Nimesenc (sosdialècte)

Lo **nimesenc** es una de las quatre varietats parladas dins lo país de Gard. Se pòt considerar qu'a l'èst s'acaba a ras de las tèrras d'Argença, que presentan ja una fisionomia semblanta al rodanenc e a l'oèst un pauc abans de Vidorle ont comença lo tipe montpelhierenc mentre que lo nòrd del departament de Gard es de tipe cevenòl. Es un sosdialècte ibrid, ancianament lengadocian e progressivament provençalizat. 

Aqueles traches provençalizants an fach que l'airal siá considerat per la màger part dels lingüistas a partir de la fin del sègle XIX coma provençal. En realitat, la varietat de l'endrech sèrva encara clarament de caracteristicas lengadocianas, mai que mai en morfologia e dins lo lexic. Lo parlar de la vila de Nimes se destaca pro clarament dels parlars de son environa (*-a* finala i es realizada [o] per exemple). 

Ten qualques particularismes per çò qu'es de la morfologia verbala, amb las formas *siam* e *siatz* de l'imperfach que s'opausan al lengadocian *èrem* e *èretz* e al tipe provençal *eriam* e *eriatz*, e subretot la preservacion de l'ancian preterit per la 1a e 2a ps. del plural *-èm* e *ètz* contra *-èrem* e *-èretz* del lengadocian o *-eriam* e *-eriatz* del provençal (ex: *cantèm* vs. *cantèrem* o *canteriam*).

La produccion en occitan jos sa forma locala foguèt pro importanta dins lo ròdol nimesenc durant lo sègle XIX e un dels autors mai emblematics e representatius de l'airal es l'escrivan popular Antòni Bigòt. 

Pasmens dempuèi la mitat del sègle XIX l'influéncia del Felibrige s'es notada fòrtament sul país gardonenc e fins al país de Vidorle, çò qu'a sovent portat a una mena de diglossia dels escrivans locals que d'unes, coma Loís Romieu o mai Loís Bard, renoncièron a la varietat locala en favor del modèl mistralenc.

## Fonetica

### Vocalisme
* La *-a* finala, coma en montpelhierenc i es majoritàriament realizada coma una [a] mai o mens clara (Nimes per contra presenta una [o] almens dempuèi la mitat del sègle XIX).
* La *e* es dobèrta, coma en provençal, davant una nasala (ex: *dènt*, *vènt*)
* La *ò*, coma lo provençal rodanenc e lo lengadocian oriental, se diftonga pas davant una nasala (ex: *fònt* e *pònt*).
* La monoftongason dels diftongs en posicion atona es pro frequenta coma en provençal rodanenc. Aital *-au-* ven [u] e *-ai-* o *-ei* [i].
* Abséncia de tampament de la [e] al contacte de *-lh-*. Ex: *aurelha* [awˈReja] (/[uˈReja]/[ɔw'Reja]) (rodanenc [ɔw'ɾijo]) e *trelha* [ˈtReja] (rodanenc [ˈtRi(j)o])
* *-ia* final atòn es preservat, contràriament a la màger part del provençal. Ex; *gàbia* [ˈgabja].
* La *u*, coma dins la màger part del litoral lengadocian, es realizada [ø].
* Tanben la *uè*, se fa [(j)œ].

### Consonantisme
* La *-j-* i es realizada [ʤ] (caracteristica partejada pel montpelhierenc oriental e lo cevenòl) mentre qu'es sorda ([ʧ]) en montpelhierenc  e despalatalizada en rodanenc [ʣ].
* Abséncia de despalatalizacion, *ch* i es [ʧ] e *j* [ʤ] contràriament al provençal rodanenc que realiza respèctivament [ʦ] e [ʣ].
* Velarizacion de la *-l* finala simpla coma en provençal e en lengadocian oriental (ex: *ostau*, *peu*).
* Conservacion de [l] finala, coma en lengadocian, quand ven d'una -LL geminada latina (ex: *gal* o *martèl*) e dins lo cas del digraf *-lh* (ex: *solelh* [suˈRɛl])
* Realizacion labiodentala de la *-v-*, [v], que s'opausa al betacisme sistematic del montpelhierenc central, amb la preséncia pr'aquò de cèrtas ultracorreccions (ex: *sabe* [ˈsave]) e mai qualques fossils de betacisme segon l'endrech.
* Abséncia de la *v-* protetica pro espandida en provençal. Ex: *onze* [ˈunʤe] e *uèch* [ˈjœ]
* Conservacion de las realizacions geminadas (e mai popularament en francés coma dins *année* prononciat [anˈne]) contràriament al provençal. Ex: *femna* [ˈfenna] vs. *fema/fuma* del rodanenc o *sagnar* [sanˈna] vs. [sawˈna] en provençal.
* La *-r* finala es muda, contràriament al provençal rodanenc. Ex: *dur* [dø] o *pur* [pø]
* Las *-r-* e *-rr* i son pas distinguidas e i son realizadas sistematicament [R] (contràriament al montpelhierenc central e al provençal rodanenc que fan tradicionalament la distincion). 
* La *-s* finala i es preservada sistematicament manca dins la realizacion del plural.
* Preséncia sistematica de la *-n* finala, realizada velarament dins lo cas dels noms (contràriament a la màger part del lengadocian). Ex: *camin* [kaˈmiŋ] e *pan* [ˈpaŋ].

## Morfologia

### Morfologia nominala
* L'article plural unic es actualament comun al provençal *lei* (prononciat [li]) mas las formas lengadocianas s'i mantenguèron probablament fins al sègle XVII.
* La marca del plural, coma en provençal, se percep pas dins lo nom e s'ausís sonque gràcias al cambiament d'article. Ex: *la femna* [la ˈfenna] e *lei femnas* [li ˈfenna].
* Lo sufix resultant del latin *-ARIA* i es *-ièira* (coma en lengadocian litoral) contra *-iera* del provençal.

### Morfologia verbala
* La desinéncia de 1a persona del present, de l'imperfach e del preterit es *-e* (coma dins lo lengadocian oriental e lo provençal rodanenc). Ex: *cant*'e***, ''cantav'''e***, *cantèr*'e***.
* Lo paradigma del vèrb ''èsser'' es de tipe lengadocian. I es ''siái'' [ˈsjɛj], ''siás'' [ˈsjɛs], ''es, sèm, sètz'' [sɛs], ''son'' [sun]. S'opausa pro netament al tipe provençal: ''siá'''u*** [ˈsjew], *siás* [ˈsjes], *e*'s*** (realizat [ej] o [i] en rodanenc), ''s'''ia'''m'', ''s'''ia'''tz'' e ''son''. 
* La ''-n'' finala es majoritàriament muda (manca a Nimes mai que mai) dins lo sufix ''-on'' (ex: ''*canton'' [ˈkantu] per ''cantan'').
* La desinéncia en ''-iái'' [jɛj] es, coma en montpelhierenc, sistematica a l'imperfach e al condicional, mentre qu'es ''-iáu'' en provençal. Ex: ''disiái'', ''cantariái''.
* Las desinéncias de la 1a e 2a ps. de l'imperfach dels vèrbs del primièr grop son en ''-aviam'' e ''-aviatz'' coma en provençal (en lengadocian ''-àvem'' e ''-àvetz'').

* Conservacion del tipe ancian de preterit a la 1a e 2a ps. del plural: ''-èm'' e -''ètz''. Ex: ''cantèm'' vs. ''cantèrem'' lengadocian e ''canteriam'' provençal.

== Lexic ==
* ''crompar'' i es estat remplaçat dempuèi almens un sègle pel francisme ''*achetar/achatar''
* ''res'' (coma en provençal rodanenc e ''arrés'' en gascon) i es l'equivalent de ''degun''
* ''tu'' i es present jos la forma ''*tus'', comuna a una part bèla del lengadocian oriental e septentrional

== Sintaxi ==
* Preséncia sistematica de ''pas'' dins la negacion coma en lengadocian. Ex: ***pas** jamai'', ***pas*' cap*, ***pas** pus'' etc.