Icebèrg

vinheta|Dos icebèrgs, qu'un amb una arca
vinheta|Icebèrg tabular
vinheta|Icebèrg sul Lac Argentino
[vinheta|Icebèrg al larg de [Tèrra Nòva]]
Un **icebèrg** est un blòt de glaç d'aiga doça deribant sus un plan d'aiga, mai sovent de mar mas a vegada de lac; de tals blòts, sovent de massa considerabla, se desligan del front dels glacièrs o d'una plataforma de glaç flotanta.

Lo tèrme ven de l'anglés, manlevat del neerlandés **', literalament « montanha de glaç », de **' « glaç » e **' « montanha ».

== Caracteristicas fisicas ==
90 % del volum d'un icebèrg es situat sota la superfícia de l'aiga e es dificil de determinar la forma que pren aquesta partida d'el biais que flota al dessús de la mar. Per un grand icebèrg tabular que la nautor aparenta fòra de l'aiga es de 35 a 40&nbsp;m, la partida sota la mar pòt davalar fins a mai de 300&nbsp;m sota lo [[nivèl de la mar]].

=== Principi d'Arquimèdes ===
La flotabilitat de l'icebèrg s'explica pel [[principi d'Arquimèdes]]. La pujada d'Arquimèdes es la [[fòrça]] particulara que subís un còrs banhat tot o en partida dins un fluid ([[liquid]] o [[gas]]) somés a un camp de [[Gravitacion|gravitat]]. Aquesta fòrça ven de l'aument de la pression del fluid amb la prigondor<span></span>: la pression essent mai fòrta sus la partida inferiora d'un objècte immergit que sus sa partida superiora, na resulta una pujada globalament verticala orientada cap al naut. Es a partir d'aqusta pujada que se definís la flotabilitat d'un còrs.

Considram un solid de volum ''V'' e de massa volumica ρ flotant a la superfícia d'un liquid de massa volumica ρ. Se lo solid flota, es que son pes es equilibrat pel principi d'Arquimède<span>s</span>:
: ''F'' = ''F''.
Lo principi d'Arquimèdes essent egala (en norma) al pes del volum de liquid desplaçat (equivalent al volum ''V'' immergit), se pòt escriure<span></span>:
: ρ''V'' ''g'' = ρ''V g''.
Lo volum immergit val donc
: ''V'' = ( ρ / ρ ) ''V''.
Se lo solid flota, ''V'' > ''V'' e seguís que ρ < ρ.

Per l'icebèrg, consideram un tròç de [[glaç]] pur a 0&nbsp;°C flotant dins de l'[[aiga de mar]]. Siá  (massa volumic ρ del glaç) e  (la massa volumica ρ de l'aiga salada; auriam  per d'[[Aiga|aiga pur]] a 3,98&nbsp;°C). Le rapòrt ρ / ρ (es a dire la [[densitat]] relativa) es de 0,895, del biais que lo volum immergit ''V'' representa près de 90 % del volum total ''V'' de l'icebèrg.

== Classificacion ==
Los icebèrgs son classificats en foncion de lors talha e forma. La classificacion seguenta es utilizada per l**International Ice Patrol*.

=== Talha ===
[[Fichièr:Growler.jpg|vinheta|Borguinhon (**)]]
[[Fichièr:Greenland_Ilulissat-36.jpg|vinheta|icebèrgs grosses (fins a 180&nbsp;m de naut) deribant vèrs la mar dempuèi Isfjord, [[baia de Disko]], a l'oèst del [[Groenlàndia|Groenlèndia]]]]
[[Fichièr:CanalLemaireBrash.JPG|vinheta|Sarrasins (**) dins lo Canal Lemaire (Antartic)]]

Quand un iceberg se desliga d'una plataforma de glaç o d'un glacièr, es sempre acompanhat d'un multitud de fragments (< 2&nbsp;m) nomenats « sarrasins » o ** en anglés.

=== Forma ===
Aquesta classificacion se fonda sus la forma de la partida visibla de l'icebèrg:
* icebèrg tabular (*tabular*) es un icebèrg de forma plana, amb una longor superiora a 5 còps sa nautor; Los tabulars son caracteristics de la zona Antartica e de sas nombrosas « barrièras de glaç » o [[plataforma de glaç]];
* icebèrg trapet (*blocky*)<span></span>: icebèrg presentant un dessús plan e de costats verticals escalabroses, amb una longor compresa entre 3 e 5 còps sa nautor;
* icebèrg biselat (*wedge*)<span></span>: icebèrg vertical e escalabrós d'un costat, e de fèble penjal de l'autre; 
* icebèrg usat (*drydock*)<span> </span>: penjal doç e superfícia irregulara deguda a una fòrta erosion;
* icebèrg ponchut (*pinnacled*)<span></span>: una o mau puntas de fòrça granda nautor al dessús de l'aiga al vejaire de la massa de l'icebèrg;
* icebèrg en dòma (*dome*)<span></span>: superfàcia doça e redonda, tipic d'un icebèrg que ven de capvirar.

=== Colors ===
[[Fichièr:Blue_Tabular_Iceberg.jpg|vinheta|Un icebèrg tabular de color amb de tons blaus.]]
Unes icebèrgs presentan de zebraduras de ton escur correspondent a una formacion geologica: son d'ancianas sisas de cendre volcanicas o d'inclusions de [[Morèna|morènas]].

Los diferents tons de blau que presenta lo glaç dels icebèrgs son en relacion amb son ancianetat.

A vegada, los icebèrgs presentan de zonas de coloracions rojas, iranjadas o verdas que son degudas a la preséncia de diferentas menas d'algas, las diatomèas ([[Bacillariophyta]]).

== Formacion, evolucion, efièchs environamentals e climatics ==
*'Vedelatge:** Los icebèrgs resultan mai sovent de la fragmentacion d'una massa de glaç desbocant sus la mar (front de glacièr, plataforma de glaç...). Aquesta fragmentacion, nomenada « vedelatge » (anglés: ''ice calving'') produch una massa de glaç flotanta podent alara deribar cap al larg.

Plan sovent, a causa de la talha de lor partida immergida, los icebèrgs s'encalan temporàriament sul fons que pòdon rasclar i daissant lor marca o diferent depauses, puèi contunhan lor errància, a vegada d'annadas mai tard. Aquestas marcas, plan estudiadas dins una partida de l'emisfèr nòrd son d'informacions interessantas per la paleoclimatologia.

**Tust**<span></span>: D'escasença, lo vedelatge pòt èsser provocat pel tust d'un icebèrg amb una lenga de glaç, coma foguèt lo cas en febrièr de 2010 qund B-9B (de 92&nbsp;km x 37&nbsp;km) percutiguèt  la lenga del glacièr Mertz () e se'n desliguèt l'iceberg C-28 (de 80&nbsp;km x 37&nbsp;km), o una superfícia de 2 900&nbsp;km<sup>2</sup> (mai espandit que le Grand Ducat de Luxemborg).

** Tsunamis**: Son d'autras causas possiblas; per exemple, las èrças del tsunami provocada pel [[Tèrratrem e tsunami de Sendai (2011)|Tèrratrem de magnitud 9]] al [[Japon]] l'11 de març de 2011 arribèron 18&nbsp;h mai tard plan amortidas en [[Antartida|Antartica]]. D'èrças pichonas de 30&nbsp;cm e las nombrosas ondas de refraccions causadas per las còstas del Pacific liberèron dos icebèrgs novèls gigants (125&nbsp;km<sup>2</sup> al total) e nombroses fragments de la plataforma de Sulzberger () en [[Mar de Ross|mer de Ross]].

**Pujada de la mar e escalffament climatic**; Pel passat, amb de cicles de 6000 a 7000 ans correspondent e d'auçadas del nivèl de la mar, una granda quantitat de glaç se desliguèt del pòl Nòrd, que d'icebèrgs pòrtant de ròcas levadas del sòcle sosjacent. Aquestas ròcas a vegada foguèron liberadas mai al sud, e se trapèron dins los sediments marins Aquestes eveniments son dich « eveniments d'Heinrich », del nom del geològ que los expliquèron.

Lo ròtle dels glaçs [[Antartida|antartics]] semblava mens important e demorèt longtemps mal compres. Es seguit dempuèi [[1979]] per de satellits que mostrèt pas de diminucion totala de superfícia (al contrari pendent de decennias), alara que la calòta [[Artic|Artica]] diminuissiá regularament. De zonas d'aprimatge foguèron enseguida observadas e tanben de fragmentacions (ex : 3 500&nbsp;km<sup>2</sup> de la banquisa Larsen B que se trenquèron en març de 2002, après apareisson de fendasclas en 1987 alara qu'aquesta banquisa èra considerada coma establa dempuèi fa 10 000 ans. 
En 2009, es placa Wilkins, que cobrissiá de per abans 16 000&nbsp;km<sup>2</sup> que tanben se desliguèt. 
La superfícia de la banquisa a l'entorn del continent antartic puslèu aumenta fa trenta ans. Los scientifics s'interrògan sus la rasons de l'espandiment dels glaçs antartics. D'entre las explicacions prepausadas, segon un estudi neerlandesa, la fonda dels glaces qui recouvrent le continent pourrait être à l'origina d'aquesta extension probablament que l'aiga de fonda provocariá un refregiment de l'aiga de superfícia favorizant la formacion de glaç de mar.

Un estudi de la [[National Aeronautics and Space Administration|NASA]] e de l'Universitat de Califòrnia a Irvine publicat en mai de [[2014]] dins las revistas ''Science'' e ''Geophysical Research Letters'' conclutz pasmens qu'una partida de l'[[Inlandsis Oèst-Antartic]] fond rapidament, e sembla èsser en declin irreversible, 40 ans d'observacion del comportament dels sièis mai grands glacièrs d'aquesta region de la mar d'Amundsen dins l'[[Antartic occidental]]: [[Glacier de l'île du Pin|Pine Island]], [[Glacier de Thwaites|Thwaites]], Haynes, Smith, Pope e Kohler indican qu'aquestes glacièrs "passèron lo punt de non-retorn"; contribuisson ja de biais significatiu a l'auçada del nivèls de las mars, largan cada an gaireben tant de glaç dins l'ocean que l'[[Inlandsis de Groenlàndia]] entièr; contenon pro de glaç per auçar lo nivèl general dels oceans de 4&nbsp;pès (1,2&nbsp;mètres) e fondon mai rapidament que previst per gaireben totes los scientifics; per l'autor màger (Eric Rignot), aquestas descobèrrtas implican una revision a l'auçada de las previsions actualas d'auçada del [[Nivèl de la mar|nivèl marin]].

Los paleoclimatològs comprenon ara melhor çò que se passèt pendent de deglaciacions precedentas, e per exemple après lo darrièr maxim glaciari (arribat fa - 26 000 a - 19 000 ans)<span></span>: Las primièras donadas venián d'unas carròtas de glaç  e mai los carottatges dels [[Sediment|sediments]] marins, temporalament pro pauc precisas e geograficament limitadas a unas zonas terrèstras o marinas pauc prigondas . Dempuèi l'estudi de depauses marins de jaces de degalhs massissament transportats pels icebèrg pel passat (nomenats « BIRD » per ''iceberg-rafted debris '' ) permèt de tornar bastir la dinamica dels glacièrs Antartics dins los millenaris precedents<span></span>: i a uèit eveniments documentats de fluses aumentant d'expòrt de grands icebèrgs a partir de la calòta antartica (entre 20 000 ans abans uèi e 9000 ans, çò que correspond pas als escenaris de per abans segon que la retirada glaciàrria aurián estat lançada per una fonda dels glaces) contunha fins a la fin de l'[[Olocèn]].

Lo flus maxim dels grands icebèrgs largats en antartica data d'environament 14 600 ans. Es la primièra pròva dirècta d'una contribucion de l'Antartic a una auçada subte del nivèl oceanic. Weber & al (2014) ne deduison qu'existís en Antartic de retroaccions positivas, fasent que de « pichonas » perturbacions de la calòta glaciària poirián contribuir a un mecanisme possible d'auçada rapida du nivèl marin.

== Vigiléncia ==
[[Fichièr:Titanic_Eisberg.jpg|esquèrra|vinheta|Un dels icebèrgs supausat èsser aqueste que foguèt  tustat pel ''[[Titanic]]'']]
Los icebèrgs son pro durs e lors flancs pòdon aisidament esquiçats las tòlas primas que constituisson las còcas de las naus. En consequéncia, presentan un dangièr verai per la navigacion. Lo naufrag mai celèbre degut a una collision amb un icebèrg es de segur aqueste del [[Naufrag del Titanic|Titanic]], lo 14 d'abril de 1912.

Pendent lo sègle XX, d'organizacions foguèron creadas per l'estudi e la vigiléncia dels icebèrgs. Ara, l**International Ice Patrol* contraròtla e publica lor desplaçament dins l'[[ocean Atlantic]] nòrd.

Los icebèrgs venent de l'[[Antartida|Antartic]] son seguits pel *National Ice Center*. Aquestes que mesuran mai de 10 [[Mila marina|milas marinas]] (18,52&nbsp;quilomètres) de longor (mai grand axe) son designats per un nom compausat d'una letra indicant lo quadrant d'origina, seguit per un nombre, incrementat per cada novèl icebèrg. La primièra letra significa que l'icebèrg es eissit<span></span>:
* A<span></span>: del 1èr quadrant entre 0° e 90° de [[longitud]] oèst ([[mar de Bellingshausen]] e mar de Weddell)
* B<span></span>: del 2n quadrant entre 90° e 180° de longitud oèst (mer d'Amundsen, Èst de la [[Mar de Ross|mer de Ross]])
* C<span></span>: del 3n quadrant entre 90° e 180° de longitud èst (Oèst de la mar de Ross, Tèrra de Wilkes)
* D<span></span>: del 4n quadrant entre 0° e 90° de longitud èst (barrièra d'Amery, Èst de la mar de Weddell)
Exemple<span></span>: L'icebèrg B-15 eissit de la plataforma de Ross es lo quinsen icebèrg seguit pee lo NIC dins aquesta zona.

Quand un icebèrg gigant se fragmenta, cada fragment *filha* es dotat del còde de l'icebèrg *maire*, seguit d'una letre (exemple<span></span>: En 2010, B-15 aviá donat naissença a 9 blòts (B-15B, B-15F, B-15G, B-15J, B-15K, B-15N, B-15R, B-15T e B-15V), totes en circulacion a l'entorn del *6n continent*.

En febrièr de 2010, lo National Ice Center fasiá la vigiléncia 37 icebèrgs gigants en Antartic e 52 en genièr de 2016.

== Remorcatge d'icebèrgs ==

== Recòrds ==
[[Fichièr:B15_landsat.jpg|vinheta|Fotografia satellita de l'icebèrg B-15.]]
L'icebèrg B-15, que se desliguèt de la [[Barrièra de glaç de Ross|barrièra de Ross]] en [[2000]] e possedavan una superfícia iniciala de 11 000&nbsp;km<sup>2</sup>, èra lo mai gros jamas detectat. Mesurava a l'origina 295&nbsp;km de long sus 37&nbsp;km de larg. Se trenquèt en dos en novembre de 2002. A la fin de l'annada 2004, la mai granda partida, l'icebèrg B-15A, mesurava encora 3 000&nbsp;km<sup>2</sup> e èra encara l'objècte flotant mai gros suls oceans terrèstres. Tustèt lo continent Antartic lo 10 d'abril de 2005 e contunha de circular lo long de sas còstas.

Los scientifics an determinat qu'una succession d'èrça venent del nòrd de l'emisfèr Nòrd a l'escasença d'una tempèsta dins lo [[Golf d'Alaska]] en octobre de 2005 provoquèt la fragmentacion de l'icebèrg B-15A en Antartic. Las èrças, nautas de detz mètres a l'origina, arribèron 6 jorns mai tard parcellar B-15A après un vitge de 13 500&nbsp;km.

== Nòtas e referéncias ==


== Vejatz tanben ==

=== Articles connèxes ===
* [[Glaç]]
* [[Banquisa]]
* [[Principi d'Arquimèdes]]
* [[Indlandsis|Inlandsis]]

=== Bibliografia ===
* André Guilcher, Annik Moign. *Un colloque international sur l'action géologique et morphologique des glaces flottantes*, Annales de Géographie, 1976, vol. 85, , <abbr class="abbr" title="pagina(s)">p.</abbr>&nbsp;752-754, consulté le 06 novembre 2011.

=== Ligams extèrnes ===
*  [https://web.archive.org/web/20160315052554/https://www.latitude.aq/publications/pdf/impact_iceberg_sans-annexes_1992.pdf *Impacts d'icebergs sur une structure massive* d'Antoine Guichard (Thèse de doctorat -1992)] : formation, classification, dynamique des icebergs… 
* + [https://web.archive.org/web/20160320151956/https://www.latitude.aq/nav?topic=publications/ Les autres publications de recherches polaires d'Antoine Guichard]
*  [http://www.uscg.mil/lantarea/iip/home.html *International Ice Patrol*]
*  [https://web.archive.org/web/20100914203953/http://www.natice.noaa.gov/ *National Ice Center'']