open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Clara Luciani

**Clara Luciani**, nascuda lo 10 de julhet de 1992 au Martegue, es una autora e cantaira francesa d'Occitània, de soca siciliana e còrsa. A tanben d'originas flamencas per sa menina. 

Abans de cantar en sòlo, èra dins lo grop de ròck francés La Femme. Es devenguda plan populara gràcias a la capitada de sa cançon *La Grenade*, sansònha en 2018 e 2019.

## Discografia
* 2017 : *Monstre d'amour* (EP)
* 2018 : *Sainte-Victoire*
* 2021 : *Cœur*
* 2024 : *Mon sang*

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *La Grenade* (2018)
* *La baie* (2018)
* *Drôle d'époque* (2018)
* *Nue* (2019)
* *Ma sœur* (2019)
* *Le reste* (2021)
* *Respire encore* (2021)
* *Amour toujours* (2021)
* *Bravo tu as gagné* (2022, represa de Mirèlha Mathieu, adaptacion francesa de *The Winner Takes It All* de ABBA)
* *Tout le monde (sauf toi)* (2023)
* *Tout pour moi* (2024)
* *Cette vie* (2025)

## Referéncias
Thierry Amiel (cantaire)

**Thierry Amiel** es un cantaire francés de Provença nascut lo 18 d'octobre de 1982 a Marselha (Occitània). Revelat per l'emission À la recherche de la Nouvelle Star en 2003, s'es impausat dempuèi gràcias a las capitadas de las cançons [Les Mots Bleus](https://fr.wikipedia.org/wiki/Les_Mots_bleus_(chanson)) (represa en 2003 de Christophe) e *Cœur sacré* (fin 2006).  

## Discografia
* 2003: *Paradoxes*
* 2006: *Thierry Amiel*
* 2010: *Où vont les histoires ?*
* 2011: *Adam et Ève : La Seconde Chance* (comedia musicala)
* 2012: * Adam et Ève : La Seconde Chance, album II* (comedia musicala)
* 2019: *Artefact*

## Referéncias
Panzer Flower

**Panzer Flower** (lit. "Flor Panzer") es un grop electro funk de Montpelhièr (Occitània) fondat a l'origina en 2011 per *Raphaël Glatz* ambe *Patrice Duthoo*. En seguida, lo duò es devengut un trio ambe l'integracion del productor del grop Rinôçérôse : *Jean-Louis Palumbo*. Son coneguts dempuèi 2014 gràcias a la capitada de lor cançon *[https://en.wikipedia.org/wiki/We_Are_Beautiful We Are Beautiful]*. Sus aquesta cançon cantada en anglés, se pòt ausir la votz de Hubert Tubbs, ancian sòci del grop Tower of Power.

## Referéncias
Partenaire Particulier

**Partenaire Particulier** es un grop francés de new wave fondat per **Éric Fettweis** en 1983 en Gasconha a Bordèu (Occitània). La primièra de lors cançons, publicada a la tota fin de 1985 e simplament titolada *Partenaire Particulier*, foguèt una de las mai polidas capitadas de l'annada de 1986 en França tota e demòra encara uèi una de las cançons francesas emblematicas de las annadas 80. 

Pr'aquò, quitament se *Partenaire Particulier* es la cançon la mai coneguda del grop, a l'epòca aguèron tres autras capitadas, *Elle est partie* e *Tiphaine* en 1987 e, un pauc oblidada dempuèi, *Je n'oublierai jamais* (títol pr'aquò classat 24en del Top 50 pendent l'estiu de 1986).

Dempuèi l'annada de 1987, lo grop es redusit au duò *Pierre Béraud-Sudreau* e *Éric Fettweis*. En 2009, lo *Pierre Béraud-Sudreau* te partís e es còp-sèc remplaçat per *Manu Ducros*.

Per l'anecdòta, son estats parodiats pels Inconnus en 1990 dins la sceneta *Isabelle a les yeux bleus*, qu'èra clarament inspirat de lor cançon *Partenaire particulier*. 

## Discografia
* 1986: *Jeux interdits*
* 1988: *Le Chant des vautours*
* 2011: *Geek*
* 2018: *Partenaire Particulier fait des bêtises*
* 2020: *New Wave 80's*

## Cançons las mai conegudas
* *Partenaire Particulier* (1985)
* *Je n'oublierai jamais* (1986)
* *Elle est partie* (1987)
* *Tiphaine* (1987)

## Referéncias
Doctors de Trobar

**Doctors de Trobar** es un collectiu rap occitan compausat de **Yellow** ambe sòcis de Mauresca Fracàs Dub.

## Referéncias
Édith Fambuena

** Édith Fambuena** (nascuda lo 29 de julhet de 1965) es una cantaira provençala de soca espanhòla e de de lenga francesa.

Édith rencontra lo grenoblés Jean-Louis Piérot al licèu a z-Ais (Provença, Occitània) al debut de las annadas 80 e aital començan de far de musica amassa. En 1985, Gérald Gardrinier, un cantaire e bassista vengut de la Reünion, rejonh lo duò provençal : vengut un trio, lo grop pren per nom *Les Max Valentin* e enregistra dos 45 torns aprèp aver encontrat Étienne Daho, en virada promocionala a z-Ais per son album *Pop Satori*, e que los signèt sus son label. Aital, lor tròç *Les maux dits* obten un pauc de resson de caps la fin de 1987.

Pasmens, Gérald decida pauc de temps aprèp de quitar lo grop per far une carrièra solò jos l'escais de De Palmas.

Alavetz, Édith e Jean-Louis càmbian lo nom del grop vengut un simple duò : Aital, *Les Max Valentin* ven *Les Valentins*, Édith remplaça alavetz al cant Gérald. Jos aquel nom, lo duò sortís quatre albums, mentre que participan coma musicians a l'enregistrament e a la produccion d'albums per d'autres cantaires famoses de la scèna francesa coma Étienne Daho, Nicola Sirkis (del grop Indochine), Alain Bashung, Jacques Higelin, Kaolin, o encara Hubert-Félix Thiéfaine.

Causa pauc coneguda, Édith Fambuena es pr'aquò *lo son* de fòrça cançons francesas popularas, coma las d'Étienne Daho de la fin de las annadas 80 (*Caribbean sea*) e del debut de las annadas 90 (album *Paris ailleurs*).

*Les Valentins* an agut çaquelà un pauc de resson per sas pròpias cançons dins las annadas 90 ambe qualquas pichonas capitadas coma *Sous le chêne* (1990), *Les avenues* (1991), *J'ai triste* (1993), *On le sait* (1996, probablament la cançon mai coneguda del grop), *Teddy bear* (1997), e quitament dincas al debut de las annadas 2000 ambe una ultima capitada per la cançon *Entre elle et moi* (2003). Es a-n'aqueste moment que lo duò se separa. Dempuèi, Édith contunha de participar a l'enregistrament de cançons par d'autres artistas de la scèna francesa.

## Discografia

* 1990: * Café des deux mondes (Les Valentins)*
* 1993: *Les Valentins*
* 1997: * Ego Ego (Les Valentins)*
* 2001: * Juke box (Les Valentins)*

## Cançons mai conegudas (Les Valentins)
* *Sous le chêne* (1990)
* *Les avenues* (1991)
* *J'ai triste* (1993)
* *Les pieds dans la lune* (1993)
* *On le sait* (1996)
* *Teddy bear* (1997)
* *Entre elle et moi* (2003)

## Referéncias
OTH (rock francés)

**OTH** foguèt  un grop de ròck independent francés de Montpelhièr (Occitània) fondat en 1978 e compausat de *Jean-Michel « Spi » Poisson* (votz, armonicà), *Gilbert « Motch » Valentin* (guitarra), *Didier « Beubeu » Banon* (batariá), *Philippe « Phil » Messina* e *Dominique « Domi » Villebrun* (guitarra). A la fin de las annadas 80, es considerat ambe los Sheriff coma un dels grops màgers de la scèna ròck montpelhierenca, e quitament una referéncia del punk ròck francés de nivel exagonal. 

OTH ven de l’anglés « *On Tenter-Hooks* » (« estar sus esplingas » au sens figurat, revirat al francés en « sur des charbons ardents  »).

OTH a sortit quatre albums entre 1984 e 1990. 

Lor cançon mai coneguda es *Le rap des Rapetous* sortida en 45 torns en 1986. 

Lor cançon *La France dort* es estada represa per Los Maracas en 1993. 

Lo grop se desseparèt en 1991 en seguida del fracàs artistic e la plan marrida recepcion del quatren album, *Explorateur* sortit en 1990.

## Discografia
* 1984: *Réussite*
* 1986: *Sur des charbons ardents*
* 1988: *Sauvagerie*
* 1990: *Explorateur*
Trois Cafés Gourmands

vinheta|Mylène Madrias (cantaira del grop Trois Cafés Gourmands)

**Trois Cafés Gourmands** es un grop de cançon francesa del Lemosin (Occitània) fondat a la fin de l'estiu de 2012 per **Mylène Madrias**, **Sébastien Gourseyrol** e **Jérémy Pauly**. Aprèp mantunas annadas passadas sus l'empont en Lemosin, lor cançon *À nos souvenirs* comença francamant de pujar en popularitat en 2017 per fin finala devenir la sansònha de l'estiu de 2018 capvath França tota ! lor album *Un air de rien* deveng alavetz n°1 dels charts. 

La cançon *À nos souvenirs* es compresa coma un omenatge al departament de Corresa, vist que los de **Trois Cafés Gourmands** son eissits de Arnac e Pompador, una comuna d'aqueste departament del Lemosin. 

Lo grop anonça al mes de junh de 2023 lor separacion pel la fin de la virada de 2024. 

## Discografia

* 2018 : *Un air de rien*
* 2019 : *Un air de Live (sus l'empont del Zenit de [[Sant Estève]])* 
* 2020 : *Comme des enfants* 

## Referéncias
CMM TV

**Castilla-La Mancha Televisión** ei era television autonomica de Castelha-La Mancha.

## Aparicion
Siguec creada per decrèt des Corts regionaus eth 26 de mai deth 2000, e eth 13 de deseme deth 2001 comencèc es sues emissions regulares. Comencèc a eméter es 20:00 damb un documentau, seguit deth sòn prumèr informatiu.

Eth 30 de mai d'aqueth an, auie començat a eméter CMM Radio, era emissora de ràdio autonomica. Ambdues apartien ara entitat publica Castilla-La Mancha Media creades eth 2000.

Castilla-La Mancha Televisión ei membre dera FORTA, era Federacion d'Organismes o Entitats de Ràdio e Television Autonomica.

## Sedença e delegacions
Era sua sedença centrau ei ena ciutat de Toledo. A tanben sèt delegacions en Albacete, Ciudad Real, Conca, Guadalajara, Puertollano, Talavera de la Reina e Madrid, e ua corresponsau en Naua Yòrk.

## Ligams extèrnes

* RTVCM
* Lloc web dels treballadors de CMT
* FORTA
Sylvie Pullès

vinheta|Sylvie Pullès en 2022
**Sylvie Pullès** es una acordeonista nascuda en 1972 a Orlhac en Auvèrnhe (departament del Cantal). Sap parlar a l'encòp l'occitan e lo francés. 

Sa composicion la mai coneguda es de 1992 e se titola *La bourrée de [[Pèirafòrt|Pierrefort]]*. D'autres títols de Sylvie fan tanben referéncia a parçans de son Auvèrnhe natala, coma *Moi, je chante l'Auvergne* e *Pays des champs et des chansons*. En 1993, enregistra son primièr album *L'Aubrac au Pont de Gournier.* Aqueste estacament a sas originas fan que André Verchuren e Michel Pruvot l'an balhat l'escais de **la Reina d'Auvèrnhe** a l'escadença del Festenal nacional de l’acordeon en 2003. 

En 2010, per sos 25 ans de carrièra, **Sylvie Pullès** jòga a [l’Olympia](https://fr.wikipedia.org/wiki/Olympia_(Paris)). I tòrna lo 30 de mai de 2015. 

En 2021, t'enregistra *Nòstra lenga*, un doble album en occitan.

## Discografia

* 1993: *L’[[Aubrac]] au Pont de Gournier*   
* 1995: *Accordéon d'Auvergne*   
* 1998: *Chants et danses du pays*     
* 2000: *Moi, je chante l'Auvergne*     
* 2001: *Viens danser en Auvergne*     
* 2002: *L'espagnole à [[Sant Flor (Puèi Domat)|Saint-Flour]]*     
* 2003: *Salut les amis*      
* 2004: *[[Auvèrnhe (Occitània)|L'Auvergne]] qui danse*   
* 2005: *Le bal à Sylvie*     
* 2006: *Pays des champs et des chansons*      
* 2007: *Sylvie Pullès au Casino de Paris*      
* 2008: *Dansez avec Sylvie*    
* 2009: *Sylvie Pullès au Balajo*     
* 2010: *Sylvie Pullès à l'Olympia*    
* 2011: *Fai tirar*     
* 2014: *C'est un refrain d'Auvergne*       
* 2015: *Sylvie Pullès à L'Olympia* 
* 2019: *Le bal des Auvergnats* 
* 2019: *35 ans de carrière à l'Alhambra de Paris*
* 2021: *Nòstra lenga* : doble album en occitan
* 2022: *Mon Auvergne qui chante*
* 2024: *L'air de l'Auvergne*

## Referéncias
Wazoo

**Wazoo** es un grop de musica folc festiva de Clarmont-Ferrand (Auvèrnhe) fondat en 1999 per lo duo **Kévin Quicke** e **Jeff Chalaffre**. Cantan mai que mai en francés, e un pauc en occitan tanben. 

## Biografia

Au mes de juilhet de 1999 es publicat lor primièr album en francés *Déroute Arverne* ambe una cançon que va èstre una sansònha en França tota e que demòra a l'ora d'ara lor cançon la mai coneguda, *La Manivelle*. Aital, an vendut 160 000 albums e 360 000 [singles](https://fr.wikipedia.org/wiki/Single_(musique)). 

En seguida en 2001 t'an sortit un segond album, *Pas de problèmes*. 

Au mes de mai de 2010, **Wazoo** tòrna sus l'empont de [l'Olympia](https://fr.wikipedia.org/wiki/Olympia_(Paris)) a l'escadença dels 25 ans de carrièra de Sylvie Pullès, e sortís lo single *Vogue la vie* l'annada d'après en 2011. 

En març de 2013, lo grop auvernhat publica son tresen album : *Les Forains*.

Dins lor quatren album, titolat *Mefia Te* e sortít au mes de mai de 2015, t'i botan un pauc d'occitan. La publicacion de l'album es seguida d'una virada capvath França tota.

## Discografia

* 1999: *Déroute arverne*   
* 2001: *Pas de problèmes*   
* 2013: *Les forains*     
* 2015: *Mefia te*     
* 2017: *L'Amour sera toujours dans nos prés*     
* 2019: *On a pris cher* (compilacion)      
* 2020: *Agriculteurs* 

## Referéncias
Observatòri de Provença Auta

L’**Observatòri de Provença Auta** es un observatòri astronomic situat a Sant Miquèu de l'Observatòri. Decidida en 1936 per aprofichar lei condicions de puretat excepcionala de l'atmosfèra locala, sa construccion s'acabèt en 1945. Es un dei pus importants observatòris dedicats a l'observacion dirècte dau cèu nuechenc en Occitània gràcias a sei dos telescòpis principaus de 1,52 m e de 1,93 m. Foguèt ansin lo luòc de descubèrtas importantas coma aquela de la premiera exoplaneta en 1995. En 2017, foguèt en partida inscrich a l'inventòri suplementari dei monuments istorics.

## Liames intèrnes

* Observatòri del Pic de Miègjorn.

## Bibliografia

* Jean Dufay, *L’Observatoire de Haute Provence*, CNRS, 1946.
* Jean-Marie Homet, *L'Observatoire de Haute Provence*, Édisud, 1995;

## Nòtas e referéncias
Ranil Wickremesinghe

**Ranil Wickremesinghe** (en singalés රනිල් වික්‍රමසිංහ; en tamol ரணில் விக்ரமசிங்க; nascut lo 24 de març de 1949) es un òme  politic d’Sri Lanka que foguèt Primièr ministre, e qu'es lo president de la Republica dempuèi 2022.
Nikenike Vurobaravu

upright|vinheta
**Nikenike Vurobaravu** es un diplomata e politician de Vanuatu qu'es president de Vanuatu dempuèi lo 23 de julhet de 2022. Abans èra emplegat dins fòrça posicions diplomaticas e governamentalas, coma lo primièr resident Naut Comissari a Fiji. Foguèt elegit president al  uechen torn de l'eleccion presidenciala de Vanuatu de 2022. Es membre del partit politic Vanua'aku Pati (VP).
Droupadi Murmu

thumb|Droupadi Murmu
**Draupadi Murmu** (Mayurbhanj, 20 de junh de 1958) es una femna politica e cap tribala índia, presidenta de la Republica de l'Union Indiana dempuèi lo 25 de julhet de 2022. Es membre del Bharatiya Janata Party (BJP). Foguèt anteriorament governadora de Jharkhand, de 2015 a 2021.
Criovolcanisme

Lo **criovolcanisme** es un fenomèn d'emission de glaç observat a la superficia de satellits, d'asteroïdes e d'objèctes astronomics fregs. Lei substàncias emesas, sovent d'aiga, de metan ò d'amoniac, intran en fusion dins lei jaç intèrnes de l'objècte sota l'efiech de fòrças de marèia ò de desintegracions d'elements radioactius. Aquò engendra la formacion d'un criomagma que se dirigís vèrs la superficia, çò qu'entraïna la formacion d'un volcanisme freg.

Descubèrt en 1989 per la sonda *[[Voyager 2]]* durant son passatge a proximitat de Triton, la luna principala de Neptun, aqueu fenomèn es estat identificat, dempuei aquela data, sus de satellits de planetas gigantas, sus de planetas nanas e sus d'asteroïdes.

## Liames intèrnes

* Volcanisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Téléphone

**Téléphone** èra un grop emblematic del rock francés format lo 12 de novembre de 1976 a París e separat lo 21 d'abril de 1986.

## Biografia

Compausat de Jean-Louis Aubert (guitarra e cant), Louis Bertignac (guitarra e cant), Corine Marienneau (bassa, cant e guitarra) e Richard Kolinka (batariá), **Téléphone** aguèt una capitada enòrma en França. 

Lor primièr succès popular vertadièr foguèt *Hygiaphone* al debut de l'annada de 1978 (un simple publicat en 1977 qu'aviá en fàcia B *Métro c'est trop*). *Hygiaphone* es tirat de lor primièr album paregut tre 1977, un album simplament titolat *Téléphone* e que conteng tròces devenguts a la longa d'estandards del grop coma *Flipper* o *Téléphomme*. 

Entremiei los autres tubes de **Téléphone**, se pòt citar qualquas cançons incontornablas coma *La bombe humaine* (fin 1979), *Argent trop cher* (fin 1980), *Ça c'est vraiment toi* (1982), *Cendrillon* (fin 1982), *Un autre monde* (fin 1984), *New York avec toi* (1985) e *Le jour s'est levé* (fin 1985).  

**Téléphone** publiquèt en tot cinq albums estudiòs. Faguèron tanben fòrça viradas popularas en França : en gaireben dètz ans d'activitat, entre 1976 e 1986, lo grop montèt mai de quatre cent setanta còps sus l'empont. Es lo grop rock francés segond mai gròs vendeire de disques aprèp Indochine.

Separats dempuèi 1986, Jean-Louis Aubert, Louis Bertignac  e Richard Kolinka se son pr'aquò amassats jos lo nom « Les Insus » per interpretar las cançons de **Téléphone** a l'escadença de qualques concèrts fin 2015, per una granda virada en 2016, festenals en 2017, e un final a l'Estadi de França lo 16 de setembre de 2017.

## Discografia
* 1977: *Téléphone*
* 1979: *Crache ton venin*
* 1980: *Au cœur de la nuit*
* 1982: *Dure limite*
* 1984: *Un autre monde*

## Cançons mai conegudas
* *Hygiaphone* (1977)
* *Métro, c'est trop* (1977)
* *Flipper* (1977)
* *Téléphomme* (1977)
* *Anna* (1978)
* *Un peu de ton amour* (1979)
* *Faits divers* (1979)
* *La bombe humaine* (1979)
* *Crache ton venin* (1979)
* *Argent, trop cher* (1980)
* *Ploum ploum* (1980)
* *Au cœur de la nuit* (1981)
* *Fleur de ma ville* (1981)
* *Le silence* (1981)
* *Ça, c'est vraiment toi* (1982)
* *Cendrillon* (1982)
* *Ex-Robin des bois* (1982)
* *Le chat* (1982)
* *Jour contre jour* (1983)
* *Dure limite* (1983)
* *Oublie ça* (1984)
* *Un autre monde* (1984)
* *New York avec toi* (1985)
* *Le jour s'est levé* (1985)

## Referéncias
Lion Sud

**** (en francés, *Lyon-Sud*) es una circonscripcion electorala de la Metropòli de Lion. Correspond al 7en arrondiment de Lion, una ciutat arpitana, qu’es administrativament dins lo departament de Ròse e la region d’Auvèrnhe Ròse e Aups de l’estat francés. Li son elegits 8 conselhièrs metropolitans.
Circonscripcion de l'Oèst

La **circonscripcion de l'Oèst** (en francés, *Ouest*) es una circonscripcion electorala de la Metropòli de Lion qu’i son elegits 9 conselhièrs metropolitans.

Correspond a 7 comunas arpitanas, que son administrativament dins lo departament de Ròse e la region d’Auvèrnhe Ròse e Aups de l’estat francés, e que constituisson tanben la Conferéncia Territoriala dels Cònsols de la Vath d'Yzeron:
# Charbonnières-les-Bains, 
# Craponne, 
# Francheville, 
# Marcy-l'Étoile, 
# Saint-Genis-les-Ollières, 
# Sainte-Foy-lès-Lyon e
# Tassin-la-Demi-Lune
Vath d'Yzeron

La **Vath d'Yzeron** (en francés, *Val d'Yzeron*) es ua de las conferéncias territoriaus deus cònsos de la Metropòli de Lion.

Correspond a 7 comunas arpitanas, qui son administrativament dens lo departament de Ròse e la region d’Auvèrnhe Ròse Aups de l’estat francés, e qui constitueishen tanben la Circonscripcion de l'Oèst:
# Charbonnières-les-Bains, 
# Craponne, 
# Francheville, 
# Marcy-l'Étoile, 
# Saint-Genis-les-Ollières, 
# Sainte-Foy-lès-Lyon e
# Tassin-la-Demi-Lune
Rutèn

**Rutèn** pòt designar :
* Lo rutèn o rutèn ancian, anciana lenga eslava ;
* Lo rutèn, o rutèn modèrne o carpatorutèn o rusyn, lenga eslava orientala ;
* Los rutèns, pòble eslau de Rutènia ;
* Los rutèns o los rutenas, pòble de la Gàllia celtica.
Dolça Catalunya

***Dolça Catalunya*** ("Doça Catalonha") es un blòg d’opinion e d’assag ligat a l’ultradrecha espanhòla. Escrich en catalan e espanhòl, parla dels eveniments, de la lenga e de la politica dels Païses Catalans. Creat en octòbre de 2013, principalament per Guillem Elizalde Monroset,  sos articles promòvon l'unitat de l’estat espanhòl e lo secessionisme lingüistic del catalan a travèrs d’informacions enganairas. Fa tanben l’apologia de las discriminacions socialas e del racisme, e mai que mai de la catalanofòbia.
Les Infidèles

**Les Infidèles** es un group de rock francés fondat dins la Franca Comtat de caps 1983, desseparat en 1997, mès qui s'es tornat formar en 2007. 

## Biografia

**Les Infidèles** èra l'un dels grops los mai populars de la scèna rock exagonala dins la primièra partida de las annadas 90, còsta la Mano Negra, Noir Désir o encara Elmer Food Beat. Fondat a Lons-le-Saunier dins las annadas 80 per **Jean Rigo** a la guitarra e au cant, **Olivier Derudet** a la bassa e **Jo Matiss** a la batariá, enregistran tre 1984 un primièr 45 torns *Fin d'une histoire / Sally*, puèi un segond *Toutes les nuits, toute ma vie / Mélodie*.  

En 1989, signan un contrat ambe la maison de disc *Tréma*. Aital, enregistran un primièr vertadièr album estudiò : *Rebelle*. Lo primièr 45 torns eissit d'aqueste album, *Mon héroïne*, es plan recebut : au debut de l'annada de 1990, te passa sovent sus las ràdios generalistas, se vend plan, es un polit succès d'estima, chic se'n manca per que siaga un tube. Publican en seguida un segond 45 torns : *Non plus de sang*. Lo tresen extrèit de l'album au mes de setembre de 1990 es *Rebelle*, la cançon que li balhèc lo nom. Aqueste còp, i sèm : *Rebelle* es un tube en França tota a la fin de l'annada de 1990.

D'ara enlà grop reconegut, *Les Infidèles* enregistran un segond album en 1992 : *Héritage*. Lo single *Les larmes des maux* deveng un gròs [tube](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) de l'ivèrn 1992-1993, e demòra uèi encara lor cançon la mai coneguda. Dos autres singles tirats de l'album *Héritage* van sortir en 1993 e coneisser tanben en seguida una petita capitada : *Comme une chatte* e *En disgrâce*. 

A partir de la segonda mitat de las annadas 90, la popularitat del grop baissa : los albums *Human Way Of Life* (1995) e *Ailleurs* (1997) se vendon mal, nat tube dins aquesta periòda, lo grop s'alassa e se dessepara en 1997. 

Pr'aquò, au cap de dètz ans, lo grop s'es tornat formar. Comencèt per sortir lo single *Cirkus* en 2007, puèi dos albums estudiòs, *Turbulences* en 2010 e *Cortex* en 2019. An tanben publicat en 2017 un album *live* enregistrat sus l'empont, *Le cœur des foules*.

## Discografia
* 1989: *Rebelle*
* 1992: *Héritage*
* 1995: *Human Way Of Life*
* 1997: *Ailleurs*
* 2007: *Cirkus*
* 2010: *Turbulences*
* 2019: *Cortex*

## Cançons mai conegudas
* *Mon héroïne* (1989)
* *Rebelle* (1990) 
* *Les larmes des maux* (1992)
* *Comme une chatte* (1993) 
* *En disgrâce* (1993)

## Referéncias
Imne d'Ucraïna

"**Shche ne vmerla ukrainy i slava, i vola**" (ucraïnian: ще не Вмерла україни і  і слава, і воля), tanben conegut per son títol oficial d'"Imne d'Estat d'Ucraïna" (*Державний Гімн України*, *Derzhavnyj Himn Ukrajiny*) o dins sa forma abreujada : "*Shche ne vmerla Ukrajina*" (*Ще не вмерла Україна*, lit. *Ucraïna es pas encara mòrta*), es l'imne nacional d'Ucraïna. Es un simbòl de l'Estat e del país.

Las paraulas constituisson una version leugièrament modificada de la primièra estròfa d'un poèma patriotic escrit en 1862 pel poèta Pavlo Chubynsky, un eminent etnograf de Kyiv. En 1863, Mykhailo Verbytsky, compositor ucraïnian occidental e prèire grèc-catolic, composa una musica per acompanhar lo tèxte de Chubynsky. La primièra representacion corala de la pèça aguèt luòc al Teatre ucraïnian de Lviv, en 1864.

Dins la primièra mitat del sègle XX, durant las tentativas infructuosas d'independéncia e de creacion d'un Estat a partir dels territòris de l'Empèri Rus, de Polonha e d'Àustria-Ongria, la cançon èra l'imne nacional de la Republica populara ucraïniana, de la Republica populara ucraïniana occidentala, e de la region de Carpato-Ucraïna. Un concors foguèt organizat per un imne nacional après la secession d'Ucraïna de l'Union sovietica, una de las cançons essent "Za Ukrajinu" (en occitan "Per Ucraïna") de l'escrivan e actor ucraïnian Mykola Voronyi. "Shche ne vmerla Ukrainy i slava, i volia" foguèt oficialament adoptat par la *[[Verkhovna Rada]]* (parlament) ucraïniana lo 15 de genièr de 1992. Las paraulas oficialas foguèron adoptadas lo 6 de març de 2003 per la lei sus l'imne ucraïnian (*Закон про Гімн України*).
Blonde Amer

**Blonde Amer** es  un grop pop rock francés de París (França) fondat en 1993 e compausat de *Jérôme Santelli* (votz, guitarra), *Bernard Santelli* (bassa, clavièrs) e *Vincent Janny* (batariá). Aguèron un [tube](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) a la fin de l'annada de 1993 ambe la cançon *Si Jamais*, seguit de qualquas autras capitadas minoras en 1994 ambe *Jamais sûr de rien* e *Sexy Jane*, tirats coma *Si jamais* de lor primièr album. En tot, t'an sortit cinq albums. 

## Discografia
* 1993: *Blonde Amer*
* 2001: *Dieu que la terre est belle*
* 2010: *Qui peut me dire*
* 2014: *On verra bien demain*
* 2017: *Tout ce délire*

## Referéncias
Superbus

**Superbus** es un grop de pop ròck francés parisenc plan popular fondat en 1999 per la cantaira **Jennifer Ayache**.

## Biografia

Jennifer Ayache a d'originas occitanas del costat de sa maire, la famosa comediana e umorista Chantal Lauby. 

A despart lo fach de cantar mai que mai en francés, l'estil musical de *Superbus* se sarra fòrça d'aquel de la scèna americana *post grunge* e *power pop* de la fin de las annadas 90 e del debut de las annadas 2000, e aital, en mai d'aver tanben una dròlla al cant, son sovent comparats a Garbage, No Doubt o Avril Lavigne. 

Lo grop publiquèt un primièr album *Aéromusical* en 2002, puèi un segond *Pop'n'Gum* en 2004. Al moment de *Wow*, lor tresen album sortit en 2006, Superbus deven d'ara enlà benlèu lo grop rock francés mai popular del moment gràcias als [tubes](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) *Butterfly* e *Lola* en 2007. 

En 2009 sortís l'album *Lova Lova*, que coneis el tanben una gròssa capitada : un còp mai, las cançons *Addictions* e *Apprends-moi* son tubes en França tota.  

En 2015, fan una represa remarcada de la cançon *Un autre monde* de Téléphone.

## Discografia
* 2002: *Aéromusical* 
* 2004: *Pop'n'Gum*
* 2006: *Wow*
* 2009: *Lova lova*
* 2012: *Sunset*
* 2016: *Sixtape*

## Cançons mai conegudas
* *Radio song* (2004)
* *Butterfly* (2007)
* *Lola* (2007, tornamai ambe Hoshi e Nicola Sirkis en 2025)
* *Travel the world* (2007) 
* *Ça mousse* (2008)
* *Addictions* (2009)
* *Apprends-moi* (2009)
* *Un autre monde* (2015, represa de Téléphone)

## Referéncias
Lofofora

**Lofofora** es  un grop rock metal francés de París (França) fondat en 1989 e compausat de **Reuno** (cant), **Phil Curty** (guitarra, bassa), **Daniel Descieux** (guitarra) e **Vincent Hernault** (batariá). Es un grop emblematic en França del moviment musical *[https://fr.wikipedia.org/wiki/Fusion_(rock) fusion]* post grunge, es a díser que lo fenomèn Nirvana e lo retorn en fòrça del punk rock *[https://fr.wikipedia.org/wiki/Grunge grunge]* de caps 1991 obriguèt la pòrta a un reviscòl del metal, reactualisat en i mesclar los genres musicals de l'epòca coma lo rap o l'electro, d'aquí lo tèrme de *fusion* (per lo mescladís) e mai precisament de nu metal (metal nòu), que **Lofofora** n'es en França benlèu lo grop lo mai representatiu, còsta d'autras formacions exagonalas de la meteissa epòca coma No One Is Innocent, Silmarils, FFF o Treponem Pal. 

Lo tròç *L’Œuf* (l'uòu) que lancèc lo fenomèn Lofofora en 1995 demòra benlèu a l'ora d'ara lor cançon la mai coneguda. Lo tèxte d'aquesta cançon es una denonciacion del racisme (*sèm totes sortits del meteis uòu, una sola raça per mantunas colors*) que foguèt identificada a l'epòca coma una referéncia dirècte a *La peau* (la pèl, en 1994) de No One Is Innocent, la parentat entre los dos grops parisencs èra evidenta, tant per la musica (nu metal / fusion) que per l'esperit (lo combat contra lo faiscisme). D'aquesta passa, se reïvindican de lor modèl american Rage Against the Machine, e en França coma eredèrs del moviment alternatiu, mai precisament de Bérurier Noir, que **Lofofora** faràn quitament una represa de *Vive le feu*.    

## Discografia
* 1995: *Lofofora*
* 1996: *Peuh !*
* 1999: *Dur comme fer*
* 2003: *Le fond et la forme*
* 2005: *Les choses qui nous dérangent*
* 2007: *Mémoire de singe*
* 2011: *Monstre ordinaire*
* 2014: *L'épreuve du contraire*
* 2018: *Simple appareil*
* 2019: *Vanités*

## Cançons mai conegudas
* *L’Œuf* (1995)
* *Holiday in France* (1995)
* *Amnes' history* (1996)
* *Vive le feu* (1996, represa de Bérurier Noir) 
* *Dur comme fer* (1999)

## Referéncias
Amàs de galaxias

Leis **amàs de galaxias** son d'associacions de mai d'un centenau de galaxias liadas entre elei per la gravitacion. Son d'estructuras establas que se son formadas i a aperaquí 10 miliards d'ans. Intermediàrias entre lo grop de galaxias e lo superamàs de galaxias, contènon en mejana de 100 e  galaxias despartidas dins una region de 6 a 35 milions d'ans lutz de diamètre. En mai d'aquò, aqueleis amàs son caracterizats per lor forma (esferica, simetrica, irregulara...) e per la reparticion de sei membres.

La màger part dei galaxias, benlèu 90%, fan partida d'un amàs ò d'un superamàs. D'exemples d'amàs de galaxias observables amb d'instruments amators son l'Amàs de la Verge, un ensemble de  galaxias situat a 60 milions d'ans lutz de la Tèrra, ò l'Amàs de la Maquina Pneumatica, una estructura de 274 galaxias situadas a 125 milions d'ans lutz. En revènge, la Via Lactèa se tròba d'un grop d'un trentenau de galaxias (lo Grop Locau) que fa dirèctament partida d'un superamàs (lo Superamàs de la Verge). 

## Liames intèrnes

* Galaxia.
* Grop de galaxias.
* Superamàs de galaxias.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Naut Tage

Lo **Naut [[Tage]]** (*Alto Tejo* en portugués) es una region de Portugal situat entre Beira e Alentejo. Es coneguda per aver poblat per de colons occitans lengadocians e provençals pendent la Reconquista. Lor parlar donèt mantes toponimes occitans a aquela region, e mai d'un occitanisme dins lor parlar, apelat recentament "occitejano" (traduccion: *occitajan**?).
Terrance Drew

**Terrance Michael Drew** (nascut vèrs 1975 o 1977) es un politician de Sant Cristòl e Nevis, e l'actual primièr ministre d'aquel estat dempuèi lo 6 d'agost de 2022.
No One Is Innocent

*No One Is Innocent* es  un grop rock metal francés de París (França) fondat en 1993 per **Marc Gulbenkian dit « Kemar »** (cant) e lo bassista **Jérôme Suzat**. Lo nom del grop es tirat del títol d'una cançon del grop punk anglés Sex Pistols. 

Lo tròç *La peau* (la pèl) que lancèc lo fenomèn *No One Is Innocent* en 1994 e demòra benlèu encara a l'ora d'ara lor cançon la mai coneguda es una denonciacion del racisme (*« Du Grand Canyon au Yémen et la peau est la même »*). D'aquesta passa, que siaga per la musica (nu metal / [fusion](https://fr.wikipedia.org/wiki/Fusion_(rock))) o per l'esperit (lo combat contra lo fascisme), se reïvindican de lor modèl american Rage Against the Machine, e en França, coma eredèrs dels punks del moviment *alternatiu*.    

## Discografia
* 1995: *No One Is Innocent*
* 1997: *Utopia*
* 2004: *Révolution.com*
* 2007: *Gazoline*
* 2011: *Drugstore*
* 2015: *Propaganda*
* 2018: *Frankenstein*
* 2021: *Ennemis*

## Cançons mai conegudas
* *La peau* (1994)
* *Antipolitique* (1995, ambe EMJ e Timide et Sans Complexe)
* *Nomenklatura* (1997)
* *Revolution.com* (2004)
* *Où étions-nous ?* (2005)
* *Gazoline* (2007) 

## Referéncias
Silmarils

*Simarils* es  un grop rock  [fusion](https://fr.wikipedia.org/wiki/Fusion_(rock)) francés de la region parisenca (França) fondat en 1989 per **David Salsedo** (lo cantaire del grop).  Lo nom es tirat del títol del libre *[[Lo Silmarillion|Lo Silmarillion]]* de J.R.R. Tolkien. Capitan tre lor primièr album sortit en 1995 ambe la cançon *Cours vite*. Quitament pròishes d'autres grops de la scèna nu metal e [fusion](https://fr.wikipedia.org/wiki/Fusion_(rock)) francesa de las annadas 90 coma Lofofora e No One Is Innocent, doncas eles tanben eredèrs dels americans de Rage Against the Machine o dels Red Hot Chili Peppers, se sarran mai que mai musicalament de FFF e se dison tanben plan influençats per la Mano Negra. Lor cançon la mai coneguda es benlèu *Va Y Avoir Du Sport* en 2000. 
    
## Discografia
* 1995: *Silmarils*
* 1997: *Original Karma*
* 2000: *Vegas 76*
* 2003: *4 Life*

## Cançons mai conegudas
* *Cours vite* (1995)
* *Va Y Avoir Du Sport* (2000)

## Referéncias
Elmer Food Beat

**Elmer Food Beat** es un grop de rock francés format a Nantas. Son venguts plan popular en seguida del succès de la cançon *Daniela*, tube de la fin de l'annada de 1990 en França tota. Son aital venguts un dels grops màgers de la scèna rock francesa del debut de las annadas 90 còsta la Mano Negra, les Infidèles o Noir Désir. L'originalitat del primièr album *30 cm* e, en particular, de la cançon *Daniela*, es la palhardisa dels tèxtes : aital, las reaccions indignadas d'unes rapòrt a las paraulas pebradas de *Daniela* contribuèron segurament a far de publicitat al grop. 

## Discografia
* 1990: *30 cm*
* 1991: *Je vais encore dormir tout seul ce soir… et je vais encore le regretter*
* 1992: *La vie n'est pas une opérette*
* 2013: *Les Rois du bord de mer*
* 2016: *À poil les filles ! Car la vie est bien trop belle quand vous êtes…*
* 2019: *Back in Beat*

## Cançons mai conegudas
* *Daniela* (1990)
* *Couroucoucou roploplo* (1990)
* *L'infirmière* (1990)
* *La complainte du laboureur* (1990)
* *Est-ce que tu la sens ?* (1990) 
* *La Grosse Jocelyne* (1990)
* *La Caissière de chez Leclerc* (1990)
* *Le plastique c'est fantastique* (1991)
* *Je vais encore dormir tout seul ce soir… et je vais encore le regretter* (1991)
* *Les traversées sont solitaires* (1992)
* *Marie à la mer* (1992)
* *Hey Docteur* (1993)
* *Une semaine de réflexion* (1994)

## Referéncias
No Man's Land

**No Man's Land** èra un grop musical rock francés de París, fondat en 1983 per *George Roig*, *Frédéric Roulance* (guitarra),  *Hervé Grégoire* (guitarra),  *Philippe Bouquerelle* (bassa) e *Jean-Pierre Coppin* (batariá).

En 1985, *Sami Chabbi* pren la plaça de *Frédéric Roulance* a la guitarra e en 1987, te deveng lo novèl cantaire a la plaça de *George Roig*.
Lo grop se dessepara en 1998. Lor cançon la mai coneguda es *Conteste* en 1994.

## Discografia
* 1989: *NML One* (casseta autoproduita 16 títols)
* 1992: *No Man's Land*
* 1994: *Conteste*
* 1996: *B.Attitude*

## Referéncias
Kyo

**Kyo** es un grop de pop ròck francés d'Illa de França plan popular dempuèi 2002, fondat en 1994 per los fraires *Fabien* (batariá) e *Florian Dubos* (guitarra) ambe *Nicolas Chassagne* (guitarra) e *Benoît Poher* (cant). Lo nom del grop es inspirat de l'univèrs dels mangas e dels jòcs vidèos (Kyo Kusanagi). *Fabien Dubos* quita lo grop en 2019.  

## Biografia

Los sòcis de Kyo s'encontrèron al debut de las annadas 90 al collègi *Notre-Dame « Les Oiseaux »*, collègi privat catolic situat a Verneuil-sur-Seine dins las Yvelines còsta París. Escotan a l'epòca grops contemporanèus de la scèna pop rock anglesa coma Radiohead o los de la scèna grunge americana, Nirvana, Soundgarden, Pearl Jam etc. 

En 2000, Kyo sortís un primièr album, fòrça pop, que capita pas gaire. 

En 2002, enregistran *Le Chemin*, una cançoneta pop rock en francés ambe la cantaira neerlandesa *Sita* (Sita Maria Vermeulen), que deven lor primièr [tube](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) en França pendent l'ivèrn de 2002-2003. En seguida, aguèron un molon d'autras capitadas de las bèlas coma *Dernière danse* en 2003 (benlèu lor mai gròssa capitada), *Je cours*, *Je saigne encore*, *Contact*, *Le Graal* etc, fasent d'eles l'un dels grops pop rock francés màgers del debut de las annadas 2000 còsta Indochine, Superbus e BB Brunes.

## Discografia
* 2000: *Kyo* 
* 2003: *Le Chemin*
* 2004: *300 lésions*
* 2014: *L'Équilibre*
* 2017: *Dans la peau*
* 2021: *La part des Lions*

## Cançons mai conegudas
* *Le Chemin* (2002, ambe Sita, e 2024 ambe Stéphane)
* *Dernière danse* (2003)
* *Je cours* (2003 e 2024)
* *Je saigne encore* (2004) 
* *Contact* (2005)
* *Sarah* (2005)
* *Le Graal* (2014)
* *Ton mec* (2017)

## Referéncias
Javelina

[thumb|right|Reconstitucion modèrna d'un [Peltasta|fantassin leugier grèc armat d'un bloquier leugier e de tres javelinas.]]

Una **javelina** (var. **bigatana**, **javelòt**, **passador**) es una arma de git leugiera compausada d'un margue lòng subremontat d'una poncha de pèira, d'òs ò de metau. Una utilizacion au còrs a còrs èra egalament possibla mai lo margue èra generalament tròp fragil per autorizar un usatge prolongat. D'efiech, la javelina èra principalament destinada a trebolar lei formacions advèrsas en vista de preparar una ataca. Per aquò, èra pas rar de veire un fantassin començar una batalha amb plusors javelinas.

Segon lei conoissenças actualas, la javelina es benlèu l'arma pus anciana inventada per l'umanitat. D'efiech, de pèiras datadas de  ans atestan l'existéncia d'armas de caça a la fin dau Paleolitic Inferior. Pasmens, la disparicion dau margue permet pas de conclure sus la natura precisa d'aqueleis armas. Leis ipotèsis principalas pensan a de javelinas ò a d'espieuts. Militarament, la javelina foguèt utilizada de l'Antiquitat Auta au sègle XIX. Figura tanben sus lo drapèu de Swaziland.

## Liames intèrnes

* Arma.
* Arma de git.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Estat de Franca Comtat

|-
| Capitala
| Vesol
|-
| Moneda actuala
| Èuro, franc soís
|-
|}
L**'Estat** **de Franca Comtat** es un Estat tampon qu'existiguèt del 27 de genièr al 6 de junh de 1814. Creat pels aliats a la casuda de l'Empèri francés, l'Estat èra dirigit pel governador general Conrad Karl Friedrich von Andlau-Birseck escaissat « baron d'Andlaw ».

Aquel pichon Estat se compausava dels departaments de Nauta Sòna, Dobs, Jura,  Vòges, e del sud de Ren Naut ancianament qu'abans 1800 correspondiá al departament del Mont-Terrible(principats de Mompelgard e de Porrentrui).

## Istòria
Après la batalha de Leipzig, las tropas aliadas (Empèri rus, empèri d'Àustria, reialme de Prússia, Reialme Unit) dintran en França a la fin de decembre de 1813. Los primièrs soldats ongrés son a Vesol lo 3 de genièr de 1814. Lo 25 de genièr, a Langres, los emperaires de Russia e d'Àustria e lo rei de Prussia decidisson de crear l'Estat de Franca Comtat.

L'estat compausat de l'anciana província de Franca Comtat (departaments de Nauta Sòna, de Dobs e de Jura), del departament de Vòges, e del principat de Porrentrui pres al Ren Naut es es instituit lo 27 de genièr de 1814. Sa capitala èra Vesol.

Lo sobeiran de l'Estat èra lo baron d'Andlaw, jutge al conselh aulique de Friborg-en-Brisgau, nomenat pels aliats.

Per una ordenança del 4 de febrièr de 1814, lo principat de Mompelgard es restacat a l'Estat de Franca Comtat.

Lo 6 de junh de 1814, l'Estat es dissolgut e totas sas parts levat Porrentrui tornan a França. Porrentrui passarà a Soïssa en 1815.

## Nòtas e referéncias
Aquò d’aquí

**Aquò d’aquí** (ISSN 1143-0885) es un mesadièr d’informacion occitan creat en 1987 e editat per l’associacion del meteis nom a Marselha. Lo cap-redactor n’es Miquèu Neumuller.

## Veire tanben
* Premsa escricha occitana

## Ligams
* Sit oficiau d’''Aquò d'aquí''
Les Wampas

**Les Wampas** es un grop de rock psychobilly puèi punk rock francés format en region parisenca, plan conegut del mitan de la scèna independenta *alternativa* tre la fin de las annadas 80 mès vengut fòrça popular dempuèi 2003 gràcias al tube *Manu Chao*, tròç punk rock risolièr que se trufa del enriquiment gràcias al show business del dit Manu Chao (e d'autras dins la cançon).

## Biografia

Los *Wampas* se son formats en 1983 autorn del cantaire *Didier Chappedelaine*. Lor nom *Wampas* es tirat de la benda dessenhada Rahan. 

L'estili musical inicial dels *Wampas* èra puslèu de rock psychobilly (mal) cantat en francés. Aquesta demarcha completament anticonformista (lo fait de far mina de mal cantar, la causida d'un estili musical pas brica popular en França) fa que los *Wampas* se sarrèron lèu-lèu de la scèna *alternativa* emergenta ambe los quals partajan l'empont, Bérurier Noir, Ludwig von 88, los Garçons Bouchers, Jad Wio, OTH, los Satellites, Parabellum... e lo quite grop del Manu Chao, la Mano Negra ! aital, ambe la sortida del tresen album *Les Wampas vous aiment* en 1990, lo grop ven l'un dels grops màgers d'aquesta scèna rock independenta francesa, e lor cançon *Petite fille* un estandard del *rock alternatiu francés*. 

Los musicians dels *Wampas* van fòrça cambiar rapòrt a la debuta e, forçalament, influar sus l'orientacion musicala. Aital, entre 1985 e 1991, lo guitarrista *Marc Police* balharà un estili mai *[https://fr.wikipedia.org/wiki/Surf_music surf]* als *Wampas* (coma dins *Petite fille*). En seguida de la mòrt del paure *Marc Police*, los *Wampas* recrutan coma novèl guitarrista lo *Philippe Almosnino*, qu'i demorarà dincas en 2015 ont se'n va per intègrar lo grop de Johnny Hallyday. 

En 2003, los *Wampas* t'an un tube sospresa ambe la cançon *Manu Chao*, que los tira fin finala de lor estatut marginal de *grop alternatiu*. Aital, son convidats en 2005 per Indochine a participar a l'album *Alice & June* (cançon *Harry Poppers*), e fan lor primièra partida sus l'empont de l'estada de França lo 26 de junh de 2010. 

De notar qu'en 2006, fan un escandal ambe la capitada de lor cançon *[[Jacques Chirac|Chirac]] en prison*, pauc aimada del govèrn francés e evidentament censurada pels medias *[https://fr.wikipedia.org/wiki/Courant%20dominant mainstream]*.

## Discografia
* 1986: *Tutti frutti* 
* 1988: *Chauds, sales et humides*
* 1990: *Les Wampas vous aiment*
* 1993: *Simple et tendre*
* 1996: *Trop précieux*
* 1998: *Chicoutimi*
* 2000: *Kiss*
* 2003: *Never Trust a Guy Who After Having Been a Punk, Is Now Playing Electro*
* 2006: *Rock'n'Roll Part 9*
* 2009: *Les Wampas sont la preuve que Dieu existe*
* 2014: *Les Wampas font la gueule*
* 2017: *Evangelisti*
* 2019: *Sauvre le Monde*

## Cançons mai conegudas
* *Petite fille* (1990)
* *Puta* (1990)
* *Les bottes rouges* (1993)
* *Trop précieux* (1996)
* *Ma mère me rend folle* (1998)
* *J'ai avalé une mouche* (2000)
* *Manu Chao* (2003)
* *Chirac en prison* (2006)
* *Rimini* (2006)

## Referéncias
Rutèn (lenga)

Lo **rutèn** (bielorús : руская мова ; ucraïnian : руська мова ; rutèn : руска (ѧ) мова) es un lingüonim exonimic que designa un grop estrechament ligat de varietats lingüisticas eslavas orientalas, especialament las parladas entre los sègles XVen e XVIIIen al Grand Ducat de Lituània e dins las regions eslavas orientalas de la Republica de las Doas Nacions . La distribucion regionala d'aquelas varietats, a l'encòp dins sas formas literàrias e vernacularas, correspondiá aperaquí als territòris dels Estats modèrns de Bielorussia e d'Ucraïna. A la fin del sègle XVIIIen, an progressivament divergits en variantas regionalas, que se son desvolopadas puèi dins las lengas belarussas e ucraïnianas modèrnas.

Dins los empèris austriacs e austro-ongrés, lo meteis tèrme (alemand : *ruthenische Sprache*, ongrés : *Rutén nyelv*) foguèt emplegat en permanéncia (fins en 1918) coma exonim oficial per l'ensemble del còs lingüistic eslau oriental al dintre de las frontièras de la monarquia.

Mantunas questions lingüisticas son debatudas entre lingüistes : divèrsas questions ligadas a la classificacion de las varietats literàrias e vernacularas d'aquesta lenga ; las questions ligadas a las significacions e als usatges apropriats de divèrs linguonims endonimics (natius) e exonimics (estrangièrs) (noms de lengas e varietas lingüisticas) ; de questions sus sa relacion amb las lengas eslavas orientalas modèrnas e sa relacion amb l'Eslau oriental ancian (la lenga familiara emplegada dins la Rus' de Kyiv del sègle Xen al sègle XIIIen)

## Referéncias
Lista dei Majoraus dau Felibritge

Aquí la **lista dei majoraus dau Felibritge**. Lei majoraus dau Felibritge constituísson lo consistòri encargat d’elegir lo capolier dau Felibritge e tanben d’elegir lei novèus majoraus.

(Lista en construccion)
BB Brunes

**BB Brunes** es un grop de pop ròck francés format a París e fòrça popular dempuèi 2007, compausat de *Adrien Gallo* (cant), *Félix Hemmen* (guitarra), *Bérald Crambe*s (bassa) e *Jocelyn Moze* (batariá). Lo nom del grop es inspirat de *Initials BB*, cançon de Serge Gainsbourg. 

## Biografia

Quitament grop parisenc, en realitat *Félix Hemmen* es nascut en Belgica e *Bérald Crambes* ven de Sentonge. *Bérald* ven bassista de *BB Brunes* en 2007 sonque, aprèp l'album *Blonde comme moi*. De notar que *Jocelyn Moze* jòga tanben de batariá dins Kyo. 

En 2006 sortisson un primièr single, *Le gang*, qu'obten un polit resson, puèi, en seguida, en 2007 lor primièr album *Blonde comme moi* e un segond single, *Houna*. Aital, començan de conéisser una pichona reconeissença mediatica, e lor tresen single, *Dis-moi*, ven enfin un tube vertadièr en 2007, e demòra encara uèi una de las cançons mai conegudas de BB Brunes. En seguida, en 2008 son convidats sus l'empont de la Staracademia sus TF1, l'emission musicala de tele realitat mai populara de França de l'epòca. Aquò testimònia que d'ara enlà *BB Brunes* es considerat coma un grop de primièr plan, e doncas un dels grops màgers de la scèna rock francesa del debut de las annadas 2000, que compta per exemple Indochine, Superbus o Kyo. Se confirma amb lo tresen album que conten lor mai grossa capitada, lo tube pop *Coups et blessures* en 2012.

## Discografia
* 2007: *Blonde comme moi* 
* 2009: *Nico Teen love*
* 2012: *Long courrier*
* 2017: *Puzzle*
* 2019: *Visage*

## Cançons mai conegudas
* *Le gang* (2006)
* *Houna* (2007)
* *Dis-moi* (2007)
* *Lalalove You* (2010)
* *Nico Teen Love* (2010)
* *Coups et blessures* (2012)
* *Stéréo* (2013)
* *Aficionado* (2013)

## Referéncias
Les Porte-Mentaux

**Les Porte-Mentaux** èra un grop rock francés de París (França) fondat en 1978 per *Michel Paul*. En 1988, aguèron un tube ambe la cançon *Elsa fraülein*. 
    
## Discografia
* 1987: *Plus d'amour* 
* 1989: *Les misérables*

## Referéncias
Espieut

[thumb|right|Poncha [metallica d'un espieut.]]

L’**espieut** es una arma d'asta compausada d'un margue subremontat d'una poncha larga. A la basa de la lame, se tròba una barra d'aplant. Es una arma de caça que permet d'infligir de bleçaduras emorragicas a un animau. Certanei modèls leugiers podián èsser gitats coma una javelina. L'espieut apareguèt durant la Preïstòria, benlèu a la fin dau Paleolitic Inferior. Au sègle VIII, de versions militaras apareguèron amb un margue renforçat. L'utilizacion de l'espieut declinèt amb la generalizacion dau fusiu. Pasmens, quauquei caçaires contunièron d'utilizar d'armas d'aqueu tipe per donar lo còp de gràcia a la caça fins a la fin dau sègle XIX.

## Liames intèrnes

* Arma d'asta.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Parabellum

**Parabellum** èra un grop parisenc de punk rock francés, grop màger de la scèna rock independenta francesa dita *alternativa* còsta Bérurier Noir, los Garçons Bouchers, Ludwig von 88, OTH o los Wampas. Lo grop es format en 1984 per dos ancians sòcis del grop Les Porte-Mentaux, *Géant Vert* e *Schultz*. An sortit tres albums, puèi se son desseparats en 1991. Lo grop s'es tornat formar en 1998, mès s'es desseparat un còp de mai en 2014. 

Lo nom del grop ven de l'expression latina *Si Vis Pacem Para Bellvm* (se vòles la patz, aprèsta la guèrra), mès es tanben lo nom d'un pistolet. Lor cançon la mai coneguda es una represa en version punk rock de [Cayenne](https://fr.wikipedia.org/wiki/Cayenne_(chanson)), cançon francesa anarquista del començament del sègle XX, qu'òm pensa escrita per Aristide Bruant. 

## Discografia
* 1986: *Gratuit: 2 morceaux en moins!* 
* 1989: *Dense microsillon à faisceau de lumière cohérente* (reedicion del primièr album *Gratuit: 2 morceaux en moins!* ambe mai de títols)
* 1990: *Parabellum*
* 1999: *Bordel inside*
* 2002: *Bunker*
* 2005: *Panem, Circenses and Rock 'n' Roll*
* 2007: *Si Vis Pacem*
* 2012: *A voté*

## Cançons mai conegudas
* *Cayenne* (1986, represa version punk rock d'una vielha cançon anarquista qu'òm pensa d'Aristide Bruant)
* *Îlot Amsterdam* (1986, adaptacion punk rock d'[Amsterdam](https://fr.wikipedia.org/wiki/Amsterdam_(chanson)) de Jacques Brel)
* *Anarchie En Chiraquie* (1989)
* *Le dernier Trocson* (1990)

## Referéncias
Tipuana Tipu

**Tipuana tipu** o **Pau Ròse** (var. **Pal Ròse**) qu'ei un arbó de la familha de la fabaceae, sol membre deu son genre *Tipuana*. 

Qu'ei originàri 'Argentina, Brasil, Uruguai, Paraguai e Bolívia.

Que hè granas en forma d'eliç un pauc diferentas de las favas de las autas plantas de la soa familha. Que pòt créisser gaireben dinc aus 20 mètres dens lo son abitat naturau e qu'ei en vila e dens los parcs un arbó d'ornament dab las soas hlors grògas.