Murèth

**Murèth** (en francés: *Muret*) qu'ei ua vila gascoa, situada en Comenge, prèp de Tolosa e dens lo son airau urban. Que's situa dens lo departament de la Hauta Garona e hè part de la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

Lo gentilici qu'ei **murethin, murethina**. Murèth estèc la capitala deu Comtat de Comenge, e ara qu'es lo sèti de la Comunitat d'Aglomeracion de Murethin Aglomeracion.

La vila qu'ei coneguda pr'amor que s'i passèc la batalha de Murèth en 1213.

## Geografia
Murèth qu'a 25 653 abitants (2022). Ara, qu'ei ua banlèga de Tolosa. Qu'ei la sosprefectura de la Hauta Garona. Lo clima de Murèth qu'ei temperat oceanic dambe influéncias mediterranèas.

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *de Murello* en 961, *Murello* en 1302, *Muretz* en 1468 , *Murellum* en 1092, *Muret* en 1213, *Murel* . 
*Murèth* que ven deu latin *murus*, « mur », en generau de fortificacion, dambe'u sufixe diminutiu *-ellum*, doncas en gascon *-èth*. Le sens es « muralhas qui emparan ua vila, un castèth »  , dambe un sens diminutiu de mau precisar.
### Sent Martin de Rozinhac (Roginhac ?)
Le nom es atestat *S. Martinus de Rodoniag*, en 1090 (èra ua glèisa)  . 

## Istòria
Murèth qu'ei un lòc plan important dens l'istòria d'Occitània e Catalonha, que s'i passèc la batalha de Murèth lo 12 de setembre de 1213.

A aquera batalha, que's moriscoc Pèire IId d'Aragon, rei de la Corona d'Aragon e comte de Barcelona, aligat au comte de Tolosa, en tot lutar contra los crotzats francés de Simon de Montfòrt. Aqueth hèit que metoc fin au dinamisme deu comtat de Tolosa en Occitània e a l'expansion per Occitània deus monarcas catalans. E que permetoc lo començament de la dominacion francesa d'aqueths territòris.

Pendent l'Ancian Regim, Murèth qu'èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescaucia de Tolosa. Lo vocable de la glèisa principala qu'ei Sent Jacme. I a ara autas quate glèisas: Sent Joan Batista (bastida en 1972), Sent Cassian d'Estantens, Sent Martin d**Ox'' e Sent Amanç; abans la [[Revolucion Francesa|revolucion]], que i avè tanben Sent Germèr, ''Germericus de Murello'', shens data , Sent Marçau (o Marcèth), Sent Pèr de ''Bajourville'' (près d’Estantens). Tre 1790, Murèth qu'èra caplòc de canton e de districte (e en l'an XII, de canton e d'arrondiment). Lo decret deu 10 de setembre 1926 que suprimiscoc l'arrondiment e que l'incorporèc a l'[[arrondiment de Tolosa]]. L'arrondiment qu'estoc restablit per la lei deu 1èr de junh de 1942 .

Autas glèisas o parròpias d'Ancian Regim (de l'archidiocèsi e de la senescaucia de Tolosa) que son:
* La parròpia d'Estantens o de Sent Cassian (vocable de la glèisa) qu'estèc ua comuna efemèra deu [[canton de Murèth]] en 1790-1791 ; lo lòc qu'ei netament au sud de Murèth;
* La parròpia de La Comba: lo vocable de la glèisa, annèxe de Sent Jacme de Murèth, qu'èra [[Joan Batista|Sent Joan Batista]] ; La Comba qu'ei a l'èst de Murèth, delà Garona;
* La parròpia d**Ox* (ancians noms francesis o atestats *Dobz*, *Dobs*, *Docs*, *Docz*, *Doze*, *Dox*; atestacion *Martinus de Ox*, cap a 1080; Sent Germèr, avesque de Tolosa, i estèc inumat a la fin deu  sègle VI ) qu'estèc ua comuna efemèra deu [[canton de Murèth]] en 1790-1791. Lo vocable de la glèisa, annèxe de Sent Germèr de Murèth, qu'èra Sent Martin ; *Ox* qu'ei au sud-sud-èst de Murèth, en direccion de Sent Alari;
* Sent Amanç (vocable de la glèisa), citat *S. Amantio* en 1226, qu'èra ua parròpia de la comunautat de Murèth venguda comuna (deu canton de Murèth) en 1790 dab lo nom de Sent Amanç e Ribonet. Ribonet qu'ei situat sus la comuna de [[Bèumont de Lesat]] ; Sent Amanç qu'ei au sud d'Estantens.
* Sent Pèr (vocable de la glèisa) *de Bajourville* (*Baiolville* [fòrma estranha], citat abans 1061 ) qu'èra tanben parròpia . Sent Pèr (*St-Pierre''), qu'ei en riba dreta de Garòna.

## Administracion

* A la reforma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qui èra caplòc deu canton de Murèth, qu'i demorèc e qu'en vengoc lo burèu centralizaire.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
* La glèisa Sent Jacme de Murèth.

## Ensenhament
Murèth qu'a ua calandreta dempuish 1990. L'ensenhament de l'occitan qu'es tanben ancian au public dens le licèu e les collègis de la ciutat.

## Personalitats ligadas dab la comuna
* Clément Ader
* Pèire II d'Aragon
* Vincent Auriol
* Loïsa Paulin, un collègi de la vila que pòrta lo son nom.

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias