open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Òst

**Òst** (*Ost* en francés) qu'ei ua anciana comuna gascona de Bigòrra, en Lavedan, dens eth estrema de Salas , situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Òst que fusionè dab Aisac en 1846.

## Geografia

## Toponimia
Eras fòrmas ancianas que son *Ost*, cap a 1050-1070, cap a 1060, en 1285, *de Osto*, en latin, en 1342 e en 1379, *Ost*  en 1429 e sus era mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIIIau. Era prononciacion qu'ei [ɔst]. Qu'ei un mot prelatin, çò escriu Jacques Boisgontier. Miquèu Grosclaude que tempta ua comparason dab Ost e que's pensa lo mot basco e [supausat] aquitan *uste*, « plana » pòt estar ua solucion , a despieit deth timbre dera vocala.

## Istòria
* Òst e Aisac que fusionèn en 1846 dens era comuna d'Aisac e Òst.

## Demografia

* Eth n° INSEE qu'ei estat cambiat per rasons practicas.
## Lòcs e monuments

Église_Sainte-Lucie_d'Ost_(Hautes-Pyrénées)_1.jpg|Era glèisa de Senta Lúcia d'Òst.
Lavoir de Ayzac-Ost (Hautes-Pyrénées) 2.jpg|Eth lavader.
Monument aux morts de Ayzac-Ost (Hautes-Pyrénées) 2.jpg|Eth monument aths morts.


## Personalitats ligadas dab era comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Viusac

**Viusac** (*Vieuzac* en francés) qu'ei ua anciana comuna gascona de Bigòrra, en Lavedan, dens eth estrema de Salas, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Viusac que fusionè dab Argelèrs en 1824.

## Geografia
Viusac qu'ei ath nòrd dera vila.

## Toponimia
Eras fòrmas ancianas que son *Biuzac*, *Biusag*, cap a 1050-1070, *Arnaldo Willelmo de Bilsag*, cap a 1075 e cap a 1083, *Biusac*, ath sègle XIIau o XIIIau, *Bieusag*, en 1285, *Galhardus de Biosaco*, en 1300, *De Biuzaco*, en 1313, *De Biusaco* en 1342, *Biusac*  en 1429, *Vieusac*, en 1790. Era prononciacion qu'ei [biou'zak] (grafia de Miquèu Grosclaude), donc probablament [biw'zak] meilèu que [bju'zak] .

Per Viuça (
Canton de Laudun

Lo **canton de Laudun** es un canton francés situat dins lo departament de Viena e la region de Novela Aquitània.

## Geografia
## Istòria
## Representacion
## Composicion
### Composicion a partir de 2015
*Angliers (Vinhana)
*Arçay (Vinhana)
*Aulnay (Vinhana)
*Basses
*Berrie
*Berthegon
*Beuxes
*Bournand
*Ceaux-en-Loudun
*Cernay (Vinhana)
*Chalais (Vinhana)
*La Chaussée (Vinhana)
*Chouppes
*Coussay
*Craon (Vinhana)
*Curçay-sur-Dive
*Dercé
*Doussay
*Glénouze
*La Grimaudière
*Guesnes
*Laudun
*Martaizé
*Maulay
*Mazeuil*Messemé
*Moncontour (Vinhana)
*Monts-sur-Guesnes
*Morton (Vinhana)
*Mouterre-Silly
*Nueil-sous-Faye
*Pouançay
*Pouant
*Prinçay
*Ranton
*Raslay
*La Roche-Rigault
*Roiffé
*Saint-Clair (Vinhana)
*Saint-Jean-de-Sauves
*Saint-Laon
*Saint-Léger-de-Montbrillais
*Saires
*Saix
*Sammarçolles
*Ternay (Vinhana)
*Les Trois-Moutiers
*Verrue (Vinhana)
*Vézières

## Nòtas e referéncias
Antiòc III

**Antiòc III Megas** (vèrs 241 avC - 187 avC) fuguèt lo seisen rèi de l'Empèri Seleucida de 223 avC a sa mòrt. Succediguèt a Seleuc III (243 - 223 avC) e fuguèt remplaçat per Seleuc IV (218 - 175 avC). Es lo sobeiran pus important de la dinastia seleucida ambé son fondator Seleuc I.

Durant son rèine, assaièt de renfòrçar l'Empèri Seleucida ja afeblit per lei trebols dins lei províncias orientalas e lei conflictes entre estats grècs. Capitèt de replegar leis atacas deis Egipcians e dei parts d'Arsaces II. Puei, assaièt de sostenir lo Reiaume de Macedònia còntra la Republica Romana mai fuguèt esquichada ai Termopilas en 191 avC. Lei Romans contunièron la guèrra en Anatolia e la desfacha saunosa de Magnèsia en 190 avC entraïnèt la pèrda de la màger part d'Anatolia per lei Seleucidas.

.
.
Antiòc Ièr

**Antiòc Ièr Sôtêr** (en grèc ancian: Ἀντίoχoς ο Σωτήρ, *Antiochos Sôter*, « Antiòc lo salvador»), nascut vèrs 325 avC e mòrt en 261 abC) foguèt rei de l'Empèri seleucida de 281 avC a sa mòrt. Succediguèt a son paire Seleuc Ièr, lo fondador de la dinastia, e fuguèt seguit per Antiòc II.

## Règne
En 292 abC, Antiòc coregís amb son paire Seleuc Ièr e es nomenat vice-rei dels territòris seleucidas de Mesopotamia e d'Iran. Ven rei en setembre de 281 abC, après l'assassinat de son paire.

Lèu, la guèrra esclatèt amb lo vesin egipcian Ptolemèu II e durèt de 280 a 279. Lo conflicte acabat, un novèl dangièr arribèt del nòrd amb l'invasion d'Asia menora per los galatas en 278. Los cèltas, batuts per Antiòc foguèron installats en Galatia. De 274 a 271, la guèrra amb Ptolemèu II reprenguèt.

## Referéncias

## Fonts
*  E. Bickerman, 1983, *The Seleucid Period*, The Cambridge History of Iran, Volume3 (1), THE Seleucid, Parthian ans Sasanian Periods, Ehsan Yarshater (editor), p. 3-20, Cambridge, Cambridge University Press.
Ford Crown Victoria

vinheta|Ford Crown Victoria II (1998 - 2011) de fasa II (2003 - 2011).
La **Ford Crown Victoria** es una berlina del constructor estatsunidenc Ford, fòrça populara als Estats Units. Aqueste veïcul es fòrça conegut gràcias al fach que servís dins de nombrós servicis de polícia d'America del Nòrd e los celèbres taxis de Nòva York e plan d'autras vilas.

## Istoric
La primièra *Crown Victoria* foguèt fabricada en 1955.

Lo 16 de setembre de 2011, l'usina de produccion de St. Thomas barrèt sas pòrtas, metent definitivament fin a la produccion d'aquesta gamma atal qu'al chassís Ford Panther.

### Resumit

## Las diferentas versions

### Ford Fairlane Crown Victoria

### Ford LTD Crown Victoria (1979-1991)

### Ford Crown Victoria (1992-1997)
vinheta|Ford Crown Victoria I fasa II

En 1992, Ford suprimís lo prefixe LTD a la novèla generacion Crown Victoria. Aquesta generacion foguèt comercialisada de 1992 a 1997. Foguèt presentada en març de 1991 puèi comercialisada a comptar de 1992.

### Ford Crown Victoria II (1998-2011)
En 1998, l'estil exterior de la Crown Victoria, la suspension arrièra, e lo sistèma d'alumatge foguèron modificats. L'estabilitat foguèt melhorada, mas la capacitat de remorcatge, comparada al modèl precedent, foguèt reducha. La Crown Victoria utiliza tanben una bobina d'alumatge sus bogia tradicionala puslèu que de fials de bogia.

En 2003, la Crown Victoria recebèt de novèlas amelioracions e cambiaments. Lo chassís es alara idroformat e las suspensions son complètament repensadas. La direccion deven a cremalh al luòc de la direccion a bilhas utilizada abans. Aquestas modificacions aguèron per efièch d'ameliorar considerablament l'estabilitat.
Lo Cx (coeficient aerodinamic) de la Crown Victoria èra al despart de 0,42 (una chifra catastrofica per una berlina relativament bassa), mas passat mai tard a 0,34 gràcias a d'unas amelioracions.
Fichièr:2007 Ford Crown Victoria LX.jpg|Crown Vic II fasa II.
Fichièr:NYC Taxi Ford Crown Victoria.jpg|Crown Vic II dels taxis de Nòva York.
Fichièr:Manhattan, New York - USA (7510095592).jpg|Crown Vic II de la polícia de Nòva York.


## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Ford

### Ligams extèrnes

* Site oficial : Civil, Polícia, Comercial
Camin de fèrre de Staten Island

Lo **camin de fèrre de Staten Island** (o **SIR**, per *Staten Island Railway*) es una linha de mètro que desservís l'arondiment de Staten Island, a Nòva York. Ben qu'essent considera coma una linha classica de camin de fèrre, lo SIR utiliza de trens de tipe R44 que son identicas a aquestas utilizadas sus una partida del mètro de Nòva York.

Lo SIR es espleitat per la Metropolitan Transportation Authority (MTA), l'operator dels transpòrts en comun dins la vila de Nòva York.
Selèuc II

**Selèuc II callinic** (en grèc ancian: Σέλευκος Καλλίνικος, *Séleukos kallínikos*, « Selèuc lo grand venceire »), nascut vèrs 265 avC e mòrt en 225 abC) foguèt rei de l'Empèri seleucida de 246 avC a sa mòrt. Succediguèt a son paire Antiòc II e fuguèt seguit per Selèuc III.

## Règne
Tre lo començament de son règne Selèuc deguèt afrontar la menaça egipciana. En 245 Ptolemèu III s'apoderèt Siria e Mesopotamia, mas deguèt daissar sas conquistas per tornar en Egipte ont de trebols avián esclatat. Los dos sobeirans faguèron la patz en 241 abC.

Un novèl dangièr apareguèt, aquel còp intèrn. En 240, lo fraire de Selèuc, Antiòc Ierax, vice-rei d'Asia menora se revoltèt en desfaguèt Selèuc en 239. Aquesta guèrra civila provoquèt un afebliment de l'empèri. En 238, en Asia menora, Atal de Pergam ataquèt Antiòc e lo batèt. En Orient, los parnes ne'n profechèron tamben per s'apoderar de Partia e Arsaces Ièr ne'n venguèt rei.

En 237, los dos fraires faguèron la patz. Vèrs 231, Selèuc partèt en guèrra per ensajar de tornar conquistar los territòris parts. Atal reprenguèt la guèrra contra Antiòc Hierax que foguèt desfach e tuat en 228 abC. Pergam venguèt una poissança en Asia menora. 

## Referéncias

## Fonts
*  E. Bickerman, 1983, *The Seleucid Period*, The Cambridge History of Iran, Volume3 (1), THE Seleucid, Parthian ans Sasanian Periods, Ehsan Yarshater (editor), p. 3-20, Cambridge, Cambridge University Press.
Moctezuma II

**Moctezuma II** (1466 - 29 de junh de 1520), las variantas ortograficas incluson **Montezuma, Moteuczoma, Motecuhzoma, Motēuczōmah, Muteczuma**, (designat dins los primièrs tèxtes nahuatl per** Motecuhzoma Xocoyotzin** (Moctezuma lo Jove), foguèt lo noven *[[tlatoani]]* o sobeiran de Tenochtitlan, que regnèt de 1502 a 1520. Lo primièr contacte entre las civilizacions indigènas de Mesoamerica e los europèus se debanèt durant son règne, e foguèt tuat pendent lo començament de la conquista espanhòla de l'empèri astèca, quora lo conquistador Hernán Cortés e sos òmes se son batuts per prene lo contraròtle de la capitala astèca Tenochtitlan.

Pendent son règne, l'empèri astèca atenguèt sa pus granda expansion. Per la guèrra, Moctezuma estendèt lo territòri tant luènh al sud que Xoconosco en Chiapas e l'istme de Tehuantepec, e incorporèt le pòble zapotèc e Yopi dins l'empèri. Cambièt l'ancian sistèma meritocratic de la ierarquia sociala e alarguèt lo valat entre *pipiltin* (nòbles) e *macehualtin* (roturièrs) en enebissent als non nòbles de trabalhar dins los palais reials .
Cortez the Killer

**Cortez the Killer** es una cançon del cantaire canadian Neil Young de son album de 1975, Zuma. Foguèt enregistrada amb lo grop Crazy Horse. Foguèt classada 39ena entre los 100 pus grands solos de guitarra per *[[Guitar World]]* e 329ena sus la lista de las 500 pus grandas cançons de totes los tempses pel magazina *[[Rolling Stone]]*. 

Young  declarèt en concèrt qu'aviá escrit la cançon tot en estudiant l'istòria al licèu de Winnipeg. Segon las nòtas de Young per l'album Decade, la cançon foguèt enebida en Espanha sos Francisco Franco. Segon lo jornal espanhòl El País e l'autor Xavier Valiño, l'album Zuma foguèt autorizat en Espanha dins son integralitat sonque après la mòrt de Franco, amb la cançon rebatejada amb lo títol mens incendiari "Cortez".

La cançon parla d'Hernán Cortés (lo nom de Cortés a una ortografia anglicizada alternativa dins lo títol de la cançon), un conquistador que conquistèt Mexic pel compte d'Espanha al sègle XVI. "Cortez the Killer" fa tanben referéncia al sobeiran astèc Moctezuma II e a d'autres eveniments survenguts durant de la conquista espanhòla del Novèl Monde.
## Nòtas e referéncias
Antiòc IV

**Antiòc IV epifan** (en grèc ancian: Ἀντίοχος ὁ Ἐπιφανής, *Antíokhos ho Epiphanês*, « Antiòc la manifestacion de dieu »), nascut vèrs 215 avC e mòrt en 164 abC) foguèt rei de l'Empèri seleucida de 175 avC a sa mòrt. Succediguèt a son fraire Seleuc IV e fuguèt seguit per son filh Antiòc V.

## Règne
En 169-168 abC, Antiòc desfaguèt l'Egipte lagida e l'envasiguèt. Mas deguèt lèu daissar sa conquista jos la pression dels romans, pauc desiroses de veire los seleucidas créisser en poissança. De 167 a 164, reprimiguèt una revòlta en Judèa. En 165-164 menèt campanha a l'èst contra los parts, que jos Mitridates Ièr començavan a s'apoderar los territòris iranians dels seleucidas. Antiòc mòriguèt de malautiá en 164 abC.

## Referéncias

## Fonts
*  E. Bickerman, 1983, *The Seleucid Period*, The Cambridge History of Iran, Volume3 (1), The Seleucid, Parthian ans Sasanian Periods, Ehsan Yarshater (editor), p. 3-20, Cambridge, Cambridge University Press.
Antiòc V

**Antiòc V eupator** (en grèc ancian: Αντίοχος Ε' Ευπάτωρ, *Antíokhos e Eupátôr*, « Antiòc d'un bon paire »), nascut vèrs 173 avC e mòrt en 162 abC) foguèt rei de l'Empèri seleucida de 164 avC a sa mòrt. Succediguèt a son paire Antiòc IV e foguèt seguit per son oncle Demetrios Ièr.

## Referéncias

## Fonts
*  E. Bickerman, 1983, *The Seleucid Period*, The Cambridge History of Iran, Volume3 (1), The Seleucid, Parthian ans Sasanian Periods, Ehsan Yarshater (editor), p. 3-20, Cambridge, Cambridge University Press.
Dinosaur Jr.

**Dinosaur Jr.** es un grop de rock american format a Amherst, Massachusetts, en 1984, a l'origina simplament sonat Dinosaur entrò que de problèmas juridics impausan un cambiament de nom.

Le grop foguèt fondat par J Mascis (guitarra, cant, autor-compositor principal), Lou Barlow (bassa, cant) e Murph (batariá). Après tres albums sus de labèls independents, lo grop aqueriguèt la reputacion d'èstre una de las influéncias formatrises del rock alternatiu american. La tension creativa menèt Mascis a licenciar Barlow, que formèt puèi Sebadoh e Folk Implosion. Son remplaçant, Mike Johnson arribèt per tres albums de grands labèls. Murph fin finala demissionèt, Mascis prenent en carga las fonccions de bateire suls albums del grop abans que lo grop se dissòlga en 1997. La formacion originala se tornèt formar en 2005, sortissent quatre albums puèi. 

Le cant rebalant de Mascis e lo mur de guitarra darrièr, que rapela lo rock classic de las annadas 1960 e 1970 e caracterizat per una utilizacion intensiva de feedback e de distorsion, foguèron fòrça influents dins lo movement rock alternatiu de las annadas 1990.
Canton d'Argelèrs de Gasòst

Eth **canton d'Argelèrs de Gasòst** qu'ei ua anciana division administrativa de Gasconha, de Bigòrra e de Lavedan situada dens eth arrondiment d'Argelèrs de Gasòst, eth departament deths Hauts Pirenèus e era region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. Eras 23 comunas que son despuish 2015 dens eth canton d'Era Vath deths Gaves (burèu centralizator Argelèrs de Gasòst). Que son tanben totas dens era comunautat de comunas deths Pirenèus Vaths deths Gaves (residéncia Argelèrs de Gasòst), despuish 2017. Era lenga autoctòna qu'ei eth occitan gascon. Eth canton qu'utiliza eth article pirenenc. Eth canton que compren tres vaths, territòris geografics e istorics qu'estón sengles cantons enter 1790 e 1801 : era Arribèra de Sent Savin (ancian canton de Sent Savin), era o eth Estrema de Salas (ancian canton d'Argelèrs) e era Arribèra de Davantaiga (ancian canton de Davantaiga, caplòc a Preishac).

## Composicion

## Istòria
Eth canton que's creè pendent la Revolucion, en 1790 , en medish temps qu'eth canton de Sent Savin  e qu'eth canton de Davantaiga (caplòc : Preishac ). En 1801, eths tres cantons que formèn eth canton d'Argelèrs.

## Nòtas
Demetrios Ièr

**Demètri Ièr Sotèr** (en grèc ancian: Δημήτριος Σωτήρ, *Dêmêtrios Sôter*, « Demètri lo salvador »), nascut vèrs 185 avC e mòrt en 150 abC) foguèt rei de l'Empèri seleucida de 162 avC a sa mòrt. Succediguèt a son nebot Antiòc V e foguèt seguit per Alexandre Balas.

## Règne
Demètri es lo fraire d'Antiòc IV. S'apoderèt lo tròn en 162 abC, çò que provoquèt la revòlta de Timarc, lo satrapa de Mèdia. Aquel foguèt desfach en 161 abC. En 150, Demètri es batut per Alexandre Balas, un filh supausat d'Antiòc IV, que prend lo poder ajudat per los egipcians

## Referéncias

## Fonts
*  E. Bickerman, 1983, *The Seleucid Period*, The Cambridge History of Iran, Volume3 (1), The Seleucid, Parthian ans Sasanian Periods, Ehsan Yarshater (editor), p. 3-20, Cambridge, Cambridge University Press.
Ptolemèu II

**Ptolemèu II Filadèlf** (en grèc ancian: *Πτολεμαῖος Φιλάδελφος*, *Ptolemaîos philádelphos*, « Ptolemèu qu'aima sa sòrre »), nascut en vèrs -308 o -309 e mòrt en -246 foguèt lo segond rei lagida d'Egipte de -282 a sa mòrt. Ptolemèu III li succediguèt.

## Règne
Ptolemèu venguèt coregent del reialme amb son paire Ptolemèu Ièr en -285, abans d'èsser rei a la mòrt d'aquel en -282. En 277 esposèt sa sòrre Arsinòe II. Quand Arsinòe moriguèt, en 270, son fraire ne'n faguèt una divessa amb un cult que li èra avodat.

Ptolemèu menèt mantas guèrras. Poguèt assegurar la possession per Egipte de la còsta d'Asia menorae ataquèt la Cirenaïca dirigida per son demi-fraire Magas. Subretot combatèt contra l'empèri seleucida per ensajar de s'apoderar Siria. La primèra guèrra de Siria que lo veguèt afrontar Antiòc Ièr se debanèt de 274 a 271. La segonda guèrra de Siria durèt de 259 a 253, mas los egipcians capitèron pas mai a prene Siria. De -267 a -261, Ptolemèu es aliat amb Esparta e Atenas dins la guèrra cremonidèa perduda contra Antigòn Gonatas de Macedònia.

L'òbra de Ptolemèu es pas que militara. Desvolopèt un programa per metre en valor la Mar Roja amb la fondacion de vilas qu'avián tamben la foncion d'establiments de comèrci e fa tornar construire un canal entre lo Nil e lo gòlf de Suez.

## Referéncias

## Fonts
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Trens de banlèga de Nòva York

Los **trens de banlèga de Nòva York** son dos malhums de trens de banlèga de la Metropolitan Transportation Authority que desservisson Nòva York e son aglomeracion dins l'estat omonim :

* Los camins de fèrre de Long Island (*MTA Long Island Rail Road*) que deservisson Long Island, dont los arondiments de Brooklyn e de Queens dins la vila, atal qu'una gara dins Manhattan.
* Los camins de fèrre Metro-North (*MTA Metro-North Railroad*) que deservisson lo nòrd de la metropòli e una pichona partida de Connecticut, e los arondiments de Manhattan e del Bronx dins la vila.

## Chifras
Al total, los dos malhums cumulan 16 linhas, 248 garas e  de vias.

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* New Jersey Transit, un malhum complementari de trens per l'estat de Nòva Jersei.
* Mètro de Nòva York

### Ligams extèrnes

*  MTA : Long Island Rail Road, Metro-North
Falcon 9

**Falcon 9** es un lançaire mejan parcialament reütilisable desvolopat per la societat SpaceX que dins sa darrièra version pòt plaçar una carga utila de 22,8 tonas en orbita bassa o de 8,3 tonas en orbita de transfèrt geoestacionària. Lo primièr tir se faguèt lo 4 de junh de 2010. L'objectiu de SpaceX es de fornir un lançaire que permet d'abaissar fortament lo pretz de las mesas en orbita mercé a de còstes de fabricacion moderats, la recuperacion e reütilizacion dels estatges. SpaceX a signat en decembre de 2008 un contracte amb la NASA per assegurar une part de l'avitalhament de l'Estacion Espaciala Internacionala entrò 2015 amb lo lançaire Falcon 9 e lo cargo espacial SpaceX Dragon, contracte que foguèt puèi prolongat entrò 2024. Lo 30 de mai de 2020
la Falcon 9 e lo vaissèl Crew Dragon faguèron son primièr lancement d'un equipatge cap a l'Estacion Espaciala Internacionala .
Soiuz (lançaire)

**Soiuz** (en rus: *Союз*, que significa Union) es un lançaire rus que la concepcion remonta a las annadas 1950 e que foguèt utilizat inicialament per lançar los vaissèls amb equipatge del programa Soiuz. Aquel lançaire, d'un pauc mai de  e  de naut, pòt plaçar una carga utila de mai de  en orbita terrèstra bassa a partir dels cosmodròms russes. Es utilizat al jorn de uèi per metre en orbita de satellits militars russes, los equipatges de l'Estacion Espaciala Internacionala, lançar los vaissèls cargo Progress qu'avitalhan l'Estacion espaciala internacionala e per metre en orbita de satellits scientifics russes o europèus. Gràcia a sa fisabilitat e son feble còst de produccion, es totjorn presat malgrat la rusticitat de las tecnicas emplegadas. A la fin de 2017, mai de  Soiuz èran estat lançats, amb un taus de capitada pròche de 98 %. De julhet de 2011 (retirament del servici de la naveta espaciala americana) a mai de 2020 (primièr vòl abitat del Crew Dragon), lo vaissèl Soiuz foguèt le sol veïcul capable d'enviar un equipatge cap a l'Estacion Espaciala Internacionala.
## Referéncias
Wos

vinheta|Wos.
Valentí Oliva (Buenos Aires, Argentina; 23 de genièr de 1998) conegut artiísticament com **WoS**, es un raper i freestyler argent[[in.
Christian Nodal

vinheta|Christian Nodal.
**Christian Jesús González Nodal** (n. Caborca, Sonora 11 de gener de 1999) és un cantant i compositor mexicà.
Camins de fèrre Metro-North

Los **camins de fèrre Metro-North** (en anglés, *Metro-North Railroad*), o **MNR**, son lo malhum de trens de banlèga que desservís lo nòrd de la metropòli de Nòva York a l'interior de l'estat omonim e una pichona partida de Connecticut. Aparten e es gerit per la Metropolitan Transportation Authority (MTA).

## Linhas
Lo malhum a 5 linhas, 3 a l'èst del flume Hudson e 2 a l'oèst.

### A l'èst d'Hudson
Las 3 linhas a l'èst d'Hudson partisson de Grand Central Terminal dins Manhattan, e se devesisson dins lo Bronx. Son :

* La linha Hudson, cap Poughkeepsie ;
* La linha Harlem, cap a Wassaic ;
* La linha New Haven, qu'es la sola d'anar dins lo Connecticut e i a tres brancas, cap a New Haven (linha principala), Waterbury, Danbury e New Canaan.

I a una gara, autra que Grand Central, desservida per las tres linhas : Harlem–125th Street, dins lo quartièr omonim de Manhattan, sus la <abbr>125<sup>e</sup></abbr> Carrièra.

### A l'oèst d'Hudson
Las 2 linhas a l'oèst d'Hudson partisson de Hoboken Terminal dins Nòva Jersei, e, las linhas essent principalament dins aqueste estat, son espleitadas pel New Jersey Transit. Çaquelà, los terminus nòrds son totes dins l'estat de Nòva York. Las linhas son :

* La linha Port Jervis, cap a Port Jervis
* La linha Pascack Valley, cap Spring Valley

## Nòtas e referéncias

### Nòtas


### Referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Camins de fèrre de Long Island
* Mètro de Nòva York
* Metropolitan Transportation Authority
* New Jersey Transit

### Ligams extèrnes

*  Pagina sul site oficial de la MTA
Ptolemèu III

**Ptolemèu III Evergèt** (en grèc ancian: *Πτολεμαίος Εὐεργέτης*, *Ptolemaîos Evergétês*, « Ptolemèu Benfachor »), nascut vèrs -280 e mòrt en -222 foguèt lo tresen rei lagida d'Egipte de -246 a sa mòrt. Ptolemèu IV li succediguèt.

## Règne
Ptolemèu èra un filh de Ptolemèu II. En -246, quand montèt sus lo tròn, lo rei seleucida Antiòc II moriguèt. Aquel aviá maridat Berenice Sira, sòrre de Ptolemèu, en -252. Una crisa dinastica, que los detalhs demòran escurs, esclatèt a Antiòquia. Berenice ensagèt de far son filh rei, çò qu'empaichèt Laodice Ièra, primièra femna d'Antiòc II. La tresena guèrra de Siria (246-241 abC) comencèt. Ptolemèu envasiguèt lo territòri seleucida e atenguèt Eufrates, mas Selèuc II, lo nòu rei, poguèt lo rebutar. En -233, los lagidas perdèron Damasc que venguèt seleucida. 

## Referéncias

## Fonts
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Essequibo (flume)

** Essequibo** es lo mai grand flume de Guyana situat entre Orinoco e e Amazonas. Nais dins las montanhas Acarai près de la frontièra entre Brasil e Guyana, e raja cal al nòrd sus 1014 quilomètres a travers la selva e la sabana per s'escampar dins l'ocean Atlantic. Ten un bacin de drenatge total de 69 300 quilomètres carrats e un debit mejan de 2 104 mètres cubes per segonda .

## Geografia
Lo flume travèrsa l'ecoregion dels bòsques umids de Guyana. I a nombrosas  raspas e cascadas (per exemple, lo saut de Kaieuteur sus la ribièra Potaro e las cascadas Murrays, Pot e Kumaka) long de l'escorreguda del flume, e son estuari de 20 quilomètres de larg es semenat de nombrsas pichonas îles. S'escampa dins l'Atlantic a 21 quilomètres de Georgetown, la capitala du Guyana.  

Sos nombroses afluents comprenon las ribièras Rupununi, Potaro, Mazaruni, Siparuni, Kiyuwini, Konawaruk e Cuyuni. A mai de 30 quilomètres de sa boca se trapan de grandas illas planas e fertilas: Leguan, Wakenaam, l'illa Hogg  e Fort Island qu'èra lo sètge del governament del país pendent l'èra coloniala neerlandesa.
Ptolemèu IV

**Ptolemèu III Filopator** (en grèc ancian: *Πτολεμαίος Φιλοπάτωρ*, *Ptolemaîos Philopátôr*, « Ptolemèu qu'aima son paire »), nascut vèrs -244 e mòrt en -204 foguèt lo quatren rei lagida d'Egipte de -222 a sa mòrt. Ptolemèu V li succediguèt.

## Règne
Ptolemèu regnèt d'en primièr amb de regents, Sosibios e Agatocles. En 219 esclatèt la quatrena guèrra de Siria (219-217 abC) contra lo rei seleucida Antiòc III e que s'acabèt amb la victòria de Rafia en març de 217, que permetèt als lagidas de prene lo sud de Siria. 

En Egipte nauta, en 205 abC, comencèt una revòlta egipciana menada per Harmakhis e Ankhmakis. Los reis d'Alexàndria poguèron sonque en 184 eliminar aquela secession. Aquò foguèt emmelit per una ataca del rei de Meròe, Argamènes.

## Referéncias

## Fonts
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Ptolemèu V

**Ptolemèu V Epifanes** (en grèc ancian: *Πτολεμαῖος Ἐπιφανής*, *Ptolemaîos Epiphanês*, « Ptolemèu Illustre »), nascut en -210 e mòrt en -180 foguèt lo cinquen rei lagida d'Egipte de -204 a sa mòrt. Ptolemèu VI li succediguèt.

## Règne
Lo règne de Ptolemèu V marca lo començament del declin de l'estat lagida. Vengut rei quand èra encara un mainatge, Ptolemèu regnèt d'en primièr amb de regents dusqua -197. En 202 esclatèt la cinquena guèrra de Siria (202-198 abC). Lo rei seleucida Antiòc III faguèt un tractat secrèt amb Felip V de Macedònia per se partejar las possessions lagidas fòra d'Egipte. La desfacha de Paneion en -200 menèt a la pèrda de Palestina, del sud de Siria e dels territòris d'Asia menora. L'empèri lagida èra d'ara endavant reduch a Chipre e Cirenaïca. 

En -194, Ptolemèu esposèt la princessa seleucida Cleopatra I de Siria. En -184, la revòlta d'Egipte nauta foguèt vencuda.

Lo tèxte de la famosa pèira de Roseta es un decret de Ptolemèu V.

## Referéncias

## Fonts
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Orinoco

**Orinoco** es amb 2 250 quilomètres un dels pus longs flume d'America del Sud. Son bacin de drenatge, cobrís 880 000 km², dont 76,3% al Veneçuela e lo rèsta en Colómbia. Es lo quatren pus grand flume al monde en tèrmes de debit. Orinoco e sos afluents constituïsson lo principal sistèma de transpòrt per l'èst e l'interior de Veneçuela e los llanos de Colómbia. L'environament dins lo bacin d'Orinoco es extrèmament diversificat; abriga una granda varietat de flòra e de fauna.

## Geografia
L'escorreguda d'Orinoco forma un larg arc elipsoïdal, enrodant l'escut guaianés es devesit en quatre tròces de longor inegala que correspondon a pauc près la zonacion longitudinala d'un grand flume tipic:

* Lo **Naut-Orinoco** - 286 quilomètres (178 mi) de long, de son cors superior entrò los rabeges Raudales de Guaharibos, travèrsa un paisatge montanhós dins una direccion nòrd-oèst
* L**'Orinoco mejan** - 805 quilomètres (500 mi) de long, devesit en dos sectors, que la primièr fa 515 quilomètres de long pren una direccion generala vèrs l'oèst entrò lo jonhent amb las ribièras Atabapo e Guaviare a San Fernando de Atabapo; lo segond s'escola cap al nòrd, sur aperaquí 290 quilomètres, long de la frontièra Veneçuèla-Colómbia, flanquejat dels dos costats par las resurgéncias graniticas occidentalas d l'escut guaianés qu'empachan la formacion d'una plana inondabla, entrò los rabeges d'Atures près del jonhent amb la ribièra Meta a Puerto Carreño
* L**'Orinoco inferior** - 959 quilomètres de long amb una ribièra ben desvolopada, raja dins la direccion nòrd-èst, dels rabeges d'Atures entrò Piacoa de cara a Barrancas
* Lo  **Dèlta Amacuro** - 200 quilomètres de long que s 'escampa dins lo golf de Paría e l'ocean Atlantic, un dèlta grandàs, qualque 22 500 km2 e 370 quilomètres al maximum.
Universitat Tecnica d'Azerbaitjan

L**Universitat Tecnica de l'Azerbaitjan** (en azèri: *Azərbaycan Texniki Universiteti*) es una institucion educativa de finançament public establit dins la vila de Bakó. L'Universitat es un centre d'ensenhament superior de l'Azerbaitjan que s'impartisson d'ensenhaments d'engenhariá e tecnologia.

## Istòria
L'"Universitat Tecnica de l'Azerbaitjan" foguèt fondada lo 1950 coma "Institut Politecnic d'Azerbaitjan".

Es successora de la Politecnic de Bakó, que foguèt fondat en 1887 pendent l'èra tsarista. Lo Politecnic cresquèt de manièra simultània a coma se desvolopava la incipient industrializacion de l'Azerbaitjan, qu'arribèt a lo sieu apogeu cap al decènni de 1930 pendent l'èra sovietica.

Pendent aquel periòde lo Politecnic se faguèt un dels mai importants centres de l'ensenhament superior de l'Azerbaitjan e una de las mai principalas escòlas d'engenhariá de l'Union Sovietica.

Lo 1993, dos ans après l'independéncia de l'Azerbaitjan, l'"Institut Politecnic d'Azerbaitjan" se va reorganitzar e passèt a la nomenar "Universitat Tecnica de l'Azerbaitjan".

## Facultats e Instituts
### Facultats
# Facultat Engenharia Electrica e Engenharia Electrica
# Facultat Transpòrt
# Facultat Maquines Tecnologiques
# Facultat Equipes e Tecnologies Especiaus
# Facultat Radioingeniería e Comunicacion
# Facultat Metal·lúrgia
# Facultat Bastiment de Maquines
# Facultat Engenharia de Negòcis e Gestion

Era Universitat a 8 facultats, apròp de 1.100 professors e 6.000 estudiants.

Era Universitat a ua filiau a Gandja.

Ara Universitat tanben existís seccion entà ciutadans estrangèrs.

## Referéncias


## Ligams extèrnes
*
À la foire de l'est

***À la foire de l'est*** (*A la feira de l'èst*) es un album de musica deu Angelo Branduardi.

## L'album
Qu'es la version francesa de l'album italian *[[Alla fiera dell'est]]* sortit en 1976 e de la prumiera adaptacion francesa (textes de l'Étienne Roda-Gil) d'un album d**'Angelo Branduardi** ; la chançon-titre, une chançon a recapitulacion adaptada de la chançon traditionnala jusiva *Had Gadia*, es son prumier grand succès en França.

## Lista deus titres

* *À la foire de l'est *
* *Les hérons*
* *Le vieillard et l'hirondelle*
* *Berceuse pour Sarah*
* *La série des nombres*
* *Funérailles*
* *L'homme et la nuée*
* *Sous le tilleul*
* *Loin de la frontière*

Paraulas : Étienne Roda-Gil / Musica : Angelo Branduardi

## Musicians

* Tiziana Botticini : arpa
* Angelo Branduardi : guitarra, violon, guitarra octavina, lut
* Gigi Cappellotto : bassa electrica
* Bruno de Filippi : bozoki, cuica, banjò, sitar, armonicá basse
* Maurizio Fabrizio : guitarra, lut
* Mario Lamberti : percussions
* Gianni Nocenzi : clarineta, pianò
* Andy Surdi : batariá

## Referenças
Ptolemèu VI

**Ptolemèu V Filometor** (en grèc ancian: Πτολεμαῖος Φιλομήτωρ, *Ptolemaîos Philomêtôr*, « Ptolemèu qu'aima sa maire »), nascut en -186 e mòrt en -145 foguèt lo seisen rei lagida d'Egipte de -180 a sa mòrt. Ptolemèu VII li succediguèt.

## Règne
Ptolemèu VI venguèt rei quand èra encara un mainatge e regnèt d'en primièr jos la regéncia de sa maire Cleopatra I dusqua -176. A partir de -170, son fraire Ptolemèu VIII es tamben associat al poder. 

En 170 esclatèt la sesena guèrra de Siria (170-168 abC). Lo rei seleucida Antiòc IV parvenguèt a s'apoderar d'una part d'Egipte, dusqua la capitala, Alexàndria. Mas Roma li comandèt de tornar donar sas conquistas e de tornar en Siria, çò qu'Antiòc faguèt.

En 164, Ptolemèu VIII s'apoderèt del poder e fòrabandiguèt son fraire que se refugièt a Roma. L'annada d'après èra tornat e partegèt lo reialme amb son fraire. Ptolemèu VII e sa maire obtenguèron Egipte e Chipre, mentre que Cirenaïca èra donada a Ptolemèu VIII. Aquel dins son testament daissèt Cirenaïca a Roma .

## Referéncias

## Fonts
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Alla fiera dell'est

Chançon - titre de l'album eponime de Angelo Branduardi, surtit en italian en 1976, revirat en francés en 1978 (À la foire de l'Est) e en anglés la mesma annada (Highdown Fair).
Los textes son deu *Angelo Branduardi* emb la participacion deu *Luisa Zappa*, e la musica deu *Angelo Branduardi*. 

## Paraulas

**Alla fiera dell'est** 

Alla fiera dell’est per due soldi

un topolino mio padre comprò.

E venne il gatto

che si mangiò il topo

che al mercato mio padre comprò.
 

Alla fiera dell’est per due soldi

un topolino mio padre comprò.

E venne il cane

che morse il gatto

che si mangiò il topo

che al mercato mio padre comprò.

Alla fiera dell’est per due soldi

un topolino mio padre comprò.

E venne il bastone

che picchiò il cane

che morse il gatto

che si mangiò il topo

che al mercato mio padre comprò.

Alla fiera dell’est per due soldi

un topolino mio padre comprò.

E venne il fuoco

che bruciò il bastone

che picchiò il cane

che morse il gatto

che si mangiò il topo

che al mercato mio padre comprò.

Alla fiera dell’est per due soldi

un topolino mio padre comprò.

E venne l’acqua

che spense il fuoco

che bruciò il bastone

che picchiò il cane

che morse il gatto

che si mangiò il topo

che al mercato mio padre comprò.

Alla fiera dell’est per due soldi

un topolino mio padre comprò.

E venne il toro

che bevve l’acqua

che spense il fuoco

che bruciò il bastone

che picchiò il cane

che morse il gatto

che si mangiò il topo

che al mercato mio padre comprò.

Alla fiera dell’est per due soldi

un topolino mio padre comprò.

E venne il macellaio

che uccise il toro

che bevve l’acqua

che spense il fuoco

che bruciò il bastone

che picchiò il cane

che moorse il gatto

che si mangiò il topo

che al mercato mio padre comprò.

Alla fiera dell’est per due soldi

un topolino mio padre comprò.

E l'Angelo della Morte

sul macellaio

che uccise il toro

che bevve l’acqua

che spense il fuoco

che bruciò il bastone

che picchiò il cane

che moorse il gatto

che si mangiò il topo

che al mercato mio padre comprò.

Alla fiera dell’est per due soldi

un topolino mio padre comprò.

E infine il Signore

sull'Angelo della Morte

sul macellaio

che uccise il toro

che bevve l’acqua

che spense il fuoco

che bruciò il bastone

che picchiò il cane

che moorse il gatto

che si mangiò il topo

che al mercato mio padre comprò.

Alla fiera dell’est per due soldi

un topolino mio padre comprò.
Ptolemèu VII

**Ptolemèu VII Neos Filopator** (en grèc ancian: Πτολεμαῖος Νέος Φιλοπάτωρ, *Ptolemaîos Néos Philopátôr*, « Ptolemèu lo nòu qu'aima son paire »), mòrt en -144 foguèt lo seten rei lagida d'Egipte de -145 a sa mòrt. Ptolemèu VIII li succediguèt.

## Règne
Ptolemèu VII regnèt qualques meses entre 145 e 144, abans d'èsser remplaçat per Ptlomèu VIII. 

## Referéncias

## Fonts
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Ptolemèu VIII

**Ptolemèu VIII Fiscon** (en grèc ancian: Πτολεμαῖος Εὐεργέτης Τρύφων, *Ptolemaîos Euergétês Trýphôn*, « Ptolemèu Benachor, Prestigiós »), mòrt en -144 foguèt lo seten rei lagida d'Egipte de -145 a sa mòrt. Ptolemèu IX li succediguèt.

Mens flataire, foguèt tamben escaissat Πτολεμαῖος Φύσκων (Ptolemaîos Phýskôn) « Ptolemèu lo grasset ».

## Règne
Ptolemèu VIII es lo fraire de Ptolemèu VI. En -170, es associat al poder amb son fraire e sa sòrre Cleopatra II. 

En 164, s'apoderèt del poder e fòrabandiguèt son fraire que se refugièt a Roma. L'annada d'après, Ptolemèu VI tornèt e partegèt lo reialme amb son fraire e sa maire. Ptolemèu VII e Cleopatra obtenguèron Egipte e Chipre, mentre que Cirenaïca èra donada a Ptolemèu VIII. .

Ptolemèu VII succidiguèt a Ptolemèu VI, mas regnèt sonque qualques meses entre 145 e 144, abans d'èsser remplaçat per Ptolemèu VIII. 

## Guèrra civila (132 abC-126 abC)
En 142 repudièt sa sòrre e reina Cleopatra II, en favor de sa neboda Cleopatra III. Aquò menèt a una guèrra civila en 132. Cleopatra II sostenguda per la populacion de lenga grèga, tenguèt Alexàndria. Ptolemèu e Cleopatra III avián lo sosten dels egipcians. En 131, deguèron fugir a Chipre, mas en 127 poguèron tornar prene Alexàndria. en 124, un accòrd foguèt trobat entre las doas parts. Los tres dirigiguèron ensem.

Los trebols aguèron d'influéncia sus lo reialme. Ptolemèu nomenèt d'egipcians a de pòstes importants qu'èran fins ara reservat a l'elita macedoniana.
Lo ròtle d'Alexàndria de centre cultural del mond grèc foguèt afeblit, que fòrça sabents e poètas daissèron la vila. 

A sa mòrt, Ptolemèu dins son testament daissèt Cirenaïca a Roma.

## Referéncias

## Fonts
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Linha IRT Flushing

La **linha IRT Flushing** es una linha (al sens de tròç del malhum) al còp sosterranha e aeriana del mètro de Nòva York que servís los arrondiments de Manhattan e de Queens. Es eissida de l'ancian malhum de l'Interborough Rapid Transit Company (IRT) tot coma las linhas *[[Linha IRT Broadway-Seventh Avenue|Broadway-Seventh Avenue]]* e *[[Linha IRT Lexington Avenue|Lexington Avenue]]*. Portava abans lo nom de **linha Corona** (o **linha Woodside and Corona**) quand son terminus se situava dins lo quartièr de Corona. Constituís en mai l'una de las linhas principalas (*trunk lines*) del malhum que donan lor color (en l’ocurréncia lo violet) a las dessèrtas (servicis) que los empruntan, al còp dins Manhattan e en defòra. La linha, dont una partida foguèt inaugurada en 1915, foguèt acabada en 1928 et comporta uèi 21 estacions. Tira son nom del fach que son terminus èst es situat dins lo quartièr de Flushing, dins lo Queens. Presenta en mai la particularitat (amb las linhas *[[Linha IND Crosstown|IND Crosstown]]* e la *[[Linha BMT Canarsie|BMT Canarsie]]*) d'èsser empruntada per una sola dessèrta que se declina jos una varianta omnibús (mètros **[[Linha 7 del mètro de Nòva York|7]]**) e una varianta express s'arrestant qu'a las estacions principalas (**[[Linha 7 del mètro de Nòva York|<7>]]**).

En mai, la linha se distinguís per la varietat de las estructuras que son utilizadas lo long de son traçat, que van de fustas en acièr per las seccions aerianas a de viaductes construguts dins un estil europèu. Las estacions sosterranhas an tanben estat construgudas amb d'estils unics, coma aquesta de Hunters Point Avenue qu'es construguda dins un estil italian o aquesta de Grand Central – 42nd Street qu'es construguda coma un unic tube circular sul modèl de las estacions del mètro de Londres.

## Traçat e estacions

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Mètro de Nòva York
* Linha 7 del mètro de Nòva York
* Linhas del mètro de Nòva York
Clazomènes

**Clazomènes** (en grèc ancian: Κλαζομεναί *Klazomenaí*) es una anciana ciutat grèga d'Asia Menora, que sos abitants anèron fondar Abdèra en Tràcia.

Sas roïnas se tròban dins la vila modèrna d'Urla près d'Izmir dins la província d'Izmir en Turquia.

### Liga Ioniana
Clazomènes apartenguèt a la Liga Ioniana, recampant dotze ciutats, la dodecapòli, d'Asia menora.

Aquela confederacion èra pas pro fòrta per resistir a las temptativas de dominacion forastièras a partir del sègle VII aC.

## Referéncias

## Fonts
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Fanagòria

**Fanagòria** (en grèc ancian: Φαναγόρεια, *Phanagóreia*) foguèt una ciutat grèga de la peninsula de Taman. Foguèt fondada al sègle VI abC per de colons venguts de Teos en Ionia.

## Referéncias

## Fonts
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Cirene

**Cirene** (en grèc ancian: Κυρήνη *Kyrênê*) es una anciana ciutat grèga d'Africa, fondada per d'abitants de Tera, la modèrna Santorin, en -630.

Sas roïnas se tròban près la vila modèrna de Shahhat en Libia.

## Istòria
La region de Cirene foguèt apelada Cirenaïca.

Cirene foguèt un territòri lagida de -305 a -96 ont venguèt romana.

## Referéncias

## Fonts
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Universitat de Montpelhièr

L’**universitat de Montpellhièr** es un establiment d’ensenhament superior e de recèrca situat dins la vila de Montpelhièr, qu'existiguèt entre 1289 e 1793, puèi entre 1896 e 1970, e tornarmai creada en 2015. Coneguda coma avent una de las pus ancianas e  pus brilhantas escòlas de medecina del mond medieval, Montpelhièr èra tanben famosa per l'ensenhament del dreit.

Dins sa forma actuala, amassa près de 47 000 estudiants. Es uèi la 8ena pus granda universitat de França.

L'universitat amassa de disciplinas fòrça divèrsas talas que las sciéncias, la quimia, la medecina, lo dreit, l'economia, la gestion, la farmacia o las sciéncias de l'espòrt.
Granda Grècia

**Granda Grècia**, sonada tamben, en latin, Magna Grècia, es l'ensem de las colonias  fondadas per de ciutats grègas en Sicília e dins lo Sud d'Itàlia a partir del sègle VII abC.

## Colonisacion
Parièr que dins lor patria d'origina, las ciutats grègas d'Itàlia se fan la guèrra. Mas devon tamben afrontar d'autres pòbles que s'espandisson e venon de concurrents. Vèrs 540 abC, al larg de Sardenha, una aliança d'etrusques e de cartagineses bat las naus dels focèus. Aquels perdon Corsega e Sardenha. En Sicília en 580 abC, los cartagineses empaichan de colons venguts de Ròdes e Cnide d'installar una colonia a Marsala. Aquels se replegan sus las illas Lipari.

## Govèrn
Las tensions socialas dins las ciutats menan sovent a l'arribada al poder de tirans, tal que Panaitios a Leontinoi, en Sicília a la fin del sègle VII abC, puèi Falaris a Acragas vèrs 570 abC.

## Referéncias

## Font
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Bernat Metge

vinheta|400x400px|'' Lo sompni den Bernat Mètge ab grand diligencia revelat e ordenat''. , Estampa De Francesco Altés, Barcelona, 1891.
**Bernat Mètge** (Barcelona, entre 1340 e 1346 – 1413) foguèt un escrivan, traductor e primièr representant de l'umanisme dins las letras catalanas. Es considerat un dels melhors prosistes de la fin del sègle XIV, introductor de l''estil renaissença a la literatura catalana, amb una intelligéncia fina, e un grand sarcasme. Foguèt tanben secretari reial. La siá òbra mèstressa es *Lo somni* (1399).
Nasquèt dins l'anciana carrièra dels Especiers (a l'ora d'ara, de la Llibreteria), filh de l'apotecari Guillem Mètge, que lo daissèt orfanèl l'an 1359. Al mes de mai de 1364 la siá maire, Agnès, se marridèt amb Ferrer Saiol, foncionari de la cancelariá Reiala. En seguir lo camin del sieu pairastre, dintrèt trabalhar a la cancelariá Reiala, ont faguèt carrièra e acabèt en essent lo protonotari de la reina Alienòr de Sicília (la tresena esposa de Pèire III lo Ceremoniós). Aquel trabalh li exigissiá d'unas coneissenças especificas coma per exemple: lo domeni de l'escritura tant en còpia coma en redaccion, coneissenças de lengas utilizadas pels documents importants (latin, catalan e aragonés), formacion basica dins la doctrina crestiana e quitament de fondaments del drech.
Lista d'universitats de Bakó

En aquel article se presentan las institucions d'ensenhament superior, que son situadas a Bakó, capital de la Republica d'Azerbaitjan.  

## Universitats estatalas

## Academias estatalas

## Autres d'institucions d'ensenhament superiora

## Universitats privadas

## Referéncias
Le Malesherbois

**Le Malesherbois** es una comuna novèla francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region Centre e Vau de Léger, creada lo 1èr de genièr de 2016 pel regropament de set ancianas comunas.

Creada par un arrestat prefectoral del 30 de novembre de 2015, es sortida del regropament de las comunas de Coudray, Labrosse, Mainvilliers, Malesherbes, Manchecourt, Nangeville et Orveau-Bellesauve que venon de comunas delegadas. Lo capluòc es fixat a Malesherbes.
Linha IRT Lexington Avenue

La **linha IRT Lexington Avenue** es una linha (al sens de tròç del malhum) sosterranha del mètro de Nòva York que servís l'arrondiment de Manhattan. Eissida de l'ancian malhum de l'Interborough Rapid Transit Company (IRT), constituís amb la linha IRT Broadway-Seventh Avenue l'una de las doas mai ancianas linhas sosterranhas del malhum.

## Traçat e estacions

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Mètro de Nòva York
* Linha 4 del mètro de Nòva York
* Linha 5 del mètro de Nòva York
* Linha 6 del mètro de Nòva York
* Linhas del mètro de Nòva York
Hattusa

**Hattusa** (en itita: Ḫattuša) èra la capitala de l'Empèri itita en Anatolia antica. Lo site arqueologic de la vila se tròba a Boğazkale, ancianament Boğazköy, dins la província de Çorum en Turquia.

## Istòria

La vila, escavada dempuèi 1906 s'espandís sus 165 ectaras. Es dividida en doas parts, la vila bassa mai anciana èra enrodada per una muralha, sens dobte construïda per lo rei itita Hantili II e èra lo siti d'una acropòli reiala, amb lo palais e los bastiments administratius. 

La vila nauta data del sègle XIII abC e a doblada la superfícia d'Hattusa. La muralha de la vila nòva es serrada per de pòrtas monumentalas, coma la pòrta dels leons o la pòrta dels esfinges. Las escavacions an mes al jorn, las restas de 26 temples.

## Nòtas e referéncias

## Fonts
*  Trevor Bryce, 2005, *The Kingdom of the Hittites*, Oxfòrd, Oxford University Press.
Luther Standing Bear

**Luther Standing Bear** (*Luther Orsa Dempié*) es un chap amerindian deus Sioux oglalas nascut en 1863 o 1868 e mòrt lu 19 feurier 1939. Maitot escrivan e reviraire, elevador, educator, e actor (dins l'espectacle deu *Buffalo Bill*), eu es a la debuta deu segle XX un deus defensors de la cultura sioux los mai conneguts.

## Annexes

### Bibliografiá

* (en) D. Anthony Tyeeme Clark, « Standing Bear, Luther », dans Bruce E. Johansen et Barry M. Pritzker, Encyclopedia of American Indian History, Santa Barbara, ABC-CLIO, 2008, 1423 p. (ISBN 978-1-85109-818-7, OCLC 105444878, lire en ligne), p. 854-856. 
* (en) Charles Vollan, « Standing Bear, Luther », dans David J. Wishart, Encyclopedia of the Great Plains Indians, Lincoln, University of Nebraska Press, 2007, 252 p. (ISBN 978-0-8032-0580-2, OCLC 122577620, lire en ligne), p. 197-198. 

### Liams externes

* 
* 
* (en) « Luther Standing Bear », sur *Find a Grave*

### Referenças
Oglalas

drecha|vinheta|230x230px|Drapeu ''Oglala'' dempuèi 1961
vinheta|Amerindian ''Oglala'', 1899.
vinheta|305x305px|Lu chap Oglala ''Chavau American'' (American Horse "The Younger" / '''Wašíčuŋ Tȟašúŋke''')

Los **Oglalas** o **Oglala Lakota** son un deus sèt clans amerindians que formen la tribú deus Lakotas. Quela entitat es 'pareguda au sègle XVIII. A la debuta deu sègle XIX, los Oglalas se separeten deus autres *Sioux Lakotas* : vers 1830, eran .

Oglala vòu dire « se dispersen » en linga lakota. Tashunca-Uitco (*Crazy Horse*) era un deus chaps de queu clan au sègle XIX.

drecha|vinheta|275x275px|Lu chap ''Coá de fer'' (Iron Tail / '''Siŋté Máza''')'''

## Annexas
 

* Lakota (lenga)
* Lakotas

## Notas e referenças
Messapians

Los **messapians** o **messapis** (en grèc ancian: Μεσσάπιοι *Messápioi*; en latin: *Messapii*) èran un pòble de l'Itàlia antica.

## Origina
Los messapians abitavan las regions italianas actualas de Calàbria e Apúlia. A qui lo tèrme s'aplicava es pas plan clar. Polib dona lo nom de iapiges als messapians e dos autres pòbles, los *Daunuii* e los *Picetii*.

Los messapians parlavan la lenga messapiana, qu'es una lenga indoeuropèa, mas que fa pas partida de las lengas italicas. Plini lo Vièlh, dins son Istòria naturala rapòrta una legenda que conta que los abitants d'Apúlia èran venguts d'Illíria, mas la lingüistica pòt pas confirmar un ligam entre lengas messapiana e illiriana.

## Nòtas e referéncias

## Fonts
*  Roger d. Woodard, 2008, *The Languages of Ancient Europe*, Cambridge, Cambridge University Press.
Castèls e Besenac

**Castèls e Besenac** o **Castèl  e Besenac** (*Castels et Bézenac* en francés) es, dempuèi lo 1èr de genièr 2017, una comuna novèla d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Recampa las ancianas comunas de Castèls e de Besenac, vengudas un temps comunas delegadas. Lo capluòc es Castèls.

## Geografia
La maison comuna de Castèl es dins la ribièra de Dordonha, dins la partida pus poblada de la comuna, que tòca l'aglomeracion de Sent Cibra, près de la RD 703. La glèisa vièlha de Sent Martin es sola pus al nòrd sus una tuca. La maison comuna es puslèu al centre de la comuna novèla, donc pas luènh de Besenac.

## Istòria
Al moment de la fusion, en 2017, las comunas de Besenac e de Castèls èran comunas delegadas. Lo 1èr de genièr de 2020, las comunas delegadas foguèron suprimidas .

## Administracion

## Demografia
## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas