open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lee Jong-wook

**Lee Jong-wook** (12 d'avril de 1945-22 de mai de 2006) foguèt lo seisen director general de l'OMS. 

Nasquèt lo 12 d'abril de 1945 a Seol en Corèa del Sud. Obtenguèt son diplòma de doctor en medecina a l'Universitat Nacionala de Seol, puèi s'inscriguèt en santat publica a l'Universitat d'Hawaii ont obtenguèt un master. Dintrèt a l'OMS en 1983, trabalhèt sus diferents projèctes, coma lo Programa mondial de vaccinacions e l'immunizacion e la disparicion de la tuberculòsi. Venguèt director general de l'OMS lo 21 de julhet de 2003. Foguèt lo primièr corean al cap d'una agéncia internacionala. Moriguèt lo 22 de mai de 2006 – pendent son mandat - a Genèva, en Soïssa.. 

Obtenguèt a títol postum lo cordon d'Ibiscus (Grand Crotz) de l'Ordre del Merite Civil del govèrn sud-corean. 

## Referéncias
Los de L'Ouzom

**Los de l'Ouzom**, qu'ei un grop de cantaires de la vath d'Ouzom deu viladje d'Artés d'Asson, apitat en 1979. Que propausa creations e tanben vielhas cançons biarnesas.
Margaret Chan

**Margaret Chan** (nom complet : Margaret Chan Fung Fu-chun, en chinés tradicional : 陳馮富珍, en chinés simplificat : 陈冯富珍) es una mètja chinesa nascuda en 1947 a Hong Kong. Dempuèi lo 4 de genièr de 2007, es l'ochena directritz generala de l'OMS en remplaçament de Lee Jong-wook, mòrt lèu lo 22 de mai de 2006. 

Chan foguèt precedentament directritz de la santat de l'OMS del govèrn de Hong-Kong (1994-2003), representant del director general de l'OMS pel la gripa pandemica, e director general auxiliar de l'OMS per las malautiás contagiosas.

En 2007, foguèt classada coma la 37 femna pus poderosa del monde pel jornal *Forbes*.

## Formation
Margaret Chan obtenguèt un *[[Bachelor of Arts]]* en economia familiala en 1973, un doctorat en medecina (M.D.) a l'Universitat de Western Ontario en 1977 e un *[[Master of Public Health]]* a l'Universitat Nacionala de Singapor. Seguèt tanben un programa de perfeccionament dels quadres (*management development*) a Harvard Business School en 1991. En 1997, foguèt onorada per la *[[Royal College of Physicians|Faculty of Public Health Medicine of the Royal Colleges of Physicians]]* recebèt tanben l'Òrdre de l'Empèri Britanic de las mans de la rèina Elisabeta II.

## Referéncias


## Ligams extèrnes

* Biographie sul site de l'OMS
* CV officiel sul site del Ministèri dels Afars Estrangièrs chinés
Grigoraş Dinicu

**Grigoraş Dinicu** (Bucarèst, lo 3 d'abriu de 1889 e lo 28 de març de 1949) que ho un deus màger violonistas e compositors ròm e romanés. Qu'ei l'autor, mei que mei, deu hèra famós *Hora Staccato*.

## Ligams extèrnes
* http://www.youtube.com/watch?v=RSiPeXxXTso&feature=related Su youtube.com, *L'arrelòtge*.
* http://www.youtube.com/watch?v=Mag2mc5Vva0&feature=related *Hora Staccato* per Jascha Heifetz.
Lăutari

Los **lăutari** (de *[[laüt]]*) que son musicians tradicionaus d'Euròpa Orientau e en particular de Romania, generaument ròms.
Batalha de Guadalcanal

thumb|300px|Novembre de 1942, Marinas dels Estats Units, probablement  de la 2 Division de Marinas, pausan durant la batalha.
La **Batalha de Guadalcanal**  foguèt una de las batalhas pus importantas de la Segonda Guèrra Mondiala. Durant la primièra ofensiva americana a la Guèrra del Pacific, la marina aliada e  soldats de Estats Units assautèron, lo 7 d'agost de 1942, l'illa de Guadalcanal,  alavetz ocupada pel Japon. Lo nom en clau de l'operacion foguèt *Watchtower*. Foguèron tanben assautadas simultanèament las illas Floridas, Tulagi,  Gavutu  e Tanambogo.

Los japoneses bastissián un aeropòrt dins l'illa, que poirián dempuèi el enviar d'avions e interceptar las rotas maritimas entre Estats Units e Austràlia. Los americans, australians e nouzelandeses decidiguèron d'atacar e de prene l'aeropòrt abans que ne finalizèsson las òbras. Mercé al factor estonat, prenguèron l'aeropòrt gaireben sens oposicion, en finalizant las òbras e en lo cristianant amb lo nom de Henderson Field. Mas aquò que semblava una victòria facila se compliquèt: los japoneses contraataquèron, e aquel còp los estonats foguèron los aliats, que perdèron divèrses vaissèls (en fach, lo 8 d'agost de 1942 los aliats patiguèron la màger desbranda navala de la guèrra, après Pearl Harbor, en pèrdre 4 crosators pesats en la Batalha de l'illa de Savo) e vegèron interrompudas las siás rotas d'aprovesiment dins l'illa, malgrat qu'atenguèron conservar l'aeropòrt, fach que, a la longa, acabèt en essent decisiu per la siá victòria.

Aperaquí trenta mila personas moriguèron a Guadalcanal. L'assag japonés infructuós de recuperar l'aeropòrt lor costèt près de  mòrts. Los 6000 autres foguèron de soldats aliats.
Jelle Zijlstra

**Jelle Zijlstra** (27 d'agost de 1918 - 31 de decembre de 2001) foguèt un òme politic neerlandés de l'ancian Partit Antirevolucionari (ARP) que foguèt coma primièr ministre dels Païses Basses entre lo 22 de novembre de 1966 e lo 5 d'abril de 1967. Economista notòri, serviguèt coma President del Banc dels Païses Basses entre lo 1 de mai de 1967 e lo 1 de genièr de 1982. Èra fòrça respectat per la siá coneissença e integritat.

## Referéncias
Alcide De Gasperi

**Alcide De Gasperi** (1881–1954) jornalista e òme politic, foguèt President del Conselh d'Itàlia (primièr ministre) entre 1945 e 1953.
Ramon II Trencavèl

**Ramon II Trencavèl** (v. 1204 - v. 1263/7), membre de l'ostal de Trencavel, cercarà durant mantun ans de recuperar las possessions que la crosada albigesa aviá espoliat al sieu paire. S'oposèt mai d'una vegada a Amalric de Montfòrt, filh de Simon de Montfòrt, alavetz establit subre los ancians domenis dels Trencavels.

Raimon es encara jove, quand los crosats fan lo sètge de la ciutat de Carcassona, alavetz tenguda pel sieu paire Ramon Rogièr Trencavel en 1209. A la presa de la ciutat, Simon de Montfòrt, cap militar de la crosada, farà empresonar Ramon Rogièr dins sos pròpris crotons. A la mòrt d'aqueste, lo 10 de novembre de 1209, Simon de Montfòrt, que sollicitava los territòris dels Trencavels, faguèt signar a Agnès de Montpelhièr, la molhèr del defunt, una renonciacion subre los sieus dreits e los de son filh. En contrapartida, recebèt una renda viatgièra de tres mil sòus e lo remborsament subre un an, realizat en quatre pagaments, de sa dòt que pujava a vint-e-cinc mila sòus. Raimon foguèt alara fisat a la tutèla del comte Ramon Rogièr de Fois.
## Nòtas
Edward Heath

**Edward Heath** (1916-2005) jornalista, ex-militar e òme politic foguèt primièr ministre del Reialme Unit entre 1970 e 1974.

## Biografia
Nasquèt lo 9 de julhet de 1916 dins la vila de Broadstaris, situada dins lo comtat de Kent. D'originas modèstas, estudièt economia e sciéncias politicas a l'Universitat d'Oxford, d'ont foguèt nomenat president de l'associacion d'estudiants conservadores l'an 1937. Lo 1938 s'opausèt activament a la politica de concessions a l'Alemanda nazi defenduda per lo primièr ministre conservador Neville Chamberlain.

Lo 24 d'abril de 1992 foguèt nomenat Cavalièr de la part de la reina Elisabet II del Reialme Unit. Heath Moriguèt lo 17 de julhet de 2005 dins la vila de Salisbury, populacion situada dins lo comtat de Wiltshire.

## Activitat politica
L'an 1950 foguèt elegit membre del parlament pel Partit Conservador. Nomenat Ministre de Trabalh dins lo govèrn del primièr ministre Harold Macmillan, ocupèt aquela carga dempuèi l'an 1959 fins lo 1960, data que dintrèt prestar de servicis al Ministèri d'Afars exteriors, ont foguèt cap de la delegacion que negocièt l'intrada del Reialme Unit a la Comunautat Economica Europèa (CEE). L'an 1963 foguèt premiat amb lo Prèmi Internacional Carlesmanhe, atribuit per la vila de Aquisgran, en reconeissença dels sieus esfòrces en favor de l'unitat europèa.

Après la desbranda conservadora en las eleccions de 1964 se convertiguèt en una de las principalas figuras de l'oposicion, en essent elegit cap de la meteissa l'an 1965, e en obtenent la victòria en las eleccions de 1970 en derrotant al trabalhista Harold Wilson. Nomenat primièr ministre de la part de la reina Elisabeta II del Reialme Unit lo 19 de junh del meteis an, li calguèt plantar cara a la crisi del conflicte terrorista en Irlanda del Nòrd e contunhèt d'impulsar l'intrada del sieu país a la CEE, realizada fin finala l'an 1973. La crisi economica de 1973 comportèt lo fach impossible de reactivar l'economia, lo que contribuiguèt a un de los sieus fracàses fondamentals en politica interiora.

Après lo fracàs de las eleccions de 1974, que perdèt davant los trabalhistas de Harold Wilson, foguèt remplaçat coma cap del sieu partit per Margaret Thatcher lo 1975.

## Ligams extèrnes
*  Informacion d'Edward Heath a la pagina web de Downing Street
*  Prèmi Internacional Carlesmanhe
Porajmos

Dehens l'istòria ròm, lo **Porajmos** -  dens quauques dialèctes de lengua romaní - qu'ei lo genocidi perpetrat per Alemanha e los sons aligats (en particular Croàcia e Lituània) contre lo Pòble Romani, d'un biais similar a çò qu'ei la Shoah dehens l'istòria judiva.
Ricardo Rodolfo Maduro

**Ricardo Rodolfo Maduro Joest** (n. 1946) entrepreneire e òme politic, foguèt president d'Honduras entre 2002 e 2006.
River Plate Aruba

Lo **Club Aruba River Plate** (tanben aperat mei simplament **River Plate** o **River**) qu'ei ua equipa de fotbòl deu barri de Madiki a Oranjestad, lo capdulh d'Aruba, fondada lo 1èr de febrièr  de 1953.

## Palmarés

**Campionat d'Aruba:**

***[[1993]]**

***[[1997]]**

## Jogaires dau club
### 2020-21

## Ligams extèrnes

* Site oficial

*Site fan
Sant Juèri

**Sant Juèri** (*Saint-Juéry* en francés) es una comuna lengadociana en País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
*Sant Juèri*, atestat al començament del sègle XIV, *de S. Georgio*, es una varianta del nom Sant Jòrgi o Jòrdi o Jòri, *Georgius*, martir de Capadòcia al sègle IV, que son nom en grèc significa *lauraire*, *paisan*, o d'un autre sant, l'apòstol Sant Jòrdi de Velai del sègle III.

Juèri representa la fòrma dissimilada de Georgius, *Georius.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

### Luòcs d'interès

**Musèu del Saut de Tarn :** 
Situat dins l'anciana centrala idroelectrica, uèi classificada Monument Istoric, lo Musèu remembra 200 ans d'aventura industriala e sociala.

Especializada dempuèi l'origina dins la produccion d'acièr e la fabricacion d'espleches (limas, raspes, dalhas...), l'usina del Saut de Tarn experimentèt gaireben de tecnicas siderurgicas. 
Sos produits, coneguts jos la marca *Talabot*, avián una reconeissença mondiala.

Lo Saut de Tarn acabèt sas activitats en 1983, provocant lo licenciament de mai de 1000 personas.

En 1995, mercé a l'iniciativa e a la motivacion d'ancians emplegats, lo Musèu del Saut de Tarn venguèt un luòc cultural immancable de la Val de Tarn.

### Personalitats ligadas a la comuna
* Jòrdi Blanc escrivan
* Samuel/Simon Téqui (Sant Juèri 1898 – Tolosa 1979), correire ciclista

### Ligams extèrnes
* Site de la Vila de Sant Juèri
* Musèu del Saut de Tarn

### Nòtas
Flamenco

thumb|200px|left|Daiçaira de flamencoLo **flamenco** qu'ei un genre musicau e ua dança originaris d'Andalosia e desvolopat mei que mei peus Gitans, qu'ei a díser lo grop de Ròms d'aquesta region. Lo flamenco qu'ei mei que mei expressat per lo cant (lo genre deu cant flamenco qu'ei sovent designat per la paraula espanhòla de *cante* e lo cantaire, dab l'andalosisme *cantaor*), la guitarra (qui lo son jòc ei aperat lo *toque* e lo musician *tocaor*) e la dança.
Biotòp d'Ediacara

Lo **biotòp d'Ediacara** qu'ei ua colleccion fossila d'organismes pluricellulars los mei ancians coneguts datant deu periòde de 580 dinc a 540 milions d'annadas.

Qu'espelí durant lo periòde justament aperat Ediacarian enter lo Criogène e lo Precambrian, qu'ei a díser enter ua tempsada de glaciacion dab preséncia limitada de vita e un temps de desvolopament agut d'organisme complèxes.

Lo biotòp d'Ediacara que deu lo son nom au gisament fossil de las Comas d'Ediacara dens la província d'Adelaïda en Austràlia.
Banca Internacionala per la Reconstruccion e lo Desvolopament

La **Banca Internacionala per la Reconstruccion e lo Desvolopament** o **BIRD** (en anglés: *International Bank for Reconstruction and Development* o *IBRD*) es una de las cinc institucions que constituisson lo Grop de la Banca Mondiala. La BIRD es una organizacion internacionala. Sa mission d'origina foguèt de finançar la reconstruccion dels païses devastats per la Segonda Guèrra Mondiala. A l'ora d'ara sa mission es concentrada en la lucha contra la pauretat, a travèrs del finançament dels Estats. Son accion continua per mejan de pagaments regulats per sos Estats membres.

### Istòria

La BIRD dintrèt en foncion lo 27 de decembre de 1945, aprèp la ratificacion internacionala dels acòrds consolidats en la Conferéncia Monetària e Financièra de las Nacions Unidas (ABAACMFNU), que se passèt entre lo 1 e lo 22 de julhet de 1944, a Bretton Woods, Nòva Hampshire, Estats Units d'America.

Aquel organisme foguèt establit principalament amb un mecanisme per la reconstruccion d'Euròpa e de Japon aprèp la Segonda Guèrra Mondiala, amb un mandat addicional d'acompanhar la creissença economica dins los païses en via de desvolopament en Africa, Asia e America Latina. A la començança, la banca se centrèt principalament en de projèctes d'infrastructura de tèrme long: construccion de rotas, aeropòrts, e centralas electricas.  Coma lo Japon e sos clients europèus foguèron ''graduats" (aqueriguèron cèrts nivèls de revenguts per tèsta), la BIRD se centrèt entierament cap als païses en via de desvolopament. Dempuèi lo començament de las annadas 1990, tanben a financiat los Estats pòstsocialistas de l'Euròpa Orientala e de l'anciana Union Sovietica .

### Foncionament

La BIRD fornís de prèstes als govèrns, e las entrepresas publicas, totjorn amb un gatge governamental (o "sobeirana") de remborsament. Los fons d'aqueles prèstes venon principalament de bons obligatàris emetuts per la Banca Mondiala en los mercats de capitals globals, abitualament de US$12 a 15 bilhons per an. Aqueles bons son classificats coma AAA (la pus nauta qualificacion possibla), perque son apiejats pel capital de part dels Estats membres, aital coma pels gatges sobeirans dels prestaires. De mai, los prèstes que son pagats se reciclan. 

A causa del classament de crèdit de la BIRD, aquela pòt demandar de prèstes a de tausses d'interès relativament basses. Coma la majoritat dels païses en via de desvolopament an de marridas qualificacions de crèdit, la BIRD pòt prestar dins aqueles païses de tipes d'interès que son generalament fòrça mai atractius, quitament après aver apondut un pichon marge (prèp de 1%) per cobrir las despensas administrativas.

### Ligams extèrnes
* Site oficial del grope Banca Mondiala
Leonid Kochma

**Leonid Danylovych Kochma** (en ucraïnian: Леонід Данилович Кучма, Chàikyne, 9 d'agost de 1938) es un engenhaire e politician ucraïnian. Foguèt president d'Ucraïna entre 1994 e 2005 e anteriorament primièr ministre de 1992 a 1993.

Estudièt en l'Universitat de Dnipropetrovsk, ont se licencièt en engenhariá de fusadas. Trabalhèt a Baikonur (a Cazacstan), e foguèt membre del Partit Comunista de l'Union Sovietica entre 1960 e 1991.
Carlos Andrés Pérez

**Carlos Andrés Pérez Rodríguez** (27 d'octobre de 1922 - 25 de decembre de 2010) òme politic, foguèt president de Veneçuèla en dos periòdes: 1974-1979 e 1989-1993. Durant lo sieu primièr mandat, lo país foguèt conegut amb lo subernòm de "*Veneçuèla [[Arabia Saudita|Saudita]]*" a causa del flux de petrodolars de las intradas per l'exportacion del petròli de Veneçuèla. Lo sieu segond mandat, a diferéncia de l'anteriora, foguèt marcat per escandals de corrupcion que culminarián amb la siá separacion de la carga, davant la declaracion de procedéncia del jutjament de merit de la part de la Còrt Suprèma de Justícia acusada mauversacion de fons publics e frauda a la nacion, e la crisi sociala manifèsta en lo nomenat *[[Caracazo]]*. Tant los escandals de corrupcion coma lo Caracazo foguèron utilizats coma argument per Hugo Chávez e Hernán Grüber Odremán per dos assages de còp d'Estat lo 4 de febrièr e lo 27 de novembre de 1992, respectivament. En èsser separat de las siás foncions pel Congrès Nacional lo 21 de mai de 1993  pel delicte de mauversacion de fons publics, se convertiguèt en l'unic president en exercici en l'istòria a èsser destituit per una accion judiciala.
 
Condemnat per la justícia, recuperèt la siá libertat en 1999, en resultant elegit coma congressiste en lo Congrès de la Republica dissolgut per l'Assemblada Nacionala Constituenta que redigiguèt la Constitucion veneçuelana de 1999. Autoexiliat en la Republica Dominicana e en los Estats Units, foguèt acusat de divèrses delictes economics.

## Referéncias
Escòla de la Targa

L’**Escòla de la [[Targa]]** (*Escolo de la Targo* en grafia mistralenca) es una escòla felibrenca de Tolon fondada en 1898. Sei membres son lei *targaires*, en referéncia ai targas o ajustas navalas e sa devisa es : *Targaires de la bòna mena, arrapats sus nòstra tintena, li farem beure un còp salat, lei que se trufan dau parlar*. 

Son fogau es lo bastiment 69 dau cors Lafayette, una dei carrieras majoras de Tolon. L’Escòla i garda la colleccion (libres e revistas) centenària de sa bibliotèca provençala e, mai generalament occitana.

Es un lòc de cors, de conferéncias e d’activitats ligadas a la lenga e a la cultura de Provença.

## Liame extèrne
*http://escolo-de-la-targo.org/ Site oficiau.
*https://web.archive.org/web/20060305170026/http://www.rene-merle.com/article.php3?id_article=235 Article de Renat Merle sus la naissença de l’Escòla de la Targa.
Rafael Caldera Rodríguez

**Rafael Antonio Caldera Rodríguez** (1916-2009) avocat e òme politic foguèt President de Veneçuèla en doas ocasions: entre 1969 e 1974, e entre 1994 e 1999.

## Amnistia als militars de la rebellion de 1992
Durant lo segond govèrn de Caldera foguèron amnistiats e demòran en libertat los militars implicats en l'assag golpista de 1992, que s'agropèron en lo partit politic *Movimiento V Republica* (MVR), dirigit per Hugo Chávez Frías, per aténher lo supòrt dels grops d'esquèrras dins lo sieu precari govèrn de minoritat parlamentaria.

De qualque forma se poiriá dire que lo periòde de govèrn de Caldera assenta las basas per l'ascens de Hugo Chávez a la magistratura nacionala. Caldera ganhèt las eleccions presidencialas après èsser-se separat de lo sieu partit e aver creat un movement politic nomenat **Convergencia** amb supòrt de grops d'esquèrras, que derrotèt fin finala als partits socialdemocratas e democrata crestian, qu'avián s'alternat en lo governi durant 35 ans (dempuèi 1959 fins 1994) e avián perdut la màger part de la siá influència en lo panorama politic de Veneçuèla. La casuda dels partits tradicionales e lo movement populista iniciat per Caldera, donèron pè a Chávez per iniciar lo sieu pròpri movement, lo que se cristallizà al legalizar lo partit MVR provenent del MBR-200, qu'aténher una clara victòria en las Eleccions Presidencialas de Veneçuèla l'an 1998.
José Antonio Labordeta

**José Antonio Labordeta Subías** (Saragossa, 10 de març de 1935 – 19 de seteme de 2010) que ho un cantaire compositor e òmi politic aragonés deus màger. Que ho deputat deu partit Chunta Aragonesista au Congrès d'Espanha.
Galobet

Lo **galobet** o **flaütet** es un instrument tradicionau de Provença. Es una mena de flaüta de tres traucs que se pòt jogar amb una sola man laissant ansin l'autra libra per jogar dau tamborin de Provença.

Lei tres traucs permeton de produrre 4 nòtas amb intervaus d'un ton, un autre ton e un mieg ton (1-1-1/2), çò que permet pas d'interpretar una gama cromatica completa.

L'acòrd es en Si, Sib (sonat lo *ton d'Aubanha* e associat amb Marselha e Tolon), ut o la.

E mai se lo galobet es associat amb la cultura provençala, fa partida de la familha dei flaütas de tres traucs coma sa version bearnesa, lo Txistu basco e la flaüta de tres traucs barròca (acordada amb diferéncias de ton de 1-1/2-1 tons).
Alhòli

vinheta|Alhòli. Salsa "all i oli".
vinheta|Alhòli. Salsa "all i oli".
L**alhòli** (*aiòli*, *aiòri* (m.) en nòrma mistralenca) es una sauça de color jaunenc (o verdenc, depend de l'òli d'oliva utilizat) coneguda modialament ambé son nom provençau que se fa ambé un emulsion d'alh e d'òli d'oliva. Es una sauça tipica dei cosinas de la riba nòrd de la Mediterranèa Occidentala, ont es trobat a l'èst d'Ibèria (Andalosia, Múrcia, Aragon, lo Bascoat e totei lei Païses Catalans), en Occitània (especialament Provença, la còsta de Lengadòc, lo Comtat de Niça e lei Valadas Occitanas) e en Itàlia (Piemont, Ligúria, Calàbria e Sicília).

Ai Païses Catalans es cridat l*allioli*, en Andalosia l*ajoaceite*; en Aragon l*ajolio* o l*aioli*.

Dins lo Tresaur dau Felibritge, Frederic Mistral descriura l'alhòli en la tradicion provençala: "pomada que se fa en pilant d'alh dins un mortier ambé d'òli e un ros d'uòu. Servís de condiment a tot peis bolhit, a la merluça, ais cagaròus, ais patanas, etc.""pommade que l'on fait en pilant de l'ail dans un mortier avec de l'huile et un jaune d'oeuf. Elle sert de condiment à tout poisson boulli, à la morue, aux escargots, aux pommes de terre, etc. v. aiet."
Tapenada

La **tapenada** es un plat provençau fach ambé d'olivas, d'anchòias e de tapenas bregats dins un mortier. Se pòt manjar subre de pan o en i fasent trempar de legumes ò tanben coma farça.
Tamborin de Provença

Lo **tamborin de Provença** es un instrument de musica de percussion ; es una mena de tambor tradicionau de Provença dont la nautor es generalament lo doble dau diamètre. Es jogat per un tamborinaire asociat per acompanhar la musica d'un galobet (lei dos instruments son la màger part dau temps jogats per lo mema musician).


## ligams extèrnes


* conferéncia d'André Gabriel suus instruments tradicionaus de Provença https://www.youtube.com/watch?v=Jf0u3t2beEs&t=12s
Alienòr de Provença

**Alienòr de Provença** (1223, Ais de Provença – 26 de junh de 1291, Amesbury), filha de Raimon Berenguier V, comte de Provença, e de Beatritz de Savòia.

Èra la sòrre de Margarida de Provença (reina de França e molhèr de Loís IX de França), de Sança de Provença (reina dels Romans e molhèr de Ricard de Cornoalha), e de Beatritz de Provença (reina de Sicília e molhèr de Carles d'Anjau-Sicília).

Venguèt famosa per sa pietat, e es coneguda jol nom de *Santa Alienòr*, e mai que foguèsse solament beatificada e pas canonizada. Après la mòrt de son espós en 1272, en seguida d'aquestas de  son felen Enric, e de sas filhas Margarida e Beatritz, se retirèt dins l'abadiá benedictina d'Amesbury en 1276, ont moriguèt en 1291. 

## Familha e descendéncia

Esposèt Enric III Plantagenèst, rei d'Anglatèrra, a Canterbury lo 14 de genièr de 1236, e aguèt per descendents:
* Edoard I d'Anglatèrra (1239 – 1307);
* Margarida d'Anglatèrra (1240 – 1275), que en 1251 esposèt Alexandre III, rei d'Escòcia;
* Beatritz d'Anglatèrra († 1275) qu'esposèt Joan II de Bretanha, duc de Bretanha ;
* Edmond de Lancastre, 1 comte de Lancastre (1245 – 1296), que en 1276, esposèt Blanca d'Artois.

## Fonts
Lei filhetas de Tolon

**Lei filhetas de [[Tolon]]** es una cançon provençala. Son aire es lo Vivace dau Concerto en Fa Major per Arpa de Jan Křtitel Krumpholtz qui explica en haut de la particion qu'ei un "Rondo Allegro qui lo tèma es ua cançoneta de Mr Albanèse. Paroles *Vives les fillettes*.

## Paraulas
*Lei filhetas de Tolon <br>
*Aiman lei cachòflas 
*Se manejan lo menton <br>
*Dient que n'an pas pron. 
*Ma tanta Norada <br>
*Fasiá la salada ; 
*Maridèt sa filha <br>
*amb un tambor majòr 
*Lei filhetas de Tolon <br>
*Aiman lei cachòflas 
*Se manejan lo menton <br>
*Dient que n'an pas pron. *


*Lei filhetas de Tolon 
*An bòna tornura <br>
*Dau cotet fins qu'ai talons 
*An bòna façon : <br>
*An la camba fina, 
*La cavilha prima, <br>
*La talha ben drecha 
*Un polit morron. <br>
*Lei filhetas de Tolon 
*An bòna tornura <br>
*Dau cotet fins qu'ai talons 
*An bòna façon. <br>*

*Lei filhetas de Tolon <br>
*Son pas lenga muda ; 
*S'un galejaire lei ponh, <br>
*Li tornan rason. 
*Car se son corosas <br>
*Son gaire crentosas 
*E cu lei cotiga <br> 
*Se n'avisa pron 
*Lei filhetas de Tolon <br> 
*Son pas lenga muda ; 
*S'un galejaire lei ponh, <br>
*Li tornan rason. 

*Lei filhetas de Tolon <br> 
*Coma lei cigalas, 
*De soleu e de cançons <br>
*N'an jamai son pron. 
*Que lavan bugada <br> 
*Tota la jornada 
*O ben qu'en faucada <br> 
*Fagan rejauchon. 
*Lei filhetas de Tolon <br>
*Coma lei cigalas, 
*De soleu e de cançons <br>
*N'an jamai son pron. 

*Lei filhetas de Tolon <br>
*Aiman ben la dança ; 
*Van dançar lo rigaudon <br>
*Amb lei garçons. 
*Sei gents clinhaires <br>
*An tot per lei plaire, 
*An bèla paraula <br> 
*E l'argent minhon. 
*Lei filhetas de Tolon <br>
*Aiman ben la dança ; 
*Van dançar lo rigaudon <br>
*Amb lei garçons. 

*Lei filhetas de Tolon <br> 
*An la renomada  
*D'escochar sensa façon <br>
*Laissant lei cantons. 
*Mai acò es nasca <br> 
*Per lei vièlhei mascas  
*An ben mei de gaubi <br>
*E mai de rason. 
*Ai filhetas de Tolon <br>
*Degun fa la figa 
*Tot lusís dins sei maisons <br>
*Mema lei cantons. 

## Nòtas


### Liame extèrne
* Interpretacion completa, ambé sei tres moviments, dau Concerto en Fa Major per arpa de Krumpholtz (ambé son Vivace a la fin).
* [Edicion originala en cò de [Jean-Henri Naderman]].
* Interpretacion sus lo site 100 chansons de Provence
Domra

La **domra** qu'ei un instrument de còrdas puntejadas rus pròche de la balalaika e de la mandolina e deu repertòri tanhent mei que mei deu purmèrs d'aqueths dus instruments de musica. 

Dab la mandolina que partaja la soa forma de laüt e dab la balalaika, en mei deu repertòri qui la pòt miar dens las orquèstras de balalaika, a còp quitament com solista, que partajar lo nombre limitat de còrdas (3 o 4).

## Ligam extèrne
*http://www.youtube.com/watch?v=a__fk6A2Ukw sus youtube.con, orquèstra e solo de Dohgra.
*http://www.youtube.com/watch?v=PG5LuhoIgCU&feature=related
Laurenç Pèire Berenger

**Laurenç Pèire Berenger** (Riés, lo 28 de novembre, 1749 - lo 26 de setembre, 1822) foguèt un poeta provençau de lenga francesa e una personalitat academica majora (professor a l'Escòla Centrala de Lion). Escriguèt tanben quauquei vèrs en provençau de Tolon çò que fa d'eu tanben un autor en occitan. Coma autor francés, pasmens, son òbra es clafida de referéncias ai país occitans.

## Extrach
*Elegia compausada sur la montanha de Codon de Provença*

Coma me siáu trompat quand cresiáu que l'abséncia
Gaririá mon amor e calmariá mei maus !
Ai bèu fugir lei luòcs que charma ma preséncia, 
Escondut dins lei boés, l'i tròbi lo silenci
Mai non pas lo repaus.
L'amor que totjorn m'acompanha
De pensament en pensament.
Me coech'ambé son foit sus aquesta montanha,
E se trufa de ieu quand plori mon torment.

## Bibliografia
*Merle, Renat. *Inventaire du tèxte provençal de la région toulonnaise*. GRAICHS : Sièis Forns, 1986.

## Referéncia
Estève Garcin

**Estève Garcin** (Draguinhan, 16 d'abril de 1784 - 23 de novembre de 1859) foguèt un escrivan provençau dau sègle XIX e anterior au Felibritge. Naissèt dins Var, foguèt regent e pregondament monarquista nostagic dei Borbons.

Es l'autor d'un diccionari provençau-francés (paregut en 1823, reeditat tras que melhorat en 1841) e destinat a corregir lo franchimand dei parla-provençau) e d'un roman unic per l'epòca, lo genre e lei proporcions : *[[La robinsona provençala]]* (ca 1840), inspirat dau *Robinson Crusoe* de Daniel Defoe e qu'imagina un grop de provençaus naufragats sus una illa desèrta onte "civilizan" e provençalizan leis indigènas.

Foguèt un autodidacte e se botèt a escriure en occitan - en provençau orientau - a la fin de sa vida ; com va sotalinha Renat Merle - citat dedins l'edicion de Domenge - escriguèt tard en provençau après aver contribuit a la fin de sa lenga mairala mai amb una grafia "prefelibrenca" inspirada de Josèp Mariús Dieulofet, es a dire ambé leis "r" de l'infinitiu, lei "t" dau participi e leis "s" dau plurau.

## Bibliografia
*Garcin, Etienne. *La Roubinsouno prouvençalo*. Les Presses du Midi : 2010. *Edicion de [[Joan Luc Domenge]], majorau dau Felibritge amb una notícia biografica de [[Renat Merle]].

== Liame extèrne ==
* [https://web.archive.org/web/20130703231253/http://rene.merle.charles.antonin.over-blog.com/article-ile-fous-85922062.html Renat Merle, "L’Ile des fous" - (Poètes ouvriers - Étienne Garcin et La Roubinsouno    Prouvençalo). *Amiras - Les Fous de la Langue'', Édisud, 1986,  tanben vesedor en linha].
Estève Pelabon

**Estève Pelabon** (Tolon, 25 de genèr de 1745 - Marselha? 1 de novembre de 1808) foguèt un escrivan de teatre provençau de lenga occitana dau sègle XVIII. Èra tolonenc e comencèt coma maquinista de teatre avans de compausar en provençau.

Se saup pauc de causas subre sa vida en defòra deis informacions balhadas per Joan Monné dins l'introduccion dau *Grolier* de 1901.

Pasmens son òbra marquèt decisivament l'istòria dau teatre occitan e tolonenc ambé sa comèdia *[[Lo Grolier Bel Esprit, ò Suseta e Tribòr]]* (*Lou Groulié Bel Esprit, vo Suzeto et Tribor*) interpretada a Tolon en 1789.

Se maridèt en 1766 ambé Margarida Loïsa Ponç e aguèron ensems dos enfants: Victor Josèp Alexandre en 1772 e Loís Estève en 1784.
Après, escriguèt *La Réunion Patriotique ò Minerve a Toulon* (*La réunion patriotique vo Minerve à Toulon* en grafia originala) en 1790 e *Matiu e Ana* (*Matiéu e Ano*) en 1792. Maquinista a Marselha, foguèt menaçat per lei revolucionaris, qu'aviá sauvat la vida d'un reialista, e escriguèt per s'aparar una pèça revolucionària: *Lo sens culòta a Niça* (*Lou sèns-culoto à Niço*) que celèbra l'intrada dei tropas jacobinas a Marselha .

En defòra de çò d'estampat, sei manuscrichs foguèron malurosament perduts per son fiu, lo marin e poèta provençau Loís Estève Pelabon, dins un naufragi a l'escasença de la batalha de Trafalgar.

Lo felen d'Estève Pelabon, Loís Pelabon foguèt tanben poèta provençau e tolonenc.

## Liame extèrne
*https://web.archive.org/web/20120401201811/http://sites.univ-provence.fr/tresoc/libre/integral/libr0340.pdf Edicion de 1901 en linha *Suseta e Tribòr*.

## Referéncias
Païses Membres de l'Union Europèa

Los 27 Estats membres de l'Union Europèa son de talhas diferentas amb de mòdes d'organizacion institucionala variats. Ensemble, forman l'Union Europèa, un territòri de près de 500 milions d'abitants e de .

Aquela lista dels **Estats Membres de l'Union Europèa** compren los Estats fondadors e los Estats que successivament i aderiguèron : 

* Los 27 Estats membres son: Alemanha, Àustria, Belgica, Bulgaria, Chequia, Chipre, Croàcia, Danemarc, Eslovènia, Eslovaquia, Espanha, Estònia, Finlàndia, França, Grècia, Irlanda, Itàlia, Letònia, Lituània, Luxemborg, Malta, Ongria, los Païses Basses, Polonha, Portugal, Romania, Suècia

## Exclusions
Per de rasons istoricas e geograficas son excluses:
* los territòris italians de Livigno e de Campione d’Itàlia ;
* los territòris franceses de la Nòva Caledònia, de la Polinesia Francesa, de las Tèrras Australas e Antarticas Francesas, Wallis e Futuna) ;
* Groenlàndia, territòri autonòm del Reialme de Danemarc, sortit de la CEE aprèp lo referendum de 1985.

## Territòri fiscal comunautari

Es definit par *l'interior del país*. Pasmens exclutz de territòris nationals que :
* los DOM franceses : Guadalope, Martinica, Guaiana, La Reünion
* los territòris italians de Livigno e de Campione d’Itàlia e las aigas territorialas del lac de Lugano.

## Estats membres per data d'accès
Rigaudon

Lo **rigaudon** es una dança e un ritme de musica occitan associat amb Lengadòc, Daufinat e mai que mai amb Provença. Una de sei caracteristicas es lo ritme de mesura en dos temps 2/4. Lo rigaudon apareis tanben en Quebèc, l'un dei luòcs de diaspòra occitana.

Venguèt fòrça popular en França durant lo regne de Loís XIV e foguèt emplegat per de compositors barròcs coma Andrieu Camprat e Jean-Philippe Rameau.

## Liames extèrnes
*http://www.youtube.com/watch?v=HhzQCajVlxg&feature=related Rigaudon de Jean-Philippe Rameau
*http://www.youtube.com/watch?v=-7m373HqFfk Itzhak Perlman interpretant dos movements, en premier una siciliana e après un rigaudon (au bot d'1 min 50 s) dau compositor Fritz Kreisler. 
*http://www.youtube.com/watch?v=4sOXIgwONkU&feature=related *Rigaudon* dau compositor provençau Andrieu Camprat.
Livigno

Livigno (en lombard e romanch *Livign*) es una vila de la Província de Sondrio, de la region de lombardia. Es situada a la sèrra dels Alps.
La vila de Livigno profèita d'un estatut de zòna franca, per èsser pas subjècte a cèrts impòstes com la TVA. Aquò provòca un fòrt desvolopament toristic, subretot a partir de las annadas 1950 atal de pòt comprar a mai barats tabat, sucre, alcòl, carburant.
L'origina de la zòna franca ven de en l'isolament de la zòna, fins a la dubertura del pas del Foscagno, pendent l'ivèrn s'i podiá pas accedir a causa de la nèu.


Imatge:Livigno&LagoDelGallo.JPG|*Lago del Gallo*
Imatge:Livigno.JPG|Centre vila
Campione

**Campione**, oficialament **Campione d'Italia** (lombard: *Campiùn*), es una comuna italiana que depend de la província de Còme, en Lombardia. Es banhat per pel lac de Lugano. Lo territòri de Campione d'Italia forma un pichon enclavament italian dins lo territòri de Soïssa amb una superfícia de  (  sus tèrra e   en aigas territorialas).

Es entornejada pel territòri del canton de Tecin e se tròba separat del rèsta del territòri de Lombardia, de la comuna de Lanzo d'Intelvi per una estrecha franja de terren de mens d' de larg, qu'aparten a la comuna soïssa d'Arogno.

La moneda es lo franc soís e l’indicatiu telefonic internacional es 41 (Soïssa).

## Galariá

Imatge:Campione_dItalia_Galleria_Civica.jpg|Campione d'Italia, Galariá Civica
Imatge:Campioned'Italia.JPG|vista del lac
Imatge:Campione d’Italia (2006).jpg|Vista del *Monte San Salvatore*
Imatge:02SantuarioGhirli.jpg|Santuari de la *Madonna dei Ghirli*
Imatge:04SantuarioGhirli.jpg|Santuari de la *Madonna dei Ghirli*


## Referéncias
Lac de Lugano

Lo **lac de [[Lugano]]** (en italian *Lago di Lugano* o *Lago Ceresio*) es un lac partejat entre Itàlia e la Soïssa italiana. Lo seu nom latin foguèt *Lacus Ceresius*.

## Geografia fisica

Lac de 48,7 km², prigond de 288 m a 271 m d'altitud, es en joncion amb lo Lac de Varese, lo Lac de Comabbio, lo Lac de Ganna, lo Lac de Ghirla, lo Lac Major e lo Lac de Monate. Fa part dels *[[Sèt lacs]]* de la província de Varese, al nòrd de la Val de Pò.

## Geografia politica

Es situat dins lo canton de Tecin (Soïssa) e que ribeja la província de Varese e la província de Còme en Itàlia. 
Dins lo territòri soís, en riba del lac, se tròba la comuna italiana de Campione d'Itàlia, enclavament italian en Soïssa.
Durban

**Durban** es un toponim :

* correspondent a una granda vila de l'Africa del Sud, Durban
** e per extension a la Conferéncia de Durban (2001)

* frequent en Occitània :
** Miègjorn-Pirenèus
::- Durban (Gers)
::- Durban d'Arisa (Arièja)
::- Castèthnau de Durban (Arièja)
:* Lengadòc-Rosselhon 
::- Durban de las Corbièras (Aude)

Existís tanben lo paronim Durbans dins lo departament d'Òlt de la region de Miègjorn-Pirenèus
Iurii Iekhanurov

**Iurii Ivanovich Iekhanurov** (n. 1948) economista e òme politic foguèt primièr ministre d'Ucraïna entre 2005 e 2006.
Durban de las Corbièras

**Durban de las Corbièras** (*Durban-Corbières* en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo parçan de las Corbièras dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. 

## Geografia
Comuna de las Corbièras sus la Bèrra e a l'anciana rota nacionala 611 entre Tesan de las Corbièras e Vilanòva de las Corbièras.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Castellum qui dicitur Durban* en 1020, *Durbandum* en 1151, *Castrum de Durbando* en 1302, *De Durbanno* en 1343, *Rector de Durbano* en 1351. Lo nom occitan es *Durbá* , dins la grafia de l'abat Antòni Savartés. 
Segon Albèrt Dauzat, vendriá d'un nom d'òme desconegut, amb lo sufixe latin *-anum* . Los Féniés i veson lo gallés *dunum*, « autura fortificada » . Delamarre l'explica per un **Dūrobannon*, inatestat, « la punta d'acièr » : *dūro-* (diferent de *duron*) auriá lo sens de « fèrre, acièr, dur » e *banno-* seriá « punta (e bana, còrna) »; dins qualques cases, lo nom auriá un sens personal, « lo qu'a un casco amb una punta de fèrre » . La prononciacion es [dœr'ban] a quicòm prèp .

## Istòria
Las originas de Durban remontan al mai prigond passat de la region de las Corbièras. Etimologicament, lo nom vendriá del gal "Duro" (fortificacion) e "ban" (bana). La region foguèt ocupada a la preïstòria.

Lo castèl es del sègle XI. La siá tor cairada es estada classificada als monuments istorics pel Ministèri de Cultura Francés lo 28 d'abril de 1926 en lo classificant coma rèstas d'un castèl càtar.

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Durban (caplòc); es ara del canton de las Corbièras (burèu centralizator : Fabresan)

## Demografia
L'an 2013, la comuna comptava 659 abitants. L'evolucion del nombre d'abitants es coneguda a travèrs dels recensaments de populacion efectuats dempuèi 1793. A comptar del sègle XXI, los recensments reals de las comunas de mens de 10.000 abitants se fan cada cinc ans, contràriament a las autras comunas qu'an una enquèsta per sondatge cada an. 

* L'aumentacion de populacion de 1806 s'explica mal. Lo site Cassini pòrta pas traça d'un recampament de comunas.
* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
* Henri Boudet, sacerdòt del 1 genièr de 1862 al 16 de junh de 1862.

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrns
* Durban sul site de l'Insee

* Site officiel de la communauté de communes

## Nòtas


## References
Dinky Toys

**Dinky Toys** qu'ei ua marca anglesa de joguets qui avó tanben fabricas en França e qui ho pro emblematica dens l'istòria industriala deus joguets. Que vadó mei que mei vamosa peus son modèls redusits de veïculs : autos, camions per exemple.

Los purmèrs modèls qu'èran de plomb abans d'emplegar l'aliatge zamac.

La marca que conegó ua escaduda de las granas durant las annadas 1950 e 1960. Enter 1937 e 1974 los joguets Dinky Toys que hon produsits entr' autes en França e mei que mei dehens la fabrica de Bobigny. A partir de las annadas 1980 que's deishèn de prodúser passivament e la licéncia de la marca que ho successivament venuda entà tronar podúser modèls de colleccion.
Damase Arbaud

**Damase Arbaud** (Manòsca, 9 de decembre de 1814 - Manòsca, 30 de mai de 1876) foguèt un intellectuau provençau dau sègle XIX, mètge diplomat de Montpelhièr, cònsol de Manòsca a partir de sei 25 ans e en un moment decisiu dau desvolopament urban d'aquesta vila, e erudit e cercaire autor de divèrs estudis sabents subre sa vila e sa region ; dins tota son òbra, es mai que mai remembrat per son antologia de cançons provençalas realizada gràcias a una enquista comandada per lo ministre de l'instruccion publica a Napoleon III e tanben amic personau d'Arbaud Ipolit Fortoul. Fortoul aviá demandat que dins tota França se collectèsse lei cançons popularas de cada region. Arbaud foguèt fòrça rigorós e tecnicament pron scientific (en notant la musica tanben) coma o sotalinha dins sa reedicion de l'òbra lo provençalista e Majorau dau Felibritge Joan Luc Domenge.

Es interessant de sotalinhar qu'un anonim escriguèt una biografia d'Arbaud que menciona ansin son trabalh : *Lo brave medecin... se met en campanha. Vaga demandar, de s'entrevar, de faire charrar l'un, cantar l'autre, de tot notar, aire e paraulas, sensa pèrdre una sillaba ni una nòta ; puei de triar lo gran e la mondilha, d'escriure a drecha, a gaucha, de cernilhar lei vièlhs escrichs, de comparar lei dires de cadun ambé lei cançons deis autres país eca ...*.

D'un ponch de vista de la grafia, Arbaud, erudit acostumat a la grafia classica dei tèxtes vièlhs s'opausèt au Felibritge coma o sotalinha Renat Merle. 

## Bibliografia
*Arbaud, Damase. *Chants populaires de la Provence*. TAC : Spéracèdes, 1999.
*Merle, Renat : https://web.archive.org/web/20061206101453/http://www.rene-merle.com/article.php3?id_article=85, article en linha subre Arbaud e tanben Simon-Jude Honnorat.
Hont deus Innocents

La **Hont deus Innocents** (var. **Font dels/daus** o **Fònt deis Innocents**) qu'ei un monument de París situat dens lo Ièr arrondiment dens lo barri de Les Halles. Com ac testimonia lo son nom, qu'èra a l'origina pegada a la muralha deu Cemitèri deus Innocents eth medish toca tocant de la Glèisa deus Innocents. La hont qu'èra ua *loggia* d'ua seria de halas dab un canèr aus sons pès.

La hont qu'èra estada bastida en 1550 sus ua auta mai anciana e dens un estil Reneishença per l'arquitècte Pierre Lescot e l'escultor Jean Goujon. Pagada a ua paret, b'èra comptava alavetz dab pas sonque tres caras.

Lo Cemitèri (on, en vertat, los còs èran mei que mei apielats) que ho barrat e avalit atu com la glèisa au sègle XVIII. La hont que demorès mes que la caló hornir ua quatau cara e la mudar sus la navèra plaça deu Marcat deus Innocents. que s'i horní tanben ua copòla de metau. Aqueth còp l'aiga qu'arrajava directament de l'anciana *loggia* e donc los baishs relieus jusons que hon levats entà non pas estar boishats per l'aiga e mandats au Lovre.

En 1956 que ho desplaçada ua darrèra vegada a l'escadença de la transformacion de la plaça e hicada au som d'escalèrs piramidaus.

## Galeria

Imatge:Fontaine des Innocents2.jpg|Glèisa, muralha deu Cemitèri e Hont deus Innocents
Imatge:InnocentsXIX.jpg|La Hont a la debuta deu sègle XIX
Imatge:Innocents1847.jpg|La Hont en 1947
Imatge:FontaineDesInnocents03.jpg|La Hont uei
Imatge:Paris Fontaine Innocents Nymphe1 2013.jpg
Cemitèri deus Innocents

Lo **Cemitèri deus Innocents** que ho un deus cemitèri istorics màgers de París. 

Lòc massiu de sepeliment, mei que mei deus praubes, au pè de la Glèisa deus Innocents qui'u dè lo son nom, lo cemitèri arcuelhó millions de còs qui, fin finala, s'apielavan en ossaments devath las arcadas qui l'entornejavan. Barrat au sègle XVIII, los sons ossaments que hon mandats de cap a las Catacombas de París, tan vau díser la anciana peirreras de París.

Lo site que vadó Marcat deus Innocents puish Las Hallas e fin finala lo Forum de La Hallas.
Quett Joni Masire

**Quett Ketumile Joni Masire** (nascut lo 23 de julhet de 1925) professor e òme politic, foguèt president de Botswana entre 1980 e 1998, an en que renoncièt e foguèt remplaçat per lo sieu vicepresident, Festus Mogae.

Masire nasquèt dins la pichona vila de Kanye. Foguèt professor e director de l'escòla segondària de Seepapitso. En 1965 foguèt un dels fondadors del Partit Democratic de Botswana - BDP. Quand Botswana obtenguèt la siá independéncia, Masire venguèt vicepresident del país.

Amb la mòrt del president Seretse Khama lo 13 de julhet 1980, Masire foguèt elegit president del país. Governèt fins a l'an 1998, en que renoncièt.

Après la siá sortida de la presidéncia, el se convertiguèt en un actiu diplomatic, en agint coma mediador en la guèrra civila de la Republica Democratica de Còngo. Lo 2007 foguèt indicat per la Comunautat de Desvolopament d'Africa Austral coma mediador de la disputa politica en Lesotho.

## Referéncias
Carles Rieu

**Carles Rieu** (Lo Parador, 1 de novembre de 1846 – Lo Parador, 11 de genièr de 1924), tanben coneissut coma **Charlon Rieu**, foguèt un escrivan provençau de la Crau. 

## Biografia

Naissut dins una familha modèsta dau Parador, demorèt tota sa vida pròche de sa tèrra e de son mitan d'origina. Entre seis òbras, lei pus conoissudas son sei cançons *Lei cants dau terraire*, *Lei novèus cants dau terraire* e *lei darriers cants dau terraire*. Traduguèt tanben l'Odissea amb una version francesa.

Robèrt Lafont e Crestian Anatole sotalinhan l'autenticitat de l'òbra de Rieu, deguda a sa paura formacion literària, e en còntrapartida, la manca de complexitat estilistica o ideologica. En mai d'aquò, en defòra de la granda qualitat artistica dei tèxtes de sei cançons, leis aires son pas tradicionaus mai manlevats a la musica francesa de son temps.

## Liame extèrne
*http://iliadeodyssee.texte.free.fr/aatexte/rieu/accueilrieu/accueilrieu.htm Edicion en linha de l*'Odissèa* de Rieu.

## Bibliografia
*Anatole, Cristian - Lafont, Robert. *Nouvelle histoire de la littérature occitane*. París :  P.U.F., 1970.
Lo Parador

**Lo Parador** (*Paradou* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

Lo vilatge es adorsat a la cadena deis Aupilhas, pròche lei Bauç  de Provença. Lo nom de la comuna li ven de la preséncia de molins subre lo riu Arcola, autrecòps utilizats per lei tesseires per parar leis estòfas.

Se tròban subre lo territòri de la comuna, au  luòc apelat Lo Ròc de la Pena, lei vestigis d'un *castrum* dau sègle XVIII, qu'èra l'endrech dau poblament originau dau vilatge, nomenat autrecòps *Sant Martin dau Castilhon* e dich uèi Lei tors dau Castilhon .

Lo Parador es la comuna de naissença de l'escrivan provençau Carles Rieu.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna
* Charlon Rieu (escrivan, 1846-1924)

## Veire tanben

## Liames extèrnes

## Nòtas
Avèm un bèu castèu

**Avèm un bèu castèu** es una cançon tradicionala provençala amb un ritme de rigaudon e tanben un jòc de ronda d'enfant.

## Paraulas
*Avèm un bèu castèu*
*La tan lira, lira, lira*
*Avèm un bèu castèu*
*La tan lira, lira, bèu*

*Lo nòstre* *'es ben plus bèu ...*

*Vos lo desmolirem ... *

*Cu serà lo maçon ...* 

... *es son nom* ... (per designar una persona)

A la fin finala se canta :

*Susana per son nom*
*Que m'arrape, que m'arrape,*
*Susana per son nom *
*Que m'arrape au cotilhon *

## Bibliografia
*Arbaud, Damase. *Chants populaires de la Provence*. TAC : Spéracèdes, 1999.

## Nòtas


## Ligams extèrnes

* Paraulas e recordar sus 100chansonsdeprovence.com
Fòntvielha

thumb|right|350px|Panèus bilingües a l'intrada dau vilatge.

**Fòntvielha** (*Fontvieille* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

L'escrivan e poèta provençau Anfós Daudet i demorèt la fin de sa vida au castèu de Montauban. Se tròba subre la comuna lo molin de Sant Pèire o molin de Ribet, que Daudet se n'inspirèt per titolar son recuelh de novèlas *[[Lei letras de mon molin]]*.

## Geografia

## Istòria
Veire l'article detalhat: ipogèus de Fòntvielha.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
*Aqüeducte e molins de Barbegal
*Ipogèus de Fòntvielha e dolmen de Cotinhargas.

## Personalitats liadas ambé la comuna
* Anfós Daudet, escrivan occitan (1840-1897)

## Veire tanben

## Liames extèrnes

## Nòtas