Esoterisme

**Esoterisme** (del grèc ἐσώτερος [API /e'jos:teros/]: «de dins, interior, intim») es un tèrme generic utlizat per far referéncia a l'ensemble de la coneissenças, doctrinas, d'ensenhaments, practicas, rites, tecnicas o de tradicions d'un corrent sectari que son secrèts, incomprensibles o de mal accès e que se transmeton unicament a una minoritat causida nomenada los iniciats, e que son pas coneguts pels profans.

Per extension, l**esoterisme'' fa referéncia a tota doctrina que requerís un cèrt gra d'iniciacion per l'estudiar dins totala prigondor. Al contrari, la coneissença exoterica es aisidament accessibla pel public comun e se transmet liurament.

== Terminologia ==
[[Antoine Faivre]], dins son estudi sus l'esoterisme, ''Espiritualitat dels movements esoterics modèrnes'', soslinha qu'abans lo [[sègle XIX]] existissiá pas un tèrme que podava classificar e reünir en un sol mot los diferents corrents e practicas esotericas. L'expression existissiá pas que coma adjectiu: esoteric (έσωτερικoς), «de dins, intèrne» e mai tard foguèt fabregat lo nom ''esoterisme'' per notar la qualitat de ''esoteric''.

== Istòria ==
dins l'[[Antiquitat]], unas escòlas cultivaban, al costat d'una doctrina accessibla a totes, d'autras doctrinas amagas, reservadas als iniciats. Dins unas [[Cultura|culturas]] lo saber èra gardat gelosament per de castas de prèires e unas coneissenças èran lo patrimòni de cercles restringidos. Lo problèma de sa transmission dins l'istòria a donat luòc a de tradicions parcialas o fondadas sus de contèxtes desligats de sas tòcas primièras.

L''<nowiki/>'esoterica'' èra una de las formas que la [[Grècia antica]] administrava l'ensenhament, que podiá èsser recebuda pas que dins de las escòlas, e que que se se detinava al public seriá espandida a vent 

Los discipols de [[Pitagòras]] se seriá dividit en exoterics e esoterics: los primièrs èran de simples aspirants sens investiduras, los segonds èran entièrament iniciats en la doctrina reala del mèstre. 

Per [[Platon]] e [[Aristòtel]], los caractèrs exoterics o esoterios s'aplican pas qu'a las doctrinas. Auriá existit per Platon una dobla filosofia: una accessibla a totes, expausada dins los sieus [[Dialògs de Platon|dialògs]], e d'autra mai tecnica, reservada sonque als iniciats. Aristòtel dividís sas òbras en esotericas o acroamaticas, e exotericas. Los comentators admeton qu'aquela distincion se basa pas sus las questions ni dins la sas solucions, mas jos la forma e los procediments d'exposicion. Dins las òbras exotericas se donan pas que los arguments mai clares e per las esotericas se resèrvan los mai escurs e decisius. 

Seriá semblable, doncas, als actuals e metodics d'estudis [[Sciéncia|scientifics]] de las academias al respècte de las divulgacions qu'una disciplinas pòdon far. L'idèa d'una doctrina misteriosa reservada als iniciats s'obsèrva dins fòrça societats coma lo movement [[Ròsa-crotz]] o la [[Francmaçoneria|Francmasoneria]].

Segon [[René Guénon]], totas las religions possedisson un nuclèu esoterico, que per sa complexitat simbolica, demòra amagat per la majoritat dels cresents, e lo significat vertadièr dels rituals [[Religions|religioses]] seriá sonque comprés pels iniciats.

Lo desir d'una sintèsi de totes los sabers de l'umanitat, motivèt de doctrinas [[Sincretisme|sincreticas]], coma la [[sinarquia]] de [[Alexandre Saint-Yves d'Alveydre|Saint-Yves d'Alveydre]] e la [[teosofia]] de [[Blavatsky|Helena P. Blavatsky]], ensejant d'acampar e unificar las tradicions de totas las culturas e de totes los temps.

== Caracteristicas de l'esoterisme ==
* **Disciplina de l'arcan o secrèt.** Coneissença restrencha a de grops o de societats, e lo jurament a lo divulgar pas. Segon René Guénon, aquò a causa de la quita imposibilitat de transmetre aquel "secrèt" se trobar al delà del lengatge uman.
* **Transmission.** La forma mai generala de transmission de la coneissença secrèta es de mèstre a discípol per tradicion orala. Implica autenticitat, legitimitat de la coneissença e que la transmission siá per una cadena coneguda fins a un personatge istoric reconegut.
* **Correspondéncia.** Totes los elements de l'Univèrs son ligats entre se per de ligams vertadièr o [[Simbòl|simbolics]] que recebon lo nom de correspondéncias, e se son pas evidents, demandan a èsser deschifrats. L'axiòma ermetic de la ''correspondéncia'': ''"çò qu'es es al naut es coma çò qu'es al bas; çò qu'es al bas es coma çò qu'es al naut" ''evòca aquel principi. Lo ''Microcòsme'' manten relacion amb lo ''Macrocòsme.'' La natura visibla se liga a l'invisibla.
* **Natura.*' La Natura ocupa un luòc essencial e sagrat dins lo Cosmòs. Viu dins totas sas partidas e en aquels vida se fonda sus la [[Magia]].

== Esoterisme e sciéncia ==
La [[Sciéncia|sciéncia modèrna]] es l'ensemble de las [[Coneissença|coneissenças]] obtengudas mejans l'observacion, lo rasonament e l'experimentacion, amb per basa lo [[Metòde scientific|metòde scientific.]] Dins l'Antiquitat, pasmens, lo tèrme sciéncia (del [[latin]] *scientia* 'coneissença, fach de saber quicòm') aviá una sens diferent, e se fasiá referéncia tanben a un saber esoteric. Una partida d'aquela coneissença esoterica seriá lo produch de l'esperit transcendental o d'una intuicion intellectuala.

[[René Guénon]], dins son òbra *La crisi del mond modèrn* fa una fòrta critica a las sciéncias modèrnas que, al diferent del saber esoteric, aurián caiguda dins una mena de clòsc vuèg o exoterismo que se limita sonqu'a l'estudi dels fenomèns mas desconeis çò que el nomena la vertat trascendente.



E mai se per las sciéncias modèrnas lo tèrme *esoteric* a sovent un caractèr pejoratiu, es pas mens cèrt que unas sciéncias se desvolopèron dempuèi d'òbras de "practicas tradicionalas". Atal, la [[Quimia|quimica]] a deu una partida de son desvolopament a la practica de la [[alquimia]], e l'[[astronomia]] foguèt al començament en ligam a la practica de l'[[astrologia]].

[[Ouspensky]], en [[1911]], classifiquèt las manifestacions sobrenaturalas en [[magia]] e misticisme. La primièra la ligava a l'accion e la segonda amb lo sentiment. Ouspensky comparava lo metòde psicologic amb lo metòde esoterico a l'aquisicion de coneissença; considerava que la ment psicologica pòt veire las limitas de l'esperit logic amb lo poder de destriar entre diferents nivèls de pensada e comprene lo fach que las percepcions cambian segon las facultats e proprietats de l'aparelh perceptor; lo metòde esoteric en mai totjorn connècta las partidas amb lo tot.

Pel mèstre tibetan [[Djwhal Khul]], l'esoterisme es l'entrainament per obténer la capacitat d'agir liurament dins lo mond dels senses, implica comprene la relacion qu'existís entre fòrças e energias.

== Corrents esoterics ==
Existisson fòrça expressions esperitalas que pòdon èsser classificadas dins l'esoterisme a causa de sas caracteristicas. [[Eduardo Schure]], dins son òbra *Los grands iniciats*, identifica dos grandes corrents o de raices culturalas que ne derivarián totas las mitologias e religions, arts, sciéncias e filosofias de l'istòria: los corrents [[Lengas semiticas|semitica]] e [[Indoeuropèus|arian.]] La primièra auriá per origina [[Moïses]] en [[Egipte]], e la segonda, [[Rama (dieu indian)|Rama]] en [[Índia]].

=== Corrents esoterics orientals ===
* [[cabala]]
* [[Sofisme (islam)|sufismo]]
* [[tantra]]
* [[Taoïsme|taoïsmo]]
* [[Vajrayāna|vajrayana]]
* [[iòga]]

=== Corrents esotérics occidentals ===
L'escòla de [[Pitagòras|Pitegòras]] e la dels [[Neoplatonisme|neoplatonicians]] contunhan la tradicion en [[Grècia antica|Grècia]]. Se sap que Pitagòras aqueriguèt una partida de son saber en l'Índia, e que [[Platon]] estudièt e foguèt iniciat dins las escòlas d'Egipte. Mai recentament, unas idèas de plan reson sankhyas e [[Bodisme|bodistas]] jògan un ròtle preponderant dins la pensada gnostica.
* [[antroposofia]]
* [[Francmaçoneria|francmasoneria]]
* [[gnosticisme]] 
* [[ermetisme]]
* [[martinisme]]
* [[orfisme]] o sistèma orfic
* [[Escòla pitagoriciana|pitagorisme]]
* [[Ròsa-crotz|ròsa-croces]]
* [[teosofia]]
* [[Thelema]]




== Vejatz tanben ==

== Referéncias ==


=== Bibliografia ===
* Jean-Paul Corsetti, *Istòria del esoterismo e de las sciéncias amagas* (1992), Buenos Aires: Larousse Argentina, 1993, 302 págs.[http://arcalucis.netfirms.com/FL588.htm] 
* Antoine Faivre, *Lo esoterismo dins lo sègle XVIII* (1973), Madrid: EDAF, 1976, 230 págs.
* *Esoterismo En l'Espanha del sègle d'aur*, Barcelona: d'Edicions Obelisco, revista « La Pòrta », 1990, 136 págs. (Dulcinea Del Toboso, La Cauva de Montesinos, Góngora, [[Francisco de Quevedo|Quevedo]], [[Ramon Llull|Ramón Llull]], Juan de Herrera...)
* Antoine Faivre E Jacob Needleman (comps.), *Espiritualidad Dels movements esotéricos modèrns* (1992), Barcelona : Paidós, « Orientalia », 2000, 548 págs.[http://books.google.fr/books?id=CU-NLc7h9s8C&printsec=frontcover&dq=%27%27Espiritualidad+de+los+movimientos+esot%C3%A9ricos+modernos%27%27,&source=bl&ots=rnVFvbbb_4&sig=y_LZVy75mvmZt7QtyU30dlNuDTI&hl=fr&ei=9qY-TZSSL5HA8QOWlLDHCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q&f=false] 
* René Guénon, *Apercepciones Sobre l'iniciacion* (1946), Madrid: Editorial Sanz e de Tors, colleccion “Ignitus”, 2006, 398 págs.[https://web.archive.org/web/20121027110738/http://eruizf.com/masonico/masonico06.html] 
* Carlos Alberto Moreyra, *Esoterismo religiós del sègle d'aur espanhòl*, Córdoba, 1965, 67 págs.
* Pedro A. Quiñones Vesperinas, *Entratge a l'estudi del esoterismo*, Buenos Aires: Kier, 1980, 476 págs.
* Pierre A. Riffard, *Diccionari del esoterismo* (1983), Madrid: Aliança editoriala, “Lo libre de pòcha”, n° 1237, 1987, 449 págs.
* Pierre A. Riffard, Qué es lo esoterismo?: Las doctrinas metafísicas e los sieus maximals exponentes en l'istòria (1990), Mexic: Editorial Diana, 2001, 446 págs.
* Édouard Schuré, Los Grandes Iniciats: Branca, Krishna, Hermes, Moises, Orfeo, Pitagoras, Platón, Jesús, Zoroastro, Buda (1889), Madrid: Editorial Dilèma-Manakal, 2001, 404 págs.[https://web.archive.org/web/20160314083130/http://upasika.com/docs/teosofia%20varios/schure%20edouard%20-%20los%20grandes%20iniciados.pdf] 
* Jean Servier (dir.), *Diccionari critic de esoterismo'' (1998), Madrid : Akal d'Edicions, 2006, 2 vo1úmes, 1728 págs.