Crapòna

**Crapòna** (*Craponne-sur-Arzon* en francés) z-es una comuna velaiesa situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups,  ancianament d'Auvèrnhe.

## Geografia

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *In pago Vellaico, in vicaria Craponense*, vès 990, *Castrum de Crapona* en 1267, *Cazei Craponæi* en 1387, *Crapona in Vallavia* en 1501, *Crappone* alh secle XVI, *Crapponne* en 1695, *Craponne* en 1881 . 
Segon Dauzat, Crapòna deriva d'un tèma preceltic, **crapp*, dont la basa seriá **c(a)r-*, "ròc", "pèira", acompanhat del sufixe *-onem*. 
Segon Joan Arçac, que se pronóncia pas amb certitud, i auriá la basa preindoeuropèa **kar-*, redusida a **kr-*, pueis lo tèma **krap(p)-*, **krep(p)-*, dont lo sens seriá « fenda, ròc, escravassa », qu'explica lo nom de *Crapòna*. La motivacion seriá un ròc chavat de bacins que tresplombava lo borg. Aquelh ròc saguèt dinamitat alh secle XIX per permetre a la viá ferrada e a la gara de s'implantar. D'aquelh ròc venián de fònts, çò que pòt justificar la finala *-onna*, tipica delhs idronimes, segon l'abat Duffieux .
### ''Douilloux''
Las fòrmas ancianas son : *Villa de Doleus*, vès 1020, *Villa quæ dicitur Doleus lo Coper* en 1266, *Grangia de Doleus, sive d'Aurfolia* en 1279, *Doleus la Chalm* en 1286, *Furchæ de Doleuys* en 1311, *Doleu* en 1331, *Mansus de Doleus Daurat* en 1344, *Doliou-Dourat* en 1507, *Doulhioux* en 1569, *Doulioux-Daurat* en 1569, *Douliouse* en 1888. Lo passatge de *Doleus* a *Dolius* sembla degut a la tendéncia auvernhata a barrar *e* tonic en *i*. 
Segon Joan Arçac, lo nom s'explica per la racina preindoeuropèa **tol-*/**tul-*, « nauçada, bòça ». La finala es la meima qu'a Déols, ancianament *Dolus*, e Dolus, qu'èra *Dolos* alh secle V. Los apondis *lo Coper* (latin *cupreum*, « coire », *Aurfolia*, de *are* (gallic) e *fodiculare*, latin « furar, fogenar (furgar) », e *Daurat* fan pensar que i aviá una explotacion minèira que serviá a l'obrador monetari de Montdolius, citat per Boudon-Lashermes . 
Precisem que *Déols* e *Dolus* serián per Xavier Delamarre de proprietats de **Dolos*, nom celtic d'òme malurosament inatestat .
### Solatges
Las fòrmas ancianas son : *Villa de Solaticis* en 938, *Solatjes* en 1213, *Solatges* en 1289 . 
Per d'autres luòcs, Dauzat interprèta lo nom coma una mena de redevença medievala sobelhs blats, nocion que se tròba dins lo Petit Levy, e los Féniés coma « sediment, baldra », amb un sens pus precís de « champ en tèrra alluviala » . Solatge es sobre un travèrs, pas lònh d'un riu, l'omonime d'Avairon es al fons d'una comba e aquò's tanben lo cas de Solatge (Aude), çò que va dins lo sens de la segonda solucion. Mas per aqueste Solatges, i a un dobte : lo vilatge es près d'Arzon, mas sus un travèrs normalament eissujat coma chau. Lo nom, pasmens, pòt designar las tèrras avalh. 
En mai de las precedentas, Joan Arçac fornís una autra solucion, un bas latin **solaticus*, derivat de *solatus*, expausat alh solelh. Lo vialatge es pusleu orientat alh sud, o sud-sud-oèst .
### ''Pòntempeirat''
Pòntempeirat èra un priorat que dependiá de l'abadiá de Doa. Saguèt erigit en sucursala lo 31 de mai de 1840.
Las fòrmas ancianas son : *Pons Enpeyra* en 1311, *Pons Peyrat* en 1343, *Pons Empeyratus* en 1347, *Pons Hempeyrat* en 1386, *Pons Ampeyrat* en 1392, *Pons Empeyratz* en 1420, *Prioratus Pontis Lapidei* en 1505, *Le peaitge de Pohant Empeyrat* en 1507, *Le Pont-Emperat* en 1618, *Pont d'Emperat* en 1644, *Pont de Lempereur* (sic) vès 1680, *Prior S. Mariæ Magdalenæ de Pontempeyrat* en 1715, *Pont-Imperat* en 1767, *Pont-Tempeyrat* en 1820 . 
*Pòntempeirat* es alh passatge de la Bolena sus l'Ança. S'agís d'un pònt en pèira . La varianta *Pònt Peirat* es pus frequenta en occitan.

## Istòria

Lo nom de *Crapòna* es citat per las primièras fes en un document vas 990. Situat dempuèi l'epòca gallo-romana a l'encrosament de vias estrategicas, lo borg campanhard de Crapòna se desvolopèt coma vila merchanta, ont se tenian de merchats e de fièras, aital coma na testifican encara de nombroses toponimes (carrièra de la friperie, Marchadial, etc.). Al l'èra feudala, lo bourg èra environat d'una muralha, bastida l'an 1450, de la qualas doas tors defensivas pichonas son estadas preservadas fins a uèi, e defendut en otra per un chastèl, demolit, a l'excepcion delh donjon, en 1576. Aquelh chastel apertenguèt taiqua 1240 alhs barons de Beumont, davant de passar a las mans dels senhors de Chalencon, que vendran Panhac l'an 1420.
En 1789, Crapòna dependiá de la província d'Auvernhe, de l'eleccion de Soire, de la subdelegacion de Sent Amanç de Ròcha Savina e delh presidial de Riam. Sa gleisa parochala, diocèsi delh Puèi e archipreirat de Sant Pàulhan, èra delh vocable de Sant Caprasi; l'avesque del Puèi presentava a la cura .

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

Craponne-sur-Arzon Mairie-église-donjon.JPG|Crapòna, ostau de comuna, domnon.
Donjon_de_Craponne-sur-Arzon.jpg|Lo domnon.
Maison_de_ville_ancienne.jpg|Ostau de viala ancian, amb botigòla.
Craponne-sur-Arzon_Place_du_For.JPG|Plaça delh Fòr, anciana bassa cort delh chastel.
Tour_du_Marchedial.jpg|Tor delh Marchadial.
Tour_Pasturel_de_Craponne_sur_Arzon.jpg|Tor Pasturèl, secle XVI.
Rues_étroites_et_sinueuses_du_centre-bourg.jpg|Charrèiras estreitas delh centre.
Faubourg_Constant_à_Craponne.jpg|Barri Constant.
Boulevard_du_Nord_Craponne_sur_Arzon.jpg|Baloard delh Nòrd.
Maison_de_santé_de_Craponne.jpg|Maison de Santat, plaça delh Marchadial.
Hôtel_Calemard_de_Montjoly.jpg|Ostau Calemard de Montjoly, secle XVII.
Hôtel_particulier_de_Craponne_sur_Arzon.jpg|Ostau particular, charrèira Faucon, secle XVII.
Hôtel_rue_Sainte-Marie.jpg|Ostau particular, charrèira Santa Maria, secle XVII.
Fontaine_de_granit_à_Craponne_sur_Arzon,_Vieux_Marchedial.jpg|Fònt de pèira de barena, alh Marchadial Vielh.
Craponne-sur-Arzon_Hôtel_de_ville.JPG|L'Ostau de Comuna.


## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben

## Ligams extèrnes
* Crapòna sobelh site de l'Insee

## Nòtas