open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pasquale Paoli

thumb|Pasquale Paoli

**Pasquale Paoli** (nascut lo 6 d'abril de 1725 a Stretta, mòrt lo 5 de febrièr de 1807 a Londres) foguèt un òme politic e general còrs. Es lo creator de l'Universitat de Corsega a Corti. Foguèt l'unic general de la nacion d'una Republica de Corsega independenta entre lo 14 de julhet de 1755 e lo 13 de junh de 1769, qu'es estat dempuèi integrada dins l'Estat francés.

## Biografia
Nascut lo 6 d'abril de 1975 a Stretta, a aquesta epòca la Corsega es encara jos l'ocupacion genovesa, lo 30 de genièr de 1735, Corsega es declarada independenta per la *Cunsulta d’Orezza* e la primièra constitucion còrsa. Lo paire de Pasquale, Ghjacintu Paoli es elegit deputat de Corsega, mas en 1739 Corsega es un còp de mai ocupada per Gènoa. Pasquale Paoli es constrench a l'exilh a Nàpols en Itàlia.
Lo 29 d'abril de 1755, Pasquale Paoli desbarca a Aleria, lo 14 de julhet la *Cunsulta d’Orezza* proclama Pasquale general de la nacion còrsa.

## Ligams extèrnes
* Sit a prepaus de Pasquale Paoli

## Nòtas
Abertawe

**Swansea**, *Abertawe* en galés (terme que significa, boca de l'arribèra "Tawe"), qu'ei ua ciutat e un comtat deu País de Galas (*Cymru* en galés, *Wales*  en anglés), dens lo Reiaume Unit (*United Kingdom* en anglés).
La ciutat qu'ei situada sus la còsta Sud de Galas hens lo comtat istoric de Glamorgan.
Aqueste comtat qu'ei lo tresau mei poblat de Gàlas après lo de Cardiff (gal. Caerddyd) e Rhondda Cynon Taff.

Lo gentilici  en galés qu'ei *Abertawyr* o enquera *Dinaswyr* e en anglés *Swansea Jack People* per *Swanseaers inusitat*, en occitan, jamèi estat propausat *Abertains* (suu modèu de Pau Paulins) o *Soanseanés*.

## Simbèus
## Geografia
## Istoria
## Patrimòni

https://web.archive.org/web/20080805154506/http://www.swanseaheritage.net/

## Administracion

En galés "Dinas as Sir Abertawe" e en anglés "City and County of Swansea" : http://www.swansea.gov.uk

Bessoada dab 

Pau: https://web.archive.org/web/20110105141341/http://pau.fr/  França

## Educacion

### Universitat
* Universitat de Swansea (Pryfysgol Abertawe) http://www.swan.ac.uk 
  Esc medicine: http://www.medicine.swan.ac.uk  

   e autes ligams  https://web.archive.org/web/20130407030734/http://www.sihe.ac.uk/

  

### Ensenhament primari

### Ensenhament segondari

*Ensenhament deu Galés a Swansea :   http://www.menterabertawe.org

## Manifestacions culturaus
## Manifestacions esportivas
## Personalitats notablas, gent d'interès
Portivechju

**Portivechju** (en còrs), **Porto-Vecchio** (en francés) o **Portovecchio** (en italian), es una comuna francesa situada dins lo departament de Corsega del Sud e la region de Corsega. La vila es situada al sud-èst de Corsega. Es la tresena vila de Corsega amb una populacion de 11 326 abitants en 2007.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes
*Sit de la comuna
*Sit de l'Ofici de Torisme.
## Nòtas
Calvi

thumb|465px|Panorama de Calvi
**Calvi** en còrs (*Calvi* en francés) es una comuna còrsa del nòrd de l'isla de Corsega. Es situada dins lo departament de Nauta Corsega. Es la cinquena comuna mai importanta del país.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Silesian

Lo **silesian** (autonim: *ślůnsko godka*, *ślůnski*, e de còps *pů našymu*, lit. «al nòstre [biais]») es una lenga eslava parlada gaireben exclusivament en Auta Silèsia, en Polonha, aital coma en Republica Chèca e en Alemanha, amb locutors sortits de la Bassa Silèsia annexada per Polonha en 1945. Al recensament polonés de 2011,  personas declarèron lo silesian per lenga mairala.

E mai se la màger part dels lingüistas classifican lo silesian coma un dialècte del polonés, d'autres lo considèran coma una lenga a despart - es aital qu'es classificat per la Bibliotèca del Congrès dels Estats Units.

## Grafia
I a pas d'alfabet silesian oficial, que los parlaires fan generalament servir l'alfabet polonés. Dempuèi 2006, una grafia novèla se met en plaça, qu'es utilizada sus Internet e sus la Wikipèdia en silesian.

Aa Bb Cc Ćć Čč Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Ńń Oo Pp Rr Řř Ss Śś Šš Tt Uu Ůů Ww Yy Zz Źź Žž

Digrafs : Ch Dz Dź Dž.

## Codificacion e lenga literària
Demòra de trabalh a far per la codificacion del silesian literari. L'utilizacion sus Internet de la lenga se fa dins doas variantas dialectalas, la de Catovitse e la de Glivitse. Dempuèi las annadas 1930 i a tanben una microlenga literària sonada lo lac (lašsko) creada per l'escrivan Erwin Goj, conegut jol chafre Óndra Lysohorsky, mas es tròp localizada en Moràvia per representar l'ensems dels parlars silesians.

## Comparason
Balham lo *Paire nòstre* en silesian, polonés, chèc e occitan

*Silesian*
:Uojćec naš, keryś je w ńebjy,
:bydź pośwjyncůne mjano Twojy.
:Přidź krůlestwo Twojy.
:Bydź wola Twoja, kjej we ńebje,
:tak tyž na źymjy.
:Chlyb naš každodźynny dej nům dźśoj.

:A uodpuść nům naše winy,
:kjej my uodpuščůmy našym winńikům.
:A ńe wůdź nos na pokušyńi,
:nale zbow nos uod zuego.
:Bo Twůje je krůlestwo a můc,
:a suawa na wjeki. Amyn.

*Polonés*
:Ojcze nasz, któryś jest w niebie,
:święć się imię Twoje,
:przyjdź królestwo Twoje,
:bądź wola Twoja jako w niebie tak i na ziemi.
:Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj.

:I odpuść nam nasze winy,
:jak i my odpuszczamy naszym winowajcom.
:I nie wódź nas na pokuszenie,
:ale zbaw nas ode złego. Amen.

*Chèc*
:Otče náš, jenž jsi na nebesích,
:posvěť se jméno Tvé
:Přijď království Tvé.
:Buď vůle Tvá, jako v nebi, tak i na zemi.
:Chléb náš vezdejší dej nám dnes

:A odpusť nám naše viny,
:jako i my odpouštíme naším viníkům
:a neuveď nás v pokušení,
:ale zbav nás od zlého. Amen.

*Occitan*
:Paire del cèl, paire nòstre
:Santificat lo teu nom
:Fai avançar ton reialme
:Ta volontat sus la tèrra, coma se fa dins lo cèl
:Lo tròç de pan del besonh balha-lo-nos cada jorn

:Perdona-nos a nosautres
:Coma perdonam atanben a los que nos faguèron quicòm
:Desliura-nos de l'espròva
:Desliura-nos de tot mal

## Referéncias


## Ligams extèrnes
* Pů našymu - djalykt ślůnski kodyfikowůny
* Slonsko Lauba
* Text parlat en silesian

|
Paul Gauguin

**Eugène Henri Paul Gauguin** (1848–1903) foguèt un pintor francés del postimpressionisme e pionièr del primitivisme.
Sos-estimat de son vivent, Gauguin es ara reconegut per son usatge experimental de la color e son estil Sintetist qu'èran diferents de l'Impressionisme. Son trabalh foguèt influénciat per l'abansgarda francesa e d'artistas modèrnes, coma Pablo Picasso e Henri Matisse. L'art de Gauguin venguèt popular après sa mòrt, en partida gràcia als esfòrces del mercant d'art Ambroise Vollard, qu'organizèt de mòstras de son trabalh a la fin de sa carrièra aital coma doas exibicions postumas importantas a París. Nombrosas de de sas pinturas èran la possession del colleccionaire rus Sergei Shchukin o d'autras colleccions importantas.
### Referéncias
Blason

En eraldica, lo **blason** es l'ensemble format d'un escut e dels ornaments exteriors descrit dins lo blasonnement d'un portaire. L'escut se limita al supòrt del blason, tradicionalament utilizat coma targa a l'Edat Mejana. Existís una certana ambigüitat de l'emplec dels tèrmes «**blason**», «**escut d'armas**» e «armas», que foguèron utilizats de faiçon intercambiabla pel passat. Per metonimia, tiba a confondre los tres concèptes qu'an una signafication espicifica. Pasmens, *blason* es tèrme generic per definir tota tipologia de representacion eraldica.

Lo blason es destinat a identificar de linhatges o familhas determinadas egalament utilizat coma simbòl de comunas, regions, estats o d'unas corporacions e organizacions. L'usatge del blason se difusèt amb los torneges e las crosadas, mentre que los insignes eraldics apareguèron en çò de la noblesa dins la segonda mitat del .

## Etimologia
Lo mot «blason» (prononciat: /blaˈzu(n)/) deriva de l'occitan ancian *blezọṉ*, *blizọṉ* (amb las variantas *bleso, bliso, blezon, blizon, blezo*), eissit del latin *.

## Usatge
La codificacion rigorosa del blason met en acte l'estructuracion dels elements pertinents a son usatge. Prennat ne compta de la variabilitat dels blasons et de las interpretacions divergentas dels eraldistas, podèm distinguir las seguentas unitats:

* escut: supòrt supòrt sul qual lo blason es produit.
* armas: insigne bastit d'un blason sostengut per una seria d'ornaments exterioras a l'escut, avent per tòca de soslinhar lo reng e la foncion de son proprietari.
* blasonament: descripcion del blason, o d'una arma, en foncion de las leis organicas citadas.

## Articles connèxes

* Eraldica
* Bandièra
* Logotip
* Vexillologia

## Bibliografia

* 
* 

## Nòtas e referéncias
Viana (Maranhão)

**Viana** es una comuna de Brasil, situada dins l'estat de Maranhão.

## Geografia

Comuna de Brasil, **Viana** se tròba a la latitud 03° 13' 12" S e a la longitud  45° 00' 14" O. Viana a una populacion estimada en 2007 a  abitants per &nbsp;km² (densitat de 39,5).

Al dintre de l'estat de Maranhão, fa partida de la mesoregion del Nòrd (Norte Maranhense) e de la microregion de la Baixada Maranhense.

Es dempuèi 1962 lo sèti d'una diocèsi catolica que depend de l'archidiocèsi de São Luís do Maranhão.

## Istòria
La colonizacion comencèt a l'arribada del paire jesuista Pedro Pedrosa que menava un grop d'amerindis Guajajara en 1683. La mission se nomenava Nossa Senhora da Conceição do Maracu, puèi São Bonifácio.
La comuna de Viana foguèt creada lo 8 de julhet de 1757 pel governador Gonçalo Pereira Lobato e Sousa. En 1768, lo governador Joaquim de Melo e Póvoas, dins un raconte de son viatge dins sa capitanariá, informèt lo govèrn portugués de l'excellenta situacion de Viana, provesida d'una "bona glèisa" e tanben d'una escòla de maites enfants que d'unes "escrivon ben".
En 1820, la vila aviá 843 abitants dont 400 amerindians "domesticats".
La lei provinciala n° 377 del 30 de junh de 1855 elevèt la comuna al reng de ciutat.
Dempuèi lo 1èr de genièr de 1958, la comuna compren pas qu'un districte.

## Administracion
La cònsol (prefeito) de Viana es Rivalmar Luis Gonçalves Moraes.

## Personalitats
Nasquèron a Viana :
* Antônio Bernardo da Encarnação e Silva (1799-1848), professor
* Celso Magalhães (1849-1879), poèta, romancièr, critic e magistrat, un dels precursors dels estudis folclorics de Brasil
* Antônio Lopes da Cunha (1889-1950), magistrat, professor, jornalista e poèta
* Raimundo Lopes da Cunha (1894-1941), naturalista e etnograf

## Referéncias
Divina Comèdia

La ***Divina Comèdia*** (en italian *Commedia*, mai tard crestianizat en *Divina* per Giovanni Boccaccio), es una òbra escrita per Dante Alighieri entre 1308 e sa mòrt en 1321, qu'es generalament considerada coma lo poèma epic central de la literatura italiana, e vista coma una de las òbras màgers de la literatura al mond. La vista imaginativa e allegorica de la vida crestiana dins l'al delà es un som de la filosofia medievala tal coma foguèt desvolopada per la Glèisa Catolica Romana. L'òbra ajudèt d'establir lo dialècte toscan qu'es la lenga que i es redigida, tala coma l'italian estandard.

## Nòtas
Tarnòs

**Tarnòs** (*Tarnose* en basco, *Tarnos* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
Tarnòs qu’es la cincau vila de las Lanas, dab mei de 12 000 estatjants. Que’s tròba a l'estrem sud-oèst deu departament, suu bocau d'Ador, a las pòrtas deu Bascoat, mes pas dehens, au contra de çò que d’aubuns aimarén har a créder. Aquera vila qu’es a l'aviada deus 106 Km de plajas de sable fin qui caracterizan la còsta landesa.

## Etimologia
Lo nom de la vila qu’es estat ortografiat *Tarnos* desempuish lo Cartulari de Dacs, aus sègles XIau e XIIau. Qu’apareish devath lo nom de *Larnos* sonque sus la carta de Gudocus, en 1630, e que s’a tornat aqueth nom de hiu desempuish (Carta deu Ducat de Labrit de 1647, Carta d’Amsterdam de 1714, Carta de Guiana e Gasconha de 1733, e cartas deu sègle 18au) . Tots los grans lingüistas (Dauzat, Rostaing, Nègre, Astor, e B. Boyrie-Fénié) que s’avienen tà soslinhar l’origina antroponimica d’aqueth nom, un nomat « Tarinus », benlhèu lo luenhec ajòu qui a fondat la « villa » qui l’estó balhada, de cap au sègle dusau, com gratificacion a un ancian gradat qui avè servit en l’armada romana abans que ne s’arretirèssi de la contrada.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sent Martin de Senhans

**Sent Martin de Senhans** (; en francés: *Saint-Martin-de-Seignanx*) qu'ei ua comuna gascona de las Lanas en Nava Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
La comuna de Sent Martin qu’es lo capdulh deu canton e la ciutat la mei estenuda deu territòri. Que cobreish duas zonas distintas: las bartas (terras aigassudas bordejant lo flumi Ador) e lo sequèr (terra hauta e seca deu costalat).


Saint-Martin-de-Seignanx OSM 01.png|Mapa OpenStreetMap.
Saint-Martin-de-Seignanx OSM 02.png|Mapa topografica.


## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Martinus de Signanum*, en latin, aus sègles XI-XII, *St Martin* (mapa deu començament deu sègle XVII, shens data), *S. Martin* (mapa de 1630), *St Martin* (mapa de 1647), *S. Matan* (mapa deu començament deu sègle XVIII), *S. Martin de Seignans* (mapa de 1714), *S. Martin de Seignan* (mapa de 1733).

L'agionime qu'ei lo nom  de *Martinus*, evesque de Tors, evangelisator de Gàllia au sègle IV, mòrt en 397, celèbre pr’amor deu partatge deu son màntol.

Lo determinant, **Senhans**, qu'ei lo nom deu parçan. Las atestacions que son: *Signano* au sègle XI, *Seygnanz* en 1242, *Seingnians* e *Seynans* en 1253, *Seignanx* en 1305, *de Senhanxa* en 1527. *Senhans* que vien probablament de la tribú deus Cocosats citada per Plini, chafrada *Sexsignani*. Segon J.P. Bost, lo sens militar d'origina de *signani* qu'a ací simplament lo sens de «branca de la tribú»  (que n'i avè shèis). L'evolucion deu nom qu'ei marcada per ua aplologia: **Seisinhans* > **Seinhans*. La finau qu'ei regularament au plurau romanic en *-s*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna
## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Patric

**Patric** (nascut *Patrick Martin*; Mesa, 1947) es un cantaire occitan. Amb Claudi Martí, Mans de Breish, Joan-Pau Verdier (e d'autres...) un dels cantaires mai importants del reviscòl de la cançon occitana dins las annadas 1970.  Aqueste cantaire de la nòva cançon es originari de Mesa mas s'installèt jove a Montpelhièr aprèp d'estudis a Pesenàs. En 1971 versionèt a l'occitan ''L'estaca'' de Lluís Llach. Dempuèi, tanben a passat a l'occitan de poèmas de Boris Vian e Georges Brassens. 

D'ora decidiguèt de venir professional. Baileja son pròpri ostal de discs (Aura Productions, vengut Occitània Produccions).

## Discografia
* 1969 – Quatre poèmas de Miquèl Decòr (45 torns, C.E.O)
* 1970 – « E mamet » (45 torns, Ventadorn)
* 1970 – « Lo condamnat » (45 torns, Ventadorn)
* 1971 – « L’estaca » (45 torns, Ventadorn)
* 1972 – « PATRIC » (Ventadorn)
* 1974 – « Uòi l’auba » (Ventadorn)
* 1975 – « Cançonetas » (Ventadorn)
* 1976 – « Patric » (Ventadorn)
* 1976 – Cançon del film *l’Òme de Sable (TF1)* segon lo roman de J. Joubert
* 1977 – « Bestiari » (Ventadorn)
* 1978 – « Patric en public » (Ventadorn)
* 1981 – « Patric » (Milan-RCA)
* 1989 – « Patric » (Aura)
* 1991 – « Embercador » (Aura)
* 1993 – « Castellorizo » (Aura)
* 1993 – « Los mai bels cants d’Occitània » vol.1 (Aura)
* 1994 – « Las grandas cançons occitanas de Patric » (Aura)
* 1996 – « Cançons enfantinas en Lenga d’Òc » (Aura)
* 1998 – « Los mai bels cants d’Occitània » vol.2 (Aura)
* 1999 - « Papari » (Single, Aura)
* 2000 - « Coupo Santo / Se Canta » (Single, Aura)
* 2001 – « Made in Occitània » (Aura)
* 2003 – DVD “Profession Trobador » (Aura)
* 2005 – « Patric en concert » (Aura) - existís tanben en DVD
* 2007 – « Oc-sessions » (Aura)
* 2010 – « Colors » (Aura)
* 2012 – « Patric Okcitanio » / Esperanto (Vinilkosmo)
* 2017 – « Estelum » (Aura)

## Ligams extèrnes
* Pagina de Patric ambe sa discografia recenta sul site d'Occitània Produccions
* Occitània a Youtube
* Lo Galerian a Youtube

## Referéncias
Cercamon

**Cercamon** o benlèu rarament **Cercamòn** (*Cercamoun* en nòrma mistralenca; *Cercamon, Cercamons, Cercalmont* en occitan ancian) que ho un trobador originari, segon la soa vida,  de Gasconha ; qu'espelí de cap a las annadas 1137, 1149. Segon Frederic Mistral, son nom significa "Que cerca dins lo monde". Que's sap chic de causas en vertat sus la soa vita (de segur hèra posteriora aus son temps) e la soa vida que dit :

*Cercamon si fo uns joglars de Gascoingna, e trobet vers e pasoretas a la usanza antiga. E cerquet tot lo mon lai on el poc anar, e per so fetz se dire Cercamons*.

De Cercamon que conservam :
*Cansons :
***Quant l'aura Doussa s'amarzis* (9 coblas unisonans dab 2 tornadas de dus vers)
***Ab lo temps qe fai refreschar* (7coblas unisonans)

*Sirventés :
***Puoi nostre temps comens'a brunezir* (8 coblas unisonans dab 2 tornadas de 4 vers)

*Planh  :
** *Lo plaing comenz iradament* (un deus mei ancians d'aqueth genre liteari, vodat a Guilhèm X d'Aquitània, mort lo 9 d'abriu de 1137, hilh deu "purmèr trobador" Guilhèm IX - 9 coblas singulars, a8 a8 a8 a8 a8 b8, b tostemps medisha rima en -is)

## Veire tanben
### Bibliografia
*Riquer, Martín de. *Los trovadores, historia literaria y textos*. Planeta : Barcelona, 1975.

### Articles connèxes
### Ligams extèrnes
Òbras completas

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Devisa (frasa)

Una **devisa** es una frasa corta o expression que descriu per una nacion, una organizacion o una persona una causida d'ideal, de règla o una mera referéncia a un passat gloriós.

Exemple : la devisa nacionala de França es *libertat, egalitat, fraternitat*.
Nikolai Podgorny

**Nikolai Viktorovich Podgorny**, engenhaire 1903-1983, foguèt president de l'Union Sovietica entre 1965 e 1977.
Loèr

**Loèr** (*Louer* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [lu'ɛ]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Laurentius de Loer* aus sègles XI-XII, *Lobanner* en 1140, *Louer* (mapas de 1638, de 1714 e de 1733) .

Dauzat qu'explica *Loèr* per *Lonhar*, nom germanic d'òmi .

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que pensa *Loèr* vien de *lou banè*, « l'aiguèra » qui devèva significar tanben « varat, canau, esgot »; en gascon , *-b-* que vien *-w-* [mès pas dens tots los cas] e *-n-* intervocalica que s'amudeish : *Lou(b)a(n)er* .

La fòrma de 1140 qu'ei benlhèu ua refeccion sabenta inspirada de *Lop Aner*, fondator deu Mont de Marsan, mès aqueth nom explica pas *Loèr*, atestat abans l140. *Loèr* qu'ei benlhèu un derivat deu gascon *lau*, « tèrra èrma, lana », mès que caleré precisar lo sufixe. Lo nom que demòra inexplicat .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Nòtas
Lórquen

**Lórquen** (*Lourquen* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei ['lur'kən]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Martinus de Lorken* aus sègles XI-XII, *Lourquen* (mapa de 1638), *Lourguen* (mapas de 1714 e de 1733) .

*Lórquen* que vien benlhèu d'un antroponime femenin espanhòu, *Lorca*, citat despuish despuish 1175 (en Navarra : *Lorqua la mayor* en 1268), dab un sufixe aquitanic *-ennu* qui a per sens l'apertenéncia. *Lórquen*, segon Bénédicte Boyrie-Fénié, que vien d'un nom aquitanic d'òmi . 

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas


]
Lucbon

*Luc Bon* o meilèu **Lucbon**, segon las règlas graficas normaus (*Lubbon* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [lyˈbːũŋ] o [li'bbuŋ]. Las fòrmas ancianas que son *apud Lucbon* en 1274, *capellanus de Luco Bono*, en latin, en 1370, *ecclesia de Lucobono*, en latin, en 1370 .

Per Dauzat, lo nom que vien deu latin *lucus*, « bòsc sacrat » e deu latin *bonus*, « bon, consacrat » .

Negre e Astor, citats per Bénédicte Boyrie-Fénié, que disen la medisha causa shens passar peu latin : *luc*, « bòsc » e *bon*, donc « bon bòsc » .

Lo nom pausa pas de problèmas d'interpretacion. La fonetica qu'ei marcada per dus caractèrs : l'assimilacion (anciana) de [k] per [b], lo passatge de [y] a [i] dens un nom compausat, com a Lipostèir .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lucbardés e Bargas

**Lucbardés e Bargas** o *Luc Bardés e Bargas* (*Lucbardez-et-Bargues* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [lykbar'des e 'bargəs]. Las fòrmas ancianas que son (per **Lucbardés**) *Sancte Quiterie de Lucbardes*, en 1274, *ecclesia de Lucbardes* o *Lugbardes*, cap a 1320, *de Lucbardes* en 1336 e 1340, *de Lucobardesio*, en latin, en 1336 e 1340, *Lucbardes* (mapas de 1714 e de 1733); (per **Bargas**) *par. Sancti Martini de Bargues* en 1274, *ecclesia de Bargues* cap a 1320, *de Bargis*, en latin, au començament deu sègle XIV, *Barques, de Bargiis*, en latin, en 1336-1340, *Bargues* (mapa deu començament deu sègle XVIII, de 1714 e de 1733) .

Dauzat, per *Lucbardés*, que tròba *lucus*, « bòsc sacrat » e un determinant inexplicat .

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'explica Lucbardés es suu *Bardés* (de *bard*, « hanga » e sufixe *-és*, donc « arriu hangós »); prumèr element *luc*, « bòsc » . Lo nom deu **Bardés* qu'ei absent de las mapas.

Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, *Lucbardés* qu'ei l'eretèr de *lucus *bardensis*, « bòsc hangós »; *bard* e *bardèr* que vienen d'ua anciana basa preindoeuropèa. L'evolucion regulara de **bardense* que mia a *bardés* .

Com Lucbardés, Bargas que deriva de *bard*. Que seré lo femenin d'aqueth mot : **bardas (terras)*, dab ua mutacion enter oclusivas, com l'exemple de *mardosus* / *margosus*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lua (Lanas)

**Lua**  (en francés: *Lüe*) qu'ei ua comuna gascona de Bòrn, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. 

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion qu'ei : ['lywə]. Las fòrmas ancianas son *Luna (Sanctus Petrus de ~)*, en latin, au sègle XI o XII, *Lue (par. de La ~)* e *Lua (de ~)*, en 1274, *Lus (rector de ~)*, en 1527, *Lue* en 1630 e 1638 (mapas), *Lac* (?), en 1647 (mapa), *Lue*, en 1714 (mapa), *Luc*, en 1733 (mapa). En apartant l'ipotèsi de Negre, citada per Bénédicte Boyrie-Fénié, *laüe, lagüe*, en gascon, e atraccion de *lue* (gascon *luna*), qui es pas sostenguda per las atestacions, la solucion qu'es *Luna*, au sens probable de « propietat de *Lunos*, nom gallic d'òme (*Luna villa*), o eventualament lo cognomen femenin *Luna* . Ua consonanta intercalada permet d'evitar l'iatus.

## Istòria
* En 1863, la comuna de Solferino que's creè, deu territòri de **Lua**, La Bohèira, Morcens, Sabres, Escorce, Onessa e Laharí e Començac .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Sabres; qu'ei adara deu canton *des Grands Lacs* (en francés), donc deus Grans Lacs.

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Luglon

**Luc Long** o **Luglon** (*Luglon* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son : *Luclone (Sanctus Laurentius de ~)*, au sègle XI o XII, en latin, *Luglon* (mapas de 1638, 1647, 1714, 1733, en francés). La prononciacion qu'ei [ly'gluŋ] o [li'gluŋ] .
Dauzat, Negre, Jacques Astor (los dus darrèrs citats per Bénédicte Boyrie-Fénié) e B. Boyrie-Fénié era-medisha que son d'acòrd : *Luclong* que ven de *luc*, « bòsc, bòsc sacrat », e de l'adjectiu *long*. B. Boyrie-Fénié que supausa la prumèra atestacion correspond a *Luclonc* e l'epòca de fixacion deu nom pòt pas estar coneishuda damb çò qui sabèm. Enfin, qu'escriu lo nom en separant l'adjectiu, segon sa costuma 
.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Sabres; qu'ei adara deu canton de *Haute Lande Armagnac* (en francés), donc de Hauta Lana Armanhac.

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Alegret

**Alegret**, sonat **lo trobaire Alegret**, que ho un trobador qui espelí de cap la meitat deu sègle XII o au sègle XIII. De la soa òbra que's conserva la soa cançon *Ara pareisson ll'aubre sec* suber lo marit qui trompan en tot estar egaument enganats, dab ua laudor d'Anfós VII de Castelha que la poesia de Marcabrun li reprochore dens lo son sirventés *Bel m'es quan la rana chanta*.

## Véser tanben
### Bibliografia
### Articles connèxes
### Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Planh (literatura)

Un **planh** qu'ei un cant d'auròst on la votz poetica d'un trobador plora un defunt.

## Taula cronologica deus ''planhs''
Lòssa

**Lòssa** (*Losse* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei ['lɔsə]. Las fòrmas ancianas que son *par. de Lossa*, en latin, en 1274, *ecclesia de Loza*, en latin, en 1197, *Laossa*, en latin, au sègle XV, *capellanus de Lossa*, en latin, en 1369-1370, *Tosse* (mapa deu començament deu sègle XVIII) .

Miquèu Grosclaude, dins un estudi sus l'idronime *Ousse*, qu'explica *Lòssa* ei situat sus la Lòssa (*La Ossa*, *Ossa*, au sègle XIV); lo nom deu lòc que deriva, segon Grosclaude, deu nom de l'arriu. Grosclaude cita pas *Losa*, sus la via romana litorala, qui probablament èra la Gorga (a Sanguinet). Bénédicte Boyrie-Fénié conclutz *Lòssa* ei un idronime d'origina aquitanica . 

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lussanhet

**Lussanhet** (*Lussagnet* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [lysa'ɲet]. Bénédicte Boyrie-Fénié pòt pas citar de fòrmas ancianas .

Per Dauzat, *Lussanhet* que vien deu nom latin d'òmi **Lucianius*, varianta de *Lucianus* e deu sufixe diminutiu *-ĭttum* .

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que supausa un diminutiu de *Lussan*, benlèu lo de Gers, tractat com **Lussanh* dab lo sufixe diminutiu *-et*. Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, que dona la medisha explicacion que Dauzat.

Lussanhet qu'ei omonime de Luçanhet (Bearn), escriut *Lucenhet* au sègle XII. Bénédicte Boyrie-Fénié que pensa aqueth darrèr nom s'explica per **Lucianius*, tirat deu cognomen *Lucianus*, dab lo sufixe *-et*. Miquèu Grosclaude qu'i ved meilèu *Lucius* dab sufixe doble *-enh* e *-et*, aquò suu modèle atestat *Andreas* > *Andrenh* > *Andrenheta*. Ua o l'auta solucion que son acceptablas tanben per lo Lussanhet de las Lanas  .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lucsèir

**Lucsèir** (*Luxey* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Vasadés , situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son *par. de Lucser*, en 1274, *Luxeir, dioc. Vasatensis*, en 1289, *Luxey* (mapas de 1647, 1714 e 1733). Bénédicte Boyrie-Fénié que compara lo nom de Lucsèir a d'autes com *Luxiguey* (comuna d'Alon) e *Lixer* (comuna de Mailís) e l'explica, mès sense certitud, atau : *luc seguèir*, « bòsc plen d'arromecs », dab amudiment de *g* (« constrictiva velara sonòra »). La prononciacion qu'ei [ly'ksøj] .

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Sòra; es ara deu canton de Hauta Lana Armanhac (burèu centralizator Labrit).

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Malhèras

**Malhèras** (*Maillères* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son *par. Sancte Quiterie de Malheras*, en 1274, *ecclesia de Malheriis*, en latin, cap a 1320, *de Malheriis*, en latin, en 1336 e 1340, *Malheres*, en 1336 e 1340, *capellanus de Malheriis*, cap a 1375. La prononciacion qu'ei [ma'ʎɛrəs] .

Dauzat e Rostaing qu'explican lo nom per ua fabrica de malhs , çò qui pareish estranh a Bénédicte Boyrie-Fénié. Lo mot *malhèra*, encara viu, qu'a lo sens de « chòpa, clòta, trauc d'aiga »; lo mot qu'ei aparentat au basque *malha*, « terren umide e fertile » . Las Landas de Gasconha avant lo sègle XIX qu'èra un país de braus e la nocion de *malhèra* qu'èra banala.

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Labrit; qu'ei adara deu canton de Hauta Lana Armanhac (burèu centralizator Labrit).

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Manòr

**Manòr** (; *Mano* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son *affar de Manor* en 1274, *rector de Biganon cum annexa de Manor* en 1527, *Manos* (mapa de 1733) .

*Manòr* que deriva benlèu deu nom germanic d'òme *Manno* emplegat shens sufixe (?), mès demòran hòrt d'incertitud .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Mant

**Mant** (*Mant* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [man]. Las fòrmas ancianas que son *de Menta*, en latin, en 1289, *Man* (mapa de 1638), *Mant* (mapas de 1651 e deu començament deu sègle XVIII), *Man* (mapa de 1714), *Mant* (mapa de 1733) .

Astor, citat per B. Boyrie-Fénié, que plaça *Mant* dens lo preceltic, atau com Mandalhas (Cantal) e *Mantailles*, nom d'un costalat [e d'un vilatge] près d'Anneyron (Droma. Per aqueths darrèrs nom, que i a tres candidats celtics, *mandu*, « poné, petit chivau », lo nom celtic atestat *Mand(us)*, benlhèu derivat deu precedent e *mantala*, « las rotas », accentuat sus la prumèra sillaba.

Bénédicte Boyrie-Fénié que constata i a turons a l'entorn e quasi tots los noms de parròpias son oronimes (d'oèst en èst, Poi, comuna de Gaujac, Brassempoi, Momui, La Craba, Morgans e Montsegur). Mant, dab lo vocable de Sent Pèr, qu'a originas anticas e l'etime qu'ei anterior a la romanizacion. Rostaing qu'evòca ua arrasic preindoeuropèa **MaN-T-*. J.B. Orpustan que remarca la parentat entre *Mant*, lo quartièr de *Mandos*, a Jatsu Garazi (Cisa) e lo basco *mendi*, « montanha »; a Jatsu que i a ua seria de turons localizats regularament. Bénédicte Boyrie-Fénié que precisa lo cognomen *Manto*, atestat un sol còp en Rètia, ei improbable. Lo nom que sembla un oronime , s'ei pas un producte deu nom celtic *Mand(us)*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Bibliografia
(fr) Mant d'hier et d'aujourd'hui, per Odette Castaignos-Baqué; 1997.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Marpaps

**Marpaps** (*Marpaps* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [mar'paps]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Vincentius de Marpaps* aus sègles XI-XII, *Marpaps* en 1279 e 1299, *Marpappes* en 1305, *Marpots* (mapa de 1638), *Marpas* (mapas de 1714 e de 1733) .

Lo nom que demòra escur. Bénédicte Boyrie-Fénié qu'evòca, dab dobtes, lo cognomen *Maropo*, shens saber lo sufixe. J.B. Orpustan qu'ajusta lo *-p* finau deus noms bascos romanizats pòt viéner de *-be*, « baish, situat en baish » (Asasp, Ain·harp, Ordiarp) e que pensa l'iniciau deu nom pòt estar *narb-*, perqué i a sovent passatges de *n-* iniciau a *-m-*. *-S* finau, present tanlèu lo sègle XI, que sembla etimologic (ei pas un gentilici shens sufixe).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
thumb|right|Castèth de Marpaps

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Maurias

**Maurias** (*Mauries* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Tursan, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [maw'riəs]. Las fòrmas ancianas que son *de Maureto*, en latin, en 1289, *Mauriées* (mapa de 1714) .

Per Dauzat, lo nom qu'ei a arreligar dab Maurinas, d'un nom latin d'òmi *Maurinus* .

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que pensa, dab incertitud, au nom de persona [latin] *Maurinus*, dab *-as*. Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, que dona la medisha explicacion, lo nom latin d'òmi *Maurinus* .

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'accèpta lo cognomen *Maurinus*, **Maurinas (terras)*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes
* Comunautat de comunas de Shalòssa Tursan

## Nòtas
Maurin (Lanas)

**Maurin** (*Maurrin* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [maw'riŋ]. Las fòrmas ancianas que son *Arnaldus de Murrin*, *Murryn* en 1276, *castrum de Maurino*, en latin, en 1305, *Maurri* (mapa de 1638), *Maurin* (mapa de 1714 e de 1733) .

Dauzat e Rostaing que causeishen lo nom latin d'òmi *Maurinus* : *Maurinum (fundum)*, per exemple.

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'ei d'acòrd per *Maurinus*. Qu'explica la dobla *-rr-* presenta dens atestacions e lo nom francés per l'atraccion deu gascon *marric*, « barralha en pèiras secas ». Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, que dona tanben l'explicacion per *Maurinus* .

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'accèpta lo nom *Maurinus*, shens sufixe : « la proprietat de Maurinus » 

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Malhàs

**Malhàs** (*Maillas* en francés)  qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son *par. beate Marie de Malhas*, en 1274, *Malhans*, en 1274, *Sancte Marie de Milhans*, en 1274, *Malhans*, en 1277, *Malhans*, en 1280, *capellanus de Malhanis*, en latin, en 1369-1370. La prononciacion qu'ei [ma'ʎas] . *Malhàs* que vieneré deu nom latin d'òme *Mallius* (Dauzat e Rostaing) . Bénédicte Boyrie-Fénié que torna préner la solucion de Negre, lo cognomen *Mallianus*, dab lo sufixe locatiu plurau *-is*. A partir de *Mallianis*, las tèrras de *Mallianus*, *Malhans*, atestat au sègle XIII, que vien *Malhàs* (assimilacion de *n* per *s* dens lo grope finau *-ns*) .

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Ròcahòrt; qu'ei adara deu canton de Hauta Lana Armanhac.

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Magesc

**Magesc** (*Magescq* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ma'jəs]. Las fòrmas ancianas que son *(Sancta Maria de) Majesc*, *Majescars*, *Majesch*, aus sègles XI-XII, *Majek* en 1254, *Petro de Mayesqe* en 1296, *Maisce* en 1299, *Magesc* (mapas deu sègle XVII, shens data, de 1630, de 1638, de 1651, de 1666, deu començament deu sègle XVIII), *Magesq* (mapas de de 1714 e de 1733) .

Per Dauzat e Rostaing, *Magesc* qu'ei la fòrma masculina de l'ancian provençau *magesca*, ua redevença que pagavan per véner vin; Magesc qu'èra un vilatge o un entrepaus assubjectit a la magesca.

Per Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, Magesc qu'ei sus l'arriu de Magesc, un arriu qui's desmairava au mes de mai (*magesc* : deu mes de mai). Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, que torna préner l'explicacion de Dauzat .

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'accèpta l'idèa de Dauzat d'un vilatge somés a ua taxa suu vin. Magesc qu'èra donc un lòc on i avè un peatge .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Maurin (Fenolhedés)

**Maurin** (en catalan: *Maurí*; oficialament en francés: *Maury*) es una comuna occitana de Fenolhedés, malgrat que l'istorian Joan Coromines considera qu'es un vilatge occitan de transicion cap al catalan. Aparten administrativament al departament dels Pirenèus Orientals, dins la region d', en França.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Mauvesin d'Armanhac

**Mauvesin d'Armanhac** (*Mauvezin-d'Armagnac* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [mawβe'ziŋ]. Las fòrmas ancianas que son *Mauvaisin* en 1197, *de Malovicino*, en latin, en 1289, 1294 e 1299, *Malum Vicinum*, en latin, au sègle XIII .

Dauzat e Rostaing, Negre, Astor, los dus darrèrs citats per Bénédicte Boyrie-Fénié, Bénédicte Boyrie-Fénié era medisha que son d'acòrdi per ua nocion de « maishant quartièr, maishant vesin » per un vilatge, sovent fortificat, capable de dehéner's contra los enemics .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véser tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Hugo Theorell

**Axel Hugo Theodor Theorell** (1903-1982) foguèt un mètge e scientific suedés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1955.
George Orwell

**George Orwell**, nascut **Eric Arthur Blair** (25 de  junh de 1903 - 21 de genièr de 1950), foguèt un escrivan, jornalista  e ensaista britanic. Las soas òbras se caracterizan per une pròsa lucida, una critica sociala agusada, una oposicion al totalitarisme e un sosten dobèrt al socialisme democratic.

Coma escrivan, Orwell produguèt de la critica literària e de la poèsia, de la ficcion e de jornalisme polemic; e es mai que mai conegut pel roman allegoric *[[La Bòria de l'animalum|Animal Farm]]* (1945) e lo roman distopic *[[1984 (libre)|Nineteen Eighty-Four]]* (1949). Sas òbras non romanescas, especialament* The Road to Wigan Pier* (1937), que documenta son experiéncia de la vida de la classa obrièra dins lo nòrd d'Anglatèrra, e *Homage to Catalonia* (1938), un compte rendut de sas experiéncias de soldat per la faccion republicana de La Guèrra Civila Espanhòla (1936–1939) es tant respectat coma sos ensages sus la politica e la literatura, la lenga e la cultura. En 2008, *[[The Times]]* classèt George Orwell segond entre "Los 50 pus grands escrivans britannics dempuèi 1945". Sos trabalhs son estat largament difusats pel departament de recerca d'informacion, al qual mandèt la lista d'Orwell.

Lo trabalh d'Orwell demòra influent dins la cultura populara e dins la cultura politica, e l'adjectiu «orwellian» - descrivant las practicas socialas totalitàrias e autoritàrias - es passat dins lo lengatge corrent dins mai d'una lengas, coma per exemple lo neologismes *Big Brother*. 
## Òbras

### Novèlas
* 1934: *[[Burmese Days]]*
* 1935: *[[A Clergyman's Daughter]]*
* 1936: *[[Keep the Aspidistra Flying]]*
* 1939: *[[Coming Up for Air]]*
* 1945: *[[La Bòria dels animals|Animal Farm]]*
* 1949: *[[1984 (libre)|Nineteen Eighty-Four]].* Existeish una version occitana en çò de Letras d'Òc en 2021 deval del calam e de l'engenh de Felip Biu.

### Racontes non ficcionals
* 1933: *[[Down and Out in Paris and London]]*
* 1937: *[[The Road to Wigan Pier]]*
* 1938: *[[Homage to Catalonia]]*
Maseròlas (Lanas)

**Maseròlas** (*Mazerolles* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [mazə'rɔləs]. Las fòrmas ancianas que son *Mazaroles* en 1299, *Mazeroles* (mapa deu començament deu sègle XVIII), *Maserolles* (mapa de 1714), *Mazerolles* (mapa de 1733) .

Dauzat e Rostaing que hè de *Maseròlas* lo derivat deu latin *maceria*, « arroeinas, qui datan de l'epòca romana », dab lo sufixe diminutiu *-ola*.

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'interprèta lo nom com  lo plurau deu gascon *maseròla*, «  escombres ». Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, que dona l'explicacion etimologica de Dauzat e Rostaing, en tot hèr de *maceria* un « mur de pèiras secas » e/o un derivat de *mas*; lo sens generau que seré d'un « domeni agricòla ».

L'etimologia qu'ei clara, mès lo sens que demòra enqüèra a precisar. Qu'an trobat dens la comuna vestigis de la segonda Edat de Hèr (B. Boyrie-Fénié, Carte Archéologique de la Gaule, 40, p. 103) çò qui va cap a un nom en relacion dab arroeinas anticas; lo sens que seré de « petits murs, arrooeinas ».

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Mers

**Mers** (*Mées* en francés) qu'ei ua comuna gascona, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [mes]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Johannes de Mers, Mess* aus sègles XI-XII, *Bernardus de Mees* en 1305, *Mes* (mapas de 1638 e de 1714), *Mez* (mapa de 1733) .

Lo nom que vien benlhèu de *Mercius* (nom pas atestat a l'oèst de l'empèri roman), emplegat sol o de *Mercius (fundus)*, « los bens, la terra de *Mercius* ». La liquida que seré assimilada per la dentau (*rs* > *s*) en deishant un temps l'alongament de [e] (grafia *-ee*).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
Qu'existeish dens un bauç a proximitat de la vila ua crotz de Sent Andrieu de husta de mantun mètres de diamètre. Sa posicion, a mei de cent metres de haut, e la natura de la ròca a proximitat hant-la quasiben inaccessible. Las rasons e los òmis que l'an plaçada ací e demòran un mistèri totau.

## Personalitats ligadas dab la comuna
* Emile Despax
* Pierre Simon (1885-1977)

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Melhan (Lanas)

**Melhan** (*Meilhan* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [me'ʎãŋ]. Las fòrmas ancianas que son *Milhan* en 1407, *Meillan* en 1475, *Meillã* (mapa de 1638), *Meillan* (mapas de 1714 e de 1733) .

Dauzat e Rostaing que parten deu nom gau d'òmi *Mellius*, dab lo sufixe *-anum* .

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que causeish lo nom latin d'òmi *Aemilianus*, puish aferèsi de l'iniciau. Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, que deisha la causida enter *Aemilius* e *Amilius* .

Bénédicte Boyrie-Fénié que precisa *Aemilius* e lo nomen *Mellius*, dab lo sufixe *-anu* donan lo medish resultat. Qu'ei un nom de proprietat antica .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Massanjas

**Massanjas** (*Messanges* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ma'sanjəs]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Clemens de Mazanges*, aus sègles XI-XII, *Masanges* en 1242, *Messanges* en 1289, *Melanges* (mapa deu sègle XVII, shens data), *Messanges* en 1625, *Mesange* (mapa de 1630), *Mesãges* (mapa de 1638), *Mesange* (mapa de 1647), *Massanges* (mapa de 1714), *Massange* (mapa de 1733) .

Dauzat e Rostaing que parten deu nom latin d'òmi *Mettius*, dab lo sufixe *-anicuum* .

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que causeish lo nom [latin] d'òmi *Messius* dab lo sufixe *-anicas* o *-anicos* (dens aquera partida de Gasconha, *manica* que vad *mange*) .

Com Negre, Bénédicte Boyrie-Fénié que causeish lo cognomen *Messius* e *-anicas*, a, mès que pausa lo problèma de las fòrmas mei ancianas dab la shiulanta sonòra en *-z-*. Dens l'evolucion, lo grop [ssj] que passa regularament a [jss] puish [js] : [mej'sanjəs]; après lo diftongue [ej] que pòt passar a [e] e, non saben perqué, a [a]. Com que sia, qu'ei un nom de proprietat antica  .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Cecil Frank Powell

**Cecil Frank Powell** (Tonbridge, Kent, 5 de decembre de 1903 - Bellano, Milan, 9 d'agost de 1969) foguèt un fisician britanic. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1950. Sas contribucions li valguèron de recebre la Medalha Reiala en 1961.

## Biografia
Cecil Frank Powell nasquèt en 1903 dins la vila anglesa de Tonbridge. Estudièt fisica al *Sidney Sussex College* de l'Universitat de Cambridge. L'an 1928 venguèt assistent de recèrca al Laboratory Henry Herbert Wills de l'Universitat de Bristol, en venent professor de fisica en aquela universitat en 1948 e puèi director del laboratòri en 1964.

Moriguèt dins la vila de Milan lo 9 d'agost de 1969.

## Recerca scientifica
Sas recercas, realizadas en 1947 amb Giuseppe Occhialini e César Lattes, a l'entorn de la fotografia per ensajar d'enregistrar de traças de rais cosmics permetèron de descobrir lo *pion*, una particula subatomica pesanta. Lo pion se revelèt èsser la particula ipotetica prepausada en 1935 pel fisician japonés Hideki Yukawa dins l'encastre de sa teoria de fisica nucleara.
Clinton Joseph Davisson

**Clinton Joseph Davisson** (1881–1958) foguèt un fisician american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1937.