open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arma nucleara tactica

[thumb|right|[Fotografia de l'assai d'una charja nucleara antisosmarina estatsunidenca en 1962.]]

Una **arma nucleara tactica** es una arma nucleara destinaa a un usatge sus lo prat batalhier o dins las zònas situaas en arrier dau frònt per destruire de concentracions de tropas, de basas militaras, de mejans logistics, de naviris, d'avions o de centres de comandament. Aquelas armas pòion èsser tiraas per una larja gamma de vectors (avions, missils, peças d'artilhariá, etc.) a an una potença de 300 t a 300 quilotonas de TNT. Desvolopaas a partir dels ans 1950, d'armas nuclearas tacticas foguèron larjament adoptaas per los Estats Units, l'URSS, França e lo Reiaume Unit durant la Guerra Freja. La fin de la confrontacion Èst-Oèst entraïnèt la destruccion de la màger part d'aquelos arsenaus. Pasmens, las fòrças nuclearas estatsunidencas, russas e francesas son totjorn dotaas d'armas d'aqueu tipe.

## Ligams internes

* Arma nucleara.
* Guerra nucleara.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** *Histoire de l’artillerie nucléaire de Terre française 1959-1996*, Musée de l’Armée, 2010, 269 p.
* **[[anglés|(en)]]** Amy F. Woolf, *Nonstrategic Nuclear Weapons*, Congressional Research Service, 23 mars 2016, 38 p.

## Nòtas e referéncias
Robert Palmer

**Robert Palmer** èra un cantaire anglés nascut lo 19 de genièr de 1949 a Batley, dins lo comtat de Yorkshire (Anglatèrra), e mòrt lo 26 de setembre de 2003 a París (França).

A cantat dins mantunes estilis musicals, de la musica soul al jazz en passant pel ròck, la new wave, lo reggae o encara lo blues. 

Lançat a la fin de las annadas 1970 per la cançon *Every Kinda People*, es sustot revelat de cap la fin de l'annada 1980 en Occitània per son tube new wave *Johnny and Mary*. Demest sas autras capitadas, se pòt tanben citar *Looking for clues* (en 1981), *Pride* (fin 1982, debut de 1983) , *Addicted to Love* (en 1986) o encara *I'll Be Your Baby Tonight*, una represa de Bob Dylan fin 1990 debuta 1991 en version reggae ambe lo grop UB 40.

*Every Kinda People* foguèt un tube vertadièr dins los païses anglofòns tre 1978. Pasmens, emplegada dins una publicitat de marca de cervesa a la television francesa, ven fòrça coneguda tanben en Occitània a partir de 1982. Puèi, aquesta cançon foguèt un tube en França en 1987 en estant represa pel grop Mint Juleps, çò qu'aguèt tanben de resson la meteissa annada per la version originala de **Robert Palmer**. Enfin, en 1992, a l'escadença de la publicacion d'una compilacion, **Robert Palmer** ne sortiguèt una novela version ambe d'adobaments novèls.

## Cançons mai conegudas en [[Occitània]]
* *Every Kinda People* (1978, 1982, 1987 e 1992)
* *Johnny and Mary* (1980)
* *Looking for clues* (1981)
* *Pride* (1982)
* *Addicted to Love* (1986)
* *I'll Be Your Baby Tonight* (1990, represa de Bob Dylan, ambe UB 40).
* *Mercy mercy me / I want you* (1991, represa mesclada de doas cançons de Marvin Gaye)

## Referéncias
Mint Juleps

**The Mint Juleps**, o mai simplament **Mint Juleps**, es un grop femenin a cappella / pop anglés compausat de sièis membres, quatre sòrres (Sandra, Debbie, Lizzie e Marcia Charles), e doas amigas d'escòla (Julie Isaac e Debbie Longworth), fondat a Londres (Anglatèrra) en 1985.

En Occitània, son conegudas per lor represa en 1987 de la cançon *Every Kinda People* de Robert Palmer.
David Christie

**David Christie** , de son nom vertadièr **Jacques Pépino**, foguèt un cantaire francés nascut en Arpitània lo 1èr de genièr de 1948 a Tarare (Ròse, França), e mòrt lo 11 de mai de 1997 en Occitània, a Capberton (Gasconha). Es mai que mai conegut per un tròç cantat en anglés, *Saddle Up*, que foguèt un succès disco tardiu en 1982. 

Es tanben **David Christie** qu'a compausat lo títol disco *I love to love* per Tina Charles. 

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *Julie* (1968)
* *Belle* (1968)
* *Love is the most important thing* (1977)
* *Saddle Up* (1982)
Tina Charles

**Tina Charles**, de son nom vertadièr **Tina Hoskins**, nascuda lo lo 10 de març de 1954 a Londres (Anglatèrra), es una cantaira anglesa de disco, mai que mai coneguda en Occitània per son tube *I Love to Love*. 

## Cançons mai conegudas en [[Occitània]]
* *I Love to Love (But My Baby Loves to Dance)* (1976, 1987 e 2021)
* *Dance little lady* (1987)
Leslie

**Leslie Bourgouin**, mai coneguda simplament coma **Leslie**, nascuda lo 4 de febrièr de 1985 al Mans en França, es una cantaira francesa pop e R&B. 

## Biografia
Son paire es d'origina vietnamiana e polinesiana. Nascuda en França dins lo Maine, a pasmens passat son enfancia en Africa fins a sos quinze ans.

Comencèt de venir una cantaira populara en França d'en primièr en avent l'escasença d'aparéisser a la television francesa per i mostrar sas competéncias de cantaira, çò que l'ajudèt a obténer son primièr tube en 2002 ambe sa cançon *Le bon choix*. 

Puèi, aguèt en seguida còp-sec d’autres succèsses populars, en particular ambe *Je suis et je resterai* (tanben en 2002), *On ne sais jamais* ambe lo grop Magic System en 2003, o encra *Sobri (Notre destin)* en 2004 en duò ambe lo cantaire Amine.

## Cançons mai conegudas en [[Occitània]]
* *Le bon choix* (2002)
* *Je suis et je resterai* (2002)
* *On ne sais jamais* (2003, ambe Magic System e Sweety)
* *Pardonner* (2003)
* *Sobri (Notre destin)* (2004, ambe Amine)
* *Et j'attends* (2004)
* *L’envers de la terre* (2006)
* *Accorde-moi* (2007, ambe Bobby Valentino)
* *Boule de flipper* (2007, represa de Corynne Charby)
* *Je Te Donne* (2013, represa de Jean-Jacques Goldman, ambe Ivyrise)
* *Dans Les Veines* (2024, ambe Kore e Franglish)
Zanguebar

**Zanguebar** o la **còsta [[swahili]]** es una region costièra d'Africa de l'Èst, nomenat d'après lo pòble Zanj. Uèi forma part dels estats de Kenya, Tanzania, e lo nòrd de Moçambic.

## Referéncias
Eşen Çayı

L**'Eşen Çayı** ("ribièra d'Eşen" en turc ; tanben cridat *Koca Çayı*, "fòrça granda ribièra") o **Xante** (del grèc ancian Ξάνθος / *Xánthos*) es un fluvi costièr del sud-oèst d'Anatolia. Raja essencialament dins la plana d'Eşen dins la província de Muğla.

## Nòtas e referéncias
Zenòbi d'Estrada

**Zenòbi d'Estrada** (en occitan) ò **Zanobi da Strada** (ò similar, en italian) èra un traductor e erudit italian, correspondent de Petrarca e amic de Boccaccio.

Venguèt un secretari apostolic d'Innocenci VI a Avinhon au sègle XIV.

## Nòtas e referéncias
Andrieu Neyton

**Andrieu Neyton** es un òme de teatre provençau.

Nascut a Tolon, Andrieu Neyton i comença leis estudis qu'acaba a l'escòla normala de Draguinhan. Ensenha coma regent dins lo primari puèi dins lo segondari fins a 1975. Professor au collègi de La Garda, retròba la villa gallo-romana de Sant Miquèu e i fa prospeccions e sondatges ambe seis discípols. 

S'engatja dins una caminada d'educacion populària, e fa d'ora dau teatre amator, en particular ambe la còla tolonenca Calendau (1957-1965). Seguís de formacions e d'estagis dau ministèri del Jovent e del Depòrt ambe Charles Antonetti, Isaac Alvarez e Nicolas Bataille.

A partir deis annadas 1960, s'interèssa a la cultura e a la lenga occitana que descobrís ambe Guiu Martin e Robèrt Lafont. Fai entrar sa tropa dins la casemata abandonada per l'armada dins lei fortificacions de Tolon e li demòran un desenat d'annadas. En 1966, au festenau de Fox-Amphoux, Andrieu Neyton monta lo promier espectacle occitan d’expression contempornaèa, *Per jòia recomençar* de Robèrt Lafont. En 1970, jòga ambe Claudi Marti, Mans de Breish, Patric, dins *Òc*, un espectacle presentat a Pinhan per clavar un collòqui sus lei lengas romanicas e la literatura occitana tengut a Montpelhier. En 1971, crea lo Centre Dramatic Occitan de Provença que lo primièr espectacle, *Lo darrier moton* de Gaston Beltrame, es jogat a La Sorbona au convit de Jean-Louis Barrault (Journées du Théâtre des Nations). En 1973 monta *Dòm Esquichòte ou le tour de Provence de Baltazar* e lo presenta au festenau occitan creat a Avinhon per Andrieu Benedetto.

En 2018, reçaup lo grand prèmi literari de Provença.

Morís en 2025..

## Referéncias
Canton d'Orador de Vairas

Lo **canton dOrador de Vairas** es una anciana division administrativa de Lemosin, suprimida per la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, que placet totas sas comunas dins lo canton de Rechoard. Era situat dins l'arrondiment de Rechoard, lo departament de Nauta Vinhana e la region de Lemosin, aura englobada dins la Novela Aquitània. La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta nauta lemosina.

## Composicion

## Istòria
En 1801, quand lo nombre daus cantons fuguet deminjat, lo canton d'Orador de Vairas fuguet suprimit, puei restablit en 1804. Entre 1801 e 1804, las comunas de Champanhac e d'Orador eran dins lo canton de Sent Laurenç de Gòra, las comunas de Cuçac e de Sent Basaris eran dins lo canton de Samatiá. La comuna de Dornasac, dau canton d'Orador en 1793, passet en 1801 dins lo canton de Samatiá e i demoret en 1804. Enfin, la comuna de Chamçac, inicialament dins lo canton de Sent Laurent de Gòra, i demoret en 1801 e en 1804 passet dins lo canton d'Orador . 
En 2014, quand fasqueren una refòrma cantonala, lo canton d'Orador fuguet suprimit e passet entierament dins lo canton de Rechoard.

## Nòtas
Muğla (província)

La **província de Muğla** es una de las 81 províncias 
de Turquia.

La prefectura (en turc : *valiliği*) se trapa dins la vila eponima de Muğla.

Correspond per partida a l'anciana província antica de Caria.

## Geografia
Sa superfícia es de .

## Populacion
En 2013, la província èra poblada d'aperaquí , siá una densitat de populacion d'aperaquí 65 ab./km2.
Roman von Ungern-Sternberg

[thumb|right|[Fotografia de von Ungern en Mongolia en 1919.]]

**Nikolai Robert Maximilian Freiherr von Ungern-Sternberg** (10 de genier de 1886, Graz – 15 de setembre de 1921, Novossibirsk) es un aventurier rus que tenguèt un ròtle important dins la Guerra Civila Russa. Eissit de la minoritat alemanda de las regions balticas, èra un monarchista ultraconservator favorable au restabliment de la monarchia russa. Puei, après las desfachas de las armaas blanchas, assajèt de restaurar l'Emperi Mongòl sota lo rèine de Bogdo Khan. Excentric e violent, èra dich lo « baron fòl » o lo « baron sanglent » tant per sas tropas que per sos enemics.

En febrier de 1921, formèt una division de cavalariá asiatica e capitèt de batre e d'expulsar las tropas chinesas de Mongolia. Aquò li permetèt de restablir una monarchia mongòla independenta sota la direccion de Bogdo Khan. Durant cinc mes, dirigiguèt un govern fondat sus la terror e la violéncia. En junh, menèt una ataca en Siberia Orientala per s'opausar a las avançaas bolchevicas dins la region. Pasmens, l'operacion èra mau preparaa e Ungern foguèt batut e capturat après dos mes de combat per l'Armaa Roja. Jutjat, foguèt declarat copable, condamnat a mòrt e rapidament executat.

## Ligams internes

* Bogdo Khan.
* Guerra Civila Russa.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Jean-Jacques Marie, *Histoire de la guerre civile russe 1917-1922*, Tallandier, 2022, 432 p.
* **[[francés|(fr)]]** Loonid Youzefovitch (trad. Elisabeth Mouraviova), *Le baron Ungern Khan des steppes*, Editions des Syrtes, 2001, 352 p.

## Nòtas e referéncias
Eliezer Ben-Yehuda

[thumb|right|Eliezer Ben-Yehuda en [1905.]]

**Eliezer Ben-Yehuda** (7 de genier de 1858, Lojki - 16 de decembre de 1922, Jerusalèm) es un jornalista e un filològue rus josieu. Contunhant los trabalhs iniciats per lo movement de la *[[Haskala]]*, estudièt las informacions contengúas dins de miliers de diccionaris, creèt los neologismes necessaris a la descripcion dau monde moderne e prepausèt un sistema de prononciacion destinat a restaurar una sonoritat fidela a l'ebreu antic. En 1909, publiquèt lo prumier tòme d'un diccionari de referéncia, lo *[[Grand Diccionari de la Lenga Ebraïca Anciana e Modèrna ]]*, que foguèt achabat en 1959, 37 ans après sa mòrt. Sas tesis lingüisticas foguèron represas per lo movement sionistas del començament del segle XX e aguèron ansin un ròtle centrau dins la renaissença de l'ebreu coma lenga parlaa.

## Ligams internes

* Ebreu.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Joshua Blau, *The Renaissance of Modern Hebrew and Modern Standard Arabic: Parallels and Differences in the Revival of Two Semitic Languages*, 1981, University of California Press.

## Nòtas e referéncias
Guillaume Amontons

[thumb|right|Gravadura de [1890 representant una experiéncia de telegrafia d'Amontons.]]

**Guillaume Amontons** (31 d'aost de 1663, París - 11 d'octòbre de 1705, París) es un fisician e un engenhaire francés dau segle XVII. Imaginèt lo concepte de zero absolut, concebèt los plans d'un motor d'aire chaud, estudièt las fòrças de fretament e foguèt un dels inventaires de la telegrafia optica.

## Ligams internes

* Telegrafia.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Yannick Fonteneau, « Les Antécédents du concept de travail mécanique chez Amontons, Parent et D. Bernoulli : de la qualité à la quantité (1699-1738) », *Dix-Huitième Siècle*, n° 41, 2009, pp. 343-368.

## Nòtas e referéncias
The Christians

**Los Christians** es un grop musical anglés pop format en 1985 a Liverpool, al Reialme Unit. 

**Christians**, lo nom del grop, es tot simplament lo nom d'ostal dels tres fraires (Garry, Roger e Russel) que fan partida de la formacion originala ; **Christian** es tanben lo segond prenom del guitarrista : Henry Christian Priestman. Roger Christian quita lo grop tre 1987. Los fraires **Christian** son membres d'una familha nombrosa nascuda d'un paire jamaïcan e d'una maire anglesa de Liverpool.

L'estili musical dels **Christians** mescla la soul, la pop e lo rhythm and blues. 

Lo primièr album del grop es publicat en 1987. Aquel disc e sos singles obten de succès en Anglatèrra e quitament dins qualques autres païses, pasmens cal esperar lor segond album, *Colour*, en 1990, per los descobrir en Occitània, en particular ambe lor títol *Words*, l'una de las mai gròssas capitadas de l'annada 1990, una adaptacion en anglés de la cançon irlandesa *Mná na hÉireann*. Aital, **Los Christians** ven l'un dels grops pop màgers de la primièra mitat de las annadas 1990, mas a partir de 1994, lor popularitat baissa. Los musicians van cambiar, e de la formacion originala de 1985, demorarà pas fin finala que **Garry Christian**.

## Discografia
* 1987 : *The Christians*
* 1990 : *Colour*
* 1992 : *Happy in Hell*
* 2003 : *Prodigal Sons*
* 2009 : *Soul from Liverpool*
* 2012 : *Speed of Life*
* 2015 : *We*

## Cançons mai conegudas en [[Occitània]]
* *Words* (1990, adaptacion en anglés de *Mná na hÉireann* de Seán Ó Riada)
* *I Found Out* (1990)
* *What's in a Word* (1992)
* *Father* (1993)

## Referéncias
Ciskei

[thumb|right|Carta dei [bantostans sud-africans dins leis ans 1980.]]

**Ciskei** es un bantostan « independent » format per Sud-Africa en decembre de 1981. Dins l'encastre de la logica separatista dau govern d'apartheid, èra un país reservat als Xosas que foguèt pas reconoissut per l'ONU car, en realitat, èra totalament dependent de Sud-Africa. Aviá una superficia de  km² e sa capitala èra Bisho.

Sa vida politica foguèt inicialament dominaa per Lennox Sebe qu'establiguèt un regime despotic. En 1990, foguèt reversat per lo generau Oupa Gqozo e Ciskei venguèt una dictatura militara. A partir de 1991, las autoritats deuguèron reprimir l'agitacion organizaa per lo Congrès Nacionau African (ANC) e assajèron de se raprochar de sos adversaris coma lo Partit Conservator de Sud-Africa, l'Inkatha Freedom Party e lo govern de Bophuthatswana (un autre bantostan). Pasmens, en març de 1994, una revòuta generala de la populacion e una mutinariá de la polícia entraïnèron l'afondrament dau bantostan e sa reintegracion al sen dau territòri sud-african.

## Ligams internes

* Apartheid.
* Bantostan.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Bophuthatswana

[thumb|right|Carta dei [bantostans sud-africans dins leis ans 1980.]]

**Bophuthatswana** es un bantostan « independent » creat en 1977 per Sud-Africa dins l'encastre de la logica separatista dau govern sud-african d'apartheid. Coma los autres bantostans, son independencia foguèt pas reconoissuda per la comunautat internacionala car, en realitat, èra una entitat territòriala totalament dependenta de Sud-Africa. De mai, per rapòrt als autres bantostans independents, lo territòri de Bophuthatswana èra fòrça fragmentat per l'empachar de formar un estat coërent.

Bophuthatswana èra reservat als Tswanas e foguèt fondat a partir de l'Autoritat Territòriala de Tswanaland. Lucas Mangope ne'n foguèt lo president durant tota son existéncia. Establiguèt un regime autoritari e despotic. A partir de 1991, se raprochèt dels adversaris dau Congrès Nacionau African (ANC) per gardar lo poder. Puei, refusèt oficialament de tornar integrar Sud-Africa en 1993. Pasmens, una revòuta generala de la populacion entraïnèt l'afondrament dau bantostan en març-abriu de 1994.

## Ligams internes

* Apartheid.
* Bantostan.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Zentrum

La **Deutsche Zentrumspartei**, en abreujat **Zentrum**, es un partit politic alemand que tenguèt un ròtle centrau dins la vita politica de l'Emperi Alemand e de la Republica de Weimar. Fondat en 1870, aviá per objectiu de representar las ideas de l'importanta minoritat catolica d'Alemanha. S'interessèt donc fòrça a las questions religiosas e adoptèt generalament un programa centrista sus las autras questions. En 1933, sostenguèt brevament lo govern d'Adolf Hitler, mas deuguèt rapidament se dissòudre. Après la guerra, lo partit foguèt restaurat, mas foguèt susplantat per la CDU. Despuei 1953, es un movement marginau que sos resultats electoraus nacionaus son sistematicament inferiors a 1 %.

## Ligams internes

* Emperi Alemand.
* Republica de Weimar.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Henry Bogdan, *Histoire de l’Allemagne*, París, Éditions Perrin, 1999, 472 p.

## Nòtas e referéncias
Canton de Samatiá

Lo **canton de Samatiá** es una anciana division administrativa de Lemosin, suprimida per la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, que placet totas sas comunas dins lo canton de Rechoard. Era situat dins l'arrondiment de Rechoard, lo departament de Nauta Vinhana e la region de Lemosin, aura englobada dins la Novela Aquitània. La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta nauta lemosina.

## Composicion

## Istòria
En 1801, quand lo nombre daus cantons fuguet deminjat, lo canton de Samatiá fuguet conservat e ganhet la comuna de Dornasac, anteriorament dins lo canton d'Orador de Vairas . 
En 2014, quand fasqueren una refòrma cantonala, lo canton de Samatiá fuguet suprimit e passet entierament dins lo canton de Rechoard.

## Nòtas
Robin Schulz

**Robin Schulz**, nascut lo 28 d'abril de 1987 a Osnabrück (Alemanha), es un discjoquei alemand, tanben adobaire e compositor de musica electronica. 

Actiu coma discjoquei dempuèi 2007, es revelat en Occitània coma adobaire de la cançon en anglés *Waves* de Mr. Probz qu'es estat en Euròpa l'un dels mai gròsses tubes de l'annada 2014. La meteissa annada de 2014, *Prayer in C* de Lilly Wood & the Prick, una autra cançon en anglés adobada per **Robin Schulz**, obten una gròssa capitada, quitament numerò 1 de las vendas de simples en França. En 2015, sa composicion *Sugar* ela tanben ven una de las capitadas màgers de l'annada capvath Euròpa tota, quitament numerò 1 de las vendas de simples en Alemanha, en Soïssa e en Àustria. 

## Tròces mai coneguts en Occitània
* *Waves* (2014, de Mr. Probz) 
* *Prayer in C* (2014, de Lilly Wood & the Prick)
* *Sun Goes Down* (2014, ambe Jasmine Thompson)
* *Sugar* (2015, ambe Francesco Yates)
* *Show Me Love* (2015, ambe Richard Judge)
* *Shed a Light* (2016, ambe David Guetta e Cheat Codes)
* *OK* (2017, de James Blunt)
* *Speechless* (2018, ambe Erika Sirola)
* *In Your Eyes* (2020, ambe Alida)
* *Alane* (2020, de Wes)
* *All We Got* (2020, ambe Kiddo)

## Referéncias
Cartouche

**Cartouche** èra un projècte de musica house bèlga actiu a la debuta de las annadas 1990 fondat pel productor e compositor Serge Ramaekers (nascut lo 17 d'abril de 1966). 

**Cartouche** es conegut en Occitània per lor tube dance *Feel the groove* a la debuta de l'annada 1991. 

Productor emblematic de la scèna house bèlga, Serge Ramaekers aviá de per abans fondat en 1988 Confetti's, vengut un grop emblematic del sosgenre new beat.

## Discografia
* 1991 : *House Music All Night Long*

## Vejatz tanben
* Serge Ramaekers
* Confetti's
Serge Ramaekers

**Serge Ramaekers**, nascut lo 17 d'abril de 1966, es un discjoquei, productor e compositor bèlga de musica electronica. 

En 1988, en plena periòda house, **Serge Ramaekers** fonda lo projècte new beat Confetti's qu'obten còp-sec una gròssa capitada. 

Un an mai tard, **Serge Ramaekers** adòba en version house la cançon *Marina* de Rocco Granata. Aquel mesclatge publicat jol nom de Rocco & The Carnations obten tanben fòrça succès en Euròpa (França, Belgica, Itàlia, Alemanha...), lo 45 torns se vend a mai de dos milions d'exemplars.

En 1990, fonda lo projècte de house tardiva Cartouche, qu'obten un tube al debut de l'annada 1991 ambe lo tròç dance *Feel The Groove*.

En 1993, sa version adobada house de la cançon *Living On My Own* del paure Freddie Mercury (lo cantaire de Queen, mòrt lo 24 de novembre de 1991) obten un succès colossal, lo simple es quitament numerò 1 de la vendas en França al mes d'octobre.

## Tròces mai coneguts en Occitània
* *The Sound Of C* (1988, Confetti's)
* *C In China* (1989, amb un escapolon de *Souvenir de Chine* de Jean-Michel Jarre, Confetti's)
* *C Day* (1989, Confetti's)
* *Marina* (1989, Rocco & The Carnations)
* *Circling Stars* (1989, represa de *Jingle Bells* de James Lord Pierpont, Confetti's) 
* *Put'M Up - Your Hands* (1990, Confetti's)
* *Feel The Groove* (1991, Cartouche)
* *Living On My Own* (1993, Freddie Mercury)

## Vejatz tanben
* Confetti's
* Cartouche
Rocco Granata

**Rocco Granata**, nascut lo 16 d'agost de 1938 a Figline Vegliaturo (Calàbria, Itàlia del sud), es un cantaire, compositor e acordeonista bèlga d'origina italiana.

Sos parents immigrèron en Belgica quand aviá dètz ans, son paire èra carbonièr.

Fòrça popular en Belgica, **Rocco Granata** es mai que mai conegut endacòm mai per sa cançon en italian *Marina*, publicada en 45 torns en 1959, que foguèt un succès internacional, de segur en Belgica (quitament numerò 1 de la vendas), mas tanben en Alemanha, en Itàlia, e quitament als Estats Units.

En 1989, Serge Ramaekers adobèt *Marina* en version house : lo 45 torns, publicat jol nom de **Rocco & The Carnations**, foguèt un còp mai un tube internacional, quitament en França aqueste còp.
Comunautat de comunas d'Oest Lemosin

La **Comunautat de comunas d'Oest Lemosin** es una intercomunalitat de la Republica Francesa, situada dins lo departament de Nauta Vinhana e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin. Son còdi SIREN es 200066520.

* Ficha Banatic : https://www.banatic.interieur.gouv.fr/intercommunalite/200066520-cc-ouest-limousin
* Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-200066520

## Istòria
La comunautat de comunas d'Oest Lemosin fuguet creada lo 1er de genier 2017 per la fusion de doas intercomunalitats : la comunautat de comunas de la Vau de Gòra (creacion 2000, 6 comunas, residéncia Sent Laurenç de Gòra), sus lo canton de 'quela vilòta, e la comunautat de comunas daus Fulhardiers (creacion 2003, 10 comunas, residéncia Marvau, nom d'aicianta 2012 comunautat de comunas de Bandiat Tardoire Avenidor), sus los cantons d'Orador (de Vairas) e de Samatiá .

## Composicion

## Las intercomunalitats en Nauta Vinhana

## Nòtas
Hilfswerk für die Kinder der Landstrasse

Lo programa dels enfants de la carrièra de campanha, ***Hilfswerk für die Kinder der Landstrasse*** en alemand, es un programa creat per l'organizacion Pro Juventute en 1926 per prene los enfants nomadas en Soïssa. Sa tòca èra de desseparar los enfants yeniches de lors familhas e de los plaçar dins d'institucions o de familhas d'aculhença per fin de los "sedentarizar". Lo programa es suspendut en 1973 quora espeta l'escandòl d'aquels enlevaments massisses.

Lo 21 de febrièr de 2025 l'estat soís reconeis qu'èra un crimi contra l'umanitat.
## Referéncias
Fugees

**Fugees** èra un grop de hip hop e RnB anglofòn american de Nòva Jersey, format en 1993 per la cantaira d'origina jamaïcana Lauryn Hill ambe los rapaires d'origina haiciana Wyclef Jean e Pras Michelle. 

Lor segond album *The Score* publicat en 1996 a agut una capitada mondiala, portat en particular per lor represa de *Killing Me Softly* de Lori Lieberman (títol original complèt : *Killing Me Softly with His Song*, cançon de 1972 de'n primièr popularizada en 1974 per la represa que ne faguèt la cantaira Roberta Flack). 

**Fugees** es un diminutiu del mot anglés *refugees* (refugiats) en referéncia al fach que los tres membres del grop son pas d'origina americana (Haití e Jamaica), an "fugit" lor país per se "refugiar" als Estats Units. 

**Fugees** se separa en 1997.

## Discografia
* 1994 : *Blunted on Reality*
* 1996 : *The Score*

## Cançons mai conegudas en [[Occitània]]
* *Killing Me Softly* (1996, represa de Lori Lieberman)
* *Fu-Gee-La* (1996)
* *No Woman, No Cry* (1996, represa de Bob Marley, ambe Stephen Marley)

## Referéncias
Beneita Rancurela

**Beneita Rancurela** (Sant Estiene d'Avançon, 16 setembre 1647 – id., 28 decembre 1718) es una pastora que la Verge Maria li seriá apareguda en l'an 1664. Las aparicions de Nòstra Dama de Laus dins la diocèsi de Gap se ditz qu'aurián duraas 54 ans dins l'istòria d'un enregistrament de las aparicions marianas. Aquelas aparicions foguèron oficialament reconegudas per la Glèisa Catolica lo 4 de mai de 2008, e Beneita Rancurela, que son procès de beatificacion es dobèrt, foguèt reconeguda coma "venerable" pel papa Beneit XVI lo 3 d'abriu de 2009.

## Biografia

## Notorietat

## Nom
Es cridaa *Beineto Rancurello* en nòrma mistralenca, e *Benoîte Rencurel* (o *Rancurel*) en francés.

*Son prenom ***Beineta*** es una varianta de *Beneseta, Benedita, Beneta*, etc., femenins de *Beneit, Beneset, Benedit, Benet*, etc.

*Son patronime, ***Rancurela*** (*Rancurèla* en sudoccitan), ten una qualitat de l'occitan ancian que persistís dins son epòca: la modificacion daus patronimes en fonccion del genre de l'individú. Lo masculin dau nom es *Rancureu* (*Rancurèu* o *Rancurèl* en sudoccitan), dont venon los noms francés estandardizats, *Rencurel* o *Rancurel*.

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias

## Veire tanben
### Articles connèxes
### Ligams extèrnes
Kaoma

**Kaoma** es un grop de musica francés e brasilian fondat en 1989 e inactiu dempuèi 2009, conegut per aver cantat (en portugués) *La Lambada*.

Los sòcis de **Kaoma** son per la màger part d'ancians musicians del grop senegalés Touré Kunda : Chico (bassista, originari de Martinica), Jacky (guitarrista, originària de Guadalope), Jean-Claude (clavierista, originari de Tolosa), Michel (batariá e percussions), Fania Niang (corista senegalesa de París), Loalwa Braz (cantaira brasiliana) e Monica Nogueira (cantaira brasiliana tanben).

*La Lambada* (o puslèu, mai simplament *Lambada*), primièr 45 torns del grop, es en realitat un plagiat de la cançon en espanhòl *Llorando se fue*, del grop bolivian de musica andina Los Kjarkas, ambe la flaüta de Pan remplaçada per l'acordeon dins *Lambada* de Kaoma. Los Kjarkas argumentaràn per lors dreches e obtendràn ganh de causa en 1991.

La video de la cançon *Lambada* difusada en bocla a la television francesa a contribuït a ne far lo tube de l'estiu de 1989 en França, lo 45 torns se classant quitament numèro 1 de las vendas.

La paura Loalwa Braz es estada retrobada mòrta assassinada lo 19 de genièr de 2017 al Brasil.

*Lambada* es estada parodiada en francés en 1990 pels Garçons Bouchers, *La Lambada, on n'aime pas ça* (La Lambada, aquò nos agrada pas).

## Discografia
* 1989 : *Worldbeat* 
* 1990 : *Tribal-Pursuit* 
* 1998 : *A La Media Noche* 

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *Lambada* (1989)
* *Dançando Lambada* (1989)
* *Mélodie d'amour* (1990)
* *Dança Tago Mago* (1991)
* *Moço do dende* (1992)

## Referéncias
Canton de Sent Junian Est

Lo **canton de Sent Junien Est** es una anciana division administrativa de Lemosin, suprimida per la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, que placet totas sas comunas dins lo canton de Sent Junian. Era situat dins l'arrondiment de Rechoard, lo departament de Nauta Vinhana e la region de Lemosin, aura englobada dins la Novela Aquitània. La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta nauta lemosina. 
**La superficia e adonc la densitat dins l'infobox son aproximativas.**

## Composicion

## Istòria
Lo canton de Sant Junian fuguet devesit en canton de Sent Junian Est e canton de Sent Junian Oest per lo decret n° 73-821 dau 16 d'aost 1973 .
En 2014, quand fasqueren una refòrma cantonala, per lo decret n° 2014-194 dau 20 de feurier 2014, lo canton de Sent Junian Est fuguet suprimit e passet entierament dins lo canton de Sent Junian , restablit tau coma era en 1973.

## Nòtas
Canton de Sent Junian

Lo **canton de Sent Junian** es una anciana division administrativa de Lemosin, suprimida en 1973, devesida en canton de Sent Junien Est e canton de Sent Junien Oest, tornada crear en 2014-2015, aura devenguda mas que circonscripcion electorala, situada dins l'arrondiment de Rechoard, lo departament de Nauta Vinhana e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin. Dempuei la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, lo canton a conservat sas comunas de davant 1973. La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta nauta lemosina. 
La superficia dau canton es de 198.22 km², la populacion de 20 665 abitants (en 2022) e sa densitat de 104,25 ab/km².
 

## Composicion

## Istòria
En 1801, quand lo nombre daus cantons fuguet deminjat, lo canton de Sent Junian fuguet conservat, e agrandit de comunas dau canton de Sent Vartunian, suprimit, Orador de Glana, Sent Brecís e Sent Vartunian .
En 1973, lo canton de Sant Junian fuguet devesit en canton de Sent Junian Est e canton de Sent Junian Oest per lo decret n° 73-821 dau 16 d'aost 1973 .

  

En 2014, quand fasqueren una refòrma cantonala, los cantons devengueren de las simplas circonscripcions electoralas. Per lo decret n° 2014-194 dau 20 de feurier 2014, los cantons de Sent Junian Oest e de Sent Junian Est fugueren suprimits e passeren entierament dins lo canton de Sent Junian, restablit tau coma era en 1973.
Canton de Rechoard

Lo **canton de Rechoard** es una anciana division administrativa de Lemosin, aura devenguda mas que circonscripcion electorala, situada dins l'arrondiment de Rechoard, lo departament de Nauta Vinhana e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin. Dempuei la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, lo canton a conservat sas comunas e n'a ganhat autras dètz-e-sèt. La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta nauta lemosina. 

**N.B : la populacion, la superficia e la densitat donadas dins l'infobox son la de l'ancian canton, davant 2015.**

## Composicion davant 2015
La superficia dau canton èra de 139.86 km², sa populacion de 5346 abitants e sa densitat de populacion èra de 38,22 ab/km² en 2012.

## Composicion dempuei 2015

La superficia dau canton es de 597.21 km², la populacion de 17 060 abitants (en 2022) e sa densitat de 29 ab/km².

## Istòria
En 1801, quand lo nombre daus cantons fuguet deminjat, lo canton de Rechoard fuguet conservat, mas Las Salas la Vau Guion era dau canton de Samatiá davant 1801, en se limitant a las comunas enquera presentas aura .
En 2014, quand fasqueron una refòrma cantonala, lo canton de Rechoard devenguet una simpla circonscripcion electorala. Perdet paguna comuna, mas ganhet totas las comunas dau canton d'Orador de Vairas, dau canton de Sent Laurenç de Gòra e dau canton de Samatiá.
Comunautat de comunas de Pòrta Oceana dau Lemosin

La **Comunautat de comunas de Pòrta Oceana dau Lemosin** es una intercomunalitat de la Republica Francesa, situada dins lo departament de Nauta Vinhana e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin. Son còdi SIREN es 200059400.

* Ficha Banatic : https://www.banatic.interieur.gouv.fr/intercommunalite/200059400-cc-porte-oceane-du-limousin
* Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-200059400

## Istòria
La comunautat de comunas de Pòrta Oceana dau Lemosin fuguet creada lo 1er de genier 2016 per la fusion de doas intercomunalitats : la comunautat de comunas de Vinhana Glana (creacion 2000, 8 comunas, residéncia Sent Junian), sus los dos cantons de Sent Junian Est e Sent Junian Oest, aura venguts Canton de Sent Junian, e la comunautat de comunas dau País dau Meteorit (creacion 1996, 5 comunas, residéncia Rechoard), sus lo canton ancian de Rechoard .

## Composicion

## Las intercomunalitats en Nauta Vinhana

## Nòtas
Comunas de Gard

353 comunas de Gard.

* (CAA) Communauté d'agglomération du Grand Avignon
* (CAC) Communauté d'agglomération d'Alès
* (CAN) Communauté d'agglomération Nîmes Métropole
* (CCR) Communauté de communes Rhôny Vistre Vidourle
* (CPC) Communauté de communes de Petite-Camargue
Kaja Kallas

**Kaja Kallas**  (prononciacion: ) (Tallinn, 18 de junh de 1977) es una politiciana estoniana. Membre del Partit de la reforma (REF), foguèt a partir de 2021 la primièra femna a venir primièra ministra d'Estònia, posicion qu'ocupèt fins a 2024. Dempuèi lo 1èr de decembre de 2024 es nauta representanta de l'Union Europèa pels Afars estrangièrs e la Politica de seguretat e vice presidenta de la Comission Euròpea.
Linha 5 dau tramvai de Montpelhièr

La **linha 5 dau [[Tramvai de Montpelhièr]]** es la linha que connecta las ciutats de Sant Joan de Vedats e Clapièrs en atraversant Montpelhièr e Montferrièr de Les. Se prevei l'alargament au Sud-Oèst a La Veiruna e lo quartièr de Las Boissas (Montpelhièr), e au Nord-Èst a la comuna de Pradas de Les.
Granda Èrsa de Kanagawa

[thumb|right|''La Granda Èrsa de Kanagawa'' (exemplari dau [Metropolitan Museum of Art).]]

La ***Granda Èrsa de Kanagawa*** es una famosa estampa japonesa dau pintre Hokusai (1760-1849). Publicada en 1830 ò en 1831 durant lo periòde d'Edo, es lo premier imatge de la seria dei *[[Trenta sièis vistas dau mont Fuji]]*. Sintetizant l'art tradicionau de l'estampa japonesa amb lei règlas de perspectiva occidentala e l'usatge dau blau de Prússia, obtenguèt un succès important e plusors tiratges aguèron luòc. Marquèt tanben un renovelament important de la composicion en Japon. En Euròpa, inspirèt lo movement impressionista. Uei, demòra una deis òbras pus famosas de la pintura japonesa.

## Liames intèrnes

* Estampa.
* Hokusai.
* Tsunami.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Christine Guth, *Hokusai’s Great Wave: biography of a global icon*, Honolulu, University of Hawaiʻi Press, 2015.

## Nòtas e referéncias
Samara (botanica)

En botanica, la **samara** es un fruch sèc indeïscent, es a dire un aquèni (contenent una sola grana), munit d'una excreissença en forma d'ala membranosa, formada per lo pericarp.

Aquesta particularitat es presenta en cò de nombrosas espècias apertenent a de familhas botanicas difrentas.

La forma de l'ala, qu'a per foncion d'ajudar a la disseminacion del fruch, es variadissa : alongada a cò del fraisse, de còps que i a dissimetrica a cò de l'agast, circulara envelopant l'akène a cò de l'olm.
Zielgerät 1229

[thumb|right|[Fotografia d'un soldat britanic amb un Stg 44 equipat d'un ZG 1229 après la guerra.]]

Lo **ZG 1229 Vampir** es un sistema optic infraroge concebut a la fin de la Segonda Guerra Mondiala per la *[[Wehrmacht]]*. Destinat au fusieu d'assaut Stg 44, foguèt produch a 310 exemplaris. Permetiá a un tiraire d'elèit d'amirar un adversari de nuech dinque a una distància de 73 m. Pasmens, lo sistema èra pesuc e una utilizacion vertadiera al combat es mau segura.

## Ligams internes

* Infraroge.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Hans-Dieter Handrich, *Sturmgewehr! From Firepower to Striking Power*, Coborg, Collector Grade Publications, 2004.

## Nòtas e referéncias
Naressa

**Naressa** (*Naresse* en francés) es ’n’ anciana comuna perigòrda, fusionada emb Masièras dins Masièras e Naressa en 1826.
Èra administrativament dins lo departament d’Òut e Garona.

## Referéncias
Yamandú Orsi

**Yamandú Orsi** (nascut Yamandú Ramón Antonio Orsi Martínez; 13 de junh de 1967) es un òme politic e professor uruguaian, president d'Uruguai dempuèi lo primièr de març de 2025. 

## Referéncias
Joan Jacme Aquiles Bertran

**Joan Jacme Aquiles Bertran** (*Jean-Jacques-Achille Bertrand* en francés) foguèt un istorian occitan, especialitzat en tèmas de cultura catalana.

## Biografia
Filh d'August Bertran, postièr, e de Maria Elia Jenny Dasque, recebèt una formacion e una licéncia en Arts a Montpelhièr en 1903 e, posteriorament, recebèt un doctorat en literatura a la Sorbona en 1914. Serviguèt coma professor d'alemand a l'escòla segondària de Carcassona entre 1909 e 1918, e a l'escòla segondària de Tolosa entre 1918 e 1922. En 1922 foguèt nomenat director de l'Institut Francés de Barcelona, qu'ensagèt de transformar en un centre de difusion de la cultura francesa e tanben en un cercle d'estudi de las relacions culturalas entre França e Catalonha.

Lo 10 de mai de 1919, esposèt Marie Rives a Carcassona, amb qui aguèt dos enfants.

## Publicacions
* *Cervantes et le romantisme allemand* (1914)
* *Antoni Rubió i Lluch* (1928)
* *Barcelone, cité d'art et de sciences* (1932)
* *Sur les vieilles routes d'Espagne* (1932)
* *La littérature catalane contemporaine* (1933) 
* *Un grand comparatiste: Puig i Cadafalch* (1951)
* *L. Tieck et le théâtre espagnol*
## Fonts
### Nòtas

### Referéncias

### Bibliografia
## Veire tanben
### Articles connèxes
### Ligams extèrnes
Christian Stocker

**Christian Stocker** (nascut a Wiener Neustadt lo 20 de genièr de 1960) es un òme politic e jurista austriac, cap del Partit del Pòble Austriac (ÖVP). Es cap del govèrn d'Àustria dempuèi lo 3 de març de 2025.
Comunautat de comunas dels Tuquets Bèlas Vistas

La **Comunautat de comunas dels Tuquets Bèlas Vistas** es una intercomunalitat de la Republica Francesa, situada dins lo departament de Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Son còdi SIREN es 243100815.

* Ficha Banatic : https://www.banatic.interieur.gouv.fr/intercommunalite/243100815-cc-des-coteaux-bellevue
* Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-243100815.

*Tuquets* (mot occidental) pòt èsser remplaçat per *travèrses*, *costals* e per un sens general semblable per *puèges*.

## Istòria
La comunautat de comunas dels Tuquets Bèlas Vistas se creèt le 21 de novembre de 2000, ambe efièit le 1er de genièr de 2001.
Le 1er de genièr de 2004, la comuna de Castèlmauron dintrèc dins la comunautat.
Le 1er de genièr de 2013, fusquèc la comuna de La Bastida de Sent Sarnin.
Le 1er de genièr de 2014, fusquèt Rofiac Tolosan.

## Composicion

## Las intercomunalitats en Nauta Garona

## Nòtas
Batalha d'Okehazama

[thumb|right|[Estampa *[[ukiyo-e]]* de la batalha d'Okehazama.]]
[thumb|right|Extension territòriala d'[Oda Nobunaga e de Toyotomi Hideyoshi durant lo periòde d'unificacion de Japon.]]

La **batalha d'Okehazama** se debanèt en mai o en junh de 1560. Opausèt l'armaa dau clan Imagawa dau daimio Imagawa Yoshimoto (- òmes) a las fòrças dau clan Oda menaas per Oda Nobunaga (- òmes). Imagawa Yoshimoto, un dels senhors mai poderós de Japon, revendicava lo títol de shogun e menava una campanha en direccion de Quiòto, la capitala imperiala. Lo clan Oda èra una familha feodala menora que son territòri èra situat sus lo chamin chausit per Imagawa Yoshimoto. Son chef, Oda Nobunaga, refusèt de se sometre e organizèt una ataca suspresa per tuar son adversari e dispersar son armaa.

L'operacion èra riscaa, mas foguèt favorizaa per una chavana. De mai, las fòrças Imagawa èran pas gropaas car crenhavan pas una ataca. Imagawa èra ansin unicament protegit per una garda de  òmes. L'assaut d'Oda Nobunaga foguèt una suspresa completa e sas tropas capitèron de chaplar Imagawa Yoshimoto e  combatents Imagawa. Aquò entraïnèt la retiraa e la dispersion de la resta de las fòrças Imagawa.

Fòrça afeblit, lo clan Imagawa intrèt dins un periòde de declin marcat per la revòuta de plusors vassaus. Deuguèt ansin abandonar sas revendicacions politicas e se sometre au clan Tokugawa. Per Oda Nobunaga, aquela victòria marquèt lo començament d'una tiera de succès militars que li permetèron d'unificar una importanta partia de Japon.

## Ligams internes

* Oda Nobunaga.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Les Paterson, *Oda Nobunaga: The Battle of Okehazama*, Jetlag Press, 2008, 144 p.

## Nòtas e referéncias
Tiazolidinedionas

thumb|right|Representacion de la tiazolidinediona.

Las **tiazolidinedionas** son una familha de moleculas derivaas de la tiazolidinediona, un compausat eterociclic format de tres atòms de carbòni, d'un de sofre e d'un d'azòt, los dos atòms de carbòni environant l'azòt portant de grops carbonil. Aquelos compausats forman una classa de medicaments utilizats contra lo diabeta de tipe 2. Descuberts durant los ans 1990, foguèron comercializats dins plusors païs, mas pauc a cha pauc retirats en causa d'efiechs segondaris greus (defalhanças cardiacas, etc.).

## Ligams internes

* Diabeta sucrat.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Ivon Bordet

**Ivon Bordet** (*Yvon Bourdet* en francés), nascut lu 8 de junh de 1920 a Albuçac e mòrt lu 11 de març de 2005 a Andrésy, fuguèt un resistent, professor, istorian, sociològ, militant e teorician dau marxisme autogestionari occitan e francés.

## Biografia
Pendent la Segonda Guèrra Mondiala, Ivon Bordet es membre d'un grop de Resisténcia catolica en Corresa. Ven puèi professor de filosofia (recebut onzen a l'agregacion en 1955), puèi estúdia l'istòria e la sociologia. A sustot trabalhat sus l'austromarxisme, e a dins aquel encastre editat daus tèxtes de Max Adler e Otto Bauer. Es mèstre de recèrca au CNRS.

Militant dau grop marxista Socialisme o barbariá a partir de 1964, es puèi plan investit dins la revista Arguments, animada per Edgar Morin, Kostas Axelos e Jean Duvignaud. Se consacra puèi a l'autogestion, dont fa la promocion per lu biais d'una revista que pòrta aqueu nom.

Ivon Bordet a escrich dins la revista *Études de marxologie* (es a dire "Estudis de marxologia") dirigida per Maximilien Rubel, aitau coma dins *[[Arguments]]* e *Autogestion e socialisme*.

## Publicacions
* *Communisme et marxisme, notes critiques de sociologie politique*, M. Brient et Cie, 1963
* *La délivrance de Prométhée : pour une théorie politique de l'autogestion*, Éditions Anthropos, 1970
* Avec Georges Haupt, Felix Kreissler et Herbert Steiner : *[[Dictionnaire biographique du mouvement ouvrier international]], Autriche*, Les Éditions ouvrières, 1971
* *Figures de [[Georg Lukács|Lukács]]*, Éditions Anthropos, 1972
* *Pour l'autogestion*, Éditions Anthropos, 1974
* Avec Alain Guillerm : *L'Autogestion*, Seghers, 1975
* *Qu'est-ce qui fait courir les militants ? : analyse sociologique des motivations et des comportements*, Stock, 1976
* *Éloge du patois ou l'Itinéraire d'un Occitan : récit*, Éditions Galilée, 1977
* *L'Espace de l'autogestion : le capital, la capitale*, Éditions Galilée, 1978

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias




## Veire tanben
### Articles connèxes
### Liames extèrnes
Felip Elefant

**Felip Elefant** (mai conegut coma **Philippus Elephantis** o **Philippi Elephantis**, noms latinizats) foguèt un mètge, alquimista, matemetician e filosòf medieval d'expression latina. Actiu a Tolosa al sègle XIV, e qu'èra probable d'origina escocesa.

Foguèt autor d'un tractat enciclopedic, perdut en bona part, del que se n'es conservat la seccion consacrada a la alquimia.

Seguidor de l'ermeneutica de Pietro de Bono, primièr alquimista qu'incorporèt los tèmas mitologics al sieu discors en la seva òbra "Pretiosa margarita novella".

En la bibliotèca de l'umanista catalan del , Pere Miquel Carbonell, i cònsta una òbra intitulada *Philosophia magistri Philippi Elephantis cum versibus Nasonis et Ovidii ac proverbis moralibus commendatione dignis*.

En lo manuscrit 2085 de la Biblioteca Universitaria de Salamanca, pags. 1èr-26n, i cònsta un tractat sus *Mathematica*, de Philippus Elephantis.

Daissèt tanben un tractat d'etica (*Ethica*), de concepcion aristoteliciana, en çò que, entre d'autras, tracta del tèma de la guèrra, en s'inspirant en Vegeci.

## Fonts
### Nòtas

### Referéncias

### Bibliografia
* Paul Cattin, *L'œuvre encyclopédique de Philippe Eléphant : mathématique, alchimie, éthique (milieu du XIVe siècle)*. Tesi doctoral, inèdita. École national des Chartes 1969 (Relacionada a la web de la Universitat de Rennes)
* G. Beaujouan i Paul Cattin, *Philippe Éléphant, Mathématique, alchimie, éthique; a *Histoire littéraire de la France", Tome XLI. 384 p. 1981.
* Marshall Clagett. *Archimedes in the Middle Ages. Vol. III. The Fate of the Medieval Archimedes, 1300 to 1565*. Philadelphia. American Philosophical Society.
## Veire tanben
### Articles connèxes
### Ligams extèrnes
Batalha de Stormberg

thumb|right|Esquema generau de la guerra.

La **batalha de Stormberg** se debanèt lo 10 de decembre de 1899 durant la Segonda Guerra dels Boers (1899-1902). Opausèt una armaa britanica comandaa per William Forbes Gatacre ( òmes) a un ensemble de fòrças, eissias de las doas republicas boers, menaas per Jan Henrick Olivier ( òmes). S'achabèt per una victòria dels Boers.

Las tropas de Gatacre avián per objectiu d'ocupar las *midlands* situaas au sud de l'Estat Liure d'Aurenja per protegir la colonia dau Cap. Pasmens, l'operacion foguèt fòrça mau preparaa. D'efiech, deguèron esperar d'oras per trobar las locomotivas necessàrias a lor desplaçament. Puei, mandèron pas d'unitats de reconeissença per cercar la preséncia de Boers dins la region. Enfin, lo comandament e la comunicacion entre las diferentas unitats èran pas eficaç.

Lo 8 de decembre, Gatacre aprenguèt la presa de Stormberg per los Boers. Ordonèt una marcha de nuech vers la vila, mas los guidas se perdèran. Aquò permetèt als Boers de detectar los Britanics e d'installar un canon de 75 mm per los bombardar. Lo combat comencèt ansin a l'auba. Gatacre ordonèt un movement de contornament, mas una partia de sas tropas ataquèt directament sensa coordinacion amb la resta dau dispositiu britanic. Lo caòs foguèt rapidament agravat per de tirs fratricidas de l'artilhariá britanica. Gatacre ordonèt alora la retiraa, mas una partia de son armaa recebèt pas l'òrdre e foguèt capturaa. La resta dels Britanics foguèt secutada per los Boers. Los Boers contunhèron pas la perseguia e esplechèron pas lor victòria. Aquò èra un limit de sas tropas compausaas de volontaris amb una experiéncia tactica importanta, mas de possibilitats estrategicas feblas. L'arribaa de renfòrç permetèt als Britanics d'estabilizar sa posicion a Molteno, 15 km au sud-est de Stormberg. Lo bilanç uman de la batalha foguèt larjament a l'avantatge dels Boers amb 34 òmes perduts contra 790 tuats, bleçats e presoniers per los Britanics.

## Ligams internes

* Segonda Guerra dels Boers.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Rayne Kruger, *Goodbye Dolly Grey : Story of the Boer War*, New English Library, 1964, 539 p.

## Nòtas e referéncias
Bertran del Falgar

**Bertran del Falgar**, identifiat coma **Bernart del Falgar** (fl. 1335-1375), foguèc un trobador occitan del sègle XIV, benlèu originari del Falgar en Tolosan o de Murèth, de condicion nòbla (senhor de Vilanòva). De sas òbras restan doas *[[Cançon (musica trobadoresca)|cansos]]* conservadas en un sol manuscrit (*[[Cançoner Gil|Sg]]*). Bertran foguèc premiat al Consistòri de Tolosa a una data desconeguda del sègle XIV amb la *canson* "*Aras can vey l'ivern baxar els crums*" (siès *coblas* de uèit vèrses e doas de quatre).

L'autra *canson* de Bertran es *Per ço car vey que voluntats amena*.

Guilhèm Molinièr, lo citi dins un vers de son *Ayssi cum cel ques en bona gandida* : " *...no fa ges oblidar / Lo pros gentil eu Bertran del Falgar* ". 

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias

## Vejatz tanben
* Lista de trobadors e trobairitz