open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Deutschlandradio

**Deutschlandradio** (DLR; DRadio) qu'ei ua entrepresa de ràdio publica de l'Alemanha. Deutschlandradio foguèt fondada lo 1èr de genièr de 1994.

## Ràdio
* Deutschlandfunk
* Deutschlandfunk Kultur (1994-2005: DLR Berlin; 2005-2017: DRadio Kultur)
* Deutschlandfunk Nova (2010-2017: DRadio Wissen)

## Liames extèrnes
*  deutschlandradio.de
Pès negres

vinheta|Emblèma pè negre.
Los **Pès negres** (en francés *Pieds-noirs*) foguèron los colons franceses que visquèron en Argeria pendent lo periòde colonial entre 1830 e 1962. Per extension, lo tèrme pòt far referéncia a totas las personas, crestianas o jusievas originària de tota la Mediteranèa, que la familha migrèt al sègle XIX o XX en Argeria francesa o dins lo Protectorat francés de Tunisa, o lo del Marròc. Apuèi l'independéncia d'Argeria, la majoritat d'entre eles quitèron Argeria e s'installèron en Occitània.

## Origina del tèrme
Lo nom veniá del fach que los caufaires dels batèls, que foguèron sovent argerians indigèns, caminèron pès nus dins la sota de carbon. Lo tèrme foguèt utilizat pejorativament per los Argerians fins a 1955 per se referir als «Franceses nascuts en Argeria».

Una autra teoria populara afirma que lo nom veniá de las bòtas negras dels soldats e colons franceses, mas aquò es pas verificat.

## Origina de la comunautat
La colonizacion francesa d'Argeria se faguèt per l'assimilacion de pòbles venent de mantuns païs d’Euròpa. De França la màger part veniá d'Occitània, de Catalonha Nòrd e d'Alsàcia. A Oran la màger part veniá d'Espanha, particularament d'Alacant e de las Illas Balearas. En Argeria orientala fòrça venián d'Itàlia e de Malta.

Sovent considerat coma pès negres, los sefarditas d'Argeria foguèron naturalizats par lo decret de Crémieux en 1871.

## En Argeria coloniala
La communautat pè negre compreniá los grands colons e proprietaris terrenals pus poderoses, mas tanben los pichons agricultors e obrièrs. Çaquelà, totes beneficièron de privilègis e dreches refusat als argerians musulmans, qu'èran pas considerats coma franceses, e qu'an pas partejat los meteisses beneficis politics e economics.

En 1959, los pès negres èran 1 025 000 siá 10,4 % de la populacion d'Argeria. Çaquelà, d'unas region d'Argeria avián una concentracion enauçada de pès negres, coma la region de Bône (uèi Annaba), Argièr, e tota la zona compresa entre Oran e Sidi Bel Abbès. La populacion d'Oran aviá 49,3 % pès- negres en 1959.

## Cultura
La cosina pè negre es coma los autras cosinas magrebins (coscós mergeuz) tanben amb fòrça la influéncia espanhòla e provençala.

Lo dialècte francés pè negre dels quartièrs populars se disen «pataouete». Utilize fòrça mots espagnols, catalans, occitans e arabis amb un accent distint.

## Pès negres celèbres

*Louis Althussar, filosòf
*Daniel Auteuil, actor
*Patrick Bruel, actor e cantaire
*Albert Camus, escrivan e filosòf
*Philippe Cataldo, cantaire
*Corynne Charby, actritz e cantaira
*Jacques Derrida, filosòf
*Gaston Julia, matematician
*Enrico Macias, cantaire
*Robert Ménard, jornalista e òme politic
*Thierry Pastor, cantaire
*Noëlle Perna, umorista e actritz 
*Julie Pietri, cantaira
*Yves Saint-Laurent, costurièr
*François Valéry, cantaire

## Associacions pès negres

* Associacion Nationala dels Pès Negres Progressistas e lors amics
* Cercle Argerianista

## Vejatz tanben

*Guèrra d'Argeria

## Referéncias
Els Catarres

**Els Catarres** qu'ei grop catalan de musica d'estil Pop-folk qui los sons gavidaires son Èric Vergés, Jan Riera, e Roser Cruells.

Que s' fondè a Aiguafreda e que vadè hèra famós en 2011 dab los son títol *Jennifer* qui conegè ua escaduda de las granas sus youtube e qui hè partida de l'album * Cançons 201*.

## Discografia
* 2011 : *Cançons 2011*
* 2012 : *Tintin i la Contorsionista*
* 2013 : *Postal*
* 2015 : *Big Bang*
* 2018 : *Tots els meus principis*
Murray Bookchin

vinheta
**Murray Bookchin** (nascut lo 14 de genièr de 1921 a Nòva York e mòrt lo 30 de julhet de 2006 a Burlington, Vermont) foguèt un escrivan e militant anarquiste que desvolopèt la teoria de l'Ecologia Sociala.

Dins sa jovença, seguís una linha marxista ortodòxa mas venguèt decebut amb son autoritarisme.  Pus tard, desvolopèt de las idèas pus libertàrias e ecologicas qu'enfluençat l'evolucion del PKK en Curdistan.

## Òbras majoras

* *Post-Scarcity Anarchism* (Anarqisme post-escassetat), 1971
* *The Spanish Anarchists: The Heroic Years* 1868-1936 (Los anarquistes espanhòls: las annadas eroïcas 1868-1936), 1977
* *The Ecology of Freedom: The Emergence and Dissolution of Hierarchy* (L'Ecologia de la Libertat: l'emergéncia e la dissolucion de las ierarquias), 1982

## Vejatz tanben

* Abdullah Öcalan
* Élisée Reclus
Organizacion de Nacions e Pòbles Non Representats

L**'Organizacion de Nacions e Pòbles Non Representats** (oficialament en anglés *Unrepresented Nations and Peoples Organization* o UNPO) es una organizacion internacionala, creada en 1991, que los membres son de pòbles indigèns, de menoretats e de païses non sobeirans o ocupats.

## Membres

 Abcazia —  Acheh —  Afrikaners —  Ahwazi —  Albanés en Grècia —  Ambazonia —  Assiria —  Azerbaitjan Del Sud —  Balochistan —  Balouches en Iran —  Barotseland —  Batwa — Bella —  Bretanha —  Cabilia —  Còlas de Chittagong —  Curds en Iran —  Districte de Colúmbia —  Formosa —  Gilgit Baltistan — Haratin —  Hmong —  Kmèrs de Vietnam —  Lezghin —  Madhesh —  Molucas Del Sud —  Mongolia Interiora —  Naga —  Ogaden —   Ogoni —  Oromo —  Papoa Occidentala —  Rehoboth Basters —  Savòia —  Sindh —  Somaliland —  Sulu —  Talysh —  Tatars de Crimèa —  Tibet —  Trieste —  Turqueses de Iraq —  Togo Occidental —  Uiguristan

## Ligams extèrnes

* Lo site oficial de UNPO
Mswati III

**Mswati III** (nascut prince **Makhosetive Dlamini** lo 9 d'abril de 1968 es l'actual rei d’eSwatini. Es lo 67en filh del rei Sobhuza II e sol enfant de sa maire, Ntombi Tfwala. Succediguèt a son paire en 1986 après un periòde de regéncia de quatre ans.
## Nòtas
Durham (Carolina del Nòrd)

**Durham** es una vila del sud dels Estats Units d'America, situada dins l'estat de Carolina del Nòrd dins lo Comtat de Durham, poblada d'unes 230.000 abitants, çò que ne fa la setanta ochena vila dels Estats Units en nombre d'abitants. Sa superfícia totala es de 280 km². L'Universitat Duke es una universitat privada, situada a Durham

## Istòria
La vila foguèt fondada en 1853 amb l'intencion de crear una estacion de tren a mièg camin entre Wilson e Hillsborough. La vila cresquèt fòrça pauc a pauc fins a la Guèrra Civila, mas après lo creissement s'accelerèt, en partida gràcias a l'installacion d'una importanta fabrica de tabac. Lo nom de la vila es donat en l'onor al mètge Bartlett S. Durham, que donèt de tèrras pel passatge del camin de fèrre per aquel endrech.

## Geografia

### Clima
Durham es classat coma un climat subtropical umid (*Cfa*) segon la classificacion de Köppen, amb d'estius cauds e umids, dels ivèrns fresc e de las primas e auton cauds a doç. Durham recep de precipitacions abondantas, amb d'auratges comuns en estiu e de las temperaturas de 30 a 40 °C. La region vei una mejana de 6,8 poces (170 mm) de nèu per an, que fond generalament en qualques jorns.

## Demografia

## Embessonatges
La vila de Durham es bessonada amb sièis autres vilas:
*Arusha ()
*Durham ( Reialme Unit)
*Kostroma ()
*Toyoma ()
*Zhuzhou ()
*Kavala ()

## Nòtas e referéncias
Chapel Hill

**Chapel Hill** es una vila situada dins lo Comtat d'Orange, en Carolina del Nòrd als Estats Units d'America. Sa populacion es d'aperaquí 57.000 abitants, çò que ne fa la quinzena vila mai poblada de l'Estat. Sa superfícia totala es de 55 km². L'Universitat de Carolina del Nòrd situada a Chapel Hill fondada en 1789, foguèt la la primièra universitat publica.
Miguel Díaz-Canel

**Miguel Mario Díaz-Canel Bermúdez** (Placetas, 20 d'abril de 1960) es un òme politic e exprofessor univesitari cuban, actual president de Cuba. Foguèt abans vicepresident del Conselh d'Estat e del Conselh dels Ministres de Cuba. Es lo primièr dirigent cuban nascut après la Revolucion a ocupar aquel pòst.
Comencèt sa carrièra coma membre del Burèu Politic del Partit Comunista de Cuba (PCC) en 1997, e coma  Primièr Secretari del Partit Comunista de Cuba dins las províncias de Villa Clara (1994-2003) e Holguín (2003-2009). Foguèt ministre de l'Educacion Superiora de 2009 a 2012 e Vicepresident del Conselh dels Ministres entre 2012 e 2013.
Tina S

**Tina S** (París, lo 7 d'abriu de 1999 ; *Tina Setkic*, de son nom vertadèr) qu'ei ua guitarrista virtuòsa qui s'ei destacada dab la guitarra electrica a s'i escandent sus youtube (desempuish 2007) entà s'amassar ua garba d'expectadors de la màgers dab las soas interpretacion d'inpiracions de Metau Neoclassic (dab Vivaldi e Beethoven).

## Ligam extèrne
* La soa cadena sus Youtube

## Honts
* RTL
* L'Express
* L'Obs
* Sud Ouest
Hhohho

**Hhohho** (anglés) o **kaHhohho** (siSwati) es una de las quatre regions d’eSwatini. Sa capitala es Mbabane. Es devesida en circonscripcions.

## Circonscripcions
*    Hhukwini
*    Lobamba
*    Madlangempisi
*    Maphalaleni
*    Mayiwane
*    Mbabane de l'Èst
*    Mbabane de l'Oèst
*    Mhlangatane
*    Motjane
*    Ndzingeni
*    Nkhaba
*    Ntfonjeni
*    Piggs Peak
*    Timpisini
Cascàdia

**Cascàdia** (en anglés *Cascadia*) es lo nom prepausat per un país soberain o region autonòma del Nòrd-oèst Pacific, dont las frontièras prepausadas variàn entre aquelas creadas long de las frontièras de provincialas establidas e aquelas traçadas long de regions ecologicas, culturalas, politicas e economicas pus largas. Los limits generalament utilizats per las organizacions cascadianas coma CascadiaNow! son aquels definits per la bioregion de Cascàdia.

Lo país o region prepausat compreniá en granda partida la província canadiana de Colómbia Britanica e los estats americans d'Oregon e de Washington. Se inclús totas las partidas de la bioregion, Cascàdia s'estendiá de la còsta d'Alaska al nòrd fins a Califòrnia del Nòrd al sud, inclusent l'interior del nòrd-oèst per englobar partidas d'Idaho, de Montana, de Nevada, d'Utah, de Wyoming e del Yukon. Los defensors mai conservadors prepausan de frontièras qu'incluson las tèrras situadas a l'oèst de la cresta de las Cascadas e la còsta oèst de Colómbia Btitanica.

## Veire tanben
### Articles connèxes
Cascàdia (bioregion)
Nòrd-oèst Pacific
### Ligams extèrnes
*  Cascadian Independence Project

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Denali

**Denali**, ancianament **mont McKinley**, es la pus nauta montanha d'America del Nòrd. Situat al centre d'Alaska, als Estats Units, culmina a  d'altitud.

Los indians Koyukon que vivon dins la region sonèron la montanha Denali durant de sègles. En 1896, un prospector d'aur la nomenèt "Mont McKinley" per suportar lo candidat a la presidéncia William McKinley; aquel nom foguèt lo nom oficial reconegut per lo governament dels Estats Units de 1917 fins a 2015. En Agost de 2015, seguent la recomandacion de l'estat d'Alaska, de 1975, lo governament american anoncièt lo cambiament del nom oficial de *Mount McKinley* a Denali.

Son altitud, son clima extrêm e sa situacion geografica artica ne fan un dels somalhs pus dificils d'escalar al mond e la primièra ascencion se faguèt pas abans 1913. Dempuèi 1917, la montanha fa partit de la zona protegida del Pargue nacional de Denali.

## Referéncias
Anchorage

**Anchorage** (oficialament **municipalitat d'Anchorage**) es una vila e un *[[borough]]* situada dins lo sud de l’Estat d'Alaska, als Estats Units. En 2016, sa populacion èra estimada a  e  per l'aira metropolitana, çò que ne fasiá la vila pus poblada d'Alaska. Amassa una part importanta de la populacion de son Estat (40 %).
## Referéncias
Jornada internacionala de la lenga mairala

La **Jornada internacionala de la lenga mairala** la proclamèt l’UNESCO lo 21 de febrièr de 2000 e los Estats membres la festejan al sèti de l’UNESCO per promòure la diversitat lingüistica e culturala.

Aquesta jornada se dedica a la reconeissença del movement per la lenga que se commemòra al Bangladèsh, la celèbran dempuèi 1952. La polícia e l’armada de l’Estat paquistanés tiravan suls locutors de Bengali que manifestavan per lor dreches lingüistics a Dhaka.

En 1999 la Conferéncia generala de l’UNESCO adoptèt la resolucion 37 que recomanda de mesuras per promòure lo multilingüisme. Foguèt en 2000 que la Jornada internacionala de la lenga mairala se celebrava pel primièr còp
Tolosa Olimpic XIII

[vinheta|En [2014, Tolosa se ganhèt lo Campionat de França.]]
**Tolosa Olimpic XIII** (en francés *Toulouse Olympique XIII*) es un club occitan de rugbi de XIII fondat en 1937 e basat a Tolosa. Lo club foguèt sièis còps campion de França: 1965, 1973, 1975, 2000, 2014 e 2015. Tolosa jòga a domicili dins l'Estadi Ernest-Argelès que se situa dins Blanhac al Nòrd Oèst de Tolosa. Ofrís 4 000 plaças.

## Ligams extèrnes

* Lo site oficial de Tolosa Olimpic XIII
Galápagos (omonimia)

Topnimia
* **[[Galápagos (Guadalajara)]]**, localirat de la província de Guadalajara, Espanha.
### En Eqüator
* **[[Illas Galápagos]]**, archipèla Patrimòni Mondial de l'Umanitat;
* **[[Província de Galápagos]]**
FC Lesinhan XIII

[alt=|vinheta|Equipa de Lesinhan durant la finala del Campionat de França de rugbi a XIII [2017 a Narbona entre Limós e Lesinhan.]]
Lo **Fotbòl Club Lesinhan de las Corbièras XIII**, o los «Singlars», es un club occitan de rugbi de XIII fondat en 1903 e basat a Lesinhan de las Corbièras. Lo club foguèt uèch còps campion de França: 1961, 1963, 1978, 2008, 2009, 2010, 2011 e 2021.

Pòt comptar sus una equipa resèrva evolucionant en segonda division francesa, a saber l'Union Esportiva Ferralesa XIII.

## Ligams extèrnes

* Lo site oficial de FC Lesinhan XIII
Bryson Tiller

**Bryson Djuan Tiller**, mai conegut coma **Bryson Tiller** (Louisville, Kentucky, 2 de genièr de 1993) es un cantaire american.

## Discografia
* *Trapsoul* (2015)
* *True to Self* (2017)
Triturus

***Triturus*** es un genre d'urodelas de la familha daus Salamandridae ().
## Lista de las especias
Segon  :
* *Triturus anatolicus*(Wielstra B., 2016)
* *[[Triturus carnifex]]* (Laurenti, 1768)
* *[[Triturus cristatus]]* (Laurenti, 1768) — triton crêté
* *[[Triturus dobrogicus]]* (Kiritzescu, 1903)
* *[[Triturus ivanbureschi]]* Arntzen & Wielstra, 2013
* *[[Triturus karelinii]]* (Strauch, 1870)
* *[[Triturus macedonicus]]* (Karaman, 1922)
* *[[Triturus marmoratus]]* (Latreille, 1800) — triton marbré
* *[[Triturus pygmaeus]]* (Wolterstorff, 1905)

## Referencias
Dharius

.
**Alan Alejandro Maldonado Tamez**, mai conegut coma **Dharius**, **MC Dharius**, **El Tirano** e mai recentament **DHA** (Monterrey, Nuevo León, 24 de setembre de 1984) es un cantaire de rap mexican. 

## Discografia

* Directo Hasta Arriba (2014)
Padània

[vinheta|[Bandièra segon la Liga del Nòrd.|alt=|bordadura]]
**Padània** es lo nom donat al Nòrd de l'estat italian. Es estat definit pel geograf Angelo Mariani. 
Designa doncas lo territòri italian de lenga padana, emai de las lengas perifericas: occitan, arpitan, walser, ladin, friolan, venèt e eslovèn.

## Vejatz tanben
* Arpitània
* Linha Massa-Senigallia
* Mezzogiorno
Mirabèu

**Mirabèu** pòt èsser:

* Mirabèu, una comuna de 
* Mirabèu, una comuna de 
* Mirabèu (*Mirabeau* en francés) es una comuna del departament dels Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

#### 
* Mirabeu (*Mirabiau* en marchés ; *Mirebea* en peitavin-sentongés e *Mirebeau* en francés) es una comuna d'Anjau del departament de Viena e la region de Novela Aquitània.

*Vejatz:
* Mirabèl (omonimia)

E tanben:
* Onorat Gabrièl Riqueti de Mirabèu, comte de Mirabèu (conegut com **Mirabeau** en francés en internacionalment).
Onorat Gabrièl Riqueti de Mirabèu

**Onorat Gabrièl Riqueti**, comte de Mirabèu, tanben apelat Mirabèu, nascut lo 9 març 1749 a Bignon e mòrt lo 2 abril 1791 a Paris, es un escrivan, diplomata, jornalista e politician, figura de la Revolucion.

## Ligams extèrnes
Article de l'Enciclopèdia Catalana
Polietilèn tereftalat

Lo **polietilèn tereftalat** ò **PET** es un polimèr, de tipe poliestèr saturat, obtengut per policondensacion de l'acid tereftalic ambé l'etilèn glicòl. Brevetat en 1941, son utilizacion comerciala comencèt dins lo corrent deis ans 1950. A mai d'una aplicacion coma la fabricacion de botelhas de plastic, de cartas de crèdit, de films plastics, de materiaus medicaus (protesis) e d'enborratges de coissins.

## Liames intèrnes

* Polimèr.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
SD (rapaire)

**Sadiki Thirston**, mai conegut coma **SD** (Chicago, Illinois, 7 de novembre de 1994) es un cantaire de rap american. 

## Discografia

* Life of A Savage (2012)
* Life of A Savage 2 (2012)
* Life of A Savage 3 (2013)
* Truly Blessed (2014)
* Life of A Savage 4 (2015)
* Just The Beginning (2015)
* Pay Attention (2018)
Vocala

Una **vocala** (var. **vocau**) es un son dau lengatge que son articulacion es caracterizada per lo liure escolament dau flux d'èr expirat a travèrs lo conduch vocau.

## Liames intèrnes

* Consonanta.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Montdragon

**Montdragon** pòt èsser:

* Montdragon, una comuna de , en 
* Montdragon, una comuna de , en 

E tanben:
* Arrasate, tanben conegut coma *Mondragón* en espanhòu, es una comuna del .
Shlomo Mintz

**Shlomo Mintz** (en ebrieu : שלמה מינץ ; Moscòu, lo 30 d'octobre de 1957) qu'ei un violonista israelian.

Que vadó en Union Sovietica mès los sons pairs qu'emigrèn antà Israèl quand avèva sonque dus ans. Qu'i aprenè lo vriulon, qu'netrè dens l'Orquèstra Filarmonica d'Israel aus 11 ans, aus 16 que johuè au Carnegie Hall en qu'entrè a la Julliard School of Music aus 18.

En 1997 qu'avó l'escadença d'organizar un concèrt en Olanda dab Il Cannone, lo vriulon de Niccolò Paganini (hèit per Guarneri) qui 'u leguè a la vila de Gènoa.

Qu'ei tanben mèste, cap d'orquèstra,violista e que participa de concors e tanben deu prjècte *Vriulons entà l'Espèr* apitat peu laütier Amnon Weinstein entà restaurar e har víver vriulons ligats a las victimas judivas de la Shoah.
Gagliano

Los **Gagliano** que hon ua dinastia de laütièrs napolitans. 

Lo mei ancian conegut, Alessandro, que ho aprenedís d'Antonio Stradivari.
Maurice Rougier

**Maurice Rougier** es un laütièr provençau de Tolon naissut en 1907.

à Auribeau ( Alpes Maritimes).

Etabli à Toulon depuis 1935.Il obtient un diplôme d'honneur au concours international de La Haye

Il a fabriqué plus de 200 violons, 40 altos et 20 violoncelles.

En 1976, il s'établit au Brusc où il continuera de travailler jusqu'à sa mort en 1988.

## Liames extèrnes
* Sus Tarisio
* Un exemplar vendut sus Apollium
XIII Limosenc

vinheta|Estadi de l'Agulha a Limós
Lo **XIII Limosenc** (en francés XIII Limouxin) o los *"Grizzlies"* es un club occitan de rugbi de XIII fondat en 1951 e establit a Limós. Lo club foguèt quatre còps campion de França: 1968, 2016, 2017 e 2023.

Sas colors son negre e roge.

## Ligams extèrnes

* Lo site oficial de XIII Limosenc
Giovanni Grancino

**Giovanni Grancino**  (1637 – 1709) que ho un deus purmèrs laütièrs Milanés deus màgers, mèste de Carlo Giuseppe Testore que sa linhada perpetuè lo talhèr deus Grancino.

## [[Viòla d'amor]] Grancino deu [[Metropolitan Museum of Art]]

Viola d'Amore MET DP158070.jpg
Viola d'Amore MET DP169426.jpg
Viola d'Amore MET DP169428.jpg
Carlo Antonio Testore

**Carlo Antonio Testore** (1687 – 1765) que ho un laütièr milanés, hilh e hrair deus laütièrs Carlo Giuseppe e Paolo Antoio Testore.
Stradivarius Lady Blunt

Lo **Lady Blunt** qu'ei un vriulon d'Antonio Stradivari que pòrta lo nom d'un deus sons proprietaris, Anne Blunt, qui a despart de jogar de vriulon, qu'eslhevava chivaus. Que l'avèva crompat au gran laütièr francés Jean-Baptiste Vuillaume, qui'u adobè lo manjo (com aquò e's he entà casi tots los instruments pervienuts desempuish las tempsadas barròcas) e lo provesí deu son cordièr e de las soas cavilhas actualas.

Que cambiè successivament de prorietaris e de colleccions e, en 1971 en çò de Sotheby's, que passè lo recòrd de venta dab 84 000 liuras sterlings, puish en 2008 la Nippon Music Foundation que'u crompè per 10 milions de dollars ; que'u tornè véner totun en solidaritat dab las victimas deu terratrèm e deu tsunami au Japon en 2011.

Amassa dab lo *[[Messia (stradivarius)|Messia]]*, qu'ei un deus dus stradivarius conservats dens un estat nau, quasi pas jamei tocat.
Institut aéronautique Jean Mermoz

**Institut aéronautique Jean Mermoz** (**IAJM**) es una granda escòla francesa situada a Rungis.
IAJM, escòla creada en 1957, dins la tòca formar de pilòts de linha e de personals navegants comercials per l'industria aeronautica francesa e europèa. Fa partit de las formations d'aviacion pus presadas en França. Lo prestigi de l'escòla es internacional.

## References


## Articles connèxes
* Jean Mermoz

## Ligams extèrnes
*   Sit web oficial de l'Institut Mermoz
Racing Club Narbonés

[vinheta|RC Narbona contra [US Dacs.]]
Lo **Racing Club Narbonés** o **RC Narbona** es un club professional de rugbi de XV fondat en 1907 e basat a Narbona. Jòga al Pargue dels Espòrts e de l'Amistat (12 500 plaças). Lo club foguèt dos còps campion de França: 1936 e 1979. Jòga dempuèi 2018 dins la tresena division francesa professionala de rugbi de XV: la Federala 1. Lo club foguèt nomenat Racing Club de Narbona Mediterranèa entre 2001 e 2019. Jòga en irange e negre.  

## Ligams extèrnes

* Lo site oficial de RC Narbona
Dragons Catalans

[vinheta|Los Catalans en [2007]]
Los **Dragons Catalans** (en catalan *Dracs Catalans*) es un club professional de rugbi de XIII fondat en 2005 basat a Perpinhan dins l'Estadi Gilbert Brutus (13 000 plaças). Jògan en Super Liga anglesa.

## Ligams extèrnes

* Lo site oficial dels Dragons Catalans
Ole Bull

**Ole Bull** (Bergen, lo 5 de heurèr - Lysøen lo 17 d'agost de 1880) que ho un compositor, violonista e laütièr norvegian.

Lo son pair qu'u volè har pastor e que'u he estudiar la teologia mes desempuish maimatge qu'estufiè lo vriulon e que comencè chic a chic ua carriera de las seriosas.

Que partí après entà Alemanha, puish qu' estudiè lo dret a París en tot seguir la soa carrirera musicau pujada ad aquet punt a un hèra hat nivèu de concertista escadut. 

Qu'estudiè la laüteri dab Jean-Baptiste Vuillaume, que bastí un vriulon responent au son ideau (un pontet plat entà facilitar los acòrds de quate còrdas, e un son deus hosc) e que colleccionè vriulons deu gèncers inclusent de un Gasparo da Salò (lo son mei presat) un Guarneri del Gesù e un Antonio Stradivari (lo Stradivarius Ole Bull que pòrta son nom a maugrat que 'u s'estamava pas tan per'mor d'estar tròp clar e estiglant).

Qu'èra considerat com un virtuòse deu nivèu de Niccolò Paganini, la grana referència desempuish aquesta epòca enter lo violinistas.

Qu'èra pròche de la familha Grieg e que rescontrè atau lo futur compositor Edvar Grieg au 15 ans en bèth encoratjar que pereguesse la soa carrièra.

A la fin de sa vida qu'assagè de crear ua comunautat agricòla norvegiana aus Estats Units.

## Referència
Edvar Grieg

**Edvar Grieg** (Bergen lo 15 de junh de 1843 e lo 4 de setème de 1907)que ho un compositor e un pianista norvegian d'estil romantic.
Néstor Garnica

**Nestor Garnica** (La Banda, Província de Tucumán, 1972) qu'ei un violonista argentin.

Dab ua borsa de l'Univesidad Nacional de Tucumán que's eprfeccionè en Alemanha e en Olanda, e qu'estidiè au Conservatòri de Rotterdam. 

la resulta qu'ei ua combinason enter virtuositat academica e foclore argentin que caracterizan lo son jòc.
Stradivarius Ole Bull

Lo vriulon **Stradivarius Ole Bull** qu'ei òbra deu famós laütièr cremonés Antonio Stradivari. Que data de 1687, qu'ei ondrat d'un biais pròche deu Stradivarius deus Hellier o deus stradivarius Palatins. Que pòrta lo nom d'un deu sons purmèr proprietaris coneguts : lo compositor, violonista e laütièr norvegian Ole Bull.

Qu'ei adara proprietat de la Smithsonian Institution.

## Ligam extèrne
* Descripcion suber tarisio.com
Stradivarius Greffuhle

Lo **Stradivarius Greffuhle** qu'ei un vriulon d'Antonio Stradivari.

Que ho hèit de cap a 1709 e que pòrta lo nom d'un deu son purpèr proprietari, un aristocrata francés.

Que ho auhèrt a la Smithsonian Institution per Herbert R. Axelrod dab d'autes instruments qui amassas e constitueishen l'Axelrod quartet.

Qu'ei ondrat atau com ac son los stradivarius Ole Bull, Palatins e Hellier.

## Ligam extèrne
* Description en anglés
Gaetano e Pietro Sgarabotto

**Gaetano Sgarabotto** (Vicença, 1878 – 1959) e son hilh **Pietro Sgarabotto** (Milan, 1903 – 1990) que hon dus laütièrs italians deus màgers. Lo second qu'ensenhè la laüteria a l'Escòla de Cremona.
Copa dau Monde de la CONIFA de 2018

La **Copa dau Monde ConIFA 2018** es la tresen copa dau monde organizada per la Confederacion deis Associacions de Fotbol Independentas (ConIFA) dau 31 de mai au 10 de junh de 2018.

## Participants

Lei còlas que participan a la competicion son :
* Barawa
* Illa de Man
* Eelam Tamol
* Cascàdia
* Abcazia
* Chipre del Nòrd
* Karpatalya
* Tibet
* Padània
* Székely
* Tuvalu
* Matabelelàndia
* Panjab
* Corèa
* Armènia Otomana
* Cabilia

## Debanament

### Premier torn

#### Grop A

|}

#### Grop B

|}

#### Grop C

|}

#### Grop D

|}

### Quarts de finala

### Semifinalas

### 3-4 plaças

### Finala

### Rescòntre de classament

#### Rescòntre de plaças 1

#### Rescòntre de plaças 2

#### Rescòntre de plaças 3

## Liames intèrnes
*Copa dau Monde de la CONIFA de 2014
*Copa dau Monde de la CONIFA de 2016
*Copa dau Monde de la CONIFA de 2020
*Copa dau Monde de la CONIFA de 2022

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Museo del violino

Lo **Museo del violino**, sia **Musèu deu vriulon** (var. **Musèu del/dau/delh violon**) qu'ei un institucion cremonèsa qu'acesa e exposa ua colleccion d'instruments musicaus e mei que mei de la familha deu vriulon dab sustot instruments de mèstes laütièrs cremonès deu grans com Antonio Stradivari e Giuseppe Guarneri
Stradivarius Jules Falk

Lo **[[Stradivarius]] Jules Falk** qu'ei un vriulon òbra deu famós laütièr cremonés Antonio Stradivari de 1723.

Que ho aquesit peu Comte Ignazio Alessandro Cozio di Salabue, lo purmèr collecionaire e especialista de l'òbra de Stradivari. Dens la soa istòria que ho partenari deus violonistas Jules Falk (aqueste que'u dè lo son nom) e per ara de viktoria Mullova.

## Ligam extèrne
* Ficha sus tarisio.com
Stradivarius Cazenove-Marylebone

Lo **Stradivarius Cazenove-Marylebone** qu'ei un violoncèl d'Antonio Stradivari hèit en 1687.

Que ho proprietat de James Cazenove, membre d'ua familha de financièrs e puish deu colleccionaire Payne qui s'estava a Marylebone, un barri de Londres.

Qu'ei ondrat com ac son d'autes stradivarius : los Palatins, lo Ole Bull e lo Hellier.

En 1985 que ho aquesit per Herbert Richard Axelrod qui 'u dè a la Smithsonian Institution en 1997 dab d'autes instrument stradivarius (lo vriulon Greffuhle violin, l'alto Axelrod, lo vriulon Ole Bull qui amassas composan adara lo Axelrod Quartet.

## Ligam extèrne
* Ficha sus tarisio.com
Copa dau Monde de la CONIFA

La **Copa dau Monde de la CONIFA** es la copa dau monde organizat per lo CONIFA qu'es la federacion internacionala gropant leis equipas de fotbòl non reconegudas per la FIFA.

## Torneg masculin

## Torneg femenin

## Liames intèrnes

## Nòtas e referéncias
Stradivarius Axelrod

Lo **Stradivarius Axelrod** qu'ei un vriulon alto d'Antonio Stradivari hèit en 1695.

Qu'ei, amassa dab los stradivarius Palatins, lo Hellier, lo Ole Bull, lo Greffuhle un deus ondrats. Qu'ei sustot lo sol alto dab lo Palatin conegut com "Alto de Casaus".

La soa ondradura qu'ostenta las armas deu Reiaume de Sciclia.

Que's perdè a partir de la debuta deu sègle XIX entà tornar paréisher pas sonque en 1931 en possecion deus hrairs Hill. Herbert Richard Axelrod que la crompè en 1979 e que l'auherí a la Smithsonian Institution amassas dab tres autes Stradivarius que constitueishen atau l'Axelrod Quartet.
Calmont/Caumont/Chaumont (omonimia)

**Calmont** (var. **Caumont**, **Chaumont**) es un toponim occitan e francés.

En Occitània:
* Calmont, comuna de Lauragués;
* Calmont, comuna de Roèrgue;
* Caumont, comuna de l'Arièja;
* Caumont, comuna de Gers;
* Caumont, comuna de Gironda;
* Caumont, comuna de Tarn e Garona;
* Caumont de Durença, comuna de Vauclusa;
* Caumont de Garòna, comuna d'Òlt e Garona;
* Chaumont, comuna de las Valadas occitanas

En França:
* Caumont, comuna de l'Aisne;
* Caumont, anciana comuna de l'Aisne, uèi integrada a Vesles-et-Caumont;
* Caumont, comuna de l'Eure;
* Caumont, comuna del Pas de Calais;
* Caumont, anciana comuna de Somme, uèi integrada a Huchenneville;
* Caumont-l'Éventé, comuna delegada, inclusa dins la Comuna novèla de Caumont-sur-Aure, dins lo departament de Calvadòs;
* Caumont-sur-Orne, comuna delegada, inclusa dins la Comuna novèla du Hom, dins lo departament de Calvadòs.
Avatar (indoïsme)

Dins lo vishnoïsme, un **avatar** (अवतार, **avatâra**, en sanscrit « davalada », al sens de « davalada del cèl ») es l'incarnacion d'una divinitat sus tèrra, en responsa a un besonh del restabliment del Darma. 

Los ensenhaments d'un avatar, conprengut coma tal e pauc a pauc realizat per l'umanité, alarga sa compreneson del sens de la vida e contribuisson a son avançament sul camin de l'evolucion.

La nocion d'avatar foguèt plenament desvolopada sonque dins la mitologia tardièra, mas es ja contenguda dins los Upaniṣad. jos forma personificada, lo principi ultim, que manifestèt lo mond, s'i torna incarnar: « L'avent faiçoat, i dintra. » (*Taittirîya Upanishad*, II, 6).

Lo vishnoïsme destria diferents tipes d'avatars, Krishna i essent sol considerat coma un avatar complet de Vishnó (Purnavatara) coma principi ultim. Los autres avatars son alara descrich coma d'incarnccions parcialas o de manifestacions d'unes aspèctes del divin. La foncion primièra de l'avatar es pasmens cada còp la mèsma: restablir lo darma o la lei eternala instaurant los principis de coneissença adaptats a l'epòca ont se manifesta. Per aqueste objectiu, l'avatar es a vegada assistit de *vibhûti* o de poders especials, alara personificats jos forma de companhs que lo sostenon dins son pretzfach.

## Los avatars de Vishnó
Segon la tradicion recenta mai espandida, los avatars de Vishnó son al nombre de detz; son coneguts collectivament jol nom de *dashâvatâras* (detz avatars):
[vinheta|Estatue de [Narasimha a Bhaktapur, Nepal.]]

Lo Boda, que l'origina coma avatar es pro tardièra, remplaça dins aquesta tièra Balarama, lo fraire de Krishna. Kalki, encara per venir, s'incarnarà per acabar al Kali Yuga.

Los reis de Tailàndia son a vegada considerats coma d'avatars de Vishnó.

Lo nombre dels avatars varia segon los tèxtes: 10 dins lo *Varaha Purana*, 12 dins lo *Matsya Purana*, 22 dins lo *Garuda Purana*, 39 dins l*'Ahirbudhnya Samhita*. Pasmens declarant que « las incarnacions de Vishnó son innombrablas coma de rius giscladas d'un lac inagotable » (I, 3), lo *Bhegavata Purana* fa la tièra seguenta: 

La Shakti o Parèdra de Vishnó es Lakshmi.

## Autres avatars
Dins la mitologia, d'autres divinitats o personalitats semidivinas son a vegadas consideradas coma d'avatars, coma Hanoman (incarnacion de Shiva). Gaireben totes los indós considèran las grandas figuras religiosas de l'umanitat,coma Zoroastre, Jèsus o Maomet, coma tant d'avatars o de manifestacions del principi divin. De personalitats santas de l'indoïsme, coma Chaitania (incarnacion de Vishnó), son tanben veneradas per lors discípols coma d'avatars parcials, veire complets.
Copa d'Euròpa de la CONIFA 2015

La Copa d'Euròpa de la CONIFA 2015 es la premiera copa d'Euròpa organizada per la Confederacion deis Associacions de Fotbòl Independentas (ConIFA) dau 17 de junh au 21 de junh de 2015. Lo venceire foguèt la seleccion de Padània.

## Participants

Lei còlas que participan a la competicion son :
* Padània
* Comtat de Niça
* Illa de Man
* Alta Hungría
* Ròms 
* Székely

## Debanament
### Premier torn

#### Grop A

|}

#### Grop B

|}

#### 5-6a plaças

#### Semifinalas

#### 3-4a plaças

#### Finala

## Liames intèrnes
*Copa d'Euròpa de la CONIFA 2017
*Copa d'Euròpa de la CONIFA 2019
*Copa d'Euròpa de la CONIFA 2021

## Nòtas e referéncias
Avatar

Lo tèrme **avatar** ten son origina en Índia (del sanscrit *avatāra: *davalada*, ava-TṚ : *davalar) e signigica « davalada, incarnacion divina ».  

Dins l'indoïsme, un **[[Avatar (indoïsme)|avatar]]** es une incarnacion (jos forma d'animals, d'umans, etc.) d'un dieu, vengut sus tèrra per restablir lo darma, salvar los monds del desòrdre cosmic provocat pels enemics dels dieus (los demònis). Mai sovent los *avatars* son aquestes del dieu Vishnó, filh de la divessa Ahimsa e del dieu Darma. 

Lo bodisme tibetan (branca del bodisme vajraiana) utiliza tanben aqueste tèrme: per exemple, lo dalai-lama, papa de l'escòla gelog es considerat coma un avatar d'Avalokiteshvara. 

Dempuèi la fin del del sègle XX, lo tèrme **avatar** s'utiliza tanben al sens figurat de metamorfòsi, transformacion d’un objècte o d’un individú.

## Cinèma

* *[[Avatar (film, 2009)]]*, film american de James Cameron sortit en decembre de 2009.
* *Avatar*, film japonés de Atsushi Wada sortit en 2011.

## Informatica

* Un avatar es un personatge representant un utilisaire sus Internet e dins los videojòc. A l’origina, s'agís de l'incarnacion numerica d’un individú dins lo mond virtual d'un jòc en linha. Per extension aqueste tèrme arribèt dins los forums de discussions puèi dins lo lengatge corrent, designa alara lo pseudonim utilizat suls sites internet e los rets socials.

## Religion
Dins la mitologia indóa, un *[[Avatar (indoïsme)|avatar]]* designa entre autre caduna de las detz incarnacions de Vishnó.

D'autres dieus que Vishnó an tanben d'avatars: Arjuna l'eròi de la Bhagavad Gita es un avatar d'Indra; Shankaracharya es considerat coma un avatar de Shiva. 

Segon Sri Aurobindo, lo ròtle d'un avatar es « favorizar l'evolucion terrèstra, subretot dobrissent la dralha cap a una consciéncia superiora per l'umanitat. ». Aqueste considèra tanben Jèsus Crist coma un avatar.

## Nòtas e referéncias
Yad va-Shem

**Yad va-Shem** (יד ושם en ebrèu, literaument ) qu'ei un memoriau israelian situat a Jerusalèm, construsit en omatge a las victimas de la Shoah, aus judius qui an pelejat contra lo nazisme e aus non judius qui an emparat las loas victimas. Que jòga tanben ròtle d'arquius. 

En Occitània, la vila auvernhata deu Chambon qu'arrecebè tot sancèr lo títol de *Just au miei de las nacions* per aver sauvat milèrs de judius.

## Galeria

Yad Vashem View.jpg|Vista aeriana deu memoriau
ISR-2015-Jerusalem-Yad Vashem-Wagon monument 01.jpg|Vagon de la Deutsche Reichsbahn muishat a Yad va-Shem
Eternal Flame and Concentration Camp Victims Memorial.jpg|Es·hlama eternau
Yad Vashem entrance.jpg|Musèu
Hall of Names.jpg|Sala deus noms
PikiWiki Israel 12503 childrens memorial at yad vashem.jpg|Monument aus mainatges
Jerusalem -Yad Vashem (Museu do Holocausto) P1080588 (5149839174).jpg|Pialar de l'eroïsme
YadVashem_Valley_of_the_Communities_002.jpg|La Vath de las Comunautats, monument a las comunautats judivas desruidas pendent la Dusau guèrra mondiau


## Ligams extèrnes
*Site oficiau
Violins of hope

**Violins of hope** (*Vriulons/Violons de l'espèr*) qu'ei un projècte gavidat per lo laütièr Amnon Weinstein e lo violonista Shlomo Mintz entà amassar e reviscolar e har audir vriulons e instruments tanhents ligats a l'Olocaust. 

Chic a chic, au briu de la annadas ua sheishantea que's son apielats e que contitueishen lo còr d'un orquèstra dab laquau Mintz a dat concèrt e qui's passèja capvath lo mòn.

Quauques vriulons que vienen deus orquèstras d'Auschwitz e de Birkenau. Un qu'ei òbra d'un laütièr mort en deportacion. Mantun que son vriulons ondrats destèlas de David (atau, entà un musician "ortodoxe" qu'en hasèva un objècte religiós e deishava ignorar la veda religiosa sus la musica). La màger part qu'arriba dab la soa istòria, com lo vriulon de la familha Hecht qui ho acessat per ua vesina a la demanda de sa proprietària e conservat per la soa familha per'mor cap eretèr èra estat esparnhat.

Deu son costat Yad va-Shem que conserva tanben vriulons ; un d'eth qu'èra d'un mainatge chafrat "Motele Shlein" qui avèva juntat la resistència après que sons pair e sa sòrre e hossen estats aucits. E mission de reconeishença que jogava son vriulon tan plan que los quites sordats nazis que l'empleguèn entà eths e eth, que las se virè entà har petat l'establiment on e s'amassavan e on podèva anar e entrar dab lo son estug.

## Sites
*  [Site de Violins of hope a [Cleveland] ]

## Honts
* Grymes, James A. *Violins of Hope*. Harper Perennial : 2014.
## Reference
Museo degli strumenti musicali (Milan)

Lo **Museo degli strumenti musicali** de Milan que s'estar dens lo Castèth Sforzesco e qu'ostenta ua colleccion d'instrument de musica europèus anant deu sègle XVau entau sègle XXau e quauques instruments d'Africas, d'Austràlia e de China e Japon.

## Istòria
Lo musèu que's fondè en 1953 dab la colleccion de Natale Gallini (1891 - 1983) e ques anat pravant chic a chic desempuish dab mantuas donacions.

## Colleccions
Dens la *Sala della Balla* que son amassats intruments de clavièrs. Puish, lo musèu qu compta dab veirinas d'instruments non europèus, inatruments de còrdas puntejadas : guitarras ancianas, laüts, guitarra-mandolina, mandolinas (dab mandolinas milanèsas de segur), instruments de còrdas hregadas (en particular un alto de Giovanni Grancino e un vriulon d'Andrea Guarneri)

## Galeria

Image gallery (2).jpg|Sala della Balla
Virginale poligonale in Castello Sforzesco.jpg|Virginau
Pianoforte a giraffa - Vienna - XIX secolo - Museo degli strumenti musicali del castello sforzesco - Milano.jpg|Piano girafa
Image gallery (5).jpg|Instruments non europèus
Museo strumenti musicali milano.JPG|Instruments de còrdas hregadas
Image gallery (4).jpg|Instruments de còrdas hrefadas e arpa tripla
2320 - Milano - Museo d'arti applicate - Pochettes - Foto Giovanni Dall'Orto, 30 Oct. 2008.jpg|Pochetas
Chitarre a sei corde del XVIII e XIX secolo.jpg|Guitarras
CHITARRA (A SEI CORDE) CON DUE MANDOLINI NAPOLETANI, Innocente Rottola, Milano 1906, Castello Sforzesco.jpg|Guitarra mandolina
CHITARRA-ARPA (A DODICI CORDE); Severino Riva, Milano 1911, Castello Sforzesco.jpg|Guitarra-arpa
Collezione Monzino - chitarre.jpg|Guitarras
Mandola Marino.jpg|Mandòla
Museo degli strumenti musicali di milano - copia di corni naturali - vienna 1712.JPG|Instruments de coire : Trompaa e sèrp (guitarras ancianas au second plan)
Synthesizer at Studio di Fonologia Musicale RAI di Milano.jpg|Sintetizaire
Espaci (omonimia)

**Espaci** es un nom comun o mai rarament un nom propre que pòt se referir a:

* espaci, en filosofia, amb lo temps, un concèpte màger de la metafisica;
* espaci, una nocion generala relativa a las espandidas, abstrachas o concrètas; 
** espaci, en cosmologia, la partida de l’Univèrs al delà de l’atmosfèra;
*** sciéncia espaciala;
*** industria espaciala
*** iperespaci; designa un espaci euclidian de dimension superiora a 3, veire un multivèrs
**** per extension iperespaci (transpòrt), un mejan de transòrt fictiu;
** espaci tipografic; la partida blanca entre los mots
** espaci vectorial; en matematicas es una estructura algebraica formada d'un ensems de vectors
** espaci, en sciéncias socialas, lo territòri estudiat per la geografia;
** Un espaci natural es un espaci caracterizat per un o mai d'un ecosistema

* *[[Espaci nòu]]* es un roman de Pèire Pessamessa;
Equipa de la Comtat de Niça de fotbòl

L**'equipa de la Comtat de Niça de fotbòl** es una còla de fotbòl que representa Niça. Per èstre seleccionat dins aquela còla, cal que lo jogaire sàpia parlar lo niçard. Coma la Comtat de Niça es pas reconeguda coma una nacion per la FIFA o per l'UEFA, l'equipa de la Comtat de Niça de fotbòl pòt pas jogar la copa del mond o lo campionat d'Euròpa. La Federacion faguèt partida de la CONIFA.

Lo primièra partida de la seleccion foguèt en 2014 contra Illa de Man.

De notar qu'existisson tanben una equipa de Provença e una d'Occitània.

Participacions a de competicions internacionalas:

## Copa del mond

## [[Copa d'Euròpa de la CONIFA]]

## Rescòntre

## References

## Ligams extèrnes

* Sit oficial de l'Associacion Countea de Nissa de Fotbòl
* Pagina sus Facebook
* Presentacion per la ConIFA
Sant Cristòu

**Sant Cristòu** pòt èsser:

* Sant Cristòu, una comuna d'
* Sant Cristòu, una comuna de 
* Sant Cristòu d'Alèir, una comuna del  en el departament d'
* Sant Cristòu (Borbonés), una comuna del  en el departament d'
Anita Lasker-Wallfisch

**Anita Lasker-Wallfisch** qu'ei ua violoncelista suberviventa judiva deus crimes genocidaris de l'Olocaust e en partida per'mor d'estar estada membre de l'Orquèstra Femenin d'Auschwitz.

En 2018 que prononciè un discors au Busdestag a l'escadença de la conmemoriacio deu 73au aniversari de la liberacion deu camp d'Auschwitz.

Qu'ei la mair deu violoncelista Raphael Wallfisch.
Guarneri Vieuxtemps

Lo **Guarneri Vieuxtemps** qu'ei un vriulon òbra deu mèste cremonès Giuseppe Guarneri qui 'u he de cap a 1741.

Que porta lo nom deu violonista Henri Vieuxtemps qui 'u possedí, atau tanben com  Yehudi Menuhin, Itzhak Perlman e Pinchas Zukerman.

En 2012 que ho aquesit per un crompaire anonime en bèth copar lo recòrd jà trecat peu Stradivarius Lady Blunt e aquetse que iu prestè per la vida sancera a la violonista Anne Akiko Meyers dant atau ad aqueste, un deus vriulons deus ancians mèste cremonès los gèncers e miélhers conservat, ua vida activa.
Cosmòs

[vinheta|206x206px|Lo cosmòs antic e medieval segon la ''Cosmographia'' de Petrus Apianus (Antwerp, [1539).]]

## Univèrs

* Lo Cosmòs pòt designar l'Univèrs.
* Pels filosòfs Grècs, lo tèrme κόσμος (« mond ordonat » en grèc) es un mond claus qu'a un òrdre (per oposicion al caòs). Atal per Socrates:

## Botanica

* Los cosmòs son de plantas del genre *Cosmos*.
Stradivarius Lipinski

Lo **Stradivarius ** qu'ei un vriulon hèit peu laütièr Antonio Stradivari e qui deu lo son nom a Karol Józef Lipiński qui e'n ho propietari. Que ho sustot lo vriulon deu compositor Giuseppe Tartini.

Que passè de mans en mans, per Cuba e puish lo Wisconsin on a la fin deu sègle XX e ho prestat a Frank Almond, purmèr vriulon deu *Milwaukee Symphony Orchestra*. Aqueste que ho atacat e miaçat dab un pistolet e la vriulon que ho panat e crubat per la polícia quauques mès après.
Karol Józef Lipiński

**Karol Józef Lipiński ** (Radzyń Podlaski, lo 30 d'octobre de 1790 – Lviv, alvètz *Lwów*, lo 16 de decème de 1861) que ho un compositor, cap d'orquèstra e mei que mei violonista virtuòse polonès. 

Que rescontrè Niccolò Paganini e ambs hon au còp amics e rivaus.

Que ho possessor deu vriulon de Giuseppe Tartini que 'u dè lo son nom : lo Stradivarius Lipinski
Sant Savornin

**Sant Savornin** pòt èsser:

* Sant Savornin, una comuna de 
* Sant Savornin d'Ate, una comuna de 
* Sant Savornin d'Avinhon, una comuna de
Arpa Estense

L**'[[Arpa]] Estense** (literalament «arpa d'Este») es un instrument òbra del laütièr Giovanni Battista Giacometti, realizada jos requèsta del duc Alfonso II d'Este en 1581. En l'actualitat, es conservada dins la Galleria Estense, a Modena. 

## Ligams extèrnes
Arpa Estense, Beni Culturali
Laura Peperara

**Laura Peperara** o **Peverara** (Màntoa, 1550 - 4 de genèr de 1601) que ho ua arpista, ua dançaire e ua cantaira membra deu Concerto delle donne a Ferrara.

Entàd èra, lo Duc Alfonso II d'Este que comandè l'Arpa Estense que demora tostemspd dens la Galeria Estense.
Galleria Estense

La **Galleria Estense** (*galera Entense* en occitan) qu'ei un musèu d'art sitaut a Modena constituit dab las colleccions de l'Ostau d'Este qui gavidè la ciutat per sègles (enter 1288 e (1796).

Qu'amassa ua grana colleccion de pinturas e d'esculpturas e tanben quauques instruments de musica deu pretigiós e objècte cotidian de prestigi.

## Instruments

Cerchia di giovan battista giacomelli, arpa doppia, 1581, decorata nel 1587-88, con fregio del 1588-93, 01.jpg|Arpa Estense
Domenico galli e liutaio ignoto, violino, 1687, 01.jpg|Vriulon cara
Domenico galli e liutaio ignoto, violino, 1687, 02.jpg|Vriulon hons
Domenico galli e liutaio ignoto, violoncello, 1691, 01.jpg|Violoncèl cara
Domenico galli e liutaio ignoto, violoncello, 1691, 02.jpg|Violoncèl hons
Girolamo amati, viola, 1625 ca.jpg|Vriulon alto de Girolamo Amati
Longamai

**Longamai** foguèt lo pseudonim d’**Alain Morcheoine** (Vichèi, 22 de junh de 1944-octobre de 2025) e tanben d’un grop de folk psiquedelic que cantèt sonque en occitan.

## Discographie

* *A capitat*, 45 tours Ventadorn/IEO, 1971.
* *La fèsta a Malgovèrn*, 33 tours Ventadorn , 1976.

## Referéncias
Stradivarius Ròda

Lo **[[Stradivarius]] Ròda** qu'ei un vriulon deu laütièr cremonés Antonio Stradivari hèit en 1722.

Que deu lo son nom au compositor, violonista e pedagògue bordalés Pèir Ròda (*Pierre Rode* en francés) un deus màgers tahents de l'escòla francesa deu vriulon.

A dia de uei que pertanh a la *[[Maggini Foundation]]* qui'u prestè au violonista cazac Erzhan Kulibaev.

Segon Tarisio Auctions que ho deu marqués Vincenzo Carbonelli dinc a 1740, puish, aquesta annada que passè per las mans deu comte  Pomponio Spilimbergo ; après lo laütièr francés Nicolas Lupot que l'agó e que ho aquesit per Ròda. En 1836 que passè au duc d'Olbreuse, puish M. Norès, Gand & Bernardel Frères, e que ho de Charles Lamoureux dinc a 1890 e a partir d'aquí que ho venut e tornat véner peu biais de W. E. Hill & Sons a mantuns crompaires. 

## Ligams extèrnes
* [Erzhan Kulibaev interpretant lo [Concerto per vriulon de Chaikovskii]]
* Ficha sus tarisio.com
La Nòvia (musica)

**La Nòvia** es un collectiu occitan e una marca de difusion de musica basat al Puèi de Velai. Aquel mitan es un espaci de reflexion e d'experimentacion entre las musicas tradicionalas e d'avantgardas.

## Los Grops e Los Musicians

* In C
* Flux
* Toad
* Frêne
* Faune
* Jéricho
* La Cleda
* Violoneuses
* Le Verdouble
* La Baracande
* Yann Gourdon
* Perrine Bourel
* Guilhem Lacroux
* Duo Puechgourdon
* Duo Gourdon/Mauchand
* Puech Gourdon Brémaud 

## Ligams extèrnes

* Lo site oficial de La Nòvia
Gama

**Gama** es una vila del Districte Federal del Brasil. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2012. Sa superfícia totala es 276,30 km².

Catetinho, la primièra residéncia oficiala del president Kubitschek a son arribada a Brasilia, es sul territòri de Gama.
Liga dau Sud

vinheta|150x150px|Ancian logo de la Liga.|alt=
La **Liga dau Sud** (oficialament en francés *Ligue du Sud*) es un partit politic francés d'extrèma drecha fondat par Jacques Bompard en 2010 ambé qualques ancians membres dau Front Nacionau. Es localizat en Provença-Aups-Còsta d'Azur, en particular dins lo nòrd de Vauclusa. Sei politics son regionalistas e xenofòbs coma la Liga dau Nòrd en Itàlia septentrionala.

Son objectiu politic declarat es la sauvagarda deis interèsses provençaus. Aquel darrièr a per objectiu de protegir la cultura provençala e de luchar contra l'especulacion immobiliària qu'afècta la region per tal de promòure lo drech de viure en çò d'eles. Tanben, la Liga aderís a la teoria dau complòt d'extrèma drecha dau « grand remplaçament » e lei posicions socialas ultraconservatritz tocant au maridatge omosexual e l'avortament.

Sa devisa es « Bon sens - Tradicion - Enrasigament ».

## Vejatz tanben

*Liga dau Miègjorn

##### Liames extèrnes

* Site oficiau
Partit dels Trabalhadors de Curdistan

[vinheta|[Bandièra del PKK.]]
Lo **Partit dels Trabalhadors de Curdistan** (en curd *Partiya Karkerên Kurdistan*, abreujat **PKK**) es una organizacion armada luchant per l'independéncia de Curdistan, designada coma terrorista per l'Estat turc e sos aliats. Lo PKK es actiu en Turquia e Siria. Siguèt fondat en 1974 coma una organizacion Marxista-Leninista, uèi seguís una linha mai libertària enfluençada per l'anarquista american Murray Bookchin. Son cap principau Abdullah Öcalan es detengut dins una preson turca dempuèi 1999.

## Vejatz tanben
* Union de las Comunitats Curdas
* Partit de l'Union Democratica‎
Liga del Miègjorn

[vinheta|[Drapèl utilizat per la liga.]]
La **Liga del Miègjorn** (oficalament en francés *Ligue du Midi*) es un gropuscul regionalista d'extrèma drecha identitari fondat per Richard Roudier en 2011. Lo sèti es a Sent Julian de la Nau. Sos critics los encusan de violéncia e racisme.

## Istorialament
Una autra *Ligue du Midi*, comitat republican d'esquèrra, foguèt fondada a Marselha en 1870.

## Vejatz tanben

*Liga del Sud
*Niça Rebela

#### Ligams extèrnes

* Site oficial

##### Referéncias
Ulhart

**Ulhart** es un grop de black metal pirenenc que cantèt en occitan.  Dins la mitologia pirenenca *ulhart* es lo ciclòp.