open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pollèn

Imatge fòrça aumentada de desparièrs grans de pollèn |thumb
thumb|Grans de pollèn sul còs d'un pollinizaire*?
Lo **pollèn** o **pollen** (del grèc *palè*: farina o polvàs) constituís, en çò dels vegetals superiors, l'element fecondant mascle de la flor: son de grans minusculs de fòrma mai o mens ovoïda de qualques desenas de micromètres de diamètre, inicialament contenguts dins l'antèra, a l'extremitat dels estams.

Coma l'ovul, lo gran de pollèn es pas una gameta mas un gametofit, un productor de gameta.

L'omològ del gran de pollèn en çò dels vegetals inferiors (algas, mofas, protal de *[[Filicophyta]]*) es lo gametofit mascle.

Correspond a la fasa aploïda del desvolopament del vegetal.
### Composicion quimica e bioquimica

Segon l’origina florala, las condicions climaticas, las caracteristicas del sòl ont butan las plantas e la sason, la composicion del pollèn pòt variar. Compòrta :

* de 15 a 75% de glucids (essencialament glucòsa e fructòsa + sacaròsa en proporcion mendra) ;
* de 2.5 a 61% de proteïnas ;
* de 1 a 20% de lipids amb una part d'acids gras essencials de las proprietats antimicrobianas e antifongicas ;
* 18 % d’aiga ;
* 5 % de minerals : calci, clòr, coire, fèrre, magnèsi, manganès, fosfòr, potassi, silici, sofre, selèni ;
* De vitaminas del grop B en granda quantitat ;
* D'acids aminats : arginina, istidina, leucina, isoleucina, lisina, metionina, fenilalanina, treonina, triptofan, valina ;
* De vitaminas A, C, D, E en quantitat mendre ;

De pollèn es sempre present, en quantitat pichona, dins lo mèl, çò que permet d'identificar sas originas botanicas.


Image:Helianthus annuus pollen 1.jpg|Pollèn de virasolelh
Image:Pollen Ricinus communis sanguineus.jpg|Pollèn de ricin
Image:Oenothera fruticosa pollen01.jpg|*Oenothera fruticosa*
Image:Ipomoea purpurea pollen.jpg|*Ipomoea purpurea*
Flurac (Perigòrd)

**Flurac** (*Fleurac* en francés)  es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [flyː’ra] .

Lo luòc es atestat al sègle XIII jos la fòrma de *Floyracum*, simpla latinizacion d'un nom qu'èra probablament **Floirac* (la fòrma latina condreita seriá estada *Floriacum*, atestada endacòm mai). Se ne cresèm l'atestacion, l'origina seriá lo nom latin d'òme *Florius* emb lo sufixe *-acu(m)* , latinizacion del sufixe gallic *-acon*, puslèu que *Florus* (Dauzat), dont *Florius* es un derivat . *Florus* + *-acum* explicariá pas lo *iòd* de l'atestacion. Cossí que siá, Flurac èra una anciana granda propietat antica qu'aviá *Florius* per mèstre. 

Empacha pas que l'evolucion a partir d'un **Floirac* supausat pausa problèma. Se poiriá supausar una evolucion **Floirac* > **Fluirac* (efècte barrant de *-i-*), seguda de l'absorpcion de *-i-* per *-r-*, donc **Fluirac* > *Flurac*. La finala *-ac* donèt *-at* (atestacion *Fleurat* en 1760 ) coma dins tot lo Perigòrd, abans amudiment de la consonanta finala.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton d'Al Buga; es ara del canton de *la Vallée de l'Homme* (en francés), donc La Val de l'Òme.

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Florimont e Gaumièr

**Florimont e Gaumièr** (*Florimont-Gaumier* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
### Florimont
La prononciacion es [fluri’mũn] . Las fòrmas ancianas son *Floridus Mons*, en latin, en 1283, *Florimon* en 1489 . Segon Dauzat, *Florimont* ven del nom germanic d'òme **Flor-mund*, puslèu que de « mont florit » . Segon lo site de las comunas de Dordonha, *Florimont* vendriá probablament del *mont de Florinus*, nom latin d'òme . Segon Chantal Tanet et Tristan Hordé, **Flor-mund* es pus plausible que *Florinus*, derivat de *Florus*, nom latin d'òme, e *montem*, acusatiu de *mons*, « mont, puèg, tuca » .
### Gaumièr
La prononciacion es [gɔw’mje] . Las fòrmas ancianas son *Gaumierium*, en latin, en 1283, *Gaumiers* en 1489, *Gaumyers* al sègle XVI . *Gaumièr* ven d'un nom germanic d'òme, *Waldomar(us)* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luècs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Font Ròca

**Font Ròca** (*Fonroque* en francés), es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [fũn’rɔkɒ] . La sola fòrma anciana es *Parochia de Fonta Roqua*, sense data . Quò's una formacion (d'epòca) occitana, formada de *font*, del latin *fons*, *fontis* e de *ròca*, mot que ven d'un prelatin **rocca*, « montanha o puèg rocós, puèi castèl fòrt bastit sus lo puèg, puèi castèl fòrt ». Lo nom significa « la font del ròc », motivat per una ressorgéncia del *Touron* (nom francés) e donc lo sens de *ròca* es lo d'origina (pas de referéncia a un castèl) .

## Istòria
Font Ròca es una anciana bastida anglesa de la fin del sègle XIII. Ne'n demòra pas ren 

## Administracion

## Demografia

## Luècs e monuments
## Personalitats ligadas emb la comuna
## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Fòssamanha

**Fòssamanha** (*Fossemagne* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [fɔʂɒ’maɲɒ]. Las fòrmas ancianas son *Fosse Manhac* au segle XIII, *Castrum de Fossa Manha* en 1365, *Fosse Manhe* e *Fosse Maigne* au segle XVI. *Fòssamanha* ven de l'occitan *fòssa* (latin *fossa*), « cròs, depression, comba », emb l'adjectiu manha « manha », del latin *magnus*, femenin *magna*; Chantal Tanet e Tristan Hordé precisan que lo nom designava en latin una cavitat naturala o artificiala, puei, emb lo cristianisme, un tombeu, mas lo nom es benleu pas d'epòca latina.

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Tenon; es aura dau canton dau Naut Perigòrd Negre.

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Faugairòlas

**Faugairòlas** (*Fougueyrolles* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Fauguerollas*, en 1306, *Falgayrolas*, en 1324  e *Folgueyrolas*, en 1381. La prononciacion es [fɔwgɛj’rɔlɒ] (*au-* pretonic passa regularament a [ɔw]). *Faugairòlas* tira son origina del latin vulgar *filicaria*, « falguièra, fauguièra, falhièra » emb lo sufixe diminutiu *-ola* , e lo sens es « luèc plen de fauguièras » .

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Velinas; es adara deu canton deu País de Montanha e Gurçon.

## Demografia

* En 1793, Faugairòlas èra dins la municipalitat de Sent Antòni.

## Luècs e monuments
## Personalitats ligadas emb la comuna
## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Folés

**Folés** (*Fouleix* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Foles*, au segle XIII, *Fouleys*, sense data, *Parochia de Foliata*, faussa traduccion de 1400, *Folesium*, latinizacion de 1510. La prononciacion es [fu’lej]. Dauzat, sigut per Tanet e Hordé, interprèta lo nom coma un derivat de *fòl*, motivat l'idèa d'una terra de qualitat talament bassa que seriá fòu de la cultivar. Lo site de las comunas de Dordonha aima mai un nom germanic de persona en **Fol-* e sufixe *-ensem*.

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Vern; es adara deu canton deu Perigòrd Centrau.

## Demografia

## Luecs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Campanha (omonimia)

**Campanha** pòt èsser :

*Una comuna de Peiregòrd: Campanha (Perigòrd)
*Una comuna de Montpelhierenc: Campanha (Erau)
*Una comuna de Marsan: Campanha (Lanas)
*Una comuna de Rasés: Campanha d'Aude
*Una comuna d'Armanhac: Campanha d'Armanhac
*Una comuna de Volvèstre: Campanha d'Arisa
existisson tanben, sos la forma nòrd-occitana **Champanha**:

* Una comuna de naut Vivarés: Champanha
* Una comuna de Peitau: Champanha de Mouton
* Una comuna de Peiregòrd: Champanha e Fontanas
Campanha (Erau)

**Campanha** (*Campagne* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *de Campaneis*, sense data [sègle XII ?], 1529, 1550, *prior S. Martini de Campaneis* en 1392, *Campagne* en 1626, 1648, 1740-60, 1770-71 (mapa de Cassini). 

Segon Hamlin, *Campanha* ven de l' occitan *campanha*, dau latin *campaniam*  « campanha, plana, camps » .
Segon Dauzat, *Campanha* ven del latin [tardiu] *campania* (derivat de *campus*, « camp »), « plana », que pren çò mai sovent lo sens de « tèrra fertila » . La comuna es mai que mai planièira e intensament cultivada.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Fraisse (Perigòrd)

**Fraisse** (en francés tanplan coma en occitan) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [‘frajʂe] . Las fòrmas ancianas son *Frayce* au sègle XIII, *Fraxinus prope Mussidanum*, en latin, en 1364, *Frayssinus*, en latin, en 1440 *Fraysse* a la fin dau sègle XIX . Lo nom es tot simplament l'occitan *fraisse*, del latin *fraxinum* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luècs e monuments
## Personalitats ligadas emb la comuna
## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Fraisse (omonimia)

**Fraisse** pòt designar:
**[[Botanica]]*:
:* los Fraisses: son divèrsas espècias d'arbres del genre fraxinus.
**[[Toponimia]]*:
:* Fraisse, comuna  de Dordonha 
:* lo Fraisse, comuna de Tarn
:* Fraisse de Cabardés, comuna d'Aude
:* Fraisse de las Corbièras, comuna d'Aude
:* La Barraca de Fraisse, comuna d'Avairon
:* Fraisse d'Agot, comuna d'Erau 
:* La Capèla del Fraisse, comuna de Cantal
:* Fraisses, comuna de Léger
:* Fraisse, una comuna italiana de la comunautat montanhòla de la Val Varacha
Fraisse

Lo **fraisse** (var. **frais**, gasc. **hrèishe**, **hrèisho**) es un arbre del genre Fraxinus, de la familha de las Oleacèas. N'i a aperaquí seissanta espècias.

## Qualques espècias
* *[[Fraxinus americana]]* 
* *[[Fraxinus caroliniana]]* 
* *[[Fraxinus nigra]]* 
* *[[Fraxinus pennsylvanica]]*
* *[[Fraxinus profunda]]* (sinònim: *F. tomentosa*) 
* *[[Fraxinus quadrangulata]]* 
;
* *[[Fraxinus anomala]]* 
* *[[Fraxinus cuspidata]]* 
* *[[Fraxinus dipetala]]* 
* *[[Fraxinus dubia]]*
* *[[Fraxinus gooddingii]]* 
* *[[Fraxinus greggii]]* 
* *[[Fraxinus latifolia]]* 
* *[[Fraxinus lowellii]]* 
* *[[Fraxinus papillosa]]* 
* *[[Fraxinus purpusii]]* 
* *[[Fraxinus rufescens]]*
* *[[Fraxinus texensis]]* 
* *[[Fraxinus uhdei]]* 
* *[[Fraxinus velutina]]* 

;
* *[[Fraxinus angustifolia]]* - Fraisse de la fuèlha pichona
** *[[Fraxinus angustifolia]]* var. *oxycarpa* (*F. oxycarpa*) Fraisse caucasenc
* *[[Fraxinus excelsior]]* - Fraisse de la fuèlha granda
* *[[Fraxinus holotricha]]*
* *[[Fraxinus ornus]]* 
* *[[Fraxinus pallisiae]]* 

;
* *[[Fraxinus apertisquamifera]]*  
* *[[Fraxinus baroniana]]*  
* *[[Fraxinus bungeana]]* 
* *[[Fraxinus chinensis]]* 
* *[[Fraxinus chiisanensis]]* 
* *[[Fraxinus floribunda]]* 
* *[[Fraxinus griffithii]]* 
* *[[Fraxinus hubeiensis]] * 
* *[[Fraxinus lanuginosa]] * 
* *[[Fraxinus longicuspis]]* 
* *[[Fraxinus malacophylla]]*
* *[[Fraxinus mandshurica]]* 
* *[[Fraxinus mariesii]]* 
* *[[Fraxinus micrantha]] *
* *[[Fraxinus paxiana]] *
* *[[Fraxinus platypoda]]* 
* *[[Fraxinus raibocarpa]]* 
* *[[Fraxinus sieboldiana]]* 
* *[[Fraxinus spaethiana]]* 
* *[[Fraxinus trifoliata]]* 
* *[[Fraxinus xanthoxyloides]]*
Gabilhon

**Gabilhon** (*Gabillou* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [gɒbi’ʎu]. Las fòrmas ancianas son *Monasterium de Gabilho* au segle XIII, *Turris de Gabilhono* en 1496, *Gabilion* au segle XVI, *Gabilhou* en 1625. Segon Dauzat, *Gabilhon* ven d'un nom galloroman d'òme (compréner benleu d'origina gallica), **Gapilius* (inatestat), varianta de *Gappilius*, emb lo sufixe *-onem*. Segon Chantal Tanet e Tristan Hordé, *Gabilhon* vendriá d'un nom latin *Gavillius*, derivat de *Gavius*, mas lo parlar es pas betacista. Segon lo site de las comunas de Dordonha, *Gabilhon* seriá probablament un diminutiu de *Gabin* o de *Gabrieu*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Nucleosòma

Lo **nucleosòma** es una estructura que constituís l'unitat fondamentala e essenciala de la cromatina, qu'es la forma d'organizacion de l'ADN en los eucariòtas. Los nucleosòmas son formats d'un nuclèu proteïc constituit per un octamèr d'istònas, proteïnas fòrtament basicas e fòrça conservadas filogeneticament. L'octamèr es format de doas moleculas de cada istòna (H2a, H2b, H3 e H4).
En lo vesent en un microscopi electronic, se vei amb forma de rosari o "collar de pèrlas", car es formada de l'eliç dobla d'ADN enrollada envolopa successiva octamèrs d'istònas, en existint entre dos nucleosòmas consecutius un fragment d'ADN, ADN espaciador. Cada octamèr d'istònas es entornejat per gaireben 2 torns d'ADN bicatenari. Autra istòna (H1) s'estend envolopa la molecula d'ADN fòra de la part centrala del nucleosòma.

L'enrollament de la molecula d'ADN en torn al nucleosòma redusís fins a 6 còps la longor de la cadena d'ADN.

En 1974 Roger Kornberg descriguèt lo nucleosòma e las pròvas qu'usèt per aiçò foguèron:

* La cromatina conten gaireben lo meteis nombre de moleculas d'istònas H2a, H2b, H3 e H4 e pas mai de la mitat de H1.

* La cristallografia de rais X indica qu'en la cromatina existís una estructura regular que se repetís cada 100 Å sobre la fibra. Aqueste meteis patron s'obsèrva quand l'ADN purificat se barreja amb de quantitats equimolares d'istònas, except H1.

* De micrografias electronicas de la cromatina revèlan que consistís en de particulas de gaireben 100 Å de diamètre connectadas mejançant ADN despolhi (coma un collar de comptes) e son aparentament las responsablas del patron de rais X.

* En controtlant lo temps de digestion de la cromatina amb la nucleasa de micrococ (que trinca l'eliç dobla de l'ADN), s'obtenon de fragments d'a l'entorn de 200 parelhs de basas (cuantificat mejançant d'experiéncias d'electroforèsi en gel).

Las observacions de Kornberg o amièren a conclure que lo nucleosòma es format de l'octamèr (H2A)2(H2B)2(H3)2(H4)2, en mai de gaireben 200 parelhs de basas d'ADN. 
Quand l'ADN se replica *in vivo*, las cadenas filhas son incorporadas immediatament en nucleosòmas.
Gaujac (omonimia)

**Gaujac** es un toponim e antroponim occitan:
## Lòcs
* Gaujac, en Lengadòc ()
* Gaujac, en Savés ()
* Gaujac, en Astarac (), anciana comuna reünida a Sent Arroman en 1822
* Gaujac, en Vasadés ()
* Gaujac, anciana comuna d'Agenés (), uèi integrada a Fregimont
* Gaujac, en , dins lo departament de 
* Gaujac, dins lo departament de las 

## Mond
* Paul Gaujac, militar e istorian deu .
Gajac e Rolhàs

**Gajac e Rolhàs** (*Gageac-et-Rouillac* en francés), es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
### Gajac
La prononciacion es [ga’za] . Las fòrmas ancianas son *Arch. Gaiacensis* en 1109, *Forteresse de Gaiac* en 1377, *Gayadensis* en 1555 [fòrma que Chantal Tanet e Tristan Hordé jutjan fautiva, mas la prononciacion de *-ac* passèt a *-at*] . *Gajac* ven d'un pichon nom (praenomen) latin *Gaius* (fòrma pus anciana *Caius*) emb lo sufixe *-acum*. Gajac èra la propietat de Gaius .
### Rolhàs
La prononciacion es [ru’ʎa] . Las fòrmas ancianas son *Sancta Maria de Rolas* en 1110, *Beata Maria de Rolhanis* (las doás primièras mencions son a prepaus de la glèisa), *Rolhac* en 1496 . Chantal Tanet e Tristan Hordé explican *Rolhàs* per lo nom latin d'òme *Regulius* emb lo sufixe *-acum* [mas coma fan ?], lo site de las comunas de Dordonha per lo nom latin d'òme *Rŭllius*, dins *Rullianos (fundos* sosentendut ).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Gardona

**Gardona** (*Gardonne* en francés) es una comuna occitana dins la region istorica de Perigòrd administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [gar’dunɒ] . Las fòrmas ancianas son *Ecclesia sancti Fidis de castro de Gardona*, en latin, en 1104, *Sanctus Johanes de Gardona*, en latin, en 1484 . 
Segon Dauzat, *Gardona*, als ajustants de Dordonha e de Gardoneta, es un nom d'aiga aparentat a Gard .
Segon lo site de las comunas de Dordonha, *Gardona* es lo nom de l'aiga, vengut del preceltic **ward*, emb lo sufixe *–ona* .
Segon Chantal Tanet e Tristan Hordé, lo nom primitiu de Gardoneta (*Gardoneta* en 1226) èra *Gardona* e lo vilatge prenguèt aquel nom. L'etimologia de *Gardona*, l'aiga, es una basa preceltica **vard-* emb lo sufixe gallic *-ona*
.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luècs e monuments
## Personalitats ligadas emb la comuna
## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Gaujac (Perigòrd)

**Gaujac** (*Gaugeac* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [gaw’sa] . Las fòrmas ancianas son *Sanctus Petrus de Gauiac*, en 1153, *Gayac*, al sègle XIII, *Gaugeacum*, latinizacion de 1317, *Gauiat*, en 1555 . *Gaujac* ven del nom latin d'òme, *Gaudius*, emb lo sufixe *-acum* [latinizacion del sufixe gallés *-ācon*]. Gaujac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre *Gaudius* .

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Montpasièr; es ara del canton de La Linda.

## Demografia

## Luècs e monuments
## Personalitats ligadas emb la comuna
## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Janiç

**Janís** (en francés *Génis*) es una comuna d'Occitània, benleu  dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [zɒ’ni]. Lo nom es atestat en 1362, *Genitz*. *Janís* ven d'un nom latin d'òme, *Genesius* (lo site de las comunas de Dordonha ajusta *Genicius*), qu'es tanben lo de mai d'un martir de Gàllia. Janís èra la propietat de Genesius e lo *-ç* es incorrècte (quand i a un dobte, òm chausís la solucion pus simpla).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Ginestet

**Ginestet** (en francés tanplan coma en occitan) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es zi’nɛʂte] (accent sus la segonda sillaba) . Las fòrmas ancianas son *Sanctus Jacobus de Genestet* au sègle XIII, *Genestetum*, en latin, en 1491, *Genestet* en 1555 . Lo nom de **Ginèstet** (grafia site de las comunas de Dordonha, confòrma a l'accentuacion actuala) ven de l'occitan *genèsta*, *ginèsta*, del latin *genista*, emb lo sufixe collectiu *-et*, del latin *-etum*. Lo nom es motivat per l'abondància de ginèstas 

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luècs e monuments
## Personalitats ligadas emb la comuna
## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Gots

**Gots** qu’ei un toponim occitan:
* Gots, ua comuna de Ribèra Baisha
* Gots, ua comuna de las Lanas
* Gots, ua comuna de Lomanha 
* Gots, ua anciana comuna de Perigòrd fusionada en 1827 dens Gots e Rossinhòu
Gots e Rossinhòu

**Gots e Rossinhòu** (*Gout-Rossignol* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
### Gots
La prononciacion es [gu]. Las fòrmas ancianas son *Guz* au segle X, *Goz* en 1100, *Gots* en 1365, *Goux* au segle XVI, *Gouts* sus la mapa de Cassini, a la fin dau segle XVIII. *Gots* era lo luec d'una colonia de Gots (*Gothos* en latin) e, en Aquitània, probablament de Visigots, installats tanleu lo segle V. Gots èra la propietat daus Visigots.

### Rossinhòu
La prononciacion es [ruʂi’ɲɔw]. Las fòrmas ancianas son *Rossignol* au segle XIII, *Rossinholium* (latinizacion) en 1382, *Rossinhol* au segle XVI.
Foneticament, lo nom pòt representar lo de l'auseu, que ven dau latin vulgar **lusciniolu*, derivat dau latin classic *luscinia*. Mas, l'un pena a motivar un tau toponime. Marcel Vergnaud  i vei lo mot *ros*, explicat per la color de la terra, e lo gallic *-ialon*, « esclarziera -----> vilatge; l'atraccion paronimica menet a *Rossinhòl*, puei *Rossinhòu*. L'associacion d'un mot romanic e d'un mot gallic es problematica totparier.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Grand Braçac

*Grand Braçac* o **Braçac**  (*Grand-Brassac* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [brɒ’ʂa] o [brɒ’ʂɒ]. Las fòrmas ancianas son *Brassacum* (latinizacion) au segle XIII, *Brassac* en 1382, *Brassac dit le Grand Brassac* a partir de 1738. I a pas de dobte sus lo sufixe *-acum*,  latinizacion dau sufixe celtic *-*acon*. 

Segon Dauzat e Rostaing, (Grand) Braçac, coma las autras comunas d'aqueu nom, ven de la fòrma latinizada **Braccius*, dau nom d'òme gallés **Braccus*, fòrma intensive de *Bracus*, emb lo sufixe *-acum*. Seriá una propietat rurala d'origina galloromana. Los Feniés, en seguda de Negre segon Paul Burgan e André Lafon, entau coma Chantal Tanet e Tristan Hordé, chausisson puslèu *Biracius*, emb lo meteis sufixe  . Lo site de las comunas de Dordonha causís *Braccius*. 

Per Braçac (Tarn e Garona), Paul Burgan e André Lafon citan las solucions d'autres toponimistas : *Biracius* per Ernèst Negre, *Braceus*, derivat de *Bracus*, per Jacques Astor, e se pronóncian per *Braccius* o *Bracius*; de vrai, per *Biracius*, *-i-* de la prumiera sillaba se conserva generalament en occitan. Segon Xavier Delamarre, que cita d'autres *Braçac*s, *Braçac* ven de *Braccios* (fòrma celtica d'origina de la fòrma escrita latina *Braccius*), *Braccius* es atestat . *Braçac* èra la propietat de *Braccios*.

Jos lo renhatge de Loís XV, *Braçac* pren oficialament lo nom de « Le Grand Brassac » (en francés) per lo diferenciar d'un autre vilatge situat 20 kilomètres a l'oèst e qu'apèlan tanben « Brassac » (en occitan, *Braçac*
Granges d'Ans

**Granges d'Ans** (*Granges-d'Ans* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [grɔ̃n’zej] [dɑ̃m]. Las fòrmas ancianas son *Ecclesia in honore Sancti Martini, quae voc A Grangias*, en latin, en 1025, *Granias* au segle XIII, *Ecclesia de Grangiis* en 1382. *Granja* es lo resultat dau bas latin **granica*, « luec onte òm conserva lo grun », derivat dau latin classic *granus*, « grun, gran » .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Gresas (Perigòrd)

**Gresas** (en francés: *Grèzes*) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània,  ancianament d'Aquitània. Au 1èr de genier 2017, fusionèt emb Chavanhac per formar la comuna novela *daus [[Los Termes Perigòrds|Termes Perigòrds]]* (nom supausat) e ne n'es comuna delegada desempuei.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
La prononciacion es [‘grɛʐa] .
Las atestacions ancianas son : *Sanctus Petrus de Gresas*, au segle X, *Grezas*, au segle XIII.
Lo mot *gresa*, plan viu dins la lenga e frequent en toponimia perigòrda e carcinòla, fòrma femenina de *gres*, « terrenh peirós, calhaujós », d'origina prelatina o germanica, pòt gardar lo sens de « tèrra secha e calhaujosa » o eventualament prener lo sens recent, atestat en Carcin, de « boija, pelada, chauma » .

## Istòria

## Administracion

* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra dau canton de Terrasson e La Vila Dieu, i demorèt.
* L'intercomunalitat es la Comunautat de comunas dau Terrassonnés en Perigòrd Negre Tenon Autafòrt.

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Gresas (omonimia)

**Grèsas** pòt designar:
* Grèsas en Gavaudan, dins lo departament de Losera
* Gresas en Gavaudan dins lo departament de Naut Léger
* Gresas en Carcin, dins lo departament d'Òlt.
* Gresas en Perigòrd, dins lo departament de Dordonha
Granhòu

**Granhòu** (*Grignols* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha e la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [grɒ’ɲɔw].

Las fòrmas ancianas son d'interès inegal: *Granol*, en 1072, *Grainol*, en 1099, *Granolium*, en latin, en 1135 e *Granolhium*, en 1245, nos ensenhan que lo nom deviá èsser *Granhòl*, diferent de la fòrma modèrna sonque per l*'l* finala qu'èra pas enquera vocalizada. Las atestacions seguentas mòstran una creativitat toponimica que chamnhet probablament pas grand causa a la prononciacion autentica : *Granolh* a la fin dau sègle XII, *Greniols* (francizacion sus lo modèle gran/grain ?) en 1310, *Granhols* en 1385, *Grignaux* en 1450 (que testimònia de la vocalizacion de la consonanta finala *-l*), *Grouignouls* en 1503, *Grignoulx* en 1675, [*Grignol* en 1793], *Grignols* au sègle XIX. L'etime es benlèu un derivat de *granum*, « grun, gran », coma *graneolum*  o son eretier, o, autra solucion, un nom de persona gallés *Grannus*, sigut de **ialo* . Mas **ialo*, « champ, esclarziera, estenduda descoberta », sembla pas donar ni *òu*, ni *iòu* en Peiregòrd (veire Maruelh, Eissiduelh, o Valaujors, en Sarladés), çò que roina un pauc la solucion **Grannoialo*. Lo site de las comunas de Dordonha chausís lo gallic **Grannusialo* (sic, per **Grannialo*), « l'esclariera dau diu *Grannus* » puei l'atraccion dau latin *graneolum*, « granier » donet au nom sa fòrma actuala . Xavier Delamarre chausís tanben *Granno-ialon* en se basant sus l'atestacion *Granolium*.

Se tròba tanben *Granhòl* (òc ancian e en B. de Bòrn) au segle XII o XIII.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Grivas

**Grivas** (*Grives* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [‘griβɒ] .

Lo nom de Grivas (atestacion *Grivas* au sègle XIII) deriva probablament pas del nom de l'ausèl (los ausèls, que passan un pauc pertot, permeton pas de caracterizar un luòc), mas puslèu d'un nom germanic : benlèu *Griso* (**Grisa villa*) o *Griv(us)* .

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Belvés; es adara del canton de *Vallée Dordogne* (en francés), donc Val Dordonha.
* La comunautat de comunas es la CC Val de la Dordonha et Forèst Beceda.

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Graulejac

**Graulejac**   (*Groléjac* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [grɔwle’ʦa] . Las fòrmas ancianas son *Gaulegac* en 1152, *Gaulejacum*, en latin, en 1283, *Gaulejac* en 1640, puèi al sègle XVIII *Grolegeac* e *Graulejac*. *Graulejac* ven d'un nom latin d'òme, **Crollidius*, derivat de *Crollus* (Dauzat), *Gavillius*, derivat de *Gavius* (Chantal Tanet e Tristan Hordé), **Gavillēius* (site de las comunas de Dordonha), lo tot emb lo sufixe *-acum* , latinizacion del sufixe celtic *-acon*. Las fòrmas recentas en *Gr-* son benlèu provocadas per l'atraccion del vèrbe *grolejar* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luècs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Falha

Una **falha** es un accident geologic discontinú format dins lei ròcs superficiaus de la Tèrra (aperaquí a 200 km de prigondor) per fractura, que lei concentracions dei fòrças tectonicas i despassan la sieuna resistència. La zona de ruptura a una superfícia mai o mens definida nommada plan de la falha e sa formacion s'acompanha d'un liscament dei ròcs tangenciaus (parallèl) a aquest plan.
Fuèlha

La **fuèlha** (var. **fuelha**, **fuòlha**, **huelha**) es un organ laminar de creissença limitada dins las plantas, especializat dins la fotosintèsi. Nais dins los noses e se dispausa lateralament subre la camba. Es generalament verda amb simetria bilaterala. 

Es tipicament plana e fina, çò que favoriza l'exposicion dels cloroplasts de las cellulas (clorenquima) a la lutz subre una superfícia larga e permet que la lutz s'introdusisca entièrament dins los teissuts fins. Es dins las fuèlhas que la majoritat de las plantas realizan la respiracion e la transpiracion.

Las fuèlhas se pòdon especializar dins çò d'acumular d'aiga, de noiridura o dins d'autras foncions. Las plantas sens fuèlhas se nomenan *afillas*.

## Nòtas e referéncias


## Ligams extèrns
Eystein Eysteinsson

**Eystein Eysteinsson** **Møyla** (*Øystein Øysteinsson*) pretendent al tròn de Norvègia de 1174 a 1177

Eystein Eysteinsson es lo filh illegitim d'Eystein Haraldsson, un dels filhs d'Harald IV de Norvègia, corei de Norvègia amb sos fraires Inge Ièr de Norvègia, Sigurd II de Norvègia e Magnus Haraldsson . 

Escaissat *Møyla* (lo Piusèl) del fach de son aspècte juvenil, es proclamat rei en 1174 pels **Birkebeiner** en revòlta contra lo rei Magnus V de Norvègia e son paire lo regent Erling Skakke. 

Eystein demòra amb sos òmes dos ans dins lo Viken e los districtes vesins, abans de rejónher en 1176 Tredondheim, que se n’en empara, e ont es proclamat rei. Recampa alara una armada de 2 400 òmes e, amb aquesta fòrça, traspassa las montanhas cap al sud de Norvègia. Mas, en genièr de 1177, lo rei Magnus V de Norvègia lo rencontra a Ree, ont Eystein Eysteinsson es desfach e tuat.

### Fonts

Heimskringla de Snorri Sturluson

* Sagas of the Norse Kings : "Magnus Erlingson" Capítol XVII (traduccion anglesa)
Hadobacteria

; Arbre filogenetic de basa de las adobacterias
Aqueste arbre simplificat permet de navegar dirèctament cap als sosclads mai importants.
La classificacion filogenetica detalhada del sosclad considerat es estocada dins los articles indicats.
 ─o HADOBACTERIA
  ├─o DEINOCOCCALES
  └─o THERMALES
; Posicion dins l’arbre filogenetic
 ─o BACTERIA
  ├─o Chlorobacteria
  │ ├─o Dehalococcoidetes
  │ ├─o Thermomicrobia
  │ └─o
  │   ├─o Anaerolinaeles
  │   └─o Chloroflexi
  └─o
    ├─o HADOBACTERIA
    └─o
      ├─o Cyanobacteria
      │ ├─o Gloeobacteriales
      │ └─o Phycobacteria
      └─o
        ├─o Gracilicutes
        │ ├─o Spirochaetes
        │ └─o
        │   ├─o Sphingobacteria
        │   └─o Exoflagellata
        └─o Eurybacteria
          ├─o Togobacteria (o Thermotogales)
          ├─o Selenobacteria
          ├─o Fusobacteriales
          └─o Posibacteria
Chrysochloridae

Las **talpas dauradas** son una  classada dins l' Afrosoricida o Insectivora seguent la taxinomia. Vivon pas a l'estat salvatge que dins lo desèrt de Namibia. Lors caracteristicas mai marcantas son qu'an pas d'uèlhs ni d'aurelhas e qu'i a pas que 4 dets a las patas anterioras, provesits d'àrpias cortas. Sul cran, l'òs jugal e la barra postorbitària son perduts. I a tanben un parelh d'òsses dins la region occipitala apelats « tabulars » que se retròba pas dins los autres Mamifèrs. Las femèlas, coma los mascles, an un cloac ont desenbocan las vias urinaras e genitalas, contràriament als autres mamifèrs placentaris.

## Lista dels genres
La familha de las talpas dauradas, que la plaça al sen de l'òrdre dels insectivòrs es debatuda, es devesida en mantun genre :
* *[[Amblysomus]]* Pomel, 1848 
* *[[Calcochloris]]* Mivart, 1867 
* *[[Chlorotalpa]]* Roberts, 1924 
* *[[Chrysochloris]]* Lacépède, 1799 
* *[[Chrysospalax]]* Gill, 1883   
* *[[Cryptochloris]]* Shortridge e Carter, 1938 
* *[[Eremitalpa]]* Roberts, 1924

### Segon [[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]]
* familha *[[Chrysochloridae]]* Gray, 1825
** sosfamilha *[[Amblysominae]]* Simonetta, 1957
*** genre *[[Amblysomus]]* Pomel, 1848
*** genre *[[Calcochloris]]* Mivart, 1867
*** genre *[[Neamblysomus]]* Roberts, 1924
** sosfamilha *[[Chrysochlorinae]]* Gray, 1825
*** genre *[[Carpitalpa]]* Lundholm, 1955
*** genre *[[Chlorotalpa]]* Roberts, 1924
*** genre *[[Chrysochloris]]* Lacépède, 1799
*** genre *[[Chrysospalax]]* Gill, 1883
*** genre *[[Cryptochloris]]* Shortridge and Carter, 1938
*** genre *[[Eremitalpa]]* Roberts, 1924

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
*
Ribozim

thumb|upright|right|Estructura d'un ribozim
Un **ribozim** es una molecula d'ARN amb capacitat catalitica. Lo tèrme de *ribozim* deriva de la combinason dels mots en**zim** d'acid **ribo**nucleïc. 

Los ribozims son de moleculas d'ARN qu'an la capacitat d'agir coma catalisadors, es a dire d'accelerar de reaccions de forma especifica. Coma los enzims proteïcs, possedisson un centre actiu que se jonh especificament a un substrat e que facilita sa conversion en un produch. Los ribozims son mens versatils que los enzims proteïcs.

Fòrça ribozims son d'introns amb capacitat d'autotractament, es a dire que son capables de s'autoeliminar en jonhent los dos exons adjacents. Los introns autoactius son singulars dins lo sens que normalament agisson sonque un còp e pèrdon lor activitat, e doncas satisfàn pas a totas las condicions que definisson un catalisador. 

S'es descrich de ribozims dins los virus, los procariòtas e los eucariòtas. 

I a de ribozims implicats dins divèrsas reaccions cellularas importantas; cal senhalar entre elas lo tractament o maduracion de l'ARN e la sintèsi de proteïnas (una de las moleculas d'ARNr de compausantas del ribosòma catalisa la reaccion de transpeptidacion, o union dels aminoacids). 

La descobèrta d'aquestas moleculas d'ARN amb capacitat catalitica, o **[[ribozim]]s**, nos fa lutz sus l'origina de la vida. Podèm pensar que los precursors de la vida foguèron de moleculas d'ARN, o semblantas, amb capacitat de s'autoreplicar. Aquestas ipoteticas **replicasas d'ARN** aurián evoluit fins a èsser a l'origina de la cellula.

Aquestas proprietats cataliticas de l'acid ribonucleïc foguèron descobèrtas per Thomas Cech e Sidney Altman que recebèron lo Prèmi Nobel de Quimia en 1989.
Grunh e Bòrdas

**Grunh e Bòrdas** (*Grun-Bordas* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
* **Grunh**. Las fòrmas ancianas son *Girunh*, au segle XIII, puei *Grunh*, en 1268, *Grung*, en 1444. La prononciacion es [grym]. *Grunh* ven d'un nom de persona **Grunnius* (o **Grunius*, per Dauzat) : **Grunnium fundum*, « la propietat de *Grun(n)ius* ». La fòrma *Girunh* representa probablament *Grunh*, un chàmnhament de consonanta es impossible.
* **Bòrdas**. Las fòrmas ancianas son *Bordas*, en 1444, *Bordes*, en francés, au segle XVII. La prononciacion es [‘bɔrda]. Lo nom es simplament lo plurau de *bòrda*. Segon Tanet e Hordé, Bòrdas èra autrescòps una paròfia mas aquò apareis pas sus la mapa de Cassini (aura, i a una gleisa, que data dau segle XIX).

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Vern; es aura dau canton dau Perigòrd Centrau.

## Demografia

## Luecs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Autafaia

**Autafaia** (o **Auta Fàia** segon lo Conselh Generau de Dordonha), prononciat [ɔwtɒ’faːjɒ] (*Hautefaye* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Comunas vesinas

## Toponimia
La prononciacion es [ɔwtɒ’faːjɒ]. Las fòrmas ancianas son *Alta Faya* en 1330, *Alta Fagia* en 1365, *Aultefaye* au segle XVI. *Autafaia* ven dau latin *alta*, « auta » e de *faia*, dau latin *fagea*, « bòsc de faus ». Lo site de las comunas de Dordonha explica l'adjectiu *auta* per'mor qu'era una forest d'aubres nauts.

## Istòria

## Administracion
### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Demografia

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Liams externes

## Nòtas e referéncias
Eiçac

**Eiçac**, foneticament [ɛj’ʂɒ]  (*Issac* en francés), es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [ɛj’ʂɒ] .
Lo nom d'Eiçac (attestations *Yssacum*, au segle XIII, *Eychacum* en 1342, *Yssac* en 1365, *Ischat* en 1382 e *Eyssac* au segle XVI ) vendriá dau nom d'òme gallo-roman *Iccius* o *Isicius*, emb lo sufixe *-acum* , latinizacion dau sufixe gallés *-*acon*. Seriá donc una propietat rurala d'origina gallo-romana. La grafia *Eiçac*, es la pus etimologica, per una prononciacion identica.

Aquò's un cas que *i-* inicial a desvolopat un *e-* que lo precedís, en formant entau un diftongue. L'origina dau fenomèn es anciana : au mens lo sègle XIV. Las atestacions d'aqueu sègle balançan entre *e-* e *i-*, çò que poiriá èsser lo signe sia de reaccions cultas, motivadas per l'influéncia daus escrits ancians, sia d'un balançament vertadier dins la lenga orala. Per comparason : Eisac. L'explicacion es simpla : dins de frasas coma *Vau a Içac* o *Demòra a Içac*, [-e-] sèrv de transicion entre *a* e *i-* en iatus. Quand la novèla prononciacion comença a s'installar, sembla tota naturala dins un parlar que multiplica los cas de [ej-] o [ɛj-], subretot davant l'accent tonic (venguts de *ai-* pretonic o de *es* + consonanta). L'articulacion en [ɛj-] puslèu qu'en [ej-] es un signe de l'afebliment de l'accent tonic que pòt passar sus la sillaba iniciala (escotar la prononciacion ).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

* Castèl de Montréal
* Castèl de Maupas 
* Tor Sant Jacme
* Ostal Chastenet
* Glèisa Sant Avit


Issac Montréal (68).JPG|Lo Chasteu de Montreiau (?) a Issac.
Issac Maupas (4).JPG|Lo chasteu de Maupàs.
Issac tour St Jacques et église (1).JPG|La tor Sent Jacme e la glèisa.
Issac maison Chastenet.JPG|L'ostau Chastenet.
Issac église (3).JPG|La glèisa Sent Avit.


## Personalitats ligadas emb la comuna
* Claude Bébéar, òme d'afars, nascut a Eiçac.

## Veire tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Jaure

**Jaure** (*Jaure* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [‘zawre]. Lo nom es atestat en 1380, *Jaure*. Tots los toponimistas son d'acòrd per un personatge qu'a un nom liat emb lo nom de la chabra en gallic, *gabrā*. Las ipotèsis son *Gabra* (*villa* sosentendut), propietat de *Gabros* o *Gabrus*, chafre o nom d'après lo nom de la chabra (Dauzat, site de las comunas de Dordonha), la propietat de *Gabrius* (Chantal Tanet e Tristan Hordé), *Gabriā* o *Gabrion* [pusleu aqueste, per'mor de la finala *-e*], la propietat de *Gabrios* (Xavier Delamarre).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Javerlhac e La Chapela Sent Robert

**Javerlhac e La Chapela Sent Robert** (*Javerlhac-et-la-Chapelle-Saint-Robert* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
### Javerlhac
La prononciacion es [ʣavar’ʎa]. Las fòrmas ancianas son *Javerlhac* en 1264, *Javerlac* en 1288. *Javerlhac* ven d'un nom gallic d'òme, *Gabrielis*, derivat de *Gabrius* (Chantal Tanet e Tristan Hordé), *Gabrillus*, derivat de *Gabrus*, chafre d'après *gabros*, « chabra » (Dauzat), *Gabrelius* o *Gabrilus* (site de las comunas de Dordonha) emb lo sufixe *-acum*, latinizacion dau sufixe celtic *-ācon*. Javerlhac èra la propietat de Gabrielis, de Gabrillus, de Gabrelius o de Gabrilus.

### La Chapela Sent Robert
La prononciacion es [laʦa’peːlɒ] [sɛ̃nru’bar]. Lo nom es atestat en 1330, *Capella Sancti Roberti*.
*Lo mot *chapela* aguet los sens successius de « partida de la gleisa de Tors que gardava lo manteu, la *cappa*, de Sent Martin, de « partida de gleisa emb un autar segondari », puei de « pitita gleisa » ; *chapela* se pòt comprener coma « gleisa » d'un luòc qu'a pas lo títol de paròfia.
*Sent Robert. La gleisa romanica es la d'un priorat benedictin dau segle X, que dependiá de l'abadia de Visoas, puei de La Chaa Dieu. Lo nom de Sent Robert es liat a quela darriera abadia, que fondet.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

Église Saint-Étienne et le château de Javerlhac.jpg|A mança: L'egleisa de Sent *Estefe*A drecha: Lo chasteu.


## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Frederick Reines

**Frederick Reines** (Paterson, 16 de març de 1918 - 26 d'agost de 1998) foguèt un fisician estatsunidenc. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1995 « per la deteccion del neutrino » e « per d'experimentacions pionièras de la fisica dels leptons ».

## Referéncias


## Ligams extèrnes
*  Guide to the Frederick Reines Papers, Special Collections and Archives, UC Irvine Libraries
*  autobiografia sul sit Nobel

## Voses connèxas
*experiéncia del neutrino
Rovaniemi

Rovaniemi (en sami, *Ruávinjargâ*) es una vila finlandesa, capitala de la Lapònia finlandesa. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2006. Sa superficia totala es 8016&nbsp;km².
Reguèrg

Lo **reguèrg**, que son nom latin es *Cytisus purgans* o *oromediterraneus*, es un sosarbrilhon que buta en matas, de ramèls quilhats, verd-glauc, de 30-80&nbsp;cm, gaireben sens fuèlhas. Las flors son jaunas, pichonas, de 10-12&nbsp;mm, odorosas, en pichonas inflorescéncias terminalas. Dòlça e calici son peluts. 

La florida es en mai-junh (foncion de l'altitud).

Es present dins lo Massís Central, qualques sectors dels Pirenèus, e mai dins mai d'unes massisses montanhoses de la Peninsula Iberica e de Magrèb. Se caracteriza per de landas pro pauras d'origina granitica o volcanica. En Occitània, es fòrça present tanben en Aubrac, Cevenas e Marjarida.
Mofa

Las **mofas** (var. **mossa**) o pus tecnicament, *Bryophyta*, son de plantas pichonas e doças que mesuran sovent d'entre 1 a 10 cm. Creisson normalament totas amassa dins de luòcs fosques e umids. An pas de flors ni de granas e sas fuèlhas simplas cobrisson sas cambas pichonas. Produsisson de capsulas d'espòras amb forma de bèc.
Jaiac

**Jaiac** (*Jayac* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [ʣɒ’ja] 
Lo nom de *Jaiac* es atestat en 1251, emb la fòrma *Gayac*. Amai se *Jaiac* ven del nom latin d'òme *Gaius* emb lo sufixe *-acum* , latinizacion del sufixe gallés *-āco(n)*, caldriá pas creire que *G-* representèsse totjorn un *g* dur dins los manuscrits ancians; cal donc legir puslèu *Jaiac*. Jaiac èra donc, emb un naut nivèl de certitud, una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre *Gaius*. Coma per Archinhac, lo tractament **Gaiacon* > *Jaiac* es de tipe nòrd-occitan, sense se prononciar sus l'apertenéncia actuala de la comuna al dialècte lemosin o al dialècte lengadocian, nimai sus l'isoglòssa actuala *ca*/*cha*, mas  lo tractament per La Cassanha, vilatge situat puslèu al nòrd e que son nom es en teoria pus recent (preséncia de l'article) es de tipe lengadocian.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Salanhac e Aivigas ; es aura del canton de Terrasson e La Vila Dieu.

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Jornhac

**Jornhac** (*Journiac* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [ʦur’ɲa] . Las fòrmas ancianas son *Jornhac* al sègle XIII, *Castrum de Jornacho* en 1370, *Jornhacum* (latinizacion) en 1382 . *Jornhac* vendriá d'un nom « galloroman » (mas quand Albèrt Dauzat escriu « galloroman », aquò vòl dire « gallic ») *Juronius*, emb lo sufixe *-acum* . Xavier Delamarre coneis pas **Iuronius*, , mas *Iurinios*, nom celtic atestat (emb *-acon*, dona **Iuriniācon*), utilizat per explicar Journy (*Jornacum* al sègle VII) ; **Iuriniācon* mena tanben a *Jornhac*, encara pus aisidament que **Iuroniācon* (« Juroniacum »).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

Journiac village (2).JPG|Lo riu de Jornhac al sud del borg.
Journiac ancienne et nouvelle mairies (1).JPG|L'anciana maison comuna e la novèla.


## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha
## Ligams extèrnes

## Nòtas