Farrera

**Farrera** es un municipi de la província catalana de Lhèida , de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha e de la comarca de Palhars Sobiran.

## Toponimia
### Farrera
Ven del latin *ferraria*, « mina de fèr, lòc abondant en fèr » en latin classic. La prononciacion es [far'rɛra] o [fər'rɛra]. Lo gentilici, pauc usitat, es [fərrə'reŋs]. Las fòrmas ancianas son  *Ferrera* en 839, 1171 e 1177, *Farrera* en 1604 .
### Burg
La prononciacion es [burk]. Lo gentilici es [burgə'tans]. Las fòrmas ancianas son *Burg* en 839, *dominicas de Burgi* e *Villa de Burg* en 1054 e 1056, *A. de Burg* en 1225. L'etimologia es iberobasca : lo nom basc del beç *burkhi*, *urki*, *epurki*, *turki* (*t-* adventici), etc. Los toponimes derivats d'aquel nom abondan : còl de Burquidoy (sufixe *-toi* = abondància), Burgueguy (*egi* = travèrs), *Burgain*, *Burgaincy*, *Burgance*, *Burgans*, Burgossa, Burgussain, al País Basc Francés. Aquel nom del beç es benlèu manlevat al germanic o d'una autra lenga indoeuropèa; en toponimia, çaquelà, existís en tant que mot basc o bascoïde .
### Montesclado
La prononciacion es [muntes'klado]. Lo shafre, puslèu que gentilici, es [pezo'lans]. Las fòrmas ancianas son *Mu~tusclat*, cap a 1390-1400, *Montusclat*, *Mont Esclat* en 1518, *Montsclado* en 1645, *Montisclado* en 1673 e 1688. Las mencions pus ancianas mòstran que s'agís de *mont usclat*, « bòsc cremat ». La finala *-o* es conservada segon la fonetica del precatalan pallarés. L'iniciala *usc-* foguèt remplaçada per lo pus frequent *-esc-*. Lo vèrbe *usclar*, del latin *ūstulare*, agèt una granda extension en catalan ancian e dialectal; ara es subretot pallarés .
### Glorieta
Lo mot recent *glorieta* significa « trelhatge, cledat, tonèla, tona de jardin ». Mès n'i a d'autres que son pus ancians. Lo vilatjòt de *Glorieta* es dins un barranc que cal traversar per pujar a Farrera dempuèi Tírvia. Es atestat *Glareta* al sègle XIV; un *Guillermi de Gleta* es citat en 1177. Lo nom a patit de l'atraccion mai o mens modèrna de *glorieta* (mot atestat en catalan en 1803 e vengut del francés). L'origina es lo latin vulgar *glarēta*, plural de *glaretum*, « codolar, lòc de còdols ». *Glaretum* es lo derivat collectiu de *glarea*, « lòc sablonós, rocós, de la còsta, o de la maire de riu o d'un barranc ». *Glaretum* es l'etime del nom de la vila cantabrica de Laredo. Dins lo naut Palhars, *-t-* intervocalic demòra sord en toponimia .

### Alendo
La prononciacion es ['lendo]. Las fòrmas ancianas son *Alende* en 839, *Aled* (ambe doble diacritic ----> Alende), *Alende* (fin del sègle XIV o començament del XV), *Alendo* en 1493 e 1518. L'explicacion es basada sus un fait : Alendo es sul camin de Farrera a Alins. A partir de **Ilin-bide* o **Elin-bide* « lo camin d'Alins », i agèt una dobla evolucion, qu'explica las doás varietats de fòrmas ancianas : 1) **Elín-bide* > *Alembde* > *Alende* (X. Terrado), 2) **Ilín-bide* > **Ilín-dibe*  (metatèsi, frequenta dins los proparoxitòns) > **Aléndeu* > *Aléndo* (Joan Coromines). La darrèra evolucion es frequenta dins la toponimia bascoïda dels Pirenèus : *Urdínabe* > *Ordíneu* > *Ordino*, *Caníllabe* > *Canílleu* > *Canillo*, *Bónobe* > *Bóneu* > *Bono* [e tanben, per Àrreu, la dobla prononciacion ['arrèw / 'arrou] (grafia fonetica dels autors)]. Per **Ilin-*, basa comuna de tres toponimes, *Alendo*, Alins, *Ilinga*, citat en 1040, se pòt supausar **ilin*, fòrma anciana del basc *irin*, « farina » (una *-l-* anciana e passada entre vocalas a *-r-*, segon Mitxelena). Avèm donc per Alins, **Ilin-tze* (sufixe collectiu e abondancial *-tze*), « lo lòc que la farina i fa abonda »; per **Ilin-ga*, ambe sufixe privatiu *-ga*, « lo lòc sense farina »; per *Alendo*, **Ilin-bide*, « lo camin de la farina » .
### Mallolís
La prononciacion es [maɲo'lis] o tanben de còps [maʎo'lis]. Lo gentilici, pauc usitat, es [maɲoli'sans]. Las mencions ancianas son *Mannolis* en 1117 e 1177, *Manyolis* en 1393, *lo loch del Mallolís* en 1518. *Mallol*, en catalan, es coma l'occitan *malhòl*, « vinha novèla », del latin *malleolum* [ > **malliolo*]. Malgrat l'òrde istoric de las atestacions, lo nom original es *Mallolís*, solament victima mai d'un còp d'una dissimilacion *-ʎ / l* > *-ɲ / l*, ajudada per la consonanta iniciala qu'es una nasala. La finala *-is* (latin *-icius*) fornís un escais-nom als abitants del vilatge o es benlèu un diminutiu. Mallolís es un dels pauques noms romanics del Naut Palhars .

## Nòtas