Guèrra d'Independéncia dels Estats Units d'America

La **Guèrra d'Independéncia deis Estats Units d'America** es un conflicte internacionau que se debanèt d'abriu de 1775 a setembre de 1783. Opausèt lo Reiaume Unit ai rebèls dei Tretze Colonias d'America dau Nòrd que foguèron pauc a pauc sostenguts per França, Espanha e lei Províncias Unidas. Entraïnada per de desacòrdis prefonds regardant la taxacion e la representacion dei colonias, la guèrra s'acabèt per una victòria deis insurgents que venguèron independents e formèron leis Estats Units d'America. Seis aliats europèus obtenguèron la restitucion de certanei colonias perdudas a l'eissida de la Guèrra de Sèt Ans (1756-1763).

## Causas

### Lei tensions entre lei Tretze colonias e Londres

La causa premiera de la guèrra d'independéncia deis Estats Units foguèt lei despensas importantas dau tesaur anglés durant la Guèrra de Sèt Ans (1756-1763) per entretenir sa marina militara. D'efiech, son deute public aviá fòrtament aumentat e lo govèrn londonenc foguèt donc obligat de crear d'impòsts novèus. Pasmens, coma aquela guèrra èra estada principalament menada per defendre leis interès dei colons nòrd-americans, decidèt d'aplicar certanei taxas unicament dins lei colonias. Quatre impòsts foguèron ansin impausats per lo Parlament de 1763 a 1773. Aquò suscitèt un important maucontentament e lei colons refusèron de pagar. Revendiquèron lo drech d'èsser representats au Parlament e lièron rapidament lo contentament d'aquela demanda au pagament deis impòsts (*no taxacion without representation*).

En fòra de la situacion fiscala, lei colons avián d'autrei desacòrdis amb sa metropòli. Lo premier èra lo limit impausat per Londres a l'expansion vers l'Oèst afin de defugir de conflictes amb leis Amerindians. Un autre ponch, pus grèu, èra leis avantatges comerciaus de la metropòli. En particular, l'obligacion per lei colons de cargar sei marchandisas sus de naviris anglés suscitava una ostilitat mai e mai gròssa car empachava lo desvolopament dau comèrci locau. Au contrari, per lo Parlament, aquò representava una compensacion justa en cambi de la proteccion militara provesida per la *[[Royal Navy]]*. Ansin, lo blocatge entre lei dos partits èra quasi totau, çò qu'explica la rapiditat de la rompedura après 1773.

### Lo desequilibri entre poissanças europèas

Un autre factor que favorizèt l'expansion dau conflicte èra lo desequilibri entre poissanças europèas eissit de la Guèrra de Sèt Ans. Venceiritz principala, Anglatèrra aviá impausat sa dominacion maritima e annexat la màger part dei colonias francesas. La Cort de Versalhas esperava de prendre sa revènge. Per aquò, aviá modernizat sa flòta e son armada. Pasmens, França èra pas l'unic maucontent dau continent. Espanha aviá perdut Florida e estimava son empèri sud-american menaçat. De tensions colonialas existián tanben entre Anglatèrra e lei Províncias Unidas. Enfin, plusors país s'inquietavan de la supremacia navala deis Anglés.

## Debanament

### L'insureccion dei Tretze Colonias

#### La rompedura entre lei Tretze Colonias e Londres

[thumb|right|Representacion de la ''[Boston Tea Party* que veguèt un grop de colons rebèls, desguisats en Indians, destrurre de marchandisas britanicas per protestar a l'aumentacion dei taxas decidida per lo Parlament Britanic.]]

La rompedura definitiva entre lei Tretze Colonias e [[Londres]] comencèt en [[1773]] amb l'adopcion 
dau *Tea Act*, una [[lei|lèi]] qu'obligava lei colons de crompar unicament un [[tè]] taxat per lo [[govèrn]] e vendut per la [[Companhiá deis Índias Orientalas]]. Venent après plusors movements de revòuta còntra l'[[impòst]], aquò entraïnèt de trèbols dins lei [[pòrt]]s americans que refusèron de descargar lei marchandisas que foguèron finalament destruchas per un grop de colons de [[Boston]] lo 16 de decembre de [[1773]] (*Boston Tea Party*). En respònsa, lo Parlament ordonèt la sarradura dau pòrt de [[Boston]] fins au remborsament dei bens destruchs. Adoptèt tanben plusors [[lei|lèis]], li permetent de jutjar lei rebèls e de reprimir sei sostèns (possibilitat de presa dirècta dau poder dins lei colonias, [[extradicion]], sancion còntra leis autoritats localas...), que foguèron qualificadas d*'Intolerable Acts* per lei colons ostils ai deputats londonencs.

Aguent obtengut lo sostèn d'una partida importanta de la populacion, leis adversaris dau Parlament reüniguèron a [[Filadèlfia]] un Congrès en setembre e octòbre de [[1774]] amb de representants dei Tretze Colonias. Contestèron lo [[drech]] dau Parlament de legiferir sus leis afaires intèrnes dei colonias e instaurèron un [[boicòt]] dei produchs anglés qu'entraìnèt una reduccion de 97% dau comèrci amb lo [[metropòli]]. En parallèl, en [[Massachusetts]], onte lo Parlament aviá suspendut lo govèrn locau, se creèt un Congrès Provinciau que capitèt rapidament d'establir son autoritat sus l'ensems de la colonia franc de [[Boston]], tengut per de tropas [[Reialme Unit|britanicas]].

En [[1775]], lo Parlament refusèt de cedir e votèt de sancions comercialas còntra lei Tretze Colonias. De son caire, lei colons renforcèron sei [[milícia]]s. Lo 14 d'abriu, lo [[generau]] [[Thomas Gage]] recebèt l'òrdre de lei desarmar, çò qu'entraïnèt lo començament dei combats quatre [[jorn]]s pus tard.

==== La resisténcia deis insurgents e la declaracion d'independéncia dei colonias ====

[[Fichièr:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|right|[[Pintura]] representant la declaracion d'independéncia deis Estats Units d'America ([[1776]]).]]

De [[1775]] a [[1778]], leis operacions militaras veguèron de combats limitats opausant de fòrças de quauquei miliers d'òmes. D'efiech, per lei rebèls, teoricament dirigits per lo [[generau]] [[George Washington]], l'objectiu èra inicialament de subreviure en fàcia de tropas professionalas e pus nombrosas. Per lei [[Reialme  Unit|Britanics]], èra necessari de tenir lei [[pòrt]]s que permetián l'arribada de renforç e de metre en plaça un [[blocus]] eficaç. Lei premierei campanhas foguèron lentas e leis insurgents ganhèron plusors escaramochas coma la [[batalha de Lexington]] (19 d'abriu de [[1775]]) e obliguèron lei Britanics d'evacuar [[Boston]] (17 de març de [[1776]]). En revènge, una incursion còntra [[Quebèc]] foguèt rebutada per la resisténcia deis abitants (decembre de [[1775]]).

Aprofichant aquela resisténcia, lei colons comencèron de preparar sa declaracion d'[[independéncia]] que foguèt oficialament proclamada lo 4 de julhet de [[1776]] per lo Congrès de [[Filadèlfia]]. Lei Tretze Colonias creèron una confederacion onte cada entitat – que prenguèt lèu lo nom d'Estat – gardava sa [[libertat]] e sa [[sobeiranetat]]. Dins aquò, la situacion militara venguèt rapidament inquietanta per leis [[USA|Estatsunidencs]] amb l'arribada d'importants renfòrç [[Reialme Unit|britanics]]. Aquò permetèt au [[generau]] [[William Howe]] d'ocupar [[Nòva York]] e [[Rhode Island]] e de menaçar [[Filadèlfia]] (junh de [[1776]]). [[George Washington|Washington]] repostèt durant la [[sason]] [[ivèrn|ivernenc]] que li permetèt de passar [[Delaware (riu)|Delaware]] e de capturar un [[regiment (unitat militara)|regiment]] de [[mercenari]]s [[Saxònia|saxons]] a la [[batalha de Trenton]] (25 de decembre de [[1776]]). Après una segonda desfacha a [[Batalha de Princeton|Princeton]] (3 de genier de [[1777]]), lei Britanics deguèron se [[Retirada (tactica)|retirar]] vèrs lo sud.

Aquela revirada entraïnèt la mesa en plaça d'un important plan britanic afin d'enceuclar la mitat [[nòrd]] dei territòris rebèls. Per aquò, [[William Howe|Howe]] desbarquèt en [[Maryland]] e bateguèt lei fòrças de [[George Washington|Washington]] a la [[batalha de Brandywine]] (11 de setembre de [[1777]]), çò qu'entraïnèt l'evacuacion de [[Filadèlfia]] per lei congressistas. D'un biais simultanèu, lei Britanics ataquèron a partir de [[Canadà]] amb una armada comandada per [[John Burgoyne]]. Pasmens, secutada e isolada per lei fòrças dau generau  [[Horatio Gates]], foguèt enceuclada e obligada de capitular a [[Batalha de Saratoga|Saratoga]] (19 de setembre - 7 d'octòbre de [[1777]]).

=== La generalizacion dau conflicte ===

==== L'intrada en guèrra dei poissanças europèas ====

La [[batalha de Saratoga|victòria estatsunidenca de Saratoga]] revelèt l'amplor dei dificultats militaras [[Reialme Unit|britanicas]] dins lo conflicte. Aquò encoratjèt donc lei poissanças [[Euròpa|europèas]] de participar dirèctament au conflicte. Tre lo 6 de febrier de [[1778]], [[França]] signèt ansin un tractat d'amistat e d'aliança amb leis [[USA|Estats Units]]. Foguèt jonhada dins la guèrra còntra [[Londres]] per [[Espanha]] en [[1779]] e per lei [[Províncias Unidas]] en [[1780]] ([[Quatrena Guèrra Angloolandesa]]). Leis autreis [[estat]]s adoptèron una posicion [[Neutralitat (diplomacia)|neutra]] dictada per son maucontentament deis inspeccions maritimas menadas per la [[Royal Navy|marina britanica]] còntra tot [[naviri]] sospichat de transportar d'avitalhaments per lei rebèls.

Leis [[Euròpa|Europèus]] ataquèron lei [[colonialisme|colonias]] [[Reialme Unit|britanicas]] en [[America]] e ais [[Índia]]s. Menacèron tanben sei basas [[Mar Mediterranèa|mediterranèas]] e [[França]] comencèt d'entraïnar una armada destinada a un desbarcarment en [[Anglatèrra]]. Atacats sus plusors frònts e sensa aliat, lei [[Reialme Unit|Britanics]] foguèron donc obligats de dispersar sei fòrças.

==== Teatre estatsunidenc ====

[[Fichièr:Surrender of Lord Cornwallis.jpg|thumb|right|[[Pintura]] de la capitulacion de [[Yorktown]].]]

A partir de [[1778]]-[[1779]], la guèrra sus lo teatre estatsunidenc venguèt pus violenta e lei [[Reialme Unit|Britanics]] multipliquèron leis exaccions. Assaièron tanben d'atraire lei rebèls dins lo Sud onte la populacion èra considerada pus fidèla a la Corona. Prenguèron [[Savannah]] e enceuclèron una armada estatunidenca dins [[Charleston]]. Après sièis [[setmana]]s de resisténcia, la [[garnison]] capitulèt ([[Sètge de Charleston|29 de març - 12 de mai]] de [[1780]]).

Pasmens, leis insurgents recebèron l'ajuda de la flòta [[França|francesa]] qu'assaièt sensa succès d'atacar [[Savannah]] (setembre de [[1779]]) e que desbarquèt un [[còrs expedicionari]] dirigit per lo [[Jean-Baptiste-Donatien de Vimeur de Rochambeau|còmte de Rochambeau]] (julhet de [[1780]]). A partir d'aost de [[1780]], lo generau [[Nathanael Green]] comencèt una novèla ataca còntra lei Britanics. Batut per [[Charles Cornwallis]] a [[Batalha de Camden|Camden]], contunièt de lo secutar e capitèt finalament de reconquistar la totalitat de [[Georgia (Estats Units)|Georgia]] e de [[Carolina]] levat de [[Savannah]] e [[Charleston]].
 
Perseguit per lei Francoestatsunidencs, [[Charles Cornwallis]] deguèt se [[Retirada (tactica)|retirar]] dins [[Yorktown]]. Lo 5 de setembre de [[1781]], la flòta francesa capitèt de prendre lo [[Batalha de la Baia de Chesapeake|contraròtle de la baia de Chesapeake]] a l'eissida d'una batalha navala. Aquò permetèt  d'isolar totalement [[Batalha de Yorktown|Yorktown]] que capitulèt lo 19 d'octòbre entraïnant la rediccion de  soudats britanics.

==== Teatre antilhés ====

[[Fichièr:The battle of the Saints 12 avril 1782.jpg|thumb|right|[[Pintura]] de la [[batalha dei Saintes]] ([[1782]]).]]

Lei combats dins leis [[Antilhas]] comencèron en [[1778]]. Numericament inferiors, lei [[Reialme Unit|Britanics]] foguèron batuts per una flòta [[França|francesa]] a [[Batalha de Granada|Granada]] (6 de julhet de [[1779]]) e perdiguèron plusors colonias conquistadas per lei [[França|Francés]] ([[Dominica]], [[Sant Vincent]], [[Granada]]) ò par leis [[Espanha|Espanhòus]] ([[Florida]]). Lei còntra-ofensivas britanicas, franc de la presa de contraròtle de [[Santa Lúcia]], mau capitèron en causa de problemas logistics e maugrat quauquei succès iniciaus.

Après una pausa en [[1780]]-[[1781]] liada a la concentracion dei [[naviri]]s francés lòng dau litorau [[USA|estatsunidenc]], lei combats tornèron començar après la capitulacion de [[Batalha de Yorktown|Yorktown]]. Lei Britanics perdiguèron [[Tobago]] (2 de junh de [[1781]]), [[Sant Eustaqui (Antilhas)|Sant Eustaqui]] (22 de genier de [[1782]]), [[Sant Cristòl e Nevis]] (12 de febrier de [[1782]]) e [[Montserrat]] (22 de febrier de [[1782]]). En mai de [[Florida]], leis [[Espanha|Espanhòus]] capturèron brèvament [[Bahamas]].

Après aquelei succès, lei dos aliats comencèron de preparar l'invasion de [[Jamaica]], importanta fònt de revenguts per lei [[Reialme Unit|Britanics]]. Pasmens, la flòta [[França|francesa]] foguèt durament batuda a la [[batalha dei Saintes]] (12 d'abriu de [[1782]]) onte perdiguèt sèt [[naviri de linha|naviris de linha]] e  òmes. Aquò entraïnèt l'abandon dau projècte e la fin deis operacions dins la region.

==== Teatre indian ====

[[Fichièr:BattleOfTrincomaleeBySerres.jpg|thumb|right|[[Pintura]] de la [[batalha de Trinquemalay]] ([[1782]]).]]

Leis [[Índia]]s venguèron un teatre dau conflicte après l'intrada en guèrra deis [[Províncias Unidas|Olandés]]. Pasmens, lei [[Reialme Unit|Britanics]] i èran ja en guèrra còntra [[Mysore]] dempuei [[1778]]. Ansin, se formèt una coalicion gropant lei [[Províncias Unidas]], [[França]] e [[Mysore]].

Lei [[Reialme Unit|Britanics]] prenguèron [[Negapatam]] (11 d'octòbre de [[1781]]) e [[Trincomalee]] (12 de genier de [[1782]]). Enregistrèron tanben una tiera de victòrias terrèstras còntra [[Mysore]] entre julhet e setembre de [[1781]]. Pasmens, a partir de febrier-març, deguèron faciar l'arribada d'una importanta flòta [[França|francesa]], comandada per [[Pèire Andrieu de Sufren]], e son ofensiva terrèstra foguèt arrestada a la [[batalha de Tanjore]].

Comencèt alora una guèrra de [[sètge]]s ([[Sètge de Mangalore|Mangalore]], [[sètge de Cuddalore|Cuddalore]]...) marcats per divèrsei combats navaus onte ges de camp capitèt de destrurre son adversari. Dins aquò, en fòra de la reconquista de [[Trincomalee]] per lei [[França|Francés]], i aguèt gaire d'evolucions.

==== Teatre europèu ====

[[Fichièr:Combat d'Ouessant juillet 1778 par Theodore Gudin.jpg|thumb|right|[[Pintura]] de la [[batalha d'Ouessant (1778)|batalha d'Ouessant]] ([[1778]]).]]

En [[Euròpa]], la guèrra foguèt dirigida sus la conquista dei basas navalas [[Reialme Unit|britanicas]] isoladas e sus lo mantenement de la circulacion [[mar]]itima per perseguir lo combat en [[America]] e ais [[Índia]]s. Regardant lo premier ponch, foguèron atacats [[Gibartar]], [[Jersei]] e [[Menòrca]]. Totei lei posicions resistiguèron franc de l'illa [[Illas Balearas|baleara]] que foguèt presa per lei [[França|Francés]] e leis [[Espanha|Espanhòus]] (5 de febrier de [[1782]]).

Leis autrei combats dins leis aigas europèas empediguèron lei [[Reialme Unit|Britanics]] d'i establir sa superioritat maritima. D'efiech, au contrari de la [[Guèrra de Sèt Ans]], lei [[França|Francés]] resistiguèron a la [[batalha d'Ouessant (1778)|batalha d'Ouessant]] (27 de julhet de [[1778]]). Aquò permetèt a la marina francesa d'atacar lei convòis britanics coma a la [[seconda batalha dau cap Sant Vincenç]] (9 d'aost de [[1780]]). Pasmens, la *Royal Navy'' gardèt egalament la possibilitat d'atacar lei transpòrts francés coma a la segonda batalha d'Ouessant (12 de decembre de 1781). De mai, poguèt contuniar d'avitalhar Gibartar e capitèt d'infligir una desfacha ais Olandés au Dogger Bank (5 d'aost de 1781).

### Fin dei combats

La rediccion de Yorktown entraïnèt la casuda dau govèrn North e lo Parlament votèt còntra la perseguida de la guèrra dins lei Tretze Colonias. Aquò menèt a la dubertura de negociacions a París. Lei tractats preliminaris foguèron signats entre novembre de 1782 e setembre de 1783. Foguèron ratificats un an pus tard.

## Consequéncias

### Pèrdas umanas e economicas

Lei pèrdas umanas de la guèrra son mau conegudas en causa de l'imprecision dei donadas pertocant l'armada estatsunidenca qu'auriá perdut entre  e  òmes, principalament en causa de malautiás ò dei condicions de vida dins lei presons britanicas. Lei pèrdas deis autrei belligerants son mai establidas. Lei Britanics perdiguèron  combatents, lei Francés , leis Espanhòus  e leis Olandés 500.

Lei participants, levat Espanha, deguèron tanben faciar de problemas grèus en causa dau còst dau conflicte. En França, aquò creèt una crisi financiera grèva que menèt a la crisi de 1786 e, finalament, a la Revolucion Francesa. Dins lo Reiaume Unit, foguèt necessari de metre en plaça d'impòsts de guèrra importants. Enfin, ais Estats Units, lo pagament dei deutes privats e publics entraïnèron de trèbols grèus fins ais ans 1790.

### L'independéncia e la formacion deis Estats Units d'America

La consequéncia principala de la guèrra foguèt la formacion deis Estats Units d'America a partir dei Tretze Colonias aguent declarat son independéncia en 1776. De mai, obtenguèron la possession – encara nominala – de totei lei territòris a l'èst de Mississipí entre Canadà au nòrd e Florida au sud e divèrseis avantatges comerciaus. L'objectiu dei Britanics èra de favorizar la creissença de la nacion estatsunidenca per esplechar son mercat sensa còst administratiu.

### Lo reequilibratge territòriau entre poissanças colonialas

L'autra consequéncia de la guèrra foguèt un reequilibratge territòriau entre lo Reiaume Unit e sei rivaus francés e espanhòu. Sensa menaçar lo primat mondiau britanic, permetèt ai Francés de tornar formar un empèri coloniau amb la restitucion de Loïsiana, de Tobago e de Senegau. De son caire, s'Espanha deguèt rendre Loïsiana, recuperèt Florida e Menòrca. Enfin, leis Olandés  qu'avián pauc participat au conflicte, retrobèron sei colonias americanas e africanas mai perdiguèron Negapatam ais Índias.

## Annèxas

### Liames intèrnes

* Guèrra de Sèt Ans (1756-1763).
* Guèrra de 1812.

### Bibliografia

### Nòtas e referéncias