open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chris Evert

**Chris Evert** es una ex-jogaira de tennis nòrd-american. Nasquèt lo 21 de decembre de 1954, a Fort Lauderdale, Florida. Foguèt la primièra nº1 del mond en 1975 e se mantenguèt en aqueste luòc pendent 260 setmanas. Ganhèt 18 torneges de Grand Chelem, en obtenent 157 torneges en total. Ganhèt la Copa Federacion en 8 escasenças.

Chirs Evert aguèt coma granda rivala Martina Navratilova. Se retirèt en 1989, aviá ganhat 1309 partidas e perdut 146.

## Torneges de Grand Chelem
* Open Austràlia: 1982 e 1984.
* Roland Garros: 1974, 1975, 1979, 1980, 1983, 1985 e 1986.
* Wimbledon: 1974, 1976 e 1981.
* US Open: 1975, 1976, 1977, 1978, 1980 e 1982.

## Torneges
* 1971: Sant Petersborg (Florida), Charlotte, Tulsa e Orange.
* 1972: Fort Lauderdale, Indianapòlis, Queens, Indianópolis e Masters.
* 1973: Fort Lauderdale, Akron, Nòva York, Sarasota, Miami, Sant Petersborg (Florida), Cleveland, Atlantic City, Indianapòlis, Columbus, Masters e Johannesburg.
* 1974: Palm Springs, Fort Lauderdale, Dallas, Sarasota, Sant Petersborg (Florida), Charleston, Roma, Roland Garros, Eastbourne, Wimbledon, Indianapòlis, Toronto, Newport, Houston, Hilton Head e Tòquio.
* 1975: San Francisco, Akron, Houston, Masters, Austin, Amelia Island, Roma, Roland Garros, Indianapòlis, Nòva York, US Open, Hilton Head, Atlanta, Palm Springs e Orlando.
* 1976: Austin, Washington, Detroit, Sarasota, San Francisco, Amelia Island, Eastbourne, Wimbledon, US Open, Phoenix, Palm Springs e Tòquio.
* 1977: Hollywood, Seattle, Chicago, Los Angeles, Filadèlfia, Masters, Hilton Head, Tucson, US Open, Atlanta e Palm Springs.
* 1978: Filadèlfia, Hilton Head, US Open, Atlanta, Minneapolis, Palm Springs, Tòquio e Viena.
* 1979: Seattle, Los Angeles, Carlsbad, Roland Garros, Eastbourne, Indianapòlis e Mahwah.
* 1980: Roma, Roland Garros, Chichester, Indianapòlis, Toronto, US Open, Deerfield Beach e Brighton.
* 1981: Boston, Carlsbad, Hilton Head, Amelia Island, Roma, Lugano, Wimbledon, Deerfield Beach e Sydney.
* 1982: Palm Beach, Amelia Island, Roma, Lugano, Atlanta, US Open, Deerfield Beach, Tampa, Tòquio e Open Austràlia.
* 1983: Palm Beach, Amelia Island, Berlin, Roland Garros, Brighton e Deerfiel Beach.
* 1984: Palm Beach, Hilton Head, Johannesburg, Montreal, Los Angeles e Open Austràlia.
* 1985: Miami, Palm Beach, Hilton Head, Berlin, Roland Garros, Newport, Toronto, Nòva Orleans, Brighton e Tòquio.
* 1986: Miami, Boca Raton, Oakland, Marco Island, Houston e Roland Garros.
* 1987: Dallas, Houston, Tampa, Gèneva e Nòva Orleans.
* 1988: Tampa, Houston, Los Angeles e Nòva Orleans.
Indulis Emsis

**Indulis Emsis** (n. 1952) biològ e òme politic foguèt primièr ministre de Letònia entre lo 9 de març e lo 2 de decembre de 2004.
Salentin

Lo **salentin** (en italian, *salentino*, en salentin, *salentinu*) es lo dialècte polhés (del genre italian meridional extrèm) parlat en Salento (província de Lecce, província de Brindisi e dins la part meridionala de la província de Tarent) dins la region de Polha.
Ausèth hornèr

L**'[[ausèth]] hornèr** (var. **aucèl/aucèu/ausèl/ausèu fornièr**, castelhan *pájaro hornero*, *Furnarius sp* en nomenclatura binominala) qu'i un ausèth d'America deu Sud qui deu lo son nom au son nid (sovent bastit contre parets umanas) e qui sembla a un horn de panissèr.
Nhandó

Lo **nhandó** (**Rhea americana** en nomenclatura binominala) qu'ei ua mena d'estruci d'America deu Sud (Argentina, Brasil, Bolívia e Paraguai).
Dasipodidae

Qu'ei ua familha de mamifèrs deu continent american de l'òrdre deus cingulata, caracterizats per la possession d'un clèsc articulat sus l'esquia.
Sines

**Sines** es una vila portuguesa dins lo *Distrito de [[Setúbal]]*, region del Alentejo
Las *freguesias* (parròquia civila, division administrativa) de Sines son las seguentas:
* Porto Covo
* Sines

٭ incorporada a Santiago do Cacém

## Istòria

Als temps de l'Empèri Roman, se nomenaba *Sinus*.

L'istòria de Sines remonta als temps de l'Empèri Roman. Lo castèl sus lo vabre foguèt construida per Pèire I de Portugal quand tornèt prendre la vila als Moros en 1362.

## Personatges celèbres

* Vasco de Gama, explorador de l'Edat de las Grandas descobèrtas, nasquèt dins lo castèl ont son paire Estêvão de Gama foguèt "alcalde-mor" (). Al retorn de son viatge en Índia, li foguèt balhat de dreches feudals de comte sus la vila de Sines.
* Al Berto, poèta del sègle vint
* Rui Vinagre - Executant de Guitarra portuguesa

## Patrimòni istoric
### Militar
* Castèl de Sines
* Fòrt del *Revelim*
* Fòrt del *Pessegueiro*

### Religiós
* Ermitatge de *Nossa Senhora das Salas*
* Glèisa parroquiala de São Salvador de Sines)
* Glèisa del *Espírito Santo* o *da Misericórdia*
* Ermitatge de *São Bartolomeu*
* Ermitatge de *São Sebastião*
* Ermitatge de *Nossa Senhora da Soledade*

### Estatuas
*Estatua de Vasco de Gama
*Estatua *do Bombeiro*

### Autres
*Paret da la Plaja
*Centre Cultural Emmerico Nunes
*Estacion dels Camins de fèrre
*Palais Pidwell

### Principals eveniments
*Carnaval de Sines - https://web.archive.org/web/20160305053551/http://www.carnavaldesines.web.pt/
*Festival de las Musicas del Monde - https://web.archive.org/web/20100306024918/http://fmm.com.pt/

## Ligams oficials
*Site Oficial

## Referéncias
Catherine Zeta-Jones

**Catherine Zeta-Jones** (n. 25 de setembre de 1969) es una actritz britanica de cinèma. Actualament e dempuèi lo 18 de novembre de 2000 es maridada amb l'actor Michael Douglas e an dos filhs. Catherine e Michael partejan lo meteis jorn d'anniversari mas amb una diferéncia exacta de 25 ans.

## Referéncias
Mara (animal)

La **mara** o **lèbe de Patagonia** (**Dolichotis patagonum** en classification binominala)
qu'ei un mamifèr arroganhaire originari de Patagonia.
Degun escriu pas al coronèl

**Degun escriu pas al coronèl** (en espanhòl: *El coronel no tiene quien le escriba*) es un roman de l'escrivan colombian e Prèmi Nobel de Literatura (1982) Gabriel García Márquez publicat en 1961.
Es l'istòria d'un coronèl retirat qu'espèra de recebre una pension qu'arriba jamai.
Manuel Belgrano

**Manuel Belgrano** (Buenos Aires, lo 3 de junh de 1770 e lo 20 de junh de 1820) que ho un òmi politic de las Províncias Unidas de l'Arriu de la Plata (futura Argentina) e un combatent de la loa guerra d'independéncia durant laquau e gavidè l'Armada deu Nòrt. que he partida deu Congrès de Tucumán qui declaré l'independéncia. 

Qu'ei lo creador deu drapèu nacionau argentin.
Miguel Montero

**Miguel Montero** (San Miguel de Tucumán, lo 9 de julhet de 1922 – Buenos Aires, lo 29 d'agost de 1975) que ho un cantaire de tango de la votz dramatica. Que tribalhè dab lo cap d'orquèstra Osvaldo Pugliese.

## Ligam extèrne
http://www.youtube.com/watch?v=Dux7ffZmxKw Sus youtube.com, *Anclao en París* interpretat per Miguel Montero.
César Isella

**César Isella** (Salta, lo 20 d'octobre de 1938) qu'ei un cantaire argentin de folclòre. Que comencè la soa carrièra dens lo grop Los Fronterizos. Qu'ei l'autor, enter autas composicions, de la famosa *Canción con todos*.
Raúl Lavié

**Raúl Lavié** (Rosario, Provincia de Santa Fe, 22 de agost de 1937), es un cantaire argentin de tango.

## Discografia

* 1964: "Tangos por... Raúl Lavié" - GROOVE
* 1971: "...el negro Lavié Tango" - CBS
* 1972: "La ciudad de todos" - Junto a Cacho Tirao - CBS
* 1973: "Raúl Lavié" - MICROFON ARGENTINA S.A.
* 1978: "Porque amo a Buenos Aires" - PHILIPS
* 1979: "El día que me quieras" - PHILIPS
* 1981: "Adiós Nonino" - PHILIPS
* 1985: "Ciclos´85" - PHILIPS
* 1993: "Memoria del Futuro"
* 1995: "Raúl "Polo" Lavié - EMSSA INDUSTRIA ARGENTINA
* 1996: "Gotan" - Junto a Susana Rinaldi
* 2000: "Baile de domingo" - TANGO CITY
* 2003: "Yo soy el negro" - FONOCAL
* 2007: "50 Años No Es Nada" - LUCIO ALFIZ PRODUCCIONES S.R.L.
* 2009: "Baile de Domingo" - SONY / BMG
* 2009: "Los Elegidos" - SONY MUSIC
* 2009: "Las mujeres de Lavié" - LUCIO ALFIZ PRODUCCIONES S.R.L.
* 2012: "Raúl Lavié con el Sexteto Mayor - Tango" - MEDIA MUSIC
Cap de Bona Esperança

Lo **Cap de Bona Esperança** (neerlandés: *Kaap De Goede Hoop*, Afrikaans: *Kaap die Goeie Hoop*, anglés: *Cape of Good Hope*) es un cap situat prèp del sud extrèm del continent African. Aperten politicament a la província del Cap Occidental, Sud-Africa.

## Istòria
Foguèt descobèrt per lo primièr cop en 1488 pel navegador portugués Bartolomeu Dias. Contan las cronicas de l'epòca que, coma foguèt avisat dempuèi qualques jorns que los marins i patissián violentas tormentas, Bartolomeu Dias li balhèt lo nom de **Cap de las Tormentas**, mas lo rei João II de Portugal cambièt lo nom per de dire que, represente lo ligam entre l'Ocean Atlantic e l'Ocean Indian e prometa la tant desirada arribada en Índia. Lo nomenèt, per aquò, *Cap de Bona Esperança*.

Lo mercadièr olandés Jan van Riebeeck estabiguèt un pòst de demorança al cap lo 6 de Abril de 1652, mas tornèt dins la Ciutat del Cap. Actualament, lo Cap de Bona Esperança aparten a l'Africa del Sud, Província do Cap Ocidental.
Alentejo

250px|thumb|Localizacion d'Alentejo

La Region d**'Alentejo** es una region portuguesa, que compren integralament los districtes de Portalegre, Évora e Beja, e la mitat sul del districte de Setúbal. Limitada al nòrd amb la Region Centre al nòrd-oèst amb la Region de Lisbona, a l'èst amb Espanha, al sud amb Algarve e a l'oèst amb l'Ocean Atlantic.

Superfícia: . Populacion (2007): , (estimacions de (2009), ). Compren 5 sosregions:

* Alentejo Central
* Alentejo Litoral
* Alto Alentejo
* Baixo Alentejo
* Lezíria do Tejo

Alentejo compren 59 *concelhos* e 376 *freguesias*.

Las vilas pus grandas d**Alentejo'' son: [[Beja]], [[Elvas]], [[Évora]], [[Portalegre]], [[Sines]], [[Vila Nova de Santo André]] e [[Montemor-o-Novo]].

Aquela division coïncidís pas amb l'anciana region tradicionala d'Alentejo que se constituiguèt per la reünion de las províncias de l'[[Alto Alentejo]] e [[Baixo Alentejo]] (un pauc mens granda que l'actuala: amb los districtes de Évora e Beja, practicament tot lo districte de Portalegre e la mitat sud d'aquel de Setúbal : [[Alcácer do Sal]], [[Grândola]], [[Santiago do Cacém]] e [[Sines]]).

== Question d'Olivença ==

[[Olivença]], municipalitat apertenent ''de facto'' a la comunitat [[Espanha|espanhòla]] d'[[Extremadura]], es revendicada per Portugal dempuèi lo sègle XIX.

== Ligams extèrnes ==
* [https://web.archive.org/web/20080727015632/http://www.allentejo.com/ Portal d'Alentejo]
* [https://web.archive.org/web/20070629115245/http://www.alentejotours.pt/ Portal del Torisme d'Alentejo - **AlentejoTours.pt*']
* [https://web.archive.org/web/20080506144740/http://www.goalentejo.pt/ Portal de Torisme - Go Alentejo]
* [https://web.archive.org/web/20080630094323/http://www.alentejo-terramae.pt/ Fondacion Alentejo *Terra Mãe'']
Leontopodium alpinum

L**'immortèla** (*Leontopodium alpinum*), qu'ei ua de las plantas de montanha europèas mei conegudas, qu'aperten a la familha Asteraceae e nomenada tanben *Edelweiss* en alemand. L**'immortèla** qu'ei un simbèu de las montanhas.
Potosí

**Potosí** qu'ei ua ciutat boliviana capitala deu departament deu medish nom. Durant la colonizacion espanhòla que ho un lòc màger d'extraccion d'argent a partir de la soa Sèrra Bèra. Que ho per aquesta rason ua vila de las granas e de las màgers e uei qu'ei classada Patrimòni de l'Umanitat per l'UNESCO.
Immortèla (omonimia)

**Immortèla** que pòt designar:

Botanica
*Ua flor de montanha:  vejatz **[[Leontopodium alpinum]]**

Musica
* Ua cançon deu grop bearnés Nadau: Vejatz **[[De cap tà l'immortèla]]**
Lac Titicaca

Lo **lac Titicaca** o lo **lac Titicacà** que's tròba dens l'altiplano enter Bolívia e Peró a ua hautor de 3800 mètres. Qu'ei navigable e qu'ostend ua pregondor maximum de haut o baish 360m. 

Deu costat bolivian òm troba la ciutat de Copacabana e deu costat perovian Puno.
Sant Alban

**Sant Alban** o **Sant Auban** pòt designar:
* una comuna de Nauta Garona: Sant Alban (Nauta Garona)
* una comuna d'Ardecha: Sant Auban d'Ai
Georgios Papandreou

**Georgios Andreas Papandreou** (en grèc *Γεώργιος Παπανδρέου*) (16 de junh de 1952), es un òme politic grèc que foguèt primièr ministre de 2009 a 2011.

Aviá fach partida anteriorament del govèrn de Kostas Simitis coma Ministre d'Afars exteriors (1999-2004). Es tanben president del Movement Socialista Panelenic (PASOK) dempuèi febrièr de 2004. Es membre d'una saga familiala de politics grècs: es lo filh de Andreas Papandreou e lo reirefilh de Georgios Papandreou, ancians primièrs ministres de Grècia. en estapas anterioras. Lo 2006 foguèt elegit president de la Internacionala Socialista.
Armando Manzanero

**Armando Manzanero Canché** (Ticul, Yucatán, 7 de decembre de 1935-28 de decembre de 2020) es un musician, actor e compositor mexican
## Discografia
 

* 1959: *Mi Primera Grabación*
* 1967: *A mi amor... Con mi amor*
* 1967: *Manzanero el Grande*
* 1968: *Somos Novios*
* 1968: *Armando Manzanero, su piano y su música*
* 1969: *Para mi siempre amor*
* N/A: *Que bonito viven los enamorados*
* 1976: *Lo mejor de Armando Manzanero*
* 1977: *Fanático de ti*
* 1977: *Corazón Salvaje*
* 1979: *Ternura y Romance*
* 1981: *Mi trato contigo*

* 1982: *Otra vez romántico*
* 1985: *Armando Manzanero*
* 1987: *Cariñosamente, Manzanero*
* 1988: *Mientras existas tú*
* 1992: *Las canciones que quise escribir*
* 1993: *Entre amigos*
* 1995: *El piano... Manzanero y sus amigos*
* 1996: *Nada Personal*
* 1998: *Manzanero y La Libertad*
* 2001: *Duetos*
* 2002: *Duetos 2*
* 2002: *Lo Mejor de lo Mejor*
* 2005: *Lo Esencial*
Carles Barrera

**Carles Barrera Sánchez**, o mès soent **Carlos Barrera Sánchez** (Vielha, Val d'Aran, 3 de deseme de 1950-7 d'abriu de 2022), ei un politician occitan dera Val d'Aran. Sòci de Convergéncia Democràtica Aranesa siguèc Sindic d'Aran deth 7 de junh de 1995 ath 18 de junh de 2007 e de 2011 a 2019.
Pèrd es eleccions de 2019 e se retire dera vida politica.

## Nòtes e referéncies
Lerga (omonimia)

**Lerga** pòt designar:
* Lerga, l'aiga de Lengadòc
* Lerga, la comuna de la Comunautat Forala de Navarra
La Ròcha Focaud

**La Ròcha Focaud** ò mielhs **La Ròchafocaud** en rason de la règla d'escritura de la mencion (*La Rochefoucauld* en francés) es una anciana comuna de la Charanta Occitana, en Engolmés, situada dins lo País d'Òrta e Tardoira. Es administrada per lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània. Lo 1er de genier de 2019 es fusionada emb Sent Priech e Sent Constanç dins La Ròcha Focaud d'Engolmés.

## Geografia

### Comunas limitròfas


     
    


## Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
*  - ''; au segle XVIII (Cassini).
## Istòria
Sieti de pariá en 1789, emb 22 parròfias (o partidas) dependentas e 1 enclavas.

## Administracion
### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Demografia

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de Charanta
### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Goa

**Goa** es un Estat d'Índia, situat sus la còsta sud oèst. La region foguèt una part de las colonias portuguesas d’Índia, formant amb Daman e Diu e laadra e Nagar Haveli, l’*Estat Portugués de l'Índia*. La capitala regionala es Panaji o *Panjim*. Aprèp 450 ans de preséncia portuguesa, Goa foguèt tornat pres per las tropas indianas jos Jawaharlal Nehru lo 19 de decembre de 1961. Separat de Daman e Diu e de Dadra e Nagar Haveli que demorèron territòris, Goa venguèt Estat de l'Union lo 30 de mai de 1987.

## Istòria

## Geografia
L'Estat de Goa s'estend sus 3702 km² entre 14° 53' 54" e 15° 48' 00" de latitud nòrd e 73° 40' 33" e 74° 20' 13" de longitud èst. L'Estat es ribejat per la mar d'Arabia sus . Goa bòrda l'Estat del Maharashtra al Nòrd e l'Estat del Karnataka al Sud e a l'Èst.

Lo Sonsogor es lo ponch mai naut amb 1167 m.

L'Estat es devesit en dos districtes, Nòrd Goa et Sud Goa.

### Clima
Es tropical : fa caud tota l'annada a Goa, i a pas de sason freda. Las temperaturas pus nautas son relevadas en mai (maximalas entre  e ) amb una umiditat fòrça granda. La monson tomba entre junh e setembre. Los meses  pus agradables son decembre e genièr amb de temperaturas entre  minimum e  maximum sus la còsta.

## Economia
Lo torisme es la principala font de revengut de Goa. De toristas del monde entièr venon profeitar de las plajas ensolelhadas. Los Indians tanben i demòran per escapar a la calor de l'estiu. L'industria toristica es subretot presenta lo long de la còsta, son importància es pus limitada a l'interior de las tèrras.

Entre d'autras activitats, se pòt remarcar l'expleitacion minièra (fèrre, baucita, manganès...), la pesca, las conservariás e las destillariás d'alcòl.

Lo ris es la principala planta cultivada a Goa; puèi venon la notz de cajo e la notz de cocò. L'agricultura balha encara de trabalh a una granda partida de la populacion e mai que siá en diminucion.

La pesca emplega  personas.

## Torisme

En mai de sas plajas idillicas, fòrça excurcions toristicas son possiblas a Goa : glèisas dels sègles XVI e XVI, en particular la Basilica del Bon Jèsus de Goa. Dins las tèrras : risièras. Al Sud, selvas verges e cascadas.

## Ligams extèrnes
* Sit oficial de l'Estat
* Sit oficial de l'Ofici de Torisme de Goa
Zenit (astronomia)

En astronomia, lo **zenit** es un dels punts d'interseccion de la verticala d'un luòc donat e de l'esfèra celèsta. Lo punt d'interseccion que se tròba en dessús de la Tèrra es lo zenit; al contrari aquel que se tròba als antipòdes es lo nadir. D'un autre biais lo zenit es lo punt sus la verticala en dessús de la nòstra tèsta e lo nadir es le punt sus la verticala situat jos los nòstres pès. En coordenadas orizontalas, l'axe zenit-nadir es perpendicular al plan de l'orizont celèst, e lo zenit e lo nadir son los pòls del grand cercle de l'orizont. Lo meridian celèst del luòc passa par aqueles pòls que son lo zenit e lo nadir.

Lo punt pus elevat de la trajectòria d'un astre dins lo cèl (per exemple lo Solelh) se nomena lo punt de culminacion. Lo Solelh passa al zenit solament entre los dos tropics.

## Vesètz tanben
Nadir
Nadir

thumb|Illustracion de la posicion relativa del Zenit e del Nadir.
En astronomia e en geografia lo **nadir** (de l'arabi ندير nadeer نظير nathir, ) es lo punt inferior de l'esfèra celèsta, segon la perspectiva d'un observator en dessús de la Tèrra e la projeccion de l'alinhament vertical qu'aquela jos los pès de l'observator, localizada de l'autre costat de la planeta e a o opausat al Zenit, punt ont lo sòl demòra perpendicular a la region subtropicala en plen solstici. 

## Vejatz tanben
* Zenit
Zenit (omonimia)

Zenit pòt designar:
* En astronomia lo Zenit, es un dels punts d'interseccion de la verticala d'un luòc donat e de l'esfèra celèsta. 
* Dins lo langatge corant es siminim d'apogèu, o punt culminant.
* Dins lo monde de l'espectacle lo Zenit es un tipe de sala d'espectacle
Òrta (omonimia)

**Òrta** en toponimia pòt designar:
* lo País d'Òrta e Tardoira en Charanta Occitana
* lo País d'Òrta en Gasconha
* Òrta Vièla, comuna del País d'Òrta en Gasconha

‎Categoria:Omonimia
Parallèl (geografia)

Un **parallèl** es un cercle perpendicular a l'axe terrèstre e parallèl a l'Eqüator. Sus un meteis parallèl, la latitud es constanta. La posicion sus cada parallèl es mesurada mercé a la longitud. Sus l'eqüator, la latitud es egala a zèro, de 0º a 90º, al nòrd es positiva e al sud es negativa.

* Lo parallèl geodesic d'un luòc es aquel qu'es definit sus un modèl geodesic de la Tèrra, sus que la latitud representada sus las mapas (latitud geodesica) es constanta.
* Lo parallèl astronomic d'un luòc es la linha imaginària sus la superfícia de la Tèrra, sus que la latitud astronomic es constanta. A causa de las irregularitats de la superfícia de la Tèrra , los parallèls astronomics son de linhas irregularas, coïncidisson pas amb lo parallèl geografic.

## Mesuras
Vaquí una Taula de las mesuras totalas (Circonferéncia) dels parallèls (*N* o *S*) que lors *latituds* son multiplas de 10º, mas lo Tropic del Càncer, o Tropic del Capricòrne, Cercle polar artic, Cercle polar antartic. Se veson tanben las mesuras dels intervals de 1° de longitud sus cadun d'aqueles *Parallèls*.

## Extrèms
Los parallèls que son gaireben totalament maritims se situan entre lo sud de la Tèrra del Fuòc (latitud 57º Sul) e una pauc al nòrd del Cercle Polar Antartic (latitud 66º Sud); Dins aquelas latituds se troban solament d'illas pichonas al sud de l'Ocean Atlantic, coma: Illas Sandwich del Sud, las Orcadas, Illa Elefant, Illas Shetland del Sud, illas de la Peninsula Antartica.

Lo parallèl que passa en valors absoludas per lo mai de tèrras es lo 30º Nòrd, que passa pel nòrd d'Africa, nòrd de la Peninsula Arabica, Iran, Paquistan, nòrd d'Índia, China, nòrd de Mexic, sud dels Estats Units.

Lo parallèl que en valors relativas passa per lo mai de tèrras (mens d'oceans e de mars) es lo 46º 30' Nòrd amb prèp de 79,48% de sa circonferéncia del parallèl 30º. Passa per França, nòrd d'Itàlia, los Balcans, sud de Russia, Cazacstan, Mongolia, nòrd de China, nòrd dels Estats Units.

Son pas considerats dins la definicion precedenta coma parallèl "relativament" pus terrèstre los *parallèls* de pichona longor, dins los extrèms nòrd e sud de la planeta:
* los parallèls al sud del Parallèl 84 S son 100% terrèstres, sus l'Antartica.
* prèp del Parallèl 63 N i a de latituds que son terrèstras a mai de 75% (nòrd de Siberia, Escandinàvia, Canadà, Alaska).

Lo *parallèl* que presenta la pus granda longor sus un meteis país es prèp de la latitud 59° 45' N, copant Russia a proximitat de Sant Petersborg a l'oèst e lo pòrt de Magadan a l'èst. D'autres se situan als Estats Units, Canadà, China, Austràlia e Brasil.

A l'eqüator, lo pus long dels *parallèls* dividís la Tèrra en dos emisfèris, lo *Sud* e lo *Nòrd*. Dins l'Emisfèri Nòrd i a 69,72% de las tèrras emergentas, 90,94% de la populacion mondiala e aquí se concentran 94% del PIB total del monde.

Un parallèl prèp de la latitud 25,9° N dividís la Tèrra en doas calòtas amb egalas airas de tèrras emergentas.

## Referéncias
Marc Antòni Francés de Gaujal

**Marc Antòni Francés de Gaujal** (*Marc-Antoine-François de Gaujal* en francés), baron de Gaujal, nascut a Montpelhièr en 1772 e mòrt a Viàs en 1856, foguèt un istorian e magistrat lengadocian qu'escriguèt l'òbra titolada *Estudis istorics sus [[Roergue]]* (1859) e exerciguèt las foncions de primièr president de la Cort Reiala de Lemòtges. Membre de l'Acadèmia de las Inscripcions e Bèlas Letras e membre resident de la Societat Nacionala dels Antiquaris de França. 

## Referéncias


## Ligams extèrnes
*  ''Estudis istorics sus Roergue''
Martina Hingis

thumb|right|200px|Martina Hingis, 2006
**Martina Hingis** es una jogaira de tennis soïssa d'origina eslovaca. Nasquèt lo 30 de setembre de 1980 a Košice (Eslovaquia). Martina es la femna mai jove qu'arribèt a èsser la nº 1 mondiala, pendent 209 setmanas al total. Ganhèt 5 torneges del Grand Chelem; obtenguèt 43 títols dins de torneges individuals e 38 en dobles.

Martina Hingis se retirèt en 2002, puèi tornèt al tennis en 2006, per se tornar retirar qualques ans après.

Lo sieu nom pichon es un omenatge a Martina Navratilova.

## Torneges del Grand Chelem
* Open Austràlia: 1997, 1998 e 1999.
* Wimbledon: 1997.
* US Open: 1997. 

## Torneges (43)
* 1996: Filderstad e Stanford.
* 1997: Sydeny, Open Austràlia, Pan Pacific, Gaz (Paris), Miami, Hilton Head, Wimbledon, Stanford, San Diego, US Open, Filderstad e Filadèlfia.
* 1998: Open Austràlia, Indian Wells, Amborg, Roma e Masters.
* 1999: Open Austràlia, Pan Pacific, Hilton Head, Berlin, San Diego, Toronto e Filderstad.
* 2000: Pan Pacific, Miami, Amborg, 's-Hertogenbosch, Montreal, Filderstad, Zuric, Moscòu e Masters.
* 2001: Sydney, Doha e Dubai.
* 2002: Sydney e Pan Pacific.
* 2006: Roma e Calcuta.
* 2007: Pan Pacific.

* Facebook
Viaç

**Viaç** o ancianament **Viats** (*Vias* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

[center|250px|thumb|Façada nòrd de la [glèisa de Sant Joan Baptista (sègles XIV - XV)]]
[center|250px|thumb|Lo [barri]]

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *villa Aviatis*, en latin, 922, *villa que vocatur Aviatis*, en latin, en 955-975, *villam Aviates*, en latin, en 973, *Giraldi de Aviaz* en 1068-1098, *de Aviatis*, en latin, en 1110 e 1111, *capellani de Aviaz* en 1117, *decima S. Johannis de Aviatio* en 1121, *terminio de Aviaz* en 1128, *villa de Aviaz* en 1146, *villa de Aviatio* en 1147, *communie de Aviatio* en 1155, *ecclesiam S. Johannis de Aviatio* en 1156, *ecclesia S. Johannis de Aviatico* en 1157, *apud Aviacium* en 1159, *castrum de Aviaz* en 1170 e 1203, *de Aviatio* en 1202, *hospitali pauperum de Aviatio*, *leprosis de Aviatio* en 1211, *castri de Aviatio* en 1219, *de Aviats* en 1222, *de Aviacio*, a la fin del sègle XIV, *Vias* en 1418, *Avyas* en 1449, *ecclesie parochialis Beati Joannis Baptiste loci de Aviatio*, *loci de Viatio*, *Beati Joannis Baptiste de Viatio* en 1589, *Vias* en 1622, 1643, 1708, 1740-60, 1771-2 (mapa de Cassini), *le bourg de Vias* en 1740-60. 

Segon Dauzat, *Viaç* ven benlèu del nom latin d'òme *Avius*, amb lo sufixe prelatin *-ate*; segon Hamlin, *Viaç* ven del gentilici latin *Avius*, amb lo sufixe prelatin *-atis*. Viaç èra una proprietat galloromana.

Un sufixe prelatin apondut a un nom descrit coma latin daissa plaça a l'esperit critic : lo radical pòt èsser tanben de meteissa origina. Xavier Delamarre se garda de tractar de *Viaç*, situat en un airal fòrtament romanizat, mas cita los etimes celtics potencials **auiā* (= **aviā*), proprietat d'*Avios (inatestat) o de *l'Aviā* (aiga), de sens desconegut, **auiācon* ( > Aujac (Gard)), **auiānon*, proprietat d'Avios o d'Aveios ( > Avajan > Avanha). Lo tèma *avio-* es atestat dins los noms d'òme *Aviorix*, *Aviolus*; lo nom de las aigas espanhòlas *Avia* a probablament un sens precís, qu'escapa encara a la recèrca; las aigas son de dieus, de personas e lor nom pòt èsser lo meteis que lo dels umans .

## Istòria
Atestat sota lei formas:  *villa Aviatio* (922), *villa Aviatis* (954-980), *de Aviaz* (1106), *de Aviats* (1222), *de Viatio* (1589) puèi *Vias* (1622). Se tracta donc de l'abitança d'un roman denommat *Avius*

La grafia occitana restituïda és *Aviaç* (o *Viaç*).

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben
* Comunas d'Erau
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Parallèl

* en matematicas, drechas o plans son **[[Parallelisme (géométrie)|parallèls]]** quand an la meteissa direccion ;
* en geografia, un **[[parallèl (geografia)|parallèl]]** es una linha imaginària sus la superficia de la Tèrra ;
* en informatica :
** lo **[[calcul parallèl]]** es l'execucion simultanèa d'una tasca repetitiva sus de processors multiples formant un unic sistèma informatic; permet d'obtenir de resultats pus rapidament ;
** un **[[pòrt parallèl]]** es una connexion utilizada per transmetre d'informacions a un periferic ;
* en electricitat, un **[[circuit en parallèl]]** es un circuit electric ont los corrents s'addicionan, en oposicion al circuit en seria ;
* en sciéncia-ficcion, un **[[univèrs parallèl]]** es una representacion imaginària de nòstre monde que diferís a l'origina per un eveniment.
Nadal Lafont

**Nadal Lafont** (Noël Lafon) es un escrivan occitan nascut en 1942 en Auvèrnha.
Professor de letras e titular del CAPES d’occitan-lenga d’òc, creèt l’associacion « Lo Convise » e publiquèt dempuèi 1992 la revista del meteis nom. Conferencièr, realizator de mòstras, animator de velhadas e musicaire, escriguèt o publiquèt un fum de libres e en particular una antologia de l'escrich occitan del Cantal. En 2009 es elegit majoral del Felibritge (cigala de Gardon).

## Bibliografia
;Prefacis
* Jòrdi-Maurici Maurí, *Rabusadas del Suc de la Gana*, Orlhac, Lo Convise, 1999 (Notícia de l'Open Library)

;Edicions
* Auguste Bancharel, *Poësias satiricas, politicas e estrachs de son òbra renaissentista, lirica e jornalistica* ed. per Nadal Lafont, Felibrige d'Auvèrnha, Orlhac, 1990 (Notícia de la BNF)
* Jules Prax, *Récits occitans, poèmes et discours français*, tèxtes presentats per Nadal Lafont, traduccion dels contes per Nadal Lafont e Joana Lescura, Orlhac, Lo Convise, 1994 (Notícia de la BNF)
* Arsène Vermenouze, *Inédits languedociens*, tèxtes establits, presentats e annotats per Nadal Lafont, en grafia vlassica e en grafia originala ; traduccion francesa per Luciana Lafont e Jòrdi Maury, Orlhac, lo Convise, 1996 (Notícia de la BNF)

;Antologias
*  Noël Lafon, *Florilège de la cabrette* (28 textes français ou occitans (avec traduction) célébrant cet instrument bien auvergnat : Auguste Bancharel, Emile Bancharel, Zacharie Chanet, Arsèni Vermenosa, Etienne Marcenac, Léon Boyer, Pierre Biron, Eugène Pagès, Camille Gandilhon Gens-d'Armes, Pierre Géraud, Tonin Troupel, Louis Debrons, André Mazard, Jean-Simon Mathieu, Pierre Redon, Jean Fay, Joan Vesòla, Zéfir Bosc, Georges Maurice Maury, Félix Daval). Numéro spécial de la revue *lo Convise*, Aurillac, lo Convise, 1999 (Présentation sur le site de ''lo Convise''))
*  Noël Lafon, *Écrits occitans cantaliens : dix siècles d'écrits occitans, XIe-XXIe siècles, guide, anthologie, répertoire des auteurs*, traductions, Lucienne Lafon, Aurillac, lo Convise, 2008 (Notice BNF)

;Collaboracion a de revistas : *Lo Convise*, *Monde en òc*.
* Site de la revista ''lo Convise'' amb l'ensenhador dels numèros et dels articles publicats per N. Lafony

;Mòstra
* *Arsène Vermenouze : catalogue de l'exposition, Ytrac, 28 juillet-30 septembre 2000* texte de Noël Lafon, ill. Bernadette Faucher, Aurillac, lo Convise, 2000 (Notice Open Library)

## Referéncias

## Ligams extèrnes
Grand cercle

En geometria, un **grand cercle** es un cercle traçat sus la superfícia d'una esfèra, e qu'a lo meteis rai; la devesís en dos emisfèris egals. Se pòt tanben definir un grand cercle coma un cercle traçat sus l'esfèra e qu'a lo meteis centre qu'aquela, o encara coma l'interseccion de l'esfèra amb un plan quin que siá passant per son centre.

Un grand cercle es lo pus grand cercle que se pòsca traçar sus una esfèra.

## Geodesicas
Los grands cercles son las geodesicas d'una esfèra, es a dire los camins qu'an la pus pichona corbadura e los arcs dels grands cercles son doncas los pus corts camins ligant dos punts a la superfícia d'una esfèra. La distància pus corta entre aqueles dos punts es d'un autre biais donada per la *distància del grand cercle*.

Los grands cercles son en geometria esferica l'equivalent de las drechas en geometria euclidiana.

## Cartografia
Sus Tèrra, los meridians e l'eqüator son de grands cercles (mas los parallèls autres que l'eqüator ne son pas).

Sus l'esfèra celèsta, l'orizont, l'ecliptica e l'eqüator celèst tanben son de grands cercles.
Economia de Cazacstan

Cazacstan, la pus granda de las èx-republicas sovieticas en territòri en exclusent Russia, possedís de grandas resèrvas de combustible fossil e de grands jaciments d'autres minerals e de metals. A tanben un important sector agricòla granda ont se destacan la produccion de grandas e la creacion de bestials. Lo sector industrial del país es principalament centrat en l'extraccion e tractament d'aquelas ressorsas naturalas.

## Referéncias
Economia d'Etiopia

L'economia d' Etiopia es basada en l'agricultura que correspond a gaireben 45% del PIB, 85% de la man d'òbra e 90% de las exportacions. Lo produch principal es lo cafè, destinat en la siá gaireben integritat a la exportacion, del que vivon dirècta o indirèctament 25% de la populacion. En 2006 foguèron exportats 350 milions de dolars solament en cafè Aquel naut volum, jonch a la variabilitat dels prèses internacionals del produch, fan que la balança exportadora siá fòrça vulnerabla.

## Nòtas & referéncias
Mila

*Mila* pòt designar

* Mila : lo nombre entier escrich  en numeracion decimala.

## Unitats de longor

* Mila (o *mila marina* o *nautica*) : unitat utilizada internacionalament dins los aires o sus la mar, valent 1852 mètres.
* Mila (o *mila internacionala* o *mile*) : unitat de longor terrèstra anglosaxona valent aperaquí 1609 mètres. 
* Mila (o *mila romana*) : unitat autrecòps utilizada per exprimir « pas romans » (aperaquí 1482 mètres).

## Vejatz tanben
* Lo milafuèlhas (Achillea millefolium) es una planta erbacèa vivaça de la familha de las Asteracèas.
Nos (unitat)

Lo **nos** es una unitat de velocitat utilizada en navegacion maritima e aeriana. 1 nos correspond a  per ora, o exactament  o .
Autrescòps la velocitat d'una nau se mesurava amb un loch. La planqueta èra amarrada a un cordatge comportant de noses regularament espaçats qu'un marin comptava a nauta votz al meteis temps que limpavan dins sos dets. Lo compte se fasiá al meteis temps de l'escorrement d'un sablièr. Lo nombre, exprimit en noses, mesurava doncas una velocitat. 

Los noses èran espaçats de 47 pès e 3 poces () e on lo sablièr mesurava un periòde de . Uèi, lo nos correspond exactament a una velocitat d'una mila marina per ora (), mas aparten pas al Sistèma Internacional d'Unitats (SI). S'utilizan generalament los simbòls **nd** (en francés) o **kt** (per *knot*, *nos* en anglés) e tanben **kn** (per *knot*) o **kts** (per *knots*).

La mila marina correspond a la valor mejana d'una minuta d'arc de meridian. De fach, un nos correspond a una minuta de latitud percorrida en .

## Conversions

## Nòtas


## Ligams extèrnes
* Conversion de nos cap a d'autras unitats de velocitat
Nos

Lo mot **nos** (del latin ) significa segon lo contexte :

* un **[[nos (ligam)|nos]]** es l'enlaçament o l'entrecrosament serrat d'un o mai objèctes plegadises en forma fil coma riban, seda, un fil o còrda
* Lo '''nos''' es una unitat de velocitat utilizada en navigacion maritima et aeriena
San Sebastián de los Reyes

**San Sebastián de los Reyes** es una vila de la Comunautat autonòma de Madrid, Espanha. Sa populacion èra de  abitants en 2009. Sa superfícia totala es de 59&nbsp;km².

## Ligams extèrnes

* www.ssreyes.org
Joan Vesòla

**Joan Vesòla** (Jean Vezole) foguèt un escrivan auvernhat nascut en 1923 a Sant Sarnin (Cantal), e mòrt lo 27 de novembre de  2014 a Eitrac (Cantal). Ancian institutor, publiquèt tres recuelhs de contes, e nombroses obratges e articles istorics e fililogics. Foguèt president de l'I.E.O. de Cantal a partir de 1983, puèi president d'onor.

## Biografia
Filh de païsans de Sant Sarnin, sa lenga mairala foguèt l'occitan; aprenguèt lo francés pas qu'a l'escòla.
Dintrèt a l'Escòla normala d'Orlhac en octobre de 1939. En 1943, refractari al STO, s'amaguèt al campèstre jos una faussa identitat. Las vint darrièras annadas de sa carrièra d'institutor se passèran al Roget.

## Bibliografia
; Contes e racontes :
* *Contes mai qu'a meitat vertadiers*, I.E.O. Cantal, Orlhac, 1985.
* *Contes pas tròp messorguièrs*, Ostal del libre, 1996.
* *Racontes per gardar la santat*, Ostal del libre, 2005.

;Istòria
* *Lo Vielh Orlhac, les Racines Occitanes d'Aurillac*, Ostal del Libre, 2005

;Filologia
* *Le moyen occitan cantalien. 68 actes notariés des XIV, XV et XVI siècles en langue d'oc avec notes et lexique*. Lo Convise, 2005 [Documents reculhits als Archius Departamentals del Cantal]
;Collaboracion a de revistas :
* *Revue de la Haute-Auvergne*, *la Cabreta*, *Vai-i-qu'as paur*, *Monde en òc*.
;Articles :
* , *Revue de la Haute-Auvergne*, 2002, vol. 64, pp. 219-224

## Ligams extèrnes
* Un conte dit per Joan Vesòla a You Tube

* ''Contes pas tròp messorguiers'' de Joan Vesòla, legits per l'autor (?? partida)

* ''Contes pas tròp messorguiers'' de Joan Vesòla, legits per l'autor (quatrena partida)

## Referéncias
Nos (ligam)

Un **nos** o **nosèl** es l'enlaçament o l'entrecrosament serrat d'un o mai objèctes plegadisses en forma de fil coma riban, seda, fil o còrda. Pòt aver los usatges seguents:
* Abotar de cordatges entre eles
* Amarrar un cordatge a un objècte
* Ligar dos objèctes entre eles
* Donar de novèlas foncions a un cordatge (aumentacion del diamètre, aspècte estetic...)
Lo nos tendon mercé al fregadís de la còrda que provòca los entrelaçaments del nos.
* Marcar de distàncias precisas coma la còrda de tretze noses, esplech dels bastidors de catedralas.

La teoria dels noses, branca de la topologia, estúdia e classifica matematicament los noses.

Sa concepcion permet:
* Que venga sovent dificil a desfar, se se ressarre sus el meteis amb la traccion, 
* Que se desfaga facilament en tirant un de sos elements. 
Los noses pus simples se son totjorn utilizats dins divèrses domenis mas l'art dels noses se desvolopèt principalament dins la marina.

D'autras activitats (escalada, espeleologia, pesca, etc.) utilizan de noses de marina e desvolopèron d'autres utilizats fins finala dins la marina.

D'esquipaments especializats de substitucion existisson uèi, mas la coneissença del noses demòra indispensabla dins las situacions inabitualas o d'urgéncia.
Eqüator celèst

[right|thumb|L'eqüator celèst es enclinat gaireben 23° 26' a respièch del plan de l'[ecliptica.]]
En astronomia, l**'eqüator celèst** es un grand cercle traçat sus l'esfèra celèsta qu'es la projeccion de l'eqüator terrèstre sus aquela.

## Proprietats
Per causa de l'enclinason de l'axe de la Tèrra, l'eqüator celèst es enclinat de 23° 26' a respièch del plan de l'ecliptica. L'eqüator celèst copa l'ecliptica en dos punts opausats, qu'un es lo punt Gama, e l'autre es lo punt Omega.

En coordenadas eqüatorialas, los punts de l'eqüator celèst son (per definicion) los qu'an una enclinason egala a 0°.

S'un observator se tend sus l'eqüator terrèstre, apercep l'eqüator celèst coma un semicercle passant pel zenit e copant son orizont a l'Èst e a l'Oèst. Se va cap al Nòrd, l'eqüator celèst sembla de s'enclinar cap a l'orizont sud. Pasmens, per que l'eqüator celèst es una projeccion sus una esfèra celèsta e qu'aquela es situada infinidament luènh, las extremitats del semicercle son totjorn situadas a l'èst e a l'oèst sus l'orizont. Relativament a l'esfèra celèsta, l'axe de rotacion de la Tèrra es de còps nomenat l'axe del Monde, e copa l'esfèra celèsta en dos punts opausats que son los pòls de l'eqüator celèst.

## Constellacions
L'eqüator celèst travèrsa las constellacions seguentas :

* Peisses
* Balena
* Taure
* Eridan
* Orion
* Unicòrn
* Pichon Can
* Idra
* Sextant
* Leon
* Verge
* Sèrp
* Ophiuchus
* Agla
* Aqüari

## Vesètz tanben
* Eqüator terrèstre
Navas (Corresa)

**Navas** (*Naves* en francés) es una comuna occitana de Lemosin situada dins lo País de Tula. Es administrada per lo departament de Corresa e la  region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Corresa

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Jennifer Capriati

thumb|right|Jennifer Capriati
**Jennifer Capriati** foguèt una jogaira americana de tennis. Nascuda lo 29 de març de 1976, Long Island, Nòva York (USA). Foguèt nº 1 del mond pendent 17 setmanas. Capriati ganhèt 3 torneges de Grand Chelem e la medalha d'aur dels Jòcs Olimpics de Barcelona de 1992. Ganhèt 14 torneges en total e doas cops federacion (1999 e 2002).

E mai se s'es pas retirat de manièra oficiala, amie sens concórrer dempuèi 2004.

## Torneges de Grand Chelem
* Open Austràlia: 2001 e 2002.
* Roland Garros: 2002.

## Torneges (14)
* 1991: San Juan, San Diego e Toronto.
* 1992: Jòcs Olimpics de Barcelona e San Diego.
* 1993: Sidney.
* 1999: Estrasborg e Quebèc.
* 2000: Luxemborg.
* 2001: Open Austràlia, Charleston e Roland Garros.
* 2002: Open Austràlia
* 2003: New Haven
Evahon

**Esvaun** , *Evaus* (grafia analogica a evitar) o **Evaun**  o la grafia francizada *Evahon**'<nowiki/>

(*Évaux-les-Bains'')  en francés) es una comuna lemosina istoricament, mas lingüisticament auvernhata, situada en Combralha; es administrada per lo departament de Cruesa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia

350px|left|thumb|Evaun dins lo Lemosin linguistic (sa partida auvernhata)

## Istòria

## Administracion
### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Tropic del Càncer

Lo **Tropic del Càncer** es un dels cinc parallèls principals indicats sus las mapas terrèstras. Es lo parallèl de 23° 26' 22" de latitud nòrd, la latitud pus septentrionala ont se pòt apercebre lo Solelh dirèctament al zenit, al solstici de junh.

## Dominacion
Lo Tropic del Càncer pòrta aquel nom perque, fa gaireben 2000 ans, lo Solelh dintrava dins la constellacion del Cancèr al solstici de junh.

A causa de la precession dels equinòccis, lo Solelh se situa uèi dins la constellacion dels Geminis al moment d'aquel solstici.

## Païses traversats
Lo Tropic del Càncer copa subretot d'oceans. Pasmens lo nombre de païses traversats e la distància maritima traversada pel Tropic del Càncer son mendres pel Tropic del Capricòrne.

Los païses que travèrsa son, en partissent de 0° de longitud cap a l'Èst, son :
* Argeria
* Nigèr
* Libia
* Chad : lo punt pus septentrional del país es definit pel Tropic del Càncer
* Libia encara
* Egipte
* Arabia Saudita
* Emirats Arabis Units
* Oman
* Índia
* Bangladèsh
* Índia encara
* Birmania
* China
* Taiwan 
* Lo tropic passa al sud de las illas japonesas de Ryūkyū e Ogasawara
* Hawaii (Estats Units d'America, pas de tèrra traversada : lo Tropic passa entre Nihoa e l'illa Necker)
* Mexic
* Lo Tropic passa al nòrd de Cuba
* Bahamas
* Sahara Occidental (territòri contestat administrat per Marròc)
* Mauritània
* Mali

## Vejatz tanben
* Parallèl (geografia)
* Tropic
* Tropic del Capricòrne
Tropic del Capricòrne

Lo **Tropic del Capricòrne** es un dels cinc parallèls principals indicats sus las mapas terrèstres. Es lo parallèl de 23° 26' 22" de latitud sud, la latitud pus meridionala ont se pòt apercebre le Solelh dirèctament al zenit, al solstici de decembre.

## Dominacion
Lo Tropic del Capricòrne pòrta aquel nom perque, fa gaireben 2000 ans, lo Solelh dintrava dins la constellacion del Capricòrne al solstici de decembre.

A causa de la precession dels equinòccis, lo Solelh se situa uèi dins la constellacion del Sagitari al solstici.

## Païses traversats
Lo Tropic del Capricòrne copa subretot d'oceans. Los païses que travèrsa son, en partissent de 0° de longitud e cap a l'Èst, son :
* Namibia
* Botswana
* Africa del Sud
* Moçambic
* Madagascar
* França (a partir de la ZEE de La Reünion per exemple)
* Austràlia 
* Lo Tropic passa successivament al sud de la Nòva Caledònia e de las Fiji, al nòrd dels recifs Minerva, al sud de las Tònga e de las illas Cook
* Polinesia Francesa (lo Tropic passa pas per de tèrras, mas dins l'archipèla de las illas Australas e Gambier)
* Lo Tropic passa al nòrd de las illas Pitcairn, de l'Illa de Pascas, l'Illa Sala y Gómez, l'Illa de San Felix e l'Illa de San Ambrosio
* Chile
* Argentina
* Paraguai
* Brasil (los abitants de São Paulo travèrsan lo Tropic sul camin que va a l'aeropòrt, e sus la rota de São Paulo a Rio de Janeiro)

Imatge:Placa_aqui_passa_tropico_capricornio_REFON.jpg| Brasil
Imatge:Hito al Tropico de Capricornio (2).jpg|Chile
Imatge:Tropic of capricorn Namibia.jpg|Namibia
Imatge:TropicOfCapricorn.jpg|Austràlia


## Vejatz tanben
* Parallèl (geografia)
* Tropic
* Tropic del Càncer
Tropic

Lo mot de *tropic* ven del grèc *tropos* que significa .

En rason de l'enclinason de l'axe terrèstre totjorn se pòt veire dins la meteissa posicion las estelas de fons, dins lo periòde d'una orbita completa a l'entorn del solelh, sus la Tèrra i a de regions que l'enclinason dels rais del solelh càmbia jornalament fins a interferir sus la durada del jorn. Amb la teneson de las observacions, los pòbles ancians concluguèron qu'existissián de latituds sus la superfícia del glòbe que delimitan las enclinasons maximalas e minimalas de las ombras del solelh e aquelas zònas se nomenèron *torn* (*tropo*, en grèc), son lo Tropic del Càncer e lo Tropic del Capricòrne.

Del punt de vista de la geografia, la **region tropicala** es un airal de la Tèrra limitat pel Tropic del Càncer e pel Tropic del Capricòrne, que sa linha mediana es l'Eqüator terrèstre.

## Vejatz tanben
* Eqüator
* Meridian de Greenwich
* Tropic del Càncer
* Tropic del Capricòrne
* Clima tropical.
Cercle polar

[thumb|Bòrna indicant lo passatge del cercle polar en [Norvègia.]]
Los dos **cercles polars** son los parallèls de las regions polaras al delà dels quals existís almens una jornada ont lo solelh se lèva pas en ivèrn, e trescòla pas en estiu. Lor latitud, nòrd o sud, egala l'angle d'enclinason de l'axe de rotacion de la Tèrra a respièch de l'axe celèst (o l'angle d'enclinason de l'eqüator a respièch de l'ecliptica). Lor distància angulara als pòls es de 23° 26' (la meteissa distància angulara separa los tropics de l'eqüator).

Lo cercle polar artic travèrsa la peninsula Escandinava (Finlàndia, Suècia e Norvègia), Islàndia, Groenlàndia, lo nòrd del continent american (Canadà e Alaska, Estats Units d'America) e lo nòrd de la Russia.

Lo cercle polar antartic es gaireben tot situat sus l'ocean Antartic e delimita aproximativament la forma del continent de l'Antartica.

## Vejatz tanben
* Cercle artic
* Cercle antartic
Cercle artic

Lo **cercle artic** es un dels cinc parallèls principals indicats sus las mapas terrèstras. Es lo parallèl de 66° 33' 39" de latitud nòrd, la latitud pus meridionala ont se pòt observar lo solelh de mièjanuèit.

## Definicion
Lo cercle artic marca lo limit sud del jorn polar al solstici de junh e de la nuèit polara al solstici de decembre. Al delà del cercle artic, lo solelh demòra en dessús de l'orizont pendent almens vint-e-quatre oras d'arrèu almens un còp l'an (solelh de mièjanuèit). Recipròcament, lo solelh demòra en dejós de l'orizont pendent almens vint-e-quatre oras d'arrèu almens un còp l'an.

En fach, a causa de la refraccion e que lo solelh apareis coma un disc e pas coma un punt, se pòt apercebre una partida del Solelh de mièjanuèit la nuèit del solstici de junh fins a 50' (90 km) al sud del cercle artic (del meteis biais al solstici de decembre, se pòt apercebre una partida del solelh fins a 50' al nòrd del cercle artic). Aquò se verifica solament al nivèl de la mar: de s'auçar aumenta aquelas valors.

## Posicion
La posicion del cercle artic es determinada per l'enclinason de l'axe de rotacion de la Tèrra a respièch de l'ecliptica. Aquel angle es pas constant e seguís de cicles amb de periòdes divèrses. A causa de la nutacion, l'enclinason oscilla de 9" (gaireben  a la superfícia) sus un periòde de 18,6 ans. Lo cicle principal a un periòde de  ans e una amplitud de 0,68°, o  a la superfícia. Actualament, l'enclinason demenís de gaireben 0,47" cada an e lo cercle artic se muda cap al nòrd de  cada an.

## Païses traversats
Lo cercle artic travèrsa los païses seguents, en partissent de 0° de longitud cap a l'Èst :
* Norvègia (lo cercle artic travèrsa d'illas al larg de la còsta norvegiana, entre elas Sørnesøya, Storselsøy e Rangsundøya)
* Suècia
* Finlàndia
* Russia
* Estats Units d'America (Alaska)
* Canadà (Yukon, Territòris del Nòrd-Oèst, Nunavut, amb l'illa de Baffin)
* Danemarc (Groenlàndia)
* Islàndia (Grímsey)

Los territòris situats pus al nòrd del cercle artic son pauc poblats. Las pus grandas villas son Mormansk ( abitants) e Norilsk ( abitants), totas doas en Russia. Tromsø en Norvègia a  abitants. Rovaniemi en Finlàndia es situada subretot al sud del cercle artic e a prèp de  abitants.

## Vejatz tanben
* Parallèl (geografia)
* Cercle antartic
* Cercle polar