open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Láchar

**Láchar** () es una vila e comuna de la província espanhòla de Granada, en Andalosia. Limita amb Fuente Vaqueros, Cijuela e Pinos Puente. Autras localitats prèpas son Chauchina, Valderrubio e Romilla. Per lo sieu tèrme municipal rajan los rius Genil e Noniles, e la desbocadura del Cubillas se tròba prèpa al nuclèu de Láchar.

La municipalitat de Láchar compren los nuclèus de populacion de Láchar e Peñuelas. Las principalas activitats productivas son lo bastiment, l'industria e de mens en mens l'agricultura.
Cijuela

right|120px|Escut de Cijuela
**Cijuela** es una vila e municipalitat espanhòla plaçada en la part occidentala de la Vega de Granada, dins la província de Granada, en essent òm de las cinquanta una entitats que compausan l'Airal Metropolitan de Granada. Limita amb las municipalitats de Láchar, Fuente Vaqueros, Chauchina, Chimeneas e Pinos Puente.

## Superfícia
17,92 km²

## Populacion
2993 ab.

## Ligams extèrnes
* Pagina web de l'Ajuntament de Cijuela
Variraptor

Lo **variraptor** (dau latin *raubaire de [[Var]]*) foguèt un dinosaure carnivòr d'Occitània de la familha dei dromaesaures. Èra pròche dau deinonicus, originari d'autrei contradas (e, dins una autra mesura deis aucèus), atanben se supausa, sensa ges de pròva certana, qu'èra capelat de plumas e es donc amb de plumas qu'es reconstituit dins lo Musèu d'Istòria Naturala de Tolon.

Sei rèstas foguèron descobèrtas a la fin deis ans 1990.
Musèu d'Istòria Naturala de Tolon

Lo **Musèu d'Istòria Naturala de Tolon** es una vièlha institucion de la capitala de  originalament situat dins lo Musèu Bibliotèca de Tolon e, dempuèi 2011 dins la villa "Burnett" dau "Jardin de las Plantas dau Làs" (jardin botanic departamentau).

Presenta una colleccion de mineralogia, de fossils (ambé d'amonitas, d'esquelets e d'uòus de dinosaures, dents de mamots e de làmias) e d'animaus sauvatges embaumats e presentats per familhas biologicas e biotòps.

Dins la colleccion de fossils, ua reconstitucion ipotetica d'un variraptòr es prepausada.
Boris Cyrulnik

**Boris Cyrulnik** (Bordèu, lo 26 de julhet de 1937) es un mètge psiquiatre e psicanalista. Foguèt professor a l'Universitat de Marselha (1974-1994) e dempuèi 1996 a l'Universitat de Tolon. Es conegut per aver desvolopat lo concèpte de "resiliéncia" (lo fach de tornar nàisser dins sa sofrença. A escrich fòrça libres.

## Bibliografia selectiva

* *Mémoire de singe et paroles d'homme*, éd. Hachette, 1983.
* *Sous le signe du lien*, éd. Hachette, 1989.
* *La Naissance du sens*, éd. Hachette, 1991.
* *Les Nourritures affectives*, éd. Odile Jacob, 1993.
* *De la parole comme d'une molécule*, amb Émile Noël, éd. Seuil, 1995.
* *L'Ensorcellement du monde*, éd. Odile Jacob, 1997.
* *Un merveilleux malheur*, éd. Odile Jacob, 1999 ; réédition 2002 
* *Dialogue sur la nature humaine*, amb Edgar Morin, Éditions de l'Aube, 2000.
* *Les Vilains Petits Canards*, éd. Odile Jacob, 2001 
* *L'Homme, la Science et la Société*, Éditions de l'Aube, 2003.
* *Le Murmure des fantômes*, éd. Odile Jacob, 2003 ; éd. Odile Jacob poches, 2005 
* *Parler d'amour au bord du gouffre*, éd. Odile Jacob, 2004.
* *La Petite Sirène de Copenhague*, Éditions de l'Aube, 2005.
* *De chair et d'âme*, éd. Odile Jacob, 2006.
* *Autobiographie d'un épouvantail*, éd. Odile Jacob, 2008, prix Renaudot de l'essai.
* *Je me souviens…*, éd. L'Esprit du temps, coll. « Textes essentiels », 2009 (éd. Odile Jacob poches, 2010).
* *Mourir de dire: La honte*, éd. Odile Jacob, 2010.
Universitat de Tolon

L**'Universitat de Tolon** - *L'Université du Sud Toulon-Var* - en francés e de son nom complet foguèt fondada en 1979.

Es implantada de segur dins Tolon mai tanben dins La Garda, Sant Rafèu, La Valeta de Var e Draguinhan.

Còmpta  estudiants enrollats.

## Veire tanben
Loís Aubanel

**Loís Aubanel** (Nimes, 1759 – Nimes, 18 de novembre de 1842) foguèt un escrivan lengadocian dels sègles XVIII e XIX, oficièr puei jutge de patz a Nimes e l'autor de las *Odes d'anacréon traduite en languedocien* (1802). Segon Robèrt Lafont e Crestian Anatole auriá tanben fargat un diccionari e una gramatica en lengadocian qu'auriá cremats sus un emportament a la fin de sa vida.

### Ligams extèrnes
* Autoritat BnF
Toana Bertrand

120px|thumb|Fòto d'en Toana Bertrand
**Toana Bertrand** (escrich per l'autor *Touana Bartran*, en francés *Antoine Bertrand*; Briude, 10 de mai de 1853 – Briude, 18 de març de 1935) foguèt un escrivan occitan d'Auvernha.

## Biografia
Toana Bertrand nasquèt en 1853 a Briude. Venguèt jutge del Tribunal Civil de Briude. Foguèt membre fondador de l**[[Almanach de Brioude]]'' e son president de 1923 a 1932. Entre 1925 e 1933 foguèt cònsol de Briude. Foguèt fach cavalièr de la [[Legion d'onor]]. 

En 1870, quand aviá 17 ans faguèt un raconte dels eveniments que seguiguèron la proclamacion de la republica a Briude. 

Publiquèt sos escriches dins fòrça revistas e aqueles foguèron amassats en 1934 dins un recuèlh sonat ''Contes brivadois''. L'escritura de Bertrand es una mena de còdi fonetic a basa de francés que fa la lectura de son òbra plan malaisida.

== Ligams extèrnes ==
* [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k487143g/f46.image.r=Touana.langEN Conte "L'oussaï de Bradefer" dins l**Almanach de Brioude* a Gallica.fr]
* [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k487144v/f62.image.r=Touana.langEN Conte "Le liounar de Lamoutho" dins l*'Almanach de Brioude'' a Gallica.fr]
Hyacinthe Morel

**Hyacinthe Morel** foguèt un escrivan provençau, professor au Collègi de Tolosa puei au Collègi Borbon de z-Ais e collaborator dau *[[Mercure de France]]*. Foguèt l'autor d'una antologia poetica en occitan titolada *Lo Galobet*, de 1828.

## Fònts
*Anatole, Cristian - Lafont, Robert. *Nouvelle histoire de la littérature occitane*. París :  P.U.F., 1970.
Miquèu de Truchet

**Miquèu de Truchet** - en Francés *Michel de Truchet* - (foguèt un escrivan provençau dau debut dau sègle XIX.

## Òbra en linha
*Subre Google books http://books.google.fr/books?id=VSM6AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=michel+de+truchet&hl=fr&ei=HilQTqrwGsOVOu6uqeoG&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCsQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false
Joan Jaume Leon d'Astròs

Lo **Dr Joan Jaume Leon d'Astròs** - **Leon d'Astròs** en fòrma brèva; en francés *Jean-Jacques-Léon d'Astros* - (Torvas, lo 15 de novembre de 1780 - lo 31 de decembre de 1863) foguèt un mètge, un membre de l'Acadèmia de z-Ais e un escrivan provençau d'expression occitana. Foguèt un precursor reconeissut de la renaissença felibrenca.

Èra fiu de Joan Loís d'Astròs - *Jean-François-Louis d'Astros* - notari reiau, fraire d'un cardinau. Sa maire Maria Magdalena Angelica Portalis - *Marie-Magdeleine-Angelique* - èra d'una granda familha provençala e sòrre de l'òme d'estat Joan Estève Maria Portalis - Jean-Étienne-Marie Portalis - .

La familha dau Dr d'Astròs foguèt perseguida durant la Revolucion Francesa e la mòrt de son paire en premier puei de sa maire lo laissèron ambé la carga de son pichon fraire.

Estudièt la medecina a l'Universitat de Montpelhièr dau temps que Pèire Maria Auguste Brossòneti ensenhava puei una pausa a París avans de recebre lo títol de doctor au Clapàs dei Guilhem. Esposèt puei Ròsa Magdalena Rostan - Rose-Madelaine Rostan - e s'establiguèt en  premier a Torvas per quauqueis annadas e après as Ais, onte coneguèt e afrontèt au servici de la populacion lei divèrseis epidemias.

Robèrt Lafont e Crestian Anatòle citan d'eu lei doas frasas seguentas :  en 1844 mai tanben  (per dire que subreviurà) en 1853. 

## Extrach de sei ''Fablas''
**La cigala e la formiga**
*Pensant pas a la fringala,*
*Après aver, la cigala,*
*Tot l'estiu, fach que cantar*
*Se trovèt pas mau logada,*
*La bisa estent arrivada,*
*D'aver plus ren a pitar*
*Pas la mendra parpalhòla*
*De mosca vò de moissòla !*
*La batièt. Se ven getar*
*Sus lei pas de la formiga,*
*La pregant de li prestar*
*De gran una mala briga*
*Per anar fins qu'ai meissons,*
*Quand naisseràn lei moissons.*
*En aqueu temps, ditz la dama,*
*Vos pagarai, sus mon ama,*
*Interès e principau.*
*Anem, me fetz pas ligueta,*
*Roeinarai pas vòstre ostau.*
*La formiga es pas doneta,*
*Es son pus pichòt defaus.*
*Li diguèt : Quand carrejavi*
*Au pus fòrt de la calor,*
*Qu'es que fasiatz tot lo jorn ?*
*Dau matin au *soir* cantavi*;
*Avètz ausit ma cançon ; *
*La trovaviatz pas polida ? *
*Cantaviatz ? Ne'n siáu ravida.*
*Dançatz ara un rigaudon.<br>

== Edicion en linha ==
*Subre Googlebooks : [http://books.google.fr/books?id=5Loi6WuHI6IC&pg=PA6&dq=jean+jacques+d'Astros&hl=fr&ei=Y_ZQTuXFNKP_4QSQqrHMBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CEEQ6AEwBQ#v=onepage&q&f=false]

== Fònts ==
*[[Cristian Anatole|Anatole, Cristian]] - [[Robèrt Lafont|Lafont, Robert]]. *Nouvelle histoire de la littérature occitane''. París :  P.U.F., 1970.
Palai de Constança

[thumb|right|200px|Representacion medievau de Sant Palai dens la [Catedrau de Constança]]
**Sant Palai** qu'ei lo sant patron de la vila de Constança en Alemanha martirizat, segon la legenda, en Panònia au sègle III durant la persecucion de l'emperaire roman Numerian. Que pareish un sant de las catacombas imaginari, considerat en Ístria com martir autanlèu lo sègle V o VI e dens lo sud d'Alemanha autanlèu lo sègle IX.
Las minas en Cevena

Las **minas de [[carbon]]** son fòrça ancianas dins lo país cevenòl e representèron fins a la mitat del sègle XX una de las industrias mai importantas de la region.

## L'abadiá de Cendrars en 1230
Una de las atestacions mai ancianas de la preséncia de minas de carbon dins l'airal alesenc es un document de l'abat Bernat de Socanton, de l'abadiá de Cendrars que afectava a l'infirmariá del monestièr una renda annadièra procurada per las gents que explotavan la "tèrre negra". Lo carbon contunhèt d'èsser explotat mas d'un biais limitat fins al sègle XIX.
 
## L'epòca de las concessions
Es subretot a partir del començament del sègle XIX que se crearàn de concessions per explotar d'un biais regular e fòrt los jaciments de carbon de l'airal alesenc.

## L'explosion a Fontanas en 1896
Lo 2 de junh de 1896, 24 trabalhadors moriguèron dins lo potz de Fontanas.

## La catastròfa de 1912
thumb|250px|Discors del ministre Dupuy a l'enterrament
A la mina de Sant Fèlitz, a Sant Martin de Valgalga, lo vèspre del 23 de novembre 1912, un tir foguèt fach al nivèl 260 e aqueste generèt una esbudelament en campana que faguèt tombar un desenat de tonas de carbon dins la mina.
Dins la nuèch, a una ora del matin, se produsiguèt un desgatjament dans lo traçatge que projectèt 400 tonas de carbon. 

left|thumb|250px|Fòto de l'enterrament
Sulpic l'acid carbonic envasiguèt las galariás ont trabalhavan 90 obrièrs aquela nuèch. La màger part poguèron escapar mas lo gas ofeguèt 24 minaires que sas lampas s'atudèron e se poguèron pas escapar per encausa de l'escuresina.
L'enquesta que se faguèt aprèp l'accident determinèt que lo drama se deviá a una insufiséncia de la carga d'explosius qu'èran estats emplegats durant lo tir precedent.

L'enterrament dels 24 minaires se faguèt dos jorns mai tard, lo 26 de novembre, amb la preséncia del ministre de las òbras publicas francés Jean Dupuy que faguèt un discors e participèt a la ceremoniá qu'amassèt fòrça gents (gaireben 25.000 personas se diguèt a l'epòca).

## La nacionalizacion de las minas
Per poder assegurar una creissença pro solida e durabla e una reconstruccion de la societat aprèp la Segonda Guèrra Mondiala, lo govèrn francés decidiguèt de nacionalizar lo sector de las minas. Foguèt votada una lei lo 17 de mai de 1946 que botava en plaça aqueste procediment.
Aital a partir del decret del 28 de junh de 1946 e de las leis de nacionalizacion las uèch concessions minièras de Cevena passèron jol contraròtle de l'estat francés.
Santa Filomena

**Santa Filomena** qu'ei venerada com verge martir dens la Glèisa Catolica Romana, a perpaus de la quau existeishen incertituds nombrosas. Qu'ei celebrada lo 10 o l'11 d'aost.

## Istòria
Lo 24 de mai de 1802, au cors de la recèrca de sepulturas de martirs romans dens las Catacombas de Priscilla que's descrobí ua tomba, qui seria aubèrta a l'endedia.

Tres lavassas de terralha situadas devant de la tomba que portavan inscripcions pintradas en arroi dens l'òrdi seguent : *LUMENA - PAXTE - CUM FI*, en mei de mantun emblèma tanben pintrat en arroi: ua ancora (simbèu d'esperança e de martiri), ua pauma (simbèu deu trionf deus martirs), duas sagetas, orientadas de cap au haut e au baish, en mei d'ua lança e un liri (simbèu de puretat).
École nationale de l'aviation civile

L’**Escòla nacionala de l'aviacion civila**, o pus simplament **ENAC**, es una granda escòla d'engenhaire francesa per l'aeronautica e l'espaci situada a Tolosa en . Fondada en 1949, es l'escòla màger d'aviacion europèa.
A per mission d'assegurar la formacion iniciala e lo perfecionament dels cadres e principals actors de l'aviacion civila. Es sòci de la conferéncia de las grandas escòlas, membre associat de l'universitat de Tolosa, membre del pòl de competitivitat Aerospace Valley, del gropament de las escòlas d'aeronautica.

L'ENAC assegura mai d'una formacions orientadas cap al domeni de l'aeronautica civila e especialament las activitats del transpòrt aerian : companhiás aerianas, aeropòrts, equipamentièrs, construccion aeronautica e espaciala, administracions e organismes franceses e internacionals de l'aviacion civila. L'escòla prepausa aperaquí  de formacions diferents, inclusent de formacions d'engenhaires, de contrarotlaires aerians, de pilòt de linha, de gestionaires, de tecnicians superiors (TSEEAC e TSA) e d'instructors avions.
## Nòtas


## Ligams extèrnes
*   Sit web oficial de l'École nationale de l'aviation civile
*  Fondation ENAC
*   ENAC Alumni
Institut polytechnique des sciences avancées

L’**Institut politecnic de las sciéncias avançadas**, o pus simplament **IPSA**, es una escòla d'engenhaire francesa dins lo domeni de l'aeronautica e de l'espaci situada a Ivry-sur-Seine, Lion, Marselha e Tolosa en Illa de França e . Fondada en 1961, l'escola aparten al group IONIS Education Group.

## Nòtas


## Liames extèrnes
*   Sit web oficial de l'Institut polytechnique des sciences avancées
*   Sit web oficial de IONIS Education Group
Leon Castanet

250px|thumb|Leon Castanet en 1932
**Leon Castanet** (en francés: *Léon Pierre Castanet*; Alès, 22 de març de 1884 – Nimes, 19 de setembre de 1961) foguèt un politician occitan, originari de las Cevenas, deputat del departament de Gard de 1928 a 1936.

## Biografia
Leon Castanet nasquèt a Alès en 1884 dins una familha modèsta, filh d'un paire minaire. Après l'obtencion de son brevet superior, dintrèt a l'Escòla Normala de Nimes e venguèt en seguida regent e mai director d'escòla dins divèrses vilatges de las Cevenas abans de tornar a Alès. 

En 1928 foguèt designat pel partit socialista coma candidat a las eleccions legislativas dins la primièra circonscripcion d'Alès. Foguèt elegit al segond torn en fàcia del candidat comunista. Foguèt reelegit en 1932 mas perdèt en 1936 fàcia al candidat comunista.

Après la Segonda Guèrra Mondiala, en 1945 arribèt a venir cònsol de la comuna d'Aigremont. En 1949 foguèt elegit conselhièr municipal de Ledinhan e en 1957 venguèt President del Conselh General de Gard. 
En junh de 1961, ja que son estat de santat declinava aguèt de renonciar a son mandat cantonal e sos collègas lo nomenèron President d'Onor. Moriguèt qualques meses mai tard, lo 19 de setembre, a 77 ans.

## Referéncias
Arribèra

L**'arribèra** (var. **ribièira**, **ribièra**) o **plana alluviau** (var. **plana alluviala**) qu'ei lo terren deu relhèu planèr situat au bòrd d'un cors d'aiga. Que's caracteriza per ua superfícia topografica plana dab penents febles, sustot au ras deus lièits màger e minor. Que's situa tostemps a baisha altitud e qu'ei donc dominada peus relhèus deu son bacin idrografic. Qu'ei constituida per alluvions (sediments en generau ancians, inclusent diferentas brigalhas e materiaus) depausadas durant los aigats. Qu'apartien teoricament a la zona inondabla d'un cors d'aiga mes las arribas hèitas per l'òmi qu'arredusen sovent las possibilitats d'inondacion. Los arrius que i son en generau sinuós e rics en meandres, dab ecotons importants. Los lors sòus que son generaument rics e ben adaigats e donc biologicament hèra productius; qu'an atirat nombrosas populacions de neuridors e d'agricultors e que son l'emplaçament d'un sarròt de vilas a maugrat lo risc d'inondacion.
Ecò dau Bosqueton

L***'Ecò dau Bosqueton*** foguèt una revista facha pels felibres occitans qu'èran partits al front durant la Primièra Guèrra Mondiala.

## Istòria
Durant la Primièra Guèrra Mondiala un grop de felibres partits al front decidiguèron de crear l'"Escòla dau Bombardament". Lo fondador d'aquel grop foguèt un felibre de Velai, Albèrt Bodon-Lasèrmas, qu'èra en aquel temps sargent major del 286 de linha. En genièr de 1915 amassèt de gents de son país ont s'apondèron de gents d'autres ròdols, d'occitans mas tanben de franceses, pas sonque d'escrivans mas tanben de pintors e de musicians. Se creèt una revista que a la debuta aviá son nom en francés *Écho du Boqueteau* e que venguèt mai tard l*'Ecò dau Bosqueton*. Èra generalament setmanièra mas las dificultats d'impression en temps de conflicte faguèron que de còps s'estampèsse amb de retard. 
Del temps del conflicte s'amassèron fòrça felibres a l'entorn del grop original coma per exemple Loís Abric e Marius Jouveau que mantun escriguèt qualques vèrses dins lo jornalet. Francés Posòl, felibre de Vilanòva d'Avinhon, venguèt capiscòl de l'Escòla dau Bombardament en 1916 quand Bodon nafrat passèt qualque temps a l'espital. Malgrat lo conflicte e las dificultats d'organizacion s'i celebrèt la Santa Estèla en 1916 e 1917.
Siligo

Siligo es una vila  de Sardenha en Itàlia, de la província Província de Sàsser. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2009. Sa superfícia totala es 43,61&nbsp;km².
Francés Fornièr

thumb|250px|Fòto de Francés Fornièr en 1918
**Francés Fornièr** (en francés *François Fournier*; Manduèlh, 14 d'agost de 1866 - Manduèlh, 27 de mai de 1941) foguèt un politician del país de Nimes que foguèt deputat de Gard de 1901 a 1919.

## Istòria
Francés Fornièr nasquèt a Manduèlh en 1866 dins una familha modèsta. S'engatgèt quand aviá pas que 17 ans coma aprendís en çò d'un faure a Nimes. Puèi se n'anèt trabalhar a Lion e a París abans de tornar en Arle a la fin de son servici militar. Ailà faguèt l'obrièr mecanician dins divèrses establiments de construccion maritima pasmens vist qu'èra militant socialista e que ne fasiá de propaganda foguèt fòrabandit de l'entrepresa. Fornièr portèt l'afar als tribunals e ganhèt. Puèi dintrèt dins los talhièrs dels camins de fèrre de Camarga.
A Arle fondèt amb d'amics lo jornal *Le Travailleur*, que ne foguèt lo redactor principal e a l'encòp foguèt a l'origina de mantun grop politic e sindicat. Puèi, s'impliquèt mai activament e se presentèt a las eleccions legislativas de 1901 a la primièra circonscripcion de Gard. Ganhèt al segond torn e venguèt deputat de Gard. Foguèt reelegit en 1902, 1906, 1910 e 1914.
Caséli

thumb|left|300px|Panorama de Caséli
**Caséli** (forma lombarda e emiliana; en italian e oficialament: *Caselle Landi*) es una comuna italiana de 1.765 abitants dins la província de Lodi en Lombardia (Itàlia). Lo vilatge èra a l'origina situat sus la riba drecha de Pò fins al creis de 1585, que la faguèt passar a la riba esquèrra. Demorèt capitanejat per Plasença fins a 1797, quand passèt dins la província de Lòd.
## Geografia
Caséli es situat a 35 km al sud de Lòd e a 15 km al nòrd de Plasença, sus la riba esquèrra del flum Pò.

## Monuments e luòcs d'interès
* Lo castèl medieval foguèt transformat per la familha Landi en palais (dich *Palàsi Vécc*, es a dire "Palais vièlh" per tal de lo distinguir d'un autre mai recent, qu'aparteniá a la meteissa familha), que sèrva pas gaire de traças del bastiment original. Encara a conservat una de las quatre torres angularas inicialas.

* L'autre castèl, adjacent al precedent, se sona *Palàsi nöu* ("Palais nòu"), o simplament *Palàsi*, e foguèt prestat pel marqués Manfredi Landi a qualques familhas. Fins als ans 80, alberguèt los locals de la sola farmacia de l'airal.

* Lo *Pozzuolo*: un pichon lac, còsta Pò, format amb las aigas d'aqueste darrièr que son filtradas a travèrs la sabla. Durant l'estiu coneis una fòrta afluéncia de banhaires.

* Es tanben present sul territòri comunal un salon cinematografic que comprèt la comuna e qu'es estat completament renovat. Es emplegat pels espectacles, las conferéncias e las representacions.

## Personalitats ligada a la comuna

Es la vila de naissença de Giovanni Losi (1838-1882), religiós de l'Òrdre Comboniàn.

## Ligams extèrnes

* Sit oficial de la comuna de Caséli
Andrieu Borguet

thumb|320px|Lo deputat Andrieu Borguet dins son burèu en 1914
**Andrieu Borguet** (en francés *André Bourguet*, Sant Ipolit del Fòrt, 22 de mai de 1876 – Sant Ipolit, 29 de febrièr de 1936) foguèt un politician occitan del país cevenòl que foguèt deputat de Gard de 1910 a 1914. Èra lo conhat de Gaston Bosanquet.

## Biografia
Nascut a Sant Ipolit del Fòrt en 1876, Andrieu Borguet faguèt d'estudis juridics e obtenguèt son diplòma de doctor en drech. Puèi dintrèt dins l'intendéncia militara abans de passar dins los cadres de resèrva. A Sant Ipolit dobriguèt una curatariá e a l'encòp organizèt e presidiguèt l'associacion departamentala del oficièrs de resèrva. Son entrepresa floriguèt e, gràcias al fach qu'èra famós dins l'airal per encausa de son activisme, venguèt president del tribunal de comèrci.

Malgrat qu'aviá pas cap d'afiliacion politica, se presentèt a las eleccions generalas legislativas dels 24 d'abril e del 8 de mai de 1910 dins la circonscripcion del Vigan. Foguèt elegit al segond torn. S'inscriguèt puèi dins lo grop de l'esquèrra radicala e dintrèt dins divèrsas Comissions (trabalh e estalvis).
A mai se se presentèt pas a las eleccions generalas de 1914 obtenguèt un vòte.
Tornèt a la direccion de l'entrepresa a Sant Ipolit e se moriguèt en 1936 quand aviá pas que 60 ans.

Aviá recebut lo guerdon de Cavalièr de la Legion d'onor.
Castèth de Beon

thumb|230px|Faciada sud deth Castèth de Beon
Eth **Castèth de Beon** ei un castèth situat dins era comuna qu'amassa es dus vilatges Asta e Beon, ena Vath d'Aussau, que hoc bastit aparentament ath sègle XIV. Ei classat as Monuments Istorics der estat francés dempuish 2005.

thumb|left|350px|Pintura deth castèth per R. de Sant Martin Veiria (1926)
## Istòria
Eth Castèth de Beon que hoc bastit probablament ath sègle XIV. Pr'aquò i a ua tradicion que ditz que eth nom de Beon se donè a Arnaud Guilhèm, eth tresau hilh de Centuli V, eth vescomte de Bearn quan li cedic eth castèth en 1133. Venguè er ostau senhoriau de Pardias.
Hoc renovat ara debuta deth sègle XVIII, cap a 1761, epòca que s'i ajustè torretas d'angle e divèrsas hièstras. Er interior sèrva enquèra de cheminèas anciana.
Gaireben abandonat aprèp 1980, coneguè ua restauracion totau que li permetè de vier monument istoric en 2005.
Emili Aldin

thumb|Emili Aldin (1914)
**Emili Aldin** (en francés *Emile Aldy*; Milhau, 17 de julhet de 1853 – Narbona, 25 d'abril de 1921) èra un politician occitan, que foguèt Deputat d'Aude de 1902 a 1919.

## Biografia
Emili Aldin nasquèt en 1853 a Milhau e aprèp qualques estudis classics a Tolosa e puèi de drech a Ais de Provença, tornèt en çò sieu e venguèt avocat estagiari a Milhau.

Mai tard venguèt magistrat e foguèt nomenat substitut del Procuraire de la Republica a Limós d'en primièr e puèi en 1880 a Narbona. En 1883 arribèt a venir Procuraire de la Republica mas demissionèt en 1887 quand se botèt en plaça la refòrma de la magistratura en seguida del procès en difamacion dobèrt pel cònsol de Narbona als jornals *le Rappel de l'Aude* e lo *Républicain de Narbonne*.

S'inscriguèt alara al tribunal de Narbona e son talent d'orador e la qualitat de sas intervencions lo portèron lèu a una posicion de tria.

En 1888 foguèt elegit conselhièr municipal de Narbona dins una lista d'aligança que barrejava radicals e socialistas. Pasmens de garrolhas entre eles provoquèron en 1889 la sortida dels elegits socialistas del Conselh municipal. Se faguèron tornarmai d'eleccions e Aldin foguèt pas elegit. Tot aquò cambièt radicalament en 1891 que la lista socialista passèt e qu'Aldin venguèt l'adjonch del cònsol. Venguèt cònsol en 1892, aprèp qu'Ernèst Ferrolh foguèsse fòrabandit e demorèt a aquesta foncion fins a 1894, an que Ferrolh poguèt recuperar la comuna. Venguèt adjonch del cònsol. A mai de tot aquò èra vicepresident del Conselh general.
A las eleccions generalas dels 27 d'abril e 11 de mai de 1902 ensagèt de venir deputat de la 1èra circonscripcion de Narbona ja que son amic Ferrolh s'i tornava pas presentar. Foguèt elegit al segond torn e batèt un ancian Ministre.

Foguèt reelegit a las eleccions seguentas del 6 de mai 1906 e tornarmai lo 24 d'abril de 1910 e ganhèt a las eleccions fins a 1919 que la lista socialista fracassèt. Moriguèt dos ans mai tard, en 1921, a l'edat de 68 ans.
Lucien Lacaze

**Lucien Lacaze** (Pierrefonds, lo 22 de junh de 1860 ; lo París, lo 23 de març de 1955) que ho un amirau francés, un òme d'estat ministre de la Republica Francesa, un membre de l'Academia Francesa e un prefècte maritim de Tolon.

## Nòtas
Òrdi deus Chartrós

L**'Òrdi deus Chartrós** (var. **Chartroses**) qu'ei un òrdi religiós contemplatiu de vòts solemnes, de tipe semieremitic, fondat per Sant Brunon e sheis companhons (quate clergues e dus laïcs) en 1084 dens lo massís de la Chartrosa, près de Grenòble, en Daufinat, a Saint-Pierre-de-Chartreuse dens lo departament d'Isèra, on e s'establín au ras de l'actuau monastèri de la Grana Chartrosa.

500px|thumb|right|Lo monastèri de la Grana Chartrosa

## La comunautat de la Grana Chartrosa
300px|thumb|right|Entrada principau deu monastèri
La vita, las costumas e l'istòria de l'òrdi que son restacadas a sa maison mair, lo monastèri de la Grana Chartrosa, lo prior deu quau es cap de l'òrdi. La comunautat qu'a un ròtle fondamentau dens la vita e l'evolucion de l'òrdi. Lo Pair generau que'ei lo son superior; qu'ei eslegit per la comunautat de concèrt dab los membres deu capítol generau.
Chartrosa

[thumb|250px|Vista aeriena de Chartrosa amb la vau de [Gresivaudan a drecha.]]

**Chartrosa** es una montanha dais Preaups situaa dins lo sud-èst de França, a chaval entre los departaments d'Isèra e de Savòia, en region Auvèrnhe Ròse Aups, a aperaquí  au sud-èst de Lion. S'arbora entre Grenòble au sud, Chambéry au nòrd, Voiron a l'oèst e Saint-Laurent-du-Pont au nòrd-oèst. S'estend sus una superfícia d'aperaquí  per una longor de , çò que ne fa lo pus pichon massís dals Preaups dau nòrd.
Gisèle Casadesus

vinheta

**Gisèle Casadesus** (París, 14 de junh de 1914 – 24 september 2017) qu’èra ua actritz francesa.

## Filmografia

* Le hérisson (2009)
* La tête en friche de Jean Becker (2010)

## Television

* Le grand restaurant 2 (2011)
Ferdinand Foish

right|thumb|150px|Ferdinand Foish

**Ferdinand Foish** (en francés *Ferdinand Foch*; Tarba, 2 d'octobre de 1851 – París, 20 de març de 1929) foguèt un grand militar occitan de Gasconha. S'illustrèt coma comandant en cap de las armadas aliadas durant la Primièra Guèrra Mondiala.

## Biografia

Ferdinand Foish nasquèt a Tarba en 1851, sieisen enfant d'una familha que ne comptava sèt, que lo paire Napoleon Foish èra foncionari. Se faguèt l'escolaritat a Tarba, a Rodés e puèi se passèt lo bac a Lion ont s'inscriguèt a la facultat de sciéncias.

## Foish aprèp la guèrra

Per tal de recompensar son eroïsme Foish recebèt lo títol de Marescal de Camp britanic en 1919. E mai per encausa de sos conselhs  durant la Guèrra Polonesobolchevica de 1920, e tanben per la pression que s'exerciguèt sus Alemanha del temps del Grand soslevament de Polonha, foguèt recompensat amb lo títol de Marescal de Polonha en 1923.

L'1 de novembre de 1921, Foish èra a Kansas City per participar a la ceremonia del Memorial a la Libertat que s'i construsiá. I èran tanben presents lo Luòctenent General Baron Jacques de Belgica, l'Amiralh David Beatty de Granda Bretanha, lo General Armando Diaz d'Itàlia e lo General John J. Pershing dels Estats Units. Un dels locutors principals ne foguèt lo vicepresident dels Estats Units, Calvin Coolidge. En 1935 de basses-relèus de Foish, Jacques, Diaz e Pershing foguèron aponduts al memorial per l'escultor Walker Hancock.

Foish moriguèt lo 20 de març de 1929, e foguèt enterrat als Invalides, a ras de Napoleon e fòrça autres militars celèbres de l'estat francés.
Catarina Segurana

**Catarina Segurana** es una eroïna niçarda dau sègle XVI qu'aguèt un ròtle ben important dins lo sètge de la vila de Niça. 

## La legenda de Catarina
L'existéncia de Catarina Segurana es pas gaire segura pasmens, coma la tolosana Clamença Isaura, venguèt un personatge simbolic de sa vila, celebrat per lu escrivans. Ansin Loís Andrioli li dediquèt un poèma epic en 1808, e en 1878 Joan Baptista Toselli li compausèt una pèça istorica. 

Lo sègle seguent, en 1923 foguèt erigida una escultura tocant l'endrech de lu eveniments. A Niça, l'eroïna occitana es celebrada cada 25 de novembre, jorn de Santa Catarina.

## Liames extèrnes
*  Innou Seguran.
* Catarina Segurana, en Nice Rendez-Vous.
Castèl de La Casa (Caunés)

right|thumb|250px|Lo castèl de La Casa
Lo **[[castèl]] de [[La Casa]]**, amb sa font situada davant, venguèt  en 1927.
Castèl de la Casa (Gòrjas de Tarn)

right|thumb|250px|Lo castèl de la Casa
Lo **[[castèl]] de la [[Casa]]**, bastit en estil de la Renaissença e transformat uèi en ostalariá, se quilha dins dins las Gòrjas de Tarn, dins la comuna de la Val de Tarn e lo departament de Losera.
Dingiri Banda Wijetunga

**Dingiri Banda Wijetunga** (1916-2008) òme politic, foguèt primièr ministre de Sri Lanka entre 1989 e 1993 e president del país entre 1993 e 1994.
Castèth de La Casa (Gavardan)

Lo **[[castèth]] de La Casa** que's tròba a Parlebòsc, en Gavardan, dens lo departament de las Lanas. Que vadó  per decision deu 12 d'aost de 1992. Qu'estó ua maison hòrta gascona, residéncia deus senhors feudaus locaus, qui podèva resistir a ua ataca de brigands; totun, n'èra pas eficaça contra ua armada vertadèra.
Castèl de La Casa (omonimia)

Lo **castèl de La Casa** pòt designar:
* lo castèl de La Casa (Caunés)
* lo castèl de la Casa (Gòrjas de Tarn)
* lo castèth de La Casa (Gavardan)‎
Tierra de Medinaceli

220px|thumb|left|La província de Soria dins Espanha
La **Tierra de Medinaceli**, tanben coneguda coma **comarca d'Arcos de Jalón**, es una comarca de la província de Soria, en Castelha e Leon (Espanha). Pendent lo sègle XIX aguèt un assag de constituir jonhètz nòva província, vertebrada en torni al riu Xaló qu'inclusiá a aqueste territòri e al vesin aragonés de la Comunitat de Calatayud.
Amtrak

[thumb|right|250px|[trin|Trin d'Amtrak a Orlando.]]

**Amtrak** es una entrepresa ferroviària publica americana, especializada dins lo transpòrt de viatjaires. Creada lo 1er de mai de 1971, Amtrak a l'estatut d'una entrepresa comerciala, mai es entierament contrarotlada per lo govèrn deis Estats Units. Lo nom d'Amtrak siguèt creat per la contraccion dei mots *America* e *track* (camin ferrat). La rason sociala de l'entrepresa publica qu'administra Amtrak es National Railroad Passenger Corporation (*Societat Nacionala dei Transpòrts Ferroviaris de Viatjaires*).
Alain Soral

**Alain Soral**, de son nom complèt **Alain Bonnet de Soral**, es un assagista, jornalista e realizator francés (detèn tanben la nacionalitat soïssa) que naissèt lo 2 d'octòbre de 1958 as Aix-les-Bains e que si presenta coma un "intellectuau francés dissident".

Militant dau Partit Comunista dins leis ans 1990, venguèt en novembre de 2007 un sòci dau comitat centrau dau Frònt Nacionau, cargat especialament deis afaires sociaus e dau problèma dei banlègas, fins a sa partença d'aqueu partit lo 1er de febrier de 2009. Presida despuei 2007 Egalitat e Reconciliacion, associacion "nacionalista de senèstra" qu'es son fondator, e exprimèt seis idèias toei lei doas setmanas coma cronicor au jornau ''Flash'' de qué si retirèt despuei après un problèma que portava sus l'evolucion dau jornau.

Si prensentèt ais eleccions europèas de 2009 en Illa de França en cinquena posicion sus la "lista antisionista menada per Dieudonné.

Maridat, viu a Baiona e es instructor de bòxa anglesa (obtenguèt lo diplòma en junh de 2004). Es lo fraire de l'actritz Agnès Soral.
Egalitat e Reconciliacion

**Egalitat e Reconciliacion** (E&R), *Égalité et Réconciliation* en francés, es una associacion politica que siguèt creada en junh de 2007 per Alain Soral, ancian militant au Partit Comunista Francés (ans 1990), tanben ancian sòci dau comitat centrau dau Frònt Nacionau (2007-2009).

Aquela associacion politica revendica èstre "*[[nacionalisme|nacionalista]] de [[senèstra (politica)|senèstra]]*" e "*transcorrent*". Revendica coma objectiu de "*rambla[r] lei ciutadans que fan de la Nacion lo quadre determinant de l'accion politica e de la politica sociala un fondament de la [[fraternitat]], compausanta essenciala de l'unitat nacionala*" e si reclama de "*la senèstra dau trabalh e la [[drecha (politica)|drecha]] dei valors*".
Irene Papas

**Irene Papas** (en grèc *Ειρήνη Παππά*, **Eirini Pappa** [iˈrini paˈpa]), nascuda *Ειρήνη Λελέκου, Eirini Lelekou*) foguèt una actritz grèga de cinèma e teatre. Nasquèt lo 3 de setembre de 1926 e defuntèt lo 14 de setembre de 2022  a Chilimodion (Grècia). 

En cinèma,  trabalhèt tant en Euròpa coma en Hollywood. Formèt un parelh artistic amb Anthony Quinn mantun còp. Trabalhèt fòrça amb lo director de cinèma Michael Cacoyannis.

En teatre, a jogat dins de nombrosas tragèdias grègas d'Esquil, Sofòcles e Euripides representadas dins lo mond entièr. Lo sieu ròtle mai memorable foguèt dins *Elèctra*. 

## Filmografia (selecccionada)
* *Tribute to a bad man* (1956)
* *Antigona* (1961)
* *The guns of Navarone* (1961)
* *Electra* (1962)
* *Zorba, the greek* (1964)
* *Z* (1969)
* *Anne of the thousand days* (1969)
* *The Trojan Women* (1971)
* *Mohammad, messenger of God* (1976)
* *Iphigenia* (1977)
* *Lion of the desert* (1981)
* *High Season* (1987)
* *Captain Corelli's mandolin* (2001)
* *Un film falado* (2003)
Tierras del Burgo

220px|thumb|left|La província de Soria dins Espanha
La **Comarca del Burgo** es una comarca de la província de Soria, en Castelha e Leon (Espanha). Las màgers localitats son El Burgo de Osma e San Esteban de Gormaz.
Comarca d'Almazán

220px|thumb|left|La província de Soria dins Espanha
La **comarca d'Almazán** es una comarca de la província de Soria, en Castelha e Leon (Espanha). Se tròba en lo centre-sud de la província e los sieus pinares foguèron, fins a de datas pas fòrça alunhadas, de productors de resina. Se tracta de bòsques de pinastre.
Marta de Betània

thumb|250px|Representacion de Santa Marta
**Marta de Betània** (o **Tamar**) es un personatge biblic, sòrre de Maria e de Làzer de Betània que apareis dins lo Novèl Testament. Es venerada coma santa dins totas las confessions crestianas.

## Marta en Provença
Segon las tradicions provençalas, Marta se seriá refugiada, aprèp que Jèsus moriguèsse, en Provença a las Santas Marias amb son fraire Làzer e sa sòrre Maria. Seriá anada tanben a Tarascon ont segon la legenda dondèt la Tarasca. 

## Tomba de Tarascon
Dins la Catedrala de Tarascon se tròba un sepulcre del sègle XV qu'es sonat **Tomba de Santa Marta** e foguèt escalprat per Francesco Laurana. La realizacion d'aqueste foguèt demandada pel rei Rainier I d'Anjau.

## Celebracion de la Santa
[200px|thumb|left|Bust-reliquiari de la Santa ([Collegiada de Tarascon)]]
A mai de la vila de Tarascon, Marta de Betània es la patrona de las localitats seguentas:
### Al País Valencian
* Vilajoiosa: ont s'i celèbran las Fèstas de "Moros i Cristians" en onor a Santa Marta entre lo 24 e lo 31 de julhet.

### En Andalosia
* Martos (província de Jaén).
* La Algaba (província de Sevilla).
### En Colombia
* Santa Marta: que recebèt aqueste nom en onor a la Santa.
Monastèri de Sant Jiròni de Cotalba

Lo **Monastèri de Sant Jiròni de Cotalba** es un monastèri valencian, d'estil gotic, renaissença e barròc. Foguèt fondat en 1388.

## Situacion
Es situat dins lo municipi d'Alfauir e la província de Valéncia.

## Galariá d'imatges

Imatge:SantJeroniClaustreEscala06.jpg|Vista de las clastras.
Imatge:Cotalba escala flamígera.JPG|Escala gotica.
Imatge:Cotalba sarcòfag.JPG|Tombèls reials situats dins lo còr de la glèisa.


## Ligams intèrnes
* Ausiàs March

## Ligams extèrnes

*     Site oficial del Monastèri de Sant Jiròni de Cotalba

## Bibliografia
* Jesús Eduard Alonso. *Sant Jeroni de Cotalba: desintegració feudal i vida monàstica (segles XVIII i XIX*. Gandia, CEIC Alfons el vell, 1988. ISBN 84-86927-00-5
* Fernando Mut Oltra i Vicente Palmer Terrades. *Real Monasterio de San Jerónimo de Cotalba*. Fernando Mut, Editor, Gandía, 1999. ISBN 84-60591166
* Jesús Eduard Alonso López. *Història de la Safor*. Simat de la Valldigna, Edicions La Xara, 1998. ISBN 84-921645-7-3
* Francisco Javier Delicado Martínez y Carolina Ballester Hermán. El Monasterio de Cotalba (Gandía). Una fundación Jerónima del Siglo XIV. Universidad de Valencia.
*Arturo Zaragozá Catalán. Arquitectura gótica valenciana.Siglos XIII-XV. Valencia, Generalitat Valenciana, 2000, ISBN 978-84-482-2545-2
*Arturo Zaragozá Catalán. Memorias Olvidadas. Imágenes de la escultura gótica valenciana. Valencia, Generalitat Valenciana, 2015, ISBN 978-84-482-6017-0
* Mateo Gómez, Isabel, López-Yarto, Amelia y Prados García, José María, El arte de la Orden Jerónima: historia y mecenazgo, Madrid, Encuentro, 2000, ISBN 978-84-7490-552-6 pp. 281-284.
Jan Maurici

**Jan Maurici**, neishut a Sadirac (Bordalés) es un poèta occitan d’expression occitana de la fin dau sègle XIX e de la debuta dau sègle XX, augent escrivut alentorn de las annadas 1900 a Linhan-de-Bordèu (a l’epòca Linhan de Creon) en Bordalés. Estut felibre, e membre de l'Escòla Gaston Fèbus.
N’avem pas fòrt d’informacions sus aqueste bolantgèir de campanha, que sembla auger viscut au cap dau sègle XIX e a la debuta dau sègle XX dens lo petit vilatge de Linhan, dens l’Entre-duas-Mars.
Sos escriuts, publicats dens la revista *Reclams de Biarn e Gascougne*, de Simin Palai, Miquèu Camelat e Adrian Plantèr, son redigits dens un gascon girondin hòrt bèth, hòrt escrivut, d’una richèssa cohinant a la preciositat, çò que’us hèi a còps de mau enténder, damb un gost marcat praus neologismes. Se pòt parlar a perpaus d’eth de « trobar clus ». 

Nos damoran pas d’eth que sèt poesias, pareishudas dens Reclams entre 1899 e 1902 :
* *La bieille mamé* (**La vielha mamé**)
* *Lou trin* (**Lo trin**)
* *L’oustau dos pigns* (**L'ostau daus pins**)
* *Gourbeille d’aoutescops* (**Gorbelha d'autescòps**)
* *A Meste Verdié* (**A Mèste Verdièr**)
* *Aou dotturt Roux* (**Au doctur Roux**)
* *Lou marraulayre a l’acourdéoun* (**Lo marraulaire a l'acordeon**)

Un article de 1901 anoncia la pareishuda pròcha d’un *pouèmi en dues estaciouns* dishut *Lou mayre de Canère*. Ne n’avem nada tralha. Aquesta òbra ne vit probable jamès lo jorn.

*Lou trin* es probable son òbra la mèi escura, e son cap-d’òbra. Contant lo passatge d’un trin de vapor sus la via de camin de hèr Bordèu-Eimet, la lenga qu’i es emplegada es un som d’escuranha e de virtuositat.

LOU TRIN

A Monsieur Adrien Planté
Respectueux hommage.

La gran banche a broundit sourdamén. Su la nüy
Dus gros üys chén perpèt guichen à la loungtene,
E ludèns, garrampous, e sadourats de hene,
Poutchacren lur dardaill e crèychen dén lou brüy.

Un peroun tremoulun, esmalit, frougnadüy,
Escarcaille lou soou, que s’echibbre ! Tout pene,
Coume un bouha d’infèrt escoubaille l’alene
Aou prouchamén daou trin destreminat que hüy…

Acos ét !.. Lou moustrous amarratche d’humades,
De boys, d’acèys raoujous pinpanans d’oulibades, -
Os rapays rougèyroous oun craoune un oumias,

Coume un abbrazamén d’intanpèste, tarriple,
Traouque dén la béntorle, e s’affane, e s’arriple,
E se houn… - Gn’a rè mèy que l’ounbre e la gran pas,..

		J. MAURICE
(Parla de la part de Bourdèu)
Jan Lacor

**Jan Lacor**, vadut a Merinhac (Bordalés) lo 9 d'aost 1820, mòrt en 1908, es un poèta occitan d'expression francesa e occitana.

## Biografia
Eishut d'un mitan sociau praube, estut escolarizat a Bordèu de 1828 entà 1832; qu'i aprengut a legir, escríver e carcular. Ne podent pas pagar estudis, comencèt còp-sec de trabalhar coma aprenent-mecanician. Après un viatge en Portugau, publiquèt sas permèiras òbras, *Les Premiers Chants* en 1845.
Librari, marchand de vins e de consèrvas alimentàrias apuei armador de pesca end'Arcaishon, escriu en 1856 lo *Guide du voyageur à Arcachon* en 1856 apuei fonda en 1858 lo jornau *Le Phare d'Arcachon*. Se dident proletari, pregondament crestian, Lacor es atirat, de per sas originas, per las problematicas socialas. En 1852, las leis sus la premsa de l'Emperi jutja lo jornau non-confòrme a la lei, e Lacor es empreisonat un mes au hòrt dau Har a Bordèu, après auger pagat 100 francs d'amenda. 
Son recaptadueir *Fleurs de Landes* (1853) lo vei emplegar l'occitan prau permèir còp. Es un gascon girondin, lo que se parlava a Merinhac e alentorn. Es un parlar damb francismes e posnhacs, mès qu'a l'immens interès d'èster naturau e espontanèu. Nos amuisha coma se parlava l'occitan dau costat de Bordèu au sègle XIX.
En 1866, fonda lo *Courrier de Bordeaux* e en 1867 lo *Messager des Landes et de la Gironde*.
En 1869 sas òbras completas son editadas a Bordèu, end'Auguste Bord.
Se morit en 1908, atjat de 87 ans.

En tot, gardam quate poesias occitanas d'eth : *La Gojata dau bucheiron*, *Pendent la tempèsta*, *Los Parans* e la hòrt lamartinenca *Amiga perduda* que tirèt de son recaptadueir lòrs de la publicacion de sas òbras completas en 1869.

Sas influéncias literàrias, prau francés, son Béranger, Victor Hugo, Lamartine, benlèu Nerval. Per l'occitan, sembla èster marcat per l'estil de Jansemin, alavetz au som de son prestigi, mès sabem que coneishut tanben son capdet e vesin Teodòr Blanc (1840-1880), auquau la poesia *La gojata dau bucheiron* de *Fleurs de Landes* es dedicada.

## Bibliografia
LACOU, Jean, 1869.*Oeuvres complètes, poésies, pensées philosophiques, anecdotes sur les oiseaux, études sur les vins, mélanges littéraires, astronomie*. Bordeaux, Office Central de Publicité et Imprimerie Auguste Bord, 91 rue Porte-Dijeaux.
José Aldo

**José Aldo da Silva Oliveira Junior**, que naissèt lo 9 de setembre de 1986 a Manaus, es un professionau d'MMA e cintura negra de ju-jitsu brasilier. Actualament es lo campion de la division Featherweight (pes pluma) de l'Ultimate Fighting Championship e darrier campion dau WEC en Featherweight.
Rogèr Romafòrt

**Rogèr Romafòrt**, mèi coneishut devath lo chafre de **Grith de Prat**, neishut au Telhan de Medòc lo 26 d’octobre de 1886, e mòrt au Telhan lo 30 de setembre 1938, es un escrivan e poèta occitan d’expression occitana, felibre e baile de l’Escòla Jaufré Rudèl.

Eishut d’una familha de paisans medoquins talhanés desempuei au mens lo sègle XVI, es lo filh d’Eugèni Romafòrt, proprietari fonzièr aisit e agricultor, e de Maria-Ana Sibassièr, d’Aisinas, comuna vesina dau Telhan.
Trencant emb la tradicion familiau, Rogèr Romafòrt hit sos estudis de medecina a Bordèu e vengut mètge alentorn de 1910. Cardiològ e anestesista, exercèt son activitat a Bordèu, dens son cabinet dau 8, avenguda d’Aisinas, e a las clinicas Condilhac e Tivolí on hit la permèira fissada d’un anestesic novèth : l’evitan sodic.
Augent creishut dens un mitan de paisans riches dau mieijorn de Medòc, Rogèr Romafòrt augut lo temps de n’avisar los trèits, bons o maishants : l’umor, l’egoïsme, lo chancrinèir, lo sens de la repartida… Los personatges de Cadiche o de Jantilhòt ne son los fruits. 
Maridat en 1912 emb d’Elizabèt Guillard, estudianta en sciéncias, augut duas hilhas, Ana-Maria en 1914 e Elena-Maria en 1917. La sua arrehilha damòra totjamèi uei lo jorn dens l’ostau de familha dau Telhan. 
Mobilizat en 1914, atau coma son compatriòta medoquin e confrair de poesia l’abat Bergèir, patit frem dens los combats terribles de trencadas, au mitan daus autes Peluts. Aqueste destorn lo marquèt per totjamèi. I gahèt la malausia cardiaca que’u emportarà. Tornat en 1918, defendut damb huec los interès daus Peluts en França, e combatit los « plancats », los estujats, foncionaris o reformats mercís a luras relacions. Aqueste òdi ie damorèt, e se vei dens sas òbras.
Gran caçaire (lèbe, becada) capvath la landa de son Medòc mairau, republican, liberau, amic de l’abat Bergèir e de Geors Mandel, vingut una de las personalitats las mèi estacantas de Gironda.
Se morit en 1938, atjat de 52 ans, de la malausia cardiaca que carrejava desempuei mèi de vint ans. Estut enterrat au sagrat dau Telhan.

La sua òbra se compausa de sèt istorietas, amèi quauques poesias, qu’esturen publicadas prau Felibritge en 1938, apuei arre-estampadas e publicadas a las edicions Piremonde (en grafia gascona de l’IBG) en 2004 e en 2011.
En 2000, una placa commemorativa bilingüe es desvelada sus la cara de son ostau.

## Òbras

* *Lou péndut ressucitat*
* *Lous coupouns dé Cadiche*
* *L’abanture dáu Gric*
* *Un cassaire qué né hey pas gras*
* *Jantilhot és maláut*
* *Désseyrade è Mort dé Jantilhot*
* *A l’abbé Bergey, élut députat dé Bourdéus*
* *La gouyate dé Croustét ba se marida*
* *La heste dáu bin à Soulac*
* *Au perruquey*

* *Lou pendut ressuscitat, œuvres gasconnes de Gric de Prat.* Lo Gric dau Medòc / Edicions Princi Negue-Piremonde, Ortès, 2004 e 2011. 22,95 èuros.

## Nòtas
Mont Rainier

Lo **mont Rainier** (en anglés: *Mount Rainier* ) (en lushootseed:*Tacoma* o *Tahoma*) es un grand estratovolcan actiu de l'arc volcanic de las Cascadas situat dins lo Pargue Nacional del Mont Rainier al sud-èst del comtat de Pierce e aperaquí  al sud-sud-èst de la vila de Seattle, demora un perilh per la populacion del ròdol estimada a 1,5 milion d'abitants. Amb sos 4392 mètres es lo trescòl de l'estat de Washington e de la Cadena de las Cascadas del Nòrd-oèst Pacific, e lo mont mai prominent dels Estats Units contigús. 

Un dels Volcans de la Decennia, es considerat coma un dels volcans pus dangeriós al mond amor de la granda quantitat de glaça que lo recobrís, pòt potencialament produire de lahars qu'amenaçan tota la val del riu Puyallup.

## Toponimia
(edat precolombiana)

Descobèrt pels primièrs europèus durant un viatge d'exploracion en 1792 menat per George Vancouver, lo volcan deu son nom a un amic de George Vancouver tanben navegaire per la *[[Royal Navy]]* nomenat Peter Rainier.

(Lewis e Clark e l'edat americana)

## Geografia
Los jorns clars lo volcan es vesedor a l'asuèlh sud-èst de tota la zona metropolitana de Seattle-Tacoma. De còps que i a se pòt tanben apercebre de las vilas de Portland en Oregon e de Victòria en Colómbia Britanica.
Amb 26 glacièrs majors e 93 km2 de camps de nèu e de glaça, lo Mont Rainier es lo pic pus cargat en glaça dels Estats Units (levat Alaska). Lo som es cofat de dos cratèrs volcanics, cadun de pus de 300 m de diamètre amb lo cratèr màger èst que cavalca lo cratèr oèst.
La calor producha fa que de largs airals dels cratèrs son desprovesits de glaça, e que i se formèt la pus granda cauna glaciària al mond amb sos 3.2 km de passatges. Un pichon lac de cratèr de 40m  per 9 e de 5m de fons s'es format e ocupa la porcion bassa del cratèr oèst jos 30m de glaça, accessibla sonque per las caunas.

Los rius Carbon, Puyallup, Mowich, Nisqually, e Cowlitz an sa font als glacièrs del meteis nom sul Mont Rainier. Las fonts de la *White River* son los glacièrs Winthrop, Emmons, e Fryingpan. Los rius White, Carbon, e Mowich jonhan la *Puyallup River*, que s'escampa dins la baia de *Commencement* a Tacoma; lo riu Nisqually se voja dins *Puget Sound* a l'èst de Lacey; e lo riu Cowlitz jonh la *Columbia River* enter Kelso e Longview.

Lo somal del mont Rainier es cofat de tres puèges. Lo pus enauçat se ditz *Columbia Crest*. Le segond se nomena *Point Success* (4 315 mètres) e lo tresen *Liberty Cap* (4 301 mètres). Sul pendís oriental del mont se trapa tanben lo puèg *Little Tahoma* (3 395 mètres). Aquel es un vestigi erodat de l'ancian mont Rainier quand èra encara pus naut.

## Galariá
Situat al còr del Pargue Nacional del Mont Rainier, lo volcan trai fòrça visitaires en quèsta de natura e paisatges.


Imatge:Mount Rainier sunset and clouds.jpg|
MtRanier ISS011-E-11428.jpg|
Mount Rainier from top of Cowlitz Divide - Flickr - brewbooks.jpg|
Mount Rainier from Nisqually River near Cougar Rock campground 01.jpg|
Abies lasiocarpa 0826.JPG|
Mount Rainier 7437.JPG|


## Vejatz tanben

### Articles connèxes
* Arc volcanic de las Cascadas
* Cadena de las Cascadas

### Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias