open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Crasi

La crasi (del grèc ancian *κρᾶσις / krãsis*, « mescladís ») es un fenomèn d'aglutinacion de dos mots qu'aparten a la categoria de las contraccions.

## Descripcion

En general se fa per fusion dels dos mots, en prenent la primièra sillaba (o primièra letra) del primièr mot e una (o mai) sillaba del segond mot.

Una autra configuracion existís, quand los dos sons son identics, se fusionan (coma en portugués).
ex. *a aquela*→ *àquela*

## En occitan

Lo fenomèn existís tanben coma seguida a una vocalizacion e una crasi dins qualques mots (sustot en provençal e gascon).

a + lo → au

de + lo → deu

## Usatge extensiu

La **crasi** designa tanben per extension lo fenomèn de contraccion e de fusion dins un sol mot.

Exemple (en anglés) *Mam* per *Madam* (*ma'am*).

## Nòtas e referéncias
Vocala barrada posteriora non arredondida

La **vocala barrada posteriora non arredondida** es una vocala que s'emplega per qualques lengas parladas. Son simbòu dins l'alfabet fonetic internacionau es ⟨ɯ⟩. Aquò correspond siágue a una "m" virada, siágue a una "u dobla" (doas u pagadas).
Son equivalent X-SAMPA es "M".

## Caracteristicas
*Son degràs d'apertura es [barrat], valent a dire que la lenga es tan prèpa dau paladar coma possible.
*Son [ponch d'articualcion es posterior, valent a dire que la lenga es plaçada tan luònh en darrièr de la boca coma possible.
*Son caractèr de redondetat es non arredondit, çò que significa que las labras son arredondidas.

## En Occitan
Aqueste sòn existís pas en occitan

## Dins las autras lengas
*Azeri: *q*'ı**rx'' [gɯrx] "quaranta"
*[[Irlandés]]: ''c**oa**l'' [kʰɯːl̪ˠ] "estrech"
*[[Corean]]: 음식'' **eu**msik'' [ɯːmɕik̚] "norridura"
*[[Portugués]]: ''peg**a**r'' [pɯˈɣaɾ] "trapar"/"prene"
*[[Turc]]: ***ı*'l**ı**k* [ɯɫɯk] "caud"
*[[Turcmen]]: *ýaş**y**l* [jäːˈʃɯl] "vèrd"
*[[Vietnamian]]: *t**ư**'' [tɯ] "quatre"
Anton Rop

**Anton Rop** (n. 27 de decembre de 1960 a Ljubljana) foguèt lo primièr ministre d'Eslovènia entre 2002 e 2004.
Patera

Una **patera** es un tèrme utilizat en exogeologia per designar una estructura volcanica caracterizada per un cratèr irregular ambé de bòrds sobdes. Per lei relèus terrèstres, s'utiliza lo tèrma caldeira.
Supervolcan

thumb|right|500px|Mapa de supervolcans coneguts dins tot lo mond:
**Supervolcan** es un tèrme popular designant de volcans que son a l'origina deis erupcions pus importantas e voluminosas sus Tèrra. L'intensitat d'aqueleis erupcions pòu variar mai causan de destruccions fòrça importantas sus tot un continent e influénciar lo clima durant d'annadas. La darriera erupcion d'aqueu tipe se debanèt i a  ans au lac Taupo en Nòva Zelanda. Gropa generalament lei caldeiras gigantas coma Yellowstone e lei grands plans basaltics coma la region de Deccan. Se lo tèrme es sovent utilizat per lei scientifics, a pas de definicion internacionala oficiala.
Escandòrgue

**Escandòrgue** es un massís volcanic situat dins lo departament d'Erau, dins la region de Lengadòc.
S'estira al sud del Massís Central dempuèi lo Causse de Larzac al nòrd, fins al lac de Salagon.

Lo massís es constituit de calcari del segondari, lo volcanisme apareguèt entre 2.5 e 1.5 milion d'annadas i a, amb volcans qu'an acaptat aquel replanat.
Lo ponch pus naut d'Escandòrgue a  es lo puòg lachiós ().

A l'oèst se tròba la val d'Òrb, e a l'èst se tròban las vals de Lerga e de Salagon.

N'es estatjat per qualques masatges e bòrias.
Joris-Karl Huysmans

**Joris-Karl Huysmans** es un escrivan e critic d'art francés nascut a Paris lo 5 de febrièr de 1848 e defuntèt a Paris lo  12 de mai de 1907. Es associat amb lo naturalisme, lo simbolisme e la renaissança catolica de la fin del sègle 19.

## Vida

Filh del litograf d'origina olandesa Godfried Huysmans e d'una maire francesa, Malvina Badin, Huysmans nasquèt a Paris (VI), 11 rue Suger. De sas originas olandesa, gardarà totjorn un interès per Olanda (especialament la pintura olandesa) e causirà d'utilizar de prenoms olandeses dins sa vida publica.
Es tanben dins l'obrador de son paire que descobrirà l'amor de l'art e de la critica.

En 1866, entra al ministèri de l'interior que i demorarà tota sa vida activa. Parallèlament entamena en 1874 un carrièra que lo liga als naturalistas. 

Après 1884, s'aluènha un pauc de Zola per cercar d'autras vias pel roman. Se convertirà al catolicisme après 1892 e escriurà qualques romans catolics importants que seràn plan presats.

## Principalas òbras

* *Le Drageoir aux épices* (pròsa poëtica, 1874).
* *Marthe, histoire d’une fille* (roman, 1876).
* *Les Sœurs Vatard* (roman, 1879).
* *Sac au dos* (novèla pareguda dins *Les Soirées de Médan*, 1880).
* *Croquis parisiens* (poèmas en pròse, 1880).
* *En ménage* (roman, 1881).
* *À vau-l’eau*, novèla, 1882.
* *L’Art moderne* (critica d’art, 1883).
* ''À rebours'' (roman, 1884).
* *En rade* (roman, 1887).
* *Un dilemme* (novèla, 1887).
* *La Retraite de monsieur Bougran* (novèla, 1888 ; publicacion postuma 1964).
* *Certains* (critica d'art, 1889).
* *La Bièvre* (monografia, 1890).
* ''Là-bas'' (roman, 1891).
* ''En route'' (roman, 1895).
* ''La Cathédrale'' (roman, 1898).
* *La Bièvre et Saint-Séverin* (monografias, 1898).
* *Les Gobelins ; Saint-Séverin* (monografias, 1901).
* ''Sainte Lydwine de Schiedam'' (agiografia, 1901).
* *De tout* (articles, 1902).
* *L'Oblat * (roman, 1903).
* *Trois Primitifs* (critica d’art, 1905).
* *Les Foules de Lourdes* (roman, 1906).
* *Trois Églises* (monografia, pub. postuma 1908).

## Nòtas e referéncias
Lòna de fanga

Lei **lònas de fanga** es un fenomèn liat au volcanisme son un tipe especiau de fumaròla que se son formadas dins un terrenh sedimentari. Aquelei sediments son generalament lo resultat de la descomposicion de materiaus volcanics per l'acid sulfuric de certanei fumaròlas. Ansin, una vièlha fumaròla pòu de còps evolucionar per formar una lòna de fanga avans sa disparicion finala. La lòna se forma gràcias a la mesclada entre l'aiga dau plumacho gassós de la fumarola e lei sediments.

## Liames intèrnes

* Fònt cauda.
* Fumaròla.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sosterran dera Hontau

Eth **sosterran dera Hontau**, tanben aperat **espeluga de [[Montespan (Nauta Garona)|Montespan]]**, qu'ei celèbre peras scènas d'art parietau e pera preséncia d'estatuas d'animaus en argèla datadas deth Paleolitic Superior.

## Localizacion
Que's tròba enas comunas de Montespan e Gantias, en Coserans e en departament dera Hauta Garona.

## Istoric
En 1923, Norbèrt Casteret que i descorbí relhèus en argèla formats per òmi, qui arrepresentan shivaus en mei d'ua estatua d'argèla qui arrepresenta un ors shens cap, damb un crani vertadèr d'un ors aths sons pès. Aqueras descobèrtas, atau com eras descobèrtas deth sit deth Regordon e dera espeluga de Chauvet, que dèren neishença enas annadas 1920 ath mite deth culte preïstoric ath ors desvolopat per bèths preïstorians.

## Conservacion
Hèra degradat desempuish era sua descobèrta, per'mor eras multiplas visitas que'n heren desparéisher mantun relhèu, eth Sosterran dera Hontau qu'ei barrat. Er accès que i es interdit ath public.
Endiadin

L**'endiadin** o **endiadís** (de l'expression grèga *ἓν διὰ δυοῖν*, "un en dos") es una figura retorica que consistís en remplaçar la relacion de subordinacion o de determinacion per una relacion de coordinacion. 

La fòrma endiadin es un manlèu al grèc, mentre que la fòrma endiadís es un manlèu al latin.

Fa partida de las figuras de dissociacion.

En general, se tracha de modificar un sintagma que deuriá èsser unit per lo copar en dos sintagmas coordenats.

L'efièch produch aparten a la suspresa, a l'insisténcia o a la mesa en relèu.

ex. Ai conoscut **aquel òme e sa drechura** (= la drechura d'aquel òme).

## Ligams intèrnes

* Retorica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Circomlocucion

Una **circomlocucion** es una figura qu'aparten a la familha de las perifrasis. 

En retorica designa un bescontorn. Se tracha de defugir de dire las causas tròp clarament e de preparar l'interlocutor a de paraulas que lo pòdon o nafrar o malcontantar o encolerir o encara l'acipar.

## Nòtas e referéncias
Erupcion hawaiana

Leis **erupcions hawaianas** son un tipe d'erupcion volcanica. Son caracterizadas per de lavas fòrça fluidas, basalticas amb una concentracion de silici febla. Aquò permet l'escolament de la lava sus lei flancs dau volcan sus de distàncias lòngas que pòdon agantar de desenaus de quilomètres. Lo desagatge dau magma es aisat e son emission se forma siá sota la forma d'una fònt de lava d'unei centenaus de mètres d'autor amb un debit regular siá sota la forma d'un lac de lava situat dins lo cratèr. Una activitat hawaiana regulara entraïna generalament la formacion d'un volcan bloquier. Certanei volcans coma Mauna Loa, Kilauea o Nyiragongo an un regim eruptiu quasi unicament hawaian.

Aqueleis erupcions son generalament gaire perilhosas mai pòdon causar de destruccions importantas en causa dei coladas de lava que son capablas de destrurre la màger part deis infrastructuras umanas. L'Indici d'Explositat Volcanica d'una erupcion hawaiana se situa generalament entre 0 e 1.


File:Aa channel flow from Mauna Loa.jpg|Erupcion de Mauna Loa en 1984.
File:Eruption 1954 Kilauea Volcano.jpg|Lac de lava de Kilauea en 1954.
File:Erta-ale lac-de-lave 2001.jpg|Lac de lava d'Erta Ale en 2001.
File:Pahoeoe fountain original.jpg|Fònt de lava de Kilauea en 1983.
Erupcion vulcaniana

Leis **erupcions vulcanianas** son un tipe d'erupcion volcanica. Son caracterizadas per una lava que sa fluiditat es febla en causa d'una concentracion aut de silici. Lo desagatge dau magma vèn malaisat. Una fònt de lava d'unei centenaus de mètres d'autor pòu se formar e lei coladas de lava passan rarament lo pè dau volcan. Lo caractèr eruptiu es explosiu e causa la formacion d'un plumacho de cendre d'unei quilomètres d'autor o de projeccions importantas (tombadas de cendres, lapilis, bombas...). Dins certanei cas, lo desagatge malaisat pòu entraïnar una explosion catastrofica e destrurre una partida dau volcan. L'erupcion vulcaniana tipe es aquela de Vulcano en 1888-1890. Lo volcan japonés de Sakurajima, en erupcion permanenta dempuei de sègles, es un exemple de regim vulcanian. 

Lo risc per lei populacions varia segon lo caractèr explosiu de l'erupcion. Lei degalhs son generalament causats per lei tombadas de cendres que pòdon causar l'afrondrament de bastiments. L'Indici d'Explosivitat Volcanica se situa entre 2 e 5.


File:1974 Japan Sakurajima.jpg|Erupcion dins lo cratèr de Sakurajima en 1974.
File:Sakurajima at Sunset.jpg|Erupcion de Sakurajima en 2009.
File:Tavurvur volcano 2.jpg|Erupcion de Tavurvur en 2008.
File:Tavurvur volcano edit.jpg|Erupcion de Tavurvur en 2009.
File:Gran Cratere Vulcano.jpg|Cratèr de Vulcano.
Erupcion peleana

Leis **erupcions peleanas** son un tipe d'erupcion volcanica. Son caracterizats per una lava fòrça viscosa que son escolament es fòrça limitat e que forma donc un dòme de lava a la sortida de la chaminèia. Lo desagatge es fòrça malaisat e la preséncia dau dòme entraïna l'aumentacion de la pression dau magma. Aquò entraïna una explosion dau dòme que forma una plumacho volcanic d'unei quilomètres d'autor e de coladas piroclasticas sus lei pendas dau volcan. Lo plumacho causa tanben de tombadas de materiaus volcanics (cendre... etc.). L'erupcion peleana tipe es aquela de la Montanha Pelada en 1902. Es un tipe d'erupcion frequent sus lei volcans gris.

Lei riscs son fòrça importants per lei societats umanas en causa dei coladas piroclasticas e dei casudas de cendre que pòdon causar de destruccions gròssas. L'Indici d'Explosivitat Volcanica d'una erupcion peleana se situa entre 1 e 8.


File:Pelee 1902 2.jpg|Colada piroclastica durant l'erupcion de 1902 de la Montanha Pelada.
File:Ash and Steam Plume, Soufriere Hills Volcano, Montserrat.jpg|Fotografia aeriana de l'erupcion de la Sofrièra de Montserrat en 2009.
File:Augustine Volcano.jpg|Dòme de lava dins lo cratèr d'Augustina en 1976.
File:Pyroclastic flows at Mayon Volcano-2010-20-08.jpg|Erupcion dau Mont Mayon en 1984.
Quand mourut Jonathan

***Quand mourut Jonathan*** [Quand moriguèt Jonathan] es un roman de l’escrivan francés Tony Duvert, publicat en 1978. L’òbra conta la relacion amorosa e sexuala entre un artista de 28 ans, Jonathan, e un mainat de 8, Serge. L’argument es basat en la relacion que lo meteis autor aguèt l’estiu de 1973 amb un mainat de 6 ans. Se n’an publicat d'edicions en anglés e italian. 

## Referéncias
Tony Duvert

**Tony Duvert** (Villeneuve-le-Roi, França, 2 de julhet 1945 – Thoré-la-Rochette, França, 2008) foguèt un escrivan e jornalista francés, autor de romans e ensages. La tematica principala de la siá òbra se centra en la pedofilia omosexuala e la critica de l'educacion sexuala en la societat borgesa modèrna. En 1973 ganhèt lo Prèmi Médicis amb lo sieu roman *[[Paysage de fantaisie]]*.

## Referéncias
Erupcion pliniana

Leis **erupcions plinianas** son un tipe d'erupcion volcanica. Son caracterizadas per una lava que tèn una concentracion de silici auta e qu'es donc fòrça viscosa. Lo desagatge es fòrça malaisat e la pression aumenta dins la sèrva magmatica causant d'explosions gròssas que van formar de plumachos de cendre importants d'unei desenaus de quilomètres d'autor. De còp, un dòme de lava dins lo cratèr renforça lo procès. Lo plumacho s'afondra sovent en causa de son pes per formar de coladas piroclasticas sus lei flancs dau volcan. Aqueu tipe d'erupcion es frequent per lei volcans gris de la Cencha de fuòc dau Pacific.

Lei riscs per lei societats umanas son fòrça importants en causa dei tombadas de cendre e dei coladas piroclasticas que pòdon percórrer rapidament de distàncias importantas e causar de degalhs gròs. L'Indici d'Explosivitat Volcanica d'aqueu tipe d'erupcion se situa entre 3 e 8.


File:MSH80 eruption mount st helens 05-18-80-dramatic-edit.jpg|Erupcion dau Mont Saint Helens en 1980.
File:Pinatubo91eruption clark air base.jpg|Erupcion de Pinatubo en 1991.
File:Krakatoa eruption lithograph.jpg|Representacion de l'erupcion de Krakatoa en 1883.
File:MtRedoubtedit1.jpg|Erupcion dau Mont Redoubt en 1990.
Erupcion surtseyana

Leis **erupcions surtseyanas** son un tipe d'erupcion volcanica. Son caracterizadas per la preséncia de quantitats d'aiga gròssas (mar, lòna, lac subglacièr...). L'endrech de l'erupcion es sosmarin mai pròche de la superficia, generalament a mens de cent mètres. Lo contact entre lo magma e l'aiga entraïna d'explosions e de projeccions d'una mesclada formada de lava refrejada, d'aiga liquida e de vapor. Dins lo corrent de l'erupcion, lo volcan pòu agantar la superficia e formar una illa. A partir d'aquel instant, lo contact entre l'aiga e lo magma pòu s'acabar e l'erupcion adoptar una forma classica efusiva o explosiva.

Lei riscs per lei societats umanas varian segon l'endrech de l'erupcion. Pasmens, en general, sei consequéncias segondàrias (tsunami, inondacion...) representan sovent lei perilhs pus importants. L'Indici d'Explosivitat Volcanica d'aqueu tipe d'erupcion va de 2 a 5 segon la natura dau magma.


File:Surtsey eruption 2.jpg|Erupcion de Surtsey de 1963-1967.
File:Surtsey eruption 1963.jpg|Erupcion de Surtsey de 1963-1967.
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Uitbarsting van de Krakatau TMnr 10004017.jpg|Erupcion d'Anak Krakatoa en 1927-1928.
Erupcion subglaciala

Leis **erupcions subglacialas** son un tipe d'erupcion volcanica. Son caracterizats per una emission de lava en dessota d'una massa gròssa de glaç (glacièr, inlandsis...). La calor transforma lo glaç en aiga liquid o en vapor. Quand de quantitats d'aiga importantas son accumuladas, l'erupcion pòu evolucionar vèrs lo tipe surtseyan o causar una inondacion rapid e brutala o un tsunami. En causa de la preséncia d'aiga, un plumacho format de vapor e de còps d'aiga liquida o de materiaus volcanics refrejats pòu se formar. Aqueu tipe d'erupcion es frequent dins lei regions polaras coma Islàndia o lo sud de Chile. L'erupcion d'Eyjafjallajokull de 2010 es un exemple d'aqueu tipe d'erupcion.

Lei riscs per lei populacions varian segon l'endrech de l'erupcion pòdon venir importants se de centres urbans son situats a proximitat dau volcan o dins una region menaçada per leis inondacions o per lei tsunamis. L'Indici d'Explosivitat Volcanica varia segon lo magma implicat.


File:Iceland volcano april 4 2010.JPG|Glacièr en dessús dau volcan d'Eyjafjallajokull en 2010.
File:Eyjafjallajokull volcano plume 2010 04 18.JPG|Erupcion d'Eyjafjallajokull en 2010.
File:Eyjafjallajökull plumes-2010-05-01.jpg|Erupcion d'Eyjafjallajokull en 2010.
File:Katla 1918.jpg|Erupcion de Katla en 1918.
Erupcion freatica

Leis **erupcions freaticas** son un tipe d'erupcion volcanica. Son caracterizadas per l'expulsion d'una quantitat importanta d'aiga sota la forma d'explosions que van formar un plumacho volcanica magerament compausat de vapor d'aiga. L'origina de l'aiga es generalament un jaç freatic, un lac o un glacièr. Quand l'aiga es totalament consumada, l'eruption pòu evolucionar vèrs un tipe magmatic classic. L'erupcion de La Sofrièra de 1976 es un exemple d'erupcion freatica.

Lei riscs per lei populacions umanas son generalament limitats car lei consequéncias de l'explosion son concentrats sus lei flancs dau volcan. Pasmens, una erupcion freatica es generalament lo signe d'una remontada de magma que pòu per la seguida entraïnar una erupcion pus importanta coma au Mont St-Helens en 1980.


File:Phreatic St. Helens.jpg|Explosion freatica au Mont St-Helans au començament dau periòde eruptiu de 1980.
File:MSH80 early eruption st helens from NE 04-10-80.jpg|Explosion freatica au Mont St-Helans au començament dau periòde eruptiu de 1980.
Erupcion sosmarina

Leis **erupcions sosmarinas** son un tipe d'erupcion volcanica. Son caracterizats per l'emission de lava en dessota d'una massa d'aiga importanta coma un lac prefond, una mar o un ocean. La lava es rapidament refrejada e caufa l'aiga per formar un plumacho de vapor. La solidificacion dei coladas es donc rapida entraïnant la formacion d'un edifici volcanica ai pendas fòrça sobdas. Lei basalts sosmarins an tanben una forma caracteristica en coissin qu'es dicha *pillow-lava*. Coma la màger part dei volcans terrèstres son situats de lòng dei dorsalas oceanicas, aqueu tipe d'erupcion es fòrça frequent. Pasmens, en causa dei condicions d'observacion malaisada, es relativament mau conegut.

Lei riscs per lei populacions son generalament limitats per la prefondor. Pasmens, quauquei cas d'erupcion sosmarina murtriera son documentats coma lo volcan grèc Columbo en 1649-1650. En fach, lo risc despend dau tipe de volcan implicat, roge o gris, e de la prefondor.


File:Nur05018-Pillow lavas off Hawaii.jpg|Basalts en pillow-lava formats dins la region d'Hawaii.
File:Bands of glowing magma from submarine volcano.jpg|Colada de lava sosmarina observada en 2009 sus lo volcan de Mata Oèst.]]
File:Explosion near summit of West Mata submarine volcano.png|Erupcion de Mata Oèst en 2009.
File:Havre Seamount Eruption 19 July 2012 with labels.jpg|Fotogràfia aeriana de l'erupcion dau Mont Seamount en 2008.]]
Lac acid

[thumb|right|Fotografia dau lac acid situat dins lo cratèr de [Poas.]]

Un **lac acid** es un lac, generalament situat dins un cratèr volcanic o un maar, que son aiga es venguda acida en causa de la dissolucion de gas acids (dioxid de sofre, clorur d'idrogèn). Leis emissions gasosas son sovent aquelei de fumarolas immergidas au fons dau cratèr. Un renovelament limitat dau lac es tanben necessari per concentrar l'aciditat formada. Lei lacs acids pòdon se formar sus totei lei tipes de volcans e son pron frequents quand lei condicions favorablas son reünidas.

## Liames intèrnes

* Acid.
* Volcan.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Cencha de Fuòc del Pacific

thumb|right|Localizacion de la Cencha de fuòc dau Pacific (zonas jaunas).

La **Cencha de Fuòc dau Pacific** (var. la **Cencha/Cinta de Fuòc/Fuec/Huec del/dau/deu Pacific**) es una region localizada a l'entorn d'Ocean Pacific qu'assosta la màger part dei volcans emergits de la Tèrra.
Volcan bloquier

Un **volcan bloquier** es un tipe de volcan que son diamètre es fòrça superior a l'autor en causa de la fluiditat dei lavas que pòdon s'estendre sus de distàncias importantas.
Cantons nauts d'Erau

Los **cantons nauts d'Erau** son la partida nòrd del departament d'Erau. 
Son constituïts per un paisatge de montanhas amb los monts d'Espinosa, d'Escandòrgue, los Monts d'Òrb, de Serrana e lo sud Larzac. 

Lo formula "cantons nauts d'Erau" es plan utilizada per la populacion locala, mas es pas oficiala.

La vila de Bedarius es consirada coma lo capluòc dels cantons nauts, que son:
*Lo canton de Bedarius
*Lo canton del Cailar
*Lo canton de Lodeva
*Lo canton de Lunaç
*Lo canton d'Olargues
*Lo canton de La Salvetat d'Agot
*Lo canton de Sant Gervais
*Lo canton de Sant Ponç de Tomièiras
*Una partida del canton de Sant Martin de Londras, la Serrana e la val de buòg o buòja.
Sylvia Kristel

**Sylvia Maria Kristel** (Utrecht, 28 de setembre de 1952 - Amsterdam, 17 d'octobre de 2012) foguèt una modèla, cantaira e actritz neerlandesa. Atenhèt una bèla notorietat en 1974 gràcias a son ròtle dins lo film francés *Emmanuelle*.

Moriguèt en 2012 d'un cancèr d'esofag que ne patissiá dempuèi 2001.

## Referéncias
Edward Brongersma

**Edward Brongersma** (Haarlem, 31 d'agost de 1911 – Overveen, 22 d'abril de 1998) foguèt un jurista, politic e escrivan neerlandés. Foguèt membre de la Cambra Nauta del parlament neerlandés pel Partit del Trabalh de 1946 a 1950 e de 1963 a 1977. Es conegut principalament per lo sieu trabalh en defensa de l'acceptacion sociala de la pedofilia. A la fin de la siá vida defendèt tanben l'eutanàsia e lo drech al suicidi.

## Referéncias

## Liens extèrnes
* Luòc web del successor de la Fondacion Brongersma, la Fondacion de Recèrca Scientifica sus la Sexualitat   
* Luòc web de l'Institut Internacional d'Istòria Sociala, que conserva los archius de Brongersma  
* Intervencion de Edward Brongersma e lo sacerdot Alje Klamer dins la television neerlandesa (1978).
Volcan de fanga

Lei **volcans de fanga** o **dòmes de fanga** designan un ensems d'estructuras que son la fònt de remontadas d'una mesclada d'aiga, de sediments e de gas. Lei sediments son generalament compausats de particulas finas e d'idrocarburs. Lo gas es magerament fach de metan (~ 86%), de dioxid de carbòni e d'azòte. Lo fenomèn es generalament associat ai zonas de subduccion mai son origina es mau conegut e sembla qu'existe de tipes diferents de volcans de fanga. A l'ora d'ara, aperaquí 700 volcans de fanga son identificats dins de regions continentalas e 400 dins de zonas de fons marins pauc prefonds. Lo pus grand a un diamètre egau a 10 quilomètres e una autor egala a 700 mètres. Pasmens, la màger part a de dimensions limitadas e passa rarament quauquei desenaus de mètres d'autor.
Fumaròla

Una **fumaròla** (var. **humaròla**) es un pichon plumacho gassós d'origina volcanica que sa temperatura varia generalament entre 100 e  °C. Lei gas emés transportan sovent de particulas, d'acids (especialament l'acid sulfuric), d'elements mineraus d'origina magmatica e dei traças de vapor metallica. La temperatura, l'aciditat e la concentracion de sòupre dei fumarolas aumentan quand lo risc d'erupcion aumenta. Sonc donc un element fòrça susvelhat per lei volcanològs per seguir l'activitat d'un volcan.

## Liames intèrnes

* Fònt cauda.
* Solfatara (fumaròla).
* Volcan.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Michael Allaby, *A dictionary of geology and earth sciences*, Oxford, 4 edicion, Oxford University Press, 2013.

## Nòtas e referéncias
Delictes d'amor

***Delictes d'amor*** es un roman de l'escrivana catalana Maria Mercè Ròca. L'òbra, narrada en primièra persona, presenta lo retrait psicologic d'un sabater gironin atrach sexualament per las mainadas. Recebèt lo Prèmi Ramon Llull de Roman 2000.

## Referéncias
Catacrèsi

Una **catacrèsi** (del grèc ancian *κατάχρησις katákhrêsis*, "emplèc, usatge") es una figura de retorica que consistís en l'utilizacion d'un mot en defòra de son sens pròpri per fagar un novèl lexèma. 

## Creacion d'expressions novèlas

La catacrèsi es un procès important per crear de mots novèls que designaràn de realitats qu'an pas encara de tèrmes pròpris.

exemples: *pè d'escala, pè de taula*. 

Lo sens pròpri de "pè" a desaparegut per poder crear una unitat lexicala novèla.

Una **catacrèsi** designa atal lo procès de creacion de mots novèls qu'utilizan aquesta tecnica.

ex. *ensalada de tomatas*

## Fonccionament

La catacrèsi es sovent basada sus:

- la metonimia

- la metafòra

## Nòtas e referéncias
Farsàlia

**La Farsàlia** o *Bellum Ciuile* es un poèma epic latin en examètres escrich per Lucan.
 
Compta 10 libres, 3 dels quals publicats en l'an 62. Los autres son postums. Lo subjècte es la guèrra entre Juli Cesar e Pompèu. Lo títol ven del nom de la ciutat de Tessàlia, Farsàlia, ont se liurèt la batalha decisiva ganhada per Cesar.
 
Lo poèma a un caractèr republican e  es largament influénciat per l'estoïcisme.
Macaronisme

Lo **macaronisme** designa lo fach d'utilizar de terminasons latinas (en general -*us* o -*um*) amb de mots de las lengas romanicas. Es una figura d'estile quand es utilizat dins la literatura posteriora al sègle 17. Crea un poderós efièch comic.

Ex. l**òmus'' dins son ''ostalum''.

== Origina ==

Lo mot es derivat de l'[[italian]] ''maccaronico'', que designava una lenga inventada e utilizada dins de poèsias a la fin del sègle 15 e al sègle 16.

De consultar tanben: [[Latin macaronic]] e [[poèsia macaronica]].

== Diferéncia amb lo latin de coisina ==

Es de destriar de l'expression "**latin de coisina**" (''latinitas culinaria'' en [[latin]]) amb la quala es sonque parcialament sinonima. De fach aquela expression designa quicòm de mai lat que la [[retorica]] e incluís tanben un **usatge fautiu''' del latin.

## Exemples contemporanèus

Los macaronismes an conegut dempuèi un trentenat d'annadas un brave reviscol gràcias a las aventuras d'Asterix. 

Las comédias francesas que se passan del temps dels Romans utilizan tanben los macaronismes (Deux heures moins le quart avant J.-C., Asterix et Cléopatre...).

## Nòtas e referéncias
Lista dels presidents de Maurici

thumb|200px|Blason de Maurici.
Maurici devenèt independent del Reialme Unit l'an 1968 coma una monarquia en la Commonwealth, amb Elisabeta II del Reialme Unit coma cap d'Estat. Solament l'an 1992 Maurici devenèt una republica.

Vaquí la lista dels presidents de Maurici dempuèi lo 1992. 

## Presidents (1992 fins a uèi)

### Partits politics
*MMM - *Mauritian Militant Movement*
*MSM - *Militant Socialist Movement*
*MLP - *Mauritius Labour Party*

## Vejatz tanben
*Primièrs ministres de Maurici
Enallage

**Una enallage**, del grèc *ἐναλλαγή, enallagê* (« interversion, escambi, transposicion »), es una figura de retorica que consistís en cambiar un temps, un mòde, un substantiu o una persona amb un autre temps, un autre mòde, un autre substantiu o una autra persona.

Una enallage es un substantiu feminin, coma en catalan

## Fonccionament e exemples

L'enallage foncciona coma una figura de substitucion, i.e. consistís en cambiar de personas, de substantiu, o de temps d'un biais susprenant: 

- Passatge del tutejament al vosejament tot en parlant amb la meteissa persona.

- Cambiament de temps per una mesa en relèu.

- Similarament cambiament de mòde (passar de l'indicatiu a l'infinitiu brutalament).

- Utiizacion inapropriada de la persona (utilizar la tèrça persona per parlar de se après aver utilizat la primièra).

## Nòtas e referéncias
Vrahovice

Vrahovice es una vila chéca. Sa populacion èra estimada a 3402 abitants en 2001. Sa superfícia totala es 5, 87 km².
Didier Deschamps

thumb|Didier Deschamps (2018)
**Didier Deschamps**, naissut lo 15 d'octòbre 1968 a Baiona es un ancian fotbolaire francés que venguèt entrenaire.

Son percors de jogaire professionau s'espandís lòng de setze annadas e au dintre de sièis clubs. Jogava au mitan de terrenh, a la recuperacion. Format au FC Nantes, juèguèt puei a l'Olimpic de Marselha, ai Girondins de Bordèu, a la Juventus de Turin, au Chelsea FC e acabèt sa carriera au València CF.
Coma jogaire, gasanhèt de nombrós títols, notadament la Liga dei Campions 1993 amb l'Olimpic de Marselha, la Liga dei Campions 1996 amb la Juventus e la Copa dau Mond de Fotbol 1998 amb França. Era capitani d'aquelei tres equipas au moment de son triomfle.

Encuei entrenaire de fotbol, es conoissut per aver menat l'AS Mónegue a la finala de la Liga dei Campions 2004, per aver far tornar la Juventus en promiera division italiana e per aver romput lo ciucle sènsa victòrias de l'Olimpic de Marselha, fasent d'aqueu club lo campion de França 2010 entre autres títols.

Es encuei lo seleccionaire de l'equipa nacionala de fotbòl francesa despuei julhet de 2012.

## Paumarés
### Coma jogaire
#### Seleccion nacionala
* 103 seleccions et 4 buts amb l'equipa de França de fotbòl entre 1989 e 2000.
* Vinceire de la Copa dau Mond de fotbòl en 1998
* Vinceire dau Campionat d'Euròpa dei Nacions en 2000

#### club

*FC Nantes :
** Finalista de la Copa Gambardella]] en 1986
** Vici-campion de França  1985-1986

*Olimpic de Marselha :
** Vinceire de la Liga dei Campions 1992-1993
** Campion de França 1989-1990|1990]] e 1991-1992
** Vici-campion de França 1993-1994

*Juventus :
** Vinceire de la Liga dei Campions en 1995-1996
**Finalista de la Liga dei Campions en  1996-1997, 1997-1998
** Vinceire de la Copa Intercontinentala en 1996|1996]]
** Vinceire de la Supercopa UEFA en 1995-1996]]
** Campion d'Itàlia en 1994-1995, 1996-1997 e 1997-1998
** Vinceire de la Copa d'Itàlia en 1994-1995
** Vinceire de la Supercopa d'Itàlia en 1994-1995 e 1996-1997
** Finalista de la Copa UEFA]] en 1994-1995

*Chelsea FC :
** Vinceire de la Copa d'Anglatèrra en 1999-2000

*Valence FC
** Finalista de la Liga dei Campions en 2000-2001

### Coma entrenaire
* AS Mónegue :
** Vici-campion de França en 2002-2003
** Vinceire de la Copa de la Liga en 2002-2003
** Finalista de la Liga dei Campions 2003-2004

* Juventus :
** Campion d'Itàlia en Seria B (segonda division) en 2006-2007

* Olimpic de MArselha
** Campion de França 2009-2010
** Vici-campion de França en 2010-2011
** Vinceire de la Copa de la Liga en 2009-2010, 2010-2011 e 2011-2012
** Vinceire du Trofèu dei campions (supercopa francesa en 2010 e 2011

## Referéncias
Elias Baup

thumb|250px|Elias Baup en 2013

**Elias Baup**, (*Élie Baup* en francés) nascut lo 17 de març de 1955 a Sent Gaudenç, es un entrenaire de fotbòl.

## Carrièra d'entrenaire

Passèt pel club de Castèlnòu d'Arri en 1982 abans que d'arribar al Tolosa FC coma responsable de la formacion en 1984. 
En 1991, partís per l'AS Saint Etienne, al centre de formacion tanben abans que de venir entrenaire de l'equipa primièra en 1994 fins a 1996.
En 1997 arriba als Girondins e i demorarà cap a 2003. Aurà ganhat sos primièrs títols amb lo club aquitan.
Tornarà aprèp a l'As Saint Etienne de 2004 a 2006 abans que de tornar al país, al Tolosa FC de 2006 a 2008 ont capitarà de qualificar lo club per la Liga dels Campions en 2007 pel primièr còp de son istòria.
En 2008 vendrà entrenaire del FC Nantes. Al cap d'una annada, capitarà pas d'empachar lo club de tornar en segonda division.

Sènsa club fins a 2012, serà consultaire de cadenas de television francesa, primièr pel grop France Télévision puei pel grop Canal+.

En julhet de 2012, l'Olimpic de Marselha en quista d'un remplaçant a Didier Deschamps anóncia la sinhadura d'Elias Baup per doas annadas. Lo 6 de decembre de 2013, es demés de sei fonccions coma entrenaire de l'OM e remplaçat per lo director esportiu marselhés, José Anigo.

## Elias Baup, l'occitan

A fait mant'un còps allusion a la lenga e la cultura occitana. A n'aquel prepaus ditz: *Ieu soi un vertadier occitan. mangi, parli occitan. Aimi Occitània*

## Palmarés d'entrenaire

* Girondins de Bordèu'''
** Campion de França 1998-1999
** Copa de la Liga 2001-2002
Apodiòxi

**Una apodiòxi** (del grèc ancian *ἀποδίωξις, apodiōksis*, derivat de *ἀποδιώκειν, apodiōkein* («remandar, repellir, rebutar») es una figura de retorica e d'argumentacion que consistís en refusar de respondre a l'argument de l'adversari **jol pretèxte qu'aquel es absurd, pueril, tròp vast o qu'es inutil d'i respondre per que es endecat o viciat per natura**.

Es tanben congegut jol nom d*'argument ad lapidem*.

Es pas una refutacion vist que una refutacion implica de contestar e discutir l'argument de l'adversari. Aicí es vertat que i a contestacion de l'argument mas la discussion sus l'argument es arrefusada.

## Exemples

- utilizacion d'un pretèxte de longor

*Lo subjècte es tròp complicat per ne parlar dins l'encastre d'aquesta discussion.*

- Utilizacion d'un pretèxte d'absurdidat

*A ges de sens de respondre`a çò que dises!*

## Nòtas e referéncias
Lista dels presidents de Kiribati

thumb|200px|Blason de Kiribati
Lo **president de Kiribati** (***Beretitenti*** en lenga ikiribati) es lo cap d'Estat e cap de govèrn de Kiribati.
Vaquí la lista dels presidents de Kiribati de 1979 fins a uèi.

## Presidents de Kiribati

## Referéncias
Alan Sillitoe

**Alan Sillitoe** (4 de març de 1928 - 25 d'abril de 2010) foguèt un escrivan britanic, membre dels nomenats «Angry Young Men», en corrent literari del decènni de 1950. A Sillitoe li desengustava l'etiqueta, coma la majoritat dels escrivans que se li aplicava a el.
Guèrra d'Abcazia de 1998

La **Guèrra d'Abcazia de 1998** se debanèt dau 20 au 26 de mai de 1998 dins la region de la vila de Gali entre la region *de facto* independenta d'Abcazia e d'insureccions progeorgianas. S'acabèt per una victòria abcaziana e l'afebliment dei guerilhas.
Aglomeracion

Una **aglomeracion** (o **espaci urban**) se definís coma una vila-centre (dins son sens administratiu) e sei banlègas (entitats administrativas que fan part de la continuitat urbana).

Aquesta nocion pòu aver perèu un sens politic. Dins aqueu cas correspònde a plusioreis entitats administrativas interconnectadas mai pas necessàriament aglomeradas que gestionan sei projèctes cotria (Transpòrts, urbanisme, bordilhas, etc...). Es lo cas en França dei Comunautats d'Aglomeracions.

Segond lei país, leis aglomeracions pòdon èstre definidas diferentament.

## Aglomeracions occitanas

[thumb|450px|Mapa de la [Comunautat d'aglomeracion de Tolosa (en francés). Se li vetz que lo nombre de comunas l'es mai redusit que per l'aglomeracion tolosana definida per l'INSEE)]]

Leis aglomeracions lei mai importantas de l'espaci occitan s'atròvan totei sus lo territòri de la Republica Francesa. Son definida per l'Institut Nacionau de l'Estatistica e deis Estudis Economics (INSEE).

Son de destriar leis aglomeracions dins sa definicion INSEE dei Comunautats d'Aglomeracions que son d'Establiments Publics de Cooperacion Intercomunala aguent un estatut juridic pròpri e juridicament gestionada per lo drech francés en vigor, notadament per lo Còdi de l'Urbanisme, lo Còdi de la Rota e lo Còdi dei Collectivitats Territorialas. Leis aglomeracions son generalament d'entitats qu'an solament una continuitat dau teissut urban sènsa necessariament aguer un estatut oficiau d'EPCI, au còntre dei Comunautats d'Aglomeracions ò dei Metropòlis

En Occitània, l'aglomeracion la mai poblada es aquela de Marselha-Ais, seguida d'aquelei de Niça, Tolosa, Bordèu e Tolon.

## Referéncias
USS Lexington (CV-2)

L**'USS Lexington** foguèt un pòrta-aeronaus estatsunidenc bastit entre 1921 e 1927. Foguèt aprefondat per lei Japonés lo 8 de mai de 1942 durant la batalha de la Mar de Coralh.
Batalha de la Mar de Coralh

La **batalha de la Mar de Coralh** se debanèt dau 4 au 8 mai de 1942 durant la Segonda Guèrra Mondiala. Opausèt lei fòrças aliadas, magerament compausadas de tropas estatsunidencas, ai fòrças japonesas. S'acabèt per un resultat indecís : la destruccion dau pòrta-aeronau *[[USS Lexington (CV-2)|USS Lexington (CV-2)]]* èra un succès tactic major per lei Japonés mai l'aplant de la progression japonesa dins lo sud de Pacific èra un succès estrategic pus important per leis Aliats.
Tautologia

En retorica o en gramatica, la **tautologia** (del grèc ancian *ὁ ταυτὸς λόγος*, "lo meteis mot, concèpte") es una redita dins la quala lo predicat ditz pas mai que lo tèma. Se tracha d'un vici de logica o d'una figura de retorica quand es utilizada d'un biais intencional.

## Exemples

- *Es coma es*.

- *Quinze minutas abans de morir, viviá encara* (Lapalissada).

## Nòtas e referéncias
Tautograma

Un **tautograma** ( del grèc ancian *ταὐτό* 'meteis', e *γράμμα* 'letra') designa lo fach d'utilizar la meteissa letra iniciala dins cada mot d'una frasa, d'un vèrs o d'un tèxte en general.

Lo tautograma fa partida de la categoria de las alliteracions.

## Exemples

### En latin

En latin , los **tautogramas** èran sovent utilizats dins las formulas cortas. La tòca èra de pertocar l'esperit e l'imaginacion.

Cesar: *Veni, vidi, vici*

Òm trobava tanben sovent subre las mòstras solaras:

*Sine sole sileo*

### En francés

Lo **tautograma** pòt èsser utilizat per d'autors que vòlon donar una dimension comica a lor escrich.

*Mazarin, ministre malade, méditait même moribond malicieusement mille maltôtes*.

Louis de Court, *Variétés ingénieuses, ou Recueil et mélange de pièces sérieuses et amusantes*, 1725.

## Nòtas e referéncias
Simploque

Una **simploque** (del grèc ancian *συμπλοκή* "entrebescament") es una figura de retorica que consistís en l'emplèc conjonch d'una anafòra e d'una epifòra.

## Nòtas e referéncias
Anastròfe

Una **anastròfe** ( del grèc ancian *ἀναστροφή, anastrophē*, "retornament, tresvirament, borroladís") es una figura de retorica que consistís en l'inversion de l'òrdre abitual dins un enonciat.

Es una figura poetica per excelléncia. Es sovent utilizada en poesia classica per que faculta la mesa en plaça de las rimas gràcias a d'inversions benvengudas.

Aquela figura aparten a l'iperbat *lato sensu*.

## Nòtas e referéncias
Luiza Possi

240px|vinheta|drecha|Luiza Possi (2017)
**Luiza Possi Gadelha** (Rio de Janeiro, 26 de junh de 1984) es una cantaira brasilièra.
## Discografia

;Albums d'estudi
**Eu Sou Assim* (2002)
**Pro Mundo Levar* (2004)
**Escuta* (2006)
**Bons Ventos sempre Chegam* (2009)
**Sobre Amor e o Tempo* (2013)
**LP* (2016)
* *Momentos* (2015)
**Submersos* (2020) amb De Maria

;Albums en concèrt
* *A Vida é Mesmo Agora: Ao Vivo* (2007)
* *Seguir Cantando* (2011)
* *Microfonado* (2020)
Synapsida

Los **Sinapsids** (*Synapsida*) qu'ei un deus dos grops d'amniòts (los vertebrats que ponen ueus durs, a l'origina entar vàder terrestres donc), au costat deus sauropsids. Qu'ei definit per la preséncia d'un sol horat temporau sus lo crane. Uei qu'amassa pas sonque lo grop deus mamifèrs mes qu'ei un hèra mei ancian puei que son aparesihuts au Cabonifèr superior. Dehens aqueth grop que son donc tanben amassats d'autas bèstias pròches deus mamifèrs donc, mes uei desapareishuts (un dus mei famós) siant lo dimetrodon.
Economia de Siria

L'economia de Siria es basada en l'agricultura, petròli, indústria e torisme. Lo sieu produch interior brut cresquèt 80% en los ans 1960 e 336% durant los ans 1970. Aiçò se provèt impossible de manténer, e l'economia se retraguèt 33% durant los ans 1980. Malgrat aiçò, lo PIB per tèsta enregistrèt una modèsta creissença de 12% (1,1% a l'an) en los ans 1990 a causa de la diversificacion economica.

Actualament lo país sofrís encara las consequéncias del conflicte iniciat lo 2011. L'economia se contractèt lo 2012 coma resultat de las sancions internacionalas e redusidas produccion e consomacion.

## Referéncias
Cairon (maçonariá)

thumb|Bastison d'un ostau amb de cairons de betum
Un **cairon** es un pèça de maçonariá que servís per montar de parets.
A passat temps, lo cairon èra fach de maçacans ò de pèiras de talhas. Encuei, es soventei-fes de betum qu'es fach, emai se de versions en terralha son de mai en mai emplegadas per de rason d'isolacion termicas e de performança energetica.
Maçacan

Un maçacan es un pèira, talhada vò non, de pichòta dimension, servissent dins la maçonariá.

En generau lei maçacans son siegue talhats d'un biais grossier, siegue de troçets de pèira espetada que servisson per posquer montar lei parets e tapar lei traucs laissat per lei cairons, avans que de pausar l'enduch. 

De son estatut de pèira grossiera e mau talhada, un maçacan servissiá puei per designar, a Marselha, un personatge mau biassut e un pauc rufe.
Espeluga deth Bòsc deth Cantet

Er**'[[espeluga]] deth Bòsc deth Cantet**, tanben aperada **espeluga d'[[Espeisha]]**, enas Baronias de Bigòrra, qu'embarra gravaduras parietaus magdalenianas.

Era vath deras Baronias qu'ei un parçan on er'aiga ei present pertot e on e's tròba mes de 400 espelugas, duas deras quaus (aquesta d'Espeisha e aquera deths Shivaus ena Bastida) estón ondradas peths òmis dera Preïstòria.

Que s'orbeish sus er'arriba dreta d'Arròs. Qu'estó descobèrta en 1960 per joens *scouts* e explorada per Jacques Jolfre.

## Ligams extèrnes
* Prumèras datacions peth metòde deth radiocarbòni deth Magdalenian deths Hauts Pirenèus 
* "Eth noste departament", eths Hauts Pirenèus: eths hèits remarcables dera sua istòria 
* Fauna der'espeluga preïstorica deth Bòsc deth Cantet (Espeisha, Hauts Pirenèus, França) 
* Eth Paleolitic dera vath d'Arròs
Guillermo Mordillo

**Guillermo Mordillo Menéndez** (Villa Pueyrredón, Província de Buenos Aires, lo 4 d'agost de 1932), mei conegut jus son nom de pluma **Mordillo** qu'ei un dessenhaire argentin umoristic de benda dessenhada de carrierra internacionau. Los sons pernotges, sovent plaçat dens situacions de soletat e d'absurditat son sovent muts, s'exprimant implicitament per las soas atitudas dens aquestas diversas situacions. Au delà deus lors albums editats dens mantuns país, qu'illustran desempuish mantaus annadas de la carriera de l'autor un sarrot de produchs derivarivats.

## Ligam extèrne
* Sitio web oficial (en anglés)
Epitrocasma

Un **epitrocasma** ( del grèc ancian *epi* ("subre, ajustat, mai") et *trokhaikos* ("coma a la corsa")), es una figura de retorica que consistís en l'accumulacion de mots corts e expressius.
Es una figura vesina de l'asindèt per lo caractèr expressiu mas fa partida de las accumulacions.

## Exemples

### En latin

Cesar: *Veni, vidi, vici.*

### En francés

*Son esprit, strict, droit, bref, sec et lourd*
 
*in* Alfred de Vigny, *Stello*

### En occitan

Diablassas, diablàs, diablassonassas, diablassonàs, diablassons, diablassonetas, diablassonetassons, diablassonets, diablassonetons, diables, diablonassas, diablonàs, diablonassonas, diablonassons, diablonassonets, diabletassas, diabletàs, diabletassonas, diabletassons, diabletassonets, diablons, diablets, diablonetassas, diablonetàs, diabletonassas, diabletonàs, diablonetassons, diabletonassons, diablonetassonets, diabletonassonets, diabletons, diablonets e diabletonets, totes correguèron darrèr la pòrta e se i ranquèron.

*in* *La Covisa* d'Enric Gilbèrt.

## Autras utilizacions

L'epitrocasma es tanben plan corrent dins l'invectiva, coma accumulacion d'insultas.
## Nòtas e referéncias
Anafòra (gramatica)

L**'anafòra** (del meteis tèrme grèc, que significa ) vòl dire qu'un membre d'una frasa es objècte d'una referéncia posteriora, dintre de la meteissa frasa o dintre d'una frasa del discors. Es contrari a la catafòra. En gramatica, se pòt produsir l'anafòra mejançant divèrses tipes de mots, coma per exemple los pronòms, determinats advèrbis... Los antecedents d'una frasa de relatiu se pòdon considerar coma d'anafòras.
Guèrra de Transnístria

La **Guèrra de Transnístria** se debanèt dau 2 de març au 21 de julhet de 1992 entre lei fòrças separatistas de Transnístria, sostengudas per Russia e divèrsei volontaris, e l'armada de Moldàvia, tanben ajudada per de volontaris. S'acabèt per una victòria transnistriana e la formacion d'un estat *de facto* independent de Transnístria, totjorn pas reconegut per la communautat internacionala en 2021.
Guèrras d'Ossetia

Lei **Guèrras d'Ossetia** son un ensems de conflictes entre la region separatista d'Ossetia dau Sud, sostenguda per Russia e l'estat de Georgia :
* Premiera Guèrra d'Ossetia (1991-1992).
* Segonda guèrra d'Ossetia (2008).
Guèrras d'Abcazia

Lei **Guèrras d'Abcazia** son un ensems de guèrras entre la region separatista d'Abcazia, sostenguda per Russia, e Georgia :
* Guèrra d'Abcazia (1992-1993).
* Guèrra d'Abcazia de 1998 (1998).
* Segonda guèrra d'Ossetia (2008).
Arròs (arriu)

**Arròs** qu'ei un arriu occitan afluent d'Ador. 

Que neish ath nòrd deth Còth d'Aspin enas Baronias Gasconas près d'Esparròs. Que trauca eth departament deths Hauts Pirenèus capvath, passant per Borg de Bigòrra, Tornai e Shèla Devath, puish qu'entra en departament de Gers per Montagut d'Arròs e Vilacomdau d'Arròs, abans de vueità's en Ador sus era sua arriba dreta pòc arron de Plasença. Qu'a ua longor de .

Era vath hauta d'Arròs qu'ei un endret remarcable: sus  haut o baish, desempuish era resurgéncia aperada eth Uelh d'Arròs, er arriu que s'escorreish ena Gòrja d'Asca. Er'umiditat qu'a permetut eth desvolopament d'un bòsc gran, dab eths sons arbes e eth sons arròcs arrecobèrts de mossas gigantas, de liquèns e de heuguèras, qui'u dan un aspècte tropicau qui'u való eth chafre d*'[[Amazonas (fluvi)|Amazonia]] deths [[Pirenèus]]*.

### Nòtas
Amaral

[thumb|right|280px|Amaral en Sonorama Ribera 2011, [Espanha.]]
**Amaral** qu'ei un grop espanhòl de pop rock e folk rock format en 1992. Los Membres del grop son: Eva Amaral e Juan Aguirre.

## Discografia
* 1998 - Amaral 
* 2000 - Una pequeña parte del mundo 
* 2002 - Estrella de mar 
* 2005 - Pájaros en la cabeza 
* 2008 - Gato negro◆Dragón rojo 
* 2011 - Hacia lo salvaje 

## Ligams extèrnes

* Sit oficial ''Amaral'' 
* Amaral en Facebook
Guèrras Messenianas

Lei **Guèrras Messenianas** foguèron un ensems de conflictes entre Esparta e la region de Messenia. S'acabèt per la victòria espartenca e la conquista de Messenia :
* Premiera Guèrra Messeniana (737-716 abC).
* Segonda Guèrra Messeniana (668-654 abC).
Paralogisme

Un **paralogisme** es un rasonament fals, contenent d'errors mas fach **de bona fe**. 
Es vesin de la nocion del sofisma mas es pas una fallàcia coma lo sofisma.

## Qualques paralogismes definits per Aristòtel

Aristòtel a definit qualques paralogismes. Se pòt veire aisidament que son endecats per d'errors de rasonament.

### Premissa majora non universala

Quand dins un rasonament la premissa majora es pas universalament veraia, la conclusion es viciada.

### L'accident invèrs

L'accident invèrs ( en latin , *a dicto simpliciter ad dictum secundum quid*) es una error d'atribucion d'una vertat generala.

Se tracha d'un rasonament qu'aplica una vertat generala a un cas "accidental", aquel cas contradisent aquela vertat.

### Pseudo-causalitat

La pseudo-causalitat (en latin, *post hoc ergo propter hoc*) es una error dins la distinccion de las causas e dels efièches.
ex. pensar qu'es la tuba que va avançar un tren de vapor.

### Conjonccion d'arguments contradictòris

Se tracha de l'utilizacion d'arguments que s'opausan per natura e per logica. Es vesin del sofisma.
Las doas premissas menan a una conclusion inacceptabla.

### La tautologia

Consultar tautologia.

### Cèrcle viciós

Consultar cèrcle viciós

## Nòtas e referéncias