open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tibors de Sarenom

Na **Tibors de Sarenom** (*Tibour* en nòrma mistralenca; c. 1130 &ndash; apr. 1198) es l'una dei primieras trobairitz atestadas, activa pendent lo periòde classic de la literatura occitana au zenit dau trobar. Portava lo títol de comtessa d'Aurenja.

## Vida
Existís una vida de Tibors que nos informa qu'èra una dama de Provença, d'un castèl apartenent a Blacas d'Aups, que se nomena Sarenom (Sarenon, Sant-Auban). La vida indica tanben qu'èra cultivada e saberuda e sabiá trobar. E èra enamorada e foguèt aimada e onorada pels òmes notables de la contrada, e crenta e obesida per las damas. La vida acaba en disent que faguèt aqueles coblets qu'envièt a lo sieu amant, e reprodusís un fragment d'uèch vèrses, qu'es l'unic tèxte que nos parvenguèt de Tibors.

La poesia conservada de segur es fragmentària, que lo manuscrit es deteriorat. Se discutís per saber de quin tipe de poesia seriá; coblet, canso, o alara tenson. Bec clina per l'ipotèsi qu'es la primièra estrofa d'una canso. En quin cas que siá, la vida fa allusion a *aqestas coblas*, causa que permet far l'ipotèsi qu'aquela estròfa (coblet) es la primièra d'una composicion mai longa o que Tibors es l'autora d'autras pèças (non conservadas).

La vida del cançonièr H es acompanhada d'una miniatura qu'es un retrach de la trobairitz.

Aquela trobairitz s'es identificada amb personatges istorics; l'identificacion es gaireben segura mas sens certitud absoluda. **Tibors D'Aurenja**, filha de Raimbaut II de Aurenja, e son marit Guilhem d'Omelas aguèron doas filhas, las doas nomenadas Tibors (a vegada destriadas coma Tibors la granda, e Tiborgeta la pichona); lo filh d'aquesta familha foguèt tanben un trobador Raimbaut d'Aurenja, qu'eritèt lo títol de sa maire. Tibors D'Aurenja, la maire, moriguèt en 1150. Sembla que la trobairitz seriá estat mai possiblament sa filha, la sòrre granda del trobador, menora al moment de la mòrt de sa maire. **Tibors de Sarenom** se maridèt primièr amb Gaufred de Mornas, que moriguèt en 1150, e après amb Bertran dels Bauç, amb qui aguèt almens tres filhs: Uc, que seriá paire de Barral dels Bauç, Bertran e Guilhem dels Bauç, tanben trobador, e una filha nomenada tanben Tibors e possiblament una autra nomenada Ermelina. Tibors Seriá mòrta abans de la fin del sègle XII.

## Òbra
* (440,1) de Belèques dous amics, plan vos puosc en ver dire

## Referéncias
Leys d'Amors

L'òbra dicha ***Leys d'Amors*** (en occitan modèrne : **Leis d'Amors**) es una gramatica occitana, benlèu la mai anciana de totas las lengas romanicas, e un tractat de poesia. Lo títol complet es *Las flors del gai saber, estier dichas las Leys de amors*.

## Istòria
L'autor de la gramatica es donat per èsser desconegut, mas ara se sap qu'es Joan de Castèlnòu o lavetz lo tolosan Guilhèm Molinièr. L’òbra foguèt comandada en 1323 pel Consistòri del Gai Saber de Tolosa e redigida entre 1328 e 1355. Influiguèt tota la poesia derivada de l'estil trobadoresc e faguèt d'aquesta vila un centre literari fins a la fin del sègle XV.

Reculhís los diferents aspèctes de l'art del trobar : gramatica, retorica, estilistica e versificacion.

Existisson diferentas versions d'aquela òbra, que foguèt redescobèrta e publicada pel primièr còp entre 1841 e 1843 per Adolphe-Félix Gatien-Arnoult. Tornèt èsser publicada en 1919 pel lingüista Josèp Anglada.

Las Leys d'Amor se prepausan de

## Veire tanben
### Articles connèxes
* Consistòri del Gai Saber
* Guilhèm Molinièr

### Ligams extèrnes
* '''Leis d'Amor''' edicion per Gatien-Arnoult sus archive.org
* *Las leys d'Amors*, reedicion per l'IEO del manescrich ([libre 1](http://ieoparis.free.fr/delo/Guilhem%20MOLINIER.%20Joseph%20ANGLADE.%20Las%20leys%20d'amors.%20Libre%20I%20(1346-1919).pdf), [libre 2](http://ieoparis.free.fr/delo/Guilhem%20MOLINIER.%20Joseph%20ANGLADE.%20Las%20leys%20d'amors.%20Libre%20II%20(1346-1919).pdf), [libre 3](http://ieoparis.free.fr/delo/Guilhem%20MOLINIER.%20Joseph%20ANGLADE.%20Las%20leys%20d'amors.%20Libre%20III%20(1346-1919).pdf)) et dels [estudis de Josèp Anglada](http://ieoparis.free.fr/delo/Joseph%20ANGLADE.%20%C9tudes%20sur%20las%20leys%20d'amors%20(1920).pdf).
Quartetto Noûs

Lo Quartetto Noûs es un qüartet de còrdas italian fondat en 2011.

## Istòria
Lo Quartetto Noûs es format de quatre joves musicians italians. Nasquèt en 2011 al Conservatòri de la Soïssa Italiana de Lugano .

Lo nom *Noûs* es un mot grèc ((νοῦς),) que significa l'esperit, l'intelligéncia, la rason. Segon lo siti del qüartet, l'intellècte es pas separat de l' inspiracion e de la capacitat creativa .

## Composicion
### Violons
* Tiziano Baviera
* Alberto Franchin
### Alto
* Sara Dambruoso
### Violoncèl
* Tommaso Tesini 
## Discografia
* Anton Webern, *Langsamer Satz*, Felix Mendelssohn, Qüartet de còrdas n° 6 en fa menor op. 80, Piotr Ilich Chaikovskii, Qüartet de còrdas n° 3 en mi bemòl menor op. 30, disques Amadeus AM 315-2 . 
* Igor Stravinskii, , "Trois pièces pour quatuor à cordes", Joseph Haydn, Qüartet de còrdas en re menor op.42, Hob III:43, Claude Debussy, Qüartet de còrdas en sòl menor op.10, disques Amadeus Arte AA15001 .
## Ligams extèrnes
* https://web.archive.org/web/20170227110355/http://www.quartettonous.com/index.php
## Nòtas e referéncias
Adolphe-Félix Gatien-Arnoult

Adolphe-Félix Gatien-Arnoult

**Adolphe-Félix Gatien-Arnoult** es un òme politic francés nat lo 30 d'octòbre del 1800 a Vendôme (Loir e Char) e defuntat lo 18 de genièr de 1886 al Mont de Marçan (Lanas).

Doctor en letras, agregat, es professor a Nivèrns, Borges, Rems, Nancí abans d'ocupar la cadièra de filosofia a la facultat de Tolosa, en 1830. Opausant liberal a la Monarquia de Julh, es cònsol màger de Tolosa, deputat de la Nauta Garona de 1848 a 1849 d'esquèrra. Opausat au Segond Emperi, es president de la comission municipala de Tolosa après lo 4 de setembre de 1870. Est tornarmai deputat de la Nauta Garona al grop de l'esquèrra republicana, que presidís. Membre de l'acadèmia de las sciéncias de Tolosa, es tanben secretari perpetual de l'acadèmia de las inscripcions e Bèlas Letras de Tolosa e mainteneire dels Jòcs Florals. A publicat las Leis d'Amor.

En omenatge, es estat rebatejada a Tolosa la carrièra Reiala que desemboca a la plaça Sant Sernin.

## Fonts
* 
* PUF, 1960
Jòcs Olimpics d'ivèrn 2018

Los **Jòcs Olimpics d'ivèrn de 2018**, oficialament **XXIIIen Jòcs Olimpics d'ivern**, son los Jòcs Olimpics que se disputèron dins lo districte de Pyeongchang (Corèa del Sud) del 9 al 25 de febrièr de 2018.

Son los tresens Jòcs Olimpics d'ivèrn que se disputan en Asia après aqueles de Sapporo (Japon) en 1972 e a Nagano (Japon) en 1998, e los seisens en general/d'estiu après aqueles realitzats a Tòquio (Japon) en 1964, a Seol (Corèa del Sud) en 1988 e Pequin (Republica Populara de China) en 2008.

## Candidatura
### Precedents
Precedentament a aquests Jòcs, Pyeongchang ja aviá presentat sa candidatura pels Jòcs Olimpics d'ivèrn a doas escasenças: la primièra en 2003 per pels Jòcs Olimpics d'ivèrn de 2010 que fin finala foguèron assignats a Vancouver (Canadà) e en 2007 pels Jòcs Olimpics d'ivèrn de 2014 fin finala assignats a Sòchi (Russia).

### Vòtes
A la 123a Session del Comitat Internacional Olimpic (COI) reünida a Durban (Sud-Africa) lo 6 de julhet de 2011 foguèt causida la vila de Pyeongchang pels Jòcs Olimpics d'ivèrn de 2018 davant:





## Espòrts disputats
Un total de 15 espòrts se disputaràn per aqueste Jòcs Olimpics, amb un total de 102 espròvas. Per aquesta edicion i a pas d'espòrts de demostracion.

## Nacions participantas
Un total de 82 nacions devián participar amb al mens un atlèta e al total 93 comitats olimpics 

### Exclusion de la Russia

La revelacion del sistèma de dopatge d'Estat organizat pendent los Jòcs Olimpics d'ivèrn de 2014, e après enquèstas, faguèt que lo Comitat Internacional Olimpic prononcièt de sanctions e la Russia coma nacion participanta, dels Jòcs olimpics de Pyeongchang 2018, mas decidís pasmens d'invitar sos athlètas que poiràn concorir jos la bandièra olimpica..

## Calendièr
:*Totas les datas aquesta la [[Zona orària de Corea]] ([[UTC+09:00|UTC+9]])*

## Referéncias

## Vegeu també
* Jòcs Olimpics
* Jòcs Olimpics d'ivèrn

## Ligams extèrnes

* Portal oficial de la candidatura    
* www.olympic.org - Pyeongchang 2018
Jòcs Olimpics d'ivèrn

vinheta|200x200px|Los ''Cinc Anèls'', simbòl dels Jòcs Olimpics
Los **Jòcs Olimpics d'ivèrn** son una mena dels Jòcs Olimpics, los eveniments esportius mai importants del mond, a costat dels Jòcs Olimpics d'estiu. Los Jòcs Olimpics d'Ivèrn se realizan cada quatre ans e regropan los espòrts d'ivèrn.

Los Jòcs Olimpics d'Ivèrn nasquèron en 1924 coma la **[[Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1924|Setmana Internacionala d'Espòrts d'ivèrn]]**, realizats pels Jòcs Olimpics de París 1924 dins la vila francesa de Chamonix. Mai tard, lo Comitat Olimpic Internacional foguèron reconeguts coma los Primièrs Jòcs Olimpics. Los Jòcs d'Ivèrn realizan, dempuèi alara, cada quatre ans amb los Jòcs Olimpics d'estiu, fins als Jòcs Olimpics d’Albertville 1992. Lo Comitat Olimpic Internacional decidiguèt, en 1986, de realizar los Jòcs d'Ivèrn los ans pars que quand se debanan pas los Jòcs d'estiu, fach que comencèt amb los Jòcs Olimpics de Lillehammer 1994.

Los darrièrs Jòcs Olimpics d'ivèrn se debanan dins la vila coreana de Pyeongchang en 2014.

## Eveniments

## Referéncia
Liechtenstein Haut

Lo **Liechtenstein Haut** (en alemand, *Oberland*, valent a díser *País Haut*) ei ua division electorau de Liechtenstein qui correspond a l’ancian comtat de Vaduz au sud de l'estat. 

Compren shèis de las onze comunas de Liechtenstein:
* Balzers
* Planken
* Schaan
* Triesen
* Triesenberg
* Vaduz
Liechtenstein Baish

Lo **Liechtenstein Baish** (en alemand, *Unterland*, valent a díser *País Baish*) ei ua division electorau de Liechtenstein qui correspond a l’anciana senhoriá de Schellenberg au nòrd de l'estat. 

Compren cinc de las onze comunas de Liechtenstein:
* Eschen
* Gamprin
* Mauren
* Ruggel
* Schellenberg
Eschen

**Eschen** (/eʃən/ en alemand; *Escha* en alemanic; del retoroman arcaïc *Eschana*) es una vila e una comuna de Liechtenstein, dins lo país bas. 

La comuna comprend las localitats d’Eschen e Nendeln, e l'exclava de Rheinau e Tentscha. La comunicacion oficiala municipala utiliza lo nom d’Eschen e Nendeln.
Combinat nordic

drecha|255x255px|Moneda russa que mòstra la combinada nordica
Lo **Combinat Nordic** es un espòrt que consistís en una combinason de doas espròvas: una de sauts en esqui dempuèi un trempolin, e una d'esqui de fons.

Se disputan tres competicions, amb una durada de dos jorns per caduna.

## Modalitats
### Individual o "Gundersen"
Lo primièr jorn realizan los sauts de trempolin de 90 mètres. Cada participant ne realiza dos, s'addcionan lo resutlat d'ambedós. Se realiza l'endeman l'espròva d'esqui de fons sus 15 km en estil liure. L'òrdre partença se fa de biais escalonat segon lo resultat dels sauts.

### Per equipas
Cada equipa es compausada per quatre membres.
Lo primièr jorn se realizan los dos sauts a 90 mètres e s'addiciona los resulats totes los sauts de l'equipa.
Lo segond jorn se fa l'espròva d'esqui de fons mas amb relèus cada cinc quilomètres.
La paetença se fa de biais escalonat segon lo resultat del jorn precedent.

### Sprint
Identic a l'"individual", mas a la plaça de sautar per un trempolin de 90 mètres se fa amb un de 120 mètres, e l'espròva de fons se realiza sus 7,5 km.

## Istòria
Poiriam dire qu'es originari de Norvègia ont dempuèi fa fòrça temps se practicava tant l'esqui de sauts coma de fons. Foguèt presentat pel primièr còp als Jòcs Olimpics de 1924, dins sa modalitat individuala.

Amb lo temps se modifiquèt la distància de percorrir, los trempolins, los materials, eca.
La competicion per equipas foguèt introdusida als jòcs de Calgary 1988 e l'sprint a aquestes de Saut Lake City 2002, encara se presenta pas la version femenina.

Los principals païses participants son Finlàndia, Alemanha e Àustria.
Perrine Laffont

**Perrine Laffont** (*Peirona Lafont*) es una esquiaira acrobatica occitana nascuda a L'Avelhanet lo 28 d'octobre de 1998.

Sièis còps campiona del mond, obtenguèt tanben nòu glòbs a la copa del mond e doas medalhas als jòcs olimpics d'ivèrn:
* una medalha d'òr als Jòcs Olimpics d'Ivèrn de 2018
* una medalha de bronze als Jòcs Olimpics d'Ivèrn de 2026
Balzers

Balzers (/balt͡sɐs/ en alemand; *Balzers* en alemanic; del retoroman arcaïc *Palazoles*) es una vila e una comuna de Liechtenstein, dins lo país naut. Es la comuna mai miegjornala de l'estat.

La comuna comprend las localitats de Balzers e Mäls, tòca-tocantas dins la ribièra de Ren, e doas exclavas bèlas:
* Gapfahl, 1 801 km²
* Guschgfiel, Matta e Güschgle, 7 608 km²
Lopiac (Cantal)

**Lopiac** (oficialament en francés *Loupiac*) es una comuna associada de Pleus e una anciana comuna auvernhassa, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Luppiac vicaria*, en latin, en 923, *Lupiacus*, en latin, al sègle XII, *Lopiacum*, en latin, en 1420, *Lumprat* (sic), en 1535, *Lopiac*, en 1567, *Loppiat*, en 1628, *Louppiac*, en 1652, *Luppiac*, en 1655, *Loppiac*, en 1659, *Sainct-Loup-de-Loupiac*, en 1666, *Loupiat*, en 1784 . Las fòrmas en *-at* marcan que lo *-c* final passèt a *-t*, davant de s'amudir. *Loupiac* ven d'un nom d'òme latin *Luppius* (Dauzat) o *Loppius* (Negre), amel sufixe gallic (gallés, gal) *-āco(n)*, latinizat en *-acum* . Lopiac èra donc probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre *Luppius* o *Loppius*. La preséncia de *-pp-* geminada (dobla) permet la conservacion del timbre sord de la consonanta (un *-p-* simple se seriá sonorizat en *-b-*). La prononciacion es [lu'pja] .
* *Branzac* (vilatge, molin e chastèl en roinas, a l'OSO de Lopiac). Las fòrmas ancianas son *Vicaria de Varanzaco* (?), latinizacion de 1150 [lo punt d'interrogacion es del siti), *Varanzac*, en 1464, *Vranzac*, en 1580, *Branzac*, en 1610, *Vranzat*, en 1627 ; *Brenzac*, en 1687 ; *Brensac*, en 1690 ; *Bransac*, en 1736 . Lo nom ancian fai pensar a Vasarac, ancian *Varasac*, e a Verasan (amb un autre sufixe). Coma per *Vasarac* e *Verasan*, sembla format de *Veratius* , e del sufixe gallic (gallés, gal) *-āco(n)*  amb una nasalizacion relativament aboriva. I a pasmens una autra possibilitat, *Venantius*, que sembla pus frequent : **Venantiāco(n)* > **Venanzac* > *Veranzac* (rotacizacion per dissimilacion, i aviá doás *n*) > *Varanzac* (assimilacion vocalica, benleu favorizada per *-r*); mas *Venantiācon* donariá pus regularament **Venançac*. Quanhe que sàssie l'etime, la grafia es **Vranzac**, en tot cas per un parlar local encara betacista (que confond *v* e *b*) e, per de rasons evidentas de clartat, **Branzac**, per un parlar local qu'auriá perdut son betacisme. Vranzac èra donc benleu una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre *Veratius* o *Venantius*.

## Istòria
* Lopiac fusionèt amb Pleus lo 1èir de genèir 1973 e venguèt comuna associada . Sant Cristòfle e Tornhac fusionèron tanben amb Pleus e venguèron de comunas associadas a la meima data.

## Administracion

* Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna associada èra del canton de Plèus; es ara del canton de Mauriac.

## Demografia

* pic de 1886 : construccion de la linha de chamin de fèr Borges a *Miécaze* ?

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Véser tanben
## Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
Sent Cristòfol (Cantal)

**Sent Cristòfol**  (*Saint-Christophe-les-Gorges* en francés) es una comuna associada de Pleus e una anciana comuna auvernhassa, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Parrochia Sti Christofori*, en latin, en 1350, *Sainct-Cristophe*, en 1583, *Sainct-Christophe*, en 1619 , *Sainct-Christofle*, en 1655, *Sainct-Chistoffle*, en 1671, *Sainct-Cristofle*, en 1677, *Saint-Cristhophe*, en 1778 . Sant Cristòfle, *Christophoros* en grèc, que son nom vòl dire « portaire del Crist », fuguèt martir en Lícia al sègle III .

Las prononciacions relevadas son [sen kris'tɔfe] a Barriac, [sen kris'tɔfiɔ] a Ascoralha e [sen kris'tɔfu] a Chaucinac . La primeira fòrma es francesa (mas pòt tanben èsser auvernhassa), la segonda sembla evolucionada, la tresena es la pus etimologica en occitan (una auta, pus recenta, es *St Cristòfle*, comuna amel francés, d'aquí las grafias del sègle XVII). La grafia es **Sent Cristòfol**, amb *-l* finala muda, segon las règlas normalas de la fonetica occitana. 

## Istòria
* Sent Cristòfol fusionèt amb Pleus lo 1èir de genèir 1973 e venguèt comuna associada . Lopiac e Tornhac fusionèron tanben amb Pleus e venguèron de comunas associadas a la meima data.

## Administracion

* Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna associada èra del canton de Pleus; es avòra del canton de Mauriac.

## Demografia

* pic de 1886 : construccion de la linha de chamin de fèr Borges a *Miécaze* ? Meime fenomèn a Lopiac, sus la meima linha.

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben
* Comunas de Cantal
## Ligams extèrnes
## Nòtas
Facu Díaz

vinheta
**Facu Díaz** qu'ei un umorista espanhòu d'origina uruguaiana actiu sus twitter e qui a presentè l'emission *La Tuerka* sus Público TV.

Que's revindica politicament com comunista e que ho cridat en 2014 per l'Audiéncia Nacionau (lo tribunau gessit de l'ancian *Tribunau d'Òrdi Public* deu temps deu franquisme e qui ei competent entaus cas en relacion dab la seguretat pubica e las ofenças a las institucions nacionaus) per un esquech on e's trufava deus membres deu arrestats epr corrupcion  Partit Popular d'Espanha dab un passa montanha ; l'Audiencia Nacionau que'u jutgè alavètz per'mor d'aqueth detalh per "escòrnia a l'onor de las victimas de terrorisme" ;  lo jutge  Javier Gómez Bermúdez totun que'u relaxè.

Aquste cas que he vàder ua polemica sus la libertat d'expression que's segueish enqüera per'mor d'autas inculpacions e condamnacion d'umorista (atau com Toni Albà), elejuts, o rapaires (en particuliar César Strawberry, Valtònyc , La Insurjencia, Pablo Hasél).

## Référence
L'Abocatz

**L'Abocatz** (*La Bocca* en francés) es un quartier popular de la comuna de Canas localisat subre la partida Oest de la vila.

### Toponimia

Lo premier nom conegut dau quartier es la forma latina **Albocassium** qu'evoluisse en **Albocats** dins l'occitan ancian. Embé l'évolucion de la lenga, s'escriu **Laboucas** dins la grafia mistralenca. Lo diccionari provençau-francés escriu egalament lo nom **La Boca** per francisme.

Lo tèrme de l'Abocatz fa referéncia a l'embocadura d'un fluvi : la Sianha.

### Geografia

### Istòria

A l'origina, lo quartier de L'Abocatz èran compausats d'un grand palun, puei de tèrras agricòlas e quauquei mas. A la revolucion industriala si desvolopèt principalament deis industrias orientats vèrs leis activitats de veirariá et de  l'entretenança dau ralh. Lo masatgi si transforma en pichona aglomeracion embé l'arribadat de populacion originària deis Aups e d'Itàlia, especialament dau Piemont.

Ara, lo quartier concentra d'activitats de l'aerospaciala, leis equipaments esportius e una importanta part deis abitants de la vila de Canas.
Dins leis annadas que venon (2020), aculhirà un centre universitari e un complèxe cinemàtografic de dotze salas.

### Politica e administracion

### Urbanisme

### Patrimòni arquitecturau

### Transpòrt

### Educacion

### Economia

### galariá

Cannes palais victoires.jpg | Lo "Palais des Victoires", lo mai grand palais deis espòrts de la vila
CSCM entree r800.JPG | Centre espaciau de Canas
Tgv cannes2.jpg|TGV de la linha Marselha-Vintemilha bordejant lo boulevard du Midi
Cannes mer2.jpg|Ondas de mar sus lo boulevard du Midi
Bus Azur - Cannes-la-Bocca 20-07-06.jpg|Bus Azur de la linha 2 à l'aplant « Mairie Annexe »
Cannes plage des sports.JPG|Degalh sus la plaja deis espòrts après la tempèsta de 2011
File:Gare de Cannes - La Bocca 03-05-06.jpg|Gara de Cannes-La-Bocca
Lista d'estacions d'esquí dels Pirenèus

**Lista d'estacions d'esquí dels Pirenèus**, que sián d'estacions d'esquí alpenc o nordic, tierada alfabeticament per region o país.
Falcon Heavy

**Falcon Heavy** es un lançaire pesuc desvolopat per la sociétat SpaceX fondada pel entreprenaire miliardari Elon Musk. Ten la capacitat de plaçar una carga utila de  en orbita bassa o de  en orbita de transfèrt geoestacionària. Tòrna utilizar los dos estatges de la fusada  als quals son jonch dos propulsors d'aponch constituits per de primièrs estatges d'aquesta meteissa fusada. Lo lançaire es concebut per permetre la recuperacion del primièr estatge e dels dos propulsors d'aponch pasmens al pretz d'una fòrta reduccion de la carga utila. Lo desvelopament de la Falcon Heavy foguèt anonciat en 2011 amb una data de primièr vòl en 2013. Aquesta foguèt puèi regularament rebutada del fach principalament d'una mesa al ponch pus longa que prevista d'una  pron poderosa e recuperabla.

Un test d'alucatge estatic foguèt capitat lo 24 de genièr de 2018. Le vòl inaugural aguèt luòc lo 6 de febrièr de 2018  amb succès dempuèi lo centre espacial Kennedy. A l'ora d'ara (2022) 4 vòls an agut luòc e 6 autres son previstes.
Patinatge sus glaça

vinheta|300x300px|Patinattge sus glaç d'exterior en Àustria
Lo **patinatge sus glaça** consistís a se desplaçar sul glaça mejans l'utilizacion de patin de glaça.

## Istòria
Un estudi de Federico Formenti de l'Universitat de Oxford suggerís que la forma de patinatge sus glaça mai ancian se realizava al sud de Finlàndia fa unes 4.000 ans.

Benlèu, los patins de glaça foguèron inventats pels olandeses al sègle XIII o XIV, fabricats amb una fuèlha de metal fòrça afilat sus la partida jos la bòta per evitar lo fregament amb la tèrra. En linhas generalas los patins actuals son demorats de mèsme forma.

## Espòrts basats sul patinatge sus glaça
I a diferent espòrts que basan una de sas caracteristicas sul patinatge sus glaça. Coma:
* Oquei sus glaça: espòrt d'equipa que se jòga sus glaça, amb l'objectiu de marcar de buts en introdusent un *puck* (rondèla) dedins de la gàbia de l’adversari. L’equipa, que compren un para-tòca e cinc jogaires de camp, se desplaça amb de patins e manipula la rondèla amb una cròça
* Bandy: Espòrt d'equipa que se jòga sus la glaça, amb un cròça e una pichona pelòta e de nòrmas similaras a aquestas de l'oquei sus èrba.
* Patinatge artistic sus glaça: espòrt que se practica en categoria individuala (masculin o femenin), sincronitzat, cobles mixtes o grops, que consistís a realizar de torns, sauts e autres movements sus glaça de forma artistica e ritmica seguent una musica.
* Ringette: Espòrt d'equipa jogada sus glaça, ont l'objectiu es de marcar de buts tirant dins un disc dins de la gàbia contrària en utilizant un pal long.
* Patinatge de velocitat sus glaça: competicion consistent en corregudas, los participants percorrisson cunas distàncias en mens de temps possible. Qualques variantas:
** Patinatge de velocitat en pista corta
** Patinatge de velocitat sus glaça maraton
** Short Track
* Patinatge nordic o *Tour skating*: es una activitat recreativa fòrça espandida dins los païses nordics, coma Suècia, Norvègia o Finlàndia, ont los participats percorrisson de longas distàncias patinant sus glaça naturala.

File:Bandy_game_1.jpg|Bandy
File:SawtschenkoSzolkowy 1.jpg|Patinatge artistic
File:Stephen Weiss.jpg|Oquei sus glaça
File:RingettePlayer.jpg|Ringette
File:Saguenay_500m.jpg|Patinatge de velocitat
File:Langfardsskridskoakning.jpg|Patinatge nordic


## Referéncias

## Ligams extèrnes
* Documents scientifics
* NHL
Tornhac

**Tornhac** (oficialament en francés *Tourniac*) es una comuna associada de Pleus e una anciana comuna auvernhassa, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

## Geografia
### Perimètre del territòri
Comuna associada de Pleus, Tornhac a la particularitat d'èsser separada de la resta del territòri comunal (per Barriac e Rilhac de Sentria).

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Ternesugo* (?), al sègle X, *Ecclesia Turniacus*, en latin, al sègle XII, *Turnhac*, en 1298, *Turnhacum*, en latin, en 1403, *Turgnat*, en 1535, * Torniac*, en 1599, *Turnhat*, en 1628, *Tournhac*, en 1657, *Tournac*, en 1666, *Turnhazes*, en 1778 .
Delamarre explica *Tornhac* per un nom gallés (gal) d'òme *Turnios* (doncas, ambe'l sufixe *-āco(n)*), mas Dauzat e Rostaing laissavan la causida entre un nom d'òme gallés *Turnus* [latinizat per la finala] amel sufixe *-iacum* [latinizacion de *-(i)ācon*] e un oronime prelatin, sense precision, *turno-*, « nautor, pueg », amel meime sufixe . La prononciacion es [tur'ɲa] .

## Istòria
* Tornhac fusionèt amb Pleus lo 1èir de genèir 1973 e venguèt comuna associada
. Lopiac e Sent Cristòfol fusionèron tanben amb Pleus e venguèron de comunas associadas a la meima data.

## Administracion

* Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna associada èra del canton de Pleus; es ara del canton de Mauriac.
## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Véser tanben
## Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
Napoleon (Dakota del Nòrd)

**Napoleon** es una ciutat de l'estat american de Dakota del Nòrd. Sa populacion èra estimada a 792 abitants, en 2010. Sa superfícia totala es 3,63 km².
Tornhac (Òut)

**Tornhac** o *Tronhac* (*Troniac* en francés) es una anciana comuna carcinòla , administrada per la comuna de Sauç, lo departament francés d'Òut e la region administrativa francesa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Sauç es ara dins la comuna novèla de Pòrta de Carcin.

## Geografia
Lo nom es escrit *Troniac* sus la mapa , a l'oèst de Sauç. I a un o dos ostals.

## Toponimia
Çò que los toponimistas dison de Tornhac (Cantal) es probablament valable per aqueste *Tornhac*. Delamarre explica lo *Tornhac* auvernhàs per un nom gallés (gal) d'òme *Turnios* (doncas, ambe'l sufixe *-āco(n)*), mas Dauzat e Rostaing daissavan la causida entre un nom d'òme gallés *Turnus* [latinizat per la finala] ambe'l sufixe *-iacum* [latinizacion de *-(i)ācon*] e un oronime prelatin, sense precision, *turno-*, « nautor, puèg », ambe'l meteis sufixe . Quina es la prononciacion actuala, *Tornhac* o *Tronhac* ? La mapa de Sanson, al sègle XVII, portava *Tornhac* , e la fòrma sense metatèsi (viatge de *-r-*) èra encara oficiala en 1793.

## Istòria
Tornhac èra probablament una parròquia abans la revolucion .
Segon lo siti Cassini, Tornhac foguèt annexada a Sauç, benlèu entre 1795 e 1800. Mas la comuna de Sauç èra dejà oficialament *Saux et Tourniac* en 1793, çò qu'empachèt pas Tornhac d'èsser recensat a part la meteissa annada . La data exacta de la disparicion de Tornhac coma comuna independenta demòra doncas a precisar.

## Demografia
En 1793, Tornhac aviá 107 abitants .

## Lòcs e monuments
## Veire tanben
* Comunas d'Òlt
* 
* L'occitan de Carcin

## Ligams extèrnes
## Nòtas
Basa de lançament de Cap Canaveral

La **basa de lançament de Cap Canaveral**, oficialament ***Cape Canaveral Air Force Station*** (CCAFS), es la principala basa de lançament de fusadas americanas. Aquel establiment de l'United States Air Force es situat a Cap Canaveral dins l'Estat de Florida. Foguèt creat en 1950 pour realizar los ensages de fusadas de longa portada en tota securitat. Foguèt utilizat puèi, pels ensages dels missils balistics e dels missils de crosièra.

Quora l'astronautica prenguèt son vam en 1957, las installacions de lançament de la basa foguèron mesas a contribucion. Es de Cap Canaveral que partiguèron las primièras fusadas emportant de satellits e de sondas espacialas e las missions abitadas dels programas Mercury e Gemini.

La NASA, après aver utilizat d'un biais exclusiu las installacions de l'Armada de l'Aire, causiguèt de crear sas pròprias installacions sus Merritt Island, de l'autre costat de la Banana River que los separant : lo complèxe de lançament 39, adaptat a la dimension de las fusadas lunàrias del programa amb un ensemble d'installacions amassadas al sen del centre espacial Kennedy. La NASA contunha  pasmens d'utilizar las airas de lançament del centre de Cap Canaveral per totas las missions non abitadas.

Uèi, la màger part de las airas de lançament bastidas al fial dels ans sus la basa (una quarantena) son desafectadas. Solas 4 d'entre elas an una activitat significativa, cadunas consacrada a une familha de lançaires : Delta IV, Atlas V, Delta II e lo novèl lançaire Falcon 9. L'activitat astronautica americana coneguèt una descreissença importanta en 2000 puèi reprenguèt en 2014 amb mai de 15 lançaments per an dempuèi Canaveral. Los lançaments sus orbita polara son réalizats dempuèi la *[[Vandenberg Air Force Base]]* sus la còsta de Califòrnia.
Skeleton

L**'skeleton** es un espòrt d'ivèrn individual que coma lo bobsleigh e la lièja se practica dins un corredor de glaça estrech davalant. L'skeleton se practica individualament sus un pòst pareissent a la lièja, mas al contraire d'aquesta practica, lo participant se plaça sus l'aisina de ventres, la tèsta cap abans. L'objectiu es de percorrir la pista mai rapidament possible.

Aparegut a la fins del sègle XIX sus de pistas naturalas bastidas en Soïssa, la primièra espròva d'skeleton es disputada en 1887 e abans lo bobsleigh. Incorporat a la Federacion internacionala de bobsleigh et de tobogganing (FIBT) en 1923, l'skeleton apareis per dos còps als Jòcs olimpics d'ivèrn en 1928 e 1948 a Saint-Moritz abans d'èsser de nòu programat a partie dels Jòcs olimpics d'ivèrn de 2002 de Salt Lake City. L'espròva olimpica es la competicion de referéncia seguida dels campionats del mond disputats los ans non-olimpics e de la copa del mond que se debana annalament amb unas uèit encontra entre l'Euròpa, l'America del Nòrd e l'Asia.

## Istòria

### Genèsi de l'skeleton
Pasmens se l'origina del tobogganing ven del sègle XVI, las primièras traças d'skeleton apareisson dins los ans 1880 a Saint-Moritz en Soïssa. L'skeleton prenguèt son nom en 1892 après l'invencion d'una novèla lièja en metal que semblava a esquelèt (*skeleton* en anglés), creada pel britanic L.P. Child.

### Creacion de la FIBT
En 1923, la FIBT es creada e tres ans après lo Comitat internacional olimpic donèt l'estatut d'espòrt olimpic a l'skeleton (e tanben al bobsleigh). En 1928, sola l'espròva òme foguèt retenguda als JO de 1928 a Saint-Moritz. Calguèt esperat 20 ans e 1948 per que torne als JO, abans de desapereisser e tornar en 2002.

### Mediatizacion e retorn als Jòcs olimpics
vinheta|In Ho Cho, skeletonaire sud-corean davalant la pista de Whistler.
La FIBT decidís de relizar de competicions internacionalas coma los Campionnats del mond d'skeleton en 1982 e la copa del mond d'skeleton en 1989 e amb la mediatizacion aumentant detz ans aprèp, en 1999, se decidiguèt de son introduccion als Jòcs olimpics d'ivèrn de 2002 a Salt Lake City amb una espròva pels òmes e una autra per las femnas.

## Reglament e practica

### Reglament
Lo veícul, d'estructura metallica, mesura entre 80 cm de long t pèsa un trenten de quilogramas al maxim.

La posicion que pren l'esportiu es caracteristica d'aquesta activitat, que, a la diferéncia del bobsleigh e de la lièja, lo practicant deu èsser de ventres, tèta cap al bas de la pista.

La tòca es de percorrir la davalada en un temps minim. La pista mesura al minim minimum 1 200&nbsp;mètres de long amb un penjal maximal d'unes 12 %. Las velocitats pòdon aténher 140 km/h segon la pista. Dins las corbas, lo pilòt pòt subir fins a 5&nbsp;G d'acceleracion.

### Practica

### Partença

La partença es un element primordial pel practicant. Sus una distància de cinquante mètres, deu mesclat acceleracion e poténcia a l mèsme temps que mena lo veïcul drech, puèi deu se jaire sus son aisina en evitant tota trajectòria parasita per gardar la velocitat aquerida.

## Ligam extèrnes
*  Federacion internacionala de bobsleigh e de tobogganing

## Referéncia
Léon Mérigot

**Léon Mérigot** era un contaire de la Marcha lemosina, nascut a Aulon en Cruesa, au mes d'abriu de 1873, de parents paisans. Faguet sos estudis coma borsier a l'Escòla primària de La Sostrana, puei a l'Escòla Normala de Garait. Fuguet institutor dins mai d'una comuna (Borgon Nuòu, Sobrebòsc e Vielhavila).
Moriguet a Vielhavila en 1950.

Léon Mérigot escrivia en lemosin dau país de Vielhavila/Aulon, daus contes satirics sur lu monde rurau de l'epòca coma "Liunard e la politica", "La vacha dau Pair Casau".
Lu parlar locau es influençat per lu marchés vesin (15km au nòrd). Mai d'una diftonga se prononça coma en marchés o en francés, *au* = *ò* (paur = [pɔ']), la terminason lemosina *-eu* ven *-el* prononçada "é" (corel = [kurde])...

### Referencias
Patinatge

Lo **patinatge** es l'action de limpar se desplaçant, o per fòrça volontàrias, o per fòrças involontàrias.

Per extension, lo patinatge es tanben un espòrt consistent a limpar, o sus un superf glaçadas (canals, flumes, lacs gelats o patinadoira), o sus una superfícia solida mejans de patins de glaça o de patins de ròdas. 

Las primièras competicions de patinatge artistic foguèron organizadas dins las annadas 1880 e l'union internacionala de patinatge foguèt creada en 1892. 

Als jòcs olimpics d'ivèrn, lo patinatge es present dins tres grandas disciplinas, regidas par l'Union internacionala de patinatge (ISU en anglés) :
* lo patinatge artistic, sol o de parelh, que la tòca es de realizar de figuras sus la glaça seguent un acompanhament musical;
* lo patinatge de velocitat sus pista corta 
* lo patinatge de velocitat

## Vejatz tanben
* Patinatge sus glaça
Pierre Vaultier

**Pierre Vaultier** (Briançon, 24 de junh de 1987) es un taulaire de nèu occitan, especializat en snowboardcross. Es campion olimpic a Sòchi en 2014 e tornar a Pyeongchang en 2018.
Thabo Mbeki

vinheta|Thabo Mbeki
**Thabo Mbeki** es un politician sudafrican que foguèt president de la Republica de Sud-Africa del 14 de junh de 1999 al 21 de setembre de 2008.
Cyril Ramaphosa

thumb|Cyril Ramaphosa (2022)
**Cyril Ramaphosa** (n. en 1952 a Soweto) es un politician sudafrican qu’es l’actual president de la republica.
Jacob Zuma

**Jacob Zuma** (nascut lo 12 d'abril de 1942) es un politician sudafrican que foguèt president de la republica del 9 de mai de 2009 al 14 de febrièr de 2018.

Sortit de l'etnia zolo, autodidacte, es una figura de la luta anti-apartheid,  emprisonat durant detz ans a Robben Island, al larg del Cap. Membre de l'aila esquèrra del Congrès Nacional African (ANC), foguèt vice-president de la Republica de 1999 a 2005 e  accediguèt al cap de l'ANC en 2007.

En 2009, après la victòria de l'ANC a las eleccions legislativas, foguèt elegit president de la Republica per lo Parlament. succediguèt al president interimari, Kgalema Motlanthe, que venguèt vice-president de la Republica. Jacob Zuma e l'ANC remportèront las eleccions legislativas de 2014 dins un contèxte social, politic e economic delicat, çò que li permiguèt d'èsser reelegit cap de l'Estat per l'Assemblada nacionala.
Paleolitic superior

Lo **[[Paleolitic]] superior** es lo periòde de la Preïstòria qu'es caracterizat per l'arribada de l'òme anatomicament moderne en Euròpa, lo desvolopament daus gatges liats a la chaça e a la pescha, e l'explosion de las formas d'art. Se situa entre  e  ans avans lo present e correspond a las darrieras fasas de la glaciacion de Würm. Es precedit per lo Paleolitic mejan e es segut per l'Epipaleolitic (o Paleolitic finau). Plusors culturas se succedissen durant lo Paleolitic superior, sensiblament l'Aurinhacian (de - a -), lo Gravetian (de - a -), lo Solutrean (de - a -) e lo Magdalenian (de - a -). Dins l'Aurinhacian l'òme moderne coabita en Euròpa emb l'òme de Neandertal juscanta l'extincion de 'queste vers - ans a Gibartar coincidissent mai o mens emb l'arribada a partir daus Balcans de 'na segonda ersa d'òmes modernes caracterizats per 'na cultura distinta: lo Gravetian. Lo clima dau Paleolitic superior es generalament rigurós emb daus episòdis mai chauds. Lo nòrd d'Euròpa es ocupat per la tondra, biòma caracterizat per l'abséncia d'arbres, delimitada au sud por la taiga, vegetacion pauc espesa qu'es lo reiaume daus erbivòrs: ur (lo davancier de talha granda de las vachas domesticas), chavau de Przewalski, rinoceros lanós, mamot, bisont e saiga; durant los episòdis mai fregs abondan los rangiers. Tots 'queus son chaçats per dos carnivòrs concurrents de l'òme: lo leon de las cavernas e la iena, en tant que l'ors brun e l'ors de las cavernas ocupan las vaus cubertas de bòscs. L*'[[Homo sapiens]]*, dont lo representant mai conegut es l'òme de Cròsmanhon descubert en 1868 a las Aisiás de Taiac, arriba en Euròpa emb de las novelas tecnicas de talha de la peira per la produccion de lamas que servissen de basa a la realizacion de diferents gatges: gratadors, burins, ponchas de flecha, sagaias. De las matèrias duras animalas començan d'estre utilizadas per la fabricacion de sagaias, de propulsors e d'arpons, presentant daus còps daus decòrs geometrics o figuratius. La data d'aparicion de l'arc es discutida per manca de pròvas directas; çai que lai, de pitas ponchas de flecha de silex trobadas dins la bauma dau Parpalló a Gandia datan de  ans avans lo present. Lo Paleolitic superior s'achaba emb lo eschaufament; es la fin de la cultura dau Magdalenian; lo retorn daus grands bòscs entraina daus chamnhanents au niveu de l'armament (microlitizacion de las ponchas, generalizacion de l'arc) que caracterizan l'Epipaleolitic.
Pyeongchang

**Pyeongchang** o **PyeongChang** (평창군, *Pyeongchang-gun* en corean) es un comtat situat dins la província de Gangwon, a Corèa del Sud. A una superfícia de 1.463,45 km² e una populacion de 48.746 abitants (2000).

Pyeongchang postulèt per èsser sèti dels Jòcs Olimpics d'ivèrn de 2010, mas perdèt per 53 vòts contra 56 fàcia a Vancouver (Canadà) al darrièr torn de l'eleccion per la disignacion de site dels Jòcs Olimpics. De nòu postulèt pels Jòcs Olimpics d'ivèrn de 2014, que perdèt fàcia a Sotchi (Russia). 

Lo 6 de julhet de 2011, per son tresen ensag, foguèt elegit per èsser sèti dels Jòcs Olimpics d'ivèrn de 2018, a l'escasença de la 123a session del COI, se debanant a Durban, Sudafrica, après aver obtengut 63 vòtes, contra 25 per la candidatura de Munic (Alemanha), e 7 per aquesta d'Anecí (França).

:   N, 128°  ﻿ / ﻿°N,°E﻿ / 37.367; 128.400
LaMoure

**LaMoure** es una ciutat de l'estat american de Dakota del Nòrd. Sa populacion èra estimada a 889 abitants, en 2010. Sa superfícia totala es 3,4 km².
Uc de Lescura

**Uc** o **Ugue de Lescura** (*Ugue de Lescuro* en nòrma mistralenca; *Uc de l'Escura* en occitan ancian; fl. ...1190-1204...) èra un trobador occitan. Se'n conserva solament un sirventés.

## Vida
Existís pas de donadas documentàrias al subjècte d'aqueste trobador. Quitament son nom es un toponim qu'i al mens tres localitats qu'aqueste sonar: Era Escura (Arièja), L'Escura (Roergue) e L'Escura (País d'Albi). L'unica pèça conservada d'aqueste autor, un sirventés, permet de datar son activitat a la fin del sègle XII e al començament del XIII. Frederic Mistral pensa qu'èra originari de L'Escura en Albigés.

## Òbra
Se'n conserva solament un sirventés. La metrica (e, donc, tanben la melodia) son las meteissas que las d'una cançon de Pèire Vidal (*Anc morisca pas per amor ni* de PC 364,4). L'interés d'aquesta pèça es que dins la primièra còbla proclama sa superioritat suls autres trobadors: Pèire Vidal, Albertet, Perdigon, Aimeric de Peguilhan, Elias Fonsalada, e tres desconeguts (per nosautres): Arnaut Romieu, Pelardit e Gualaubet. E enumera la caracteristica principala de cadun d'eles; los mots rics (orgulhoses ?) de Peire Vidal, la votz e elocucion d'Albertet, la musica grèva de Perdigon, la musica de viòla de Gualaubet, etc. Lo segond coblet contunha d'afirmar sa superioritat al respècte d'aqueles trobadors. Lo rèste de la pèça es una ataca dels barons dolents dins l'estil d'unas pèças de Marcabrun.

### Còbla
* (452,1) *De mots ricos tem pas Peire Vidal*

## Referéncias

## Bibliografia
* Martí de Riquer, *[https://web.archive.org/web/20181004155501/http://ccuc.cbuc.cat/record=b1640696~S23*cat Los trovadores.]* *[https://web.archive.org/web/20181004155501/http://ccuc.cbuc.cat/record=b1640696~S23*cat Historia literaria y Tèxtes.]* Barcelona: Ariel, 1983, vòl. 2, p. 925-930 [Comentari e edicion del sirventès, amb traduccion al castelhan]

### Repertòris
* Alfred Pillet / Henry Carstens, *Bibliographie der Troubadours* von Dr. Alfred Pillet [...] ergänzt, weitergeführt und herausgegeben von Dr. Henry Carstens. Halle : Niemeyer, 1933 [Uc de Lescura es lo numèro PC 452]

## Vejatz tanben
Lista de trobadors e trobairitz

## Ligams extèrnes
*  Cura.htm
Marchalm (Cantal)

**Marchaum** o **Marchalm** es una anciana comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe. En 1972, fusionèt amb Champs e dempueis es una comuna associada de Champs e Marchalm.

## Geografia
## Toponimia
Las fòrmas ancianas son  *Marchalus*, latinizacion del sègle XIII, *Castrum de Marchalm*, en 1262, *Marchalin*, en 1401, *Marchal*, en 1535 . Dauzat e Rostaing, que se basan sus l'atestacion de 1262, interprètan lo nom, sense certitud, coma format del gal (gallic, gallés) *maros*, « grand » e del pregallic *calmis*,  « nautor pelada » ; la solucion es acceptada per Delamarre, que fai del nom un ancian *māro-calm(on, -is)*, mas sense se prononciar sus l'origina del segond element 
. L'ensemble justifica la grafia de *Marchalm* (e pas *Marchal*). La prononciacion es [mar'tʃãn], notada a Sent Estèfe de Chaumelh, mas [mar'tʃaw] a Champs, qu'es pus près . La majoritat del departament garda sa valor de consonanta a *-l* finala o finala de sillaba, en l'alterant o eventualament en l'amudissent, mas lo nòrd, près de Puèi de Doma tend a la vocalizar, coma en gascon o en provençal; **calmis* dona doncas *chalm* o *chaum* (amb *-m* muda dins aquel darrièr cas). Veire per exemple lo cas de Montchalm, prononciat [mun'tsau] dins las comunas pus al nòrd; veire tanben los nombroses luòcs de Puèi de Doma escrits *La Chau* en francés. La grafia pòt èsser **Marchaum** o **Marchalm**. Chaldriá enquestar sus plaça.

## Istòria
* * Dempueis la Revolucion, probablament e taiqua 1828, la comuna de **Marchalm** èra annexada a Tremolha. Lo 1èir de setembre de 1972, fusionèt amb Champs sos lo regime de la fusion-associacion e dempueis es comuna associada de Champs e Marchalm .

## Administracion

* Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna associada èra del canton de Champs e Marchalm; es ara del canton d'Ide.
## Demografia

## Luecs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben
## Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
Alfred Pillet

**Alfred Pillet** (Breslau, Bassa Silèsia, Prússia, 25 de genièr de 1875 - Königsberg, Prússia (actual Kaliningrad), 27 d'octòbre de 1928) foguèt un especialista de la literatura romanica e filològ alemand.

## Vida
Pillet Nasquèt a Breslau, alara en Prússia, filh d'un professor de francés d'origina soïssa (André Pillet) e de maire germanofona, de biais que visquèt duns un ambient bilenga. En 1892 acabèt los estudis segondaris dins sa vila e estudièt après a l'Universitat de Breslau las lengas modèrnas e las germanistica. Aguèt alà coma professor, entre d'autres, lo romanista Carl Appel. En 1893 estudièt a l'Universitat de Berlin amb, entre d'autres, Adolf Tobler.

Venguèt doctorar en Filosofia lo 1896 a Breslau amb una tèsi sus *Die neuprovenzialischen Sprichwörter der jüngeren Cheltenhamer Liederhandschrift.* En 1898 viatgèt a París e assistiguèt al seminari de Gaston Pares. De retorn a Breslau, presentèten 1901 la tèsi d'abilitacion.
Après que passèt a l'Universitat de Münster, en 1911 foguèt nomenat professor de Filologia Romanica a l'Universitat de Königsberg ont demorèt fins a sa mòrt. En 1925 foguèt rector d'aquesta universitat.

## Òbra
En mai de qualques publicacions, pauc nombrosas, dins lo domèni de la lirica trobadoresca, Alfred Pillet es conegut sustot entre los romanistas per la publicacion pòstuma de la *Bibliographie der Troubadours* ("Bibliografia dels trobadors") en 1933. Aquesta òbra foguèt facha en collaboracion e completada e preparada per la publicacion per Henry Carstens. Pillet I aviá trabalhat una vintenat d'ans. 
En aquela òbra fa un inventari de totes los trobadors per òrdre alfabetic e de totas las composicions alara conegudas: a cada trobador atribuís un numèro e tanben a cada composicion. Per exemple, Arnaut Daniel es lo numèro 29 e sas composicions s'identifican coma 29.1, 29.2, èca. D'aqueste biais la referéncia al repertòri de Pillet e Carstens, sovent abreujada "PC", es una mena de "carta d'identitat" per cada composicion e cada trobador e es aquesta que citan los occitanistas sistematicament dins lors publicacions.

Per los autors o composicions que se son coneguts après la publicacion del repertòri, s'an intercalat als numèros correspondents de letras diferenciatritz.

Aquel repertòri es lo repertòri de referéncia, amb lo repertòri de la mètrica trobadoresca de Istvan Frank.

## Òbra publicada
* *Die neuprovenzalischen Sprichwörter der jüngeren Cheltenhamer Liederhandschrift* 1896 [Tèsi doctorala]
* Das Fableau von den Trois bossus Ménestrels und verwandte Erzählungen früher und später Zeit, ein Beitrag zur altfranzösischen und zur vergleichenden Litteraturgeschichte 1901 [Tèsi d'abilitacion]
* *Studien zur Pastourelle* 1902
* *Beiträge zur Kritik der ältesten Troubadours* 1911
* *Zum Ursprung der altprovenzalischen Lyrik* Halle 1928
* *Bibliographie der* Troubadours... ergänzt, weitergeführt und herausgegeben von Dr. Henry Carstens. Halle: Niemeyer, 1933

## Bibliografia
* Carl Appel: *Alfred Pillet* †. In: *Zeitschrift für romanische Philologie* Volum 49/1,  (1929), p. 383-384 (en linha sus Gallica: )

## Referéncias
Fritz Zwicky

right|vinheta|Placa commemorativa de Fritz Zwicky
**Fritz Zwicky** (Varna, Bulgaria, 14 de febrièr de 1898 – Pasadena, Califòrnia, 8 de febrièr de 1974) foguèt un astronòm e fisician soís. Astrofisician brilhant e descobridor de mantes supernòvas, son prètzfach se vegèt recompensat tre 1972 per la medalha d'aur de la Royal Astronomical Society e anteriorament un autre astronòm soïs, Paul Wild, donèt son nom en 1967 a l’astéroïde (1803) Zwicky per li far omenatge. 

## Biografia
Fritz Zwicky nasquèt a Varna en 1898 dins una familha d'industrials. Son paire, l'industrial soís Fridolin Zwicky, s'èra installat en Bulgaria quand trabalhèt coma consul de Norvègia. Fritz foguèt mandat en çò dels grands pairals en Soïssa, dins lo canton de Glarus, quand aviá pas que sièis ans. Estudièt puèi a Zuric ont obtenguèt son doctorat a l'Escòla Politecnica Federal de Zuric; mai tard, en 1925, anèt als Estats Units per trabalhar al Caltech (*California Institute of Technology*), ont demorèt fins a 1972. En 1934 amb Walter Baade, prepausèt que las supernòvas son una classa d'explosions estellaras totalament difertentas de las nòvas. Moriguèt a Pasadena, Califòrnia (USA), lo 8 de febrièr de 1974.

Menèt una grand estudi de las galaxias vesinas mejans las supernòvas e ne descobriguèt 18; solament un dosena mai avián estat registradas dins tota l'istòria de l'astronomia. Entre los ans 1943 e 1946, amb Theodore von Kármán e d'autres, ajudèt a desvolopar los primièrs sistèmas de enlairament assistit per de reactors.

## Vejatz tanben
* Matèria escura
* I Zwicky 18