open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Le Vernet (Agarnagués)

**Le Vernet** (* [lebεrnet] Le Vernet* en francés) es una comuna del Lengadòc dins lo país de Fois (parçan del agarnagués) situada dins lo departament francés d'Arièja e de la region francesa .

## Geografia

## Toponimia
Los noms de tipe *Vernet* son compausats del gallés *verno-*, *verna*, « vèrn, vèrne, vèrnhe » e del sufixe collectiu (latin) *-etum* (Dauzat e Rostaing)  o que venon del gallés *uerneton*, « verneda, vernheda, vernet, vèrnha » (Delamarre) .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
*Camp del Vernet

## Personalitats ligadas amb la comuna
Michel Aimé BAUDOUY 1909-1999 romancier

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Vernet (Comenge)

**Vernet** (*Vernet* en francés, mès *Le Vernet* es usual) es una comuna lengadociana istoricament, mès probablament gascoa lingüisticament, situada dens lo departament francés de la Nauta Garona e de la region francesa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Comuna situada dins l'airal urban de Tolosa sus la Rota nacionala 20 a  a l'Èst de Murèth.
Accès pel tren Gara de Venèrca-Vernet

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Verned* (un molin) en 1094, *Verned*, *nausa de Verned* en 1172, 1173, 1176, 1182, 1188 , *Lo Bernet* en 1428. 
Les noms de tipe *Vernet* que son compausats deu gallic *verno-*, *verna*, « vèrn, vèrne, vèrnhe » e deu sufixe collectiu (latin) *-etum* (Dauzat e Rostaing)  o que venon deu gallic *uerneton*, « verneda, vernheda, vernet, vèrnha » (Delamarre) .
Negre se contenta de dire que l'occitan *vernet* a per sens « verneda, vernheda, vernièra » . I aviá l'article al sègle XV e benlèu i es encara.

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, (Le) Vernet èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa, annèxa de Venèrca, es Sent *Lupercus* (Lobèrc ?). Tanlèu 1790, (Le) Vernet èra del canton d'Autariba .

## Administracion
Comuna que fa partida de la setena circonscripcion de la Nauta Garona

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton d'Autariba; es ara del canton de Portèth.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personnalitats ligadas a la comuna
* Marcel Doret, pilòt d'ensag de la marca Dewoitine, e grand resistant creèt un grop de caça en 1944 a Tolosa.

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes
* Leo site de la vila

## Notes et références
Orchidaceae

Las **Orquidèas** son totas las plantas que compausan la familha **Orchidaceae**, apertenent a l'òrdre Asparagales, una de las famillas màger de plantas existentas. Presentan fòrça formas, talhas e colors variadas e existisson per totes los continents, levat Antartida, mas son predominantas pel airals tropicals.

Majoritariament epifitas, las orquidèas creisson subre los arbres, los utilizants solament coma apieja per cercar la lutz; son pas de plantas parasitas, se noirisson solament de material en decomposicion que cai dels arbres e s'acumula e s'enviroda sus sas rasics. An mantuna formas de reproduccion: dins la natura, principalament per dispersion de las semenças mas en cultura tanben per division. 

Respècte a l'enòrma varietat d'espècias, fòrça paucas an un usatge comercial, levat las d'interès ornamental e d'unas espècias que produson la vanilha a partir de sos fruits, mas aqueste usatge es limitat per la produccion d'un compausat artificial similar de cost fòrça inferior. Mesme per l'ornamentacion, sola una pichona part de las espècias es utilizada, pr'amor que la granda majoritat presenta de flors pichonas e de fuèlhas paucas atractivas. Los orquidicultors creèron diferents ibrids de grand efièch ornamental per aumentar lor interès comercial.
Sòma (departament)

Lo **departament de Soma** o **Sòma** (*Soumo* o *Somo* en nòrma mistralenca; *Somme* en francés, *Sonme* en picard) es una division administrativa e una collectivitat territoriala de l’estat francés situat dins la region dels Nauts de França. Son nom ven del flume omonim, lo principal flume que travèrsa son territòri. Formant aperabans, amb Aisne e Oise, l'anciana region Picardia, constituís dempuèi 2016 amb quatre autres departaments (Aisne, Nòrd, Oise e lo Pas de Calais), la region dels Nauts de França.

L'Insee e la Pòsta li donan lo còde 80. La prefectura e pus granda vila es Amians. Las autres principalas vilas son Abbeville, Albert e Péronne. Amb 565 540 abitants en 2022, es lo 44en departement pus poblat de l’estat.

## Referéncias


## Tanben veire
* Arrondiments de Sòma
* Cantons de Sòma
* Comunas de Sòma
Eure (departament)

**Eure** (27) es un departament francés, un dels cinc departaments eissits del descopatge de l'anciana província de Normandia. Pren son nom d'Eure, ribièra que lo travèrsa abans de rejónher Sèina.
Eure e Loir

**Eure e Loir** (*Eure et Loir*) (28) es un departement francés de la region Centre e Vau de Léger. La prefectura es Chartres, es situada a 90 km a l'oèst-sud-oèst de París. Las sosprefecturas son Dreux, Châteaudun e Nogent-le-Rotrou.  

Ten son nom de las doas principalas ribièras que lo traversan, Eure, afluent de Sèina, e Loir, afluent de Sarthe. L'Insee e la Pòsta li dònan lo còdi 28. 
thumb|left|Mapa d'Eure-et-Loir.
Vièlha Tolosa

**Vièlha Tolosa** o **Vièla Tolosa** (*Vieille-Toulouse* en francés) es una comuna lengadociana de Tolosan, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Vièlha Tolosa fa partida de la comunautat d'aglomeracion de Sicoval.
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada dins son pòl urban en banlèga sud de Tolosa, a gaireben  del centre vila.
 
### Perimètre del territòri

## Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, *Vièlha (Tolosa)* representariá le latin *viculus*, diminutiu de *vicus*. Le *vicus* « grop d'abitacions, vilatge », qu'a pas d'estatuts, s'opausava, en dret, al *municipium*, vilatge de ciutadans romans, e a la *colonia*, vilatge de colons . 
Segon Negre, *Vièlha Tolosa* designava al sègle XIII una glèisa parroquiala, dedicada a Sent Sernin, près de l'ostal apelat ara *Sent Sarnin*, comuna de Puègbusca; del sègle XVII, data la glèisa parroquiala actuala dedicada a Sent Joan Baptista, a 1500 m al nòrd-oèst de l'anciana e a mai d'un km al sud-èst de l' *emporium* preroman de la Planha, comuna de Vièlha Tolosa. Las fòrmas ancianas son *Veteram Tolosam* en 1279, *de Veteri Tholosa* en 1289, *Vielha Tholosa* en 1428 . Tot ben qu'a 3 km de l' *emporium*, la glèisa del sègle XIII sembla que foguèc apelada *Veteram Tolosam*, pr'amor d'aquelas roïnas, de susfàcia importanta. Segon Ernèst Negre, es riscat de pensar qu'aquelas roïnas se sonavan *Tolosa* dins l'Antiquitat .

## Istòria

Lo site seriá estat abitat dempuèi los sègles VIII e XIII ab. C., benlèu pels Ibèrs. A partir del sègle III ab. C. foguèt ocupat pels Vòlcas Tectosages. Lo lòc venguèt *Tolosa Tectosagum*, una ciutat activa amb de telièrs d'artesans, dos temples e d'importantas relacions comercialas, en particular pel vin importat d'Itàlia. Los Romans aquí s'establiguèron al sègle I ab. C. e ne faguèron un *emporium*, plaça comerciala ont passavan las monedas e las merças de gaireben tota Euròpa. Al sègle I, lo site foguèt abandonat al profièit de la novèla vila romana al centre vila de Tolosa. 

Lo vilatge actual, *Veterem Tolosam* al sègle XII, se desvolopèt a l'èst de l'ancian site.

Pendent l'Ancian Regime, Vièlha Tolosa èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa èra Nòstra Dòna (ara Sent Joan Baptista). Tanlèu 1790, Vièlha Tolosa èra del canton de Castanet .

## Administracion
La comuna fa partida de la desena circonscripcion de la Nauta Garona.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
* Glèisa romanica Sent Joan Baptista del sègle XIII amb un campanar-mur.

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

### Bibliografia
* Anne Le Stang, illustracion: Catherine Piskiewicz, Histoire de Toulouse, col: Histoire des villes illustrée, ed: Le Pérégrinateur, 2006, 221p, ISBN 2-90352-44-7}}

### Articles connèxes
* Sicoval
* lo Ferrat de Vièlha Tolosa

### Ligams extèrnes
* Informations communales et vie à Vieille-Toulouse

## Nòtas e referéncias
Tolosa (omonimia)

Tolosa pòt designar:

Un toponim:
* Tolosa, segonda vila d'Occitània, Lengadòc
* Vièlha Tolosa, una comuna occitana de Lengadòc (parçan Tolosan)
* Tolosa, una comuna del Bascoat

Un nom de familha:
* Tolosa-Lautrèc (escais per Henri Marie Raymond de Toulouse-Lautrec Monfa), nascut a Albi en 1864, mòrt en 1901, foguèt un pintor e dessenhaire

Autre:
* (138) Tolosa, l'asteroïde que foguèt observa pel primièr còp per Henri Perrotin.
Yeonpyeong

**Yeonpyeong** o **Yeonpyeong do** (en corean: hangeul : 연평도, hanja : 延坪島, *illa totalament plana*) es un archipèla de la Corèa del Sud situat en mar Jauna, a 80&nbsp;km a l'oèst d'Incheon
e a 12&nbsp;km al sud de las còstas de la província de Hwanghae, en Corèa del Nòrd. L'illa principala del grop es Daeyeonpyeong, e mai que siá simplament designada jol nom de Yeonpyeong, amb una superfícia de 7,01&nbsp;km² e una populacion de  abitants (1999). La sola autra illa abitada de l'archipèla es Soyeonpyeong, amb una superfícia de 0,24&nbsp;km²

Lo grop d'illas constituís lo Yeonpyeong-myeon, una de las subdivisions del Comtat d'Ongjin (Incheon, Corèa del Sud).
Incheon

**Incheon** (en corean, hangeul: 인천광역시; hanja: 仁川廣域市) es una vila portuària coreana situada a 50 km a l'oèst de Seol, sus la Mar Jauna. Comptava 2 466 338 abitants en 2000. Constituís, coma Seol, una província especiala sola soleta. Essent lo pòrt pus pròche de Seol,  trai un trafec maritim important. L'aeropòrt internacional dubèrt en 2001 sus una illa estenduda artificialament a proximitat es tanben lo que dessèrv Seol (vejatz Aeropòrt internacional d'Incheon) .
## Divisions administrativas
Incheon es devesit en 8 arrondiments ("gu") e 2 comtats ("gun").

* Bupyeong-gu (부평구; 富平區)
* Dong-gu (동구; 東區)
* Gyeyang-gu (계양구; 桂陽區)
* Jung-gu (중구; 中區)
* Nam-gu (남구; 南區)
* Namdong-gu (남동구; 南洞區)
* Seo-gu (서구; 西區)
* Yeonsu-gu (연수구; 延壽區)
* Ganghwa-gun (강화군; 江華郡)
* Ongjin-gun (옹진군; 甕津郡)

Las illas del nòrd-èst de Baengnyeong, Yeonpyeong, Daecheong, e la pus pichona Socheong fan partida d'Ongjin.
Mar Jauna

La **Mar Jauna**  (en corean: hangeul: 황해 o 서해; hanja: 黄海 o 西海) es lo nom donat a la part nòrd de la Mar de China Orientala, qu'es una mar de la talvèra de l'Ocean Pacific. Se situa  entre la China continentala e la Peninsula de Corèa. Lo nom li ven de las particulas de sabla eissidas del Desèrt de Gòbi que los  auratges depausan a la superfícia de l'aiga en la far venir jauna daurada. En Corèa del Nòrd e Corèa del Sud, la mar es de còps dita Mar de l'Oèst (서해).

La baia "intèrna" de la Mar Jauna es sonada Mar de Bohai (autrecòps Baia de Pechihli o Baia de Chihli). Recep a l'encòp la aigas del Fluvi Jaune (dins la província de Shandong e sa capitala Jinan) e del Hai He (entre  Beijing e Tianjin). Los depaus de sabla e limon d'aquestes dos rius contribuisson a donar una color jaune a la mar.
Joseph Smith, Jr

thumbnail|200px|right|Joseph Smith
**Joseph Smith, Jr** (23 de decembre de 1805 – 27 de junh de 1844), foguèt un cap religiós nòrd-american, conegut per se proclamar coma lo primièr profèta vident e revelador de la darrièra dispensació e per èsser lo fondator del Movement des Sants des Darrèri Dies a Palmyra, Naua Yòrk, Estats Units çò 1830. 

Josep Smith liderèt un movement nomenat Restauracionisme tanben conegut cossí Mormonisme. Smith es considerat per los sieus seguidors coma profèta, vident e revelador, e lo situan al meteis nivèl que Moisès, Isaïes e d'autras profètas biblics. Las siás supausadas revelacions afirman lo besonh de restaurar la glèisa crestiana originala, en s'avent aquela perdut pauc après mòrt dels 12 apostòls a causa de la granda apostasia. E mai se los primièrs ensenhaments restauracionistes crestians de Smith èran similars a autres movements de lo sieu temps, Smith foguèt, e contunha d'èsser, una figura controvertida, malgrat aumentar sostingudament la quantitat de fisèlas de lo sieu culte.
Nacionalisme europèu

Lo **nacionalisme europèu** es lo nom que se definís amb el lo movement politic e lo corrent de pensada que vòl una Euròpa joncha dins un sol estat. 

## Historia
Lo nacionalisme europèu nais amb l'idèa de Víctor Hugo dels Estats Units d'Euròpa. Obviada aquela idèa pels contemporanèus de Víctor Hugo, atenhi lo sieu clímax en los ans 20, sustot en setembre de 1929, quand lo president de França, Aristide Briand faguèt un discors que disiá qu'Euròpa li cal avançar cap a un modèl federal.

Malgrat aiçò, lo nacionalisme europèu se vegèt truncat per l'ascens de Hitler al poder e la Segonda Guèrra Mondiala. Tala guèrra faguèt qu'Euròpa quitèsse d'èsser lo centre del mond, en passant als Estats Units d'America.

Après la Segonda Guèrra Mondiala, l'idèa de Víctor Hugo es anada creissenta e en donant de fruchs, tales coma la creacion primièra de la Comunitat Economica Europèa, après l'Union Europèa e l'implantacion de la moneda unica para tota l'Union e la Constitucion Europèa.
Mac Lesggy

thumb|Mac Lesggy
**Mac Lesggy** (Baiona, lo 1 d'agost de 1962 – de sun nom vertadèr **Olivier Lasgorgas**, francisat *Olivier Lesgourgues*) qu'ei un jornalista occitan e mei que mei l'animator de l'emission scientifica francesa E=M6.
Cocanha

* Cocanha, bola tintura blava obtenguda a partir de las fuèlhas del pastèl trissdas e compactadas
* País de Cocanha, contra ont tot es risent e en abondància
* Mast de cocanha, jòc compausat d’un arbre garnit auçat per de fèstas popularas

## Musica
* Cocanha es un de musica occitana, basat dins Tolosa.
Alzon (Oissa)

**Alzon** es un riu del Massís Central e un afluent d'Oissa, dins lo departament d'Òlt, alara un sosafluent de Dordonha.
Cauna de las Meravilhas

La cauna pintada paleolitica de las **Meravilhas** se situa a Ròc Amador, suls Causses de Carcin e lo departament d'Òlt.

## Situacion e istoric
Se tròba al lòcdich l'Espitalet, al dessubre del canyon del riu d'Alzon, en riba drecha d'aqueste cors d'aiga.

Foguèt descobèrta lo 16 d'octòbre de 1920 pel proprietari dels luòcs, lo senhor La Mòta, que cercava de destruire los animals que avián lor cauna dins un cairós. Las concrecions òcras e blancas que veguèt dins la cauna li recordèron una fornariá dels jorns de fèsta: las .

En 1922, Andrieu Niederlender e Amadèu Lemosin n'estudièron las pinturas e las gravadura preïstoricas. A la fin dels ans 1960, Michel Lorblanchet entreprenguèt una tièra precisa d'aquelas figuracions.

Foguèt dobèrta al public en 1921. Venguèt  lo 16 de mai de 1925.

### Ligams extèrnes
* Lo site oficial de la cauna de las Meravilhas
Noemi (EP)

***Noemi*** es lo títol del primièr EP de Noemi.

## Cançons de l'EP ''Noemi''
# *[[Briciole]]* - 3:21
# *Stelle appiccicate* - 3:44
# *[[Vertigini]]* - 3:21
# *Credo a ciò che vedo* - 3:34
# *Il cielo in una stanza * - 3:35
# *Albachiara* - 2:47

## Premìs
* 2009 - EP de aur (50.000+)

## Classements
* Itàlia: #8
* Euròpa: #97
Sulla mia pelle

***Sulla mia pelle*** es lo títol del primièr album de Noemi.

### Cançons de l'album ''Sulla mia pelle'' - [[2009]]
# *All'infinito* - 3:39
# *[[L'amore si odia]]* (Noemi & Fiorella Mannoia) - 3:12
# *Non so amare di più* - 3:41
# *Tutto questo scorre* - 3:07
# *I sentimenti* - 4:33
# *Comunque ti penso* - 3:20
# *Petrolio* - 3:09
# *L'addio (il giorno più grande)* - 3:22
# *Per colpa tua* - 3:46
# *Sulla mia pelle* - 3:38
# *[[L'amore si odia]]* (only Noemi) - 3:09 (bonus track)

## ''Sulla mia pelle (Deluxe Edition)''

### Cançons de l'album ''Sulla mia pelle (Deluxe Edition)'' - [[2010]]
# *[[Per tutta la vita]]* - 3:14
# *All'infinito* - 3:39
# *[[L'amore si odia]]* (Noemi & Fiorella Mannoia) - 3:12
# *Non so amare di più* - 3:41
# *Tutto questo scorre* - 3:07
# *I sentimenti* - 4:33
# *Comunque ti penso* - 3:20
# *Petrolio* - 3:09
# *L'addio (il giorno più grande)* - 3:22
# *Per colpa tua* - 3:46
# *Sulla mia pelle* - 3:38
# *[[Briciole]]* - 3:21
# *[[Vertigini]]* (new version) - 3:56
# *[[Briciole]]* (live) - 4:47 (bonus track)

## Premìs
* 2010 - *Sulla mia pelle*: 2x platin (140.000+)

## Classements
### ''Sulla mia pelle''
* Itàlia: #3
* Euròpa: #44

### ''Sulla mia pelle (Deluxe Edition)''
* Itàlia: #3
* Euròpa: #42
Vetulicolia

Los **vetulicolis** (**Vetulicolia**), es a embrancament d'animals arcaïcs, apareguts dins lo biotòp d'Ediacara. 

Los pus ancians d'entre eles, los Didazoonidae e los Vetulicolidae, avián l'aparéncia de coissins circulars.
Briciole

***Briciole*** es lo títol del primièr single de la cantaira italiana Noemi.

## Títol
* *Briciole* (Diego Calvetti, Marco Ciappelli e Francesco Sighieri) - 3:21
## Premìs
* 2009 - single de aur (15.000+)

## Classements
* Itàlia: #2
* Euròpa: #51
L'amore si odia

***L'amore si odia*** es lo títol del segond single de la cantaira Noemi, interpreta amb Fiorella Mannoia.

## Títol
* *L'amore si odia* (Diego Calvetti e Marco Ciappelli) - 3:12

## Premìs
* 2011 - 2x platin (60.000+)

## Classements
* Itàlia: #1
* Euròpa: #34
Per tutta la vita

***Per tutta la vita*** es lo títol del tresen single de Noemi.

## Títol
* *Per tutta la vita* (Diego Calvetti e Marco Ciappelli) - 3:14

## Prèmis
* 2010 - Single de platin (30.000+)

## Classements
* Itàlia: #1
* Euròpa: #42
Vertigini

***Vertigini*** es lo títol del quatren single de la cantaira italiana Noemi.

## Títol
* *Vertigini* (Massimiliano Calò, Giuseppe Romanelli e Diego Calvetti) - 3:36
Cingulata

**Cingulata** qu'ei un òrdre de mamifèrs deu continent american, caracterizats per la possession d'un clèsc articulat sus l'esquia.
Sent Al

**Sent Ale** o **Sent Al** [sɛ̃ˈtal] (*Saint-Éloy-les-Mines* en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

## Geografia

## Toponimia
Las atestacions ancianas son *Sanctus Elegius*, e *Saint-Hilaire-de-Montaigut.*

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
* Comunas dau Puèi de Doma

## Liams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
J.K. Rowling

thumb|Rowling (2006)

**Joanne "Jo" Rowling** es nascuda lo 31 de julhet 1965 dens l'aglomeracion de Yate, dens lo Gloucestershire, en Anglatèrra; es una autora anglesa, coneishuda dab lo pseudonim de **J. K. Rowling**. Deu la soa notorietat mondiau a la saga Harry Potter, dont los tòmes tradusits en au mensh 65 lengas son estats venduts a mei de 400 milions d'exemplars.
Carles XV de Suècia e IV de Norvègia

**Carles XV de Suècia** o **Carles IV de Norvègia**, nascut *Carl Ludvig Eugen* (1826 - 1872) rei de Suècia e de Norvègia, tresen sobiran suedés de la dinastia Bernadotte.
Hominidae

Los **ominids** (***Hominidae***) , que los sòcis son coneguts amb lo nom de grands monard, son una familha taxonomica de primats que compren uèit espècias existentas dins quatre genres : Pongo (orangotan de Bornèo, Sumatra e Tapanuli); Gorilla (gorilla oriental e occidental); Pan (chimpanzé e bonobo) ; e Homo, que sols ne demòran los umans modèrnes .

Mai d'una revisions dins la classificacion dels grands monards faguèron variar l'utilizacion del tèrme « ominid » al fial del temps. Lo sens original d'« ominid » fasiá unicament referéncia als umans (Homo) e a sos pus pròches parents atudats. Pr'aquò, dins las annadas 1990, los umans, los monards e sos aujòls èran considerats coma d'« ominids ». La significacion restrictiva anteriora es ara largament assumida pel tèrme "hominine", que compren totes los sòcis del clad uman après la separacion dels chimpanzés (Pan). Lo sens actual del mot « ominid » al sègle XXI inclutz totes los grands monards, i comprés los umans. L'utilizacion varia encara, pr'aquò, e d'unes scientifics e profanes fan encara servir « ominid » dins lo sens restrictiu d'origina ; la literatura savanta mòstra generalament l'usatge tradicional fins a la virada del sègle XXI .

Al sen del taxon *Hominidae*, un cert nombre de genres atudats existents e coneguts, es a dire fossils, son amassats amb los umans, los chimpanzés e los gorillas de la sosfamilha dels *Homininae* ; d'autres amb d'orangotans de la sosfamilha dels *Ponginae* . L'aujòl comun pus recent de totes los *Hominidae* viviá i a aperaquí 14 milions d'annadas, quora los aujòls dels orangotans speciavan la linhada ancestrala dels tres autres genres. Aqueles aujòls de la familha dels Hominidae apartenián ja a la familha dels *[[Hylobatidae]]* (los gibons), i a benlèu 15 a 20 milions d'annadas .

En rason de la relacion genetica estreita entre los umans e los autres grands monards, d'unas organizacions de defensa dels dreits dels animals, talas que lo *Great Ape Project*, sostenon que los grands monards non umans son de personas e deurián se veire acordar los dreits umans fondamentals. Vint e nòu païses an instituïts d'interdiccions de recerca per protegir los grands monards de tot tipe de tests scientifics . 

thumb|500px|left

## Referéncias
Archosauria

Los **arcosaurians** (***Archosauria***) son un grop de diapsids amniòtas que los representants vius son los crocodilians e ausèls.
Balendin Enbeita

thumb|Balendin Enbeita
**Balendin Enbeita** (1906-1986) qu'estó un bertsolari e escrivan basco de Muxika (Biscaia, Bascoat). Qu'ei lo pairan de la bertsolari Onintza Enbeita.

Ua carrèra de Basauri qu'ei dedicada a la soa memòria. L'inscripcion de la soa estatua a Bilbao que reprodutz un deus sons *bertsoak*:  

:*Hizkuntza dogu herri batentzat*
:*bateoko oinarria*
:*Hizkuntza dogu herri bateko*
:*nortasun ezaugarria*.
:*Euskalerriak euskera deuko*
:*ez dakigu noiz jarria*
:*Eta euskerak adierazten dau*
:*hau dala Euskalerria*.

Arrevirat en occitan:
: La lenga qu'ei considerada com
: lo principi baptismau d'un pòble
: La lenga qu'ei considerada com
: lo signe distintiu d'un pòble.
: Lo Bascoat qu'a la lenga basca
: de la quau non sabem pas quan e s'establí
: E la lenga basca que significa
: aquò qu'ei lo Bascoat.
Escòrça terrèstra

L**'escòrça terrèstra**, tanben apelada **crospa** o **crosta**, es la part solida e mai extèrna de la Tèrra. Ne representa lo 1%. Es constituida per de minerals que s'agropan e forman de ròcas. Es discontinua pr'amor qu'es formada de placas tectonicas que se mòvon. Es fòrça dinamica amb una granda activitat geologica. A una espessor de 5 a .

A l'interior del mantèl superior i a una importanta discontinuitat que se tròba a una prigondor fòrça variabla. La part pus extèrna del mantèl superior es fermament unida amb l'escòrça, formant un ensemble compacte que recep lo nom de litosfèra.

I a dos tipes de litosfèra:
* Litosfèra continentala: Formada per l'escòrça continentala e una part del mantèl superior. Arriba a aver una espessor de gairereben  jos las cadenas montanhosas, mentre que per las zònas planas continentalas l'espessor es d'aperaquí .
* Litosfèra oceanica: Constituida per l'escòrça oceanica e una part del mantèl superior. A una espessor de mens de  per las zònas mai ancianas dels oceans, e de mens de  per las zònas mai joves dels oceans.

## Articles relacionats
* Diastrofisme.
Musado

Lo **musado** es un art marcial modèrne que se dividís per doas brancas: lo **musado tradicional** destinat per personas civilas e lo **Musado MCS** (*Military Combat System*) destinat per exercici d'armada e de polícia. En traduccion *musado* del corean significa "la via de guerrer". Lo musado es un art marcial alemand, basat en los arts coreanes.

Lo centre principal del musado es en Dortmund.

Çò de grand mèstre del musado es Herbert Grudzenski del Alemanha, los instructors principals per la Republica Chèca son senhor Oldřich Šelenberk e senhor Antonín Sokol.

## Musado Tradicional
Lo musado tradicional deriva d'arts marcials coreanes tradicionales.

L'incoació del musado meteis se data cap a l'an 1968.

## Gras tecnics en lo musado tradicional
Lo musado tradicional a 6 grasas (1.-6. *kup*) D'estudiant que son marcats per color (veire lo quadre). De manièra desparièra de la majoritat de las arts marcials lo práctico a pas una centura dempuèi l'incoació. Solament après completar del cors lo que dura 2-4 mes i a capacitat passar examen per centura blanca.

Las centuras pujan fins a noven *dan*, *dan* es marcat sus la centura amb numeració romana escrich amb cartas dauradas. En la Republica Chèca, lo proprietari de mai naut *dan* es Antonín Sokol (4. *dan*).

## Còde d'onor dels praticiens de musado
Lo còde d'onor es una version modèrna del còde d'ancianes coreanas unitats Hwarang.

### Jurament
* Leiautat dins lo sieu pròpri país 
* leiautat a l'ensenhament e als enseñadores, per çò qu'es dels parents 
* confidança e germanor entre los amics
* coratge en afrontant un enemic
* pas jamai aucir sens causa

### Principis morals e etics
Après jurar l'estudiant li cal aderir en aqueles principis morals e etics (*kyohun*; de tèrmes coreanes):
* *in* - umanitat
* *òc* - justícia
* *ye* - cortesiá
* *ji* - sabença
* *shin* - confidança
* *sum* - bontat
* *duk* - vertut
* *chung* - leiautat
* *yong* - coratge

## Musado Military Combat System
Lo **Musado MCS** es un sistèma militar d'autodefensa e de combat còrs a còrs, designat mai que mai per exercici de l'armada, de la polícia e de las autras fòrças de seguretat.

Lo musado es tanben utilizat en exercici de las unitats especialas, per exemple de las unitats de guèrra aeriana, de las brigadas de reaccion rapida e de las brigadas de l'ONU.

En armada de la Republica Chèca aquel sistèma éait introdusit en 1993.

**Musado MCS** a pas cap de nòrmas justament donadas. Malgrat aiçò, amb la siá vasta estenduda aiçò porg mai de 4000 tecnicas e de capacitats qu'amb bon mestratge retòrnen capabla al guerrer de parar un assaut.

## Ligams extèrnes
* Pagina oficiala del musado
* Ministèri de defensa de Republica Chèca Historia del musado
* Organizacion alemanda del musado
Antiquarks

Los **antiquarks** son las particulas d'antimatèria deus quarks.

Son de carga electrica opausada a la carga deus quarks (-2/3 e +1/3).
Abadiá de Bona Aiga

L'abadiá cisterciana de **Nòstra Dòna de Bona Aiga** se tròba a Sent Frejós, dins lo País de Ussel, en Lemosin, dins lo departament de Corresa. Seriá estada fondada en 1143 segon la tradicion per Esteve de Vielzot.

De l'abadiá, demòra l'egleisa, remanejada aus segles XVII e XVIII. Aprep la venda de l'abadiá coma ben nacionau, las bastissas conventualas fugueren roïnadas e çò que ne demòra servís auei d'esplecha agricola. S'i remarca una bela font. En defòra dau site, òm serva quauques vestigis: un fragment d'una Bíblia dau segle XIII es aus archius municipaus d'Ussel, un chapiteu au museu d'Ussel.

## Bibliografia
* Lemaitre, Jean-Loup (1993) : *Bonnaigue: Une abbaye cistercienne au pays d'Ussel*, Ed. Museu dau País d'Ussel.

## Liams externes
* ''Bona Aiga: Una abadiá cisterciana au País d'Ussel''
* La font de l'abadiá de Bona Aiga
* Abadiá de Bona Aiga (comuna de Sent Frejós lo Major)

### Nòtas
Fermion

En fisica nucleara, los **fermions** que son las particulas elementàrias qui constitueishen la matèria (quarks e leptons).

Los neutrons e protons, son de barions compausats de tres quarks.

Los fermions que forman la matèria son los de la primièra generacion de matèria : quarks u e d, electron e neutrino d'electron.

Los atòms son compausats de neutrons (3 quarks udd), de protons (3 quarks uud) e d'electrons donc de fermions.

Los fermions que son ligats per bosons, particulas elementàrias de las fòrças.
Sent Frejolh

**Sent Frejolh** (*Saint-Fréjoux* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la  region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Toponimia
En 1760, dins la mapa de Cassini, *Sant Frejolh* se sonava *Saint-Frigeon-le-Riche*.

Ernest Nègre, que s’apuèja sus las fòrmas *S. Freioli* (1100) e *sanctus Frigio* (1315), òpta per un etimòn *Ferreolus*, çò es *Ferreòl* bisbe de Lemòtges al sègle VI (mencionat en 579 e 591).

I auriá agut una atraccion del nom del sant espanhòl *Fructosus*, qu'es per exemple a l’origina de Sant Frichós dins l’Aude.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luecs e monuments
*Abadiá de Bona Aiga

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Corresa

## Ligams extèrnes

## Nòtas
ISO 639-6

L**'ISO 639-6** qu'ei ua nòrma internacionala qui ei part de la nòrma ISO 639.

Aquera sheisau part que balha un còde alfabetic de tres o quate letras entà ua classificacion mei precisa de la variacion linguistica.

La purmèra version qu'estó publicada lo 17 de novembre de 2010.

L'autoritat de referéncia de la nòrma qu'ei GeoLang (Site web : GeoLang).

## Exemple per l'occitan
Poçan

**Poçan** (*Poussan* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *villam Porcianus, mansum, ecclesiam S. Petri* en 960, *villa Portiano* en 990, *castello quem vocant Porciano*, cap a 1036, *de Porciano* en 1105, 1116, *castrum de Ponciano* [legir : Porciano] en 1182, *de Porsano* en 1184, *terminio de Porzano* en 1197, *Porcianum* en 1210, *de Porsano* en 1266, *de Porssano*, *de Porciano* en 1288, *de Portiano* en 1307, *de Porsano* en 1321, *prioratus S. Vincentii de Porsano* en 1330, *castro de Portiano* en 1334, *prior de Porssano* (varianta : *Porciano*) en 1392, *de Porsano*, a la fin del sègle XIV, *Possan* en 1526, *de Porsano* en 1529, 1550, *Poussan* en 1622, 1626, 1770-72 (mapa de Cassini). 

*Poçan* ven del gentilici latin *Porcius*, amb lo sufixe *-anum*. Poçan èra una proprietat galloromana.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
* Renat Tulet

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
La Baronia de Rialb

**La Baronia de Rialb** ei un municipi de la comarca catalana de la Noguera, dins la província de Lhèida. Sa capitala e la via mai importanta es Gualter. 

### Demografia
Sa population en 2009 èra de 279 abitants, amassats dins un territòri de 145,03 km².

 

### De vesitar
* Monastèri de Santa Maria de Gualter.
* Glèisa romanica de Santa Maria de Palau de Rialb.
* Barratge de Rialb.
* Riu Rialb.
* Congost de Forat de Bulí.
* Dolmen de Sòls de Riu.

### Ligams extèrnes

*  Sit de la comuna de la Baronia de Rialb
*  Informacion deu Consòrci de Montsec
*  Informacion de Torisme de Lhèida
thumb|232px|right|Barratge de Rialb, au sud dera val de Rialb.
[thumb|232px|right|Glèisa romanica de Sant Miquèl de Vilaplana (sègles [sègle XI|XI-XIII), dins La Baronia de Rialb.]]
Rofiac Tolosan

**Rofiac Tolosan** (*Rouffiac-Tolosan* en francés) es una comuna lengadociana de Tolosan, situada dins lo departament francés de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

 
### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Roffiac*, sense data , *de Rofiaco* en 1139. Segon Dauzat e Rostaing, *Rofiac* ven del nom latin d'òme *Ruffius*, ambe'l sufixe *-acum* . Astor causís tanben *Ruffius* e precisa que le nom ven de *rufus*, « ros » . En realitat, la fòrma orala e la grafia francesa non permeton de saber se lo nom (declinat) del mèstre de la granda proprietat èra *Ruffius* o *Rufius*. 
Negre, seguit dels Féniés, causís *Rufius* e *-acum* .

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Rofiac èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. En 1790, Rofiac èra del canton de Montastruc; en l'an IX, del canton de Tolosa-centre; en 1973, de Tolosa-15 (en 2015, de Puègbonieu). Le vocable de la glèisa, annèxa de Castèlmauron, puèi erigida en cura, es Sent Laurenç. Oficialament, *Rouffiac* venguèt *Rouffiac-Tolosan* pel decret del 22 de junh de 1921 .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Tolosa-15; es ara del canton de Puègbonieu.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².
## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Monrabe

**Montrabe**  (*Montrabé* en francés) es una comuna lengadociana del departament de la Nauta Garona e de la region d',  ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
La comuna es situada dins la banlèga èst de Tolosa.
 
### Perimètre del territòri

## Accès
* Pel Periferic de Tolosa, sortida 15.
* Estacion TER de Miègjorn-Pirenèus, linha Tolosa Matabuòu - Sant Somplesi
* Linha 20 Tisséo

## Toponimia
*Montrabe* vendriá de *mont* (latin *montem*) ambe lo resultat de *rapa* ( > *raba*) e del sufixe *-arius* . La fòrma *-èr* del sufixe *-arius* es atestada a Tolosa e a l'entorn, per exemple dins la Cançon de la Crosada, mes es pas actuala. Lo nom actual, sense parlar d'aquel inconvenient, supausariá çaquelà un reculament d'accent (**Montrabèr* > **Montràber* > *Montrabe*).
Negre fornís una atestacion, *juxta Montem Rabe*, en 1254, e supausa un nom format de l'occitan *mont* e *rabe* « rafe » . 
Lo site municipal, corrèctament interpretat (Montrabe es pas un *mont rabent*, çò que supausariá una evolucion improbabla cap al nom actual), permet d'arribar a la solucion, gràcias a una atestacion medievala : *Monte rapido* (carta de 1282) . L'evolucion seriá doncas : **Monte rapidus* > **Monte ràbezo* > **Mont(e) ràbes* > *Montrabe*. La motivacion es la proximitat d'un travèrs e de sas pendas escalabrosas.

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Montrabe èra una comunautat non parròquia, de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. La parròquia (de l'archidiocèsi de Tolosa), comuna ambe Montdosilh e Bèlpuèg, es Sent Marçal (Tolosan). En 1790, Montrabe èra del canton de Tolosa; en l'an IX, del canton de Tolosa-sud, en 1973, de Tolosa-8 . La glèisa Sent Marçal es dins Mondosilh.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Montrabé - La mairie.jpg| 
Montrabé - Église Saint-Martial.jpg| 


## Personalitats ligadas a la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Erépia

**Erépia** (prononciat: ) (en francés e oficialament *Hérépian*) es una comuna occitana de Lengadòc. Situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon, comptava 1.559 abitants en 2022.

L'escais dels abitants es los "tuquièrs" (mot derivat de tuca).

## Geografia

Erépia es un caireforc rotièr, d'una importància comparabla a la de Bedarius, entre la RD 908 Sant Ponç de Tomièiras-Clarmont d'Erau e la RD 909A que ven de Besièrs e de Pesenàs, perlongada per la D 922 e la D 13.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [e'repjo]. Las fòrmas ancianas son : *de Herepia* en 1344, *Erepie* cap a 1385 (?) citat ? en [1740-60], 1643, *Heripiano* en 1529, *Herepian* en 1740-60, 1770-72 (mapa de Cassini). 

Per Dauzat, Erépia vendriá d'un nom d'òme gallo-roman **Areppius* (del gallés *arepo*, « araire »), amb lo sufixe *-anum* . Lo nom a conegut un reculament de l'accent tonic : *Erepian* > *Erépia*, coma n'i a plan dins la region. Çaquelà, Xavier Delamarre coneis pas *arepo*, « araire », mas si *arepennis*, « tròç de tèrra, arpent », de *are-* « davant », e *penno-*,  « cap » ; *arepo* seriá una falsa interpretacion dels cercaires del passat, basada sus *arepennis*, e que caldriá abandonar ?  Mas Delamarre cita tanben un nom *Erepus*, *Eripius* e un teonime (nom de diu) *Eriap(p)us*, qu'explica coma « uèlh d'agla » o « semblable a una agla » . Son libre pus recent *Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne* ditz pas res d'Erépia pr'aquò . Per Frank R. Hamlin, l'etimologia es escura.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Sant Gervais; es ara del canton de Clarmont d'Erau.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².
## Luòcs e monuments



## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Posòlas

**Posòlas** (prononciat: ) (en francés e oficialament: *Pouzolles*) es una comuna de Lengadòc. Situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon, comptava 1.214 abitants en 2022.

Lo vilatge, situat a 14 km de Pesenàs, 18 km de Besièrs e 30 km de la Mediterranèa e traversat pel riu Tònga, coneis una creissença relativament importanta dempuèi las annadas 1990

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son: *castello de Pozolas* en 1088, *Posolis* en 1210, *ecclesie S. Martini de Podolis* en 1225, *prior de Posolis* en 1323, *de Pozolis Bitteris* en 1344, *de Podolis* en 1351, *Pousols* en 1529, *prieur de Posoles* en 1571, *Pouzoles* en 1643, 1708, *Pouzolles* en 1740-60, *Pouzoulles* en 1740-60, *Poujolles*, corregit en *Pouzolles*, en 1740-60, *Pouzolles* en 1770-72
(mapa de Cassini). 

Segon Dauzat, *Posòlas* ven del latin *puteus*, « potz », amb lo sufixe *-eolum*[implicitament a la fòrma femenina]; segon Hamlin, *Posòlas* ven de l'ancian occitan *posòla*, varianta femenina de *posòl*, « potz pichon » .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments
* La Pòrta Sant Martin, darrièr vestigi de la muralha.
* La Glèisa de Nòstra Dòna de la Pietat

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Ferrièiras e Possaron

**Ferrièiras e Possaron** (*Ferrières-Poussarou* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
### Ferrièiras
Las fòrmas ancianas son : *ecclesiam S. Mariae de Feireras*, en 940, *ecclesiam S. Petri de Ferreriis* en 1102, *parrochie S. Petri de Ferrariis* en 1262, *[mansus] de Ferrariis* en 1342, *de Ferrariis* en 1344, *ecclesia de Ferrariis* en 1351, *Ferrieyras* en 1442, *Ferriere* en 1613, *prieuré de Ferrières* en 1614, *Ferrières* en 1676, *Ferrieres* en 1770-72 (mapa de Cassini). 

*Ferrièiras* es format del latin *ferrum*, « fèrre, fèr », amb lo sufixe *-aria*, o lor resultat. Lo nom es motivat per de fargas o de minas de fèr. Lo fèrre èra trabalhat aquí ont lo bòsc abondava.
### Possaron
Lo molin de Possaron existissiá en 1573. Las fòrmas ancianas son : *le moulin Poussarou* en 1740-60, *M<small>n</small> de Poussarou* en 1770-72 (mapa de Cassini). Donava son nom al riu de Ferrièiras e sèrv a destriar lo nom de la comuna de Ferrièiras de las Veirièiras. Pas d'explicacion.
 
## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton d'Olargues; es ara del canton de Sant Ponç de Tomièiras

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Babau e Boldors

**Babau e Boldors** (*Babeau-Bouldoux* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Ni Dauzat nimai los Féniés dison pas res de *Babau e Boldors*. Lo vilatge primitiu deviá èsser Sant Joan d'Òrta (glèisa preromanica arroïnada), nom que demanda pas d'explica, e Babau coma Boldors podián èsser de mases a l'origina. Los dos primièrs còssols de la comuna se disián *Babeau*.
### Babau
La prononciacion es [bα'bau] (primièr *a* que tira sus [o]). Las fòrmas ancianas son : *l'église de Babau*, *Babeau* en 1740-60, *Babeau* en 1770-72 (mapa de Cassini). Es un vilatge d'origina relativament recenta. Lo nom ven d'un escais occitan *babau* « nèci, piòt, simple ». Veire lo paragrafe recent.
### Boldors
La prononciacion es [bul'dus]. Las fòrmas ancianas son : *le village de Bouldous* en 1740-60, *Bouldous* en 1770-72 (mapa de Cassini). L'etimologia es escura, benlèu *bol(i)doira*, « fangas, chauchàs » o « iga ». I a un luòc *le Bouldou* a Lodeva.

## Istòria
* La comuna se creèt en 1921, a partir del territòri de Sanch Inhan 

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Sanch Inhan; es ara del canton de Sant Ponç de Tomièiras.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau
## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Chartrosa dau Glandier

La **[[Chartrosa]] de Nòstra Dòna dau [[Agland|Glandier]]** se tròba a Baissac, dins lo País de Pompador, en Bas Lemosin, dins l'actuau departament de Corresa. 

Fuguet fondada en 1219 de mercé 'na donacion d'Archambaud VI de Combòrn en expiacion d'un crime; fuguet sostenguda au cors daus segles per de benfactors nombrós; abandonada e saquejada a la Revolucion, fuguet aquerida en 1817 per la familha La Farja, qu'en 1834 implantet 'na farja industriala dins l'enbàs. Los chartrós cromperen la proprietat aus La Farja en 1860 e tornar bastigueren lo mostier, qu'auberja auei un centre d'atencion per endecats mentaus.

### Liams externes
* La Chartrosa dau Glandier
Baissac

**Baissac** (*Beyssac* en francés) es una comuna d'Occitània, en Lemosin, situada dins lo País de Pompador ; es administrada per lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luecs e monuments

## Personalitats ligadas a la comuna
* Innocenci VI, papa.

## Luecs e monuments
*Chartrosa dau Glandier

## Veire tanben

## Ligams externes

## Nòtas
Prumian

**Prumian** (*Prémian* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [prü'mja]. Las fòrmas ancianas son : *ecclesiam S. Sebastiani de Promiane* en 940, *de Fraemiano* [legir : *Praemianos*], en 1102, *Purmiano* en 1135, *de Premiano*, cap a 1182, 1344, 1351, *de Premia* en 1363, *parocchia de Premiano* en 1481, *Premyan* en 1518, *terre de Premien*, *de Premian* en 1540, *Premya* en 1576, *St-Sebastien de Premian* en 1590, *Premiens* en 1613, *Premian* en 1643, 1770-72 (mapa de Cassini). 

Segon Dauzat e Rostaing, *Prumian* ven del nom latin d'òme *Primius* [subrenom del màger de la familha ?], amb lo sufixe latin *-anum*; segon Hamlin, *Prumian* ven del subrenom latin *Primio*, o *Primeus*, amb lo sufixe *-anum*. Prumian èra una proprietat galloromana. Lo nom a conegut l'atraccion paronimica de l'occitan *prumièr*, varianta de *primièr* (ALF 1088).
 
## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton d'Olargues; es ara del canton de Sant Ponç de Tomièiras

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Bonora

**Bonora** es un quartièr residencial de Tolosa situat a l’èst del centre vila, prèp del Canal del Miègjorn, fòrça vivent.

Es associat amb lo quartièr vesin de  Guilhemeri dins le Sector 4 de Tolosa èst (retalhada dels quartièrs de Tolosa de 2009).

Si las avengudas Camille Pujol/Jean Chaubet e l'avenguda de la Glòria son de segur les limits sud e nòrd, aquels èst e oèst son pas clarejats.

Le quartièr foguèt agricòla dusca las annadas 1920, puèi se bastit. Se vese encara qualques testimònis d'aquela passada, coma una fedariá. I avià força demòras per les caminòts de la gara Matabiau e erà un quartièr popular. Dempuèi las annadas 2000, a subit la  "gentrificacion" a l'image del quartièr vesin de Sent Aubin, de l'autre latz del canal.

Mai d'unas associacions fan viure le quartièr coma le Cercle Laïc Jean Chaubet (centre social e cultural), le club de petanca, le club dels aujòls, l'associacion Qualitat de vida a Bonora, l’associacion dels lésers.

## La plaça Pinel
Al centre del quartièr, la plaça Pinel ofrís sos espacis verds, son quiòsc de musica, son escòla.

Foguèt nomat en 1929 en l'onor de Marius Pinel, sindicalista e  conselhièr municipal de Tolosa, un dels fondators de la Borsa del trabalh de Tolosa.

Le quiòsc es l'òbra de Joan Montariol, l'arquitècte en cap de la vila de Tolosa dins las annadas 1930. A la particularitat, de pas estre capable de botar la musica a fòra ...e es donc pas de grand service.

Le professor de Literatura  del  Licèu Pèire de Fermat e president de l'Académia de las sciéncias de Tolosa Yves Le Pestipon, marquat per l'ambient e le mistèri d' aquel liòc, n'en realisat qualques films  e l'a proposat al patrimòni mondial de la "banalisa", un movement "critic e esperimental" inspirat per lI'Internacionala Situacionista.

## Nòtas e referéncias
Còsta Pavada

**Còsta Pavada** es un quartièr residencial de Tolosa situat suls nauts de la vila, a l'èst d'aquela. Lo nom de *Còsta Pavada* es lo nom comun e tradicional de l'avenguda Jean Rieux. 

La *Còsta Pavada* es lo nom del camin anant del pont del canal del Miègjorn, dit *Pont Montaudran*, e escaladant los travèrs. Se disiá per precisar : *Còsta Pavada Montaudran*. Aprèp l'establiment del Canal del Miègjorn en 1681, per regular las aigas davalant de la còsta, amenant de tèrra, suls Pòrts Sant Estève e Sant Salvador çò que damajava los cargaments de merças. Calguèt fixar lo sòl suls camins de Balmar, (carrièra del Pont Guilheméry, e l'avenguda Camille Pujol) e de Montaudran amb caladas. Aquelas installacions foguèron restauradas en 1766 e en 1783.

L'usatge corrent del nom se democratizèt amb la venguda dels transpòrts en comun. Lo 1 genièr de 1885, una linha foguèt installada, amb de veïculs rotièrs de traccion ipomobila, ditz « Ripert », anant del Capitòli cap a la Còsta Pavada, pel mercat de blat. 
Lo 1 de genièr de 1907, de ralhs son pausats, e lo servici es assegurat per de trams ipomobils. Lo 12 d'abril de 1910 es l'electrificacion. En 1921, la linha ven lo « 22 » (es encara a l'ora d'ara la Linha 22 del bus Tisséo : **Marengo SNCF - Gonin, per l'avenguda Jean Rieux**). En 1934, las vias son renovadas. 

L'anonci del conductor del tram èra : « *Tïn, tïn, Còsta Pavada.* »

Del punt de vista de la geografia urbana, lo quartièr se constituís a l'entorn del palmon verd qu'es lo parc del collègi del Causon. L'abitat consistís subretot en ostals de vilas, las ''tolosanas''. Los nauts del quartièr son ocupats per de grands ostals bastits entre las doas guèrras. Lo rèsta de las abitacions es format de pichons locatius e demoranças collectivas.