitschrift für Kristallographie*, vol. 142, 1976, p. 447.

## Nòtas e referéncias
Jamesonita

[thumb|right|Cristaus de jamesonita (mina Anita, [Peró).]]

La **jamesonita** es un minerau negre ò gris sorn. D'una duretat de 2,5 e d'una densitat situada entre 5,48 e 5,72, es constituïda de sulfoantimoniur de plomb e de fèrre (Pb4FeSb6S14) que pòu formar de cristaus prismatics. Pasmens, la cristallizacion es rara e, generalament, la jamesonita es observada sota forma d'agregats de cristaus mesclats entre elei ò de massas fibrosas. Son esclat es metallic. Es aisada de la fondre e es egalament possible de la dissòudre dins l'acid nitric. Aquela reaccion es caracteristica car entraïna la separacion de la valentinita (Sb2O3) e dau sulfat de plomb.

Geologicament, la jamesonita se tròba dins de venas idrotermala de temperatura mejana. I es sovent associada amb la tetraedrita, la pirita, l'estibina, l'aur natiu e lo qüars. Lei jaciments pus coneguts son situats en Romania, en Boèmia, en Mexic, ais Estats Units e en Canadà. En Occitània, fòrça jaciments son estats identificats en Massís Centrau. D'autrei minas foguèron esplechadas dins leis Aups, en Lengadòc e en Arièja. La jamesonita es considerada coma un minerau segondari per la produccion de plomb.

## Liames intèrnes

* Plomb.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Geocronita

[thumb|right|Cristau de geocronita (mina de Pollone, [Toscana).]]

La **geocronita** es un minerau gris plomb ò gris blau. D'una duretat de 2,5 e d'una densitat compresa entre 6,3 e 6,5, es constituïda de sulfoarseniur de plomb e d'antimòni (Pb14(Sb, As)6S23) que pòu formar de cristaus prismatics e trapòts ò de massas granularas. Son esclat es metallic. A una temperatura de fusion bassa e es solubla dins l'acid cloridric caud. Aquela reaccion es caracteristica en causa d'una emission d'acid sulfoidric e separacion dau clorur de plomb. Es pas fluorescenta.

Geologicament, es un minerau accessòri dins lei mineralizacions idrotermalas de plomb e d'estanh. I es sovent associada amb la galena e lo qüars. Lei jaciments pus coneguts son situats en Suècia, en Soïssa, en Itàlia e en Espanha. A ges d'interès economic e interèssa unicament lei colleccionaires de mineraus.

## Liames intèrnes

* Antimòni.
* Plomb.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Richard W. Birnie e Charles W. Burnham, « The crystal structure and extent of solid solution of geocronite », *American Mineralogist Band*, vol. 61, 1976, pp. 963-970.
* **[[alemand|(de)]]** Helmut Schröcke e Karl-Ludwig Weiner, *Mineralogie. Ein Lehrbuch auf systematischer Grundlage*, de Gruyter, 1981, p. 299.

## Nòtas e referéncias
Tetraedrita

[thumb|right|Cristau de tetraedrita (mina de Colquechaca (Aullagas), [Bolívia).]]

La **tetraedrita** es un minerau gris ò negre. D'una duretat de 3,5 a 4 e d'una densitat compresa entre 4,6 e 5,1, es constituïda de sulfoantimoniur de coire (Cu14(SbS3)4S) que pòu formar de cristaus tetraedrics ò de massas compactas ò granularas. Son esclat es metallic. Sa temperatura de fusion es bassa. En preséncia d'acid nitric, la tetraedrita se descompausa per de sofre e d'oxids d'arsenic e d'antimòni.

Geologicament, la tetraedrita se forma dins de venas idrotermalas de temperatura bassa ò mejana. I es generalament associada amb la galena, la bornita, la pirita, la calcopirita e lo qüars. Lei jaciments pus coneguts son situats en Namibia, en Bolívia, en Chile, en Peró, ais Estats Units, en Suècia e en Romania. En Occitània, la tetraedrita es presenta dins plusors minas dau Massís Centrau, de Lengadòc, deis Aups, dau Var e en Arièja. Es utilizada coma minerau per la produccion de coire. Segon lei minas, es egalament possible de produrre d'argent, d'antimòni ò de mercuri.

## Liames intèrnes

* Coire.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Gérard Germain (dir.), Henri-Jean Schubnel, Jean-François Pollin, Jacques Skrok, *Larousse des Minéraux*, Éditions Larousse, 1981, pp. 320-321.

## Nòtas e referéncias
Samantha Fox

thumb|right|Samantha Fox en 2005

**Samantha Fox** (Londres, Anglatèrra, 15 d'abriu de 1966), qu'ei ua  jaubèla, manequin, sex-simbòl e cantaira anglesa hèra populara a la fin de las annadas 1980. Atau, a venut mès de 35 milions de disques en siès albums. 

## Discografia
* *Touch Me* (1986)
* *Samantha Fox* (1987)
* *I Wanna Have Some Fun* (1989)
* *Just One Night* (1991)
* *21st Century Fox* (1997)
* *Angel with an Attitude* (2005)

## Cançons mai conegudas
* *Touch Me (I want your body)* (1986)
* *Do ya do ya (wanna please me)* (1987)
* *Nothing's gonna stop me now* (1987)
* *I surrender (to the spirit of the night)* (1987)
* *Love house* (1988)
* *I Only Wanna Be with You* (1989, represa de Dusty Springfield)
Sabrina Salerno

thumb|right|Sabrina en 2010

**Sabrina Debora Salerno**, o simplament **Sabrina** (Gènoa, 15 de març de 1968), es una sex-simbòl e cantaira italiana de pop anglofòna devenguda fòrça populara dins mantuns païses d'Euròpa gràcias a son [tube](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) italo-disco *Boys (Summertime Love)* a la fin de l'annada de 1987. Aital, a vendut mai de 800 000 exemplaris d'aqueste 45 torns en un an, entre decembre de 1987 e la fin de l'annada de 1988.

## Cançons mai conegudas
* *Boys (Summertime Love)* (1987)
* *Hot girl* (1988)
* *All of Me (Boy Oh Boy)* (1988)
* *Voulez-vous coucher avec moi (Lady Marmalade)* (1988, represa de Patti LaBelle)
Lizzy Mercier Descloux

**Lizzy Mercier Descloux**, escais de  **Martine-Élisabeth Mercier**, nascuda lo 16 de decembre de 1956 a París, es una cantaira de pop francesa eissida del corrent new wave, coneguda per la cançon *Mais où sont passées les gazelles ?* de 1984. Recep aquesta meteissa annada lo *[[Bus d'Acier]]*, lo Grand prèmi del rock francés.

Defuntèt en 2004.  

## Referéncias
Buòja

**Buòja** es una aiga dau departament d'Erau, afluent drech d'Erau en region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia
Sa longor es de 12,2 km. Nais a Pegairòlas de Buòja, travèrsa Sant Joan de Buòja, Sant Andrieu de Buòja, Lo Causse de la Cèla e s'escampa dins Erau a Briçac, au limit sud de la comuna. Son cors es doncas esquematicament sud-oèst-nòrd-oèst (tirat dins los darrièrs km), gaireben lo contrari dau de l'Erau. Las fònts (en realitat mai d'una ressorgéncia mejancièira) an una aparéncia blavenca.

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *villa* [legir : *valle*, segon F. Lambert] *qui vocatur Boia*, cap a 1070, *in valle Tiva, que vocant Boiam* (c. Gel 1. , pp. 58, 61), *in riperia Bodia* en 1340, *in ripperia Bodie* en 1344, *en Bueges* en 1547, *rivière de Buejol* en 1559, *Bueges R.* en 1648, *la rivière de Bioges* en 1655, *rivière de Buèges* en 1668-69, *la Buèges* en 1740-60, *la Buejes* en 1740-60, *le ruisseau de Buejes* en 1740-60, *Buejes R.* en 1774-75. La prumièira fòrma
correspondriá a Sant Joan de Buòja segon Frank R. Hamlin; per la segonda, *Tiva*, nom que se tròba pas qu'un còp, seriá lo nom de la vau entièira. *Boia* ( > *Buòja*) poiriá èsser a l'origina un nom de proprietat galloromana, basada sus lo nom etnic (vengut gentilici latin) *Boius* que s'acòrda coma adjectiu amb *villa*; cf. Bojan. Mas la solucion mai probabla es un radicau idronimic gallic (segon Finsterwalder e Lebel) o pregallic (segon Battisti, *Onomastica* I (1947), p. 111-117); lo sens seriá « jaune » d'après Negre, TGF, I, p. 107.

Segon Delamarre, *Buòja* ven de *bodiā*, « l'aiga jauna ». Es estranh çaquelà qu'una aiga, caracterizada a son origina per una color blava siá definida coma jauna. 

## Nòtas e referéncias
Alannah Myles

thumb|right|Alannah Myles (Byles)

**Alannah Myles** (Toronto, Canadà, 25 de decembre de 1965), es una cantaira anglofòna coneguda mai que mai dempuèi son tube *Black velvet* de 1990. 

## Discografia
* *Alannah Myles* (1989)
* *Rockinghorse* (1992)
* *A-lan-nah* (1995)
* *A Rival* (1997)
* *Black Velvet* (2008)
* *85 BPM* (2014)
The House of Love

**The House of Love** es un grop de rock britanic format en 1986 per *Guy Chadwick*. Es mai que mai conegut per la cançon *Shine on* qu'aguèt de succès en 1990. 

## Discografia
* 1988: *The House of Love*
* 1990: *The House of Love* (dit l'album *Parpalhon* pr'amor de la pocheta per evitar la confusion ambe lo primièr album)
* 1992: *Babe Rainbow*
* 1993: *Audience With the Mind*
* 2005: *Days Run Away*
* 2013: *She Paints Words In Red*
* 2022: *A State of Grace - 2022*

## Cançons mai conegudas
* *Shine on* (1990)
* *Beatles and the Stones* (1990)
* *You Don't Understand* (1992)
Passi

**Passi Balende**, dit simplament **Passi**, nascut lo 21 de decembre de 1972 a Brazzaville au Còngo, es un rapaire, cantaire compositor e productor franco-congolés. Es considerat per la premsa especialisada coma l’un dels fondators del rap francés, còsta NTM, IAM o MC Solaar.

Se lança dins lo rap francés au començament de las annadas 1990 coma sòci-fondator d'un grop de la region parisenca que se sona *Ministère A.M.E.R.* còsta lo rapaire francés Stomy Bugsy. 

Au cap d'un moment, **Passi** entemena una carrièra en solitari e sortís son primièr album *Les Tentations* en 1997.

En Occitània, es mai que mai conegut per sa cançon *Je zappe et je mate*, qu'a conegut una polida capitada fin 1997 début 1998, per son duò ambe lo rapaire marselhés Akhenaton *Le monde est à moi* en 1998, e per tanben un autre duò, aqueste còp ambe Calogero sus la cançon *Face à la mer* que foguèt un gròs tube en 2004. 

## Discographie
* 1997 : *Les Tentations*
* 2000 : *Genèse*
* 2004 : *Odyssée*
* 2007 : *Révolution* 
* 2007 : *Évolution*
* 2013 : *Ère Afrique*

## Referéncias
Dodgy

**Dodgy** es un grop pop rock britanic de las annadas 1990, mai que mai conegut en Occitània per la cançon *So let me go far* qu'aguèt aquí de succès en 1995. 

## Discografia
* 1993: *The Dodgy Album*
* 1995: *Homegrown* 
* 1996: *Free Peace Sweet* 
* 2001: *Real Estate!*
* 2011: *Stand Upright In A Cool Place*
* 2016: *What Are We Fighting For*

## Referéncias
Blur

**Blur** es un grop pop rock britanic fòrça conegut, al som de lor popularitat entre 1994 e 1997, grop emblematic de la scèna anglesa *britpop* de las annadas 1990. 

**Blur** es estat format en 1989 pel cantaire e guitarrista *Damon Albarn*. 

**Blur** es mai que mai conegut en Occitània per lors tubes *Girls and boys* (1994), *Parklife* (1994), *Country house* (1995), *Charmless man* (1996) e *Song 2* (1997). 

## Discografia
* 1991: *Leisure*
* 1993: *Modern Life Is Rubbish* 
* 1994: *Parklife*
* 1995: *The Great Escape*
* 1997: *Blur*
* 1999: *13*
* 2003: *Think Tank*
* 2015: *The Magic Whip*
* 2023: *The Ballad of Darren*