open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Guèrra de las Cevenas

[vinheta|''Jean Cavalier, chef camisard'' ([Joan Cavalièr, cap camisard), pintura de Pierre-Antoine Labouchère, 1864.]]

La **guèrra de las [[Cevenas]]** (var. *guerra*; *[[article definit en occitan|deras, dei]] Cevenas*), **guèrra de Cevena**, o **guèrra dels [[Camisard]]s** (var. *[[article definit en occitan|deus, dei, etc.]]*) èra una revòlta occitana qu'aguèt luòc en Cevenas en seguida de la revocacion de l'Edicte de Nantas en 1685.

## Nòtas e referéncias

## Veire tanben
Guèrra deras Damisèlas

Era **guèrra deras Damisèlas** qu'ei una rebellion avent lòc en Coserans (Arièja) de 1829 a 1832, e se perlongant de faiçon mensh intensa dinc en 1872. Qu'ei ua reaccion ath Còdi forestièr de 1827. Qu'ei eth movement de contestacion eth mes conegut demiei deths qui se desvolòpan dens eths Pirenèus ath sègle XIX.
Revoltats d'Ajanh

Lus **Revoltats d'[[Ajanh]]** son lus paisans crosauds que, en junh de 1848, se revòltan contra l'impòst daus 45 centims e marchan sus Garait, prefectura dau departament de Cruesa dins la region Lemosin. Lu dijuòus 15 de junh de 1848, a la rentrada de Garait, l'afrontament emb la Garda nacionala de la comuna fa 16 mòrts demieg lus manifestants, metent un tèrme a çò que s'a cridat la « revòlta daus 45 centims ».
Patrick Juvet

**Patrick Juvet** èra un cantaire francofòn, tanben autor e compositor, originari de Soïssa. Es nascut lo 21 d'agost de 1950 a Montreux (Soïssa francesa) e mòrt lo 1èr d'abril de 2021 a Barcelona (Espanha).

Foguèt un cantaire francés fòrça popular dins las annadas 1970 (*La Musica* en 1972, *Rappelle-toi Minette* en 1974...), en particular pendent sa periòda disco ambe dos tubes emblematics, *Où sont les femmes ?* en 1977 (ambe las paraulas escrichas per Jean-Michel Jarre), e *I Love America* en 1978.

## Discografia
* 1972 : *La Musica* 
* 1973 : *Love* 
* 1974 : *Chrysalide*
* 1976 : *Mort ou vif* 
* 1977 : *Paris by Night*
* 1978 : *I Love America* 
* 1979 : *Lady Night*
* 1979 : *Laura, les ombres de l'été* (benda sonòra del filme de David Hamilton)
* 1980 : *Still Alive*
* 1982 : *Rêves immoraux* 
* 1991 : *Solitudes* 

## Cançons mai conegudas
* *La Musica* (1972)
* *Je vais me marier, Marie* (1973)
* *Sonia* (1973)
* *Toujours du cinéma* (1973)
* *Rappelle-toi Minette* (1974)
* *Regarde* (1974)
* *Il est trop tard pour faire l’amour* (1975)
* *Magic* (1975)
* *Faut pas rêver* (1976)
* *L’enfant aux cheveux blancs* (1976)
* *Les bleus au cœur* (1977)
* *Où sont les femmes ?* (1977)
* *I Love America* (1978)
* *De plus en plus seul* (1978)
* *Lady night* (1979)
* *Swiss kiss* (1979)
* *Rêves immoraux* (1982)

## Referéncias
Revòlta dels angelets de la tèrra

Los **Angelets de la Tèrra** es lo nom que recebèron los païsans del comtat de Rosselhon que se levèron contra l'aucupacion francesa de Catalonha del Nòrd, episòdi que se coneis coma **Revòlta dels Angelets**. Lo detonant de la revòlta foguèt una insurreccion de la païsanariá nòrd-catalana entre 1667 e 1675 en contra de la Gabèla de la sal (un impòst sus la sal impausada pels franceses en 1661).
Pleasure Game

**Pleasure Game** èra un grop francés e bèlga de house music, mai precisament del sosgenre new beat, originalament fondat a la fin de las annadas 1980 pr'aquò mai conegut coma precursor de la tècno dance a la debuta de las annadas 1990. 

*Michel « De San Antonio » Nachtergaele* e *Bruno Vangarsse*, los compositors bèlgas de **Pleasure Game**, avián tanben trabalhat a la fin de las annadas 1980 ambe los compositors de musica new beat *Stephan Novak* e *Olivier Caplin* jos lo nom d'Amnesia, mentre que dins la segonda mitat de las annadas 1990, lo francés *Philippe Dhondt* es estat la votz del projècte *dance* Boris (sustot conegut pel tube *Soirée Disco* en 1996). 

**Pleasure Game** a contribuït a lançar lo sosgenre tècno dance dins los païses francofòns ambe dos tubes emblematics, *Le Dormeur* pendent l'estiu de 1991 e *Le seigneur des ténèbres* al mes de decembre de 1991. 

*Le Dormeur* utiliza un escapolon sonòr del filme Dune (*Le dormeur doit se réveiller*). Lo títol *Le seigneur des ténèbres* utiliza d'escapolons sonòrs del filme Legend (*Je suis le seigneur des ténèbres*) e del filme Indiana Jones e lo temple maudit (*Kali ma, shakti deh*).
 
**Pleasure Game** èra compausat dels productors bèlgas *Bruno Van Garsse* e *Michel Nachtergaele*, dels compositors bèlgas *Benoît Marrissal*, *Jacky Meurisse* e *Patrick Cools*, del cantaire francés *Philippe Dhondt* (dich Boris, nascut a Roubaix, França), de la cantaira francesa *Laurence Stein* fins en 1993, remplaçada en seguida per la cantaira (francesa tanben) Nathalie Vincent. 

Nathalie Vincent es tanben coneguda en França coma animatritz de television, e es estada abans **Pleasure Game** e Boris corista e dançaira pel projècte tècno dance italian Pin-Occhio.

## Cançons mai conegudas
* *Le Dormeur* (1991)
* *Le seigneur des ténèbres* (1991)
* *Activez les plaisirs… (love is calling)* (1992)
* *Le petit chien qui fume* (1993)
* *Capitaine Flam* (1993, represa de l'indicatiu francés del dessenh animat *Capitaine Flam*)
* *Mustapha, chérie je t'aime* (1994, represa de Bob Azzam)

## Referéncias
Rosari

Lo **Rosari** es un exercici de pietat catolic en qué lo pregant dèu dire trés capelets d'oracions. Lo rosari es dedicat a la Vèrge Maria por son intercession, lo nom *rosari* ven del nom de la decoracion en fòrma de corona de rosas sus las representacions tradicionalas.
Capelet

Lo **capelet** es un object de devocion religiosa catolica que se compausa de grans filats sus una ficèla que fa un cèrcle. La persòna que lo prega va d'aital contant un gran per pregaria.

Lo capelet es una pregaria plan coneguda dins lo monde catolic, lo rosari que n'es una varianta es compausat de trés capelets leguts uns après autres.
Immaculada Concepcion

L**'Immaculada Concepcion**, tanben nomenada **Purissima Concepcion**, es un dels dogmes de la Glèisa Catolica qu'afirma que la Vèrge Maria —maire de Jèsus de Nazaret— nasquèt *sens pecat* del ventre de Santa Anna e que, doncas, foguèt preservada per Dieu del pecat original a l'ora d'èsser concebuda.Se cal pas confondre amb lo concèpte de la naissença virginal, que fa referéncia a la concepcion de Jèsus sens que la Vèrge Maria aja realizat l'acte conjugal amb lo sieu espós Josep de Nazaret.

Aqueste fach implica que Maria non foguèt pas afligida pel pecat ni privada de gràcia, e que visquèt una vida liura d'actes impurs. La siá immunitat fa contraste amb lo pecat que totes los èssers umans contractan (per l'eritatge d'Adam). En aquesta qualitat ven considerada la primièra persona «Plena de Gràcia» (*Gratia Plena*) come l'àngel la sonèt dins l'Evangile de Matèu (Mt. 6).

Es una de las brancas d'estudi de la mariologia, e lo catolicisme la celèbra coma festivitat l'8 de decembre, a pèna nòus meses abans de la Nativitat de Maria, que se commemòra l'8 de setembre.

## Bibliografia
* 

## Notas e referéncias
Nathalie Vincent

**Nathalie Vincent**, nascuda lo 3 d'octobre de 1972 a Lilla (al Nòrd de França), es una animatritz de television e actritz francesa. Dins las annadas 1990, es tanben estada cantaira, corista e dançaira dins los projèctes tècno-dance Pin-Occhio e Pleasure Game (a partir de 1993), puèi de Boris a partir de 1995 en seguida de Pleasure Game. 

Comença coma presentatritz de television a la cadena locala de *M6* de la region del Nòrd. Puèi la cadena la convòca a París per animar una emission nacionala : aital, de 1996 a 2001, **Nathalie Vincent** remplaça alavetz *Caroline Avon* a la presentacion de *M6 Kid*, l'emission joventut de la cadena. 

En 2001, presenta *Incroyables animaux*, *E=M6*, *Découverte* e *Dance Machine*. Se vira en seguida cap a las emissions musicalas, en venent cronicaira del *Hit Machine* e del *Morning Live* en presentant *Star Six* ambe *Alexandre Delpérier*.

A partir de 2003, rejonh sus *TF1* Christophe Dechavanne per far la cronica « *Le coût de folie de Nathalie* » dins l'emission que produtz, *Combien ça coûte ?*. 

A partir de 2006, intègra la distribucion de la seria *Brigade Navarro*, còsta *Filip Nikolic* (ancian cantaire dels 2Be3), *Anthony Dupray* o Viktor Lazlo.
Meset e Dalet

**Meset e Dalet** (*Mur-sur-Allier* en francés) es una comuna nòva situada dins le departament dau Puèi de Doma, en region Auvèrnha Ròse Aups, creada le 1èir janvèir 2019. Ven de la fusion de las comunas de Dalet e de Meset.

## Geografia

### Localizacion
Es situada a una quinzena de klm de Clarmont-Farrand.

## Urbanisme

### Tipologia
Meset e Dalet es una comuna urbana, per çò que fai partida de las comunas densas o de densitat intermediària, au sens de la grilha comunala de densitat de l'Insee.

Aparten a l'unitat urbana de Meset e Dalet, una unitat urbana monocomunala de 3 313 abitants en 2020, constitua donca une viala isolada.

Tanben, la comuna fai partida de l'aira d'atraccion de Clarmont-Farrand, de la quanha es una comuna de la corona. Aquela aira, qu'amassa , es categorizada dins las airas de 200 000 a mens de .

## Toponimia
Es situada au pé d'un volcan apelat Puèi de Mur e es a proximitat de l'Alièr, le nom francés que seguèt chausit es donca *Mur-sur-Allier.*

## Istòria
Venenta de la fusion de las comunas de Dalet e Meset, la comuna nòva de *Mur-sur-Allier* a coma origina un arrestat prefectorau en data dau 26 octòbre 2018, sa creacion es efectiva a partir dau 1èir janvèir 2019, embei Meset coma chapluòc.

## Veire tenben
### Articles connèxes
### Liams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Còri

[thumb|right|[Fotografia dau pè d'elefant, una massa de còri formada durant la catastròfa de Chornobil.]]

Lo **còri** es un magma metallic e minerau constituït d'elements fonduts dau còr d'un reactor nuclear e dei mineraus que pòu absorbir dins son environament. Sa formacion es accidentala e sa gestion es un element important de la seguretat dei centralas en cas d'accident nuclear. D'efiech, lo còri es una substància fòrça perilhosa en causa de sa temperatura e de sa radioactivitat extrèma. A la superficia de la Tèrra, es unicament present dins lei centralas de Three Mile Island, de Chornobil e de Fukushima.

Lo còri se forma dins un reactor nuclear somés a un subrecaufament. Dins aqueu cas, lei mesuras de proteccion permèton d'arrestar la reaccion de cadena mai la temperatura tròp auta entraïna la fusion dau combustible, d'elements d'assemblatge e de divèrseis equipaments. Sa temperatura iniciala pòu aisament agantar  °C e sa radioactivitat intèrna produtz una calor sufisenta per entretenir sa fusion. Lo còri pòu ansin demorar a l'estat liquid durant d'annadas e entraïnar de degalhs suplementaris. Per exemple, lo còri format durant la catastròfa de Chornobil passèt un jaç de dos mètres de betum en causant la fusion dau materiau.

Lei mejans de lucha còntra lo còri son limitats. Sa temperatura pòu rompre la molecula d'aiga e entraïnar la formacion d'una mescla explosiva de diidrogèn e de dioxigèn. En parallèl, lei radiacions emesas son  letalas per totei totei leis èssers umans e son tanben pron intensas per alterar rapidament totei lei circuits electronics. Uei, lei centralas nuclearas son ansin concebudas per favorizar la division e l'estalament dei massas de còri susceptiblas de sortir d'un reactor. L'objectiu es de formar de jaç fins que seràn pus susceptibles de se refrejar au contacte de l'aire.

## Liames intèrnes

* Accident nuclear.
* Pè d'elefant, formacion de còri de Chornobil.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** S. Fayette e P. Piluso, *Étude des propriétés thermiques du corium – Base de données CORPRO*, Conférence Matériaux 2002.

## Nòtas e referéncias
Candido Portinari

**Candido Portinari** (29 de decembre de 1903 - 6 de febrièr de 1962) foguèt un pintre brasilièr. Es considerat coma un dels mai importants pintors brasilièrs e tanben un practicant prominent e influent de l'estil neorealisme dins la pintura.

Portinari pintèt mai de cinc mila telas, dempuèi d'esboces pichons fins a d'òbras monumentalas coma los panèls de la *Guèrra e Patz*, que foguèron donats al Quartièr General de las Nacions Unidas en 1956. Portinari desvolopèt una preocupacion sociala pendent tota son òbra e mantenguèt una vida activa dins los monds culturals e politics brasilièrs.
Boris

**Philippe Dhondt**, mai conegut jos l'escais de **Boris**, nascut lo 19 de mai de 1965 a Roubaix (al Nòrd de França), es un cantaire francés, tanben autor e compositor. Foguèt tanben animator de ràdio sus *Radio Galaxie*, ràdio basada dins lo Nòrd e Pas de Calais. 

Es de'n primièr conegut per èsser la votz del projècte tècno-dance Pleasure Game (*Le Dormeur* e *Le seigneur des ténèbres*, tubes en França e en Belgica  en 1991). Puèi obten una plan gròssa capitada jos lo nom de **Boris** ambe son títol *Soirée Disco* publicat a la tota fin de l'annada 1995 e que serà quitament n°1 en França al mes de març de 1996.

A l'ora d'ara, **Boris** demòra en Occitània, del costat de Montflanquin dins Agenés (Aquitània).

## Cançons mai conegudas
* *Soirée Disco* (1995)
* *Miss camping* (1996)
* *La lettre* (1996)
* *À toute berzingue* (1996)
* *T'es zinzin* (1999, ambe D.J. Xam)
* *Ta mère elle va jumper* (1999, ambe D.J. Xam)

## Referéncias
Bob Sinclar

**Bob Sinclar (** ), de son nom vertadièr **Christophe Le Friant**, nascut lo 10 de mai de 1969 a París (França), es un discjòquei, compositor e productor de musica francés (d'origina bretona).

Son escais, **Bob Sinclar**, es tot simplament lo nom del personatge incarnat per Jean-Paul Belmondo dins lo film ''Le Magnifique'' (1973) de Philippe de Broca.

A la debuta de las annadas 2000, ven ambe David Guetta e Daft Punk l'un dels mai grands representants de la French touch, e o demorarà fins a 2014. Es al som de sa popularitat en 2005 e 2006 ambe los tres tubes *"Love generation"*, *"World, Hold On (Children of the Sky)"* e *"Rock This Party (Everybody Dance Now)"*. 

Un títol emblematic demest los qu'an lançat la carrièra de **Bob Sinclar** foguèt en 2000 una version portuguesa qu'a producha de *"Another Star"* de Stevie Wonder, *"Outro Lugar"*, cantat per la brasiliana Salomé de Bahia.

## Cançons mai conegudas
* *Gym tonic* (1998)
* *Outro Lugar* (2000, Salomé de Bahia. Represa en portugués de *Another Star* de Stevie Wonder)
* *I Feel For You* (2001, basat sus *Look for Love* de Cerrone)
* *Darlin*' (2001)
* *The Beat Goes On* (2002)
* *Kiss My Eyes* (2003)
* *Love Generation* (2005, ambe Gary Pine)
* *World, Hold On (Children of the Sky)* (2006, ambe Steve Edwards)
* *Rock This Party (Everybody Dance Now)* (2006, basat sus *Gonna Make You Sweet* de C & C Music Factory)
* *Sound of Freedom* (2007, basat sus *Everybody's Free* de Rozalla, ambe Gary Pine e Cutee B.)
* *What I Want* (2007)
* *Together* (2007, ambe Steve Edwards)
* *Lala Song* (2009, basat sus *Rapper's Delight* de The Sugarhill Gang) 
* *Far l'Amore* (2011, de e ambe Raffaella Carrà)
* *Rock the Boat* (2011, ambe Pitbull, Dragonfly e Fatman Scoop)

## Referéncias
Tèrra Granda

La **Tèrra Granda** (francés *Grande Terre*) es un nesonim que designa l'illa màger dins una archipèla:
* la Tèrra Granda de Canaquia
* la Tèrra Granda de Guadalope
* la Tèrra Granda de Maiòta
* la Tèrra Granda de Querguelen
Briga

**Briga** (en francés: *Brigue*; en alemand: *Brig*) es una anciana comuna del canton de Valés, en Soïssa, fusionada en 1972 dins la comuna de Briga e Glis.

## Istòria
Briga èra de la Nauta Borgonha transjurana, dins lo reialme d'Arle. La primièra atestacion, en latin, es Briga en 1215. Es dins lo Valés Superior, que s'i parla naut alemanic.

## Nòtas e referéncias
Viola Amherd

**Viola Patrica Amherd** (Briga, 7 de junh de 1962) es una politiciana soïssa, conselhièra federala dempuèi lo 1r de genièr de 2019. 

Es afiliada al partit del Centre (EC). Es la presidenta de la Confederacion Soïssa elegida per l'annada 2024, aital que cap del Departament de la Defensa, de la Proteccion Civila e dels Espòrts.
Alhon (riu)

**Alhon** (*Ailloux* en francés) es un riu que cola en Auvèrnha, dins le departament dau Puèi de Doma e la region administrativa Auvèrnha Ròse Aups. Aquò-es un afluent de l'Aiga Maire en riba dreita, donca un sosafluent d’Alèir puèi de Leire.

## Geografia
Alhon pren sa sorsa dins los monts dau Liuradés a 956 mètres d'altituda, près dau vialatge dau Boisson (comuna d'Eschandalís). L'endreit se tròba près dau Bòsc de Mauchet (1095 mètres). Le riu s'orienta d'abòrd nòrd-oèst jusqu'au luòc dit eponim ; pren en seguida la direccion oèst e s'enfonça dins de gòrjas. Après Sugèiras vira au sud-oèst puèi au sud jusca sa confluença en riba dreita embei l'Aiga Maire, a la limita de las comunas d'Aulhac e Flac e de Parentinhac.

## Comunas traversadas
Alhon lonja o ben travèrsa v-uèit comunas, totas situadas dins le Puèi de Doma.

* Eschandalís, Ausèla, Bòrsa, Sugèiras, Manluòc, Brenac, Aulhac e Flac, Parentinhac.

## Afluents
Alhon compta quinze afluents referenciats :

* Riu de la Pradariá
* Riu de Rangoux (en francés)
* Riu de Flassac
* Riu de Raiat
* Riu de las Forchas
* Riu de Pratnòu
* Riu de Ròcha
* Riu l'Alhon
* Le Crinzoux (en francés)
* Riu daus Rivaus
* Riu de la Martre (en francés)
* Riu de l'Estanh

## Idronimia
Segon los Fénié, vendriá d'una racina preceltica **al-*, benliau una variacion de *ar-*, coma retrobèm dins "Alèir", que signifiariá "*ribèira dont la valada sembla una plana*".

Per ce qu'es dau biais d'escriure, la grafia francesa fariá pensar embei una fòrma occitana *Alhós*, mas la prononciacion [ajˈwœ] relevada vès Bòrsa indica clarament que s'agís d'un diminutiu -on. 

Localament, le riu se ditz [aˈju] o [ajˈwœ]. 

## Veire maitot

* La lista de las ribèiras de França
* Leire

## Nòtas e referéncias
Carburant

Un **carburant** es un combustible que, mesclat amb un comburant, permet de metre en combustion rapida una mescla gasosa dins un motor en transformar l'energia chimica del carburant en energia mecanica. La caracteristica principala dels carburants es d'aver una granda densitat energetica, es a dire que contenon una energia importanta per una massa o un volum reduit. Los produits petrolèirs, coma l'esséncia o lo gasòli, son ben adaptats a-n aquel pretzfait e son actualament los carburants mai utilizats. Portant, d'autras familhas de carburants existisson coma los biocarburants e los ergòls.
A. R. Penck

**Ralf Winkler**, alias **A. R. Penck** (5 d'octobre de 1939 - 2 de mai de 2017) foguèt un pintre e escultor alemand. Un artista neoexpressionista, venguèt conegut per son estil visual, remembrant l'influéncia de l'art primitiu.
Aiga Maire

L**Aiga Maire** [ˈɛgɔ.ˈmɛðə] (l*Eau Mère* o le *ruisseau l'osteaux* en francés) es un riu que cola en Auvèrnha, dins le departament dau Puèi de Doma e la region administrativa Auvèrnha Ròse Aups. Nais dins los monts dau Liuradés e se geta dins Alèir en riba dreita, e es donca un sosafluent de Leire.

## Geografia

### Afluents
L'Aiga Maire compta tretze afluents referenciats dont los pus importants son los seguents :
* Riu du *Ravirou*
* Riu de la *Fayette* (Faieta?)
* Riu de la *Maillerie*
* Riu de *Valencon* (Valencon?)
* La *[[Sablonnière (Astroux)|Sablonnière]]*
* Riu *du Merderie*
* La *[[Chaméane (aiga)|Chaméane]]* (inicialament riu *du Veyson*)
* Le *[[Valette (Aiga Maire)|ruisseau de Valette]]* (Valeta?) (inicialament riu de *Pouchon* -- Pochon?)
* L'Alhon
### Comunas traversadas
L'Aiga Maire travèrsa o lonja, de la sorsa a la confluença 'bei l'Alèir, las tretze comunas seguent, totas situadas dins le departament dau Puèi de Doma :

* La Faieta / La Vèlha (sorsas)
* Sent Ginès / La Torreta
* Eschandalís
* Còndat
* Glèisanòva
* Sent Quentin
* Çausselenjas
* Sent Joan
* Içon
* Sent Ramire
* Varenas
* Parentinhat (confluença)
* Barnat
Puèi de Montchaum

Le **puèi de Montchaum** [pe.də.mɔ̃ˈtsaɔ] (*le puy de Montchal* en francés) es un suc d'origina volcanica (format per una acumulacion d'escòrias) que culmina a  de nautor dins le departament francés del Puèi de Doma.

## Geografia
Le puèi de Montchaum es situat dins los Monts Dòr, elh cuer del Massís Centrau. Domina le lac Pavent elh nòrd en contrabas e fòrma, embei aquel darrèir, e le puèi de Montcinèira mai elh sud, la zòna volcanica la mai recenta de França metropolitana.

## Oronimia
Segon los Fénié ven del preceltic **calmis*, "*plana escarpada e denudada/nautor denudada*".

Una autra explicacion, mai populara que scientifica, joa sobre l'omofonia de *chaum* e *chaud* ([t͡saɔ] dins los parlars de la zòna), seriá donca le "*Montchaud*", en referença embei son passat volcanic.

## Nòtas e referéncias

## Veire tanben
Richard Neal

**Richard Edmund Neal** (nascut lo 14 de febrièr de 1949) es un òme politic american que servís coma representant dels EUA pel 1èr districte del Congrès de Massachusetts dempuèi 1989. Lo districte, numerotat coma 2n districte de 1989 a 2013, compren Springfield, West Springfield, Pittsfield, Holyoke, Agawam, Chicopee e Westfield, e es fòrça mai rural que lo rèste de l'estat. Membre del Partit Democrata, Neal es lo decan de la delegacion de Massachusetts a la Cambra dels Representants dels Estats Units d'America dempuèi 2013, e es tanben lo decan de las delegacions de la Cambra de Nòva Anglatèrra.
Oomph!

**Oomph!** es un grop de metal industrial alemand aparentat a la Neue Deutsche Härte, originari de Brunswick (Alemanha). Format en 1989, lo grop canta en alemand e en anglés e lor estili musical es una mescla de guitarras electricas e de musica electronica.

Oomph! es estat fondat per Crap (guitarra e sintetizador), Dero (cant, batariá e composicion) e Flux (guitarra, escapolonaire, sintetizor e bassa). D'autres musicians ofícian sus l'empont a la batariá e a la bassa.

A la debuta, lo trio mescla sus l'empont l'EBM, lo metal e la musica gotica, un estili ibrid batejat mai tard en Alemanha la Neue Deutsche Härte.

La musica d'Oomph**!** càmbia al moment de l'enregistrament de lor primièr album omonim publicat en 1992 e de son successor *Sperm* (1994), dos albums que s'orientan cap al heavy metal, en gardant pr'aquò las raices electronicas originalas del grop. 

En 1998 Oomph**!** sortís *Unrein*, album escur e freg, que los sarra de la musica gotica. En seguida, i aurà dos albums fòrça mai melodics (*Plastik* en 2000 e *Ego* en 2001) qu'an per mira de tocar un public mai larg, en particular *Plastik* que compòrta una cançon en collaboracion ambe Nina Hagen. 

Mas es en 2004, ambe la sortida de l'album *Wahrheit oder Pflicht*, que lo grop obten vertadièrament la consacracion, portat per la capitada en Alemanha del single *Augen Auf!*.

En 2008, Oomph**!** publica l'album *Monster*, que conten los títols *Labyrinth* e *Sandmann*, e que confirma lor capitada. 

En 2009, lo grop festeja sos vint ans e jòga en primièra partida de Marilyn Manson lo 24 de junh a Linz (Àustria).

## Discografia
* 1992 : *Oomph!* 
* 1994 : *Sperm* 
* 1995 : *Defekt*
* 1996 : *Wunschkind* 
* 1998 : *Unrein* 
* 2000 : *Plastik* 
* 2001 : *Ego* 
* 2004 : *Wahrheit oder Pflicht* 
* 2006 : *GlaubeLiebeTod* 
* 2008 : *Monster* 
* 2012 : *Des Wahnsinns Fette Beute* 
* 2015 : *XXV* 
* 2019 : *Ritual* 
* 2023 : *Richter und Henker* 

## Referéncias
Espaciopòrt

[thumb|right|Lo [centre Espaciau Kennedy, un exemple d'espaciopòrt.]]

Un **espaciopòrt** es un ensemble d'installacions aeronauticas destinadas a permetre la preparacion, lo tir e lo seguit d'un lançaire espaciau durant lei premierei fasas dau vòl. Pòu tanben acuelhir de mejans logistics e d'installacions suplementaris destinats a la fabricacion ò a la mantenença d'engenhs espaciaus. Aqueleis installacions constituïsson generalament de basas importantas, ben protegidas, que son d'objèctes de prestigi per leis Estats possessors. Pasmens, dempuei la fin deis ans 1990, d'espaciopòrts privats, compres una plataforma petroliera transformada, son apareguts. Per extension, en sciéncia ficcion, lo tèrme designa d'installacions espacialas tenent un ròtle analòg ai pòrts terrèstres dins lo trafegue espaciau.

## Liames intèrnes

* Vòl espaciau.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Accelerator de particulas

[thumb|right|[Fotografia dau Tevatron, un important accelerator circular destinat a la recèrca scientifica.]]

Un **accelerator de particulas** es un instrument qu'utiliza de camps electrics ò magnetic per menar de particulas portairitz d'una carga electrica a de velocitats importantas. Apareguèron dins lo corrent deis ans 1920-1930 dins lei laboratòris estudiant l'estructura de l'atòm. N'existís dos tipes principaus : leis accelerators linears que comunican d'un còp l'energia a la particula d'accelerar e leis accelerators circulars qu'utilizan un circuit per accelerar pauc a cha pauc la particula. Leis accelerators de particulas demòran un deis instruments de basa de la fisica dei particulas. D'efiech, son capables d'engendrar de collisions entre particulas que permèton d'estudiar la natura d'aquelei particulas. Pasmens, en parallèl, d'aplicacions industrialas e medicalas foguèron desvolopadas en sciéncia dei materiaus, en imatjariá medicala ò en cancerologia. Ansin, en 2004, i aviá  accelerators de particulas dins lo monde.

## Liames intèrnes

* Fisica dei particulas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Calendier solar

Un **calendier solar** es un calendier que sei datas indican la posicion de la Tèrra a l'entorn dau Soleu. Lei calendiers solars definisson ansin d'intervals de temps en foncion dau movement aparent dau Soleu dins lo cèu e son normalament en fasa amb lei sasons. Per aquela rason, son ben adaptats ai besonhs deis agricultors que pòdon coordenar seis activitats (semenat, recòlta, etc) amb son avançament. Lei calendiers julian e gregorian son d'exemples de calendier solar.

## Liames intèrnes

* Calendier.
* Calendier gregorian.
* Calendier julian.
* Soleu.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Calendier lunisolar

Un **calendier lunisolar** es un calendier fondat sus lo cicle annuau dau Soleu per lo descòmpte de l'annada e sus lo cicle regular dei fasas de la Luna per lo descòmpte dei mes. Coma lei dos cicles correspòndon pas (aperaquí 365,25 jorns per lo Soleu, 354 jorns per un cicle de 12 mes lunars), es necessari d'ajustar regularament l'annada amb l'apondon de jorns suplementaris. Lei metòdes de correccion son variats, mai un sistèma frequent èra l'apondon d'un mes suplementari, dich mes intercalari, totei leis ans. Pasmens, lei correccions èran pas totjorn ben fachas e d'errors importantas èran de còps integradas dins lo descòmpte dau temps.

Lo calendier de Coligny, lo calendier ebraïc, lo calendier samaritan, lo calendier indó ò lo calendier chinés son d'exemples de calendiers lunisolars. Aquelei calendiers aguèron un ròtle important dins mai d'una region fins a l'adopcion progressiva dau calendier gregorian per la màger part deis Estats actuaus. Pasmens, son encara utilizats per d'usatges tradicionaus coma la determinacion de celebracions.

## Liames intèrnes

* Calendier.
* Calendier lunar.
* Calendier solar.
* Luna.
* Soleu. 

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Calendier lunar

[thumb|right|Calendier lunar tengut sus una clòsca de [tartuga.]]

Un **calendier lunar** es un calendier qu'utiliza lei fasas de la Luna per lo descòmpte dau temps. Coma la durada mejana d'un mes sinodic es de 29,530588 jorns, un calendier lunar pòu pas seguir corrèctament l'annada car 12 mes lunars fan 354 jorns e 13 mes lunars fan 383,5 jorns. Ansin, la màger part dei calendiers lunars son de calendiers lunisolars qu'intègran de jorns suplementaris per seguir l'annada solara. Pasmens, i a de calendiers unicament lunars. Uei, aquelei calendiers son pus utilizats per leis usatges oficiaus, mai pòdon totjorn servir per definir de celebracions tradicionalas. Lo calendier musulman es un exemple d'aqueu tipe de calendier.

## Liames intèrnes

* Calendier.
* Calendier lunisolar.
* Calendier solar.
* Luna.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Oscar Niemeyer

[thumb|right|Oscar Niemeyer en [1968.]]

**Oscar Ribeiro de Almeida de Niemeyer Soares** (15 de decembre de 1907, Rio de Janeiro – 5 de decembre de 2012, Rio de Janeiro) es un arquitècte brasilier dau sègle XX. Sa realizacion pus importanta es probablament la construccion de Brasilia amb l'urbanista Lúcio Costa (1902-1998). Participèt tanben, solet ò amb d'autreis arquitèctes, a la concepcion ò a la construccion d'autrei bastiments importants coma lo sèti dau Partit Comunista Francés, l'Ostau de la Cultura dau Havre ò lo sèti dei Nacions Unidas de Nòva York. Son òbra es generalament liada a l'estil internacionau, un corrent arquitecturau influent entre leis ans 1920 e 1980.

## Liames intèrnes

* Brasilia.
* Estil internacionau.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Jean Petit, *Niemeyer, poète d'architecture*, Bibliothèque des Arts, coll. « Architecture », 2001.
* **[[francés|(fr)]]** Nicoletta Trasi, *Permanence et invention - Oscar Niemeyer*, París, Éditions du Moniteur, 2007.

## Nòtas e referéncias
Victor Horta

[thumb|right|Victor Horta vèrs [1900.]]

**Victor Horta** (6 de genier de 1861, Gand - 8 de setembre de 1947, Brussèlas) es un arquitècte bèlga de la fin dau sègle XIX e de la premiera mitat dau sègle XX. Pionier e promotor de l'Art Novèu en Belgica, rompèt amb l'arquitectura tradicionala deis ostaus borgés e se prononcièt en favor d'un plan liure, d'un espaci fluid organizat a l'entorn dau vestibul e de la viseta e de veirieras per permetre l'intrada e lo passatge de la lutz. Estudièt tanben lo detalh de cada element dau mobilier.

## Liames intèrnes

* Art Novèu.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Nizami

thumb|right|Representacion de Nizami (data desconeguda).

**Nizami** ò **Nizami Gandja** (vèrs 1141, Gandja - 1209, Gandja) es un poèta persan dau sègle XII. Es quasi unicament conegut per son òbra compausada de poèmas e d'epopèias romanescs influenciats per lo miticisme.

## Liames intèrnes

* Literatura persana.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** *Dictionnaire des poètes renommés persans: À partir de l'apparition du persan dari jusqu'à nos jours*, Teheran, Aryan-Tarjoman, 2007.

## Nòtas e referéncias
Angus and Julia Stone

**Angus and Julia Stone** es un grop de musica fòlc anglofòn, compausat d'un fraire e d'una sòrre originàrias de Newport, còsta Sydney, en Austràlia.

An començat de cantar amassa en 2006. 

Lor album *Down the Way*, publicat en 2010, portat per la capitada internacionala de la cançon *Big Jet Plane* es quitament n°1 en Austràlia.

## Cançons mai conegudas
* *Big Jet Plane* (2010)
* *The Devils Tears* (2011)
* *Chateau* (2017)
Lac Pavent

Le **lac Pavent** [la.paˈvɛ̃] (*lac Pavin* en francés) es un lac d'origina volcanica situat dins los Monts Dòr, en Auvèrnha (Massís Centrau), sobre le territòri de la comuna de Bèça. Format per freatomagmatisme i a , aquel lac de cratèr es le mai joine volcan de França metropolitana.

## Descripcion
Situat a una altituda de , le lac s’es format per freatomagmatisme, autrament dit 'quò-es un maar. De fòrma globalament circulara embei un diamètre de  e una superficia de , a una profondor moiana de  e une profondor maximala de , ce que'n fait le mai plond d'Auvèrnha (siá un volum delh torn de   de m3 d'aiga).

Es visitat per elh torn de  per an. L'aiga Cosa Pavent que passa a  del lac es mas parcialament alimentada per aquel darrèir.

Es d'origina franc recenta contrarament au massís de los Monts Dòr. Sembla que se seguèsse format après la periòda d'activitat volcanica que creèt la chadena de los Puèis, siá i a elh torn de , ce que'n fait v-un de los mai joines edifices volcanics de França metropolitana. Es pas liat 'bei la chadena de los Puèis. L'explosion que l'a format seguèt franc violenta : de traças d'aquel evenament seguèron retrobadas jusca dins los sediments del lac Leman e dins d'autres lacs soïsses, e le volum de l'erupcion es estimat a  de m3.

Per temps clar, le ciau bleu que se miralha dins l'aiga aparèis franc colorat, quasi bleu nuèit. Mas per temps de mudada, sas aigas plondas aparèisson franc escuras, ce que li a vaugut sens dobte le nom de *Pavent*.

Las aigas oxigenadas del lac Pavent abriton de zooplancton e de peissons notadament l'*omble chevalier* evoluant en aiga plonda (). Las aigas plondas on una densitat de mai de  de bactèris per millilitre d’aiga (densitat dètz còps superiora a aquela de los lacs estandard), notadament d*'archaeas metanogènas* ('quò-es dire productriças de metan), coma d'autras espèças consomatriças d'aquel mèma gaz, quauqu'unas archaeas podrion oxidar una partida del metan que produison per le consomar.

## Toponimia
Pavent vòl dire "esfroiable" . 

Aquel mot ven del latin *pavens* (participe adjectivat de *pavere* que signifia « èstre espaventat »). Le nom del « lac Pavent » vodriá donca dire, « lac espaventable ».

## Referéncias
Threads

**Threads** es un servici de microblogatge que permet a sos usancièrs d'enviar e de legir de messatges d'una longor maximala de 500 caractèrs. Es una creacion de Meta, e una aplicacion d'Instagram, que seguís lo modèl d’X (Twitter). Lo servici foguèt creat en 2023.
Microblogatge

Lo **microblogage** es lo nom donat als malhums socials ont lo mond escàmbian per de messatges cortets. Los mai coneguts son Mastodon, X e Threads.
Savage Garden

**Savage Garden** èra un duò pop ròck anglofòn australian format en 1994 a Brisbane dins lo Queensland (Austràlia) e separat en 2001.

Èra compausat de **Darren Hayes** al cant e de **Daniel Jones** als clavièrs e a la guitarra. An agut una capitada internacionala entre 1997 e 2000, lors tubes mai coneguts son *I Want You* (1997), *Truly Madly Deeply* (1998), *To the Moon and Back* (1999) e *I Knew I Loved You* (2000).

Lor cançon *Truly Madly Deeply* es estada represa ambe succès pel grop electro alemand Cascada en 2007.
Blues Trottoir

**Blues Trottoir** es un duò musical francés creat per la cantaira **Clémence Lhomme** (nascuda lo 25 de febrièr de 1965) ambe lo saxofonista **Olivier Defays** (nascut lo 29 d'abril de 1965).

Lor titol lo mai conegut es *Un soir de pluie*, gròs tube de la fin de l'annada 1987 en França.

**Olivier Defays** es lo filh de l'actor francés Pierre Richard.
Porfir

[vinheta|«Porfir quarsós» ([riolita) de Löbejün.]]
Lo tèrme **porfir** (var. **porfire**) en petrografia a agut de significacions diferentas e mai o mens larjas segon las escòlas e al fil del temps. Generalament designa de ròcas magmaticas venencas caracterizadas per una textura de grands cristals de feldspat negats dins un ciment afanitic. 

Dins lo lengatge tecnic geologic modèrn, lo tèrme porfir s'aplica unicament per l'estructura d'una ròca e non per una ròca especifica. Aquela estructura es donc apelada estructura porfirica. Tenent compte de son ambigüitat, en lengatge tecnic, «aquel tèrme es obsolet».

## Etimologia
Lo tèrme porfir es eissit del grèc ancian πορφύρα (*porphýra*), que significa 'porpra'. La color porpra èra aquela de la reialtat e lo «porfir imperial» roman èra una ròca ignèa d'un violet ronçat amb de gròsses cristals de plagioclase. D'unes autors an afirmat que la ròca èra la mai dura coneguda dins l'Antiquitat. Per aquela rason, lo porfir èra plan presat dins los monuments e las construccions de la Roma imperiala e mai tard.

## Formacion
Las ròcas a estructura porfirica se forman quand lo magma se refregís inicialament lentament a l'interior de la tèrra. Qualques gròsses cristals se forman ja dins las prigondors e flòtan dins la massa fonduda. Se lo magma monta puèi lèu pendent una erupcion volcanica, lo magma liquid restant se refregís plan lèu e se cristalliza. Aiçò crèa de nombroses cristals microscopicament pichons, apelats matrises. Mai lo refregiment es rapid, mai la massa de basa ven granulosa. Los gròsses cristals clarament visibles a l'uèlh nud son apelats fenocristals. An generalament una talha compresa entre qualques millimètres e mantun centimètre. La màger part del temps, s'agís de cristals plenament desvolopats e donc de forma tipica («idiomòrfs»).

L'importància de la textura del porfir coma indicador de la formacion del magma en passant per diferentas etapas de refregiment foguèt reconeguda pel primièr còp pel geològ canadian Norman L. Bowen en 1928.

## Utilizacion
thumb|right|Escultura de porfir roge.|207x207pxLos porfirs servisson d'una part de matèria primièra forra-borra per l'industria dels materials de construccion, en particular per produccion de grava. D'autre costat, es egalament una pèira naturala recercada, e pòdon aver un efècte plan decoratiu gràcias a lor estructura porfira, sobretot quand son lises. Son utilizats tanben plan a l'exterior qu'a l'interior, per exemple coma revestiment de faciada o coma plan de trabalh dins la cosina. A causa del refregiment rapid près de la susfàcia, la màger part dels jaces de porfir son regats per una ret densa de fendasclas de refregiment, de manièra que cap de blòc de pèira mai gròs ne pòsca pas èsser tirats, çò que limit las possibilitats d'aplicacion restrentas.

## Articles connèxes

* Escultura
* Feldspat
* Ròca

## Nòtas e referéncias
Mishal Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah

**Mishal Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah** (; nascut lo 27 de setembre de 1940) es l'actual emir de Kowait dempuèi lo 16 de decembre de 2023, succedissent a son frairastre, Navaf Al-Ahmad Al-Jabir Al-Sabah. 

Recebèt sa formacion iniciala a l'Escòla Al- Mubarakiya. Estudièt puèi al Henden Poluce College en Grand Bretanha e a obtengut son diplòma en 1960 . Rejonhèt puèi lo ministèri de l'Interior e escala los escalons fins a venir cap de las enquèstas generalas (que pendent son mandat lo règne foguèt transformat en «Securitat de l'Estat») amb lo grade de coronèl en 1967 cap a 1980. 

## Nòtas e referéncias
Vitalic

**Pascal Arbez-Nicolas** dich **Vitalic**, nascut lo 18 de mai de 1976 a Dijon, es un autor e compositor francés de musica electronica.

Assistèt a un concèrt de Daft Punk de cap a sos dètz e uèch ans : per el, foguèt una revelacion. Es tanben fan del pionièr francés de la musica electronica, Jean-Michel Jarre.

A tanben adobat tròces d'Indochine (*Station 13*, 2018), d'Étienne Daho (*Le Jardin*, 2018), de Mylène Farmer (*À tout jamais*, 2022), etc. 

## Discografia
* 2005 : *OK Cowboy*
* 2009 : *FlashMob*
* 2012 : *Rave Age*
* 2017 : *Voyager*
* 2021 : *Dissidænce Episode 1* 
* 2022 : *Dissidænce Episode 2*

## Musicas mai conegudas
* *My Friend Dario* (2005)
* *Poison Lips* (2009)
* *Second lives* (2010)
* *Stamina* (2012)
* *Fade Away* (2013)
* *Waiting For The Stars* (2016, ambe David Shaw and The Beat)

## Referéncias
Lucie Granier

**Lucie Granier** (nascuda l'11 de junh de 1999 a Marselha) es una jogaira d'andbal. 

Comencèt l'andbal au Plan de Cucas (Provença) puèi venguèt professionala a Besançon. Joga ara a Metz. Internacionala dempuèi 2021, es vici-campiona del mond en 2021 e campiona del mond en 2023 e vice-campiona olimpica en 2024 amb l'equipa de França.
Dictionnaire géographique, historique et politique des Gaules et de la France

Lo ****** (Diccionari geografic, istoric e politic de las Gàllias e de França) es un dictionari geografic del reialme de França e de qualques estats vesins publicat pel clèrgue Joan Josèp Espelit entre 1763 e 1770. Es inacabat que sa publicacion encontra d'empachas d'una part de l'intelligentsia del reialme de França.

## Lista dels volums originals
Sièis volums son publicats entre 1763 e 1770:
* *Tome premier. A-B*, París: Desaint et Saillant, 1763
* *Tome second. C-E*, París: Desaint et Saillant, 1764
* *Tome troisième. F-K*, París: Desaint et Saillant, 1764
* *Tome quatrième. L-M*, París: Desaint et Saillant, 1766
* *Tome cinquième. N-Q*, París: Desaint et Saillant, 1768
* *Tome sixième. R-S*, París: Desaint et Saillant, 1770

## Reedicion
La reedicion per las Edicions Talvera deu aver quinze volums:
* ''Vol. I. A—Azy-le-Vif'', Estrasborg: Edicions Talvera, 2023, ISBN 979-10-90696-72-3
* ''Vol. II. Baalon—Byans'', Estrasborg: Edicions Talvera, 2023, ISBN 979-10-90696-73-0
* *Vol. III. Cabagnac—Corp*, Estrasborg: Edicions Talvera, 2024
* *Vol. IV. Corpeau—Ezy*, Estrasborg: Edicions Talvera, 2024
* *Vol. V. Fa—France (1636)*, Estrasborg: Edicions Talvera, 2024
* *Vol. VI. France (1637)—Kutzenhausen (Ober)*, Estrasborg: Edicions Talvera, 2024
* *Vol. VII. Laas et Mondran—Lysors*, Estrasborg: Edicions Talvera, 2024
* *Vol. VIII. Maa—Mers (Berry)*, Estrasborg: Edicions Talvera, 2024
* *Vol. IX. Mers (Blésois)—Myon*, Estrasborg: Edicions Talvera, 2024
* *Vol. X. Naballa—Ostabarés*, Estrasborg: Edicions Talvera, 2024
* *Vol. XI. Ostabat—Plerguet*, Estrasborg: Edicions Talvera, 2024
* *Vol. XII. Plerin—Qwatzenheim*, Estrasborg: Edicions Talvera, 2024
* *Vol. XIII. Rabas—Romont*, Estrasborg: Edicions Talvera, 2024
* *Vol. XIV. Romorantin—Schirein*, Estrasborg: Edicions Talvera, 2024
* *Vol. XV. Schirendhall—Symeyrols*, Estrasborg: Edicions Talvera, 2024
Alson (del Vilar)

**Alson** es una aiga lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. Alson es un dels afluents d'Orbiu de riba esquèrra, donc un sos-afluent d'Aude.

## Geografia
La font d'Alson es dins la comuna del Vilar en Val, a 1,7 km a l'oèst del vilatge près del Pas de *Madame* (en francés). La longor de son cors es de 21 km. S'escampa dins Orbiu en aval de La Grassa.

## Comunas traversadas
Alson travèrsa sièis comunas, totas del departament d'Aude, d'amont en aval : Le Vilar en Val, La Bastida en Val, Vilatritols, Taurisa, Serviès, Rius en Val, La Grassa.

## Idrologia

## Toponimia
En francés, Alson es sonat modèrnament *Sou* (al Son). 
Las fòrmas ancianas son *Alasau* en 1250, *Alsonum* en 1260, *Also* en 1355, *Alsonne* en 1494, *Alsou* en 1781, *Le Sou* (cadastres de La Grassa e del Vilar en Val) . 
Xavier Delamarre explica les noms de tipe *Alzona*, *Ausona*, *Ausoa*, *Aussona* ambe *alisonā* (*alis*, « ròca, calhau, còdol »). Son d'aigas peirosas . Çaquelà, curiosament, ditz pas res de çò que sembla d'equivalents masculins dins la lenga modèrna (Alson, Alzon, Auson, etc). Sembla que *Alson* siá le resultat d*'*alisonos* (finala reservada a las personas, que son las aigas, de dius dins la mentalitat celtica). Siquenon, le càmbiament de genre es posterior a la lenga gallica.

## Véser tanben
* Orbiu

## Ligams extèrnes
* SANDRE https://web.archive.org/web/20231217210408/https://www.sandre.eaufrance.fr/geo/CoursEau_Carthage2017/Y1530500

## Notas
Justin II

[thumb|right|Efigia de Justin II sus un ''[solidus*.]]

*'Justin II** (vèrs [[520]] - 5 d'octòbre de [[578]], [[Constantinòble]]) es un [[Empèri Bizantin|emperaire bizantin]] que reinèt dau 15 de novembre de [[565]] au 5 d'octòbre de [[578]]. Succediguèt a [[Justinian Ier|Justinian]] ([[527]]-[[562]]) e foguèt remplaçat per [[Tibèri II Constantin]] ([[578]]-[[582]]). Son rèine foguèt un periòde de dificultats per l'Empèri marcat per l'invasion d'[[Itàlia]] per lei [[Lombards]], per la pèrda dei conquistas realizadas dins la [[peninsula Iberica]] e per lo començament d'una lònga guèrra còntra lei [[Empèri Sassanida|Sassanidas]]. Per faciar aqueleis atacas, Justin II assaniguèt la situacion financiera de l'Empèri e assaièt, sensa succès, de reglar lei tensions [[religion|religiosas]] entre [[monofisisme|monofisitas]] e [[ortodoxia|ortodòxs]]. Pasmens, perdiguèt pauc a cha pauc sa santat mentala. En [[578]], fisèt la [[regéncia]] a sa femna, [[Sòfia (emperairitz)|Sòfia]], e au còmte deis excubitors, [[Tibèri II Constantin|Tibèri Constantin]].
 
== Liames intèrnes ==

* [[Justinian Ier|Justinian]].
* [[Lista deis emperaires bizantins]].

== Bibliografia ==

* **(fr)*' Cécile Morrisson (dir.), *Le Monde byzantin, vol. 1 : L’Empire romain d’Orient (330-641)'', París, Presses universitaires de France, coll. « L’Histoire et ses problèmes », 2004.

## Nòtas e referéncias
La Compagnie créole

**La Compagnie créole** es un grop musical francés, originària de las Antilhas francesas e de Guaiana. 

Fondat en 1975, **la Compagnie créole** es compausat de cinc sòcis a l'origina, de la cantaira Clémence Bringtown (nascuda lo 17 de decembre de 1948 al Robert, Martinica), del cantaire, guitarrista e percussionista José Sébéloué (nascut lo 17 de setembre de 1948 a Ouanary, Guaiana, e mòrt lo 3 de setembre de 2023), del bassista Julien Tarquin (nascut lo 16 de setembre de 1948 al Marigot, Martinica), del bataire Guy Bevert (nascut lo 18 de febrièr de 1949 a Basse-Terre, Guadalope) e del guitarrista Arthur Apatout (nascut lo 6 de junh de 1951 a Pointe-à-Pitre, Guadalope).

En 1976, obtenon una primièra capitada en França, e per l'escasença popularizan *Ba moin en tibo* (Balha-me un poton pichon), una cançon en creòl del folclòr de las Antilhas francesas.

En 1983, publican *C'est bon pour le moral*, seguit en 1984 de *Vive le Douanier Rousseau !*, que seràn doas gròssa capitada popularas en França. Tan plan, *Le bal masqué* en 1985, *Ça fait rire les oiseaux* fin 1986, *Ma premièrea biguine partie* fin 1987 e *Santa Maria de Guadaloupe* fin 1989, son tanben de fòrça gròsses tubes en França, que los impausan coma un grop emblematic de la francofonia dins las annadas 1980.

## Cançons mai conegudas
* *Ba moin en tibo* (1976, represa d'una cançon del folclòr de las Antilhas francesas)  
* *C'est bon pour le moral* (1983)
* *Vive le Douanier Rousseau !* (1984)
* *Bon baisers de Fort-de-France* (1984)
* *Le bal masqué* (1985)
* *Ça fait rire les oiseaux* (1986)
* *[[Aie a Mwana|A.I.E.]]* (1987, represa de Black Blood)
* *Ma premièrea biguine partie* (1987)
* *La bonne aventure* (1988)
* *Le 14 juillet* (1989)
* *Santa Maria de Guadaloupe* (1989)

## Referéncias
Paul Strand

**Paul Strand** (16 d'octobre de 1890 - 31 de març de 1976) foguèt un fotograf e realizator american. Strand, amb de collègas fotografs coma Alfred Stieglitz e Edward Weston, ajudèron a establir la fotografia coma una forma d'art al sègle XX. En 1936, ajudèt a fondar la Photo League, una cooperativa de fotografs que s'uniguèron a l'entorn d'una varietat de causas socialas e creativas comunas. Son òbra diferenta, que s'espandís sus sièis decennias, cobrís fòrça genres e subjèctes dins las Americas, Euròpa, e Africa.
Cessa

**Cessa** (nom occitan desconegut, *Cesse* en francés) o **Cesse** o **Sesse** es una aiga lengadociana, situada dins los departament d'Aude  e d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. Cessa es un dels afluents d'Aude de riba esquèrra.

## Geografia
*Cessa* (nom supausat) nais dins la Montanha Negra, a Cassinhòlas (Erau) o a Ferrals de las Montanhas e s'escampa dins Aude a Salèlas d'Aude, après un cors de 53,6 km.

## Comunas traversadas

## Idrologia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *In rivum Seissar* en 924, *Ultra Cesser* en 1262, *Flumen Cesseris* en 1358, *La Rybiera Dessesse* en 1537, *Cessé* en 1596 .

## Véser tanben
* Aude
* Menèrba

## Ligams extèrnes
* SANDRE https://web.archive.org/web/20231004181911/http://www.sandre.eaufrance.fr/geo/CoursEau_Carthage2017/Y1600500

## Notas
Aga

**Aga** es un títol portat per un oficèir militari o civiu turc pendent lo periòde otoman o per lo cap dels nizaritas, un movement shiita. Èra una distincion prestigiosa, sovent integrada dins lo nom personau de son portaire.
Patriarcat Latin de Constantinòble

Lo **Patriarcat Latin de Constantinòble** es un patriarcat creat per lei crosats après la presa de Constantinòble en 1204. Èra destinat a remplaçar lo Patriarcat de Constantinòble, d'obediéncia ortodòxa. Sa creacion suscitèt tanben lei protestacions dau papa Innocenci III (1198-1216) qu'excomuniquèt lei Venecians. Pasmens, la situacion s'amaisèt. En 1261, lei patriarcats latins foguèron expulsats de Constantinòble per la reconquista bizantina. En 1314, lo papa Clamenç V (1305-1314) l'unifiquèt amb l'evescat de Negrepont per li tornar donar una basa territòriala. Puei, après la disparicion deis Estats latins de Grècia, lo sèti dau Patriarcat Latin foguèt desplaçat a la basilica de Sant Pèire de Roma. Reduch a una carga prestigiosa, foguèt suprimit en 1964 dins lo quadre dau raprochament entre la Glèisa Catolica e la Glèisa Ortodòxa.

## Liames intèrnes

* Constantinòble.
* Quatrena Crosada.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Raymond-J. Loenertz, « Cardinale Morosini e Paul Paléologue Tagaris, patriarches, et Antoine Ballester, vicaire du Pape, dans le patriarcat de Constantinople (1332-34 et 1380-87) », *Revue des études byzantines*, vol. 24, 1966, p. 224-256.

## Nòtas e referéncias