open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ramon de Tèrme

**Ramon III de Tèrme** (*[[Circa|c.]]* 1170 - Carcassona, *c.* 1210) foguèt lo senhor de Tèrme e d'autres luòcs en Termenés. Tanben un cavalièr, combatèt per la causa occitana pendent la Crosada dels albigeses.

## Biografia
Se sap pas grand causa de sa vida. Èra lo filh de Guilhèm de Tèrme e *Adalmurs* de Fenolheda. Beneset de Tèrme, avesque catar de Rasés, èra possibalment son fraire. Formalament èra vassal dels vescomtes de Carcassona, malgrat que gerissiá granda partida sos territòris de faiçon independenta.

### Crosada dels albigeses

Pendent la Crosada dels albigeses, de nombroses cresents catars e lors familhas cerquèron proteccion dins la vila en terrassas e fortificada (castrum) de Tèrme, el meteis protegit pel castèl. Aiçò, combinat al fach que la messa èra pas estada dicha dins lo castèl dempuèi mai de trenta ans, Ramon foguèt acusat de sostenir e de protegir l'eretgia albigesa.

Lo castèl foguèt demest los primièrs assetjats per l'armada de cavalièrs crosats de Simon de Montfòrt, en granda partida venguts del nòrd de França. Se rendèt al cap de quatre meses en decembre de 1210 a causa de la manca d'aiga e de noiridura après la contaminacion de la cistèrna. Ramon de Tèrme foguèt capturat e empresonat a Carcassona, ont se moriguèt pauc de temps après.

### Descendéncia
Ramon III aguèt dos filhs e doas filhas:

*Son filh ainat, Olivièr de Tèrme (c. 1200-1274), vendrà alara l'un dels Faidits (cavalièrs abnegats a la causa catara) los mai importants e famoses, amb Chabèrt de Barbairan, senhor de Querbús, e Jacme *Taudou* senhor de Vilamanha, puèi esposarà la causa del rei de França.

*Lo segond filh, Bernat, se moriguèt pendent las batalhas per la reconquista de l'illa de Malhòrca (1228/29).

*Las doas filhas, Blanca e Raimonda, esposèron de descendents d'importantas familhas lengadocianas.

## Nòtas e referéncias
* 
* 
* 


## Veire tanben
Canina

Una **canina** es una dent que tènon certaneis animaus. Son situadas entre leis incisivas e lei caisselaus e utilizadas per leis espècias carnivoras per derrabar lo manjar.
Pargue Nacional de Ranthambore

Lo **Pargue Nacional de Ranthambore** se situa dins l'estat indian de Rajastan. Creat lo 1 genier de 1980 dins la region de Jaipur, a una superficia de 400 km².
Lo Libre de la Jungla

thumb|250px|Cobèrta de l'edicion originala

***Lo Libre de la Jungla*** (originalament en anglés: *The Jungle Book*) es un recuèlh de novèlas escrich per l'escrivan britanic Rudyard Kipling e publicat en 1894. Lei novèlas tractan d'un racònte se debanant generalament dins una jungla indiana poblada d'animaus e d'òmes. Son pas necessàriament dins l'òrdre cronologic. 

Certanei personatges d'aquelei novèlas son relativament famós coma l'uman Mowgli, lo tigre Shere Khan, l'ors Baloo, la pantèra Bagheera o la sèrp Kaa gràcias a l'adaptacion cinematografica de l'òbra facha per la firma Disney.
Shere Khan

**Shere Khan** es un tigre fictiu manjaire d'umans qu'es un personatge dau recuèlh de novèlas Lo Libre de la Jungle. Es l'enemic de l'uman Mowgli. En revènge, tèn de relacions bònnas ambé lo rèsta deis animaus de la Jungle levat deis aliats de Mowgli.
Airal de reparticion

L**'airal de reparticion**, tanben dicha airal de distribuion o solament distribucion, es la zona delimitant la reparticion d'una espècia viventa.
Albinisme

thumb|200px|Persona afectada per un albinisme total
L**'albinisme** (dau latin *albus* que significa "blanc") es una malautiá genetica pertocant lei mamifèrs, leis aucèus, lei peis, leis amfibians e lei reptils. Se caracteriza per un deficit de produccion de melanina. Entraïna generalament una demenicion de la pigmentacion, mai pòu anar fins a la disparicion complèta de l'iris o dei teguments (pèu, pluma...).

Lei personas afectadas per la malautiá an una vision deficienta e se veson facilament tocadas per de queratòsis e de cancèrs de la pèu se son pas protegidas dau soleu. 

## Epidemiologia
[thumb|250px|Lo famós gorilla albin del zòo de Barcelona, [Floquet de Neu, en 2003]]
L’albinisme es una afeccion universala que son incidéncia mondiala, totei formas confondudas, es d'aperaquí 1 cas cada 20.000 naissenças (0,005 %). La forma 2 de l'albinisme oculo-cutanèu es la mai espandida mondialament.

La prevaléncia de l'albinisme es mai importanta dins cèrtei populacions, subretot en Africa e en America dau Sud: 
* 3,5 % en co dei kuna, una etnia de Panamà, 
* 1 / 12.000 als Estats Units per leis afroamericans,
* 1 / 1.000 a Nigèr, sus l'Isla d'Aland
La forma 4 es relativament frequenta a Japon

## L'albinisme e lei persecucions
En Africa mai enlà de l'ostracisme que pòt afectar lei personas albinas, existisson dins quauquei païs, mai que mai dins la part orientala dau continent, de persecucions contra aquestei gents. La cresença que cèrtei parts del còs deis òmes e femnas albins pòdon transmetre de poders magics e èsser utilizats dins de pocions e rituaus magics, o dins d'autreis endrechs portar malastre, a menar a la persecucion e l'assassinat de mantei personas contemporanèament.

## Referéncias
Mortalitat infantila

thumb|250px|Mortalitat infantila (enfants de mens d'1 an) dins lo mond en 2013)

La **mortalitat infantila** es una donada estatistica calculada a partir dau rapòrt entre lo nombre d'enfants mòrts sus lo nombre totau d'enfants nascuts sus un periòde donat. Es generalament utilizada sus un periòde d'un an per descriure la qualitat dei sistèmas de santat d'un país. Pasmens, pòu s'estendre a de domenis variats coma lo taus de subrevida de la progenitura d'un animau quin que sigue.
Infanticidi

L**'infanticidi** designa lo murtre d'un enfant e l'autor d'aqueu murtre. A l'origina, èra un tèrme religiós que pòu s'utilizar per extension per depintar de comportaments observats dins la natura.
Systema Naturae

**Systema Naturae** (nom complèt en latin *Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis* ; en occitan *Sistèma de la natura, en tres rèine de la Natura, devesits en classas, en òrdres, en genres e espècias, ambé lei caractèrs, lei diferéncias, lei sinomims e lei localizacions*) es l'òbra majora dau mètge e botanista suedés Carl von Linné (1707-1788).

Es escrich en latin e publicat per lo premier còp en 1735 sota una forma pichona gropant solament onze paginas depintant un metòde de classificacion de la natura. Durant 35 ans, foguèt regularament e fortàment aumentada per una equipa d'autors dirigida per Linné. Ansin, en 1770, la 13 edicion teniá aperaquí  paginas. Son modèl venguèt pauc a pauc la norma principala dins la classificacion deis espècias e aguèt una influéncia importanta sus lei sistèmas contemporanèus.

## Liames intèrnes

* Carl von Linné.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Jim Corbett

[thumb|right|Jim Corbett en [1944.]]

**Edward James Corbett** (1875-1955) èra un oficièr de l'armada britanica que foguèt tanben un caçaire e un naturalista durant lo periòde dau Raj Britanic. Venguèt famós per sei racòntes sus la caça de felins manjaires d'òmes. Pasmens, aguèt tanben un ròtle important dins la creacion dei premiers pargues naturaus.
Tigre de Siberia

Lo **tigre de Siberia** (*Panthera tigris altaica*) es lo mai grand dels tigres. Son pelatge es clar amb de raiaduras pus brunas que negras. Los mascles an sovent un colar espés de pels blancs. Sas populacions s'espandisson sus Manchoria, lo Nòrd-Èst de China, Russia e benlèu la Corèa del Nòrd. Lo **tigre de Siberia** fa partida de la lista de l'UCIN de las 100 espècias animalas mai menaçadas del mond.
En 2015, 562 tigres salvatges foguèron recensats en Russia .

## Referéncias
Tigre de China miègjornala

Lo **tigre de China miègjornala** (*Panthera tigris amoyensis*) es una sosespècia de tigre de talha plan compacta, de raias fòrça espaçadas, cortas e largas. Foguèt declarat « nosible » per Mao Zedong, çò que precipitèt son extincion e es donc en dangièr critic d'extincion a l'ora d'ara. Se tròba los darrièrs tigres chineses dins una resèrva del sud de China.
Tigre de Bengala

Lo **tigre de Bengala** (*Panthera tigris tigris*) es la sosespècia pus espandida de tigre. A de raiaduras plan espaçadas sul fons brun iranjat. Se trapa subretot en Ìndia, mas tanben Bangladèsh, Botan, Nepal, a l'Oèst de Birmania e dins lo Sud de China.
Tanben sonat tigre reial de Bengala, es pus leugièr e mens impausant que lo tigre de Siberia. Sa populacion, especialament gràcia a la accions de proteccion del governament indian, es en aumentacion dempuèi plusors annadas, en 2019, despassaava saique los 3000 individús en Ìndia.

## Morfologia
[thumb|left|Tigre de Bengala feme dins lo [pargue nacional de Kanha, Inde.]]

* Longor dels mascles:  aperaquí  (amb la coa).
* Longor de las femes :  aperaquí   (amb la coa).
* Nautor dels mascles:  a 110 cm aperaquí
* Nautor de las femes:  a 100 cm aperaquí
* Pes dels mascles: 180- aperaquí, 225 kg en mejana
* Pes de las femes : 110- aperaquí, 135 kg en mejana

## Referéncias
Tigre de Sumatra

thumb|right|Tigre de Sumatra.
thumb|right|Reparticion mondiala dau tigre de Sumatra.

Lo **tigre de Sumatra** (*Panthera tigris sumatrae*) es la pus pichona sosespècia de tigres encara viventa. Lo pelatge es fòrça escur, lo blanc del ventre es mendre, e las raias son doblas, finas e fòrça serradas. Los mascles an una forradura de còl espessa. Es present solament sus l'illa de Sumatra.
Panthera palaeosinensis

**Panthera palaeosinensis** es una espècia fossila de felin dau genre Panthera vivent i a 2,1 a 1,3 milions d'annadas. Sei vestigis foguèron descubèrts en China e sus l'illa de Java.
Tigre de Bali

thumb|right|Tigre de Bali tuat per de caçaires durant leis annadas 1910.

Lo **tigre de Bali** (*Panthera tigris balica*) èra una sosespècia de tigres. A disparegut au començament deis annadas 1930 e es fòrça desconegut.
Annèxe I de la CITES

L**'Annèxe I de la CITES** es una lista deis espècias animalas e vegetalas pertocadas per la CITES e menaçadas d'extincion.
Annèxe II de la CITES

L**'Annèxe II de la CITES** es una lista deis espècias animalas e vegetalas pertocadas per la CITES non menaçadas d'extincion mai necessitant de mesuras de proteccion per empachar una demenicion tròp importanta deis efectius.
Circ Pinder

Lo **Circ Pinder** es un circ itinerent de França fondat en 1854 en Anglatèrra per lei fraires William e George Pinder. A l'origina, èra dich « Circ Britania ». S'installèt finalament en França en 1904 ont es vengut un circ major.

## Nòtas & referéncias
Domdatge

Lo **domdatge** designa lei respònsas especificas d'animaus sauvatges entraïnats a l'obeïssença umana. Es generalament utilizat per la proteccion o lo divertiment.
Tigre blanc

Un **tigre blanc** o **tigre blanc reiau** es un tigre de Bengala de color blanca. Aquò es causat per una anomalia genetica dicha leucisme qu'es diferenta de l'albinisme. Sa talha es generalament pus grand qu'aquela dei tigres ros. Au contrari d'un mite frequent, lei tigres son capables de viure e de se reprodurre dins la natura. En revènge, la populacion dei zoos que vèn d'un individú unic capturat dins leis annadas 1950 es victima de malautiás causadas per la consanguinitat.
Ursus maritimus

thumb|right|Ors polar.

L**'ors blanc** (*Ursus maritimus*) o **ors polar** es un mamifèr ipercarnivòr que l'airal de reparticion natural se situa en granda part dins lo cercle polar artic, englobant l'ocean Artic, las mars e massas continentalas environentas. Es la pus granda espècia d'ors , e lo pus grand carnivòr terrèstre existissent [5] [6] Un mascle adult pesa aperaquí 350 a 700 kg, [7] mentre  qu'una feme ne fa la mitat. E mai que se tracta de l'espècia sòrre de l'ors brun [8], evoluïguèt per ocupar un ròdol ecologic pus estreit, amb nombrosas caracteristicas corporalas adaptadas a las temperaturas fredas, per se desplaçar sus la nèu, la glaça e l'aiga liura, e per caçar las fòcas, que constituïsson la màger part de son alimentacion. [9] Emai que la màger part dels ors polars nascan sus tèrra, passan la pus granda partida  de son temps sus la banquisa. Son nom scientific significa « ors de las mars » e deriva d'aquel fait. Los ors polars caçan sa noirridura preferida a la broa de la banquisa, vivent sovent de resèrvas de graissa quora i pas de glaça en mar. En rason de sa dependéncia a la banquisa, los ors polars son classats coma mamifèrs marins.[10]

En rason de la perda d'abitat causada pel cambiament climatic, l'ors polar es classat coma una espècia vulnerabla.
Tigre de Java

thumb|right|Tigre de Java.

Lo **tigre de Java** (*Panthera tigris sondaic*a) es una sosespècia atudada de tigre. Lo darrièr tigre de Java foguèt apercebut en 1972 e despareguèt benlèu dins los ans 1980, consequéncia de la destruccion de son abitat ligada a l'expleitacion intensiva de la fusta de tèc. Semblava lo tigre de Sumatra e s'encontrava solament sus l'illa de Java.
Tigre d'Indochina

Lo **tigre d'Indochina** (*Panthera tigris corbetti*) es una sosespècia de tigre. Es relativament pichon, son pelatge es de color escura, amb de raias mai finas e mai nombrosas que lo tigre de Bengala. Las marcas blancas son pus prononciadas. Ambé lo tigre de Bengala, es la sosespècia de tigre pus frequenta.
Pupilha

La **pupilha** es una partida de l'uèlh. Es lo trauc situat au centre l'irís. Per l'Òme e lei mamifèrs, sembla generalament negre car la màger de la lutz passant la pupilha es absorbida per lei teissuts a l'interior de l'uèlh.
Reintroduccion

La **reintroduccion** d'espècias animalas o vegetalas dins son mitan naturau es una estrategia desvolopada per la biologia de la conservacion. Consistís en l'introduccion volontària dans la natura d'animaus o de vegetaus eissits de la captivitat o capturats dins una autre zona.
Raja

**Raja** es un títol de senhoriá indian tengut per lo cap d'un fèu. Dins lo cas qu'un raja es lo senhor d'autrei raja, pòu adoptar lo títol superior de maharaja (« grand raja ») o de rajadiraja (« rèi dei rèis »).
Trofèu

Un **trofèu** es la marca dau compliment d'una accion especiala. Se pòu èstre un guierdon donada au venceire d'una espròva (tornegs esportius, concors literaris...). Pòu tanben èstre una causa arrancada a un vencut e gardat per lo venceire coma pròva de son succès.
Tigre de la Caspiana

Lo **tigre de la Caspiana** o **tigre persan** (*Panthera tigris virgata*) èra una sosespècia de tigre dispareguda dins lo corrent deis ans 1970.

## Liames intèrnes

* Tigre.

## Bibliografia

* A. Schnitzler e L. Hermann, « Chronological distribution of the tiger Panthera tigris and the Asiatic lion Panthera leo persica in their common range in Asia », *Mammal Review*, vol. 49, n° 4, 2019, pp. 340-353.

## Nòtas e referéncias
Tigre de Malàisia

Lo **tigre de Malàisia** (*Panthera tigris jacksoni*) es una sosespècia de tigre descricha en 2004 vivent en Malàisia.
Illas de la Sonda

Las **illas de la Sonda** son un archipèla d'Insulíndia. 

Son devesidas tradicionalament en dos grops : las Illas Grandas  de la Sonda e las Illas Pichonas de la Sonda.
* las **[[illas Grandas de la Sonda]]** (*Kepulauan Sunda Besar*):
** Bornèo
** Celebas
** Java (inc. Madura)
** Sumatra
* Las **[[illas Pichonas de la Sonda]]** (*Kepulauan Sunda Kecil* o *Nusa Tenggara*):
** Bali
** Lombok
** Sumbawa
** Flores
** Sumba
** Savu
** illa de Timòr
** illas Solòr
** illas Alòr
** Sangeang
Principi de supléncia

Lo **principi de supléncia** es una senténcia politica e sociala, o un principi de governància, segon que, quand e se, de problèmas de responsabilitat publica despassant las capacitats d'una pichona entita a los resòlvre, l'escalon superieur a alara lo dever de la sostenir, dins las limitas del principi de subsidiaritat. 

Aqueles dos principis (subsidiaritat e supléncia) visan teoricament la recerca del nivèl pertinent e mai eficient de l'accion publica, dins l'encastre del respècte de la lei e de las competéncias de las collectivitats.

## Istòria
* Aquel principi trapa una partida de la seuna origina dins la doctrina sociala de la Glèisa catolica, integrant dins lo dever moral, un dever de caritat e a portar assisténcia. Sembla tanben se dessenhar a çò dels pensaires socialistas coma Proudhon, de militants del movement cooperatiu e d'autors liberals coma John Locke e John Stuart Mill.
* Es invocat per justificar la mesa jos tutèla
* A l'escala internacionala, e mai recentament, aquel principi tanben podèt contribuir a l'esperit del principi del «&#x00a0;drech d'ingeréncia&#x00a0;» encara en discussion, perque susceptible a vegadas s'opausar al principi del liure arbitre, de libertat, d'autonomia d'actors en dificultat.

## Bibliografia
* Enciclica "Rerum Novarum", pel Papa Leon XIII
* Nouvelles de Synergies européennes, N°17, genièr de 1996, p.21, 22, 23, *Entre autorité et libertés: le principe de subsidiarité*, per Stéphane Gaudin.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben
### Articles  connèxes

* etica
* Morala
* Ierarquia de las normas
* Sobeiranetat
* Dever d'ingeréncia
* Governància
* Libertat
* Drech dels pòbles a dispausar d'eles meteisses


### Ligams extèrnes
* Qu’est-ce que le principe de subsidiarité ?, article del site vie-publique.fr
* Definicion de l'UE
* Rapòrt d'informacion de l'Assemblada nacionala sul principi de subsidiaritat
* ''Le principe de subsidiarité active'', *concilier unité et diversité* - Nòta d'analisi de l'institut de recerca e debat sus la governància
* ''Le principe de subsidiarité : enjeu majeur, débat confus'', article del site monde-diplomatique.fr
* http://hal.archives-ouvertes.fr/index.php?action_todo=search&view_this_doc=hal-00355846&version=1&halsid=gjss4n5bvhv4otmcime2h7g5o0 "La France, collectivité locale de l'Union européenne", Revue politique et parlementaire 979 (1995) 56-63
Pierre des Vaux de Cernay

**Pèire de Vaus de Sernai** (fl. 1215) èra un monge Cistercian de l'abadiá de Vaux-de-Cernay e cronicaire de la crosada dels albigeses. La seuna *[[Hystoria Albigensis]]* es una de las fonts primàrias pels faches de la Crosada.

La cronica seriá estat escricha entre 1212 e 1218, e tracta dels faches que ne foguèt lo testimòni e que se passèron entre 1203 e 1208, amb d'autres posteriors. Lo seu oncle Gui de Vaux de Cernay, predicava contra lo catarisme mercé a Simon de Montfòrt fins a çò que foguèsse nomenat evesque de Carcassona en 1212. 

Pèire aviá seguit la Quatrena Crosada amb Gui fins a Zadar en Dalmàcia, e se liguèt a Simon benlèu en 1210. 

Pèire coneguèt Monfòrt personalament. Los seus escriches son considerats parcials del costat catolic mas mai objectius que los d'autres caçaires d'erètges e parlava plan de la teologia catara. Lo fach que la cronica s'acaba a partir de 1228 fa pensar qu'alara l'autor moriguèt.

## Nòtas e referéncias


## Annèxes
### Bibliografia
*  Pascal Guébin e Ernest Lyon (1939), *Petri Vallium Sarnaii monachi Hystoria albigensis* 
*  Pascal Guébin e Henri Maisonneuve (1951), *Histoire albigeoise* (tres volums)
*  W. A. Sibly and M. D. Sibly, *History of the Albigensian Crusade*
*  C. M. Kurpiewski, *Writing beneath the shadow of heresy: the Historia Albigensis of Brother Pierre des Vaux-de-Cernay*, Journal of Medieval History 31 (2005), 1, pp. 1-27,
### Ligams extèrnes
* ''Siege of Termes'', online translation
* Opera Omnia by Migne Patrologia latina with analytical indexes
Rogièr II Trencavèl

**Rogièr II Trencavèl** (°1149 † 1194) foguèt un vescomte de Besièrs, de Carcassona e d’Albi de 1167 a 1194. Èra lo filh de Ramon I Trencavèl, vescomte de Besièrs, d’Albi e de Carcassona, e de Saure.

## Biografia
En 1167, succediguèt al seu paire, assassinat pels borgeses de Besièrs. Aqueles per paur de la colèra del nòu vescomte, dobriguèron las pòrtes de la vila a la tropas d'Anfós II, rei d'Aragon. Amb l'ajuda del comte Ramon V de Tolosa, Rogièr prenguèt la vila e massacrèt la populacion mascle de la vila.

Mas Rogièr venguèt alara vassal del rei d'Aragon per Carcassona e lo Rasés, e del comte de Tolosa per Besièrs e Albi. Concluguèt una alliança amb lo comte de Tolosa en esposant sa filha Adelaïda e en maridant la seuna sòrre amb Ramon, eretièr de Tolosa.

Dins los ans qui seguèron, lo catarisme progressèt en Occitania. Vigorosament combatut pel comte de Tolosa, foguèt tolerat per Rogièr e Adelaïda. Ramon V demandèt l'ajuda d'Enric de Marsiac, abat de Claravals e assetgèron La Vaur, que constituiguèt la dòt d'Adelaïda, en 1181. La vila foguèt presa, de catars qu'i vivián deguèron abjurar, e Ramon conservèt la vila. Aquò empachèt pas Rogièr e Adelaïda de tolerar los catars a lor corts, quitament Rogièr nomenèt a la seuna mòrt, un catar conegut, Bertrand de Saissac, coma tutor del seu filh e coma regent de las vescomtats.

## Maridatge e enfants
Esposèt en 1171 Adelaïda de Tolosa, filha de Ramon V, comte de Tolosa, e de Constança de França, que donèt naissança a:
* Ramon Rogièr († 1209), vescomte d’Albi, de Besièrs e de Carcassona

## Annèxas

### Bibliografia
* Jean-Luc Déjean, Les comtes de Toulouse (1050-1250), p. 227
* Detlev Schwennicke, Europäische Stammtafeln, vol. III, 1983, p. 145

### Nòtas e referéncias


### Articles connèxes
* Ostal de Trencavel
* Lista dels vescomtes d'Albi
* Lista dels vescomtes de Besièrs
* Lista dels vescomtes de Carcassona
* Bertrand de Saissac
Competéncia (drech)

La **competéncia** es, en drech, lo drech qu'un tribunal o un jutge a de coneisser de tala o tala matèria, de tala o tala causa.

En Drech constitucional francés, l'Estat a la « competéncia de la seuna competéncia » segon l'expression del jurista Georg Jellinek.

## Tipes de competéncias en drech
Per èsser exacte, existís mai d'un tipe de competéncias en drech: 

* La competéncia d'atribucion (*ratione materiae*), qu'enoncia que tala matèria relèva du domèni de tal tribunal. Coma per exemple, l'article L.311-37}} del Còdi de la consomacion francés qu'enoncia que totes los litigis venent d'un credit a la consomacion en França son de la competéncia du tribunal d'instància.
* La competéncia territoriala (*ratione loci*) que determina lo tribunal devent èsser saisit d'un afar en foncion de critèris de localizacion geografica (en règla generala, luòc del domicili del defendaire).

### Articles connèxes
* Competéncia universala
Edward Lawrie Tatum

**Edward Lawrie Tatum** (n. 14 de decembre de 1909 - m. 5 de novembre de 1975) foguèt un biologista, quimista, genetician e professor universitari nòrd-american premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina l'an 1958 amassa amb Joshua Lederberg e George Wells Beadle. 

## Biografia
Estudièt quimia, biologia e microbiologia a la Universitat de Chicago e se doctorèt a l'Universitat de Wisconsin l'an 1934 sus la nutricion e metabolisme de las bacterias. Se transportèt posteriorament dins la vila de Utrecht (Païses Basses) per desvolopar una borsa sus quimia bacteriològica. En 1937 foguèt destinat al Departament de Sciéncias Biologicas de l'Universitat de Stanford e a comptar de 1957 trabalhèt de professor al Institut Rockefeller de Nòva York.
Electrum

thumb|right|Pèças de moneda en electrum.

L**'electrum** es un aliatge compausat d'aur e d'argent que pòu se trobar dins la natura. Foguèt fòrça utilizat durant l'Antiquitat, especialament en Egipte, en Anatolia e en Grècia per fabricar de monedas, de belòias e d'objèctes funeraris o religiós. Èra tanben de còps utilizar per ornar la cima dei piramidas e deis obeliscs. L'usatge de l'electrum es vengut pus rar après lo periòde antic, mai lo tèrme es encara utilizat per designar d'un biais informau d'aliatges contenent d'aur e d'argent contenent entre 20 e 80 % de cada metau.

## Liames intèrnes

* Argent.
* Aur.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Bitum

Lo **bitum** es una substància compausada d'un mescla d'idrocarburs fòrça viscosa, e de còps solida, sota pression e temperatura atmosferica e de color negra. Coneguda tre l'Antiquitat sota forma naturala, es d'ara endavant un produch obtengut per la destillacion de petròli.
Empèdocles

thumb|250px|Representacion d'Empèdocles
**Empèdocles** (en grèc ancian: Ἐμπεδοκλῆς) èra un filosòf, un engenhaire e un mètge grèc dau sègle V avC. Desvolopèt lo modèl antic e medievau dei quatre elements de basa de l'Univèrs (aiga, èr, fuòc, tèrra).
Vannoccio Biringuccio

**Vannoccio Vincenzio Austino Luca Biringuccio** dich **Vannoccio Biringuccio** èra un mèstre artesan en metallurgia au començament dau sègle XVI. Es considerat coma un dei premiers quimistas vertadiers e un precursor de la pirotecnia.
Ramon I Trencavèl

**Raimond I Trencavèl**, assassinat a Besièrs lo 15 d'octobre de 1167, foguèt vescomte de Besièrs de 1129 a 1167, d’Agde de 1129 a 1150, de Carcassona e d’Albi de 1150 a 1167. Èra lo filh de Bernart Aton IV Trencavèl, vescomte d’Agde, d’Albi, de Besièrs, de Carcassona e de Nimes, e de Ceselha de Provença.

## Biografia
A la mòrt de son paire, partegèt las vescomtats d'aquel amb lo seus fraires e recebèt Besièrs e Agde. Foguèt un adversari resolut d’Anfós Jordan, comte de Tolosa, e participèt en 1143 a la coalicion de senhors occitans visant a lo caçar de Narbona. En 1150, son fraire ainat Rogièr moriguèt e eretèt de Carcassona, d’Albi e del Rasés, e daissèt Agde al seu fraire capdet Bernart Aton V.

Menèt d'expedicions contra la comtat de Tolosa, mas foguèt capturat lo 10 d'octobre de 1153. Foguèt desliurat contre un rescat de tres mila marcs d’argent. En 1162, lo comte Ramon Berenguièr IV de Barcelona moriguèt e lo seu filh Anfós II, rei d’Aragon, revendiquèt la vila de Carcassona, aquò obliguèt Ramon Trencavèl de se ligar amb lo comte Ramon V de Tolosa e à signar un tractat d’aliança.

Al mes d’agost de 1167 ajudèt son nebot Bernart Aton VI, vescomte de Nimes, menaçat pel rei d’Aragon. Al moment de partir, un incident se passèt entre un dels seus soldats e un borgés de Besièrs. Ramon, jos la pression de la seuna armada que menacèt de desertar, puniguèt lo borgés. Al seu retorn, lo vescomte foguèt assassinat lo 15 d'octobre de 1167 pels borgés de la vila, quand èra dins la glèisa de la Magdalena.

## Maridatge e enfants
Esposèt d’en primièr una Adelaïda, que se sap sonque lo prenom, que donèt naissença a tres filhas:
* Ceselha, maridada en 1151 a Rogièr Bernat I († 1188), comte de Fois ;
* Beatritz, maridada en 1175 a Ramon VI, comte de Tolosa, e repudiada en 1193;
* Adelaïda, maridada a Sicar de Lautrec.

Veus, se maridèt amb una Saura, e es lo paire de:
* Rogièr II († 1194), vescomte de Besièrs
* Ramon, mòrt jove

## Annèxes

### Bibliografia
* Jean-Luc Déjean, Les comtes de Toulouse (1050-1250), p. 146,149 et 226-7
* Detlev Schwennicke, Europäische Stammtafeln, vol. III, 1983, p. 145

### Articles connèxes
* Ostal de Trencavèl
Guilhèm de Tudèla

**Guilhèm de Tudèla** (Tudèla, c.1199-1214) es l’autor de la primièra partida de la *[[Canson de la Crosada]]*, un poèma epic en occitan fasent un recit contemporanèu de la crosada contra los Catars.

## Biografia
Segon las informacions que dona sus el meteis dins las primièras linhas de son poèma, Guilhèm nasquèt a Tudèla en Navarra. Se presenta coma *mèstre* e *clerg*, indicant atal que faguèt d'estudis e que recebèt los òrdres menors. Precisa que tanben estudièt la geomancia.

Vèrs 1199, Guilhèm de Tudèla venguèt a Montalban ont visquèt 11 ans. Afirma que la seuna coneissença del futur pel biais de la geomancia, lo menèt en 1210 a Borniquèl, que veniá de venir en lèg a Baudoin, fraire del Comte Raimon VI de Tolosa e en desacòrdi amb el. Lo resultat d'aquel cambi de demorança (e benlèu l’un dels seus objectius) es que Guilhèm dintrèt al servici de Baudoin. Venguèt canonge a Sant Antonin de Roergue (plaça que Simon IV de Montfòrt aviá capturada pendent la Crosada dels Albigeses e aviá balhada a Baudoin). 

## Son òbra
Guilhèm  alara comencèt a compausar la *Canson de la Crosada Albigesa*. L’òbra que la primièra partida del poèma comença en 1210, sembla que foguèt estat acabat per Guilhèm en 1213, pel mens dins la forma que la coneissèm a l'ora d'ara.

Nòtra coneissença de la vida de Guilhèm s'acaba en 1213 o 1214. Aquela data correspond a aquela de la captura (lo 17 de febrièr de 1214) e de l’execucion de Baudoin pel seu fraire Ramon. De fach lo poèma de Guilhèm nos parla de Baudoin encora viu. Lo poèma de Guilhèm s’acaba avant la batalha de Murèth del 12 de setembre de 1213: la  participacion de Baudoin dins lo camp dels venceires pendent de la batalha, que Ramon i perdèt Tolosa e Pèire II d'Aragon i foguèt tuat, serviguèt de pretèxte a l’execucion de Baudoin coma traïdor. Se Guilhèm subrevisquèt a aqueles eveniments, foguèt obligat d’arrestar lo recit d'aqueles episòdis. La segonda partida de la *Canson* foguèt escricha per un autre poèta que demorèt anonim.

## Nòtas e referéncias

## Bibliografia
* Claude Fauriel, *Histoire de la croisade contre les hérétiques albigeois, écrite en vers provençaux par un poète contemporain*, París, Collection de documents inédits sur l'histoire de France, 1837.
* Paul Meyer, *La chanson de la croisade contre les albigeois, commencée par Guillaume de Tudèle et continuée par un poète anonyme*, París, 1875-78, 2 volumes.

## Veire tanben
### Articles connèxe
* Crosada dels Albigeses
* Canson de la Crosada
### Ligams extèrnes
* Chanson de la croisade des Albigeois
Sètge de Carcassona (1224)

Lo **sètge de Carcassona de 1223-1224** se debanèt durant la Crosada deis Albigés entre lei darrierei fòrças crosadas d'Amalric VI de Montfòrt e una coalicion de senhors occitans menada per Ramon VII de Tolosa, Rogièr Bernat II de Fois e Ramon II Trencavel. Blocats dins la vila sensa esperança de renfòrç, lei Crosats deguèron acceptar de capitular en genier de 1224 marcant la fin finala deis ambicions de l'Ostau de Montfòrt en Occitània e l'acabament de la reconquista occitana fins a la Crosada Reiala de 1226-1229.
Faidit

Los **faidits** son de cavalièrs e senhors lengadocians que se trapèron despossedits de sos feus e de sas tèrras pendent la crosada dels Albigeses.
Èran partit dins la resisténcia occitana menada contra l'occupacion e l'establiment dels crosats venguts del nòrd.

Los senhors lengadocians qu'èran punits de *faidiment* o podían èsser per doas rasons. 
O èran de cresents catars e doncas colpables dirèctament d'eretgia, o refusavan de far aleujança als caps de la crosada, çò que ne fasiá (al vejaire dels crosats) de protectors d'eretics (çò qu'èra per qualques uns vertadièr: de *perfèits* e *perfèitas* essent a vegada de membres de la lor familha). 
Un senhor o cavalièr punit de *faidiment* aviá la seunas tèrras *mesas en presa* e doncas se las podián far confiscar pels crosats. Fòrça *faidits* percaçats s'escapèron e prenguèron una part activa dins la resisténcia a l'occupacion d'Occitània pels crosats.

L'avenidor d'aqueles cavalièrs foguèt fòrça diferent. D'efècte, demoravan pas necessàriament *faidit* a vida.
Qualques un moriguèron per sas tèrras o s'exilièron a la cort del rei d'Aragon, coma Geraud de Niòrt un temps.
D'autres cerquèron tanben a far la patz amb la Glèisa Catolica Romana per recuperar las tèrras e sos dreches en escambi de promessas de combatre los eretics a son torn o alara de venir crosat en Tèrra Santa coma foguèt lo cas, per exemple, d'Olivièr de Tèrme, de Bernart Aton de Niòrt (qu'anèt fins a Roma se far absòlvre pel Papa...).

D'entre los *faidits* celèbres, i a : Ramon VI de Tolosa e lo seu filh Raymond VII, Ramon Trencavel, Pèire Rogièr de Mirapeis, lo defensaire de Montsegur e Olivièr de Tèrme.

## Lista dels « faidits »

Fòrça noms de cavalièrs e senhors *faidits* son coneguts mas pas totes d'entre eles i a:

* Pèire Ramon d'Argens (Faidit del temps de Simon de Montfòrt) 
* Chabèrt de Barbairan
* Jordan de Cabaret
* Pèire Rogièr de Cabaret
* Beranguièr de Cucunhan
* Pèire de Cucunhan
* Guiraud de Gordon
* Bernart Jordan de l'Illa de Baish
* Guilhèm Unaud de Lantar
* Guiraud Unaud de Lantar
* Jordan Unaud de Lantar
* Ramon Unaud de Lantar
* Raol de Laura
* Guilhèm de Menèrba
* Pons de Mirabèl
* Arnaud Rogièr de Mirapeis
* Pèire Rogièr de Mirapeis
* Aimeric de Montlaur
* Osíl de Morlhon
* Geraud de Niòrt
* Bernart Aton de Niòrt
* Guilhèm de Niòrt
* Ramond de Ròcafuèlh (Niòrt)
* Guiraud de Pepius
* Raimon de Perelha
* Guilhèm du Puèg (de Podio) .
* Sicard de Puèglaurenç
* Pelfòrt de Rabastens
* Ramon Sans de Rabat
* Augièr de Rabat
* Aimeric de Ròcafòrt (Aimeric de Montreal)
* Pèire Geraud de Rotièr
* Olivièr de Tèrme
* Ramon VI de Tolosa
* Ramon VII de Tolosa
* Ramon II Trencavel
* Guiraud Amièl de Vilalièr
* Arnaud de Vilamur

## Nòtas e referéncias


## Veire tanben
Batalha de Basièja

La **batalha de Basièja** se debanèt en 1219 durant la Crosada deis Albigés. Après lo succès defensiu dau sètge de Tolosa de 1217-1218, una tropa crosada foguèt sospresa e destrucha per una armada occitana compausada dei tropas dei còmtes de Tolosa, de Fois e de Comenge.

L'operacion èra una leca per atraire, isolar e anientar una partida de l'armada crosada d'Amalric de Montfòrt ja afeblida per la mòrt de son paire Simon e la desfacha fàcia ai barris tolosencs. Acomencèt quand una armada occitana comandada per Rogièr Bernat de Fois s'embarrèt dins Basièja. Una armada crosada importanta s'i dirigiguèt per faire lo sètge de la vila. Au contrari dau desastre de Murèth, lei senhors occitans establiguèron un plan precís que foguèt seguit. Sosprés, lei Francés deguèron faciar de concentracions de tropas occitanas fòrça importantas e poguèron pas reagir. De grops de cavalariá leugiera equipada d'arcs e de lanças secutèron e desorganizèron lei fòrças francesas. Puei, lo rèsta de la cavalariá e l'infantariá occitana s'ocupèron de leis anientar. Après aquela desfacha, Amalric de Montfòrt, que va resistir fins a 1224, poguèt jamai reünir una armada tant importanta e lei campanhas dei còmtes occitans van donc pauc a pauc reconquistar totei lei territòris perduts dempuei 1209.
Al ʿUzzā

**Al ʿUzzā** (العزى‎ en arabi) èra una divessa aràbia preislamica de la fertilitat, una de las tres divinitats pus veneradas a la Mèca amb Al Lat e Manat. Son nom sembla derivar de la raiç aràbia *ʿZY* e significar .
Xie Jin

Xie Jin (chinés simplificat: 谢晋; chinés tradicional: 謝晉; pinyin: Xiè Jìn; 21 de novembre de 1923 – 18 d'octòbre de  2008) èra un grand cineasta (realizator e scenarista) de la Republica Populara de China.

Son segond filme *Lo detacament roge de femnas* (en chinés simplificat: 红色娘子军) aguèt un succès important e foguèt lo primièr film recompensat pel Festival de las Cent Flors (chinés simplificat :大众电影百花奖, pinyin: Dàzhòng Diànyǐng Bǎihuā Jiǎng) qu'es l'equivalent dels Cesars en França.

## Filmografia

Aicí una listeta de sos autres filmes. Lista non exaustiva (n'a realizat un ventenat).
Penco

**** qu'ei ua vila chilena. Sa populacion qu'èra estimada a 46 016 abitants en 2002. Sa superfícia totau qu'ei de 108 km².

## Vejatz tanben
* Gran Concepción
* Lirquén

## Referéncias
* 

## Ligam extèrne
* Vila de  (espanhòl)
Calha

**Calha** pòt designar:

* *[[Ornitologia]]*:  Divèrsas espècias d'aucèls dels genres  *Coturnix*, *Anurophasis* o *Perdicula*.
* *[[Toponimia]]*: Una comuna occitana dels Aups Maritims: Calha.
Rogièr I Trencavèl

**Rogièr I Trencavèl** († 1150) foguèt un nòble occitan, vescomte de Carcassona e d’Albi de 1129 a 1150. Èra filh de Bernat Aton IV Trencavel, vescomte d’Agde, d’Albi, de Besièrs, de Carcassona e de Nimes, e de Ceselha de Provença.

## Biografia

A la mòrt de son paire, partegèt los vescomtats d'aquel amb lo seus fraires recebèt Albi, Carcassona e le Rasés. Alara qu'aviá fach omenatge a Anfós Jordan, comte de Tolosa, a vegada lo combatèt, per exemple quand aquel darrièr temptava de sometre lo vescomtat de Narbona e la seuna eretièra, Ermengarda. Bernard de Canet, un dels seus cavalièrs, capturèt Anfós en 1143, e Rogièr li impausèt un tractat renonciant a ambicions en Lengadòc. Anfós se n'anèt a la crosada en 1148 e moriguèt en Tèrra Santa.

En 1149, Rogièr jurèt fidelitat al comte Ramon V de Tolosa, lo filh d’Anfós Jordan. Sens dobte se sentissiá menaçat pel comte de Barcelona. Mas Rogièr moriguèt l’an seguent.

## Maridatge e enfants
Esposèt lo 28 d'abril de 1139 Bernarda de Comenge, filha de Bernard , comte de Comenge e de Dias de Samatan, mas semblèran pas qu'aguèron d’enfants. En tot cas es lo seu fraire Ramon que li succedèt

## Annèxes

### Bibliografia
* 
* 

### Notas e referéncias

### Articles connèxes
* Ostal de Trencavèl
San Ignacio (Chile)

thumb|right|187px|Escut de la vila de San Ignacio
**San Ignacio** es una comuna chilena de la region del Biobío. Sa populacion èra estimada a 16 067 abitants en 2002. Sa superficia totala es 364 km².

## Vejatz tanben
* Víctor Jara

## Ligams extèrnes
* Vila de San Ignacio (espanhòl)
Cañete (Chile)

thumb|250px|Ostal de la Comuna de Cañete
**Cañete** es una comuna chilena de la província d'Arauco, dins la region del Biobío. Comptava 32.140 abitants en 2012. Fondada entre los meses de decembre de 1557 e genièr de 1558 pel governador espanhòl García Hurtado de Mendoza, foguèt dins las environas de la vila que se debanèt la Batalha de Tucapel e moriguèt posteriorament lo conquistador espanhòl Pedro de Valdivia.
Bernat Aton IV Trencavèl

thumb|Bernart Aton amb la seuna filha Ermengarda e lo comte Gauzfre**Bernard Aton IV Trencavèl** († 1129) èra un vescomte d’Albi e de Nimes de 1074 a 1129, e un vescomte de Carcassona, de Besièrs e d’Agde de 1099 a 1129. Èra lo filh de Ramon Bernart Trencavel, vescomte d’Albi e de Nimes, e d’Ermengarda, vescomtessa de Carcassona, de Besièrs e d’Agde

## Biografia

Eretièr de las vescomtats d'd'Albi e de Nimes pel seu paire, venguèt tanben vescomte de Carcassona, de Besièrs, d'Agde e de Rasés de drech de la seuna maire, Ermengarda, sòrra del darrièr comte de Carcassona, Ramon Rogièr.

Recuperèt la ciutat de Carcassona en 1082 aprèp una luta contra los autres pretendents, mas la maire èra la vescomtessa en títol, e prometèt de la tornar al son possessaire d'origina Ramon Berenguièr III, comte de Barcelona, aprèp la mòrt dels seu paire Ramon Berenguièr II. Mas, al contrari, Bernard Aton comptava assetat lo seu poder dins la region. En 1093, Ramon Berenguièr III èra major e tentèt de recuperar Carcassona.

En 1101, Bernat Aton se n'anèt Tèrra Santa e Ramon Berenguièr III occupèt Carcassona. Quand Bernart Aton tornèt en 1105, tornèt a li prene Carcassona, Rasés e Lauragués. Se vengèt sus abitants qu'avián aculhit lo comte de Barcelona, e aqueles reclamèron lo retorn de Ramon Berenguièr III. En 1112, l'armada de Barcelona, ajudada per Aimeric II, vescomte de Narbona, menacèt Carcassona e Bernart Aton mas Ricard de Milhau, arquevesque de Narbona, intervenguèt dins lo dialòg e convenquèt lo comte de Barcelona de se ne tornar. Bernart Aton faguèt aprèp l'aliança amb Anfós Jordan, comte de Tolosa contra lo comte de Barcelona. En 1120, los abitants refusèron la dintrada de Bernart Aton dins la vila. Aquel darrièr demandèt ajuda el comte de Tolosa, Anfós Jordan mas aquel darrièr èra ja ocupat amb lo duc d'Aquitània. Ajudèt Bernart Aton en 1124 a tornar prene la ciutat. En 1127, pasmens contrèt cependant Anfós que cercava a religar los seus domènis en s'installant dins la vescomtat de Nimes. Maridèt sa filha amb Rostaing de Posquièras, un senor del Nimés, e se constituiguèt un malhum de fidèls. Anfós Jordan n'insistèt pas e se retirèt.

Bernart Aton morriguèt en 1129 e los seus tres filhs se partagèron las vescomtats.

## Maridatge e enfants
Esposèt en 1083 Ceselha de Provença († 1150), filha de Bertrand II, comte de Provença, e de Matilda. D'aquel maridatge nasquèeon:
* Rogièr († 1150), vescomte de Carcassona e d’Albi
* Bernat Aton V († 1159), vescomte d’Agde e de Nîmes
* Raimond  († 1167), vescomte de Besièrs
* Ermengarda († 1156), maridada en 1110 a Gauzfred, comte de Rosselhon
* Mettelina, maridada en 1105 a Arnaut de Besièrs Sauvian
* Ermessinda, maridad en 1121 a Rostaing de Posquièras
* Pagana

## Annèxes
### Bibliografia
* 
* Foundation for Medieval Genealogy : Bernard Aton IV Trencavel

### Nòtas e references


### Articles connèxes
* Ostal de Trencavèl

]
Reglament (UE)

Dins lo drech de l'Union Europèa, un **reglament** es obligatòri dins totes los elements dempuèi la publicacion. Se pòt doncas pas aplicar d'un biais incomplèt o selectivament. Es dirèctament aplicable sens cap de mesura de transcripcion nacionala, al contrari de la directiva qu'es un objectiu de l'Union que se deu transpausar dins lo drech nacional dins un delai determinat. S'aplica de biais simultanèu e unifòrme dins cada Estats membres de l'Union. Se dich qu'es d'aplicacion imediata.
Lo règlament a una portada generala, es publicada al Jornal oficial de l'Union europèa.

## Clasificacion

Dempuèi la dintrada en vigor del Tractat de Lisbona en 2009, e segon los articles 289 a 291 del TFUE, existisson, amb los meteisses caractèris precitats, tres tipes de reglament que se distingan formalament (segon l'autoritat que los dicta), foncional (per la foncion qu'es asignada) e 
ierarquicament:
* lo **reglament legislatiu**, qu'emana de la autoritat legislatritz del Parlament Europèu e del Conselh (segon lo procèssus legislatiu de l'Union Europèa) o d'una d'aquelas doas institucions (procèssus legislatius especials), que l'adoptan dins exercici del poder legislatiu comunautari, se prononciant sus una prepausa de la Comission. Los actes juridics atal formats constuisson un acte legislatiu de l'Union.
* Lo **reglament delegat**, que se fa mejans lo mandat o abilitacion contenenguda dins un acte legislatiu, per que la complete o modifique, dins los elements non esencials, l'aplicacion d'aquel, per aquela norma d'aplicacion generala e d'aplicacion dirècta. Los actes legislatius delegats  (art. 290.1 TFUE). Lo reglament delegat deurá exprimir aquela natura dins lo seu títol, e no tornará pas sus la natura d'un acte legislatiu.
* Lo **reglament d'execucion**, que la Comission o, dins de cases especifics e degudament justificats, lo Conselh, poirán adoptar dins exercici de las seunas foncions executivas quand será preferable una aplicacion uniforma d'un acte de fòrça juridicament obligatòria de l'Union (de quina natura que siá), en substitucion de quin que siá los mecanismes nacionals. Dins lo títol d'aqueles actes non legislatius deurá figurar la quita expression *d'execucion*.

Cal notar qu'aquela meteissa graducion o escala dels actes legislatius e actes non legislatius, delegats o d'execucion, es tanben aplicabla als autres dos tipes de normas juridicas comunautàrias obligatòrias, la directiva e la decision, tanben los efèctes serán pròpi a caduna d'elas. 

E mai, dins la non abotida Constitucion Europèa lo reglament de fasa legislativa se seriá nomenat *"Lei europèa"*, alara que en las mai doas aurián gardat lo nom de *"Reglament delegat"* o *"Reglament d'execucion"*.

## Referéncias

## Vejatz tanben

* Directiva de l'Union Europèa
Thomas Madsen-Mygdal

**Thomas Madsen-Mygdal** (1876-1943) agricultor e òme politic foguèt Primièr ministre de Danemarc entre 1926 e 1929.
Jens Otto Krag

**Jens Otto Krag** (1914-1978) òme politic foguèt primièr ministre de Danemarc en doas ocasions: entre 1962 e 1968, e entre 1971 e 1972.
Hilmar Baunsgaard

**Hilmar Tormod Ingolf Baunsgaard** (n. 26 de febrièr de 1920 - m. 30 de junh de 1989) òme politic foguèt primièr ministre de Danemarc entre 1968 e 1971.

## Referéncias
Euròpa Orientala

L**'Euròpa Orientala** o **Euròpa de l'Èst** es l'ensems dels Estat d'Euròpa de lengas eslavas orientalas, en mai d'autres païses qu'apartenguèron a l'URSS (Païses Baltes, Moldàvia) o que la dominacion sovietica foguèt fòrça fòrta (Romania).
Geograficament, es la partida orientala d'Euròpa, delimitada a l'èst per Oral e Caucàs.

Lo tèrme Euròpa Orientala es una nocion geografica alara que lo tèrme Blòc de l'Èst es una nocion ideologica e politica que designa un ensems que compreniá tanben la majoritat dels païses de l'Euròpa centrala en mai de qualques païses de l'Euròpa del Sud e de l'Euròpa del Nòrd.

## Definicion geografica

Estrictament parlant, los païses de l'Euròpa de l'Èst serián:
* 
* 
* 
* 
* 

E i enclure mai largament :
* Païses del Nòrd:
**  (geograficament nòrd-nòrd-èst )
**  (géograficament nòrd-nòrd-èst )
**  (país balta)
**  (geograficament nòrd-èst)
* Païses del sud (dels Balcans) :
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 

* Païses d'Euròpa centrala:
** 
** 
** 

E de biais encara mai larg:
* Païses d'Euròpa centrala:
** 
** 

## Euròpa Orientala « istorica », eretjada de la guèrra freja

Pendent la Guèrra Freja, « Euròpa Orientala » designava los païses del continent que se trapava del costat oriental del Ridèl de fèrre.

## Definition de l'ONU

## Nòtas e referénceias


## Vejatz tanben
 
* Guèrra Freja
* Union sovietic
* Blòc de l'Èst
Enigma

Projècte musical electronic alemand fondat per Michael Cretu, David Fairstein e Frank Peterson en 1990.
De fach la definicion de projècte musical electronic propausada per sos fondators correspon mai a la realitat que lo tèrme grop. I aguèt per exemple mai d'un autre contributor e los fondators, autres que Michael Cretu, an relativament pauc participat a la creacion musicala.

## Istòria del grop
Enigma es sobretot lo trabalh e lo concèpte de Michael Cretu.

Aguèt mai d'un collaborator mas el sol demorèt de la debuta duscas ara.

Tres collaborators son de majora importància personala per Michael Cretu:

- Frank Peterson, es tanben un amic. A lançat lo concèpte Gregorian qu'a conegut un brave succès.

- Sandra: sa molhèr (de 1988 a 2007) e qu'apareís sovent coma votz feminina.

- David Fairstein que foguèt paraulièr dels 4 primièrs albums.

## Tipologia musicala

La musica d'Enigma es sovent classificada coma musica electronica d'un biais un pauc rapid. Pasmens cal notar que l'estile d'Enigma es pas comparable a lo de Jean-Michel Jarre o Vangelis per exemple. De mai, i a tanben gaireben totjorn de paraulas e las pistas purament musicalas son paucas.

L'estile es puslèu caracterizat per:

- una tendéncia a la fusion amb l'integracion d'elements eterogenèus coma lo cant gregorian, la *dance*, d'instruments indians....

- una utilizacion dels tèmas religioses or espirituals (crestians o pas)

- un multilingüisme afirmat (amb l'utilizacion per exemple del sanscrit, del catalan, del francés). L'anglés demòra çaquelà la lenga de basa de sos albums.

- una utilizacion sistematica del format de l album-concèpte ( *concept album* en anglés).

- l'integracion d'al mens una balada plaçada a la debuta o a la fin de l'album.

- los videoclips integran d'elements meravilhoses o subrenaturals.

## Discografia

Albums d'estudio

1990 – MCMXC a.D.

1993 – The Cross of Changes

1996 – Le Roi Est Mort, Vive Le Roi!

1999 – The Screen Behind the Mirror

2003 – Voyageur

2006 – A Posteriori

2007 -"Seven Lives, Many Faces" (enclau de cançons en catalan)

Compilacions

1998 – Trilogy

2001 – Love Sensuality Devotion: The Greatest Hits

2001 – Love Sensuality Devotion: The Remix Collection

2005 – 15 Years Later

Disques singles

1990 – Sadeness (Part I)

1990 – Mea Culpa (Part II)

1991 – Principles of Lust

1991 – The Rivers of Belief

1993 – Carly's Song

1993 – Return to Innocence

1994 – The Eyes of Truth

1994 – Age of Loneliness

1994 – Out from the Deep

1996 – Beyond the Invisible

1997 – T.N.T. for the Brain

1998 – The Roundabout 

1999 – Gravity of Love

2000 – Push the Limits

2001 – Turn Around

2003 – Voyageur

2003 – Following the Sun

2004 – Boum-Boum

2006 – Hello and Welcome
Peiòt

Lo **peiòt** (del nahuatl *peyotl*, dins la nomenclatura scientifica ***Lophophora williamsii***) es un pichon cactus sens espinas, endemic, de la region sud-orientala dels Estats Units d'America (dins los estat de Tèxas e del Nòu Mexic) e del centre de Mexic.

Conten fòrça alcaloïdes, entre eles la mescalina, qu'es un poderós allucinogèn. Totas las especias de *Lophophora* son de creissença fòrça lenta, que sovent cal mai de 30 ans per arribar a l'atge de florason e a la talha d'una bala de gòlf, sens comptar la racina. 

## Ligams extèrnes

* https://web.archive.org/web/20190819112444/http://plantassagradas.com/
Ñuble

Lo **Ñuble** es un riu chileno en la provincia de Ñuble, region del Biobío, amb una longor es de 155 quilomètres.
Riu Vergara

Lo **Riu Vergara** es un riu chileno, amb una longor es de 128 quilomètres. Se geta dins lo riu Biobío.
Riu de La Laja

Lo **riu de La Laja** es un riu de Chile dins la provincia de Biobío (region de Biobío), amb una longor de 140 quilomètres.

## Bibliografia
* González, L.N.; González, A.;Tume, P. y Silva, A., 2001. "Hydrogeochemistry and behaviour of groundwater in the Río Laja Basin, Bío-Bío Region, Chile". In: CEST2001: 268-274, (Sept 2001), Grecia. (7th International Conference on Environmental Science and TechnologyErmoupolis, Syros island, Greece)