open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Partit Republican (Estats Units)

Lo **Partit Republican**, escaissat tanben **Gop**, es un dels dos partits politics màgers dels Estats Units.

Fondat lo 28 de febrièr de 1854 per de dissidents nordistas del Partit whig e del Partit democrata, ostils al statu quo sus l’esclavatge, a las revendicacions sobeirenistas dels Estats federats e favorables al proteccionisme.
Venguèt puèi lo principal partit politic del país alternant al poder amb lo Partit Democrata. Dempuèi sa fondacion, es lo partit qu'exerciguèt mai lo poder executiu als Estats Units, i comprés de contunh (1861-1885).

Le president George W. Bush foguèt lo 19en e mai recent president des Estats Units eissit d'aquel partit al jorn de uèi.
Tor Willis

thumb|200px|La Tor Sears
La **Tor Sears** - tornada batejar *Willis Tower* per contracte despuish 2009 - qu'ei lo bastiment mei haut de Chicago e que ho lo mei haut deu monde au moment deu son acabament en 1974. Que conservè pendent 25 annadas aqueth estatut e en 2011 que demora enqüèra lo cincau e tot demorar lo bastiment mei haut deus USA.
Utopia (omonimia)

* Utopia es un concèpte filosofic que fa referéncia a una societat ideala e, per extension, a un objectiu desirable mas irrealizable
* *[[Utopia (libre)|Utopia]]*, òbra de Thomas More que balhèt son nom al concèpte

**Luòcs**:
* Utopia (Tèxas), vilatge de Tèxas (Estats Units d'America)
* Utopia (Ohio), "airal non incorporat" dels Estats Units d'America (Ohio) de biais anarquista
* Utopia (Austràlia), comunautat aborigèna
* Utopia Planitia, planòl de l'emisfèri nòrd de Mart

Autres:
* *[[Utopia (filme, 1978)|Utopia]]* filme de Iradj Azimi ;
* *[[Utopia (filme, 1983)|Utopia]]* filme de l'iranian Sohrab Shahid Saless
* *[[Utopía (filme de 2003)|Utopía]]*, filme de Maria Ripoll
* Utopia es un grop de cinèmas independents dins qualques grandas vilas d'Occitània e Saint-Ouen l'Aumône e Pontoise
Potawatomi

Los **potawatomis** que son un pòble originari deu continent nòrdamerican e mei exactament de la region superiora de Mississipí.

La loa lenga qu'ei taben aperada Potawatomi, de la familha de las lengas algonquianas.
Martin Gray

[thumb|200px|Monument amb una frasa de Martin Gray a [Brussèlas, Belgica]]
**Martin Gray** naissut **Mietek Grajewski** (Varsòvia, 27 d'abriu de 1922 – 25 d'abriu de 2016) es un escrivan jusieu francoamerican e resident de Provença, dins var que naissèt en Polonha. 

Victime dei persecucions antisemitas nazis, posquèt escapar mai perdèt quasi tota sa familha assassinada per aqueu regim politic e sei complicis.

Tornèt pasmens victoriós amb l'Armada Roja per poder veire la desfacha alemanda.

Après la Segonda Guèrra Mondiala tornèt bastir sa familha mai perdèt sa molher e sei quatre enfants dins l'incendi de Tanneron.

Aqueu còp lo faguèt se virar vers l'escritura onte testimonièt dins son famós libre : *Au nom de tous les miens*.

Es tanben implicat dins la lucha còntra lei fuòcs de forèst.
Temple Maçonic (Chicago)

thumb|200px|Lo Temple Massonic
[thumb|200px|left|Lo Temple Maasonic en [1900]]
Lo **Temple Maçonic** de Chicago que ho un gratacèu emblematic de la ciutat ventosa. Que ho bastit en 1892 e avalit en 1939.

A despart deus burèus e de las botigas qu'acesè, que ho bastit entà estar un temple per la Francmaçoneria.

Que's trobava a l'interseccion de Randolph Street e de State street.
Pride Fighting Championship

Lo **Pride Fighting Championship** o **Pride FC** siguèt una organizacion professionala de combat libre, fòrça populara au Japon. Siguèt la premiera organizacion mondiala d'MMA, que siá en tèrmes de mediatizacion, d'espectacle, de borsa e de qualitat dei combats prepausats. Sa premiera competicion si passèt au Tokyo Dome l'11 d'octòbre de 1997 e mai de seissanta eveniments s'organizèron fins a sa disparicion en 2007. Lo Pride deten lo recòrd d'espectators per un rescòntre d'espòrt de combat, ambé 71 000 sètis pagants au moment de la serada Shockwave/Dynamite en aost de 2002. Deten tanben lo recòrd d'audiença ambé 67 450 telespectators per lo PRIDE Final Conflict 2003.

Lo 27 de març de 2007, Dream Stage Entertainment vendèt lo Pride a Lorenzo Fertitta e Frank Fertitta III, lei coproprietaris de Zuffa, que possedisse l'organizacion rivala, l'Ultimate Fighting Championship (UFC).
Tor de l'Aiga

La **Tor de l'aiga** a Chicago qu'ei un deus monument istorics emblematics d'aquesta grana ciutat illinesa. 

Uei qu'ei un lòc toristic situat sus Michigan Avenue suu tròç coneishut com lo Magnificent Mile (literalament la "lega meravilhosa").

Bastida dab pèira calcària qu'ei hauta de 47 m.

Qu'ei respectada com un deu bastiment qui subervivón au Gran Huec de Chicago de 1871.
Mètro de Chicago

**L** o **EL** (de l'anglés *elevated*) qu'ei lo nom emplegat entà designar lo mètro de Chicago. Qu'ei aerian sus ua grana partida deu son percors mes tanben sosterranh dens ua partida deu center de la Ciutat Ventosa.

Qu'ei administrat per lo Chicago Transit Authority (CTA).

Que comencè a foncionar en 1892 çò qui ne hè lo segond en data deus Estats Units après lo de Nava York.

## Nòtas e referéncias
La Republica

***La Republica*** es un tractat de politica escrich pel filisòf Platon.

L'òbra es estructurada en dètz libres ont Platon parla pel biais de son mèstre Socrates.

Dins los quatre primièrs libres expausa las quatre teorias principalas sus l'origina de la Polis e lo concèpte de Justícia: Las mitologias tradicionalas, aquelas dels sofistas realistas (la justícia es pas autra cosa qu'aquel òrdre impausat per quin a la fòrça de se far obeïr), la teoria contractualista (metent en concuréncia lei e natura e la justícia es una convencion umana). Es aquí ont Socrates, en realitat Platon, expausa sa teoria de l'Estat essent un organisme ont la justícia es una armonia conscienta e viventa e la societat un fach natural.

Seguís l'òbra coma un contunh de reflexion sus la politica e las relacions entre los governants e los ciutadans. Balha una granda importància a l'educacion dels ciutadans (inclusas las dònas). Filosòfa sus l'idèa del ben. Expausa sa teoria de las quatre fasis de la coneissença e s'acaba amb la contemplacion finala de l'èsser suprèm. Presenta lo famós *[[Mite de la cavèrna]]* qu'explica las relacions entre los dos mondes, lo sensible (la cavèrna) e l'exterior (las idèas). Compara los sistèmas politics de l'epòca: timocracia d'Esparta, oligarquia, democracia e tirania.

Lo libre tempta de preveire las consequéncias de la mesa en practica de l'Estat juste que prepausa e fin finala analisa las diferéncias entre poesia e filosofia tot en afirmant la preponderéncia d'aquela darrièra.

*La Republica* es, pel mens d'una utopia sociala, un tractat de politica e una reflexion sus l’èsser uman. L'influéncia d'aquela òbra foguèt contunha dins la pensada politica de l'occident dins lo temps.
.cn

**.cn** es lo nom de domeni d'Internet en alfabet latin per China. Dempuèi 2010 s'utiliza tanben lo domeni en chinés .中国 (en sinogramas simplificats, amb equivaléncia en sinogramas tradicionals .中國).

## Domenis de segond nivèl
### Generics
* *ac*.cn : Institucions academicas
* *com*.cn : Entrepresas
* *edu*.cn : Educacion
* *gov*.cn : Govèrn
* *mil*.cn : Militars
* *net*.cn : Provesidors d'accès
* *org*.cn : Organizacions

### Geografics
Per província:
* *ah*.cn : Anhui
* *bj*.cn : Beijing
* *cq*.cn : Chongqing
* *fj*.cn : Fujian
* *gd*.cn : Guangdong
* *gs*.cn : Gansu
* *gz*.cn : Guizhou
* *gx*.cn : Guangxi
* *ha*.cn : Henan
* *hb*.cn : Hubei
* *he*.cn : Hebei
* *hi*.cn : Hainan
* *hk*.cn : Hong Kong
* *hl*.cn : Heilongjiang
* *hn*.cn : Hunan
* *jl*.cn : Jilin
* *js*.cn : Jiangsu
* *jx*.cn : Jiangxi
* *ln*.cn : Liaoning
* *mo*.cn : Macau
* *nm*.cn : Nei Mongol
* *nx*.cn : Ningxia
* *qh*.cn : Qinghai
* *sc*.cn : Sichuan
* *sd*.cn : Shandong
* *sh*.cn : Shanghai
* *sn*.cn : Shaanxi
* *sx*.cn : Shanxi
* *tj*.cn : Tianjin
* *tw*.cn : Taiwan
* *xj*.cn : Xinjiang
* *xz*.cn : Xizang
* *yn*.cn : Yunnan
* *zj*.cn : Zhejiang

## Domenis chinés
I a tanben de noms de domenis tot en chinés que foncionas pas qu'en China:
.公司 (.com) e .网络 (.net).

## Referéncias
Abadiá de Flaran

L**'abadiá de Flaran** qu'ei un ancian edifici religiós cistercian pròche de la localitat de Valença de Baïsa, en  (Gers); fondada en 1151 per los monges de l'Abadiá de l'Escaladieu (Nauts Pirenèus).


File:Flaran2009001.jpg|Sala capitulara.
File:Flaran2009009.jpg|Capitèu de la glèisa.
File:Flaran2009013.jpg|Capitèu de la glèisa.
File:Flaran2009014.jpg|Nau de la glèisa.
File:Flaran2009017.jpg|Ornementacion rara suber los capitèus de la glèisa.
File:Flaran2009019.jpg|Clastras.
File:Flaran2009022.jpg|Ròsa deu transèpte sud.
File:Flaran2009023.jpg|Cabeç de la glèisa.


## Nòtas


## Ligams extèrnes
* La video Flaran, gran sit de Miègjorn-Pirenèus

*  Sit oficiau deu Centre Culturau Departamentau de l'abadiá de Flaran, sus le sit deu Conselh generau de Gers
* Ua pagina sus l'abadiá de Flaran sus lo sit de la bastida de Forcés
Institut d'Art de Chicago

thumb|200px|left|Entrada deu musèu dab un deus sons leons emblematics
L**'Institut d'Art de Chicago** qu'ei lo principau musèu d'aquesta ciutat e qu'amassa ua de las principaus colleccion d'art deus Estats Units. Aquesta colleccion qu'ei pro eclectica dab òbras de tot los continent e de totas las tempsadas mes qu'ei particularament rica en pintura impresionistas francesas, en mèstes americans deu sègle XX e mei generalament en mèstes europèus e academics.

Aqueth musèu que's tròba au 111 sud de Michigan Avenue.

## Galeria d'òbras màgers de la colleccion deu musèu

File:Saint Martin and the Beggar (c1597-1600) by El Greco - Chicago.jpg|El Greco, *San Martín dab lo mendicant*, c. 1597-1600
File:Antoine Watteau - Fête champêtre (Pastoral Gathering).jpg|Antoine Watteau, *Fête champêtre* 1718-1721
File:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 021.jpg|Eugène Delacroix, *Combat deu Giaour e deu Pasha*, 1827
Image:Jesus Mocked by the Soldiers.jpg|Édouard Manet, *Jesus escarnhat peu sordats* 1864-1865
File:Seascape_Calm_Weather.jpg|Édouard Manet, 1864-1865
Image:Gustave Caillebotte - Paris Street; Rainy Day - Google Art Project.jpg|Gustave Caillebotte, *[[Carrèra de París, dia de ploja]],* 1876-1877
File:Pierre-Auguste Renoir - By the Water.jpg|Pierre-Auguste Renoir, *Au ras de l'aiga* 1880
Image:Pierre-Auguste Renoir 007.jpg|Pierre-Auguste Renoir, *Sus la terraça* 1881
File:Jules Breton, le chant de l'alouette.1884.jpg|Jules Breton, *Cant de la lauseta* 1884 
File:Paul Cézanne 044.jpg|Pau Cesana, *La baia de Marselha, vista despuish l'estaca*1885 
Image:VanGogh 1887 Selbstbildnis.jpg|Vincent van Gogh, *[[Autopertrèit]],* 1887 
Image:VanGogh Bedroom Arles1.jpg|Vincent van Gogh, *[[Crampa d'Arle]],* 1888 
Image: Wheatstacks (End of Summer), 1890-91 (190 Kb); Oil on canvas, 60 x 100 cm (23 5-8 x 39 3-8 in), The Art Institute of Chicago.jpg|Claude Monet, * 1890-1891
Image:Le panier de pommes, par Paul Cézanne.jpg|[[Pau Cesana]], *Lo tistèth de pomas,* c.1890s
File:Lautrec at the moulin rouge 1892.jpg| [[Enric de Tolosa-Lautrèc]], *Au Moulin Rouge*, 1892
File:Paul Gauguin 139.jpg|[[Paul Gauguin]], *Perqué sias esmalida? (No te aha oe Riri)*, 1896
File:Winslow Homer 005.jpg|[[Winslow Homer]], *After the Hurricane,* 1899
File:Edgar Degas - Woman at Her Toilette.jpg|[[Edgar Degas]], c. 1900-1905
Image:Claude Monet - Water Lilies - 1906, Ryerson.jpg|[[Claude Monet]], 1906 
File:Juan Gris - Portrait of Pablo Picasso - Google Art Project.jpg|[[Juan Gris]], *Pertrèit de Picasso*, 1912
File:Amadeo Modigliani 040.jpg|[[Amadeo Modigliani]], *Jacques e Berthe Lipchitz'', 1916
File:Grant DeVolson Wood - American Gothic.jpg|American Gothic
File:Nighthawks.jpg|Nightawks
Gran Huec de Chicago

Lo **Gran Huec de [[Chicago]]** qu'abambè aquesta ciutat enter lo dimenge 8 d'octobre dinc au 10 d'octobre de 1871. La màger part deu center de la ciutat ventosa (hèra nava alavetz) qu'èra avalida en bèth deishar centeats de morts. A maugrat d'aquesta larja destruccion, la vila que's tornè bastir hèra lèu entà vàder ua de las mager deus Estats Units e lo brèç de la bastida deu gratacèus.

L'encausa deu huec qu'ei enqüèra mau coneguda.

Lo Gran Huec qu'èra un deus 4 eveniments brembats dab ua estèla suu drapèu de Chicago.
Banèra de Chicago

La **banèra de [[Chicago]]** que's compausa de duas bendas blavas celestas orizontaus (e espessas cadua d'un ueitau de la hautor deu drapèu) sus un camp blanc dab 4 estèlas de 6 puntas  arroias enter las duas bendas.

Las bendas celestas que representan las duas brancas de l'arriu Chicago (la purmèra dab lo Lac Michigan e la dusau dab lo Gran Canau) mentre qui las estèlas e simbolizan 4 gran eveniments de l'istòria de la ciutat :

*L'existéncia deu Fòrt Dearborn.
*Lo Gran Huec de Chicago.
*L'Exposicion Universau de 1893.
*L'Exposicion deu Sègle de Progrès (1833-1933).

Lo drapèu que ho adoptat en 1917.
The Loop (Chicago)

A Chicago, *'The Loop* (literalament "la bobla") qu'ei lo nom deu quartièr qui correspon dab lo center istoric, politic e sociau de la vila. 

The Loop que costeja lo Lac Michigan a l'est, lo Canau de Chicago au nòr e a l'est e la Roosevelt road au sud.

Lo Fòrt Dearborn qui ho la purmèra fondacion anglo-americana suu territòri de Chicago que ho bastit suu terrenh de la Loop de uei lo dia. Los famós gratacèus de Chicago - e ei que mei la Tor Sears - que's tròban dehens la Loop, atau com l'Institut d'Art de Chicago (un deus màgers musèus deus Estats Units) e Grand Park.

Las sedes de las autoritats administrativas de Chicago e deu son Cook County que s'ostalan tanben dehens la Loop.
Lac Michigan

Lo **lac Michigan** qu'ei un deus 5 Grans Lacs e lo sol sancerament inclús dehens lo territòri deus Estats Units. Que comunica dab lo Lac Huron (dab loquau e forma en vertat un sol e medish lac) per ua estreta benda d'aiga e per aquesta rason que partaja dab eth lo medish nivèu de las loas aigas.

Costeja los estats de Wisconsin, Illinois, Indiana e Michigan (que li deu lo son nom) e tanben las ciutats de Chicago e de Milwaukee
Cygnus olor

Lo **cicne mut** (*Cygnus olor*) qu'ei ua espècia d'ausèth de la familha de las *[[Anatidae]]*.

Lo bèc qu'ei irange e qu'a un tubercle salhent sus la basa. Lo còth qu'ei long e corbe.
Michigan Avenue (Chicago)

La **Michigan Avenue** qu'ei ua de las aviengudas màger de Chicago e ua de las mei toristica per'mor d'ocupar ua importanta partida de Chicago, d'acesar un gran nombre de botigas de las prestigiosas, de seguir un percors pròche e parallèle a la còsta deu Lac Michigan e d'inclúser l'Institut d'Art de Chicago, lo Magnificent Mile e l'emblematica Tor de l'Aiga.
Plaça de Sant Pèire (Tolosa)

La **plaça Sant Pèire** de Tolosa es una plaça situada al centre de la vila, sus las ribas de Garona. S'i trapa la Glèisa de Sant Pèire de las Cosinas, que venguèt auditòri pel conservatòri de la vila, e fòrça reputat per sos bars e la vida nuechenca. S'arriba pel pont Sant Pèire, pel cai del meteis nom o per la carrièra Valade; se sortís pel cai Lucien Lombard o per la carrièra Pargaminièra anant al Capitòli. 

I a pas vertadièrament una plaça; del costat del cai Sant Pèire, i a un pichon jardin public carrat d'un quarantena de mètres de costat, alara que del costat del cai Lombard i a un parcatge de la meteissa superfícia. 

De dijòus al disabte de nuèch, es un luòc de fèstas fòrça popular pels estudiants de Tolosa 1 prèpa e del joves en general.

## Vejatz tanben
* Glèisa de Sant Pierre de las Cosinas

## Ligams extèrnes
*La plaça Sant Pèire sus Google Maps
Vincenç de Pau

**Vincenç de Pau** (Poi - ara Sent Vincenç de Pau, lo 24 d'abriu de 1581 – París, lo 27 de seteme de 1660) que ho un prèste gascon venerat com un sant per la Glèisa Catolica. 

Que ho aumonièr au près deus galerians, deus mainatges trobats e deus paisans. Que ho tanben aumonièr de la regina Margarida de Medici, esposa deu rei Enric III de Navarra e IV de França.

Que fondè dus òrdres : la Congregacion de la Mission e la Companhia de las Hilhas de la Caritat (uei las Sòrs de Sent Vincenç de Pau)
Plaça Roais

La **plaça Roais** es una plaça del centre de la vila de Tolosa

## Istòria

Lo nom del luòc es atestat dempuèi lo sègle XII, "Roais" èra tanben lo  nom d'una familha tolosana illustra e fòrça anciana. Trescòl de la vila anciana (146m), es ont terminavan las aigas de l'aquaduc de Lardèna. La font, realizada par l'arquitècte Raynaud, foguèt erigida en 1828.

## Situacion
La plaça es traversada (costat èst) per una granda via de comunicacion  ont arriban doas largas carrièras, aquela d'Alsàcia e Lorena e aquela de Lengadòc. I arriban tanben d'autras mai pichonas las carrièras dels tornejaires, de la Trinitat, de la Crotz Baranhon, dels Boquièras, e Malatacha.

La plaça es a meteissa distància de doas estacions de mètro fòrça prèpa: l'estacion Esquiròl (Linha A) e l'estacion Carmes (linha B).

## Activitats
Sus la plaça se tròba fòrça comèrcis e bars. S'i trapa tanben lo Palai Consulari lo sèti de la Cambra del Comèrci e de l'Industria de Tolosa

## Nòtas e referéncia


## Vejatz tanben

### Ligams extèrnes

*fototèca e informacions praticas sus la plaça sul wiki de Tolosa: wikitoulouse.fr
*https://web.archive.org/web/20120620074746/http://www.31360.fr/la-place-rouaix Visita virtuala de la plaça
DePaul University

La **DePaul University** a Chicago qu'ei ua de la màger universitat catolica au monde e tanben ua de las universitat privadas de màger endom en Illinois e mei generalament aus Estats Units.

Que ho fondada en 1898 per la Congregacion de la Mission, era medisha òbra deu Sant gascon Vincenç de Pau qui dona son nom ad aquesta universitat.
Universitat de Chicago

L**'Univesitat de [[Chicago]]** (en anglés *University of Chicago*) qu'ei ua institucion privada qui ho fondada en 1891 dab l'ajuda financièra deu magnat John D. Rockfeller. Qu'ei ua de las institucions de recèrcas màgers deus Estats Units e deu monde.

En tan qu'institucion privada, non deu pas estar con.honuda dab l'Universitat d'Illinois a Chicago, era publica.
Institut Orientau de l'Universitat de Chicago

L**'Institut Orientau de l'Universitat de Chicago** qu'ei lo musèu arqueologic de l'Universitat de Chicago e qu'acesa ua colleccion de las prestigiosa en bèth amassar artefactes qui testimònian de l'istòria de l'Orient Mejan.
Bibliotèca de Newberry

La **Bibliotèca de Newberry** a Chicago qu'ei ua institucion privada deu punt de vista deu son financiament mes a gratis, virada de cap au public e dab un prètzhèit de conservacion. Qu'ammassa un gran nombre de libes ancians desempuish l'Etat Mejana dinc a uei lo dia dab un gran nombre de colleccions especializadas.

### Ligams extèrnes

*site del Bibliotèca de Newberry
Grant Park (Chicago)

**Grant Park** qu'ei un parc de Chicago situat dens lo quartièr The Loop enter la famosa Michigan Avenue e lo Lac Michigan e qu'ei limitat au nòrd per Randolph Street e au sud per Roosvelt Road.

Que deu lo son nom au generau de la Guèrra de Secession e president deus Estats Units Ulysses S. Grant.

Grant Park qu'acesa lo Millenium Park, la Hont de Buckingham, l'Institut d'Art de Chicago e lo Museum Campus de Chicago.
Plaça Esquiròl

La **plaça Esquiròl** (francés *place Esquirol*) es una plaça de centre de la vila de Tolosa. Se situa prèp del Pont Nòu, dins lo quartièr Esquiròl.

Es una de las plaças pus importantas de Tolosa, aprèp la plaça del Capitòli. De forma rectangulara, constituís un important caireforc entre las carrièras d'Alsàcia e Lorena e de Mètz, d'autras carrièras importantas (carrièra de Lengadòc) e d'autras mai pichonas: carrièra de la Veronica, dels Tornejaires, dels Cambis e dels Filatièrs.

I a un parcatge sosterranh en dejós.

## Istòria
Los escavaments de 1993 per la construccion del parcatge, mostrèron l'origina romana e que l'antic capitòli de Tolosa se situava aquí. Es lo luòc del martiri de Sant Sarnin, primièr avesque crestian de Tolosa al sègle III.

Sus la plaça se trobava lo « Mercat de pèira », demolit en 1863. Un mercat cobèrt seguèt, desmontat en 1892. La plaça dins sa configuracion actuala foguèt dubèrta a la fin del sègle XIX per religar la novèla carrièra de Mètz e lo Pont Nòu.

Dempuèi lo 8 d'octobre de 1867, lo luòc pòrta lo nom de Joan Estève Esquiròl, celèbre metge alienista nascut a Tolosa lo 4 de genièr de 1772.

## Transpòrts en comun
La plaça es tanben un punt important del malhum dels transpòrts en comun de la vila, Tisséo. L'estacion de mètro ''Esquirol'' se trapa jos la plaça e en dessús i a fòrça linhas de bus: las linhas 2 |10 |12 |38 |52 |78 |80 e 2S |10S |12S |38S en serada.

## Activitats
Fòrça comèrcis e restaurants son situats long de la plaça.

## Vejatz tanben

### Articles connèxes
* Joan Estève Esquiròl
* Esquiròl (mètro de Tolosa)
* Esquiròl (quartièr de Tolosa)

## Nòtas e referéncias


### Ligams extèrnes
Quartièr Naut Bernat

Lo **quartièr Naut Bernat** es un quartièr popular de la vila de Tolosa.

## Situacion
Quartièr a la pòrta nòrd dels barris dels sègles XVII de la vièlha vila, a l'ora d'ara situat a l'interior de la cencha dels Baloards.

## Istoric
Lo quartièr es un luòc recent d'immigracion. Aprèp los ans 1930 que foguèt tèrra d'asil pels refugiats e fòrabandits republicans e anarquistas de la Guèrra d'Espanha, es uèi lo quartièr maugrabin del centre vila.

## Activitats

Se trapa fòrça comèrcis "tipics" concentrats dins qualques carrièras del quartièr coma de basars, masèls halal, sabatièrs espanhòls, perruquièrs o barbièrs tolonencs. Amb lo mercat del dimenge, es un vertadièr punt de trobada dels trabalhaires immigrats. 

Lo quartièr patís d'una marrida reputacion a causa dels trafecs multiples, coma aqueles de las cigarretas e de l'ashish.

Malgrat aquò la vida culturala i es fòrta amb lo Caireforc Cultural Naut Bernat.

## Personas ligadas al quartièr

* Claudi Sicre

## Vejatz tanben
### Ligams intèrnes
* Caireforc Cultural Naut Bernat
* Fabulous Trobadors
* Bombes 2 bal

### Ligams extèrnes

* Presentacion del quartièr
* fototèca, plan e informacions practicas sul wiki de Tolosa wikitoulouse.fr
* "La case de santé", un centre de santat al centre del quartièr
Museum Campus de Chicago

Lo **Museum Campus de [[Chicago]]** qu'ei un ensemble de tres musèus situat dens la Ciutat ventosa de cap entà lo Lac Michigan e los tres virats de cap a las sciéncias experimentala ; que's coposa atau de :
*lo Planetari d'Adler e Musèu d'Astronomia
*lo Field Museum d'Istòria Naturala
*l'Aquari de Shedd

Lo Campus que ho creat en 1998 dens la cotinuitat de Grant Park qui ne hè adara partida.
Field Museum d'Istòria Naturala

Lo **Field Museum d'Istòria Naturala** a Chicago que hè partida deu Museum Campus e que's troba au ras deu Lac Michigan sus la carrèra Lake Shore Drive.

Que possedeish ua colleccion d'espécia animalas e vegetalas qui ua petita partida sonque b'ei expausada e tanben ua colleccion d'objècte arqueologics e mei que mei produts de las ancianas cultura originàrias d'America deu Nòrd.
Pont dels Catalans (Tolosa)

Lo **pont dels Catalans** es un pont tolosan traversant  Garona. Es un pont d'arc de pèire e beton armat inaugurat en 1908.
Es una construccion de l'arquitècte Paul Séjourné.

Aquel pont foguèt en primièr nomenat lo pont dels Amidonièrs, del nom del quartièr que jonh.

Es un pont rotièr constituit d'una calçada de doas vias de cada sens bordadas caduna d'un trepador e d'una via pels ciclistas.

Mesura  de long e  de larg.

## Qualques elements tecnics
### Concors

La vila de Tolosa lancèt lo pont al concors en precisant que la calçada deviá suportar doas vias del tren departamental, doas vias rotièras e de trepadors.
Lo resultat del concors, en 1901, foguèt que lo projècte mai economic èra un pont metallic de set travadas de  de portada. Son prètz èra de .

Fin finala per de rasons esteticas foguèt causit lo projècte de Paul Séjourné que a la fin de l'òbra costèt .

### Lo pont
Paul Séjourné tornèt prendre la concepcion del pont Adolphe a Luxemborg de dos anèls: demenís la largor a , los escarta de  entre eles e concep lo taulièr en sortent de 3 m. Aquela solucion permetèt de far suportar un taulièr de  de larg, en beton armat, sus doas vòltas en maçonariá fasent ambedoas  de larg.
Per que s'intègra plan dins la vila, Séjourné prevesiá pel pont de timpans de bricas rojas.
Las doas vòltas foguèron bastidas en simultanèu, en començant per la primièra travada dempuèi la riba drecha realizada sus cindra, puèi de la segonda, la tresena. Aprèp aver sortit las cindras de las doas primièras travadas, las cindras foguèron transferidas sus l'autre riba per realizar las travadas 4 e 5.
Lo malon foguèt realizat per MM. Considère, Pelnard e Lossier. Per evitar que las accions termicas desvolopen d'esfòrces importants dins lo malon, Séjourné aviá previst de la daissar liure de se dilatar a partir del centre del pont. Mai l'adjudicatari del taulièr causiguèt de lo far pausar sus de pendulas oscillantas.

## Nòtas e referéncias
Pont de Sent Miquèl (Tolosa)

Le **pont  de Sant Miquèl** es un pont traversant Garona a Tolosa. 
Es long de 326 mètres.

## Istòria

Le primièr pont  de Sent Miquèl fosquèc inaugurat en 1844. fosquèc construit jos la direccion dels fraires Escarraguel.
Aquel pont fosquèc destruit per l'aigat secular de Garona en 1875 que tanbens destruisquèc le pont de Sent Pèire.

Son remplaçament fosquèc decidit en 1884. Le pont novèl fosquèc inaugurat en 1890. A son torn fosquèc destruit e remplaça pel pont actual en 1962.

## Situacion

Le pont de Sent Miquèl es situat en amont del Pont Nau, al nòrd de l’illa del Ramièr.

Jonh quartièr Sent Miquèl al quartièr Sent Çubran.

## Bibliografia
thumb|left|400px|Le pont de Sent Miquèl

* Jean Coppolani,  *Les Ponts de Toulouse*, Ed Privat, Tolosa, 1992, ISBN 2708990691  
* Eugène Freyssinet, *Un amour sans limite*, Ed del Linteau, París, 1993 ISBN 291034200X  
* Guy Grattesat, *Ponts de France*, Presses Ponts et chaussées, París, 1984 ISBN 2859780300, p. 206  
* Bernard Marrey,  *Les ponts modernes - vingtième siècle*, Picard Éditeur, París, 1995 ISBN 2708404849, p. 150.  
* Serge Montens, *Les plus beaux ponts de France*, Bonneton, París, 2001 ISBN 2862532754, p. 162
Pont de Tonís

Lo **pont de Tonís** es lo pont mai vièlh de Tolosa es anterior al pont Nòu traversava un braç de Garona (la Garoneta) uèi assecat e jonhiá l'anciana illa de Tonís a la riba drecha.
Argentino Luna

**Argentino Luna**  (General Madariaga,Província de Buenos Aires, lo 21 de junh de 1941 - Buenos Aires, lo 19 de març de 2011) que ho un cantaire de folclòre argentin. Qu'èra chafrat *El Negro* e tanben lo *Gaucho de Madariaga*.

## Cançons famosas

*A los argentinos
*Ando por la huella
*Aprendí en los rancheríos
*Capitán de la espiga
*Cuando callas por amor
*Descorazonado
*El malevo
*Me olvidé de tu nombre
***Mire que lindo es mi país paisano**
*Nos han robado país
*Pal' Tuyú
*Pero ellos, estaban antes
*Uno nunca entiende
***Zamba para decir adiós**
Chicago Bears

Los **Chicago Bears** (literalament los **ors de Chicago**) qu'ei ua equipa de fotbòl american membre de la NFL dehens sa division de la NFC. 

Qu'ei ua de la mei ancianas equipa deu campionat màger d'aqueth espòrt aus Estats Units d'America.

Lo son ostau qu'ei l'Estadi deu Soldier Field a Chicago.
Autorota A621

L**'A621** es une autorota urbana que religa lo periferic de Tolosa cap a l'aeropòrt de Tolosa-Blanhac.

Es una autorota pas concedida, d'un longor de 4 quilomètres e que la mesa en servici sus tot son percor data de 2001, amb la construccion d'un novèl pont sus Garona.

Es prolongada sus prèp de 5 km per la D902, (2x2 vias) fins a son jonhent amb la D2 al nòrd de Bausèla.

Radio Trafic FM (107.7FM) fonctiona sus l'A621 sector ASF.

## Vejatz tanben
### Ligams extèrnes
*  A621 sus Saratlas
* A621 sur WikiSara

## Nòtas e referéncias
Chasteu de Bitin

Lo **[[chasteu]] de Bitin** se tròba a Serran, dins lo País de Tula, en Lemosin, dins lo departament de Corresa, a  a l'est de Tula.

## Istòria
La familha daus Selva de Serran ne fuguet proprietària dempuei lo Regim Ancian: seriá estat crompat en 1715 per Esteve de la Selva de Serran, conselhier au Presidiau de Tula, e tornar vendut per la familha en 1843 que s'installet au chasteu de la Gana.

Trotski i demoret de julhet de 1933 a junh de 1935.

Durant la Segonda Guerra Mondiala, serviguet d'infirmariá de la Resisténcia.

Fuguet tornar crompat lo 3 de març de 1969 e restaurat per lo parelhat Chirac, aprep venir  per decision dau 3 d'abriu de la mesma annada. Los archius dau chasteu semblan èsser perduts.

En 1999, Jaume Chirac i recebet en visita privada Jiang Zemin, alara president de la Republica Populara de China.

## Arquitectura
Lo chasteu, que cremet en 1579, fuguet tornar bastit au començament dau segle XVII. Lo còrs de lòtja rectangulara es flancat de 'na tor carrada emb de las garitas en lampesa a chada angle.

Dos pabalhons dau segle XVIII bòrdan la cort en terrassa, que balha accés au jardin.
Serran

**Serran** (*Sarran* en francés) es una comuna d'Occitània, en Lemosin, situada dins lo País de Tula.

Administrativament aperten au departament de Corresa e a la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments
* Chasteu de Bitin
* Egleisa de Sent Peire (segle XV)
* Ferma dau Char (segle XIX) 
* Museu dau President Jaume Chirac
* Pueg de Sarran (819 m)

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Corresa

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Estadi deu Soldier Field

Lo **Soldier Field** qu'ei l'estadi màger de la ciutat de Chicago e l'ostau de la famosa equipa de fotbòl american los Chicago Bears desempuish 1971.

Lo purmèr estadi que ho inaugurat en 1924 dab lo nom d'Estadi Municipau de Grant Park (**Municipal Grant Park Stadium**) puish, l'annada seguent, que ho vodat tanben a aunora la memòria deus sordat nòrd-americans caduts suu camps batalhèr (çò qui explica lo son nom present).

Que ho dramaticament amplificat e transformat a la debuta de las annadas 2000 çò qui lo he horabandir de la lista deus monuments istoric aus Estats Units (National Historic Landmark).
Universitat d'Illinois a Chicago

L**'Universitat d'Illinois a Chicago** o **UIC** qu'ei ua institucion publica (l'Universitat de Chicago per contra qu'ei privada) virada de cap a l'ensenhament e a la recèrca e tanben la mei grana universitat de la ciutat de Chicago.
Gara d' El Tejar

La **Gara d' [[El Tejar (Nueve de Julio)|El Tejar]]** que's troba dens la vila deu medish nom, dens lo Partit de Nueve de Julio, Província de Buenos Aires, Argentina. Qu'ei situada a 378 km de Buenos Aires.
Minimes (Tolosa)

**Los Minimes**, es un quartièr de Tolosa situat al nòrd del centre vila, entre lo Canal del Miègjorn e lo quartièr de la Barrièra de París, ont lo cantaire Claudi Nogaròu e de l'escrivan Raymond Abellio passèron lors enfanças.

## Istòria

A l'Edat Mejana, lo luòc demorèt desèrt perque èra luènh dels barris aparant lo centre istoric e la tèrra es un èrm. 

Lo quartièr deu son nom a l'installacion dels religioses dels "Minimes" qu'èran los primièrs a s'installar sus aquelas tèrras. Dempuèi 1493 s'ocupavan d'una capèla qu'aparteniá a la glèisa de Sant Sarnin, que lor balhèt oficialament lo rei Loís XII lo 11 d'abril de 1502. Lo 11 de mai de 1503 los monges prenguèron oficialament possession del luòc per i bastir lor convent, en preséncia de l'abat de Sant Sarnin. 

Abans, la carrièra del Calhau Gris, que va del Mercat dels Pòrcs èra lo tèrme de las tèrras de la confrariá dels Minimes. Lo nom de la carrièra ven de l'abitud qu'avián los monges de foragetar los calhaus que sortissian de dins lors tèrras al tèrme del convent.

L'Òrdre foguèt dissout en 1790 quand comptava encara vint-e-un monges, que n'i aviá fins a quaranta.

Aquel quartièr èra pas mai qu'un èrm al sègle XII, e los terrens foguèron logats als boièrs per que venguèsson far pàisser lor bestial.

Puèi segon los òrdres del Parlament, los pus paures e mendicants devián desbosigar los èrms.

Al sègle XIX, d'ortalans s'installan. Demoraràn fòrça fins als ans 1960. Lo quartièr es fach de carrièras pichonas, d'ostals basses de bricas e de còdols caracteriscs dels ostals tolosan. La via principala es l'avenguda dels Minimes que dins un axe Nòrd/Sud religa lo quartièr al nòrd del centre vila al quartièr Naut Bernat.

### La glèisa
La glèisa foguèt bastida entre 1503 e 1546, apujada a la capèla de Sant Ròc. Es d'estil gotic. Pendent la Revolucion Francesa lo campanar foguèt destruit e pendent de decennis lo bastiment serviguèt de minotariá. Sus demanda de la populacion lo conselh municipal compra lo bastiment en 1851 per que torne èsser un luòc de culte e lo campanar se tornèt bastir en 1892.

## Transpòrts

Amb la creacion del Canal del Miègjorn se bastiguèt un pont per religar lo quartièr al quartièr Naut Bernat ont los ortalans portavan cada jorn lor produccion d'ortalécias. Dins los ans 1860 una linha de transpòrt en comun desserviguèt lo quartièr, en primièr d'omnibús tirats per de cavals e en 1906 un tram electric que foguèt remplaçat en 1950 per la linha de bus 10.

En 2007 la Linha B del mètro de Tolosa arribèt dins lo quartièr amb l'estacion Minimes-Claudi Nogaròu a mièg camin de l'avenguda dels Minimes.

## Fòtos

Imatge:Minimes église 01.JPG|La glèisa dels Minimes
Fichièr:Metro-Minimes 01.JPG|Estacion de mètro Claudi Nogaro. 
Imatge:Noria Minimes 03.JPG|Senha davant lo Jardin Claudi Nogaro
Fichièr:Toulouse Minimes.JPG|Vista dels Minimes.
Imatge:Maison-mouche.JPG|L'ostal de la mosca


## Nòtas e referéncias


### Vejatz tanben

* Quartièrs de Tolosa
* Minimes-Claudi Nogaro

### Ligams extèrnes
Minimes (Òrdre religiós)

Los **Minimes**, que vòl dire « los tot petits », forman un òrdre religiós creat en 1493 per sant Francés de Paula (1416 † 1507), ermita d'esperel e recercant l'escòrgament absolut, una umilitat radicala.

Son tanben nomenats **Los Bons Òmes**.

## Istòria

Retirat per una vida d'ermita, sant Francés de Paula (1436 en Calàbria † 1507) atira de disciples que regropa en lor donant en 1493 lo nom mai modèst possible, los Minimes, que la règla es d’una austeritat extrèma.

Los religioses Minimes portavan una tunica de drap negre de largas margas, un cort escapulari amb una capucha redonda. La tunica e l'escapulari son serrats par un cordon de lana negras de cinc noses. 

S'espandiguèron dins la Calàbria e dins la Sicília. S'impausavan una vida amb mai de rigor en apondent als tres vòts franciscans de caritat, obesissença e pauretat aquel del june contunh en s'interdisián de manjar tot produch animal, lach e uòus inclusits.

L'Òrdre foguèt aprovat pel papa Sixt IV en 1474, amb totes los « privilègis » dels òrdres mendicants. S'espandiguèron en França e en Espanha.

Al sègle XVII, l'Òrdre comptava 457 convents, dont 156 en France. Dins los ans 1990, èran prèp de 200. En 2006, 178.

## Ligams intèrnes

## Nòtas e referéncias


## Ligams extèrnes

* Lo Paire Nicolas Barré, minime et antonian 
* Biografia de sant Francés de Paula
* Los sants: sant Francés de Paula
* Letra de Sant Francés de Paula (1486)
Minimes

* Minimes: òrdre religiós catolic.
* Minimes: quartièr de Tolosa.
* Minimes : Categoria d'edat dins los espòrts.

## Vejatz tanben

* Minim
* Pòrt de plasença dels Minimes : pòrt de plasença de La Rochèla.
Raymond Abellio

**Raymond Abellio** (Tolosa, 11 de novembre de 1907 - Niça, 26 d'agost de 1986), escai de pluma de **Georges Soulès**, es un escrivan d'expression francesa e filosòf gnostic.

Eissit d’una familha paura del barri dels Minimes de Tolosa, *Georges Soulès* dintra en 1927 a l’Escòla politecnica per ne sortir dins los *[[École nationale des ponts et chaussées|Ponts et Chaussées]]*.

Son òbra romanesca, d’inspiracion e d’esséncia metafisicas, se compausa en primièr d'un roman (*Heureux les pacifiques*), puèi d’una trilogia (*Les yeux d’Ezéchiel sont ouverts*, *La fosse de Babel*, *Visages immobiles*) qu'ocupèt Abellio fins a la fin de sa vida. Aqueles quatre romans contan l'evolucion del contaire (nomenat en primièr Saveilhan puèi Dupastre) qu'es sus la via de l’òme interior e que, pauc a pauc, dintra sens prendre partit, al còr de l’istòria planetària contemporanèa e de sos subresautes.

Son òbra filosofica evoluciona a travèrs d'ensages e fòrça articles mostrant sa vision de la gnòsi, questionant lo sens e los enjòcs de la coneissença. Escriguèt tanben sas Memòrias, *Ma dernière mémoire*, tres tòms que cobrisson las quaranta primièras annadas de sa vida.

## Nòtas e referéncias
Pònt levadís de La Sanha de Mar

Lo **pònt levadís de [[La Sanha de Mar]]** foguèt bastit entre 1914 e 1917 (sa construccion estent ralentida per lo començament de la Premiera Guèrra Mondiala per permetre lo passatge dau camin de fèr d'un costats a lautre dau pòrt sensa passar per lo centre de la ciutat.

Pendent d'annadas permetèt de passar d'un costat a l'autre dau pòrt de La Sanha tot en laissant passar lei grands batèus (quand passava en posicion quilhada) avans d'arrestar lo servici en 1986 ; en 1987 foguèt pasmens marcat dins l'inventòri dei Monuments Istorics de França.

En 2004 la vila comencèt de s'ocupar dau pònt, fins ara entre lei mans de l'Estat Francés, e en 2009 s'acabèron leis òbras per ne'n faire una atraccion toristica : una torre amb un ascensor e un bèuvéser.
Primièra Vision

300px|right
En la teologia del Movement dels Santos dels Darrièrs Jorns, la Primièra Vision foguèt una teofanía experimentada per Joseph Smith, Jr, pendent lo decenni de 1820 en un luòc prèp dins lo sieu ostal, cridat uèi jorn l'arboleda sagrada, a l'oèst de Naua Yòrk. Smith diguèt qu'en orar per saber coma glèisa èra la vertadièra, coma responsa, messatgièrs celestials li diguèron que totas las glèisas existentas en l'epòca èran falsas e s'avián corromput.
Ultimate Fighting Championship

L**'Ultimate Fighting Championship** (Campionat de Combat Ultime) o **UFC** es una organizacion americana de free fight o de combat libre, reconeissuda actualament coma la premiera organizacion d'MMA dau monde après qu'aguèt crompat lo Pride FC d'origina japonesa en 2007. Uèi l'UFC es reglamentat. Un arbitre es près dei combatents e velha per sa seguretat.
Gnòsi

La **gnòsi** (del grèc *γνῶσις* gnōsis, "coneissença") es la coneissença esperitala intuïtiva e perfiècha, aquerida pel mejan d'una experimentacion intèrna dirècta, e que construís una compreneson transcendentala e aperceptiva. Opausa la sciéncia e la fe religiosa, consideradas coma de vias de coneissença imperfièchas.

Aquela coneissença s'obten pel mejan de l'introspeccion o la contemplacion, utilizant sovent tecnicas esperitalas de tipe mistic o d'autres preconizadas en general pels ensenhaments esoterics, fins a experimentar l'illuminacion o epifania.  

Dins las culturas d'ont es originari lo tèrme (grèga e bizantina) la gnòsi definissiá la coneissença de l'infinit, lo divin o l'increat, alara que la coneissença estricta del monde finit, natural o material se menava "coneissença epistemologica".  Lo tèrme foguèt utilizat per Platon per descriure la dimension cognitiva o intellectuala de l'aprendissatge, a la diferéncia de la practica.  

Lo judaïsme desvolopèt la coneissença gnostica amb la cabala. Pendent los primièrs sègles del Cristianisme, apareguèron dos corrents gnostics: las escòlas conegudas amb lo nom de gnosticisme e declaradas ereticas, e encara la gnòsi mas o mens vivent de las glèisa ortodoxas orientalas. Dins l'islam, lo sofisme tanben es un corrent portant un ensenhament gnostic.
Felip Carbona

**Felip Carbona** (en francés *Philippe Carbonne*, Fois, 16 de julh de 1944) es un matematician e universitari occitan. Foguèt president de l'Institut d'Estudis Occitans de 1997 a 2001 e es actualament membre del Grop de Lingüistica Occitana.

## Biografia
Felip Carbona nasquèt a Fois en 1944. Anèt a l'Escòla Normala Superiora e obtenguèt puèi l'agregacion e lo doctorat d’Estat en matematicas . Pasmens se limitèt pas als estudis scientifics vist que ten una mestresa de Letras Modèrnas. Ensenhèt las matematicas e mai l’occitan a l'Universitat de Tolosa e s'engatgèt d'a fons dins l'occitanisme. Foguèt vicepresident responsable del sector de recèrca de l'Institut d'Estudis Occitans entre 1981 e 1986 abans de ne venir son president de 1998 a 2002. A mai foguèt president de l'Escòla Occitana de 1995 a 1998. 

Per son prètzfach recebèt mantun prèmi coma lo de l’Acadèmia dels Jòcs Florals, en 1980 lo prèmi Josèp Salvat, lo prèmi Pau Froment, lo prèmi Pèire Godolin e mai lo Jansemin d'argent.

A la retirada dempuèi qualques ans contunha pasmens d'èsser actiu dins l'occitanisme. Es actualament president del Collègi d'Occitània e contunha de dirigir la revista lo *[[Gai saber]]* que capitaneja dempuèi 1982. Es tanben un dels membres de l'Acadèmia Occitana-Consistòri del Gai Saber.

## Òbras
* *Traucs dins lo nonrés* (2004)
* Divèrses articles dins los *Quasèrns de lingüistica occitana*.
* *Camparòls, Ensag de nomenclatura* (1996)
* *Lo romavatge avorat* dins los *Actes du colloque J. Salvat* (1989).

## Referéncias

## Ligams extèrnes
* Felip Carbona parla de Renat Nelli sus Youtube
* Descripcion de la revista lo ''Gai saber'' per Felip Carbona a Youtube
Fòrt de Balaguier

Lo **Fòrt de Balaguier** foguèt bastit en 1636 per aparar la Rada de Tolon puei que solet, la portada dau fuòc de la Torre Reiala èra pas pron.

Foguèt un luòc de combat durant lo Siège de Tolon.

Es marcat coma Monument Istoric de l'Estat Francés dempuei 1975 es uei un luòc toristic.
Gustavia (Sant Bartomieu)

**Gustavia** es la capitala de la collectivitat francesa de Sant Bartomieu, dins la borgada del meteis nom e dins parròquia Jol vent.
Barrière des Quatre Vents

thumb|right|500px|Barrière des Quatre Vents es la borgada n°29

**Barrière des Quatre Vents** es una borgada de Sant Bartomieu, dins la parròquia Al vent.
Aeropòrt Internacionau de O'Hare

thumb|200px|O'Hare
L**'Aeropòrt Internacionau de O'Hare** dens lo Cook County a proximitat e au servici de ciutat de Chicago qu'ei un deus principaus aeropòrts deu monde e particularament deus Estats Units d'America.
Asia Centrala

400px|thumb|Asia Centrala
L**'Asia Centrala** es una region del continent asiatic qu'abitualament inclutz los estats e territòris seguents:
* *[[Afganistan]]*
***[[Cazacstan]]**
***[[Quirguizstan]]**
* *Mongolia*
***[[Ozbequistan]]**
* *[[Russia]]*
***[[Tatgiquistan]]**
* *Tibet*
***[[Turcmenistan]]**
* *Turquestan Oriental (Xinjiang)*

La definicion estatistica de las Nacions Unidas compren pas que los cinc païses de la lista en caractèrs romans. Pòrta lo còde 143.
Asia Occidentala

L**'Asia Occidentala** es una region del continent asiatic qu'abitualament inclutz los estats e territòris seguents:
* Arabia Saudita
* Armenia
* Azerbaitjan
* Bahrayn
* Chipre
* Egipte
* Emirats Arabis Units
* Georgia
* Iemèn
* Iran
* Iraq
* Israèl
* Jordania
* Kowait
* Liban
* Oman
* Palestina
* Qatar
* Siria
* Turquia
.eu

**.eu** es lo nom de domeni d'Internet per l'Union Europèa en alfabet latin.

## Vejatz tanben
* .ею, version en alfabet cirillic
* .ευ, version en alfabet grec

## Referéncias
.ge

**.ge** es lo nom de domeni d'Internet en caractèrs latins per Georgia.
Existís tanben lo domeni .გე en georgian.
## Referéncias
Chastèu de la Gana

right|thumb|250px|Lo Chastèl de la Gana
Lo **[[Chastèl]] de la Gana** z-es a Sent Sepieri,  au nòrd-èst de Tula, dins lo País d'Ussèl, en Lemosin (Occitània), dins lo departament de Corresa. Venguèt  lo 26 de decembre de 1980.

## Istòria
Z-es atestat que saguèt fondat en 1286 per Pèire Andrieu de la Gana.

Z-es un chastèu fòrt dau sègle XV transformat au cors daus sègles especialament au sègle XIX.

Saguèt crompat per Loís Paul de Selva de Serran en 1804.

## Arquitectura
La tor redonda qu'abriga 'na chapèla cubèrta de 'na vòuta de nervaduras radiantas datariá de la fin dau sègle XV o dau començament dau sègle XVI. Z-es flancada de 'na torrèla embarrant un eschalèir en espirala. La lòtja rectangulara de 3 solèirs z-es flancada de 'na torrèla d'eschalèir carrada.

L'ala mai bassa saguèt bastida au sègle XVIII. 'Na autra ala decorada de torrèlas e de fenèstras neogoticas liga la tor e lo còrs de lòtja e data dau sègle XIX. 

## Visita
Lo chastèu, las terrassas, los jardins e l'interior de la chapèla son dubèrts a la visita; z-es accessible a las personas de mobilitat reducha.
.gr

**.gr** es lo nom de domeni d'Internet en caractèrs latins per Grècia. Pel nom en caractèrs grecs, vejatz .ελ.

## Referéncias
Artigas (omonimia)

**Artigas** es un toponim que pòt designar:

En :
* Artigas,  dins lo País de Fois
* Artigas, en Rasés
* Artigas, en Bigòrra 
* Artiga, en Brinholenc
* Artigas de Bordèu

En 
* Artigas es una vila d'Uruguai.
* Artigas es un departament d'Urugai
Jean t'Serclaes

**Jean t'Serclaes** (1559 - 1632), còmte de Tilly, èra un generau de la Liga Catolica pendent la Guèrra de Trenta Ans (1618 - 1648).
Heinrich Matthias von Thurn

**Heinrich Matthias von Thurn** (1567 – 1640) èra un generau e un diplomata protestant durant la Guèrra de Trenta Ans (1618 – 1648). Menacèt de prendre Viena au començament de la guèrra puei participèt a la desfacha de la Montanha Blanca en 1620. En 1626, venguèt lo cap d'una unitat pichona en Silèsia puei venguèt oficier dins l'arda suedesa. Participèt a la victòria suedesa de Lützen mai foguèt capturat en 1633.
Batalha de la Montanha Blanca

La **Batalha de la Montanha Blanca** se debanèt lo 8 de novembre de 1620 dins la region de Praga durant la Guèrra de Trenta Ans. Foguèt una victòria fòrça importanta per leis armadas de la Liga Catolica, comandadas per lei còmte de Tilly e de Bucquoy. D'efèct, lei tropas protestantas de Christian d'Anhalt-Bernburg perdeguèron  òmes e son artilhariá contra solament 700 soudats perduts per la Liga. Après aquela victòria, lei Catolics poguèron prendre Praga e ocupar Boèmia.
Mesura fisica

thumb|Patron del quilograma estandard
La **mesura fisica** qu'ei l'accion de determinar la o las valors d'ua grandor (longor, capacitat, etc.), per comparason dab ua grandor constanta de medisha espècia presa coma tèrme de referéncia (etalon o unitat).

## Mesura fisica en mecanica classica
En mecanica classica, ua **mesura fisica** qu'ei ua valor numeric o magnitud d'un atribut fisic d'un objècte, coma la longor, la capacitat, lo volum o la massa, obtenguda per experimentacion e exprimida dens ua escala d'unitats.

Dens lo Sistèma Internacional d'Unitats pòt èsser lo mètre, lo litre o lo quilograma.

## Mesura fisica en mecanica quantica
En mecanica quantica, quan mesuran ua grandor fisica (un atribut fisic), que pòden obténguer mei d’un resultat. Que parlan de probabilitat d’obténguer un resultat.  

### Los resultats possibles d’ua mesura en fisica quantica
alt=Valors quantificadas que pòt prénguer los resultats d'ua mesura d'energia. Que son discontinuas (gradèrs).|vinheta|Valors que pòt prénguer los resultats d'ua mesura d'energia. Que son discontinuas (gradèrs).
A la grandor fisica A, qu’ei associada ua observabla Â. Aquera observabla que s’escriu per ua matriça de N colomnas e N linhas. Que pòden escríver la matriça dab la fòrma d'ua matriça diagonau. Tots los coeficients de la matriça que son nuls manca los de la diagonala. Que parlan de diagonalisacion. Las valors diagonaus de la matriça que son ditas valors pròprias de l’operator hermician. Que corresponen aus resultats possibles de la mesura fisica. Se i a un nombre finit de valors pròprias, que i a un nombre fenit de resultats possibles. Que dísen los resultats de la mesura que son quantificats. 

Que vesen ací lo principi de quantificacion : Las mesuras ne pòden pas balhar sonque résultats qui corresponen a las valors pròprias deus operators matematics. Totas las valors ne son pas possiblas. 

## Nòtas



## Vejatz tanben
* Aparelh de mesura
* Unitat de mesura
* Metrotecnia
* Metrologia
* Magnitud fisica
* Sistèma Internacional d'Unitats
* Teoria de la mesura
* Postulats de la fisica quantica
.hk

**.hk** es lo nom de domeni d'Internet per Hong Kong. Dempuèi 2010 se pòt tanben utilizar lo domeni en chinés .香港.

## Referéncias
Domeni de primièr nivèl

Sus Internet, un **domeni de primièr nivèl** correspond a la darrièra part d'un nom de domeni, la mai a drecha del nom. Per exemple, dins oc.wikipedia.org, lo domeni de primièr nivèl es .**org**.
Los domenis de primièr nivèl son de tres tipes:
* ligats a un territòri, estat o dependéncia, qu'es generalament present dins la lista dels còdes de doás letras de la nòrma ISO 3166-1 - per exemple .eu per l’Union Europèa
* generics (correspondent a una activitat, una vila, un espaci cultural...) - per exemple .cat per la cultura catalana
* d'assag (que servisson per de verificacions) - per exemple .test

Dempuèi 2010, i a tanben de noms de domenis nacionals dins lor grafia pròpria (aràbia, chinesa...). Per exemple .укр per Ucraïna.

En 2013 se generalizan los domenis generics (d'una lista limitada a 22 a mai de 1000) e apareisson d'unes dels caractèrs non latins atanben (per exemple .游戏,  jòcs, en chinés).