Sort

**Sort** es la capitala de la comarca catalana del Palhars Sobiran. Es una vila de 2236 abitants (2025) situada dins la província de Lhèida e la Comunautat Autonòma de Generalitat de Catalonha. La prononciacion catalana es [sɔ́ɾt], segon lo Diccionari català-valencià-balear (L'Onomasticon Cataloniæ non ditz ren, mès dins la fasa *Saort*, una dissimilacion es possibla).

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Sort, La Bastida de Sort, Bressui e Pernui (desabitat) èran de l'ancian municipi de Sort. Enviny, Castellviny, Llarvén, Montardit de Baix, Montardit de Dalt, Olp e Pujalt èran de l'ancian municipi d'Enviny. Llessui, Meneurí (desabitat) e Saurí èran de l'ancian municipi de Llessui. Altron, Bernui e Sorre èran de l'ancian municipi d'Altron.
### Sort
L'etimologia es parallèla ambe la del Pont de Suert. L'Acte de 839 non cita lo nom, sonque la localitat contigüa de *Vilamflor* ( *Sort*. Çaquelà, i aviá en Navarra una localitat del nom de *Çubiurruti* citada en 1277, donc *urruti*, « luènh » o sa varianta *irruti* poiriá èsser una autra etimologia, *Çubi-urruti*. Auriam donc siá « lo vilatge del pont » siá « delà lo pont », vist de l'autra riba. Sòrt (Shalòssa) seriá un nom semblable ? 
### La Bastida de Sort
La definicion de *bastida* en catalan es « construccion de caractèr provisòri per la defensa d'una plaça o per sa conquista » (Llull, Blanquerna, Desclot, Muntaner) ; « dispositiu de guèrra en fòrma de tor » (Jaume I,  Eiximenis) ; « armadura o estaudèl fait de pòstes e de bigas e utilizat dins una construccion » (tèxte anterior de 1495 e 1534, dins AlcM) e dins Baró de Maldà, Excursions, p. 155) 
### Bressui
La prononciacion es [bre'suj]. I a un nom femenin germanic citat a Alaó en 972 : *Ego Ecco et uxor mesa Brexunio*. S'agís de *Bergsuind* (près d'un autre, *Bergsind*). Regularament, *nd* > *nn*, puèi lo nom venguèt quicòm coma *Breksuin*, puèi *Bres(s)uin*. Enfin l'atraccion dels nombroses noms en *-ui* menèt al resultat actual .
### Pernui
La prononciacion es [per'nuj], atestat *Pernui* en 966. Lo sufixe [-ŏi] > catalan *-ui*, supausa pas exclusivament que lo nom siá ibèrobasc, cf. lo Santuari de Pedrui, de *pedra*; aicí, deriva de *Peró* (Pedró), derivat de *pedra*, donc *Pero(n)ui*, contractat en *Pernui* .
### Enviny
La prononciacion es [am'biɲ] o intermediària entre [am'biɲ] e [em'biɲ]. Las fòrmas ancianas son *Invicinio* en 839, *Inbicinio* en 1014, *Invecing* en 1066, *Envezino*, *Envezin* en 1163, *Envey* en 1281, etc. Deriva de *in vicinio*, « dins lo vesinat, -atge, a l'entorn, compréner « a l'entorn de Sort » . 
### Castellviny
La prononciacion es [kasteʎ'biɲ] o [kastel'biɲ] [dissimilacion]. Deriva de *castellum vicinii*, probablament un genitiu latin . Veire lo precedent.
### Llarvén
La prononciacion es [ʎar'ben]. Las fòrmas ancianas son *Lertuen* en 1080, *Leruent* en 1094, *Lartuen* en 1281. Lo càmbiament de *Lertŭén* en *Lertvén*, puèi a *Lervén* es de fonetica normala. Enfin, abans *r* e *é* accentuats, la mudason de *e* en *a* es una dissimilacion normala, facilitada per la situacion darrèr *r*. D'un autre costat, la sillaba iniciala istorica *Lert-* coïncidís ambe la de *Lertamon*, [lɛrta'mon], municipi de Lladorre. L'origina seriá lo basc *ler*, « pin », que se pòt derivar en *lerdo*, « rosina », mès lo sens primitiu de *lerdo* seriá « rosinós ». Sembla çaquelà que lo nom primitiu del pin seriá *Leher*, trobat dins *Leherenn-*, nom d'una divinitat aquitana. Veire Larén. Per explicar l'ensemble del nom, se pòt postular un compausat **Lertuondo*, ambe'l basc *ondo*, « fons, soca, lòc de fondament »; la seguida seriá *lertŭón*, puèi seriá diferenciacion de *lertŭón* en *ler(t)ŭén* — coma *vou* > *veu*, *crou* > *creu*, e enfin Llarvén .
### Montardit (de Baix, de Dalt)
Lo vilatge principal es Montardit (de Dalt). Al pè d'aqueste es Montardit de Baix (o Ribera de Montardit, o els Hostals de Montardit). La prononciacion es [muntar'dit]. Las fòrmas ancianas son *Monte ardit* en 1163, *Monte Ardit* en 1164, *Montardit* en 1408. *Montardit* es de segur un compausat ambe l'adjectiu *ardit*, « coratjós », siá ambe un sens metaforic de castèl que non se rend, siá coma subrenom del senhor del lòc .
### Olp
La prononciacion es [olp]. Las fòrmas ancianas son *Olve* en 977, *condominas de Olb* en 983, *Olbis* en 981-985, *Olbe* en 1076 (prop de Mur), *Olb* en 1257-1269, *Olp* en 1276, etc. I agèt un omonime dins 22223 Sopeira, citada *Olobe* en 841-45. L'origina es *olo*, « pichon edifici rustic » , de meteissa origina que *o(h)ol*, « pòst, madièr », ambe *-be*, « jos, dejós ». Lo resultat es *ólobe*, « a cobèrt de las pòsts, jos lo refugi », aparentat a de mots basques actuals .
### Pujalt
Pas citat dins l'ONCAT. Probablament Puialt, puèg naut.
### Llessui
Es lo vilatge pus naut de la val d'Àssua (situada entre *Lles* e *Llesp*). La prononciacion es [ʎe'suj]. Lo nom es atestat *La Suy* en 1359 e *Lessui* en 1525, *Llaçuy* en 1518, *Llassuy* en 1645 e 1770. Siquenon, es quasi absent de las fonts medievalas, coma lòc refractari a la penetracion, qu'a per exemple conservat de basquismes coma *lido*, « lavanca, lit, lhavet » e donc que gardèt tardivament lo monolingüisme basc. L'essencial es la rasic *Leç-*, comuna ambe Lles i Llesp. Lo mot basc *leçe* o *leize* amassa las nocions d'espeluga, avenc, bauç, gòrja e tanben una val o un valat. La terminason *-ui* es tipica de la toponimia basca .
### Meneurí o Menaurí
Lòc desabitat. La prononciacion locala es [menew'ri]. Lo nom es citat en 1645 *Menorí* e *Benaurí*; lo segond compòrta una dissimilacion, a la manièra del latin MERENDARE > *berenar*, o del mot prelatin MUNO > catalan *bony*. Çò pus probable es que ven del nom d'un repoblaire francés del nom de *Maunoury* (puslèu que d'un nom basc), que significa « mal noirit », que se pòt compréner coma « mal ensenhat » o puslèu coma « afamat, atalentat »; la proximitat de *Saurí*, vilatjòt un pauc pus important, que Joan Coromines interpreta coma una fòrma lemosina o sentongesa *Saverí* (del nom germanic d'òme *sabi-rik*) ambe pèrda de *-k* final coma en francés, va tanben dins aquel sens. Lo gascon *neurir*, « noirir », de NUTRIRE, foguèt benlèu una influéncia, o lo vèrbe *menar* 
.
### Saurí o Saurí
La prononciacion locala es [sew'ri] o de còps (benlèu) [saw'ri]. Las fòrmas ancianas son *in territorio Savarisi* en 899, *in villa Savariense* en 979 e cap a 980, *in Sabarisi* en 981, *Sauri* en 1359, *Seuri* en 1566, *Saurí* en 1645. Lo nom patronimic *Savarís* es benlèu palharés. L'origina es lo nom germanic d'òme *Sabiriks*, varianta de *Sabirik*, *Sabarik*, ambe sincòpa. Per explicar la tombada de *-k*, cal supausar un nom lemosin o auvernhàs, o quitament francés. I a una varianta en *-eu* coma dins Meneurí, que Joan Coromines explica pas.
### Altron

## Istòria
En 1970, los municipis d'Enviny e Llessui foguèron incorporats a Sort, puèi ne foguèt atal per Altron en 1976. 

## Ligams extèrnes
*Sit de la comuna
*Diccionari català-valencià-balear d'Alcover-Moll http://dcvb.iec.cat/
*Onomasticon Cataloniæ, vol. VII, p. 186-187 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39558.

## Nòtas