open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cookie Dingler

**Cookie Dingler** es un grop pop e reggae francés, originari d'Estrasborg (Alsàcia). *Cookie* es simplament lo chafre del cantaire e compositor del grop, **Christian Dingler** (nascut lo dètz d'octobre de 1948 a Estrasborg). Es mai que mai conegut pel tube *Femme libérée*, l'un dels mai importants en França de l'annada de 1984. Las paraulas de *Femme libérée* foguèron escrichas per l'autora Joëlle Kopf. 

Per l'anecdòta, quand èra jove, **Christian "Cookie" Dingler** es estat intèrn al pensionat *Mont Rolland* de Dole en Franca Comtat a la meteissa epòca que los autres futurs cantaires Hubert-Félix Thiéfaine e Laroche-Valmont. 

## Referéncias
Comuna de Besançon

vinheta|290px|Besançon, dins las annadas 1860.
La **Comuna de Besançon** (en francés de Franca Comtat : **Commune de Besançon**) foguèt un movement revolucionari instaurat en 1871, projectant un poder autonòm local basat sus las experiéncias de Lion e de París. Aquel projècte s'instaura a la favor dels borroladises sociologics de la vila e per l'emergéncia de sindicats, la Guèrra franco-prussiana, la casuda del Segond Empèri e la proclamacion de la Tresena Republica precipitant la situacion. Mentre que de nombroses notables rapòrtan un contèxt insurreccional e que d'ajudas armadas se formen en Soïssa vesina , las correspondéncias daissadas per James Guillaume e Mikhail Bakunin atèsten d'una concretizacion actée entre la fin de mai e a la debuta de junh de 1871. Mas amb los massacres de la setmana sagnosa e malgrat l'espèr d'una represa, l'idèa d'una insurreccion es progressivament abandonada amb la disparicion dels partisans venguda quasi definitiva en 1875.

## Nòtas e referéncias
Caroline Loeb

**Caroline Loeb**, nascuda lo 5 d'octobre de 1955 a Neuilly de Sèina còsta París (França), es una actritz, animatritz de ràdio e cantaira francesa, sustot coneguda coma interprèta de la cançon *C'est la ouate*, tube synthpop de la fin de 1986 e debut de 1987.

## Cançons mai conegudas
**C'est la ouate* (1986)
**À quoi tu penses ?* (1987)

## Referéncias
Jean-Pierre François

**Jean-Pierre François**, nascut lo 7 de junh de 1965 a Pont-à-Mousson (Lorena), es un ancian footballer e cantaire francés. Es mai que mai conegut per sa cançon *Je te survivrai*, l'un dels mai gròsses tubes de l'annada 1989 en França, títol compausat per Didier Barbelivien.

## Cançons mai conegudas
* *Je te survivrai* (1989)
* *Il a neigé sur les lacs* (1990)
* *Des nuits* (1990)

## Referéncias
Patricia Kaas

**Patricia Kaas**, nascuda lo 5 de decembre de 1966 a Forbach en Mosèla, es una cantaira francesa. Revelada tre la fin de l'annada de 1987 ambe la cançon *Mademoiselle chante le blues*, foguèt l'una de las cantairas las mai importantas de la scèna francesa entre 1988 e 1994.

## Biografia

De paire francés, sa maire es alemanda e sa lenga mairala es lo dialecte dich *[[Alemand|platt mosellan]]*. 

Comença de balhar de concèrts tre sos uèch ans, en fasent represas de las cançons en francés de Claude François o de Mireille Mathieu, mas canta tanben cançons en anglés coma *New York, New York* o *Just a Gigolo*. 

En 1979, es engatjada dins un cabaret de Saarbrücken, lo « Rumpelkammer Club », ont canta cada dissabte de ser pendent sèt ans. Es fin finala remarcada en 1984 per François Bernheim, que se desplaça a Francfòrt per l'escotar cantar a una fèsta de la cervesa. Tornat a París, François Bernheim demanda a Élisabeth Depardieu de coproduire lo primièr disc de **Patricia Kaas** amb el, Gérard Depardieu participant financièrament a n'aquel primièr enregistrament. Aital lo títol *Jalouse* pareis en 1985, mas a pas brica de resson. Dos ans mai tard François Bernheim presenta alavetz **Patricia Kaas** a Didier Barbelivien, que li prepausa d'enregistrar sa composicion *Mademoiselle chante le blues*. Sortida en 45 torns, la cançon entra al Top 50 en França en novembre de 1987 e puja fins a la setena plaça en genièr de 1988. Ambe aquel títol, **Patricia Kaas** es recompensada pel prèmi Charles Cros. Lo 5 de decembre de 1987, lo jorn de sos 21 ans, monta pel primièr còp sus l'empont de [l'Olimpia](https://fr.wikipedia.org/wiki/Olympia_(Paris)) a París, en primièra partida de Julie Pietri. 

En novembre de 1988 pareis lo primièr album de **Patricia Kaas**, *Mademoiselle chante...*. Obten un grand succès en França e dins los païses francofòns gràcias als tubes *D'Allemagne*, *Mon mec à moi*, *Elle voulait jouer cabaret* e *Quand Jimmy dit*. En seguida, obten lo prètz de la « Revelacion de l'annada » a las *Victòrias de la musica* en França. 

Sos dos albums seguents, *Scène de vie* (1990) e *Je te dis vous* (1993), an tanben un grand resson, ambe de títols coma *Les Hommes qui passent*, *Entrer dans la lumière* e sustot *Il me dit que je suis belle* (escrich per Jean-Jacques Goldman).

## Discografia
* 1988 : *Mademoiselle chante...*
* 1990 : *Scène de vie*
* 1993 : *Je te dis vous*
* 1997 : *Dans ma chair*
* 1999 : *Le Mot de passe*
* 2002 : *Piano Bar*
* 2003 : *Sexe fort*
* 2008 : *Kabaret*
* 2012 : *Kaas chante Piaf*
* 2016 : *Patricia Kaas*

## Cançons mai conegudas
* *Mademoiselle chante le blues* (1987)
* *D'Allemagne* (1988)
* *Mon mec à moi* (1988)
* *Elle voulait jouer cabaret* (1989)
* *Quand Jimmy dit* (1989)
* *Les Hommes qui passent* (1990)
* *Les mannequins d'osier* (1990)
* *Kennedy Rose* (1991)
* *Regarde les riches* (1991)
* *Entrer dans la lumière* (1993)
* *Il me dit que je suis belle* (1993)
* *Quand j'ai peur de tout* (1997)
* *Je voudrais la connaître* (1997)
* *Ma liberté contre la tienne* (1999)

## Referéncias
Jeanne Mas

**Jeanne Mas** es una cantaira francesa d'origina catalana (uèi de nacionalitat franco-americana) nascuda lo 28 de febrièr de 1958 a Alacant (País Valencian, Espanha). 

## Biografia

Passa son enfància en França e apren a 18 ans l'espanhòl e l'italian a l'Universitat de Nanterre (còsta París), puèi un an mai tard partís en Itàlia ont enregistra son primièr disc, *On the Moon* (publicat en 1978), e monta un grop punk. En parallèl, totjorn en Itàlia, ven tanben presentatritz a la television e quitament comediana. Es a n'aquesta epòca qu'encontra lo compositor italian Romano Musumarra, ambe qui comença alavetz de collaborar. Aital, son primièr 45 torns en francés *Toute première fois*, dins un estili new wave, ven un gròs [tube](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) en 1984 e lança sa carrièra en França : i deveng quitament la cantaira francesa la mai populara de la segonda mitat de las annadas 1980 ambe en particular los autres tubes *Johnny Johnny* (n°1 en 1985), *En rouge et noir* (n°1 en 1986), *L'enfant* (n°3 fin 1986) o encara *Sauvez-moi* (n°3 en 1987). 

Per contra, sa popularitat se va subte afondrar a partir de las annadas 1990. **Jeanne Ma**s demòra pasmens encara uèi en França una icòna emblematica de las annadas 1980.

## Discografia
*1985 : *Jeanne Mas*
*1986 : *Femmes d'aujourd'hui*
*1989 : *Les Crises de l'âme*
*1990 : *L'Art des femme*s
*1992 : *Au nom des rois*
*1996 : *Jeanne Mas et les Égoïstes*
*2000 : *Désir d'insolence*
*2001 : *Je vous aime ainsi*
*2003 : *Les Amants de Castille*
*2006 : *The Missing Flowers*
*2008 : *Be West*
*2009 : *7 nights* (**La Blonde**)
*2010 : *Divas Wanted*
*2011 : *Bleu citron*
*2012 : *Made in France*
*2014 : *H2-EAU*
*2017 : *PH*
*2019 : *Goodbye, je reviendrai*
*2020 : *Love*
*2020 : *Maxi Love*
*2021 : *Sapore di amore*
*2022 : *Sapore di amore Maxi*
*2022 : *Sapore di amore Maxi Plus*
*2023 : *Phosphore*
*2023 : *Phosphore #2*
*2023 : *Phosphore RMX*
*2024 : *Mon Elix*

## Cançons mai conegudas
* *Toute première fois* (1984)
* *Johnny Johnny* (1985)
* *Cœur en stéréo* (1985)
* *En rouge et noir* (1986)
* *L'enfant* (1986)
* *Sauvez-moi* (1987)
* *La bête libre* (1987)
* *Y'a des bons* (1989)
* *J'accuse* (1989)
* *Bébé rock* (1990)
* *Au nom des rois* (1992)
* *Dors bien Margot* (1993)

## Referéncias
Familha d'Apchièr

La **familha d'Apchièr** (o **de Castèlnòu de Randon d'Apchièr**) foguèt una familha de la noblesa occitana, d'anciana extraccion, atudada en en 1836. 

Originària de Gavaudan, èra una branca, al meteis títol que l'Ostal de Juèsa, de l'Ostal de Chastèlnòu de Randon.
  Son patronim veniá de la tèrra d'Apchièr, prèp de Sanch Eli d'Apchièr. Possedissiá egalament, dempuèi lo , la tèrra de Ròchacolomba, amb lo nom de la quala èra de còps designada bèl temps a.

De personalitats e de grandas familhas li son aparentadas, entre las qualas l'Ostal de Crussòl, l'Ostal princièr de La Tor, los Ostals de Ròchafòrt d'Ali, de Vairac, de la Tor de Sant Vidal, de Vogüer.

La familha d'Apchièr comptèt entre sos representants d'oficièrs generals, de governaires, un deputat als Estats generals de 1789.

La baroniá d'Apchièr es situada entre *[[Bès]]* (nom fr) e Truèire, e a donat son nom a cèrtes de sos vilatges coma Sanch Eli d'Apchièr, vengut la mai granda vila de la baroniá. Lo castèl èra establit a l'oèst del domeni, a Apchièr (comuna de Prunièiras), dont la torre en es lo vestigi, mas ont dels furgas an permés de metre al jorn de las rèstas del castèl. Segon la legenda, lo nom vendriá del baron de Picar, fils de la princessa d'Ongria tenent una destral lo jorn ont lo rei o trobèt.

La baroniá d'Apchièr dintra dins la descendéncia dels Randon ; lo nom de Garin d'Apchièr, sovent emplegat, remonta fins a un fraire d'un Odilon de Randon. Lo primièr d'entre eles, Garin de Chastèlnòu, qui aviá esposat Aliç d'Apchièr, poiriá èsser assimilat al trobador Garin d'Apchièr. Es de tot biais lo primièr a se parar del títol de baron, e mai se la familha d'Apchièr (dont l'eiretièra es la dicha Aliç) sembla fòrça anciana. Sembla aital coma en 1096, lo cavalièr crosat Enric d'Apchièr siá baron o senhor d'Apchièr.

Las possessions èran gardadas per quatre castèls principals, otra aquel d'Apchièr : Montaleyrac (Fornèls), Arzenc de Z-Apchièr, La Garda (Aubaret) e Le Bacon.

Òm retròba lo nom d'un Garin d'Apchièr durant la guèrra de Cent Ans, ont jols crits d'adesion « d'Apchier, Notre Dame, Barres en avant », li e sos òmes an valentament refusat los angleses qui los atacavan cap a « Sancti Hilari de Capoleg ». Autre nom restat dins l'istòria, aquel del marqués d'Apchièr qui se consagrèt còs e anma a liberar son país de la Bèstia de Gavaudan al .

En 1715, Carles de Crussòl, vengut possessor d'Apchièr met en venda lo títol, recrompat per son agent d'afar Pierre Bouniol. Aqueste la revendrà en 1717 a Emmanuel de Bessuéjouls, marqués de Ròcalaura. Lo nom d'Apchièr restarà pasmens, son possessor avent ben sovent lo títol de marqués d'Apchièr.

## Personalitats
* **[[Garin d'Apchièr]]**, trobador
* **[[Garin lo Brun]]** († ca.1156), trobador
* **[[Joan Josèp d'Apchièr]]** (1748-1798), manescal de camp, deputat de la noblesa als Estats generals de 1789

## Nòtas e referéncias


## Bibliografia
*
*

## Veire tanben

### Ligams extèrnes
*

### Articles connèxes

* Armorial de las familhas de Lengadòc
* Baroniás de Gavaudan
Elsa

**Elsa Lunghini**, o mai simplament **Elsa**, es una cantaira e actritz francesa nascuda lo 20 de mai de 1973 a París (França).

## Biografia

**Elsa Lunghini** es la filha de *Georges Lunghini* e de *Christiane Jobert*, sòrre de l'actritz francesa Marlène Jobert (çò que fa que n'es la neboda).

A sèt ans, **Elsa** interprèta en 1981 son primièr ròtle al cinèma dins lo film *Garde-à-vue* de Claude Miller, còsta Romy Schneider, Lino Ventura e Michel Serrault.

En 1986, jòga dins mantuns filmes en particular dins *La Femme de ma vie* (ambe Christophe Malavoy, Jean-Louis Trintignant e Jane Birkin). Es a l'escasença d'aqueste filme que s'ensaja a la cançon en i cantant lo tèma màger, lo títol *T'en va pas*. Aquel ensag es coronat de succès vist que li permet d'èsser, a l'edat de tretze ans, la mai jove artista d'èsser no 1 del *Top 50* en França al debut de l'annada de 1987, lo 45 torns se vend quitament a 1 300 000 exemplars.

En 1988, sortís son primièr album, *Elsa*, qu'encontra una granda capitada (mai de 800 000 albums venduts), ambe en particular los [tubes](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) *Quelque chose dans mon cœur* (sortit fin 1987), *Un roman d'amitié* (un còp de mai n°1 pendent l'estiu de 1988, en duò ambe Glenn Medeiros), *Jour de neige*, *À la même heure dans deux ans* e *Jamais nous* (en duò ambe Laurent Voulzy, sus un tèxte de Didier Barbelivien).

En 1990, **Elsa** sortís son segond album, *Rien que pour ça*, d'ont ne son tirats los títols *Rien que pour ça*, *Pleure doucement* e *Qu'est-ce que ça peut lui faire ?*, qu'an tostemps de resson dins los païses francofòns. 

Enfin, en 1992, lo single *Bouscule-moi* tirat de son tresen album, *Douce Violence*, es son darrièr vertadièr succès.

## Cançons mai conegudas
* *T'en va pas* (1986)
* *Quelque chose dans mon cœur* (1987)
* *Un roman d'amitié (friend you give me a reason)* (1988, ambe Glenn Medeiros)
* *Jour de neige* (1988)
* *À la même heure dans deux ans* (1989)
* *Jamais nous* (1989, ambe Laurent Voulzy)
* *Rien que pour ça* (1990)
* *Pleure doucement* (1991)
* *Qu'est-ce que ça peut lui faire ?* (1991)
* *Bouscule-moi* (1992)

## Referéncias
Ostau de Juèsa

L**'ostal de Juèsa** (o *Juesa*, *Joiosa*; veire Juèsa#Noms dialectaus) es una anciana familha nòbla occitana, particularament influenta al , que tira son nom de la vila de Juèsa, dins Vivarés. Èra una branca de la familha de Castèlnòu-Randon.

A balhat tres manescals de França e compte demest sos membres lo celèbre Anna, duc de Juèsa (1560-1587), que foguèt l'un dels *mignons* del rei Enric III.
Nâdiya

Nadiya Zighem, o mai simplament **Nâdiya**, es una esportiva e cantaira de RnB francesa de soca cabila nascuda lo 19 de junh de 1973 en Torena, a Tors (França). Coma cantaira, a avut un pic de popularitat entre 2004 e 2008. 

## Biografia
Originària d'una familha cabila qu'a quitat Argeria e es arribada en França en 1962, Nâdiya es la mai jove dels 6 mainatges. Es dotada per l'atletisme a l'escòla : alavetz, Nâdiya s'orienta cap a una seccion espòrt-estudis, e en 1990, es 3na del 800 m (en 2 min 19 s 16) als *Campionats de França FFA*, empòrta tanben lo títol de *Campiona de France Junior FFA indoor* del 800 mètres a Bordèu (tostemps en 1990), e a Liévin en 1991 (en 2 min 15 s 08). A lo recòrd departamental del 400 mètres cabdèta d'Endre e Léger (37) (en 58 s 66).

A 20 ans, se vòl lançar dins la musica e va a París. Participa alavetz en 1996 a l'emission de television *Graines de Star* sus la cadena francesa M6, que ganha tres còps.

En 2001, Nâdiya publica un primièr single *J'ai confiance en toi*, qu'a un polit resson (se classa 38en). Son segond [single](https://fr.wikipedia.org/wiki/Single_(musique)) *Chaque fois* sortís en agost de 2001 e coneis el tanben una capitada comparabla (classat 27en). Aquesta debuta de popularitat fa que son primièr album (*Changer les choses*) ambe aqueles dos títols es nommat a las *Victòrias de la musica* en França en 2002.

En febrièr de 2004, Nâdiya sortís la cançon *Parle-moi*. Aqueste còp, es una capitada enòrma : lo single se classa n°2 en França e es l'un dels gròsses tubes de l'annada 2004. Lo single d'après, *Et c'est parti* (en duò amb lo rapaire Smartzee), el tanben coneis una plan gròssa capitada pendent l'estiu 2004 (classat 5en). Cap a la fin de l'annada 2004, *Si loin de vous*, lo tresen single tirat del segond album *16/9*, es un còp de mai un [tube](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)).

A la debuta de 2006, Nâdiya publica un novèl single (un còp de mai ambe lo rapaire Smartzee), *Tous ces mots* : la cançon se classa 2da. Son tresen album sortís lo 5 de junh de 2006 e ven son primièr album n°1 en França. Un segond single pareis, *Roc*, qu'el tanben se classa a la 2da plaça, seguit per un tresen single tirat d'aqueste tresen album, *Amies-Ennemies* (classat 4en).

Enfin, en 2008, Nâdiya obten sa mai gròssa capitada gràcias a son duò ambe Enrique Iglesias: lor cançon *Tired of being sorry (Laisse le destin l'emporter)* es n°1 en França e en Belgica, e es quitament la melhora venda de singles en França de l'annada de 2008.

## Cançons mai conegudas
* *J'ai confiance en toi* (2001)
* *Chaque fois* (2001)
* *Parle-moi* (2004)
* *Et c'est parti...* (2004, ambe Smartzee) 
* *Si loin de vous (hey oh...par la radio)* (2004)
* *Tous ces mots* (2006, ambe Smartzee)
* *Roc* (2006)
* *Amies-ennemies* (2006)
* *Vivre ou survivre* (2007)
* *Tired of being sorry (Laisse le destin l'emporter)* (2008, ambe Enrique Iglesias)

## Referéncias
Sidney

**Sidney**, pichon nom d'origina britanica.
## Sidney celèbres
* Sidney Altman (n. en 1939), bioquimista canadian
* Sidney Bechet (l1897–1959), clarinetista, un saxofonista soprano solista e tanben un compositor de jazz de Loïsiana
* Sidney Poitier (1927–2022), actor american de cinèma
## Prenoms associats
Sydney.
Grafier

Un **grafier** (var. **grafièr**) es un oficier de justícia present dins mai d'un sistèma judiciari.

Istoricament, lo grafier es liat a l'escriba e a l'escritura. Durant lo periòde roman, un grafier èra un ciutadan liure e letrut qu'èra cargat de redigir de contractes privats ò de senténcias publicas, de conservar d'actes importants e de'n desliurar de còpias. A la sègle IV apC, la foncion foguèt remplaçada er de còrs d'oficiers ministeriaus, chausits entre lei ciutadans, que venguèt leis assistents de magistrats coma lo questor, l'edile e lo pretor. Aquelei ròtles e posicions son a l'origina de la foncion dei grafiers actuaus que son encargats de tenir lei registres dei tribunaus, de susvelhar lo debanament de la procedura e d'autentificar leis actes judiciaris. De variacions existisson entre leis Estats mai aquelei tres missions constituïsson generalament lo còrs de l'activitat dei grafis.

## Liames intèrnes

* Drech.
* Justícia.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Jean Bailly, *L'Histoire du greffier*, Sofiac, 1987.

## Nòtas e referéncias
Proença-a-Nova

**Proença-a-Nova** es una anciana comuna (*[[freguesia]]*) portuguesa del districte de Proença-a-Nova. Lo 28 de genièr 2013 fusionèt amb Peral per crear la nòva comuna de Proença-a-Nova e Peral.
Comuna de Portugal

La comuna de Portugal (*[[freguesia]]* en portugués) es la mai pichona division administrativa de Portugal. Es installada al començament de la republica portuguesa, coma subdivision dels districtes (*conselhos*). Lo mot *freguesia*, que designava a l'encòp la parròquia catolica e la parròquia civila, ven reservat a l'usatge civil. Es doncas una error de lo revirar per “parròquia civila”. Coma l’administracion es elegida coma dins una comuna occitana, se pòt revirar aital.
Uc de Pena

**Uc de Pena** (fl. ca. 1248-1283) es un trobador occitan nascut al castèl de *Messat* o *Mon[t]messat*, luòc uèi pas identificable, a una familha de comerçants de Pena d'Agenés.

## Veire tanben
### Bibliografia
*Le canzoni del trovatore Uc de Pena. Giulio Cura Curà, 2007.
### Articles connèxes
*Lista de trobadors e trobairises

### Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Raimon Jordan

**Raimon Jordan**, escaisnommat **lo vescomte de Sant Antonin** (*lou viscomte de Sant-Antounin* en nòrma mistralenca; fl. c. 1178–1195; †1220) es un trobador de lenga d'òc originari del Comtat de Tolosa. Èra lo vescomte de Sent Antonin dins Roergue prèp de la frontièra amb Carcin. De son òbra son uèi coneguts onze *[[canso|cançon]]s*, una *[[tençon]]*  e un *[[sirventés]]*.

Cantava de son amor Elis de Montfòrt (mistralenc: *Elis de Mount-Fort*).


BnF ms. 854 fol. 82 - Raimon Jordan (2).jpg
BnF ms. 12473 fol. 66.jpg
BnF ms. 854 fol. 82.jpg


## Veire tanben
### Bibliografia
### Articles connèxes
*Lista de trobadors e trobairises
### Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Bollywood

**Bollywood** es lo nom donat a l'industria cinematografica indiana de la region de Bombai que produe principalament de films en indi. Centre principal dau cinèma indian, Bombai s'interessèt a aquel art tre la fin dau sègle XIX e una produccion regulara apareissèt dins lu ans 1920. Es a l'origina d'un genre caracterizat per l'influença dei comèdias musicali e per la presença de mai d'una sequénça cantadi e dançadi. Uèi, environ 200 films son produchs cada an e una partida conoísse una difusion mondiala gràcias a la diaspòra indiana. Per abús, l'expression Bollywood es sovent emplegada per lu estrangiers per designar lo cinèma indian en general.

## Ligams intèrnes

* Cinèma indian

## Bibliografia

* Camille Deprez, *Bollywood : Cinéma et mondialisation*, Presses Universitaires du Septentrion, 2010.

## Nòtas e referenças
Domeni (biologia)

vinheta|362x362px|Categorias taxinomicas principalas

Lo **domeni** (dau latin scientific: *dominium*) es lo premier niveu de la classificacion scientifica dau vivent en dessobre dei regnes. Es estat introduch per crear una classificacion de tres grops supausats monofiletics : li bacterias, li arquèas e lu eucariòtas. Totun, aquela vision dau vivent es criticada car li arquèas non semblan èstre un ensemble monofiletic. De mai, lo tèrme « empèri » existissia ja per designar aquelu ensembles. Ensinda, de taxonomistas preferísson aqueu tèrme au nom dau principi d'anterioritat.

## Ligams intèrnes

* Classificacion scientifica
* Vida

## Bibliografia

* Guillaume Lecointre e Hervé Le Guyader, *Classification phylogénétique du vivant*, Belin, 2001.

## Nòtas e referéncias
Alizée

**Alizée** es una cantaira francesa, nascuda **Alizée Jacotey** lo 21 d'agost de 1984 a Aiacciu (Corsega). 

Pendent sa participacion a l'emission *Graines de Star* sus la cadena francesa M6, **Alizée** es remarcada per la cantaira Mylène Farmer, que li escriu alavetz dos albums ambe Laurent Boutonnat, *Gourmandises* (2000) e *Mes courants électriques* (2003). 

Son primièr single, *Moi... Lolita*, es l'un dels mai gròsses [tubes](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) de l'annada de 2000 en França (classat n°2) ; la capitada d'aquela cançon es tala que, quitament cantada en francés, s'expòrta en Euròpa tota (n°1 en Russia, n°1 en Espanha, n°1 en Itàlia, n°2 aus Païses Basses, n°5 en Alemanha, n°9 al Reialme Unit...) e quitament dins d'unes païses d'Asia. En tot, mai de 2 000 000 d'exemplars del single son estats venduts.

## Discografia
* 2000 : *Gourmandises*
* 2003 : *Mes courants électriques*
* 2007 : *Psychédélices*
* 2010 : *Une enfant du siècle*
* 2013 : *5*
* 2014 : *Blonde*

## Cançons mai conegudas
* *Moi... Lolita* (2000)
* *L'Alizé* (2000)
* *Parler tout bas* (2001)
* *Gourmandises* (2001)
* *J'en ai marre* (2003)
* *J'ai pas vingt ans* (2003)
* *À contre-courant* (2003)
* *Mademoiselle Juliette* (2008)

## Referéncias
Estafarda

**Estafarda** o **Staffarda** es una fraccion de la comuna occitana de Revèl, coneguda per son abadiá.
## Istòria
Es istoricament dins lo marquesat de Saluças.
Wii

vinheta|Wii e Wii Remote
vinheta|Logo de la consòla
La **Wii** es una consòla de videojòcs domestica de Nintendo. Foguèt lançada en l'America del Nòrd lo 19 de novembre de 2006 e arribèt en Euròpa lo 8 de decembre.

Fa partida de la setena generacion de consòlas e competiguèt amb la PlayStation 3 de Sony e l'Xbox 360 de Microsoft. Popularizèt los contraròtles de movement amb lo Wii Remote e se centrèt mai suls jòcs casuals. Vendèt mai de 101 milions d'unitats; venguèt la consòla domestica Nintendo mai venduda fins que foguèt subrepassada per la Nintendo Switch.

Es la successora de la Nintendo GameCube; n'admet tanben los jòcs amb la retrocompatibilitat. La consòla foguèt seguida per la Wii U en 2012.

## Nom
Abans que se causiguèsse lo nom final, la consòla èra coneguda coma "Revolution". Foguèt renomenada a "Wii" perque èra mai aisit de remembrar e de prononciar dins las diferentas lengas.

Segon la guida d'estil de Nintendo, lo nom n'es "Wii" e pas "*Nintendo Wii". En mai, las letras "i" son totjorn escrichas en minusculas e lo plural es pas "*Wiis", puslèu "consòlas Wii".

## Lançament
La Wii foguèt lançada en l'America del Nòrd lo 19 de novembre de 2006. Arribèt en Japon lo 2 de decembre e en Euròpa lo 8 de decembre. La version sud-coreana de la consòla foguèt lançada lo 26 d'abril de 2008. Una version especiala de la consòla japonesa per Taiwan i foguèt lançada lo 12 de julhet de 2008; arribariá oficialament a Hong Kong lo 12 de decembre de 2009. Una version per la China Populara èra en desvolopament per iQue mas foguèt pas lançada a causa de l'interdiccion de las consòlas de videojòcs a l'epòca dins lo país.

I a doas variantas posterioras de la consòla: la Wii "Family Edition" e la Wii mini.

## Contrarotlaires
vinheta|Lo Wii Remote (drecha) e lo Nunchuk (esquèrra)
Lo contrarotlaire principal de la Wii es lo Wii Remote. A la forma d'una telecomanda e inclutz la deteccion de movement, en mai d'un sensor infraroge que permet als jogaires de lo puntar cap a una barra situada jos (o sus) lo televisor per seleccionar las opcions de l'ecran.

Nombroses accessòris pòdon èsser aponduts al Wii Remote en los connectant al pòrt a la partida inferiora de la telecomanda, dont los mai comuns son lo Nunchuk, un contrarotlaire suplementari, e l'accessòri Wii MotionPlus, que permet una deteccion del movement mai precisa e que es requerit per qualques jòcs coma *[[Wii Sports Resort]]*. I a tanben d'autres accessòris que se connectan pas al Wii Remote, coma la Wii Balance Board, utilizada per *[[Wii Fit]]* e *[[Wii Fit Plus]]*.

Fòrça dels contrarotlaires e accessòris de la Wii son utilizats tanben per la Wii U.

## Jòcs
Sièis jòcs Wii son dins la lista dels 30 videojòcs mai venduts de l'istòria: *[[Wii Sports]]* (82.900.000 unitats), *[[Wii Fit]]* e ''Wii Fit Plus'' (43.800.000 unitats), *[[Mario Kart Wii]]* (37.380.000 unitats), *[[Wii Sports Resort]]* (33.140.000 unitats), *[[New Super Mario Bros. Wii]]* (30.320.000 unitats) e *[[Wii Play]]* (28.020.000 unitats).

## Referéncies
Sant Ponç

**Sant Ponç** es un toponim, eissit de Sant Ponç martir a Cimier en 257, que pòt designar :
## Localitats
* Sant Ponç (Aups d'Auta Provença), comuna occitana dels Aups d'Auta Provença.
* Sant Ponç (Vivarés), comuna occitana de l'Ardecha.
* Sant Ponç, comuna occitana d’Erau que prenguèt lo nom de Sant Ponç de Tomièiras en 1979 e que foguèt capluòc de l’arrondiment de Sant Ponç entrò la suppression d'aqueste en 1926.
* Sant Ponç (Nòu Brunswick), vilatge del Nòu Brunswick, en Canadà.
* Sant Ponç de Mauchins, comuna occitana d’Erau.
* Sant Ponç de Tomièiras, comuna occitana d’Erau, ancianament Sant Ponç (cf. supra).
* Sent Ponç de la Cam, comuna occitana de Gard.
* Saint-Pons-lès-Seyne, ancian nom o appellacion non oficiala de Sant Ponç, comuna occitana dels Aups d'Auta Provença.

## Autres luòcs o edificis
* Abadiá de Sant Ponç, situada dins la comuna de Niça (Aups Maritims).
* *[[Abadiá de Saint-Pons de Gémenos|Anciana abadiá de Sant Ponç]]*, situada sur la comuna de Gèmas (Bocas de Ròse),
* Glèisa Saint-Pons de Baugy, situada sus la comuna francesa de Baugy (Sòna e Léger).
* Arrondimement de Sant Ponç, ancian arrondiment d’Erau suprimit en 1926 que lo capluòc d’arrondiment èra Sant Ponç, comuna venguda Sant Ponç de Tomièiras en 1979.
* Pont de Sant Ponç, situat sur la comuna d'Ais de Provença (Bocas de Ròse), classat monument istoric
*Trauc de Sant Ponç, cavitat naturala situada sur la comuna de Vaubèla (Aups d'Auta Provença).
Julio Iglesias

**Julio José Iglesias de la Cueva**, o mai simplament **Julio Iglesias**, nascut lo 23 de setembre de 1943 a Madrid (Espanha), es un cantaire espanhòl. Abans d'èsser cantaire, a començat dins sa joventut una crana carrièra dins lo fotbòl professional (es ja a catòrze ans portièr en çò dels joves del *Real Madrid Club de Fútbol*), mas un accident de la rota en 1962 l'obliga d'arrestar aquela carrièra esportiva. Un còp restablit d'aquel accident, repren sos estudis e se'n va per aprene l'anglés en Anglatèrra ; comença a n'aquela epòca a cantar la dimenjada dins un pub, *l'Air Pòrt Pub*, las cançons popularas de Tom Jones e dels Beatles. 

En 1968 empòrta lo festenal de Benidorm e enregistra son primièr single, *La vida sigue igual*. Participa en 1970 al Concors Eurovision de la cançon e arriba 4en. I interprèta una cançon entitolada *Gwendolyne*, inspirada del nom de son amigueta francesa quand èra estudiant en Anglatèrra. 

En 1977, signa amb l'ostal de disc CBS un plan gròs contracte : comença alavetz una periòda fasta per **Julio Iglesias** que coneis pauc de temps après de grandas capitadas internacionalas. Per exemple, l'album en francés *À vous les femmes* publicat en 1979 va aver una capitada colossala dins los païses francofòns ambe los tubes *Pauvres diables* e *Je n'ai pas changé*, album vendut a mai d'un milion d'exemplaris en França. 

Aital, Julio Iglesias es oficialament devengut lo cantaire de lenga romanica avent vendut lo mai d'albums al mond : a recebut mai de 2 600 disques d'aur e de platin pendent sa carrièra. Canta dins catòrze lengas, evidentament sustot dins de lengas romanicas coma l'espanhòl, lo francés, l'italian e lo portugués, mas tanben plan sovent en anglés e en alemand.

**Julio Iglesias** es lo paire d'Enrique Iglesias, el tanben vengut a son torn cantaire plan popular dins los païses de lenga latina.

## Discografia
* 1969 : *Yo canto*
* 1970 : *Gwendolyne*
* 1972 : *Por una mujer*
* 1973 : *Soy*
* 1973 : *Und Das Meer Singt Sein Lied*
* 1974 : *A flor de piel*
* 1974 : *Ich Schick Dir Eine Weiße Wolke*
* 1975 : *A México*
* 1975 : *El Amor*
* 1975 : *Manuela*
* 1976 : *América*
* 1977 : *A mis 33 años*
* 1978 : *Aimer La Vie*
* 1978 : *Da Manuela a Pensami*
* 1978 : *Emociones*
* 1979 : *À vous les femmes*
* 1980 : *Hey!*
* 1980 : *Sentimental*
* 1981 : *De niña a mujer*
* 1982 : *Momentos*
* 1984 : *1100 Bel Air Place*
* 1985 : *Libra*
* 1987 : *Un hombre solo*
* 1988 : *Non Stop*
* 1989 : *Raíces*
* 1990 : *Starry Night*
* 1992 : *Calor*
* 1994 : *Crazy*
* 1994 : *Ao meu Brasil*
* 1995 : *La carretera*
* 1996 : *Tango*
* 2000 : *Noche de Cuatro Lunas*
* 2001 : *Una Donna Può Cambiar La Vita*
* 2003 : *Divorcio*
* 2005 : *L'homme que je suis*
* 2006 : *Romantic classics*
* 2007 : *Quelque chose de France*
* 2015 : *México*
* 2017 : *México & Amigos*
* 2017 : *Dois Coracoes*

## Referéncias
Martin Garrix

**Martin Garrix**, de son nom vertadièr **Martijn Gerard Garritsen**, nascut lo 14 de mai de 1996 còsta Amsterdam a Amstelveen (Païses Basses), es un discjòquei, compositor de musica electronica e productor musical neerlandés.

Se faguèt conéisser mondialament ambe son títol *Animals* en 2013. 

*Animals* es estat l'un dels mai gròsses [tubes](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) mondials de la decennia, la vidèo es estada visionada mai d'un miliard de còps, lo [single](https://fr.wikipedia.org/wiki/Single_(musique)) es estat classat n°1 al Reialme Unit e en Belgica, n°2 en França e en Soïssa, n°3 dins son país als Païses Basses, n°4 en Suècia e en Alemanha, e es quitament dintrat dins los classaments americans. *Animals*, d'ara enlà a l'ora d'ara un tròç culte e emblematic de la musica electronica, a permés d'impausar **Martin Garrix** coma un discjoquèi de primièr plan, e dempuèi collabòra ambe los mai grands de la scèna internacionala, coma David Guetta, Dua Lipa etc. 

## Musicas e cançons mai conegudas
* *Animals* (2013)
* *Wizard* (2013, ambe Jay Hardway)
* *In the Name of Love* (2016, ambe Bebe Rexha)
* *Scared to Be Lonely* (2017, ambe Dua Lipa)
* *Like I Do* (2018, ambe David Guetta e Brooks)
* *Summer Days* (2019, ambe Macklemore e Patrick Stump)

## Referéncias
Barbara

**Monique Serf**, dicha **Barbara**, es una autora, compositritz, pianista e cantaira francesa, nascuda lo 9 de junh de 1930 a París (França) e mòrta lo 24 de novembre de 1997 còsta París a Neuilly-sus-Seina (França). A sovent abitat en Belgica a la debuta de sa carrièra musicala entre 1950 e 1955, ont a crosat e s'es ligada d'amistat ambe Jacques Brel. 

En 1958, comença d'aver una capitada publica sus la scèna de cabarets parisencs coma L'Écluse : enregistra son primièr 45 torns amb los títols *J'ai troqué* e *J'ai tué l'amour*, puèi  son primièr album *Barbara à L'Écluse* en 1959. 

En 1960 e 1961, enregistra dos albums de represas de Brassens puèi de Brel. Jòga en primièra partida de Georges Brassens en 1964. Sa popularitat creissenta li permet de venir alavetz a partir d'aquela annada de 1964 l'una de las cantairas emblematicas de la scèna francesa : en 1965, jòga sus la scèna de Bobino, e en 1969, a [l'Olimpia](https://fr.wikipedia.org/wiki/Olympia%20(Paris)), e en 1970, enregistra *l'Aigle noir* que demòra encara uèi son disc lo mai conegut. D'alhors, en 1971, la cantaira catalana Maria del Mar Bonet a tanben obtengut de succès ambe una represa en catalan de la cançon *L'Aigle noir* (*L'Àguila negra*).

## Referéncias
Serena (literatura)

La ***serena*** (es a dire **cant del vèspre**) es un genre liric menor en occitan ancian. Malgrat son nom, non aparten al genre de la serenada. Es puslèu una contrapartida de l*'[[alba (literatura)|alba]]* (cant de l'alba). Dins una alba, lo galant deplora l'arribada de l'alba qu'obliga los galants de se separar. Dins la serena, lo galant se planh de la longa espèra del ser per consumir son amor. Lo genre foguèt inventat tardivament dins l'istòria de la lirica occitana pel trobador Guiraud Riquièr dins sa cançon *Ad un fin aman fon datz* (un vertadièr galant nagaire esperat), que pretendiá aver acabada en l'an 1263, mentre que viviá a Narbona. Lo repic de la *serena* de Guiraud ditz:

## Bibliografia
*
*
*
*
*

## Articles connèxes
* Genres trobadorencs

## Nòtas e referéncias

### Nòtas

### Referéncias
Klaas

**Klaas Gerling**, o mai simplament **Klaas**, es un discjòquei e productor de musica electronica alemand nascut lo 3 de genièr de 1981 a Colonha (Alemanha). En 2008, sa version adobada de *Infinity* de Guru Josh Project ven un tube enòrme en Euròpa tota. Sa novèla mèscla de *What is love?* de Haddaway es tanben una gròssa capitada a la fin de 2009. 

En 2010, es la sortida de *Our own way*, sa mai gròssa capitada coma compositor.

## Títols mai coneguts (adobaments o composicions)
* *Infinity 2008* (2008, Guru Josh Project, adobat per **Klaas**)
* *What is love 2K9* (2009, Haddaway, adobat per **Klaas**)
* *Our own way* (2010)
* *Children* (2019, represa de Robert Miles, ambe MATTN, Roland Clark, adobat per **Klaas**)

## Referéncias
Era

**Era**, de còps estilizat **+eRa+**, es un projècte musical new age fondat pel musician francés Éric Lévi, ancian sòci del grop de ròck Shakin' Street.

Lo primièr album, *Era*, enregistrat en 1996, a obtengut una plan granda capitada en França e dins d'autres païses, portat per lo del single *Ameno* que n'es estat tirat en 1997.

L'univèrs visual d**'Era** utiliza la mistica dels simbòls de la religion e de l'univèrs medieval, per exemple lo videoclip de *Ameno* es estat filmat en Occitània al castèl de Montsegur.

## Genèsi d'Era

Abans la creacion d**'Era**, *Éric Lévi* s'illustra dins las annadas 1970 dins lo grop de hard ròck Shakin' Street, puèi a la debuta de las annadas 1990 e a son retorn dels Estats Units, compausa de musicas de filmes. Collabòra sustot ambe Jean-Marie Poiré, que li demanda de compausar en 1991 la musica de son filme *Opération Corned Beef*, e en 1993, la del filme *Les Visiteurs*. Lo filme se debana entre doas epòcas, l'Edat Mejana e lo sègle XX, alavetz Éric Lévi compausa una musica originala ambe un tèma coral faiçon *Carmina Burana*, mas i mescla de guitarras electricas faiçon ròck de la fin del XXe, e d'autras sonoritats modèrnas.

Ambe mai de tretze milions de dintradas en França, lo filme *Les Visiteurs* es una de las mai grandas capitadas del cinèma francés, e en seguida la benda sonòra d**Éric Lévi'' es nommada aus ''Césars'' coma melhora musica de filme, ambe sustot lo tèma principal ''Enae Volare''. Aquela capitada incita ''Éric Lévi'' a crear son projècte musical **Era*', dins l'estili d'aqueste tròç *Enae Volare* de la benda sonòra dels *Visiteurs*.

==Discografia==
* 1996 : *Era* 
* 2000 : *Era II* 
* 2003 : *The Mass* 
* 2008 : *Reborn* 
* 2009 : *Classics*
* 2010 : *Classics II* 
* 2013 : *Arielle Dombasle By Era* 
* 2017 : *The 7th Sword*
* 2022 : *The Live Experience''

## Referéncias
Lombardia (region istorica)

A l'Edat Mejana, lo tèrme **Lombardia** s'aplica a l'Itàlia del Nòrd o Padània d'uèi, englobant Emília, Ligúria, Piemont, Romanha, Soïssa italiana e Venèt aital que la Lombardia actuala. A la fin de l'Edat Mejana e la Renaissença, lo tèrme deven pus en pus especific, se referint eventualament solament a la region modèrna de Lombardia. Per aquela rason, la significacion de "Lombardia" dins de tèxtes medievals es un pauc ambigu.
Bachalariá (omonimia)

**Bachalariá** o ***Bachel(l)erie*** pòt designar:

## Personatges
*Uc de La Bachalariá, trobador

## Toponimes
### En [[Occitània]]
#### Corresa
*La Bachalariá, Celom (Mapa)
*La Bachalariá, Davinhac (Mapa)
*La Bachalariá, Gimel (Mapa)
*La Bachalariá, Julhac (Mapa)
*La Bachalariá, Saurnac (Mapa)
*La Bachalariá, Sent German las Vòlps (Mapa)
#### Cruesa
*Bachalariá, vilatge de Sent Jòrgi de la Poja
*La Bachalariá, vilatge de Sent Maurici
*La Bachalariá, vilatge de Sent Príech
*La Bachalariá, vilatge desparegut, près de "La Charasse" [La Charrassa? -aça?], Sent Quentin

#### Dordonha
*La Bachalariá, comuna de Dordonha
*La Bachalariá, masatge de Bertric, a Bertric e Burèia
*La Bachalariá, escart de Valaujors
#### [[Nauta Viena]]
*Bachalariá, Tiat, Vau d'Oira e Gartempa
*La Bachalariá, La Bachellerie-du-Nord, Sent Iriès
*La Bachalariá, Neda
*La Bachalariá, Sent Alari Bonavau
*La Bachalariá, Sent German las Belas

### En [[Bretanha]]
#### [[Léger Atlantic]]
*La Bachelerie, meitadariá de Sulieg

### En [[França]]
#### [[Calvadòs]]
*La Bachellerie, masatge del Gast
*La Bachellerie, masatge de Sainte-Marie-Laumont

#### [[Char (departament)|Char]]
*La Bachellerie, luòcdich de Vasselay

#### [[Eure e Loir]]
*La Bachellerie, masatge de Montigny-le-Chartif

#### [[Departament de Sarta|Sarta]]
*La Bachellerie-du-Bourg, luòc de Clermont-Créans (1896)
*La Bachellerie, bordatge de Roézé-sur-Sarthe

#### [[Iona (departament)|Iona]]
*La Bachellerie, bòria de Moulins-sur-Ouanne
Soren Sorensen

[thumb|right|[Fotografia de Soren Sorensen.]]

**Soren Sorenson** (9 de genier de 1868, Havrebjerg - 12 de febrier de 1939, Copenaga) es un quimista danés de la premiera mitat dau sègle XX. Cap dau laboratòri de Carlsberg de 1901 a 1938, estudièt leis acids aminats, lei proteïnas e leis enzims. Observèt ansin lo ròtle de la concentracion deis ions idrogèn dins lei reaccions enzimaticas e desvolopèt lo concèpte de potenciau d'idrogèn, desenant pus conegut sota lo nom de pH, per exprimir aquela grandor. Publiquèt aquela idèa en 1909 e foguèt largament adoptada per lo rèsta de la comunautat scientifica.

## Liames intèrnes

* Acid.
* pH.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Rènnas (omonimia)

**Rènnas**  o ***Rennes***  pòt significar:

*Rènnas de Bretanha, vila de 
*Rènnas del Castèl, comuna occitana de 
*Los Banhs de Rènnas, comuna occitana de 
*Rennes-en-Grenouilles, comuna normanda e mainiòta de 
*Rennes-sur-Loue, comuna francomtesa de
Glocèstre

**Glocèstre** (*Gloucèstre* en nòrma mistralenca; *Gloucester*, pron. **, en anglés) es una vila de sud-oèst d'Anglatèrra pròche de la frontièra del País de Galas. Es lo capluòc  de comtat de Gloucestershire. Ten l'estatut de ciutat dempuèi 1541.

Glocèstre foguèt fondada pels romans e venguèt una vila e *colonia* importantas en 97 dC, jos l'emperaire Nerva coma *Colonia Glevum Nervensis*.

## Nòtas e referéncias
Rodolfo Aicardi

**Marco Tulio Aicardi Rivera**, nascut lo 23 de mai de 1946 a Galeras, Bolívar e defuntat lo 24 d'octobre de 2007 a Medellín, Antioquia, mai conegut jos son nom de scèna **Rodolfo Aicardi**, es un autor, compositor e cantaire espanhòl de Colómbia (d'origina italiana per son paire). Son estili musical es la cumbia e lo merengue. Es plan conegut en Euròpa per sa represa ambe son grop **Rodolfo y su Tipica** en 1981 de *La Colegiala* (la collegiana), una cançon cumbia escricha e compausada pel peruvian *Walter Leon Aguilar* del grop *Los Ilusionistas*, que foguèt jà una capitada en version originala al Peró en 1977. En França, aquesta version per **Rodolfo y su Tipica** de *La Colegiala* es estada causida per la publicitat de la marca *Nescafé* : lo 45 torns *« La musica originala del tren Nescafé »* s'i es classada dins los hit-paradas a la tota fin de l'annada de 1982 e i es demorat fins a la prima de 1983.

## Referéncias
Bristòl

**Bristòl** o **Bristòu** (*Bristòu* en nòrma mistralenca; *Bristol* en anglés) es una vila d'Anglatèrra situada dins lo sud-oèst del país, sus la ribièra Avon que marca tradicionalament la frontièra entre los comtats de Gloucestershire e Somerset.
Amb una populacion estimada a 472500 abitants en 2021, Bristòl es la sesena vila d'Anglatèrra e l'ochena del Reialme Unit.
Dempuèi 1542, Bristòl ten oficialament l'estatut de ciutat e releva d’una autoritat locala unica.

Entre los sègles XIV e XVIII, Bristòl foguèt un centre portuari de primièr òrdre dins l'economia maritima mondiala. Virada vèrs Irlanda e l'ocean Atlantic, èra alara lo luòc principal del comèrci triangular (tracta negrièra) en Anglatèrra. Al sègle XVII, Bristòl èra la segonda vila mai poblada del Reialme Unit après Londres. 
## Referéncias
Phil Barney

**Philippe Baranès**, mai conegut coma **Phil Barney**, es un cantaire francés nascut lo 2 de febrièr de 1957 a Bône en Argeria, fòrça popular en França a la fin de las annadas 1980. Sa cançon la mai coneguda se ditz *Un enfant de toi*, gròs tube en França en 1987 e tanben en 2002. 

## Discografia
*1988 : *Recto-verseau*
*1990 : *Tour d'ivoire*
*1992 : *Carnets de route*
*1995 : *Partager tout*
*1996 : *Histoire confidentielles* 
*1998 : *Voleurs de rêve*
*2002 : *C'est promis*
*2015 : *Au fil de l'eau*

## Cançons mai conegudas
* *Un enfant de toi* (1987)
* *Avec qui tu vis* (1988)
* *Le souvenir de toi* (1989)
* *Tour d'ivoire* (1990)
* *Tell'ment je pense à toi* (1991)
* *Il est parti* (1991)
* *Loin de tes bras* (1992)

## Referéncias
Bernardo Arévalo

**César Bernardo Arévalo de León** (Montevideo, 7 d’octobre de 1958), mai conegut coma **Bernardo Arévalo**, es un politician, sociològ, escrivan, e diplomata guatemalenc, president elegit de la Republica de Guatemala en 2023. Exercís coma deputat al Congrès de Guatemala dempuèi genièr de 2020 pel partit politic Movimiento Semilla.

Nascut en Uruguai en 1958 pendent l'exili de sos parents, Bernardo Arévalo es filh de l'ex-president guatemalenc Juan José Arévalo, que governèt de 1945 a 1951.

## Nòtas e referéncias
L'Albaret de la Tor

**L’Albaret de la Tor** (*Albarej* en piemontés, *Albaretto della Torre* en italian) es una comuna piemontesa. Administrativament, es dins la província de Coni e la region de Piemont de l’estat italian.

## Istòria
Comuna del reialme de Sardenha, es a l’unificacion d’Itàlia nomada simplament *Albaretto*. Coma i n'a maites, reçaup tre 1863 lo qualificatiu *de la Tor*. De 1928 a 1947, es annexada pel regim fascista a Lequio Berria.
Gorzenh

**Gorzenh** (*Gorzègn* en piemontés, *Gorzegno* en italian) es una comuna piemontesa. Administrativament, es dins la província de Coni e la region de Piemont de l’estat italian.

## Istòria
En 1168 d’òmes de «de Gorzenio» (Guglielmo e Anselmino Lignon) son vassals de Manfred de Buscha que lor dona de tèrras a Dolhan.
Foguèt la capitala del marquesat de Gorzenh, un pichon estat (feu imperial) annexat al domeni dels Savòias en 1703.
Comuna del reialme de Sardenha, es dins la província d’Alba, puèi dins aquela de Coni ont demora a l’unificacion d’Itàlia.
Ga

[thumb|right|Ga amainatjat en [Anglatèrra.]]

Un **ga** (var. **gà**, **gaf**, **gas**, **gaselha**, **gat**, **gua**, **guà**) ò una **passadera** es un endrech ont es possible de traversar un corrent d'aiga a pè, montat sus un animau ò en veïcul. Es generalament lo resultat d'un alargament dau liech que mena a una demenicion de la prefondor ò de la preséncia de ròcas duras que resistisson a l'erosion. Lei gas an una certana importància per leis activitats umanas e per leis animaus en generau car tènon un ròtle dins l'economia ò dins lei migracions. De mai, son sovent fòrça favorables a la pesca. Ansin, fòrça vilas e vilatges son estats fondats a l'entorn d'un ga.

## Liames intèrnes

* Ribiera.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Tempèsta d'arena

[thumb|right|Tempèsta d'arena en [Iraq en 2005.]]

Una **tempèsta d'arena** es un fenomèn meteorologic format per de vents violents transportant de quantitats importantas d'arena dins l'atmosfèra. Es frequentament observat dins lei regions vesinas de desèrts coma lei plans d'America dau Nòrd, la mitat occidentala de China e Orient Mejan. Sa formacion es de còps favorizada per leis activitats umanas, especialament dins lei zònas tocadas per una desertificacion artificiala. En defòra de seis efiechs dirèctes, participa fòrça a la pollucion atmosferica en laissant de particulas finas dins l'atmosfèra après son passatge. Se fau nòtar que de tempèstas similaras son estadas observadas a la superficia de Mart e de Titan.

## Liames intèrnes

* Arena.
* Meteorologia.
* Temps.
* Vent.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Apollo 440

**Apollo 440**, de còps escrich **Apollo Four Forty**, es un grop de musica electronica anglofòn britanic format en 1990 a Liverpool (Anglatèrra) pels fraires Trevor e Howard Gray ambe Norman « Noko » Fisher-Jones. 

En Occitània, lor títol lo mai conegut es lo [tube](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) *Ain't Talkin' 'Bout Dub* en 1997, basat sus un escapolon de *Ain't Talkin' 'Bout Love* del grop de hard ròck american Van Halen.
Banhasc

**Banhasc** (*Bagnasch* en piemontés, *Bagnàsch* en padan, *Bagnasco* en italian) es una comuna piemontesa. Administrativament, es dins la província de Coni e la region de Piemont de l’estat italian.

## Istòria
Es una comuna plan anciana suls camins entre la còsta ligura e l'interior piemontés. Cambièt mai d'un còp de mans, entre los marqués de Cheva e de Final, abans d'èsser annexada a la corona de Savòia. Un còp dins lo reialme de Sardenha, es dins la província de Mondovi puèi dins aquela de Coni,  qu'i demòra a l’unificacion d’Itàlia. De 1928 a 1947 li es annexada la comuna vesina de Batifòl.
Barbaresc

**Barbaresc** (*Barbaresch* en piemontés, *Barbarèsch* en padan, *Barbaresco* en italian) es una comuna piemontesa. Administrativament, es dins la província de Coni e la region de Piemont de l’estat italian.

## Istòria
A l’unificacion d’Itàlia es dins la província de Coni. En 1957 ne son destacadas la fraccion de San Rocco Seno d'Elvio, reünida a Alba e la comuna de Trèis.
Bausser

**Bausser** (*Baussé* en piemontés, *Bausé* en padan, *Baldissero d'Alba* en italian) es una comuna istoricament dins lo marquesat de Saluças. Administrativament, es uèi dins la província de Coni e la region de Piemont de l’estat italian.

## Istòria
Al s. XIII Bausser es cedit als marqués de Saluças, que lo se gardan entrò l'annexion a Piemont.  A l’unificacion d’Itàlia, la comuna de *Baldissero* es dins la província de Coni. En 1863 s'apond lo qualificatiu *d'Alba*.
Union Interparlamentària

[thumb|right|[Estats membres de l'Union Interparlamentària en 2017.]]

L’**Union Interparlamentària** es l'organizacion mondiala dei parlaments deis Estats sobeirans. Fondada en 1889, a per objectiu de promòure la cooperacion multilaterala e l'examen pacific dei questions de drech internacionau. L'Union aguèt ansin un ròtle important dins la creacion de la Cort Permanenta d'Arbitratge de l'Aia. En 2020, 179 Estats ne'n fasián partida.

## Liames intèrnes

* Parlament.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Yefime Zarjevski, *La Tribune de Peuples, Histoire de l'Union interparlementaire 1889-1999*, Payot, 1989.

## Nòtas e referéncias