Vaslav Nijinsky

**Vaslav Fomitch Nijinski** (en rus Вацлав Фомич Нижинский, *Vaclav Fomič Nižinskij*; en polonés Wacław Niżyński), nasquèt a Kiev le 12 de mars (juli.)/ 28 de febrièr (greg) de 1889 e mòrt lo 8 d'abril de 1950 a Londres, èra un dançaire e coregraf rus d'origina polonesa.

Nijinski es tanben l'autor d'un sistèma de notacion de la dança qu'inventèt pel seu usatge. mercé a de recercas d'especialistas, foguèt possible de tornar fidèlament unas de las seunas coregrafias, que *[[L'Après-midi d'un faune]]* e una partida de *[[Le Sacre du printemps]]*.

## Biografia

Vaslav Nijinski es filh de dançaires poloneses Tomasz Niżyński (lo paire) e Eleonora Bereda (la maire), e lo fraire de la dançaira Bronislava Nijinska. A partir de 1900, Nijinski frequentèt l'acadèmia de dança emperiala de Sant Petersborg e se faguèt conéisser mercé a son excepcionala virtuositat e pels seus sauts. Revelat per l'impresari Sèrgi Diaghilev, eissit de la nauta borgesia de Sant Petersborg qu'encontrèt en 1908, e que ne foguèt amorós fins a 1913, es considerat coma lo mai grand dançaire de son epòca. Foguèt l'estela dels Balets russes e marquèt de son interpretacion las creacions de *[[Shéhérazade (Rimski-Korsakov)|Schéhérazade]]*, de *[[Le Spectre de la rose|Spectre de la rose]]*, de *[[Petrouchka]]* e de *[[L'Après-midi d'un faune]]*.

## Nijinski e los Balets russes
Diaghilev èra responsable de la causida de la tropa dels dançaires del teatre Mariinsky, per las representacions dels Balets russes a París, Londres e Montcarles. Intrèt en conflicte amb la direccion del Mariinsky quand volguèt engatjar Nijinski per la virada. En efècte, aprèp l'escandal provoca par la mesa en scèna de Diaghilev pel balet *[[Giselle]]*, que Nijinski dancèt devant los Romanovs sans portar las cauças obligatòrias a l’epòca dans son interpretacion del personatge d*'Albrecht* (amb Tamara Karsavina per Giselle), Nijinski foguèt licenciat sul còp, son justacòrs cort e son malhòt motlant considerats coma indecents.

Los Balets russes coneguèron un grand succés a l'epòca, entre autre perque l’orientalisme èra fòrça al vam dins las socitats parisienca e londoniana. Lo talent de Diaghilev, las musicas e coregrafias modèrnes, amb de costumes trabalhats, e de decors de grand qualitat (Cocteau, Bakst, Benois e Picasso), donèron a la companhiá una dimension avantgardista e faguèron dels Balets russes una de las companhiás mai influentas del sègle XX. Diaghilev leu abandonèt lo repertòri classic per comandar de nòus bllets, creats amb de musicas de Debussy, Ravel, Strauss, o de Falla.

Nijinski dancèt per las primièras dels Balets russes seguents:
* *Cléopâtre* (coregrafia de Michel Fokine, 1909)
* *[[Shéhérazade (Rimski-Korsakov)|Shéhérazade]]* (coregrafia de Fokine, 1910)
* *Carnaval* (coregrafia de Fokine, 1910)
* *[[Petrouchka*]], (coregrafia de Fokine, 1911)
* *[[Le Spectre de la rose]]* (coregrafia de Fokine, 1911)
* *[[Le Dieu bleu]]* (coregrafia de Fokine, 1912)
* *[[Daphnis et Chloé]]* (coregrafia de Fokine, 1912)
* *[[L'Après-midi d'un faune]]* (coregrafia de Nijinski, 1912)
* *[[Jeux]]* (coregrafia de Nijinski, 1913)
* *[[Le Sacre du printemps]]* (coregrafia de Nijinski, 1913)
* *[[Till l'Espiègle (Strauss)|Till l'Espiègle]]* (coregrafia de Nijinski, 1917).

### Revolucion coregrafica e musicala

Nijinski faguèt una rompadura amb lo passat en 1912, amb *[[L'Après-midi d'un faune]]*, segon lo *[[Prélude à l'après-midi d'un faune]]* de Claude Debussy. Fòrç bon dançaire classic, reputat entre autres pels seus sauts magnifics, creèt aquela pèça amb un sol saut pichon, de desplaçaments laterals, còs trencat, sens reparis, dins un movement unic, sens tèmas ni accents macant lo temp. Pel primièr còp, Diaghilev confièt lo trabalh coregrafic al sol Nijinski, li balhant un supòrt total. L’abséncia d’experiéncia de Nijinski coma coregraf resonèt subrot quand calguèt transmètre d'idèas nòvas a l'ensems del balet, e pels movements particulars e innovators de *L'Après-midi d'un faune*, que son trocejats e plan diferents dels movements dels balets classics.

Per la primièra de *L'Après-midi d'un faune*, se faguèt grandas polemicas, a causa de la coregrafia revolucionária de Nijinski (un orgasme es evocat a la fin de la pèça), mas tanben de reaccions calculadas de Diaghilev suls sosentenduts sexuals. Lo critica Gaston Calmette escriguèt dins *[[Le Figaro]]* del 30 de mai de 1912: « Soi persuadit que totes los legeires del *Figaro* qu'èran ièr al *Châtelet* m’apròban se protèsti contra l’exibicion tròp especiala que se nos pretendava servir coma una produccion prigonda, perfumada d’art preciós e d’armoniosa poesia. Aqueles que nos parlan d’art e de poesia al subjècte d'aquel espectacle se trufan de nos. Es pas una eglòga graciosa nimai una produccion prigonda. Avèm agut un Faune inconvenent amb de vils movements de bestialitat erotica e de gèstes d'una impudor pesuca. »

Auguste Rodin contradich la posicion precedenta dins un article dins *Le Matin* : « Pas cap de ròtle montrèt un Nijinski tan extraordinari coma sa darrièra creacion de *l'Après-midi d’un faune*. Pas mai de salutacions, pas mai de sauts, sonque las actituds e los gèsts d’una animalitat miègconscienta… A la beutat de la frèsca e de l'estatuária anticas… Ges es pas pus sasissent que son lanç, fins al desnosament, s'espandís fácia contra tèrra, sul vèl fugissent que baisa e qu’estrenh amb la fervor d’una voluptat passionada. »

Aprèp que Diaghilev festejèt son succés inesperat amb lo *Faune*, demandèt a Stravinski, qu'aviá ja escrich la musica de *[[Petrouchka]]* e de *[[L'Oiseau de feu]]*, de compausar una pèça modèrna sul tème de la Russia preïstorica. Compausèt alara *[[Le Sacre du printemps]]*, que lo balet foguèt una òbra plan remarcable. Amb *Le Sacre du printemps*, Nijinski troceja las posicions classicas: los dançaires an los pés dintrats e los genolhs plegats. Lo modèrne s'impausa en plana tradicion del balet rus.

La coregrafia de Nijinski per *Le Sacre du printemps* surprenguèt lo public parisenc al Teatre dels Champs-Élysées fins a que, pendent la primièra representacion, un fòrt baralh s'ausiguèt, acompanhat de crits e de disputas. La pèça podava contunhar pas qu'aprèp l’intervencion de la policia.

Las reaccions del public creèron un tal escandal que los dançaires podavan pas mai seguir la musica d'Stravinski e devian se fisar a las instruccions que Nijinski lor balahva dempuèi las colissas.

Stravinski descriguèt la representacion dins sa biografia: « quitèri la sala a las primièras mesuras del preludi, que sulcòp provoquèt de rires e de trufariás. Ne foguèt revoltat. Aquelas manifestacions, d'en primièr isoladas, venguèron leu generalas e, provocant d'autre costat de contramanifestacions, se transformèron leu leu en un rambalh espantós. »

Lo compositor demorèt pro critica vesent lo trabalh coregrafic de Nijinski e escriguèt dins sas cronicas: « L'impression generala qu'aguèt alara, e que me demòri fins ara d'aquela coregrafia, es l'inconsciéncia que foguèt facha per Nijinski. S'i vei tan son incapacitat a assimilar e a s'apropriar las idèas revolucionárias que constituava lo *credo* de Diaghilev e que li foguèron obstinament e laboriosament inculcadas per aquel. Se destria dins aquela coregrafia pas qu'un fòrt penible esfòrç sens resultar pusleu qu'una realizacion plastica simple e naturala venent dels comandaments de la musica »

Sol Diaghilev mesura lo trionfe qu’aviá alara emportat, plan conscient qu’una tala reaccion del public focalizará sus la tropa tota l’atencion de la societat parisienca. Stravinski se reconcilièt sonque d'ans mai tard amb sa pèça e lo public.

## Destitucion e retorn de Nijinski dins los Balets russes

Pendent una virada en America del Sud en 1913, que Diaghilev, patissent fòrça mal de mar, podèt pas anar, Nijinski s'enamorèt de la dançaire ongresa Romola de Pulszky e l’esposèt lo meteis an. Dins un vam de jalosia, Diaghilev, que demorèt tustat legissent lo telegrama anonciant lo mariadatge, detituèt Nijinski sens preavis.

Pendent la Primièra Guèrra Mondiala, Nijinski, coma ciutadan rus, foguèt prisonièr en Ongria. En 1916 Diaghilev li prepausèt un nòu ròtle a Nijinski. Pendent la virada dels Balets russes en America del Nòrd pendent l’an 1916, Nijinski podèt crear una coregrafia per la particion de Richard Strauss *[[Till l'Espiègle (Strauss)|Till l'Espiègle]]*. Pendent la virada, los signes de la malautiá mentala de Nijinski venguèron mai en mai evidents. Patigava entre autres d'allucinacions, e acabèt per èsser tocat par una forma d'esquizofrenia.

Vesiá en Diaghilev, que jamai pus encontrèt en bona santat, son pièger enemic. Pasmens, lo *Till l'Espiègle* de Nijinski se poguèt acabar e foguèt representat pel primièr còp a Nòva York. Pendent la virada, la tropa anèt tanben a Los Angeles, ont Nijinski encontra Charlie Chaplin. Aquela rencontra inspirèt l’actor, subretot pel seu filme *[[Sunnyside]]*.

En 1919 tombèt dins una folia megalomana e mistica ne perdent la totalitat dels seus mejans. Se retirèt en Soïssa dins un asili e moriguèt dins una clinica a Londres lo 8 d'abril de 1950. En 1953 son còs foguèt enterrat al cementèri de Montmartre a París.

## Òbras coregraficas
* *[[L'Après-midi d'un faune]]* (París, Teatre del Châtelet, 29 de mai de 1912), musica de Claude Debussy
* *[[Jeux]]* (París, Teatre dels Champs-Élysées, 15 de mai de 1913), musica de Claude Debussy
* *[[Le Sacre du printemps]]* (París, Teatre dels Champs-Élysées, 29 de mai de 1913), musica d'Igor Stravinski
* *[[Till l'Espiègle (Strauss)|Till l'Espiègle]]* (1916), musica de Richard Strauss

## Galariá

File:NIJINSKI demi-arabesque Pavillon de L´Armide.jpg|Nijinski en slau, posicion de miègarabesca, dins*Le Pavillon d'Armide*
File:NIJINSKI Pavillon de L´Armide.jpg|Nijinski dans*Le Pavillon d'Armide*
Imatge:Nijinsky Pavillon d'Armide.jpg|Anna Pavlova e Nijinski dins*Le Pavillon d'Armide*
Imatge:Nijinsky in Le Pavillon d'Armide.jpg|Nijinski en dieu d'aura *Vayou* dins lo balet de Marius Petipa *Le Talisman* (vèrs 1910)
File:Nijinsky Le Festin Michel Fokine.jpg|A. Bert: Nijinski dins lo balet de Michel Fokine*Le Festin* (vèrs 1910)
File:Nijinski in Albret du Ballet Giselle.jpg|L. Roosen: Nijinski en *Albrecht* dins lo balet de Marius Petipa *[[Giselle]]* (1910)
File:Nijinski in Albret du Ballet Giselle 2.jpg|L. Roosen: Nijinski en *Albrecht* dins lo balet de Marius Petipa *[[Giselle]]* (1910)
File:Nijinski danse siamoise.jpg|Eugène Druet: Nijinski dins la dança siamesa, tirada de *Les Orientales* (1910)
File:Nijinski danse siamoise 2.jpg|Eugène Druet: Nijinski dins la dança siamesa, tirada de *Les Orientales* (1910)
File:Nijinski danse siamoise 3.jpg|Eugène Druet: Nijinski dins la dança siamesa, tirada de *Les Orientales* (1910)
File:Nijinski danse siamoise 4.jpg|Eugène Druet: Nijinski dins la dança siamesa, tirada de *Les Orientales* (1910)
Imatge:Nijinsky Orientales.jpg|Eugène Druet: Nijinski dins la dança siamesa, tirada de *Les Orientales*
Imatge:Nijinsky Les orientales.jpg|Eugène Druet: Nijinski dins la dança siamesa, tirada de *Les Orientales*
File:Vaslav nijinsky in siamese dance costume photography eugene druet.jpg|Eugène Druet: Nijinski dins la dança siamesa, tirada de *Les Orientales* (1910)
Imatge:Druet, Eugène (1867-1916) - Vaslav Nijinsky in the Les orientales(1910).jpg|Eugène Druet: Nijinski dins*Les Orientales* (1910)
Image:Nijinsky les orientales par Eugene Druet.jpg|Eugène Druet : Nijinski dans*Les Orientales* (1910)
Imatge:Nijinsky, Vaslav (1890-1950) - 1913 - Barbier, George (1882-1932) - Nijinsky (in Schéhérazade, Paris, 1910) - 1913 5.jpg|George Barbier: Nijinski dins*[[Shéhérazade (Rimski-Korsakov)|Shéhérazade]]* (1913)
File:Nijinsky in Scheherazade2.jpg| Nijinski dins*[[Shéhérazade (Rimski-Korsakov)|Shéhérazade]]*
File:Nijinski Schéhérazade.jpg|Adolf de Meyer : Nijinski dins*[[Shéhérazade (Rimski-Korsakov)|Shéhérazade]]*
File:Nijinski Schéhérazade 2.jpg|Adolf de Meyer : Nijinski dans*[[Shéhérazade (Rimski-Korsakov)|Shéhérazade]]*
File:Nijinski Schéhérazade.jpgNijinski dins*[[Shéhérazade (Rimski-Korsakov)|Shéhérazade]]*
File:Nijinski Petrouchka.jpg|Mishkin : Nijinski dins lo balet de Michel Fokine*[[Petrouchka]]* (vers 1910)
File:Nijinski Petrouchka 2.jpg|Nijinski dins lo balet de Michel Fokine*[[Petrouchka]]* (vèrs 1910)
File:Nijinski Petrouchka 3.jpg|The Dover Street Studio : Nijinski dans le ballet de Michel Fokine*[[Petrouchka]]* (vers 1910)
Image:Nijinsky, Vaslav (1890-1950) - 1913 - Barbier, George (1882-1932) - Nijinsky (in Le Spectre de la Rose, Paris, 1911) - 1913 9.jpg|George Barbier: Nijinski dins *[[Le Spectre de la rose]]* (1911)
File:NIJINSKI Spectre de la Rose - Roger Pryor Dodge Collection.jpg|A. Bert : Nijinski dins*[[Le Spectre de la rose]]* (1911)
File:Nijinski le psectre de la rose Roger Pryor Dodge Collection.jpg|Nijinski dins*[[Le Spectre de la rose]]* (1911)
Imatge:Nijinsky, Le Spectre de la Rose, 1911.jpg|Nijinski dins*[[Le Spectre de la rose]]* (1911)
Imatge:George Barbier (1882-1932), Vaslav Nijinsky (1890-1950), 1913 1.jpg|George Barbier: Nijinski (1913)
Imatge:George Barbier (1882-1932), Vaslav Nijinsky (1890-1950), 1913 2.jpg|George Barbier: Nijinski (1913)
Imatge:George Barbier (1882-1932), Vaslav Nijinsky (1890-1950), 1913 3.jpg|George Barbier: Nijinski dins*[[L'Après-midi d'un faune (ballet)|L'Après-midi d'un faune]]* (1913)
Imatge:Bakst Nizhinsky.jpg|Léon Bakst: Nijinski dans*[[L'Après-midi d'un faune]]* (1912)
|Adolf de Meyer: Nijinski dins*[[L'Après-midi d'un faune]]* (1911)
File:Nijinski 1913.jpg|Nijinski (1913)
Imatge:Nijinsky 003.jpg|Retrach de Nijinski
Imatge:Vaslav Nijinsky tombstone.jpg|Tomba de Nijinski alcementèri de Montmartre


## Notas e referéncias



## Bibliografia
*  Vaslav Nijinski, *Cahiers*, Actes Sud
; Principalas biografias de Nijinski :
*  Richard Buckle, *Nijinsky*, London, Phoenix Giant, 1998.
*  Guillaume de Sardes, *Nijinsky, sa vie, son geste, sa pensée*, París, Hermann, 2006.
* Romola Nijinski, *Nijinski*, 1934.
*  Anatole Bourman, *Tragedy of Nijinsky*, Greenwood Press, 1936.
*  Peter Oswald, *Vaslav Nijinski, un saut dans la folie*, Passage des Marais, 1993.
*  Françoise Reiss, *La Vie de Nijinsky*, éditions d'Histoire de l'art, 1957.
*  Catalòg de l’exposicion Nijinsky (1889-1950) al Musèu d'Orsay (23 d'octobre de 2000 - 18 de febrièr de 2001).

## Ligams extèrnes
* Biografia sus  culture.gouv.fr
* [Site oficial del [Prèmi Nijinski]]