Le Vite

***Le Vite*** (*Las Vidas*) es l'òbra de referéncia de Giorgio Vasari (1511-1574) que son títol complet es ***Le Vite de' più eccellenti pittori, scultori e architettori*** (*Las vidas dels melhors pintres, escultors e arquitèctes*).

Es l'òbra que Giorgio Vasari consagrèt als artistas de son temps; pareguèt un primièr còp en 1550, puèi, resseguida, pareguèt en 1568 a Florença.

Es lo primièr, dins *Le Vite*, a utilizar lo tèrme de *[[Renaissença]]* per qualificar son epòca. Aquela òbra apareis, uèi, coma un dels elements fondadors de l'Istòria de l'art.

## Contengut
L'òbra se dividís en tres partidas: La *Prima* (o *Proemio*), *Secunda* e *Terza età*. Vasari detalha la vida, las òbras, las causidas d'estil, l'excentricitat (amb sos comentaris personals

Los capítols seguents respèctan las denominacions e ortografias dels noms de Vasari, dins son òbra.

### Volum I
* Dedicada (*Dedica del [[1550]] al Duca Cosimo De' Medici*)
* Introduccion
* *Della scultura*
* *Della pittura*

### Volum II
* Cimabue, pintre florentin
* Arnolfo di Cambio, arquitècte florentin
* Nicola Pisano, escultor e arquitècte
* Giovanni Pisano, arquitècte e escultor
* Andrea Tafi, pintre florentin
* Gaddo Gaddi, pintre florentin
* Margaritone, pintre, escultor e arquitècte
* Giotto, pintre, escultor e arquitècte
* Agostino Sanese e Agnolo Sanese, escultor e arquitècte de Siena
* Stefano Sanese pintre florentin e Ugolino Sanese
* Pietro Lorenzetti (*Pietro Laurati*), pintre de Siena
* Andrea Pisano, escultor e arquitècte 
* Buonamico Buffalmacco, pintre florentin
* Ambrogio Lorenzetti (*Ambruogio Laurati*), pintre de Siena
* Pietro Cavallini pintre roman
* Simone Martini, pintre de Siena
* Taddeo Gaddi, pintre florentin
* Andrea Orcagna (*Andrea di Cione*), pintre, escultor e arquitècte florentin
* Tommaso Fiorentino (*Giottino*), pintre florentin
* Giovanni da Ponte, pintre florentin
* Agnolo Gaddi, pintre florentin
* Berna Sanese, pintre
* Duccio, pintre de Siena
* Antonio Viniziano, pintre
* Iacopo di Casentino, pintre
* Spinello Aretino, pintre
* Gherardo Starnina, pintre
* Lippo, pintre florentin
* Don Lorenzo degli Angeli, pintre
* Taddeo di Bartolo, pintre
* Lorenzo di Bicci, pintre

### Volum III
* Jacopo della Quercia, escultor de Siena
* Nicolò Aretino (dich *Il Pela*), escultor
* Dello, pintre a Florença e en Espanha
* Nani d'Antonio di Banco, escultor
* Luca della Robbia, escultor 
* Paolo Uccello, pintre florentin
* Lorenzo Ghiberti, pintre
* Masolino, pintre
* Parri Spinelli,
* Masaccio da S. Giovanni di Valdarno, pintre
* Filippo Brunelleschi, escultor e arquitècte
* Donato, escultor florentin
* Michelozzo Michelozzi, escultor e arquitècte florentin
* Antonio Filarete e Simone Filarete, escultors florentins
* Giuliano da Maiano, escultor e arquitècte
* Piero della Francesca, pintre de *Borgo a San Sepolcro*
* Fra'Giovanni da Fiesole (conegut uèi coma Fra Angelico), pintre
* Leon Battista Alberti, arquitècte florentin
* Lazaro Vasari Aretino, pintre
* Antonello da Messina, pintre
* Alessio Baldovinetti, pintre florentin
* Vellano da Padova, escultor
* Fra Filippo Lippi, pintre florentin
* Paulo Romano e Maestro Mino, escultors e Chimenti Camicia, arquitècte
* Andrea del Castagno di Mugello e Domenico Viniziano, pintres 
* Gentile da Fabriano e Vittore Pisanello, pintres veroneses
* Pesello per Francesco di Pesello amb una mescla de las vidas de Giuliano Pesello (1367 - 1446), e de son gendre Stefano di Francesco (mòrt en 1427), pintres florentins
* Benozzo, pintre florentin
* Francesco di Giorgio, escultor e arquitècte e Lorenzo Vecchietto, escultor e pintre, de Siena
* Galasso Ferrarese, pintre
* Antonio Rossellino, escultor e Bernardo Rossellino
* Desiderio da Settignano, escultor
* Mino da Fiesole, escultor
* Lorenzo Costa, pintre de Ferrare
* Ercole Ferrarese, pintre
* Jacopo Bellini, Giovanni Bellini e Gentile Bellini, pintres
* Cosimo Rosselli, pintre florentin
* Cecca, engenhaire florentin
* Don Bartolomeo Abbate di S. Clemente, miniaturista e pintre
* Gherardo, miniaturista florentin
* Domenico Ghirlandaio, pintre florentin
* Antonio e Piero Pollaiuoli, escultors florentins
* Sandro Botticelli, pintre
* Benedetto da Maiano, escultor e arquitècte
* Andrea Verrocchio, pintre, escultor e arquitècte
* Andrea Mantegna, pintre mantoan
* Filippino Lippi, pintre florentin
* Bernardino Pinturicchio, pintre perugin
* Francesco Francia Bolognese, escrivan e pintre
* Pietro Perugino, pintre
* Vittore Scarpaccia e d'autres pintres venecians e lombards
* Iacopo dit l'Indaco, pintre
* Luca Signorelli de Cortone, pintre

### Volum IV

* Lionardo da Vinci, pintre e escultor florentin
* Giorgione da Castelfranco, pintre venecian
* Antonio da Correggio, pintre
* Piero di Cosimo, pintre florentin
* Bramante da Urbino arquitècte
* Fra Bartolomeo di San Marco, pintre florentin
* Mariotto Albertinelli, pintre florentin
* Raffaellino del Garbo, pintre florentin
* Torrigiano, escultor florentin
* Giuliano da Sangallo e Antonio da Sangallo, arquitèctes florentins
* Raffaello da Urbino, pintre e arquitècte
* Guglielmo da Marcilla, pintre e veirialier francés 
* Il Cronaca o *Simone del Pollaiolo*, arquitècte florentin
* Domenico Puligo, pintre florentin
* Andrea da Fiesole, escultor e d'autres de Fiesole
* Vincenzo da San Gimignano e Timoteo da Urbino pintres
* Andrea dal Monte Sansovino, escultor
* Benedetto da Rovezzano, escultor 
* Baccio da Montelupo, escultor e Raffaello da Montelupo, son filh
* Lorenzo di Credi, pintre florentin
* Lorenzetto, escultor e arquitècte florentin e Boccaccino, pintre de Cremona
* Baldassare Peruzzi, pintre e arquitècte
* Giovanni Francesco, dich **il Fattore** e Pellegrino da Modana, pintres
* Andrea del Sarto, pintre florentin
* Madonna Properzia de’ Rossi, escultora de Bolonha
* Alfonso Lombardi, Michelangelo da Siena, Girolamo Santacroce, escultors e Dosso Dossi e Battista Dossi pintres
* Giovanni Antonio Licinio da Pordenone e d'autres pintres de Friol
* Giovanni Antonio Sogliani, pintre florentin
* Girolamo da Trevigni, pintre
* Pulidoro da Caravaggio e Maturino Fiorentino, pintres
* Rosso Fiorentino, pintre florentin
* Bartolommeo Ramenghi da Bagnacavallo e d'autres pintres de Romanha
* Francia Bigio, pintre florentin
* Morto da Feltro e Andrea di Cosimo, de Feltre
* Marco Calavrese, pintre
* Francesco Mazzuoli, pintre parmesan
* Iacopo Palma (Palma lo Vielh) e Lorenzo Lotto, pintres venecians
* Fra'Iacondo, e d'autres pintres de Verona
* Francesco Monsignori, pintre de Verona
* Falconetto, arquitècte de Verona
* Francesco e Girolamo dai Libri, pintres e miniaturistas de Verona
* Francesco Granacci, pintre florentin
* Baccio d'Agnolo, arquitècte florentin
* Valerio Vincentino, Giovanni da Caster Bolognese, Matteo dal Nasaro Veronese e d'autres ciselaires de camèus e de jòias.

### Volum V
* Marcantonio Bolognese, e d'autres gravaires d'estampas
* Antonio da Sangallo, arquitècte florentin
* Giulio Romano, pintre
* Sebastian Viniziano fraire mèstre dels plombes, pintre 
* Perino del Vaga, pintre florentin
* Domenico Beccafumi, pintre e mèstre del genre sienés
* Giovanni'Antonio Lappoli, pintre aretin
* Niccolò Soggi, pintre
* Niccolò, o *Niccolò dei Pericoli* dich *il Tribolo*, escultor e arquitècte
* Pierino da Vinci, escultor
* Baccio Bandinelli, escultor florentin
* Giuliano Bugiardini, pintre florentin
* Baccio Bandinelli, escultor florentin
* Cristofano Gherardi dich *Doceno dal Borgo San Sepolcro*, pintre
* Iacopo da Puntormo, pintre florentin
* Simone Mosca, escultor e arquitècte
* Girolamo e Bartolomeo Genga e Giovanbatista San Marino paire de Girolamo
* Michele San Michele, arquitècte veronés
* Giovannatonio, dit *il Sodoma*, pintre de Verzelli
* Bastiano dit *Aristotile da San Gallo*, pintre e arquitècte florentin
* Benedetto Garofalo e Girolamo da Carpi, pintres de Ferrara e d'autres Lombards
* Ridolfo, Davit e Benedetto Grillandai, pintres florentins
* Giovanni da Udine, pintre
* Battista Franco, pintre venecian
* Francesco Rustichi, escultor e arquitècte florentin
* Fra'Giovanni'Agnolo Montorsoli, escultor
* Francesco de' Salviati, pintre florentin
* Daniello Ricciarelli da Volterra, pintre e escultor
* Taddeo Zucchero pintre de Sant'Agnolo in Vado

### Volum VI
* Michelangelo Buonarroti florentin, pintre, escultor, poèta e arquitècte
* Descripcions de las òbras de Francesco Primaticcio de Bolonha, pintre e arquitècte
* Descripcions de las òbras de Tiziano de Cadore, pintre 
* Descripcions de las òbras de Iacopo Sansavino, escultor florentin
* De Lione arétin e d'autres escultors e arquitèctes
* De Don Giulio Clovio miniaturista
* (De divèrs artistas italians e flamands)
* De membres de l'Accademia del Disegno, pintres, escultors e arquitèctes, e de lors òbras, e en primièr de Bronzino
* (Descripcion de las decoracions realizadas per las bodas de Don Francesco dei Medici e de Giovanna d'Austria)
* Descripcions de las òbras de Giorgio Vasari, pintre e arquitècte aretin
* L'autor als artistas del dessenh

## Recepcion
*Le Vite* foguèron un fòrça grand succès d'edicion, mai d'un còp tradusidas e imitadas. Se pòt totjorn uèi trobar en librariá dins d'edicions a bon mercat. Ça que la, d'autors acusèron Vasari de chovinisme.

## Ligams extèrnes
*  Tèxte de l'edicion originala [(wikisource)](http://it.wikisource.org/wiki/Le_vite_de%27_più_eccellenti_pittori,_scultori_e_architettori_(1550))

## Nòtas