open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jeanette (cantaira espanhòla)

**Jeanette**, nom de scèna de **Janette Anne Dimech**, es una cantaira espanhòla nascuda lo 10 d'octobre de 1951 a Londres (Reialme Unit), d'una maire espanhòla originària de las Illas Canàrias e d'un paire bèlga d'origina maltesa natiu del Còngo. A viscut una partida de son enfança en Califòrnia (Estats Units), puèi après la separacion de sos parents en 1963, a Barcelona, en Catalonha. 

En Occitània, sa cançon mai conegudas es la en espanhòl *Porque te vas*, gròs tube de l'annada 1976. Sa cançon *Soy rebelde* ela es estada represa ambe succès en França en 2008 per Nathalie Cardone. 

## Cançons mai conegudas (en Occitània)
* *Porque te vas* (1976)
* *Soy rebelde* (1976)
Litografia

La **litografia** es una tecnica d'estampatge que permet de reprodurre de dessenhs traçats emb una tencha ò un gredon gras sus una pèira calcària. Per extension, designa una estampa facha per aqueu procediment. Inventada en lo 1796 per l'actor alemand Aloys Senefelder (1771-1834), la litografia foguèt definitivament messa au ponch au començament dau sègle XIX e venguèt lo mejan pus utilizat per illustrar lu libres e lu jornals, estampar de publicitats ò de documents administratius e reprodurre de dessenhs tecnics. A rapòrt dei metòdes precedents, la litografia èra rapide, pauc costoa e permetiá d'estampar de colors. La litografia dispareissèt formalament a partir de la fin dau sègle XIX emb lo remplaçament de la pèira per una placa de metal ò de plastic. Totun, lo procediment general demorèt identic e l'estamparia offset, totjorn utilizada au jorn d'encuèi, es considerat coma un melhorament de la litografia.

## Ligams intèrnes

* Estamparia.

## Bibliografia

* Ed Knecht, *Notice historique sur Aloys Senefelder : sur la découverte de la lithographie et sur la marche et les progrès de cet art*, Ofmi-Garamont, 1971.

## Nòtas e referéncias
Sao (luna)

**Sao** es un satellit natural de Neptun. Descubèrt en lo 2002 per l'equipa de l'astrofisician american Matthew J. Holman a partir de l'estudi d'imatges presas per l'Observatòri interamerican de Cerro Tololo e per l'Observatòri Canadà-França-Hawaii, es un asteroïde d'un diamètre mejan estimat a 48 km qu'orbita a 22 milions de quilomètres de la planeta.

## Ligams intèrnes

* Neptun.

## Bibliografia

* M. J. Holman, J. J. Kavelaars, T. Grav et al., « Discovery of five irregular moons of Neptune », *Nature*, vol. 430, n° 7002, 2004, pp. 865-867.

## Nòtas e referéncias
The KLF

**The KLF**, o de còps simplament **KLF**, per **Kopyright Liberation Front**, èra un grop de musica electronica britanica contemporanèu de la house fins al moment de sa mutacion en tècno. Lo tròç emblematic de **KLF** se sona *What Time Is Love?*. 

**KLF** foguèt actiu a partir de 1987 fins a 1992, annada de publicacion de la version la mai coneguda de *What Time Is Love?*, novèla version 1992 adobada titolada *America: What Time Is Love?*.

Fondat per Bill Drummond (àlias King Boy D, Time Boy) e Jimmy Cauty (àlias Rockman Rock, Lord Rock), aquel grop es estat l'un dels primièrs a emplegar lo tèrme de trance per qualificar lor musica, çò que fa que d'unes los considèran coma los precursors de l'estili trance, malgrat que lo dich estili aja puslèu emergit en Alemanha al mièg de las annadas 1990 en parallèl de la dream a lo qual s'aparente mai qu'a la tècno de **KLF**.

## Cançons mai conegudas
* *Last Train to Trancentral* (1991)
* *Justified and Ancient* (1992)
* *America: What Time Is Love?* (1992)
Trance

La **trance** es un estili de musica electronica eissit de la house qu'a espelit mai que mai en Alemanha al mièg de las annadas 1990. Se caracteriza per un tempo rapid entre 125 e 160 bpm (trucs per minuta), un aspècte plan melodic assumit e repetitiu, e una fòrma musicala montanta e descendenta. 

La **trance** es un genre de tècno en el meteis, mas es de còps associat a la dream (es pr'amor d'aquò que se parla sovent puslèu de dream trance). La **trance** partatja ambe la dream la màger part dels critèris, puslèu o sovent d'instrumetals (sonque eventualament una votz en bocla), l'accent botat sus la melodia etc, la sola diferéncia evidenta es lo tempo, qu'es pas forçalament rapid per la dream. Per far simple, se pòt díser que la **trance** es una mena de dream ambe un tempo rapid. 

D'unes dison que la sorga de la **trance** se diu cercar dins la musica electronica del grop britanic KLF, ambe per exemple lo títol *Last Train to Trancentral* en 1990-1991, o alavetz en çò del grop house (new beat) italian de Belgica Age of Love ambe precisament lor títol emblematic *Age of Love* en 1990 ; pasmens, una majoritat dels pionièrs o dels artistas aparentats a n'aqueste estili musical èran essencialament d'alemands actius al mièg e a la fin de las annadas 1990, ATB, Brooklyn Bounce, Cabballero, Cygnus X, Dance 2 Trance, Sash!, Time To Time, Paul van Dyk...

Contemporanèu de la debuta del vam de la **trance** en Alemanha, lo tròç *Dreams* del discjòquei australian Quench es estat l'un dels primièrs grands tubes internacionals de la dream trance en 1994.

Demest los artistas emblematics de la **trance** a son apogèu a la fin de las annadas 1990 e dins las annadas 2000, se pòt citar los neerlandeses Armin van Buuren, Tiësto e Ernesto vs Bastian, los suedeses d'Antiloop, lo grop britanic Faithless, lo Soís Alamanic DJ Energy, o encara lo discjòquei finlandés Darude.

## Vejatz tanben
* Dream trance
* House
* Tècno
M People

**M People** es un grop anglés d'eurodance originari de Manchester (Anglatèrra), format en 1990 per *Mike Pickering*, ambe la cantaira *Heather Small* (nascuda lo 20 de genièr 1965 a Londres).  

**M People** es sustot conegut pel títol *Moving on Up*, gròs tube a la fin de l'annada 1993 (n°2 al Reialme Unit, n°3 en França al mes de febrièr de 1994).
Alessandro Rossi

**Alessandro Rossi** (n. lo 10 d'agost de 1967) es un òme politic santmarinés, de l'esquèrra unida, capitani regent del 1èr d'abril al 30 de setembre de 2024, amb Milena Gasperoni. Ja èra estat Rossi capitani regent en 2007 amb Alessandro Mancini.
Las Toèlas

**Las Toèlas** (*Les Touelles* o *Les Toueilles* en francés) èra un castèl e vilatge del vescomtat de Lautrèc (contrada de Lautrequés, en Albigés) situat sul territòri actual de Britèsta, dins Tarn.

Aquela abitacion, alara domèni de Fredòl de Lautrèc e aparentament aderenta al catarisme, foguèt assetjada e rasada en genièr de 1212 per Simon de Montfòrt e son fraire Gui, e sos abitants foguèron massacrats. La bastida de Britèsta foguèt fondada sus las roïnas en 1287.

## Referéncias


## Veire tanben
Cygnus X

**Cygnus X** èra un projècte de musica electronica alemand aparentat al sosgenre trance. Lo nom del grop ven del de l'estela binària a rais X Cygnus X-1. 

**Cygnus X** es a l'origina una collaboracion entre Matthias Hoffmann (nascut en 1961) e Ralf Hildenbeutel, pasmens, lo dicht Ralf Hildenbeutel es pas demorat dins lo projecte.

Lo primièr album de **Cygnus X**, *Superstring*, es estat publicat en 1993. 

Lo tresen simple, *The Orange Theme* (sens Ralf Hildenbeutel), sortit en 1994 en Alemanha, es lo tròç emblematic de **Cygnus X** : aquel instrumental repren la melodia de la composicion classica de Henry Purcell *Music for the Funeral of Queen Mary*, musica coneguda dins la cultura populara per èsser estada emplegada coma tèma musical màger dins lo filme A clockwork orange de Stanley Kubrick : lo títol d'aquel tròç de trance de **Cygnus X**, *The Orange Theme* (lo tèma irange), es plan solide una referéncia dirècta al dich filme. 

En 1999, un novèl adobament de *The Orange Theme* a permés a n'aquel instrumental d'èsser un tube debut 2000 : es d'alhors aquela version 1999 de *The Orange Theme* qu'es lo tròç mai conegut de **Cygnus X** en Occitània.

Lor títol *Superstring* a el tanben agut un pauc de resson (en 2001). 

**Cygnus X** es inactiu dempuèi 2005.
Milena Gasperoni

**Milena Gasperoni** (n. lo 23 de setembre de 1961) es una femna politica santmarinesa, del partit des socialistas e dels democratas, capitània regenta del 1èr d'abril al 30 de setembre de 2024, amb Alessandro Rossi.
Bassirou Diomaye Faye

vinheta
**Bassirou Diomaye Faye** es un òme politic senegalés. Es elegit president de la republica en març de 2024. Dintra en foncions lo 2 d'abrial.
Alessandra Todde

**Alessandra Todde** (Nùgoro, 6 de febrièr de 1969) es una politiciana italiana e actuala presidenta de la Region Autonòma de Sardenha dempuèi març de 2024. Emai, es deputada a la Cambra dels Deputats dempuèi 2022.

Abans d'entrar en politica, estudièt las sciéncias de l'informacion e l'informatica a l'Universitat de Pisa, puèi passèt l'examèn d'estat per aver la possibilitat d'inscriure-se al registre dels engenhaires. 

## Referéncias
PT-91 Twardy

[thumb|right|[Fotografia d'un PT-91 Twardy polonés.]]

Lo **PT-91 Twardy** es un carri de combat principau polonés desvolopat a partir dau T-72M1. Intrat en servici en 1996, a per objectiu d'adaptar lo T-72 a la guèrra modèrna en corregissent sei defauts coneguts (manca de mobilitat, blindatge insufisent, estabilizacion tròp febla dau tir, etc.). Per aquò, lo PT-91 intègra de placas de blindatge reactiu aguent una signatura radar reducha, un visaire termic e un detector de lasèr capable d'entraïnar lo tir de fumigèns defensius. Plusors versions son estadas concebudas, especialament per metre en plaça de motors pus eficaç e aumentar la velocitat dau carri sus lo prat batalhier. Au mens 285 exemplaris son estats produchs. En mai de Polonha, lo PT-91 es estat adoptat per Georgia e Malàisia. Durant la Guèrra d'Ucraïna, un certan nombre de carris polonés foguèron transferits a l'armada ucraïnesa.

## Liames intèrnes

* Carri de combat principau.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Safir-74

[thumb|right|[Fotografia d'un carri Safir-74 sus un transpòrt de veïcul blindat.]]

Lo **Safir-74** es un carri de combat principau iranian intrat en servici dins lo corrent deis ans 1990. Es fondat sus una modernizacion de carris T-55 sovietics e Tipe-59 chinés ancians que foguèron equipats amb un canon pus poderós, de sistèmas destinats a melhorar la precision dei tirs e un motor pus poderós. La propulsion es tanben melhorada per aumentar la manobrabilitat sus lo prat batalhier. Enfin, divèrsei modificacions son estadas integradas per facilitar la mantenença. La produccion es estimada a 400 exemplaris e, en mai d'Iran, lo Safir-74 es en servici dins l'armada sodanesa.

## Liames intèrnes

* Carri de combat principau.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Tèrratrem de Taiwan del 2024

vinheta|Los trabalhadors de prevencion de desastres ensajan rescatar de personas atrapadas jols esbodenaments.
Lo **tèrratrem de Taiwan de 2024** foguèt un seisme enregistrat a las 07:58 ora locala (23:58 UTC, 01:58 ora occitana) lo dimècres 3 d'abril de 2024 cap a 25 quilomètres al sud/sud-oèst del comtat de Hualien en Taiwan. Amb una magnitud de 7,4 a l'escala de magnitud de moment, foguèt lo tèrratrem mai grand dins lo país dempuèi lo tèrratrem de Chichi lo 1999. Lo meteis jorn se produsiguèron de divèrsas replicas amb una magnitud de fins a 5,0.

## Damatges e victimas
S'enregistrèron nòu victimas mortalas. Mai de 821 personas resultèron de feridas e 127 demorèron atrapadas, segon l'agéncia de pompièrs del país. Tres dels mòrtes èran a la rota del Parc Nacional de Taroko a Xiulin, dins lo comtat de Hualien, ont moriguèron per las casudas de las ròcas. Una autra victima mortala foguèt un conductor, que se trobèt jos una avalanca de ròcas près del tunèl de Daqingshui dins lo comtat de Yilan. Mai de 125 bastiments venguèron maumetuts a causa del tèrratrem.

Japon e China ofriguèron lor ajuda.

## Referéncias
Raphaël

**Raphaël Haroche**, dich **Raphaël**, nascut lo 7 de novembre de 1975 a París (França), es un cantaire francés de soca josieva, tanben autor-compositor, musician e escrivan. 

Es descobèrt coma cantaire en 2003 per un duò ambe Jean-Louis Aubert, *Sur la route*, tirat de son segond album *La réalité*, qu'es estat un tube, mas es sustot gràcias a la capitada enòrma de son títol *Caravane* que s'impausa en 2005 coma l'un dels cantaires franceses mai populars de la decennia. L'album *Caravane* de son costat s'es classat melhora venda en 2005 en França, en Belgica e en Soïssa.

## Represas

En 2011, **Raphaël** repren *L'Apiculteur* del cantaire francés Alain Bashung. En 2014, repren aqueste còp *Chanson pour Pierrot* de Renaud. En julhet de 2015, **Raphaël** repren tanben sus l'empont las cançons de l'album *Matrice* de Gérard Manset, ambe en mai d'aquò qualques autres títols d'autres albums de Manset.

## Cançons mai conegudas
* *Sur la route* (2003, ambe Jean-Louis Aubert)
* *Caravane* (2005)
* *Ne partons pas fâchés* (2005)
* *Et dans 150 ans* (2006)
* *Schengen* (2006)
* *Le vent de l'hiver* (2006)
Miriam Spiteri Debono

**Miriam Spiteri Debono** o **Myriam Spiteri Debono** (Rabat, 25 d'octobre de 1952) es una femna politica maltesa presidenta de la republica a partir del 4 d'abril de 2024.

Sòcia del Partit nacionalista, foguèt presidenta de la cramba dels representants de 1996 a 1998, la primièra a aquesta foncion. Es la primièra nascuda a Gozo que ven presidenta de la Republica de Malta.

## Referéncias
Ramon d'Alfaro

**Ramon d'Alfaro** foguèt, coma son paire Uc d'Alfaro, un ric cavalièr e senescal d'Agenés al servici de son oncle, lo comte Ramon VII de Tolosa. Viguièr del comte, e baile dels Sarrasins e d'Avinhonet, Ramon es implicat dins lo chaple d'Avinhonet de 1242, aliat als Faidits de Montsegur e de Lauragués.

## Nòtas e referéncias
### Nòtas


### Referéncias


## Veire tanben
Lista dels valis d'Arbona

**Lista dels [[vali]]s d'[[Arbona (Narbona)|Arbona]]** (720-759) dempuèi lo sètge de Narbona de 719 al sètge de Arbuna de 759.

La conquista establa de la vila de Narbona (que los arabes nomenèron **أربونة**, es a dire **Arbona**) foguèt en 720. Los magnats gòts leiales al darrièr rei visigòt Ardon s'i èran refugiats. Amb lo Sètge de Narbona de 719 as-Samh ibn Malik al-Khawlani arribèt pas a ocupar la vila mas quand a l'an seguent tornèt lo bon temps, as-Samh contunhèt l'atac e la conquistèt. Las vilas vesinas de Besièrs, Lodeva, Agde e Magalona foguèron somesas o presas a las seguentas setmanas. Nimes, totun, resistiguèt.

Es incèrt se dempuèi lo primièr moment exerciguèt lo primièr vali, mas podián pas esperar gaire si que non volián la tornar a pèrdre. Es tanben incèrt que lo darrièr vali arribèsse a Narbona abans que los francs l'ocupèsson o, probablament, arribèt pas mai a dintrar a la Septimània.

Narbona èra estat un comtat visigòt abans de l'intrada de as-Samh en 719 a Septimània. Cal comprene que, en cèrta manièra, lo valiat contunhèt organizat amb una autoritat "comtala" visigòta. E mai se amb documentacion paura, dispersada o inconnèxa, contunhan d'aparéisser de noms de comtes visigòts en aquel periòde. Après lo Sètge d'Arbona (759) passèt a èsser lo Vescomtat de Narbona e los nòus vescomtes passan a èsser nomenats pel rei de Frància Occidentala.

## Lista dels valis d'Arbona (720-759)
* Uthman ibn Naissa (720-730).
* Yussuf ibn Abd-ar-Rahman al-Fihri (730-740).
* Abd-ar-Rahman ibn Alqama (740-747).
* Umar ibn Umar (747-?).
* Abd-ar-Rahman ibn Uqba (759-759). Nomenat vali en octòbre o en novembre del 759 del territòri entre Narbona e Tortosa, nomentament que lo fa tanben valí de Barshilona.

## Comtes visigòts
* Gilbèrt (c. 750).
* Milon (c. 752-753).
* Desconegut (753-759) (probablament seguissiá Milon).
## Primièrs comtes posteriors al Sètge de Arbuna (759)
* Milon (segond còp?) 759? a 785? (testimoniat en 782)
* Magnari vers 785-793.

## Referéncias

## Bibliografia
* 
*
Shesmu

thumb|right|Representacion de Shesmu portant d'ofrendas.

**Shesmu** es un dieu egipcian associat a la pressa, au vin, a l'òli, aus enguents e aus perfums. Era frequentament representat, jos la forma d'un leon o d'un òme charjat de gerlas, sus los parets de las salas voadas a la preparacion de quilhs mesladís dins los temples.

## Liams internes

* Mitologia egipciana.
* Vin.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Canton de La Vòuta

Lo **canton de La Vòuta**  es una anciana division administrativa d'Auvernhe situada dins l'arrondiment de Briude, lo departament de Naut Léger e l'anciana region d'Auvernhe, avòra en Auvèrnhe-Ròse-Aups. Las 13 comunas son dempueis 2015 dins lo canton delh País de La Faieta (burèu centralizator : Maseirac d'Alèir). La lenga autoctòna es l'occitan auvernhat, dins sa varianta d'Auvernhe Naut.

## Composicion

## Istòria
A la revolucion, creèron lo canton de La Vòuta (que compreniá tanben doàs comunas delh canton de Pinòus) e lo canton de Sent Ilpize. En 1801, lo  canton de La Vòuta saguèt suprimit e lo canton de Sent Ilpize compreniá totas las comunas delh canton de La Vòuta (1802-2015); Sent Ilpize èra la comuna pus importanta, mai de 2000 abitants. En 1802, lo canton de Sent Ilpize venguèt canton de La Vòuta (Sent Ilpize èra en situacion tròp periferica, alh nòrd delh canton). 
En 1793, Arlet (per exemple : ), Aubazat, Chilhac, Sent Estremònie, Sent Cirgue (comuna de la Vòuta) e La Vòuta èran delh canton de La Vòuta; vès-Al (per exemple : ), Blaçac, Mercuèr, Sent Ilpize (que compreniá la futura comuna de Vialanòva de z-Alèir) e Sent Privat èran delh canton de Sent Ilpize; Cerzat èra delh canton de Paulhaguet . 
Lo canton saguèt suprimit a l'ocasion de la novèla reparticion delhs cantons de 2014, aplicada en 2015, pelh decret delh 17 de febrièr de 2014, que creèt lo canton delh País de La Faieta .  

## Nòtas
Querogèn

Lo **querogèn** es la substància solida que correspònde a l'estat intermediari entre la matèria organica e lu combustibles fossils. Es format per lo residú de l'esqueleta idrogenocarbonada de teissuts biologics. Es un compauat relativament frequent a la superfícia e dins la crosta terrèstra car 1 % de la biomassa si transforma en querogèn. Totun, una observacion dirècta non es simpla car lo querogèn es sovent fòrça dispersat.

## Formacion e evolucion

La formacion dau querogèn comença emb la sedimentacion au fons d'una estenduda d'aiga d'una mescla de fanga e de matèria organica. Pauc a pauc, aquela mescla evoluisse per formar una ròca porosa e la perseguida de la sedimentacion l'entèrra, cen qu'entraïna una aumentacion de la sieu temperatura. Aquò favoriza una desidratacion progressiva dei matèrias organiqui que si transforman en aiga e en querogèn. Aqueu procès necessita una temperatura relativament auta e, donc, a luec generalament a de centenaus de mètres de prefondor dins la crosta terrèstra. Se li condicions son favorabli, la calor pòu menar a una expulsion de l'aiga vèrs d'autri jaças geologiqui. Pi, se la temperatura si situa entre 50 e 120 °C, de reaccions de pirolòsi pòdon rompre li esqueletas organiqui, cen que permete la formacion de moleculas pus simpli (constituents dei combustibles fossils, aiga, dioxid de carbòni...). La pression, es a dire la prefondor, e la temperatura an un ròtle central dins aqueli transformacions. Per exemple, entre  e  m, la formacion de petròli es predominanta.

## L'esplecha dau querogèn

A causa de la diminucion dei resèrvas d'idrocarburs, si paua la question de l'esplecha dirècta dei jaças de querogèn. Lu sistres bituminós son un exemple de ròca contenent una quantitat importanta de querogèn.

## Annèxes

### Ligams intèrnes

* Carbon.
* Combustible fossile.
* Gas natural.
* Petròli.
* Sedimentacion.
* Quimia organica.


### Bibliografia

### Nòtas e referéncias
Canton de Pinòus

Lo **canton de Pinòus**  es una anciana division administrativa d'Auvernhe, mas tanben de Gevaudan (La Becèira, amb un dobte) situada dins l'arrondiment de Briude, lo departament de Naut Léger e l'anciana region d'Auvernhe, avòra en Auvèrnhe-Ròse-Aups. 6 comunas son dempueis 2015 dins lo canton de Gorjas d'Alèir-Gevaudan (burèu centralizator : Lanjac) e las autras tres dins lo canton delh País de La Faieta. La lenga autoctòna es l'occitan auvernhat, dins sa varianta d'Auvernhe Naut.

## Composicion

## Geografia
L'altitud delh canton z-es nauta, sovent superiora a 1000 m. Ne'n resulta una densitat de populacion bassa (avòra inferiora a 5 ab/km²) e la feblessa de la periurbanizacion, a causa delh freid e de las dificultats de circulacion en ivèrn. La populacion pòt pas que se demenir amb la tombada de la populacion agricòla : 1957 abitants en 1962, 891 en 2012. 

## Istòria
Lo cas delh canton de Pinòus es rare : saguèt pas creat a la revolucion, mas en 1801, quand tant de cantons saguèron suprimits. Una partida de las comunas venián del canton de Lanjac e al mens doàs, Chastel e Crònça, venián delh canton de La Vòuta (fònt, per chasca comuna, lo site Cassini). 
Lo canton saguèt suprimit a l'ocasion de la novèla reparticion delhs cantons de 2014, aplicada en 2015, pelh decret delh 17 de febrièr de 2014, que creèt lo canton de Gorjas d'Alèir-Gevaudan e lo canton delh País de La Faieta .  

## Nòtas
Bassline Boys

**Bassline Boys** èra un grop bèlga de musica electronica « house » nascut a la fin de las annadas 1980 emblematic del genre new beat, compausat en particular de Fabian Van Messen e Marc Neuttiens.

En 1988, **Bassline Boys** publica *Warbeat*, lor primièr 45 torns qu'escampolona declaracions dels protagonistas de la Segonda Guèrra Mondiala. Se pòt ausir per exemple la celèbra frasa de Winston Churchill « Give us the tools, and we will finish the job » o encara Adolf Hitler, lo repic de *Warbeat* essent « Adolf Adolf you're going to pay ». Aquel single sulfurós *Warbeat* a fòrça fach parlar d'el, sustot en França dins l'emission  « Ciel, mon mardi ! » animada per Christophe Dechavanne. Seguida a la polemica, **Bassline Boys** enregistra lo títol *On se calme*. Reprenon alavetz dins aqueste tròç d'extraches de la dicha emission « Ciel, mon mardi ! » ambe de segur d'escapolons de la votz de Christophe Dechavanne (« On se calme »), tan plan lo repic de *Warbeat* « You're going to pay ». La musica, ela, conteng un escapolon del tube house *Rok da house* dels Beatmasters. 

*On se calme* foguèt tre sa sortida un dels tròces new beat los mai difusats en ràdio e en discotèca, e un quite tube fin 1989 en França. Aital, *On se calme* es devengut l'un dels tròces emblematics de la new beat.
Dave

**Dave**, de son nom vertadièr **Wouter Otto Levenbach**, nascut lo 4 de mai de 1944 a Amsterdam (Païses Basses), es un cantaire neerlandés, pr'aquò sustot popular en França gràcias a de títols cantats en francés dins las annadas 1970 ambe en particular fin 1974 *Vanina* (una adaptacion francesa de la cançon *Runaway* de Del Shannon) e *Du côté de chez Swann* fin 1975. Se pòt tanben citar entremièi sas cançons fòrça popularas en França *Mon cœur est malade* e *Dansez maintenant* en 1975, *Trop beau* (son primièr tube en 1974, una represa en francés de *Sugar baby love* de The Rubettes), *Est-ce par hasard* en 1977 etc.

## Cançons mai conegudas
* *Sugar baby love / Trop beau* (1974, represa de The Rubettes)
* *Vanina* (1974, represa en francesa de *Runaway* de Del Shannon) 
* *Mon cœur est malade* (1975)
* *Dansez maintenant* (1975)
* *Du côté de chez Swann* (1975)
* *Ophélie* (1976)
* *Il n’y a pas de honte à être heureux* (1976)
* *La décision* (1976)
* *Hurlevent* (1974)
* *Heureusement que la musique est là* (1977)
* *Est-ce par hasard ?* (1977)
* *Plus ça va, plus je t’aime* (1977)
* *Raconte-moi des mensonges* (1977)
* *Lettre à Hélène* (1978)
* *Comment ne pas être amoureux de vous* (1978)
* *La la la* (1978)
* *Pour que tu me comprennes* (1979)
* *Allo Elisa* (1979)
* *C’est pas gentil* (1979)
Lista de toponims de Narbona

**Lista de toponims (noms pròpris de luòcs) de la comuna de Narbona, en Aude** 

## entitats singularas de populacion

## glèisas

## montanha

## riu
The Maxx

**The Maxx** foguèt un projècte efemèr de house (mai que mai actiu en 1988 e 1989), mai precisament del sosgenre new beat, basat dins lo Nòrd de França a la frontièra bèlga e menat pel gimnasta professional **Éric Koloko**, un Francés (d'origina cameronesa per son paire) nascut a Lilla en 1950. 

**The Maxx** a sortit dos *singles* emblematics, *Cocaine* e *Take no time*. 

De notar que « Take no time » es clarament inspirat del tròç house « Big Fun » de Inner City. 

I a de còps confusion entre aquel grop new beat **The Maxx**, grop del Nòrd de França actiu en 1988-1989, ambe lo projècte tècno dance Maxx, grop alemand fondat en 1993.

## Referéncias
Guilhèm de Puèglaurenç

**Guilhèm de Puèglaurenç** (***Guillelmus de Podio Laurenti*** en latin, ***Guillaume de Puylaurens*** en francés) (Tolosa? c.1200-c.1274) foguèt un religiós occitan e cronicaire en latin del sègle XIII, autor d'una istòria del catarisme e de la Crosada dels albigeses.

## Veire tanben
### Ligams extèrnes
Álvaro Luque Amo

**Álvaro Luque Amo** (Còrdoa, 1990) es un romanista e teorician de la literatura espanhòl.

## Biografia
Licenciat de Filologia Hispanica a l'Universitat de Còrdoa, obtenguèt son doctorat de Letras Modèrnas a l'Universitat de Granada. Amplièt sos estudis a l'Universitat de Pau en França e Copenaga en Danemarc. Professor assistent a l'Universitat de Cadis e a l'Universitat de Còrdoa, es actualament professor ayudante doctor de Teoria de la Literatura a l'Universitat Complutense de Madrid.

Es un cercaire de la teoria del lengatge literari, la teoria e l'analisi del tèxte narratiu, lo tèxte poetic, la retorica, la comunicacion, la teoria de la traduccion, lo diari literari amb d'atencion particulara sus l'analisi transdiscorsiva de la literatura e d'autres discorses. 

## Òbras

* *El diario literario: poética e historia*. Berlin, Peter Lang, 2020. ISBN 9783631811085. 
* *El diario personal en la literatura: teoría del diario literario*, Valhadolid: *Castilla*, 2016. 

#### Roman
* *Todos perros*', XVII prix de roman Universidad de Sevilla. Barcelona, Punto de Lectura, 2012. ISBN: 978-84-663-2584-4.

#### Articles
* *La fiesta interior. Adicciones y excesos en la narrativa hispánica del XXI*. *Cuadernos Hispanoamericanos*, enero de 2024, núm. 881. 
* *Estatus y concepto de lo poético en el rap, el trap y la música urbana. El contexto español*. *Signa: Revista de la Asociación Española de Semiótica*, ISSN 1133-3634, Nº. 33, 2024, pag. 289-309. 

## Nòtas
Aimeric III de Narbona

**Aimeric III de Narbona**, vescomte de Narbona de 1194 o 1202 a 1239, a vist son regne dominat per la Crosada dels albigeses.

Preissat pel duc de Borgonha, Audon III, e del comte de Nivèrns, Arvei IV de Donzy, se renga sens vam del costat dels crosats catolics, çò que li permetrà de conservar son vescomtat.
Boeing B-17 Flying Fortress

[thumb|right|[Fotografia d'un B-17 en 2014.]]

Lo **Boeing B-17 Flying Fortress** es un bombardier pesuc quadrimotor estatsunidenc utilizat per plusors armadas aliadas durant la Segonda Guèrra Mondiala sus totei lei teatres majors dau conflicte. Venguèt ansin un dei simbòls dei bombardaments estrategics menadas per l'aviacion estatsunidenca e, pus generalament, un simbòl de la poissança aeriana deis Estats Units.

## Istòria

[thumb|right|[Fotografia d'un bombardament menat per una formacion de B-17.]]

Concebut dins lo corrent deis ans 1930, lo B-17 èra un avion rapid (510 km/h) destinat a volar en altitud amb un plafon de  m. Aviá la capacitat d'emportar 2,7 tonas de bombas e èra equipat de 11 a 13 mitralhièras destinadas a assegurar sa proteccion raprochada. Èra un avion fòrça robust e fòrça B-17 grèvament damatjats foguèron capables de s'entornar a sa basa. L'equipatge èra compausat de 10 personas. Divèrsei versions foguèron desvolopadas e, per respòndre ai besonhs durant la Segonda Guèrra Mondiala, plusors exemplaris foguèron produchs per Douglas e Lockheed. La produccion durèt de 1936 a 1945 e un totau de  exemplaris sortiguèron deis usinas.

Durant la Segonda Guèrra Mondiala, lei B-17 foguèron mai que mai utilizats per de missions de bombardament còntra de vilas ò d'usinas. Pasmens, participèron tanben a de missions de transpòrt, de lucha còntra lei sosmarins, d'observacion e de recèrca. En Euròpa, se turtèron a l'aviacion de caça e de la defensa antiaeriana alemanda que causèron de pèrdas importantas. En revènge, en Asia, lei B-17 foguèron frequentament engatjats dins d'operacions d'ataca e de secutament dei cònvois maritims. La DCA i èra la menaça principala car lei caçaires japonés avián sovent una poissança de fuòc e un blindatge insufisents per s'atacar a de formacions de B-17. Au totau, leis Aliats perdiguèron  B-17 durant lo conflicte, siá un tèrç de la produccion.

Après 1945, leis Estatsunidencs remplacèron rapidament sei B-17 per de B-29. Pasmens, quauquei B-17 participèron a la Guèrra de Corèa (1950-1953), sovent per menar de missions de reconoissença e de recèrca. Divèrsei país europèus e sud-americans crompèron e recupèron d'avions. Una partida foguèt utilizada per d'operacions militaras coma lei tres B-17 en servici dins l'aviacion israeliana fins a 1958. D'autrei foguèron convertits per d'usatges coma lei B-17 de l'Institut Geografic Nacionau francés.

## Annèxas

### Liames intèrnes

* Boeing B-29 Superfortress.
* Bombardier.
* Consolidated B-24 Liberator.

### Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Enzo Angelucci e Paolo Matricardi, *Les avions, t. 4 : La Seconde Guerre mondiale - U.S.A., Japon, U.R.S.S., etc…*, Elsevier Sequoia, coll. « Multiguide aviation », 1978, pp. 56-59.

### Nòtas e referéncias
Amnesia

**Amnesia** es un grop bèlga de musica electronica new beat (house) de la fin de las annadas 1980, inactiu dempuèi 1993.

A l'origina, lo projècte **Amnesia** es eissit de la collaboracion entre *Olivier Caplin* e *Stephan Novak*, produch per *Michel « De San Antonio » Nachtergaele* e *Bruno Vangarsse*, especialistas de la musica electronica. 

**Amnesia** a lèu de succès dins lo mitan de la musica electronica independenta ambe los títols *Ibiza* (Eivissa) sortit en 1988 ("Amnesia" es tanben lo nom d'una discotèca d'Eivissa) e *Hysteria* en 1989. Los productors *Nachtergaele* e *Vangarsse* decidisson alavetz de trabalhar ambe d'autres compositors coma, entre autres, *Benoît Marissal*.

A la debuta de las annadas 1990, *Nachtergaele* e *Vangarsse* laissan **Amnesia** e lançan en parallèl un projècte novèl : Pleasure Game. Mai tard, produson tanben Boris e Phenomenal Club.
Age of Love

**The Age of Love**, o simplament **Age of Love**, es un grop de house tardiva aparegut a la debuta de las annadas 1990. 

Es estat fondat al *Diki Studio* (*Diki Records*) a Mouscron en Belgica per los Italians Bruno Sanchioni (que participarà mai tard al projècte trance B.B.E.) e Giuseppe Cherchia (tanben conegut ambe lo nom de scèna Pino D'Angiò).

Lor títol lo mai conegut es lo meteis que lo del grop, *The Age Of Love*. Aqueste títol de new beat tardiva sortit en 1990 en version originala es estat mantuns còps adobat (segon las sorgas, n'existís al mens 80 versions diferentas !). D'unas d'aquelas versions adobadas de caps 1992 prefiguran segon los especialistas la dream trance e es aital vengut un tròç culte de la musica electronica e de l'eurodance en particular.
Alberic d'Umbèrt

**Alberic d'Umbèrt**, variantas **Auberic**, **d'Umbert** (*Albéric* o *Aubry de Humbert* en francés), es arquevesque de Rems de 1207 a 1218.

## Biografia
Participa a la Crosada dels albigeses en 1209, aital coma a la Cinquena Crosada. Sul tard, viatja amb las tropas ongresas.

En seguida de l'incendi de la catedrala de Rems lo 6 de mai de 1210, es el que pausa, en 1211, la primièra pèira de l'edifici novèl que serà acabat cap al mièg del sègle XIII. Quatre arquitèctes intervenon sus sa construccion : Jean d'Orbais, Joan lo Lop, Gauchièr de Rems e Bernat de Seissons.

Lo personatge central de l'actual laberint de la catedrala li es identificat, al còr del laberint.

Es present al Quatren concili del Lateran en 1215.

## Referéncias


## Veire tanben
### Bibliografia
*.
Homesick Angel

Lo ***Homesick Angel*** es un bombardier B-17 dei fòrças armadas estatsunidencas construch a Seattle e intrat en servici lo 27 de febrier de 1943. Afectat au 341st Bombardment Squadron (« 341 escadrilha de bombardament »), foguèt abatut durant una ataca de la basa aeriana d'Istre lo 16 de novembre de 1943. Probablament tocat per la defensa antiaeriana alemanda, tombèt dins l'estanh de Lavalduc entraïnant la mòrt de nòu membres de l'equipatge. Pasmens, i aguèt un subrevivent que foguèt capturat per leis Alemands.

Una estèla, onte son escrichs lei noms dei membres de l'equipatge, foguèt construcha en 2013 a proximitat dau luòc dau crash.

## Liames intèrnes

* Boeing B-17 Flying Fortress.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Stéphanie DURAND, « Le dernier vol du "Homesick Angel" », *La Provence*, 5 d'abriu de 2013.

## Nòtas e referéncias
Tor Ostankino

[thumb|right|La torre Ostankino en [2021.]]

La **torre Ostankino** es una torre autoportanta de radio e de teledifusion situada a Moscòu en Russia. Imaginat per l'arquitècte Nikolai Nikitin (1907-1973), aganta una autor totala de 540 m e foguèt la construccion autoportanta pus auta dau monde de 1967 a 1976. Foguèt l'objècte de trabalhs de restauracion de 1994 a 2010 (alentits per un incendi en 2000).

## Liames intèrnes

* Moscòu.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Dordonha (videojòc)

**Dordonha** (*Dordogne* en francés) es un videojòc de tipe aventura narrativa e pontar'e'cliquar editat per Focus Indie Series e desvolopat per Un Je Ne Sais Quoi en collaboracion amb Umanimation. Lo jòc sortiguèt lo 13 de junh de 2023 sus Windows, PlayStation 5, PlayStation 4, Xbox Series e Nintendo Switch. Es lo primièr videojòc produch e doblat en occitan. Lo jòc se debana en 2002. Lo jogaire incarna Mimi, una femna de 32 ans, qu'a oblidat tots los remembres de son enfança. Avent copat palhas amb son paire, Fabrice, va a Sarlat après lo decès de sa menina pairala Nora. Dins aquel ostal abandonat, Mimi va descobrir los sovenirs de son enfança. Lo jòc recebèt dins l'ensemble de criticas positivas.
Invasion de Danemarc

[thumb|right|Posicion defensiva danesa lo 9 d'abriu de [1940.]]

L’**invasion de Danemarc** per Alemanha se debanèt lo 9 d'abriu de 1940 durant la Segonda Guèrra Mondiala. Premiera etapa de la campanha de Norvègia, èra destinada a la conquista de posicions estrategicas per renforçar la defensa dau nòrd dau Reich e preparar lo passatge deis estrechs danés. Fòrça mau preparat, Danemarc dispausava de solament  òmes dispersats sus son territòri e lo rèi Cristian X voliá mai que mai empachar la destruccion de Copenaga. En fàcia, leis Alemands alinhavan  òmes sostenguts per de naviris e una aviacion importanta.

Lei combats comencèron vèrs 4h15. Leis Alemands ataquèron plusors posicions lòng de la frontiera germanodanesa, leis aeropòrts d'Alborg, Copenaga e plusors posicions destinadas a permetre una avançada rapida dau gròs dei fòrças vèrs la capitala danesa. Pasmens, Cristian X capitulèt rapidament. Divèrseis unitats isoladas danesas menèron de combats defensius còntra lei colonas alemandas avans de recebre l'òrdre de cessar lo combat. Per aquela rason, lo bilanç uman de l'invasion es de solament 26 Danés e 20 Alemands tuats. Pus important per lei fòrças alemandas, totei leis infrastructuras foguèron capturats intactas.

Danemarc obtenguèt de condicions d'ocupacion relativament clementas e son govèrn poguèt contuniar de foncionar normalament fins au 29 d'aost de 1943. De mai, fins a aqueu periòde, leis Alemands respectèron globalament l'autonòmia d'aqueu govèrn dins la gestion de seis afaires intèrnes. Pasmens, après d'eleccions favorablas ai partits antinazis en març de 1943 e de grèvas importantas, lo Reich prenguèt lo contraròtle dirècte dau país. Aquela desfacha menèt a l'ocupacion de Groenlàndia e d'Islàndia per leis Aliats. A l'eissida dau conflicte, lo segond territòri demorèt independent.

## Liames intèrnes

* Campanha de Norvègia.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Douglas C. Dildy e John White, *Denmark and Normway 1940 : Hitlers Boldest Operation*, Osprey Campaign n° 183, 2007.

## Nòtas e referéncias
Provençau Lenga Viva

vinheta|186x186px|Logò de l'associacion.

**Provençau Lenga Viva** (*Prouvençau Lengo Vivo* en grafia mistralenca), tanben escrich **PLV**, es una associacion d'ensenhament dau provençau. Fondada en 2001, organiza cada annada d'estatges per leis escolans qu'aprènon lo provençau, e pòrge de contengut pedagogic ais escolans amb ai professors de lenga. 

La devisa de l'associacion es un proverbi provençau : "La figuiera e l'olivier mòron pas sensa eiretier". 

## Istòria
L'associacion foguèt creada en 2001, a l'iniciativa de Vierginia Bigonnet, per una chorma de professors de provençau que volián promòure la lenga e la cultura provençalas. L'associacion pòrta de valors de dubertura e revendica d'anar en delà de la grafia e dau parlar locau.

## Activitat

### Estatges de provençau
vinheta|Document de presentacion per l'estatge 2022.|esquèrra|251x251pxDespuei 2001, l'associacion organiza d'estatges per leis escolans dau collegi e dau licèu qu'aprènon ò parlon lo provençau. N'i a un cada annada, que dura entre tres e cinc jorns de temps, generalament au moment dei vacanças d'abrieu, e es dubert a-n una trentena o quarantena (segon leis annadas) d'enfants entre 13 e 18 ans.

La chausida d'organizar un estatge venguèt d'una dobla remarca : una, que l'immersion lenguistica es un dei melhors biais d'apréner una lenga, e dòs, que leis escolans de provençau an gaire l'escasença d'ausir la lenga dins la vida vidanta maugrat que viscon dejà au païs, e lei professors de provençau pòdon pas faire de viatges escolaris d'immersion amb seis escolans coma lei professors d'espanhòu ò d'anglés.

La tòca es de promòure la lenga e la cultura provençalas, de la dinamizar, e de mostrar qu'es encara pron activa. Lo programa se vòu festiu e ludic, dins un ambient de dubertura ais autres e de rescòntre. Se compausa d'activitats (visitas, passejadas...), de juòcs, d'atalhers (cosina, cant, musica, tiatre, cònte, costume, dansa, colectatge, reviradura), e de cors o de conferéncias dins la jornada. Lo sèr se fai de balètis, de juòcs o de concerts donats per d'artistas occitans convidats.

Leis estatgiaris vènon per la maja part dei despartaments de Vau-Clusa e dei Bocas-dau-Ròse, amb quauqueis uns que vènon dau Var e deis Aups-de-Nauta-Provença. Quauqueis uns dei promiers participants ais estatges de provençaus ne'n son puei venguts d'animators.

Despuei 2019, l'associacion organiza tanben un estatge d'aquela mena per leis adultes, en collaboracion amb lo pargue dau Ventor e l'associacion *L'escolo dóu Ventour*.

#### Lista deis estatges

### Autreis activitats

## Administracion
L'equipa se compausa ara de 19 animators, amb de benevòles.

## Nòtas e referéncias
Bernat de La Barta

**Bernat de La Barta** (fl. 1229), grafiat en occitan ancian **Bernart de la Barta, Bernarnz Delabarta**, o **Benart de la Barda**, foguèt un trobador occitan del sègle XIII originari de La Barta, luòc que la localizacion es desconeguda. Se'n conservan quatre composicions.

## Vida
S'a pas cap de vida ni de documents d'archiu que nos informen sus aquel trobador. Se li cal supausar qu'èra originari d'un luòc nomenat La Barta, mas aquel tipe de toponim es abondiu a Occitània e tanpauc pas permet identificar melhor lo trobador.

De las quatre pèças que se son conservats, doas son de pèças dialogades amb autres trobadors mas tanpauc pas son utils per establir l'identitat de Bernat.

L'interpretacion de del sirventés de Bernart coma una ataca contra lo tractat de Meus es estada prepausada pel primièr còp en 1885 per Camille Chabaneau e acceptada puèi per Alfred Jeanroy. Bernart se'n pren definitivament a Loís IX e a la Glèisa Catolica, prenent egalament la defensa de Raimon VII, qu'estima injustament tractat. La crosada menada al nom de la patz èra per "una patz dels clèrgues e dels franceses". Segon Bernat, una patz impausada per la fòrça als vencuts es injusta e Raimon, coma bon vassal, merita un just tractament.

Bernart coneis egalament lo trobador Guilhèm Pèire de Casals, amb que compausa un de sos tensos.

## Òbras
* (25,1a = 58,1) *Bernart de la Barta, ⋅l chausit* (partiment amb un Arnaut)
* (58,2 =227,7) *Bernart de la Bart' ancse'm platz* (partiment amb Guilhèm Pèire de Casals)
* (58,3) *Eu non cugei a trestot mon viven* (ms. Dc) / *Ja no degra mais a tot [mon] viven* (ms. F) (sirventés, conservat fragmentàriament)
* (58,4) *Foilla ni flors, ni chautz temps ni freidura* (sirventés)

## Nòtas e referéncias



## Bibliografia
* Christian Anatole, *Le troubadour Bernat de la Barta*, in: *Annales du Midi : revue archéologique, historique et philologique de la France méridionale* (1989), Vol. 101, Num. 187, pag. 225-233
*Chambers, Frank M. "Three Troubadour Poems with Historical Overtones." *[[Speculum (journal)|Speculum]]*, **54**:1 (Jan., 1979), pag.&nbsp;42&ndash;54.
*Jeanroy, Alfred. *La poésie lyrique des troubadours*. Toulouse: Privat, 1934.
* Ricketts, Peter. "Foilla ni flors, ni chautz temps ni freidura de Bernart de la Barta: édition critique et traduction", in: *La France latine*, 142 (2006), pag. 141–5

### Repertoris
* Alfred Pillet / Henry Carstens, *Bibliographie der Troubadours* von Dr. Alfred Pillet [...] ergänzt, weitergeführt und herausgegeben von Dr. Henry Carstens. Halle : Niemeyer, 1933 [Bernart de la Barta és el número PC 58]

## Veire tanben
### Articles connèxes
*Lista de trobadors e trobairises

### Ligams extèrnes
* http://troubadours.byu.edu/PC/PC-058/58%20-%20Bernart%20de%20la%20Barta.htm
Michael Jordan

Michael Jordan (tanben cridat per sas inicialas MJ), nascut lo 17 de febrièr de 1963 a Brooklyn (Nòva York), es un jogaire de basquet american avent evoluat dins lo campionat nòrd-american professional de basquet, la Nacional Basquet Associacion (NBA), de 1984 a 2003, aital coma dins lo campionat internacional, amb l'equipa USA. Segon la BBC e la NBA, « Michael Jordan es lo mai grand jogaire de basquet de totes los tempses ». En efièch, es considerat coma l'un dels mai grands campions de totes los tempses, totes espòrts confonduts, e a contribuït a popularizar internacionalament lo basquet e la NBA a travèrs lo mond dins las annadas 1980 e 1990.

## Biografia
Libertad Lamarque

**Libertad Lamarque** foguèt una actritz e cantaira argentina de tango d'origina francesa nascuda lo 24 de novembre de 1908 a Rosario e mòrta lo 12 de decembre de 2000 a Mexico.
Lucas Demare

Lucas Demare (nascut lo 14 de julhet de 1910 a Buenos Aires e mòrt lo 6 de setembre de 1981 (a 71 ans) dins la meteissa vila) foguèt un realizator, scenarista e productor Argentin d'origina Francesa, qu'ocupèt una plaça importanta dins lo cinèma argentin de las annadas 1940, 1950 e 1960.
Beba Bidart

**Beba Bidart**, nascuda lo 3 d'abril de 1924 a Buenos Aires e mòrta lo 27 d'agost de 1994 dins la meteissa vila, es una cantaira, actritz e dançaira de tango argentina d'origina Francesa Occitana. A realizat un trentenat d'enregistraments de tango, acompanhada per l'orquestra de Francisco Canaro e d'autras, e a jogat dins un trentenat de films en tot. Se morís d'una crisi cardiaca lo 27 d'agost de 1994.

## Filmografia

* *Funes, un gran amor* (1993)
* *Susana quiere, el negro también!* (1987)
* *Tango de Buenos Aires* (1982)
* *El bromista* (1981)
* *El infierno tan temido* (1980)
* *La parte del león* (1978)
* *Los chicos crecen* (1976)
* *Rolando Rivas, taxiste* (1974)
* *Con Alma y Vida* (1970)
* *Los muchachos de antes no usaban gomina* (1969)
* *Villa Cariño está que arde* (1968)
* *Esta noche mejor no* (1965)
* *Cuidado con las colas* (1964)
* *Buenas noches, Buenos Aires* (1964)
* *La sentencia* (1964)
* *La calesita* (1963)
* *El mago de las finanzas* (1962)
* *El satélite chiflado* (1956)
* *La niña del gato* (1953)
* *La casa grande* (1953)
* *El baldío* (1952)
* *La bestia debe morir* (1952)
* *Especialista en señoras* (1951)
* *La Vendedora de fantasías* (1950)
* *Toscanito y los détectives* (1950)
* *Règlements Nacha* (1950)
* *Una noche en el Ta Ba Rin* (1949)
* *¿Por qué mintió la cigüeña?* (1949)
* *Una atrevida aventurita* (1948)
* *Los pulpos* (1948)
* *La serpiente de cascabel* (1948)
* *Los verdes paraísos* (1947)
* *El que recibe las bofetadas* (1947)
* *El Muerto Falta à la Cita* (1944)
Bertran de Gordon

**Bertran de Gordon**, var. ***Bertram de Gordon*** (fl. 1209–1231), èra un nòble occitan carcinòl. Èra senhor de Gordon, cavalièr e trobador.

Actiu pendent la Crosada dels albigeses, èra a l'origina partisan de Ramon VI de Tolosa. Malgrat aquò, Bertran càmbia de camp quand faguèt omenatge per sas tèrras al rei Felip II de França en decembre de 1211. Alludís aquela accion dins una cobla de 1212, una responsa a las criticas d'un cèrt *Mahieu* o *Matheus* (pas Matieu de Carcin) per "se vendre" als franceses. Bertran anèt lèstament als crosats jos Simon de Montfòrt en mai de 1218 e faguèt omenatge a Simon per sas tèrras. Bertran escriguèt un tenso comic amb Pèire Raimon de Tolosa, uèi conegut jos l'incipit *Totz tos afars es nienz*. Foguèt datat abans de 1211 per Joseph Anglade sus la basa que probablament Bertran èra pas encara en desacòrd amb sos companhs barons del sud. Segurament Bertran de Gordon èra l'òste e patron de Peire Raimon, que que veniá tot escàs de quitar la cort de Tolosa, principal enemic de la crosada.

## Referéncias

## Veire tanben
*Lista de trobadors e trobairises

## Bibliografia
* 
*
Naira

Lo **naira** (simbòl : **₦**) es la moneda de Nigèria dempuei 1973. Creat per remplaçar la liura nigeriana, es gerit per la Banca Centrala de Nigèria e se subdevesís en 100 kobos (b). Es una moneda importanta dins lo sistèma monetari african en despiech de la baissa quasi continua de sa valor e de projèctes per o remplaçar per una moneda comuna a plusors país d'Africa de l'Oèst.

Creat lo 1 de genier de 1973 durant lei crisis petrolieras, lo naira s'impausèt rapidament coma una moneda importanta amb un taus d'escambis de 2 nairas per un dolar. Pasmens, en causa dei problemas de l'economia nigeriana (corrupcion, feblessa de l'investiment locau, dependéncia ais exportacions d'idrocarburs, inflacion...), s'es pauc a cha pauc afeblit. En novembre de 2011, sa valor èra ansin de 160 nairas per un dolar e de bilhets de valor faciala mai e mai importanta son estats més en circulacion. Aquel afebliment s'agravèt dins lo corrent deis annadas seguentas e, en 2023, la valor dau naira s'afondrèt entraïnant una crisi economica grèva.

## Liames intèrnes

* Economia de Nigèria.
* Liura nigeriana.
* Nigèria.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Tractat d'enebiment complèt deis assais nuclears

Lo **Tractat d'enebiment complèt deis assais nuclears** (sovent dich **CTBT**) es un tractat internacionau destinat a enebir leis explosions experimentalas d'arma nucleara. Amb lo Tractat de Non Proliferacion e leis acòrdis de limitacion deis arsenaus nuclears actuaus, es un deis elements centraus dau contraròtle deis armaments nuclears. Per aquò, fondèt una Organizacion dau Tractat d'Enebiment Complèt deis Assais Nuclears encargada de verificar la mesa en òbra dei clausas dau tractat en gerissent una ret de sismografs permetent de detectar un assai eventuau. Pasmens, se lo tractat es dubèrt a la signatura dempuei lo 24 de setembre de 1996, es pas encara intrat en vigor car un nombre tròp reduch d'estats l'a ratificat.

## Liames intèrnes

* Arma nucleara.
* Assai nuclear.
* Organizacion dau Tractat d'Enebiment Complèt deis Assais Nuclears.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Convencion de Constantinòble (1888)

[thumb|right|[Fotografia dei signataris de la convencion en 1888.]]

La **Convencion de Constantinòble** (var. **Convencion de Constantinòple**) es un acòrdi maritim signat lo 29 d'octòbre de 1888 per Alemanha, Àustria-Ongria, l'Empèri Otoman, Espanha, França, Itàlia, lei País Bas, lo Reiaume Unit e Russia. Definissiá lei règlas regissent la libertat de circulacion dins lo canau de Suèz. Son article premier precisa que lo canau deu demorar liure e dubèrt, en temps de guèrra e de patz, per totei lei naviris marchands e militars. Complèta lo Tractat de París de 1856 sus la libertat dau trafec maritim.

La convencion es totjorn en vigor e foguèt globalament respectada dempuei sa ratificacion. Pasmens, son aplicacion despend totalament de la bòna volontat dei poissanças aguent lo contraròtle efectiu dau canau. Ansin, foguèt violada durant lei doas guèrras mondialas, durant la crisi de Suèz de 1956 e durant lo periòde de blocatge dau canau entre 1967 e 1975.

## Liames intèrnes

* Canau de Suèz.
* Tractat de París (1856).

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Jean Allain, *International Law in the Middle East: Closer to Power Than Justice*, Londres, Ashgate Publishing, 2004.

## Nòtas e referéncias