open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aulhac e Flac

**Aulhac** **e** **Flac** es una comuna nòva situada dins le departament dau Puèi de Doma, en region Auvèrnhe-Ròse-Alps, es estada creada le 1èir de janvèir de 2016.

## Geografia

## Urbanisme
### Tipologia
Aulhac e Flac es una comuna rurala, que fai partida de las comunas pauc o franc pauc densas, au sens de la grilha comunala de densitat de la Insee,,,.

D'un autre costat la comuna fai partida de l'aira d'atraccion de Clarmont-Ferrand, dont es una comuna de la corona. Aquela aira, que regropa 209 comunas, es categorizada dins las airas de 200 000 a mens de 700 000 abitants,.

## Toponimia
Per luòcs :

* **Aulhac** : Le nom d'Aulhac ven d**Auliacum'', vialatge desvolopat a partir de la viala d'Aulius ; un manuscrit de [[Ans 1560|1562]] le menciona ''Ollat''. Sobre la [[Mapa de Cassini|carta de Cassini]] s'escritz ''Aulia''. Chau notar que le monde atjat dison en francés [oˈʎa] e los mai joines [oˈja]. La comuna se ditz [ʏːˈʎa] vès [[Bançac|Vinzèla]] e [yˈʎa] vès [[Çausselenjas|Saussilenjas]].
* **Flac*' : [[Albèrt Dauzat]] baila las fòrmas ancianas *Flaiaco* e *Flacio*. Avèm tanben la fòrma *Haiaco* au [[sègle X]], mas quela forma es una mauvasa lectura de *Flaiaco''. La comuna se ditz [fla] vès Vinzèla e vès Saussilenjas.

## Istòria
Creada per un decrèt prefectorau dau 18 de novembre de 2015, ven dau regropament de las comunas de Aulhac e de Flac que venon de comunas delegadas. Le chap-luòc de la comuna nòva es fixat vès Flac.

## Politica e administracion
Jusca las eleccions municipalas de 2020, le conselh municipau de la nòva comuna es constituit de l'ensemble daus conselhèirs municipaus de las ancianas comunas. Los cònsols de las ancianas comunas son de dreit cònsols delegats.

## Economia
Conven de se reportar aus articles consagrats a las ancianas comunas fusionadas.

## Cultura locala e patrimòni

### Luòcs e monuments
Conven de se reportar aus articles consagrats a las ancianas comunas fusionadas.

### Personalitats liadas embei la comuna
Conven de se reportar aus articles consagrats a las ancianas comunas fusionadas.

## Veire tanben

### Bibliografia

### Articles connèxes

* comunas dau Puèi de Doma

### Liams extèrnes

* Site de la comuna

## Nòtas e referéncias

### Nòtas e cartas

* Nòtas

### Referéncias
Biaumont de Randans

**Biaumont de Randans** (*Beaumont-lès-Randan* en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups.

## Geografia

## Toponimia
Localament, la comuna se ditz [bjøˈmu].

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
* Comunas dau Puèi de Doma

## Liams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Harappa

thumb|right|Site de Harappa.

**Harappa** es un site arqueologic situat en Panjab, aperaquí 20 km a l'oèst de Sahiwal. Implantat a proximitat d'un corrent d'aiga assecat, foguèt una vila majora de la civilizacion de la vau d'Indus. Ocupada a partir de 3300 avC, ocupava a son apogèu una superificia de 150 ectaras e aviá una populacion estimada a  abitants. Après un periòde de crisi durant lo sègle XIX avC, foguèt un centre de la cultura dau cementèri H, una cultura regionala eissida de la fragmentacion de la civilizacion de la vau d'Indus. La vila foguèt abandonada vèrs 1300 avC.

## Liames intèrnes

* Civilizacion de la vau d'Indus.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Robin Coningham e Ruth Young, *Archaeology of South Asia : From Indus to Asoka, c. 6500 BCE - 200 CE*, Cambridge University Press, 2015.
* **[[anglés|(en)]]** J. Mark Kenoyer, *Ancient cities of the Indus Valley Civilization*, Oxford University Press, 1998.
* **[[anglés|(en)]]** Upinder Singh, *A History of Ancient and Early Medieval India : From the Stone Age to the 12th century*, Pearson Education, 2008.

## Nòtas e referéncias
Sant Julian dau Martegue

**Sant Julian dau Martegue** es un vilatge provençau dei Bocas de Ròse situat au sud dau Martegue dins un plan agricòla situat dins la partida occidentala de la cadena de la Nerta. De vestigis romans mòstran l'existéncia d'un centre ancian de poblament. Uei, lo vilatge fa partida de la comuna dau Martegue. Es tanben un centre locau de produccion viticòla.
Gérard Blanchard

**Gérard Blanchard**, nascut lo 7 de febrièr de 1953 a Tors (França), es un autor, compositor e cantaire francés fòrça popular en França dins las annadas 1980.

Es l'un dels primièrs en França d'aver utilizat l'acordeon per far de cançon-ròck en francés, abans los quites grops del *moviment alternatiu* (Pigalle, Las Négressas Vertes etc). Sa cançon mai coneguda es lo tube de 1982 en França *Rock Amadour* (cançon enregistrada en 1981), que lo títol es un jòc de mots entre la musica a la quala se referís l'acordeonista **Gérard Blanchard** a n'aquela periòda, lo ròck, e Ròcamador, lo celèbre vilatge occitan toristic. Las autras cançons las mai popularas de Gérard Blanchard son *Elle voulait revoir sa Normandie* en 1987 e, dins un estili puslèu reggae, *Amour de voyou* en 1988.

## Discografia
* 1981 : *Troglo Dancing* 
* 1983 : *Matinée et soirée* 
* 1984 : *Version Pauvre du Lac des Cygnes* 
* 1987 : *Amour de Voyou* 
* 1989 : *Moteur la Vie* 
* 1991 : *Clochard Milliardaire* 
* 1994 : *Branle Poumons* 
* 1998 : *Taciturne Cromagnon* 
* 2002 : *Migraine Du Moineau* 
* 2011 : *La Peau du Cancre* 
* 2011 : *Gérard Blanchard chante G. Brassens* (album de represas de Georges Brassens)

## Cançons mai conegudas
* *Rock Amadour* (1982)
* *Marylou* (1982)
* *Anachronique* (1983)
* *Papous* (1983)
* *Gabriel le pyromane* (1984)
* *Elle voulait revoir sa Normandie* (1987)
* *Amour de voyou* (1988)
* *Moi, Nous, Vous, Ils * (1989)

## Referéncias
Pigalle

**Pigalle** èra un grop francés eissit de la scèna independenta fondat a Paris (França) en 1982 pel multi-instrumentista **François Hadji-Lazaro**. Los autres sòcis istorics de **Pigalle** son lo bassista *Daniel Hennion*, *Christian Gadré* als clavièrs, e lo bataire *Francis Gadré*.

Lo nom **Pigalle** es plan solide inspirat de lo del barri popular parisenc, mas tanben d'una cançon francesa de 1946 de Georges Ulmer, que **Pigalle** ne faguèt una represa sus lor primièr album de 1986.

**Pigalle** es sovent confondut amb Los Garçons Bouchers, pr'amor que *François Hadji-Lazaro* n'es tanben musician, compositor e cantaire d'aqueste grop del rock independent francés, fondat el en 1986.  

La musica de **Pigalle** se vòl eredèra de la cançon populara parisenca de carrièra (*Pigalle*), donc a basa d'instruments tradicionals, acordeon, òrgue de barbariá, mandolina etc, en i mesclant d'influéncias ròck e fòlk. Aguèron un tube vertadièr en 1991 amb la cançon *Dans la salle du bar-tabac de la rue des Martyrs*, un tròç tirat de lor segond album de 1990, que demora la mai coneguda de lor repertòri, quitament se abans *Dans la salle du bar-tabac...*, lor represa de *Pigalle* aviá jà agut un polit resson en 1988, e se lor cançon *La Patate* aguèt tanben un vertadièr succès popular de caps 1993-1994.

Lo paure **François Hadji-Lazaro** defuntèt lo dissabte 25 de febrièr de 2023.

## Discografia
* 1986: *Pigalle* 
* 1990: *Regards affligés sur la morne et pitoyable existence de Benjamin Tremblay, personnage falot mais ô combien attachant*
* 1993: *Rire et pleurer*
* 1997: *Alors...*
* 2010: *Des espoirs*
* 2014: *T'inquiète...*
* 2018: *Ballade en mélancolie*

## Cançons mai conegudas
* *Pigalle* (1988, represa de Georges Ulmer)
* *L'éboueur* (1988)
* *Dans la salle du bas-tabac de la rue des Martyrs* (1991)
* *Angèle* (1991)
* *Marie la rouquine* (1992)
* *Ne reviens* (1993)
* *Patate* (1993)

## Referéncias
Region Flamenca

La **Region Flamenca** (en neerlandés: *Vlaams Gewest*; en francés: *Région flamande*), comunament **Flandra** o **Flandes** (en neerlandés: *Vlaanderen*, ), es una de las tres regions de Belgica. Sa capitala es la vila de Brussèlas segon l'Article 5 de la Constitucion bèlga. Es situada al nòrd del país, del costat neerlandofòn de la frontièra lingüistica e ten son nom de l'ancian Comtat istoric de Flandra.
Cabet e Ròcabruna

**Cabet e Ròcabruna** (en francés, *Cabbé-Roquebrune*) es lo nom oficial de la comuna mentonasca de Ròcabruna de 1890 a 1913.
François Feldman

**François Feldman**, nascut a Paris (França) lo 23 de mai de 1958, es un autor, compositor e cantaire francés. 

Coneis lo succès en França coma cantaire a la fin de l'annada de 1986 amb lo títol "Rien que pour toi", e un pic de popularitat entre 1989 e 1992, amb pas mens de 5 tubes classats n°1 o n°2 en França a-n'aquesta periòda, "Joue pas" (n°2, en duò amb sa corista Joniece Jamison) e "Les valses de Vienne" (n°1) en 1989, "C'est toi qui m'a fait (n°2) e "Petit Frank" (n°1) en 1990, e "Joy" (n°1) en 1992. 

**François Feldman** es de soca russa per son paire, i fa allusion dins sa cançon "Slave" en 1988. 

Sa cançon "Joy" de 1992 es estada compausada per sa filha, nascuda en 1990.

**François Feldman** a mudat en Occitània, demòra d'ara enlà en Provença, còsta Canas. 

## Discografia
* 1987 : *Vivre, vivre*
* 1989 : *Une présence*
* 1991 : *Magic’ Boul’vard*
* 1993 : *Indigo*
* 1996 : *À contre-jour*
* 1997 : *Couleurs d’origine*
* 2004 : *Des larmes et de l’amour*
* 2018 : *Vivant*
* 2020 : *Latino*
* 2021 : *L'Origine*

## Cançons mai conegudas
* *Rien que pour toi* (1986)
* *Slave* (1988)
* *Je te retrouverai* (1988)
* *Le mal de toi* (1989)
* *Joue pas* (1989, amb Joniece Jamison)
* *Les valses de Vienne* (1989)
* *C'est toi qui m'a fait* (1990)
* *Petit Frank* (1990)
* *J'ai peur* (1991, amb Joniece Jamison)
* *Le serpent qui danse* (1991)
* *Magic boul'vard* (1991)
* *Joy* (1992)
* *Tombé d'amour* (1992)
* *Existe* (1992)
* *Elle est bien trop belle* (1993)
* *Destination* (1995)
* *J'aurais voulu te dire* (1997)

## Referéncias
Sant Pèire dau Martegue

**Sant Pèire dau Martegue** es un vilatge situat au sud dau Martegue dins la partida occidentala de la cadena de la Nerta. Installat a la cima d'una còla enviroutada per un plan agricòla, foguèt lo site de desvolopament d'un oppidum avatic protegit, a son apogèu, per un ensemble de tres barris. Subrevisquèt a la conquista romana de la Gàllia Narbonesa vèrs 120 avC mai declinèt lentament apèrs la creacion de la vila de Maritima Avaticorum. Foguèt probable abandonat dins lo corrent dau sègle I apC. Foguèt pus tard tornarmai poblat e integrat dins lo relarg dau Martegue. Uei, es un quartier periferic d'aquela comuna.

### Liames intèrnes

* Lo Martegue
* Oppidum de Sant Pèire

### Bibliografia

* Jean Chausserie-Laprée, *Martigues, Terre Gauloise - Entre Celtique et Méditerranée*,  Errance, colleccion « Hauts lieux de l'histoire », 2005.
País mentonasc

Ro **país mentonasc** es ro país que parla ro mentonasc.

## Comunas
* Ro Cashtelar
* Castilhon
* Gòrbs
* Mentan
* Ro Morinhet
* Ròcabruna
* Sant Anhe
* Suspèr
Gèli Grande

**Gèli Grande** (*Gilles Denis Grande* en francés; Gafor, Tunisia, 10 de novembre de 1953-Lairac, 9 de genièr de 2022) foguèt un militant nacionalista occitan.
Arcamont

**Arcamont**, nom supausat (*Arcamont* en francés) qu'es ua anciana comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Despuish 1950, qu'es incorporada a Ròcalaura. Son n° INSEE qu'èra 32006.

## Geografia
La glèisa qu'es sola dens la ribèra de Gers. Lo castèth qu'es sus ua tuqueta qui susploma la vath de 20-25 m.

## Toponimia
Segon Dauzat, *Arcamont* que vengueré benlèu deu latin *arca*, medish sens e *mons* « montanha » . Lo nom qu'es probablament lo deu castèth, pr'amor la glèisa es dens la ribèra.

## Istòria
* Lo 13 d'agost de 1950, la comuna d'Arcamont que fusionèc dambe Ròcalaura per fusion simpla. Arcamont, au nòrd-èst de la comuna actuala, qu'èra parròpia annèxa abans la revolucion .

## Demografia

## Lòcs e monuments
* Castèth d'Arcamont
* Castèth de Riutòrt ? (benlèu dens l'anciana comuna)
* Glèisa Sent Blasi (sègle XIII)

Chapelle_d_Arcamont1.jpg|La glèisa, costat nòrd.
Chapelle_d_Arcamont3.jpg|Lo pòrge e la campanèr.
Tour_d_Arcamont.jpg|La tor d'Arcamont.


## Personalitats ligadas dambe la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gers
## Ligams extèrnes
* Arcamont suu site de l'Insee

## Nòtas
Carta perforada

Una **carta perforada** es un tròç de papier rigide que sa superficia pòu èsser legida per un dispositiu de deteccion de la presença ò de l'absença de traucs e de transmission d'aquela informacion a una unitat de tractament. Apareissuda au siècle XVIII, fa partida dei premiers sistemas d'intrada-sortida e dei premiers sistemas de memòria de massa. Aguèt ensin un ròtle important dins lo desvolopament dei maquinas programabli de la Revolucion Industriala e de cartas perforadi foguèron utilizadi fins ai annadas 1960-1970. Au jorn d'encuèi, an gardat un usatge tradicionau dins lu òrgues de Barbaria.

## Bibliografia

* Robert Ligonnière, *Préhistoire et histoire des ordinateurs : des origines du calcul aux premiers calculateurs électroniques*, París, Robert Laffont, 1987, 356 p.
Idrosfèra

L’**idrosfèra** es l'ensemble dei aigas d'una planeta (oceans, ribieras, glaciers, jaças d’aiga soterrani, vapor d'aiga atmosferica, organismes vivents, etc.). Identificat a la fin dau , lo concèpte es a la basa dau cicle de l'aiga que lu transferiments d'aiga entre lu diferents compartiments de l'idrosfèra. En causa de la calor especifica auta de l'aiga, l'idrosfèra a un ròtle centrau dins lo clima e lu ecosistèmas terrèstres.

D'idrosfèras son estadi identificadi sus d'autrei objèctes dau Sistèma Solar, especialament Mart e li lunas mai importanti dei planetas giganti.

## Articles connèxes

* Biosfèra
* Cicle de l'aiga
* Criosfèra
Kraze

**Kraze** èra un grop anglofòn de musica house american basat a Nòva York e fondat per l'haician *Richard Jean Laurent* amb sas doas sòrres. Lo títol lo mai conegut de **Kraze** es *The Party*, tube *[[house]]* del començament de 1989. 

## Referéncias
Inner City

**Inner City** èra un grop anglofòn de musica house american fondat en 1987 a Detroit (Estats Units) per **Kevin Saunderson** amb doas cantairas : *Ann Saunderson*, la femna de *Kevin*, e *Paris Grey*. 

Los dos títol los mai coneguts de **Inner City** en Occitània son *Big fun* e *Good life*, tubes *[[house]]* de 1989. 

De notar que **Kevin Saunderson** es tanben lo compositor de *Rock to the beat*, que foguèt tanben un tube emblematic de la musica house a la meteissa periòda, amb doas adaptacions de l'empont new beat en Euròpa continentala, la per 1O1 en Belgica e la per One O One Electric Dream en França. 

## Referéncias
Confetti's

Format en 1988, **Confetti's** èra un grop anglofòn house de Belgica emblematic del sosgenre New beat.

**Confetti's** èra compausat del cantaire *Peter Renkens* (20 de julhet de 1967 - 14 de febrièr de 2023) e de quatre dançairas, *Marleen*, *Tania*, *Hilde* e *Daniella*.

L'idèa èra a la debuta de far la promocion de la discotèca *Confetti's* situada a Brasschaat còsta Anvèrs (Belgica). Lo productor Serge Ramaekers e *Dominique Sas* desiravan promòure aquela discotèca : prepausèron alavetz al servidor, *Peter Renkens*, d'incarnar l'imatge d'aquela campanha publicitària. Es aital qu'enregistrèron en estúdio un títol house, *The sound of C*, que va lèu venir una capitada colossala a la tota fin de 1988 : **Confetti's** ven alavetz l'un dels grops màgers del sogenre New beat e ne ven de facto lo pòrtaparaula informal. Enregistran alavetz d'autres títols amb succès coma *C Day*, o encara *C in China* que conten un escapolon dels *Concèrts en China* de Jean-Michel Jarre. 

Lo grop se separa en 1991.

## Cançons mai conegudas
* *The Sound Of C* (1988)
* *C In China* (1989, amb un escapolon de *Souvenir de Chine* de Jean-Michel Jarre)
* *C Day* (1989)
* *Circling Stars* (1989, represa de *Jingle Bells* de James Lord Pierpont) 
* *Put'M Up - Your Hands* (1990)

## Vejatz tanben
* Serge Ramaekers
* Cartouche

## Referéncias
Beatmasters

**The Beatmasters**, o simplament **Beatmasters**, es un grop britanic de musica house anglés.
 
**Beatmasters** es fondat de caps 1986 per *Manda Glanfield* (nascuda lo 27 de genièr de 1961) e *Paul Carter* (nascut lo 27 de mai de 1961), dos acostumats del mitant de las discotècas londonianas emplegats dins l'industria dels *jingles* publicitaris televisats, industria ont encontran lo que deven lèu lo tresen sòci del grope, *Richard Walmsley* (nascut lo 28 de septembre de 1962). 

Lo tròç lo mai conegut dels **Beatmasters** se sona *Rok da house*, un tube *hip-house* (mescla de house e de rap) de 1988, enregistrat amb al cant lo duò de rapairas britanicas The Cookie Crew, compausat de *MC Remedee* (nascuda *Debbie Pryce* lo 16 d'agost de 1967) e de *Susie Q* (nascuda *Susan Banfield*, lo 10 de març de 1967).

## Referéncias
Galip

**Galip** es un grop de cant polifonic occitan fondat en Gasconha a Bordèu de caps 2019. Reivindica coma sorga d'inspiracion grops e cantaires occitans coma Gacha Empega, lo Còr de la Plana, la Mal coiffée, Pierre Boissiere, Guilhèm Lopez o Joan Francés Tisnèr.

**Galip** es compausat de **Carole Gourg**, de **Amandine Ramette**, de **Delphine Lafon** e de **Jérémie Obispo**.

**Jérémie Obispo**, cosin del cantaire francés Pascal Obispo, es tanben director adjunt de l'Ofici public de la lenga occitana en Aquitània. 

## Referéncias
Lil' Louis

**Marvin Louis Burns**, dich **Lil' Louis** (« Pichon Loís »), es un discjòquei e productor de musica house, nascut a Chicago (Estats Units) en 1962. Son títol lo mai conegut es *French Kiss*, tube mondial en 1989.

## Referéncias
Barbacana

Una **barbacana** es un obratge fortificat destinat a aparar un portau ò una posicion dau defoara. Permetia a la garnison de tenir una posicion exteriora per preparar de sortidas, protegir una retirada ò d'avançar un còrs de secors. Per metonimia, lo tèrme barbacana designa finda una arquiera per tirar a cubèrt a partir d'una barbacana.

La barbacana es diferenta de la bastilha qu'es un obratge fortificat autonóm destinat a aparar l'intrada d'una vila, d'un casteu ò d'una fortalesa.

## Ligams intèrnes

* Fortificacion

## Bibliografia

* Eugène Viollet-le-Duc, « Barbacane », dins *Dictionnaire raisonné de l’architecture française du XIe au XVIe siècle*, Édition Bance-Morel, 1854-1868.

## Nòtas e referéncias
Conestable

Un **conestable** èra un oficier militar superior dins li armadas medievali en Euròpa Occidentala. Avia generalament per mission de comandar una armada e de tenir un tribunau destinat a jutjar lu conflictes entre cavaliers. Lo conestable de França foguèt ensin lo cap dei armadas reiali dau sègle XIII au 1627. La carga èra a vida mas non èra ereditària. En la Peninsula Iberica, la carga evoluissèt per venir ereditària e onorifica, generalament durant lo siècle XV. En Anglatèrra, la foncion conoissèt una evolucion pus radicala emb l'aparicion dei *constables*, d'oficiers comunaus encargats de l'execucion dei lèis e dau manteniment de l'òrdre public.

## Ligams intèrnes

* Conestable de França

## Bibliografia

* Marie-Nicolas Bouillet e Alexis Chassang (dir.), « Connétable » dins *Dictionnaire universel d’histoire et de géographie*, 1878.
* Jean-Charles Varennes, *Quand les Ducs de Bourbon étaient Connétables de France*, París, Fayard, 1980, 345 p.

## Nòtas e referéncias
Hithouse

**Peter Slaghuis**, dich **Hithouse**, èra un discjòquei anglofòn house neerlandés emblematic del genre New beat. Es mai que mai conegut pels dos tubes house *Jack to the sound of the underground* en 1988 e *Move your feet to the rhythm of the beat* en 1989.

Lo paure **Peter Slaghuis** defuntèt dins un accident en 1991.

## Cançons mai conegudas
* *Jack to the sound of the underground* (1988)
* *Move your feet to the rhythm of the beat* (1989)

## Referéncias
Agéncia d'Exploracion Espaciala Japonesa

thumb|right|Lògo de l'Agéncia d'Exploracion Espaciala Japonesa.

L’**Agéncia d'Exploracion Espaciala Japonesa**, sovent dicha **JAXA**, es l'agéncia espaciala nacionala de Japon. Fondada lo 1 d'octòbre de 2003 per la fusion de tres agéncias espacialas pus ancianas. Es encargada d'organizar e de metre en òbra lei programas espaciaus japonés civiu e militar. En particular, s'ocupa de la concepcion, de la construccion e l'utilizacion dei lançaires e dei satellits civius, scientifics e militars utilizats per lo país.

## Liames intèrnes

* Programa espaciau japonés.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Gaujac (Astarac)

**Gaujac** qu'ei ua anciana comuna d’Astarac, en Gasconha (Occitània). Uei qu’ei dens la comuna de Sent Arroman, administrada preu departament de Gers, on i a tanben un aute Gaujac, en Savés, qui ei enqüera ua comuna.

## Istòria
En 1790, Gaujac qu’ei dens lo canton de Masseuva e lo district de Miranda deu departament d’Armanhac o de Gers. N’ei pas dens la lista de las parròquias a la creacion deu departament, on i a sonque Sent Arroman e Clarenç.

En 1801, Gaujac (*Gaujeac*) qu’èra deu canton de Masseuva dens lo cinquau arrondiment comunau deu departament de Gers (Miranda). Lo son nom revolucionari dat preu sit Cassini, *Cazaux-Républicain*, n’ei pas atestat dens l'estat civiu. Qu’ei ua error, pr’amor qu’èra lo nom revolucionari de l’aute Gaujac de Gers.
En 1822, la comuna de Gaujac qu'estó reünida a Sent Arroman.
En 1824, ua ordonnança que destaca la section de Gaujac de Sent Arroman ende la reünir a La Garda e Haishan. Be sembla totun qui Gaujac e sia demorat ua part de Sent Arroman: ei classada atau aus archius departamentaus.

## Geografia
Lo territòri de la comuna qu'ei mau definit. Totun que's pòt pensar qui correspon au sud-oèst de la comuna actuau de Sent Arroman. La glèisa de Sent Victor qu'ei dens la seccion cadastrau B, "La Hita". Las autes seccions que corresponden a Lenveja (seccion A), Sent Arroman (seccion C) e Clarenç (seccion D).
## Demografia
Lenveja (Astarac)

**Lenveja** (*Lembège* o *Limbège* en francés) qu'ei ua anciana comuna d’Astarac, en Gasconha (Occitània). En 1822 qu'estó reünida a Sent Arroman.
Lenveja

**Lenveja** qu’ei un toponim occitan:
* Lenveja, capitau deu Vic Vilh
* Lenveja, anciana comuna d’Astarac
Clarenç (Astarac)

**Clarenç** qu'ei ua anciana comuna d’Astarac, en Gasconha (Occitània). En 1822 qu'estó reünida a Sent Arroman.
Richard Sorge

[thumb|right|Richard Sorge en [1940.]]

**Richard Sorge** (4 d'octòbre de 1895, Bakó - 7 de novembre de 1944, Tòquio) es un revolucionari e un jornalista alemand e sovietic de l'entre doas guèrras e de la Segonda Guèrra Mondiala. Es famós per son ròtle d'espion en Japon en 1940-1941.

## Biografia

Volontari de l'armada alemanda durant la Premiera Guèrra Mondiala, foguèt grèvament bleçat en març de 1916. Desmobilizat, legiguèt leis òbras de Karl Marx durant sa convalescéncia e venguèt comunista. En 1920, perdiguèt son emplec en causa de seis idèas e anèt en URSS. Foguèt alora encargat de missions d'espionatge per lei bolchevics e s'entornèt dins son país tre 1921 per infiltrar lei mitans financiers. Après aver participat a una temptativa d'insureccion comunista en 1923, s'exilièt tornarmai en Union Sovietica onte venguèt oficialament agent secrèt.

En 1930, foguèt mandat en China per seguir lei combats entre Chinés e Japonés. Puei, en 1933, foguèt encargat d'infiltrar lo III Reich a Berlin en vista d'establir un ret d'espions dins l'ambaissada alemanda en Japon. Vengut membre dau partit nazi, Sorge capitèt de venir un agent diplomatic alemand. Establiguèt tanben de contactes amb de responsables japonés. Aquò li permetèt de descubrir d'informacions sus lo Pacte Anti-Komitern, sus lo Plan Barbarossa e sus l'ataca de Pearl Harbor. Pasmens, victima d'estrès, venguèt pauc a pauc alcoolic. En aost de 1941, descurbiguèt la volontat dei Japonés de se concentrar sus la preparacion de la guèrra còntra leis Estats Units e lo refús de Tòquio d'atacar l'URSS en Extrèm Orient. Aquò permetèt de transferir de tropas sovieticas vèrs l'oèst per participar a la defensa de Moscòu.

Pasmens, leis activitats de Sorge inquietèron lei Japonés que l'arrestèron lo 14 d'octòbre de 1941. Lei Sovietics refusèron de lo cambiar amb de presoniers de guèrra car Sorge aviá avoat son ròtle durant leis interrogatòris. Foguèt pendut lo 7 de novembre de 1944.

## Posteritat

Lo ròtle de Richard Sorge durant la Segonda Guèrra Mondiala foguèt reconegut per Nikita Khrushchov en 1964. Recebèt lo títol d'Eròi de l'Union Sovietica lo 5 de novembre.

## Annèxas

### Liames intèrnes

* Batalha de Moscòu.
* Segonda Guèrra Mondiala.

### Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Robert Guillain, *L'Espion qui sauva Moscou*, Seuil, 1981.

### Nòtas e referéncias
Monarquia absoluda

[thumb|right|[Loís XIV de França|Loís XIV, simbòl de l'absolutisme reiau.]]

Una **monarquia absoluda** es una monarquia caracterizada per una concentracion importanta dau poder entre lei mans dau sobeiran e una gròssa feblessa dei còntrapoders. Pasmens, fau nòtar que lo concèpte es aparegut au sègle XIX en França, largament per descriure lo foncionament dau Regim Ancian. Per extension, foguèt utilizat per designar lei regims reiaus similars dins d'autrei regions e a d'autreis epòcas. La nocion de « monarquia absoluda » recampa donc de monarquias d'origina divèrsa amb de règlas intèrnas pas totjorn identicas.

Istoricament, la monarquia absoluda foguèt un regim politic frequent de l'Antiquitat ai Temps Modèrnes. La Revolucion Francesa marquèt lo començament de son declin que foguèt rapid durant lo sègle XIX en causa de la difusion deis idèas revolucionàrias en Euròpa, de la desintegracion de l'Empèri Espanhòu sud-american e de la destruccion dei reiaumes africans e asiatics dins lo quadre de la colonizacion dau mond per leis Europèus. Lei reversaments deis emperaires de China (1912), de Russia (1917) e de l'Empèri Otoman (1922) marcan la disparicion dei darrierei monarquias absoludas importantas. Uei, sièis Estats son encara considerats coma de monarquias absoludas (Arabia Saudita, Oman, Qatar, Brunei, Swaziland e Vatican).

## Liames intèrnes

* Monarquia.
* Monarquia constitucionala.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Guillaume Bernard, *Introduction à l'histoire du droit et des institutions*, Studyrama, 2004.
* **[[francés|(fr)]]** François Bluche, *Louis XIV*, Fayard, 1986.
* **[[francés|(fr)]]** François Bluche, « La monarchie absolue de droit divin », dins *L'Ancien régime : institutions et société*, Fallois, 1993.
* **[[francés|(fr)]]** Richard Bonney, *L'absolutisme*, PUF, coll. « Que sais-je ? », 1989.

## Nòtas e referéncias
Eleccions araneses de 2023

Es **eleccions araneses de 2023** se debanèn eth 28 de mai de 2023 ena Val d'Aran tath Conselh generau e es 9 municipis.

## Conselh generau
Unitat d’Aran (UA), aliada deth Partit Socialista (PSÒE), a obtengut eth 49,05% des vòts e a emportat 9  des 13 conselhèrs generaus. Convergéncia Democratica Aranesa - Partit Nacionalista Aranés (CDA) a melhorat damb mès de 5 punts es resultats des darrièri comicis e a obtengut un 34,99% des vòts e 4 conselhèrs. Damb eth 10,71% des vòts era lista esquerrista d’Aran Amassa non a obtengut cap de conselhèr generau.

## Municipis
UA se guarde eths municipis de Canejan, Es Bòrdes (guanhe 1 conselhèr perdut per CDA), Les e Vielha e Mijaran. CDA se guarde Arres (damb es 3 conselhèrs, UA ne pèrd 1), Naut Aran e Vilamòs, mès pèrd Bausen guanhat per Aran Amassa (es tres conselhèrs, en 2019 èren dus de CDA e un d'UA). A Bossòst, UA demòre purmèra mès pèrd era majoritat absoluda e poiré pèrder eth municipi en cas d'aliança entre Vesins e Vesíes de Bossòst (3 conselhèrs de 9) e CDA (2 conselhèrs).
Tors (Puèi de Doma)

**Tors** [tyʁ] (*Tours-sur-Meymont* en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

## Geografia

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Istòria

## Administracion

* Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Sant Dièir; es avora dau canton daus Monts de Liuradés (burèu centralizator : Corpèira).

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben

## Liams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Cadena de montanha

[vinheta|Vista de [satellit artificial|satellit de la cadena dels Alps.]]
[vinheta|Los [Andes, la mai longa cadena de montanhas a la susfàcia de la Tèrra, an un impacte considerable sul climat d'America del Sud.]]
vinheta|Las dorsalas oceanicas son representadas per una linha roja.
[vinheta|Lo [Namcha Barwa Himal, partida èst de l'Imalaia vist de l'espaci per Apollo 9.]]

Una **cadena de montanha(s)**, tanben nomenada una **serrada**, **rancareda**, o **sèrra** / **serra**, es un relèu d'altitud amassant mantuna montanha (cimas, pics, monts e autres agulhas) e presentant una longor fòrça mai granda que sa largor. Una cadena particularament longa e estrecha es qualificada de sèrra. L'origina geologica d'una cadena de montanhas s'explica per la tectonica de las placas. Es la consequéncia siá de la collision de doas placas continentalas, siá de la subduccion d'una placa oceanica jos una placa continentala o jos una autra placa oceanica.

## Variantas dialectalas
En divèrsas varietats occitanas, la paraula **cadena** pren las formas **cadea**, **cadenha**, **cadia**, **chadena**, **chadeira**, **chaina**, **chaena**, **cheina**.

**rancareda** es un tèrme lengadocian e provençau per una cadena de ròcs arids, mas pòt descriure una cadena de montanhas. Mistral inclús una varianta, *rancadèro* dins son ortografia, dont **rancadera** o **rancadèra** en nòrma classica. Es citada coma forma lengadociana, mas es possible qu'es gascon en realitat.

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Batalha de Caporetto

La **batalha de Caporetto** es una batalha de la Premiera Guèrra Mondiala que se debanèt dau 24 d'octòbre au 9 de novembre de 1917 sus lo frònt italian. Opausèt una armada germanoaustriana comandada per lo generau Otto von Below ai defensors italians dau sector de Caporetto. L'objectiu dei poissanças centralas èra d'alunchar la linha de frònt dau pòrt de Trieste. Pasmens, leis Italians foguèron susprés per l'ataca que rompèt un ponch feble de sei defensas. L'esplecha de lor succès per lei Germanoaustrians entraïnèt l'afondrament d'una partida de l'armada italiana que perdiguèt  tuats e bleçats,  presoniers,  pèças d'artilhariá e de quantitats importants de municions e de viures. Lo mandadís d'un còrs expedicionari francobritanic foguèt tanben necessari per facilitar l'estabilizacion d'un frònt novèu lòng dau fluvi Piave. Lei Germanoaustrians perdiguèron solament  tuats e bleçats mai de rivalitats minèron la collaboracion entre Austrians e Alemands en causa de dificultats per partejar lo butin capturat. D'un biais paradoxau, la batalha de Caporetto accelerèt donc lo declin de l'armada austriana.

## Liames intèrnes

* Premiera Guèrra Mondiala.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Jean-Paul Bled, *L'agonie d'une monarchie : Autriche-Hongrie 1914-1920*, Tallandier, 2014.

## Nòtas e referéncias
Patrick Sébastien

vinheta|'''Patrick Sébastien''' en concèrt
**Patrick Sébastien** (nom complèt : Patric Boutot ; Briva, 14 de novémer de 1953) es un cantaire, compositor, autor Occitan francofòn de França, d'origina Coresenca.

A produch e animat de nombrosas emissions de varietats pendent sa carrièra. A sustot presentat, sus TF1 :*Carnaval*, *Sébastien c'est fou !*, *Le Grand Bluff*. Tanben sus França 2 :  *Le Plus Grand Cabaret du monde*, *Le Grand Cabaret sur son 31*, *De l'autre côté du miroir* et *Les Années bonheur*.

Es tanben l'autor-interprèta de cançons a tèma festiu ; demest los mai celèbres, figuran los títols *[[Los Machucambos|Pepito]]*, *Le Gambadou*, *La Fiesta* (generica de l'emission *Fiesta* sarcís d'una cançon del grop irlandés *The Pogues*) *Le Petit Bonhomme en mousse*, *C'est chaud*, *Pourvu que ça dure*, *Les Sardines*, *Ah... Si tu pouvais fermer ta gueule...*, *Tourner les serviettes* o encara *Joyeux Anniversaire*.

A tanben jogat dins de telefilms pel servici public coma *Lo Sénher Max e la rumor* o *Un astre sus sièis* sus França 2.
Christophe Lamaison

**Christophe Lamaison** (escaicat Titou Lamaison) era un jogaire de rugbi de XV.

Es seleccionat 37 còps en equipa de França, de 1996 a 2001, equipa dont es lo segond melhor marcador de ponches amb 380 unitats. Son recòrd es estat batut per Frédéric Michalak lo 22 d'agost de 2015. Amb lo XV, es estat un actor màger de la victòria de cap a Nòva Zelanda en semifinalas de la Copa del mond 1999 (43-31) ont a inscrich un ensag, dos dròps, tres penalitats, e quatre transformacions.
Estadi Rochelés

L’**Estadi Rochelés** es un club de rugbi de XV francés, basat dins la vila de La Rochèla, que foguèt fondat en 1898. Sei colors tradicionaus son lo negre e lo jaune e jòga normalament sei partidas a domicili a l'estadi Marcel-Deflandre ( plaças). Integrat a l'elèit dau campionat de França de rugbi dempuei 1949, l'Estadi Rochelés venguèt professionau en 1997. En 2014, accediguèt au Top 14 e, dempuei aquela data, conoís una progression regulara marcada per doas victòrias de reng en Copa d'Euròpa en 2022 e 2023.

## Palmarès

## Liames intèrnes

* Estadi Marcel-Deflandre
* Rugbi

## Bibliografia

* **(fr)** Jean-Michel Blaizeau, *115 ans de rugby au Stade Rochelais*, Collection la Mémoire sportive, 2014.

## Nòtas e referéncias
Jean-Pierre Rives

**Jean-Pierre Rives** (escaissat *Casque d'or per [[Roger Couderc]]*), nascut lo 31 de decembre de 1952 a Tolosa, es un jogaire de rugbi de XV.
Equipa d'Africa del Sud de rugbi de XV

L’**equipa d'Africa del Sud de rugbi de XV** es l'equipa nacionala de rugbi de XV de Sud-Africa, constituida dels melhors jogaires de rugbi de l'Estat Sud-African, jos l’egida de la Federacion Sud Africana de Rugbi de XV.
Georges Nguyen Van Loc

**Georges Nguyen Van Loc** (2 d'abriu de 1933, Marselha - 7 de decembre de 2008, Canas), dich « lo Chinés », es un comissari divisionari de polícia francés actiu de la fin deis ans 1950 a la fin deis ans 1980. Foguèt tanben escrivan e comedian. Es famós per son ròtle coma fondator e cap dau GIPN de Marselha.

D'origina vietnamiana, èra lo fiu d'un navegaire installat dins lo quartier dau Panier. Durant sa jovença, costejèt de personalitats coma Gaëtan Zampa (1933-1984) que venián dau meteis quartier. Nguyen Van Loc realizèt son servici militar en Argeria onte se destrièt durant d'escaramochas còntra lo FLN. Puei, jonhèt la polícia. En 1972, foguèt encargat de crear lo premier GIPN (« Grop d'Intervencion de la Polícia Nacionala ») per luchar còntra lo terrorisme e lo grand banditisme, per gerir de situacions de crisi (presa d'ostatges, forcenats) ò per protegir de personalitats importantas. Quitèt la polícia en 1989 après la gestion marrida d'una presa d'ostatges per Robert Broussard  e en causa de desacòrdis a prepaus dau futur dau GIPN.

Durant sa retirada, escriguèt plusors obratges autobiografics e tenguèt lo sieu ròtle dins una seria televizada. Es enterrat dins lo cementèri Sant Pèire de Marselha. Durant sa vida, recebèt plusors medalhas e guierdons coma la Legion d'Onor, l'Òrdre Nacionau dau Meriti, la Crotz de la Valor militara, la Crotz dau combatent e la Medalha d'onor de la Polícia nacionala.

## Liames intèrnes

* Grop d'Intervencion de la Polícia Nacionala.
* Mitan marselhés.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Georges Nguyen Van Loc e Jean-Max Tixier, *Le Chinois : Le Chinois*, t. 1, Presses de la Cité, 1989.
* **[[francés|(fr)]]** Georges Nguyen Van Loc e Jean-Max Tixier, *Le Chinois : Le Chinois*, t. 2, Presses de la Cité, 1992.

## Nòtas e referéncias
Puei d'Envialant

Lo **puei d'Envialant** es una cima dels monts de Cantal (Auvèrnhe-Ròse-Alps) situada prèp del vilatge de Salers. Es la cima de mai de 500 m d'altitud plus a l'oèst non sonque del massís de Cantal mas tanben de tot lo Massís septentrional  (s'òm fa excepcion de l'espatlament oèst d'aquela cima, dich *La Cumina* que culmina a 1 516 m).

## Toponimia
Lo nom en occitan d'aquela cima es siá *Puei d'Envialant* del costat nòrd-occitan, siá *Puèg Vialant* costat orlhagués.

Lo nom orlhagués poiriá venir, per atraccion del vèrbe *bialar* (belar), de la preséncia autres còps de tropèls de motons en estiva entorn d'aquesta cima.

## Geografia

### Topografia
esquèrra|vinheta|Vista sus la val de la Maròna al nòrd del puei d'Envialant.
En lo limit de las comunas de Sent Paul-de Salèrn e del Fau dins lo departament de Cantal, lo puei d'Envialant s'elèva a 1 592 m. Situat al nòrd-oèst del Plom del Cantal e del Puèi Marin, fa partida coma aquestes de l'estratovolcan del Cantal.

### Geologia
[esquèrra|vinheta|Vista del puèg Violent dempuèi [Salèrn (Auvèrnhe)|Salers.]]
Lo puei d'Envialant es lo ponch culminant d'una planesa (platèl basaltique) que s'estira en periferia nord-oèst del massís del Cantal, que data de la fin de l'istòria de l'estratovolcan, es a dire i a 3 o 4 Ma.

## Nòtas e referéncias
Artilhariá de sètge

[thumb|right|[Mortièr (arma)|Mortièr bèlga de 220 mm de 1880 utilizable coma artilhariá de sètge.]]

L’**artilhariá de sètge** es una branca anciana de l'artilhariá. Forma de pèças pesucas capablas de tirar de projectils poderós, èra destinada a atacar lei vilas, lei fortificacions e leis infrastructuras enemigas durant un sètge. Pasmens, l'artilhariá de sètge èra generalament pauc mobila e son utilizacion necessitava la mesa en plaça d'una logistica complèxa. Aquela manca de mobilitat entraïnèt son declin après l'aparicion de pèças d'artilhariá motorizada capablas d'assegurar plusors missions diferentas. Ansin, après 1945, lei grandei poissanças militaras abandonèron lo concèpte de l'artilhariá de sètge au profiech de batariás de pèças d'artilhariá mobilas e polivalentas ò de missils.

## Liames intèrnes

* Artilhariá.
* Artilhariá de campanha.
* Artilhariá de fortalesa.
* Artilhariá navala.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
François Trinh-Duc

**François Trinh-Duc** (Montpelhièr, 11 de novembre de 1986) es un jogaire de rugbi de XV.

Joguèt a Montpelhièr, a Tolon, al Racing 92 e a l'Union Bordeaux Bègles, e tanben dins l'equipa de França (2008-2018) e amb los Barbarians francés.
L'Iscla del tresaur

## Sinòpsi

Quand Jim Hawkins dobrís lo còfre de Billy Bones, sospeita pas que partirà qualques jorns mai tard luènh dels sieus e de l’albèrga familiala, a bòrd de l’Hispaniola, cap a l’Iscla del Tresaur. Mas las causas se debanaràn pas coma cal pel jove aventurièr qui deurà especialament afrontar Long John Silver, un cosinièr sanguinari, e sos compaires.

*L’Iscla del Tresaur*, lo roman mai conegut de Robert Louis Stevenson, influencièt l’imaginari de fòrça legeires.
Bristol Rugby

Lo Bristol Rugby (*Bristol Bears)* es un club de rugbi anglés basat dins la vila de Bristol. Fa partida dei còlas majoras dau campionat d'Anglatèrra.
Glaciacion de Riss

[thumb|right|Extension dei glaciers [Aups|aupencs durant lei glaciacions de Mindel, de Riss e de Würm.]]

La **Glaciacion de Riss** es un periòde glaciari dau Quaternari que comencèt fa partida  ans e que s'acabèt fa  ans. Seguís lo periòde interglaciari de Mindel-Riss (- ans) e precedís lo periòde interglaciari de Riss-Würm (- ans). Descubèrt per leis Alemands Albrecht Penck (1858-1945) e Eduard Brückner (1862-1927), es un periòde geologic mau definit que correspònd a diferentei fasas d'avançada e de reculament dei glaciers. Uei, dins lei publicacions scientifics, lo tèrme « glaciacion de Riss » es donc pauc a pauc remplaçat per de datacions isotopicas. Pasmens, d'un biais generau, aqueu periòde correspònd a una epòca de la Preïstòria marcada per una separacion deis abitats de tres espècias dau genre *[[Homo]]* : *[[Homo sapiens]]* en Africa, *[[Homo neanderthalensis]]* en Euròpa e *[[Homo denisovensis]]* en Asia.

## Liames intèrnes

* Glaciacion.
* Glacier.

## Bibliografia

* **[[alemand|(de)]]** Albrecht Friedrich Karl Penck e Eduard Brückner, *Die Alpen im Eiszeitalter*, Chr. Herm. Tauchnitz, 1909.

## Nòtas e referéncias
Celtoligurs

Lei **Celtoligurs** designan un ensemble de populacions eissidas de mesclas entre pòbles cèltas e ligurs que se formèron dins lo sud-èst de Gàllia a partir dau sègle VII ò dau sègle VI avC. De migracions cèltas au sen dei populacions liguras installadas en Provença dempuei lo sègle X avC son a l'origina d'aqueu fenomèn. Pasmens, lo debanament precís d'aquelei migracions, e lor amplor vertadiera, es desconegut. Plusors ipotèsis existisson coma de migracions importantas tre lo sègle VI ò, a l'opausat, de migracions tardivas e pus reduchas au sègle III avC. Dins aquò, i a un certan consensus per considerar la formacion dei pòbles celtoligurs coma acabada a la fin dau sègle III avC. Lei Celtoligurs foguèron tanben permeables a l'influéncia dei colonias grègas installadas lòng dau litorau provençau, especialament Marselha. Entre 125 e 120 avC, la màger part dei pòbles celtoligurs foguèron somés per lei Romans e integrats a la Gàllia Narbonesa. Adoptèron rapidament lo mòde de vida roman e perdiguèron pauc a pauc son identitat pròpria.

Lei Celtoligurs èran politicament fragmentats e sa societat èra organizada a l'entorn d'oppida fortificadas. Pasmens, lei pòbles pus poderós, coma lei Sallavis de la region d'Ais de Provença, capitèron de formar de confederacions politicas. Aqueleis entitats foguèron destruchas per leis intervencions romanas e, après la fondacion de la Narbonesa, la màger part deis oppida foguèt abandonada au profiech de vilas establidas dins lei plans ò lòng dau litorau. Dins aquò, lei Celtoligurs an laissat de traças importantas dins la toponomia a l'èst de Ròse.

## Liames intèrnes

* Cèltas.
* Celtibèrs.
* Ligurs.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Fernand Benoit, *Entremont, capitale celto-ligure des Salyens de Provence*, La Pensée universitaire, 1957.
* **[[francés|(fr)]]** Dominique Garcia, *La Celtique méditerranéenne. Habitats et sociétés en Languedoc et en Provence du VIIIe au IIe siècle av. J.-C.*, Éditions Errance, 2004.

## Nòtas e referéncias
Batalha de Lemberg

La **batalha de Lemberg** es un ensemble de batalhas que se debanèron dau 26 d'aost au 11 de setembre de 1914, au començament de la Premiera Guèrra Mondiala, lòng de la frontiera entre Russia e Àustria-Ongria. Opausèt plusors armadas russas totalizant 1,2 milions d'òmes a plusors armadas austroongresas gropant un milion d'òmes e s'acabèt per una victòria russa.

Lo debanament dei combats es tradicionalament devesit en doas fasas. Dau 26 d'aost au 6 de setembre, leis armadas austroongresas assaièron d'avançar rapidament en direccion de Brèst-Litovsk per blocar lo camin de fèrre entre Kiev e Varsòvia. Pasmens, après plusors succès iniciaus, aquela ataca foguèt rebutada a Gnila Lipa entre lo 29 e lo 30 d'aost. A partir dau 6 de setembre, lei Rus capitèron de rompre lei defensas austrianas engatjadas dins l'ofensiva entraïnant l'afondrament d'una partida de l'armada austroongresa. Per restablir sa posicion, leis Austroongrés deguèron abandonar sa basa de Lemberg e recular de 160 km dins lei Carpats. Perdiguèron ansin  tuats, bleçats e presoniers còntra solament  per lei Rus.

## Liames intèrnes

* Premiera Guèrra Mondiala.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Bernard Lavilliers

**Bernard Ouillon**, dich **Bernard Lavilliers**, es un autor, compositor e cantaire francés. 

**Bernard Lavilliers** es nascut lo 7 d'octobre de 1946 a la termièra occitano-arpitana, dels costat de Sant Estève (França), pr'aquò son patronime vertadièr (*Ouillon*, patronime eissit del nom d'un padoenc de la comuna auvernhata de Sant Ostian) daissa supausar una origina occitana pel paire. Del costat de la maire, sa rèiregrand es eissida d'Occitània, de Sinjau en Auvèrnhe. 

Las influéncias musicalas de **Bernard Lavilliers** son lo ròck (*Traffic*, *Les Barbares*, *Idées noires*, *Juke-Box*, *Y'a peut-être un ailleurs*), la cançon francesa (*Saint-Étienne*, *On the road again*), mai que mai la engatjada (en eredèr de Léo Ferré : *Faits divers*, *Troisièmes couteaux*, *Noir et blanc*), lo reggae (*Pigalle la blanche*, *Stand the ghetto*, *Melody tempo harmony*) e la musica latino-americana (*La Salsa*). 

## Discografia
* 1968 : Chanson pour ma mie
* 1972 : Les Poètes
* 1975 : Le Stéphanois
* 1976 : Les Barbares
* 1977 : 15e Round
* 1979 : Pouvoirs
* 1980 : O gringo
* 1981 : Nuit d'amour
* 1983 : État d'urgence
* 1984 : Tout est permis, rien n'est possible
* 1986 : Voleur de feu
* 1988 : If...
* 1991 : Solo
* 1994 : Champs du possible
* 1997 : Clair-obscur
* 2001 : Arrêt sur image
* 2004 : Carnets de bord
* 2008 : Samedi soir à Beyrouth
* 2010 : Causes perdues et musiques tropicales
* 2013 : Baron Samedi
* 2014 : Acoustique
* 2017 : 5 minutes au paradis
* 2021 : Sous un soleil énorme

## Cançons mai conegudas
* *Saint-Étienne* (1975)
* *La grande marée* (1975)
* *Les Barbares* (1976)
* *Fensch vallée* (1977)
* *Juke-Box* (1977)
* *Bats-toi* (1979)
* *Traffic* (1980)
* *La Salsa* (1980)
* *Stand The Ghetto* (1980 e 1995)
* *Betty* (1981)
* *Night bird* (1981)
* *Pigalle la Blanche* (1981)
* *Troisième monde* (1982)
* *Idées noires* (1983, amb Nicoletta)
* *Y'a peut-être un ailleurs* (1984, benda sonòra del film *[https://fr.wikipedia.org/wiki/Rue%20barbare Rue Barbare]*)
* *Extérieur nuit* (1986)
* *Noir et blanc - De n'importe quel pays, de n'importe quelle couleur* (1986)
* *On the road again* (1988)
* *R&B - Rouge baiser* (1989)
* *Petit* (1989)
* *Outremer* (1991)
* *Faits divers* (1991)
* *Saïgon* (1992)
* *Salomé* (1992)
* *Troisièmes couteaux* (1994)
* *Minha Selva* (1994)
* *Melody tempo harmony* (1995, amb Jimmy Cliff)
* *Les Mains d'or* (2001)

## Referéncias
Saint Germier (omonimia)

**Saint Germier** qu’ei un toponim peitavin qui vien d’un avèsque de Tolosa, Sant Germièr:
* Saint Germier, comuna de Peitau ()

## Tanben véder
* Sent Germer
* Sant Germièr
Müller

**Müller** pòt èsser :
*Alfredo Müller
*Lauro Müller (Santa Catarina)
*Karl Alexander Müller
*Paul Hermann Müller
*Herta Müller
Miller

**Miller** pòt èsser :
*Adam Miller
*Arthur Miller
*Glenn Miller
*Hal Miller
*Leszek Miller
*Portia Simpson-Miller
Jones

**Jones** pòt èsser :
*Leslie Jones
*Daniel Jones (fonetician)
*Tommy Lee Jones
*Sam J. Jones
*Orlando Jones
*Quincy Jones
*Catherine Zeta-Jones
*Norah Jones
*Brian Jones
*Indiana Jones
Johnson

**Johnson** pòt èsser :
*Amy Johnson
*Russell Johnson
*Ellen Johnson-Sirleaf
*Eyvind Johnson
*Johnson Toribiong
*Jimmie Johnson
*Boris Johnson
*Andrew Johnson
*Lyndon Johnson
Jackson

**Jackson** es un antroponim anglés e pòt èsser:
* Un nom de familha:
**Mahalia Jackson
**Samuel L. Jackson
**Bershawn Jackson
**Michael Jackson
* Un prenom:
**Jackson Pollock
**Jackson Browne
* Un veïcul:
**M36 Jackson
Glàudi Gilliot

**Glàudi Gilliot** nasquè lou 6 de janvié 1940 à Guemps e defuntè lou 15 de mars 2025 à z'Ais-de-Prouvenço. Es un islamoulogue francès, e fraire douminican recouneigu (o. p.).

Agrega d'Arabe en 1979, es titulàri en 1987 d'un dóutourat d'Estat titra : "*Aspects de l’imaginaire islamique commun dans le Commentaire de [[Tabari]] *" ("*Aspèt de l'imaginàri coumun dins lou Coumentàri de Tabari*", pamens panca revira en óucitan). Proufessour retira d'estùdi arabo e d'islamoulogìo à l'Universita de Prouvènço, es l'autour de mant-un article sus l'esegèsi couranico e la teoulogìo musulmano de l'epoco dicho "classico". Soun terraire de travai e de recerco es subre-tout l'estùdi de la fourmacioun inicialo dóu *Couran*.

Es tambèn l'autour de mai de 150 article en islamoulougìo, legi pèr mai de 51 000 persouno segound sa pagino Academia en 2023. Es au sèti dóu counsèu de direicioun de la revisto de referènci en estùdi óurientalo, *Arabica*. 

## Referènci
Samasan

**Samasan** qu’ei un toponim occitan:
* Samasan, comuna de Vasadés ()
* Samasan, anciana comuna d’Astarac () reünida a Sent Justin en 1822
Taylor

**Taylor** pòt èsser :
*Kathleen C. Taylor
*Elizabeth Taylor
*Taylor Swift
*Angelo Taylor
*Frederick Winslow Taylor
*Taylor Lautner
*Zachary Taylor
*Charles Ghankay Taylor
Smith

**Smith** pòt èsser :
*Jeff Smith
*Rolando Hinojosa-Smith
*Margaret Court-Smith
*Bessie Smith
*Patti Smith
*Yeardley Smith
*Frederick Smith
*Maggie Smith
*Elliott Smith
*Joseph Smith, Jr
*Will Smith
*Michael Smith
*Adam Smith