open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Speculum al foder

***Speculum al foder*** es un libre medieval en catalan, d'autor anonim, que se pòt tradusir per *Manual del fotre* e preten èsser un tractat sus las bonas manièras sexualas. Dins lo genre didactic dels tractats, es un tèxte de vulgarizacion sus la seduccion, las practicas sexualas e l'igièna. S'agís del primièr manual erotic europèu. Existís doas copias manuscritas, una d'elas parciala, del sègle xv se trapa a la Bibliotèca Nacionala de Madrid.

## Istòria
La part màger del *Speculum al foder* es una traduccion del tractat en latin: *Liber minor de coitu*, basat sus *Liber de coitu* que foguèt redigit en latin al sègle XII per Constantin l'African, lo qual se basa en d'autres libres arabs, los quals an coma origina alunhada lo Kamasutra indian.

## Contengut
Lo libre *Speculum al foder* part de la concepcion galenica que descriu sièis causas non naturalas que permeton manténer la santat: lo manjar e lo beure, la vigilança e lo sòm, l'exercici e lo repaus, los rempliments e las evacuacions (entre elas l'ejaculacion), l'aire que nos environa, e las passions de l'arma. Es a dire, l'enamorament provòca de malautiás, mas l'acte sexual es sanitós.

Lo contengut original de l'òbra compren un manual de psicologia femenina per la seduccion e un catalòg de posturas sexualas. Se menciona tanben una aisina, lo godomassí. S'explican tanben de processes per sintetisar de remèdis e afrodisiacs, coma per exemple la *medecina per dreçar la verga*, que se detalha la recèpta del lach merengat.

## Referéncias



## Bibliografia
* *[http://www.edicionsvitella.com/entrada/detall.php?id=9&ll=cat Speculum Al foder]*, edicion a la carga d'Anna Alberni, Edicions Vitel·la, Bellcaire d'Empordan, 2007, ISBN 978-84-935295-7-4
* Kamasutra Catalan, traduccion / adaptacion al catalan modèrn del tèxt medieval catalan Speculum al foder, edicion a la carga de Patrick Gifreu, Colomna Edicions, Barcelona, 2001, ISBN 978-84-664-0077-0

## Ligams extèrnes
* Aquela autra Edat mejana: Speculum al foder, l'importància del sèxe
*  L'edicion en letra gotica de la Speculum al foder (1917)
* «"Speculum Al foder" lo Kamasutra a la catalana». *Ressenya Sus la publicacion de la Speculum al foder.*   eroscatala.Cossí, 22/11/2007. [Consulta: en 10 febrièr 2011].
Time (revista)

right|325x325px|Time
La revista ***Time*** es un magazin d'actualitat estatunian de grand resson internacional, amb sas divèrsas edicions localas. Se publica dempuèi 1923. Lo sieu jornalisme de vulgarizacion se caracteriza per de frasas cortas e un portada percutanta, ont s'expausa un personatge o un tèma. Aparéisser sus aquela portada es considerat coma un signe de notorietat. 

Time causís cada an las 100 personas mai influentas de la planeta. Las nomacions venguèron una tradicion als EUA. La persona qu'apareguèt mai de còps dins lista es Oprah Winfrey. Las autras personalitats marcantas son: George Walker Bush, Bill Gates, Hu Jintao o Steve Jobs, entre autras. En 1998 faguèron un recuèlh de las 100 personas mai celèbras del sègle XX dins l'article *Time 100: The Most Important People of the Century*
2 Baruc

L**'Apocalipsi siriaca de Baruc** o **2 Baruc** es un apocrif de l'Ancian Testament atribuit a Baruc ('secretari' de Jeremias pendent l'exili de Babilònia au segle VI avC), datable a la fin dau segle I, aprep la destruccion dau Temple de Jerusalem en 70. 'Queste libre es pas considerat coma canonic per los judius ni per la majoritat de las egleisas crestianas. Present dins la *Pešiṭta*, fai partida dau canon de l'Egleisa siriaca ortodòxa. Es divisat en 87 chapítols. L'apocalipsi pròpriament dicha ocupa los 77 prumiers chapítols. Los chapítols 78-87 son coneguts coma la "Letra de Baruc a las nòu tribús e mieja".
3 Baruc

L**'Apocalipsi grèga de Baruc** o **3 Baruc** qu'ei un apocrif de l'Ancian Testament atribuit a Baruc ('secretari' de Jeremias pendent l'exili de Babilònia au sègle VI abC), escriut versemblablament enter 130 e la debuta deu sègle III. Aqueth libe n'ei pas considerat com canonic peus judius ni per nada glèisa crestiana. Qu'ei preservat dens quauques manuscrits grècs e eslavons.
Prima de Praga

Pendent la Guèrra Freja, la **Prima de Praga**  (en chèc: *Pražské jaro*) foguèt un periòde d'assag de liberalizacion politica en Checoslovaquia que se debanèt entre lo 5 de genièr de 1968 e lo 20 d'agost d'aquel meteis an, quand lo país èra ocupat per l'URSS, e los sieus aliats del Pacte de Varsòvia (levat Romania).

## Debanament
Los chècs e los eslovacs mostravan de signes creissents d'independéncia jos la direccion d'Alexander Dubček. Las reformas politicas de Dubček en Checoslovaquia, las volián coma un  "Socialisme de cara umana", representava pas una destruccion completa del regim ancian, coma se passèt en Ongria en 1956.. Cossí que siá, aquò èra vist pels caps sovietics coma una menaça de la lor egemonia suls autres estats de l’Euròpa de l'Èst dins lo domèni de la Tresena Internacionala (Comunista Internacionala).

La politica de l'URSS per constrénher los govèrns d'estil sovietic dels sieus estats satellits, fasent servir la fòrça militara se ne caliá, èra coneguda coma la Doctrina Brejnev, nomenada aital en onor del dirigent sovietic Leonid Brezhnev, que foguèt lo primièr de la declarar publicament, e mai se se practicava ja dempuèi lo temps d'Stalin. Aquela doctrina contunhèt de s'aplicar fins a çò que foguèsse remplaçada per la Doctrina Sinatra, jol regim de Mikhaïl Gorbachov dins los ans 1980.

Lo periòde de liberalizacion politica en Checoslovaquia s'acabèt lo 20 d'agost de 1968, quand 200.000 soldats e 5.000 tancs del Pacte de Varsòvia ocupèron lo país. Las criticas de l'Occident foguèron gaireben inexistentas, los escrivans d'esquèrra, coma Tariq Ali, argumentèron que la causa èra que l'Occident vesiá lo socialisme uman e democratic de Checoslovaquia coma una menaça mai granda pel capitalisme que non pas lo comunisme sovietic que, de tot biais, èra ja fòrça descreditat en 1968.

Amb lo nom de Prima se son designats tanben d'autres processes d'obertura politica coma la Prima de Pequin o la Prima Araba.

## Vejatz tanben
* Revolucion ongresa de 1956
* Revolucion de Velós
Yoko Ono

**Yoko Ono Lennon** (小野 洋子 O オノ・ヨーコ, *Ono Yōko*); nascuda lo 18 de febrièr de 1933 es una artista japonesa nascuda a Tòquio (Japon). Veusa de John Lennon, aquel li consacrèt granda part del sieu trabalh, cançons e disques. Ambedós se maridèron a Gibraltar.

Yoko Ono es una artista màger de l'abansgarda dels ans 1960. Èra membre del collectiu Fluxus. Es considerada coma una de las artistas qu'influencièt fòrça la creacion de la cultura punk.

Yoko Ono es entre autre coneguda pel parelh que formava a partir de mai de 1968 avec John Lennon, fins a son assassinat jols seus uèlhs a Nòva York lo 8 de decembre de 1980. Fins ara, demòra dins l'imaginari collectiu la musa del fondator dels Beatles, mas tanben aquela que contribuiguèt a la separacion del grop.

## Discografia
* 1968: Unfinished Music Pas.1: Two Virgins (amb John Lennon)
* 1969: Unfinished Music Pas. 2: Life with the Lions (amb John Lennon)
* 1969: *Wedding Album* (amb John Lennon)
* 1969: *Live Peace in Toronto 1969* (amb John Lennon)
* 1970: Yoko Ono/Plastic Ono Band (amb Plastic Ono Band)
* 1971: *Fly*
* 1972: *Some Time in New York City* (amb John Lennon)
* 1973: *Approximately Infinite Universe*
* 1973: *Feeling the Space*
* 1973: Welcome: The Many de Sidas of Yoko Ono (Promo, Japan)
* 1974: *A Story* (Veröffentlicht 1997)
* 1980: *Double Fantasy* (amb John Lennon)
* 1981: *Season of Glass*
* 1982: *It’s Alright* (E See Rainbows)
* 1984: *Milk and Honey* (amb John Lennon)
* 1984: *Every Man As a Woman* (Tribute-Album)
* 1985: *Starpeace*
* 1992: *Onobox* (6-CD-Box)
* 1992: *Walking ont Thin Ice*
* 1995: *Rising*
* 1995: *New York Ròck* (Musical)
* 1996: *Rising Mixes*
* 2001: *Blueprint for a Sunrise*
* 2007: Yes, E’m a Witch (Remix-Album)
* 2007: *Open Your Box* (Remix-Album)
* 2009: *Between My Head and the Sky* (amb Plastic Ono Band)
* 2012: *Onomix* (Remix-Retrospektive) (Download)
* 2012: *YOKOKIMTHURSTON* (Yoko Ono, Kim Gordon & Thurston Moore)
* 2013: *Take Me ton the Land of Hell* (amb Plastic Ono Band)

## Tèmas
* Kiss Kiss Kiss

## Ligams extèrnes
* Luòc web oficial
*  dins Internet Movie Database (anglés)
* Yoko Ono (Personatge) dins Internet Movie Database (anglés)
Ronald Creagh

**Ronald Creagh** (Alexàndria, Egipte, 16 de junh de 1929 – 2023), es un sociològ e istorian del movement libertari anglofrancés. Foguèt professor de civilizacion americana a l'Universitat Pau Valèri de Montpelhièr.

Son obratge mai comegut es *Histoire de l'anarchisme aux États-Unis d'Amérique : les origines, 1826-1886*, publicat en 1981.

## Biografia
Faguèt d'estudis doctorals en sciéncias umainas.

Demòra a Montpelhièr, ont ensenhèt la civilizacion americana a l’universitat Paul-Valéry fins a sa retirada. Anima lo site web Recherche sur l'anarchisme, participa a la revista *[http://refractions.plusloin.org/ Réfractions]* dempuèi sa creacion a l'ivèrn de 1997 e a *Divergences*, revista libertària internacionala bimensuala en linha.

Es tanben membre del comitat de redaccion de mai d'una revistas que *Utopian Studies* e dels sites *Dissertations* (« Tèsis memòris sus l’anarquisme »), *Élisée Reclus*, *Max Cafard*, e de listas de discussion del meteis nom.

## Òbras
* *Histoire de l'anarchisme aux États-Unis d'Amérique : les origines, 1826-1886*, Claix : Pensée sauvage, 1981, texte intégral.
* *L'Affaire Sacco et Vanzetti*
* *Laboratoires de l’Utopie, Les Communautés libertaires aux États-Unis*, Payot, 1983
* *Terrorisme : entre spectacle et sacré, éléments pour un débat*, Lyon : Atelier de création libertaire, décembre 2001, 42 p.
* *Nos cousins d'Amérique - Histoire des Français aux États-Unis*, Payot, décembre 1988
* *La Déférence, l’insolence anarchiste et la démocratie*, Montréal : Édition et diffusion de l'Aide mutuelle, 1998, 27 p.
* *L’Imagination dérobée*, Atelier de création libertaire, Lyon, 2006
* *Utopies américaines, expériences libertaires du <span class="romain">XIX</span><sup>e</sup>&nbsp;<span>siècle</span> à nos jours*, Agone, Marseille, 2009, 398 p.

### Articles
* *Mystère au Massachusetts*, in *Sacco et Vanzetti*, Itinéraire : une vie, une pensée, , décembre 1987, 36 pages, notice.
* *Au-delà du droit*, Réfractions, n°6, automne 2000, texte intégral.
* *Anarchisme et politique mondiale. A propos du Colloque de Bristol (Juin 2010)*, Réfractions, automne 2010, texte intégral.
* *La déférence, l'insolence anarchiste et la postmodernité*, L'Homme et la Société, n°123-124, 1997, pp. 131-148, lire en ligne.

## Traduccions
* *Sociobiologie ou Écologie sociale*, Murray Bookchin, Lyon, Atelier de création libertaire, 1983, trad. R. Creagh

## Bibliografia
* Laurent Patry, Mimmo Pucciarelli, *L'Anarchisme en personnes*, éditions Atelier de création libertaire, 2006, lire en ligne.

## Articles connèxes
* Jean-Jacques Gandini
* Larry Portis

## Ligams extèrnes
* Articles sur Raforum.

## Notas e referéncias
Sindròm de Stendhal

Lo sindròm de Stendhal, apelat maitot " sindròm de Florença ", es una malaudia psicosomatica qui provòca de las acceleracions dau ritme cardiac, daus vertiges, de las sufocacions veire de las allucinacions chas quauqu'unas personas exposadas a una *subrecharja d’obras d’art1*. Queu sindròm, pro rare, fai partida de çò que podem apelar los trobles dau viatge o sindròms dau viatjaire.

## Origina
[200px|right|thumb|Florença e lo flume [Arno (flume)|Arno au niveu daus Officis, dau Ponte Vecchio e dau  corridor de Vasari.]]

Queu sindròm es apelat entau en referença a l'experiencia viscuda per l’escrivan francés Stendhal pendent son viatge en Itàlia, a Florença, en 1817. Escriguet alora : 
"*Era arribat a queu ponh d’emocion ente s'encontren las sensacions celestas balhadas per los [[Bels Arts|Beus Arts]] e los sentiments passionats. En sortir de [[Santa Croce]], avia un batament de cuer, la vita era achabada chas me, marchava emb la crenta de tombar.*" *Roma, Nàpols e Florença,* (edicions Delaunay, París - 1826, tome , 102).

### Bibliografia
*  Graziella Magherini, **', ed.  

== Liams externes ==
* [http://www.touristie.com/italie/syndrome-stendhal-peut-mourir-4 Descripcion en francés]
*  [https://web.archive.org/web/20091226054613/http://us.imdb.com/title/tt0117658/ **' : ]
* L’Humanité, Tot sus lo sindròm de Stendhal
* Memòrias de Michel Bourguignon sus lo sindròm de Stendhal, e mai, l’extasi e l’orgasme
Bels Arts (disciplinas)

Los **Bels Arts** (o las **Belas Arts**) o **Beus Arts** o **Beths Arts** son dins la tradicion academica occidentala un ensemble de disciplinas artisticas. Inclusen istoricament la pintura, l'escultura, l'architectura, la musica, la poesia, lo teatre e la dança.

Se concernen a l'origina los arts plastics , lo terme de beus-arts es emplejat per de las disciplinas diversas segon los paíys e las culturas.

## Nòtas

## Anatz veire
Haight-Ashbury

**Haight-Ashbury** es un quartièr de la vila de San Francisco en Califòrnia. Lo nom ven l'interseccion d'Haight Street e Ashbury Street, mas sovent sonat mai simplament *The Haight*, o, mai recentament, *The Upper Haight*. Las quita carrièras foguèron nomenadas en onor d'Henry Huntly Haight, governaire de Califòrnia dins los ans 1870, e d'un dels conse de la vila de l'epòca, Mr. Ashbury. Ambedoas personalitats aguèron un ròtle màger dins lo desvelopament del quartièr, e, subretot, dins aquel del Golden Gate Park a sa creacion. Sa populacion de 38 738 abitants es repartida en 72,7 % de Caucasians, 7,3 % de Latinos, 10,8 % d'Afroamericains e 8,5 % d'Asiatics que lo revengut mejan es de 63 983 dolars

## Identitat
Lo quartier d'Haight-Ashbury foguèt lo pòl del movement hippie dels ans 1960, que succedèt al vam Beatnik que s'espelissiá dins lo quartièr de North Beach dos a uèit ans abans lo celèbre Summer of Love (Estiu l'Amor) de 1967.

La contracultura hippie es totjorn presenta mejans l'art psiquedelic. I a entre autre un musèu del tatoatge, d'ostals victorians repintadas de colors vivas e mirgalhadas, e tanben amb de grandas frescas muralas. Se pòt passar dabans l'ostal de Janis Joplin al 635 Ashbury Street.

### Photografias

File:Haight Ashbury11.JPG|
File:Haight-Ashbury SF 1.jpg|
File:Rues SF.JPG|
File:Haight-Ashbury Frederick Street.jpg|
File:The Red Victorian Hotel.jpg|The Red Victorian
File:Haight Street, SF.jpg|Piedmont Boutique


## Notas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles connexes
* The Diggers

### Ligams extèrnes
* Marie-Dominique Perrin, « San Francisco la rebelle », in *Le Figaro* du 21/08/2006, 
* (en) Chronologie de Haight-Ashbury
* (en) Visite en photos de Haight-Ashbury
* (en) Documentaire sur Haight-Ashbury dans les années 1960
* (en) Guide touristique et adresses dans le quartier
Merry Pranksters

right|thumb|260x260px|''Further'', le bus del grop Merry Pranksters
right|thumb|260x260px|''Further''
**Merry Pranksters** (braves bojarrons) es le nom d'un grop psiqudelic miègnomad que se constituís al començament dels ans 1960, subretot dins la Califòrnia del nòrd, a l'entorn de l'escrivan Ken Kesey amb, per segond punt commun, l'LSD e la marijuana que son fòrça consomators e promotors.

## Istòria brèva
Pendent l'estiu de 1964, se desplaçan dns un ancian bus escolar amb de pinturas psiquedelicas (nomenada « Further », o« mai luènh », mejans los EUA.

In 1969, Further e lo Pranksters èran al Festenal de Woodstock. E lo meteis an al Festenal pop de Texas.

## Pranksters celèbres
Neal Cassady, figura emblematica de la Beat generation e ancian companh d'aventura de Jack Kerouac (qu'es lo personatge de Dean Moriarty dins son roman *[[Sus la rota]]*).

Stewart Brand, futur fondator e coordinator dels Whole Earth Catalogs. Tanben i èran los membres del grop Grateful Dead o Wavy Gravy, que foguèt l'animator e le presentator màger sus l'empont del festenal de Woodstock.

## Impacte
Los Pranksters son considerats coma de davancièrs del movement hippie, que s'espandís — en partida a causa de lor proselitisme en favor dels biais de viure novèls — a partir de 1966, es a dire dos o tres ans après lors primièras viradas. 

Lor istòria es contada per Tom Wolfe dins son libre *The Electric Kool Aid Acid Test*.

## Notas e referéncias




## Vejatz tanben

### Articles connèxes
* Ken Kesey

### Liens extèrnes
*  Prankster History Project
*  L'histoire et le voyage des Merry Pranksters
East Village

right|thumb|300x300px|Un imòble de l'Avenue A, vist de Tompkins Square Park
**East Village** es un quartièr de l'arrondiment de Manhattan a Nòva York. Gaireben es limitat per la 14a carrièra al nòrd, per l'East River a l'èst, Houston Street al sud e la 3 Avenguda a l'oèst. Es situat a l'èst de Greenwich Village, d'ont lo nom. 

Lo tèrme es pas segur, d'unes considèran qu'es una partida del Lower East Side (la partida sudèst de Manhattan), çò que s'acorda amb la preséncia de l'avenguda C tanben nomenda Avenguda Loisaida, une version ispanisanta e fonetica de « *Lower East Side* ». De fach, lo nom ven subretot d'una campanha de comunicacion menada per de promotors imobilièrs dins los ans 1980, que volián valorizar aquela zona. Lo Lower East Side aviá la reputacion d'èsser un quartièr paure e malfamat. En mai, lo nom d'East Village rapelava plan lo del mejancièr, Greenwich Village, que l'atrach èra pas pus de demostrar.

Una partida del quartièr se nomenava autrescòps *Alphabet City* (la vila alfabet), a causa de las quatre avengudas A, B, C, D que lo traversavan. Son la solas avengudas de Manhattan de portar aquel tipe de nom format d'una sola letra. Èra un escanador, abans de venir un quartièr boèmia, subretot ocupat per d'estudiants, d'artistas… Dempuèi la fin dels ans 1990, la populacion cambièt encara, mai estilada e amb mai d'argent.

Lo fons de pension Westbrook, especializat en venda de coproprietats investiguèt dins lo quartièr, levant una oposicion d'unes abitants e fasent s'enauçar lo prètz de l'imobilièr.

## Dicha
Dicha de l**East Village'' (qu'es pas mai d'actualitat) :


== Dins l'East Village ==
[[Fichièr:East_Village_St_Mark.jpg|right|thumb|267x267px|Glèisa Saint-Mark-in-the-Bowery.]]
**Luòcs culturals:**
* Saint Mark's Church
* Performance Space 122
**Luòc toristic:'''
* Alphabet City e los òrts comunautaris
* Tompkins Square Park, lo palmon verd de l'East Village
* Union Square, la plaça dels debats publics
* 8a carrièra
* East River sidewalk, la passetjada lo long de l'East River e sa vista sus la skyline de Midtown

## Nòtas e referéncias
The SpongeBob Movie: Sponge Out of Water

***The SpongeBob Movie: Sponge Out of Water*** es un filme d'animacion american basat sul seria televisada *[[SpongeBob SquarePants]]*. Es la seguida de *[[The SpongeBob SquarePants Movie]]* (2004). Lo filme es realizat per Paul Tibbitt amb las voses de Tom Kenny, Clancy Brown, Rodger Bumpass, Bill Fagerbakke, Carolyn Lawrence, Mr. Lawrence, e Matt Berry.
Vassiliquí Thàno-Hristofílo

**Vassiliquí Thàno-Hristofílo** (en grèc Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, nascuda en 1950 a Halquida) es una magistrata e sindicalista grèga qu’es nomenada primière ministra de Grècia lo 27 d’agost de 2015, après la demission d’Alexis Tsipras.
.stcgroup

**** (sigla de *Saudi Telecom Company*, "entrepresa de telecomunicacion saudiana", en anglés e *group*, "grop") es un nom de domeni generic depausat per la multinacionala saudiana STC Group. Es en servici dempuèi lo 28 d’agost de 2015.

## Referéncias
.aaa

**** (acronim d’*American Automobile Association*, "associacion automobila americana", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per l’American Automobile Association. Es en servici dempuèi lo 28 d’agost de 2015.

## Referéncias
.gea

**** (acronim de *Global Engineering Alliance*, "aligança mondiala d’engenhariá" en anglés) es un nom de domeni generic depausat per la multinacionala alemanda GEA Group Aktiengesellschaft. Es en servici dempuèi lo 28 d’agost de 2015.

## Referéncias
.aco

**** (acronim de *Ahlmann COmpany*, "companhiá Ahlmann", del fondator de l’entrepresa) es un nom de domeni generic depausat per la multinacionala alemanda ACO Severin Ahlmann GmbH & Co. KG. Es en servici dempuèi lo 27 d’agost de 2015.

## Referéncias
Bernie Sanders

**Bernard Sanders**, mai conegut popularament coma **Bernie Sanders** (Brooklyn, Nòva York, 8 de setembre de 1941) es un politician american. Amassa amb Hillary Clinton, Sanders es un dels candidats a l'investidura del Partit Democrata (Estats Units) per l'eleccion presidenciala americana de 2016 e de 2020. Dempuèi 2007 es senador de l'estat de Vermont.

## Nòtas e Referéncias
Lo Libre de la Jungle (filme, 1942)

***Lo Libre de la Jungla*** (originalament en anglés: *The Jungle Book*) es un filme sortit en 1942. Es una adaptacion del libre omonim de Rudyard Kipling.
Boeci

**Anicius Manlius Severinus Boëthius** dich **Boeci** (vèrs 480 - 524) foguèt un filosòf e un aristocrata italian de la premiera mitat dau sègle VI. Es considerat coma l'escrivan, lo poèta e lo filosòf pus important de son periòde gràcias a son ròtle dins la transmission de la pensa antica ais elèits europèas cultivadas dau començament de l'Edat Mejana.

Nasquèt a Roma au sen d'una familha de patricians que donèt dos emperaires (Petronius Maximus e Olibrius) a l'Empèri d'Occident e que gardèt son reng après lo reversament dau darrier emperaire roman per Odoacre. Ansin, lo paire e lei dos fius de Boeci foguèron cònsols, respectivament en 487 e 522, e Boeci eu-meme venguèt un conselhier dau rèi Teodoric lo Grand. Pasmens, sospichat de traïment au profiech dei Bizantins, foguèt arrestat e executat en 524. Dins lo corrent de sa captivitat, escriguèt *De consolatione philosophiae* (« Consolacion de Filosofia ») que venguèt la basa majora de l'ensenhament filosofic europèu fins a la fin de l'Edat Mejana. Venerat coma un sant quauquei sègles après sa mòrt, foguèt oficialament canonizat en 1883 per la Glèisa Catolica. 

## Liames intèrnes

* *[[Consolacion de Filosofia|De consolatione philosophiae]]*.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Livius Andronicus

**Lucius Livius Andronicus** (vèrs 284 - vèrs 204 av. JC) foguèt un escrivan roman e grèc dau sègle III av. JC. Es lo premier autor latin conegut.

De naissença e de cultura grègas, foguèt inicialament preceptor au servici de l'aristocracia romana. Per aquò, foguèt l'autor de traduccions d'òbras grègas en latin, especialament l’*[[Odissèa]]*. Puei, escriguèt de pèças de teatre en latin a partir de modèls grècs e, vèrs 240 av. JC, organizèt la premiera representacion teatrala en latin. Pasmens, son òbra es fòrça mau coneguda car la màger part de sei pèças son desenant perdudas.

## Liames intèrnes

* Literatura latina.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
.amica

**** (sigla de *Automobile Mutual Inscurance Company of America*, "companhiá d'assegurança automobila mutuala d’America", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per la companhiá d'assegurança americana Amica Mutual Insurance Company. Es en servici dempuèi lo 29 d’agost de 2015.

## Referéncias
.viva

**** (nom de marca) es un nom de domeni generic depausat per la multinacionala saudiana STC Group. Es en servici dempuèi lo 28 d’agost de 2015.
## Tanben veire
* .stc
* .stcgroup

## Referéncias
José Manuel Imbamba

**José Manuel Imbamba** (Boma, masatge de la ciutat de Saurimo, Angòla, 7 de genièr de 1965) es un arquevesque angolés. 

Foguèt consagrat prèire en 1991. Se diplomèt en filosofia, en 1999, a l'Universitat Pontificala Urbaniana de Roma.

Lo 6 d'octobre de 2008 foguèt fach avesque de Dundo, e puèi lo 12 d'abril 2011 se vegèt promogut arquevesque metropolitan de Saurimo.;; 

## Autres imatges

Image:BISHOP arch imbamba in lodi italy 2015.jpg|José Manuel Imbamba durant une messa a Lodi lo 23 d'agost de 2015.


## Referéncias

## Ligams extèrnes

* José Manuel Imbamba - Catholic-Hierarchy
Illas Kuriles

Las **illas Kuriles** (o *illas Coriles* o *illas Koriles*) (en rus : Кури́льские острова, *Kurilskie ostrova*), son un archipèla d'illas en majoritat volcanicas, que s'estend en direccion nòrd-èst sus 1 300 km de long dempuei Hokkaidō, au Japon, juscant'a la peninsula de Kamchatka que separa la mar d'Okhotsk (**Rus** *Охо́тское мо́ре* ; **Jap.** *オホーツク海 Ohōtsuku-kai*) de l'ocean Pacific Nòrd.

Administrativament, l'archipèla fai partit de l'oblast de Sakhalin de la Federacion de Russia.

Las illas son conegudas en japonés coma 千島列島 - *Chishima rettō* (que vòu dire, *archipèla de las Milas Illas*) o クリル列島 - *Kuriru rettō* (*archipèla Kuril*). Lo nom ven de la lenga daus aborigens aino, dins la quala ***kur*** signifia *òme*.

## Las illas

L'archipèla de las Kuriles compta un trentenat d'illas e de nombros rochiers per 'na superfícia d'entorn . Solas 4 de quelas illas son abitadas. Distinguem tradicionelament las Kuriles meridionalas, o , pròchas dau Japon que las revindicadas sos lo nom de , de las Kuriles septentrionalas, o .

[thumb|280px|center|La vila principala sus l'illa de [Chikotan]]
Mar d'Okhotsk

La mar d**'Okhotsk** (en rus : Охотское море, Okhotskoïe More [ɐˈxotskəɪ ˈmorʲɪ]) es una mar de l'ocean Pacific, situada entre la peninsula de Kamtchatka a l'èst, las illas Kuriles au sud-èst, l'illa d'Hokkaidō a l'extreme sud, l'illa de Sakhalin a l'oèst e una lonja còsta de Siberia orientala au nòrd que compren las illas Shantar e la peninsula de Kamtchatka au nòrd-èst. Son nom ven de la vila d'Okhotsk, la prumiera colonia russa de la region.
Aino (pòble)

Los **ainos** (aino : アィヌ ''aynu'' ; japonés :  *[[Romanizacion dau Japanés|ainu]]* ; rus :  *[[ISO 9|Ajny]]*), e dins los tèxtes istorics japonés **ezo**/**emishi**/**ebisu** () o **aino** () son un pòble indigèna dau Japon (Hokkaido, e autrecòps del nòrd-èst de Honshu) e de Russia (Sakhalin e de las illas Kuriles).
Tōhoku

[thumb|280px|right|Risieras dins la region d'Aizu, a l'oèst de [Fukushima]]
[thumb|280px|Lo [mont Iwate darrier la vila de Morioka]]

La region de **Tōhoku** (東北地方, Tōhoku-chihō?) es una region dau Japon. Tōhoku signifia nòrd-èst en japonés ; quela region cobra d'efiech lo nòrd-èst de l'illa de Honshū, l'illa principala dau Japon. Quela region es quaques còps nomada Michinoku (みちのく).

Qu'es 'na region formada de sieis prefecturas :
* Akita ;
* Aomori ;
* Fukushima ;
* Iwate ;
* Miyagi ;
* Yamagata.
Senussi

thumb|Lo rei de Libia Idris I siguèt lo maximom de poder qu'arribèren a aver la familha de los Senussi en Africa.
La dinastia El-Senussi es la familha dirigenta de la confrariá religiosa Sanussia, confrariá musulmana fondada en La Meca en 1837 per  Mohammed ben Ali El-Senussi (1791-1859). Aquesta s'implantèt en Libia, Chad, Argeria, Sodan, Nigèr e Egipte. La familha El-Senussi pojèt al tron de Libia pendant la independéncia d'aquesta en 1951. En setembre de 1969, la monarquiá libiana casèt per lo còp d'estat de Mouammar Kadhafi.

Aquesta familha fondèt una universitats en Al-Jaghbub e 150 logias apeladas zawiyas, en la Cirenaïca, en lo Fezzan, en Tripolitània mas tanben en Arabia, Egipte, Chad e Sodan. Los sieus membres arbitran los conflictes entre tribús e contraròtlan los trafic en l'anciana rota coloniala de los esclaus. Amb plan de poder en Al-Koufrah, lutèt contra los franceses en Chad e tanben contra lo colonialisme italian. La coronacion d'Idris I, amb lo supòrt de los britanics, foguèt l'apoteosi de lo sieu poder. 

## Bibliografia

· Jean-Louis Triaud, Tchad 1901-1902. Une guerre franco-libyenne oubliée ? Une confrérie musulmane, la Sanûsiyya, face à la France, Paris, L’Harmattan, 1988, 208 + 32 p.

· Jean-Louis Triaud, La légende noire de la Sanûsiyya. Une confrérie musulmane saharienne sous le regard français (1840-1930), Paris, Éditions de la Maison des Sciences de l’Homme, et Aix-en-Provence, Institut de recherches et d’études sur le monde arabe et musulman (IREMAM), 1995, 2 volumes, 1151 p.
Assodé

[thumb|Assodé foguèt una vila fondada pels [haussà|haussàs e pilhada en 1917 pels toaregs. Des d'alavetz que i demora pas degun.]]
**Assodé** foguèt una vila de las Montanhas de l'Aïr, en lo nòrd del Nigèr. Foguèt fondada al sègle XI e èra la vila mès importanta dels toaregs. Se beneficiava del comerçi transsaharian e declinèt a partir del sègle XVIII. 

Foguèt abandonada après que los toaregs la pilharon en 1917. Las fòrças que l'ataquèren èran las d'Ag Mohammed Wau Teguidda Kaocen. Totun, que plan de bastissas son encara plan ben conservadas. Aquesta vila qu'es encara uèi una destinacion toristica plan importanta. Agadez e Assodé foguèron fondadas per los Gobirawa Hausa, qu'èran pas toaregs.
Vau Naja

La **Vau Naja** o **Vaunaja**, mens probable **Vau Nage** o **Vaunage** (*Vau-Nage* en nòrma mistralenca; *La Vaunage* en francés) es la partida sud-oèst dau departament de Gardon, entre Nimes e Vidorle, una pron longa vau regada pel riu de Ròni, que se geta dins Vistre. Lo protestantisme impregnèt prigondament e durabla la populacion vaunajòla.

En 1891, espeliguèt un jornal, l**[[Écho de la Vaunage et du Vistre]]'', que fasiá una plaça importanta a l'[[occitan]]. Sa vida, malastrosament, durèt pas qu'un an.

Lo gentilici es **vaunajòu -òla**.

==Geografia==
Estrictament, sei nòu comunas son d'èst en oèst: [[Cavairac]], [[Clarençac]], [[L'Anglada]], [[Sent Dionisi]], [[Nage e Solòrgues]], [[Cauviçon]] (d'ont dependon lei masatges de ''[[Cinsan]]'' (grafia de verificar) e de ''Bisac''), [[Boissièiras (Gard)|Boissièiras]], [[Sent Còsme e Maruèjols]] e [[Congènhas]]. Pus largament, lei vilatges d'[[Aigas Vivas (Gard)|Aigas Vivas]], de [[Junaç]], d'[[Oiargues]], d'[[Aubais]] e de [[Vilavièlha]] son de còps considerats coma apertenent au meteis espaci culturau. Dins cèrts escrichs, es tanben considerada coma fasent part de la Vau Nage la comuna de [[Galargues (Gard)|Galargues]].

==Toponimia==
Leis atestacions ancianas son, per luòc:
***Vau Naja*' - *Vallis Anagia* en [[890]]; *Via publica qui de Nemauso in Valle Anagia discurrit* en [[893]]; *Vallis Anagia, in comitatum Nemausense* en [[895]]; *Via qui de Valle Anagia in Litoraria discurrit* en [[923]]; *In Valle Anagia, in territorio civitatis Nemausensis* en [[926]]; *In vicaria Valle-Anagia* en [[931]]; *Vallis Anagia* en [[962]]; *In Valle-Anagia, in comitatu Nemausensis* en [[1001]]; *In Valle que nuncupant Anagia, in comitatu Nemausense* en [[1531]]; *Vallis Enagia* en [[1060]]; *Valnajen* en [[1112]]; *Valnagia* en [[1262]]; *Terra Vaunatgii* en [[1310]].<br>Segon [[Frederic Mistral|Mistral]], son nom ven de [[Naja e Solòrgues|Naja]], luòc d'un ancian oppidum gallés, via [[latin tardiu]] *Valnagia*, dau [[latin]] *Vallis Anagia''.

## Veire tanben
### Liames intèrnes
### Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
.csc

**** (sigla de *Computer Sciences Corporation*, "companhiá de las sciéncias de l'ordinator", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per la societat de servicis en informatica americana Computer Sciences Corporation (CSC). Es en servici dempuèi lo 1èr de setembre de 2015.

## Referéncias
Oblast de Sakhalin

L**'oblast de Sakhalin** (en rus Сахали́нская о́бласть, *Sakhalinskaïa oblast*) es un subjècte federau (oblast) de Russia. La capitala e pus granda vila es Iuzhno-Sakhalinsk, situada sus l'illa de Sakhalin, e que compta dins los  abitants.

## Geografia
L'oblast es constituït de l'illa de Sakhalin, mas tot-parier de las illas Kuriles. Sa superficia es de .

## Istòria

Los pòbles indigènas de Sakhalin son los nivkhs, los oroks e los ainos. Visquèron amb pauc de contacts amb las autras regions vesinas abans l'arribada dels Chineses, dels Japoneses e dels Russes.

Los primièrs Europèus per explorar las còstas de Sakhalin Island foguèron Ivan Moskvitin e Martin Gerritz de Vries al sègle XVII, Joan Francés de La Peirosa en 1787 e Adam Johann von Krusenstern en 1805. 

Los establiments japoneses sus Sakhalin datan del periòde Edo. Ōtomari foguèt fondada en 1679.
Del temps de las dinastias Ming e Qing China considerèt que l'iscla èra dins lo sieu empèri. Totun i aguèt pas jamai de preséncia militara sus l'iscla. Japon, preocupat per Russia, proclamèt unilateralament sa sobeiranetat sus l'illa tota en 1845. Los colons russes ignorèron aquesta annexion formala mas pas brica efectiva (e las reivindicacions de China).

En 1855, Russia e Japon signèron lo Tractat de Shimoda que declarava que los Russes podián viure dins lo nòrd, e los Japoneses dins lo sud.
En 1875 Tractat de Sant Pertersborg Japon cedèt lo sud en escambi de las illas Kuriles. 
En 1905, amb lo Tractat de Porsmouth, Japon recuperèt lo sud de l'illa.
En Agost de 1945, l'URSS reprenguèt lo sud de Sakhalin.

Las quatre illas mai meridionalas de las Kuriles son encara reivindicadas per Japon.

## Populacion

### Situacion demografica
La populacion de l'oblast es de 487 293 en 2016.
Dempuèi la fin de l'URSS, lo declin de la populacion es estat constant. En 1991, i aviá 715 333 abitants. En 25 ans l'oblast a perdut 32% de sa populacion, mai que mai per encausa d'emigracion mas tanben a la seguida d'un crisi demografica grèva. Per exemple, en 1995, lo taus de mortalitat pujèt fins a 17‰ mentre que lo taus de natalitat cabussava a 8,9‰. A l'ora d'ara la situacion s'es estabilizada (2014, natalitat 13,6‰;  mortalitat 13‰; creis natural 0.6‰).

### Composicion etnica
La populacion es en larga majoritat russa. Lo recensament de 2010 foguèt incomplèt e los percentatge son inferiors a la realitat. I auriá de fach 86,3% de Russes e 90% d'Europèus. La principala minoritat es la coreana (5,3%). Los pòbles siberians representan aperaquí 1% de la populacion. Lo demai es compausat d'etnias divèrsas representativas de l'anciana URSS tota, especialamet de pòbles altaïcs.

## Referéncias
Tehuelche (pòble)

280px|thumb|right|Tehuelche o Aónikenk dins son mateu tradicionau de peu

Los **tehuelche** (dau mapudungún: *chewel che* «gent brava», o benlèu de una de las etnias tehuelche apelada *[[teushen]]* tot-parier dau mapudungún **', «gent, pòble»)  o **patagons*' son los noms generics balhats a un ensemble de pòbles [[Amerindian|amerindians]] de la [[Patagònia]] e de la region [[Pampa|pampenca]] en [[America del Sud|America dau Sud]]. Divers especialistas, missionaris e viatjaires an realizat de las prepausicions per los gropar en tenir compte de la similituda de sos trachs culturaus, de son aira geografica e sas lingas, quauqu'uns d'entre ilhs parlian de las lingas qu'eran pas sempre aparentadas, e sa distribucion geografica era estenduda.

Tras lo processus istoric de quasi completa extinccion de queus pòbles lo terme *tehuelche'' serviguet a referenciar los subrevivents de la brancha continentala austrau de queu grope, situats dins las províncias de Santa Cruz, Chubut e Río Negro en Argentina. 

Sa situacion au Chile es de "completa extinccion". En 1905 sofrigueten d'una epidemia de veròla que tuet lo cacic Mulato e d'autres de sa tribú situats dins lo vau dau río Zurdo (Valle del río Zurdo), prep de Punta Arenas. Los subrevivents se refugieren en territòri argentin, benlèu-ben dins la reserva de Camusu Aike. Los gropes tehuelche continueten enquera après a tornar au Chile per chaçar los guanacos dins la region de Magallanes, onte figueten vut per lo darnier còp autorn de 1927 venent de l'aira de Killik Aike.

## Notas
Carhué

**Carhué** o *Karwe* es una vila de la província de Buenos Aires, en Argentina.
Carhué fuguet fondada en 1877 per Nicolás Lavalle, e recebet lo titre de vila en 1949.

## Geografia

Carhué se troba sus la riba sud-èst dau lac Epecuén, a  a l'oest de la vila de Buenos Aires, emb laquela 'la comunica per la rota provinciala 60.

La vila es una destinacion toristica coneguda per sas aigas termalas de sa laguna salina.

## Populacion

Sa populacion era de  demorants en 2001, çò que representava un feble acreissament per rappòrt aus  dau recensament de 1991.

## Liams externes

*  Carte détaillée de la province de Buenos Aires
Lac Epecuén

Lo lac Epecuén (en espanhòu *lago o laguna Epecuén*) es un miralh d'aiga apartenent au bacin endoreíc dau sistema de las Encadenadas de l'Oeste, dins la província de Buenos Aires, Argentina. Es lo sieisen e darnier daus lacs de queu sistema, e lo mai estendut en superficia. Recep los apòrts de la laguna La Paraguaia tras un chanau e de varios ríus coma lo Pigüé e lo Pull Grande, que baissan de las sierras dau sistema de *Ventania*. Sa condicion de darnier lac dau sistema fai que lo niveu de sas aigas vària constantament.

Situat au fons d'una depression, lo niveu de l'aiga  solo baissa de se mesme per evaporacion. En resulta una bela concentracion salina, lo lac es diez còps superior au porcentatge present dins la mar. La popolacion utilisa sas aigas per combatre la depression, los raumatismes, los problemas de piel e aflaquiment psicofisic. La ciutat de Carhué s'es desvelopada sus las ribas dau lac.

Lo lac d'Epecuén fuguet nomat per lo prumier còp en 1770 per lo pilòte de la Real Marina Pablo Zizur lo-quau iò bateget "San Lucas". Qu'es lu sent-patron de la medecina e um pensa que fuguet batejat entau a causa dau jorn de sa descuberta.

En 1985, las aigas saladas monteten tan que lo vilatge de **[[Villa Epecuén]]** fuguet en quasi totalitat ensevelit. Los demorants fugeten a queu moment lur maijon. Lo niveu baisset 30 ans pus tard, fai pauc, laissent veire las roinas de l'estacion balnearia e sos aubres pelats, blancs. Aüei, lo vilatge fai partida daus ponhs toristics a pas mancar dins la region. En 2015, una pita plaja tornet mesma au torisme d'autre temps.

Prep d'Epecuén e de Carhué, trobem Pigüé, lo vilatge construit per daus colons avaironés.

## Folclòr

Se conta que lo cacique puelche *Carhue* ("Valada Verta o Còr Pur"), amoros d*'Epecuén* ("eternau printemps"), gariguet miraculosament d'una estranha parlisi apres aver plonjar dins lo lac que formeten las lagremas de dolor de son aimada.
Sèuvariau

**Sèuvariau** o **Sèuva-riau** (en francés *Silveréal*) prèp dau Pichon Ròse, au nòrd dei Santei Marias de la Mar, en Camarga, es una anciana abadiá.

## Nòtas
Villa Epecuén

**Villa Epecuén** es lo nom d'un vilatge toristic argentin en roinas, situat dins l'Adolfo Alsina, dins la Província de Buenos Aires.

Situat a 7 km de la vila de Carhué, fuguet fondada en 1921 au bòrd dau lac dau mesme nom, e n'i demoreten quasi 1.500 abitants, aculheva entorn de 25 mil turistas durent l'estiu.

Mas en 1985 una inondacion provocada per una naussa dau lac enseveliguet la vila completament, obligent son evacuacion totala. 
Dempuèi quauquas annadas las aigas se retiren, laissent veire las roinas de l'estacion balnearia e sos aubres pelats, blancs. Aüei, lo vilatge fai partida daus ponhs toristics a pas mancar de visitar dins la region. En 2015, una pita plaja tornet mesma au torisme d'autre temps.
Guaraní (pòble)

Los **guaranís** o  *guachimis* o ***avá***, segon son autodenominacion etnica originala que signifia "òme", son un grope de pòbles indigenas sudamericans que se situan geograficament en Paraguai, au nord-èst de l'Argentina (en las províncias de Entre Ríos, Corrientes, Misiones e dins una partida dau Chaco e la de Formosa), au sud e sud-oest dau Brasil (dins los estats de Rio Grande do Sul, Santa Catarina, Paraná e Mato Grosso do Sul) e sud-èst de la Bolívia (dins los departaments de Tarija, Santa Cruz e Chuquisaca).

Parlen guaraní (nom local : avañe'ẽ), linga de la familha tupi-guarani qu'influencet nòstre lexic de la flora e de la fauna. Fuguet la *[[lingua franca]]* d'una partida de l'America dau sud avant l'arribada daus colons espanhòus e portugués.

## Notas
Capadòcia

**Capadòcia** es una region istorica d'Anatolia Centrala que correspond globalament ai províncias turcas de Nevşehir, de Kayseri, d'Aksaray e de Niğde. Èra limitada au sud per Cilícia e lei Monts Taurus, a l'èst per la vau auta d'Eufrates, au nòrd per lo Pònt e a l'oèst per Galàcia e Licaònia.

## Liames intèrnes

* Anatolia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Basili de Cesarèa

**Basili de Cesarèa** (329 - 1 de genier de 379, Cesarèa) foguèt un teologian e un ascèta crestian considerat coma un Paire de la Glèisa.

Fondator d'un monastèri dins la region dau Pònt, foguèt l'autor d'una règla coneguda coma la « règla de Sant Basili » qu'es venguda la règla monacala de la Glèisa d'Orient. Sa nòrma inspirèt tanben en partida la règla de Sant Beneset dins l'Occident catolic. En mai d'aquò, vengut evesque de Cesarèa en 370, creèt d'institucions per luchar còntra lei faminas. Au nivèu teologic, foguèt un defensor de la fe de Nicèa e s'opausèt a l'arianisme. Sei trabalhs principaus se concentrèron sus l'estudi dau Sant Esperit e sus lo desvolopament de la teologia de la Trinitat.  

Es considerat coma un sant tant per la Glèisa Catolica (2 de genier) que per la Glèisa Ortodoxa (1 de genier). En 1568, foguèt tanben reconeguda coma Doctor de la Glèisa per lo papa Piu V.

## Liames intèrnes

* Literatura bizantina.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Gregòri lo Teologian

**Gregòri lo Teologian** (329 - 390) foguèt un teologian crestian.

Nascut dins una familha crestiana, anèt d'estudiar a Alexàndria e a Atenas onte venguèt amic ambé Basili de Cesarèa, autre teologian crestian major dau sègle IV ap. JC. Ordonat evesque de Sasimes, poguèt pas s'i establir e venguèt lo premier evesque auxiliari de la Glèisa. Après la mòrt de son paire, se retirèt per menar una vida cenobitica. Pasmens, acceptèt de venir a Constantinòble per participar a la lucha còntra l'arianisme e amaisar lei tensions au sen dau clergat roman. L'emperaire Teodòsi I l'impausèt coma evesque de Constantinòble mai Gregòri desmissionèt rapidament.

Regardant son òbra teologica, defendiguèt la plaça dau Sant Esperit dins la teologia e seis escrichs foguèron rapidament traduchs en latin. Aguèron una influéncia importanta sus la definicion de la Trinitat tant per la Glèisa d'Orient que per la Glèisa Catolica. Lei doas glèisas lo consideran coma un sant e en 1578, lo papa Piu V lo reconoguèt coma Doctor de la Glèisa.

## Liames intèrnes

* Literatura bizantina.
* Doctor de la Glèisa.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Joan Crisòstom

**Joan Crisòstom** (vèrs 345 - 407) foguèt un teologian crestian dau sègle IV. Foguèt tanben arquevesque de Constantinòble de 397 a 404. Pasmens, sa rigor e son zèl reformator còntra la corrupcion que començava de tocar lo clergat entraïnèron son exili e sa mòrt.

Nascut dins una familha crestiana d'Antiòquia, estudièt la retorica e foguèt batejat a 18 ans. Acomencèt d'estudiar la teologia. A la fin de seis estudis, venguèt ermita e s'installèt dins la region d'Antiòquia per perseguir sei recèrcas teologicas. En 380 ò 381, venguèt diague avans d'èsser ordonat prèire quauqueis annadas pus tard. Venguèt alora predicaire e director espirituau. Aqueu periòde veguèt la redaccion de mai d'un tractat sus lo maridatge, l'educacion ò la vida monacala. Son talent oratòri li donèt pauc a pauc una celebritat certana.

En 397, l'emperaire Flavius Arcadius lo chausiguèt per venir arquevesque de Constantinòble. S'i turtèt rapidament a d'oposicions fòrtas en causa de sa lucha còntra la corrupcion dei mors tant au sen dau clergat qu'au sen de l'aristocracia. En particular, ordonèt la destitucion de l'evesque d'Efèsi e s'ataquèt ais eretics, ai judieus e ai pagans. Enfin, capitèt d'impausar l'autoritat eclesiastica de Constantinòble sus lei diocèsis d'Anatolia. Pasmens, aquò lo privèt pauc a pauc dau sostèn imperiau. En 402, obligat d'organizar un sinòde per jutjar lo patriarca d'Alexàndria, reuniguèt un nombre pas sufisent d'evesques e se trobèt en minoritat en fàcia d'una delegacion egipciana fòrça importanta. Seis enemics aprofichèron la situacion per obtenir sa condamnacion per lo sinòde. Destituit un premier còp, foguèt rapidament restaurat per l'emperaire mai una segonda campanha còntra eu s'acabèt per una segonda destitucion que venguèt definitiva en 404. Exilat en 407 dins la region de Pònt, i moriguèt dins lo corrent dau viatge vèrs sa region novèla.

Es considerat coma un sant per la Glèisa Catolica — que reconoguèt pas sa destitucion — per la Glèisa Ortodoxa e per la Glèisa Còpta. Es tanben un Doctor de la Glèisa per lei Catolics.

## Liames intèrnes

* Literatura bizantina.
* Doctor de la Glèisa.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Bertran de Bòrn lo Filh

thumb|Divèrsas poesias de Bertran de Bòrn lo Filh son estadas totjorn atribuidas al sieu paire.
**Bertran de Bòrn**, apelat **lo Filh(s)** (1179 circa – 1233), foguèt un cavalièr e trobador lemosin.

Escriguèt de sirventés e tanben d'autres composicions poeticas. Participèt a la guèrra de Joan I d'Anglatèrra en Occitània.

Filh del famós trobador Bertran de Bòrn e de la sieuna primièra femna, Raimonda, nasquèt pauc que après lo matrimòni foguèsse celebrat en 1179. Lo sieu fraire èra Itier e los sieus frairastres Bertran e Constantin, filhs del segon maridatge del sieu paire amb Felipa en 1192.

Lo sirventés *Quan voi lo temps renovelar*, escrich en 1206 dins l'estil del sieu paire es atribuït tanben dins los cançoners al sieu paire mas foguèt escrich per el pr'amor que en aquela epòca lo sieu paire èra retirat al monastèri de Dalon dempuèi 1197 e pr'aquò aqueste sirventés a d'èstre atribuit al sieu filh. Aqueste sirventés es precedit d'una longa explicacion o *razo* sus las aventuras de Joan I d'Anglatèrra e la sieuna crueltat. Es fòrça interessant de soslinhar que dins lo poèma Bertran de Bòrn lo Filh parla de la cançon de gesta apelada Lo sètge d'Orange. 

Lo segon sirventés de Bertran de Bòrn lo Filh voliá èstre una òbra d'alegria e es una poesia que parla del sieu amor per la sieuna senhora, Flor de Lis (lo sieu nom vertadièr es desconegut). Las autras tres òbras que pòdon èstre atribuidas a Bertran de Bòrn lo Filh mas non d'una forma segura son: 

*Gen part nostre reis liuranda*

*Guerr'e pantais vei et afan*

*Un sirventes farai novel plazen*

*Puois sai etz vengutz, Cardaillac* (de Dalfi d'Alvernha)

I a tanben una atribucion medievala marrida:

*A tornar m'er enquer al primer us*(uèi atribuït a Guilhem Rainol d'At)

## Referéncias

· The Vidas of the Troubadours. Margarita Egan, trans. New York: Garland, 1984. ISBN 0-8240-9437-9.

· Martín de Riquer. Los trovadores: historia literaria y textos. 3 vol. Barcelona: Planeta, 1975.
Lucifèr

**Lucifèr** qu'ei un nom pròpri latin qui significa "portaire de la lutz". Originàriament, qu'ei un deus noms qui los romans e balhavan a l', autament dit lo planeta Vènus. Qu'ei tanben un personatge de las mitologias romana e grèga, diu de la lutz e de la coneishença.

Non mencionat dens lo tèxt biblic, lo nom Lucifèr qu'ei utilizat dens la Vulgata tad arrevirar lo mot הילל (*hêlêl* o *heylel* "portaire de lutz") en Isaïas 14:12, qui n'apareish pas qu'un còp. Associat a l'orgulh, lo Lucifèr d'Isaïas qu'ei assimilat per la tradicion crestiana a Satan, presentat dens lo Libe d'Enòc com un arcàngel poderós descadut a la debuta deu temps per aver desfidat Diu.

Lo nom Lucifèr qu'apareish tanben dens la Vulgata com un títol de Crist, dens  ("e [dinc a que] l'estela deu matin e's lhève dens los vòstes còrs") (2 Pèir 1:19).
Eble d'Ussèl

thumb|Eble d'Ussel foguèt lo chastelhan del chasteu d'Ussel a tanben trobador.
**Eble d'Ussel**, o **Ebles d'Ussèl** o d**'Uisel** fl. c. 1200), foguèt un trobador lemosin (1200 ca.), lo major de tres fraires e chastelhan del chasteu d'Ussel, al nòrd-èst de Ventadorn. Tanben los dos sieus frairs mès jovens, Pèire e Gui, e un cosin siueu apelat Elias, èran trobadors. De la sieuna òbra poetica solament demoran una *tenso*, un *partimen* (amb Guilhem Ademar) e una còbla. Las unencas  fonts que parlan de la sieuna vida, de mai de las sieunas composicions, son la vida del sieu fraire Gui e un document que registra una donacion de tèrras a la Abadiá de Bona Aiga dels dos frairs Gui e Eble d'Ussel. . Selon la vida de Gui, Eble componiá  "tensos captius"..

Los trabalhs complets dels quatre frairs d'Ussel (Eble, los sieus fraires Pèire e Gui e lo sieu cosin Elias) foguèron amassats per primièr còp en un volum de J. Audiau amb lo títol de "Las poesias dels quatre trobadors d'Ussel" .

## Referéncias
Juho Ojala

**Juho Ojala** (Kuusamo, Finlàndia, 17 de març de 1995) es un sautaire amb esquís finlandés.
## Ligams extèrnes
*Fis
Niko Kytösaho

**Niko Kytösaho** (Lahti, Finlàndia, 18 de decembre 1999) es un sautaire amb esquís finlandés.
## Ligams extèrnes
*Fis
*Niko Kytosaho