open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aixovall

**Aixovall** es un vilatjòt del Principat d'Andòrra, situat dins la parròquia de Sant Julià de Lòria. En 2009 comptava 124 abitants.
ISBN

L’**ISBN** (International Standard Book Number: numèro internacional normalizat de libre) es una nòrma de numerotacion dels libres creada en 1970 e definida per l’organizacion internacionala d’estandardizacion (ISO) dins l’encastre de la nòrma ISO 2108. Es una seguida de chifras (10 al començament, 13 dempuèi 2007), amb una chifra de contaròtle a la fin. Es obligatòria pels libres publicats dins en Occitània.

## Istoric
En 2007 l’ISBN s’alinha sul còde dels produches comercializats en Euròpa dich EAN-13. S’apond al començament lo còde 978 (puèi 979) dich del “país dels libres” (*bookland*) que sus las etiquetas dels produches comercials correspond a l’estat d’origina (300-379 estat francés, 800-839 estat italian, 840-849 estat espanhòl...)

## Estructura
Lo còde se descompausa entre un còde de “region linguistica” (estat francés: 978-**2** o 979-**10**; estat italian **88** o **12**, estat espanhòl **84**), un còde d’editor (las chifras mai a esquèrra) e un còde unenc per cada publicacion (las autras, levat la darrièra). Segond lo nombre de publicacions previst, lo còde editor a de 2 a 6 chifras, lo còde de publicacion de 6 a 2 chifras. La darrièra chifra qu’èra calculada segon un metòde especific per l’ISBN-10 seguís las règlas de l’EAN per l’ISBN-13. Lo còde es unic pel supòrt (per exemple, una edicion estampada a pas lo meteis qu’una edicion electronica) e per l’edicion (la segonda edicion reçaup un autre còde). Quand l’editor acaba una sequéncia, li es donat un còde novèl per una sequéncia nòva.
Exemples:
* *Lexic elementari occitan-francés français-occitan* de l'IEO: ISBN-10 2-**85910**-224-**8**, ISBN-13 978-2-**85910**-224-**1**. Lo còde regional es 2, lo còde editor es 85910, la chifra de contraròtle es 8 per l’ISBN-10 e 1 per l’ISBN-13.
* Ferran Delèris, *Los crocants de Roergue* ISBN-13 978-2-**85910**-255-**5**
* Joan Francés Blanc, *Las comunas d'Occitània*, Edicions Talvera, ISBN-13 979-10-**90696**-38-**9**
* Aitor Carrera, *Gramatica aranesa*, Pagès Editors, ISBN-13 978-84-**9779**-484-**8**

## Liames extèrnes
* Site de l’Agéncia internacionala de l’ISBN.
Fabaceae

Las **Fabacèas** comunament sonadas **leguminosas**, son una familha importanta de las plantas de flors. Comprend d'arbres, d'arbusts e de plantas erbacèas vivaças o annadièras, aisidament reconneissablas a sos fruits (dòlça) e sas fuèlhas compausadas. La familha es largament distribuïda e es la tresena pus granda familha de plantas terrèstras en nombre d'espècias, darrièr las Orchidèas e las Asteracèas, amb aperaquí 765 genres e prèp de 20 000 espècias conegudas . 

Los cinc pus grands genres de la familha son Astragalus (mai de 3000 espècias), Acacia (mai de 1000 espècias), Indigofera (aperaquí 700 espèces), Crotalaria (aperaquí 700 espècias) e Mimosa (aperaquí 400 espècias), que constuïsson aperaquí un quart de totas las espècias de leguminosas. Las 19 000 espècias de leguminosas conegudas reprsentan aperaquí 7 % de las espècias de plantas de flors  Fabaceae es la familha pus espandida dins la sevas pluvialas e sècas d'America e d'Africa.

De pròvas molecularas e morfologicas recentas sostenon lo fach que las Fabaceae son una sola familha monofiletica. Aquela conclusion es apiejada non solament pel gra d'interrelacion mostrat pels diferents grops de la familha respècte a aquel trobat entre las Leguminosas e sos parents pus pròches, mas tanben per totes los estudis filogenetics recents basats sus de sequencias d'ADN  Aqueles estudis confirman que las Fabacèas son un grop monofiletic estrechament aparentat a las familhas Polygalaceae, Surianaceae e Quillajaceae e qu'apertenon a l'òrdre de las Fabales .

Amb las cerealas, d'unes fruits e raiscs tropicalas, un cèrt nombre de leguminosas son estat un aliment de basa per l'òme pendent de millenis e son utilizacion es estrechament ligada a l'evolucion umana .

La familha de las *Fabaceae* comprend un cèrt nombre de plantas agricòlas e alimentàrias importantas, especialament *[[Glycine max]]* (sòja), *[[Phaseolus vulgaris]]* (mongeta), *[[Pisum sativum]]* (pese), *[[Cicer arietinum]]* (céser), *[[Medicago sativa]]* (lusèrna), *[[Arachis hypogaea]]* (arachida), *[[Ceratonia siliqua]]* (corropia) e *[[Glycyrrhiza glabra]]* (regalícia). Un cèrt nombre d'espècias son tanben nosiblas dins diferentas parts del monde, especialament : *[[Cytisus scoparius]]* (ginesta), *[[Robinia pseudoacacia]]* (robinièr), *[[Ulex europaeus]]* (argèlas), *[[Pueraria montana]]* (kudzu) e d'unas d'espècias de *Lupinus*. 

## Referéncias
Solanaceae

Las **solanacèas** (**Solanaceae**) son una familha de plantas erbacèas o lenhosas amb las fuèlhas alternas, simplas e sens estipulas apertenent a l'òrdre Solanales, de las dicotiledonèas (Magnoliopsida).

Compren aperaquí 98 genres e 2700 espècias, amb una granda diversitat de morfologia e ecologia. La familha es cosmopolita, e se distribuís dins lo mond entièr levat en Antartida. La màger diversitat d'espècias se tròba en America del Sud e America Centrala. Dins aquesta familha s'incluson d'espècias alimentàrias importantas coma la trufa (*Solanum tuberosum*), la tomata (*Solanum lycopersicum*), l'aubergina (Solanum melongena) e los pebrons (*[[Capsicum]]*). Fòrça plantas ornamentalas fòrça popularas apertenon a las solanacèas, coma *[[Petunia]]*, *[[Schizanthus]]*, *[[Salpiglossis]]* e *[[Datura]]*. D'unas espècias ricas en alcaloïdes son mondialament conegudas per sos emplecs medicinals, sos efèits psicotròp o per èsser toxicas: belladona, morèla, brugmansia, datura, mandragora, tabac.
Èrba

vinheta|270px|Èrba

En botanica, una **èrba**  es una planta que presenta pas d'organs decididament lenhosas. Los tallas de las èrbas son verdas e morissen generalament a l'acabar la bona estacion, en essent substituits per d'autres nòus se l'èrba es vivaz.

Fòrça èrbas son annalas, en naissent de grana al començament de l'estacion favorabla e en daissant pas a l'acabar aquesta mas de nòvas granas en lo solèr. Existisson tanben d'èrbas vivaces, que  dempuèi tallas sosterranhes o plaçats a ras de solèr. Los organs sosterranhes implicats son rizomas (tallas orizontales) e bulbs. Fòrça èrbas biennalas forman una roseta de fuèlhas tustadas al solèr en lo sieu primièr an, que se reprodusisson en el pas, e un talhi naut, l'escapi floral, en lo sieu segond an.

Se sona megaforbias (d'èrbas gigantas) a de plantas qu'en respondent formalament al concèpte anterior, atenhon un pòrte considerable, quitament de divèrses mètres. Aqueste es lo cas, per exemple, de las divèrsas espècias de bananas (genre ***Musa***).

En lo lengatge comun èrba es tanben quina planta que siá que possedís valor culinària o medicinal, amb ignorància de lo sieu caractèr herbacièa o arborèa, quand la part de la planta que s'usa son las fuèlhas o tallos tendres. Pel contrari, las especias son las granas, baias, de pèls, de raïses o d'autras parts de la planta.

"Èrba" o "l'èrba" es tanben un tèrme de l'argot per aperar lo canabàs.
Raiç (botanica)

alt=Raiç (botanica)|vinheta|Raices

La **raiç** (var. **rasic, racina**) es un organ vegetal generalament sosterranh deprovesit de fuèlhas que creis en direccion opausada a la camba, e que las foncions principalas son la fixacion de la planta al sòl e l'absorcion d'aiga e de sals mineralas.
Bibliotèca Nacionala de França

thumb|''Bibliothèque Nationale de France''

La **Bibliotèca Nacionala de França** (BNF; en francés *Bibliothèque nationale de France*, BnF) es la bibliotèca oficiala de França.

## Liames extèrnes
* Sit oficial de BNF
Camba (botanica)

[vignette|Esquèma de l'anatomia d'un planta. 1. Sistèma caulinari (6: camb, 9: [nos (botanica)|nos) 2. Sistèma racinari 3. Còl.]]

La **camba** (o **tija**) es un organ en forma d'ais de la part aeriana de las plantas que sosten las fuèlhas, las flors e los fruches. Las siás foncions principalas son las de sosten e de transpòrt dels compausats de la la fotosintèsi entre las raices e las fuèlhas.

## Referéncias

## Ligams extèrns
Antoni Maura i Montaner

**Antoni Maura i Montaner** (Palma, 1853 - Torrelodones, 1925) avocat, òme politic e escrivan foguèt primièr ministre d'Espanha en 5 ocasions: entre 1903 e 1904, entre 1907 e 1909, en 1918, en 1919, e entre 1921 e 1922.
Francisco de Zurbarán

**Francisco de Zurbarán** (Fuente de Cantos, Badajòz, 7 de novembre de 1598 - Madrid, 27 d'agost de 1664) foguèt un pintor espanhòl del periòde sonat sègle d'aur. Zurbarán, qu'èra amic de Velázquez, se faguèt conéisser dins lo domeni de la pintura religiosa, que s'i exprimiguèt amb una granda força visuala e un misticisme prigond. Foguèt un artista emblematic de la Contrareforma. Son estil, influenciat inicialament per las òbras de Caravaggio, evolucionèt per se sarrar dels mèstres manieristas italians. Sas representacions s'alunhavan del realisme de Velázquez e sas composicions son caracterizadas pel modelatge obtengut gràcias al clarescur de tons mai acids. Foguèt un dels pintors mai impòrtants del barròc. Son filh, Juan de Zurbarán, tanben trabalhèt coma pintor.

## Biografia
[thumb|''Crist sus la Crotz'', [1627 (290 x 168 cm), Art Institute, Chicago]]

Francisco de Zurbarán nasquèt en 1598 a Fuente de Cantos dins una familha de comerciants amonedats. Se pensa que comencèt a pénher a l'escòla de Juan de Roelas, dins sa vila de naissença, e que dintrèt puèi, en 1614, dins lo talhièr del pintor Pedro Díaz de Villanueva, a Sevilha, ont Alonso Cano lo coneguèt en 1616. Probablament tanben aguèt de relacions amb Francisco Pacheco e sos escolans, a mai de recebre d'influéncias de Juan Sánchez Cotán coma se pòt veire dins la *[[Naturaleza muerta]]* que Zurbarán penhèt a l'entorn de 1633. 

Son aprendissatge s'acabèt en 1617, qu'en aquel an Zurbarán se maridèt amb María Páez. Lo sol tablèu de la debuta de sa carrièra que se conega actualament es una *[[Immaculada Concepcion|Immaculada]]*, facha en 1616.

En 1617 lo pintor s'installèt a Llerena, Extremadura, ont i nasquèron sos tres enfants: María, Juan, que vendriá pintor coma lo paire, e Isabel Paula.

Aprèp la mòrt de sa molhèr, se tornèt maridar en 1625 amb Beatriz de Morales, una veusa qu'aviá una bona situacion economica, a mai foguèsse dètz ans mai vièlha qu'el. En 1622 Zurbarán èra vengut ja un pintor famós, çò que faguèt que li demandèssen de pénher un retaule per una glèisa de sa vila d'origina.

En 1626 signèt davant un notari, un contracte novèl amb la comunitat dels predicadors de l'òrdre dominican de San Pablo el Real, a Sevilha que li èra demandat doncas de pénher 21 tablèus en uèch meses. Foguèt durant aquel periòde, en 1627, que penhèt son tablèu mai famós, lo *[[Crist sus la crotz]]*, una òbra que foguèt tant admirada per sos contemporanèus que lo Conselh Municipal de Sevilha li prepausèt oficialamente, en 1629, que s'installèsse dins la vila.
Olcay Şahan

thumb|250px|Olcay Şahan en 2014
**Olcay Şahan** (prononciacion: [oɫd͡ʒaj ʃahan]; Düsseldorf, Alemanha, 26 de mai de 1987) es un fotbolaire turc. Jòga actualament dins lo club de fotbòl turc Beşiktaş.
Bauma daus Punts

La bauma daus **Punts**, delh Paleolitic Superior, se tròba a Aiguesa, en Bas Vivarés, dins lo departament de Gard.

## Istoric
Lo site sèrva de nombrosas gravaduras rupèstras datant delh Solutrean.

## Proteccion
Venguèt *monument istoric* lo 29 de mai de 1995. Lo site es pas ubèrt a la visita.

### Referéncias
John Cale

**John Davies Cale** (Garnant, 9 de març de 1942) es un musician, cantaire e compositor galés. Foguèt un dels fondadors del grop de rock The Velvet Underground.
Francisco Pacheco

**Francisco Pacheco** (Sanlúcar de Barrameda, 1564 – Sevilha, 27 de novembre de 1644) foguèt un pintor espanhòl. Es un pintor famós que foguèt sògre e mèstre de Diego Velásquez e tanben d'Alonso Cano, e a l'encòp pel fach qu'escriguèt un manual de pintura, que uèi encara es un document essencial per comprendre l'art espanhòl del sègle XVII.
Euskaltzaindia

[thumb|Sedença centrala de l'Euskaltzaindia, sus la ''[plaça Barria* de Bilbao]]
L**Euskaltzaindia*' –en occitan, l**'Acadèmia Reiala de la Lenga Basca**– es l'institucion academica oficiala que regula las normativas (gramaticas, diccionaris, etc.) de la lenga basca. L'acadèmia que foguèt fondada en 1919 a sa sedença centrala a Bilbao e de delegacions a Baiona, Sent Sebastian, Pampalona e Vitòria. Son simbòl es un roire e sa devisa es "començar e contunhar". Es reconeguda oficialament pels estats francés e espanhòl. Publica annualament la revista *Euskera* per tal de far difusion de sas activitats.

## Organizacion intèrna
L'entitat se devesís en divèrsas comissions que trabalhan d'un biais independent mas amb una coordinacion: 
* Comission de lexicografia.
* Comission de gramatica.
* Comission per l'elaboracion d'un atlas lingüistic.
* Comission d'onomastica.
* Comission de literatura.
* Comission de lenga orala.

## Referéncias
Tennessee Williams

**Thomas Lanier Williams III**, mai conegut per son escais **Tennessee Williams** (Columbus, 26 de març de 1911 - Nòva York, 25 de febrièr de 1983), foguèt un celèbre escrivan e dramaturg american. Ganhèt lo Prèmi Pulitzer de teatre en 1948 per son òbra *[[Un tramvai nomenat Desir|Un tramvai sonat Desir]]*, e en 1955 per *[[La gata sul teulat cremador|La gata sul tet cremador]]*. Recebèt tanben lo prèmi de la Critica Teatrala de Nòva York per dos libres *[[Lo zòo de cristal]]* (1945) e *[[La nuèch de l'iguana]]* (1961) . Son òbra de 1952, *[[La rosa tatoada]]* li permetèt d'aver coma guerdon lo Prèmi Tony. Mantun critic literari dison que Williams escriviá en estil gotic meridional. Es famós internacionalament subretot per encausa de l'adaptacion cinematografica de sos escriches. 

## Òbras
* 1945. *The Glass Menagerie*.
* 1947. *[[A Streetcar Named Desire]]*.
* 1947. *Summer and Smoke*.
* 1951. *The Rose Tatto*.
* 1953. *Camino real*.
* 1955. *[[Cat on a Hot Tin Roof]]*.
* 1957. *Orpheus Descending*.
* 1958. *Suddenly Last Summer*.
* 1959. *Sweet Birg of Youth*.
* 1960. *Period of Adjustement*.
* 1961. *The Night of the Iguana*.
* 1964. *The Milk Train Doesn't Stop Here Anymore*.
* 1968. *The Seven Descents of Myrtle*.
* 1972. *Small Craft Warnings*
Bernat Desclot

**Bernat Desclot** foguèt un istorian catalan que visquèt durant la segonda mitat del sègle XIII. Se pensa qu'èra probablement originari del Vescomtat de Castellnou. Es un personatge famós dins l'istòria medievala catalana qu'escriguèt la part mai anciana de las quatre grandas Cronicas: *Llibre del rei en Pere d'Aragó e dels seus antecessors passats* que se coneis jol nom de Cronica de Bernat Desclot.

Las donadas a prepaus de Bernat Desclot son plan escassas. Se supausa que Desclot era un foncionari reial, ja qu'emplega mantun document dels archius de la corona d'Aragon e que se ne servís amb un grand discerniment. Mas curiosament, aqueste nom de Desclot se pòt pas trobar enlòc dins los documents del temps del rei Pèire lo Grand, çò qu'es plan inabitual que dins aquel material s'i pòdon trobar de referéncias e los noms de personatges e servidors del rei, e mai d'unes plan umils.

Aquesta manca de referéncias faguèt pensar a divèrses cercaires que Desclot podiá aver un autre nom d'ostal e que podiá èsser **Bernat Escrivà**, un foncionari reial que ocupèt l'escrivaniá de la Cort Comtala de Gandia en 1282 e que foguèt nomenat l'an seguent tesaurièr reial, fins a la mòrt del rei en 1287, e que contunhèt a la cort, amb Anfós II lo Liberal, amb la carga de cambrièr reial e se moriguèt en 1288.
Index Translationum

L**'Index Translationum** es un indèx gerit per l'UNESCO que comptabiliza las traduccions accessiblas segon divèrses critèris (autor, editor, país, lengua, etc.). 

Durant fòrça temps, los libres foguèron revirats segon lo vejaire de diferents editors e libraris, sens que cap d'enregistrament centralizat de las traduccions s'efectuèsse. Las bibliotècas dels estats se trachavan, en general, de far un inventari dels libres traduches dins sa lenga. Long del temps una gestion centralizada e un enregistrament sistematic de las reviradas son apareguts coma necites e foguèt alara demandat l'Index Tranlationum a la Societat de las Nacions e aital foguèt creat en 1932. En 1946, l'UNESCO recuperèt aquel prètzfach e plan mai tard, en 1979, lo sistèma coneguèt una informatizacion, çò que permetèt de generar una vertadièra basa de donadas cumulativa que contunhava de créisser. Cada an, las bibliotècas nacionalas de cada estat mandan als trabalhadors de l'Index Translationum la lista de las òbras que son estat revirats dins son airal durant l'annada. Puèi l'Index Translationum es actualizat amb aquelas novèlas donadas.

Aqueste repertòri central se fa plan util tre que se vòl conéisser l'existéncia de las traduccions actualas e evitar un trabalh de revirada que seriá inutil. A l'encòp servís per avalorar los escambis culturels entre lengas e estats. E finalament es tanben una font per poder determinar la popularitat d'un autor. Pr'aquò l'Index Translationum determina pas se l'escrivan se ven fòrça o pas. 

En novembre de 2011, los 10 autors mai traduches dins lo mond entièr amb mai de 2.500 traduccions cadun èran en òrdre descreissent:

* Agatha Christie
* Jules Verne 
* William Shakespeare
* Enid Blyton
* Lenin
* Barbara Cartland
* Danielle Steel
* Hans Christian Andersen
* Stephen King
* Jacob Grimm

## Ligams extèrns
* Index Translationum (UNESCO)
Juan de Zurbarán

**Juan de Zurbarán** (Llerena, 1620-Sevilha, 1649) foguèt un pintor barròc espanhòl. Èra lo filh del pintor Francisco de Zurbarán e aprenguèt a pénher dins lo talhièr de son paire a Sevilha.
Es probable que Juan collaborèsse dins mantuna pintura executadas pel paire coma per exemple la celèbre *[[Natura mòrta amb gèrla e tassas]]*. 

L'influéncia pairala es evidenta dins sas òbras, encara que pòscan aparéisser dins son estil d'influéncias de las mòdas olandesa, lombarda e napolitana. 

Se maridèt en 1641 amb Mariana de Cuadros, filha d'un mercadièr ric mas aquesta moriguèt qualque temps aprèp. Lo quite Zurbarán durèt pas fòrça ans a la mòrt de son esposa que se vegèt emportat a 29 ans per l'epidémia de pèsta que s'espandiguèt per Sevilha en 1649
Enid Blyton

**Enid Mary Blyton**, tanben coneguda coma **Mary Pollock** (East Dulwich, Londres, 11 d'agost de 1897 – Londres, 28 de novembre de 1968) foguèt una escrivana anglesa, especialista del genre de literatura per enfants. Escriguèt mai de 600 romans e un de sos personatges mai famoses es Noddy. Es dels autors mai revirats mondialament segon l'Index Translationum e sos libres son estats venduts a mai de 600 milions d'exemplars.
Demest los autres personatges famoses creats per l'escrivana figuran *[[The famous five]]*, d'enfants que forman un grop de quatre joves e un gos.

## Biografia
Enid Blyton nasquèt en 1897 dins lo barri d'East Dulwich de Londres. Èra l'ainada de Thomas Carey Blyton, un cotelièr del país, e de Theresa Mary Blyton (nascuda Harrison). De 1907 a 1915, anèt a l'escòla St. Christopher a Beckenham ont mostrèt sas capacitats intellectualas e capitèt d'èsser de longa la primièra de sa classa. S'interessava ja a l'espòrt e a la literatura mas èra pas atirada per las matematicas. Faguèt tanben de musica e aprenguèt a tocar lo piano, mas malgrat que semblava d'aver un cèrt talent per l'instrument, aguèt d'abandonar los estudis musicals pr'amor de seguir una formacion d'ensenhaira.

Foguèt nomenada a Bickley e Surbiton ont demorèt cinc ans. Durant aquel temps s'avodava a escriure e aital publiquèt son primièr libre, un recuèlh de poèmas *Child Whispers* en 1922. Aprèp la Primièra Guèrra Mondiala, en 1924 se maridèt amb Hugh Alexander Pollock, un eròi de la guèrra. Aprèp lo conflicte, aqueste èra vengut responsable de colleccion dins un ostal d'edicion fondat per George Newnes. Amassa se partiguèron installar dins lo Buckinghamshire] e finalament se crompèron una proprietat sonada Green Hedges a Beaconsfield.
Joan Enric Fabre

**Joan Enric Casimir Fabre**, nascut lo 21 de decembre de 1823 a Sant Liònç de Leveson (Roergue), mòrt lo 1èr d'octobre de 1915 a Serinhan dau Comtat (Vauclusa), foguèt un entomologista e felibre occitan.

Foguèt professor a-z Aiacciu e a-z Avinhon. Se retirèt a Serinhan, ont se consagrèt exclusivament a l'estudi dels insèctes, entreprenguèt un grand nombre de recèrcas, que compilèt dins son òbra mai importanta, *Souvenirs entomologiques* (1870-89). Es considerat coma un dels fondators de l'entomologia. Entretenguèt de contactes amb lo felibritge que se'n consèrva una voluminosa correspondéncia amb Frederic Mistral, Josèp Romanilha, Charles Darwin e John Stuart Mill.

### Biografia
Se passèt l'enfància en çò dels grands al masatge de Malaval, prèp de Sant Liònç. Tre aquesta epòca, lo jove Fabre s'interessava ja als insèctes. A l'atge de set ans tornèt a Sant Liònç per èsser escolarizat, mas las dificultats de son paire, paisan vengut cafetièr van butar la familha a desbagatjar de longa e interrompre son escolaritat.  En 1833, son paire mena tota la familha a Rodés per i tenir un cafè. Quatre ans pus tard, s'installèron a Tolosa. Joan Enric dintra al seminari que daissarà en 5ena per se ganhar la vida. Se retròba lèu a vendre de citrons a la fièira de Bèucaire puèi se fa logar coma  manòbra per la construccion del camin de fèrre Nimes-Bèucaire.
En 1840, dins la tòca d'obténer una borsa, partiguèt per Avinhon, que i serà recebut primièr de sa promocion a l'Ecòla normala d'institutors.
A l'atge de dètz e nòu ans, venguèt institutor a l’escòla primària annèxa del collègi de Carpentràs que i demorarà set ans. A aquesta epòca reprend los estudis latins en tornar legir Virgili e en traduire Omèr. En 1842 publica son primièr recuèlh de poèmas titolat *Invocations* e  puja pel primièr còp a Ventor. Lo 30 d'octobre de 1844, esposèt Marie-Césarine Villard, institutritz originària de Carpentràs, amb qui aurà set enfants que mantun son mòrts abans d'aténher l'atge adult.
En 1849, es nomenat professor de fisica en Corsega a Aiacciu. La natura e los paisatges de l'illa li agradèron tant, que decidiguèt de n'estudiar la flòra e la fauna.
Amb Esprit Requien, que demorava a Bonifacio, amassa las plantas raras e, va constituir un erbièr impausant. Son projècte commun qu'èra de realizar una flòra de Corsega serà avalit per la mòrt subita e prematura del naturalista avinhonenc.
Corsega, es tanben per Fabre l'encontre amb lo zoologista montpelhierenc Alfred Moquin Tandon vengut estudiar la rica fauna d'aranhas, insèctes, crustacèus e reptils.
De retorn en Occitània en 1853, acceptèt un pòste dins una escòla d'Avinhon, e desbagatja dins un ostalet, plan modèst, carrièra dels Tinturièrs, dins lo quartièr de Sant Domenge. Joan Enric Fabre se consacra alara a l'estudi de la garança ( *Rubia tinctoria* ) per ne melhorar los rendements en garancina, o alizarina, colorant natural. Las drapariás d'Elbeuf utilizavan la posca de garança per obtenir lo roge de las cauças de l'armada francesa. Joan-Enric Fabre depausèt tres brevets en 1860.

### Ligams extèrnes

*  Musèu virtual Joan Enric Fabre e Tèxtes integrals subre ''www.e-fabre.com''
Enigma (maquina)

thumb|right|La maquina Enigma
L**'Enigma** èra una maquina portabla creada per encriptar e desencriptar de messatges. Mai precisament, l'Enigma èra una familha de maquinas electromecanicas de rotòr, que la primièra foguèt creada per Arthur Scherbius, e que se ne faguèt puèi mantun modèl. L'Enigma foguèt emplegada comercialament dempuèi las annadas 1920. Las armadas e los servicis governamentals alemands tanben l'utilizèron. La version mai famosa d'aquesta maquina es la que fasiá servir la Wehrmacht abans e durant la Segonda Guèrra Mondiala. Malgrat que los alemands pensavan que son còdi èra inviolable, los aliats capitèron de ne trobar la clau subretot gràcias al matematician anglés Alan Turing, e aital poguèron deschifar maites messatges.
Ives Lavalada

**Ives Lavalada** (en francés: *Yves Lavalade*; Gòra, 21 de genièr de 1939) es un escrivan, lingüista e toponimista occitan de Lemosin. Estudièt al licèu Gay-Lussac de Lemòtges e puèi faguèt d'estudis de lenga a l'Universitat de Peitieu. Trabalhèt coma professor d'espanhòl al meteis licèu ont èra estat escolan fins a sa retirada en 1999. Faguèt, de 1974 a 1997, una Cronica occitana dins lo jornal *L'Écho* que i parlava de toponimia e mai dels mots de l'occitan. Publiquèt dos diccionaris bilingues occitan/francés de 1997 a 1999 adaptats a l'airal lemosin e tre 2002 faguèt paréisser mantun libre suls noms de las plantas de son país.
Durant mai de 25 ans foguèt un dels menaires de *[[La Clau lemosina]]*.

En mai de las lengas romanicas s'interèssa tanben al maltés e publiquèt en 2001 una òbra de divulgacion sus aquela lenga: *La langue maltaise et la romanité. Lexique maltais/occitan*.

Es membre del conselh lingüistic del Congrès Permanent de la Lenga Occitana.

## Òbras
### Lenga(s)
* *La suffixation en occitan (Haut-Limousin)* (1981)
* *L'accentuation occitane* (Haut-Limousin* (1986)
* *La conjugaison occitane (Haut-Limousin)* (1987)
* *Le limousin, dialecte occitan* (1991)
* *Bestiaire occitan* (1997)
* *Dictionnaire français/occitan : Limousin-Marche-Périgord* (1997)
* *Dictionnaire occitan/français : Limousin-Marche-Périgord* (1999)
* *La langue maltaise et la romanité. Lexique maltais/occitan* (2001)
* *Dictionnaire d'usage occitan/français* (2010)
* *La conjugaison occitane (Haut Limousin)* (2012)

=== Botanica ===
* *Botanique occitane et noms de lieux : Limousin-Marche-Périgord* (2002)
* *Guide occitan de la flore : Limousin-Marche-Périgord'' (2002)
Estam

**Estam** pòt designar:
**[[Quimia]]*: l'element quimic estanh de simbòl Sn.
* *[[Botanica]]*: los organs de reproduccion mascles de las plantas de flors: los estams.
Assemblada Nacionala Catalana

[thumb|250px|Acte, sonat ''Estelada d'espelmes'', organizat per l'ANC sus la plaça Major de [Vic l'11 d'octobre de 2012.]]
L**'Assemblada Nacionala Catalana** (en catalan: *Assemblea Nacional Catalana*), tanben sonada **ANC**, es una organizacion dels Païses Catalans qu'a per tòca de recuperar l'independéncia politica de Catalonha. L'entitat, fondada oficialament lo 10 de març de 2012, qu'a sa sedença a Barcelona e que compta mai de 27.000 membres, se definís coma populara, unitària, plurala e democratica. Es actualament presidida per Carme Forcadell. 

L'Assemblada foguèt l'organizadora principala de la Via Catalana, eveniment istoric dins l'evolucion politica de Catalonha que se debanèt l'11 de setembre de 2013 dins tot lo país e amassèt mai d'1,6 milion de personas.
Carme Forcadell

**Carme Forcadell i Lluís** (Xerta, 1956) es una ensenhaira e politiciana catalana. Fondadora de la Plataforma per la Llengua, membre de la direccion d'Òmnium Cultural de Sabadell, e anciana presidenta de l'Assemblada Nacionala Catalana. Foguèt presidenta del Parlament de Catalonha de 2015 a 2017. Dempuèi 2017, es presonièra politica en Espanha.

## Biografia
Carme Forcadell nasquèt dins una familha modèsta (son paire èra mecanician) a Xerta, un vilatge de la region de Tarragona, en 1956. Faguèt sos estudis primaris localament abans de partir per Tortosa ont passèt son bachelierat. Se diplomèt puèi en filosofia e sciéncias de la comunicacion a l'Universitat Autonòma de Barcelona e i obtenguèt tanben un mastèr en filologia catalana. Trabalhèt coma foncionària del Departament d'Educacion de la Generalitat de Catalonha a partir de 1985, abans de dintrar en 1992 coma coordinadora de normalizacion lingüistica dins lo Servici d'Ensenhament del Catalan del meteis Departament d'Educacion. Dempuèi 2004 es conselhièra (en catalan: *assessora*) en lenga, interculturalitat e coesion sociala del Vallès Occidental. 

A publicat de material didactic divèrs, qualques libres de lengua e literatura, e tanben un diccionari. Collaborèt dins divèrses mejans de comunicacion que i escriguèt d'articles a prepaus de planificacion lingüistica, lenga e identitat. Es membre dempuèi mantes ans de nombrosas entitats, membre de la Comission de la Dignitat e sòcia de la Plataforma pel Drech de Decidir, ont participa a la comission de comunicacion. Es una militanta d'Esquèrra Republicana de Catalonha.

Durant l'estiu de 2012 coordinèt la marcha per l'independéncia dins tota Catalonha e, coma presidenta de l'Assemblada Nacionala Catalana, foguèt una de las voses màgers de l'organizacion de la manifestacion "Catalunya, nòu estat d'Euròpa" e la Via Catalana. Amb Muriel Casals, la presidenta d'Òmnium Cultural son implicacion dins l'organizacion e la gestion de la Via Catalana, que representèt un succès colossal quand amassèt l'11 de setembre de 2013 mai de 400 mil de personas, segon las estimacions de la polícia, ne fa una de las personas mai influentas dins l'avenidor geopolitic de Catalonha.

Lo 26 d'octobre de 2015 foguèt elegida presidenta del Parlament de Catalonha, amb 77/135 vòtes en favor.
Jakob Jud

**Jakob Jud** (Wängi, canton de Thurgau, 12 de genièr de 1882-Seelisberg, canton d'Uri, 15 de junh de 1952) foguèt un lingüista e romanista suís famós qu'elaborèt amb Karl Jaberg l'atlas lingüistic de Suïssa (en alemand: *Sprach- und Sachatlas Italiens und der Südschweiz*) generalamaent conegut coma AIS.

Jakob Jud manifestèt un interès considerable pels parlars de son país, e contribuïguèt doncas a la publicacion del *Dicziunari Rumantsch Grischun* e a partir de 1934 collaborèt tanben al *Vocabolario della Svizzera italiana*. A mai participèt en 1940, a una autra òbra realizada collectivament, *Die Römische Schweiz* e a un estudi de las paraulas romanicas de la Suïssa alemanica: *Zur Geschichte der romanischen Reliktwôrten in den Alpenmundarten der deutschen Schweiz* (1946).

Jakob Jud fondèt una colleccion de monografias, *Romanica Helvetica* (1935) e la revista *Vox Romanica* (en 1936, amb Arnald Steiger).

En 1951 foguèt acceptat coma membre de l'Académie royale de langue et de littérature françaises de Belgique.

## Òbras
* *Sprach- und Sachatlas Italiens und der Südschweiz* (1928-1960), fach amb Karl Jaberg
* *Der Sprachatlas als Forschungsinstrument* (1928)
* *Romanische Sprachgeschichte und Sprachgeographie* (1973)
Steven Rubenstein

thumb|Steven Rubenstein
**Steven Lee Rubenstein** (Brooklyn, Nòva York, 10 de junh de 1962–Liverpool, 8 de març de 2012) foguèt un antropològ estatsunidenc e ensenhaire a l'Universitat de Liverpool que son especialitat èran los pòbles americans.

## Liames extèrnes
*  Entrevista de Rubenstein subre los Shuars, *Questions, Questions*, BBC Radio 4, 24 de genièr de 2011.
*  "Obituary: Steven Rubenstein", *The New York Times*, 16 de març de 2012, www.legacy.com.
*  Peluso, Daniela (2012) "Steven Lee Rubinstein (1962 - 2012)," Tipití: Journal of the Society for the Anthropology of Lowland South America: Vol. 9: Iss. 2, Article 13.
Clint Eastwood

thumb|250px|Clint Eastwood al Festival internacional de films de Toronto en 2010
**Clinton "Clint" Eastwood Jr.** (San Francisco, 31 de mai de 1930) es un actor, realizador e productor de cinèma american, qu'es conegut principalament per son ròtle de Dirty Harry e sas interpretacions dins mantun western. Per sas interpretacions memorablas, Eastwood foguèt recompensat mantun còp, aital recebèt quatre Òscars, cinc Golden Globes, tres Cesars e la Palma d'onor al Festenal de Canas en 2009.
La Clau lemosina

***La Clau lemosina*** foguèt una revista occitana de Lemosin de las mai importantas del país. Apareguèt en 1973, fondada e bailejada pel Cercle lemosin d'estudis occitans e d'accion populara. En mai de la revista se publiquèron tanben fòrça numèros especials sus de tematicas plan divèrsas (entre 80 e 100) Demest los dirigents conven de citar lo lingüista e escrivan Ives Lavalada.
Sa publicacion s'arrestèt en 2000, amb lo numèro 170.

## Referéncias
Beppe Grillo

**Giuseppe Piero Grillo**, mai conegut coma **Beppe Grillo** (barri de San Fruttuoso, Gènoa, 21 de julhet de 1948), es un umorista, actor, activista politic e blogaire italian. Son blòg es un dels mai seguits de totes los que se fan en lenga italiana. Foguèt situat en setena plaça dins la classificacion mondiala establida en 2009 per la revista *[[Forbes]]*.

Grillo es lo promotor d'un forum de discussion que compta de milierats d'inscriches que se sonan comunament "grillini" o "amici di Beppe Grillo".

A inspirat mantuna lista civica que pòrtan son nom e en octobre de 2009 capitanegèt amb Gianroberto Casaleggio la naissença d'un movement politic novèl: lo MoVimento 5 Stelle.

## Ligams extèrnes

* Beppe Grillo Official Web Site
Forbes

thumb|right|Lo bastiment de Forbes sus la Cinquena avenguda de la vila de Nòva York
***Forbes*** es una revista publicada als Estats Units qu'es especializada dins la publicacion d'articles a prepaus del mond dels afars e de las finanças. Foguèt fondada en 1917 per B.C Forbes e sa sedença se tròba sus la Cinquena avenguda dins la vila de Nòva York. Son editor principal es Steve Forbes e son director es Mike Perlis.

Cada an publica de listas que generan un grand interès dins l'univèrs financièr coma per exemple Forbes 400, Forbes 500 e Fortune 500. Annualament, dempuèi 1986, la revista publica sa lista de las personalitats mai ricas del mond (en anglés: *The World's Richest People*). Cal remarcar de que dins la lista 3 personas venon de païses en via de desvolopament coma Mexic, Índia e Arabia Saudita. *Forbes* a publicat tanben d'autras listas ligadas a la fortuna, coma la de personatges de ficcion milionaris, de listas de companhiás segon sos beneficis, los rics en foncion dels païses o per sector econòmic, entre altras causas.

La proximitat politica dels dirigents de la revista amb lo mitan conservador fa que recebèt divèrsas criticas coma per exemple dins son estimacion de la riquesa de Fidel Castro que se comptabilizèt la moneda de l'estat e mai acusèron lo dictator cuban d'aver de comptes en Soïssa. Per contra sembla que la riquesa de divèrses monarcas coma lo rei del Marròc o la reina d'Anglatèrra sián pas presas en compte.
Lo 7 de març de 2013, foguèt lançada una version espanhòla de *Forbes*.
Quiron

thumb|250px|Quiron e son escolan Aquilles sus una fresca romana
**Quiron** (en grèc ancian Χείρων, *Kheírôn*, ‘l'inferior’ dels filhs de Cronos) èra un centaure qu'èra reputat d'èsser lo mai savi e just de totes los membres de sa raça dina la mitologia grèga. Lo centaure, qu'èra lo filh de Cronos e Filira, viviá sul mont Pelion, mas coma d'autres centaures, ne foguèt fòrabandit pels lapitas. Se maridèt amb la nimfa Cariclo e sa filha Ocirroe foguèt la maire de Pelcos. Recebèt son ensenhament d'Apollon e Artèmis e foguèt l'ensenhaire d'Aquilles, Asclèpi, Tesèu, Jason, Aristèu e Acteon. Foguèt un grand professor dins divèrses domenis coma per exemple en musica, art, caça, morala, medecina e cirurgia.
Mitologia grèga

[thumb|left|400px|La naissença de [Vènus imaginada pel pintor florentin Botticelli]]

La **mitologia grèga** es l'ensems organizat dels mites que nos provenon de la Grècia antica. Sas legendas se desvolopèron durant un periòde pro long que va dempuèi la civilizacion miceniana fins a la dominacion romana. Lo rescontre entre los grecs e los romans coïncidís amb lo de la mitologia grega e de la mitologia romana: la primièra exercèt una influéncia considerabla sus la segonda. Un brave brieu aprèp la desaparicion d'aquelas religions grèga e romana, la mitologia grèga es estada utilizada frequentament coma tèma d'inspiration per mantun artista, e contunha aital actualament.

La mitologia grèga es estada preservada e nos es arribada gràcias a un ensems considerable de tèxtes que los mai ancians son las epopèias d'Omèr e los poèmas d'Esiòde, mai que mai la *[[Teogonia (Esiòde)|Teogonia]]*, e a l'encòp per mejan de las arts picturalas coma la ceramica. L'ensems d'aquelas fonts presentan de genealogias e de racontes que bastisson un sistèma dotat d'una coeréncia pro limitada. Los mites grècs testimonian de la representacion que los grècs ancians se fasián del mond. Pasmens, l'estatus de la mitologia grèga es complèx, que la mitologia va mai enlà de l'encastre de la religion. Personatges e eveniments mitics portats per la tradicion èran pel pòble grèc, almens dins sas grandas linhas, de realitats istoricas ligadas a un passat alunhat, e servissián doncas de basa de trabalh als istorians de l'antiquitat. A l'encòp, la mitologia fornís una font vasta d'inspiracion a la literatura e als arts grècs antics.

Los mites grècs influencièron tanben en part la produccion literària occitana coma per exemple dins qualques poèmas (*Dafnè* per exemple) de Max Roqueta.
[thumb|left|Lo bust de [Zèus descobèrt a Otricoli, en Itàlia]]
Via Baltica

La **Via Baltica** o **Cadena Baltica** (en estonian *Balti kett*, en leton *Baltijas ceļš* e en lituanian *Baltijos kelias*) es lo nom que se donèt a una cadena umana qu'anava dempuèi la capitala lituaniana Vilnius a la capitala d'Estonia Tallinn en passar per Riga (valent a dire que formava 560 km en total) per exigir l'independéncia dels Païses baltics lo 23 d'agost de 1989. Entre 1,5 e 2 milions de personas (sus aperaquí 7 milions d'abitants totals de totas tres republicas) participèron a aqueste eveniment que generèt un enduriment de l'actitud del govèrn rus cap a las republicas sovieticas. La causida de la data se deguèt a la celebracion del cinquantenari del Pacte Nazi-Sovietic.
## Genèsi de la Via Baltica
[thumb|La placa "STEBUKLAS" (que significa "miracle") al costat de la [catedrala de Vilnius, a l'endrech ont comencèt la cadena umana.]]
L'arribada de Mikhaïl Gorbachov en 1985 al poder signifiquèt un cambiament considerable dins l'Union sovietica. Comencèron de politicas de dobertura e de democratizacion sonadas glàsnost e perestroika. Aquesta aumentacion de libertat menèt a un afrontament intèrn de cap a la dominacion sovietica. La confrontacion politica prenguèt de proporcions mai importantas dins los Païses baltics (annexats en 1940) qu'èran estat someses a una politica de russificacion e de colonizacion de la populacion.

Lo 23 d'agost de 1989, gràcias a l'organizacion mesa en plaça pels movements nacionals dels tres païses baltics, lo Front Popular d'Estònia (*Rahvarinne*), lo Front Popular de Letònia (*Tautas fronte*) e lo Movement Reformador de Lituània (*Sąjūdis*), se metèt en plaça la cadena umana que capitèt d'unir gaireben dos milions d'estonians, letons e de lituans. Aqueles se tenguèron totes per la man durant 15 minutas (fins a 19h, ora locala) e formèron una cadena ininterrompuda de 600 km de long que traversava totes tres païses baltics. Aital s'exprimiguèt clarament la volontat populara d'aqueles pòbles de condemnar lo passat e de mostrar sa volontat de cambiament pel futur.

El 2009, l'UNESCO decidiguèt d'inclure lo material documentari a prepaus d'aquel eveniment dins lo Programa Memòria del Mond.

Aqueste eveniment foguèt la basa d'inspiracion de la Via Catalana que se debanèt l'11 de setembre de 2013 dins l'ensems dels Païses Catalans e mai a l'estrangièr.
* The Baltic Way - Human Chain Linking Three States in Their Drive for Freedom unesco.org
Leton

Lo **leton** (en leton: *latviešu (valoda)*) es una lenga baltica parlada per 2,2 milions de personas essencialament en Letònia, ont es la lenga oficiala. Es tanben una de las lengas oficialas de l'Union Europèa dempuèi l'adesion del país l'1 de julh de 2004. 

## Classificacion
Lo leton es una de las doas lengas balticas amb lo lituanian qu'an subreviscut fins uèi. Lo prussian ancian, la tresena lenga baltica coneguda se moriguèt pendent lo sègle XIX. Las lengas balticas an son grop pròpri que forma una branca distinta dins la familha de las lengas indoeuropèas.
Els Pets

300px|thumb|Lluís Gavaldà, lo cantaire d'Els Pets
**Els Pets** es un grop de rock catalan e de pop rock, originari del vilatge de Constantí (Tarragonés) e capitanejat per Lluís Gavaldà.
Es format per Lluís Gavaldà que canta e tòca la guitarra e n'es tanben lo compositor principal, Joan Reig a la batariá e Falin Cáceres a la bassa. Dins los dos primièrs disques èra part del grop lo guitarrista Ramon Vidal e èran acompanhat per de coristas sonadas **Les Llufes** fins a 2004. A aquel trio fondador oficial cal apondre dos autres musicians: David Muñoz a la guitarra e Joan Pau Chaves als clavièrs.
## Discografia
### Alboms
* *Maqueta* (1985)
* *Els Pets* (1989)
* *Calla i Balla* (1991)
* *Fruits Sex* (1992)
* *Brut Natural* (1994)
* *Bondia* (1997)
* *Sol* (1999)
* *Respira* (2001)
* *Agost* (2004)
* *Com anar al cel i tornar* (2007)
* *Fràgil* (2010)
* *L'àrea petita* (2013)

### Live
* *Vine a la Festa* (1995)
* *Això és espectacle* (2006). DVD documentari e de live.
* *Fan teatre* (2011)

### Compilacions
* *Malacara* (2002)
## Ligams extèrns
* Sit oficial del grop
École centrale de Lille

L’escòla centrala de Lilla (en francés *École centrale de Lille* o pus simplament *Centrale Lille*) es una granda escòla francesa situada a Lilla.

## Ligams extèrnes
*  Sit web oficial de l'École centrale de Lille
Dean Martin

thumb|250px|Dean Martin dins lo film ''Rio Bravo'' en 1959
**Dino Paul Crocetti**, mai conegut coma **Dean Martin**, (Steubenville, Ohio, 7 de junh de 1917–Beverly Hills, 25 de decembre de 1995) foguèt un actor, comic e cantaire american.

## Biografia
Dino Crocetti nasquèt en 1917 dins una familha modèsta a Steubenville. Son paire Gaetano Crocetti èra un barbièr italian vengut dels Abruces (Itàlia) e sa maire, Angela Crocetti, una italoamericana, çò que faguèt que Dino parlava pas qu'italian quand dintrèt a l'escòla. Aguèt de sofrir las galejadas dels autres escolans que se trufavan de son anglés marrit.

Dino abandonèt lèu los estudis tre qu'acabèt lo collègi e comencèt a trabalhar dins mantun domeni. Venguèt a peó, benziner, croupier, e subretot boxaire. Arribèt a conéisser una cèrta capitada dins lo mond de la bòxa jos l'escais de Kid Crocetti.

Lo 2 d'octobre de 1941 se maridèt amb Elizabeth Anne McDonald e amassa aguèron quatre enfants. Lo parelh durèt pas gaire qu'en 1949 Dean divorcièt..

Encara que Dean Martin capitèt de suscitar d'interès a la Metro-Goldwyn-Mayer e a Columbia Pictures cap de contracte se fasiá pas. Lo cambiament màger dins sa carrièra se produsiguèt quand rescontrèt lo comic Jerry Lewis al Glass Hat Club a Nòva York, ont totes dos fasián son espectacle. Martin e Lewis venguèron rapidament amics e decidiguèron de participar cadun als espectacles de l'autre e formèron aital un duo musical e comedian.

Amassa faguèron sa debuta a la television durant la primièra emission sus la cadena CBS del programa *Toast of the Town* (que vendriá mai tard *[[The Ed Sullivan Show]]') lo 20 de junh de 1948. Una sèria de ràdio apareguèt l'an seguent e a l'encòp Martin e Lewis signèron un contracte amb lo productor de Paramount [[Hal B. Wallis]] per jogar dins lo film *My Friend Irma*.
Martin and Lewis

Lo parelh se disseparèt en 1956, tot bèl just 10 ans aprèp sa formacion.

En 1957, lo primièr film en solitari de Dean Martin, *Ten Thousand Bedrooms'' foguèt un vertadièr fracàs comercial. Èra encara popular coma cantaire mas amb l'arribada del rock and roll, l'epòca de glòria dels cronèrs èra a mand de desaparéissr.
Escòla centrala

* École centrale de Lille
* École centrale de Lyon
* École centrale de Marseille
* École centrale de Nantes
* École centrale de Paris
* École centrale de Pékin
Aaron Swartz

thumb|250px|Aaron Swartz durant un rescontre de Wikipèdia en 2009 a Boston
**Aaron Hillel Swartz** (Chicago, 8 de novembre de 1986–Nòva York, 11 de genièr de 2013) foguèt un programaire, escrivan, organizaire politic e activista internetian american.
Swartz participèt al desvolopament del format RSS e al sit de nòvas socialas Reddit.

Malcontent del fach que JSTOR fasiá pagar per accedir als articles de revistas academicas e qu'èran los editors e pas los autors que ganhavan l'argent, Swartz decidiguèt de descargar l'ensems de las publicacions per las far venir publicas e gratuïtas. Qualque temps mai tard, lo 6 de genièr de 2011, foguèt arrestat pel descargament illicit de JSTOR, e foguèt subjècte d'una enquèsta federala. En 2013, dintrèt dins lo Internet Hall of Fame.

L'11 de genièr de 2013, dos ans aprèp son arrestacion, Swartz foguèt trobat mòrt, penjat dins son apartament de Crown Heights, Brooklyn.
Bonnie Tyler

**Bonnie Tyler**, de son nom vertadièr **Gaynor Hopkins** (Sweken, País de Galas, 8 de junh de 1951) es una cantaira galesa de musica pop e rock. Sa votz plan caracteristica, grèva e mai rauca, fa qu'es sovent considerada coma l'equivalent feminin de Rod Stewart. Venguèt celèbra subretot gràcias a las cançons *It's a Heartache* e *[[Total Eclipse of the Heart]]*. Demest sas autras cançons famosas, se pòt tanben citar lo tube *Holding Out For A Hero* en 1984. En març de 2013 la BBC anoncièt que Tyler representariá del Reialme Unit al concors d'Eurovision de 2013. Long de sa carrièra Bonnie Tyler a recebut divèrses prèmis: tres Goldene Europa awards, un Echo Award e es estada nominada tres còps als Brit Awards e tanben durant tres ceremonias dels Grammy Awards.
thumb|300px|Bonnie Tyler durant una repeticion abans lo concors de l'Eurovision en 2013

## Discografia
* *Rocks And Honey* 2013
* *Live In Germany 1993* CD/DVD/CD+DVD 2011
* *From The Heart: Greatest Hits* 2007
* *Live Bonnie On Tour* 2006 (Live CD)
* *Bonnie On Tour* 2006 DVD
* *Celebrate* 2006
* *Wings* 2005
* *Simply Believe* 2004
* *Heart Strings* 2003
* *Heart & Soul* 2002
* *All In One Voice* 1998
* *Free Spirit* 1995
* *Silhouette In Red* 1993
* *Angel Heart* 1992
* *Bitterblue* 1991
* *Hide Your Heart* 1988
* *Bonnie Tyler The Video* 1986 VHS
* *Secret Dreams and Forbidden Fire* 1986
* *[[Faster Than the Speed of Night]]* 1983
* *Goodbye To the Island* 1981
* *Diamond Cut* 1979
* *Natural Force* 1978
* *It's a Heartache* 1978
* *The World Starts Tonight* 1977
Gustave Eiffel

thumb|250px|retrach de Gustave Eiffel, sortit dins la revista francesa ''l'Illustration'' en 1893
**Alexandre Gustave Eiffel** nascut **Bönickhausen** (Dijon, 15 de decembre de 1832–París, 27 de decembre de 1923) foguèt un engenhaire e arquitècte francés, especialista de las estructuras metallicas. Son nom demòra gravat universalament gràcias a son òbra màger la Torre Eiffel. Eiffel realizèt tanben l'Estatua de la Libertat que domina l'asuèlh de Nòva York.

## Biografia
Gustave Eiffel nasquèt a Dijon en 1832 dins una familha amonedada que son paire, Alexandre Eiffel, un oficièr qu'aviá participat a las guèrras napoleonianas tre 1811, trabalhava coma secretari de l'intendéncia militara de Dijon e sa maire, Catherine Moneuse, èra una femna d'afars. Aquela aviá investit dins lo negòci de fusta e de carbon e aviá amassat aital una fortuna personala pro consequenta. En 1843, Gustave Eiffel dintrèt al collègi Sainte-Barbe abans d'èsser admissible a l'Escòla politecnica de París, mas subretot admés en 1852 a l'Escòla Centrala de las Arts e Manufacturas de la capitala francesa. I efectuèt sos estudis d'engenheire e obtenguèt son diplòma en 18559. Gustave Eiffel, demorèt a Clichy dins lo departament de Hauts-de-Seine a partir de 1856.
Aprèp d'èsser estat emplegat qualques meses dins la polveriá de Châtillon-sur-Seine e puèi a la Companhiá dels camins de fèrre de l'Oèst, Eiffel rescontrèt, en 1856, Charles Nepveu, un entrepreneire que s'èra especializat dins la construccion metallica que, gràcias al progrès de la metallurgia, coneissiá en aquel temps una bèla difusion. Aqueste material, resistent, leugièr e de bon manipular, èra preferit fòrça sovent a la pèira per tal de far d'estalvis. 

Lo jove engenhaire demostrèt pro lèu sos talents, la sia primièra realizacion d'importància foguèt la passarèla Eiffel facha a Bordèu en 1858 en collaboracion amb Paul Régnauld, e n'assumiguèt, a l'edat de 26 ans, la direccion. Gustave Eiffel utilizèt alara la tecnica de fondacion amb aire comprimit durant l'execucion de las pilas tubularas. 

En 1862, quand aviá 30 ans, se maridèt amb Marguerite Gaudelet, plan mai jove qu'el qu'aviá pas que 18 ans. Amassa aguèron cinc enfants, tres filhas e dos dròlles entre 1863 e 1873. Sa femna se moriguèt en 1877 quand aviá pas que 32 ans.
Mario Draghi

**Mario Draghi** (Roma, 3 de setembre de 1947) es un economista, banquièr e ancian naut foncionari italian. Foguèt vicepresident de la banca Goldman Sachs en Euròpa entre 2002 e 2005, abans de venir governador de la Banca d'Itàlia, cargue qu'ocupèt de 2006 a 2011. Foguèt puèi president de la Banca centrala europèa (BCE) entre 2011 e 2019. A-z aquel pòste deguèt gerir maitas crisas de la moneda unica.

En febrièr de 2021, après de la demission de Giuseppe Conte, foguèt encargat de formar un governament pel president de la Republica italiana, Sergio Mattarella, dins un contèxte marcat per la Pandemia de Covid-19. Recebèt lo sosten de gaireben la totalitat dels partits del Parlament.