open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sauvanhàs

**Sauvanhàs** (*Sauvagnas* en francés) es una comuna agenesa situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [sawβa'ɲas]. Las fòrmas ancianas son : *parrochia de Sancto Salvio*, en latin, en 1271, *villa de Saluanhas parrochia Sancti Salvi* en 1271, *p. de Salvanhassio*, en latin, en 1519, *r. de Salvanhasio*, en latin, en 1520, *r. de Sauvaignaco*, en latin.

Segon Dauzat, *Sauvanhàs* ven del nom latin d'òme *Silvanius* o *Salvanius*, damb lo sufixe *-acum* (?).

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, explica lo nom per lo nom latin d'òme *Silvanius*, damb lo sufixe *-acum*, puèi per l'atraccion de las finalas en *-as*. Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, explica *Sauvanhàs* per lo cognomen *Silvanius*, derivat de *silva*, « bòsc »

Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, lo cognomen *Silvanus* es frequent, pr'aquò la preséncia de *nh* palatala fa causir lo derivat *Silvanius*. Lo sufixe pausa problèma, sembla pas que siá *-acum*, puslèu *-anum* > *-an* > *-ans*, damb un amudiment aboriu de *-n-*. Quin que siá, Sauvanhàs es una fondacion galloromana. Segon Durengues, sembla ben que Sent Salvi aja donat son nom a la parròquia; la vòta es lo 10 de setembre, jorn de la fèsta de Sent Salvi; pr'aquò lo sent patron es Sent Joan Baptista. Bénédicte Boyrie-Fénié respond que Sent Salvi es estat considerat lo sent patron pr'amor de la proximitat entre los noms de *Salvius* e de *Silvanius*. Çaquelà la glèisa pòrta lo nom de Sent Salvi e la devisa de la comuna es *A Sent Salvi tot es polit, tot es benesit*.

## Istòria
Segon lo site Cassini, la comuna de *Bajamon-Laurendane* fosquèt incorporada a Sauvanhàs en 1826 . Mès Bajamont es la comuna vesina, situada a l'oèst. L'Aurandana es un riu, situat près de la RD 656 Agen-Caors.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².
### L'Aurandana (nom supausat)
 
## Luècs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
La Sauvetat de Savèras

**La Sauvetat de Savèras**  (*La Sauvetat-de-Savères* en francés) es una comuna agenesa situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [la,sawe'tat de sa'βɛrɔs]. Las fòrmas ancianas son : *de Salvitate*, en latin, en 1169, *burgus de Salvitate*, en latin, en 1211, *Ecclesia et villa de S. Petri de Salvitate*, en latin, en 1235, *Prior de Salvitatis de Saberiis*, en latin, en 1318, *capella de Salvitat*, en ?, en 1326, *loc de Salvitate de Saberas*, en ?, en 1341, *Sabetat; locus de Salvitat in Agenens*, en ?, en 1348, *R de Salvitate de Saberiis*, en latin, en 1520.

Lo nom, del latin *salvitas*, es totjorn d'origina medievala, e puslèu dels sègles XI e XII. Las salvetats èran a l'Edat Mejana, en Occitània, de zònas de refugi creadas per la Glèisa catolica e delimitadas a l'entorn d'una glèisa. Garantissián lo dret d'asil, dins lo quadre de la Patz de Dieu. Avián un ròtle de pòblament e de colonizacion de las tèrras verges.
 
Segon Durengues, l'avesque d'Agen concediguèt lo fèu de Savèras al capítol de Sent Grapasi, i aviá sus la tuca d'aquel nom un vilatge e probablament una glèisa parroquiala. Los canonges de Sent Grapasi volián far créisser la populacion e donc l'interèst del fèu. Creèron donc, dins la segonda mitat del sègle XII, en bas de la tuca de Savèras, près d'una aiga, un priorat e bastiguèron una glèisa. Autregèron als abitants la franquesa e lo dret de seguretat. Atal nasquèt la Sauvetat de Savèras.

Savèra es tanben una comuna de Nauta Garona, al sud de Riumas. Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, aquel nom vendriá d'una raiç idronimica plan anciana *sav-* / *sab-*, presenta dins lo nom de Sava, afluent de Garòna (*Sava* en 1158), de Sambre (*Sabis* per Juli Cesar) e d'autras aigas. L'etime de *Savèra* seriá **sav-ara* e lo nom de l'ancian vilatge sul puèg vendriá donc del nom de l'aiga.

Xavier Delamarre plaça implicitament *Sava* e *Sambre* dins los noms celtics. Las différentas *Sèvres* an per etime *sabarā* segon aquel autor.

N.B. Segon una faussa cresença, lo nom seriá *Sauvetat* sense article.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* La ficha Cassini es faussa per 1793 (confusion emb La Sauvetat de Dròt). La municipalitat de 1793 compreniá *La Sauvetat, Saint Martin, Saint Robert et Saint Xiste*, siá La Sauvetat, Sent Martin de Bauvila e Sent Robèrt (*Saint-Sixte* foguèt annexat a Sent Martin de Bauvila cap a 1794). Lo nombre de 2800 abitants per totas aquelas comunas sembla tròp naut, mès lo de 1433 donat per La Sauvetat de Dròt sembla tròp naut. Conferir  damb .
* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
La Salvetat de Leda

**La Salvetat de Leda**  (*La Sauvetat-sur-Lède* en francés) es una comuna agenesa situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [la,salβe'tat de 'leðɔ].
* **La Salvetat**. Bénédicte Boyrie-Fénié dona una atestacion : *Salvetat*, en 1309 . Lo nom es totjorn d'origina medievala, e pus precisament dels sègles XI e XII. Las salvetats èran a l'Edat Mejana, en Occitània, de zònas de refugi creadas per la Glèisa catolica e delimitadas a l'entorn d'una glèisa. Garantissián lo drech d'asil, dins l'encastre de la la Patz de Diu. Avián un ròtle de pòblament e de colonizacion de las tèrras verges. 
* (de) **Leda**. Leda, que s'emplega sense article, atal coma son afluent Lèisa ( « delai Leda », « vau pescar a Lèisa ») nais a Capolesa, « cap de Leda/Lesa », dins la comuna de Blancafòrt. Aquel punt justifica segon Bénédicte Boyrie-Fénié una etimologia comuna a Leda e a Lèisa. La raiç seriá una basa preceltica **lit-* o **let-*, que se tròba tanben dins lo nom comun *les* o *lisa* (lo darrèr emplegat localament), « tèrra alluviala menada pels rius ». *Leda* ven de la sonorizacion de *-t-* intervocalic en *-d-*, *Lèisa* supausa una espirantizacion en mai . Bénédicte Boyrie-Fénié explica pas l' *-i-* de *Lèisa*, mas coma i a *-i-*, lo passatge de *-e-* a *-è-* es una dissimilacion : estant que *-è-* es pus luènh de *-i-* que *-e-*, evita la confusion, totjorn possibla, entre *-e-* e *-i-*.

## Istòria
La comuna se creèt en 1852, per desmembrament de la comuna de Montflanquin.

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Montflanquin; es ara del canton del Naut Agenés Perigòrd.

## Demografia

* Comuna creada en 1852, a partir de Montflanquin
* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luècs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Salvatèrra de Lemança

**Salvatèrra de Lemança** (*Sauveterre-la-Lémance* en francés),  es una comuna agenesa , situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
 
## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es ['salbɔ'tɛrro de le'maŋsɔ]. Las fòrmas ancianas son : *Vart (A vart et in parrochia de ~)*, en 1259, *Vars (parrochia de ~)*, en 1271, *Salveterre*, en 1303, *Salvaterra*, en 1307-1317, *Vardo (capella de ~)*, en 1326, *Vardo Agennum di. (Guillelmo de Poiroforcato conf. parroch. eccl. de ~)*, en 1335, *Salvaterra (Lous de ~)*, en 1341, *Anarto (r. de ~)* (mal legit, corregir en *Avarto*), en 1520, *Salvaterra (Aberto seu ~) et annexa ejus sancti Petri de Bonavalle*, sense data, e *Sauveterre (Barthélémy de Bars dit ~)*, en 1601 .

Lo nom de *salva tèrra* es lo d'una tèrra que beneficia del drech d'asil, acordat per la Glèisa. Es un sinonime de *salvetat* .

*Vars* o *Vart*/*Vard*, nom disparegut desempuèi, es lo nom de la glèisa del sègle XII e d'un vilatge que deviá èsser primitivament sul ròc que domina lo vilatge actual, puèi que davalèt dins la ribièra al sègle XII (epòca ont bastiguèron la glèisa romanica). *Vars* (?), coma Vars (Auts Aups), seriá un oronime preindoeuropèu segon Bénédicte Boyrie-Fénié; segon Xavier Delamarre, i a una tribú (celtica ?) de *Varciani* en Panonia, un nom d'òme *Varcianus* qu'en deriva e un luèc antic *Varcia* en Gàllia; **Uarcios* es benlèu un nom de persona e **Uarcion*, la proprietat de **Uarcios*, auriá donat *Varç*, levat se **uarcio-* a un sens descriptiu e donc es pas un nom de persona. Lo gallic sembla s'impausar sul preindoeuropèu. Salvatèrra foguèt fondat a costat al sègle XIII e son nom s'espandiguèt a l'ensemble. La partida a l'entorn del castèl es nommada La Vila.

Lo determinant *Lemança*, nom d'un riu que i passa, es format de *lemo*, « orme, olm » e del sufixe *-antia*, present dins plan d'idronimes. Es donc purament celtic .

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Fumèl; es ara del canton de *Le Fumélois* (en francés).

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luècs e monuments
* Castèl dels reis-ducs (sègles XIII-XVI)
* Glèisa en partida romanica, en partida del sègle XIX
* Jaciment preïstoric de Martinet
* Musèu de preïstòria mesolitica Laurent Coulonges.

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sauvatèrra e Sent Danís

**Sauvatèrra e Sent Danís** (*Sauveterre-Saint-Denis* en francés) es una comuna gascona d'Agenés, en Brulhés, situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
### Sauvatèrra
La prononciacion es [,sawɔ'tɛrrɔ]. Las fòrmas ancianas son : *ecclesia Sancta Maria de Acudello*, en latin, en 1096, *Sainte Catherine de Agudeto*, en latin, shens data. Segon Durengues, i avèva duas glèisas dins la comuna : *Gudech* e *Saint-Denis de Sauveterre* o *Saint-Denis Le Cartounat* (o *le Cartonnat* ?).

*Sauvatèrra* es lo resultat deu latin *salva terra*, « tèrra sauva », lòc que gaudeish deu dret d'asile, sovent d'origina ecclesiastica (Ernèst Negre). Es un sinonime de *La Sauvetat* (Dauzat e Rostaing). Las *Sauvatèrras* apareishen au sègle XIII; l'objectiu èra de poblar lo territòri fàcia a l'avançada anglesa e a las agressions intèrnas (Astor). 

Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, lo nom de *Gudech* [glèisa situada dens lo cementèri a l'oèst de la comuna] es perdut; las gents disen *Sauvatèrra*. Èra ua de las duas parròpias de la comuna. En partent de la fòrma de 1096, *Acudello*, en latin, l'evolucion es *Agudèth* > *Gudèth*, que seré prononciat [gyðɛt]. Pr'amor de la finala, un [gyðɛts] es pas impossible, se l'autora a pas ausit lo nom.
Sauvatèrra e Gudèth son dus lòcs diferents; Sauvatèrra (lo vilatge actuau) èra escrit sus la mapa de Cassini coma un lòc ordinari.
### Sent Danís
La prononciacion es [seŋda'nis]. Es l'auta parròpia anciana de la comuna. Danís èra un martir deu sègle XIII, fondator de la Glèisa de París; lo nom ven deu latin *Dionysius*, d'origina grèga.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Sauveterre-Saint-Denis-Mairie.JPG|L'ostau de comuna.
Sauveterre-Saint-Denis-Ecole.JPG|L'escòla.
Sauveterre-Saint-Denis-Chateau.JPG|Lo castèth de Sant Danis, façada nòrd, dempèi la RD 308.
Sauveterre-Saint-Denis-Pont.JPG|Lo pont penjant, dempèi la riba esquèrra, costat comuna.
Sauveterre-Saint-Denis-Eglise001.JPG|La glèisa Senta Catarina.
Sauveterre-Saint-Denis-Place-de-Solgne.jpg|La plaça de Solgne (comuna abessonada).
Sauveterre-Saint-Denis-Cimetière-Chapelle-de-Gudech.JPG|La glèisa de Gudèth.
Sauveterre-Saint-Denis-Entrée-Ouest.JPG|Ua entrada deu vilatge.
Sauveterre-Saint-Denis-Monument-aux-morts.JPG


## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Òut e Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Savinhac de Duràs

**Savinhac de Duràs** (*Savignac-de-Duras* en francés) es una comuna agenesa administrada per lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion es [sabi'ɲa de dy'ra]. Les atestacions son nombrosas : *Savinhac (decima de ~) prope Duras*, vèrs 1300, *Savinhac prope castrum de Duras*, vèrs 1300, *Savinhaco (ecclesia de ~)*, vers 1300, *Saviniaco (de ~)*, en 1267, *Savignacum, Saviniacum, Savinihacum, Savynhacum, Salignacum, Sauviacum*, en 1307-1317, *Saubynac, Sauvinak, Savimiak, Savinak, Saviniak*, en 1307-1317, *Saviniaco (capella de ~) prope Durasium*, en 1326, *Savinhac*, en 1300, *Savinhaco (eccl. de ~) agenn. di*, en 1335, *Savinhaco (r. Sancti Vincentii de ~)*, en 1507, *Senhaco et Sancti Caprasi de Thersaco (r. Sancti Vincentii de ~)*, en 1520.  

Lo nom de Savinhac deriva regularament deu nom latin *Sabinius*, varianta de *Sabinus*, emb lo sufixe d'origina celtica  *-acon*, latinizat en *-acum*. L'origina es semblabla a la deus nombrós *Savinhac*, *Sevinhac* (noms occitans), *Savigneux* (noms arpitans), *Savigny*, *Sévigny* o *Sévigné* (noms francés), qu'èran donc probablament des ancianas grandas propietats anticas qu'avèvan per mèstre *Sabinius*.

## Istòria

## Administracion

* Savinhac èra deu canton de Duràs. Dempuèi la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, es deu canton deus Tuquets de Guiana.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km²

## Luecs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lo Saumont

**Lo Saumont**  (*Saumont* en francés, mès *Le Saumont* dens l'usatge) es ua comuna gascona d'Agenés, en Brulhés, situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [,lu saw'mun]. las fòrmas ancianas son : *dominum del Somont* en 1293, *Salmonton* en 1307-1317, *Lo Semont* en 1383.

La darrèra finala es l'occitan *mont*, deu latin *mons*/*montem*, « tuca ». La prumèra (après l'article) es benlèu lo nom germanic d'òme *Saluwo* o *Sewaldus*, mes, pr'amor de l'article dens la prononciacion [e dens las fòrmas ancianas], lo nom se fixè probablament après lo sègle X e un adjectiu *sauv* (deu latin *salvu(m)*) damb lo mot *mont* es possible; *sauv*, coma dens las sauvetats, a un sens de « proteccion ».

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Òut e Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Savinhac de Lèisa

**Savinhac de Lèisa** (*Savignac-sur-Leyze* en francés) es una comuna agenesa situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
* **Savinhac**. La prononciacion es [saβi'ɲat de 'lɛjzɔ]. Las fòrmas ancianas son *Savinhaco (parrochia de ~) prope Montemflanquinum*, en latin, al sègle XIII, *Savinhac (par. de ~)*, en occitan, al sègle XIII, *Savinhaco (parrochia de ~)*, en latin, en 1271 (Saisimentum), *Savinha (de ~)*, en occitan, en 1271 (Saisimentum), *Savinhaco (capella de ~) prope Montemflanquinum*, en latin, en 1326, *Savinhaco (ecclesia Sancti Johannis de ~)*, en latin, en 1519 , *Savinhaco (r. de ~)*, en latin, en 1520 (Lista de Valéri) . Es un nom plan espandit, que ven de *Sabinius*, tirat del cognomen *Sabinus*, ambe'l sufixe *-acu(m)*
Sigalars

**Sigalars**  (*Ségalas* en francés) es una comuna agenesa, situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [ʃiɣa'la]. Las fòrmas ancianas son *r. de Segalas, de Leausse et de Tauro*, en 1520, *eccl. Sancti Clari de Segalas*, en 1530 o cap a 1530. La prononciacion es [ʃiɣa'la] e Bénédicte Boyrie-Fénié escriu *Sigalars* . Dauzat e Rostaing interprètan un omonime per l'oronime pre-indoeuropèu **sek-* emb un doble sufixe *-al-aciu* , solucion refusada per Ernèst Negre, Jacques Astor e Bénédicte Boyrie-Fénié (que cita los dos prumièrs), qu'aiman mai l'occitan *segalar*, « tèrra de maissanta qualitat, apta solament a la cultura del segal e non pas del blat », emb lo sufixe latin *-are*, dont l*'r* es absent de las fòrmas escritas que son tardivas. La prumièra sillaba es marcada per la barradura de *e* en *i*. La finala emb *-s* s'explica siá per un ancian ablatiu-locatiu latin, o considerada per una marca dels noms de luècs dins l'usatge dels escribas, o un plural . Dins aquel darrèr cas, i a una explicacion, que dona de resultats importants en Gironda : dins lo cas de gentilicis sense sufixe, encara utilizats dins lo departament (Fumèl, los fumèls), los abitants de **Sigalar* son los **sigalars*, puèi au cap d'un moment, lo nom deu vilatge o de la parròquia es confondut emb lo gentilici, aital coma per exemple a Leujacs.

## Istòria
En 1867 se’n destaquèt Serinhac del Puègbodon .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Lausun; es adara del canton de la Val de Dròt.

## Demografia

* En 1793, la municipalitat èra *Lauzun, Bourgougnague, Lavergne, Montignac, Saint Colomb, Saint Laurent, Saint Nazaire et Segalas*, donc Lausun, Bergonhagas, La Vèrnha, Montinhac, Sent Colomb, Sent Laurenç (comuna de Bergonhagas), Sent Nazari (dempuèi 1964, dins Lausun) e Sigalars .
* En 1866, Serinhac èra dejà recensada a part. 
* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luècs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sembas

**Sent Barç** (*Sembas* en francés) es una comuna agenesa situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [sem'bas]. Las fòrmas ancianas son : *parrochia de Savinhaco*, en latin, al sègle XIII, *parrochia Sancti Euparchii de Savinhaco*, en latin, al sègle XIII, *ecclesia de Saint-Bar* al sègle XIII, *parrochia Sancti Basii*, en latin, al sègle XIII, *Penchevilla* en 1259, *parrochia de Savinhaco*, en latin, en 1271, *Sanctus Buanus*, en latin, en 1307-1317, *r. Sancti Euparchi de Savinhaco*, en latin, en 1520, *collatio Sancti Euparchii de Savinhaco*, en latin, en 1528, *ecclesia Sancti Petri de ficta villa alias La Cena*, en latin, en 1499, *r. de Lacenx* en 1520 (las doás darrèras fòrmas concernisson la parròquia annèxa de La Cena (nom supausat), anciana comuna unida a Sent Barç en 1839.

I a pas agut d'explicacion abans Bénédicte Boyrie-Fénié.

Bénédicte Boyrie-Fénié cita l'explicacion de Durengues : *Sembas* o *saint-Bast* es lo nom vulgar de Sent *Euparche*, *Egybard*, en latin *Euparchius*, reclús a Engoleime a l'entorn de 581. *Sembas* es donc la fòrma populara de l'agionime. Le nom es près de Sent Bard (Cruesa) [emb *-d* analogic], *Sanctus Euparchius sive Sains Bart* en 1373, *Sanctus Perge* en 1392, *Sanctus Espargius* en 1467, que representa tanben *Euparchius* [damb, curiosament, una dobla evolucion] o tanben Saint Vaast (Tarn), [san'bas], *Sti Eparchii*, al sègle XIII, *Sti Barci* en 1202, *Sti Epartii*, *Sto Epartis* en 1219, estudiat per Negre, confondut posteriorament damb *Vedastus*. Lo nom d'origina èra *Savinhac*, « la proprietat de Sabinius », damb lo sufixe *-acum*. La fòrma *parrochia Sancti Basii*, representa [dejà] *Barsii* damb l'assimilacion de *r* per *s*. *Penchevilla* representa benlèu *Perchevilla* (veire *Sanctus Perge* pel vilatge marchés). La comparason entre totas aquelas fòrmas, venguda de luècs diferents, justifica la grafia **Sent Barç**. Lo nom oficial *Sembas* representa pr'aquò la prononciacion occitana. *Sanctus Buanus* es inexplicat.

## Istòria
La Cena (nom supausat) foguèt unida a Sent Barç en 1839.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luècs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Cenestís

**Cenestís** (*Sénestis* en francés) es una comuna agenesa, de dialècte gascon, probablament en Guiana, situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. 
 
## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Celestis*, au sègle XIII, *Celestis (capella de ~)*, en 1326, *Celestinis (eccl. Sancti Supplicii de ~) cum suis annexis*, en 1498, *Celestinis (r. Sancti Caprasii dayras et de ~)*, en 1520, *Aire (parrochia d'~)*, au sègle XIII, *Ares (als d'~)*, au sègle XIII, *Eyras*, au sègle XIII, *Ayras (eccl. Sancti Caprasii d'~)*, en 1515. La prononciacion deu nom de la comuna es [senes'tis]. Per l'auta parròpia, independenta o annèxa de Cenestís segon las epòcas, *Sent Grapasi (?) d'Airas (?)*, que s'espandissèva tanben sus la comuna de L'Agruèra segon lo canonge Durengues (indici de las mudasons deu cors de Garòna ?), la mapa pòrta sonque *Saint-Caprais*. Curiosament, Bénédicte Boyrie-Fénié declara que lo nom es escur (vertat es que los autes toponimistas en dissoren ren), mès l'explica demb clartat e coeréncia. L'etime seré **Caelestinis*, au sens de « maine de *Caelestinus* » e l'evolucion **Caelestinis* > **Cenestinis* (assimilacion de *l* a *n* que sièc) > **Cenesti(n)is* (tombada gascona de *n* intervocalica). La comuna es adara hòra de l'isoglòssa d'aqueth fenomèn, mès l'exemple de *Haulhet*
Samasan (Vasadés)

**Samasan** (grafia de Bénédicte Boyrie-Fénié, basada sus la prononciacion supausada autentica [sama'zaŋ] ) (*Samazan* en francés) es ua comuna vasadesa  de Gasconha, situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion es [sama'zaŋ]. I a pas de fòrmas ancianas coneishudas.

Per Dauzat e Rostaing, *Samasan* ven deu nom d'òme **Samitius* o **Samatius* (lo libe plaça aqueths noms après lo nom d'òme gallés *Samos*), dab lo sufixe latin* -anum*.

Ernèst Negre supausa, damb un «benlèu», qu'es lo nom d'òme gallés *Samacia (n)*, tractat com **Samatian*, e Jacques Astor se pronóncia per lo nom d'òme gallés *Samos* (citats per Bénédicte Boyrie-Fénié).

Per Bénédicte Boyrie-Fénié, se tracta deu cognomen *Samatius*, «plan atestat», dab lo sufixe *-anu*. Com que sia, *Samasan* (grafia causida per l'autora) es lo nom d'un domeni gallo-roman.

Es benlèu un azard, mès **Sama**san es pas lunh d'una anciana parròpia nommada *Saint-Jean de* **Sama**det (*Samadèth* ? com la comuna de las Lanas). 

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton deu Mas d'Agenés; es adara deu canton de Marmanda-2.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna
* Renaud Jean (1887-1961), cònse de Samasan (1935-1961), conselhèir generau (1934-1961) e deputat d'Òut e Garona (1920-1939), prumèir deputat comunista rurau.

## Véser tanben
* Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Serinhac del Puègbodon

**Serinhac del Puègbodon**  (*Sérignac-Péboudou* en francés) es una comuna agenesa, situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *capella de Sarinhac*, en 1326, *eccl. Beate Marie de Serinhaco*, en latin, en 1503, *r. de Serinhaco*, en latin, en 1520. La prononciacion (escrita) es [ʃeri'ɲa del ,pɛbu'du] (mas [del] es vertadièrament en usatge ?) e la vocala etimologica de la prumièra sillaba de *Puègbodon* es enquèra parcialament conservada .
*Serinhac* ven del cognomen *Serenus*, plan atestat, jos la fòrma *Serenius*, emb lo sufixe *-acum* [latinizacion del sufixe gallés *-ācon*]; *-ni-* de *Sereniacu* se palataliza (**Sere*'nh**ago'') e lo vocala ''e'' se barra en ''i'' davant la novèla palatala (''*Ser**i*'nhago* > **Serinhag* > *Serinhac*) .

### Lo determinant
Lo Puègbodon  es una tuca remarcabla de 189 m e sa cima es probablament formada pel calcari blanc de l'Agenés. Aquò's pas, donc, un vilatge o una anciana parròquia o comuna. Sèrv de determinant oficialament a *Serinhac* dempuèi 1919  (i a un autre *Serinhac* dins lo departament, Serinhac de Garona (o de *Garòna*) e son determinant s'ajustèt tanben en 1919). Fal pas escriure nimai dire **Serinhac e Puègbodon*. 

Serinhac fuguèt, a temps passat, nommat *Sérignac-de-Lauzun* e i agèt probablament una correspondéncia occitana. *Puègbodon* ven del latin *podium*, qu'a donat « puèg » en occitan, e d'un nom germanic d'òme *Bodo*, mas al cas regime (en tant que complement), donc *Bodon*; lo cas subjècte seriá *Bode*; *Bodon* èra probablament lo propietari del luèc .

## Istòria
La comuna se creèt en 1867 en destacar una seccion de Sigalars.

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Castilhonés; es ara del canton de La Val de Dròt.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km²
## Luècs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Serinhac (Brulhés)

**Serinhac** o **Serinhac de Garòna** (*Sérignac-sur-Garonne* en francés) es una comuna gascona d'Agenés, en Brulhés, situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *eccl. in Serinaco*, en latin, en 1062, *capella Serinhaco, archip. Cayran*, en latin, en 1326, *capella de Serinhaco... e de Sanc-Craba*, en latin, en 1326, *les abitans de Serinhac*, en 1273 . 
*Serinhac* ven deu cognomen *Serenus*, plan atestat, devath la fòrma *Serenius*, dambe lo sufixe *-acum* [latinizacion deu sufixe gallés *-ācon*]; *-ni-* de *Sereniacu* se palataliza (**Sere*'nh**ago'') e lo vocala ''e'' se barra en ''i'' davant la navèra palatala (''*Ser**i*'nhago* > **Serinhag* > *Serinhac*). La prononciacion es [seri'ɲat de ga'rɔnɔ].
Lo determinant *sur-Garonne* es oficiau despuish 1919 (i a un aute *Serinhac* dens lo departament, Serinhac del Puègbodon e lo determinant s'ajustè tanben en 1919).

### Garòna
La prononciacion deu nom deu flume es [ga'rɔnɔ], [ga'rɔnə] per tota la ribèra, tirat la Val d'Aran, que ditz [ga'runa]; aquera fòrma es anciana e se tròba dejà dens las òbras de Larada, autor de Montrejau, de Godolin (Tolosa) e de Corteta de Pradas (Agen). Mès pus luenh deu flume disen [ga'runɔ] o [ga'runə]. Las fòrmas anticas son *Garumna* o *Garunna* (Cesar); vendrén, segon Jacques Astor, de *gar-*, « ròc », preceltic, e dau sufixe celtic *-onna*. Xavier Delamarre escriu *garunnā*. Aquò explica pas la grafia latina *Garumna*. L'evolucion fonetica normala de *Garonna* / *Garunna* seré [ga'runɔ], [ga'runə]; se manten luènh deu flume per influéncia francesa (lo francés *-onne* correspon a l'occitan [-unɔ]). La fòrma riberenca seriá donc evolucionada. 

## Istòria
100px|thumb|left| Brulhés. Remarcar l'error : Marmanda es en Agenés.
Serinhac qu'es au sud de Garòna estóc de la partida de l'Agenés que formè la diocèsi de Condòm en 1317. Es tanben una comuna de Brulhés.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Sérignac-sur-Garonne_-_Mairie_-1.JPG|L'ostau de comuna.
Sérignac-sur-Garonne_-_Maisons_-1.JPG|Carrèra de las Cornèras.
Sérignac-sur-Garonne_-_Église_Notre-Dame-de-l'Assomption_-_Clocher_tors_-2.JPG|Campanèr tòrç.
Sérignac-sur-Garonne_-_Église_Notre-Dame-de-l'Assomption_-8.JPG|Arquivòlta deu portau romanic de la glèisa.
Sérignac-sur-Garonne_-_Église_Notre-Dame-de-l'Assomption_-13.JPG|Copòla.


## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sèishas

**Sèishas** (*Seyches* en francés) es una comuna agenesa situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. 

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Bénédicte Boyrie-Fénié cita de fòrmas ancianas : *Seissiis (de ~)* (1271, en latin), *Seyches* (1294, 1307-1317, en occitan), *Seisso (parrochiales ecclesia Aniani et Johannis de ~)* (1313, en latin), *Seches* (1383, en occitan), *Seysses* (1502, en occitan), *Ceyssas (r. de), Sti Pardulphi et de Las Peyrnas (?)* (1520) e *Seiches* (mapa del sègle XVII). La prononciacion es [sɛjʃɔ].

Dauzat e Rostaing postulan, sense certitud, l'origina *Seppia (villa)*, del nom d'òme latin *Seppius* . Per Ernèst Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, se tractariá de *Ceppius*, + *-a*.

B. Boyrie-Fénié refusa la solucion de Dauzat e Rostaing (implicitament, tanben la de Negre) e explica que foneticament, **Seppia(s)* pòt pas donar «Seyches». Caldriá donc  lo grope [ks] per arribar a [ej], çò que permet *Sixias (terras)*, fondat sus *Sixio*. La toponimista pensa tanben a una autra possibilitat : *Saxius* + sufixe *-anu* (explica l'ancian determinant de Sent Martin de Bauvila), donc **Saissan*, puèi reculament de l'accent tonic. La comuna, que parla *perigòrd* (brajairagués) es vesina deus parlars gascons e coma eus, palatalizariá en [-ʃ] tota *s* precedida d'un diftongue qu'a *i* coma segond element, çò que justifica la grafia en *-ish-*, de tipe gascon .

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra capluèc deu canton de Sèishas; es adara deu canton deus Tuquets de Guiana.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km²
## Luècs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
*Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Somençac

*Somensac* o puslèu **Somençac**, en francés *Soumensac*, es una comuna agenesa administrada per lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
Lo planòl que va de Lobés a Somençac e qu'es a una altitud de 170-175 m es sul calcari blanc de l'Agenés , absent dels puègs situats pus a l'oèst e que culminan a 120-125 m. Se vei a 15 km de luènh.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
* La prononciacion es [ʃumɛŋ'ʃa]. Lo nom de **Somençac** vendriá del nom d'òme latin **Summentius*, o **Sumentius*, de *Summius*, derivat benlèu de *summus* o de *Sumen*, o per Delamarre, lo nom gallés **Sumentis*, *Sumantis*, « bona pensada »,  emb lo sufixe *-acum* , latinizacion del sufixe celtic **-acon*. Mès aquels noms son pas atestats (maugrat lo caractèr suggestiu de la proposicion de Delamarre). La parentat emb lo latin *summum*, « som, cima », per un vilatge situat en situacion dominanta, fai pensar que dempuèi la tèsi de Michel Roblin, se crei pas necessàriament que lo sufixe *-ac* es associat a un nom de persona. Compte tengut del fach que l'explicacion per un nom d'òme es pas assegurada, se poiriá pensar a un derivat de *summus* emb una connotacion de « lo vilatge/la fortalesa a la cima del planòl » o se se vòl un equivalent de *Bèlvéser*...
* Lo nom de *Gassac*, parròquia dispareguda, fai pensar a Agaçac (Roergue) o a Agaçac (Gasconha, Nauta Garona), e tanben al castèl d**Agassac'' ([[Ludon de Medòc]]) : l'aferèsi es frequenta dins los noms que començan per ''-a''; l'origina seriá ''Acatiacum'', del nom d'òme latin ''Acatius'' (o puslèu ''Acaciacum'', de sa varianta ''Acacius''), emb lo sufixe ''-acum'' . La bona grafia seriá donc ''Gaçac''.

==Istòria==

==Administracion==





* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del [[canton de Duràs]]; es adara del canton deus Tuquets de Guiana.

==Demografia==

* Las donadas de 1793 son eterogenèas emb las autras; La populacion de **1793, 1399 abitants*' correspond a *Soumenzac et Saint Jean'' (en francés), donc Somençac e Sent Joan de Duràs ; coma Sent Joan de Duràs aviá 709 abitants en 1800, las donadas juntan plan e se cal gardar d'imaginar una baissa catastrofica de la populacion de Somençac.
* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Tesac (Òlt e Garona)

**Tesac** (*Thézac* en francés) es una comuna agenesa  situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Bénédicte Boyrie-Fénié fornís qualques fòrmas anticas : *Thesaco (parrochia de ~)*, en latin, en 1271, *Teziaco (Gasberto de ~)*, en latin, en 1295, *Tessaco (r. de Berlenx et Sancti Saturni de ~)* en latin, en 1520. La prononciacion es [te'zat]. Lo nom ven del nom latin d'òme *Titius* (de *Titus*), ambe'l sufixe *acum*, çò que designa « las tèrras, le domeni de Titius », pendent l'Antiquitat .

## Istòria
La comuna fasiá partida de Tornon d'Agenés a la Revolucion, ambe tot lo canton, e se creèt en 1876 .

## Administracion

 Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Tornon d'Agenés; es ara del canton de *Le Fumelois* (en francés).

## Demografia

* comuna creada en 1876
* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas ambe la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Toars (Condomés)

**Toars** (en francés *Thouars-sur-Garonne* dempuèi 1924, *Thouars* avant) es una comuna gascona d'Agenés situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [twars de garɔnɔ]. las fòrmas ancianas son : *castrum de Tohars* en 1271, *baroniam de Toartio*, en latin, en 1292, *villis seu locatis de Laffotz, de Thoars* en 1293, *castrum quod vocatur Touiart*, en 1304, *habitatores de Toartio*, en latin, en 1312, *Toartio*, en latin, en 1312.

Lo nom a benlèu la medisha origina que Toars (Peitau) (en 762, *Toarcis*) e que Toars (Volvèstre). An descobèrt ua cauçada e un ga, probablament antica, que corresponèva a la via Bordèu-Agen o a la Tenarèsa. La basa es benlèu *Tuartius*, *Toartius* o *Tuarcius*, *Toarcius*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Òut e Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Tombabuèu

**Tombabuèu** (*Tombebœuf* en francés) es una comuna agenesa situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
Lo borg de Tombabuèu es sus la penda d'una tuca del calcari blanc de l'Agenés (coma la de Monbaús), situacion ideala per un castèl (e n'i aviá un).

Tombabuèu es a una estèla de viás de comunicacions : s'i crosan principalament la RD 667, de Miramont de Guiana a Senta Liurada d’Òut, la RD 124 cap a Marmanda d'un costat, a Cancor de l'autre, la RD 120 cap a Tonens. Aquels camins pòdon èstre posteriors al sègle XVIII (la mapa Cassini mòstra que lo camin Miramont-Tombabuèu dirècte existissiá pas dins la segonda meitat del sègle XVIII ). L'abséncia d'un estatut administratiu valorizant (lo capluèc del canton èra Montclar) a limitat lo desvolopament comercial e demografic de l'aglomeracion.

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Toponimia
Las atestacions ancianas son : *Cumbabove (prioratus de ~)*, en 1309, en latin (que sembla d'èstre una maissanta lectura per *Tumbabove*, segon Durengues), *Tombeben (seigneur de ~)*, en 1324, en francés, *Tombabon (capella de ~)*, en 1326, en occitan, *Tombeben (dominus de ~)*, en 1330, *Tombabove (eccl. B.M. de ~)*, en 1516, en latin, *Tombabove (r. de ~)*, en 1520, en latin .

Tant Dauzat coma Ernèst Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, interprètan lo nom coma un compausat de *tombar* e de *buèu*, mas lo sens que li donan es diferent. Per Dauzat e Rostaing, lo mot designa un masèl  e Negre postula lo chafre d'un òme fòrt, capable (metaforicament) de desquilhar un buèu en lo tenent per las banas, vengut nom de luèc. L'acceptabilitat toponimica de la proposicion de Dauzat es milhora que per la de Negre. Mas Bénédicte Boyrie-Fénié, tot en acceptant l'idèa de *masèl*, evòca tanben la possibilitat d'un crosament entre *buèu* (ancianament *bòu*) e *bòsc* : l'accion de *tombar un bòsc* seriá la d'eissartar, de rompre, d'artigar; una tala confusion sembla atestada en d'autres luècs .

La prononciacion presenta un detalh interessant : la persisténcia de la prononciacion de *a* pòsttonic, a la plaça de [ɔ] : [,tumba'bɛw] , que fai pensar a un fenomèn semblable que coneis una partida de l'èst de l'Entre Duas Mars : [,senta'fe] per Senta Fe, [pəla'grujə] per Pelagru(i)a. 

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Montclar d'Agenés; es adara del canton del Liuradés.

## Demografia

* en 1793, la municipalitat es « Tombeboeuf, Tortrés et Villebramar » (en francés), donc Tombabuèu, Tortrés e Vilabramar; mas aquò explica mal l'enòrma populacion recensada; en efècte, en 1800, lo total de la populacion de las tres comunas èra de 1837 abitants.
* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luècs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Trolhac

**Trolhac**  (*Tourliac* en francés) es una comuna perigòrda , situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Bénédicte Boyrie-Fénié coneis pas de fòrmas ancianas. La prononciacion es [tru'ʎa]. *Trolhac* ven del nom latin d'òme *Turilius*, emb lo sufixe *-acum* , latinizacion del sufixe gallés *-ācon*. Trolhac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre *Turilius*. La prononciacion actuala ven d'una metatèsi  (*Torlhac* > *Trolhac*) perqué lo contacte entre *r* e *l* demandava un esfòrç articulatòri.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Vilarial; es adara del canton del Naut Agenés Perigòrd.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luècs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Tairac (Òlt e Garona)

**Tairac** (*Tayrac* en francés) es una comuna agenesa situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [taj'rak]. Las fòrmas ancianas son : *ecclesia Sancti Amantii de Tarrago*, en latin, en 1096, *ecclesia de Teirac* en 1254, *parrochia de Tairaco*, en latin, en 1271, *Teracum*, en latin, en 1307-1317, *Cayracum*, en latin, en 1307-1317, *capella de Tayrac* en 1326, *r. Sancti Amancii de Teyraco*, en latin, en 1520, *r. Sancti Amancii de Teyraco*, en latin, en 1593.
Segon Dauzat, Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, Xavier Delamarre, *Tairac* ven del nom gallic d'òme *Tarius* / *Tarios*, damb lo sufixe *-acum*, latinizacion del sufixe gallic *-ācon*. 
Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, explica *Tairac* per lo latin *altarium*, « autar, lòc de sacrifici ». 
Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, l'ipotèsi d'Astor supausariá **lo Tairac* (aquò existís en Avairon), donc la solucion es lo nomen *Tarius*. *Tairac* es una proprietat antica qu'aviá per mèstre *Tarius*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luècs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Talhaborg

**Talhaborg** (*Taillebourg* en francés) es una comuna agenesa de Guiana , situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
 
## Geografia
Talhaborg es situat entèirament dens la ribèira bassa de Garòna e au mens en partida en zòna inondabla. Segon Durengues, au sègle XVII, un aigat s'emportèt la glèisa, ne'n tornèren bastir una auta a 2000 pas dau flume, que en 1734 s'èran redusits a 400 pas. Istoricament, Talhaborg perdut una partida de son ancian territòri, que dependèva de la diocèsi d'Agen e non pas de la de Condòm, e qu'èra delà Garòna. Adara, una levada assaja d'empachar los envasiments de Garòna d'anar pus lonh. Probable qu'es pr'amor d'aquera situacion geografica que la populacion quita pas de baishar, per l'impossibilitat legala de har construccions nuèvas, maugrat que Marmanda sia tan près.

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Talhaborc... apud Talhaborc (castrum de ~)*, en 1259, *Talhaburgo (de ~)*, en latin, en 1293, *Taylleburgo (de ~)*, en latin, en 1293, *Tailhaburgeio (capella ~)*, en 1326, *Tailleborge (dominus de ~)*, en 1342-1355, *Talhebourc (r. Sti Pardulphi de ~)*, en 1515, *Talhaborc (r. de ~)*, en 1520. La prononciacion (francizada adara) seré [tajə'bur].  Dauzat e Rostaing explican que lo nom ven dau vèrbe *taliare*, « talhar », en composicion demb *borg*. .

Bénédicte Boyrie-Fénié precisa aqueras nocions. En se basant sus los trabalhs ancians de Massip , definís lo luèc coma una anciana plaça fòrta e, coma per Talhacavat, compausat de dus elements, *talhar*, qu'auré tanben lo sens de « despartir » e *cavath*, « situacion territoriala a chivau sus dus bens », supausa un luèc despartit entre duas possessions laïcas o eclesiasticas, mès sense certitud. Lo sens d'origina garda un certan mistèri e l'idèa ven que lo sens de « despartir» es mèi manlevat a *cavath* que au contengut semantic dau vèrbe *talhar*. Pr'amor daus envasiments de Garòna, la fortalesa anciana, logicament situada sus la riba, es benlèu pas mèi dens la comuna.

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Marmanda-Èst; es adara deu canton de Marmanda-2

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Òlt e Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Trentels

**Trentels** (*Trentels* en francés) es una comuna occitana d'Agenés, situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
### Perimètre del territòri

## Toponimia
**Trentels**. Bénédicte Boyrie-Fénié cita las fòrmas ancianas : *parrochia de Terentel* (sègle XIII, en occitan), *parrochia de Trantello* (sègle XIII, en latin), *parrochia de Terentello* (1271, en latin), *eccl. de Terentello Agennen di.*, (1310, en latin), *capella de Terenteli* (1326, en latin), *Trenteil* (1360, en occitan), *eccl. Sancti Christophori de Terentello* (1502, en latin), *eccl. Sancti Christophori de Tarentello* (1518, en latin), *r. de Tarentello* (1520, en latin). La prononciacion es [treŋ'tel].

I a pas agut d'interpretacion del nom, ni per Dauzat e Rostaing, ni per Negre, ni per Astor, segon B. Boyrie-Fénié. La toponimista supausa que la finala de la fòrma de 1360 es falsa : se podiá dejà pas destriar, segon ela, entre *-l* e *-elh* (caldriá donc interpretar *-eil* coma una ipercorreccion). L'origina seriá lo cognomen *Tarantellus* e l'evolucion auriá donat *Tarantellu(m)* > **Trentello*. *-S* finala seriá pas presenta dins la prononciacion [treŋ'tel], citada per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'escriu *Trentel*, pr'amor de l'evolucion istorica . Se sap çaquelà que sovent, dins l'oèst occitan, lo gentilici sense sufixe pòt far modificar lo nom : *Trentel* ----> **los trentels* ----> *Trentels*. Se i a pas, o pas mai, d'èssa finala dins la prononciacion, cal escriure *Trentel*, coma fa (una verificacion sul terrenh seriá pas inutila). Pr'aquò, normalament, *Tarantellus* mena a *Trent*'è**l'' e pas a ''Trent**e**l''. I a una ''gens'' Terentilla (coneguda per la ''lex Terentilla'', vertat es a nauta epòca, ''Terentilla'' es lo diminutiu de ''Terentia'', a l'epòca imperiala) e caldriá puslèu corregir l'atribucion a ''Terentillus'', coma nom del mèstre de la proprietat que venguèt ''Trentel''. Lo resultat regular es ''*Trentil'', mès jos l'influéncia de ''-l'' pòt passar a ''Trentel''.

**Ladinhac*'. Lo vilatge a una glèisa, es donc una anciana parròquia. Logicament, se deu pas tractar lo nom coma lo d'una persona qu'auriá un nom d'origina, lo del vilatge de sos aujòls, mès coma los nombroses *Ladinhacs* d'Occitània, que son de propietats anticas. Per Dauzat e Rostaing, Ladinhac ven del nom d'òme latin *Latinius*, emb lo sufixe *-acum*.

==Istòria==
La comuna foguèt absorbida abans 1806 per Pena d'Agenés. En 1839, foguèt creada a partir de Pena d'Agenés, en recebent Ladinhac, anciana parròquia, e Laval, anciana annèxa de la parròquia de Sent Anhan . Sent Anhan es dins la comuna actuala de [[Sent Salvèstre d'Òut]] .

==Administracion==






* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del [[canton de Pena d'Agenés]]; es ara del canton de *Le Fumélois'' (en francés).

## Demografia

* comuna creada en 1839
* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luècs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Varés

**Varés**  o **Varèç** [ba'rɛs]  o per prudéncia **Varès** (*Varès* en francés) es una comuna agenesa situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Varès es lingüisticament gascon .

## Geografia
Lo borg, recent e d'abitat completament dessarrat, es sus l'importanta RD 120, entre las glèisas de las tres parròpias d'origina : Varès (lo Vièlh), Vilòtas e Senta Marta.

## Toponimia
Las fòrmas ancianas van pas avant lo sègle XVI e son contradictòrias : *Beate Marie de Varetz*, en 1504, *r. Beate Marie de Bareas* (seré una maishanta lectura segon Durengues), en 1520, *Varios*, en latin, en 1593, *eccl. Beate marie Desprats de Varès*, en francés, cap a 1630. La prononciacion es [ba'rɛs] . Bénédicte Boyrie-Fénié, la prumèira que donèt una explicacion, utiliza la fòrma de 1504 per la raprochar de Vares (fòrma occitana mausegura), escrit *Varetz* en 1290 e adara en francés e estudiat per Ives Lavalada, que l'explica per un nom latin d'òme, *Varicius*, shens sufixe. Lo nom agenés poiré benlèu s'explicar, segon la toponimista, coma lo nom lemosin; mès constata que *Varicius* donaré [ba'res] damb un *e* barrat. Escriu çaquelà lo toponime *Varèç*. Dens lo cas d'una origina mau assegurada, la prudéncia recomandaré la grafia pus simpla, *Varès*.

Cau considerar lo Vièlh Varès e pas lo borg actuau. Es dens una ribèira, près deus ajustants de dos rius, *Tolzac* e *Le Petit Tolzac* (noms francés) e près d'un aute riu. La temptacion seré de cercar un derivat de *vallis*, qu'a donat *vath*. Se la finala èra diferenta, lo sufixe *-ensem* convendré : **vallensem* > **Varés* (en gascon); mès la finala es en *-ès*. lo sufixe rare *èc*, deu latin *-eccus*, damb un plurau, poiré explicar la fòrma de 1504; mès se junh puslèu aus adjectius. Lo gallic *uèria*, *uera*, « cors d'aiga » poiré tanben convenir, damb un sufixe convenable.

Varès es au contacte deu gascon e deu lengadocian e tanben de las prononciacions [-ə] e [-ɔ] de *-a* finala atòna. Aquò's benlèu una causa de perturbacions. Las fòrmas *Bareas* e *Varios* poirén se justificar mutualament, en supausant la segonda lengadociana; mès coma arribar a la prononciacion actuala ?

## Istòria
La comuna sembla formada de tres parròpias : Nòsta Dòna de Varès , Sent Cirgue (Durengues escriu *Saint-Cirice*) de Vilòtas  e Senta Marta, annèxa de Gratalop , escrita curiosament *Marthe* sus la mapa de Cassini. Lo borg actuau es absent au sègle XVIII. 

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas