Agde

**Agde**  (en francés: *Agde*) es una comuna occitana de Lengadòc, riberenca de la mar Mediterranèa. Aquesta comuna se situa dins lo departament d'Erau e la region administrativa d', ancianament de Marseillan. Foguèt capitala d'Agadés, lo vescomtat e diocèsi d'Agde, creat a la debuta del .

Lo gentilici es **dagdenc/dagtenc -a** , **agatenc -a**  o **agadés -agadesa**. La vila a son imne que foguèt escrich en 1934 per l'escrivan e cònsol Joan Bedòs: *la Dagtenca*. Agde a una calandreta: la Calandreta dagtenca.

## Toponimia
thumb|left|Placa anciana portant lo nom d'Agathe Tuche

***Agde** - *Ἀγαθή* (1er sègle ap. J-C, Estrabon); *iuxta Agathan* (Manuscrit A. : *achathan*), ler sègle (Pomponius Mela). *Ἀγαθὴ τύχη* (sens data); *Agatha* (sens data); *Agathe* (sens data); *Agatæ* (sens data); *Agatha, civitas Agathensis* en 506; *Agatha, civitas Agathensis* en 546; *Agatha*, cap a 678;  *Agathem*, en 752; *ecclesiae S. Mariae de Agathe*, en 824; *infra Agathe civitate*, *ad Agathen civitatem*, en 885; *in Agathe civitate*, en 936; *sede de Agade*, en 961; *civitate quae vocant Agatham*, en 990, *Agda* (sens data); *Agde* en 1107; *Agde e Agadez* en 1118; *Acde e Agadez*, en 1129; *Acde* en 1424.
I a atanben la forma poetica e sabenta **Agata**.Lo nom d**Agde'' deriva de lo de la colonia [[Grècia antica|grèca]] d'origina, ''Αγαθή Τύχη'' (''Agathḗ Týche''), la "bona fortuna", o ''Αγαθή πόλις'' (''Agathḗ Pólis''), la "bona vila" ([[Estrabon]] e [[Plini lo Vièlh|Plini]]). Nom mistic que le primièr tèrme evolucionèt en ''Agata'' cap a 678, vengut en [[occitan]] ''Agde'' tre lo ,  toponim atestat en [[1107]] e représ a l'identic en francés.

****Banhàs**** (''Bagnas'' en [[grafia mistralenca]]) - ?

***Brescon*' (*Brescoun, Brescou* e benlèu *Bruscoun* en [[grafia mistralenca]]) es un toponim que ven del grèc *Blascon* *(Βλασκών νεσος)*, atestat pels geografs grècs (Estrabon, Ptolemèu) e que podriá derivar d'una raiç feniciana.

==Geografia==
La comuna d'Agde se situa sul litoral [[Lengadòc|lengadocian]] dins lo fons del [[golf del Lion]], a las bocas del riu [[Erau (riu)|Erau]]. Per çò qu'es de las vilas màgers del país Agde se tròba a 24 km a l'èst de [[Besièrs]], qu'es lo capluòc de son arrondiment, a 24 km a l'oèst de [[Seta]] e a 52 km al sudoèst de la capitala departamentala e regionala [[Montpelhièr]].

Lo territòri de la comuna es pro ample qu'ocupa mai de 5 000 ectaras e s'espandís aperaquí sus 9 km d'èst en oèst e de nòrd a sud. Las comunas vesinas son [[Marselhan]] a l'èst, [[Floreçac]] al nòrd, [[Bessan]] al nordoèst e [[Viàs]] a l'oèst.

<gallery mode=packed heights=180px>
Pont Saint-Joseph, Agde, Hérault 01.jpg
Hérault River, Agde, Hérault 01.jpg
</gallery>

==Istòria==
Se pensa generalament que los primièrs pòbles qu'ocupèron lo país d'Agde foguèron los [[ligurs]] e los [[ibèrs]], e que cap al sègle III abans Crist, s'i installèron de cèltas, los [[Vòlcas Tectosages|vòlcas tectosages]].

Pasmens lo nom d'Agde, derivat del grèc *Αγαθή Τύχη* ("bon astre") o mai *Αγαθή πόλις'' ("bona vila"),  ven de l'implantacion dins l'airal de focèus venguts de Marselha a l'entorn del sègle VII abans Crist, pr'aquò venguèt pas colonia de la ciutat focèa fins a 400 abans Crist. La prosperitat de la vila demesiguèt en epòca romana subretot a partir de la construccion de la via Domícia que passava mai al nòrd.

Cap a 475, Agde foguèt presa pels visigòts e puèi aquel periòde de dominacion visigotica durèt aperaquí tres sègles, fins que foguèt destrantalhada per l'invasion musulmana, durant lo sègle VII.

En 506, jol règne del roi visigòt Alaric II, se faguèt dins la glèisa de Sant Andrieu lo concili d'Agde que presidiguèt Sant Cesari d'Arle.

Las tropas sarrasinas, menadas pel general Zama, agarriguèron las tèrras litoralas occitanas e, aprèp l'ocupacion de Narbona en 720, s'apoderèron d'Agde en 725. La vila foguèt atacada puèi e destrucha en 737 pel guerrièr franc Carles Martèl.

En 859, Agde foguèt victima dels pilhatges dels vikings menats per Hasting, que venián de Nantas e avián ivernat en Camarga.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Cultura locala e patrimòni
### Luòcs e monuments

Agde rempart2.jpg|Vestigis dels barris d'Agde.
Agde cathedrale St-Etienne.JPG|La catedrala de Sant Estève a la broa d'Erau.
Hérault River, Agde 09.jpg|Lo riu Erau en Agde.


### Personalitats ligadas amb la comuna
* Baltasar Floret (1791-1871), escrivan e lingüista occitan.
* Joan Bedòs (1871-1951), cònsol d'Agde e escrivan occitan
* Joan Fèlix (1885-1968), cònsol d'Agde de 1919 a 1944 e deputat d'Erau (de 1918 a 1928 e de 1932 a 1936).

### Eraudica
## Veire tanben

* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias