Conca de Dalt

**Conca de Dalt** es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha, al Palhars Jusan.

## Toponimia
Aramunt Vell e Les Eres (Aramunt nou) èran de l'ancian municipi d'Aramunt, Claverol, lo Pont de Claverol, Sossís e Sent Martí de Canals èran de l'ancian municipi de Claverol, Hortoneda, Pessonada e Herba-savina èran de l'ancian municipi d'Hortoneda de la Conca, Erinyà, Serradell, Toralla, Torallola e Rivert èran de l'ancian municipi de Torallola i Serradell.
### Aramunt
La prononciacion es *airamún* (locala) o *airimún* (Coll de Nargó). Las fòrmas ancianas son *Eramonte* en 958, *Eramont* en 1056, *ipso castro de Eramon*, cap a 1070, *B. de Eramont*, *Aramunt* en 1343, *loch d'Aramunt* en 1359, *Aramont* en 1366, *Aramont* en 1408. Es un nom germanic de persona en *-mund* e non pas un compausat de *munt* (las fòrmas pus ancianas son en *-on-* e non en *-un-*); mès las fòrmas graficas son sovent en *-nt-*, pr'amor de l'influéncia de *munt*  *Ara-* es normal.
### Les Eres
Nom d'origina de *Aramunt nou*. Representa, al plural, *era*, « aira de batre (ièra, sòl) ».
### Claverol e lo Pont de Claverol
Fòrmas ancianas : *Claverol* en 903, *Claverolo* a la fin del sègle X, *Claverol* en 1156, *Claverola* en 1359, *Serra de Claverol* en 1408. Lo Pont de Claverol èra lo lòc ont se clavavan e desclavavan los « rais » (radèu format de bilhons), e dempuèi aquí enviavan los socs per viá terrèstra. Lo nom sembla un derivat del latin CLAVARE « clavar » : *pont *claver*, donc lo pont de clavar e desclavar los *rais*. Claverol (vilatge situat pus naut) prenguèt probablament lo nom del lòc pus conegut dins lo territòri .
### Sossís
I a d'embodens nombroses dins aquel terren escarpe (flus, doç). Lo nom es ligat al vèrbe *solsir-se* del catalan occidental (*ensulsiar-se* en catalan central). L'etime es benlèu SOLI-SÉDIUM, segon l'idèa d'Antòni Tomàs, o un autre, ambe l'absorpcion de *-l* implosiva per *o* . Comparem çaquelà ambe'l Sossís de Montagut de Carcin, en terren calcari, « esfondrament, abausonament, iga (avenc), gorg », que Andrieu *Soutou* interprèta coma lo resultat de *subsidium*, derivat del vèrbe *subsidere*, « s'esfondre, s'abausonar, èsser engolit, s'abissar » .
### Sent Martí de Canals
*Sent Martí*  representa *Martinus*, avesque de Tors, evangelizator de la Gàllia al sègle IV.
Las fòrmas ancianas son : *S. Martinus de Canals*, benlèu en 903, *S.M. de Canales* en 931, *eccl. Sti. Martini in Canales* en 966, *S. M. de Canals* en 903, 1163, 1260, 1359, 1408, *in Canales ---ad Canales* en 930. 
S'agís pas de *canal* d'irrigacion, etc, mès puslèu de fendas, de regas dens la tèrra [pr'amor de l'aiga]. Veire lo precedent . 
### Hortoneda (de la Conca)
La prononciacion es *ortonéda* o *artoneda* (Joan Coromines a pas notat). Las fòrmas ancianas son *Ortoneta* en 958, *apud Ortaneda* al sègle XII, *Pere d'Ortoneda* en 1170, *loch d'Ortaneda* en 1359. Sembla un nom ligat a un radical preroman a l'origina, non pas ambe *òrt*. Las fòrmas ambe *a* son l'indici d'un ancian *Artoneda* [ambe metatèsi]. Lo sufixe *-eda* indica probablament un nom de planta. I a tanben d'exemples occitans : *Hourtoux*, près de Fulhan (Aude), atestat *Ortonibus* en 1271 e *Ortós* (accent grafic ?) al sègle XIV, la montanha de *Lourtoue* entre la val d'Aspa e la val d'Aussau (*-n-* de *ona* s'amudís en gascon) .
### Pessonada
En catalan occidental pirenenc, *pessó* (*peçó*) representa un pilòt conic de causas (mai que mai èrba, palha e autres produits agricòlas). Es benlèu un derivat de *peça*, sense poder exclure un mot preromanic en relacion ambe'l basc *pheçoin*. Lo mot a d'aplicacions toponimicas coma *Los Pessons*, grand circ d'estanhs separats per de tucas conicas, a Soldeu (los pessons son aquels puèges conics). Per dessús Pessonada, se vei de puèges de fòrma arredondida [en realitat, una paret verticala, ambe de fòrmas arredondidas dins lo detalh]. Lo sufixe *-ada* sembla venir del sufixe collectiu *-eda*. Las fòrmas ancianas son *Pessonada* en 954, *Peçonada* en 1056, *de Pesonada* en 1163, *de Pezonada* en 1166, etc .
 
### Herba-savina
Vilatjòt en amont de Pessonada, desabitat ara. Las fòrmas ancianas son *Erba savina* en 1120, *loch d'Orba Savina* en 1359. Lo nom sembla format de *èrba* e de *savina*, planta abortiva e afrodisiaca, de fusta plan dura. Mès, sense apartar aquela solucion, i a d'arguments contra aquela etimologia. La prononciacion pallaresa generala es [asbarsabína], ambe la leugièra varianta [əzbarsebína]. Lo nom auriá conegut a l'escrit l'atraccion del mot *èrba*. Tanben, la savina es pas una èrba, mès puslèu un albre pichon. Un etime possible del primièr element seria *arva*, « plana, pastencs », plural de *arvum*, « camp cultivat, laurat, garait », ambe alteracion de *r*, son apte a la metatèsi e a tota transposicion. L'influéncia del mot *esbarzer*, « romec, barta », seriá una possibilitat, çaquelà la fòrma generala dins tot lo nòrd-oèst catalan es *barcer*. Lo segond element pòt èsser lo nom de persona *Sabinus*, aicí epitèt de *arva*, benlèu per referéncia a Sent Savin, sent de la ciutat de Bàrcino romanovisigòta, o a un senhor omonime .
### Erinyà
La prononciacion es [eri'ɲa] (o de còps [iri'ɲa]). Lo nom es atestat *Arinya* en 1359 e 1408. *Erinyà* seriá atal l'equivalent de l'ancian nom de Sant Pèire, a Montblanc (Erau), *Erinhan* e (ambe'l sufixe *-acum*) la comuna francesa Éragny-sur-Oise. Segon Joan Coromines, *Erinyà* vendriá del nom *Herennius*, o *Haerenius*, o *Herinnus*, o *Herrennius* o *Herenna*, *-nnius*, ambe'l sufixe *-anum*, indicator de propietat. Mès una nòta posteriora de J.G. cita *Arenius*, trobat dins una inscripcion de Bensafrim (Algarve) , qu'explica milhor las fòrmas ancianas.
### Serradell
*Serradell* es escrit *Castell de Sendell* dins un document imprimit, error de lectura del manuscrit, que deviá portar *Seradell*. Lo catalan *serra* significa « cadena de montanhas o de puèges ». I a un derivat en -ATU qu'es *serrat*, de meteis sens, Serradell a un sufixe *-ell*, del latin *-ELLU-*, en mai .
### Toralla e Torallola
Las fòrmas ancianas son *ad Turalia* en 840, *Toralia* en 923, *Toralga* en 979 [*-lg-* representava graficament *-ll-*, -lh- de l'occitan], *Bernad de Toralla* en 1180-119, *Torayla* en 1277, *Toraila* en 1281, *Torrayla* en 1359, *Toralla* en 1408. **Tauralia*, del latin *taurus*, « taure, brau », a lo sens de « pargue de boïns ». *Torallola* es un derivat de Toralla (diminutiu), motivat per la proximitat .
### Rivert
A Torallola, la prononciacion es [rrubért] e l'informator ajustèt pr'aquò « és riu verd »; precisèt que lo riu pòrta totjorn d'aiga, quitament dins una granda secada. Vertat es que sa ribereta es totjorn verda e fertila, quand las autras son eissutas. 
Las fòrmas ancianas son *villam Cinzobi [= Censui]...inter castros Turalia et Salasse, prope rivo qui discurrit de Erte* en 840, *Reverte* en 918, 919 e 923, *apenditio de Reverte... rio de Reberte* en 995, *a Censui sobre Rivert*,  1010-1035: *rivo de Rivert* en 1010-1035, *Riuert* cap a 1020, *castris Salàs, Petramedia, Revert et Belvidin* en 1060, etc.
Cèrtas, *Rivert* deriva de *riu*, mès lo segond element es *Erte*, que poiriá aver designat lo gigantesc bauç que tresplomba Serradell ont lo riu de Rivert nais. *Erte* fa pensar al vilatjòt d*'Erta*, en Auta Ribagorça, près dels travèrses formidables de la Pica de Cervi, nom d'etimologia clara, *ercta* , participi vulgar dem latin classic *erigere* « redreçar ». L'etime de *Rivert* es donc *rivu erct-* (ambe  *-e* e non pas *-a*) - lo riu de la granda pujada, corroborat per l'apax *Erte* de 840. Demòra un dobte : A) genitiu: RIVUS ERCTAE « lo 
riu de l'erta », o B) Un masculin RIVUS ERCTUS. Joan Coromines aima mai puslèu lo segond .

## Istòria
Format dels ancians municipis d'Aramunt, Claverol, Hortoneda de la Conca e Toralla i Serradell, units en 1969.

## Nòtas