open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Movement afroamerican dels dreches civics

[250px|vinheta|Marcha dels dreches civics a [Washington, DC|Washington en 1963.]]
Lo **movement afroamerican dels dreches civics** (1954-1968) designa lo movement american que visava a establir una realla egalitat de dreches civics pels afroamericans en abolissent la legislacion instaurant la segregacion raciala. Lo pastor protestant Martin Luther King, apòstol de la non-violéncia, en deven l'una de las figuras las mai celèbras.

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Boicòt dels buses de Montgomery
* Viatges de la Libertat
* Martin Luther King
* Rosa Parks
Pompa d'òli

Es una fogassa ame d'òli. Es redonda e puslèu plata. 

Es fach ame de farina, de levadura de fornier, de sucre, d'uòus, d'òli vierge primièra pressien, de flor d'aranjgier se vòlatz, d'arange raspada, d'aiga e de sau.

Fa part de la tradicien dei **trege dessèrts**, es una tradicien occitana que sòrt a taula per la fèsta de nove e per lei fèstas calendalas en generau.
Segregacion raciala als Estats Units

[vinheta|Un òme negre beu a un distributor d'aiga reservat a las « gents de color » a un terminal de tramvai en 1939, a [Oklahoma City.]]
La **segregacion raciala als Estats Units** (1876-1964) foguèt impausada après lo periòde dich de « Reconstruccion » fasent seguida a la Guèrra de Secession e s'acabant ambe lo compromés de 1877 per lo qual l'ocupacion dels ex-Estats Confederats d'America pels tropas del Nòrd prenguèt fin.

## Excusas oficialas
En julhet de 2003, lo president George W. Bush aviá parlat de l'esclavatge coma « l'un dels mai grands crimes de l'Istòria », al cors d'una visita sus l'illa de Gorée al Senegal. Cinc ans mai tard, la Cambra dels Representants presenta d'excusas per l'esclavatge e la segregacion raciala envèrs los negres. Puèi es al torn del Senat lo 18 de junh de 2009, que fa emenda onorabla jos la fòrma d'una resolucion simbolica.

## Nòtas e referéncias

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Separats mas egals
* Maridatge interracial als Estats Units
* Americans multiracials
* Règla de l'unica gota de sang
* Lista d'exemples de leis Jim Crow per Estat
* Loving v. Virginia
* Apartheid 
* Mulastre
* Racisme
Província Sud (Nòva Caledònia)

La **Província Sud** es una de las tres províncias que constituisson la Nòva Caledònia. Correspond a la part sud-èst de la Grande Terre e a l'illa dels Pins. Son capluòc es Nomea qu'es tanben lo capluòc de la Nòva Caledònia.

La província Sud es la província caledoniana pus poblada mas tanben pus rica e pus desvolopada. Es dominada per l'aglomeracion del Grand Nomea que compta 179509 abitants. Òm i tròba l'aeropòrt Nomea-La Tontota qu'es lo sol aeropòrt internacional de l'archipèla.
Canac

Los **canac** son los abitants indigèns melanesians de la Nòva Caledònia, una collectivitat d'otramar de França situada dins lo sud-oèst del Pacific. Segon lo recensament de 2014, representan 39,1% de la populacion totala, siá aperaquí 104 000 personas.

Emai que de colonias melanesianas sián repertoriadas sus la presqu'illa de Foué de Grande Terre e remontan a la cultura lapita, l'origina del pòble canac es pas clara. Las recercas etnograficas mostrèron que los marins polinesians se maridèron amb de canac durant de sègles. Los canac nomenan Caldoches los europèus de la Nòva Caledònia.

La Nòva Caledònia foguèt annexada a França en 1853 e ne venguèt un territòri d'otra-mar en 1956. Un movement d'independéncia menèt a una revòlta mancada en 1967 e foguèt reviscolat en 1984, perseguissent l'estatut d'independéncia totala de la dominacion francesa.
Província de las illas Leialtat

La **província de las illas Leialtat** es una de las tres províncias que constituisson la Nòva Caledònia. Correspond a l'archipèla de las illas Leialtat, arc insulari situat al nòrd-èst de la Grande Terre e comprenent quatre illas dispausadas segon un ais sud-èst - nòrd-oèst : Maré, Tiga, Lifou et Ouvéa.

Las illas fan partit dels airals costumièrs Drehu (Lifou et Tiga), Iaai (Ouvéa) et Nengone (Maré).
Chibani

**Chibani** (féminins **chibaniá**) significa en arabi magrebin « vièlh, ancian ». Mai recentament, s’utiliza lo tèrme per designar los ancians combatants magrebins de l'armada francesa.

Par extension, se parla de *chibanis* per qualificar las personas d'edat. Per las femnas se ditz chibaniás.

## Chibanis e chibaniás en França
En sociologia, los **chibanis** son los tranalhadors del Magrèb venguts en França pendent las Trenta Gloriosas (1945-1975).

Las chibaniás de Marselha son de veusas d'obrièrs del bastiment algerians. L'associacion Schebba per las femnas dels quartièrs paures de Marselha aculhís lors reünions setmanièras per atirar l'atencion sus la carestiá de las fonts balhadas a leur insercion sociala. Dempuèi 2007 una novèla ajuda per la reinsercion familhala atribuís 550 èuros a tota persona estrangièra retirada dispausant de revenguts inferiors a 6600 èuros per li permetre de passar 6 meses dins son país d'origina. Las chibaniás pòdon pas pretendre a aquesta ajuda que complisson pas los critèris, demandant que las personas sián albergadas dins un fogal de trabalhadors.

## Article connèxe

* Arabi magrebin
* Estatut juridic dels chibanis

## Nòtas e referéncias
Lengas iwaidjanas

Las **lengas iwaidjanas** son una familha de lengas, parladas per d'aborigèns australians dins lo nòrd d'Austràlia.

## Classificacion

La classificacion de las lengas iwaidjanas es:
*marrgu-wurrugu
**marrgu
**wurrugu
*amurdag
*grop iwaidjic
**ilgar e garig 
**iwaidja
**mawng
***mawng
***manangkarri

## Referéncias


## Fonts
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/iwai1244 Classificacion dins Glottolog]*
*  *[http://dobes.mpi.nl/projects/iwaidja/language/?lang=fr Dobes project - Iwaidja]*
Lengas bunubanas

Las **lengas bunubanas** (o lengas bunabanas) son una pichona familha de lengas, parladas per d'aborigèns australians dins lo nòrd d'Austràlia.

## Classificacion

Las doas lengas bunubanas son:
*bunuba
*gooniyandi

## Referéncias


## Fonts
*  Classificacion dins Glottolog
Marchas de Selma a Montgomery

[thumb|De policièrs de l'Alabama esperan los manifestants al [pont Edmund Pettus.]]
Las **marchas de Selma a Montgomery** foguèron tres marchas de protestacion, menadas en Alabama en 1965 (los 7, 9 e 25 de març), qu'an marcat la luta dels dreits civics dels afroamericans als Estats Units. Foguèron lo punt culminant del movement pel dreit de vòte, lançat per Amelia Boynton Robinson e son marit Samuel W. Boynton, a Selma en Alabama.

## Istòria
L'inscripcion sus las listas electoralas èra renduda fòrça complèxa (e mai impossible) pels electors afroamericans dins de nombrós Estats del sud, dont l'Alabama.
Lo 26 de febrièr de 1965, dins l'encastre d'una manifestacion pacifica contre los obstacles mes à l'inscripcion sus las listas electoralas a Marion (Alabama), lo militant Jimmie Lee Jackson es abatut per un policièr. En responsa a aqueste eveniment, es decidit de lançar una marcha entre Selma e Montgomery.


## Posteritat
vinheta|Panèl senhaletic de las marchas de Selma a Montgomery.
L'itinerari es d'ara enlà materializat en tant que **', e seguit la U.S. Route 80 entre Selma e Montgomery.

Lo filme american ''[[Selma (filme)|Selma]]'' ([[2014 al cinema|2014]]), realizat per Ava DuVernay, pòrta sus las marchas de Selma a Montgomery.

== Nòtas e referéncias ==


== Vejatz tanben ==


=== Articles ligats ===

* [[Movement afroamerican dels dreches civics]]
* **'
* Martin Luther King Jr.
* Selma (filme)
Canton de Verdun de Garona

Le **canton de Verdun de Garona** (o de **Verdun de Garòna**) es una division administrativa de Gasconha, venguda dempuèi 2015 sonque circonscripcion electorala, situada dins l'arrondiment de Montalban, le departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Dambe la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, le canton se conservèc e passèc de 9 a 13 comunas. 7 de las 9 comunas d'origina son demoradas dins le canton, mès Borèth e Combarogèr son dempuèi 2015 dins le canton de Bèumont de Lomanha. Las autras 6 comunas del canton novèl venon de l'ancian canton de Grisòlas. Totas las comunas del canton (ancian o novèl) son de la comunautat de comunas del Grand Sud Tarn e Garona. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian, dins sa varianta meridionala e l'occitan gascon, dins sa varianta orientala, les dos de transicion.

**NB. Per de rasons tecnicas, una partida de las informacions de l'Infobox son las de la situacion d'abans 2015.**

## Composicion d'aquí a 2015

## Composicion dempuèi 2015

Le canton novèl de Verdun compren :
* 7 de las 9 comunas de l'ancian canton de Verdun;
* 6 de las 11 comunas de l'ancian canton de Grisòlas.

### Las comunas del canton ancian de Verdun
* Aucamvila;
* Bèlpuèg;
* Bolhac;
* Le Mas Granièr;
* Savenès;
* Sent Sardòs;
* **[[Verdun de Garona]]**.

### Las comunas de l'ancian canton de Grisòlas

## Istòria
Le canton se creèc en 1790. Èra del districte de Granada . A la creacion dels arrondiments èra de l'arrondiment dels Sarrasins, que passèc al Tarn e Garona quand le departament se creèc en 1808. En 1926, a l'ocasion de la supression de l'arrondiment de Moissac, quauques cantons ne profitèron per demandar a cambiar per l'arrondiment de Montalban, pr'amor de relacions comercialas pus intensas dambe la prefectura. Atal se passèt pel canton de Verdun , coma pels cantons de Grisòlas e de Montuèg.

## Nòtas e referéncias
Lengas jarrakanas

Las **lengas jarrakanas** son una pichona familha de lengas, parladas per d'aborigèns australians dins lo nòrd d'Austràlia.

## Classificacion

Las lengas jarrakanas son:
*kija 
*grop mirriwoongic
**mirriwoong
**gajirrabeng

## Referéncias


## Fonts
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/jarr1235 Classificacion dins Glottolog]*
Arrondiment de Montalban

L’**Arrondiment de Montalban** (**-de Montauban** en gascon) es una division administrativa e una anciana division electorala  francesa situada dins la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus e lo departament de Tarn e Garona. Lo capluòc es la vila carcinòla de Montalban. L'arrondiment s'espandís en Carcin, puslèu al nòrd de la vila, en Lengadòc, al sud de la vila, en Roergue (ancian canton de Sent Antonin) e en Gasconha (mai que mai en Lomanha). La lenga autoctòna es l'occitan, mai que mai lo lengadocian, mas tanben lo gascon.

## Istòria
L'arrondiment se creèt en 1800 dins lo departament d'Òut. En 1808, l’arrondiment sèrviguèt, ambe de tròces d’autres departaments, a crear lo Tarn e Garona e lo capluòc venguèt prefectura (mès l'arrondiment de Moissac se creèt en partida sus l'arrondiment de Montalban).

En 1926, l’arrondiment ganhèt los cantons de Verdun de Garona , de Grisòlas  e de Montuèg , venguts de l'arrondiment dels Sarrasins. En 1810, l'arrondiment aviá ja ganhat lo canton de Vilabrumièr , vengut tanben de l'arrondiment dels Sarrasins. Lo motiu d'aquels càmbiaments èra la proximitat e las relacions comercialas pus intensas ambe la prefectura qu'ambe la sosprefectura.

## Composicion d'aquí a 2015
* canton de Cauçada
* canton de Cailutz
* canton de Grisòlas
* canton de La Francesa
* canton de Molièras
* canton de Montclar de Carcin
* canton de Montalban-1 (e ancian canton de Montalban-èst)
* canton de Montalban-2
* canton de Montalban-3 (e ancien canton de Montalban-oèst)
* canton de Montalban-4
* canton de Montalban-5
* canton de Montalban-6
* canton de Montuèg
* canton de Montpesat de Carcin
* canton de Negrapelissa
* canton de Sent Antonin
* canton de Verdun de Garona
* canton de Vilabrumièr

## Composicion a partir de 2015
L'arrondiment a gardat las 92 comunas d'abans 2015, sense cap de fusion desempuèi (en 2019).

## Nòtas e referéncias
Lengas tuu

Las **lengas tuu** son una familha de lengas parladas  en Botswana e en Sud-Africa.

## Classificacion
las lengas tuu èran inclusas dins l'ipotèsi khoisan, ont èran nomenadas lengas khoisan del sud. Las lengas son en dangièr o ben ja atudadas, indicat aquí per lo signe †.

Las lengas tuu son constituidas de doas cadenas dialèctalas, lo taa e lo ǃkwi:
*taa
**ǃxóõ 
**bas nossob, dialèctes: ǀʼauni,  Kuǀhaasi †
*ǃkwi (!ui)
**nǁng 
**ǀxam, dialècte: nǀuusaa †
**ǂungkue †  o vaal–orange
**ǁxegwi †
**ǃgãǃne †
Lengas kx'a

Las **lengas kx'a** son una familha de lengas parladas en Angòla, en Namibia, al Botswana e en Sud-Africa.

## Classificacion
Las lengas kx'a èran inclusas dins l'ipotèsi khoisan, ont èran presentadas coma las lengas khoisan del nòrd. 

Las lengas kx'a son constituidas de dos grops:
*ǂ'amkoe constituit de tres dialèctes: lo nǃaqriaxe, lo ǂhoan e lo sasi.
*!kung. Heine e Honken (2010) consideran que lo !kung es una sola lenga e classifican los 11 dialèctes en tres brancas:
*!xun del nòrd-oèst
**!xun del nòrd 
***maligo o !xuun, !xuun kúándò 
***ǃ'oǃkung o !'o !uŋ 
**!xun del 'oèst
***!xūún o !ʼālè !xòān 
***ǀʼakhwe, o !xūún, ǀʼākhòè !xòān, !xuun kwanyama 
***tsintsabis o !xūún 
**!xuun de Kavango, o !xūún, dom !xūún 
*!xun central
**gaub 
**neitsas
*!xun del sud-èst
**juǀ'hoan, o ju-|'hoan-si
**dikundu, o !xun, ju-|ʼhoasi
**ǂkxʼauǁ'ein, o ju-|'hoan-si, !xun, ǂx'āōǁ'àèn 

## Referéncias


## Fonts
*  Bernd Heine, Henry Honken, 2010, *[https://web.archive.org/web/20181102140038/http://repository.tufs.ac.jp/bitstream/10108/57434/1/jaas079001_ful.pdf  The Kxʼa Family: A New Khoisan Genealogy]*,  Journal of Asian and African Studies 79, p. 5–36.
Lengas khoe

Las **lengas khoe** son una familha de lengas parladas al Botswana, en Namibia e en Sud-Africa.

## Classificacion
las lengas khoe èran inclusas dins l'ipotèsi khoisan, ont èran nomenadas lengas khoisan del sud. Las lengas atudadas son indicadas per lo signe †.

La classificacion del khoe es:
*koekhoe
**khoekhoe nòrd
***Khoekhoe o nama, dialèctes: nama–namara, haiǁom, ǂākhoe
***eini †
**khoekhoe sud
***khoemana, o korana, griqua, xiri, hotentòt del Cap
*kalahari, o tshu–khwe
**kalahari de l'èst
***shua
***tshwa o tsoa
***ts'ixa
**kalahari del 'oèst
***khwe o kxoe, dialèctes: ||ani, buga
***naro
***ǂhaba 
***gǁana

Lo kwadi †, una lenga a clics atudada d'Angola, es sovent vista coma aparentada al khoe.
Grand esmòg de Londres

[vinheta|La [Colomna Nelson (Londres)|colomna Nelson pendent lo grand esmòg de Londres de 1952.]]
Lo **grand esmòg de Londres** (en anglés, **' o **' : « lo grand fum »)  de 1952 es l'esmòg fòrça dens que cobriguèt Londres pendent lo periòde anant del divendres 5 al dimars 9 de decembre de 1952, considerat coma la pièger pollucion atmosferica de tota l'istòria del Reialme Unit .

L'esmòg es una bruma brunèla espessa, provenent d'una mescla de polluents atmosferics, que limita la visibilitat dins l’atmosfèra. Es constituit sustot de particulas finas e d'ozòn. L'esmòg es associat a mantun efièches nefastes per la santat e per l'environament.

Lo grand esmòg de Londres de 1952 es reconegut coma essent l'un dels episòdis de pollucion los mai significatius de l'istòria en tèrmes d'impacte sus la recèrca environamentala, sus la reglementacion mese en plaça pel govèrn, atal que sus la sensibilizacion del public a la relacion entre la santat e la qualitat de l'aire.

## Nòtas e referéncias

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Bruma mortala sus Engis (Belgica) en 1930, probablament lo primièr exemple de mortalitat provocada per la pollucion atmosferica qu'aja estat estudiat.
* Pollucion de Londres
Lista de las comunas de Bretanha las mai pobladas

Vaquí la **lista de las comunas de Bretanha las mai pobladas**, segon las estatisticas de l'INSEE.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Bretanha
* Lista de las comunas de França las mai pobladas
Illas Chesterfield

Las **illas Chesterfield** son una archipèla de la Nòva Caledònia situada dins la mar de Coralh a aperaquí  a l'oèst de la punta nòrd-oèst de Grande Terre. Las illas Chesterfield se compausan de mantun ilòts e escuèlhs a flor d'aiga.
Mar de Coralh

La **mar de Coralh** es una mar situada entre la còsta nòrd-èst d'Austràlia, la Papoa-Nòva Guinèa, las illas Salamon, Vanuatu e la Nòva Caledònia. S'i tròban una cadena d'illas inabitadas cdel meteis nom, incluent las illas Willis, Coringa e Tregosse.

La mar de Coralh es nomenada aital en rason de sa principala caracteristica, la Granda Barrièra, qu'es lo pus grand escuèlh coralhan del mond.

Le territòri de las illas de la mar de Coralh es una proprietat d'Austràlia, administrada de Canberra per lo Departament australian de l'environament.
Lengas limilngan

Las **lengas limilngan** son una pichona familha de lengas, parladas per d'aborigèns australians dins lo nòrd d'Austràlia.

## Classificacion

Las doas lengas limilngan son:
*limilngan
*wuna

## Referéncias


## Fonts
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/nucl1327 Classificacion dins Glottolog]*
Lengas gunwinyguanas

Las **lengas gunwinyguanas** son una familha de lengas, parladas per d'aborigèns australians dins lo nòrd d'Austràlia.

## Classificacion

La classificacion de las lengas gunwinyguanas es:
*grop gunwinyguan bak
**gunwinyguan de l'èst
***jala 
****ngalakgan
****rembarrnga
***ngandi
**wubuy-anindilyakwa 
***anindilyakwa
***nunggubuyu o wubuy
*grop marne 
**gunwinyguan central
***bininj gunwok
***dalabon o ngalkbun
***gunbarlang
**grop gunwinyguan de l'oèst
***jawoyn
***warrayic 
****wulwulam
****uwinymil
****warray

## Referéncias


## Fonts
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/gunw1250 Classificacion dins Glottolog]*
Lengas maningrida

Las **lengas maningrida** son una pichona familha de lengas, parladas per d'aborigèns australians dins lo nòrd d'Austràlia.

## Classificacion

La classificacion de las lengas maningrida es:
*grop burarra-nakkara 
**burarran 
***burarra
***gurr-goni
**nakkara
*ndjébbana

## Referéncias


## Fonts
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/mani1293 Classificacion dins Glottolog]*
Lengas mirndi

Las **lengas mirndi** son una familha de lengas, parladas per d'aborigèns australians dins lo nòrd d'Austràlia.

## Istòria
La proposicion d'una familha mirndi es facha d'en primièr per Chadwick (1984). Acampa lo djamindjungan, lo jingilu, e lo wambaya.

## Classificacion

La classificacion de las lengas mirndi es:
*jingulu
*wamabayan o ngurlun
**wambaya
**ngarnka
*yirram
**jaminjung 
**ngaliwurru
**nungali

## Referéncias


## Fonts
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/mirn1241 Classificacion dins Glottolog]*
*  Harold Koch, 2014, *Historical relations among the Australian languages: genetic classification and contact-based diffusion*, dins Harold Koch, Rachel Nordlinger (editors), The Languages and Linguistics of Australia, p. 23-90, Mouton de Gruyter.
Ròca plutonica

[thumb|right|Esquèma simplificat d'una intrusion [magmatica dins la crosta terrèstra.]]

Lei **ròcas plutonicas** (ò **ròcas intrusivas**) son de ròcas magmaticas granudas d'extension geograficas largas que s'observan generalament dins lei massís montanhós. Se fòrman per refrejament lent d'una intrusion de magma dins la crosta terrèstra. La lentor dau refrejament (generalament de l'òrdre de plusors desenaus de miliers d'ans) favoriza la formacion de cristaus gròs (visibles a uelh nus). Puei, l'erosion e lei movements geologics pòdon entraïnar son aparicion a la superficia. Lei ròcas venencas, qu'aparéisson generalament dins lei regions perifericas deis intrusions magmaticas, son de còps classadas entre lei ròcas intrusivas.

D'exemples caracteristics de ròcas plutonicas son lei granits, lei dioritas, lei gabros e lei peridotitas.

## Liames intèrnes

* Ròca.
* Ròca effusiva.
* Ròca magmatica.
* Ròca venenca.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sismoscòpi

[thumb|right|[Fotografia d'una replica dau premier sismoscòpi concebut per Zhang Heng.]]

Lo **sismoscòpi** es un aparelh permetent d'observar lei gangassadas dei tèrratrems. Inventat en 132 per Zhang Heng (78-139), es un sistèma rudimentari que pòu aver la sensibilitat necessària de detectar de tèrratrems imperceptibles. Foguèt remplaçat per lo sismomètre, pus precís, amb l'estructuracion de la sismologia.

## Liames intèrnes

* Sismologia.
* Sismomètre
* Tèrratrem.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Hayao Miyazaki

[vinheta|Hayao Miyazaki a la [Mòstra de Venècia en 2008.]]
, nascut lo 5 de genièr de 1941 a Tokyo, es un dessenhaire, realizator e productor de filmes d'animacion japonés, cofondator de l'estúdio Ghibli ambe Isao Takahata.

Quasi inconegut en occident en defòra dels cercles d’amators d’anime e de manga fins a la sortida internacionala de *[[Princessa Mononoké]]* en 1999, sos filmes encontran après un grand succès pertot dins lo mond e sustot al Japon ont d'unes an batut de recòrds d’afluéncia.

Explora sovent los meteis tèmas centrals, la relacion de l’umanitat ambe la natura, l’ecologia e la tecnologia, atal que la dificultat de demorar pacifista dins un mond en guèrra. Los protagonistas de sos filmes son lo mai sovent de joventas o femnas fòrtas e independentas, e los « marrits » an de qualitats que los rendon moralament ambigús, coma los kamis de la religion sintoïsta.

Sos òbras son aitant accessibles als dròlles qu’als adultes. Al Japon, es considerat coma l’egal d’Osamu Tezuka, e en occident òm lo compara sovent a Walt Disney,,,. Çaquelà, Miyazaki rèsta modèst e explica lo succès de son entrepresa per l'escasença qu’a aguda de poder esplechar plenament sa creativitat. 

## Nòtas e referéncias



## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Estúdio Ghibli
* Gorō Miyazaki
* Isao Takahata
* Joe Hisaishi
Rota nacionala 124

[vinheta|280x280px|La rota nacionala 124 a la sortida 12 au nivèu de [L'Isla de Baish.]]
La **rota nacionala 124** (o **RN124**) es, en Occitània, una rota traversant la Gasconha e religa la metropòli de Tolosa a la comuna de Sent Jors de Maremne. La rota es desclassada deu hialat rotèr nacional dempuish 2005 entre Sent Jors de Maremne e Espans (Gers), la partida orientala essent mantenguda dens la domanialitat nacionala, coma partida de l'itinerari de Gran Gabarrit.
Epistòlas dei fraires de la puretat

[thumb|right|[Fotografia d'una version de 1257 deis **'Epistòlas''.]]

Leis ***Epistòlas dei fraires de la puretat**' (*Rasa'il Ikhwan al-safa'' en arabi) son un ensems de 52 obratges sabents anonims escrichs entre lo sègle IX e lo sègle X e atribuits a un grop desconegut dich lei « Fraires de la Puretat ». Largament inspirat per lo trabalh dei Grècs Ancians, aqueu trabalh presenta lei conoissenças dau periòde dins de domenis variats coma la filosofia, leis arts, lei sciéncias e la magia.

## Liames intèrnes

* Filosofia.
* Sciéncias.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Autorota A624

L**'A624** es una autorota urbana relgiant lo periferic de Tolosa cap a la rota nacionala 124 a l'intrada èst de Colomèrs.

## Vejatz tanben

### Ligams extèrnes

* A624 sus Saratlas
*  A624 sur WikiSara
Autorota A55

L**'autorota A55** es una autorota occitana situada en Provença dins lo departament dei Bocas de Ròse religant Marselha au Martegue. La partida dins Marselha es tanben nominada **autorota dau litoral**.
Lengas worrorranas

Las **lengas worrorranas** son una familha de lengas, parladas per d'aborigèns australians dins lo nòrd d'Austràlia.

## Classificacion

La classificacion de las lengas worrorranas es:
*ngarinyin o ungariniyin
**andadjin
**guwidj
**unumburru
**ngarnawu
**waladja
**wolyamidi
**wurla
*worrorran del nòrd
**sosgrop forrest river 
***gambera
***kwini o guni
***miwa
**wilawila
**wunambal
*worrorran de l'èst
**umiida-unggarangu
**unggumi
**winjarumi
**worrorra

## Referéncias


## Fonts
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/worr1236 Classificacion dins Glottolog]*
Lengas adamawa

Las **lengas adamawa** son una familha de lengas ipotetica que la classificacion es discutida. Son parladas sus lo plan de l'Adamawa, en Republica de Centrafrica, al Cameron, al Chad e al Nigèria.

## Istòria
En 1955, Joseph Greenberg, dins son libre *Languages of Africa*, prepausa una branca de lengas adamaua-obanguianas estacada a las lengas nigèrocongolesas.

Uèi, aquela ipotèsi es fòrtament contradicha per Gerrit Dimmendaal o Roger Blench. Blench remplaça las lengas adamawa-obangui per una familha de lengas savanas, que demòra una branca del nigerocongolés, mas amb una composicion intèrna modificada e acampada amb las lengas gor.

## Classificacion
Kleinewillinghöfer (2019) manten una familha adamawa compausada de 17 grops:
*tula-waja (waja) 
*bikwin-jen (burak, jen)
*kam (o wom, nyiŋɔm, nyiwom, nyingwom)
*longuda (nʋngʋra)
*baa (o kwah)
*mumuye
*yandang (o yendang) 
*samba duru (leko, duru, sama-duru)
*bena-mboi (o yungur)
*kebi-benue (o mbum)
*kim
*day
*boa (bua)
*nimbari o baari †
*duli-gewe o gey, gueve †

## Referéncias
Lengas obanguianas

Las **lengas obanguianas** son una familha de lengas que la classificacion es discutida. Son parladas en Republica de Centrafrica.

## Istòria
En 1955, Joseph Greenberg, dins son libre *Languages of Africa*, prepausa una branca de lengas adamaua-obanguianas estacada a las lengas nigèrocongolesas. Aquel grop de lengas es constituït de las lengas adamawa e de las lengas obanguianas.

Aquela ipotèsi es fòrtament contradicha per Roger Blench (2012). Blench remplaça las lengas adamawa-obangui per una familha de lengas savanas, que demòra una branca del nigèrocongolés, mas amb una composicion intèrna modificada e acampada amb las lengas gor.

Per Gerrit Dimmendaal (2008), las lengas obanguianas son pas aparentadas a las lengas adamawa e, alaidonc, fan pas part del nigèrocongolés. L'ipotèsi la mai logica es que forman una familha de lengas independenta..

Per Yves Moniño (2010), las lengas gbaya e las lengas zande devon èsser trachas del obanguian e son mai pròchas de las lengas gor.

## Classificacion
Segon Blench e Williamson (2000), la classificacion de l'obanguian es:
*lengas banda 
*lengas ngbandi 
*lengas sere–mba  
**lengas sere 
**lengas ngbaka–mba  
***lengas ngbaka (diferent de la lenga gbaya de meteis nom) 
***lengas mba

## Referéncias
Lengas kadogli

Las **lengas kadogli** (o lengas kado, *kadu*) son una familha de lengas que la classificacion es discutida. Son parladas al Sodan.

## Istòria
En 1955, Joseph Greenberg, dins son libre *Languages of Africa*, prepausa una branca de lengas kordofanianas estacada a las lengas nigèrocongolesas. Aquel grop de lengas es constituït de las lengas parladas dins los monts Noba.

L'existéncia de las lengas kordofanianas es pus validada. Dins aquel ensem las lengas kadogli son clarament pas de lengas nigèrocongolesas. Segon Schadeberg serián un grop del nilosaharian.

L'opcion actuala la mai rasonabla es las classar coma una familha de lengas independenta.

## Classificacion
La classificacion de las lengas kadogli es
*grop de l'èst
**keiga 
**tulishi
*grop central
**kadugli
***katcha 
***kadogli 
***miri
*grop de l'oèst
**kanga
**krongo
**tumtum

## Referéncias


## Fonts
*  Edward Hall, Marian Hall, 2004, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/10/06/46/100646256099282892829790816212446104791/OPSL_9.pdf Kadugli-Krongo]*, Occasional Papers in the Study of Sudanese Languages 9, p. 57-68.
Rota nacionala 632

La **rota nacionala 632** (**RN 632**) es una anciana rota occitana, traversant la Gasconha, que religava Tarba a Tolosa. Foguèt desclassada en 1972 e es devenguda la *rota departementala 632* (*RD 632*) dens totes los departaments traversats.

## Ancian traçat (actuala D 632)

* Tarba
* Semiac / Aurelhan
* Sarrolhas
* Bolin
* Lidòs
* Pojastruc
* Castèthvièlh
* Marcelhan
* Shèla Devath
* Los Mès
* Lube e Bèthmont
* Vido
* Tria de Baïsa
* Poidarrius
* Puntós
* L'Arròca
* Castèthnau de Manhoac
* Bèthvéser
* Tèrmes
* Bolonha de Gessa
* Poimaurin
* Lombers
* Savinhac e Lo Monar
* Bragairac
* Senta Fe de Peirolièras
* Sent Lis
* Fontsòrbas
* Plasença deu Toish
* Tornafuèlha
* Tolosa
Estúdio Ghibli

L' es un estúdio d'animacion japonés fondat per Hayao Miyazaki e Isao Takahata en 1985. Produtz de longs metratges e corts metratges d'animacion, atal que, dins una mendre mesura, de telefilmes, d'anime e de videojòcs. L'estúdio es conegut principalament per sos longs metratges destinats a un larg public e dont mantun an ganhat de succès al près de la critica e del public, atal que de nombrosas recompensas. Lo logo de l'estúdio es una representacion de Totoro, una creatura apareguda dins *[[Mon vesin Totoro]]*, l'un dels filmes emblematics de l'estúdio, sortit en 1988.

## Nòtas e referéncias

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Musèu Ghibli

### Ligams extèrnes

*  Site oficial
Canton de Grisòlas

Le **canton de Grisòlas** es una anciana division administrativa de Lengadòc, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Montalban, le departament de Tarn e Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. De las 11 comunas, 3 (La Bastida Sent Pèire, Noïc e Orgulh) son dins le canton de Tarn-Tescon-Carcin-Verd (burèu centralizator La Bastida Sent Pèire), 2 (Bessens e Montbequin) dins le canton de Montuèg e las autras 6 son dins le canton de Verdun de Garona. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian, dins sa varianta meridionala.

## Composicion

## Istòria
Le canton se creèt en 1790 dins lo districte dels Sarrasins de la Nauta Garona .

Le canton èra en 1801 dins l'arrondiment dels Sarrasins, que passèc al Tarn e Garona quand le departament se creèc en 1808. En 1926, a l'ocasion de la supression de l'arrondiment de Moissac, quauques cantons ne profitèron per demandar a cambiar per l'arrondiment de Montalban, pr'amor de relacions comercialas pus intensas ambe la prefectura. Atal se passèt pel canton de Grisòlas , coma pels cantons de Verdun e de Montuèg.

## Nòtas
Ressorça naturala

Las **ressorças naturalas** son de ressorsas qu'existisson dins l'environament a l'estat natural sens accions de l'umanitat.  Sus Tèrra, aquò englòba la lutz del solelh, l'atmosfèra (lo vent), l'aiga, la tèrra (lo petròli, lo carbon, lo gas natural, totes los minerals), tota la vegetacion, la vida animala que subsistís naturalament dins l'environament.

Se d'unas ressorças son consideradas coma renovelablas (deurián pas s'agotar dins un futur previsible), coma per exemple la radiacion solara, l'energia geotermica, o l'aire, la granda majoritat de las ressorças terrèstras son  en quantitat finida, e se pòdon agotar a mai o men long tèrme se son gestionada inadequadament.
L'escomesa màger per l'umanitat al sègle XXIen es de demesir la consomacion de las ressorças naturalas non renovelablas que son a s'abenar.
Little Big

**Little Big** es un grope d**electro-rave'' russe fondat en 2013 a [[Sant Petersborg]], composat de 5 membres : Ilya Prusikin, Sergey ''"Gokk"'' Makarov, Olympia Ivleva, Sonya Tayurskaya e Mr. Clown, personatge que serv de mascòta au grope.

Creat en 2013, lu grope fai sa prumiera 'paricion publica en prumiera partida de [[Die Antwoord]] lu 2 julhet de la mesma annada au club **A2*' de Sant Petersborg. Avian desjà surtit lur prumier titre *Everyday I'm Drinking* sur la plata-fòrma [[YouTube]] en abriu 2013.

Lu 17 deu mes de març 2014, lu grope publia lur prumier album, *With Russia from Love*. La publicacion de lur album es seguida de tornadas en [[Euròpa]], en [[Russia|Russiá]] e en [[America del Nòrd|America deu Nòrd]].

== Discografiá ==
;Albums
* *With Russia From Love* (2014)
* *Funeral Rave* (2015)
* *Antipositive, Pt. 1* (2018)
* *Antipositive, Pt. 2* (2018)

;EPs
* *Rave On* (2017)
* *Skibidi* (2019)
* *Go Bananas* (2019)

;Singles
* *Everyday I'm Drinking* (2013)
* *We Will Push The Button* (2013)
* *Russian Hooligans* (2013)
* *Life In Da Trash* (2013)
* *With Russia From Love* (2014)
* *Dead Unicorn* (2014)
* *Kind Inside, Hard Outside* (2015)
* *Give Me Your Money* (avec Tommy Cash) (2015)
* *U Can Take* (avec Tatarka) (2016)
* *Lolly Bomb* (2017)
* *Faradenza* (2018)
* *Слэмятся пацаны* (avec Ruki Vverh!) (2018)
* *Rave in Peace* (*In Memory of Keith Flint*) (2019)
* *I'm OK* (2019)
* *Arriba* (avec Tatarka et Clean Bandit) (2019)
* *Rock-Paper-Scissors* (2019)
* *Uno'' (2020)

## Liams e referenças
Inge Lehmann

**Inge Lehmann** (13 de mai de 1888, Copenaga - 21 de febrier de 1993, Copenaga) es una sismològa danesa dau sègle XX. Es famosa per la descubèrta dau nuclèu intèrne de la Tèrra en 1936.

Diplomada de l'Universitat de Copenaga après aver seguit d'estudis scientifics avançats, venguèt assistenta dau matematician e geològ Niels Erik Nörlund (1885-1981) que la carguèt d'installar un ret de sismomètres en Groenlàndia. Aquò li permetèt de venir doctora en geodesia en 1928 e de venir directritz dau departament de sismologia de l'Institut Reiau Danés de Geodesia. I realizèt sa descubèrta pus importanta, aquela de l'existéncia d'un nuclèu intèrne solide, en 1936. Après sa retirada en 1953, anèt ais Estats Units d'America onte contunièt de trabalhar, principalament per desplegar un ret de sismomètres capables de detectar d'assais nuclears sovietics.

Recebèt plusors prèmis scientifics durant sa carriera coma la medalha William Bowie en 1971. 

## Liames intèrnes

* Discontinuitat de Lehmann, limit entre lei nuclèus intèrne e extèrne.
* Geologia.
* Sismologia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
James Hutton

[thumb|right|Retrach de James Hutton en [1776.]]

**James Hutton** (3 de junh de 1726, Edimborg - 26 de març de 1797, Edimborg) es un geològ e un meteorològ escocés de la segonda mitat dau sègle XVIII. Es considerat coma lo paire de la geologia modèrna amb la premiera formulacion dau principi de l'uniformitarisme e sa teoria de la formacion dei ròcas a partir dau refrejament de la lava (plutonisme) que permetèt a sa disciplina de rebutar lei dògmas eissits dei tèxtes biblics e d'adoptar definitivament lo metòde scientific.

## Òbra scientifica

### Geologia

Après d'estudis de medecina e de drech, descurbiguèt la geologia dins lo corrent deis ans 1750. En 1785, foguèt l'autor de la premiera teoria capabla d'explicar d'un biais coerent la formacion e la disparicion dei relèus. En particular, i introduguèt dos principis novèus que marquèron prefondament sa disciplina :
*  l'uniformitarisme que postula que lei procès que se son aplicats dins lo passat contunian de s'aplicar a l'ora d'ara. Opausat au catastrofisme, aqueu principi es totjorn una nocion de basa de la geologia actuala. 
* lo plutonisme que postula que lei ròcas se fòrman a partir de la solidificacion de la lava. Per o demostrar, estudièt plusors penetracions graniticas que li permetèron d'establir la preséncia de remontadas ancianas de magma dins de jaç sedimentàris. Incomplèta, aquela idèa constituïguèt pasmens un progrès fòrça important e a donat son nom ai ròcas plutonicas (ò ròcas intrusivas).
Aquela teoria implicava una Tèrra fòrça pus vièlha que dins lo dògma de la Glèisa en vigor a l'epòca. D'efiech, lei calculs mostrèron qu'una durada de plusors desenaus ò centenaus d'ans èra necessària a l'erosion dei montanhas mentre que leis estudis biblics avián establit un temps de solament quauquei millenaris. Aquò favorizèt d'un biais decisiu l'intrada de la geologia dins lo modernisme scientific.

Leis idèas de Hutton foguèron pas immediatament compresas en causa d'una redaccion confusa, çò qu'alentiguèt sa difusion. Es finalament son amic John Playfair (1748-1819) que ne'n redigiguèt la premiera version clara en 1802. De mai, durant la premiera mitat dau sègle XIX, lei partisans de Hutton deguèron faciar l'oposicion dei neptunistas qu'èran en favor d'una formacion dei montanhas a partir de depaus sedimentaris realizats au fons deis oceans.

### Meteorologia

En meteorologia, Hutton s'interessèt ai transformacions de l'atmosfèra e publiquèt una *Teoria de la plueja* en 1788. Après aver estudiat lei precipitacions dins mai d'una region dau mond, i desvolopèt una teoria explicant la formacion dei pluejas per lo taus d'umiditat e per de mesclas entre diferentei massas d'aire dins l'atmosfèra.

## Liames intèrnes

* Geologia.
* Plutonisme.
* Uniformitarisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Lengas surmicas

Las **lengas surmicas** son un sosgrop de las lengas sodanicas de l'èst, un grop de las lengas nilosaharianas. son parladas en Etiopia e al Sodan del Sud.

## Classification

La classificacion del surmic es:
*majang
*sosgrop surmic del sud
**sosgrop surmic del sud-èst
***kwegu
**sosgrop surma
***me'en
***mursi
***suri, dialèctes: tirma, chai
**sosgrop surmic del sud-oèst
***didinga-murle
****didinga
****laarim
****murle
****tennet
***baale-olam
****kacipo-balesi
****ngaalam

## Referéncias


## Fonts
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/surm1244 Classificacion dins Glottolog]*
Lengas temein

Las **lengas temein** son un sosgrop de las lengas sodanicas de l'èst, un grop de las lengas nilosaharianas. Son parladas al Sodan dins los monts Noba.

## Classification

La classificacion del temein es:
*temein o ronge
*tese

## Referéncias


## Fonts
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/nucl1339 Classificacion dins Glottolog]*
Lengas tamanas

Las **lengas tamanas** son un sosgrop de las lengas sodanicas de l'èst, un grop de las lengas nilosaharianas. Son parladas al Sodan e al Chad.

## Classification
La classificacion del taman es:
*mararit 
*tama-sungor-miisiirii
**miisiirii
***tama–sungor
****sungor 
****tama 

## Referéncias


## Fonts
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/tama1329 Classificacion dins Glottolog]*
Lengas jebel oriental

Las **lengas jebel oriental** son un sosgrop de las lengas sodanicas de l'èst, un grop de las lengas nilosaharianas. Son parladas al Sodan dins l'estat de Nil Blau.

## Classification
La classificacion del jebel oriental es:
*aka-kelo-molo
**aka 
**kelo
**molo
*gaahmg o gaam, ingassana 

## Referéncias


## Fonts
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/east2386 Classificacion dins Glottolog]*
Intel 4004

Lo **4004** d'Intel es lo primièr microprocessor comercialisat, es a dire la primièra integracion reüssida de totes los fonccions d'un processor sus un sol e unic circuit integrat.

Es d’abòrd produch en exclusivitat per l'industrial qu'a comanditat son desvolopament, Busicom, en març de 1971. Après aver fach levar la clausa d'exclusivitat, Intel anóncia sa comercialisacion lo 15 de novembre de 1971.

Sa realizacion es renduda possibla per la tota novèla tecnologia dels self-aligned gates, que permet a son conceptor, Federico Faggin, d'integrar sus un meteis circuit integrat .

Ambe una poténcia d'execucion de  operacions per segonda a una frequéncia de , es comparable a l'ENIAC, lo primièr ordinator modèrne desvelat en 1946, qu'ocupava  per un pes total de 30 tonas.

En fach, lo 4004 resta netament mens performant que los processors dels mini-ordinators de la meteissa epoca. Par contra, permet d'imaginar de construire d'ordinators fòrça mens costós qu'aquestes : de micro-ordinators. Lo 4004 e las nièras de supòrt qu'utiliza son atal comercialisats per Intel coma  () **MCS-4**.

Lo 4004 e lo chipset MCS‑4 an çaquelà de nombrosas limitacions que fan que seràn pas utilizats per construire de micro-ordinators mas puslèu de contrarotlaires embarcats.

Lo 4004 es per contra seguit l'annada seguenta pel primièr microprocessor 8 bits, lo 8008 (e per lo 4040, un 4004 revisat), puèi en 1974 pel microprocessor que commença efectivament la revolucion dels micro-ordinators, lo 8080 intèrne.

## Caracteresticas tecnicas

Los 4004 son sortits dins un bostièr DIP a 16 bròcas en ceramica lo 15 de novembre de 1971. Es lo primièr còp que totes los fonccions d'un processor son reünits sus un sol e unic circuit integrat, çò qu'en fach lo primièr microprocessor de l'istòria e de l'industria. La tarifa industriala a sa sortida es de 200 dollars.

Las dimensions del circuit integrat son de  de long sus  de larga, siá  a pena. Ofrís atal de qualitats tecnicas equivalentas als  d'un ENIAC concentradas sus solament .

## Galariá

Fichièr:Intel C4004 b.jpg|La version ceramica C4004 sens traças grisas.
Fichièr:Intel D4004.jpg|La version ceramica D4004.
Fichièr:Intel P4004.jpg|La version plastica P4004.


## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Intel
Lengas niloticas

Las **lengas niloticas** son un sosgrop de las lengas sodanicas de l'èst, un grop de las lengas nilosaharianas. 

## Localisacion
Las lengas niloticas son parladas dins un airal mai grand que s'espandís sus l'Africa Orientala. Las populacions de lenga nilotica vivon en Tanzania, al Kenya, en Oganda, al Sodan del Sud e en Etiopia.

## Classification
Las lengas niloticas se partisson en tres brancas:
*lengas niloticas del sud:
**lengas kalenjin: 
***nandi-markweta: nandi, kipsikis, keyo, tuken, markweta
***elgon: sapiny, kony, bong'om, pok, terik
***okiek: kinare, sogoo, akie
***päkot
**omotik
**datooga
*lengas niloticas de l'oèst, o lengas luo:
**grop del nòrd: burun, mebaan, jumjum
**Grop luo
***lengass luo del nòrd: shilluk, anyua, jur, thuri, bor
***lengas luo del sud: acholi, alur, lang'o, kumam, adola, luo de Kenya 
**lengas nuer-dinka: dinka, nuer, atuot
* lengas niloticas de l'èst:
**lengas bari: bari, kakwa, mandari, nyangwara, kuku, ngyepu, pöjulu
**lengas lotuho-maa
***lotuxo: otuho, dongotono, lango, lokoya, lopit
***ongamo-maa: maasai amb lo samburu e lo camus, ongamo
**lengas teso-turkana
***teso
***karimojong, toposa, turkana, nyangatom

## Referéncias


## Fonts
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/nilo1247 Classificacion dins Glottolog]*
*  Lionel M. Bender, 2004, *Nilo-Saharien*, dins Les langues africaines, Bernd Heine et Derek Nurse (editors), p. 55-120, Paris, Karthala ISBN 2-84586-531-7
*  Franz Rottland, 1982, *Die südnilotischen Sprachen. Beschreibung, Vergleichung und Rekonstruktion*, Kölner Beiträge zur Afrikanistik n° 7, Berlin, Dietrich Reimer Verlag ISBN 3-496-00162-3
*  Rainer Voßen, 1982, *The Eastern Nilotes. Linguistics and Historical Reconstructions*, Kölner Beiträge zur Afrikanistik n° 9, Berlin, Dietrich Reimer Verlag ISBN 3-496-00698-6
Banca Africana de Desvolopament

La **Banca Africana de Desvolopament** es una institucion financiera multinacionala de desvolopament fondada en 1964 per favorizar lo desvolopament e lo progrès sociau dins leis estats africans. Comprèn 54 país africans que son sostenguts per 27 autreis estats.

## Liames intèrnes

* Banca Asiatica de Desvolopament
* Banca Interamericana de Desvolopament

## Bibliografia

## Liames extèrnes

* Site oficiau

## Nòtas e referéncias
Banca Asiatica de Desvolopament

La **Banca Asiatica de Desvolopament** es una institucion financiera multinacionala fondada lo 22 d'aost de 1966 per sostenir lo desvolopament economic e sociau dins lei país d'Asia.

## Liames intèrnes

* Banca Africana de Desvolopament
* Banca Interamericana de Desvolopament

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
4 bits

En informatica, l'arquitectura **4 bits** es un tipe d'estructura d'ordinator esplechant de mots (processor, memòria, bus, etc) d'una talha de 4 bits (siá dos octets).

Un mot de 4 bits pòt estocar 24 valors diferentas, siá 16 valors. Un processor 8 bits pòt donc adreçar *dirèctament* 64 octets de memòria.
Fanny Ardant

vinheta|Fanny Ardant en 2004.
**Fanny Ardant** es una actritz, realisatritz e scenarista francesa, nascuda lo 22 de març de 1949 a Saumur en Maine e Léger. Revelada en 1981 per *[[La Femna d'a costat]]* de François Truffaut, recep en 1997 lo Cesar de la melhora actritz per *Pédale douce*.

## Nòtas e referéncias
Karin Viard

[vinheta|L'actritz a la primièra de [Polisse al Festenal de Canas 2011.]]
**Karin Viard**, nascuda lo 24 de genièr de 1966 a Roan, es una actritz francesa. Revelada dins las annadas 1990, Karin Viard s'es lèu fa remarcar gràcias a son anar natural e sa capacitat a abordar de ròtles e d'univèrs fòrça diferents.

## Recompensas e nominacions

### Cesars
* Cesar 1994 : Nominacion al Cesar del melhor espèr feminin per *[[La Nage indienne]]*
* Cesar 1998 : Nominacion al Cesar de la melhora actritz dins un segond ròtle per *[[Les Randonneurs]]*
* Cesar 2000 : **[[Cesar de la melhora actritz]]** per *[[Haut les cœurs !]]*
* Cesar 2003 : **[[Cesar de la melhora actritz dins un segond ròtle]]** per *[[Embrassez qui vous voudrez]]*
* Cesar 2005 : Nominacion al Cesar de la melhora actritz per *[[Le Rôle de sa vie (film)|Le Rôle de sa vie]]*
* Cesar 2009 : Nominacion al Cesar de la melhora actritz dins un segond ròtle per *[[París (filme, 2008)|Paris]]*
* Cesar 2011 : Nominacion al Cesar de la melhora actritz dins un segond ròtle per *[[Potiche (filme)|Potiche]]*
* Cesar 2012 : Nominacion al Cesar de la melhora actritz per *[[Polisse]]*
* Cesar 2015 : Nominacion al Cesar de la melhora actritz per *[[La Familha Bélier]]*
* Cesar 2016 : Nominacion al Cesar de la melhora actritz dins un second rôle pour *[[Vingt et une nuits avec Pattie]]*
* Cesar 2018 : Nominacion al Cesar de la melhora actritz per *[[Jalouse (filme)|Jalouse]]*
* Cesar 2019 : **[[Cesar de la melhora actritz dins un segond ròtle]]** per *[[Les Chatouilles]]*

## Veire tanben
Mumuye

Lo **mumuye** es una lenga adamawa, de la familha nigèrocongolesa parlada al Nigèria. 

## Dialèctes
Lo mumuye es constituït d'una vintena de dialèctes: lo gnoore, lo jeng, lo zing, lo mang, lo kwaji, lo meeka, lo yaa, lo kugong, lo shaari, lo sagbee, lo kasa, lo yoro, lo lankaviri, lo saawa, lo nyaaja e lo jaalingo, parlats dins l'estat de Taraba.
 
## Referéncias


## Fonts
*  Kiyoshi Shimizu, 1979, *A Comparative Study of the Mumuye Dialects (Nigeria)*, Marburger Studien zur Afrika- und Asienkunde: Serie A: Afrika, Band 14, Berlin, Verlag von Dietrich Reimer.
Aure Atika

[vinheta|Aure Atika al [Festenal de Canas en 2017.]]
**Aure Atika** es una actritz e realizatritz franco-portuguesa, nascuda lo 12 de julhet de 1970 a Monte Estoril (Portugal).

## Filmografia

### Actritz

### Realisatritz

* 2003 : *À quoi ça sert de voter écolo ?* (cort metratge). prèmi de la fondacion Beaumarchais
* 2007 : *De l'amour* (cort metratge). Prèmi del melhor actor per Jonathan Zaccaï al Festenal de Cabourg
* 2013 : *On ne badine pas avec Rosette* (cort metratge). Presentat a la Setmana Internacionala de la Critica al Festenal de Canas 2013 dins l'encastre dels 20 ans de l'ADAMI.

## Vejatz tanben

### Ligams extèrnes

* 
*  Aure Atika sus Allociné
*
Arletty

[vinheta|Retrach d'Arletty per l'[estúdio Harcourt.]]
**Arletty**, nom de scèna de **Léonie Bathiat**, nascuda lo 15 de mai de 1898 a Courbevoie e mòrta lo 23 de julhet de 1992 a París, es una actritz e cantaira francesa.

Figura dins qualques caps d'òbra del patrimòni cinematografic francés dels ans 1930 e 1940 : *Hôtel du Nord* en 1938, *Le jour se lève* en 1939, *Les Visiteurs du soir* en 1942, *Les Enfants du paradis* en 1945, quatre filmes de Marcel Carné, los tres darrièrs dialogats per Jacques Prévert.

## Nòtas e referéncias

## Vejatz tanben
Lengas atlanticocongolesas

Las **lengas atlanticocongolesas** son una branca de la familha de las lengas nigèrocongolesas. Acampan los grops de lengas nigèrocongolesas que possedon de classa nominalas.

## Classificacion
*atlanticocongolés
**gola
**limba
**mansoanka
**lengas mel
*atlantic nòrd central 
**lengas cangin
**atlantic central 
***lengas bak
***lengas bijago
**lengas fula-sereer
**jaad 
**naluic 
**tenda 
**wolof
*lengas voltaïcocongolesas 
**lengas benue-congo
**ega
**lengas kru
**Kwa Volta-Congo 
**North Volta-Congo
Josiane Balasko

vinheta|Josiane Balasko en 2014.
**Josiane Balašković**, dicha **Josiane Balasko**, nascuda lo 15 d'abril de 1950 a París, es una actritz et realisatritz francesa d'origina franco-iogoslava, tanben scenarista, romancièra, dialoguista e costumièra.

Es l'una dels membres de la banda del Splendid. Al cors de sa carrièra, es recompensada per dos Cesar : aquel del melhor scenari original o adaptacion per *Gazon maudit* en 1996 puèi un Cesar d'onor en 2000.

A tanben estat nomenada als Cesar de la melhora actritz per *Trop belle pour toi* (1989) e *Tout le monde n'a pas eu la chance d'avoir des parents communistes* (1993), puèi per lo polar *Cette femme-là* (2003).

## Nòtas e referéncias

## Vejatz tanben
Lengas rashad

Las **lengas rashad** son una branca de la familha de las lengas nigèrocongolesas. Son parladas dins lo monts Noba al Sodan.

## Classificacion
Joseph Greenberg, dins son libre *languages en Africa* (1955) pausa una branca de lengas kordofanianas estacada a la familha nigèrocongolesa. Acampava los grops de lengas situats dins lo Kordofan, las lengas talodi, heiban, lafofa, rashad, katla e kadogli.

La lingüistica actuala regèta l'existéncia d'un grop kordofanian. Las lengas kadogli fan pus partida del nigèrocongolés. Los quatre autres grops an pas de ligams particulars entre ilhs e lor plaça dins la familha nigèrocongolesa es pauc clara.

La lengas rashad son: 
*tagoi
*tegali

## Referéncias


## Fonts
*  Classificacion dins Glottolog