Cranc (crustacèu)

Los **crancs** son de crustacèus de cinc parelhs de patas que la primièra es modificada per formar un parelh de pinças, una carapaça puslèu plata, e un abdomèn cort e larg plaçat jol torax. I a dos gropes principals: l'infraòrdre dels Brachyura o vertadièrs crancs e los Paguroidea, o crancs ermitas.
Los crancs ermitas, o bernat ermita, vivon recatats dins de cauquilhas voidas, que i pòdon protegir son ròstre mòl.

Mai de 7000 espècias son estadas descrichas, repartidas sus l'ensemble de la planeta. Los crancs colonizan una granda varietat de mitans: aqüatics evidentament mas tanben continentals, cèrtas especias realizant la quasi totalitat de lor cicle en defòra de l'aiga. Es sustot en zòna tropicala que se tròba indiferentament de crancs marins, de crancs d'aiga doça e de crancs terrèstres.

L'aparicion dels crancs remonta a l'èra segondària; lo pus ancian fossil de cranc conegut data del jurassic mejan, fa environ 170 milions d'annadas. 

## Noiridura
Lo cranc es fòrt voraç es a dire que manja fòrça: de cauquilhatges, de rafatum. Lo cranc dobrís los cauquilhatges ambe sas pinças. Pòt devorar dusqu’a 50 lustras joves per jorn. Quitament se pòt atacar a de tortugas de mars pichonas que venon d'espelir e que se trigòssan sus la plaja per rejónher la mar.

## Reproduccion
Lo mascle recèrca una femèla qu'es a pelmudar per s'acoblar. 

## Plaça dels crancs dins lo renhe animal

## Divèrsas espècias de crancs

Image:Crabefantome.JPG|Cranc fantauma de las Seichèlas
Image:Atelecyclus rotundatus.jpg|*Atelecyclus rotundatus*
Image:Corystes cassivelaunus.jpg|*Corystes cassivelaunus*
Image:Cancer pagurus.jpg|*Cancer pagurus*
Image:Carcinus maenas.jpg|*Carcinus maenas*
Image:Cardisoma guanhumi.jpg|*Cardisoma guanhumi*
Image:Gecarcinus lateralis.jpg|*Gecarcinus lateralis*
Image:Goneplax rhomboides.jpg|*Goneplax rhomboides*
Image:Guinotia dentata.jpg|*Guinotia dentata*
Image:Liocarcinus navigator.jpg|*Liocarcinus navigator*
Image:Liocarcinus holsatus.jpg|*Liocarcinus holsatus*
Image:Liocarcinus marmoreus 2.jpg|*Liocarcinus marmoreus*
Image:Liocarcinus depurator.jpg|*Liocarcinus depurator*
Image:Liocarcinus pusillus.jpg|*Liocarcinus pusillus*
Image:Liocarcinus vernalis.jpg|*Liocarcinus vernalis*
Etrilledos.jpg|*Necora puber*
Image:Ocypode quadrata.jpg|*Ocypode quadrata*
Image:Portumnus latipes.jpg|*Portumnus latipes*
Image:Thia scutellata.jpg|*Thia scutellata*
Image:Hemigrapsus takanoi.jpg|*Hemigrapsus takanoi*
Image:Porcelain crab 600.jpg|*Cranc porcelana*
Image:Hawaii-red-crab.jpg|Cranc roge d'Hawaii
Image:Graceful crabs mating.JPG|Acoblament
Image:Crab of Lamos.jpg|Cranc de Lamos
Image:Crab Cangrexo 66eue.jpg|Cranc verd
Image:Spiny king crab.jpg|Cranc reial d'espinas
Image:Sponge crab eating a sea urchin.jpg|Cranc-esponga devorissent un orsin
Image:A crab at Wellington Point.jpg|Cranc de Wellington
Image:Cococrb2.jpg|Cranc de cocotièr (cranc terrèstre - Malàisia)
Image:Crab on Panamanian Beach 01.jpg|*Cardisoma armatum*


## Valor economica
Lo cranc es una importanta ressorsa alimentària pels òmes e fa doncas l'objècte d'una activitat economica particularament desvolopada. 

Dins lo Bacin Mediterranèu, lo cranc de ròca (cranc verd) fa comunament partida de las recèptas tradicionalas coma la sopa de peis. Per çò qu'es del tortèl, es generalament pescat en Bretanha.
#### Chifras
S'estima las capturas mondialas de crancs a 1,2 milion de tonas per an (donadas de 2003). Çaquelà, cal soslinhar que lo cranc essent un animal costièr de bon capturar, aquesta chifra ten pas compte de la pesca individuala e de la pesca artesanala, sustot dins los païses paures, lo cranc representant una font de proteïnas fòrça economica. Sus las còstas de l'Africa Eqüatoriala, los enfants atrapan aisidament los crancs blaus que fan simplament rostir a la brasa.

La pesca dels crancs de Kamtchatka sola representa un prelèvament annal d'environ  tonas.

Image:Crabs on dock.jpg|Crancs blaus
Image:Crabs1a.jpg|Venda de crancs blaus
Image:Blue crab on market in Piraeus - Callinectes sapidus Rathbun 20020819-317.jpg|*[[Callinectes sapidus]]* (Crancs blaus sul mercat de Pirèa)
Image:Stone crab.jpg|Pinças de cranc
Image:Redkingcrab.jpg|*Paralithodes camtschaticus* (Cranc de Kamtchatka)
Image:Boi.crab2.jpg|Tortèl (dessús)
Image:Boi.crab3.jpg|Tortèl (dejos)
Image:Boi.crab4.jpg|Tortèl (de fàcia)
Image:Spider crab at the Kaiyukan in Osaka, Japan.JPG|Crancs-aranhas gegants a l'aqüari Kaiyukan (Ōsaka, Japon)
Image:Spider.Crab.Osaka.JPG|Crancs-aranhas gegants a l'aqüari Kaiyukan (Ōsaka, Japon)