open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alfabet occitan

*Per conóisser totas las règlas de pronóncia de las letras, e mai d'accentuacion, vejatz: [[pronóncia de l'occitan]].*
----

L**'alfabet occitan** es una varietat de l'alfabet latin. 

## Lista e òrdre de las letras
Segon la nòrma classica de l'occitan (en cors d'estudi al CLO), l'alfabet occitan ten 23 letras dins l'òrdre seguent:

**[[A]] [[B]] [[C]] [[D]] [[E]] [[F]] [[G]] [[H]] [[I]] [[J]]** *([[K]])* **[[L]] [[M]] [[N]] [[O]] [[P]] [[Q]] [[R]] [[S]] [[T]] [[U]] [[V]]** *([[W]])* **[[X]]** *([[Y]])* **[[Z]]**

Las letras *[[K]], [[W]]* e *[[Y]]* se considèra que son forestièras e s'emplegan sonque dins de mots d'origina estrangièra, pas o pas gaire adaptats a l'occitan, coma *whisky, watt, Kenya*. Pasmens s'ordenan dintre l'alfabet occitan segon l'òrdre alfabetic internacional.

## Noms de las letras
Los noms de las letras son:

Los noms de las letras son femenins: *una èfa, una ce, la te*. Eventualament, tanben, pòdon èsser masculins: *una èfa*, *una ce, lo te*. En aquel cas, los noms femenins *be nauta (B), ve bassa (V), ve dobla (W)* e *i grèga (Y)* devenon al masculin *be naut, be bas, ve doble* e *i grèc*.

L'elision es frequenta davant un nom de letra que comença per una vocala, segon l'us atestat per Frederic Mistral dins *[[Lo Tresaur dau Felibritge]]*: *l'èfa, l'i* (mai classic que *la èfa, la i*).

## Signes diacritics

* *Remarca — Per una explica mai detalhada dels signes diacritics, vejatz: [[pronóncia de l'occitan#Signes diacritics|pronóncia de l'occitan > signes diacritics]] e tanben [[pronóncia de l'occitan#Règlas d'accentuacion|pronóncia de l'occitan > règlas d'accentuacion]].*

Qualques signes diacritics servisson per modificar o precisar la pronóncia de las letras de l'alfabet occitan.
* L**'accent grèu (_̀)** se pòt trobar sus **à, è, ò**. 
* L**'accent agut (_́)** se pòt trobar sus **á, é, ó, í, ú**. 
* Lo **trèma (¨)** se pòt trobar sus **ï, ü**. 
* La **cedilha (¸)** se pòt trobar sota **ç**.
* Lo **ponch interior** o en gascon ***punt interior*** **(·)** se pòt trobar entre las consonantas seguentas: **n·h** e **s·h**. S'utiliza en gascon. 

Cal ben notar que los signes diacritics son obligatòris subre las majusculas tant coma subre las minusculas. Aquela règla ajuda a precisar la lectura: *Índia, Àustria, Sant Çubran, FÒRÇA, SOÏSSA, IN·HÈRN* (e non pas *India*, Austria*, Sant Cubran*, FORCA*, SOISSA*, INHERN**).

## Vejatz tanben
* Occitan
* Grafia classica
* Nòrma classica
* Pronóncia de l'occitan

## Ligams extèrnes
Bosnian

Lo **bosnian** (o **bosniac**) es una modalitat del diasistèma eslau nomenat sèrbocroat. Es parlat per gaireben 2,5 milions de personas. Es lenga cooficiala en Bòsnia e Ercegovina, emplegat sustot per la comunitat "musulmana" (dicha "bosniaca").
Emplega l'alfabet latin amb de cambiaments menors. L'emplec de l'alfabet cirillic i es admés en teoria mas existís pas gaire en practica.
Economia d'Argentina

[thumb|left|Banco de la Nación Argentina, a [Buenos Aires.]]
L'Argentina a una granda quantitat de ressorsas naturalas , una populacion amb un bon nivèl cultural, una economia dirigida vèrs las exportacions, e una basa industriala diversificada.

L**'economia d'[[Argentina]]** se beneficia de rics ressorsas naturalas (gas natural, petròli, minièras, una fòrta agricultura), d'un naut percentatge d'alfabetizacion, d'un sector agricòla orientat a las exportacions, e d'una basa industriala diversificada. Es principalament un productor mondial de granatges e de carn. Istoricament, mas, l'acompliment economic es estat fòrça desiguala.

A fins del sègle XIX èra una de las nacions pus ricas del mond, riquesa basada en l'agricultura e l'inversion estrangièra. Malgrat aiçò, l'Argentina atenheriá pas jamai un plen desvolopament economic lo sègle XX. Après la Segonda Guèrra Mondiala lo país experimentèt de crisis economicas e de politicas successivas, aumentèt considerablament lo sieu deute extèrne, e l'iperinflacion arribèt a 200% mesadièr los ans ochanta. Mejançant un plan de convertibilitat, lo país se va estabilizar durant lo decènni de 1990.

[thumb|left|Extraccion de [petròli en territòri argentin.]]
Los aspèctes negatius del plan, mas, faguèron mai desigual la distribucion de la riquesa. Dempuèi una grèva crisi de cambi en 2001 e una fòrta reduccion del Produch Interior Brut en 2002 (an de la fin de la paritat fixa 1 peso = 1 dolar american), l'economia s'es recuperada dempuèi 2003. Argentina s'enfonsèt en la pièger crisi economica de la siá istòria, en portant en mai de 50% de la populacion jol nivèl de la praubesa. La recuperacion es estada rapida, e lo PIB  tenguèt una creissença mejana de 9% per an entre 2003 e 2005. Malgrat aiçò, cossent a divèrses analistas economics, l'Argentina li cal resòlvre la situacion energetica per tala d'aténher de taxas de creissença del 3-5% los prèps ans. A pesar de la crisi, l'Argentina es una poténcia economica d'America Latina, amb la quatrena posicion en la renda per capita, la tresena en PIB, la primièra en PIB per capita segon lo metòde del PPP, conserva encara un naut indèx de desvolopament uman en comparason amb la rèsta de la region.

Lo cambi de l'èuro en pesos argentins lo 1 de novembre de 2006 èra: 1 € = 3,94 pesos argentins.

## Nòtas & referéncias
Ocean Pacific

[thumbnail|300px|right|Còsta de [Vina del Mar, Chile]]

L**'ocean Pacific** es la pus gròssa massa d'aiga del mond, cobrissent lo tèrç de la superficia terrèstra amb una aira de . S'espandis de la Mar de Bering dins lo nòrd Artic, fins a las talvèras geladas de l'Antartida (Mar de Ross) al sud; lo Pacific atenh la seuna amplitud maximala èst-oèst a 5° de latitud nòrd a pauc près, ont s'espandis sus aperaquí , d'Indonesia fins a las còstas de Colómbia. Lo limit oèst de l'Ocean Pacific es sovent botat a l'Estrech de Malacca.

La prigondor mejana de l'ocean Pacific es de 4270&nbsp;m amb lo punt mai pregond de la Tèrra, dins la fòssa de las Marianas a . Lo Pacific conten aperaquí  illas (mai que totes los autres oceans), que la màger part son situadas al sud de l'eqüator.

Al larg de las talvèras irregularas del Pacific, i a mantuna mar, que las pus grandas son: la Mar de Celèbes, la Mar del Coralh, la Mar de China, la Mar de Japon, la Mar de Sulu, la Mar Tasman, e la Mar Jauna. L'ocean Pacific es unit a l'ocean Indian par l'Estrech de Malacca a l'oèst, e a l'ocean Atlantic per l'Estrech de Magellan a l'èst.

L'explorator portugués Fernão de Magalhães a batejat aquel ocean coma Pacific; dins son viatge de l'Estrech de Magellan fins a las Filipinas, Magellan trapèt l'ocean tranquil. Mas lo Pacific es pas sempre suau, i a fòrça tifons e auragans dins las seunas illas, e dins las tèrras a l'entorn, e la preséncia de volcans nombrós e de tèrratremols frequents.
Los tsunamis, deguts als tèrratremols submarins, an devastat mantuna illa e escobat de vilatges entièrs.
Espècia

* Una espècia es un clade en zoologia.
* Una espècia per un condiment per assasonar o perfumar un plat de cosina.
* Pagar en espècias: pagar en argent liquid.
Glaudi Barsotti

**Glaudi Barsotti** (Marselha, 26 de genièr de 1934-Manòsca, 23 de febrièr de 2026) es un escrivan e un jornalista occitan.

Foguèt oficier radiotecnician dins la marina de comèrci e barrutlèt de pertot, d'Asia a Euròpa en passant per Africa. Foguèt mobilizat per la Guèrra d'Argeria en 1956 e 1957. Daissèt puèi la marina per l'administracion.

Militant a l'associacion culturala Lo Calen, de Marselha, puei a l'IEO (membre dau CA), es tanben membre dau Pen-Club de Lenga d'Òc.

En 1965, creèt lo jornau *[[La Sartan]]* que venguèt lèu *[[Actualitat Occitana]]*.

Es tanben òme de ràdio e de television (collaborèt a l'emission de television Vaquí de F3 Mediterranèa de Marselha).

## Òbras
* *A flor e mesura, cronicas d'un jornalista*, 1963
* *Lo lop en Occitània*, 1964
* *Antologia deis escrivans sociaus provençaus (1875 a 1914)*, 1975
* *La tèrra deis autres*, roman, Vent Terral, 1979
* *Le music-hall marseillais de 1815 a 1914*, 1984
* *Parlam provençau* (obratge collectiu), 1971
* *Un sègle de premsa occitana a Marselha de 1840 a 1940*, 1981-1982
* *Cronicas*, 1990
* *Bestiari d'Occitània, Lexic latin-occitan provençau-francés dei vertebrats d'Occitània*, IEO Sector Recèrca, 1992 (255 p., ISBN 2-85910-116-0).
* *Un papier sensa importància*, roman, IEO, 1994
* *Le bouil et le tian: la cuisine du terroir provençal*, Ais de Provença, Edisud, 1996, ISBN 2-85744-886-4
* *Testimòni d'un niston de la guèrra*, autobiografia, IEO, 2002, ISBN 2-859103-22-8
* *L'estraç*, roman IEO, 2002, ISBN 2-859102-97-3
* *Lo comunard de la Mitidjà*, roman, IEO, ISBN 2-859103-87-2

## Nòtas e referéncias
Euglena

***Euglèna*** es un  comun de Protistas flagellats, tipics de las Euglenofitas, e sovent present dins l’aiga (pus sovent de l'aiga doça, mas existís de raras espècias marinas) rica en nutriments.

La longor de las cellulas varia de 20 a 300 µm ; son tipicament cilindricas, o ovalas. I a en general de nombroses cloroplasts de color verd-clar, mentre que cèrtas s son incolòras.

Son estadas descrichas mai de 100 s d’*Euglena*. Marin *et al.* (2003) an passat en revista lo genre per ne far un grop monofiletic, per desplaçament de divèrsas espècias de pelliculas rigidas vèrs lo genre *[[Lepocinclis]]* e per l'incorporacion de divèrsas espècias sens cloroplast, precedentament classificadas en tant qu*'[[Astasia]]* e *[[Khawkinea]]*.

## Ligams extèrnes
*Euglena
*Protist Images: Euglena
*Page Euglena
*Euglena sur "Droplet" (goutte) - Microscopia de protozoaris

Emeli
Cristian Laus

**Cristian Laus** (en francés *Christian Laux*; Cecenon, 20 de julh de 1934 - Albi, 5 de febrièr de 2002) foguèt un escrivan e lingüista occitan.

## Biografia
Faguèt los estudis a Besièrs, e puèi a Montpellier e mai París.
La formacion scientifica de Cristian Laus l'aviá menat a l'Escòla Normala Superiora de l'Ensenhament Tecnic a Cachan. Professor de sciéncias fisicas e d'occitan a Albi, sa passion per la lenga nòstra lo menèt a l'escritura e a la promocion activa de l'occitan. Foguèt membre del Partit Occitan tre sa creacion. Èra un dels membres del Conselh de la Lenga Occitana. Ocupèt la presidéncia de l'IEO de Tarn. Faguèt lo tèxt de la benda dessenhada *[[Las Passejadas de Martin de Castanet en Egipte]]* del dessenhaire Francés Piquemal. 

Menèt una òbra utila e unanimament reconeguda amb las publicacions de sos diccionaris.
## Sos romans
* *[[La coa de la cabra]]* (1978)
* *[[Garriguenc]]* (1997)
* *[[Los uèlhs de l'anhèl]]* (1999)
* *[[Joan Delcaire]]*, parucion postuma en 2003

## Sos diccionaris
* *[[Dictionnaire Français-Occitan]]* (1997)
* *[[Dictionnaire Occitan-Français]]* (2001)

## E tanben
* *Albigés, païs occitan : recueil de textes tarnais*, 1980.
* * Nadals* recampats e presentats per Christian Laux e Daniel Loddo, Albi, IEO & Gaillac, la Talvèra, 1985
* Jan Laurés, *Los Secrets de la vendémia*, transcripcion e presentacion per Cristian Laus, 1988

## Ligam extèrn

Diccionari francés-occitan lengadocian de C. Laus en linha sul site del Congrès Permanent de la Lenga Occitana.
Josèp Salvat

L'abat **Josèp Salvat** (en francés *Joseph Salvat*; Rivèlh, 8 de novembre de 1889 – Surban, 29 de decembre de 1972) foguèt un eclesiastic, escrivan e lingüista occitan plan important dins lo desvolopament de l'occitanisme dins lo Lengadòc meridional.

## Biografia
**Josèp Salvat** nasquèt dins una familha pagesa en 1889 a Rivèlh. Coma son fraire Pèire venguèt capelan mentre que lo tresen fraire, Joan Baptista, se trachèt de la bòria familhala. Foguèt ordenat en 1912, seguiguèt sos estudis e venguèt un dels personatges mai importants de l'Institut catolic de Tolosa ont ensenhèt. Foguèt un activista que per son prètzfach constant estimulèt fòrça l'occitanisme de la debuta del sègle XX. Tre 1925 s'interessèt a Catalonha e mantenguèt una correspondéncia abondosa amb de capelans catalans (coma per exemple lo filològ Antoni Griera) e mai se n'anèt far de divulgacion de la realitat occitana a Barcelona amb de conferéncias e d'articles dins la premsa catalana (subretot *La Paraula Cristiana*).
En 1927, an que venguèt Majoral del Felibritge, fondèt l'Escòla Occitana e mai tard creèt lo Collègi d'Occitània. Aprèp lo començament de la Guèrra Civila dins l'estat espanhòl aculhiguèt en çò sieu a Castèlnòu d'Arri Antoni Griera qu'aviá escapat a las persecucions anarquistas e mai tard d'autres personalitats coma l'ancian ministre catalan Lluís Nicolau d'Olwer. Josèp Salvat venguèt president del Comitat de radiodifusion de Nauta Garona.
Lo 9 de junh de 1944 Salvat foguèt arrestat en cò sieu pels alemands a l'encòp que tota una tièra d'intellectuals e notables se fasián arrestar dins Tolosa. Amb tres autres capelans de l'Institut Catolic de Tolosa foguèt deportat en Alemanha e mandat al camp de concentracion de Neuengramme lo 18 de julhet de 1944, a ras de Hamborg.
Escriguèt d'estudis divèrses sus qualques autors occitans coma August Forès, Filadèlfa de Gerda e d'autres.
Son *Diürnal de la Deportacion* foguèt publicat per Ernèst Negre, discípol de l'abat Salvat.

## Sas òbras
* *Gramatica occitana* (1943)

## Ligams extèrnes
* ''Discours sur Raynouard'' a Ciel d'òc
* ''Mon diürnal de la Deportacion'' a Ciel d'òc
Lenga e paraula

Lo lingüista soís Ferdinand de Saussure, dins son *[[Cors de lingüistica generala]]* (1916) que fonda la lingüistica modèrna, prefigura los dos aspèctes de la lingüistica (e del lengatge qu'es l'objècte de la lingüistica):
* La **lingüistica de la lenga** estúdia la **[[lenga]]** coma un ensems de règlas que permeton de parlar e que s'organizan dins una estructura, un sistèma (o una "gramatica" segon una concepcion mai tradicionala de la lingüistica). La lenga es un repertòri de recorses expressius. Es aquela "lingüistica de la lenga" que Saussure prepausa de privilegiar, dins l'optica del corrent de l'estructuralisme, lo mai classic e lo mai estable dels corrents de la lingüistica modèrna. Lo corrent del generativisme, que Noam Chomsky fonda dins los ans 1950, es una renovacion radicala de la "lingüistica de la lenga".
* La **lingüistica de la paraula** estúdia la **[[paraula]]** coma mesa en acte del lengatge, dins una situacion concreta, amb un o mai d'un locutor donat. Saussure es conscient d'aquela lingüistica possibla mas estima qu'es mens interessanta. Longtemps après Saussure, un corrent novèl de la lingüistica modèrna, la sociolingüistica, decidís a partir dels ans 1960 de desvolopar activament la "lingüistica de la paraula", perque, en confomitat amb l'ambicion dels sociolingüistas, la paraula mòstra lo foncionament concret del lengatge dins la societat, dins las situacions realas, sens lo limitar al sistèma abstrach de l'estructuralisme o del generativisme. Ça que la, la sociolingüistica regeta pas la "lingüistica de la lenga", assaja al contrari de desvolopar una amira de trabalh larga qu'englòba la "lingüistica de la paraula" e la "lingüistica de la lenga".
Andrieu Lagarda

**Andrieu Lagarda** (en francés: *André Lagarde*; Belestar, Lengadòc, 27 de mai de 1925) es un escrivan e erudit occitan originari de Lengadòc. 

## Biografia
Andrieu Lagarda s'interessèt plan jove a l'occitan e amb qualques camaradas de licèu creèt l'Académie patoise. Puèi foguèt regent dins l'airal tolosan abans de venir professor de letras e d'espanhòl a Carbona. Son trabalh constant per l'occitan lo portèt a integrar la lenga dins sos corses en s'inspirar del metòde Freinet e de l'experiéncia d'Antonin Perbòsc. A agut una activitat intensa dins lo domeni de la lexicografia occitana amb la publicacion del *Vocabulari occitan* (1971), puèi en 1991 d'una òbra de vocabulari mai local *Le trésor des mots d'un village occitan* (sul parlar de Rivelh) e del diccionari bilingue occitan-francés/francés-occitan *la Palanqueta* (1998).

Es president fondador del Centre Regional dels Ensenhaires d'Occitan de Tolosa (creat en 1969). Foguèt president de l'Escòla Occitana e a mai conselhièr academic e responsable de formacion. Durant mai de trenta ans publiquèt dins *[[la Dépêche du Midi]]* una cronica d*'Actualitat occitana* qu'èra plan apreciada e seguida. Tanben collaborèt a la produccion de programas de ràdio e de television. Es membre onorari de l'Acadèmia Occitana-Consistòri del Gai Saber.

Es lo paire de l'occitanista e ispanista Crestian Lagarda.

## Sas òbras
### Pròsa poetica
* *A Puèg-verd, evocacion*, 1961

### Contes
* *Tres aucèls de l'ombra*, 1967
* *Tres castèls del diable*, 1968
* *Contes de la Calandreta*, 1981
* *Tres palometas blancas*, 2003
* *Contes occitans*, 2005
* *Les secrèts de las bèstias*, 2014

### Traduccions
* *Letras de mon molin*, d'Anfós Daudet, 1970
* *Contes e racontes de Provença*, de Pau Arena, 1973
* *Cantagrilh*, de M. e R. Escolièr, 1975
* *Contes del Lengadòc*, de Tiberi-Monzon, 1984
* *Reialme d'apamea*, de Christine Clairmont, 1988
* *Sinfonia occitana*, de Christine Clairmont, 1994
* *Las Aventuras de Rainard e Isengrin*, de Pierre de Saint-Cloud
* *Contes dels Quatre Vents*, de Grimm a Perrault en passar per Andersen, 2019

### Lenga e literatura
* *Vocabulari occitan, seleccion de 10000 mots, locucions e expressions idiomaticas per centres d'interès*, 1971
* *Petite anthologie occitane du Comminges*, 1976
* *Al païs de Montsegur*, 1977
* *Lo pichon libre del rubí*, 1977
* *Anthologie occitane du pays de Montségur*, 1978
* *Les pays d'Ariège*, 1988
* *Le trésor des mots d'un village occitan - Dictionnaire du parler de Rivel*, 1991
* *La Palanqueta, Dictionnaire occitan-français français-occitan*, 1998
* *Sinèra e la mòstra d'òr*, 1999
* *Tres per tres*, 2006
* *Passaire de la lenga*, 2008
* *Al temps que te parli: Remembres de Felicia Cabanié-Lagarde*, 2008
* *De cara al temps*, 2009

### Pedagogia
* La Randoleta
* Per començar l'occitan a l'escòla
* Entà començar
* Qu'es aquò, qu'es aquò? Las devinalhas
* Cati-mauca, jòcs cantats
* Contes dels quatre vents
* Lo paure lop
* Les châteaux cathares et la croisade contre les Albigeois
* Cançon vòla
Mistral

* Lo **[[mistral (vent)|mistral]]** (var. **[[mistrau (vent)|mistrau]]**) es un vent violent que bufa vèrs lo sud, de la valada del Ròse sus las regions de l'entorn mediterranèu.
* **[[Frederic Mistral]]**, un escrivan provençal.
* **[[Mistral (missil)|Mistral]]** es un missil sòl-aire fabricat en França.
* **[[Gabriela Mistral]]** es una poetessa chiliana
Lingüista

Un **lingüista** (o *linguista*) es un scientific que ten la formacion e la competéncia necessàrias per trabalhar en lingüistica.

## Nòtas
Escrivan

vinheta|Gaspar Melchor de Jovellanos, escrivan espanhòl (Francisco Goya,  1789).
Un **escrivan** es una persona dedicada a la composicion literària. De forma larg, un escrivan es una persona qu'escriu tèxtes mejans quin que siá tipe de document, un autor d'obres escrichas o inttrepresa qu'utiliza l'escriptura per difusar sa idèas o a aqueles des autes. Dempuèi l'alfabetizacion de l'enfant, es pòt considerar que quine que siá persona siá un escrivan, mas lo tèrme abitualament se redusís a aqueles que fan profession d'aquela activitat. Pasmens, s'agís pas d'aver un vejaire sonque comercial: aquel que desira o èsser pòt venir escrivan malgrat que l'òbre sapita pas a se publicar jos quin que siá cap format. Dins las innombrablas formas en que un escrivan pòt exercir i a lo teatre, la poesia, la prosa, l'assag, lo jornalisme, l'senari, e dins quin que siá genres literaris existissent.

## Vejatz tanben
* Conte
* Fabla
* Novèla
* Raconte
* Calligrafia
Josiana Ubaud

**Josiana Ubaud** (en francés *Josiane Ubaud*; Marselha, 10 de mai de 1947) es una lingüista (especializada en lexicografia e gramaticografia) e una botanista occitana. Es l'autora de doas òbras essencialas per la coneissença de l’occitan modèrne, lo *[[Diccionari ortografic, gramatical e morfologic de l'occitan]]* e lo *Diccionari scientific francés-occitan*.

## Biografia
Josiana Ubaud foguèt professora de matematicas durant 8 ans abans de s'avodar a la lexicografia occitana aprèp d'èsser tornada en país occitan en 1990. Foguèt responsabla, amb Patric Sauzet, del Gidilòc de 1991 a 2003. Es tanben formadora en etnobotanica a l'IUFM. Es intervenguda dins fòrça programas de ràdio (Divergence FM e France Culture) per i parlar de botanica. Es membre del conselh lingüistic del Congrès Permanent de la Lenga Occitana e escriu d'articles d'opinion dins lo jornal electronic *[[Jornalet]]*.

## Òbras
* *Lexic Provençau de Botanica*, IEO 13 (1986)
* "Faire de la botanica en occitan", dins *Actes de l'UEO*, Nimes (1992).
* "La vegetacion mediterranèa", dins Lenga e País, n°25 : CRDP, Montpelhièr, 1992.
* *L'ensalada champanèla, les salades sauvages, obratge collectiu*, 2nda edicion, Les Ecologistes de l'Euzière, Pradas de Les (1994).
* *Lo vèrb Occitan, guida completa de conjugason*, amb Patric Sauzet, Edisud (1995).
* "Lei noms occitans d'origina araba" dins *Aquò d'Aquí* (1995).
* "Lexicografia occitana" dins *Lenga e País d'òc* n° 30, CRDP de Montpelhièr (1996).
* *Des arbres et des hommes* Edisud (1997).
* "Problèmas de nòrma" dins *Lenga e País d'òc* n° 33, CRDP de Montpelhièr (1998).
* ''Lo lengadocian/provençau, dialècte(s) de referéncia ?'' 10/09/2011 (en linha)
* '' Occitan… e grafia « arcaïca »/Lengas d’òc… e « grafié moudèrno »'' 10/09/2011 (en linha)
* ''Pensabèstia ortografic''. 26/02/2013. (en linha)
* ''Violéncias de lenga, violéncias fachas a la lenga'' 31/12/2013 (en linha)
* ''Orrors lexicalas ensenhadas'' 24/01/2014 (en linha)
* *[[Diccionari ortografic, gramatical e morfologic de l'occitan]]*. Canet de Rosselló: Trabucaire. 2011. ISBN 978-2-84974-125-2. Rectificacions en linha: https://web.archive.org/web/20200531095948/http://www.josiane-ubaud.com/Fautas%20Dicort.doc (2015)
* *Escrichs sus lei femnas, Escrichs de femnas... o pichon lexic illustrat de la misoginia ordinària*. Besièrs: IEO de Lengadòc. 2012. ISBN 978-2-85910-506-8.
* *Diccionari scientific francés-occitan: matematica-informatica-fisica-tecnologia-quimia (lengadocian e provençau)*. Lo Crèç: Nerta edicion. 2014. ISBN 978-2-9549771-0-2.
* ''Usage des mots oc, occitan, Occitanie à travers les âges''. 27/03/2023 (en linha)
* *[[Diccionari ortografic, gramatical e morfologic de l'occitan]]*. Valença: Vent Terral. 2022. ISBN 978-2-85927-129-9. Segonda edicion corregida e espandida, en tres volums.
* *La ROMÈCA OCCITANOFÒBA, Cònte acide e risolier.* L'aucèl libre, 2024. ISBN 978-2-917111-83-3.

## Referéncias


## Ligams extèrnes
* Sit personau de Josiana Ubaud
Botanista

vinheta

Un **botanista** es un scientific, professionau ò amator, qu'estúdia la botanica ò sciéncia dei vegetaus, *in situ * ò *ex situ*, ò en laboratòri. 

La tòca d'aquesta profession es en particular: 

* La botanica aplicada a l'agricultura, l'orticultura, la forestaria,

* La proteccion dei culturas, en particular la malerbologia,

* Lo melhorament dei plantas : la variabilitat deis espècias,

* Lo pastoralisme.
Mistral (vent)

**Mistral** (var. **mistrau**), es un vent que s'establís  entre lo Massís Central e los Aups, que lonja Ròse e que bufa en Daufinat dins Droma e en Provença suls departament de Gard, Bocas de Ròse, Var,Vauclusa, Aups Maritims.

## Causas del mistral

180px|right|thumb|Corredors del mistral
L'aparicion del mistral es ligada a l'arribada d'un flux maritim fresc d'origina atlantica, o d'un flux freg continental, qu'arriba en Mediterranèa pel corredor Ròse-Sòna.

Las causas de desenclavament del mistral son : 
* Establiment d'una dorsala anticiclonica sul sud-oèst (SW) de França
* Depression relativa sus la Mediterranèa Occidentala 
* Preséncia d'aire caud dins la zona de la depression 
* Alimentacion en aire freg 
Es pas indispensable qu'aquestas quatre condicions sián acampadas.

## Previsions
La preséncia de cirrus, sustot se son nombroses e localizats vèrs l'Oèst pòt èsser un signe anonciator del mistral, mas es pas sistematic.

## Efèctes del vent

180px|right|thumb|Arbres desraiçats pel vent
[thumb|Preguiera dins lo [Lo Martegue|pòrt de Carrò destinada a protegir lei marins durant lei brefoniás de mistrau.]]

Un exemple de sa fòrça foguèt visible pendent la partida França–Sud-Africa pendent la Copa del Monde de Fotbòl 1998, ont l'equipa atacant contra lo vent aguèt de dificultats e far avançar lo balon per de tirs longs. Un autre efièch del mistral es visible dins la valada de Ròse, particularament al sud de Valença: sa fòrça e sa persisténcia influisson sus la creissença dels arbres isolats que son fòrtament inclinats vèrs lo sud.

## Nòtas

## Referéncias
Georg Kremnitz

**Georg Kremnitz** (Ellwagen, Alemanha, 3 de junh de 1945) es un lingüista alemand. Professor a l'Universitat de Viena, es especialista de l'occitan, del catalan e de la sociolingüistica.

Foguèt president de l'Associacion Internacionala d'Estudis Occitans de 1993 a 2005. En 2012 recebèt lo Prèmi Internacional Ramon Llull e dempuèi 2014 es un membre correspondent de l'Institut d'Estudis Catalans.

## Òbras
* *Versuche zur Kodifizierung des Okzitanischen seit dem 19. Jahrhundert und ihre Annahme durch die Sprecher* (1974)
* *Die ethnischen Minderheiten Frankreichs. Bilanz und Möglichkeiten für den Französischunterricht* (1975)
* *Das Okzitanische: Sprachgeschichte und Soziologie* (1981)
* *Français et créole: ce qu’en pensent les enseignants. Le conflit linguistique à la Martinique* (1983)
* *Sprachen in Gesellschaften. Annäherung an eine dialektische Sprachwissenschaft* (1995)
* *Die Durchsetzung der Nationalsprachen in Europa* (1997)
* *Mehrsprachigkeit in der Literatur. Wie Autoren ihre Sprachen wählen. Aus der Sicht der Soziologie der Kommunikation* (2004)
Xavier Lamuela

**Francesc Xavier Lamuela García** (n.1950) es un lingüista catalan e occitan. Doctor en filologia romanica, foguèt professor de l'Universitat de Tolosa; actualament a una cadièra a l'Universitat de Girona. Tanben a trabalhat a l'Universitat Autonòma de Barcelona, a l'Universitat de Lhèida e a l'Universitat de Manchester.

Trabalhèt dins la Comission encargada de la codificacion lingüistica de l'occitan de la Val d'Aran e dins la comission per la codificacion del friolan. Foguèt president del Conselh de la Lenga Occitana e responsable de la comission que  menèt a terme la codificacion lingüistica de las varietats parladas dins las Valadas Occitanas d'Itàlia. Es sòci cooptat del Congrès permanent de la lenga occitana.
Darrièrament a publicat de gramaticas de las lengas d'immigracion per lo *Departament de Benestar Social* de la Generalitat de Catalonha coma aisina de trabalh amb los immigrants.

## Sas òbras
* *Obra completa de Bernat Metge* (edició) (1975) amb Lola Badia
* *Teoria de la llengua literària segons Fabra* (1984) amb Josep Murgades 
* *Català, occità, friülà: llengües subordinades i planificació lingüística* (1987)
* *La grafie furlane normalizade: Regulis ortografichis de lenghe furlane e sielte des formis gramaticâls dal furlan comun* (1987)
* *Estandardització i establiment de les llengües* (1994) 
* *El berber* (2001)
* *Morfologia verbau aranesa* (2003) amb Verònica Barès, Jordi Suïls i Frederic Vergès
* *El romanès* (2005) amb Virgil Ani

### Articles
** Instal·lació o establiment? Encara sobre els objectius de la promoció lingüística (2004) a *[[:ca:Revista_Caplletra|Caplletra]]: revista internacional de filologia*, ISSN 0214-8188, Núm. 37, 2004, pàgs. 217-244
** Educació trilingüe a la Vall d'Aran. Una anàlisi en termes d'interdependència lingüística (2001) amb Jordi Suïls Subirà i Àngel Huguet Canalís. Noves SL.: Revista de sociolingüística, ISSN 1695-3711, Núm. 3 (tardor), 2001.
** Xavier Lamuela, Ressenya de "Domergue Sumien: ''La standardisation pluricentrique de l'occitan''. ''Nouvel enjeu sociolinguistique, développement du lexique et de la morphologie''. Turnhout: Brepols, 2007." ''Ianua. Revista Philologica Romanica'' 8 (2008): 239-244

## Referéncias
Juli Ronjat

**Juli Antòni Ronjat** (en nòrma mistralenca *Jùli Rounjat*, en francés *Jules Ronjat*; Vièna, 12 de novembre de 1864 - Lion, 16 de genièr de 1925) foguèt un lingüista e filològ occitan.

Trabalhèt subretot sul domeni occitan. Es l'autor de l'ortografia provençala, que descriu oficialament la nòrma mistralenca.

Faguèt la relectura del famós *Cours de linguistique générale* de Saussure.

'Inventa' la nocion de Creissent dins sa tèsi sus la sintaxi occitana, en 1913.
Maridat amb una alemanda, poguèt tanben estudiar lo desvolopament del bilingüisme sus son filh Loís, dins sa tèsi complementària.

Son òbra màger, la *Grammaire istorique des parlers provençaux modernes* utiliza una grafia francesa experimentala, amb en particular la supression de las achas (*istorique* al lòc d*historique*). Moriguèt en 1925 abans de n'acabar la publicacion, que foguèt facha per sa femna Ilse.

Èra sòci del Felibritge e ne foguèt lo linguista oficial.

## Seis òbras
* *Grammaire istorique [sic] des parlers provençaux modernes* (1930-1941), la gramatica pus completa de l'occitan contemporanèu.
* *L'ortografia provençala <L'ourtougràfi prouvençalo>*, 1937, resumit dei principis de la grafia mistralenca.

## Referéncias
Bernat Molin

**Bernat Molin** (en francés *Bernard Simon Pierre Moulin*; Vals lo 13 de març de 1948 — Ais de Provença, 26 de març de 2020) foguèt un lingüista e matematician occitan, especializat en lexicografia e gramaticografia. 

Aguèt son agregacion de matematicas en 1971 e faguèt puei en 1977 un doctorat en matematicas.

Participèt a una gramatica provençala màger (*Grammaire provençale et cartes linguistiques*, 1998), a un diccionari occitan fòrça qualitós (*Diccionari de basa francés-provençau*, 1992, 2004) e publiquèt una autra gramatica sus l'occitan dau país d'Aubenàs (*Grammaire occitane: le parler bas-vivarois de la région d'Aubenas*, 2006). Èra un sòci fòrça actiu de l’Institut d'Estudis Occitans e fasiá partida dau conseu lingüistic dau Congrès Permanent de la Lenga Occitana.

Tanben, ofriguèt una participacion qualitosa a la Wikipèdia occitana.

## Seis òbras
* Bernat MOLIN = Bernard MOULIN (2006) *Grammaire occitane : le parler bas-vivarois de la région d'Aubenas*. sl.: Seccion vivaresa de l'Institut d'Estudis Occitans 
* Guiu MARTIN, & Bernat MOLIN (1998) = Guy MARTIN & Bernard MOULIN, *Grammaire provençale et cartes linguistiques*, Ais de Provença: Comitat Sestian [Sextian] d’Estudis Occitans / Centre Regionau d’Estudis Occitans-Provença / Edisud —— Actualizacion de: *Grammaire du provençal rhodanien et maritime (graphie classique)* (1983) Aguilha: Comitat Sestian [Sextian] d’Estudis Occitans / Edisud 
* Elias LÈBRE, & Guiu MARTIN, & Bernat MOLIN (2004) = Élie LÈBRE, & Guy MARTIN, & Bernard MOULIN, *Dictionnaire de base français-provençal / Diccionari de basa francés-provençau*, Ais de Provença: CRÈO Provença / Edisud [1a ed. 1992]

## Referéncias
Alan Viaut

**Alan Viaut** (en francés *Alain Viaut*, Bordèu, 1954) qu'ei un lingüista occitan e cercaire deu CNRS. Ei un especialista de sociolingüistica e a estudiat més especificament lo cas de la Val d'Aran e lo deu Medòc, sa region d'origina. Ei membre deu conselh lingüistic deu Congrès Permanent de la Lenga Occitana.

## Las soas òbras
* *Récits et contes populaires du Bordelais*, Gallimard, 1981. 
* *Mahons, poèmes* La Talvera, Besièrs (1987).
* *Le gascon en Catalogne espagnole, le Val d'Aran, du vernaculaire au formel* Maison des sciences de l'homme d'Aquitaine, Talença (1987).
* “L’Entre-Deux-Mers et son identité linguistique”, L’Entre-Deux-Mers à la recherche de son identité n° 2, SALC/CLEM, 1990.
* *Flor de vinha, paroles d'Oc du vignoble à Saint Estèphe*, Maison des sciences de l'homme d'Aquitaine, Talença (1992).
* “Langage technique et diglossie : un exemple bordelais”, Garona n° 10, MSHA, 1993.
* *Ecrire pour parler : los Tradinaires*, MSHA, 1998.
* *Tralha de mar*, ed. Jorn (2002)
* “Aréologie du lexique viticole d’oc en Bordelais et pluralité des facteurs déterminants : éléments pour une approche”, Cahiers de grammaire n° 29, 2004.
Maurici Romieu

**Maurici Romieu** (en francés *Maurice Romieu*; Bessuèjols, 8 de mai de 1943) qu'es un lingüista occitan e professor a l'Universitat de Pau. Es membre del Grop de Lingüistica Occitana e tanben del conselh lingüistic del Congrès Permanent de la Lenga Occitana.

## Las soas òbras
* *La lenga del trobar, precís de gramatica de l’occitan ancian*, amb Andriu Bianchi (1999)
* *Iniciacion a l’occitan ancian, dètz-e-nau tèxtes de l’Edat mejana comentats*, amb Andriu Bianchi (2002)
* *Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu*, Bordèu: Presses Universitaires de Bordeaux (2005)
* *Diccionari d’expressions e locucions occitanas (entà paréisher en 2009)*
Joan Pèire Chambon

**Joan Pèire Chambon** (en francés *Jean-Pierre Chambon*; Clarmont d'Auvèrnhe, 20 de junh de 1952) es un universitari e lingüista occitan, actualament professor a l'Université de la Sorbonne (París, França).
Recebèt en 1985 lo Prèmi Albert Dauzat que decernís la Société de Linguistique Romane e, en 1991, foguèt guerdonat amb la medalha de bronze del CNRS.

Es lo vicepresident de la Société de Linguistique Romane e es membre dels comitats de redaccion de la *[[Revue de Linguistique Romane]]*, de la *[[Revue des Langues Romanes]]* e mai de la revista catalana *[[Estudis Romànics]]* e finalament de la Nouvelle Revue d'Onomastique.

Dirigís dempuèi 2001 lo Centre d'Ensenhament e de Recerca d'Òc.

## Òbras
* HÉRILIER Christian, & CHAMBON Jean-Pierre (1999) “Alibert vu d’Auvergne: notes de lexicographie critique en domaine occitan à propos de deux sources aurillacoises du Dictionnaire occitan-français”, *Revue des langues romanes.* t. CIII n° 2: 277-293
* CHAMBON Jean-Pierre “Notes étymologiques et philologiques” https://www.etudesheraultaises.fr/wp-content/uploads/ael-art-2006-30-11-nouvelles-observations-toponymie-herault-frank-hamlin.pdf
Felip Martèl

**Felip Martèl** (en francés *Philippe Martel*; París, 20 de novembre de 1951) es un istorian occitan. Es professor retirat de l'Universitat Pau Valèri de Montpelhièr e foguèt tanben lo president de la FELCO de 1995 a 2015. Es membre del conselh lingüistic del Congrès Permanent de la Lenga Occitana.

## Òbras
* *Les Cathares et l’histoire. Le drame cathare devant ses historiens (1820-1992)* (2002)
Istorian

Un **istorian** (*f.* **istoriana**) es un professional o un expèrt en l'istòria, que reculhís de dadas del passat, las estudia e las transmet. Los metòdes e l'objècte per realizar lo pretzfach varian segon l'escola d'istoriografia qu'apartenon o l'epòca que se tracta. Aquela activitat existís dempuèi de l'Antiquitat, que los escrivans reculhan los fets e eveniments, a vegadas legendaris dels seus païses d'origena o de civilitzacions alara consideradas exoticas. Lo seus tèxtes avián sovent un caractèr legitimator amb per justificacion de lors quita profession. Los cronicaires medievals, amb lors cronicas, eritèron d'aquela dobla funcion, que serán egemonic fins a l'arribar al positivisme. L'importància de las fonts d'anàlisi aumentèron amb los sègles, per assegurar una objectivitat mai granda dins la narracion dels fachs. Los istorians actuals faguèron s'estudis especifics a l'universitat ne fasent tant d'investigators e divulgators coma de savents o conselhièrs especialistas.

## Notas e referéncias
Clardeluna

**Clardeluna/Clardeluno** (11 de genièr de 1898 - 11 de decembre de 1972) de son nom vertadièr Joana Barthes es nascuda a Casa d'Arnas dins Erau, foguèt poèta, e autora de peças de teatre e tanben animatritz de la revista *Trencavel*. Son òbra la *Nèit d'estiu* foguèt adaptada al teatre per Claudi Alranc e representada per la Rampa en 1998 a l'ocasion del centenari de la naissença de l'autora.

## Las seunas obras
*Poesias:
***Escriveta*, 1926.
***L'imagier*, 1927.
***Lou miral magic*, 1968.
***Lou miral del temps*, 1968.
***Al païs estrange*, 1968.
***Lou camin esquerre : lou miral ancian*, 1974.
*Teatre:
***Las gentilhos*, 1928.
***En velhant lou mort*, 1933.
***Las loufos frejos*, 1933.
***La neit d'estieu*, 1938.

***Lous emmascoments e lous sounges*, 1930.
Andriu Bianchi

**Andriu Bianchi** (en francés *André Bianchi*; Maruèjols, 1943) qu'ei un lingüista e autor occitan. Obtenguèt ua agregacion en anglés e aprèp tribalhèt a l'Universitat Miquèu de Montanha de Bordèu. Com editorialista, qu'utiliza lo chafre *Andriu de Gavaudan*. Ei membre deu conselh lingüistic deu Congrès Permanent de la Lenga Occitana.

## Las soas òbras
* BIANCHI Andriu, & VIAUT Alan, *Fiches de grammaire d’occitan gascon normé*, vol. 1, Bordèu: Presses Universitaires de Bordeaux (1995)
* ROMIEU Maurici, & BIANCHI Andriu, *Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu*, Bordèu: Presses Universitaires de Bordeaux (2005)
* Editoriaus e cronicas dens *La Setmana*

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
Rogièr Teulat

**Rogièr Teulat** (*Roger Teulat* en francés) es un lingüista occitan nascut a Fraissinet (Òlt) lo 16 de decembre de 1938. Fa partida del Conselh de la Lenga Occitana.

Dins son òbra se pòdon destriar :
* un trabalh de normativizacion de la lenga de cap a un modèl referencial, qu'es de còps nomenat occitan de referéncia, de còps occitan larg,
* d'estudis sabents de l'istòria de la lenga e d'edicions de tèxtes ancians.

## Sas òbras

* *Grammaire de l'occitan de référence (les sons, les mots, les formes)*, Villeneuve sur Lot, Cercle Occitan du Lycée, 1972
* *Mémento grammatical de l'occitan référentiel*, Cap e Cap, 1976
* *Uèi l'occitan*, IEO Sector Recèrca, 1985
* *Una lenga internacionala, perqué pas ?*, Lo Convise 
* "Quelques exemples délicats concernant le timbre de O devant nasale en ancien occitan" dins *Actes de Turin 1987 (AIÉO II)*, 1993, II, 885-893
* (Amb A. Puygrenier) Edicion annotada e comentada de Raimon Vidal de Bezaudun *Abrils issi' e mays intrava*, éditions Orionis, Cournon 63, 1988, 251 pp
* "Considération sur la prononciation de la lettre U en occitan avant la Croisade" in *L'État toulousain 1988*, AIEO, 1995, 93-102.
* "Le timbre de E tonique devant nasale en ancien occitan", in *Actes de Montpellier 1990 (AIÉO III)*, 1992, I, 159-170.     
* "L'occitanité des textes originaux antérieurs à 1125", *Actes de Vitoria-Gasteiz 1993 (AIÉO IV)*, 1994, II, 921-933.
* "Les types syntaxiques mon paire et lo meu paire dans les plus anciens textes", in *Actes de Toulouse 1996 (AIÉO V)*, 1998, I, 7-16.
* *Sermons de Sant Marçal : Tèxtes establits e presentats per Rogièr Teulat*, 2000
* Pierre d'AUVERGNE, *Tous les textes connus du fameux troubadour, chantés et écrits entre 1150 et 1170, réunis, présentés et traduits en occitan moderne et en français par Roger Teulat*, Lo Convise, 2001, reeditat en 2005
* *Anthologie des troubadours du Cantal*, Lo Convise, 2005, ISBN 978-2951625822
* *Éléments de syntaxe occitane référentielle*,  130 p - ISBN 2-84618-269-8, Pyrémonde, Monein, 2008

## Referéncias


## Vejatz tanben
* Occitan larg
Sira

**Sira** (*Siro* en grafia mistralenca; *Siran* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

Lo gentilici es **siranés -esa** (*siranés -eso* en grafia mistralenca).

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es ['siro]. Las fòrmas ancianas son : *Raimundi de Sirano* en 1229, *homines de Sirano*, cap a 1256-1257, *Sirano*, *hospitali de Cirano*, *Siranum*, *castro de Sirano* en 1262, *parrochia de Sirano* en 1318, *rector de Sirano* en 1351, *Siran* en 1518, *terroir et juridiction de Séran*, *lieu de Séran* en 1609, *Séran* en 1612, *Cire* en 1613, *Siran* en 1740-60, *Siran* e *M<sup>n</sup> Siran* en 1770 (mapa de Cassini). 

Segon Dauzat e Rostaing, puèi Delamarre, *Sira* ven del nom gallic d'òme *Sirus* /*Sīros*, amb lo sufixe *-anum* o (Delamarre) la derivacion *-ānon*; segon Hamlin, *Sira* ven del gentilici latin *Serius*, amb lo sufixe *-anum*. Sira èra una proprietat galloromana (lo resultat seriá **Seiran*).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
* Leon Còrdas (1913-1987) : autor nascut a Sira.

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Casa d'Arnas

**Casa d'Arnas**, **Casedarnes** o **Casadarnas** (*Cazedarno* en grafia mistralenca; *Cazedarnes* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

Los gentilicis son **casadarnés -esa**, **casadarnòl -òla** e benlèu ***casadarniè[i]r -iè[i]ra***.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [kaza'darnòʃ]. Las fòrmas ancianas son : *mansus de Casa Darna*, *Poncius de Casa Darna* en 1129-1186, *masatico alto Casadarne*, *Casadane* en 1205, *de Casadarna* en 1280, *dictum de Caradarna* en 1440, *Casadarne* en 1570, *masaitge hault de Casadarne* en 1594, *Cazedarnes* en 1643, *Cazedarnes Succ.*, *Cazedarnes Ht* en 1770-72 (mapa de Cassini).

Segon Dauzat, lo nom es atestat en 936 : *Carsumaium* [mencion probablament tirada del marrit diccionari topografic d'Eugène Thomas], nom considerat coma escur par Dauzat. Lo passatge de *Carsumaium* a *Casadarnas* sembla malaisit. Segon Hamlin, Casadarnas ven de l'ancian occitan *casa d'Arne*, amb lo nom germanic d'òme *Arne*
Eurico Gaspar Dutra

**Eurico Gaspar Dutra**, militar (marescal), foguèt president de Brasil entre 1946 e 1951. Foguèt lo primièr president de Brasil elegit après la deposicion del dictador Getúlio Vargas e l'elaboracion de la constitucion de 1946.
Quito

**Quito**, oficialament **Sant Francés de Quito** (*San Francisco de Quito* en espanhòl), es la capitala de la Republica d'Eqüator, sèti de l’Union de las Nacions d’America del Sud. 

En 1809, s’i proclamèt la primièra independéncia del continent, lo Conselh autonòm de govèrn de Quito, que durèt 75 jorns.
De 1810 a 1812 foguèt tanben capitala de la Republica de Quito. Dempuèi l’independéncia d’Equätor en 1822, n’es la capitala.

## Galariá


File:(Guápulo) Buena Vista black and white.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. z.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. e.JPG
File:(Iglesia de Guápulo) vista to gonzalez suarez quito.JPG
File:(Iglesia de Guápulo) pic. b.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. b.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. a.JPG
Toni Negri

thumb|right|Toni Negri
**Antonio Negri**, nascut lo  de 1933 a Padova (Itàlia), es un filosòf e un òme politic italian.
Johann Sebastian Bach

Johann Sebastian Bach (Eisenach, lo 31 de març de 1685 - Leipzig, lo 28 de julhet de 1750) que ho un compositor alemand d'estil barròc e un organista virtuòse. Qu'ei considerat uei lo dia com un deus compositors màgers de l'istòria de la musica academica occidentau per'mor deu grad eslhevat on e miè lo son art d'un punt de vista armonic e ritmic. 

Enter las soas òbras mei destacadas òm pòt mentàver : lo *Clavièr plan temperat*, la *Passion segon Sent Matieu*, las *Suite per violoncèl*, los *[[Concertos brandeborgés]]*, la *Tocatta e fuga*, las soas *'Cantatas* e las soas *Partitas*.

Vadut dens ua grana familha de musicians professionaus, Bach qu'arrecebó de d'òra la soa formacion dab son pair (emplegat com musician per la ciutat d'Eisenach). Orfanin au 10 ans, que s'anè víver dab lo son hrair Johann Christoph, organista de la vila d'Ohrdruf. La soa formacion que's s'acabè a l'escòla de Lüneburg abans de començar a víver professionaument de la musica. 

Que ho organista de la ciutat de Mühlhausen abans de trobà's ua plaça a la cort de Weimar on, a despart deu tribalh com organista, e compausè.

En 1717 qu'abandonè aquesta posicion per tribalhar, dinc a l'annada 1723 entau princi Leopold Anhalt-Cöthen. Arron, que s'installè a Leipzig.

Que's maridè duas vegadas : en purmèr dab la soa cosia Maria Barbara Bach (mair deus compositors V e Carl Philipp Emmanuel Bach) puish dab Anna magdalena Wicken (mair deu compositor Johann Christian Bach).

L'estil de Bach que ho influenciat per compositors italians com Arcangelo Corelli e Antonio Vivaldi e tot seguir un camin de complexitat e, a còps, d'austeritat pròpia. Durant la soa vita que ho mei que mei celebrat com organista que non pas com compositor (Georg Philipp Telemann, per exemple qu'èra mei presat com compositor dens lo monde germanic). Que ho tornat descobèrt e laudat com compositor durant lo sègle XIX.
Saxònia

**Saxònia** pòt èsser: 
* *Geografia*
** Alemanha 
*** **[[Bassa Saxònia]]**, un estat federat d'Alemanha; 
*** **[[Saxònia-Anhalt]]**, un estat federat d'Alemanha; 
*** **[[Saxònia (land)|Saxònia]]**, un estat federat d'Alemanha.
* *Istòria*
** **[[Saxònia (anciana)|Saxònia]]**, regiona istorica del pòble saxòn en Alemanha septentrionala; 
** **[[Ducat de Saxònia]]** (804–1296) 
** **[[Electorat de Saxònia]]** (1356–1806)
** **[[Reialme de Saxònia]]** (1806–1918)
** **[[Estat Liure de Saxònia]]** (1920–1952)
** **[[Ducats ernestins]]** (–)

## Nòtas
Matfre Ermengau

**Matfre Ermengau** (m.1322) foguèt un monge franciscan de Besièrs.

A una epòca ont la Crosada dels Albigeses aviá destruida totas las estructuras de la vida culturala occitana, e quand la civilizacion cortesa èra declinanta, Matfre Ermengau escriguèt Lo Breviari d'Amor. Es una òbra màger qu'es un poèma de 34 735 octosillabas, a l'encòp enciclopedica e satirica e que lo subjècte n'es l'Amor per explicar totas las realitats umanas e naturalas del mond. La tòca de l'òbra sembla èsser la reconciliacion de l'amor de Dieu amb las amors eroticas cantadas pels trobadors.

### Ligams extèrnes
http://www.archive.org/stream/lebreviaridamor02ermeuoft/lebreviaridamor02ermeuoft_djvu.txtLo Breviari d'Amor, tèxte complet
Gidilòc

Lo **Gidilòc** (**Grop d'Iniciativa per un Diccionari Informatizat de la Lenga Occitana** o **Grop d’Investigacion e Desvolopament d’Instruments en Lenga Occitana**) es una associacion scientifica especializada en lingüistica, fondada a Montpelhièr en 1988. Se consagra al desvolopament de la lenga occitana en desvolopar de diccionaris (tecnica de la lexicografia) e de produches tocant la gramatica (tecnica de la gramaticografia).

Aquel organisme es un cofondador del Conselh de la Lenga Occitana amb lo qual a collaborat activament.

## Vejatz tanben

*Occitan
**Grafia classica
***Nòrma classica
***Conselh de la Lenga Occitana
***Congrès Permanent de la Lenga Occitana
*Lingüistica
** Lexicografia
** Gramaticografia
** Nòrma lingüistica
D'Aquí Dub

Fondat en 2001, **D'Aqui Dub** es un grope de musica marselhés d'expression occitana. Emplegant d'instruments tradicionaus de l'alentorn mediterranèu, es dins la dralha de la trad'innovacion iniciada per de gropes collègas coma Mascaramirí ou Dupain. Es compausat d'Arnaud Fromont (cant, clarineta, bombarda), Charly Kochowsky (mandòla, fonfònia), Sylvain Buhler (bassa, baglama, mandòla shaabi), Mathias Blengino (batariá) e Djamel Taouacht (batariá, percussions).

D'Aquí Dub definís sa musica coma de  de la vòlha tranquilla. Sei tèxtes son eissits dau repertòri de poètas occitans tan contemporanèus (Rotland Pecot, Stéphane Ferraiolli, Alessi Dell'Umbria) coma passats (Frederic Mistral, Rodolphe Serre, Victor Gelu).
Sa discografia conten per lo moment sonc'una collaboracion sus lo libre-disc dei *Cançons provençalas* de Victor Gelu mai tanben d'aparicions sus divèrsei compilacions (MicMac, l'Opus Compilator). Produguèron solets tanben d'albums corts non distribuits dins lo comèrci.

### Sites Internet

* Site de l'Ostau dau País Marselhés, editor dei Cançons provençalas de Victor Gelu
Wassily Leontief

**Wassily Leontief** (n. en 1905 en Alemanha, m. en 1999 als Estats Units d'America) foguèt un economista russoamerican que recebèt lo Prèmi Nobel d'Economia en 1973.
Saxònia (land)

**Saxònia** (en alemand: *Sachsen*),  **Saissa****', **Saxa**, plus rarament **Saissonha** (en [[occitan ancian]]: ''Saisonha'' o ''Sansoingna''), es un ''[[Länder alemands|Land]]'' (estat federal) del sud-èst d'[[Alemanha]], frontalièr de la [[Republica Chèca]] e de [[Polonha]]; es lo sesen en nombre d'abitants e lo desen en superfícia. La capitala n'es [[Drèsda]] e l'actual [[ministre-president]] [[Michael Kretschmer]].

Sa populacion e sa superfícia la plaçan al mitan del classament dels Länder alemands. Parteja una frontièra amb [[Bavièra]], [[Turíngia]], la [[Saxònia-Anhalt]] e [[Brandeborg]]. Lo gentilici es **saisson -ona** o **saxon -ona'''.

Creat en 1945 per las autoritats d'ocupacion sovieticas, lo Land foguèt dissolgut per le Republica Democratica Alemanda durant la refòrma territoriala de 1952. Del temps de reünificacion de 1990, Saxònia foguèt reconstituïda.

Elba es lo flume lus important de Saxònia, prenent sa font dins lo massís de Krkonoše, en Chequia.

## Istòria

## Geografia

## Economia

## Nòtas e referéncias
Asunción

Asunción (oficialament **Ciudad de la Asunción**; fondada coma **Nuestra Señora de la Asunción**) es la capitala de Paraguai. Sa populacion èra  abitants, en 2002 ( abitants dins l'airal metropolitan). Sa superfícia totala es 117&nbsp;km².

thumb|230px|left|La ciutat d'Asunción, capitala de Paraguai.
thumb|230px|left|La catedrala d'Asunción, de l'an 1845.

## Referéncias