Curcuma

Lo **curcuma** (*Curcuma longa*) es una planta erbacèa rizoamtosa vivaça du genre Curcuma de la familha dels Zingiberacèas originària del sud d'Asia. Dels sieus rizòmas reduchs en polvera es extracha l'èpècia omonima.

Lo curcuma es fòrça present dins la vida socioculturala del soscontinent indian, ont es considerat coma une planta excepcionala al vejaire de sas nombrosas proprietats (espècias, conservator de noiritura, agent colorant, cosmetic e medicina). S'es espandit dins lo sud-èst d'Asia dempuèi l'antiquitat, lo curcuma es tanben l'objècte de nombrosas estudis scientifics dins lo mond entièr, per definir melhor sas proprietats alimentàrias e medicalas.

Lo curcuma es tanben un enjòc economic per l'Índia, son primièr productor mondial, e per fòrça païses.

## Descripcion botanica

### Aparéncia
esquèrra|vinheta|Rizòma, talhs e polvera de curcuma.
Lo curcuma es una planta vivaça, erbacèa, de corta tijas que pòt aténher una talha de 1 mètre. Possedís fòrça rizòmas aromatics, ellipsoïds o cilindrics, de color jaune a irange a l'interior.

Sas largas fuèlhas, oblongas o ellipticas, lanceoladas, son alternadas e repartidas en dos rengs. Son uniformament verdas, fins a 50 cm de long e larg de 7 a 25 cm.

Sos espigs pòdon mesurar fins a 20 cm. Sas flors son esterilas, mas lo brocatge espontanèu dels rizòmas permet la propagacion.

Lo *Curcuma longa* supòrta pas los sols gavats d'aiga, demanda un grand ensolelhament e un sol fòrça fertil. Es plan adaptat a las regions somesas a la monson e a las sèlva de folhats coma los bòcs de tèc.

### Nomenclatura e sinonims
Lo nom binomial del curcuma est *Curcuma longa *(Linné 1753)*. *Segon Kew Garden, los sinonims son:
* *Curcuma brog* Valeton, Bull. Jard. Bot. Buitenzorg, II, 27: 48 (1918).
* *Curcuma domestica* Valeton, Bull. Jard. Bot. Buitenzorg, II, 27: 31 (1918).
* *Curcuma ochrorhiza* Valeton, Bull. Jard. Bot. Buitenzorg, II, 27: 45 (1918).
* *Curcuma soloensis* Valeton, Bull. Jard. Bot. Buitenzorg, II, 27: 46 (1918).
* *Curcuma tinctoria* Guibourt, Hist. Nat. Drog. Simpl. 2: 208 (1876).

### Cultivars
Existís diferents cultivars de curcuma, que las composicions en curcumina, oleoresina e òlis essencialas varian:
* *Survarna* (curcumina = 4,3 % ; oleoresina = 13,5 %, òlis essencialas = 7,0 %)
* *Suguna* (curcumina = 7,3 % ; oleoresina = 13,5 %, òlis essencialas = 6,0 %)
* *Sudarsana* (curcumina = 5,3 % ; oleoresina = 15,0 %, òlis essencialas = 7,0 %)
* *IISR Prabha* (curcumina = 6,5 % ; oleoresina = 15,0 %, òlis essencialas = 6,5 %)
* *IISR Prathibha* (curcumina = 6,2 % ; oleoresina = 16,2 %, òlis essencialas = 6,2 %)
* *Co-1* (curcumina = 3,2 % ; oleoresina = 6,7 %, òlis essencialas = 3,2 %)
* *BSR-1* (curcumina = 4,2 % ; oleoresina = 4,0 %, òlis essencialas = 3,7 %)
* *Krishna* (curcumina = 2,8 % ; oleoresina = 3,8 %, òlis essencialas = 2,0 %)
* *Sugandham* (curcumina = 3,1 % ; oleoresina = 11,0 %, òlis essencialas = 2,7 %)
* *Roma* (curcumina = 9,3 % ; oleoresina = 13,2 %, òlis essencialas = 4,2 %)
* *Suroma* (curcumina = 9,3 % ; oleoresina = 13,1 %, òlis essencialas = 4,4 %)
* *Ranga* (curcumina = 6,3 % ; oleoresina = 13,5 %, òlis essencialas = 4,4 %)
* *Rasmi* (curcumina = 6,4 % ; oleoresina = 13,4 %, òlis essencialas = 4,4 %)
* *Rajendra Sonia* (curcumina = 8,4 % ; oleoresina = -, òlis essencialas = 5,0 %)

### Cultura
La culhida dels reizòmas de curcuma pòt començar quand la tija comença a secar. Aquò se realiza 7 o 8 mes après la plantacion. Los rizòmas son levats del sol e daissats al repaus unas oras per estabilizar lo taus d'umiditat. Son enseguida triats e netejats a l'aiga (per banh, agitacion o aspergiment).

## Istòria e etimologias

### Istòria
Lo curcuma (*Curcuma longa*) es originari del sud o del sud-èst d'Asia. Es lo resultat de fòrça seleccions successivas al punt que l'existéncia quitament d'una espècai salvatja de curcuma ven doptosa, per exemple sus la basa de donadas geneticas.

Lo curcuma es cultivat dempuèi l'Antiquitat en Índia. Es frequentament mencionada dins la literatura en sanskrit a partir del sègle IV AD, per exemple dins l'Atharva-Veda, ont es indicat qu'un massatge a la polvera de curcuma ajuda a curar los mals cardiacs.

Lo *Curcuma longa* sembla èsser conegut en China abans lo sègle VII AD: es present dins lo *Bencao gangmu* de Li Shizhen e lo *Xin Xiu Ben cao* (659 EC).

Es conegut en Occident dempuèi l'Antiquitat e descriu per Dioscorid dins sas *Materia Medica*.

Al sègle XVIII, lo curcuma, jos son nom *Terra merita* o *safran de las Índias*, es importat en Euròpa per las grandas poténcias navalas (Olanda, Reialme Unit, Portugal e França). Es utilizat tanben per sas proprietats tinctoralas e medicinalas.

### Etimologias
Lo nom curcuma ven de l'arab كركم, *kourkoum*, que designa lo safran (la color jauna seriá a l'origina de la confusion originala entre safran e curcuma), que dona en latin *crocus, crocum*. La transcripcion orientala *corcum* poirá venir d'una metatèsi de la primèra sillaba de *crocum*.

### Noms vernaculars locals
Espècia sacrada en Índia, es donc normal que lo curcuma erita d'un grand nombre de nom en sanscrit, amb de resson sovent religioss. Dempuèi l'Índia, lo curcuma foguèt comercializada sus la rota de las espècias entre l'Orient e l'Occident. Travesèt alara los païses, amb de nom novèls, sovent donats al vejaire de sa color jauna o de sas proprietats.

VaquÍ qualques exemples de noms vernaculars dins diferentas lengas:
* Angles: *turmeric, golden spice**, spice of life* ;
* Arab: الكركم (*al-kourkoum*) ;
* Catalan: Cúrcuma
* Chines: 姜黄 (*jianghuang)* ;
* Cmèr: រមៀត ou ល្មៀត ;
* Francés: rhizome de curcuma, safran des Indes, souchet des Indes, souchet de Malabar, *talmerital*, *terre mérite*, racine de safran, saffran vert, culcuma (dans certains registres français);
** La Reünion: *safran péi* ;
** Nòva Caledònia: safran calédonien;
** Polinesia francesa (Gambier) : *ranga* o *rega* ;
* Ebrieu: כרכֹם (*karkom*) ;
* Indonesian: *kunyit* ;
* Italian: *curcuma*, *zafferano delle indie* o rarament *turmerico*
* Japonés: *ukon* ウコン;
* Malagash: *tamotamo* ;
* Persan (iranian) : زرچوبه (*zarchob* o *zardtchobe*) literalament « lenha menuda jauna » ;
* Portugués: *curcuma, rizoma dos Índios, açafroeira da Índia, terra merita* ;
* Sanscrit: *kunkuma, ranjani* (çò que dona la color), *mangal prada* (çò que fa bona fortuna), *krimighni* (contra los vèrms, los micròbis), *mahaghni* (qu'a de proprietats antidiabeticas), *anestha* (es pas ofèrt en sacrifici), *haridra* (çò qu'es plasent a Hari), *varna-datri* (que dona la color), *hemaragi* (qu'a una color dorada), *bhadra* (astruc), *pavitra* (sacrat), *hridayavilasini* (plasent al còr), *shobhna* (de color brilhanta) ;
* Swahili: *mmanjano* ;
* Tibétain: *ལྒ་སེར། (lga-ser), yung-ba*.

## Usatges e proprietats

### Compausants
Lo principe actiu del curcuma es la curcumina.

Los compausants principals del rizòma de *Curcuma longa* sont :
* de curcuminoïdes, que donan la coloracion jauna e qui son los principis actius màger:
** curcumina,
** desmetoxicurcumina,
** bidesmetoxicurcumina,
** diidrocurcumina.
* de quinoïdes :
* de sesquiterpènas :
** alfa e gammà alantonas,
** bisabolèn,
** bisacumòl,
** bisacuròna (molecula estudiada per sas proprietats antiinflammatòrias),
** cariofillèn (molecula que contribuís a la natura especiada del curcuma e avent de proprietats antiinflamatòrias),
** curcumèn,
** curcumenòna (supausat èsser un agent antivieilhiment).
* d'esteroïdes :
** colesteròl,
** campesteròl (possedariá de proprietats antiinflammatòrias),
** estigmasteròl,
* de monoterpènas :
** cineòla,
** camfèna,
** terpinèna,
* de fenilpropanoïdes:
** acid cafeïc,
** acid p-cumaric,
** 4-idroxi cinnamoolmetan.
* de lignanas :
** iso-procurcumenòl,
** 4-idroxi-cinnamoil-(feruloxil)metan,
* de benzenoïdes :
** curcumina e derivats,
** gaïacòl.
* de carboidrats :
** ukonana A.
* d'alcaloïdes,
* d'òlis essencialas:
** turmeròna (a las proprietats antidepressors estudiadas),
** desidroturmeròna,
** gingiberèna (de proprietats antiulcerosas supausadas),
** atlantòna,
** curcuménol,
** borneòl (efièch epatoprotector),
** camfre,
** terpinèna.

### Usatges en medecina umana

#### Usatges tradicionals
La medecina tradicionala indiana (medecina ayurvedica) utiliza lo rizòma de *Curcuma longa* dempuèi l'antiquitat, entre autre per sas proprietats antioxidantas e antiinflammatòrias.

En medecina chinesa, lo rizòma de *Curcuma longa* es tradicionalament utilizada per tractar las dolors e las tumors induchas per le Qi e la congescion sanguina.

La medecina occidentala conéis, dempuèi al mens lo sègle XVII, des usatges al rizòma de curcuma: flatuléncia, nefretica, inercia de la bila, jasilhas dificilas, amenorrèa, escorbut, o encara idropisia, jaunissa. En Euròpa, la raiça de safran es ela coneguda pels usatges en medecinas, alara que servís d'espècia per l'adobum dels plats dins las Índias.

Al nivèl mondial, l'OMS identifica d'usatges tradicionals pel *Curcuma longa*: tractament d'un ulcèra gastroduodenal, dolors e inflamacions degudas a una artriti rematoïde, amenorrèa, dismenorrèa, diarrèa, epilepsia, dolor e malautiá de la pèl.

Le curcuma es reconegut dins las medecinas tradicionalas indianas e chinesas e en Occident per sas proprietats antioxidantas.

#### Inibitor del desvelopament de càncers
Lo potentcial de las proprietats del *Curcuma longa* dins la prevencion del càncer foguèron estudiadas dempuèi 1985 amb Kuttan: los resultats d'aquelas experiéncias *in vitro* e *in vivo* sus de mirgas mostrèron una reduccion del desvelopament de las tumors amb los extrachs de curcuma e son compausant actiu, la curcumina.

Fòrça estudis foguèron menadas suls efièch enibitors del curcuma e de son principi actiu la curcumina sul desvelopament de fòrça càncers: colon, fetge, palmon, ovari, popa, leucemia, prostata, estomac, pancreàs. Totes aqueles estudis tendon tanben a mostrar que la curcumina a un fòrt potencial coma agent adjuvant en quimioterapia.

Lo curcuma es identifica coma agent de quimioprevencion eficaç dels càncers colorectals pels rosegaires (ensag clinics pels volontaris en cors).

Las primièras conclusons d'aqueles estudis menèron d'organismes (coma l'American Cancer Society) a presicar l'utilizacion del curcuma de biais preventiu contra lo càncer.

La turmerina, autre compausant de l'espècia, sembla tanben aver de proprietats antioxidantas.

#### Fitoterapia
Lo curcuma es utilizat en fitoterapia (dins lo tractament de l'ipercolesterolamia per exemple, o encara en tractament alternatiu per l'espondilartriti anquilosanta).

L'European Medicines Agency  identifiquèt lo *Curcuma longa* coma una planta podent èsser utilizat en tisana per solaçar las digestions dificilas.

Lo chuc de curcuma obtenguèt a partir dels rizòmas frescs, garda los fitonutriments fixes (curcumina, turmerina…) e volatils (l'òli essenciala presenta dins lo chuc de curcuma fresc sembla favorizar la biodisponibilitat de las curcuminas dins l’organisme).

#### Autres efièches notables
Lo curcuma es considerat coma un alicament natural. Son activitat terapeutica es decuplada en preséncia de pebre (piperina), sa biodisponibilitat essent tanben aumentada.

Los efièchs del curcuma son estudiats dins son ròtle protector contra la malautiá d'Alzheimer, contra lo Diabèti de tipe 2 e d'autres trebles clinics. En efièch, la curcumina poiriá tanben ajudar a estimular las cellulas del sistèma immunitari qui englolisson las proteïnas del cervèl que marcan la malautiá d’Alzheimer.

Lo curcuma poiriá melhorar la memòria de las personas presentant un risc de deca cognitiva ligada al diabèti.

#### Efficacitat
Cal relativisar los efièits positius atribuïts al curcuma pr'amor de las paucas capacitats del còs uman per absorbir la curcumina.

En 2017, una meta-analisi aprigondida sus la quimia de la curcumina mòstra qu'es un compausat instable, reactiu e non biodisponible, per tant a plan pauc de possibilitats d'aver una eficacitat concreta abans que siá degradada . Segon los autors, la curcumina a tendéncia a se ligar a totas las moleculas al moment dels tèsts *in vitro* quand se tracta de trobar s'una substància interagís ambe las proteïnas implicadas dins las malautiás, çò qu'explica los resultats prometeires nombroses dins las fasas de tèst preliminaris sense que i aja pr'aquò d'action terapeutica especifica dins lo còs uman. De mai, los autors explican que demest los nombroses estudis disponibles, a l'entorn de 15 000 al moment de l'analisi, sonque una febla proporcion, 120 apr'aquí, son confòrmes al metòde scientific. Solament, entre aquels 120 estudis, cap mòstra pas que lo curcuma a un efièit superior à l'efièit *placebo*.

Aquí permet son comercializats de complements alimentaris ambe d'adjuvants qu'an per visada de potencializar los efièits de la curcumina, sovent ambe una argumentacion publicitària dobtosa, coma lo polisorbat 80 (sospeitat d'èsser cancerigèn e toxic pels intestins), la glicerina o gliceròl associat a la goma ghatti, la lecitina de sòja associada a la cellulòsa microcristallina o simplament lo pebre negre. La preséncia de graissa facilita l'absorpcion del curcuma , aquí perqué val mai prene lo complement a basa de curcuma al repais.

### Usatges alimentaris

#### Espècia
Lo rizòma de curcuma es une tija sosterrenha vivaça, gaireben orizontala, donat cada an de raices e de tijas aerianas. Pasmens, eissut e redusit en polvera, es utilizat coma espècia. Sa sabor es pebrada e fòrça aromatica.

La preparacion de la polvera consistís a esperbolir los rizòmas pendent 1 a 3 minutas (per levar los eventuals mycotas e mosiduras; las malas odors e gosts; per levar l'aire dels rizòmas per evitar l'oxidacion pendent l'estocatge), los far secat al solelh pendent 10 a 15 jorns (o dins un secador a 65&nbsp;), puèi los moúre.

Dintra dins la composicion de mescalas d'espècia de la cuosina indiana:
* lo curri que n'es l'espècia principala,
* lo tandori,
* lo *mukhavas* (mescla indiana de granas pres en fin de repai per favorizar la digestion,
* le *vadovan*.
Le curcuma dintra tanben dins la composicion de mescalas despècias dins:
* le colombo antillhés;
* lo garam masala reünionés;
* lo ras-el-hanot duel Magrèb,
* lo *tabil*,
* lo curri japonés.

#### Plats cosinats a basa de curcuma
Lo curcuma es tanben largament utilizat dins las cosinas del mond:
* Cosina indiana: achards, pickles, samossa, *batata vada*, *thoran, bojé, linguiça*.
* Cosina malaisiana e indonesiana: dintra dins la composicion de l'*ayam bakar*, del *gulai*, l'*ayam goreng*, lo *soto*, lo *soto ayam*, l**ikan bakar'', lo ''rendang'', lo ''tumpeng'', lo ''nasi kuning''.
* Cosina de Tailàndia e cambòtja (ont se nomena ''rimiet'', រមៀត o ល្មៀត), dins la confeccion dels curris, subretot lo celèbre ''amok'' (អាម៉ុក), e d'autres condiments.
* Am [[Cambòtja]], dins de boletas per exemple de pòrc amb espècias (''brahet'', ប្រហិតគ្រឿង).
* Cosina vietnamiana<span></span>: dins lo ''bánh xèo''.
* Cosina japonesa<span></span>: lo ''karēman.''
* Cosina botanesa.
* Cosina nepalesa: lo ''pulao''.
* [[Magrèb|Cosian del Magrèb]] : dins lo ''makrod'', de l**osban*, la *segdida* e lo *mkheter*.
* Cosina maliana.
* Cosina paquistanesa<span></span>: dins l*'aloo gobi*.
* Cosina iraniana.
* Cosina reünionesa: dins la composicion del carri, del *zembrocal* e del bonbon piment.
* Cosina mauriciana.
* Cosina belga: lo Piccalilli.
* Cosina anglesa: dins lo condiment Savora.
* Cosina alemanda<span></span>: dins o condiment *Süßer Senf*.
* Cosina italiana: la liqcor Amaro.
* Cosina occitana: [[dòba comtadina]].
* Cosina dels EUA<span></span>: dins lo condiment *Yellow mustard*.

==== Colorant alimentari ====
L'oleoresina de curcuma es extracha per solvant dels tumeròls (rizòmas de Curcuma Longa L. trissats en polvera) e purificat per cristallizacion. Dona dos colorants alimentaris: E100(i) (curcumina) e E100(ii) (curcuma).

L'usatge del curcuma coma colorant alimentari se conéis dempuèi al mens lo sègle XVIII, ont es utilizat pels droguistas per falsificar de substéncias (òli de palma, òli d'uòus, siròp de cicorèa).

==== Conservator alimentari ====
Lo curcuma longtemps foguèt utilizat coma conservator alimentari pels Indians. Lo pigment jaune del rizòma de curcuma possedís entre autras de proprietats per reduire le nombre de bacterias e de suprimir l'oxidacion de las grassas.

=== Usatges textils ===
Essent una planta tinctoriala coneguda, lo curcuma es utilizat dins l'industria textila coma [[tencha]] jauna iranjat. Tinta lo coton, la lana e la seda, sens mordent, quitament se son pigment es fòrça sensible a la lutz e se desclora aisidament. La tencha de curcuma es tradicionalament utilizada pel vestit safran dels sados o dels monges bodistas.

En Grècia antica, los [[peplos]] portats pendent las [[Panatenèas]] essent tintat amb de curcuma.

=== Autres usatges ===
En Índia, pendent las fèstas de Divali<span></span>:
* Lo *tilaka*, marca roja pausada al front de la persona de benesir, se realiza amb una mescma de polvera de curcuma e de calç;
* Le curcuma es una dona per la divinitats.
Lo curcuma es utilizat dins las ceremonias de maridage:
* En [[Índia|Índa]] ;
* Dins unas illas del Pacific.
Le curcuma es tanben utilizat coma pintura corporala sus la femnas prensas e suls enfants<span></span>:
* En [[Polinesia Francesa|Polinesia francesa]], èra per exemple aplicat sul ventre de las femna prensas a partir de sièis meses;
* Dins d'autres païses asiatics ([[Birmania]], [[Cambòtja]], anciana [[Cochinchina]]), èra utilizat en pasta o en polvera pendent las jasilhas.
Lo curcuma foguèt utilizat dins de rites funeraris:
* En [[Índia]];
* En [[Polinesia Francesa|Polinesia francesa]]: mesclat a l'aiga e associat a de noirritura, èra pausat près dels mòrts. Aquel rite èra supausat alimentar los mòrts a cors de lor darrièr viatge;
* Dins lo sud-èst asiatic ([[Cambòtja]], [[Birmania]]), los còrs èran fregats amb de curcuma.
Lo [[jaune]] vegetal curcuma es identificat amb lo còde NY3 dins lo Colour Index.

A l'Edat Mejana, lo curcuma èra utilizat<span></span>:
* Coma colorant per sagelar las letras;
* Coma color per realizar d'nluminaduras, o de pinturas (coma dins l'art indian Patta Chitra).
Lo curcuma es un indicator de pH natural (color jauna en miltan acid, color brun-iranjat en miltan basic).

En cosmetica, los shampós indians contenent de curcuma, entre autras espècias.

En Euròpa, lo curcuma essent utilizat per la tencha dels sabons (mesclat a de l'indi per obténer de sabons de color verda).

Existís d'òlis essencialas de curcuma.

En [[Índia]], alara que las fuèlhas de palmièr de Palmira servisiá de supòrt per l'escritura, èran enduchas de polvera de curcuma per aparar las atacas d'insèctes.

== Economia ==
L'[[Índia]] es lo primièr productor, consomator e exportator mondial de curcuma. En efièch, es una de las espècias principalas del curri. Lo curcuma es tanben utilizat per de rites religioses, coma cosmetic o tencha, e fa partir de la composicion de fòrça medecinas tradicionalas. Los autres productors asiatics son lo [[Bangladèsh]], lo [[Paquistan]], lo [[Sri Lanka]], [[Republica de China (Taiwan)|Taïwan]], la [[China]], la [[Birmania]] e l'[[Indonesia]].

Dins una mesura mendre, lo curcuma es tanben produch dins de païses d'America Latina e Caribe<span></span>: la [[Jamaica]], [[Haití (estat)|Haití]], le [[Còsta Rica|C€sta Rica]], lo [[Peró]] e lo [[Brasil]]. De païses d'Africa an una produccion e son exportators<span></span>: l'[[Etiopia]].

Los mai grosses importators de curcuma indian son los [[Emirats Arabis Units|EAU]], los [[Estats Units d'America|EUA]], le [[Japon]], lo [[Reialme Unit|RU]], l'[[Iran]], [[Singapor]], [[Sri Lanka]] e l'[[Sud-Africa|Africa del Sud]].

L'Índia produch entre 2,5 e 3 millions de tonas d'èspècia per an, e lo curcuma compta per gaireben 57 % de la produccion. Gaireben 90 % de la produccion de curcuma indian es destinat a la consomacion intèrna.

A la lutz de fòrça estudis sus las proprietats medicalas del curcuma, la planta beneficia d'un aument de sa demanda pel mond entièr dins l'encastre de las terapias naturalas. Alara, l'International Trade Center estimèt un aument de la demanda mondiala annala en curcuma a 10 %, en 2007. Segon l'American Botanical Council, lo curcuma es en cap de classament de las plantas que se vendon melhor als EUA dins los complements alimentaris a basa de plantas, amb per exemple un aument de 26 % de las ventas en 2013.

Aquel aument de la demanda mondiala (e de crompas especulativas), combinada a de fenomèns meteorologics desfavorables sus las culhidas, provòca una auçade cors dels preses del curcuma, coma en 2009.

Las espècias e subretot lo curcuma son percebuts coma d'escasença de desvelopament de l'economia locala. Es per exemple lo cas d'un país coma l'Africa del Sud qu'expòrta la totalitat de las espècias consomidas sus son territòri, alara qu'una partida de la populacion consomís de granda quantitat de curcuma.

=== Patrimòni genetic del *Curcuma longa* ===
L'Índia, via son Institut agronomic nacional, vòl monopolizar la produccion du curcuma. Per consequent, l'Institut agronomic nacional decretèt l'interdiccion d'expeitar los cultivars de *Curcuma longa* e apara atal lors patrimònis genetics.

=== L'afar del brevet sul curcuma ===
Lo 28 de març de 1995, l'<nowiki/>*University of Mississippi Medical Center* obtient un brevet (174363) sul curcuma per la cura de nafras. Aquel brevet es contestat en 1997 per l*'India's Council of Scientific and Industrial Research'' al motiu qu'aquelas proprietats son conegudas de sempre en Índia, per exemple dins l'Ayurveda. L'Ofici american dels brevets anulla aquel brevet en 1997. Aquel afar mòstra un dels problèmas pausats per la brevetabilitat del vivent: la biopirateria.

### Lo Sudan dins lo curcuma
L'analisi d'escandalhs de curcuma del comèrci avent mostrat la presénca de Sudan I, Sudan IV e de jaune de metil, la Comission Europèa decidís d'espandre sos contraròtle per déetectar la preséncia de colorant Sudan dins las polveras de curcuma en 2005.

## Notas e referéncias