Plastic

Lei **plastics** son un ensemble de matèrias fòrça divèrsas, generalament sinteticas, compausadas d'un polimèr mesclat amb d'additius, de colorents e materiaus de carga. Partejan la proprietat d'èsser modelats segon lei besonhs per formar una larga gama de compausats e de produchs (objèctes injectats, motlats, extrudits, films, fieu, etc.). Son utilizats dins la màger part dei sectors d'activitats de l'industria modèrna e son venguts un simbòl de la societat de consumacion. La produccion mondiala de plastics es ansin passada de quauquei milions de tonas cada après la Segonda Guèrra Mondiala a 400 milions de tonas en 2021.

Aqueu succès permetèt la fabricacion d'objèctes novèus car lei plastics son de matèrias leugieras que pòdon aver d'aplicacions fòrça variadas. De mai, lor resisténcia mecanica li permet de remplaçar de pèças metallicas dins mai d'un domeni. Pasmens, aquelei produchs son tanben a l'origina de problèmas environamentaus importants car lor fabricacion utiliza de quantitats considerablas d'idrocarburs e que lor reciclatge es fòrça feble. Lei plastics gausits son donc cremats ò gitats dins la natura. Son alora carrejats per lei rius e polluïsson cada etapa dau cicle de l'aiga.

## Istòria

### Lei matèrias precursoras

Avans la Revolucion Industriala, l'utilizacion de matèrias plasticas èra rara, mai pas inexistenta. Per exemple, vèrs 1600 avC, de Mesopotamians fabriquèron de balas ò de figurinas a partir d'un cauchó naturau. Pasmens, leis usatges demorèron limitats e lei substàncias utilizadas èran d'origina naturala (cauchó, cellulòsa, proteïnas dau lach, etc.). Aquò cambièt durant lo sègle XIX amb lo desvolopament de la quimia modèrna. En 1839-1840, Charles Goodyear (1800-1860) descurbiguèt lo principi de la vulcanizacion que permet de renforçar lei proprietats mecanicas dau cauchó. Puei, dins lo corrent deis ans 1850-1860, lo Britanic Alexander Parkes (1813-1890) descurbiguèt lo celluloïd. Utilizèt son invencion per remplaçar l'evòri dins la fabricacion de bolas de bilhard.

Quauquei descubèrtas suplementàrias aguèron luòc durant la segonda mitat dau sègle XIX coma aquela de la galalita per lo quimista francés Auguste Trillat (1861-1944) en 1897. Pasmens, en 1907, Leo Baekeland (1863-1944) descurbiguèt un metòde per utilizar la baquelita per fabricar d'objèctes d'un biais industriau. Aquò foguèt una revolucion dins l'istòria dei plastics. D'efiech, per lo premier còp, venguèt possible d'utilizar un plastic totalament sintetic per fabricar d'objèctes en massa.

### Lo desvolopament dei plastics sintetics

[thumb|right|[Microfòn de baquelita fabricat durant leis ans 1930.]]

Se l'invencion de la baquelita marquèt una etapa determinanta dins l'istòria dei materiaus plastics, son usatge foguèt inicialament limitat a la fabricacion d'interruptors, de bostièrs electrics e de compausants telefonics. Pasmens, a partir deis ans 1910, l'emergéncia de la quimia dei macromoleculas permetèt de melhorar la comprenença dei fenomèns de polimerizacion e de policondensacion. L'entre doas guèrras ansin un premier periòde de descubèrtas importantas e de diversificacion dei plastics disponibles.

Per exemple, en 1926, Waldo Semon (1898-1999) trobèt un metòde per plastificar lo policlorur de vinil (PVC) en ajustant d'additius dins son estructura. Aquò facilitèt sa mesa en òbra e sa fabricacion e foguèt a l'origina dau succès d'aqueu plastic. Au començament deis ans 1930, la companhiá alemanda IG Farben comencèt d'utilizar lo polistirèn per remplaçar lo zinc motlat. Puei, en 1933, foguèt brevetat lo Plexiglas, una forma de polimetalcrilat de metil utilizabla per remplaçar lo veire dins lei vitratges. Enfin, en 1935, foguèt concebut lo premier nilon.

Pauc costós, aquelei plastics foguèron largament adoptats per leis industriaus e venguèron un simbòl de modernitat. D'efiech, lei qualitats d'aquelei materiaus autorizavan una produccion en massa d'objèctes estandardizats destinats a facilitar la vida jornadiera. De mai, a respècte d'autrei materiaus, èran vistas coma de matèrias pròprias, igienicas e quasi miraculosas.

### L'Edat d'Aur dau plastic

[thumb|right|Contraròtle qualitat d'un debàs [nilon en 1954.]]

Après la Segonda Guèrra Mondiala, lo desvolopament de la carboquimia e de la petroquimia, lo petròli pauc costós e lei progrès tecnics realizats durant la guèrra permetèron de produrre de quantitats considerablas de plastics leugiers, resistents e a bòn mercat coma lo polietilèn, lo polipropilèn, lo polistirèn, lo PVC e lo nilon. Dins lo quadre de la reconstruccion e dau periòde de creissença dei Trenta Gloriosas, lei matèrias plasticas s'impausèron donc dins la vida vidanta (aparelhs electrodomestics, joguets, mòbles, vèstits, etc.), dins l'embalatge (sacs, botelhas, barquetas, etc.), dins l'industria (automobila, aviacion, etc.) e dins la construccion.

Dins lo corrent deis ans 1960, lo plastic èra associat au design modèrne (formas, colors, etc.) e incarnava la societat de consumacion. Pasmens, lei crisis petrolieras deis ans 1970 marquèron la fin dau petròli pauc car. Lo còst dei plastics aumentèt e lei premierei questions apareguèron a prepaus de la pollucion causada per lei matèrias plasticas gitadas dins la natura.

### La presa de consciéncia environamentala

Lei crisis petrolieras entraïnèron de transformacions importantas de l'industria dau plastic. Una premiera evolucion foguèt la cèrca de plastics pus leugiers e pus resistents necessitant mens de matèrias premieras per lei fabricar. S'acompanhèt d'una cèrca de matèrias de substitucion coma lo metau, lo veire e la fusta. Enfin, se desvolopèron lei plastics tecnics dotats de proprietats particularas (poliamidas, policarbonats, etc.). Una segonda transformacion foguèt l'organizacion progressiva de filieras de recuperacion dei plastics gausits e de reciclatge. Aquò aviá per objectiu de redurre la pollucion de l'environament per lei matèrias plasticas que començava de venir un problèma. Tanben, permetiá de demenir leis importacions de petròli. Lei còdis d'identificacion dei resinas apareguèron dins aqueu contèxte en Euròpa.

Pasmens, lo desvolopament vertadier dau reciclatge e la volontat de redurre l'usatge dei matèrias plasticas demorèron en realitat limitat. D'efiech, l'usatge dau plastic contunièt de s'estendre dins mai d'un domeni industria. De mai, lo desvolopament economic dei país d'Extrèm Orient entraïnèt l'emergéncia d'una industria dau plastic dins aquela region. La produccion mondiala de plastics perseguiguèt donc son aumentacion. En consequéncia, lei problèmas environamentaus entraïnats per l'usatge intensiu dei plastics se difusèron dins d'endrechs novèus.

### Lei plastics dempuei la fin dau sègle XX

Dempuei la fin dau sègle XX, lei problèmas engendrats per l'utilizacion massisa de matèrias plasticas son venguts mai e mai visibles dins lo monde. Pasmens, en parallèl, aquelei matèrias demòran indispensablas e lor usatge contunia de s'estendre amb lo desvolopament creissent dei classas mejanas dins mai d'un país dau Sud. Ansin, la pollucion plastica tòca desenant la quasi totalitat deis ecosistèmas terrèstres e marins. La formacion dau vortex de curum dau Pacific Nòrd, de còps subrenomat « lo continent plastic », es l'illustracion pus impressionanta d'aqueu fenomèn. Un autre exemple es la descubèrta de concentracions importantas d'additius utilizats dins lei matèrias plasticas dins l'aiga ò dins lei teissuts biologics (PFAS, etc.). Aquela situacion menèt a la dubertura de negociacions internacionalas per assiar de trobar de solucions, mai lei discussions son alentidas per leis interès deis estats petroliers que son pauc desirós de redurre lor produccion d'idrocarburs.

## Proprietats e caracteristicas generalas

### La formulacion dei plastics

La matèria de basa d'un plastic es un polimèr generalament eissit de produchs intermediaris (etilèn, propèn, benzèn, etc.) fabricats a partir de la transformacion d'idrocarburs fossils (petròli, gas naturau e pus rarament carbon). Un polimèr es una substància compausada de macromoleculas. Una cadena polimèra es ansin constituïda d'un nombre important d'unitats monomèras. La viscositat e la resisténcia mecanica d'un polimèr aumentan amb lo gras de polimerizacion, un nombre notat *DP* ò *n* que correspònd au nombre d'unitats monomèras presentas dins lei cadenas. S'aqueu nombre es superior a , la matèria es considerada coma un plastic.

La polimerizacion es un procès fondamentau dins l'industria quimica car lei polimèrs dèvon presentar lei proprietats esperadas (durabilitat, inercia quimica, elasticitat, transparéncia, resisténcia mecanica e termica, etc.). Dos tipes principaus de polimerizacion existisson :
* lei polimerizacions per etapas que son basadas sus de reaccions de policondensacion e de poliaddicion. Lei polimèrs obtenguts d'aqueu biais contènon sovent d'eteroatòms au sen de lor cadena macromoleculara.
* lei polimerizacions en cadena que son basadas sus la propagacion d'un centre actiu constituït d'un complèxe de coordinacion entre lo monomèr e un atòm d'un metau de transicion (titani, zircòni, etc.). Permèton d'obtenir de formar de polimèrs compausats d'un encadenament de liasons C–C.
Quatre procès generaus de preparacion dei polimèrs existisson (polimerizacion en massa, en solucion, en suspension e en emulsion). Segon lei besonhs, es possible de mesclar doas resinas polimèras de basa (copolimerizacion). De cargas, de plastificants e d'additius son tanben incorporats e dispersats dins lei resinas per ne'n melhorar lei proprietats (resisténcia termica, resisténcia quimica, massa volumica, color, etc.) ò ne'n facilitar la mesa en òbra. Lei cargas permèton de redurre lo còst finau de la matèria. Fòrça divèrsas, son pauc costosas (matèrias organicas, mineralas, metallicas, fibrosas, etc.). Lei plastificants permèton d'aumentar la flexibilitat. De còps, pòdon constituïr 50 % dau produch comercializat. Leis additius son egalament fòrça divèrs. Donan generalament de caracteristicas especificas a la matèria finala (una color, una resisténcia a l'oxidacion, una resisténcia a la combustion, etc.).

### Lei proprietats dei plastics

Lei proprietats dei plastics varian fòrça segon lei tipes de plastic e l'espèctre d'aquelei proprietats contunia de s'estendre amb l'aparicion regulara de matèrias novèlas. La densitat dei plastics non espandits es generalament compresa entre 0,83 (PMP) e 2,15 (PTFE) amb una valor mejana situada vèrs 1,2. Aquela densitat despend dau taus de cristallinitat e a una influéncia dirècta sus la rigiditat e la resisténcia mecanica dau plastic. Pasmens, aquela leugieretat explica l'interès dei matèrias plasticas per remplaçar de pèças metallicas ben pus pesantas.

En revènge, lei proprietats termicas dei plastics son generalament inferioras a aquelei dei metaus. Lei matèrias termoplasticas resistisson rarament a una exposicion prolongada a de temperaturas superioras a 250 °C. D'efiech, totei lei termoplastics passan dins un estat remolit au dessüs de lor temperatura de transicion veirenca ò de lor temperatura de fusion. Aquò permet lor mesa en forma e pòu èsser repetit mai d'un còp. Lei proprietats dei plastics termodurcissables son ben diferentas. D'efiech, durant lor mesa en forma, un caufatge permet d'entraïnar una reaccion de polimerizacion tridimensionala que crèa de pònts entre lei cadenas de polimèrs. Una aumentacion de la temperatura, comprés una combustion, permet pas de fondre aquelei matèrias. Pasmens, pòu menar a una desintegracion e a una carbonizacion de lor estructura moleculara.

Au nivèu mecanic, lei plastics termodurcissables son sovent rigids e rompedís mentre que lei polimèrs termoplastics e leis elastromèrs an generalament una resisténcia mecanica mediòcra e susceptibla de variar en foncion de la temperatura. L'estructura molecula dei materiaus polimèrs pòdon èsser semicristallina (preséncia de zòans cristallinas, interval de fusion reduch) ò amòrfa (ges de zòna cristallina, interval de fusion lòng). Lei proprietats termomecanicas d'un polimèr despendon fòrça de son taus de cristallinitat. Per exemple, dins un procès d'injeccion, una matèria amòrfa es pus « toleranta » qu'una matèria cristallina car lo retirament de la matèria durant la solidificacion es mens important. Tres regims principaus de proprietats mecanicas son observats en constrencha-deformacion :
* lei polimèrs rigids pòdon resistir a de constrenchas importantas, mai se desforman pauc. La rompedura dau materiau a generalament luòc au limit d'elasticitat. Aquò es lo comportament pus frequent per lei termodurcissables.
* lei termoplastics mòstran generalament un comportament similar a la màger part dei metaus. Pòdon resistir a una importanta desformacion elastica seguida per una desformacion plastica. L'alongament a la rompedura es important. La desformacion elastica correspònd a una desformacion que permet au materiau de tornar trobar sa forma iniciala après la fin de la constrencha. La desformacion plastica descriu una transformacion irreversibla de la matèria.
* leis elastomèrs pòdon resistir a una desformacion elastica fòrça importanta. Puei, passan dins lo domeni de la desformacion plastica avans de se rompre. Pasmens, l'alongament a la rompedura es superior ais autrei tipes de plastics.

## Familhas de plastics

### Lei termoplastics

Lei termoplastics an la proprietat de se remolir quand son sufisentament caufats e de tornar venir durs après refrejament. Aquò permet de modelar la matèria e de li donar la forma vouguda. Aquela operacion es reversibla e es possible de tornar caufar un termoplastic per li donar una autra forma. Aquelei caracteristicas permèton de fabricar una gama larga d'objèctes per lo mejan de metòdes industriaus simples coma l'injeccion, l'extrusion, lo calandratge e lo motlatge. Facilitan egalament lo reciclatge. Pasmens, an tanben un limit car l'integritat dei matèrias termoplasticas despend de la temperatura.

L'estructura moleculara dei termoplastics es siá amòrfa, es a dire qu'es pas organizada, siá cristallina, es a dire que lei cadenas polimèras son alinhadas. Lei proprietats mecanicas e termicas son generalament superioras dins lo segond cas. Aqueleis estructuras pòdon tanben coexistir en proporcions variablas. Aquelei materiaus son alora dichs semicristallins e son caracterizats per un taus de cristallinitat. La formacion de cristaus dins una matèria termoplastica despend dei condicions mesas en òbra per fabricar l'objècte.

### Lei termodurcissables

Lei termodurcissables an la proprietat de venir durs e rigids d'un biais irreversible après caufatge. Aquela transformacion es la consequéncia d'una reaccion de polimerizacion que mena a una reticulacion tridimensionala dei cadenas molecularas. Lo resultat es una matèria rigida, indeformabla e infusibla. Aquò rend lo reciclatge impossible, mai permet de fabricar d'objèctes que sei proprietats mecanicas despendon pauc de la temperatura.

### Leis elastomèrs

Leis elastomèrs son constituïts de polimèrs elastics, es a drie que pòdon suportar de deformacions quasi reversiblas fòrça importantas avans de se rompre. Lo cauchó naturau foguèt lòngtemps l'unic plastic d'aquela categoria e lo tèrme « cauchó » es ansin sovent emplegat coma sinonim d'elastomèr. Per aquò, leis elastomèrs son compausats de cadenas moleculas lòngas e replegadas. Quand son somesas a una constrencha mecanica, aquelei cadenas pòdon s'estirar gràcias a la preséncia de liasons quimicas permetent la rotacion de grops moleculars sensa rompedura de la cadena. Aquelei cadenas pòdon tornar prendre son estat replegat après la disparicion de la constrencha. Pasmens, aqueu retorn a l'estat iniciau es pas totjorn possible, çò qu'explica lo caractèr « quasi » reversible dei transformacions elasticas dau materiau.

La mesa en òbra industriala deis elastomèrs se fa generalament per extrusion ò per motlatge. Son generalament de termodurcissables, es a dire que pòdon pas èsser deformats per caufatge. De mai, après fabricacion d'un objècte, es pas possible de donar una autra forma a la matèria. Aquò s'explica per la preséncia de liasons de reticulacion que permèton de mantenir la coësion de la matèria. Lo reciclatge deis elastomèrs es ansin quasi impossible.

### Lei plastics tecnics

L'expression plastic tecnic designa lei matèrias plasticas que sei caracteristicas mecanicas e termicas permèton de resistir ai constrenchas importantas rescontradas dins leis aplicacions mai tecnologicas. Constituïsson una part reducha de la produccion de plastics, mai pòdon remplaçar lei metaus, en particular l'acier, dins de domenis complèxes. Fan generalament partida dei termoplastics ò dei termodurcissables. Per exemple, lo politetrafluoroetilèn (PTFE) se destria per una resisténcia excepcionala ais atacas termicas e quimicas e per son coeficient de fretament fòrça feble. Sota l'apelacion comerciala Teflon, es fòrça utilizat per fabricar de revestiments antiadesius d'aisinas de cosina.

### Lei bioplastics

Lei bioplastics son una categoria encara mau definida que se desvolopa dempuei lo començament dau sègle XXI per respòndre a l'imatge negatiu estacat au ròtle dei plastics dins la crisi environamentala actuala. Pòdon èsser de plastics eissits de matèrias derivadas d'organismes vivents coma de vegetaus, d'animaus ò d'organismes microscopics (bacterias, levaduras, etc.). Dins aqueu cas, s'opausa ai plastics fabricats a partir d'idrocarburs fossils. Pasmens, lo tèrme pòu tanben se referir a de matèrias plasticas biodegradablas. Dins aqueu cas, de plastics produchs a partir de compausats eissits de la petroquimia pòdon èsser acceptats au sen de la familha.

## Industria dau plastic

### Lei cadenas de produccion

L'industria dau plastic es una industria complèxa e diversificada. Englòba la produccion dei plastics de basa, la formulacion dei produchs plastics utilizables, la transformacion d'aquelei produchs e la venda dei produchs finits. A de liames importants amb la petroquimia e l'industria petroliera car la màger part de sei matèrias premieras son d'idrocarburs. Leis installacions de produccion dei monomèrs ò dei plastics pus simples son ansin sovent installadas a proximitat dei rafinariás per facilitar leis escambis de matèria.

Istoricament, l'America dau Nòrd e Euròpa foguèron lei dos centres mondiaus de la fabricacion de plastics. Pasmens, dempuei leis ans 2010, una industria asiatica, mai que mai chinesa, es apareguda per respòndre a l'importanta demanda locala. En 2020, China èra ansin a l'origina de 31 % de la produccion, Japon de 3 % e lo rèsta dau continent asiatic de 17 %. L'America dau Nòrd representava encara 19 % de la produccion e Euròpa 16 %. 

Sièis matèrias constituïssián aperaquí 80 % de la produccion (polietilèn, polipropilèn, policlorur de vinil, polistirèn, poliüretan, politereftalat d'etilèn). Permèton de fabricar de matèrias termoplasticas, pauc costosas e aguent d'aplicacions dins de domenis fòrça variats. Lo rèsta èra fach de polimèrs especiaus (polimèrs termostables, conductors ò fotosensibles) e de polimèrs tecnics (poliamidas, politereftlats de butilèn, poliacetals).

### Leis aplicacions

Leis aplicacions dei matèrias plasticas actualas son innombrablas. Pasmens, es possible de destriar tres categorias principalas. La premiera gropa lei plastics utilizadas coma matèria premiera visible dins la fabricacion de macromateriaus, de produchs e de pèças tecnicas. Dins la màger part dei cas, lo materiau es utilizat coma produch finit. Pòu alora prendre la forma de pèças simplas (films, tubes, etc.) ò d'elements pus complèxes integrats a d'assemblatges (equipaments electrodomestics, pèças automobilas, etc.). Lei plasticas d'aquela familha fan partida dei matèrias pus visiblas e pus conegudas (polietilèn, polipropilèn, polistirèn, policlorur de vinil, etc.). Quand son utilizats coma monomateriaus, son sovent reciclables.

La segonda categoria d'aplicacions pertòca lei plastics utilizats coma jaç ò compausants foncionaus dins un materiau composit ò assemblat. Aquelei plastics son alora sovent destinats a la fabricacion de produchs semifinits ò de jaç foncionaus au sen de produchs pus complèxes. Aqulei matèrias son rarament reciclablas car la triada e la separacion dei constituents d'un materiau composit es malaisada.

Enfin, lo darrier ensemble d'utilizacions regarda lei plastics intrant, coma ingredients, dins la formulacion d'autrei materiaus. Aqueleis usatges son fòrça alunchats de l'imatge tradicionau dau plastics, mai participan fòrça a la pollucion plastica en difusant de microplastics, de particulas invisiblas e de residüs quimics. Intervènon coma agents polimerics dins una formulacion (coma additius ò cargas) ò coma agents actius dins un produch quimic donat.

### La produccion e la consumacion

En causa de la multiplicitat de seis aplicacions, la produccion de matèrias plasticas es una importanta activitat industriala amb 9,2 miliards de tonas de plastics produchs entre 1950 e 2017. Aquela chifra es en aumentacion rapida car lo sector es fòrça dinamic. Ansin, en 2021, la produccion annadiera foguèt de 400 milions de tonas e d'estimacions laissan pensar a una produccion de 1,1 miliards de tonas per an en 2050. La consumacion es mai importanta dins lei país desvolopats que dins lei país paures. Pasmens, una partida significativa de l'aumentacion recenta de la produccion annadiera es lo resultat dau desvolopament de país coma China ò Índia. Economicament, lei sectors pus demandaires de plastics son l'embalatge, la construcicon, l'automobila, l'electronica e l'agricultura.

## Questions environamentalas

### Lo reciclatge dau plastic e sei dificultats

Lo reciclatge dau plastic dèu permetre de tornar introdurre de materiaus plastics ja utilizats dins lo cicle de produccion d'aquelei materiaus. Dèu faciar plusors problèmas diferents. Premier, lei matèrias plasticas son rarament utilizadas soletas, çò que necessita de faire la triada deis objèctes gausits. Segon lo nombre de plastics utilizats e lor emplaçament dins l'objècte, aquò pòu èsser fòrça complèxe. Puei, lo reciclatge dei termodurcissables es quasi impossible en causa de la reticulacion dei cadenas polimèras. Lo plastic es alora quasi indeformable, çò qu'empacha sa reutilizacion. Es possible de trobar de solucions de reemplec de la matèria (per exemple, dins un materiau de construccion), mai leis aplicacions son encara limitadas. De mai, règlan pas la question dau reciclatge *stricto sensu*. Ansin, a tèrme mai ò mens lòng, la màger part dei termodurcissables son incinerats.

Lo reciclatge dei termoplastics es tecnicament possible car aquelei matèrias pòdon èsser caufadas mai d'un còp, mai la preséncia de plastificants e d'additius limita sovent lei possibilitats de reciclatge. D'efiech, aquelei substàncias addicionalas son pas totjorn compatiblas entre elei. Pasmens, en causa dei volums produchs cada an, aqueu reciclatge es organizat dins mai d'un país. En Euròpa, es preparat per lei còdis d'identificacion dei resinas que permèton d'identificar lei familhas principalas de termoplastics. Ansin, au sen de l'Union Europèa, lo taus de reciclatge dau plastic agantava 35 % en 2021. Dins lo rèsta dau monde, lei resultats son ben pus febles car, la meteissa annada, solament 9 % dau plastic èra reciclat au nivèu internacionau.

### La toxicitat dei matèrias plasticas

La toxicitat dei matèrias polimèras es relativament febla car son insolublas dins l'aiga en causa de la talha dei macromoleculas. Aquelei matèrias son donc consideradas coma inèrtas au nivèu bioquimic. Pasmens, leis additius pòdon pausar de problèmas. D'efiech, son sovent compausadas de moleculas relativament pichonas que pòdon sortir dei matèrias plasticas. La natura deis efiechs toxics varia alora en foncion de lor toxicitat. Per exemple, lo bisfenòu A, enebit dins fòrça país dempuei leis ans 2010, èra un perturbator endocrinian e aviá d'efiechs negatius sus la fertilitat. Per aquelei rasons, leis additius utilizats per l'industria quimica son mai e mai regulats per leis autoritats dins la màger part deis estats. Pasmens, aquò règla pas la question dei substàncias contengudas dins lei plastics ja produchs e, dins abòrd de país, es encara possible d'utilizar de produchs enebits car lei contraròtles son insufisents.

### Leis efiechs environamentaus

[thumb|right|[Fotografia dei rèstas d'un albatròs que son estomac èra emplit d'objèctes plastics (illas Midway).]]

Leis efiechs environamentaus dei plastics son nombrós. Durant lor fasa de produccion, necessitan l'utilizacion de quantitats importantas d'idrocarburs fossils per èsser fabricats a partir de procès petroquimics emetors de quantitats significativas de gas d'efiech de sèrra. Aquela fabricacion requièr tanben l'usatge d'additius toxics coma lo plomb, lo cadmi, lo mercuri ò lo cròme. Pus rarament, de produchs plastics semifinits son versats dins l'environament durant lor transpòrt. Durant la fasa d'utilizacion, lei problèmas principaus son liats au relargatge progressiu deis additius. Aquò a de consequéncias nefastas per la santat umana (toxicitat aguda de certanei substàncias, efiechs cancerigèns, baissa de la fertilitat, etc.) e environamentalas. La combustion accidentala dei plastics libèra tanben de quantitats importantas de compausats toxics.

Dins aquò, lei problèmas principaus aparéisson après l'utilizacion dei produchs plastics. D'efiech, la degradacion d'aquelei matèrias es lònga dins l'environament. Aquò engendra de concentracions de plastics gausits dins lei vilas. Pasmens, coma lei plastics son generalament pus leugiers que l'aiga, son pauc a cha pauc carrejats dins leis oceans onte pòdon formar de « continents plastics ». Fòrça animaus pòdon alora confondre aquelei brigas de plastic amb sei presas abitualas. Leis aucèus, lei pes carnivòrs e lei mamifèrs marins son fòrça tocats per aqueu fenomèn. En parallèl, la lenta degradacion dei plastics mèna a la liberacion deis additius que vènon polluir leis aigas. De mai, una partida d'aqueleis additius pòdon se liar amb d'autrei compausats toxics (organometallics, pesticidas, etc.) e favorizar lor transpòrt. Ansin, la màger part deis ecosistèmas actuaus son contaminats per de substàncias toxicas eissidas ò transportadas per lei plastics. La pollucion engedrada per lei plastics es ansin venguda un enjòc environamentau major.

## Annèxas

### Liames intèrnes

* Bioplastic.
* Elastomèr.
* Plastic tecnic.
* Polimèr.
* Polimerizacion.
* Pollucion plastica.
* Termodurcissable.
* Termoplastic.


### Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** François Jarrige e Thomas Le Roux, *La contamination du monde. Une histoire des pollutions à l'âge industriel*, Seuil, 2017, 656 p.

### Nòtas e referéncias