open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Batalha de Baugé

[thumb|right|Representacion de la batalha de Baugé realizada en [1484.]]

La **batalha de Baugé** se debanèt lo 21 de març de 1421 durant la Guèrra de Cent Ans (1337-1453). Opausèt una armada anglesa comandada per lo duc de Clarence ( òmes) a una armada francoescocesa dirigida per John Stuart e Gilbèrt III Motier de la Faieta ( òmes). S'acabèt per una desfacha anglesa importanta que permetèt ai Francés de redreiçar sa situacion après la desfacha d'Azincourt en 1415.

## Situacion generala

Après la batalha d'Azincourt e l'agravament de la malautiá dau rèi Carles VI de França, la situacion èra fòrça favorabla ais Anglés. Aliats ai Borgonhés, ocupavan una partida importanta dau reiaume e avián impausat au tractat de Troyes, signat lo 21 de mai de 1420, lo futur Enric VI d'Anglatèrra coma eiretier de la corona de França. Aguent complit la màger de seis objectius recents, lo rèi Enric V d'Anglatèrra i laissèt una armada d'ocupacion dirigida per son fraire Thomas de Lancastre, duc de Clarence. Aqueu darrier assaièt sensa succès d'atacar Angieus, posicion importanta lòng de la vau de Léger, avans de dirigir son armada vèrs Baugé per se repausar.

Seis adversaris, gropats a l'entorn dau daufin Carles, lo futur Carles VII de França, tenián lei regions centralas e sud dau reiaume de França mai avián subit de pèrdas importantas durant leis ans 1400-1410. Pasmens, capitèron de conclure una aliança amb Escòcia que desbarquèt una armada de  a  sus lo continent. Sensa cercar lo combat, lei Francoescocés se dirigiguèron vèrs la vau de Léger per sostenir lei defensors dei plaças localas. Arribèron ansin dins la region de Baugé.

## Debanament

Après l'arribada dei Francoescocés a proximitat de Baugé, una escaramocha permetèt ais Anglés de capturar un chivalier escocés. Gràcias ais informacions donadas per lo presonier, lo duc de Clarence poguèt descubrir la posicion ocupada per lei Francoescocés. Decidèt de menar una ataca rapida amb solament  òmes, principalament de cavaliers, per susprendre seis adversaris. Pasmens, se turtèt a una defensa ben organizada e son armada, en inferioritat numerica, perdiguèt la màger part deis efectius engatjats ( mòrts e 500 presoniers). Lo duc eu meteis e plusors autrei caps anglés foguèron tuats sus lo prat batalhier.

Dirigit per lo còmte de Salisbury, lo rèsta de l'armada anglesa aprofichèt la nuech per se retirar en direccion de Normàndia.

## Consequéncias

La batalha de Baugé permetèt au daufin Carles de redreiçar sa situacion ai nivèus politic e militar. D'efiech, li permetèt de legitimar son refús dau tractat de Troyes e de se raprochar dau duc Joan V de Bretanha, inquiet de l'expansion anglesa en França. Ansin, lei Francés poguèron reconquistar Lo Mans e Alençon e renfòrçar sei posicions au sud de Léger. De mai, poguèron organizar d'atacas au nòrd dau fluvi fins a la victòria anglesa de Verneuil en 1424.

## Liames intèrnes

* Guèrra de Cent Ans.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sètge de Constantinòble (1422)

[thumb|right|Carta de [Constantinòble realizada en 1422.]]

Lo **sètge de Constantinòble de 1422** es un sètge menat per lei Turcs Otomans còntra la capitala bizantina de junh a aost de 1422. S'acabèt per una victòria defensiva bizantina.

## Situacion generala

Lo sètge es una consequéncia de afebliment otoman après la batalha d'Ankara en 1402. D'efiech, après sa desfacha, leis Otomans perdiguèron una partida importanta de son territòri anatolian e una guèrra civila aguèt luòc entre leis eiretiers dau sultan Bayezid I per sa succession. L'Empèri Bizantin assaièt d'aprofichar la situacion per empedir tota resurgéncia de la poissança otomana. Pasmens, amb sei mejans limitats, Constantinòble poguèt pas s'opausar a la victòria de Murad II en 1422. Ansin, après aver reorganizat sei fòrças per i integrar de mejans modèrnes (canons...), lo sultan novèu decidèt d'atacar la capitala imperiala.

## Debanament

Iniciat dins lo corrent dau mes de junh de 1422, lo sètge otoman aguèt rapidament de problemas importants per assegurar lo blocus complèt de la vila e organizar l'ataca de sei fortificacions. D'efiech, un problema recurrent de Murad II foguèt la manca de tropas mentre lei defensors poguèron aprofichar la mobilizacion de la populacion. L'ataca generala aguèt finalament luòc lo 24 d'aost e s'acabèt per una revirada totala.

Après aquela desfacha, Murad II deguèt rapidament abandonar lo sètge en causa de la rebellion de son fraire Küçük Mustafaq que revendiquèt a son torn lo tròne otoman.

## Consequéncias

La revirada dau sètge permetèt la subrevida de l'Empèri Bizantin fins a 1453. Pasmens, la situacion de l'Empèri demorèt malaisada. D'efiech, Murad II capturèt e executèt rapidament son fraire e decidèt d'atacar Salonica, la segonda vila bizantina. Incapables de la defendre d'un biais eficaç, l'emperaire decidèt de la cedir ai Venecians.

## Liames intèrnes

* Constantinòble.
* Empèri Bizantin.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Baugé-en-Anjou

**Baugé-en-Anjou** es una comuna novèla francesa situada dins lo departament de Maine e Léger, en region Païses de Léger.

Aquesta comuna novèla es nascuda lo 1èr de genièr 2013 del regropament de las cinc comunas ancianas de Baugé, Montpollin, Pontigné, Saint-Martin-d'Arcé e Le Vieil-Baugé, que venguèron de comunas delagadas. Son capluòc es fixat a Baugé

Lo 1èr de genièr 2016, lo regropament foguèt estendut a las autras comunas de l'anciana comunautat de comunas del canton de Baugé: Bocé, Chartrené, Cheviré-le-Rouge, Clefs, Cuon, Échemiré, Fougeré, Le Guédeniau,   Saint-Quentin-lès-Beaurepaire, , Vaulandry.
Bomian

Lo mot **bomian** es utilizat en Provença e Lengadòc per nomenar los ròms.

Es tanben lo títol d'una cançon de Patric.

Es l'escaisnom daus abitants de Sant Laugier d'Aurenja (Comtat).
Bardenas Reales

Las** Bardenas Reales**  son una region naturala semidesertica, o badlands, d'aperaquí 42 000 ectaras dins lo sud-èst de Navarra en Espanha. Los sòls son compausats d'argila, de greda e de gres e son estats erodadas per l'aiga e lo vent creant de formas susprenentas, de canhons, de replanats, d'estructuras tabularas e de puèges isolats, dits *cabezos*. Las Bardenas Reales son desprovesidas de zonas urbanas, la vegetacion es escassa e las nombrosas aigas que traversan lo territòri an un debit netament sasonièr, demorant sèc la màger part de l'annada.
Canton de L'Esparra

Lo **canton de L'Esparra** es una anciana division administrativa de Bordalés, en Medòc, situada dens l'arrondiment de L'Esparra, lo departament de Gironda e la region d'Aquitània, adara de Noèra Aquitània. Las 15 comunas son dempui 2015 dens lo canton dau Nòrd-Medòc, burèu centralizator a L'Esparra. La lenga autoctòna es l'occitan gascon medoquin, emb de las particularitats de transicion emb los ancians parlars nòrd-occitans de Santonge e sovent una curiositat : la prononciacion [-u] de la finala *a* pòsttonica.

## Composicion

En 2019, las comunas de Blanhan e de Prinhac de Medòc fusionèren en formant la comuna noèra de Blanhan e Prinhac. Las donadas de superficia dens lo tablèu son las de 2016. Las donadas de populacion actualizadas de Blanhan dens l'article son las de la comuna noèra.

## Istòria
Lo canton se creèt pendent la Revolucion . 

## Nòtas
Verneuil d'Avre et d'Iton

**Verneuil d'Avre et d'Iton** es una comuna novèla francesa situada dins lo departament d'Eure, en region Normandia. Es nascuda de la fusion de Verneuil-sur-Avre e de Francheville.
Comunautat de comunas de Medòc Còr de Peninsula

La **Comunautat de comunas de Medòc Còr de Peninsula** es una intercomunalitat bordalesa de Medòc, situada dens lo departament de Gironda e la region de Noèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 200069995. La lenga autoctòna es l'occitan medoquin, de tipe gascon occidentau e mèi o mens bordalés.

* Ficha Banatic : https://www.banatic.interieur.gouv.fr/V5/recherche-de-groupements/fiche-raison-sociale.php?siren=200069995
* Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-200069995

La comunautat hè partida dau sindicat mixte País de Medòc.

## Istòria
La comunautat se creè per arrestat prefectorau deu 5 de decembre 2016 , en fusionant la Comunautat de Comunas dau Centre Medòc (Sent Laurenç de Medòc) e la Comunautat de Comunas de Còr de Medòc (L'Esparra), perqué la segonda arribava pas aus 15 000 abitants exigits per la lei NOTRe. .

Avant 2019, i avèva 19 comunas dens l'intercomunalitat. N'i a adara que 18 dempui la fusion de Blanhan e de Prinhac de Medòc.

## Composicion
Entre parentèsis, l'anciana comunautat (abracada e en majusculas) e l'ancian canton.
* Blanhan e Prinhac (Còr; L'Esparra)
* Cissac de Medòc (Centre; Paulhac)
* Coquècas (Còr; L'Esparra)
* **[[L'Esparra]]** residéncia (Còr; L'Esparra)
* Galhan de Medòc (Còr; L'Esparra)
* Ordonac (Còr; L'Esparra)
* Paulhac (Centre; Paulhac)
* Sent Cristòli (Còr; L'Esparra)
* Sent Estèfe (Centre; Paulhac)
* Sent German d'Estulh (Còr; L'Esparra)
* Sent Idènç (Còr; L'Esparra)
* Sent Delian Beishavela (Centre; Paulhac)
* ***[[Sent Laurenç de Medòc]]*** (Centre, anciana residéncia; Sent Laurenç de Medòc)
* Sent Sauvador (Centre; Paulhac)
* Sent Seurin de Cadorna (Centre; Paulhac)
* Sivrac de Medòc (Còr; L'Esparra)
* Vertulh (Centre; Paulhac)
* Vugadan (Còr; L'Esparra)

## Veire tanben
*Gropaments de comunas de Gironda

*Arrondiments de Gironda
*Comunas de Gironda

## Nòtas
Circus Maximus

Lo **Circus Maximus** (latin per Circ Màger; en italian: **Circo Massimo**) es un ancian circ roman de corsas de carris e un luòc pel divertiment de massa situat a Roma, en Itàlia. Situat dins la val entre los puèges de l'Aventin e del Palatin, foguèt lo premièr e pus grand estadi de la Roma antica e de son empèri ulterior. Mesurava 621 m de longor e 118 m de largor e podiá aculhir mai de 150 000 espectators. Dins sa forma ultima, venguèt lo modèl dels circs de tot l'empèri roman. Lo site es uèi un un pargue public.
Lista dels presidents de Chipre

thumb|200px|Blason de Chipre
Lo **[[president]]** esas cap d'Estat e cap de govèrn de Chipre. Vaquí la lista dels presidents de Chipre aprèp l'independéncia del país en 1960, fins a uèi.
Canton de Sent Laurenç de Medòc

Lo **canton de Sent Laurenç de Medòc** es una anciana division administrativa de Medòc, en Bordalés e en Guiana, situada dens l'arrondiment de L'Esparra, lo departament de Gironda e la region d'Aquitània, adara de Noèra Aquitània. Las 3 comunas son dempui 2015 dens lo canton dau Sud-Medòc, burèu centralizator a La Canau. La lenga autoctòna es l'occitan gascon medoquin.

## Composicion

## Istòria
Lo canton se creèt pendent la Revolucion . 

## Nòtas
Bedfordshire

**Bedfordshire** , de còps que i a abreujat **Beds**, es un comtat d'Anglatèrra. Es a l'encòp un comtat ceremonial e un comtat tradicional (istoric). Deu son nom a sa capitala, la vila de Bedford. Es situat dins lo sud-èst del país e confronta los comtas de Cambridgeshire, Northamptonshire, Buckinghamshire (amb la vila de Milton Keynes), e Hertfordshire.
Es lo quatorzen comtat pus densament poblat d'Anglatèrra, amb mai de la mitat de la populacion del comtat vivent dins las dos pus grandas aglomeracions: Luton (258 018 abitants),  e lo capluòc del comtat, Bedford (106 940 abitants). Lo punt d'altitud pus enauçat es de 243 mètres a Dunstable Downs dins los Chilterns.
Pampelonne (omonimia)

Pampelonne es la traduccion francesa de Pampalona:

* Pampalona: comuna d'Albigés
* Pampalona: lòc e platja entre Sant Tropetz e Ramatuela, en Provença.
La Pampalona (Provença)

vinheta|425x425px|Vista de la platja de Pampalona.
**La Pampalona** es un lòc de la comuna occitana de Ramatuela, en Provença, mai que mai coneissut per sa platja.

## Toponimia
La mapa de l'Estat major (s. XIX) indica *plage de la Pampelonne*. La mapa de Cassini(fin s. XVIII) indica *plage de Pampalaune*.
Lido (omonimia)

**Lido** pòt designar:
:*Geografia*
* Lo Lido de Venècia, un cordon litoral que delimita la Lòna de Venècia.
* Lo Lido, en Serbia, designa una plaja situada sul Danubi, dins la municipalitat de Zemun e sul territòri de la vila de Belgrad.
* la via verda del Lido de Massilhan a Seta, una pista ciclabla long de la còsta entre Massilhan e Seta, en Occitània 

:*Autres*
* Lo Lido es un cabaret celèbre de París.
* Lo Lido es una escòla de circ de Tolosa.
* Lo Lido es un mercat de libres a Fès.
* La Gara del Lido es gara dels TER Corseg, situada sus la comuna de Calvi.
Mìlhüsa

**Mil.husa** es un toponim alsacian:
* la ciutat de Mil.husa, una ciutat del país d'Alsàcia e Lorena, anciana capitala de la Republica de Mil.husa, ara jos administracion francesa
* la Republica de Mil.husa, un país annexat per França en 1798.
Republica de Mülhausen

|-
| Capitala
| Mülhausen
|-
| Poder civil
| Bürgrmoaschtr
|-
| Superfícia
| 
|-
| Populacion
| .
|-
| Moneda
| 
|-
|}
La **Republica de Mülhausen** es un país de l'Euròpa occidentala annexat e ocupat per França en 1798. Sa capitala es la ciutat eponima.

## Geografia
La republica correspond a las comunas actualas de Mülhausen (sens Dornach, vilatge alsacian annexat en 1914) e Illzach, dins la valada d'Ill, en Alsàcia Nauta.

## Istòria
La republica es proclamada en 1347. S'emancipa del Sant Empèri en 1466, mas aquela independéncia es efectiva en 1515 quand s'aliga a la Confederacion soïssa.

Lo 3 de genièr de 1798, enrodada per l'armada francesa, la republica vòta son annexion per França. Es integrada al departament de Naut Ren, que ne seguirá l'istòria.

## Bibliografia

*
Myrmica scabrinodis

[thumb|right|[Fotografia de doas obrieras.]]

***Myrmica scabrinodis*** (Nylander, 1846) es una espècia de formiga presenta en Euròpa e en Asia Centrala. Es tanben estada introducha en America dau Nòrd. De talha mejana (3,5 a 5 mm), a una coloracion variabla que va dau ros clar au brun sorn. A una preferéncia per leis endrechs moderament umids amb una exposicion dirècta au Soleu. Lo formiguier contèn generalament  obrieras e es normalament monogin.

## Liames intèrnes

* Lista dei formigas d'Occitània.
* Formiga.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Édouard Della Santa, *Faune de Provence, Bulletin du C.E.E.P. (Conservatoire Etudes des Ecosystèmes de Provence/Alpes du Sud)*, Volume 16 (1995).

## Nòtas e referéncias
Solenopsis fugax

[thumb|right|[Fotografia d'una obriera.]]

***Solenopsis fugax*** (Nylander, 1846) es una espècia de formiga presenta dins la màger part d'Euròpa, en Orient Mejan, en Asia e en Africa dau Nòrd. De talha fòrça pichona (1,5 a 2,5 mm), a una coloracion situada entre lo jaune aur e lo jaune sorn. Lo formiguier es installat dins lo sòu e, de còps, dirèctament a proximitat d'un autre formiguier. D'efiech, *Solenopsis fugax* aproficha sa talha pichona per raubar lo coüm d'autrei formigas (generalament dau genre *[[Lasius]]*).

## Liames intèrnes

* Lista dei formigas d'Occitània.
* Formiga.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Édouard Della Santa, *Faune de Provence, Bulletin du C.E.E.P. (Conservatoire Etudes des Ecosystèmes de Provence/Alpes du Sud)*, Volume 16 (1995).

## Nòtas e referéncias
Tetramorium caespitum

[thumb|right|[Fotografia d'una obriera.]]
[thumb|right|[Fotografia d'un combat entre dos formiguiers de *Myrmica scabrinodis*.]]

***Tetramorium caespitum*** (Carl von Linné, 1758) es una espècia de formiga presenta en Euròpa, en Asia, en Orient Mejan e en Africa dau Nòrd. De talha pichona (3 a 4 mm), es de color brun ros a brun sorn. Relativament frequenta, es capabla de s'adaptar a d'environaments variats amb una preferéncia per lei mitans pauc vegetalizats e lei zònas urbanas. A besonh d'una exposicion dirècta au solelh.

L'eissamatge a generalament luòc entre junh e aost. Pòu entraïnar de combats impressionants entre formiguiers vesins (plusors miliers de combatents).

## Liames intèrnes

* Lista dei formigas d'Occitània.
* Formiga.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Édouard Della Santa, *Faune de Provence, Bulletin du C.E.E.P. (Conservatoire Etudes des Ecosystèmes de Provence/Alpes du Sud)*, Volume 16 (1995).

## Nòtas e referéncias
Aphaenogaster subterranea

***Aphaenogaster subterranea*** (Latreille, 1798) es una espècia de formiga presenta a l'entorn dau bacin mediterranèu e dins la mitat sud d'Euròpa. De talha mejana (3 a 5 mm), es de color rogenc a jaunàs amb una extremitat dau gastri qu'es pus clara. Lo formiguier es normalament monogin e es installat dins lo sòu en dessota d'una pèira, sovent dins una seuva. Contèn entre 500 e  individús. Son regime alimentari es omnivòr.

## Liames intèrnes

* Lista dei formigas d'Occitània.
* Formiga.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Édouard Della Santa, *Faune de Provence, Bulletin du C.E.E.P. (Conservatoire Etudes des Ecosystèmes de Provence/Alpes du Sud)*, Volume 16 (1995).

## Nòtas e referéncias
Dornach

**Dornach**  es una anciana comuna d'Alsàcia Nauta, annexada per Mìlhüsa en 1914. Lo quartièr actual de Dornach es mens espandit que lo territòri d'aquesta comuna.
Tarentola mauritanica

La **taranta comuna** (***Tarentola mauritanica***, Linné, 1758) es una espècia de taranta presenta dins lo bacin mediterranèu.

Es una taranta caracterizada per sa pupilla verticala. De talha mejana (15 cm max.) amb una coa relativament lònga, a una pèu cubèrta de protuberàncias que li dònan un aspècte rabasset e rugós. Sa color varia durant la jornada entre lo biset clar e lo brun sorn segon lei variacions intèrnas de la temperatura de l'organisme. An d'onglas sus lei tresen e quatren dets. Lei joinets presentan tanben sovent de bendas transversalas sornas. Lei mascles son generalament pus gròs que lei femèlas mai la diferenciacion entre lei dos sèxes es malaisada d'observar.

Vivent dins leis endrechs peirós, la taranta comuna es un reptil nuechenc que caça activament d'insèctes e de larvas gràcias a un odorat fòrça desvolopat, una vision bòna e una capacitat de se desplaçar rapidament sus totei lei tipes de superficia. Ben adaptada ai mitans urbans, s'observa sovent a proximitat deis esclairatges qu'atiran sei presas.

## Liames intèrnes

* Gekko.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Gekkota

Los *Gekkota*, o **tarentas** (var. **taranta**) , forman un infraòrdre de reptils que se'n encontran d'espècias dins nombroses païses.
## Lista de las familhas
Segon Reptarium Reptile Database (13 d'abril 2012) :
* Carphodactylidae Kluge, 1987
* Diplodactylidae Underwood, 1954
* Eublepharidae Boulenger, 1883
* Gekkonidae Oppel, 1811
* Phyllodactylidae Gamble, Bauer, Greenbaum & Jackman, 2008
* Pygopodidae Boulenger, 1884
* Sphaerodactylidae Underwood, 1954

## Galariá

Fichièr:Phyllurus platurus.jpg|*[[Phyllurus platurus]]* (Carphodactylidae)
Fichièr:Gekkoninae Rhacodactylus ciliatus orange.png|*[[Rhacodactylus ciliatus]]* (Diplodactylidae)
Fichièr:Yucatan Banded Gecko.PNG|*[[Coleonyx elegans]]* (Eublepharidae)
Fichièr:Gek monar 110417-14735 tsa.jpg|*[[Gekko monarchus]]* (Gekkonidae)
Fichièr:Angu.JPG|*[[Phyllodactylus angustidigitus]]* (Phyllodactylidae)
Fichièr:Burton's conservation.JPG|*[[Lialis burtonis]]* (Pygopodidae)
Fichièr:Teratoscincus bedriagai.jpg|*[[Teratoscincus bedriagai]]* (Sphaerodactylidae)
Canton de Castèthnau de Medòc

Lo **canton de Castèthnau de Medòc** es una anciana division administrativa e electorau francesa, en Medòc, en Bordalés, en Guiana e en Gasconha, situada dens l'arrondiment de L'Esparra, lo departament de Gironda e la region d'Aquitània, adara de Noèra Aquitània. Lo suprimiren en 2015 e las 19 comunas son desempui dens lo canton dau Sud-Medòc, burèu centralizator a La Canau. La lenga autoctòna es l'occitan gascon medoquin.

## Composicion

NB. Cantenac e Margaus fusionèren en 2017.

## Istòria
Lo canton se creèt pendent la Revolucion . Passèt de l'arrondiment de Bordèu a l'arrondiment de L'Esparra lo 1èir de mai 2006 .

## Nòtas
Dètz jorns qu'esbrandèron lo mond

vinheta|Cubèrta de la premiera edicion de'''' per John Reed, publicat per Boni & Liveright, New York, 1919.
***Dètz jorns qu'esbrandèron lo mond*** (var. ***Dètz jorns/dias qui esbrandèn lo món***) (títol originau en anglés: **) es un libre de John Silas Reed, publicat en 1919, que cònta la presa dau poder dei  bolshevics en Russia sota la direccion de Lenin.

John Silas Reed, jornalista e socialista american, foguèt testimòni de la Revolucion Russa  de 1917 en Russia. Reed seguiguèt mai d'un menaire bolshevic, subretot Grigori Zinoviev e Karl Radek. John Reed moriguèt en 1920, pauc après la publicacion dau sieu libre. Es encara lo solet american enterrat dins lo Cremlin de Moscòu, qu'es reservat senon ai mai grands menaires sovietics. Amb la montada de l'stalinisme en Russia, Stalin exprimiguèt son desacòrdi amb mai d'un element dau libre, en particular quand Trotski, principau concurrent d'Stalin, èra pertocat. Lo libre mòstra Trotski coma l'eròi vertadier de la Revolucion e menciona pas jamai Stalin franc de dos còps, dins quauquei listas de noms. Fin finala, lo libre de Reed foguèt enebit per Stalin, coma totei lei trabalhs favorables a Trotski.

## Prefaci de Lenin
Après la publicacion, Lenin eu-meteis ne recomandèt la lectura, en escrivent en 1920: «Vaicí un obratge que m'agradariá de veire estampat per milions d'exemplars e traduch dins totei lei lengas, car descriu de maniera veridica e extraordinàriament viva d'enveniments d'una importància considerabla per l'intelligéncia de çò qu'es la revolucion proletariana, de çò qu'es la dictatura dau proletariat.»

## Citacion
«Es pas un compromés amb lei classas possessoras o amb de politicians qu'a portat lei bolshevics au poder. En mai d'aquò, l'an pas conquistat per la violéncia organizada d'una clica. Se, dins tota Russia, lei massas èran pas estadas lèstas per s'insurgir, l'insurrecion auriá mau capitat. Lo succès dei bolsheviks a una soleta explicacion: an realizat leis aspiracions vastas e simplas dei mai larguei partidas dau pòble e l'incitèron a destruire e desmantelar l'ancian mond, puei a entreprene ensems, sota lo fum de roïnas escrancadas, l'edificacion dau fustatge d'un mond novèu.»

## Nòtas e referéncias

## Vejatz tanben

### Articles liats

* Revolucion Russa
* Revolution d'Octòbre
* Bolshevics
* Comunisme

### Liames extèrnes

*  ''The John Reed Internet Archive'' - Tèxt integrau de *Ten Days that Shook the World*
Parròquia de Sant Falip

La parròquia de **Sant Falip** (*Saint Philip* en anglés) es una division administrativa d'Antigua e Barbuda, situada sus l'illa d'Antigua. Lo caplòc n'es Free Town. Lo còde ISO es **AG-08**.

Amb sonque 3322 abitants (recensament de 2011) per 41 km2, es la parròquia mens poblada de l'estat.
Samara (omonimia)

## Idronims
* **[[Samara (Vòlga)|Samara]]** es una ribièra de Russia, afluent de Vòlga.
* **[[Samara (Dnièpre)|Samara]]** es una ribièra d'Ucraïna, afluent de Dnièpre.
* **Samara** es lo nom antic de **[[Somme (flume)|Somme]]** e de **[[Sambre]]**.

## Toponims

* **[[Samara]]** es una vila russa sus la ribièra omonima, a l'est del jonhent amb lo flume Vòlga ; foguèt rebatejada Kouïbychev abans de tornar préner son nom d’origina.
* **[[Governament de Samara]]**, anciana província de l'Empèri rus a l'entorn de la vila del meteis nom
* **[[Óblast de Samara]]** es una region russa qu'a per centre administratiu la vila de Samara

## Botanica
* La **[[samara (botanica)|samara]]**, del rus *samara*, es un fruit sèc que ten una ala membranosa, permetent la dispersion pel vent.

## Autras significacions
* **Governament de Samara**, autre nom del **[[Comitat dels membres de l'Assemblada constituenta]]**, governament provisòri establit dins aquela vila pendent la guèrra civila russa
* **[[Lada Samara]]** es un modèl automobila de la marca Lada devent lo nom a la vila de Samara.
* **[[Pargue de Samara]]**, un pargue de Léser tractant de la Preïstòria situat en Picardia, dins la Somme en França.

## Veire tanben
* **[[Gòrjas de Samaria]]**, region del sud-oèst de Creta
* **[[Samarobriva]]** es lo nom antic d'Amians e significa « pont sus Somme » en gallés.
* **[[Samarra]]** es una vila d'Iraq, de còps ortografiada **Samara** dins las fonts ancianas
Óblast de Samara

L**'Óblast  de Samara** (en rus: Сама́рская о́бласть, tr. Oblast de Samarskaya, AFI: [sɐˈmarskəjə ˈobləsʲtʲ]) es un subjècte federal de Russia (un óblast). Son centre administratiu es la vila de Samara. De 1935 a 1991, èra conegut jol nom d'oblast de Kuybyshev (en rus: Ку́йбышевская о́бласть, tr. Oblast de Kuybyshevskaya, AFI: [ˈkujbɨʂɨfskəjə ˈobləsʲtʲ]). Al recensament de 2010, la populacion de l'oblast èra de 3 215 532 abitants.

L'óblast confronta Tatarstan al nòrd, l'oblast d'Orenborg a l'èst, Cazacstan (província del Cazacstan occidental) al sud, l'óblast de Saratov al sud-oèst e l'óblast d'Olianovsk a l'oèst.
Comunautat de comunas Meduliana

La **Comunautat de comunas Meduliana** es una intercomunalitat bordalesa de Medòc, en Guiana e en Gasconha (Lo Pòrge), situada dens lo departament de Gironda e la region de Noèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 243 301 389. La lenga autoctòna es l'occitan medoquin, de tipe gascon occidentau e bordalés.

* Ficha Banatic : https://web.archive.org/web/20180327023445/https://www.banatic.interieur.gouv.fr/V5/recherche-de-groupements/fiche-raison-sociale.php?siren=243301389
* Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-243301389

La comunautat hè partida dau sindicat mixte País de Medòc.

## Istòria
La comunautat se creè per arrestat prefectorau dau 4 de novembre 2002.

## Composicion
* Avençan
* Brach
* **[[Castèthnau de Medòc]]** (residéncia)
* Listrac de Medòc
* Molís de Medòc
* Lo Pòrge
* Saumòs
* Selaunas
* Senta Alena
* Lo Tremple

## Veire tanben
*Gropaments de comunas de Gironda

*Arrondiments de Gironda
*Comunas de Gironda

## Nòtas
Samara

**Samara** (en rus: Сама́ра, AFI: [sɐˈmarə]), conegut entre 1935 e 1991 coma Kuybyshev (Куйбышев; AFI: [ˈkujbɨʂɨf]), es la novena pus granda vila de Russia e lo centre administratiu de l'Óblast de Samara. Se situa al sud oèst de Russia al jonhent de Vòlga amb la ribièra Samara, sus la riba èst de Vòlga qu'es lo limit oèst de la vila; de l'autre costat de la ribièra se trapan las montanhas Zhiguli. Lo limit nòrd es format pels puèges de Sokolyi e per las estèpas al sud e a l'èst. La vila cobrís 46 597 ectaras, amb una populacion de 1 164 685 abitants (recensament de 2010); l'airal metropolitan de Samara, Tolyatti e Syzran a una populacion de mai de 3 milions d'abitants. Es a aperaquí 300 quilomètres de Kazan, 410 quilomètres d'Ufa, 340 quilomètres de Saratov e 235 quilomètres d'Oral, en Cazacstan.

Autrecòps vila tancada, Samara es uèi un grand e important centre social, politic, economic, industrial e cultural en Russia e aculhiguèt lo som Union Europèa-Russia en mai de 2007. Son clima continental es caracterizat per d'estius cauds e d'ivèrns freds. La vida dels estatjants de Samara foguèt sempre intrinsecament ligada a Vólga, que serviguèt de principala artèra comerciala de Russia pendent mantun sègles. Las ribas de la ribièra Samara son consideradas coma un dels luòcs de lésers preferits dels estatjants locals e dels toristas.
Comunautat de comunas de Medòc Estuari

La **Comunautat de comunas de Medòc Estuari** es una intercomunalitat bordalesa de Medòc, situada dens lo departament de Gironda e la region de Noèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 243 301 447. La lenga autoctòna es l'occitan medoquin, de tipe gascon occidentau e bordalés.

* Ficha Banatic : https://www.banatic.interieur.gouv.fr/V5/recherche-de-groupements/fiche-raison-sociale.php?siren=243301447
* Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-243301447

La comunautat hè partida dau sindicat mixte País de Medòc.

## Istòria
La comunautat se creèt per arrestat prefectorau deu 11 de decembre 2002 .

Avant 2017, i avèva 11 comunas dens l'intercomunalitat. N'i a adara que 10 dempui la fusion de Cantenac e de Margaus.

## Composicion
Entre parentèsis, l'ancian canton.
* Arçac (ancian canton de Castèthnau de Medòc)
* Arcins (ancian canton de Castèthnau de Medòc)
* La Barda (ancian canton de Castèthnau de Medòc)
* Cuçac (ancian canton de Castèthnau de Medòc)
* Ludon de Medòc (ancian canton de Blancafòrt)
* Macau (ancian canton de Blancafòrt)
* La Marca (ancian canton de Castèthnau de Medòc)
* Margaus e Cantenac (ancian canton de Castèthnau de Medòc)
* Lo Pian (de Medòc) (ancian canton de Blancafòrt)
* Soçans (ancian canton de Castèthnau de Medòc)

## Veire tanben
*Gropaments de comunas de Gironda

*Arrondiments de Gironda
*Comunas de Gironda

## Nòtas
Ans 1430

../.. | Ans 1400 | Ans 1410 | Ans 1420 | ** Ans 1430** | Ans 1440 | Ans 1450 | Ans 1460 | ../..

## Istòria

**1429-1434** : periòde d'instabilitat dau poder en Etiopia amb quatre sobeirans qu'aguèron de rèines brèus. Aquò durèt fins au coronament de Kwestantinos I.

**1430** : dins lo sud de Grècia, conquista d'una partida importanta dau Principat d'Acaia per lei Bizantins dau Despotat de Morèa.

**1430** : dins lo nòrd de Grècia, conquista de Tessalonica per lei Turcs Otomans. Tota la populacion grèga de la vila foguèt desportada e remplaçada per de Turcs.

**1430** : en Mesoamerica, victòria de la Tripla Aliança (Tenochtitlan, Texcoco e Tlacopan) còntra Azcapotzalco. En despiech de la disparicion de la menaça representada per lo vencut, l'aliança foguèt mantenguda e venguèt rapidament una poissança majora de la region.

**1438** : dins la region andina, desfacha grèva de Viracocha Inca e de son armada en fàcia dei Chancas. Foguèt obligat d'abandonar Cuzco e de se replegar dins lei montanhas onte dispareguèt dins de circonstàncias desconegudas. Son fiu Yupanqui — lo futur Pachacutec — capitèt de reorganizar l'armada inca, de reconquistar Cuzco e de conquistar lo Reiaume Chanca après lei batalhas de Jaquixahuana e de Yahuarpampa.

**1439** : signatura d'un acòrdi permetent la reünion dei Glèisas d'Orient e d'Occident e l'organizacion d'una crosada novèla dins lei Balcans. Pasmens, lo tractat se turtèt a l'ostilitat de la populacion e dau clergat bizantin.

## Cultura

**1437** : acabament dau retaule de Sant Jòrgi de Bernat Martorell. Au mens cinc panèus d'aquela òbra son estats conservats. Son un exemple important de la pintura gotica internacionala, mai es tanben inspirat per lei primitius flamands.

**1437** : acabament dau Triptic de Cortòna, òbra religiosa dau pintre italian Fra Angelico.

## Sciéncias e tecnicas

**1436** : explicacion dei principis matematicas de la perspectiva aplicats a la pintura per lo sabent e filosòf italian Leon Battista Alberti (1404-1472).

**1437** : publicacion dau catalòg d'estelas dich *[[Zij-i Sultani]]* realizat per la còla d'astronòms de l'observatòri de Samarcanda dirigida per lo sabent e sultan Ulugh Beg (1394-1449). Aquelei taulas arribèron en Euròpa a la fin dau sègle e i aguèron un ròtle dins la creacion dei premierei cartas astronomicas de la Renaissença.

## Decès


* Amda Iyasus, negus d'Etiopia.
* Andreyas, negus d'Etiopia.
* Takla Maryam, negus d'Etiopia.
* Viracocha Inca, emperaire inca.


## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Joan Maria Petit

**Joan Maria Petit** (15 de setembre de 1941 – 3 d'agost de 2020) es un poèta e occitanista occitan, sortit de Cranta, prèp de Cabestanh, dins una familha de vinhairons que lo paire foguèt pilòte dins l'aeropostala abans de tornar a la tèrra.

Estudièt e ensenhèt la lenga occitana a Montpelhièr. Especialista de l'oralitat, participèt a l'Atlas lingüistic del Lengadòc oriental. Publiquèt maitas garbas de poèmas dins las annadas 1970 e 1980. Son *Bestiari* es estat adaptat en musica per Patric. Al començament del CIDO, compila los omenatges a Carles Camprós (que n'èra lo gendre) e a Leon Còrdas. Après un long silenci, tornèt a publicar en 2005, amb *Nostra Dòna dels espotits*.

## Bibliografia

* *Respondi de…*, Movement de la Joventut Occitana, Nimes, 1965.
* *Romancero occitan* (editor scientific, amb Jean Tena), Montpelhièr: Centre d'estudis occitans, 1969.
* *Poëmes pour les rues*, Quatre Vertats, Ardouane, 1971.
* *Lo pan, la poma, lo cotel*, Agen: Forra Borra, 1972.
* *Lo sembla-nom escobilhat*, Vilanuèva: Forra Borra, 1971.
* *Bibliographie occitane 1967-1971* (amb Jean Lesaffre), Paris: les Belles lettres ; puèi Montpelhièr: Centre d'estudis occitans, 1973
* *Bibliographie occitane 1972-1973* (amb Jean Lesaffre), Paris: les Belles lettres ; puèi Montpelhièr: Centre d'estudis occitans, 1974
* *Non aver o èsser*, Lo monard saberut, Montpelhièr 1975.
* *Bestiari, aubres, vinhas,* Andoca: Vent Terral 1979.
* *Atlas linguistique et ethnographique du Languedoc oriental,* Jacques Boisgontier,... ; collab. principals Louis Michel e Jean-Marie Petit; préf. de Xavier Ravier, Paris: Éditions du CNRS, 1981-
* *Omenatge a Carles Camprós. Hommage à Charles Camproux*  / notice biographique, bibliographie, iconographie, textes et témoignages établis et recueillis par Jean-Marie Petit. Besièrs: CIDO ; Montpelhièr : Association Occitania, 1983
* *Leon Còrdas*  / notice biographique, bibliographie, iconographie établies et recueillies par Jean-Marie Petit. Besièrs: CIDO; Montpelhièr: Association Occitania, 1985
* *Nòstra Dòna dels espotits*, Tolosa: Letras d'òc, 2005.
* *Petaçon*, Jorn, 2006.
* *Patarinas*, Tolosa: Letras d'òc, 2005.
* *D'aquesta man del jorn*, Tolosa: Letras d'òc, 2008.
* *Trèus*, Tolosa: Letras d'òc, 2010.

## Referéncias

## Ligams extèrnes

* Retrach de Joan Maria Petit per Aurélia Lassaque
* Joan Maria Petit sul site de las edicions Jorn
Canton de Gradinhan

Lo **canton de Gradinhan** es una anciana division administrativa e electorala francesa, en Bordalés e en Guiana, situada dens l'arrondiment de Bordèu, lo departament de Gironda e la region d'Aquitània, adara de Novèra Aquitània. Lo creèren en 1982 e lo suprimiren en 2015 . Las 3 comunas son desempui dens los cantons de Peçac-1 (Canejan e Sestàs) e de Peçac-2 (Gradinhan). La lenga autoctòna es l'occitan gascon bordalés.

## Composicion

## Nòtas
Comunautat de comunas de Jala-Aiga Borda

La **Comunautat de comunas de Jala-Aiga Borda** es una intercomunalitat bordalesa situada dens lo departament de Gironda e la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 243 301 165. La lenga autoctòna es l'occitan gascon occidentau e bordalés.

* Ficha Banatic : https://web.archive.org/web/20211205024058/https://www.banatic.interieur.gouv.fr/V5/recherche-de-groupements/fiche-raison-sociale.php?siren=243301165
* Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-243301165

## Istòria
La Comunautat de Comunas de Sestàs-Canejan se creèt en 1999. Quand Ilhac aderit en 2013, lo nom vengut *Comunautat de comunas de Jala-Aiga Borda*.

## Composicion
* Canejan :  abitants ()
* Ilhac :  abitants ()
* **[[Sestàs]]** (residéncia) :  abitants ()

## Veire tanben
*Gropaments de comunas de Gironda

*Arrondiments de Gironda
*Comunas de Gironda

## Nòtas
Camporosso

**Camporosso** es una comuna italiana situada dins la província d'Impèria, en Ligúria.

## Geografia
Lo territòri de Camporosso es situat sus la Riviera dei Fiori, ont tresplomba la mar Ligura sus un troçet d'aperaquí 300 m. S'espandís dins un fons de val aluviala a dreita del riu Nervia e al pè de la crèsta que lo dessepara de la val de Ròia. Lo viaducte de l'autorota A10, que li dison Autostrada dei Fiori, passa per dessùs lo riu.

Lo mont Carbone (442 m) es puèg pus naut de la region.

Sul territòri municipal de Camporossino, se trapa una resèrva naturala e faunistica, un site d'interèst comunautari, situat a la boca del Nervia, que li dison La Reserva de Nervia.

### Comunas confrontantas
Doçaiga, San Biagio della Cima, Vallecrosia, Ventemilha
Canton de Blancafòrt

Lo **canton de Blancafòrt** es una anciana division administrativa e electorala francesa, en Medòc e en Guiana, situada dens l'arrondiment de Bordèu, lo departament de Gironda e la region d'Aquitània, adara de Novèra Aquitània. Lo suprimiren en 2015 e 5 de las 6 comunas son desempui dens lo canton de las Pòrtas de Medòc, damb lo burèu centralizator a Aisinas (comuna pus poblada que Blancafòrt), la sheisena, Macau, es dens lo canton dau Sud-Medòc. La lenga autoctòna es l'occitan gascon medoquin o bordalés.

## Composicion

## Istòria
Lo canton se creèt pendent la Revolucion . En 1982, a partir de son territòri, creèren lo canton de Sent Medard en Jalas damb 4 comunas. A las eleccions de 2015 suprimiren lo canton de Blancafòrt pr'amor de la refòrma cantonala de 2014.

## Nòtas
Campilhon

**Campilhon** (*Campiglione*, en italian; *Campion* en piemontés e en francés) la es una anciana comuna delh Pè de montanha, dins l'Occitània pichina de l'estat italian. Lo 6 d'octobre de 1927 la annexa Fenil. Lo 29 de març de 1929 la es renomaa Campilhon e Fenil. La es aüra administrativament una ruaa de la comuna de Campilhon e Fenil, dins la Ciutat Metropolitana de Turin e la region de Piemont de l’Estat italian.

## Referéncias
L'Isòra

**L’Isòra** (*L’Îsura* en ligur, *Isolabona* en italian) es una comuna italiana de la Província d'Impèria dins la region de Ligúria.
## Geografia fisica
L’Isòra se situa dins la val Nervia, entre las comunas montanhòlas de A Roqueta, al nòrd, e Doçaiga al sud.

Sembla al vilatge tipic del rèire país de l'oèst de Ligúria, enrodat d'un mur fortificat. Las carrièras estritas religan los dos plans principals, que li dison *Piazza Piccola* e *Piazza Grande*. Dins lo primièr se trapa una font octogonala de 1486, mentre que dins la segonda i a un oratori e la glèisa parròquiala.

Entre los soms de la region insulara se trapan lo mont Gouta (1315 m), lo mont Altomoro (908 m), lo mont Morgi (817 m) e lo mont Olivastro (700 m).

## Veire tanben
* Marquesat de Doçaiga
Canton de Larmont

Lo **canton de Larmont** es una division administrativa e electorala francesa de Guiana, venguda en 2015 simpla circonscripcion electorala, situada dens l'arrondiment de Bordèu, lo departament de Gironda e la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Lo conservèren en 2015 en cambiant sa composicion : lo canton garda Larmont e Bassens, Ambés e Sent Loís de Montferrand  son dens lo canton de la Peninsula. Lo canton recupèra au còp autas 3 comunas : Artigas de Bordèu, Ivrac e Montuçan . La lenga autoctòna es l'occitan gascon bordalés.

**N.B. Una partida de las informacions de l'infobox (n° INSEE, superficia, populacion, densitat, mapa) correspon au canton ancian de Larmont.

==Composicion avant 2015==


==Composicion dempui 2015==
* [[Bassens]]
* **Larmont''' (burèu centralizator)
* Artigas de Bordèu  () abitants,   ab./km², Bordèu Metropòli;
* Ivrac  () abitants,   ab./km², Comunautat de comunas dau Sector de Sent Lobés;
* Montuçan  () abitants,   ab./km², Comunautat de comunas dau Sector de Sent Lobés.

## Istòria
Pr'amor de la creishença demografica periurbana, trocegèren lo canton de Carbon Blanc en creant lo canton de Senon en 1973 (pui, a partir d'aqueth canton, lo de Floirac en 1982) e lo canton de Larmont en 1982 .

## Nòtas
Preinaud

**Preinaud** (*Pȓeiṉaudu* en ligur, *Perinaldo* en italian) es una comuna padana de la Contèa de Niça. Es administrada per la província d'Impèria dins la region de Ligúria de l'estat italian.

## Geografia fisica
Lo centre de Preinaud es situat long de la crèsta a l'èst dels monts Bignone (1299 m) e Caggio (1090 m), entre las vals dels rècs Verbone - al sud - e Merdanzo al nòrd.

Entre los soms de la region de Preinaud, la còla *Termini di Perinaldo* (984 m), la còla *Termine di Bajardo* (950 m), lo mont Mera (835 m), lo mont Peiga (782 m).
## Istòria

Preinaud faguèt partit de la senhoriá puèi del marquesat de Doçaiga, qu'èra administrat amb lo Comtat de Niça abans 1818. Es aital que fuguèt annexat a França entre 1793 e 1814. Preinaud foguèt capluòc de canton dins lo departament francés dels Aups Maritims de 1793 a 1806, puèi passèt dins lo canton de Doçaiga.

## Personalitats ligadas a la comuna

* Giovanni Cassini (1625-1712), astronòm naissut a Preinaud.
* Jacques-Philippe Maraldi (1665-1729) astronòm naissut a Preinaud, nebot e escolan de Cassini. Trabalhèt sus un catalòg de las estelas fixas.
* Jean-Dominique Maraldi (1709-1788) astronòm, nebot de Jacques-Philippe, naissut a Preinaud. Trabalhèt sus las lunas de Jupitèr.

## Veire tanben
* Canton de Preinaud
* Marquesat de Doçaiga
A Roqueta

**A Roqueta** (*A Rochetta* en ligur, *Rocchetta Nervina*, autres còps *Rochetta* en italian) es una comuna de  abitants del País niçard, en Occitània. Administrativament es dins la Província d'Impèria e la region de Ligúria de l'estat italian.
## Geografia
Lo vilatge medieval d'A Roqueta se trapa sul travèrs del mont Terca (1070 m), al jonhent del rius Oggia e Barbaira, dins la val de Nervia. Los autres soms de la region d'A Roqueta son Colletta Lunga (1340 m), Monte Paganaia (1340 m) e Monte Albano (1053 m).

La vila es situada a solament 13 km de la còsta, darrièr Ventemilha. 

Son territòri es una crosada entre l'Alta Via dei Monti Liguri e lo camin del Balcon, que religa Sanremo a las vilas francesas de Niça e Menton.
## Veire tanben
* Marquesat de Doçaiga
La Sebòrga

**La Sebòrga** (*A Seborca* en ligur, *Seborga* en italian) es una comuna del Marquesat de Doçaiga, dependéncia de la Comtèa de Niça. Administrativament, es de la Província d'Impèria dins la region de Ligúria e l'estat italian.
## Geografia
Lo territòri comunal de La Sebòrga es situat dins lo rèire país entre Ospedaletti e La Bordiguiera, sus un serre boscat que davala cap a la còsta dempuèi lo Mont Bignone e lo Mont Caggio; un tròç plan enrodat d'un mièg cercle de pichons relèus tanca las vals dels rius Borghetto e Sasso al nòrd.
## Toponimia
La forma locala ligura es A Seborca amb l’article que cal doncas restablir en occitan: **La Sebòrga**. Es tanben atestada una forma francesa *Sabourg*.
## Veire tanben
* Marquesat de Doçaiga
Canton de Carbon Blanc

Lo **canton de Carbon Blanc** es una anciana division administrativa e electorala francesa, en Bordalés e en Guiana, situada dens l'arrondiment de Bordèu, lo departament de Gironda e la region d'Aquitània, adara de Novèra Aquitània. Lo suprimiren en 2015 . Las 6 comunas son desempui dens lo canton de la Peninsula (burèu centralizator Ambarés e La Grava). La lenga autoctòna es l'occitan gascon bordalés.

## Composicion

## Istòria
Lo canton de Carbon Blanc se creèt a la Revolucion (Carbon Blanc, a l'epòca, èra dens la comuna de Bassens e Carbon Blanc, mès lo borg èra pus important que lo de Bassens).

Pr'amor de la creishença demografica periurbana, trocegèren lo canton de Carbon Blanc en creant lo canton de Senon en 1973 (pui, a partir d'aqueth canton, lo de Floirac en 1982) e lo canton de Larmont en 1982 .

## Nòtas
Canton de Talança

Lo **canton de Talança** es una division administrativa e electorala francesa de Guiana, venguda en 2015 simpla circonscripcion electorala, situada dens l'arrondiment de Bordèu, lo departament de Gironda e la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Lo conservèren en 2015 en cambiant sa composicion : la comuna de Talança es completada per una petita partida de Bègla. La lenga autoctòna es l'occitan gascon bordalés.

**N.B. Una partida de las informacions de l'infobox (n° INSEE, superficia, populacion, densitat, mapa) correspon au canton ancian de Talança.

==Composicion avant 2015==

==Composicion dempui 2015==
* **Talança''', burèu centralizator
* Bègla (6 744 abitants sus 28 601 en 2017)

## Istòria
Creèren lo canton de Talança damb una sola comuna per decret dau 13 de julhet 1973 . En 2015, lo canton hut conservat e agrandit d'una petita partida de la comuna de Bègla, l'auta partida angut dens lo canton de Vilanava d'Ornon .

## Nòtas
Departament de Pò

Lo **departament de Pò** la es un ancian departament francés, dins lo Piemont ocupat de 1802 a 1814. La cubrissiá lo nòrd de las Valadas occitanas.

La prefectura la era Turin.
## Division
La era devesit en tres arrondiments:
* arrondiment de Pinairòl
* arrondiment de Susa
* arrondiment de Turin
Canton de Bègla

Lo **canton de Bègla** (o de *Begla*) es una anciana division administrativa e electorala francesa, en Bordalés e en Guiana, situada dens l'arrondiment de Bordèu, lo departament de Gironda e la region d'Aquitània, adara de Novèra Aquitània. Creat en 1973 damb una sola comuna, lo suprimiren en 2015. Bègla es en petita partida dens lo Canton de Talança e en granda partida dens lo canton de Vilanava d'Ornon. La lenga autoctòna es l'occitan gascon bordalés.

## Composicion

## Istòria
Pr'amor de la creishença demografica, creèren lo canton de Bègla per decret dau 13 de julhet 1973 a partir dau canton de Bordèu-6 , pui lo suprimiren en 2014 (aplicacion a las eleccions cantonalas de 2015) .

## Nòtas
Union montanhòla de las Valadas montregalesas

L**'Union montanhòla de las Valadas montregalesas** (en italian, *Unione montana delle Valli monregalesi*) es un agropament de comunas piemontesas (província de Coni) creat en 2015. Lo caplòc es La Tor de Mondví.

## Compausicion actuala

## Istoric
L'acte de creacion de l'Union montanhòla, lo 25 de novembre de 2015, se fa entre 14 comunas e definís lo caplòc provisòri a Vicoforte. Pasmens, nòu d'aquelas comunas rejonhon lèu d'autres agropaments:

* l'Union montanhòla del Mont Regal (Briaglia, Monasterolo Casotto, Niella Tanaro, Sant Michèl de Mondví, Vicoforte)
* l'Union montanhòla del Mondolè (Frabosa Sobrana ligam=https://oc.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A8r:Flag_of_Occitania_(with_star).svg|20x20px, Frabosa Sotana ligam=https://oc.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A8r:Flag_of_Occitania_(with_star).svg|20x20px, Ròcafòrt ligam=https://oc.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A8r:Flag_of_Occitania_(with_star).svg|20x20px, Vilanòva de Mondví ligam=https://oc.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A8r:Flag_of_Occitania_(with_star).svg|20x20px)

## Ligams extèrnes

* Site oficial de l'Union
Savors

**Savors** (*Savoulx* oficialament, en "italian") la es una anciana comuna de las Valadas occitanas, dins la Val d'Ors. En 1928 es annexaa a Ors pel regim fascista. Es aüra administrativament una ruaa de la comuna d'Ors, dins la Ciutat Metropolitana de Turin e la region de Piemont de l’Estat italian.

## Istòria
En 1928, la comuna es annexada a Ors.

## Referéncias
Canton de Peçac-1

Lo **canton de Peçac-1** es una division administrativa e electorala francesa de Guiana, venguda en 2015 simpla circonscripcion electorala, situada dens l'arrondiment de Bordèu, lo departament de Gironda e la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Lo conservèren en 2015 en l'agrandissent : lo canton comprenèva una partida de la comuna de Peçac, adara compren totjorn una partida d'aquera comuna e recep 2 comunas dau canton de Gradinhan, suprimit, Canejan e Sestàs . La lenga autoctòna es l'occitan gascon bordalés.

**N.B. Per rasons tecnicas, una partida de las informacions de l'infobox (n° INSEE, populacion) correspon au canton ancian de Peçac-1.

==Composicion avant 2015==

Lo canton comprenèva una partida de la comuna.

==Composicion dempui 2015==
* **Peçac''' (burèu centralizator) : una partida de la comuna
* Canejan  () abitants,   ab./km², CC  de Jala-Aiga Borda;
* Sestàs  () abitants,   ab./km², CC  de Jala-Aiga Borda.

## Istòria
En 1957, pr'amor de la creishença demografica urbana, trocegèren lo canton de Peçac en creant lo canton de Merinhac .

En 1982, tornèren dividir lo canton de Peçac en canton de Peçac-1 e canton de Peçac-2 , (atau coma lo canton de Merinhac hit nèisher lo canton de Merinhac-1 e lo canton de Merinhac-2).

## Nòtas
Agropaments de comunas dins la província de Coni

Aquí la lista dels **Agropaments de comunas dins la [[província de Coni]]**.

## Agropaments actuals

## Agropaments istorics
Comunautat de comunas dau Sector de Sent Lobés

La **Comunautat de comunas dau Sector de Sent Lobés** es una intercomunalitat bordalesa situada dens lo departament de Gironda e la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 243 301 249. La lenga autoctòna es l'occitan gascon bordalés, dens sa modalitat dau nòrd-èst de Garona.

* Ficha Banatic : 
* Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-243301249

## Istòria
La Comunautat de Comunas dau Sector de Sent Lobés se creèt per arrestat prefectorau dau 18 de decembre 2000. 

## Composicion
* Baishac e Calhau :  abitants ()
* Ivrac :  abitants ()
* Montuçan (residéncia) :  abitants ()
* Senta Eulàlia :  abitants ()
* **[[Sent Lobés]]** (residéncia) :  abitants ()
* Sent Sulpici e Camairac :  abitants ()

## Veire tanben
*Gropaments de comunas de Gironda

*Arrondiments de Gironda
*Comunas de Gironda

## Nòtas