open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kim Petras

[vinheta|Kim Petras en entrevista amb [MTV en 2018.]]
**Kim Petras**, nascuda lo 27 d'agost de 1992 a Colonha (Ren del Nòrd-Vestfàlia, Alemanha), es una autora-compositritz-interprèta alemanda.

Fin 2023, collaborèt ambe lo discjòquei francés David Guetta pel títol *When We Were Young*, una represa de *The Logical Song* de Supertramp. 

## Discografia

### Album

* 2019 : *Clarity*
* 2019 : Turn off the light

### EPs

* 2011 : *One Piece of Tape*
* 2018 : *Spotify Singles*
* 2018 : *Turn Off the Light, Vol. 1*

### Singles

* 2017 : *I Don't Want It at All*
* 2017 : *Hillside Boys*
* 2017 : *Hills* ft. Baby E
* 2017 : *Slow It Down*
* 2017 : *Faded* ft. Lil Aaron
* 2018 : *Heart to Break*
* 2018 : *Can't Do Better*
* 2018 : *All the Time*
* 2018 : *Feeling of Falling* ft. Cheat Codes
* 2019 : If u think about me...
* 2019 : Homework ft Lil aaron
* 2019 : 1,2,3 dayz up ft SOPHIE
* 2019 : *Icy*
* 2019 : *How It's Done* avec Kash Doll, Alma e Stefflon Don (Per *Charlie's Angels*)
* 2019 : Got my number

## Nòtas e reférencias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Ressorsas relativas a la musica : Discogs • SoundCloud • Billboard • MusicBrainz
Afrofuturisme

vinheta|Afficha de Sun Ra en 1980
L'afrofuturisme es un corrent e una estetica apareissuda dins la segonda mitat del sègle XX. Daus la literatura, la musica o las arts visualas, lo movement a redefinit la cultura e la concepcion de la "communautat negra" en intercambiant d'elements de sciencia-ficcion, d'afrocentrime e de realisme magique dins un quadre de teorizacion critica. Lo tèrme apareis en 1993 dins article escrit pel critic cultural Mark Dery.

La tièra de las influéncias afrofuturistas màgers compren : los libres dels autors Samuel R. Delany e Octavia Butler, los concèptes musicals de Sun Ra e George Clinton, las pintura de Jean-Michel Basquiat, e tanben los super-èròi de la Pantera negra de Marvel.
CREO Lengadòc

Lo **Centre Regional dels Ensenhaires d'Occitan del Lengadòc** a per tòca la preservacion e lo desvolopament de l'ensenhament de l'occitan al dintre de l'Educacion Nacionala, de la mairala a l'universitat, dins l'Acadèmia de Montpelhièr.

Recampa e fedèra los ensenhaires d'occitan de l'acadèmia, de parents d'escolans e de militants per la lenga (intellectuals, artistas...).

Lo CREO Lengadòc es federat a la FELCO que defend lo meteisses objectius al nivèl interacademic e nacional.

Los interlocutors de l'associacion son : las associacions de parents, los elegits locals, l'OPLO, los servicis academics e los sindicats de l'educacion.
MHD (rapaire)

**MHD**, de son nom vertadièr **Mohamed Sylla**, nascut lo 10 de setembre de 1994 a la Roche sur Yon, en Vendèia, es un rapaire e actor francés, originari del 19e arrondiment de París. 

Es lo precursor de l'Afro trap, una bareja de musicas de las sonoritats subsahariana e de Trap.
Regolita

La **regolita** (nom probable de verificar, utilizat sus Wikipèdia occitana) o lo **regolit** es una cobertura de depauses superficials non consolidats, flusses e eterogenèus recobrint la ròca solida. Compren de polsa, de ròcas brigalhadas e d'autres materials connèxes e es present sus Tèrra, Luna, Mart, cèrts asteroïdes e d'autras planetas e lunas terrèstras.

## Veire tanben
### Ligams intèrnes
### Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Lista dels primièrs ministres d'Eslovaquia

thumb|200px|Blason d'Eslovaquia
Vaquí la '''lista dels primièrs ministres d'Eslovaquia dempuèi l'independéncia del país, l'an 1993.
Arrondiment de Montpelhièr

L**'arrondiment de Montpelhièr** es una division administrativa francesa, situada dins lo departament d'Erau e la region Occitània.
En 2018, l'arrondiment comptava 701 639 abitants.

### Cantons
### Abans las eleccions de 2015

Lista dels cantons de l'arrondiment de Montpelhièr

### Dempuòi las eleccions de 2015
Lista dels cantons de l'arrondiment de Montpelhièr

Le 1èr de novembre de 2009, los cantons d'Aniana, de Gange e de Sant Martin de Londras foguèron transferits de l'arrondiment de Montpelhièr a l'arrondiment de Lodeva.
Drake (rapaire)

**Aubrey Drake Graham** (Toronto, Ontàrio, 24 d'octobre de 1986) pus conegut jos l'escai **Drake**, es un cantaire, productor, compositor, actor e rapaire canadenc.
Puegs de l'Esperança

**Puègs de l’Esperança** (*Pechs-de-l'Espérance* en francés es una comuna novela de Perigòrd que serà creada lo 1er de genier de 2022. Es la fusion de Pairilhac e Milhac, Orlhaguet e Casolés que devenen de las comunas associadas. La maireria será a Pairilhac.

## Referéncias
Rubrica dels cans escrachats

La **rubrica dels cans escrachats** es l'apellacion umoristica donada a una rubrica dins un jornal per descriure de faches divèrs sens granda importància.

## Analisi
Dins una estudi publicada en octobre de 2014 per la revista *PS Political Science &amp;amp; Politics*, los cercaires an analisat los articles paregut dins mantun jornals americans dont lo *[[New York Times]]*. Concluguèt qu'amb aquesta , l'audiéncia augmentava 2,2 còp mai qu'importa qual autre subjècte publicat sus la meteissa pagina.

## Nòtas e reférencias
Hank Williams

**Hiram King « Hank » Williams** 17 de setembre de 1923 - 1èr de genièr de 1953) foguèt un cantaire, guitarrista e compositor american que venguèt una icòna de la musica country, e un musician influent del sègle XX. Adepta influent de l'estil honky tonk, enregistrèt nombroses disques de succès, e son carisme sus l'empont e sas composicions concisas alimentèron sa celebritat. Son catalòg musical es un dels pilars de la musica country. Sas cançons son estadas represas per d'artistas pop, gospel e rock. Sa legenda faguèt pas que créisser dempuèi sa mòrt prematurada a l'atge de 29 ans.
Valérie Ros Pecressa

thumb|Valérie Ros Pecressa (2022)
**Valérie Ros**, esposa **Pecressa** (n. lo 14 de julhet de 1967 a Neuilly-sur-Seine) es una femna politica francesa dels aujòls occitans. Es presidenta del conselh regional d'Illa de França dempuèi 2014, e candidata del partit Les Républicains a l'eleccion presidenciala francesa de 2022.

## Ostalada
Lo paire Dominique Roux (Ros) nasquèt a Gap, mas aquelei Ros son sortits de Sant Martin d'Entraunas. Son òme Jérôme-Xavier Pécresse (Pecressa) es d'un ostal sortits de Davinhac en Lemosin.

## Bibliografia
* "Miss Oradour", in *Hallier en roue libre*, Jean-Pierre Thiollet, Neva Editions, 2022, p. 72. ISBN 978-2-35055-305-4
Fallue

[vinheta|280x280px|Un cantèl de ''fallue'' talhat pel temps de l'[Avent.]]
La ***fallue*** (o ***falue***) es una mena de pompeta qu'es aprestada segon la tradicion del temps de l'Avent en Normandia.
Se tracta d'una pompeta levada dos còps abans d'èsser cuècha aperaquí mièja-ora dins un forn caud.

La *fallue* se manja especialament amb la *[[teurgoule]]*, una autra recèpta tradicionala de la cosina normanda.
Jean-Joseph Sanfourche

**Jean-Joseph Sanfourche** (Bordèu, 1929 – Sent Liunard 2010), foguèt un pintre,poèta, dessenhaire e escalpraire que practiquèt  l'art brut e foguèt l'amic de Gaston Chaissac, de Jean Dubuffet, de Robert Doisneau, amb losquals entretenguèt una correspondéncia.
Wâtieu batu

Lo ***wâtieu batu*** (picard per *pastís batut* o *còca batuda*, en francés : *gâteau battu*) es una còca picarda que se cosina amb fòrça mujòls e de burre. Aquèla còca se manjava autrecòps sonque del temps de l'Avent e per Pascas mas es uèi manjada tota l'annada.
Teurgoule

vinheta|Una ''teurgoule'' ben cuècha dins lo seu plat tradicional.
La ***teurgoule*** o ***teurd-goule*** (de còps que i a tanben sonada **torgoule** o **tergoule**) es un dessèrt de Normandia.

La teurgoule es facha amb de ris e de crèma, lo seu nom ven del fach qu'èra manjada fòrça cauda en ivèrn, çò que fasiá dire als Normands : *cha teurd la goule !*, « aquò te tòrç la gula ! »).
Solange Sanfourche

**Solange Sanfourche** (Carsac e Alhac, 1922 - 2013, Sarlat e La Canedat) es una resistenta francesa de la Segonda Guèrra Mondiala.

## Liames intèrnes

* Resisténcia Francesa.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Dimitri Vegas & Like Mike

**Dimitri Vegas & Like Mike** es un grop bèlga e grèc de musica house, compòst pèls fraires **Dimitri Thivaios** (Dimitri Vegas) e **Michael Thivaios** (Like Mike).
Arlun

**Arlun** (en lombard, prononciat localament *Arlungn*, **Arluno** en italian) es una comuna d'Itàlia situada dins la Ciutat Metropolitana de Milan dins la region de Lombardia.

## Geografia

## Toponimia
Entre las ipotèsis prescientificas sus l'origina del nom, i a la del latin *Ara Lunae* (« Autar de la luna »), deguda a Filippo Argelati dins son òbra *Bibliotheca Scriptorum mediolanensium* publicada en 1745 .

Delamarre considèra que lo nom es degut probablament a una dissimilacion a partir de **Are-dūno-*, « fòrt de l'èst »,  (legir benlèu *assimilacion*, perqué la dentala *-d-* se seriá mudada en *-l-*, alveolara coma l*'-r-* que precedís). 

## Istòria

## Administracion

### Masatges
Poglianasca, Rogorotto

### Comunas confrontantas
Casoesso, Nervian, Parabiai, Pojan, Sidrian, Vittuòn, Corbetta, Ossòna, Sastevan e Vanzagh

## Embessonatges
* San Justo (Buenos Aires), Argentina, despuèi 2007

## Nòtas
Carmen Castán

**Carmen Castán** (Gabás, Aragon, 1954) ei ua escrivana e mèstra de lengua aragonesa, membre deth Consello d'a Fabla Aragonesa.

## Trajectòria professionala

### Articles
Licenciada en filologia hispànica pera Universitat de Saragossa, a escrit diuèrsi articles, coma *Una experiencia didáctica: la enseñanza del patués para adultos. Breve recorrido por el patués escrito* (1996), *Siete cuentos benasqueses: un mundo mágico y ancestral* (1998) e *Chen que charra l'aragonés benasqués en Benás en 1997* (1998).

### Romans e òbres cuertes
Coma escrivana en pròsa, Castán ei autora des romans *La descordada bida de Sinforosa Sarte* e *Cuan lo odio esbatega pe'l aire*, qu'obtenguec es Prèmis Arnal Cavero en 1997 e 2003. Ath delà, a escrit d'autes òbres literàries cuertes coma *L'aigua rosegui*, *La uló de la eschelagra*, *El sielo ye coma la musica* (Prèmi Bila de Benás en 2000) e *El somni de les tres llunas*, *La coba interior* i *El espiello*, aquelas darrièras tres Prèmis El Grau en 1989, 1990 e en 1997. Enes sues istòries tracte de preservar er idiòma dera zòna e es istòries tradicionaus locaus, atau coma es ancianes costums des vilatans.

### Estil literari
Enes sòns escrits se pòden destacar un estil barròc, damb descripcions exacerbades; era fatalitat inevitabla, dilhèu similara ara manèra des tragèdies grègues; era mescla dera realitat e era fantasia, de manèra similara ath realisme magic; e era preséncia constant de referéncies etnografiques; aguestes caracteristiques conjuguen era tecniciana literària damb era tradicion e es legendes dera zòna.

## Guerdons
Siguec premiada damb eth prèmi El Chulet del Patués, autrejat pera Comuna de Benasc pera difusion e defensa dera parla pròpria dera val de Benasc ("Chulet" signifique guarda). Atau madeish, arrecebec eth Prèmi Aragon Identitat 2014 per part dera Fondacion Aragonesista 29 de junh.

## Referéncies
Georgians

Lei **Georgians** (en georgian: ქართველები) son lo pòble kartvelo mai important de Caucàs, èran estimats a 5,000,000. Lei Georgians representan la màger part d’aquela populacion de Georgia.

## Nòtas e referéncias
*Eastmond, Anthony (2010), Royal Imagery in Medieval Georgia, Penn State Press
*Suny, R. G. (1994), The Making of the Georgian Nation, Indiana University Press
*Lang, D. M. (1966), The Georgians, Thames & Hudson
*Rayfield, D. (2013), Edge of Empires: A History of Georgia, Reaktion Books
*Rapp, S. H. Jr. (2016) The Sasanian World Through Georgian Eyes, Caucasia and the Iranian Commonwealth in Late Antique Georgian Literature, Sam Houston State University, USA, Routledge
*Toumanoff, C. (1963) Studies in Christian Caucasian History, Georgetown University Press
Jean-Luc Joinel

**Jean-Luc Joinel** (Sent Vincenç de Còssa, 1953) es un jogaire de rugbi de XV. Jòga per l'equipa de França.

## Ligams extèrnes
Olaf Scholz

**Olaf Scholz** , nascut lo 14 de junh de 1958 a Osnabrück, es un òme d'Estat alemand, membre del Partit social democrata d'Alemanha (SPD). Foguèt cancelièr federal entre 2021 e 2025. 

Avocat format a Amborg, foguèt vice president federal de las Joinessas del SPD dins las  annadas 1980. A las eleccions federalas de 1998, foguèt elegit pel primièr còp al Bundestag.

En 2001, renoncièt al mandat de deputat federal per venir senator al dintre del governament d'Amborg, mas retrobèt lo mandat de deputat tre las eleccions de 2002. A la seguida d'aqueste escrutin, Gerhard Schröder ne faguèt son secretari general a l'SPD, una foncion qu'ocupèt pendent dos ans.

Venguèt secretari general del grop SPD al Bundestag après las eleccions federalas de 2005, puèi ministre federal del Trabalh en 2007. A l'escrutin parlamentari de 2009 foguèt remandat dins l'oposicion, e elegit vice-president del grop parlementari, puèi del partit.

Cap de fiala social democrata a las eleccions de 2011 a Amborg, remportèt una solida majoritat absoluda al Bürgerschaft. Foguè reconduch coma primier borgmèstre en 2015, après aver format una coalicion roja-verda. En 2018, renoncièt a dirigir l'exécutiu amborgés per fin de venir vicecancelièr e ministre federal de las Finanças de la granda coalicion d'Angela Merkel.

Se manquèt en 2019 a èstre elegit viceprésident federal del SPD, le binòmi que formava amb Klara Geywitz essent batut al segond torn pel  duo constituït de Norbert Walter-Borjans e Saskia Esken. L’an seguent, la direccion del parti l'investiguèt a l'unanimitat candidat a la cancelariá dins la perspectiva de las eleccions federales de 2021, a l'eissida de lasqualas lo SPD arrivèt en tèsta. Olaf Scholz formèt puèi una coalicion amb Los Verds e lo Partit liberal democrata.
Lo Dous Cossire

Lo Dous Cossire (en catalan actual: El dolç neguit, en occitan actual: lo doç lagui) es un poèma escrich per Guillem de Cabestanh pendent la fin del sègle XII. Dins lo corpus trobadoresc, aquela pèça es considerada una cançon, apartenent doncas al genre literari mai important de tradicion lirica occitana dels sègles XII e XIII utilizant lo tòpic de l'amor cortès o fin amors. Aqueste poèma s'inscriu dins la tendéncia de l'onda d'apreciacion de la cultura occitana que se debanèt pendent l'Edat Mejana a Catalonha e autres païses pertota Europa 

(Primièr vèrs)

Lo dous cossire

que.m don'Amors soven,

dona, .m fai dire

de vos maynh ver plazen.

Pessan remire

vostre cors car e gen,

cuy ieu dezire

mais que no fas parven.

E sitot me desley
per vos, ges no.us abney,

qu'ades vas vos sopley
ab fina benevolensa.

Dompn'en cuy beutatz gensa,

maytans vetz oblit mey,
qu'ieu lau vos e mercey.
Microscòpi

**Microscòpi** pòt referir-se a dos apers emplegats en biologia:

*Un microscòpi optic
*Un microscòpi electronic
Charles-Toana Ravèl

**Charles-Toana Ravèl** (*Charles-Antoine Ravel* en francés) (1798–1860) z-es un poèta clarmondaire de linga occitana (auvernhat) e una persona importanta dau militantisme republican en Auvèrnha au . Son engatjament politique z-es en liam embei la revendicacion de l'occitan d'Auvèrnha e z-es coma un ressòn a la Prima daus pòbles e la Revolucion Francesa de 1848.

D'un poent de veguda literari, z-es de mèsma còp satirista e poèta. Eschamja d'aquel biais embei d'autres autors occitans de son epòca coma le Jasemin. Bota maitot en plaça v-una de las promèiras temptativas de codificacion e d'estandardizacion daus parlars occitans en elaborant l*'[[Arvernat]]*.

## Biografia
Naissit dins una familha de vinherons de vès Montferrand, Ravèl enreja pro vistament l'escritura tèxtes en occitan auvernhat. Le promèir conegut *La Païsada* escriut en 1818 z-es una satira e una critica dau movament reialista dins le quartèir de vès Montferrand au moment de la Restauracion e mai que mai au moment de la visita de la duchèssa Maria-Teresa de França.

Dins *Le Combat daus rats e de las beletas* se'n pren 'queste còp aus bonapartistas e a la realizacion dau *roman nacionau* que tòrna escriure l'Istòria.

## Referéncias

## Liams extèrnes

* [Charles-Antoine Ravel sus ''[Occitanica]*]
* [https://lodiari.com/project_tag/charles-antoine-ravel/ Charles-Antoine Ravel sus *Lo Diari'']
Ensalada piemontesa

L**'ensalada piemontesa** es una sorta d'ensalada francesa que foguèt inventada al sègle XIX, aprèp que foguèt adaptada d'una recepta de l'ensalada russa que la cort del ré d'Itàlia Victor-Emanuel III avia adaptada a sa moda. Ben que venguèsse sonada *piemontesa* en França, la recepta ne foguèt tant cambiada qu'es uèi fort diferenta de la que se cosinava en Piemont a la cort de Victor-Emanuel III.
Sarlat e La Canedat rugbi

Lo Rugbi Sarlat e La Canedat es una equipa de rugbi de la vila de Sarlat e La Canedat e una dei majoras còlas d'Aquitània.  

## Liames extèrnes
Codèx de Leningrad

right|250px|thumb|Cobèrta
Lo **[[Codèx]] de [[Leningrad]]** (*Codex Leningradensis*), escriut au Caire en 1008 o 1009, qu'ei la copia sancèra de la Bíblia ebraïca mei anciana dens la tradicion massoretica. Que's basa suu Codèx d'Alèp, escriut quauques decennis abans mes qui demora incomplèt despuish 1947. Hèit en pergamin e arreligat en cuer, lo codèx qu'ei en bon estat de conservacion.
Batalha de Cedar Creek

[thumb|right|[Pintura representant lei tropas unionistas de Vermont a la batalha de Cedar Creek.]]

La **batalha de Cedar Creek** se debanèt lo 19 d'octòbre de 1864 durant la Guèrra de Secession. Marca la fin de la campanha de la vau de Shenandoah. Aquela vau èra una zòna agricòla importanta per lo Sud e lo Nòrd aviá donc decidit de l'atacar a partir dau 15 de mai. Pasmens, leis asalhidors foguèron susprés per la resisténcia de l'armada sudista dau generau Jubal Anderson Early. Lo 18 de junh, foguèron batuts e Early aprofichèt son succès per menar una incursion dins lo territòri unionista. Menacèt brèvament Washington (11-12 de julhet) e la vau venguèt un teatre de combats importants.

Dins aqueu quadre, la batalha de Cedar Creek foguèt la conclusion de la temptativa de l'armada unionista dau generau Phillip Sheridan ( òmes) d'interceptar e de destrurre l'armada d'Jubal Anderson Early ( òmes). En fugida après divèrsei batalhas còntra son adversari, Early organizèt una còntra-ofensiva que susprenguèt son adversari. Durament batuts, leis Unionistas deguèron se retirar e lei soudats confederats, escagassats per la manca de viures, abandonèron rapidament la perseguida per pilhar lo camp de seis adversaris. I foguèron a son torn susprés per l'arribada de renfòrç unionistas. La màger part de l'armada sudista poguèt s'enfugir mai Early perdiguèt  òmes. De son caire, lei fòrças de Sheridan perdiguèt  òmes. Pasmens, lei Confederats foguèron pas capables de remplaçar sei pèrdas e retirèron una partida de sei tropas per renfòrçar lo sector de Petersburg.

Lo generau Early demorèt dins la region amb una pichona (aperaquí  òmes) fòrça per protegir d'infrastructuras ferroviàrias. Sei tropas foguèron definitivament destruchas lo 2 de març de 1865 a la batalha de Waynesboro.

## Liames intèrnes

* Batalha de Cedar Creek (1876).
* Campanha de la vau de Shenandoah (1864).
* Guèrra de Secession.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Gary W. Gallagher, *Struggle for the Shenandoah : essays on the 1864 valley campaign*, Kent State University Press, 1991.

## Nòtas e referéncias
Lengas algicas

Las **lengas algicas** (tanben **algonquian-wiyot-yurok** o **algonquian-ritwan**) son una familha de lengas indigènas d'America del Nòrd. La màger part de las lengas algicas apertenon a la sosfamilha algonquiana, dispersada sus una vasta zòna de las Montanhas Rocosas a l'Ocean Atlantic. Las autras lengas algicas son lo yurok e lo wiyot del nòrd-oèst de Califòrnia, que, malgrat lor proximitat geografica, son pas estrechament ligats. Totas aquelas lengas davalan del protoalgic, una protolenga de segond òrdre dont òm avalora qu'es estada parlada i a mai o mens 7 000 ans e rebastida a l'ajuda de la lenga protoalgonquiana reconstituida e de las lengas wiyot e yurok.

## Veire tanben
### Ligams intèrnes
### Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Sètge de Mafeking

[thumb|right|[Fotografia d'una trencada boer durant lo sètge.]]

Lo **sètge de Mafeking** es un combat que se debanèt dau 13 d'octòbre de 1899 au 17 de mai de 1900 durant la Segonda Guèrra dei Boers. Iniciat un jorn après la declaracion de guèrra, veguèt l'enceuclament de la vila per una tropa boer comandada per lo generau Piet Cronje ( òmes). Pasmens, l'ataca se turtèt a un ret defensiu preparat tre lo 19 de setembre per la garnison dau coronèu Robert Baden-Powell ( òmes). Lei Boers refusèron d'atacar una defensa ben preparada e assaièron sensa succès d'obtenir la capitulacion de la vila gràcias a de bombardaments. Lei Britanics repostèron amb d'atacas localas destinadas a secutar seis adversaris. Utilizèron tanben divèrsei fintas per escondre son dispositiu e empachar l'organizacion d'una ataca generala còntra sei fortificacions. Pauc a pauc, lei dos camps acceptèron de conclure de trèvas localas per permetre l'organizacion de servicis religiós ò de partidas de criquet. Lei Boers aprofichèron aquela situacion per retirar  òmes dau sètge.

Finalament, lei Boers assaièron de prendre la vila lo 12 de mai de 1900. D'efiech, èran menaçats per l'arribada de renfòrç britanics. La presa de la vila èra alora vengut un objectiu per redurre lei riscs de perseguida ò per prendre una posicion defensiva qu'auriá permés d'alentir l'avançada britanica. Dins aquò, l'ataca foguèt arrestada sensa dificultat e s'acabèt per la captura de la màger part deis unitats aguent participat a l'assaut. Lo rèsta dei tropas boers se retirèt cinc jorns pus tard. Durant leis operacions, lei Britanics avián perdut 800 òmes còntra  per seis adversaris.

Lo sètge de Mafeking e la resisténcia de sa garnison aguèron un ròtle important per l'opinion publica britanica durant lo conflicte. La rompedura de l'enceuclament foguèt considerat coma una victòria majora e Baden-Powell venguèt un eròi nacionau e foguèt promougut generau. Quauqueis ans pus tard, son prestigi personau li permetèt de fondar l'escotisme a partir deis ensenhaments tirats de l'utilizacion de joves durant lo sètge coma estafeta. Pasmens, per l'Estat-Major britanic, lo sètge foguèt puslèu percebut coma una nosença. Baden-Powell foguèt criticat per aver amassat una quantitat considerabla de viures dins la vila e refusat d'organizar una sortida generala dei defensors. Après la batalha d'Elands River, onte abandonèt una garnison britanica enceuclada, tot comandament li foguèt retirat.

## Liames intèrnes

* Escotisme.
* Robert Baden-Powell.
* Segonda Guèrra dei Boers.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Thomas Pakenham, *The Boer War*, Cardinal, 1979.

## Nòtas e referéncias
Lo Faròt

**Lo Faròt** es un quartier de l'arrondiment 7n de Marselha que Napoleon IIIn i bastiguèt lo Palai dau Faròt, amb sei jardins ansin coma la *[[Lei Catalans (Marselha)|platja dei Catalans]]*.

## Toponimia
Son nom li vèn de la calancòla dau *Faròt* vesina. Dins lo temps, una vigia s'i trobava (En occitan, un *faròt* es un *pichon* *far*).

## Nòtas e referéncias
Gérard Paulin Sanfourche

**Gérard Paulin Sanfourche** (1904, Berbiguièras - 1976) es un resistent francés de la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt tanben luòctenent-coronèu dins lei fòrças aerianas.

## Liames intèrnes

* Resisténcia Francesa.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
François Fournier-Sarlovèze

[thumb|right|''Lo generau còmte de François Fournier-Sarlovèze'', pintura realizada per [Antoine-Jean Gros.]]

**François Fournier-Sarlovèze** (1773, Sarlat e La Canedat - 1827, París) es un generau de cavalariá francés dau periòde napoleonenc. Intrat dins l'armada en 1791, participèt ai batalhas d'batalha d'Eylau, de Guttstadt e de Batalha de Friedland avans de venir generau lo 25 de junh de 1807. Après aquela promocion, participèt ai combats en Espanha en 1809-1811. Puei, dirigiguèt una bregada de cavalariá leugiera onte se destrièt ai batalhas de Smolensk e de la Berezina. Enfin, en 1813, participèt a la batalha de Leipzig. Pasmens, après una altercacion amb Napoleon, capitulèt e refusèt de tornar servir l'emperaire durant lei Cent Jorns. Per aquò, Loís XVIII lo gardèt dins l'armada e lo nomèt inspector generau de la cavalariá.

Durant sa carriera, Fournier-Sarlovèze foguèt nomat baron d'Empèri per Napoleon mai lo títol li foguèt retirat après sa capitulacion. En 1819, Loís XVIII lo nomèt còmte de Sarlovèze.

## Liames intèrnes

* Cavalariá.
* Guèrras Napoleonencas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Henry Sanfourche

Henry Sanfourche (1775, Sarlat e La Canedat - 1841, Sarlat e La Canedat ) es un coronèu d'infantariá francés dau periòde napoleonenc.

## Liames intèrnes

* Guèrras Napoleonencas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
HMS Repulse (1916)

[thumb|right|[Fotografia dau *HMS Repulse* durant un entraïnament dins leis ans 1920.]]

Lo ***HMS Repulse*** es un crosaire de batalha britanic de classa ''Renown'' en servici dins la *[[Royal Navy]]* dau 8 de genier de 1916 au 10 de decembre de 1941. Participèt a la segonda batalha de Heligoland en 1917. Durant l'entre doas guèrras, foguèt modernizat mai d'un còp mai foguèt jamai totalament rebastit coma d'autreis unitats de sa classa. De 1920 a 1940, formèt l'esquadra dei crosaires de batalha de la marina britanica amb l*'[[HMS Renown]]* e lo *[[HMS Hood]]*. Après quauquei missions dins l'Ocean Atlantic, foguèt mandat en Asia dau Sud-Èst per renfòrçar lei defensas britanicas dins la region amb lo cuirassat *[[HMS Prince of Wales]]*. Pasmens, sensa proteccion aeriana, foguèt rapidament aprefondat per l'aviacion japonesa tres jorns après l'ataca de Pearl Harbor.

## Liames intèrnes

* Crosaire.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Demiürge

Lo **demiürge** (var. **demiürgue**) es la divinitat responsabla de la creacion de l'Univèrs fisic dins divèrsei cosmogonias. Per extension, pòu designar tot creator d'una òbra. Existís de demiürge dins mai d'una religion. Pasmens, certaneis escòlas filosoficas an tanben prepausat d'explicar l'origina dau mond per l'accion d'un demiürge. D'exemples de demiürge son lo creator de l'Univèrs dins la metafisica de Platon, lo creator dei causas materialas dins certanei corrents catars ò lo dieu Atum dins la mitologia egipciana.

## Liames intèrnes

* Cosmogonia.
* Dieu.
* Religion.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Luc Brisson (dir.) *Timée : Platon, Œuvres complètes*, Éditions Flammarion, 2008.

## Nòtas e referéncias
Liberty ship

[thumb|right|[Fotografia dau *[[SS John W. Brown]]*, un *Liberty ship* subrevivent en 2000.]]

Lo tèrme ***Liberty ship*** designa un ensemble de  cargos estatsunidencs construchs durant la Segonda Guèrra Mondiala per assegurar de missions de transpòrt au profiech deis Aliats. D'una longor d'aperaquí 135 m, podián transportar  t. Sa particularitat principala èra son estandardizacion destinada a permetre l'aplicacion dei principis dau fordisme dins lei chantiers navaus. De mai, lei materiaus utilizats èran de qualitat febla, çò que permetiá de trobar aisament lei matèrias premieras necessàrias. Ansin, en mejana, 70 jorns èran necessaris per acabar la construccion d'un tau naviri. S'aquela produccion accelerada aviá quauquei consequéncias negativas amb de naviris perduts per de defauts de fabricacion, aquò permetèt ais Estats Units de transportar sa produccion militara (avions, carris, municions... etc.) e sei tropas vèrs lei diferents teatres d'operacions. La màger part dei *Liberty ship* subrevisquèt a la guèrra. Certanei foguèron donats a de país aliats per leis Estats Units que lei gardèron en servici fins ais ans 1970.

## Liames intèrnes

* Batalha de l'Atlantic (1939-1945).
* Convòis de l'Artic.
* Estandardizacion.
* Fordisme.
* Petrolier T2.
* Segonda Guèrra Mondiala.
* Tipe C1.
* Tipe C2.
* Tipe C3.


## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Peter Elphick, *Liberty: The Ships that Won the War*, Naval Institute Press, 2006.
* **[[anglés|(en)]]** Arthur Herman, *Freedom's Forge: How American Business Produced Victory in World War II*, Random House, 2012.

## Nòtas e referéncias
Fedor von Bock

[thumb|right|[Fotografia de Fedor von Bock en 1939.]]

**Feodor von Bock** (3 de decembre de 1880, Küstrin - 4 de mai de 1945, Oldenborg) es un manescau alemand de la Segonda Guèrra Mondiala.

Intrat coma luòctenent dins l'armada alemanda en 1898, participèt a la Premiera Guèrra Mondiala onte recebèt la medalha *[[Pour le Mérite]]*. Puei, foguèt conservat dins la *[[Reichswehr]]*, l'armada alemanda limitada autorizada per lo Tractat de Versalhas. Venguèt generau en 1929 e, en despiech de son ostilitat au nazisme, se ralièt a Adolf Hitler car sosteniá lei projèctes militars dau *Führer*. De 1938 a 1942, aguèt donc un ròtle major dins lei guèrras dau III Reich coma cap dei fòrças encargadas d'envaïr Àustria (1938), cap dau Grop d'armadas Nòrd en Polonha (1939), cap dau Grop d'armadas B en França (1940), cap dau Grop d'armadas Centre durant lo Plan Barbarossa (1941) avans de venir cap dau Grop d'armadas Sud (1942). Per son eficacitat e la qualitat de son comandament, foguèt nomat *[[Generalfeldmarschall]]* lo 19 de julhet de 1940.

Tre lo començament de la Guèrra Germanosovietica, von Bock s'opausèt a divèrsei decisions d'Hitler coma l'autorizacion donada a cada soudat alemand de tirar sus tot civiu sovietic considerat coma un partisan. Aquelei tensions foguèron amaisadas per lo generau Walther von Brauchitsch, cap dei fòrças terrèstras alemandas, qu'emeteguèt un òrdre addicionau per insistir sus l'importància de la disciplina au sen dei tropas. Pasmens, de desacòrdis pus grèus apareguèron en julhet de 1942 a prepaus dei plans d'atacas de Caucàs. Lo *Führer* decidèt alora de retirar son comandament a von Bock e de lo plaçar dins la resèrva fins a la fin dau conflicte. Dins aquò, après lo suicidi d'Hitler, von Bock prepausèt sei servicis a Karl Dönitz mai foguèt tuat durant una ataca aeriana còntra sa veitura.

Lo generau Henning von Tresckow, lo nebòt de von Bock, foguèt un deis organizators dau complòt dau 20 de julhet.

## Liames intèrnes

* Segonda Guèrra Mondiala.
* *[[Wehrmacht]]*.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Aigamarina (color)

L**'aigamarina** es una color blava verdosa, semblabla a la de l'aiga de la mar. Pren lo nom de la gemma aigamarina, varietat del mineral bericle, que lo nom ven del latin, *aqua marinā*, aiga de la mar, per referéncia a la color.

Una mòstra de la color aigamarina:
 

## Usatges
* Color de l'automobila Jaguar xj sport 1995 de la marca anglesa Jaguar.
* Color contenguda dins d'òbras picturalas.

Jaguar xj sport 1995 aquamarine.jpg|Jaguar xj sport 1995 de color aigamarina
Tuke, Henry Scott (1858–1929) - 1928 - Figure study for "Aquamarine".jpg|miniatura|esquèrra|Henry Scott Tuke (1858–1929) - 1928 - Figure study for "Aquamarine"
Tuke, Henry Scott (1858–1929) - 1928-29 - Aquamarine.jpg|Henry Scott Tuke (1858–1929) - 1928-29 - Aquamarine


## Veire tanben
### Ligams intèrnes
*Lista de colors
### Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Lebensraum

[thumb|right|Carta alemanda de [1917 representant lo territòri revendicat per lei pangermanistas.]]

Lo ***Lebensraum*** es un concèpte geopolitic alemand creat per lo geograf Friedrich Ratzel (1844-1904). Revendicant l'obtencion d'un territòri sufisent per assegurar la subrevida e lo desvolopament dau pòble germanic, foguèt popular dins lei mitans imperialistas e nacionalistas alemands dau pangermanisme au nazisme. Fòrça descreditada après la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945), l'idèa es uei marginala dins lo debat politic alemand. 

## Liames intèrnes

* Alemanha.
* Nazisme.
* Pangermanisme.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Christopher Browning (trad. Jacqueline Carnaud e Bernard Frumer), *Les origines de la solution finale : l'évolution de la politique antijuive des nazis, septembre 1939-mars 1942*, Les Belles Lettres Ed. du Seuil, coll. « Histoire », 2009.

## Nòtas e referéncias
Wehrmacht

thumb|right|Ensenha de la ''Wehrmacht''.

La ***Wehrmacht*** es lo nom portat per lei fòrças armadas alemandas de mai de 1935 a aost de 1946. Distinta de la SS que dispausava de mejans militars pròpris, es eissida de la *[[Reichswehr]]*, l'armada enquadrada per lo Tractat de Versalhas. Compreniá quatre brancas principalas qu'èran la *[[Heer]]* (fòrças terrèstras), la *[[Kriegsmarine]]* (marina militara), la *[[Luftwaffe]]* (fòrças aerianas) e l**[[Abwehr]]'' (entresenha militar). Promovent de doctrinas modèrnas d'emplec deis armaments [[blindatge|blindats]] e [[guèrra aeriana|aerians]] e menada per d'[[oficièr|oficiers]] ben formats, enregistrèt de succès importants durant la [[Segonda Guèrra Mondiala]] ([[1939]]-[[1945]]). Pasmens, maugrat d'efectius aguent agantat 12,1 milions d'òmes, foguèt vencuda per lei fòrças combinadas de la [[Granda Aliança]]. Après lo conflicte, foguèt dissouguda per son ròtle dins lei [[Olocaust|crimes]] dau [[Tresen Reich|III Reich]].

== Liames intèrnes ==

* [[Fòrças armadas alemandas]].
* [[Nazisme]].
* [[Segonda Guèrra Mondiala]].
* [[SS]].

== Bibliografia ==

* **(fr)** Omer Bartov (trad. Jean-Pierre Ricard), ''L'Armée d'Hitler : la Wehrmacht, les nazis et la guerre'', Hachette Littératures, coll. « Pluriel. Histoire », 1999.
* **(fr)*' Jean Lopez (dir.), *La Wehrmacht - La fin d'un mythe'', Perrin, 2019.

## Nòtas e referéncias
Ulfberht

[thumb|right|[Fotografia de l'inscripcion caracteristica presenta sus la lama deis espasas Ulfberht.]]
[thumb|right|[Fotografia d'una reproduccion modèrna d'aqueu tipe d'espasa.]]

***Ulfberht*** es la transcripcion modèrna de l'inscripcion presenta sus un modèl d'espasa utilizat en Escandinàvia entre 800 e 1000. Per extension, aqueu mot es uei utilizat per designar aqueu tipe d'espasa que foguèt utilizat durant lo periòde Viking. Benlèu originària de la vau de Ren, l’*ulfberht* classica avián una longor de 90 cm (dont 80 cm per la lama), una massa de 1,2 kg e una garda de seccion carrada de 18 a 20 cm. Sembla marcar una etapa de transicion entre l'espasa vikinga tradicionala e leis espasas caracteristicas de la chivalariá medievala. Sa particularitat principala èra la qualitat superiora de l'acier utilizat per sa fabricacion. Aquò permetiá probablament d'atacar d'un biais pus eficaç lei còtas de malhas ò de sortir la lama d'un bloquier sensa la rompre. Pasmens, lo còst de l'arma deviá èsser important e donc son usatge reduch a un elèit guerrier ò aristocratic.

## Liames intèrnes

* Espasa.
* Espasa vikinga.
* Viking.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Loïc Leymerégie, « L'Ulfberht, une épée d'exception en avance sur son temps », *Guerres & Histoire*, N°57,‎ octòbre de 2020, p. 70.

## Nòtas e referéncias
Pacte Germanosovietic

[thumb|right|Reparticion prevista e efectiva dei territòris d'[Euròpa Orientala partejat entre Alemanha e URSS per lo Pacte Germanosovietic.]]

Lo **Pacte Germanosovietic** (ò **Pacte Molotov-Ribbentrop**) es un tractat de non agression signat lo 23 d'aost de 1939 entre l'URSS e Alemanha. D'efiech, inquiet dei reticéncias francobritanicas a prepaus d'una intervencion còntra Alemanha, Estalin decidèt de melhorar sei relacions amb Alemanha a partir d'abriu de 1939. Per Alemanha, aquò èra l'ocasion de menar sei projèctes expansionistas en Euròpa Orientala sensa rescontrar d'oposicion armada vertadiera. D'efiech, de discussions secrètas menèron a la definicion de zònas d'influéncia sovietica e alemanda : Finlàndia, Estònia, Letònia e Polonha Orientala per Moscòu e Lituània e Polonha Occidentala per Berlin.

Aquel acòrdi precipitèt l'entraïnament de la Segonda Guèrra Mondiala en Euròpa quand Polonha, sostenguda per França e lo Reiaume Unit, refusèt de cedir ais exigéncias alemandas regardant la vila de Danzig. De son caire, en 1939-1940, lei Sovietics aprofichèron aqueu conflicte per annexar lei regions balticas e per atacar Finlàndia per annexar divèrsei territòris dins la region de Leningrad. Dins aquò, aqueu tractat èra considerat coma provisòri per leis Alemands car Adolf Hitler aviá d'ambicions territòrialas pus importantas a l'èst. Rompèt donc l'acòrdi en junh de 1941 per atacar dirèctament l'Union Sovietica.

## Liames intèrnes

* Guèrra d'Ivèrn.
* Segonda Guèrra Mondiala.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Mina marina

[thumb|right|[Fotografia d'una mina marina modèrna avans son cargament dins un bombardier.]]

Una **mina marina** es una arma constituida d'una carga explosiva plaçada a la superficia, entre doas aigas ò au fons de la mar per empachar lo passatge d'un naviri dins una zòna donada. Aparegudas durant la Guèrra de Secession, lei minas marinas son vengudas un element important de la guèrra navala modèrna, especialament per atacar lei rotas maritimas necessàrias a l'esfòrç de guèrra enemic ò per blocar sei pòrts. Dins leis aigas amigas, lei minas son tanben utilizadas per protegir l'accès a sei basas navalas e i empedir d'incursions enemigas. A l'origina, de naviris especiaus, lei minadors, èran utilizats per plaçar lei minas. Pasmens, uei, la màger part dei naviris e sosmarins militars pòdon menar aqueu tipe de mission. L'utilizacion d'aeronaus es tanben possibla.

Lei minas contènon generalament una gròssa quantitat d'explosiu. Representan donc una menaça importanta per totei lei tipes de naviris. Dos ensembles de critèris permèton de descriure son mòde d'accion. Lo premier es sa posicion dins l'aiga. Lei minas a orinc son liadas per un cable a un blòt saorrat. Aquò permet de leis escondre a quauquei mètres en dessota de la superficia e de lei mantenir dins una zòna determinada. Lei minas de fons son normalament utilizadas a de prefondors de mens de 60 m. Pesucas, demòran au fons de la mar e son concebudas per tirar una torpilha au passatge d'un naviri. Lei minas derivantas son laissadas a la deriva dins lei corrents marins. Aquela tecnica permet d'aumentar la portada de l'unitat encargada de negar la mina. Pasmens, es perilhosa car es pas possible de conóisser la posicion futura de l'engenh. Lei minas rampantas son una varianta de la mina derivanta. Pasmens, es equipada d'un blòt pesuc per demorar esconduda entre doas aigas. Enfin, existís la mina ludion qu'es una mina dotada d'un sistèma de contraròtle idrostatic que la mantèn a una prefondor determinada.

Lo segond critèri de destriament entre lei diferentei minas regarda lo sistèma de mesa a fuòc. Lei minas de contacte, desenant raras car obsolètas, èran equipadas d'antenas ò de banas destinats a intrar en contacte amb un naviri. Lei sistèmas modèrnas son dichs « d'influéncia » car permèton de detectar lo passatge d'un naviri sensa contacte dirècte. N'existís tres tipes. Lei minas magneticas son activadas per la deteccion de la massa metallica d'un naviri. Lei minas acosticas explosan après deteccion d'un bruch de motor ò d'eliças. Enfin, lei minas de depression mesuran lei variacions de pression. La màger part dei minas modèrnas combinan mai d'un sistèma de deteccion.

## Liames intèrnes

* Guèrra dei minas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Petr Fiala

vinheta|333x333px|Petr Fiala en 2024
**Petr Fiala** (nascut a Brno lo 1èr de setembre de 1964) es un istorian, jornalista, universitari e òme politic chèc, cap del govèrn dempuèi lo 17 de decembre de 2021.
Zuzana Čaputová

thumb|Zuzana Čaputová (2019)
**Zuzana Čaputová** (pr. *Chapotòva*; nascuda **Strapáková** a Bratislava lo 2 de junh de 1973) es una avocata e politiciana eslovaca. Es presidenta d'Eslovaquia de 2019 a 2024.
Gabriel Borić

**Gabriel Borić Font** (; Punta Arenas, 11 de febrièr de 1986) es un òme politic chilen, d'ascendéncia croata e catalana, president de la Republica dempuèi lo 19 de decembre de 2021.

## Biografia
Nascut d'un paire croata e d'una maire catalana, estúdia lo drech e se tròba al cap de las manifestacions estudiantas de 2011. En 2013 es elegit deputat. Es tornar elegit en 2017. 

## Referéncias
Deutsches Afrikakorps

thumb|right|Ensenha de l’''Afrikakorps''.

Lo ***Deutsches Afrikakorps*** (sovent dich ***Afrikakorps***) es lo nom dau còrs expedicionari alemand mandat en Africa per sostenir l'armada italiana engatjadas còntra lei Britanics durant la Segonda Guèrra Mondiala. Creat lo 19 de febrier de 1941, lo còrs èra principalament compausat d'unitats blindadas. Seis efectius maximaus agantèron  òmes en 1943 e recebèt d'armaments modèrnes coma de carris pesucs Tigre. Son comandant principau foguèt lo generau Erwin Rommel.

A son arribada, l’*Afrikakorps* permetèt a l'Aisse de prendre l'avantatge. En octòbre de 1942, intrèt en Egipte mai foguèt blocat a El-Alamein lo 3 de novembre. Lo generau britanic Bernard Montgomery esperèt alora lo temps necessari per concentrar sei tropas e prendre l'avantatge. Gràcias a una importanta superioritat numerica e materiala, s'impausèt definitivament a El-Alamein e l’*Afrikakorps* deguèt se retirar vèrs l'oèst. Gràcias a son cap, poguèt defugir la captura e passar en Tunisia onte lei Germanoitalians establiguèron plusors linhas defensivas en aprofichant la preséncia de zònas montanhosas. En febrier de 1943, una premiera ofensiva estatsunidenca foguèt donc arrestada a la batalha de Kesserine. Pasmens, l’*Afrikakorps* poguèt pas resistir ais atacas seguentas. Hitler ordonèt lo remplaçament de Rommel per defugir sa captura. L'ensemble dei defensas germanoitalianas s'afondrèt a partir de març e lo rèsta de l’*Afrikakorps* capitulèt au Cap Bon lo 12 de mai de 1943.

Causa excepcionala durant la Segonda Guèrra Mondiala, leis unitats alemandas de l’*Afrikakorps* respectèron lei lèis de la guèrra e foguèron pas accusadas de crimes de guèrra après lo conflicte. Conjugada amb l'abiletat de Rommel per combatre un adversari pus nombrós, aquela particularitat donèt un gròs prestigi au còrs.

## Liames intèrnes

* Batalha d'El-Alamein.
* Erwin Rommel.
* Guèrra dau desèrt.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Nicola Labanca, David Reynolds e Olivier Wieviorka, *La guerre du désert, 1940-1943*, Perrin - ministère des Armées - École française de Rome, 2019.
* **[[francés|(fr)]]** Benoît Rondeau, *Afrikakorps, l'armée de Rommel*, Tallandier, 2013.

## Nòtas e referéncias
S/2015 (136472) 1

thumb|right|Imatge de Makemake e de son satellit vists per lo telescòpi espaciau Hubble.

**S/2015 (136472) 1** es lo satellit naturau de la planeta nana Makemake. Descubèrt gràcias a d'imatges realizats lei 27 e 29 d'abriu de 2015 per lo telescòpi espaciau Hubble, es un objècte pus luminós que son diamètre es estimat a 160 km. Orbitariá a l'entorn de sa planeta a una distància situada entre  e  km.

## Liames intèrnes

* Makemake (planeta nana).

## Bibliografia

* A.H. Parker, M.W. Buie, W.M. Grundy e K.S. Noll, "Discovery of a Makemakean Moon", *The Astrophysical Journal*, vol. 825, n°1, 24 d'abriu de 2016, p. L9.

## Nòtas e referéncias
Còl de la Magdalena

Lo **Còl de la Magdalena**, (en italian *Colle della Maddalena*, en francés *Col de LArche*) es un còl dels dels Alps, a la frontièra entre França e Itàlia. Foguèt tanben nomenat còl de l'Argentièra. Fa comunicar la comba de L'Archa, part auta d'Ubaieta, ramificacion de la vau d'Ubaia dins los Aups d'Auta Provença, amb la val d'Estura, en Piemont. Se situa entre 1991 e 1997 mètres d'altitud, entre Chambairon au nòrd-èst e lo massís de Mercantor-Argentera au sud-oèst. Levat en de raras ocasions es dobèrt tot l'an.
Piet Moget

vinheta|Piet Moget, sens títol, 27x22, òli sus tela 1992-98
**Piet Moget** foguèt un pintor neerlandés nascut lo 28 de mai de 1928 a l'Aia e mòrt lo 13 de decembre de 2015 (a 87 ans).

## Biografia
esquèrra|vinheta|Piet Moget a la Novèla.
En 1947, sojornèt al Pòrt de Boc dins Bocas de Ròse puèi descobrís lo lum de Lengadòc e de Catalonha. Visitèt la region narbonesa, los estanhs de Sijan e la Novèla.

En 1952, s'installèt definitivament en Occitània a la Novèla al mas de la Granja Bassa ont vivèt dins de condicions fòrça precàrias, sens aiga ni electricitat. 

Uèi, es inumat al cementèri de la Novèla.
José Feliciano

José Feliciano es un cantaire e guitarrista cèc puertorican  d'origina espanhòla, nascut lo 10 de setembre de  1945 a Lares (Puerto Rico), conegut per las represas de *[[Ain't No Sunshine]]*, *[[Light My Fire]]*, *[[California Dreamin']]*, *[[In the Year 2525]]*, *[[Susie Q]]* e las composicions : *[[Che sarà]]*, escrita en 1971 per Jimmy Fontana (compositor italian) per lo Festenal de Sanremo en Itàlia e *[[Feliz Navidad]]*. 

Recebèt un Grammy Award del melhor novèl artista en 1969.

## Discografia
### Anglés / internacional

* 1964 *The Voice and Guitar of José Feliciano*
* 1965 *Fantastic Feliciano*
* 1966 *A Bag Full of Soul*
* 1968 *Feliciano!*
* 1968 *Souled*
* 1969 *Feliciano - 10 to 23*
* 1969 *Alive Alive-O!*
* 1970 *Fireworks*
* 1970 *Christmas Album*
* 1971 *Encore!*
* 1971 *Che Sarà*
* 1971 *That the Spirit Needs *
* 1972 *Sings*
* 1972 *Memphis Menu*
* 1973 *Compartments*
* 1974 *For My Love, Mother Music*
* 1974 *And The Feeling's Good *
* 1975 *Just Wanna Rock and Roll*
* 1976 *Angela*
* 1977 *Sweet Soul Music*
* 1981 *Jose Feliciano*
* 1983 *Romance In The Night*
* 1989 *I'm Never Gonna Change*
* 1990 *Steppin' Out*
* 1992 *Tribute to The Beatles*
* 1996 *Present Tense *
* 1996 *On Second Thought*
* 2000 *The Season Of your Heart*
* 2006 *Six String Lady (the instrumental album)*

### Espanhòl
* 1966 *El Sentimiento, La Voz y la Guitarra*
* 1966 *La Copa Rota*
* 1967 *Sombra*
* 1967 *¡El Fantástico! *
* 1967 *Más Éxitos de José*
* 1968 *Felicidades Con Lo Mejor de José Feliciano*
* 1968 *Sin Luz*
* 1971 *En Mi Soledad - No Llores*
* 1971 *José Feliciano Dos Cruces*
* 1971 *José Feliciano January 71*
* 1971 *José Feliciano Canta Otra*
* 1982 *Escenas de Amor*
* 1983 *Me Enamoré*
* 1984 *Como Tú Quieres*
* 1985 *Ya Soy Tuyo*
* 1986 *Te Amaré*
* 1987 *Tu Inmenso Amor*
* 1990 *Niña*
* 1992 *Latin Street '92*
* 1996 *Americano*
* 1998 *Señor Bolero*
* 2001 *Señor Bolero 2*
* 2003 *Guitarra Mía Tribute*
* 2005 *A México, Con Amor*
L'Esclusa (Païses Basses)

**L'Esclusa** (en neerlandés: *Sluis* ; en zelandés: *Sluus* ) es una comuna neerlandesa de la província de Zelanda, a la frontièra amb Belgica.

## Referéncias
Renault R35

[thumb|right|[Fotografia d'un Renault R35.]]
[thumb|right|[Fotografia d'un R35 capturat per leis Alemands utilizat en Iogoslavia per la *[[Wehrmacht]]*.]]

Lo **Renault R35** es un carri leugier d'infantariá francés desvolopat durant leis ans 1930. Produch a  exemplaris entre 1936 e 1940, èra destinat ai batalhons blindats encargats de sostenir l'accion de l'infantariá. Participèt a la Segonda Guèrra Mondiala e a la Premiera Guèrra Araboisraeliana.

La concepcion dau R35 èra una mescla d'evolucions modèrnas e de trachs pus tradicionaus inspirats per lo Renault FT-17 de la Premiera Guèrra Mondiala. Lo Renault R35 foguèt ansin dotat d'un blindatge avans de 43 mm que li donava una proteccion fòrça eficaça còntra la màger part dei municions anticarri utilizadas en 1940. Pasmens, lo canon de 37 mm que constituissiá l'armament principau èra tròp feble. De mai, problema present sus la quasi totalitat dei carris francés dau periòde, l'equipatge èra format d'un conductor e d'un cap de carri que deviá guidar lo veïcul, observar l'environament, comunicar amb lo rèsta de son unitat e s'ocupar dau canon. L'autonòmia de 140 km èra tanben febla. Per resòuvre aquelei problemas, foguèt desvolopat lo Renault R40, una version equipada d'un canon lòng pus poderós.

Au 1 abriu de 1940,  R35 èran disponibles sus lo territòri francés. Mostrèron una bòna resisténcia ai tirs alemands qu'avián de dificultats importantas per lei destrurre a de distàncias superioras a 300 m. Pasmens, d'un biais generau, lei R35 èran pauc adaptats a la guèrra de movement menada per leis Alemands en causa de son autonòmia tròp febla. De mai, foguèron sovent engatjats dins de condicions pauc favorablas (inferioritat numerica, avitalhament malaisat...).

843 R35 foguèron capturats per la *[[Wehrmacht]]* que ne'n donèt una partida a Bulgaria e a Itàlia. Lo rèsta foguèt transformat en tractor d'artilhariá, en transpòrt de municions ò en caçaire de carris. Quauquei torèlas foguèron tanben utilizadas per equipar de fortificacions fixas. Pasmens, tre 1941, lei performàncias dau R35 èran vengudas insufisentas per li permetre de combatre lei carris pus modèrnes coma lo T-34 sovietic. Après 1945, França laissèt de R35 a Liban e a Siria. Aquelei carris participèron a la Premiera Guèrra Araboisraeliana onte obtenguèron pauc de resultats.

## Liames intèrnes


* Campanha de França (1940).
* Carri d'infantariá.
* Carri leugier.
* Renault FT-17.
* Renault R40.
* Segonda Guèrra Mondiala.


## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Pascal Danjou, « Le char Renault R35 », *Tank & military vehicles*, n° 10,‎ febrier-març de 2013.
* **[[francés|(fr)]]** Rémi Fontbonne, « La maintenance des engins blindés français en 1940 », *Histoire de Guerre*, n° 38,‎ julhet-aost de 2003, pp. 56-65.

## Nòtas e referéncias