open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Simitarra

Una **simitarra** es un tipe de sabre amb una lama corbada. Son origina es mau coneguda mai aquela arma sembla l'eiretiera aràbia dei lamas corbadas utilizadas tre l'Antiquitat per leis Escites e lei Macedonians. Fòrça utilizada dins l'Empèri Otoman e en Pèrsia entre lei sègles XVI e XIX, es venguda un simbòl de l'Orient Mejan. Pasmens, son usatge foguèt tanben frequent dins d'autrei regions dau mond, especialament coma arma segondària de la cavalariá europèa après la generalizacion deis armas de fuòc.

Lei simitarras avián generalament una longor de 90 cm, un talhant unic e una poncha permetent d'atacar d'estòc. L'interès principau de l'arma èra sa lama corbada. Premier, permetiá d'infligir de bleçaduras pus grèvas qu'una lama drecha car l'energia dau còp èra concentrada sus una seccion pus pichona. Puei, gràcias a sa corbadura, la lama aviá tendéncia a esquilhar sus lei superficias duras (bloquiers, lamas advèrsas... etc.), çò que limitava lo risc de blocatge de l'arma.


File:Pala type of kilij.jpg|Simatarra otomana dau sègle XVII.
File:Sabel, Kilij, Karabela Kostiumowa - Livrustkammaren - 31063.tif|Simatarra polonesa dau sègle XVIII.
File:19th century Indian tulwar sword.JPG|Simatarra indiana dau sègle XIX.
File:Sabel, Shamsir (Persien) - Livrustkammaren - 13938.tif|Simatarra pèrsa dau sègle XIX.
File:Afghanistan pulwar sword.jpg|Simatarra afgana dau sègle XIX.


## Liames intèrnes

* Sabre.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Glasi

Lo **glasi** (var. **gladi** e **gleva**) èra una espasa corta utilizada per lei legions romanas entre lo sègle III av. JC e lo sègle III ap. JC. Èra una arma corta (60-90 cm) amb una lama espessa (4-7 cm) e leugiera (0,6-1,5 kg). Permetiá d'infligir de bleçaduras largas gràcias a d'atacas d'estòc rapidas. Après la disparicion de l'Empèri Roman, de versions modernizadas dau glasi foguèron utilizadas fins au sègle XIX.

## Liames intèrnes

* Espasa.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Claymore

Una **claymore** èra una espasa larga e lònga de doas mans utilizadas per lei Highlanders d'Escòcia entre la fin dau sègle XIII e lo sègle XVIII.

## Liames intèrnes

* *[[Broadsword]]*, autre tipe d'espasa escocesa.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Libre de Memòrias

Lo ***Libre de Memòrias*** es una cronica dels eveniments que se debanèron a Besièrs entre 1336 e 1390. Foguèt escricha per Jacme Mascaró, un escudièr e secretari del Consolat de Besièrs.
Foguèt publicada per primièr còp en 1836 dins lo Butletin de la Societat Arqueologica de Besièrs, e posteriorament ne foguèt facha una autra edicion per Charles Barbier en 1890 a partir del manuscrich original. Aqueste foguèt editada dins la *[[Revue des Langues Romanes]]*.
Gaston Guillaumie

**Gaston Guillaumie** (Astur, Perigòrd, 15 de mai de 1883 – Bordèu, 1961) foguèt un lingüista, occitanista e romanista occitan. Agregat de gramatica, aqueste universitari de la Facultat de Bordèu foguèt tanben president de l'Escòla Jaufre Rudèl.

## Òbras
* *Glossaire périgourdin* (1927)
* *Contribution à l’étude du glossaire périgourdin, canton de Saint Pierre de Chignac, précédée d’un essai de délimitation phonétique des parlers de la Dordogne* (1927)
Arno Camenisch

thumb|250px|Arno Camenisch en 2014
**Arno Camenisch** (Tavanasa, Grisons, 1 de febrièr de 1978) es un escrivan soïs romanch.
Escrivan en alemand e en romanch, se faguèt conéisser gràcias a son roman *Sez Ner*, que ten son nom de la montanha sonada Piz Sezner, publicat en 2009.

## Òbras
* *Sez Ner* (2009)
* *Hinter dem Bahnhof* (2010)
* *Ustrinkata* (2012)
* *Las flurs dil di* (2013)
* *Fred und Franz* (2013)
Frankie Manning

thumb|250px|Frankie Manning en 2008
**Frankie Manning** (Jacksonville, Florida, 26 de mai de 1914 – Manhattan, Nòva York, 27 d'abril de 2009) foguèt un dançaire, ensenhaire e coreograf american. Es considerat coma un dels creador de l'estil sonat Lindy Hop.
Adolf Beltran

**Adolf Beltran i Català** (València, 8 de mai de 1958) es un jornalista e escrivan valencian.
Faguèt inicialament d'estudis d'arquitectura qu'acabèt pas abans de s'interessar al jornalisme. A trabalhat a la debuta dins divèrses jornals coma *[[El Temps]]* o *Noticias al día*. De 1986 a 2015 foguèt redactor al jornal espanhòl *[[El País]]* abans de collaborar dempuèi 2015 a la rubrica de politica del jornal valencian *[[Levante-EMV]]*

## Òbras
* *No digues adéu* (1989)
* *Hores buides* (1990)
* *Vicent Ventura, converses amb un ciutadà* (1993) 
* *Un país possible (identitat valenciana i modernització)* (1994) 
* *Ramón Lapiedra: La raó cívica* (2002)
* *Les llunes de Russafa* (2005)
* *Els temps moderns: societat valenciana i cultura de masses al segle XX* (2002)
* *La Valencia fea* (2005)
* *Emili Tortosa, converses amb un directiu compromés* (2009)
* *Veritat o mentida* (2012)
* *Estribord* (2016)
La Roqueta (Peiregòrd)

**La Roqueta** es una anciana comuna deu Peiregòrd e deu departament de Dordonha, qu'es adara dins la comuna deu Pòrt de Senta Fe e Ponchac.
## Geografia
L'ancian borg de La Roqueta es au nòrd-nòrd-èst deu borg deu Pòrt de Senta Fe e au sud-sud-èst de l'ancian borg de Ponchac (Peiregòrd).

L'ancian borg es sus un plan que domina la ribièra de Dordonha, au nivèu deu castèu deu Feugar (*Fauga* en francés). Lo territòri de l'anciana comuna s'espandiá benlèu sus la ribièra tanben.

## Toponimia
Lo  vilatge es atestat en 1273, escrit *la Roketa*; Roqueta es un diminutiu de l'occitan *ròca*, deu prelatin **rocca*, qu'aviá lo sens de pueg e après que prenguèt lo de castèu bastit dessús, çò qu'es confòrme a la situacion sus un plan que domina la ribièra de Dordonha.

## Istòria
En 1859, las ancianas comunas de La Roqueta, deu Canet e de Sent Avit deu Tisac s'assemblèren dins una comuna novèla que prenguèt lo nom deu Pòrt de Senta Fe. Lo capluèc es au Pòrt de Senta Fe, aglomeracion que contunha la vila de Senta Fe.

## Administracion
## Demografia

* I a pas de donadas per 1793 (n'es tanben entau per Lo Canet e Sent Avit deu Tisac)
* Après 1859, la populacion es recensada dins la comuna deu Pòrt de Senta Fe. 
* Per de rasons practicas, lo n° INSEE es estat camjat.

## Luecs e monuments
## Personalitats ligadas emb la comuna
## Veire tanben
## Ligams extèrnes
## Nòtas
Ponchac (Peiregòrd)

**Ponchac** (*Ponchapt* en francés) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha, qu'es adara dins la comuna deu Pòrt de Senta Fe e Ponchac.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [pũn’ɕa] 
I a quauques atestacions medievalas deu nom de Ponchac : *Sanctus Petrus de Punchac* en 1122, *Ponchacum* en 1360, en latin. En francés, *Ponchapt* (nom oficial actual) pareis en 1635, mas 'quò s'escriu encara *Ponchat* au sègle XIX e au quite sègle XX. 
L'origina es o probablament un nom latin d'òme, *Pontius*, emb lo sufixe *-acum* , latinizacion deu sufixe celtic *-*acon*. Se tractariá donc d'una anciana propietat gallo-romana.

Se la finala deu nom francés *Ponchapt* es analogica e decorativa, la grafia *Ponchat* mòstra l'evolucion fonetica en *-at* deus noms en *-ac*, fenomèn que concernís lo Lemosin, l'Auvèrnhe, lo Bordalés, l'Agenés.

## Istòria
A la Revolucion, Ponchac (*Ponchat*, nom oficial en 1793, puèi *Ponchapt* en 1801) venguèt una comuna deu canton de Sent Meard de Gurçon e deu districte de Montpaun, puèi de Moissida, dins lo departament de Dordonha. En 1801, fuguèt estacat au canton de Velinas e a l'arrondiment de Brageirac (supression deus districtes en 1795).

En 1960, Ponchac fusionèt emb la comuna deu Pòrt de Senta Fe per formar la comuna deu Pòrt de Senta Fe e Ponchac.

## Administracion
## Demografia

* après 1960, la populacion de Ponchac es recensada a l'interior de la comuna deu Pòrt de Senta Fe e Ponchac.
* Per dei rasons practicas, lo n° es estat camjat.

## Luecs e monuments
## Personalitats ligadas emb la comuna
## Veire tanben
## Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
Annadas 1980

Leis **annadas 1980** cuèrbon lo periòde dau 1er de genier de 1980 au 31 de decembre de 1989.

Si marcan per l'onda neoliberala que pervèn de portar lo còup de gràcia au comunisme dins lei país de l'Èst. Dins lo monde anglosaxon, s'encarna per Ronald Reagan ais Estats Units e Margaret Thatcher au Reiaume Unit. En Euròpa de l'Oèst, la Comunautat Economica Europèa s'unís a l'entorn dau mercat unic, permés en França, per lo Partit Socialista qu'arriba au poder en plena mutacion ideologica e sociologica. En Asia, lo miracle economic japonés fa dau Japon lo floron mondiau de l'electronica e de l'automobila, pendent que China beneficiá dei premierei reformas de Deng Xiaoping.
Desperate Housewives

**Desperate Housewives** es una seria televisada americana. Parla de quattre fremas que mòstron sa vida vidanta. La narratritz s'es sucidida.
La Rocheta (Marcha)

**La Rocheta** o **La Rochita**  (*La Rochette* en francés) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de la Marcha, administrada per lo departament de Cruesa de la region de Lemosin, estachada a Sent Medard (Cruesa) en 1972.

## Geografia
## Toponimia
Lo nom de *La Rocheta* (atestacion de 1182-1183, *La Rochetta*) es un diminutiu (sufixe *itta*) de *ròcha*, dau prelatin *rocca*, qu'a lo sens d'un pueg, puei dau chasteu qu'es bastit dessús . Benlèu que lo chasteu èra pitit. Lo resultat regular es *La Rocheta*, *La Rochita* es una evolucion mai o mens recenta.

## Istòria
La Rocheta e Sent Medard fusionèron en 1972 . La Rocheta a l'estatut de comuna associada (arrestat prefectorau dau 22 d'aost 1972).

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
* Egleisa Sent Perdon .

## Personalitats ligadas emb la comuna
## Veire tanben
## Liams extèrnes
## Nòtas
Samoiède (can)

Lo **samoiède** es una raça de can originària de Siberia Occidentala. Es un can de lièia nordic de tipe primitiu caracterizat per una pelissa blanca fòrça espessa.

## Istòria

Lei samoièdes son originaris dei tribüs samoièdas de Siberia e de Russia Septentrionala. Èran utilizats per caçar ò per gardar lei tropèus de rèns. En 1889, tres exemplars foguèron ramenats en Anglatèrra per lo zoologista Ernest Kilburn Scott après una mission en Siberia. Puei, d'autreis cans foguèron importats per d'autreis explorators dins lo corrent deis annadas seguentas. Formèron la basa dei norrigatges occidentaus e lo premier estandard foguèt fixat en 1909.

Fòrça emplegada dins lo corrent dei premiereis expedicions polaras, la raça pòu resistir a de temperaturas fòrça feblas. A l'origina, èra formada de tres tipes diferents :
* lo tipe « rainard », disparegut, qu'èra pus pichon que la raça actuala e principalament utilizat per gardar leis enfants dei tribüs samoièdas.
* lo tipe « ors » que foguèt popular au Reiaume Unit. Aviá un aspèct rabasset e èra sustot destinat a la caça.
* lo tipe « lop » qu'èra utilizat coma bèstia de tira. Pus fin que lo tipe « ors », aguèt un gròs succès ais Estats Units.
L'estandard modèrne es eissit dei tipes « ors » e « lop » mai, maugrat l'omogeneïzacion de la raça, pòu totjorn s'observar de diferéncias entre linhatges britanics pus rabassets e estatsunidencs pus fins.

## Estandard

Lo samoiède es un can de tipe spitz de talha mejana. D'aspèct elegant, dèu evocar la robustesa, la gràcia, l'agilitat e l'assegurança. Leis uelhs son color de castanha amb una forma d'ametla. La boca es leugierament revertegada, çò que la fa semblar a un sorrire. Lei mucosas son sornas e leis aurelhas an una forma triangulara un pauc redonda au bot. Coma lo samoiède es un trotaire, lo biais dau can dèu èsser energica.

La pelissa es dobla. Un premier jaç de peus corts, doç, dens e sarrats permet d'assegurar l'isolacion termica de l'animau. Puei, un segond jaç de peus lòngs dona sa color au samoiède. Quatre colors (blanc pur, blanc, crèma e bescuech) son acceptadas. De mai, la pelissa dèu èsser densa e sopla e formar una colareta a l'entorn dau còl e deis espatlas.

## Liames intèrnes

* Lista dei raças de cans.
* Spitz.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Fédération Cynologique Internationale, *Standard FCI n°212 - Samoyède*, 1999, https://web.archive.org/web/20081204190352/http://www.scc.asso.fr/mediatheque/standards/212.pdf.

## Nòtas e referéncias
Bashar Matti Warda

**Bashar Matti Warda** (en arabi **بشار متي وردة‎‎**) Bagdad, 15 de junh de 1969) es un avesque particulier iraquian, de l'arqueparquia d'Erbil, una diocèsi de la Glèisa catolica caldeana.  

Consagrat prèire en 1993, dintrèt en 1997 dins la congregracion del Tras que Sant Redemptor, e estudièt a l’Universitat catolica de Lovaina.

Lo 24 de junh 2010 foguèt fach arquevèsque d'Erbil e consacrat le 30 de julhet pel patriarca caldean Manuel III Delly.

## Autres imatges

Image:BISHOP warda bechara in lodi 2016.jpg|Mgr Warda durant la vigília nocturna de Pentacòsta dins la catedrala de Lodi, lo 14 de mai de 2016.
Image:Bishops Malvestiti and Warda.jpg|Mgr Maurizio Malvestiti e Warda durant la vigília nocturna de Pentacòsta dins la catedrala de Lodi, lo 14 de mai de 2016.


## Referéncias

## Ligams extèrnes

* Ficha de Bashar Matti Warda sul sit ''Catholic-Hierarchy''
* Sit de l'arqueparquia d'Erbil
Andrew Keen

thumb|250px|Andrew Keen del temps d'una conferéncia a Amsterdam en 2015
**Andrew Keen** (Hampstead, Anglatèrra, 1960) es un entrepreneire e escrivan angloamerican. Es famós per encausa de sa vision critica d'Internet e de la Web 2.0.

## Òbras
* *the cult of the amateur: how today's internet is killing our culture* (2007)
* *#digitalvertigo: how today's online social revolution is dividing, diminishing and disorienting us* (2012)
* *The Internet Is Not The Answer* (2015)
Lo Canet (Peiregòrd)

**Lo Canet** es una anciana comuna deu Perigòrd e deu departament de Dordonha, qu'es adara dins la comuna deu Pòrt de Senta Fe e Ponchac.

## Geografia
Lo Canet èra au sud-oèst de la comuna actuala deu Pòrt de Senta Fe e Ponchac; probable qu'èra en majoritat o exclusivament dins la ribièra de Dordonha, perqué lo luèc notat actualament *Lo Canet* es a quauqua res coma 300 m deu flume.

## Toponimia
Lo  luèc es atestat en 1306, escrit *Caneto* (en latin); lo nom es un diminutiu de l'occitan *cana*, deu latin *canna*, e marca un luèc plen de canavèlas , çò qu'es confòrma a l'altitud (lo Canet es a 15 m) e a la proximitat de la Dordonha (possibilitat d'ancianas sanhas e autres luècs aigassius).

## Istòria
Una *villa* gallo-romana fut descobèrta au Canet.

Coma tota la region de Senta Fe, una bona partida de la populacion èra protestanta. La part deus reformats deminguèt pauc a pauc per conversion (dins lo cas d'un maridatge emb un catolic o una catolica, sovent lo nòvi o la nòvia qu'èra protestanta se virava) e per immigracion de populacions catolicas, que venián sustot de l'interior deu Peiregòrd.

En 1859, las ancianas comunas deu Canet, de La Roqueta (Peiregòrd) e de Sent Avit deu Tisac s'assemblèren dins una comuna novèla que prenguèt lo nom deu Pòrt de Senta Fe. Lo capluèc es au Pòrt de Senta Fe, aglomeracion que contunha la vila de Senta Fe.

## Demografia

* I a pas de donadas per 1793 (n'es tanben entau per La Roqueta e Sent Avit deu Tisac)
* Après 1859, la populacion es recensada dins la comuna deu Pòrt de Senta Fe.
* Per de rasons practicas, lo n° INSEE es estat camjat

## Luècs e monuments
## Personalitats ligadas emb la comuna
## Veire tanben
* Comunas de Dordonha
## Ligams extèrnes
## Nòtas
Acòrdi de Pržino

L**'Acòrdi de Pržino** (en macedonian: **Пржински договор** e en anglés: *Pržino (o Przino) agreement*) es una pacha politica entre los principals partits de la Republica de Macedònia iniciats per la mediacion de l'Union Europèa.
Aude Lancelin

**Aude Lancelin** (Tors, Torena, 1973) es una jornalista e filosòfa francesa. Foguèt directritz adjoncha de la redaccion del jornal francés *[[L'Obs]]*, dempuèi junh de 2014 al mes de mai de 2015. Foguèt destituïda de son trabalh de redactritz en mai de 2015, e a l'encòp menaçada de bandiment, aparentament per sas criticas de las politicas del govèrn de François Hollande, pel director de la redaccion, Matthieu Croissandeau.
Carles Vilariño-Güell

**Carles Vilariño-Güell** (Torelló, Catalonha, 20 de setembre de 1977) es un biologista e genetician catalan. Aqueste cercaire, actualament professor assistent en neurosciéncia moleculara a l'Universitat de Colómbia Britanica de Vancouver a Canadà, se faguèt celèbre en junh de 2016 per aver descobèrt, amb son grop de recerca que capitaneja amassa amb Dessa Sadovnik, lo gèn a l'origina de l'escleròsi multipla. Es tanben professor associat a Universitat de Saskatchewan.

## Biografia
Carles Vilariño estudièt una carrièra de biologia a l'Universitat de Barcelona tre 1995 e s'i diplomèt en 1999. S'expatrièt aquel meteis an en Anglatèrra e seguiguèt sos estudis a l'Universitat de Leicester on obtenguèt son doctorat en 2003. Trabalhèt posteriorament, d'abril de 2003 a agost de 2005, a l'Universitat d'Oxford coma cercaire pòstdoctoral, e puèi durant un pauc mai d'un an a l'Institut de Neurologia de l'Universitat de Londres fins a genièr de 2007. Foguèt ailà qu'entamenèt sas recercas sus las causas molecularas de la malautiá de Parkinson. Se n'anèt aprèp als Estats Units, e en febrièr de 2007 integrèt lo Departament de Neurosciéncia de la Mayo Clinic en Florida ont contunhèt son trabalh sul Parkinson. En 2010, partiguèt pel Canadà e venguèt associat de recerca a Vancouver dins lo Centre de Neurogenetica Aplicada de l'Universitat de Colómbia Britanica. Dempuèi agost de 2013 es director del Centre per la Santat del Cervèl de l'universitat.
Francesc Viadel

**Francesc Viadel i Girbés** (Algemesí, País Valencian, es un jornalista e escrivan valencian. Especializat dins l'estudi del movement secessionista lingüistic valencian sonat blaverisme, es professor de jornalisme a la Facultat de Comunicacion Blanquerna de Barcelona.

## Òbras

### Ensages
* *No mos fareu catalans* (2006)
* *Història inacabada del blaverisme* (2009)
* *Valencianisme, l'aportació positiva* (2012)
* *La gran depuració - Catalanistes, marxistes, nazis, jueus i traïdors. Desmuntant l'anticatalanisme espanyol* (2015)

### Romans
* *Dies de Venus* (1999)
* *Terra* (2002)
* *L'advocat i el diable* (2004)

### Poesia
* *Èxode salnitrós* (1999)
* *Ciutat, dies insòlits* (2015)
Suso de Toro

thumb|320px|Suso de Toro en 2014 del temps d'una entrevista
**Xesús Miguel de Toro Santos**, mai conegut coma **Suso de Toro** (Sant Jacme de Compostèla, 10 de genièr de 1956) es un escrivan galèc. Es un dels autors mai famoses de la literatura galèga contemporanèa. Sos libres son estats revirats dins mantas lengas estrangièras e cèrtas òbras sias son estadas adaptadas al cinèma coma: *Trece badaladas* e *Polaroid*.

En 2014 lo president de la Generalitat de Catalonha li autregèt la Crotz de Sant Jòrdi.

## Òbras
### Romans e teatre
* *Caixón desastre* (1983)
* *Polaroid* (1986) 
* *Land Rover* (1988)
* *Ambulancia* (1990)
* *FM: a canción do pirata* (1991)
* *Tic-tac* (1993)
* *A sombra cazadora* (1994)
* *Conta saldada* (1996)
* *Unha rosa é unha rosa* (1997), teatre
* *Calzados Lola* (1997)
* *Círculo* (1998)
* *Non volvas* (2000) 
* *Trece badaladas* (2002)
* *El príncipe manco* (encluses *Tic-Tac* e *Círculo*, 2004)
* *Morgun (lobo mágico)* (2004) — literatura juvenila
* *Home sen nome* (2006)
* *Sete palabras* (2010)
* *Ambulance* (2013)

### Ensages e recuèlhs d'articles
thumb|250px|Suso de Toro en 2006 durant una session d'autografiament
* *Parado na tormenta* (1996)
* *Eterno retorno* (1996)
* *O pais da brétema (Unha viaxe no tempo pola cultura celta)* (2000)
* *A carreira do salmón* (2001)
* *Nunca mais Galiza á intemperie* (2002)
* *Españois todos: As cartas sobre La mesa* (2004)
* *Ten que doer: literatura e identidade* (2004)
* *Outro idea de España: Mar de fondo* (2005)
* *Madera de Zapatero* (2005)
* *Outra Galiza* (2008)
* *Andar tropezando* (2010)
* *Sete palabras* (2010)
Ràdio Arpitània

**Radiô Arpitania** (en occitan: *Ràdio Arpitània*) es una ràdio fargada en 2006; la tòca seuna es la promocion de la lenga e de la cultura arpitanas.

## Ligam extèrne
*   Sit de Ràdio Arpitània
Lo Pont del Casse

**Lo Pont del Casse** (*Pont-du-Casse* en francés) es una comuna agenesa situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
* **Lo Pont del Casse**. La prononciacion es [lu,pun del 'kase]. Lo nom apareis sus la mapa de Cassini, al nòrd de Merens (escrit *Merreins*) . Es al limit de la comuna, près de Bajamont. Lo sens es evident e sa motivacion deu èsser un pont situat benlèu sul recent camin grand que mena a Tornon d'Agenés e a Caors, al passatge de la *Masse* (nom francés). Èra pas una parròquia e lo nom podiá permetre d'unir sense gelosiá las parròquias divèrsas arremosadas a l'entorn de Merens, novèl borg (notem de fregada qu'una aviá dejà *Cass-* dins son nom e qu'una autra aviá mai o mens la referéncia a un pont dins lo seu). Jacques Astor, citat per B. Boyrie-Fénié, obsèrva que se tracta d'un casse blanc .
* **Merens** deu èsser lo luèc citat per Dauzat. Las fòrmas ancianas èran *Merenx (Sancti Petri de ~)*, en 1318, *Merenchiis (de ~)*, en 1501, *Merenx (Sancti Petri de ~)*, en 1520 e 1593 (segon Bénédicte Boyrie-Fénié), *Merencs* al sègle XII segon Dauzat, s'es pas un autre luèc. Lo nom s'explica per un nom germanic (gotic ?) *Meris* (Dauzat, que sièc Gamillscheg), o *Mero* (los Féniés, per Merens las Vals), o *Mirus* (B. Boyrie-Fénié), associat al sufixe germanic *-ingos* . Sent Pèir de Merens èra una annèxa de Sent Grapasi d'Agen 
* **Senta Fe de Jerusalèm**
* *Sent Ferriòl* (nom supausat)
* **Casson** (nom supausat a partir del latin *Cassone*  e del francés *Cassou*)
* **Sent Danís del Pont** (o *de las Gorgas*)
* **La Cassanha** es pas una parròquia, mès un castèl situat al sud de la comuna. B. Boyrie-Fénié cita, per 1307-1317 (los *Rôles Gascons*), las fòrmas ancianas *Cassanea*, *Cassaneta*, *Cassania*, *Cassanya*, *Cassana*, *Cassaneu*, *La Cassayne* . Lo nom es pas en rapòrt ambe lo de la comuna e s'explica per *cassanea*, derivat de *cassanum*, ambe un sufixe collectiu *-ea*.

## Istòria
La comuna del Pont del Casse se creèt a la revolucion dins lo districte d'Agen e lo canton d'Agen a partir de las parròquias del Casson (o de Casson) , de Merens, de Sent Ferriòl, de Senta Fe de Jerusalèm e de Sent Danís del Pont (o de Las Gorgas ). 

De 1973 a 1983, la comuna de Bajamont foguèt annexada al Pont del Casse .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton d'Agen Nòrd-Èst; es ara del canton d'Agen 1

## Demografia

* En 1793, la municipalitat èra « Agen, Boèr, Bonencontre, Folaironas, Dolmairac, **Lo Pont del Casse**, Sent Circ e Sent Alari de Garona » 
* En 1975 e 1982, Bajamont èra dins la comuna.
* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luècs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Luseta

La **luseta**, **lusèrna** (var. **lucèrna**, **lutzèrna** gasc.), la/lo **lutz(-en-)cambra**, lo **cuòu-lutz** o **babau lusent** (*Lampyris noctiluca*), e los polisemics e imprecises **babaròt(a)**, **baba**, **canilha**, **cuca**, es una espècia d’insectas coleoptèrs de la familha daus *Lampyridae*, de la sosfamilha daus *[[Lampyrinae]]*. S'aparenta a las *[[Luciòla]]s* (sosfamilha daus *[[Luciolinae]]*).

Lo mot latin *lampyris* ven se-mesma dau grèc **λαμπειν**, « raiar ».

## Noms dialectals
Los noms exclusius del gascon son lo/la *lutz(-en-)crampa/cramba* per la femèla (e enquicòm mai), lo *cuu-lusent/ludent, lusèrna/lutzèrna* per lo mascle, *vèrmi de lutz/lusent/de sent Jan, bernat/barbòt lusent/ludent*, la *cuca de lutz,* lo *lugran, l'alucacramba,* del lemosin l*'aluchachambra,* e de l'aupenc la *lusarela/lusentena. esclairaboièr ([[Cruesa]]), esclairacuol ([[Puèi de Doma]]), luciòla* (Dordonha).

## Galariá

Fichièr:Patapsco fg04.jpg|Un mascle luseta
Fichièr:(MHNT) Lampyris noctiluca (female).jpg|Una femela
Fichièr:Lampyris_noctiluca_-_larva.ogv|Vidèo de 'na larva de luseta


## Referencias
Prèmi Paul-Langevin

Lo **Prèmi Paul-Langevin** es un prèmi scientific francés creat en 1956 e atribuit per la Societat Francesa de Fisica. Permet de guierdonar un fisician francés per sei trabalhs en fisica teorica.

## Lista dei recipiendaris

* 1957 : Yves Ayant.
* 1958 : Jacques Winter.
* 1959 : Roland Omnès.
* 1960 : Philippe Nozières.
* 1961 : Cirano De Dominicis.
* 1962 : Jacques Villain.
* 1963 : Claude Cohen-Tannoudji.
* 1964 : Marcel Froissart.
* 1965 : Robert Arvieu.
* 1966 : Roger Balian.
* 1967 : Jean Lascoux.
* 1968 : Émile Daniel.
* 1969 : Jean Ginibre.
* 1970 : D. Bessis.
* 1971 : M. Verlet.
* 1972 : Claude Itzykson.
* 1973 : André Neveu.
* 1974 : Édouard Brézin.
* 1975 : Dominique Vautherin.
* 1976 : Gérard Toulouse.
* 1977 : Jean Zinn-Justin.
* 1978 : Jean Iliopoulos.
* 1979 : Richard Schaeffer.
* 1980 : Roland Seneor e Jacques Magnen.
* 1981 : Yves Pomeau.
* 1982 : Pierre Fayet.
* 1983 : Serge Aubry.
* 1984 : Thibault Damour.
* 1985 : Mannque Rho.
* 1986 : Bernard Julia.
* 1987 : Bernard Souillard.
* 1988 : Paul Manneville.
* 1989 : Jean Bellissard.
* 1990 : Pierre Coullet.
* 1991 : Jean-Bernard Zuber.
* 1992 : Rémi Mosseri.
* 1993 : Jean-François Joanny.
* 1994 : Dominique Escande.
* 1995 : Costas Kounnas.
* 1996 : Vincent Hakim.
* 1997 : Patrick Mora.
* 1998 : Denis Bernard.
* 1999 : Pierre Binetruy
* 2000 : Jean-Louis Barrat.
* 2001 : Vincent Pasquier.
* 2002 : Leticia Cugliandolo e Jorge Kurchan.
* 2004 : Bart Van Tiggelen.
* 2005 : Satya Majumdar.
* 2006 : *non atribuit*.
* 2007 : *non atribuit*.
* 2008 : Rémi Monasson.
* 2009 : Alain Barrat.
* 2010 : Jean-Philippe Uzan.

## Liames intèrnes

* Paul Langevin.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Stephen Gray

**Stephen Gray** (decembre de 1666 - 7 de febrier de 1736) èra un fisician e un astronòm britanic. Aguèt un ròtle de remarca dins l'emergéncia dei nocions de conductors e d'isolants.

Nascut a Canterbury dins una familha de tenchuriers, contunièt lo mèstier de son paire mai s'interessèt tanben ai sciéncias. Gràcias a l'ajuda d'amics aisats, aguèt l'accès a de bibliotècas e a d'aparelhs scientifics e poguèt menar una carriera de scientific autodidacte. De mai, capitèt de fabricar d'espereu un telescòpi que li permetèt de menar d'observacions astronomicas relativament precisas. Sei trabalhs interessèron John Flamsteed (1646-1719), premier astronòm reiau, qu'èra a crear una novèla carta dau cèu. Gray e Flamsteed venguèron amics e lo premier se retrobèt indirèctament implicat dins lei garolhas opausant lo segond a Isaac Newton (1643-1727).

Après la victòria de Newton còntra seis adversaris, Gray conoguèt un periòde de dificultats economicas. Vengut assistent de John Theophilus Desaguliers (1683-1744), un sòci de la *[[Royal Society]]*, obtenguèt finalament una pension gràcias a una demanda de John Flamsteed e de Hans Sloane (1660-1753). Gray s'interessèt alora ai fenomèns electrics. En particular, estudièt la generacion de corrents electrics. Après d'experiéncias sus la conductivitat de divèrsei materiaus menadas gràcias a Granville Wheler e d'amics de Flamsteed, participèt a l'emergéncia de la definicion dau concèpte de conductors e d'isolants. Après la mòrt de Newton, son trabalh foguèt finalament reconegut per la *[[Royal Society]]* e Stephen Gray recebèt dos còps la Medalha Copley en 1731 e en 1732.

## Liames intèrnes

* Electricitat.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
John Theophilus Desaguliers

**John Theophilus Desaguliers** (12 de març, La Rochèla - 29 de febrier de 1744, Londres) èra un pastor anglican e un scientific francobritanic. Participèt a la fondacion de la francmaçonariá modèrna e a la propagacion deis idèas scientificas e filosoficas d'Isaac Newton (1642-1727). S'interessèt a mai d'un domeni (electricitat, filosofia, fortificacion, fisica dei fluids, astronomia e optica) e menèt una carriera d'experimentator fòrça reconeguda per sei contemporanèus. Ansin, foguèt sòci de la *[[Royal Society]]* e recebèt tres còps la Medalha Copley (1734, 1736 e 1741).

## Liames intèrnes

* Anglicanisme.
* Francmaçonariá.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
John Belchier

**John Belchier** (1706 - 6 de febrier de 1785) èra un cirurgian britanic. Sòci de la *[[Royal Society]]* tre 1732, s'interessèt a la formacion deis òsses e desvolopèt l'usatge de tenchuras per melhorar l'observacion dei teissuts. Recebèt la Medalha Copley en 1737 per sei trabalhs.

## Liames intèrnes

* Cirurgia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Balena (constellacion)

La **Balena** (nom astronomic : ***Cetus***) es una constellacion de l'emisfèri sud. 

## Istòria

La constellacion de la Balena representa lo monstre Cetus de la legenda d'Andromèda. Es una constellacion fòrça anciana, benlèu d'origina mesopotamiana, que fasiá partida dei 48 ensems d'estelas identificats au sègle I ap. JC per Claudi Ptolemèu. La figura de la balena, ja presenta dins lei tèxtes de certaneis astronòms antics, s'impausèt pauc a pauc dins lo corrent dei sègles seguents.

## Descripcion e localizacion

La Balena se tròba dins la region dei constellacions « aquaticas » lòng d'un alinhament que va d'Aldebaran a Fomahlhaut. Es una constellacion que son observacion es malaisada en causa de l'abséncia d'estelas lusentas e d'una talha fòrça estenduda. A l'origina, α Ceti representava la bòca dau monstre e β Ceti sei tentaculs. Cetus semblava alora a una tautena giganta. Pasmens, ambé l'adopcion de la forma de la balena, aquela representacion s'es pauc a pauc inversada. Uei, α Ceti fòrma la coa de la balena e β Ceti la bòca, leis estelas α, λ, μ, ξ2 e γ Ceti representan leis aletas dau cetacèu e lo rèsta deis estelas lo còrs de l'animau.

## Estelas principalas

* α Ceti : dicha Menkar, es la segonda estela pus lusenta de la constellacion amb una magnitud aparenta de +2,54. Situada a 249 annadas lutz, es una giganta roja fòrça vièlha que comença consumar sei resèrvas de carbòni.
* β Ceti : dicha Deneb Kaitos ò Diphda, es l'estela principala de la Balena amb una magnitud aparenta de +2,02. Es una estela giganta de color jaune-arange qu'es a quitar la sequéncia principala per venir una giganta roja. Se situa a 96 annadas lutz.
* ο Ceti : dicha Mira, es l'estela pus famosa de la constellacion. D'efèct, a donat son nom a una classa d'estelas gigantas rojas que sa luminositat varia segon de cicles de plusors mes. Se situa a 420 annadas lutz e sa magnitud aparenta varia entre 2 e 10. A una companha dich Mira B que sa natura es desconeguda (nana blanca, estela de la sequéncia principala ?).

## Objèctes celèsts principaus

Constellacion alunchada dau disc de la Via Lactèa, la Balena presenta de condicions propícias per l'observacion de galaxias. Pasmens, i pauc d'objèctes celèsts lusents dins la constellacion. Lo pus important es probablament la galaxia M77 de magnitud aparenta 8,9. Certanei planetas ò asteroïdes pòdon en revènge passar dins la constellacion. En particular, Vesta i foguèt descubèrt en 1807.

## Liames intèrnes

* Cetus.
* Constellacion.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Elisabèt d’Austràlia

**Elisabèt d’Austràlia** (1926) es lo nom donat a Elisabèt II del Reialme Unit coma reina d’Austràlia. Es representada dins la Comunautat australiana per un governador general.

Succedigèt al paire Jòrdi II en 1952. Malgrat sia la primièra a portar aquel nom, es generalament sonada **Elisabèt II** per seguir la numerotacion de la poissença coloniala.
James Valoue

**James Valoue** èra un relotgier dau sègle XVIII conegut coma recipiendari de la Medalha Copley en 1737 per la concepcion e la fabricacion d'un aparelh motorizat utilizat per la construccion dau pònt de Westminster.

## Liames intèrnes

* Medalha Copley.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Gaston Vinàs

thumb|250px|Retrach de Gaston Vinàs
**Loís Teodòr Gaston Vinàs** (Florençac, 1885 - Castèunòu de Grassa, 30 de junh de 1940) foguèt un librari e escrivan occitan. Plan actiu dins lo mitan occitanista besierenc, se trachèt d'una primièra librariá "A las cigalas" a Besièrs tre 1919 abans de ne crear una autra en 1925 amb un fons occitan important. Fondèt un ostal d'edicion de libres occitans, "Au Gay Sçavoir", que publiquèt mantas òbras d'autors coma Joan Ladotz, Clardeluna e d'autres.

## Òbras
* *Nòstra dama del Grau* (1925)
* *La picòta* (1925)
* *L'egassièr* (1926)
* *Prospèr viatja* (1930)
Tina Khidasheli

thumb|250px|Tina Khidaseli en agost de 2015
**Tinatin Khidasheli**, mai coneguda coma **Tina Khidasheli** (en georgian: თინათინ (თინა) ხიდაშელი; Tbilissi, 8 de junh de 1973) es una jurista e politiciana georgiana. Es actualament, e dempuèi l'1 de mai de 2015, ministra de la defensa de Georgia.
Gabriel Rufián

thumb|250px|Gabriel Rufián en 2017
**Gabriel Rufián i Romero** (Santa Coloma de Gramenet, Catalonha, 8 de febrièr de 1982) es un activista social e politician catalan. Ancian militant de l'associacion independentista Súmate, foguèt tanben membre de l'Assemblada Nacionala Catalana tre 2014 abans de se presentar a las Eleccions generalas espanhòlas de 2015 amb Esquèrra Republicana de Catalonha. Cap de lista del partit, foguèt elegit e venguèt puèi deputat al Congrès dels deputats d'Espanha.
Rev I d'Ibèria

**Rev I d'Ibèria**  *lo Just* (en georgian , *Rev Mart'ali*) es un monarca arsacid que regnèt sus Ibèria (Karthli) de 189 a 216.

## Vida
Segon la *Cronica Georgiana *es lo filh d'un rei arsacid e de la sòrre del rei d'Ibèria Amazasp II. Lo dich paire poiriá èsser Vologuès V, grand rei dels Partas (191-207) e rei d'Armènia (180-191).

Auriá esposat Sepelia, filha d'un logotèta grec.

S'escaissèt lo Just qu'auriá enebit los sacrificis umans.

## Referéncias
Mohamed Abdelaziz

**Mohamed Abdelaziz** (1947-31 de mai de 2016) es un òme politic saharavés. Foguèt president del Sahara Occidental de 1976 a sa mòrt.
Republica Socialista Sovietica d'Ozbequistan

La **Republica Socialista Sovietica d'Ozbequistan** èra una republica constituva de l'Union Sovietica. Proclamada en 1924 e dispareguda en 1991, es a l'origina de la Republica d'Ozbequistan actuala.

Territòri pauc desvolopat en 1917, la RSS d'Ozbequistan s'industrializèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala gràcias a l'installacion d'usinas transferidas dei regions menaçadas per la progression alemanda. En parallèl, Estalin ordonèt l'eliminacion deis elements « nacionalistas » e dau clergat musulman. De revòutas musulmanas recurrentas toquèron donc lo país fins ais annadas 1940 e plusors foncionaris ò caps comunistas foguèron executats, compres Fayzulla Khodzhayev qu'èra estat lo premier cap dau govèrn ozbèc. Pasmens, aquò permetèt tanben la disparicion de l'illetrisme dins leis annadas 1950 e una emancipacion certana dei fremas ozbècas.

Après la fin dau periòde estalinian, lo govèrn centrau sovietic preferiguèt favorizar l'especializacion d'Ozbequistan dins la produccion de coton. Aquò entraïnèt lo desviament d'Amodarià e de Sirdarià e l'utilizacion intensiva de produchs quimics que son a l'origina de la catastròfa ecologica de l'assecament de la Mar d'Aral. De mai, la pression deis objectius de produccion impausats per Moscòu entraïnèt tanben lo desvolopament de la corupcion au sen dau partit comunista ozbèc (afaire dau coton ozbèc en 1983). Fòrça dependent dei republicas europèas pus industrializadas, Ozbequistan assaièt sensa succès de mantenir l'Union Sovietica en 1991 avans de proclamar son independéncia lo 31 d'aost.

## Liames intèrnes

* Union Sovietica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Estève VII

**Estève VII** (mòrt lo 15 de març de 931) foguèt lo 124 papa de la Glèisa Catolica de febrier de 929 au 15 de març de 931. Succediguèt a Leon VI (928-929) e foguèt remplaçat per Joan XI (931-935).

Originari de Roma, sa vida e son pontificat son fòrça mau coneguts. Cardinau avans son eleccion, venguèt papa gràcias a l'influéncia de l'Ostau de Tusculum que dirigissiá d'aqueu temps la ciutat romana. Donèt lo pòste de governador de plusors fortalesas papalas a Cante di Gabrielli que l'aviá ajudat còntra lo rèi Uc d'Arle. Assaièt tanben de restaurar la moralitat au sen dau clergat roman.

## Liames intèrnes

* Lista dei papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
AbcTajpu

**abcTajpu** es una extension a Mozilla Firefox que permet de picar los caractèrs que son pas dirèctament sul clavièr:
* letras accentuadas
* letras e signes d’autras beçaròlas.

## Tanben veire
* Presentacion de l’extension (esperanto)
Joan XI

**Joan XI** (910-935) foguèt lo 125 papa de la Glèisa Catolica de març de 931 a 935. Succediguèt a Estève VII (929-931) e foguèt remplaçat per Leon VII (936-939).

Seis originas son mau conegudas. Segon lo *[[Liber Pontificalis]]*, èra lo fiu dau papa Sèrgi III (904-911) e de Mariozza. Pasmens, d'autrei fònts lo depintan coma lo fiu d'Alberic de Tusculum. Dins totei lei cas, son eleccion foguèt assegurada per l'Ostau de Tusculum que dirigissiá d'aqueu temps la ciutat pontificala. Pasmens, son pontificat foguèt marcat per lo complòt intèrne a l'Ostau de Tusculum que veguèt lo reversament de Mariozza au profiech d'Alberic II de Tusculum. Dins lei fachs, l'autoritat de Joan XI èra limitat ais afaires espirituaus e lo rèsta de la gestion deis Estats Pontificaus èra entre lei mans d'Alberic. En particular, lo papa donèt ò confirmèt un nombre important de privilègis de l'abadiá de Cluny e acceptèt de permetre lo pòrt dau pàllium au patriarca de Constantinòble e a l'evesque de Reims.

## Liames intèrnes

* Lista dei papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Maria Antònia Oliver

thumb|250px|Maria Antònia Oliver en 2007
**Maria Antònia Oliver Cabrer** (Manacor, Islas Balearas, 4 de decembre de 1946) es una escrivana malhorquina. Escrivana pionièra de la generacion d'escrivans catalans dels ans 1970, sa trajectòria literària foguèt recompensada en 2016 pel Premi d'Onor de las Letras Catalanas. Son marit èra l'escrivan catalan Jaume Fuster.

## Biografia

## Òbras
### Romans

* *Cròniques d'un mig estiu* (1970)
* *Cròniques de la molt anomenada ciutat de Montcarrà* (1972)
* *El vaixell d'Iràs i no Tornaràs* (1976)
* *Punt d'arròs* (1979)
* *Crineres de foc* (1985)
* *Estudi en lila* (1985)
* *Antípodes* (1988)
* *Joana E.* (1992)
* *El sol que fa l'ànec* (1994)
* *Amor de cans* (1995)
* *Tallats de lluna* (2000)

### Racontes brèus

* *Coordenades espai-temps per guardar-hi les ensaïmades* (1975)
* *Figues d'un altre paner* (1979)
* *El Pacaticú* (1988)
* *Tríptics* (1989)
* *L'illa i la dona. Trenta-cinc anys de contes* (2003)
* *Colors de mar* (2007)
Amb lo collectiu Ofèlia Dracs, narracions dins los recuèlhs de contes seguents:
* *Lovecraft, Lovecraft* (1981)
* *Negra i consentida* (1983)
* *Essa Efa. recull de contes intergalàctics* (1985)
* *Boccato di cardinali* (1985)
* *Misteri de reina* (1994)
* *Dones soles: 14 contes*, antologia (1995)

### Racontes per enfants
* *Margalida perla fina* (1985)

### Teatre
* *Negroni de ginebra* (1991)
* *Negroni de ginebra* (1993)
* *La dida* (1996) (adaptacion teatrala de l'òbra de Salvador Galmés).
Beatrice Simon

vinheta|Beatrice Simon
**Beatrice Simon** (n. lo 21 de decembre de 1960 a Bèrna) es una politiciana soïssa, del partit borgés democratic.

Lo 1èr de junh de 2016 ven presidenta del govèrn del canton de Bèrna.
Jean-Nathanaël Karakash

**Jean-Nathanaël Karakash** (n. 17 de mai de 1979) es un òme politic soís, del partit socialista soís.

Lo 1er de junh de 2016 ven president del conselh d'estat de la republica e canton de Neuchâtel.
Nihòni

Lo **nihòni** (simbòl **Nh**) es lo nom de l’element quimic de pes atomic 113 (sonat provisòriament **[[Ununtri]]**).

Foguèt predich per Mendeleiev jol nom d’ecatalli (en dejós del talli).
Tennessina

La **tennessina** es lo nom d’un element quimic, de simbòl Ts e de numèro atomic 117.

L’element 117 foguèt observat al *Flerov Laboratory of Nuclear Reactions* (FLNR) del *Joint Institute for Nuclear Research* a Dobna en Russia en projectant d’ions de calci 48 sus una cibla de berkèli 249 per produsir los nucleïds 293117 e 294117:

:\mathrm{^{48}_{20}Ca+{}^{249}_{\ 97}Bk\to{}^{297}_{117}Uus^*\to{}^{294}_{117}Uus+3\ {}^1_0n}
:\mathrm{^{48}_{20}Ca+{}^{249}_{\ 97}Bk\to{}^{297}_{117}Uus^*\to{}^{293}_{117}Uus+4\ {}^1_0n}

Apelat provisòriament **[[ununsèpti]]**, se recebèt lo nom en l’onor de l’estat de Tennessee.
I.O.I

**I.O.I** (아이오아이) ei un grop de musica pop corean de Seol. Es actiu dempuish 2016.

## Discografia
* *Chrysalis* (2016)

## Ligams extèrnes
* Site oficiau (en corean)
Allen Michael Chastanet

**Allen Michael Chastanet** es un òme d’afars e politician santlucian. Dempuèi lo 7 de junh de 2016 es primièr ministre del país.

Sa familha es d’origina peirigòrda (benlèu de Moissida coma lo famós felibre).
Batalha d'Ergeme

La **batalha d'Ergeme** se debanèt en 1560 e opausèt l'Òrdre dei Chivaliers Pòrta-Gleva au Grand Principat de Moscòu. Es la darriera batalha importanta menada per lei Chivaliers Pòrta-Gleva que foguèron durament batuts e obligats de demandar la proteccion dau rèi de Polonha-Lituània en 1561.

Lo combat aguèt luòc dins la region de Valga dins un endrech pròche de la frontiera actuala entre Letònia e Estònia. Dirigidas per lo grand mèstre Philipp Schall von Bell, lei tropas de l'Òrdre (330 òmes) se turtèron a una armada russa comandada per lo tsar Ivan lo Terrible qu'èra numericament fòrça superiora ( òmes). Lei Pòrta-Gleva foguèron donc aisament vencuts e perdiguèron la quasi totalitat de sei fòrças (261 tuats). Lo grand mèstre foguèt capturat e executat.

## Liames intèrnes

* Chivaliers Pòrta-Gleva.
* Ivan IV lo Terrible.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Saule

La **batalha de Saule** se debanèt lo 22 de setembre de 1236. Opausèt l'armada dei Chivaliers Pòrta-Gleva, renfòrçada per d'aliats locaus e de crosats, a una coalicion gropant de Samogicians e de Lituanians. S'acabèt per l'anientament dei Pòrta-Gleva e per lo mantement de l'independéncia dei pòbles Lituània. Lo limit fixat entre lei dos camps après la batalha es a l'origina de la frontiera actuala entre Letònia e Estònia. Per lei Chivaliers Pòrta-Gleva, l'amplor de la desfacha entraïnèt l'integracion de l'òrdre au sen dei Chivaliers Teutonics.

La batalha foguèt la consequéncia d'una incursion menada per lo mèstre de l'Òrdre dei Pòrta-Gleva còntra Samogitia. Son objectiu èra de pilhar lo país per redreiçar lei finanças de l'òrdre. Obtenguèt l'ajuda dau prince de Pskov e d'un renfòrç de crosats arribat dins la region per participar ais expedicions balticas regularament organizadas còntra lei pagans. Pasmens, durant lo passatge d'un riu, sei tropas ( òmes), sei tropas foguèron arrestadas per una coalicion menada per lei ducs Mindaugas e Vykintas (- òmes). Geinats per lei condicions palunosas dau prat batalhier, lei chivaliers crestians foguèron anientats après una batalha saunosa que causèt la mòrt d'aperaquí  crestians còntra  pagans.

## Liames intèrnes

* Chivaliers Pòrta-Gleva.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Andrea Muglia

**Andrea Muglia** es un politician gardiòl que foguèt cònsol de la comuna de La Gàrdia de 2002 a 2007.
## Referéncias
Egleisa de Sent Torquat d'Abadiño

right|250px
L**'[[egleisa (edifici)|egleisa]] de [[Torquat d'Acci|Sent Torquat]]** (nom locau: *San Trokaz*) d'Abadiño, en Biscaia, dins lo País Basc, òbra de l'arquitecte Ignacio Ibero, fuguet construcha entre 1762 e 1783. Es bastida en estil de la Renaissença sus un ancian temple qu'auei n'i a practicament pas ges de traça; lo cluchier actuau fuguet ajustat a l'ancian temple en 1732 e es l'òbra dau peirier Juan Herdoiza. L'edifici es constituit de 'na nau rectangulara emb daus contrafòrts internes, un còr de forma poligonala e 'na croisiera d'ogivas en estil gotic. A la frisa, i a daus triglifs e de las metòpas egalament classicas.
Belvedere Marittimo

**Belvedere Marittimo** es una comuna italiana de la província de Cosença, en Calàbria.

Se situa a una detzena de quilomètres de La Gàrdia.
Martin Klöti

**Martin Klöti** (n. 1èr d'abril de 1954) es un òme politic soís, del partit liberal soís.

Lo 1er de junh de 2016 ven president del conselh de govèrn del canton de Sant Galh.
Monika Knill-Kradolfer

**Monika Knill-Kradolfer** (n. 12 de març de 1972) es una femna politica soïssa, del partit popular soís.

Lo 1er de junh de 2016 ven presidenta del conselh de govèrn del canton de Turgòvia.
Beat Jörg

**Beat Jörg** (n. 12 de març de 1958) es un òme politic soís, del partit popular democrata crestian soís.

Lo 1er de junh de 2016 ven president (Landammann) del canton d'Uri.
Batalha deis Aigas Blavas

La **batalha deis Aigas Blavas** se debanèt en 1362 ò en 1363 lòng dei ribas dau riu Synjucha. Opausèt lei fòrças dau Grand Ducat de Lituània dirigidas per lo grand duc Algirdas (1344-1377) ai tropas dau Khanat de l'Òrda d'Aur comandadas per Kutlug Bey. Lo debanament precís dau combat es mau conegut car l'unica descripcion ne foguèt escricha en 1582. Pasmens, lei Mongòls i subiguèron una desfacha importanta que permetèt ai Lituanians de conquistar Kiev.

## Liames intèrnes

* Grand Ducat de Lituània.
* Khanat de l'Òrda d'Aur.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Comunautat de comunas d'Axe Sud

La comunautat de comunas d'Axe-Sud es una anciana comunautat de comunas de la Nauta Garona.

## Composicion

## Administration

## Competéncias
* Amenatjament del territòri
* Desvelopament economic
* Desgalhs
* Emplec
* Escòla de musica
* Restauracion escolara
* Primièra enfança
Jocelyn Bell

thumb|250px|Jocelyn Bell en 2009
**Susan Jocelyn Bell Burnell** (Lurgan, Irlanda del Nòrd, 15 de julh de 1943) es una astrofisiciana nòrd-irlandesa. Dins l'encastre de sa tèsi dirigida per l'astronòm cornic Antony Hewish, descobriguèt los primièrs pulsars. Pasmens aquel succès se vegèt eclipsat per l'obtencion per Hewish del Prèmi Nobel de Fisica, çò que generèt una polemica importanta posteriorament.
Murethin Aglomeracion

**Murethin Aglomeracion** (en francés *le Muretain Agglo*) qu'es ua comunautat d'aglomeracion situada dens lo departement de la Hauta Garona e la region d'.

## Istoric
* Lo 1èr de gèr de 2004, la comunautat de comunas de Murethin que vengoc ua comunautat d’aglomeracion.
* Lo 1èr de gèr de 2014, Fontsòrbas e Le Haugar qu'integrèn la comunautat d’aglomeracion.
* Le 1èr de gèr 2017, las comunas de la comunautat de comunas d'Èish Sud e de la comunautat de comunas ruralas deus Costalats de Savés e Aussonèra qu'integrèn la comunautat d’aglomeracion .

## Composicion

## Administration

## Competéncias
* Desvolopament economic
* Amainatjament de l'espaci
* Politica de la vila
* Equilibri social de l'abitat
* Environament
* Piscinas
* Servicis tà l'enfança
* Servicis tà la populacion
* Restauracion escolara
* Cadastre comunautari
* Forrièra intercomunala