open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Naduèlh

Lo **naduèlh** (var. *anaduèlh*, *naduòlh*, *anolh* gasc.) o **liset** (*Anguis fragilis*) es un reptil apòde. Tanben conegut jol nom de **sèrp de veire** o **sèrp bòrnia** en gascon, qu'aperten al subòrdre de las cernalhas.

## Autres noms

*orguei (provençal).
*avanuelh, enduelh, viruelh, vanuelh (lemosin).
*anaduelh, anadeu (auvernhat).
*orbissan, orbissana, gorgassan, arbacan/arbecan/erbacan, cuca lusenta, sèrp avugla/bòrnia, culaura/curaula bòrnia, quiraula gorda, òrba/òrpa, hissacan, hissapè, picadivendres, divendres, liron, liset, loïsana (gascon).
*agulhon (aupenc).	

## Morfologia e abituds

Se tracta d'una cernalha sens patas que sovent se confond amb una sèrp. Pot assolir fins a 50 centimetres de long. La seuna coa es longa, sovent mai longa que la rèsta del còs e lo cap, mas coma las autras cernalhas, ten la capacitat de s'automutilar per s'escapar d'un predador. Dins aqueste darrièr cas, la coa recupera pas las dimensions inicialas.

Es un animal diürne, vivipar, que a la diferéncia de las sèrps, muda  sa pèl per placas e pas entièra.

## Etnologia
Vejatz Revue des Langues Romanes n. 4, p. 317-320
Comunautat de comunas deu Gran Aush

La **comunautat de comunas deu Gran Aush** qu'ei ua anciana comunautat de comunas francesa, situada dens le departament de Gers.

## Istòria
En 2012 (?), la comunautat de comunas deu Gran Aush que vengó comunautat d'aglomeracion, Lo Grand Aush Aglomeracion, puish lo 1èr de gèr de 2017 que fusionè dab la comunautat de comunas Còr de Gasconha, entà formar la comunautat d'aglomeracion Gran Aush Còr de Gasconha.

## Composicion

Nòtas per las grafias :  

## Véser tanben
* Intercomunalitats de Gers
* Arrondiments de Gers
* Comunas de Gers

## Nòtas


* Lo SPLAF (Sit sus la Populacion e los Limits Administratius de França)
* L'ASPIC
Aunhats

**Aunhats** o **Aunhatz** (*Augnax* en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Segon Albèrt Dauzat, l'origina deu nom deu vilatge qu'es lo mot latin *alnus*, « vèrnhe », damb lo sufixe *-iacum* , varianta de *-acum*, latinizacion deu sufixe gallés *-aco(n)*. Lo prumèr element deu nom d'Aunhats qu'èra donc probablament pas, segon Dauzat, un nom de mèste gallo-roman, mès un nom comun (cas estudiat per Michel Roblin).
Una fòrma d'origina que devèva donc estar **Aunhac*. La fòrma actuala qu'es au plurau, çò qui se pòt explicar, a l'imatge de fenomèns coneishuts mèi a l'oèst, ont los gentilicis se hèn sovent sense sufixe. Los *Aunhacs* èran donc benlèu l'ensemble deus poblants, puish aqueth collectiu se seré con-honut damb lo nom deu vilatge e de la parròquia. Cf. Leujac (Tarn e Garona) e Leujacs (Gironda). La grafia occitana que poiré donc estar logicament **Aunhacs**. Cau pas donar tròp d'importància aus gentilicis en francés, sovent artificials, mes aqueste, *Augnacais, Augnacaise*, que sembla marcar un sentiment que *Aunhac* es una varianta de *Aunacs*. Autes cas citats per Dauzat : Aulnat, Aunac, damb lo sufixe *-acum*, e, damb *-iacum*, Aunhac (fòrmas au singular).
Negre ditz pas arren sus *Aunhats*, mes qu'explica Aunhac (Puèi de Doma), *Augnat* en francés, atestat *Aunhac* en 1392, per lo nom de persona germanic *Allinus* e lo sufixe *-iacum* .

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton d'Aush-nòrd-èst; qu'es ara deu canton de *Gascogne Auscitaine* (en francés), donc de Gasconha Aushesa.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
* Castèth deu sègle XVIII
* Retaule en husta daurada, situat dens la glèisa de 1874, restaurat recentament.
* Hont de devocion Sent Supèri

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gers

## Ligams extèrnes
* Aunhats sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau
* Aunhats suu site de l'Insee

## Nòtas e referéncias
Lacerta viridis

Lo **lausèrt oriental** (**Lacerta viridis**) es una espècia de pichon saurian de la familha Lacertidae. Es present per las latituds mejanas europèas dempuèi lo nòrd de la Peninsula Iberica fins Ucraïna a l'èst.

## Descripcion
Lo lausèrt mesura aperaquí 12 cm de long del morre fins a la coa. La coa pòt far dos còps la longor del còrs. Aquesta cernalha pòt pèrdre sa coa per escapar a un predador.

Los mascles an un cap larg e una color verda pontuada de pichonas tacas mai prononciadas sus l'esquina. La garganta es blava a cò dels mascles adultes e un pauc mens a cò de las femes. 

La  feme es mai tèunha que lo mascle e ten una coloracion pus uniforma, que de còps que i a pòrta entre dos e quatre listras bordadas de punts negres.

Manjan d'insèctes, de pichonas cernalhas e de còps que i a de mirguetas. L'estiu la femala pond 6 a 20 uòus. Aperaquí dos o tres meses pus tard apareisson de pichons marrons de 3 a .
Duran (Gers)

**Duran** (*Duran* en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia
Comuna de l'unitat urbana d'Aush situada en Gasconha sus lo *Talouch* (nom francés), afluent deu Gers.

## Toponimia
Segon Dauzat, *Duran* que seré **Duranium (fundum)*, deu nom galloroman d'òme *Duranius*-, d'après lo gallic *Durios* .
Segon Negre, *Duran* que representaré benlèu lo nom de persona *Durand*.
Segon Delamarre, *Duran* que vengueré de *Dūriānon*, la proprietat de Dūrios (nom celtic atestat). Pr'aquò i a ua dificultat fonetica : [ɾj] > [jɾ].

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Economia
Viticultura : Costalats de Montastruc (VDP)

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dambe la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes
* Duran suu site de l'Insee

## Nòtas e referéncias
Iguanid

Los **iguanids** (**Iguanidae**) o **igüanas** fòrman una familha de reptils mièg-arboricòlas, terrèstres o marins, que se noirisson de vegetals e d'insèctes.

Lo tèrme d'Iguanids deriva del nom vernacular *igüana* el meteis eissit de l'Arawak, del taino o alara del goaxiro. Se seriá impausat en occitan via lo francés via l'italian. 

## Classificacion

Aquesta familha compren a l'origina de genres e espècias fòrça nombroses. D'estudis menats per Frost *e al.* en 1989 e 2001 an afinat lo decopatge d'aquela familha, en reduisent significativament lo nombre de genres incluses. Los autres genres son estats desplaçats dins de familhas separadas (Crotaphytidae, Hoplocercidae, Opluridae, Phrynosomatidae, Polychrotidae, Tropiduridae). Aquesta organizacion novèla es mai o mens acceptada segon los autors. D'unes contunhan doncas d'utilizar la classificacion anciana e aquesta familha pòt doncas èsser presentada amb mai de genres.
Per d'unes autors aquestas familhas son consideradas coma de sosfamilas dels Iguanids, que pòrtan los meteisses noms mas amb una terminason en *-nae* al luòc de *-dae* (Crotaphytinae, Hoplocercinae, Oplurinae, Phrynosomatinae, Polychrotinae, Tropidurinae). Dins aquestas classificacions los genres çaijós son doncas acampats dins la familha dels Iguanids e la sosfamilha dels Iguaninae.

Schulte *e al.* a estudiat en 2003 las relacion filogeneticas entre un grand nombre de genres d'Iguanidae (mas pas totes) çò qu'a conduch a construire un arbre de relacion filogenetica que descrivon la proximitat genetica d'aquestes genres (vejatz aqueste arbre  sul site de TIGR Reptile Database).

## Caracteristicas

### Reparticion geografica

Los Iguanidae se rencontran principalament sul continent american, tant plan al nòrd coma al sud, e mai sus d'illas avesinantas nombrosas.

Son principalament de vegetarians quitament se se noirisson de còps de pichons invertebrats.

## Taxonomia

## Lista dels genres

* genre *[[Amblyrhynchus]]* Bell, 1825 - 1 espècia a las illas Galapagos
* genre †*[[Armandisaurus]]* (*atudat*)
* genre *[[Brachylophus]]* Cuvier, 1829 - 2 espècias a Vanuatu e a las Fiji
* genre *[[Conolophus]]* Fitzinger, 1843 - 2 espècias a las illas Galapagos
* genre *[[Ctenosaura]]* Wiegmann, 1828 - 14 espècias en America del Nòrd e centrala
* genre *[[Cyclura]]* Harlan, 1825 - 10 espècias a las Antilhas
* genre *[[Dipsosaurus]]* Hallowell, 1854 - 1 espècia en America del Nòrd
* genre *[[Iguana]]* Laurenti, 1768 - 2 espècias en America Centrala e del Sud e a las Antilhas
* genre †*[[Lapitiguana]]* (*atudat*) 
* genre †*[[Pumila]]* (*atudat*)
* genre *[[Sauromalus]]* Duméril, 1856 - 6 espècias en America del Nòrd

## Vejatz tanben
### Articles connèxes
*los iguanodònts : malgrat la semblança de nom, son de dinosaures, parents dels crocodils e dels ausèls.

### Referéncias taxonomicas
* 
* 
* 
* 
* 
* 
### Ligams extèrnes
* 

### Nòtas
La Hita

**La Hita** (*Lahitte* en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
*Hita*, deu latin *(petra) ficta*, qu'a lo sens de « bòrna », de « pèira plantada, quilhada », de termièras, frontèras, entre duas parròpias (los vilatges d'aqueth nom que serén sovent au limit d'ua parròpia ??), o autes territòris, sus d'ancianas vias (vias romanas o autes camins, eventualament medievaus), de menirs eventualament .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dambe la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gers
## Ligams extèrnes
* La Hita suu site de l'Insee

## Nòtas e referéncias
Economia de las Maldivas

L'economia de las Maldivas foguèt durant fòrça sègles totalament dependenta de la pesca e d'autres produchs marins. Es per aquò que la pesca es estada e demòra encara la principala ocupacion de la populacion.

## Referéncias
Castin

**Castin** (*Castin* en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia
Castin qu'ei una comuna situada au centre deu departament de Gers (32), dans la zona urbana d'Aush a 5 km d'Aush.

## Toponimia
Segon Dauzat e Negre, *Castin* que veng deu nom latin d'òme *Castinius*, shens sufixe. Le nom que seré **Castinh*; per *Castin*, que i a Castinos o Castinus. Mès quina es la diferéncia de prononciacion ?

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².
  
## Economia
Lòc de produccion deus vins Costalats de Montastruc (VDP).

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dambe la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gers

## Ligams extèrnes
* Castin suu site de l'Insee

## Nòtas e referéncias
Lo Bolin

**Lo Bolin** (*Leboulin* en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
Ni Dauzat nimei Negre non disen arren sus Lebolin, probablament nom d'un castèth a l'origina.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

 
ImageSize = width:250 height:200 
PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 
TimeAxis = orientation:horizontal 
AlignBars = justify 
Colors = 
  id:gray1 value:gray(0.9)                           
                                                  
DateFormat = yyyy 
Period = from:1960 till:2010 
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960
                                    
PlotData = 
  bar:390 color:gray1 width:1       
  from:start till:end             
  bar:260 color:gray1              
  from:start till:end            
  bar:130 color:gray1           
  from:start till:end         
  bar:0 color:gray1       
                       
                    
LineData = 
  layer:front    
  points:(48,100)(84,94) color:blue  width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 184 1968: 170
  points:(84,94)(100,72)    color:blue    width:2 #1975: 120
  points:(100,72)(128,97)   color:blue    width:2 #1982: 176
  points:(128,97)(160,124)   color:blue    width:2 #1990: 238
  points:(160,124)(196,144)   color:blue    width:2 #1999: 285
  


## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gers

## Ligams extèrnes
* Lo Bolin suu site de l'Insee

## Nòtas e referéncias
Squamata

***Squamata***, (del latin *squama*, escata), es un vast òrdre de reptils que compren totes las cernalhas, lausèrts, sèrps e amfisbèns.

## Sistematica
Es tanben un clad que compta actualament 6850 espècias repertoriadas. Es devesit en cinc sosòrdres :

* Amphisbaenia -- amfisbèns
* Autarchoglossa — las cernalhas o lagremusas
* Gekkota — las tarentas
* Iguania — los igüanas e los cameleons
* Serpentes — las sèrps

Las relacions filogeneticas a l'interior dels squamates son encara discutidas, coma o mòstra aqueste arbre inspirat del site*Tree of life* :

* Squamates
** *[[Iguania]]*
*** *[[Tropiduridae]]*
*** *[[Acrodonta]]*
**** *[[Chamaeleonidae]]*
*** *[[Corytophanidae]]*
*** *[[Crotaphytidae]]*
*** *[[Hoplocercidae]]*
*** *[[Polycrydae]]*
*** *[[Opluridae]]*
*** *[[Iguaninae]]*
*** *[[Phrynosomatidae]]*
** *[[Scleroglosses]]*
*** *[[Gekkoidae]]*
*** *[[Dimabidae]]* ?
*** *[[Serpentes]]* ?
*** *[[Amphisbaenia]]* ?
*** *[[Scincomorphes]]*
**** *[[Scincoidea]]*
**** *[[Lacertidea]]*
*** *[[Anguimorpha]]*
**** *[[Anguidae]]*
**** *[[Xenosauridae]]*
**** *[[Varanoidea]]*

## Vejatz tanben
* Lepidosauria (classificacion filogenetica)

### referéncias taxonomicas
* 
* 
* 
* 

### Ligams extèrnes
### Nòtas
Anguidae

Los **Anguidae** fòrman una familha de saurians de l'òrdre dels squamates, que compren de reptils desprovesits de patas o amb de patas reduchas a mitat atrofiadas (mas que son pas de sèrps mas bien de lausèrts). Se ne rencontra en America, en Eurasia e a las Caribas segon las espècias.

Aquesta familha es segon las classificacions subdevesida en sosfamilhas :
* **[[Anguinae]]** (genres *Anguis*, *Ophisaurus*, *Pseudopus*)
* **[[Diploglossinae]]** (genres *Celestus*, *Diploglossus*, *Ophiodes*)
* **[[Gerrhonotinae]]** (genres *Abronia*, *Barisia*, *Coloptychon*, *Elgaria*, *Gerrhonotus*, *Mesaspis*)

Compren los genres seguents :
* *[[Abronia (zoologie)|Abronia]]* Gray, 1838  
* *[[Anguis]]* Linnaeus, 1758 
* *[[Barisia]]* Gray, 1838 
* *[[Celestus]]* Gray, 1839
* *[[Coloptychon]]* Peters, 1876
* *[[Diploglossus]]* Wiegmann, 1834 
* *[[Elgaria]]* Gray, 1838 
* *[[Gerrhonotus]]* Wiegmann, 1828 
* *[[Mesaspis]]* Cope, 1877
* *[[Ophiodes]]* Wagler, 1828
* *[[Ophisaurus]]* Daudin, 1803 
* *[[Pseudopus]]* Pallas 1775

## Ligams extèrnes

* 
* 
* 
* 
*
Pichon murin

Lo **Pichon murin** es una  de murins, de ratapenadas del  *[[Myotis]]* e de la  dels Vespertilionidae. 

## Biologia
Es una espècia de ratapenadas presenta en Euròpa mediterranèa e en Orient Mejan. Es activa sonque de nuèch, frequenta de bòsques amb d'espacis degatjats a proximitat de luòcs per s'abritar, grands edificis o caunas. Es activa sonque per temps doç. S'associa sovent al grand murin per formar de colonias gròssas. 

De biologia comparabla al grand murin, es coma son nom o indica un pauc mai pichona. En França, se rencontra pas que dins las regions mediterranèas, la val de Ròse e remonta al nòrd fins a la Franca Comtat. 

## Fonts
* Marc Duquet, Hervé Maurin, Patrick Haffner: *Inventaire de la faune de France* Nathan , 2005, 

## Referéncias extèrnas
* 
* 
* 
* 
* 
*
Los Passatges

**Los Passatges** (**Pasaia** oficiaument en basco) qu’es ua comuna gascona de lenga basca. Administrativament, qu’es de la província de Guipuscoa dens la comunautat autonòma espanhòla deu Bascoat. 
Qu'i parlèn gascon dinc a la purmèra mitat deu s. XX. Lo caplòc que n'ei Sent Joan (*Pasai Donibane* en basco).

## Toponimia e istòria

Dus Passatges que son d'un latz e de l'aute d'un braç de mar: Sent Joan e Sent Pèir. Que son creats au s. XV per gascons. Lo pòrt que's disèva abans *Puerto de Oyarza* o *Puerte de Oyarzun*. Sent Joan, a l'èst, qu'estó aperat *Pasages de Francia* e qu'apartengó a Hont Arràbia dinc a 1770, quan e vadó independent devath lo nom de *Pasages*. Qu'ei coneishut en basco com *Pasai Donibane*. Sent Pèir, a l'oèst, qu'estó aperat *Pasages de España* e qu'apartengó a la comuna de Sent Sebastian dinc a 1805. Qu'ei coneishut en basco com *Pasai San Pedro*. 

En 1777, qu'estó deus Passatges qui La Faieta e partigó entà aidar l'insurreccion americana.

La municipalitat de *Pasages* (nom en espanhòu) qu'estó estenuda en 1805 per l'arrei Carles IV qui fusionè los dus Passatges. Las manòbras de la comuna de Sent Sebastian que s’escadón a obténguer, en 1809, de l’arrei Jausèp Bonaparte, la reïntegracion de Sent Pèir dens Sent Sebastian. Totun aquera reïntegracion qu’estó anullada en 1813 un còp l’ocupant caçat. Enter 1868 e 1891 qu'ei separada en duas comunas, *Pasajes de San Juan* e *Pasajes de San Pedro*. Ua darrèra tentativa de Sent Sebastian non s'escad pas de plan en 1945.
L'ortografia espanhòu modèrna qu'ac escriu *Pasajes*.


[{  "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q847127",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff1010"  }}]


## Tanben véder
* Lo Passatge de Sent Joan
* Lo Passatge de Sent Pèir
* Glossonès
Serotina comuna

La **Serotina comuna** (***Eptesicus serotinus***) es un mamifèr volant qu'aparten a la familha dels Vespertilionidae.
Urnieta

**Urnieta** (pr. Ornheta) qu’es ua comuna gascona de lenga basca. Administrativament, qu’es de la província de Guipuscoa dens la comunautat autonòma espanhòla deu Bascoat. 

## Istòria
La comuna qu’es enter quate vaths, Ergoayen, Goiburua, Lategui e Oztaran. Qu’estó destruïda en 1837 deu temps de la purmèra guèrra carlista, e arrebastida adarrond.
Vespertilionidae

Los **vespertilionids** (***Vespertilionidae***) son una  de ratapenadas, principalament de l'Ancian Mond. 

## Lista dels genres e espècias
Lista dels nòu genres qu'apartenon a la familha Vespertilionidae emai las espècias mai comunas en Euròpa :
* *[[Barbastella]]*
***[[Barbastella barbastellus]]* (Barbastèla comuna)
* *[[Eptesicus]]*
***[[Eptesicus bottae]]*
***[[Eptesicus nilssonii]]* (Serotina de Nilsson)
***[[Eptesicus serotinus]]* (Serotina comuna)
* *[[Hypsugo]]*
***[[Hypsugo savii]]* (Pipistrèla de Savi)
* *[[Miniopterus]]*
***[[Miniopterus schreibersii]]* (Minioptèr de Schreibers)
* *[[Myotis]]*
** *[[Myotis alcathoe]]* (Vespertilion alcathoe, murin alcathoe)
***[[Myotis aurascens]]*
***[[Myotis bechsteinii]]* (Vespertilion de Bechstein, murin de Bechstein)
***[[Myotis blythii]]* (Pichon murin)
***[[Myotis brandtii]]* (Vespertilion de Brandt, murin de Brandt)
***[[Myotis capaccini]]* (Vespertilion de Capaccini, murin de Capaccini)
***[[Myotis dasycneme]]* (Vespertilion dels paluns, murin dels paluns)
***[[Myotis daubentonii]]* (Vespertilion de Daubenton, murin de Daubenton)
***[[Myotis emarginatus]]*
***[[Myotis myotis]]* (Grand murin)
***[[Myotis mystacinus]]* (Vespertilion de mostachas, murin de mostachas)
***[[Myotis nattereri]]* (Vespertilion de Natterer, murin de Natterer)
***[[Myotis punicus]]*
* *[[Nyctalus]]*
** *[[Nyctalus azoreum]]*
** *[[Nyctalus lasiopterus]]* (Granda noctula)
** *[[Nyctalus leisleri]]* (Noctula de Leisler)
** *[[Nyctalus noctula]]* (Noctula comuna)
* *[[Pipistrellus]]*
** *[[Pipistrellus kuhlii]]* (Pipistrèla de Kuhl)
** *[[Pipistrellus maderensis]]*
** *[[Pipistrellus nathusii]]* (Pipistrèla de Nathusius)
** *[[Pipistrellus pipistrellus]]* (Pipistrèla comuna)
** *[[Pipistrellus pygmaeus]]* (Pipistrèla pigmèa)
* *[[Plecotus]]*
** *[[Plecotus auritus]]* (Aurelhard roge,Aurelhard comun)
** *[[Plecotus austriacus]]* (Aurelhard gris)
** *[[Plecotus kolombatovici]]*
** *[[Plecotus macrobullaris]]*
** *[[Plecotus sardus]]*
** *[[Plecotus teneriffae]]*
* *[[Vespertilio]]*
** *[[Vespertilio murinus]]* (Serotina bicolòra)

## Lista de las sosfamilhas
Segon ITIS:
* sosfamilha *[[Kerivoulinae]]* Miller, 1907
* sosfamilha *[[Miniopterinae]]* Dobson, 1875
* sosfamilha *[[Murininae]]* Miller, 1907
* sosfamilha *[[Tomopeatinae]]* Miller, 1907
* sosfamilha *[[Vespertilioninae]]* Gray, 1821

Segon MSW:
* sosfamilha *[[Antrozoinae]]*
* sosfamilha *[[Myotinae]]*
* sosfamilha *[[Miniopterinae]]*
* sosfamilha *[[Murininae]]*
* sosfamilha *[[Kerivoulinae]]*
* sosfamilha *[[Vespertilioninae]]*

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Amassa e Vilabona

**Amassa e Vilabona** (**Amasa-Villabona** o **Villabona-Amasa** oficiaument en basco) qu’es ua comuna gascona de lenga basca. Administrativament, qu’es de la província de Guipuscoa dens la comunautat autonòma espanhòla deu Bascoat.

## Istòria
Las vilas d’Amassa e de Vilabona que s’unin en 1620, essenciaument entà n’acabar damb los litigis. La comuna que portava sonque lo toponim espanhòu *Villabona* deu temps de la dictatura de Franco.

[{  "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q672876",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff1010"  }},
{  "type": "ExternalData",  "service": "geopoint",  "ids": "Q12253318",  "properties": {  "fill": "#ff0",  "stroke": "#ff0000", "marker-color": "ff1111", "title": "Amassa" }},
{  "type": "ExternalData",  "service": "geopoint",  "ids": "Q23991988",  "properties": {  "fill": "#ff0",  "stroke": "#ff0000", "marker-color": "ff1111", "title": "Vilabona" }}]
Zumarraga

**Zumarraga** en basco e oficiaument o *Zumárraga* en grafia espanhòla qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Guipuscoa, dins la comunautat autonòma espanhòla del País Basc. 

## Geografia
## Toponimia
Lo nom de la comuna que vien deu basco. Que significa etimologicament  « lòc de l'olom », deu basco *zumar* « olom » dab lo sufixe *-aga*, qui marca la localizacion. 

## Istòria

## Lòcs e monuments

## Nòtas
La Mal Coiffée

400px|thumb|Lo grop occitan ''La Mal Coiffée'' en julh de 2010 a la Fèsta d'Òc a Besièrs
**La Mal Coiffée** (valent a dire en occitan *La Mal Penchenada*) es un grop musical lengadocian, basat dins Aude e dins Erau.

## Composicion
Aqueste grop vocal es compausat de quatre femnas del país de las Corbièras (Myriam Boisserie, Marie Coumes, Laeticia Dutech e Karine Berny).
Lor repertòri, fargat a partir de, coma o dison elas, "*cançons lengadocianas de las vinhas e dels bistròts*", es en lenga occitana. Lo quartèt canta de tèxtes occitans tradicionals e de poesias en lor portant una tòca personala amb l'ajuda de Laurent Cavalié (Du Bartàs), e amb per sol acompanhament de percussions.

## Viradas e espectacles
Lo grop s'es produch dins de festenals nombroses de l'estat francés (Vieilles Charrues, Les Suds, Jeudis de Perpinhan, Festenal Occitània de Tolosa, rencontres de Cants Polifonics de Calvi, Babel Med Music a Marselha, Voix d'été en Cròsa, ...) e sus mai d'un empont (Le Nouveau pavillon de Bouguenais, ...). Tanben an fach una virada en Mongolia en agost de 2008 amb l'associacion dels "Champs de l'homme".

Son passadas sur France 2 dins l'emission *Tenue de soirée*, en dirècte de Montpelhièr, lo 27 d'octobre de 2007 e faguèron de concèrts durant los estius de 2010, 2012 e 2022 dins l'encastre de l'Estivada de Rodés.

## Discografia
* *Polyphonies occitanes* (2007)
* *A l'agacha* (2008)
* *Òu ! Los òmes !* (2011)
* *L'embelinaire* (2013)
* *... E los leons* (2020)
* *Roge* (2021)
* *Roge caparrut* (2022)

## Ligams extèrnes
Sauria

Los **saurians** (*Sauria*) fòrman un taxon pas classat que recampa los ausèls e bon nombre de reptils vivents.

Aqueste taxon designaca autres còps l'ensemble de las cernalhas e dels dinosaures, çaquelà, lo sens a evoluat a causa de las descobertas recentas. Los ausèls descendent dels dinosaures son estats incluses a aquel grop qui, de sosòrdre es estat desclassat e plaçat aprèp los Diapsids e abans los *[[Lepidosauria]]* e los ausèls. Lo grop *[[Lacertilia]]*, pendent un temps sinonim, el, es estat declarat obsolèt.

Sosòrdre dels Lepidosaurians. Grop que muda per fragments. Lor cran possedís un trauc pineal sul dessús del cap, çaquelà l'uèlh pineal es pas foncional. Los Saurians son dodats d'autotomia caudala, amb regeneracion parciala 

## Taxonomia
Lo tèrme *Sauria* es estat format a partir del grèc ancian *σαύρα*, *σαυ̃ρος*, tèrme equivalent a lo de cernalhas.

## Vejatz tanben
### Referéncias extèrnas
*
Podarcis muralis

L**'anglòra** (var. **claupèire**, **claveta**, **lagremusa**, **grisòla**) (*Podarcis muralis*) es una espècia de saurians de la familha dels Lacertids  presenta en Euròpa del sud e que foguèt introdusida en America del Nòrd. 
Abita los murs vièlhs, muralhas, clapasses o luòcs rocoses.

## Descripcion

Es un lausèrt de forma prima, espècia extrèmament polimorfa, amb una variabilitat extraordinària de las escatas, una coloracion fòrça variadissa, brun, grís o verdenca. La fàcia ventrala es clara, jauna, balva o rogenca. La garganta es pigalhada de negre.

Lo mascle mesura , excepcionalament , la feme . Se pòt pas determinar lo sèxe abans la maturitat.

La coa d'aquel lausèrt romp facilament (autotomia), li permetent aital d'escapar als predators. D'efièch, l'extremitat perduda contunha de bolegar e pòt enganar l'atacant. Une coa de remplaçament torna butar mas sens escatas, uniformament grís fosc.
## Répartition

L'espècia s'encontra en Euròpa, d'Espanha al sud cap a Alemanha al nòrd, e de França a l'oèst fins a Grècia e Turquia  a l'èst.

Foguèt introduit al Reialme Unit, en Colómbia Britanica en Canadà e en Ohio e Kentucky als Estats Units.

## Noms dialectals

*sinsòla* o *shinshòla* (del País de Foish al Fenolhedés), *lhausardina* (Fenolhedés oriental), *clau tòrta*, *clau de Sant Jòrdi*, *cliu-clau* e *clau-clau* (Peirapertusés e Narbonés).

En lemosin recep los noms *engrasòla*, (es/en)grinjòla*, *(es)grisòla*, *grinsòla*, *angreussa*, *rapieta*, *rapiòta*, *luserta*, *lusertina*, *larmusa/lermusa*, *sargate*, *serpauda*, *serpèta*, *serpentina*, *serpoleta*, *sinsòla*.*

En auvernhat *beleta*.

En gascon *sisangla*, *shishangla*, *sanglanha*, *sancalina/sangalina*, *sang(l)arina*, *sanga(r)leta*, *singaleta*,* sicolana*, *sanglureta*, *singraula*, *singrauleta*, *angròta*.
## Ligams extèrnes

* 
* 
* 
* 
## Nòtas e referéncias
Colòbra verda e jauna

La **colòbra verda e jauna** (*Hierophis viridiflavus*) es una espècia de sèrp de la familha dels Colubridae que se rencontra principalament al nòrd de la Mediterranèa e mai un pauc mai a l'interior de las tèrras (França, Itàlia, sud de Soïssa, Espanha, l'airal de l'anciana Iogoslavia, Grècia, e mai qualques illas coma Malta o Chipre).

Es sovent citada jol nom latin de *Coluber viridiflavus*, mas dempuèi, l'espècia es estada desplaçada dins lo genre *[[Hierophis]]*.

## Descripcion

Frequenta los terrens rocoses, secs e plan ensolelhats, excepcionalament los mitans un pauc mai umids coma las pradas e los bòrds de rius.

La coloracion es dominada pel jaune sens èsser, çaquelà, la color de fons. L'esquina presenta un vintenat de linhas longitudinalas discontinúas jaune verdàs.

La longor es d'1 m a 1,80 m, excepcionalament 2,20 m.

Aquesta espècia es diürna. Se noirís d'autras sèrps (la vipèra d'Orsini).

Sembla pas menaçada en França e pareis quitament en expandiment dins lo nòrd del país.

## Ligams extèrnes
* 
*
Viperidae

Los **Viperidae** (o **viperids**) fòrman una familha de sèrps que comprenon entre autres las vipèras e ls crotals. Se rencontra las espècias d'aquesta familha sus gaireben tot lo glòbe, e son totas de sèrps verinosas.

## Anatomia e biologia

Tot a l’abans de la maissa, los viperids an de longs croquets crosats d’un canal pel qual s’escola lo verin. Aquestes croquets son dispausats de tal biais que quand l’animal dobrís la boca, se soslèvan e son projectats automaticament en davant.

Son de sèrps de talha moderada, que lor longor atenh en general mens d'un mètre e mièg. Son totes carnivòrs e consumisson de predas divèrsas pro pichonas, principalament de rosegaires. Son d'ovovivipars.

## Lista de las sosfamilhas

Aquesta familha es descompausada en quatre sosfamilhas :
* Azemiopinae Liem, Marx et Rabb, 1971.
* Causinae Cope, 1859. 
* Crotalinae Oppel, 1811 - crotals
* Viperinae Oppel, 1811 - las vertadièras vipèras

## Lista dels genres segon Zaher, 2009
Azemiopinae
**[[Azemiops]]* Boulenger, 1888
Causinae
**[[Causus]]* Wagler, 1830
Viperinae
**[[Adenorhinos]]* Marx & Rabb, 1965
**[[Atheris]]* Cope, 1862
**[[Bitis]]* Gray, 1842
**[[Cerastes]]* Laurenti, 1768
**[[Daboia]]* Gray, 1842
**[[Echis]]* Merrem, 1820
**[[Eristicophis]]* Alcock in Alcock & Finn, 1896
**[[Macrovipera]]* Reuss, 1927
**[[Montatheris]]* Broadley 1996
**[[Proatheris]]* Broadley 1996
**[[Pseudocerastes]]* Boulenger, 1896
**[[Vipera]]* Laurenti, 1768
Crotalinae
**[[Agkistrodon]]* Palisot de Beauvois, 1799
**[[Atropoides]]* Werman, 1992
**[[Bothriechis]]* Peters, 1859
**[[Bothriopsis]]* Peters, 1861
**[[Bothrocophias]]* Gutberlet & Campbell, 2001
**[[Bothrops]]* Wagler (in Spix), 1824
**[[Calloselasma]]* Cope, 1860
**[[Cerrophidion]]* Campbell & Lamar, 1992
**[[Crotalus]]* Linnaeus, 1758
**[[Cryptelytrops]]* Cope, 1860
**[[Deinagkistrodon]]* Gloyd, 1979
**[[Garthius]]* Malhotra & Thorpe, 2004
**[[Gloydius]]* Hoge and Romano-Hoge, 1981
**[[Hypnale]]* Fitzinger, 1843
**[[Lachesis]]* Daudin, 1803
**[[Ophryacus]]* Cope, 1887
**[[Ovophis]]* Burger in Hoge and Romano-Hoge, 1981
**[[Parias]]* Gray, 1849
**[[Peltopelor]]* Gunther, 1864
**[[Popeia]]* Malhotra & Thorpe 2004
**[[Porthidium]]* Cope, 1871
**[[Protobothrops]]* Hoge & Romano- Hoge, 1983
**[[Sistrurus]]* Garman, 1884
**[[Triceratolepidophis]]* Ziegler, Herrmann, David, Orlov & Plauvels 2000
**[[Trimeresurus]]* Lacepede, 1804
**[[Himalayophis]]* Malhotra & Thorpe, 2004
**[[Tropidolaemus]]* Wagler, 1830
**[[Viridovipera]]* Malhotra & Thorpe, 2004
**[[Zhaoermia]]* Gumprecht & Tillack, 2004

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Referéncia

*Zaher, Grazziotin, Cadle, Murphy, de Moura-Leite & Bonatto, 2009 : *Molecular phylogeny of advanced snakes (Serpentes, Caenophidia) with an emphasis on South American Xenodontines: a revised classification and descriptions of new taxa* Papéis Avulsos de Zoologia (São Paulo) 49-11 Tèxte original
*Lista de las familhas vision novèla
Montaut (omonimia)

## Toponim

* Montaut, comuna occitana d'Arièja
* Montaut, comuna occitana d'Erau
* Montaut, comuna occitana de la Nauta Garona
*  Montaut, anciana comuna occitana de la Nauta Garona, uei dens Casanava de Montaut
* Montaut, comuna occitana de Gers, canton de Mielan
* Montaut, comuna occitana de Fesensac, canton d'Aush Nòrd-Oèst, Gers
* Mont Aut, comuna de las Lanas
* Montaut, comuna occitana d'Òlt e Garona
* Mont Aut (Perigòrd), comuna occitana de Dordonha
* Montaut, comuna deus Pirenèus Atlantics
* Montaut, en italian *Montalto Uffugo*, comuna de Calàbria de la memòria valdesa

## Patronim

* Bernard de Montaut
* Louis Bon de Montaut
* Philippe de Montaut-Bénac de Navailles

### Véser tanben
*Montaud, comuna francesa d'
*Montot, comuna francesa de la 
*Montot, comuna francesa de la 
*Montot-sur-Rognon, comuna francesa de la
Montaut (Gers, canton de Mielan)

**Montaut** (*Montaut* en francés oficialament, *Montaut d'Astarac* dens l'usatge, quitament administratiu) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia
Comuna situada en Astarac près de Miranda. 

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, *Montaut* qu'es format deu latin *mons* [*montem*], « montanha, tuca » e deu latin *altus*, « haut » . 
Segon Negre, *Montaut* (*de Monte Alto* en 1373) que veng de l'occitan *mont* e de l'adjectiu occitan *[h]aut* . Lo determinant *d'Astarac* qu'ei present sus la mapa de Cassini. 
Qu'es un nom qui correspond sovent a un castèth  e a un site de defensa. Lo borg qu'es sus un planèr, mès l'ancian castèth a costat qu'èra en situacion dominanta de tres costats.
### Mariac
Absent de la mapa de Cassini, Mariac èra pas parròpia au sègle XVIII.
Henri Polge qu'explica dens ua bona partida deu Gers, a l'excepcion de l'èst (diocèsis de Leitora e de Lombers), en mei de *-n-* intervocalica, *n* palatala (*-nh-*) s'amudí sovent dens los documents entre lo sègle XI e lo sègle XIII en gardar solament un *-i-*, puish tornè paréisher eventualament (mei dens los toponimes en *-ac* que dens los en *-an*) a la fin de l'Edat Mejana. Mariac que seré donc un ancian *Marinhac*. Henri Polge horneish pas las fòrmas ancianas a pròva de la soa teoria  e, dens lo dobte, Mariac qu'èra benlèu la proprietat de *Marius*, com Mariac (Vivarés), e pas la de *Marinius*.

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Mielan ; qu'es adara deu canton Miranda-Astarac.

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gers
## Ligams extèrnes
* Montaut suu site de l'Insee

## Nòtas e referéncias
Montaut (Fesensac)

**Montaut** (*Montaut-les-Créneaux* en francés) qu'ei ua comuna occitana de Fesensac, en Gasconha. Administrativament qu'ei situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia
thumb|left|220px|Lo vilatge de Montaut (Gers), vist deu camin de Forman a Prenhan.
Montaut, vilatge de l'airau urban d'Aush, aporat sus un tuc a 8 km au nòrd-èst d'Aush, que susploma la vath de l'Arçon e de Gers.
 
Las comunas limitrofas son Mirapeish, Crastas, Nogarolet, Lo Bolin, Aush e Prenhan.

## Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, *Montaut* qu'es format deu latin *mons* [*montem*], « montanha, tuca » e deu latin *altus*, « haut » . 
Segon Negre, *Montaut* (*de Monte Alto* en 1373) que veng de l'occitan *mont* e de l'adjectiu occitan *[h]aut* .

## Istòria
thumb|left|Pòrge e campanèr de la glèisa deu Malartic
En 1822, Montaut qu'absorbic la màger part de l'anciana parròpia de *Biane* (*Viana* ?), situada au nòrd-èst, au limit de la comuna de Mirapeish a laquau èra ligada. En subsisteish pas mei que la glèisa de Santa-Catalina e un pijonèr, qui hasè partida deu castèth arroeinat.
Lo meteis an estó tanben ligat a Montaut lo vilatge deu Malartic, situat au sud-est en direccion d'Aush. S'i pòt encara véser la glèisa, e lo castèth (privat) qui data deu sègle XVIII.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².
### Demografia ''Biane'' (nom francés)

* Lo n° INSEE es estat cambiat per rasons practicas.
### Demografia Lo Malartic

* Lo n° INSEE es estat cambiat per rasons practicas.
   
## Economia
Viticultura : Costalats de Montastruc (VDP)

## Lòcs e monuments
Montaut es un castelnau e qu'i damora une grana part de las murralhas, notadament la **tor-pòrta** oèst, recentament restaurada.

La **glèisa** de Saint-Miquèu data deus sègles XII e XIII, le campanèr aue data deu XIX. 

Las maisons, que mantuas an colanas, dens l'arrua centrau qui passa en devath de l'anciana hala (mercat cobèrt), que son estadas tanben bròi restauradas.

Le castèth, qui espia suu penent nòrd, qu'es privat e  ne's visita pas. Qu'es la soa tor màger carrada, dab sons merlets qui a balhat lo qualificatiu au nom francés de la comuna (Montaut-les-Créneaux), en 1917, tà'u destriar de l'aut *Montaut* de Gers, batiat lavetz Montaut d'Astarac.

## Personalitats ligadas dambe la comuna
Jean Thore, medecin e botanista, vadut lo 13 d'octobre de 1762 a Montaut.

## Véser tanben
* Comunas de Gers

## Ligams extèrnes
* Montaut suu site de l'Insee

## Nòtas e referéncias
Prenhan

**Prenhan** (*Preignan* en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia
Comuna situada dens la zona urbana d'Aush sus lo Gers.

## Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, *Prenhan* que veng deu nom gallic d'òme *Primius*, dab lo sufixe *-anum* .
Segon Negre, *Prenhan* que vengueré deu nom de persona *Primianus*), shens sufixe .

## Istòria
* En 1821, qu'incorporèn *Gaudoux* (*Gaudós*, *Gaudons* ?) a Prenhan . *Gaudoux* qu'es au nòrd de Prenhan e qu'a guardat la glèisa e lo cementèri. Qu'èra parròpia annèxa abans la revolucion.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².
### ''Gaudós'', ''Gaudons'' ?

* Lo n° INSEE es estat cambiat per rasons practicas.

## Economia
Costalats de Montastruc (VDP)

## Lòcs e monuments
* Chartrosa deu Pastissèr, on visquèt lo Generau Dessolles
* Glèisa romanica Sent Estèfe, retocada au sègle XVI ; lo retaule de husta daurada data deu segle XVII.


Image:Eglise_de_Preignan.jpg|La glèisa de Prenhan, vista deu camin de Forman.
Image:Eglise_de_Preignan2.jpg|La glèisa de Prenhan, vista deu camin de Montaut
Image:Chartreuse_du_Pastissé.jpg|La chartrosa deu Pastissèr, camin de Forman, Prenhan


## Personalitats ligadas dab la comuna
* Jean Joseph Dessolles (1767-1828)

## Embessonatges
*  (Castilla Mancha) desempuish lo 17 de mai 1997,
*  desempuish lo 21 avriu de 2009

## Véser tanben
* Comunas de Gers

## Ligams extèrnes
* Prenhan suu site de l'Insee
* Sit de Prenhan
* FESTIVAL ROCK'N'STOCK - un festival de musiques actuelles gratuit à Prenhan - Gers - França
* Râmoon Stompers - Groupe de Ska Punko Cuivro Rock'n'roll déjanté

## Nòtas e referéncias
Montagut

*Véser tanben las paginas d'omonimia [[Montaigu]] e [[Montaigut]].*
----
## Patronim
* Emili Montagut (1826-1895), escrivan

## Comunas occitanas
* Montagut, ua comuna occitana de  ;
* Montagut, ua comuna occitana de las ;
* Montagut, ua comuna occitana deths .

## Comunas espanhòlas
* Montagut i Oix, comuna de .

## Comunas de nom pròche
* Montagut d'Arròs, comuna occitana de  ;
* Montagut de Borjac, comuna occitana de  ;
* Montagut de Coserans, comuna occitana d' ;
* Montagut de Lauragués, comuna occitana de  ;
* Montagut de Plantaurèl, comuna occitana d' ;
* Montagut de Sava, comuna occitana de .
* Montagut de Carcin, comuna occitana de .
Montagut (Gers)

**Montagut** (*Montégut* en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
Segon Dauzat, *Montagut* qu'ei format deu latin *mons* [----> *montem*] e deu latin *acutus*, « ponchut, puntut » .
Segon Negre, las fòrmas ancianas son *de Montecoguto*, *Montequocuto*, au sègle XIII. Lo nom qu'ei format de l'occitan *mont* e *cogul* « cocut », puish atraccion de *-agut*. Solament, Negre qu'escriu *Montégut, Gironde* e i a pas de comuna deu nom de *Montégut* en Gironda. Que cau probablament substituïr per *Gers*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
* Castèth de Montagut, proprietat privada

* Castèth de Roquetalhada 

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gers

## Ligams extèrnes
* Montagut suu site de l'Insee

## Nòtas e referéncias
Autarriba (Gers)

**Autarriba** (*Auterive* en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
Segon Dauzat, *Autarriba* que veng deu latin *alta* « hauta » e *ripa* « riba, arriba ». Segon Negre, *Autarriba* que veng de l'occitan *auta* e *riba* : « (ar)riba (h)auta ».

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gers

## Ligams extèrnes
* Autarriba suu site de l'Insee

## Nòtas e referéncias
Nogarolet

**Nogarolet** (*Nougaroulet* en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
### Nogarolet
Segon Dauzat e Rostaing, *Nogarolet* que veng deu latin *nucarium* « noguèr, esquilhotèr » dab lo [doble] sufixe *-eol-ittum* .
Segon Negre, *Nogarolet* que veng deu gascon *nogarolet* « petita noguèra, petita nogareda, petit noguerar ».
Negre que horneish lo medish sens per Nogarolet e per Nogaròu. Que i a tres possibilitats : pas de relacion istorica o lingüistica entre los dus toponimes, *Nogarolet* qu'es lo diminutiu de *Nogaròu* despuish l'origina, un ancian *Nogaròu* que vengoc *Nogarolet* per evitar l'omonimia.
### La Bobea o La Vovea
Qu'es lo nom d'un tipe de sòl.
### Conhacs (nom supausat)
Que sembla un derivat deu nom gallic d'òme *Connios* (latinizat en *Connius* e plan atestat) derivat en *-acon*, puish benlèu *Los Conhacs* (los abitants de *Conhac), puish confusion entre aqueth gentilici e lo toponime, mecanisme coneishut en Gasconha occidentala). 

## Istòria
En 1821, las comunas de *La Boubée* (probablament *La Bobea* o *La Vovea*, cf. lengadocian *bolbena* o *volvena*) e de *Coignax* (*Conhacs* ?) qu'estón aplegadas damb Nogarolet. Abans la revolucion, La Vovea qu'èra parròpia, çò sembla, Conhacs qu'èra parròpia annèxa. Qu'an gardat la glèisa e lo cementèri.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².
### Demografia ''La Bobea'' o ''La Vovea''

* Lo n° INSEE es estat cambiat per rasons practicas.
### Demografia ''Conhacs'' (nom supausat)

* Lo n° INSEE es estat cambiat per rasons practicas.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gers
## Ligams extèrnes
* Nogarolet suu site de l'Insee

## Nòtas e referéncias
Pavia (Gers)

**Pavia** (*Pavie* en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia
Pavia qu'ei ua comuna situada a 3 km d'Aush, 81 km de Tolosa e 721 km de París. Pavia es dens la vath de Gers, un afluent de Garona .

## Toponimia
*Pavia* qu'es ua bastida fondada en 1281. Que'u donèn lo nom de la famosa vila italiana de Pavia. Que s'ageish donc d'un transferiment .

## Istòria
Pavia qu'estoc bastida en 1281, a l'epòca on la construccion de bastidas èra plan freqüenta en Gasconha. Pavia que prengoc lo nom de la vila de Pavia en Itàlia qui èra hòrt coneishuda a aquela epòca e qu'arretrobam dens los manuaus escolars d'istòria a causa de la celèbra batalha de 1525 entre las armadas de Carles-Quint e de Francés 1èr.

Ça que là, l'ocupacion deu site de Pavia qu'a l'origina en la preistòria, atau coma ac pròvan los materials qui se tròban regularament a l'entorn de la vila.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
Un dels monuments mai remarcables de Pavia es lo petit pont d'estil gotic qui encamba Gers. Construit al sègle XIIIen, fusquèc destrusit e restaurat mantunis còps. La darrèra restauracion que data de qualques annadas a quora un camion degalhèc la meitat de la partida superiora deu parapet. Desempuèi aquelas òbras, òm prenguèc de mesuras per empachar los veïculs lords de traversar lo Gers del costat de Pavia.

Lo pont es tròp estreit per que dos veïculs e s'i pòscan crosar. La dintrada o l'eishida de la comuna per aquel pont que necessitavan un acòrd dels dificils entre automobilistas, entrò l'installacion de cartèls indicant la prioritat d'adoptar, en 2005.

* Tanben remarcabla, la capèla Nosta Dauna deu Cedon
* la glèisa
* Castèth de Besmaus

## Personalitats ligadas dab la comuna
* Marqués de Besmaus qui èra un companh fisèl de D'Artanhan (lo quatren mosquetaire)
* lo Comte Dillon qui s'èra batut al costat de Lafayette
* Bertrand Pierre Castex, lòctenent-general, nascut en 1771 a Pavia, militari francés. Lo seu nom perdura encara dens lo vilatge.
* lo pintre italian Mario Cavaglieri a viscut a Pavia, dens un ostalàs de l'airal dit de « Peilobèra ».

## Véser tanben
* Comunas de Gers

## Ligams extèrnes
* Pavia suu site de l'Insee
* Sit oficiau de la Comuna de Pavia
* Sit deus escolans de l'escòla de Pavia

## Nòtas e referéncias
Pessan

**Pessan** o **Peçan** (en francés *Pessan*) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia
Comuna de l'aira urbana d'Aush situada sus l'anciana nacionala 626 a 6 km au sud-èst d'Aush.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Lo nom qu'es atestat *Pessan* en 1230 . Que vengueré d'un nom latin d'òme *Peccius* o *Pecius*, dambe'u sufixe *-acum* , latinizacion deu sufixe gallic *-ācon*. Ua auta possibilitat es **Pettiānon*, la propietat de *Pettios* (nom gallic atestat). L'etimologia, quina que sia, justificaré ua grafia *Peçan*, refusada per la mapa deu Conselh Generau de Gers e per Patrici Pojada (qui accèpta pr'aquò Luçan, a despièit de la medisha mapa). Com que sia, la comuna qu'èra donc probablament ua anciana grana propietat antica qui avèva per mèste *Pec(c)ius* o *Pettios*.

## Istòria
* En 1821, Pessan annexèt *Lartigolle* (nom francés, probablament L'Artigòla) 

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Aush Sud-Èst; qu'es ara deu canton d'Aush-3.

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

### Demografia de ''L'Artigòla'' (nom supausat)
* 1793 : 26 abitants
* 1800 : 26 abitants
* 1806 : 21 abitants
* 1821 : 25 abitants

## Lòcs e monuments
* Abadia benedictina de Sent Miquèu de Pessan.
* Pòrta fortificada

## Personalitats ligadas dambe la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gers

## Ligams extèrnes
* Pessan sus Auch-tourisme.com
* Sit personau d'un abitant deu vilatge

## Nòtas e referéncias
Vespertilioninae

Aquesta  de ratapenadas compren los s seguents :
* *[[Antrozous]]*
* *[[Barbastella]]* — barbastèlas
* *[[Chalinolobus]]*
* *[[Eptesicus]]* — serotinas
* *[[Euderma]]* — aurelhards
* *[[Eudiscopus]]*
* *[[Glischropus]]*
* *[[Hesperoptenus]]*
* *[[Histiotus]]*
* *[[ia (genre)|Ia]]*
* *[[Idionycteris]]*
* *[[Laephotis]]*
* *[[Lasionycteris]]*
* *[[Lasiurus (mammifère)|Lasiurus]]*
* *[[Mimetillus]]*
* *[[Myotis]]* — murins o vespertilions
* *[[Nyctalus]]* — noctulas 
* *[[Nycticeius]]*
* *[[Nyctophilus]]*
* *[[Otonycteris]]*
* *[[Pharotis]]*
* *[[Philetor]]*
* *[[Pipistrellus]]* — pipistrèlas 
* *[[Plecotus]]* — aurelhards
* *[[Rhogeessa]]*
* *[[Scotoecus]]*
* *[[Scotomanes]]*
* *[[Scotophilus]]*
* *[[Tylonycteris]]*
* *[[Vespertilio]]*

## Ligams extèrnes
*