open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Juan Esteban Pedernera

**Juan Esteban Pedernera** (1796-1886) militar, foguèt president interin d'Argentina entre  lo 5 de novembre e lo 12 de decembre de 1861.
Windows Vista

**Windows Vista** es un sistèma operatiu de Microsoft lançat lo 30 de genièr de 2007, de la seria dels Windows, de la branca NT. Lo sistèma es lo remplaçant de Windows XP. Lo desvolopament foguèt especialament long; comencèt en mai de 2001 e a l'origina la sortida de Vista foguèt prevista a la fin de l'an 2003. L'interfàcia existís en 35 lengas mas pas en occitan. En cambi, èra la purmèira version de Windows permetent la seleccion d'una *locale* occitana, es díser, una traduccion occitana dau calendari.
Christian B. Anfinsen

**Christian Boehmer Anfinsen, Jr.** (n. en 1916, m.1995) foguèt un bioquimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1972 per sos trabalhs sus la ribonucleasa, e especialament los que concernisson la relacion entre la sequéncia dels acids aminats e la conformacion biologicament activa.
Stanford Moore

**Stanford Moore** (n. en 1913, m.1982) foguèt un bioquimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1972 per lor contribucion a la coneissença de las relacions entre l’estructura quimica e l'activitat catalitica del centre actiu de la ribonucleasa.
William Francis Giauque

**William Francis Giauque** (n. 25 de decembre de 1895 - m. 28 de març de 1982) foguèt un quimista canadian-american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1949.
Czesław Miłosz

**Czesław Miłosz** (n. en 1911, m.2004) foguèt un escrivan polonés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1980.
Gao Xingjian

**Gao Xingjian** (n. 1940) es un escrivan chinés-francés qu'a recebut lo Prèmi Nobel de Literatura en 2000.
José Montilla

right|thumb|200px
**José Montilla Aguilera** (Iznájar, província de Còrdoa, 15 de genièr de 1955), es un politician del Partit dels Socialistes de Catalunya que foguèt president de la Generalitat de Catalonha de 2006 a 2010. Es actualment senator al Senat espanhòl dempuèi 2011 e foguèt abans cònsol de Cornellà de Llobregat de 1985 a 2004, president de la Deputacion de Barcelona de 2003 a 2004 e ministre d'Industria, Torisme e Comèrci del Govèrn espanhòl de 2004 a 2006.

## Ligams extèrnes
*  Sit Web de candidatura de José Montilla
*  Ficha de presentacion sul sit del Congrès dels Deputats
*  José Montilla Entrevista e biografia
*  Biografia de José Montilla
Irving Langmuir

**Irving Langmuir** (n. en 1881, m.1957) foguèt un quimista e fisician american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1932
José Bové

[thumb|right|200px|José Bové a [Tolosa (Occitània)]] 

**Joseph** «**José**» **Bové** (Talença, Gironda, 11 de junh de 1953) es un païsan, politician e sindicalista occitan. Es considerat coma una de las figuras del movement altermondialista e un fèrme defensor de la sobeiranetat alimentària. 

Sindicalista agricòla de la Confederacion Païsana e de Via Campesina, es conegut per las seunas presas de posicion contra los OGM e las seunas accions de desrabatge illegal de plantacions d'OGM, qualificadas de desobesissença civila pels sius partisans.

Foguèt candidat a l'eleccion presidenciala francesa de 2007 que i reculhiguèt 1,32% de las voses.

## Afar del McDonald's de [[Milhau]] (1999)

Una accion particularament mediatizada de **José Bové** e la Confederacion paisana en Occitània foguèt l'operacion *Mac Do defòra !* menada lo 12 d'agost de 1999 sus l'obrador d'assemblatge d'un restaurant McDonald's a Milhau, dins Avairon. Aquela accion de demontatge del dich McDonald's li valguèt un procès que o condemnèt a una pena de tres meses de preson fèrma.

S'agissiá per la Confederacion paisana de protestar contra la decision de l'Organizacion mondiala del comèrci d'autorizar las sancions americanas (jos forma de taxacion punitiva de d'unas importacions d'origina europèa, coma lo formatge de lach crus coma lo ròcafòrt), a causa del refús de l'Union Europèa d'importar dels Estats Units de carn de vaca de las ormònas de creissença. *McDonald's*, entrepresa d'origina americana, representava a lors uèlhs la cibla simbolica ideala, tot a l'encòp del « mal manjar » e del « capitalisme apatrida ».

## Vejatz tanben
* Confederacion Païsana

## Nòtas e referéncias
Mário de Andrade

**Mário Raul de Morais Andrade** (1893-1945) foguèt un escrivan modernista, poèta e musicològ brasilièr.
José Félix Uriburu

General **José Félix Benito Uriburu y Uriburu**, militar (1868-1932) foguèt president *de facto* d'Argentina entre lo 6 de setembre de 1930 (après la deposicion de Hipólito Yrigoyen) e lo 20 de febrièr de 1932.
Kgalema Motlanthe

**Kgalema Motlanthe** (nascut lo 19 de julhet de 1949 a Alexandra, Johannesburg) es un politician sudafrican que foguèt president de la Republica de Sud-Africa per remplaçar Thabo Mbeki, demissionari, del 25 de setembre de 2008 al 9 de mai de 2009.

## Referéncias
John James Rickard Macleod

**John James Richard Macleod** (n. en 1876, m.1935) foguèt un mètge britanic. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1902.
Frederick Gowland Hopkins

**Frederick Gowland Hopkins** (n. en 1861, m.1947) foguèt un bioquimista britanic. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1929.
Edgar Douglas Adrian

**Edgar Douglas Adrian, 1 baron Adrian** (n. en 1889, m. 1977) foguèt un fisiologista britanic. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1932.
Karl Landsteiner

'

**Karl Landsteiner** (1868-1943) foguèt un mètge e biologista austriac. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1930.
Karl von Frisch

**Karl von Frisch** (1886-1943) foguèt un mètge e etologista austriac. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1973.

## Biografia
Nasquèt lo 20 de novembre de 1886 dins la vila de Viena, situada en aqueles moments a Àustria-Ongria mas qu'uèi es la capitala d'Àustria. Inicialament orientat vèrs la medecina, carrièra que comencèt a l'Universitat de Viena, se decantèt posteriorament per la filosofia e finalament a la zoologia, carrièra qu'estudièt a l'Universitat de Munic, ont se doctorèt l'an 1910. Aquel meteis an foguèt nomenat auxiliar de Richard Hertwig a l'Institut Zoologic de l'Universitat de Munic, ont obtenguèt lo certificat per l'ensenhament de zoologia e anatomia comparada.

Lo sieu prètzfach investigadora e ensenhaira se desvolopèt entre 1921 e 1923 a l'Institut de Zoologia de l'Universitat de Rostock, entre aquel an e lo 1925 a Wrocław, e nauament a Munic. Amb l'ajuda de la Fondacion Rockefeller supervisèt la nòva bastissa de l'institut zoologic. Après la destruccion de l'Institut durant la Segonda Guèrra Mondiala se transportèt a l'Universitat de Graz l'an 1946, per retornar a Munic lo 1950 après lo bastiment d'un nòu centre.

Moriguèt lo 12 de junh de 1982 dins la vila de Munic, situada a l'estat alemand de Bavièra.
André Frédéric Cournand

**André Frédéric Cournand** (n. 1895, m. 1988) es un Mètge e fisiologista francés-american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1956.
Roberto Marcelino Ortiz

**Jaime Gerardo Roberto Marcelino María Ortiz Lizardi** (1886-1942) avocat e òme politic, foguèt president d'Argentina entre 1938 e 1942.
James W. Black

**James Whyte Black** (nascut lo 14 de julhet de 1924, mòrt lo 22 de març de 2010) foguèt un mètge e farmacologista britanic. A recebut lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1988.
Willem Einthoven

**Willem Einthoven** (n. en 1862, m. en 1930) foguèt un mètge neerlandés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1924.
Nikolaas Tinbergen

**Nikolaas Tinbergen** (n. en 1907, m. en 1988) foguèt un etologista neerlandés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1973.
Lèida

**Lèida** (**Leiden** en neerlandés) es una ciutat dels Païses Basses, situada dins la província d'Olanda Meridionala , entre Amsterdam e L'Aia, a una desena de quilomètres de la còsta de la mar del Nòrd. Al recensament de 2022, sa populacion èra de  abitants per una aglomeracion d'aperaquí 290 000 abitans . Sa superfícia totala es de 23,16&nbsp;km².

Vila universitària dempuèi 1575, Lèida es un dels centres scientifics pus importants d'Euròpa dempuèi mai de quatre sègles. Lèida es una vila universitària tipica, los bastiments universitaris son escampilhats dins la vila tota e los nombroses estudiants del monde entièr balhan a la vila una atmosfèra animada, viventa e internacionala.

Lèida es una vila de patrimòni cultural ric, non solament scientific, mas tanben artistic. Un dels pintres mai famoses del monde, Rembrandt, i es nascut e i faguèt los estudis. Entre los autres pintres famoses de Lèida trobam Lucas van Leyden, Jan van Goyen e Jan Steen.

## Personalitats ligadas a la vila
*Rembrandt

thumb|430px|left|Leiden

## Ligam extèrne
* Pagina oficiala de la ciutat
Edelmiro Julián Farrell

**Edelmiro Julián Farrell**, militar (1887-1980) foguèt president d'Argentina entre lo 25 de febrièr de 1944 e lo 4 de junh de 1946.
Eduardo Lonardi

**Eduardo A. Lonardi Doucet** (1896-1956) militar, foguèt president *de facto* d'Argentina entre lo 23 de setembre e lo 13 de novembre de 1955.
Roberto Marcelo Levingston

**Roberto Marcelo Levingston Laborda**, militar n. 1920, foguèt president *de facto* d'Argentina entre 1970 e 1971.
Héctor José Cámpora

**Héctor José Cámpora Demaestre** (1909-1980) dentista, foguèt president d'Argentina entre lo 25 de mai e lo 13 de julhet de 1973.

Cámpora ganhèt las eleccions presidencialas en 1973 amb 49,5% dels vòtes, mentre que Juan Domingo Perón èra exiliat en Espanha e empachat de tornar dins lo país. En prenent sas foncions, Cámpora decretèt l'amnistia pels presonièrs politics e lo 28 de mai normalizèt las relacions diplomaticas amb Cuba, suspendudas durant lo govèrn militar.

Amb l'amnistia, permetèt lo retorn de Perón dins lo país, çò que se faguèt lo 20 de junh. Per que Perón poguèsse venir president, Cámpora se demetèt lo 13 de julhet de 1973, en convocant de nòvas eleccions. Perón foguèt elegit amb 62% dels vòts, e prenguèt sas foncions en octobre de 1973.

Puèi nomenèt Cámpora per ambaissador d'Argentina en Mexic. Quand arribèt lo còp d'Estat contra María Estela Martínez de Perón, Cámpora se refugièt a l'ambaissada de Mexic a Buenos Aires, i demorant mai de 3 ans. En 1980 foguèt autorizat a partir en Mexic, e moriguèt a la Ciutat de Mexic lo 18 de decembre del meteis an.
Nikolai Nikolaievich Semionov

**Nikolai Nikolaievich Semionov** (n. en 1896, m. 1986) foguèt un quimista e fisician rus. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1956.
Ahmed H. Zewail

**Ahmed Hassan Zewail** (n. en 1946) es un quimista egipcian. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1999.
Ivan Alekseievich Bunin

**Ivan Alekseievich Bunin** (n. en 1870, m.1953) foguèt un escrivan rus. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1933.
Luis Federico Leloir

**Luis Federico Leloir** (1906-1987) foguèt un mètge e bioquimista argentin. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1970.
Mario J. Molina

**José Mario Molina-Pasquel Henríquez** (1943) es un quimista mexican-american. A recebut lo Prèmi Nobel de Quimia en 1995.
Alexandr Solzhenitzyn

**Aleksandr Isaievich Solzhenitzyn** (en rus *Александр Исаевич Солженицын*; n. en 1918, m. en 2008) foguèt un escrivan rus. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1970.  Foguèt un dels pus celèbre dissidents sovietics, e un critic virulent del comunisme que contribuguèt a sensibilizar lo monde a la repression politica en Union Sovietica (URSS), especialament per lo sistèma del Golag.
Joseph Brodsky

**Joseph Brodsky** (n. **Iosif Aleksandrovich Brodsky** en 1940, m. en 1996) foguèt un escrivan rus-american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1987.
Taro Aso

**Tarō Asō** (nascut lo 20 de setembre de 1940) es un economista, administrator d'entrepresas e òme politic japonés. Foguèt primièr ministre de Japon del  24 de setembre de 2008 al 15 de setembre de 2009.
Thomas Pelham-Holles

**Thomas Pelham-Holles, 1 Duc de Newcastle upon Tyne e 1 Duc de Newcastle-under-Lyne** (1693-1768) foguèt primièr ministre del Reialme Unit en doas ocasions: entre lo 16 de març de 1754 e lo 16 de novembre de 1756, e entre lo 2 de julhet de 1757 e lo 26 de mai de 1762.
Henry Pelham

**Henry Pelham** (1694-1754) foguèt primièr ministre del Reialme Unit entre lo 27 d'agost de 1743 e lo 6 de març de 1754.
Spencer Compton

**Spencer Compton, 1 ''Earl'' de Wilmington** (c. 1673-1743) foguèt primièr ministre del Reialme Unit entre 1742 e 1743.
Léon Blum

**André Léon Blum** (1872-1950) avocat, critic literari e òme politic, foguèt primièr ministre de França en doas ocasions: entre 1936 e 1937, e entre lo 13 de març e lo 10 d'abril de 1938. Foguèt tanben lo cap del govèrn provisòri, entre decembre de 1946 e genièr de 1947.
Las Caums

**Las Caums** (*Lascaux* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la  region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia

## Etimologia
*Las Coulx* atestat en 1400, poiriá venir de *las còuts*, de 'còut' mur sens mortièr, referéncia a la preséncia de pèiras e de cauç. 

L’alteracion-francizacion del nom en *Lascaux* es atestada en 1771.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Corresa

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Montinhac (Perigòrd)

**Montinhac** o *Montinhac de Las Caus* (apellacion publicitària inventada e desprovesida de tota valor lingüistica en occitan) (*Montignac* en francés) es una comuna d'Occitània, en Perigòrd e la vau de Vesera. Es administrada per lo departament de Dordonha e la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [mũnti’ɲa] [deperi’gɔr] . Las fòrmas ancianas son *Castellum Montiniacum*, en latin, en 1072, *Montinhac* al sègle XIII, *Montignacum*, en latin, en 1382 . 

Emb lo sufixe *-acum*, i a doás possibilitats : lo nom de persona **Montinius*, derivat de  *Montinus*, el-meteis derivat de *mons*, causit per Dauzat e Rostaing, o, s'es possible de tornar prene las explicas que valon per Montinhac (Gironda), un autre nom, *Montanius*, causit per Ernèst Negre (citat par B. Boyrie-Fénié) e per Chantal Tanet e Tristan Hordé , pus frequent mas que demanda una dissimilacion [o lo nom comun *montanha*, en aplicacion de las recèrcas de Michel Roblin]. Bénédicte Boyrie-Fénié causís pas entre *Montinius* e *Montanius* .
### Brenac o Brenaç
Las fòrmas ancianas son *Brenas* e *Brenac*, en 1251, *Brenaco*, latinizacion de 1481. *Brenac* vendriá d'un nom « galloroman », *Bernus*, que Chantal Tanet e Tristan Hordé qualifican d'« origina germanica », emb lo sufixe *-acum* . Segon Xavier Delamarre, *Brennācon* ( > *Brenac*) e *Brennate* ( > *Brenaç*) son « la propietat de *Brennos* » (nom celtic d'òme) .
### Las Cauç
I a pas de fòrmas ancianas. Chantal Tanet e Tristan Hordé balançan entre lo preceltic **calmis*, que pòt donar *cau(m)* e l'occitan *cauç*, del latin *calx*, *calcis* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luecs e monuments
* la Bauma de Las Caus.

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes
* Montinhac sus lo site de l'Institut Geografic Nacionau
* Lo site oficiau de la vila de Montinhac

## Nòtas
Carlos Alberto Lacoste

**Carlos Alberto Lacoste** (1929-2004) militar, foguèt president interin *de facto* d'Argentina entre l'11 e lo 22 de decembre de 1981
Alfredo Oscar Saint-Jean

**Alfredo Oscar Saint-Jean** (1926-1987) militar (general) foguèt president interin d'Argentina, entre la demission de Leopoldo Galtieri lo 18 de junh de 1982, e lo 1èr de julhet de 1982 (començament del mandat de Reynaldo Bignone).
Carlos Saúl Menem

**Carlos Saúl Menem Akil**, avocat e òme politic n. 1930, foguèt president d'Argentina entre 1989 e 1999. Foguèt reelegit en 1995
Fernando de la Rúa

**Fernando de la Rúa Bruno** (1937-2019), avocat e òme politic, foguèt president d'Argentina entre 1999 e 2001.
Adolfo Rodríguez Saá

**Adolfo Rodríguez Saá**, avocat e òme politic n. 1947 foguèt president interin d'Argentina entre lo 23 e lo 30 de decembre de 2001.
Mathilde Laigle

**Mathilde Laigle**  (1865-1949) es una personalitat francesa professor ais Estats Units dins leis annadas trenta.

Publiquèt una edicion critica dau "Libre dei tres vertuts" (*Livre des trois vertus* en francés) de Christine de Pisan.
Arturo Umberto Illia

**Arturo Umberto Illia Francesconi** (1900-1983), mètge e òme politic, foguèt president d'Argentina entre 1963 e 1966.
Juan Carlos Onganía

**Juan Carlos Onganía Carballo** (1914-1995) militar, foguèt president d'Argentina entre 1966 e 1970.

## Referencias
Jorge Pacheco Areco

**Jorge Pacheco Areco** (Montevideo, 8 de novembre de 1920 – Montevideo, 29 de julhet de 1998) foguèt un politician, diplomata e jornalista uruguaian, membre del Partido Colorado. Ocupèt la foncion de president d'Uruguai del 6 de decembre de 1967 a l'1 de març de 1972.

## Biografia
Jorge Pacheco Areco nasquèt en 1920 dins la capitala uruguaiana, Montevideo, al sen d'una familha de notables amonedats plan implicats dins la politica. Son paire, Manuel Pacheco González, èra un mètge conegut e tanben legislador del Partido Colorado e sa maire, Lilina Areco, èra la filha de Ricardo Areco, un legislador qu'aviá presentat lo projècte de lei de divòrci per la volontat sola de la femna. 
Faguèt d'estudis de drech mas los acabèt pas e comencèt alara a trabalhar coma professor de literatura e d'espanhòl. A l'encòp se metèt a far de jornalista dins lo jornal *[[El Día]]*, qu'en aquel temps representaa un centre de poder important sus l'esfèra politica del país.
1r de març

## Eveniments
* 1565 - Fondacion de la vila de Rio de Janeiro, en Brasil
* 2018 - Carles Puigdemont renóncia a se presentar a la presidéncia de Catalonha

## Naissenças
* 1445 - Sandro Botticelli, pintre italian (m. 1510)
* 1904 – Glenn Miller, musician american de jazz (m. 1944)
* 1910 - Archer John Porter Martin, quimista britanic, Prèmi Nobel de Quimia (m.2002)
* 1910 - David Niven, actor anglés (m. 1983)
* 1918 - João Goulart, president de Brasil entre 1961 e 1964 (m. 1976).
* 1922 - Yitzhak Rabin, primièr ministre d'Israèl (m. 1995).
* 1956 – Dalia Grybauskaitė, presidenta de Lituània (2009–2019)
* 1969 – Javier Bardem, actor espanhòl
* 1994 – Justin Bieber, cantaire canadian

## Decèsses
* 1911 - Jacobus Henricus van 't Hoff, quimista neerlandés, Prèmi Nobel de Quimia (n.1852)

----
Vejatz tanben:
* 29 de febrièr | 2 de març
* genièr | febrièr | març | abril | mai | junh | julhet | agost | setembre | octobre | novembre | decembre
* Calendièr d'eveniments (los 366 jorns de l'an).
Jorge Rafael Videla

**Jorge Rafael Videla Redondo**, militar (1925-2013) foguèt president d'Argentina entre 1976 e 1981.

## Lo còp d'Estat

Lo General de Brigada Jorge Rafael Videla foguèt nomenat *Comandant en Cap* de l'armada per la presidenta María Estela Martínez de Perón en 1974. Videla dirigiguèt lo còp d'Estat del 24 de març de 1976 que remplacèt Martínez de Perón per una junta militara, formada d'el meteis, representant l'Armada de tèrra, de l'amiralh Emilio Eduardo Massera per la Marina e del brigadièr general Orlando Ramón Agosti per la Fòrça Aeriana, en iniciant l'autodenominat *Procès de Reorganizacion Nacional*. Fòrça membres de las bassas esfèras militaras argentinas recebèron un entrainament dins la famosa Escòla de las Americas (a l'ora d'ara nomenada *Institut de Cooperacion per la Seguretat Emisferica*), situada en Panamà fins a 1984, finançada e dirigida pels Estats Units. Lo còp d'Estat militar faguèt partida d'un plan màger de còps d'estats militars dins tota l'America Latina ont se trobavan implicats la CIA e los Estats Units.

Lo 29 de març assumiguèt la Presidéncia de la Nacion, qu'ocupariá fins a èsser remplaçat per Roberto Eduardo Viola en 1981, en complissent lo periòde presidencial de 5 ans establits per la Junta Militara.

## Violacions dels Dreches de l'Òme
La junta militara assumiguèt lo poder durant un periòde d'extrèma instabilitat, amb d'atacs terroristas dels grops marxistas *Ejército Revolucionario del Pueblo* - ERP e los Montoneros (qu'èra vengut illegal après la mòrt de Juan Domingo Perón en julhet de 1974), e de constants e violents atacs de l'organizacion d'extrema drecha *Alianza Anticomunista Argentina* - AAA, dirigida per José López Rega, èx-ministre de Benestar Social durant lo govèrn d'Isabelita Perón.

Los membres de la Junta Militara aprofechèron aquela situacion d'instabilitat per nomenar lo còp de *Procès de Reorganizacion Nacional*. Lo govèrn militar argentin arrestèt, detenguèt, torturèt, e assassinèt suspèctes de terrorisme e adversaris politics. Coma resultat, las violacions dels Dreches de l'Òme foguèron comunas. Segon d'estimacions, almens 8960 e fins a  argentins foguèron subjèctes a desaparicion forçada (*desaparecidos*) e pus probablament foguèron tuats; fòrça èran illegalament detenguts e torturats, e d'autres partiguèron en exili.

## Referéncias
Roberto Eduardo Viola

**Roberto Eduardo Viola Prevedini** (1924-1994) militar (general) foguèt president *de facto* d'Argentina entre març e decembre de 1981.
Jules Bordet

**Jules Jean Baptiste Vincent Bordet** (n. en 1870 - m. en 1961) foguèt un biologista e immunologista bèlga. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1919.

## Biografia
Nasquèt lo 13 de junh de 1870 a la vila de Soignes, situada dins la província d'Enaut. Estudièt medecina a l'Universitat de Brussèlas, ont se doctorèt lo 1892. Lo 1894 atenguèt dintrar a trabalhar al Institut Pasteur de París, en trabalhant amb de Ilia Ilich Mechnikov, e lo 1900 foguèt lo responsable de dirigir la seccion de l'Institut acabat de fondar a Brusselles.

Lo 1907 foguèt nomenat professor de bacteriologia a l'Universitat de Brussèlas. Bordet moriguèt lo 6 d'abril de 1961 dins la vila de Brussèlas.
Corneille Heymans

**Corneille Jean François Heymans** (n. en 1892, m.1968) foguèt un biologista belga. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1938.
António Egas Moniz

**António Caetano de Abreu Freire Egas Moniz** (n. en 1874, m.1955) foguèt un biologista portugués. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1949.

## Biografia
Nasquèt lo 29 de novembre de 1874 a la pichona circonscripcion d'Avanca, municipalitat d'Estarreja, situada al districte d'Aveiro, Portugal. Estudièt medecina a l'universitat de Coïmbra, ont se especilizèt en anatomia e fisiologia. Après agrandir d'estudis a Bordèu e París, dempuèi 1902 foguèt professor en aquela universitat, e lo 1911 foguèt transferit a la recenta creada facultat de medecina de l'Universitat de Lisbona, ont ocupèt una cadièra de neurologia fins la siá jubiliacion l'an 1944.

Moriguèt lo 13 de decembre de 1955 a la siá residéncia de Lisbona.
Yasunari Kawabata

**Yasunari Kawabata**, (en japonés: 川端 康成, Kawabata Yasunari segon l'us japonés pels noms pichons e d'ostal), (n. en 1899, m.1972) foguèt un escrivan japonés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1968.

## La Vida

Nascut a Osaka l'11 de junh de 1899, mudèt a Tòquio en 1917 per lai començar d'unes estudis de literatura anglesa a l'Universitat de la capitala nipona mas n'acabèt fin finala per seguir d'estudis de literatura japonesa que ne sortiguèt diplomat en 1924.
Se suicidèt al gas lo 16 d'abril de 1972 a Kamakura. La rason mai probabla es que ne veniá d'aprene qu'èra tocat per la malautiá de Parkinson amai que lo siu grand amic Yukio Mishima veniá de cometre lo seppuku, çò es lo suicidi ritual e tradicional japonés.

## L'Òbra literària
Comencèt d'escriure subre d'ora, tre las sias primièras annadas d'universitat, en tot se far ambe de còlas d'intellectuals joves dins la revista Shinjicho, çò es literalament . Collaborèt tanben a la revista Bungei-Jidai, , una publicacion d'escrivans afogats e flamenòus promotors de l'estil literari sonat per eles Shinkankaku-ha, . 
En 1968, ne foguèt fin finala guerdonat per la jurada del Prèmi Nobel per, çò diguèron, . Ne venguèt atal lo primièr escrivan del País del Solelh Levant a recebre lo Prèmi Nobel de Literatura.

## Òbras màgers

* 1926:   *Izu no Odoriko*, "La Dançaira d'Izu" 
* 1935:  * Yukiguni*, "País de Nèu"
* 1949:  * Senbazuru*, "Milanta Aucèls"
* 1951:  * Meijin*, "Lo Mèstre de Gò"
* 1949-1954: * Yama no Oto*, "Lo Son dins la Montanha"
* 1954:  *Mizuumi*, "Lo Lac""
* 1961: *Nemureru Bijo*, "L'Ostal de las Bèlas Adormidas"... ont d'òmes vièlhs venon dormir ran de joventas subrepolidas sens pas cap las tocar mas subretot amor de tot o se perpensar de la vida e del temps que fusa amai d'Amor tot!!!
* 1962: *Koto   Kyoto*, o "La Capitala Anciana"
* 1964  *Utsukushisa to Kanashimi to*, "Belesa e Tristor"

## Bibliografia

## Filmografia
## Vejatz tanben
## Ligams extèrnes
** 
*  Hanami Web - Kawabata Yasunari
*  Pagina de l'Institut Nobel
Alan MacDiarmid

**Alan Graham MacDiarmid** (n. en 1927, m. en 2007) èra un quimista neozelandés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 2000.
Albert Szent-Györgyi

**Albert Szent-Györgyi de Nagyrápolt** (n. 16 de setembre de 1893 - m. 22 d'octobre de 1986) foguèt un mètge e Fisiologista ongrés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1937.

## Biografia
Nasquèt lo 16 de setembre de 1893 dins la vila de Budapèst, en aqueles moments vila situada a Àustria-Ongria mas qu'uèi jorn es la capitala d'Ongria. Inicièt los sieus estudis de medecina a l'universitat de Budapèst, aborrit d'aqueles inicièt la siá recèrca al laboratòri quimic de lo sieu oncle mas los li calguèt interrompre pendent la Primièra Guèrra Mondiala ont serviguèt coma mètge. Pendent la Granda Guèrra se tirèt un trach al pè per tal d'abandonar la tèsta, causa que li permitís finalizar los sieus estudis l'an 1917. 

Après fugir de Ongria l'an 1947 s'installèt als Estats Units, d'ont foguèt nomenat ciutadan l'an 1955. Moriguèt lo 22 d'octobre de 1986 dins la vila de Woods Hole, situada a l'estat nòrd-american de Massachusetts.

## Recèrca scientifica
Inicièt la siá recèrca dins la vila de Pozsony, uèi jorn nomenat Bratislava. Quand la vila se convertiguèt en partida de Checoslovaquia en genièr de 1919, el abandonèt la vila a l'encòp que la màger part de populacion d'origina ongresa. Desvolopèt posteriorament la siá recèrca a l'universitat de Groningen, en se centrant en la quimia de la respiracion cellular. Aqueles trabalhs e mercés a la Fondacion Rockefeller li permetèron viatjar fins a l'universitat de Cambridge ont se doctorèt lo 1927 mercés a unes trabalhs que li permetèron isolar l'"acid exuronic", uèi jorn nomenat Vitamina C. 

Posteriorament a l'universitat de Szeged utilizèt "paprika" coma font de vitamina C (lo L-enantiomer del acid ascorbic) e s'avisèt de la siá activitat anti-escorbutica. L'an 1937 foguèt premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina *per las siás investigacions en relacion amb los procèsses de [[combustion biologica]], en especiala los referents a la vitamina C*.
Róbert Bárány

**Róbert Bárány** (n. en 1876, m. en 1936) foguèt mètge e bioquimista. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1914.
Ernesto Pérez Balladares

**Ernesto Pérez-Balladares Gonzalez-Revilla** (n. 1946), administrator d'entrepresas e òme politic, foguèt president de Panamà entre 1994 e 1999.
Daniel Ortega

**José Daniel Ortega Saavedra**,  èx-guerrilhèr e òme politic n. 1945, es lo president actual de Nicaragua. Tanben foguèt president entre 1985 e 1990.
Violeta Chamorro

**Violeta Barrios de Chamorro**, femna politica e editora n. 1929, foguèt presidenta de Nicaragua entre 1990 e 1997.
José María Figueres Olsen

**José María Figueres Olsen**, engenhaire industrial e òme politic n. 1954, foguèt president de Còsta Rica entre 1994 e 1998.
Rèn

Lo **rèn**, (var. **rène** , **rangièr** ), conegut coma **caribó** en America del Nòrd, es un cervid (concrètament *Rangifer tarandus*) qu'abita en Artic e dins las regions subarticas. 

## Abitat
Los rèns se trapan en mantuna zòna d'Escandinàvia (inclusa Islàndia), en Russia, Groenlàndia, Canadà e Alaska. En 1952 foguèron reïntrodusits en Escòcia ont s'èran estenches al sègle X. Lo rèn adometgit se trapa principalament al nòrd d'Escandinàvia e de Russia, mentre que lo salvatge se trapa principalament en America del Nòrd, Groenlàndia e Islàndia. 

## Anatomia
Lo pes de la femèla oscilla entre los 60 e 170 kg. Dins mantuna sosespècia de rèn lo mascle es un pauc pus grand, dins d'autras lo mascle pòt aténher los 300 kg. Dins los dos sèxes li creisson de banas. La casuda de las banas pels mascles vièlhs (de la varietat escandinava) es en decembre, pels mascles joves a la prima e per las femèlas pendent l'estiu. Los rèns domètges an de patas pus cortas e son pus pesucs que sos cosins salvatges. Son romiaires, e an un estomac de quatre cavitats. Principalament manjan de liquèns en ivèrn. Ça que la, tanben manjan las fuèlhas de sauses e beç, tant coma d'èrbas. Tanben pòdon manjar de rats de camp, de lemmings (lemmus lemmus), d'aucèls e d'uòus d'aucèl.

## Populacion
A l'estat salvatge emigran en formant de grandas manadas de lors abitats de naissença a lors abitats d'ivèrn. Lors batas largas los ajudan a se mòure per la nèu o la tondra, e tanben quand nadan. Aproximativament un milion vivon en Alaska, e un nombre similar abita en Canadà. S'es estimat un nombre de cinc milions en Eurasia, principalament adometgits. Los mascles normalament se separan de la manada e son solitaris, e demòran principalament de femèlas, çò qu'afavorís  las manadas matriarcalas.

## Lor preséncia dins la cultura
Los rèns se remarcan per lor preséncia dins la cultura nadalenca, a travèrs dels mitics rangièrs nadalencs, que s'encargarián de lançar la lisa del Paire Nadal. 

## Referéncias
Karl Barry Sharpless

**Karl Barry Sharpless** (n. en 1941) es un quimista american. A recebut lo Prèmi Nobel de Quimia en 2001.
William Standish Knowles

**William Standish Knowles** (1èr de junh de 1917) es un quimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 2001.
Walter Kohn

**Walter Kohn** (n. en 1923) es un fisician american-austrian. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1998.
Richard R. Schrock

**Richard Royce Schrock** (n. en 1945) es un quimista american. A recebut lo Prèmi Nobel de Quimia en 2005.
George Andrew Olah

**George Andrew Olah** (n. **Oláh György** en 1927) es un quimista american-ongrés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1994.
Rudolph A. Marcus

**Rudolph "Rudy" Arthur Marcus** (n. en 1923) es un quimista american-canadian. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1992.
Dudley R. Herschbach

**Dudley Robert Herschbach** (n. en 1932) es un quimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1986.
Petauridae

**Petauridae** es una familha de marsupials que compren tres genres e 10 espècias :

* *[[Dactylopsila]]* (4 espècias)
* *[[Gymnobelideus]]* (1 espècia)
* *[[Petaurus]]* (5 espècias)

Recampa d'animals qu'an una membrana que religa las patas anteriora e posteriora de cada costat del còrs, del punhet a la cavilha, çò que lor permet de planar d'un arbre a l'autre. Lor coa, preensila, es cobèrta de longs pels. Los Petaurids son pas presents qu'en Austràlia e en Nòva Guinèa. Existís un autre grop de Petaurs, los Acrobatids, que son apelats los .

## Vejatz tanben

### Articles connèxes
* Vòl (animal)
* Esquiròl volant

### Ligams extèrnes
* 
* 
*
Burramyidae

Familha de Marsupials diprotodontes (Diprotodontia), apelats **possums pigmèus**, que compren dos genres e cinc espècias :
* *[[Burramys]]* Broom, 1896
** *[[Burramys parvus]]* fòto
* *[[Cercartetus]]* Gloger, 1841
** *[[Cercartetus caudatus]]* 
** *[[Cercartetus concinnus]]* fòto
** *[[Cercartetus lepidus]]* fòto
** *[[Cercartetus nanus]]* fòto

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
*
Robert Curl

**Robert Floyd Curl, Jr.** (n. en 1933) es un quimista american. A recebut lo Prèmi Nobel de Quimia en 1996.
Juhan Parts

**Juhan Parts**, foncionari public e òme politic n. 1966, foguèt primièr ministre d'Estònia entre 2003 e 2005.
Lista dels primièrs ministres d'Estònia

thumb|right|220px|Blason d'Estònia.
Lo **Primièr Ministre** d'Estònia (en estonian: *Eesti Vabariigi Peaminister*) es lo cap de govèrn de la Republica d'Estònia. Es nomenat per lo president e confirmat per lo Parlament. Lo Primièr Ministre actual es Kristen Michal, qu'assumís lo poder dempuèi lo 23 de julhet de 2024. Segon la constitucion estoniana actuala, lo Primièr Ministre supervisa los trabalhs del govèrn.

Vaquí la lista dels primièrs ministres d'Estònia, dempuèi 1918.

## Nòtas

## Vejatz tanben
* Lista dels presidents d'Estònia

## Ligam extèrne
* Pagina del primièr ministre d'Estònia (en estonian e en anglés)
Pedro Pablo Ramírez

**Pedro Pablo Ramírez Machuca** (1884-1962) militar, foguèt president *de facto* d'Argentina entre 1943 e 1944.
Arturo Rawson

**Arturo Rawson Corvalán**, militar (1885-1952) foguèt president *de facto* d'Argentina per un cort periòde (2 jorns) en 1944.
Jerome Karle

**Jerome Karle** (n. **Jerome Karfunkel** en 1918) es un quimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1985.

## Biografia
Nasquèt lo 18 de junh de 1918 dins la vila de Nòva York. Estudièt quimia e fisica al'universitat de Nòva York (ciutat)|Nòva York]], ont se graduèt lo 1937, e agrandiguèt posteriorament d'estudis a l'universitat de Harvard, ont realizèt un mastèr lo 1938, e fin finala al'universitat de Michigan, ont se doctorèt lo 1944.

## Recèrca scientifica
S'impliquèt inicialament en lo Projècte Manhattan per la fabricacion de la bomba atomica al bòrd de la siá esposa, Isabella Karle, en essent aquela una de las paucas femnas implicadas en lo projècte.

Especialista en cristallografia de rais X, en essent director d'investigacion del Laboratòri d'Investigacion Naval de Washington DC inicièt la siá collaboracion amb lo matematic Herbert A. Hauptman En la recèrca de estructuras cristallinas molecularas de atòms leugièrs per l'analisi dels correspondents espèctres de difraccion de rais X dels neutrons e dels electrons mejançant metòdes matematics nòus. Los resultats d'aqueles estudis contribuiguèron de manièra decisiva al melhor coneissença de tèmas de quimia inorganica coma la determinacion de rais ionics e atomic de atòms metallics, las estructuras de complèxes inorganics e los compòsts intermetalics.
Yuan T. Lee

**Yuan Tseh Lee** (n. en 1936) es un quimista american-taiwanés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1986.
Willard Libby

**Willard Frank Libby** (n. en 1908, m.1980) foguèt un quimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1960.
Robert Burns Woodward

**Robert Burns Woodward** (n. en 1917, m.1979) foguèt un quimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1965.
William Lipscomb

**William Nunn Lipscomb, Jr.** (n. en 1919, m. en 2011) foguèt un quimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1976.
Ramón S. Castillo

**Ramón Antonio Castillo Barrionuevo**, escaissat **Ramón S. Castillo**, avocat e òme politic (1873-1944) foguèt president d'Argentina entre 1942 e 1943.
Marraquèsh

thumb|right|300px|Lo plan Djemaa el Fna
**Marraquèsh ** (en berbèr: *Merrakec*, en arabi: مراكش, *Marrākush*, en francés *Marrakech*), coneguda coma la , es una vila de Marròc de  abitants (2006) e es la capitala de la region de Marraquèsh-Safi. Se situa al sud-oèst del país, al pè de las montanhas d'Atlàs. 

Una origina supausada del seu nom seriá lo berbèr *mur (n) akuc*, que significariá . La raiç *mur* s'utiliza ara dins la lenga berbèra mai que mai al femenin *amurt*. Lo meteis mot *mur* apareis en Mauritània, mas son interpretacion es pas segura. 

thumb|left|250px|Marraquèsh vist de las nautors
A passat temps, Marròc èra conegut coma lo  pels arabis, persans e europèus. Los noms europèus de *Marròc*, *Marruecos*, *Maroc*, *Marokko*, etc. son dirèctament derivats del mot berbèr *Merrakec* o del nom arabi *Marrākush*.

La vila de Marraquèsh ten lo mercat tradicional (*[[soc]]*) mai grand de Marròc, qu'es tanben un dels màgers d'Africa e del mond, e s'i tròba tanben la famosa plaça de *[[Djemaa el Fna]]* .

Coma fòrça vilas de Magrèb e de l'Orient Mejan, Marraquèsh ten a l'encòp una vila vièlha fortificada (la medina) al costat d'una vila modèrna (*Gueliz*). Lo quartièr jusieu o *mellah* se situa dins la vila vièlha o *medina*. S'i tròba la Sinagòga Salat Al Azama, erigida en 1492. La ciutat es desservida per l'Aeropòrt Internacional de Menara (RAK es lo còde de l'aeropòrt) e una linha ferroviària cap a Casablanca e lo nòrd.

## Nòtas
Henry Taube

**Henry Taube** (n. en 1915, m. en 2005) foguèt un quimista canadian-american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1983.
Donald J. Cram

**Donald James Cram** (n. 22 de mai de 1919 – m. 19 de decembre de 2007) foguèt un quimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1987.

## Biografia
Nasquèt lo 22 d'abril de 1919 dins la vila de Chester, situada a l'estat nòrd-american de Vermont. Estudièt quimia a l'universitat de Nebraska, ont se licencièt lo 1942, e realizèt posteriorament lo sieu doctorat en quimia organica a l'universitat de Harvard lo 1947. L'an 1956 obtenguèt la cadièra de quimia a l'universitat de Los Angeles.
Eugene O'Neill

**Eugene Gladstone O'Neill** (1888-1953) foguèt un escrivan e autor de teatre american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1936.
Patrick White

thumb|250px|Patrick White en 1973 a Sydney

**Patrick Victor Martindale White** (Knightsbridge, Londres, 28 de mai de 1912 – Sydney, Austràlia, 30 de setembre de 1990) foguèt un escrivan australian. Reconegut coma un dels romancièrs mai importants de la literatura en lenga anglesa del sègle XX, recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1973.
Créteil

**Créteil** es una comuna francesa situada dins lo departament de Val de Marna e la region d'Illa de França.
.
## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Acomys

Aqueste genre compren las espècias seguentas apeladas **rats espinoses** :
* *[[Acomys cahirinus]]* (Desmarest, 1819)
* *[[Acomys cilicicus]]* Spitzenberger, 1978
* *[[Acomys cineraseus]]* Fitzinger e Heuglin, 1866
* *[[Acomys ignitus]]* Dollman, 1910
* *[[Acomys kempi]]* Dollman, 1911
* *[[Acomys louisae]]* Thomas, 1896
* *[[Acomys minous]]* Bate, 1906
* *[[Acomys mullah]]* Thomas, 1904
* *[[Acomys nesiotes]]* Bate, 1903
* *[[Acomys percivali]]* Dollman, 1911
* *[[Acomys russatus]]* (Wagner, 1840)
* *[[Acomys spinosissimus]]* Peters, 1852
* *[[Acomys subspinosus]]* (Waterhouse, 1838)
* *[[Acomys wilsoni]]* Thomas, 1892

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
* 
*
Robert Bruce Merrifield

**Robert Bruce Merrifield** (Fort Worth, Tèxas, 1921 - Cresskill, Nòva Jersei, 2006) foguèt un quimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1984.
Aconaemys

Lo genre ***Aconaemys*** recampa de rosegaires de la familha dels Octodontidae, apelats *Rock rats* (rats de las ròcas) pels anglofòns.

Compren las espècias seguentas :
* *[[Aconaemys fuscus]]* (Waterhouse, 1842)
* *[[Aconaemys sagei]]* Pearson, 1984

E amai segon d'unas classificacions (ADW e NCBI) :
* *[[Aconaemys porteri]]* Pearson, 1984

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
*
Aepeomys

Lo genre ***Aepeomys*** recampa de rosegaires de la familha dels murids.

## Lista de las espècias
* *[[Aepeomys fuscatus]]* J. A. Allen, 1912
* *[[Aepeomys lugens]]* (Thomas, 1896)

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
* 
*
Aeretes

Lo genre ***Aeretes*** compòrta pas qu'una sola espècia, un rosegaire de la familha dels sciurids :
***Aeretes melanopterus*** es un esquiròl volant localizat dins lo nòrd de China.

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
* 
*
Herbert A. Hauptman

**Herbert Aaron Hauptman** (n. 14 de febrièr de 1917 - m. 23 d'octobre de 2011) es un matematician american qu'a trabalhat en cristallografia. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1985.

## Biografia
Nasquèt lo 14 de febrièr de 1917 dins la vila de Nòva York. Inicièt los sieus estudis de matematicas a l'Universitat de Nòva York, ont se graduèt lo 1937, posteriorament a l'Universitat de Columbia, ont atenguèt un mastèr l'an 1939, e finalament a l'Universitat de Maryland, ont se doctorèt l'an 1954.

Moriguèt lo 23 d'octòbre de 2011, a Buffalo.

## Recèrca scientifica
Pendent lo sieu sojorn al Laboratòri d'Investigacion Navala de Washington DC collaborèt amb Jerome Karle. Hauptman e Karle abordèron lo problèma del desvolopament de metòdes dirèctes per la determinacion de estructuras cristallinas, en obtenent los espectres correspondenta de difraccion electronica mejançant instruments practics de la siá pròpria invencion e en utilizant per la siá interpretacion metòdes probabilístics, tanben nomenats metòdes dirèctes.
Agouti (genre)

La familha dels ***Agoutidae***, compren pas qu'un sol genre de rosegaires, lo  genre ***Agouti***.

Aquesta genre *Agouti* compòrta pas que doas espècias :
* *[[Agouti paca]]* (Linnaeus, 1766) — paca
* *[[Agouti taczanowskii]]* (Stolzmann, 1865)

N.B. Las classificacions recentas considèran los Dasyproctinae coma una sosfamilha dels **Agoutidae**

## Ligams extèrnes
Familha :
* 
Genre :
* 
* 
* 
* 
* 
*
Akodon

**Lo  Akodon**, compren de mirgas apeladas « grass mice and South American field mice » pels anglofòns, pichons rosegaires de la  dels murids.

## Lista de las espècias
* *[[Akodon aerosus]]* Thomas, 1913
* *[[Akodon affinis]]* (J. A. Allen, 1912)
* *[[Akodon albiventer]]* Thomas, 1897
* *[[Akodon azarae]]* (J. Fischer, 1829)
* *[[Akodon bogotensis]]* Thomas, 1895
* *[[Akodon boliviensis]]* Meyen, 1833
* *[[Akodon budini]]* (Thomas, 1918)
* *[[Akodon cursor]]* (Winge, 1887)
* *[[Akodon dayi]]* Osgood, 1916
* *[[Akodon dolores]]* Thomas, 1916
* *[[Akodon fumeus]]* Thomas, 1902
* *[[Akodon hershkovitzi]]* Patarson, Gallardo e Freas, 1984
* *[[Akodon illuteus]]* (Thomas, 1925)
* *[[Akodon iniscatus]]* Thomas, 1919
* *[[Akodon juninensis]]* Myers, Patton e Smith, 1990
* *[[Akodon kempi]]* (Thomas, 1917)
* *[[Akodon kofordi]]* Myers e Patton, 1989
* *[[Akodon lanosus]]* (Thomas, 1897)
* *[[Akodon latebricola]]* (Anthony, 1924)
* *[[Akodon lindberghi]]* Hershkovitz, 1990
* *[[Akodon longipilis]]* (Waterhouse, 1837)
* *[[Akodon mansoensis]]* De Santis e Justo, 1980
* *[[Akodon markhami]]* Pine, 1973
* *[[Akodon mimus]]* (Thomas, 1901)
* *[[Akodon molinae]]* Contreras, 1968
* *[[Akodon mollis]]* Thomas, 1894
* *[[Akodon neocenus]]* Thomas, 1919
* *[[Akodon nigrita]]* (Lichtenstein, 1829)
* *[[Akodon olivaceus]]* (Waterhouse, 1837)
* *[[Akodon orophilus]]* Osgood, 1913
* *[[Akodon puer]]* Thomas, 1902
* *[[Akodon sanborni]]* Osgood, 1943
* *[[Akodon sanctipaulensis]]* Hershkovitz, 1990
* *[[Akodon serrensis]]* Thomas, 1902
* *[[Akodon siberiae]]* Myers e Patton, 1989
* *[[Akodon simulator]]* Thomas, 1916
* *[[Akodon spegazzinii]]* Thomas, 1897
* *[[Akodon subfuscus]]* Osgood, 1944
* *[[Akodon surdus]]* Thomas, 1917
* *[[Akodon sylvanus]]* Thomas, 1921
* *[[Akodon toba]]* Thomas, 1921
* *[[Akodon torques]]* (Thomas, 1917)
* *[[Akodon urichi]]* J. A. Allen e Chapman, 1897
* *[[Akodon varius]]* Thomas, 1902
* *[[Akodon xanthorhinus]]* (Waterhouse, 1837)

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
*
Allactaga

**Lo  Allactaga**, apelat *four and five-toed jerboas* (Gerbesas a quatre o cinc artelhs) pels anglofòns, compren las espècias de gerbesas seguentas :
* *Allactaga balikunica* Hsia e Fang, 1964   
* *Allactaga bullata* Allen, 1925    
* *Allactaga elater* (Lichtenstein, 1828)   
* *Allactaga euphratica* Thomas, 1881    
* *Allactaga firouzi* Womochel, 1978    
* *Allactaga hotsoni* Thomas, 1920    
* *Allactaga major* (Kerr, 1792)    
* *Allactaga severtzovi* Vinogradov, 1925   
* *Allactaga sibirica* (Forster, 1778)    
* *Allactaga tetradactyla* (Lichtenstein, 1823)  
* *Allactaga vinogradovi* Argyropulo, 1941

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
* 
*
Allactodipus

Lo genre ***Allactodipus*** compren una sola espècia de gerbesa : 
****Allactodipus bobrinskii***. Se tròba aquesta gerbesa en Turcmenistan e Ozbequistan.

## Ligams extèrnes
Genre :
* 
* 
* 
* 
Espècia :
* 
* 
* 
* 
*
Allocricetulus

Lo genre ***Allocricetulus*** recampa d'unes amstèrs, pichons rosegaires de la familha dels murids.

## Lista de las espècias
* *[[Allocricetulus curtatus]]* (Allen, 1925) - amstèr de Mongolia
* *[[Allocricetulus eversmanni]]* (Brandt, 1859) - amstèr d'Eversmann

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
*
Alticola

Lo genre ***Alticola*** recampa de campanhòls, pichons rosegaires de la familha dels murids, apelats *high mountain voles* (campanhòls de nauta montanha) pels anglofòns.

## Lista de las espècias
* *[[Alticola albicauda]]* (True, 1894) 
* *[[Alticola argentatus]]* (Severtzov, 1879) 
* *[[Alticola barakshin]]* Bannikov, 1947 
* *[[Alticola lemminus]]* (Miller, 1898) 
* *[[Alticola macrotis]]* (Radde, 1862) 
* *[[Alticola montosa]]* (True, 1894) 
* *[[Alticola roylei]]* (Gray, 1842) 
* *[[Alticola semicanus]]* (Allen, 1924) 
* *[[Alticola stoliczkanus]]* (Blanford, 1875) 
* *[[Alticola stracheyi]]* (Thomas, 1880) 
* *[[Alticola strelzowi]]* (Kastschenko, 1899) 
* *[[Alticola tuvinicus]]* Ognev, 1950

## Ligams extèrnes
Sits de referéncia taxinomica :
* 
* 
* 
* 
Autres ligams extèrnes :
* Adam Nadachowski, Jim I. Mead, *Alticola argentatus*. Mammalian Species, No. 625, Alticola argentatus (Dec. 3, 1999), pp.1-4 [Legir un extrach](http://links.jstor.org/sici?sici=0076-3519(19991203)7:625%3C1:AA%3E2.0.CO;2-M) 
* I.Ya.Pavlinov, *Shape Variation Analysis of the Third Upper Molar in High-Mountain Voles Alticola (Cricetidae, Rodentia) by Geometric Morphometrics*. Zoological Museum of Moscow State University, 1997. Legir lo resumit
Aeromys

Lo  ***Aeromys*** recampa d'esquiròls volants. Compren doas espècias :
*  *[[Aeromys tephromelas]]* (Günther, 1873)
* *[[Aeromys thomasi]]* (Hose, 1900)

## Referéncias extèrnas
* 
* 
* 
* 
*
Agouti

Lo mot **agouti** s'utiliza per designar d'animals rosegaires de la familha dels *[[Agoutidae]]*, mas a mai d'un usatge :

* Es lo nom vernacular dels animals del genre *[[Myoprocta]]* (o acochis) e *[[Dasyprocta]]*.
* Es lo nom scientific de genre : *[[Agouti (genre)|Agouti]]*,  que compren d'espècias d'America apeladas comunament pacas.
* En genetica mendeliana, caracteriza la color del pelatge dels Mamifèrs a respècte del rosegaire, l'Agouti, qu'a una rauba fauva escur.

## Referéncias
Amblyrhiza

Lo genre ***Amblyrhiza*** compren una sola espècia :
* *[[Amblyrhiza inundata]]* Cope, 1868. Tanben apelada *blunt-toothed mouse* (mirga de dents desafiladas) pels anglofòns.

## Ligams extèrnes
Genre:
* 
* 
* 
Espècia:
* 
* 
*
Ammodillus imbellis

Lo genre ***Ammodillus*** compren pas qu'una sola espècia, un rosegaire de la sosfamilha dels Gerbillinae:

****Ammodillus imbellis*** (de Winton, 1898), qu'es localizada en Somalia e en Etiopia.

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
*
Amt de Danemarc

L**'amt** o lo **comtat**, en occitan, foguèt una division administrativa danesa entre 1970 e 2006. Dempuèi lo primièr de genièr de 2007, la division administrativa principala de Danemarc es la region.

#Comuna de Copenaga
#Comuna de Frederiksberg
#Amt de Copenaga
#Amt de Frederiksborg
#Amt de Roskilde
#Amt de Sjælland occidental *(Vestsjælland)*
#Amt de Storstrøm
#Amt de Fiònia *(Fyn)*
#comtat de Jutlàndia Meridionala *(Sønderjylland)*
#Amt de Ribe
#Amt de Vejle
#Amt de Ringkjøbing
#Amt de Viborg
#comtat del Jutlàndia Septentrionala *(Nordjylland)*
#Amt de Aarhus *(Århus)*
#comuna regionala de Bornholm
Jutlàndia Septentrionala (region)

La **Jutlàndia Septentrionala** (*Nordjylland* en danés) es una de las cinc regions de Danemarc. Se compausa de l'amt de la Jutlàndia Septentrionala e d'una part de l'amt de Viborg amb una administration centrala en Aalborg. 11 municipalitats. 7927&nbsp;km².