open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Serbia e Montenegro

**Serbia e Montenegro** (en sèrbe *Srbija i Crna Gora = Србија и Црна Гора*) èra una anciana Republica federala del sud-èst d'Euròpa qu'èra delimitada al sud per Albania, Macedònia e la Mar Adriatica (Mar Mediterranèa), a l'èst per Bulgaria, al nòrd per Ongria e a l'oèst per Croàcia e Bòsnia e Ercegovina.

Foguèt lo nom adoptat a partir de 2003 per la *Republica Federala de [[Iogoslavia]]*, a l'escasença de la novèla carta constitucionala lo 4 de febrièr de 2003. Èra una confederacion formada per las doas republicas autonòmas de Serbia e de Montenegro. Serbia compreniá tanben doas regions autonòmas: Voivodina al nòrd e Kosovo al sud. Kosovo, dempuèi la Resolucion 1244 del Conselh de Seguretat de las Nacions Unidas, del 10 de junh de 1999, se tròba jos administracion internacionala. 

Serbia e Montenegro aviá una capitala comuna : Belgrad èra lo centre administratiu amb son Parlament e son Conselh dels Ministres ; Podgorica èra lo sèti del Tribunal de Serbia e Montenegro.

Image:Scg01.png
Image:Scg02.png
Paris

**Paris** (en grèc: *Πάρις*), conegut tanben amb lo nom d**'Alexandre**, es lo fiu mitologic de Priam, rei de Tròia.  Apareis dins de legendas de la mitologia grèga. La pus coneguda, probable, es aquela de son raubatòri d'Elena, reina d'Esparta (o de sa fugida amb ela), çò que foguèt una dei causas immediatas de la Guèrra de Tròia. Pus tard dins la guèrra, Paris nafrèt Aquilles dins lo talon de maniera fatala, amb una sageta, coma la maire d'Aquilles, Tètis, o aviá predich.

## Nòtas
Ceret

**Ceret** en catalan (*Céret* en francés) es una comuna catalana situada dins  lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. 

## Geografia

## Istòria

## Administracion
### Lista dels cònsols

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
* Deodat de Severac (1872-1921)
* Martin Fourcade (1988-)
## Embessonatges
* Almonte, Andalosia
* Banyoles, Catalonha (2004)
* Lüchow, Bassa Saxònia (1983)
## Vejatz tanben

## Ligams extèrnes

## Referéncias
Luxemborg

**Luxemborg** pòt èsser: 
* Luxemborg, estat sobeiran d'Euròpa.
* Luxemborg, capitala del Grand Ducat de Luxemborg.
* Luxemborg, província de Belgica.
Macedònia (omonimia)

*Geografia:
**Macedònia (region), region dels Balcans, actualament devesida entre Grècia, la Republica de Macedònia e Bulgaria.
**Macedònia (Grècia), region de Grècia, tanben coneguda coma la Macedònia grèga o la Macedònia de l'Egèa, devesida administrativament en tres partidas: la Macedònia Occidentala, la Macedònia Centrala e la Macedònia Orientala, aquesta darrièra es una subdivision de la region nomenada Macedònia Orientala e Tràcia.
**Macedònia (Bulgaria), region de Bulgaria, coneguda tanben coma la Macedònia de Pirin, que actualament coïncidís aproximativament amb la província de Blagoevgrad.
**Macedònia del Nòrd, estat independent del sud-èst d'Euròpa, ancianament nomenat *Republica de Macedònia* e conegut tanben coma l'Antiga Republica Iogoslava de Macedònia, e que coïncidís aproximativament amb la region geografica de la Macedònia del Vardar.

*Istòria:
**Macedònia (territòri istòric), territòri istoric de la Grècia antica, a l'origina del Reialme de Macedònia e de la region europèa actuala.
**Reialme de Macedònia, l'antic reialme de Felip, Alexandre lo Grand e sos successors.
**Província romana de Macedònia, anciana província de l'Empèri Roman.

*Gastronomia:
**Macedònia (gastronomia), plat fach de divèrses tipes de fruches o legums .
Liechtenstein

vinheta|Comunas de Liechtenstein.

**Liechtenstein** (en alemand: *Liechtenstein* ; en alamanic: *Liachtaschta* ), oficialament lo **Principat de Liechtenstein** (en alemand: *Fürstentum Liechtenstein*; en alamanic *Förschtatum Liachtaschta*), es un país de l'Euròpa Centrala sens accès a la mar. Confronta Soïssa a l'oèst, e Àustria a l'èst. Sa capitala es Vaduz e la vila mai poblada es Schaan.

## Istòria
Lo territòri actual del Liechtenstein constituïssiá un còp èra una partida pichona de la província romana de Rètia. Abans l'aveniment de la dinastia actuala, la region èra infeudada a una branca de la familha dels Absborgs. L'istòria del Liechtenstein coma principautat comença en 1719, quand l'emperaire Carles VI unifiquèt la senhoriá de Schellenberg e lo comtat de Vaduz.

## Politica
Liechtenstein es una monarquia parlamentària. Seguís una politica de neutralitat e fa partida dels Estats sens fòrças armadas

## Geografia
vignette|upright|Mapa topografica de Liechtenstein.
Liechtenstein, lo quatren plus pichon estat d'Euròpa, es situat dins la val de Ren, dins los Alps, entre Soïssa e Àustria. Tota la frontièra occidentala del Liechtenstein es formada per aquel riu. En Euròpa, es l'un dels tres sols estats (los dos autres son Andòrra e Moldàvia) qu'an una dobla frontièra tripla amb los dos meteisses nacions.

La partida orientala del país es entièrament montanhosa, lo ponch culminant essent lo Grauspitz, culminant a 2 599 m. Malgrat la situacion alpina, lo climat del Liechtenstein es pro doç, gràcias als vents que bufan del sud. Pendent l'ivèrn, las montanhas ofrisson un certan nombre d'excellentas estacions d'espòrts d'ivèrn.

### Subdivisions administrativas
Liechtenstein es compausat de dos païses o circonscripcions electoralas que correspondon als dos domenis feodals que serviguèron a crear l'estat:
* Liechtenstein Bas, *Unterland*, anciana senhoria de Schellenberg;
* Liechtenstein Naut, *Oberland*, ancian comtat de Vaduz.

Lo país bas es devesit en cinc comunas, lo país naut es devesit en 6 comunas. La constitucion de Liechtenstein autoriza la secession de las comunas (article 4).

* Vaduz;
* Schaan;
* Balzers;
* Triesen;
* Eschen;
* Mauren;
* Triesenberg;
* Ruggell;
* Gamprin;
* Schellenberg;
* Planken.

## Economia

Liechtenstein participa a una union doanièra amb Soïssa e utiliza lo franc soís coma moneda nacionala.
## Nòtas

## Referéncias

### Ligams extèrnes

*  Site web oficial del Govèrn de Liechtenstein.

## Voses connèxas

Vaduz
* Àustria
* Soïssa
Òut (departament)

**Òlt** o **Òut** (46) es un departament de l'estat francés que fa partida de la region administrativa d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

Coïncidís amb las parts septentrionala e centrala de la region istorica de Carcin (qu'es dins la region istorica pus vasta de Guiana).

En 1790, la creacion d'un departament de Carcin es decidida (decrèt del 29 de genièr de 1790). Pren finalament lo nom del riu del meteis nom.
En 1808, lo Sud del departament es utilizat per crear la màger part de Tarn e Garona.

Lo capluòc es Caors.
Departament dau Puèi de Doma

Le **departament dau Puèi de Doma** z-es un departament de l'estat francés situat en Occitània, dins la region administrativa d'Auvèrnha Ròse Aups e maitot dins la region istorica d'Auvèrnha. 

Le chapluòc es Clarmont-Farrand.

## Còdes
En 1792, le Puèi de Doma reçaup le numèro postau **61** que gardarà jusqu'au bot dau sègle XIX.
En 1928, reçaup las letras **NH**, NJ e NK coma còde per las immatriculacions de veïcules. NJ serà pas utilizada.  En 1942 las letras CJ (*chantiers de jeunesse*) son tanben utilizadas.
En 1943, l’SNS (vengut INSEE en 1946) impausa le còde geografic qu’atribuís le **63** au departament. Aquela valor es represa en 1950 sobre los veïcules e en 1964 per la Pòsta.
Au nivèl internacionau, le despartament a le còde ISO 3166-2 **FR-63** e le còde NUTS-3:2016 **FRK14**.
## Eraudica e simbolica

COA_of_Puy-de-Dôme_département_(Levasseur_Atlas).svg|Escut dau departament dins l'atlàs de Levasseur (1854)
Blason_Besse-Saint-Anastaise.svg|Escut de Bèça, chapluòc de districte.
Blason_ville_fr_Billom_(Puy-de-Dôme)..svg|Escut de Bilham, chapluòc de districte.
Blason ville fr ClermontFerrand (PuyDome).svg|Escut de Clarmont-Farrand, chapluòc de districte puèi d'arrondiment.
Blason_ville_fr_Ambert_(Puy-de-Dôme).svg|Escut d'Embèrt, chapluòc de districte puèi d'arrondiment.
Blason_ville_fr_Montaigut-en-Combrailles_(Puy-de-Dôme).svg|Escut de Montagut de Combralha, chapluòc de districte.
Blason_ville_fr_Riom.svg|Escut de Riam, chapluòc de districte puèi d'arrondiment.
Blason_ville_fr_Issoire_63.svg|Escut de Soire, chapluòc de districte puèi d'arrondiment.
Blason_ville_fr_Thiers_(Puy-de-Dôme).svg|Escut d'ès Tièrn, chapluòc de districte puèi d'arrondiment.
Puy-de-Dôme_(63)_logo_2015.png|Logò dau conselh departamentau (2015)
CD63-mon-departement-RVB.jpg|Logò dau conselh departamentau (2022)


## Personalitats dau Puèi de Doma
* Jean-Louis Murat
* Ferrand Rainaud
Aisne (departament)

**Aisne** (02) es un departament de França dins la region dels Nauts de França.

Aisne es enrodada pels departaments del Nòrd, de Somme, d'Oise, de Sèina e Marna, de Marna e de las Ardenas, e per Belgica.

Segon lo recensament de 2003, la superfícia boscada del departament es de , siá 16,6 % per una mejana metropolitana de 27,4 %.

Las vilas principalas son : Laon (prefectura), Saint-Quentin, Soissons, Château-Thierry, Tergnier, Chauny, Hirson, Villers-Cotterêts, La Fère, Vervins e Guise.

Las aigas principalas son: l'Escaut (qu'a la font prèp del Catelet), Aisne, Marna, Ourcq, Vesle, Somme que nais a Fonsomme, Oise, Serre.

## Tanben veire
* Arrondiments d'Aisne
* Cantons d'Aisne
* Comunas d'Aisne
Ardenas (departament)

Las **Ardenas** (08) (en francés *les Ardennes*) que son un departament de França, situat a l'entorn de la montanha deu medish nom, dens la region administrativa de Champanha-Ardena.

Lo caplòc qu'ei Charleville-Mézières.

## Istòria
thumb|left|200px|Carta de las Ardenas de cap a 1800
Creat a la revolucion francesa, lo departament s'espandiguèt entre 1793 e 1815 a l'escasença de las guèrras de la revolucion sus de comunas que son uèi en Belgica.

Prenguèt sos limits actuals a la segonda restauracion.
Departament d'Auba

Lo **departament d’Auba** (en francés *Aube*) es un departament de França que ten lo son nom del riu del meteis nom. Se situa dins la region del Grand Èst. La prefectura n'es Tròias.
L'Insee e la Pòsta li atribuisson lo còde **10**. 

Amb 309 056 abitants segon lo recensament de 2015, Auba se situa en 75ena posicion en nombre d'abitants sul plan nacional e 7ena sus l'ensemble del Grand Èst.

Lo departament foguèt constituït pel decrèt de l'Assemblada nacionala del 15 de genièr de 1790. Se sonèt *département de Troyes* qualque temps.

Coma una seissantena de departaments en França, prend lo nom d'una aiga.
Calvadòs (departament)

**Calvadòs** (en francés *le Calvados*) es un departament de França dins la region de Normandia. L'Insee e la Pòsta li atribuisson lo còde **14**. La prefectura es Can e las sosprefecturas son Bayeux, Lisieux e Vire.

Lo nom ven d'un ensemble d'escuèlhs apelats *Calvadòs*, dins la mar de la Marga, près de la còsta de Normandia.
vignette|Panèl de dintrada dins Calvadòs, sul pont de Normandia.

## Geografia
Lo departament de Calvadòs es bordat per Marga al nòrd, e per tres autres departaments normands : Eure a l'èst, Orne al sud e Marga a l'oèst ; es separat de Sèina Maritima per l'estuari de la Sèina.

S'estend sus doas regions naturalas diferentas : lo Bacin parisenc a l'èst e lo Massís armorican a l'oèst.

Las regions naturalas que s'i tròban son :

*lo País d'Auge ;
*la Planura de Can ;
*Bessin ;
*la Campanha de Falaise ;
*lo Bocage virois ;
*la Soïssa normanda.

Calvadòs, gràcia al pòrt de Ouistreham, es una pòrta d'intrada sul continent pels britanics. I a dos aeropòrts, Can-Carpiquet e Deauville-Normandia.

## Galariá
Charanta Maritima

La **Charanta Maritima** (*Chérente-Marine* en peitavin-santongés, *Charente-Maritime* en francés) es un departament de França. Fa partida de la region administrativa de . Se partaja entre las regions istoricas de Aunis (al nòrd-oèst de Charanta) e de Santonge (al nord-èst e al sud de Charanta). Lo capluòc es La Rochèla (75 822 ab). 

Las quatre sosprefecturas son Santas (26 470 ab), Rochefort (25 676 ab), Saint-Jean-d'Angély (7522 ab) e Jonzac (3552 ab). Roian (18 541 ab) es una vila toristica importanta.

Lo departament de Charanta Inferiora es creat lo 4 de març de 1790. Lo capluòc es fixat a Sentas. En 1810, Napoleon Ièr fixèt lo capluòc a La Rochela, vila portuària importanta. En 1941, lo departament càmbia de nom, per venir Charanta Maritima.
Corsega del Sud

La **Corsega del Sud** (var. **Corsega deu/dau Sud, Còrsega dau Sud**) (2A) qu'ei un departament de França.

En seguida de la refòrme territoriala de 2015, los 2 conselhs departementals de Corsega (Conselh departamental de la Nauta Corsega e Conselh departamental de la Corsega del Sud) an fusionat  lo  de genièr de 2018 amb la Collectivitat territoriala de Corsega, que ten ja las competéncias d'una region d'estatut particular, per formar la Collectivitat de Corsega.
Còstas d'Arvòr

Las **Còstas d'Arvòr** (22) (en breton *Aodoù an Arvor*, en francés *Côtes-d'Armor*) es un departament francés de la region de Bretanha.

## Istòria
Lo departament de las Còstas del Nòrd (*Aodoù-an-Hanternoz*) es creat lo 4 de març de 1790, coma lo de las *Còstas del Sud* (qu'es aitanlèu renomat Morbihan-Mor-Bihan).

Lo 27 de febrièr de 1990 es renomat *Côtes-d'Armor* (Còstas d'Arvòr).
Dobs (departament)

**Dobs** - **Doubs** (en francomtés e en francés) o **Dubs**  (en francoprovençau) (25) qu'ei un departament de França dins la region de . Lo capluòc es Besançon.
Finistèrra

**Finistèrra** (29) (en occitan ancian *Finibus Tèrra*, en breton *Penn ar Bed*, en francés *Finistère*) es un departament francés de la region de Bretanha que tira son nom de la poncha occidentala de Bretanha.

## Istòria
Lo departament foguèt creat lo 4 de març de 1790.
Ille et Vilaine

**Illa e Vilena** o **Illa e Vilaina** (35) (*Ilo-e-Vilèno* o *...-e-Vilaino* en nòrma mistralenca; *Ille-e-Vilenne*, *Ill-e-vilaenn* en galò; *Il-ha-Gwilun*, *Il-ha-Gwilen* en breton; *Ille-et-Vilaine* en francés) es un departament francés de la region Bretanha. Situat a l'èst de la region, lo departament fa partit de la Nauta Bretanha.
La populacion totala, qu'èra de 1 109 232 abitants en 2022, es en aumentacion dempuèi mai d'un decenni. Rènas n'es lo capluòc del departament e prefectura de la region Bretanha. Lo departament compta 332 comunas.

## Istòria
Lo departament es creat lo 4 de març de 1790.
Endre e Léger

**Endre e Léger** o **Endre e Leir** (37) es un departament francés situat dins la region de Centre e Vau de Léger. Poblat de , sa prefectura es Tors. Lo departament correspond a l'anciana província de Torena.

## Geografia
Lo departament a una superfícia de  que lo plaça al 41en reng nacional en importància de talha e al 5en reng regional sus 6. Confronta los departaments de Loir e Char a nòrd-èst, d'Endre al sud-èst, de Vinhana al sud-oèst, de Maine e Léger a l'oèst e de Sarthe al nòrd.
## Nòtas
Departament de Jura

**Jura** (39) qu'ei un departament de França dins la region de . Son nom que vien deus monts deu medish nom. Lo capluòc es Lons-le-Saunier.

Los dus tèrç sud deu derpartament que son de lenga francoprovençala. Lo nòrd qu'ei dens lo maine deu francomtés.

## Istòria
Lo departament de Jura qu'ei creat lo 4 de març de 1790 en partir deu sud de la província anciana de Franca Comtat.
Loir e Char

**Loir e Char** (numèro INSEE: 41) es un departament francés situat a la region de Centre e Vau de Léger. La denominacion a per origina las doas ribièras que travèrsan lo departament, Loir al nòrd, e Char al sud. La prefectura es Bles.

Lo departement es limitròf dels departaments d'Eure e Loir, de Loiret, de Char, d'Endre, d'Endre e Léger e de Sarthe. Loir e Char a une superfícia de 6 343 km2 que lo plaça al 31en reng nacional en importància de talha. Beneficia d'una situacion geografica privilegiada, al centre de la region Centre-Vau de Léger, e a proximitat del Bacin parisenc.
thumb|left|Mapa de Loir e Char
Léger Atlantic

Lo **Léger Atlantic** o lo **Leir Atlantic** (44) (en breton *Liger Atlantel*, en peitavin-sentongés *Loere Atlantique*, en francés *Loire Atlantique*) qu'ei un departament de França, situat dens lo país istoric de Bretanha mes integrat oficiaument a la region administrativa deus Païses de Léger.
Loiret (departament)

**Loiret** es un departament francés situat a une centena de quilomètres al sud de París. Fa partit de la region Centre e Vau de Léger. Sa prefectura e capluòc de la region es Orleans. Ten son nom de la ribièra del meteis nom.

## Geografia
Lo departament de Loiret aparten, amb Loir e Char e Eure e Loir, a l'anciana província istorica d'Orleanés. 
Confronta los departaments d'Essonne, de Sèina e Marna, d'Yonne, de Nièvre, de Char, de Loir e Char e d'Eure e Loir.

Compren quatre airas urbanas : Gien, Montargis,  Orleans e Pithiviers.
Maine e Léger

**Maine e Léger** (var. **Maine e Leir(e)**) (49) es un departament de França,  dins la region dels Païses de Léger.
Creat en 1790, sos limits reprenon en granda part los de l'anciana província d'Anjau.

Amb , es lo 16en departament de França per sa superfícia e lo 27en per sa populacion amb  abitants sonats angevins e angevinas en referéncia a la província d'Anjau. Departament majoritàriament rural e agricòla, ten coma pus grand centre urban la vila d'Angieus, que n'es la prefectura, secondada per tres sosprefecturas de talha pus modesta : Cholet, Saumur e Segré-en-Anjou Bleu (per òrdre de populacion).
350px|thumb|left|Mapa de Maine e Léger
Departament de Marna

**Marna** (en francés *la Marne*) es un departament de França dins la region del Grand Èst.
L'Insee e la Pòsta li atribuisson lo còde 51. Sa prefectura es Châlons-en-Champagne e sa pus granda vila es Rems.

## Geografia

Marna es situada en region Grand Èst, après aver fait partit de la region Champanha-Ardena fins en 2016. Confronta los departaments de las Ardenas (al nòrd), de Mòsa (a l'èst), de la Nauta Marna (al sud-èst), d'Auba (al sud), de Sèina e Marna (al sud-oèst) e d'Aisne (a l'oèst).

Lo departament deu son nom a la ribièra del meteis nom que lo travèrsa, del sud-èst cap a l'oèst.

[thumb|Lo [vinhal de Champanha|vinhal que susplombla la plana, a Cramant.]]
La superfícia del departament es d'aperaquí , siá , çò que na fa lo seten departament metropolitan pus vast. Marna mesura  de longor, de Villeneuve-la-Lionne (canton d'Esternay) a Trois-Fontaines-l'Abbaye (canton de Thiéblemont), e  de largor, de Cormicy (canton de Bourgogne) a Clesles (canton d'Anglure).

Marna se devesís geograficament en tres partidas principalas. Al centre del departament se trapa la plana champenesa o Champanha gredosa, mai que mai cobèrta de camps de cerealas. L'Oèst de departament es ocupat pel vinhal de Champanha e los relèus de la *Còsta champenesa* e de la *[[Montanha de Rems]]*, ont se situa lo punt culminant del departament, lo Mont Sinai, a  d'altitud. À l'èst, lo paisatge es compausat de pueges basses especialamment dins las regions d'Argonne e de Perthois.

right|
Nauta Marna

La **Nauta Marna** o l**'Auta Marna** (52) (en francés *la Haute-Marne*) es un departament de França, dins la region del Grand Èst.

Son capluòc es Chaumont.
Maièna (departament)

**Maièna** (*Maièno* en nòrma mistralenca e dins una ancian document en gascon pirenenc; *Mayenne* en francés) (53) es un departament de França, dins la region administrativa dels País de Léger.

Lo capluòc n'es Laval.
Lo departament foguèt constituït pel decret de l'Assemblada nacionala del 15 de genièr de 1790. Coma una seisentena de departaments en França, s'identifica al nom d'una aiga, aici Mayenne. Correspond mai que mai al Bas-Maine, que formava la mitat occidentala de la província de Maine. Lo terç meridional del departament faisiá pr'aquò partit d'Anjau, e es d'alhors dit « Mayenne angevina ». Anjau se trapa tanben dins la region naturala de la Val de Léger.

L'istòria del departament foguèt marcada pel periòde galloroman, amb la ciutat de Noviodunum, pels conflictes entre França e Anglatèrra a l'Edat Mejana, puèi per la Choanariá. La canalizacion de Mayenne pendent la Renaissença permet un cert vam economic e fins al sègle XIXen, la cultura e lo teissatge de lin e la metallurgia son las principalas activitats departamentalas. Al sègle XXen, après un exòde rural marcat, Mayenne reorientèt son economia cap a la produccion laitièra e l'agroalimentari.

Le departament comptava 242 comunas e 307 445 abitants en 2017. Malgrat una creissença demografica moderada, la Mayenne demòra lo departament mens poblat dels Païses de Léger. Ten pas que tres vilas de mai de 10 000 abitants : lo capluòc, Laval, e las doas sosprefecturas, Château-Gontier e Maièna.
Meurthe e Mosèla

**Meurthe e Mosèla** (en francés: *Meurthe-et-Moselle*) es un departament del nòrd-èst de França. Fa partit de la region istorica e culturala de Lorena e aperten uèi a la region administrativa del Grand Èst. La prefectura del departament es Nancí. L'Insee e La Pòsta li atribuisson lo còde 54. 

Lo departament foguèt creat lo 7 de setembre de 1871 amb los territòris dels departaments de Meurthe e de Mosèla daissats a França per lo tractat de Francfòrt.
Morbihan (departament)

**Mor-Bihan** (56) (en breton), *Morbihan* (en francés), es un departament francés de la region de Bretanha.

## Istòria
Lo departament es creat lo 4 de març de 1790. Se pensa de lo sonar *Còstas del Sud* (en breton, *Aodoù-ar-C'hreisteiz*), mas finalament pren lo nom de *Morbihan*.

Lo caplòc qu'ei Gwened o Vannes.
Departament de Nièvre

Lo **departament de Nièvre** es una division administrativa e electorala de l’estat francés. Deu son nom a la ribièra que lo travèrsa. L'Insee e la Pòsta li atribuïsson lo còde 58. Sa prefectura es Nivèrns.

## Geografia
Nièvre fa partide de la region de Borgonha Franca Comtat, e correspond aproximativament a l'anciana província de Nivernés. Confronta los  departaments d'Yonne, de Còsta d'Aur, de Sòna e Léger, d'Alèir, de Char e de Loiret.

Nièvre es constituïda de regions naturalas pron variadas. D'oèst en èst, òm pòt distinguir :

*l'extrémitat amont de la Val de Léger. Léger, rejunta per Allèir al Bèc d'Alèir, leugièrament en aval de Nivèrns, suls territòris de las comunas de Marzy e de Gimouille, constituís l'essencial de la frontièra oèst del departament amb Char ;
*Puisaia, a l'extremitat nòrd-oèst del departament, al limit amb los departaments del Loiret e d'Yonne ;
*los puèges calcaris de Nivernés, que correspondon a la partida centrala del departament ;
*Basés, que se trapa a l'èst dels puèges de Nivernés e que correspond als contrafòrts de Morvan ;
l'èst del departament correspond a la partida occidentala de Morvan, massís granitic, ancianament expleitat per sa fusta, e uèi mai que mai destinat a una activitat toristica.

Lo departament es traversat per mai d'una aigas, especialament Léger, Alèir, Yonne, Aron e Cure, e tanben mantun canals.

Amb 6 817 km2, Nièvre es al 22en reng dels departaments franceses pus grands, e al 21en reng dels departzments de França metropolitana.
Departament del Nòrd (França europèa)

**Nòrd** (; en francés: *Nord* ; en olandés: Noord ) es un departament de França europèa, dins la region dels Auts de França.

Lo caplòc es Lilla. Es devesit en  arrondiments,  cantons e comunas.

Es lo departament francés pus poblat.

## Istòria
Lo departament foguèt creat lo 4 de març de 1790 amb son capluòc a Douai. Lo capluòc foguèt desplaçat a Lilla en 1803.

## Lengas
thumb|250px|Lo flamenc dins l'arrondiment de Dunquèrca, en 1874 e 1972
Dins lo Nòrd se parla:
* lo picard (dialècte del francés-lenga d'oïl)
* lo flamenc occidental (dialecte del neerlandés) dins l'arrondiment de Dunquèrca

## Articles connèxes
* Arrondiments del Nòrd
* Cantons del Nòrd
* Comunas del Nòrd

## Referéncias
Oise (departament)

**Oise** es un departament francés de la region dels Nauts de França que deu son nom a la ribièra eponima que lo travèrsa. Sa prefectura es Beauvais, qu'es tanben la vila pus granda del departament.

L'Insee e la Pòsta li atribuisson lo còde 60. Formava aperabans, amb los departaments de Somme e d'Aisne, l'anciana region Picardia, constituís dempuèi 2016, amb quatre autres departaments (Nòrd, Pas-de-Calais, Somme, Aisne), la region dels Nauts de França.

## Geografia
Es lo departament non francilian pus pròche de la capitala, amb mai d'una comunas situadas a mens de  de París. Confronta los departaments de Somme, d'Aisne, de Sèina e Marna, de la Val d'Oise, d'Eure e de la Sèina Maritima.

Cannectancourt la Carmoye.jpg|Cannectancourt, dins lo nòrd-èst.
Ermenonville (60), parc Jean-Jacques Rousseau, île des Peupliers 4.jpg|Ermenonville, dins lo sud-èst.


## Veire tanben
* Arrondiments d'Oise
* Cantons d'Oise
* Comunas d'Oise
Pas de Calais (departament)

Lo **Pas de Calais** (62) (en francés *le Pas-de-Calais*) es un departament de França, dins la region administrativa dels Nauts de França.
Deu son nom al pas de Calais, l'estreit que lo dessepara d'Anglatèrra. La prefecture del departament es Arràs. L'Insee e la Pòsta li atribuïsson lo còde 62.

Lo Pas de Calais se caracteriza per son territòri contrastat que regropa un patrimòni toristic e natural important d'un latz e, d'un autre latz, de zonas fòrça urbanizadas. Es un dels departaments pus poblats de França, mai que mai a son extremitat èst qu'abriga mai de la mitat de sa populacion. Se ten pas de vila grandassa, ni de centre urban polarizant, dispausa pas mens d'un malhun equilibrat de vilas mejanas e secondàrias que las principalas son Calais, Boulogne-sur-Mer, Arràs e Lens.

Foguèt creat pel regropament d'Artés (alentorns d'Arràs, Béthune, Lens e Saint-Omer e d'una partida de l'anciana Picardia (alentorns de Boulogne-sur-Mer e Calais), dos territòris que demòran, encara uèi, pron diferents culturalament e economicament. Fins al 1èr de genièr de 2016, lo Pas-de-Calais èra restacat al departament del Nòrd per formar la region Nord-Pas-de-Calais. Uèi, constituís amb quatre autres departements, la region dels Nauts-de-França.
Bas Ren

Lo **Bas Ren** (var. **Baish Ren**) (en alemand *Niederrhein*, en francés *Bas-Rhin*) es una division administrativa francesa, dins la region del Grand Èst.
Correspond a l’Alsàcia Bassa del país d’Alsàcia e Lorena. Son còdi estatistic e postal es **67** dempuèi la mitat del s. XX. Sa populacion es de  abitants ().

Lo capluòc es Estrasborg.

## Codificacion
A la Revolucion francesa, lo departament reçaup lo numèro **66** que se garda entrò la fin de l’ocupacion francesa en 1871. Lo còde **67** es atribuït per l'INSEE e utilizat per la Pòsta francesa e pels veïculs (de 1950 a 2009). 

#### Immatriculacion dels veïculs

## Tanben veire
* Arrondiments del Bas Ren
* Cantons del Bas Ren
* Comunas del Bas Ren
Naut Ren

Lo **Naut Ren** o **Aut Ren** (68) (loc. **Haut Ren**; en alsacian *Owerrhii*, en francés *Haut-Rhin*) qu'ei ua division administrativa de l’Estat francés. Dempuish 2015 qu’ei dens la region deu Grand Èst. Correspond a l’Alsàcia Hauta deu país d’Alsàcia e Lorena.

Lo caplòc qu'ei Colmar.

## Véder tanben
* Arrondiments deu Haut Ren
* Cantons deu Haut Ren
* Comunas deu Haut Ren
Nauta Sòna

La **Nauta Sòna** o l**'Auta Sòna** (70) (en francés *Haute-Saône*, en francomtés *Hâte-Saône*) qu'ei un departament de França, dins la region de . La prefectura qu'es tanben la vila pus poblada es Vesoul mentre que la comuna plus estenduda es Champlitte amb 129 km2. Lo departament a la particularitat d'aver 5 pòls urbans que son Vesoul, Gray, Luxeuil-les-Bains, Lure e Héricourt, mas garda un caractèr rural marcat.

Economicament, la Nauta Sòna a per principala entrepresa l'usina PSA de Vesoul, qu'emplega mai de 3 000 salariats. La Basa aeriana 116 Luxeuil-Saint Sauveur constituís lo segond emplegaire en tèrmes d'efectius del departement. L'activitat es mai que mai orientada cap a l'industria, l'agricultura e l'expleitacion boscatièra. Lo departament ten una longa istòria industriala e minièra (textil, papetariás, verrièras, fondariás, fargas, nauts fornèls, minas de carbon, salinas, minas de fèrre e de metals divèrs). Al començament del sègle XXIen, la Nauta Sòna foguèt marcada per una desertificacion dels servicis publics.
Sòna e Léger

**Sòna e Léger** o **Sòna e Leir** (71) es un departament de França, dins la region .

La prefectura n'es Macon.

## Geografia
thumb|400px|right|Mapa del departament.

Lo departament de Sòna e Léger confronta los departaments de Còsta d'Aur, de Jura, d'Ain, de Ròse, de Léger, d'Alièr e de Nièvre.

Lo limit amb lo departament d'Alièr es lo mai sovent format per Léger. Pasmens, sièis comunas del canton de Marcigny son situadas en riba esquèrra Léger.

Las regions naturalas de Sòna e Léger son :
* Autunés adossé al massís de Morvan, al nòrd-oèst
* Charolés, que davala sur Léger, al sud-oèst

* lo bacin minièr, dit bacin del Creusot-Montceau-Blanzy 
* Chalonés, al nòrd
* Maconés al sud
* la Bressa borguinhona , e l'èst de Sòna
Departament de Sarta

**Sarta** (72) (*Sarto* en nòrma mistralenca) es un departament de França, dins la region administrativa dels Païses de Léger.

Lo capluòc es Lo Mans.
Savòia (departament)

**Savòia** (73) (en francoprovençau *Savouè*, en francés *Savoie*) qu'ei un departament de França, situat dens lo país istoric de Savòia e dens la region administrativa d'Auvèrnhe Ròse Aups.

Lo caplòc qu'ei Chamberí.

Son territòri s'esten sus una superfícia totala de , siá  e 14 % de la region. Confronta los departaments de la Nauta Savòia al nòrd, d'Ain e d'Isèra a l'oèst, e dels Auts Alps al sud. L'èst de Savòia es limitròf amb las vals d'Ors e d'Aosta en Itàlia.

En 2016, lo departament comptava 429 681 abitants, en aumentacion constanta del fach dels soldes natural e migratòris positius. Durant l'ivèrn, la populacion pòt doblar ; aquò s'explica per lo desvelopament dels espòrts d'ivèrn, Savòia essent amb seisenta estacions lo departament pus equipat de França. La màger part d'aqueles essent de fama internacionala, trason de torists
e vacancièrs venguts del mond entièr, e la chifra d'afars generada pel torisme es estimada a aperaquí 50 % del produch interior brut departamental annadièr. 
thumb|260px|right|Benvenguda en Savòia.
Nauta Savòia

La **Nauta Savòia** o l**'Auta Savòia** (74) (en francoprovençau *Hôta-Savouè*, en francés *Haute-Savoie*) es un departament de França, situat dins lo país istoric de Savòia e dens la region administrativa d'Auvèrnhe Ròse Aups.

Lo caplòc es Anecí.

## Geografia
thumb|240px|Mapa de la Nauta Savòia.

La Nauta Savòia fa partit de la region Auvèrnhe Ròse Aups. Confronta los departements d'Ain e de Savòia en França, e los cantons de Genèva, de Vaud e de Valés en Soïssa e de la Val d'Aosta en Itàlia. Una partida de la frontièra amb Soïssa es materializada pel lac Leman, especialament lo canton de Vaud en integralitat.

Sus son territòri es situat una partida del massís del mont Blanc, sus la frontièra francoitaliana, som culminant de l'Euròpa de l'Oèst amb . L'altitud mejana del departament es de , e sa superfícia de .
Sèina Maritima

La **Sèina Maritima** (76) es un departament situat al nòrd oèst de França, dins la region de Normandia. La prefectura n'es Roan.

## Geografia
thumb|left|Mapa de la Sèina Maritima.
La Sèina Maritima, banhada per Marga de l'estuari de Sèina fins a la boca de Bresle, fa partida de la region Normandia. Confronta los departaments de Somme, d'Oise, de Calvadòs e d'Eure.

Lo plan gredós del país de Caux ocupa la màger part del departament, que compren tanben, a l'èst, lo Petit Caux e lo país de Bray, e al sud, la val de Sèina.

Las principalas vilas del departament son : Roan, Le Havre, Dieppe, Fécamp, Elbeuf, Barentin, Yvetot e Lillebonne.

## Clima
Lo clima de la Sèina Maritima es oceanic. Existisson des diferéncias de temperaturas entre lo littoral e l'interior del departament. En ivèrn, las temperaturas enregistradas sus la còsta son pus doças que las relevadas pus a l'èst.

## Blason
Departament de Ròse

**Ròse** o *lo* **Ròse** (69) (en francoprovençau *Rôno*, en francés *Rhône*) qu'ei un departament de França, dens la region d'Auvèrnhe Ròse Aups. Lo caplòc qu'ei Lion.

## Istòria

Lo departament estot creat lo 19 de novémer de 1793 per la division en dus deu departament de Ròse e Léger. Èra compausat deus districtes de Lion Vila, Lion Campanha e Vilafranca. En 1800, ei dividit en dus arrondiments, Lion e Vilafranca.

Annèxa:
* en 1852, la Guillotière (dens Lion), Bron, Vaulx-en-Velin, Vénissieux e Villeurbanne (Isèra)
* en 1868, una part de Saint-Germain-la-Montagne (Lèire) ende crear Saint-Clément-de-Vers
* en 1967, 6 comunas d'Ain (Crépieux-la-Pape, Genay, Montanay, Rillieux, Sathonay-Camp, Sathonay-Village) e 23 comunas d'Isèra
* en 1971, Colombier-Saugnieu (Isèra)

Cedeish:
* en 1857, ua seccion de Cours ende crear Le Cergne (Lèire).
* en 1868, ua seccion de Larajasse ende crear Marcenod (Lèire)
* en 2015, 59 comunas qui vàsen la metropòli de Lion, ua aute collectivitat territoriau. Los limits deus arrondiments de Lion e Villefranche son cambiats per correspondre aus limits enter metropòli e "nau Ròse".

En 2017, 78 comunas deu sud deu departament son restacadas a l’arrondiment de Lion.

## Divisions
La partida deu departament hòra de la metropòli ei dividida en 13 cantons dempuish 2015:

La metropòli ei dividida en 14 circonscripcions electoraus e 10 conferéncias territoriaus deus cònsos dempuish 2020:

## Referéncias
Sèina e Marna

**Sèina e Marna** es un departament de França de la region Illa de França. Ten son nom del flume Sèina e de la ribièra Marna. L'Insee e la Pòsta li atribuisson lo còde 77. Lo departament comptava 1 403 997 abitants segon lo darrièr recensament de 2017. Lo capluòc n'es Melun.

## Geografia

Lo departament de Sèina e Marna fa partit de la region Illa de França, que ne constituís la mitat orientala. Sa superfícia representa 50 % d'aquela de la region.

Es lo departament francés que compta lo mai de departaments vesins: confronta 10 departaments que son : lo Val d'Oise, la Sèina Saint Denis, lo Val de Marna e Essonne a l'oèst, Loiret e Yonne al sud, Auba e Marna a l'èst, Aisne e Oise al nòrd.

Lo departament s'estend sus mantunas regions naturalas, especialament Brie e Gatinés.

Lo punt culminant del departament es la butte Saint-Georges a  d'altitud.

Le punt pus bas del departament se trapa a Seine-Port a  d'altitud.
Ivelinas

Las **Ivelinas** (78) (*[lis] Ivelino* en nòrma mistralenca; *[les] Yvelines* en francés) o l**'Ivelina** (del bòsc d'Ivelina; la fòrma plurala es etimologicament erronèa) que son un departament de França, dens la region d'Illa de França.

Lo caplòc qu'ei Versalhas.
Doas Sèvras

Las **Doas Sevras** (var. **Doas Sèvras, Duas Sèvras, Doi Sèvras**) (79) (*lés Deùs Saevres* o *lés Deùs-Sévres* en peitavin-santongés, *les Deux-Sèvres* en francés) son un departament francés, dins la region de .

Lo chapluec es Niòrt.

Deu lo nom a la Sevra Nantesa, darrier grand afluent de Leire, e a la Sevra Niortesa, flume costier que s'escampa dins l'ocean Atlantic au niveu de l'ansa de l'Agulhon.

L'Insee e la Pòsta li atribuisson lo còde 79.

## Geografia
Tarn (omonimia)

**Tarn** es un idronim e toponim occitan. Pòt èsser:
* una aiga, Tarn,
* una anciana comunautat de Lemosin, Tarn,
* una division administrativa francesa, lo departament de Tarn.
Tarn e Garona

**Tarn e Garona** (oficialament en francés *Tarn-et-Garonne*) es un departament de l’estat francés situat en Occitània. Fa partida de la region administrativa d'Occitània. Se parteja entre las regions istoricas de 
* Carcin, al nòrd (Carcin es una part de la region istorica pus vasta de Guiana).
* Lengadòc, al sud
* Gasconha, al sud-oèst
* Roergue (a l'èst)

Lo capluòc n’es Montalban.
## Istòria

Lo departament de Tarn e Garona foguèt creat en 1808 per Napoleon.

### Eraldica

COA of Tarn-et-Garonne département (Traversier Armorial).svg|Escut del departament segond l’Armorial de Traversier (1842)
COA of Tarn-et-Garonne département (Levasseur Atlas).svg|Escut del departament segond l’Atlas de Levasseur (1854)
Blason_département_fr_Tarn-et-Garonne.svg|Escut oficial del conselh departamental
Blason ville fr Montauban (Tarn-et-Garonne).svg|Escut de la ciutat de Montalban
Blason_ville_fr_Castelsarrasin_(Tarn-et-Garonne).svg|Escut de la ciutat dels Sarrasins
Blason_ville_fr_Lauzerte_(Tarn-et-Garonne).svg|Escut de la ciutat de Lausèrta
Blason_Moissac.svg|Escut de la ciutat de Moissac
Blason_ville_fr_Valence_(Tarn-et-Garonne).svg|Escut de la ciutat de Valença
Departament de Vauclusa

**Vauclusa** (en occitan ancian *Valclusa*, en francés *Vaucluse*), es un departament francés de la region administrativa de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Sus lo plan sociolingüistic, se trapa en Occitània a cavau entre Provença e lo Comtat Venaicin. 

La prefectura es Avinhon, mentre que las sosprefecturas son Ate e Carpentràs. Aqueu departament tira son nom dau luòc celèbre de La Fònt de Vauclusa. Lo gentilici es **vauclusenc -a**. 

## Veire pereu
* Comunas de Vauclusa
Vendèa (departament)

**Vendèa** (85), o **Vendea** en lemosin (*Vendàie* en peitavin-santongés, *la Vendée* en francés) es un departament de França, dins la region administrativa dei Païses de Léger e dins la region istorica de Peitau.

Lo capluòc es La Roche-sur-Yon.
Vinhana (departament)

**Vinhana** o **Viena** (86) (*Viéne* en peitavin-sentongés, *Vienne* en francés) es un departament de França dins la region . Uech comunas perifericas dau sud-èst parlan occitan e son en Occitània (Lemosin). La rèsta dau departament es dins lo domeni lingüistic dau peitavin-santongés e dins la region istorica de Peitau. Sos abitants son los vinhauds e las vinhaudas.

Lo chapluòc es Peitieus.

La populacion dins las comunas occitanas es de  abitants de  ( sens comptes dobles; populacion totala  de ).
Nauta Vinhana

La **Nauta Vinhana**, la **Nauta Viena** o la **Viena Nauta** (o mens localament *Auta Vinhana, Auta Viena*) (87) es un departament francés situat en Occitània, dins la region administrativa de  e maitot dins la region istorica de Lemosin. Sos abitants son los naut-vinhauds e las naut-vinhaudas.

Son chapluòc es Limòtges (qu'es maitot capitala regionala de Lemosin).

Son còde estatistic e postau es *87*.

## Istòria
Lo departament de Nauta Vinhana fuguet creat lo 4 de març de 1790.
## Dialecte
En Nauta Viena, se parla "naut-lemosin", e marchés, au nòrd de Belac.

## Vilas principalas
500px|left|Los tres departaments dau Lemosin
## Referéncias

## Veire tanben
* Arrondiments de la Nauta Vinhana
* Cantons de la Nauta Vinhana
* Comunas de la Nauta Vinhana
Departament dels Vòges

Lo **departament dels Vòges** (en francés *les Vosges* ) que son ua division administrativa de l’estat francés, dins la region del Grand Èst, ancianament de Lorena.

Lo caplòc qu'es Épinal.
Iona (departament)

**Yonne**, benlèu **Iona** o **Iòna** (en nòrma mistralenca: *Iouno* o *Iono*; en francés: *Yonne*), es un departament francés, situat dins la region de Borgonha-Franca Comtat.
Es travèrsat, del sud cap al nòrd, per la ribièra que li a donèt lo nom, Iona, afluent de Sèina, que la rejonh a Montereau-Fault-Yonne (Sèina e Marna). L'Insee e la Pòsta francesa li atribuisson lo còde 89.

Iona comptava 338 291 abitants en 2017. Es lo 4en departament de la region Borgonha-Franca Comtat. Aussèra n'es la prefectura e la primièra vila (amb 34 634 abitants dins la comuna en 2017 e 68 187 dins l'aglomeracion).

## Nòtas

## Referéncias
Territòri de Belfòrt

Lo **Territòri de Belfòrt** (en francés *Territoire de Belfort*) (90) qu'ei un departament de França, dins la region de . Lo caplòc qu'ei Belfòrt.

Sa populacion en  es de .

## Nòtas
Departament d'Essona

Lo **departament d'Essona** es una division administrativa de França, dins la region de l'Illa de França,  per partida integrat a l'aglomeracion parisenca, que tira son nom de la ribièra Essonne que lo cors travèrsa lo territòri segon un ais sud-nòrd entrò lo jonhent amb Sèina.

Oficialament creat lo 1èr de genièr de 1968 per desmembrament de l'anciana *Seine-et-Oise*, pòrta lo còde INSEE e postal 91 e cobrís un territòri de 1 804 km2 ocupat en 2017 per 1 296 130 d'abitants. Son capluòc es Évry-Courcouronnes (Évry entrò fin 2018).

## Toponimia
Essona es socializat dins l’usatge occitan, quitament en grafia mistralenca. La comuna d’Arpajon recebèt son nom de la comuna occitana del meteis nom.
Nauts de Sèina

Los **Nauts de Sèina** o los **Auts de Sèina** (92) (en francés *les Hauts-de-Seine*) que son un departament de França, dens la region de l'Illa de França e dens l'aglomeracion de París.
La caplòc qu'ei Nantèrra.

## Istòria
Lo departament es creat lo  de 1968 a partir de tròces dels departaments de Sèina (27 comunas) e de Sèina e Oise (9 comunas).

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sèina e Sant Danís

La **Sèina de Sant Danís** (93) (en francés *Seine-Saint-Denis*) qu'ei un departament de França, dens la region d'Illa de França e dens l'aglomeracion de París.

Sa populacion en  es de  abitants (shens comptes dobles; populacion totau  abitants).

Lo caplòc qu'ei Bobigny.

## Istòria
Lo departament qu'estot creat lo 1èr de gèr de 1968 a partir de la part de l'ancian departament de Sèina del parçan de la ciutat de Sant Denís.

## Nòtas
Val de Marna

La **Val de Marna** (var. la **Vath de Marna**, la **Vau de Marna**) (94) (*le Val-de-Marne* en francés) es un departament de França, dins la region de l'Illa de França e dins l'aglomeracion de París.

Lo capluòc es Créteil.
Val d'Oise

La **Val d'Oise** (var. la **Vath d'Oise**, la **Vau d'Oise**) (95) (en francés *le Val-d'Oise*) es un departament de França, dins la region de l'Illa de França. Creat en 1968 après lo demembrament del departament de *Seine-et-Oise*. Constituís la part nòrd de l'aglomeracion parisenca. Se caracteriza per son territòri contrastat regropant, especialament dins sos dos pargues naturals regionals un patrimòni toristic e natural d'un latz e, d'un autre latz, de zonas fortament urbanizadas, lo primièr aeropòrt d'Euròpa continentala (París Charles-de-Gaulle), de pòls d'activitat economica nacional e internacional. Pren son nom d'Oise, afluent màger de Sèina que ten la font en Belgica. La vila de Pontoise est lo capluòc del departament. L'Insee e la Pòsta li atribuisson lo còde 95.
Declaracion Universala dels Dreches Umans

[thumb|250px|[Eleanor Roosevelt & Declaracion Universala dels Dreches Umans (1949)]]

La **Declaration Universala dels Dreches Umans** (var. **Declaration Universala deis Drechs Umans; Declaracion Universala deus Dreits Umans**), es un tèxte de l'Organizacion de las Nacions Unidas escrich lo 10 de decembre de 1948 a París.

::
### Preambul
::

### Article 1
::

### Article 2
::

::

### Article 3
::

### Article 4
::

### Article 5
::

### Article 6
::

### Article 7
::

### Article 8
::

### Article 9
::

### Article 10
::

### Article 11
::
::

### Article 12
::

### Article 13
::
::

### Article 14
::
::

### Article 15
::

### Article 16
::
::

### Article 17
::
::

### Article 18
::

### Article 19
::

### Article 20
::
::

### Article 21
::
::
::

### Article 22
::

### Article 23
::
::
::
::

### Article 24
::

### Article 25
::
::

### Article 26
::
::
::

### Article 27
::
::

### Article 28
::

### Article 29
::
::
::

### Article 30
::

## Vejatz tanben
* Per la version en occitan d'Auvèrnha: http://www.ohchr.org/EN/UDHR/Pages/Language.aspx?LangID=auv1
Sabres

**Sabres** (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Qu'ei la comuna on Bernat Manciet e vadó.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son : *Sabres (Sanctus Michael de ~)*, au sègle XI o XII, en latin, *Sabres (castrum de ~)*, en 1254, en latin, *Sabris (de ~)*, en 1289, en latin, *Sabris (ecclesia Sancti Michaelis de ~)*, en 1310, en latin, *Sabres* (mapas de 1647, 1651, deu començament deu sègle XVIII, de 1714 e de 1733, en francés). La prononciacion qu'ei ['sabrəs] . Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que declara « on dit [sabla:] », çò qui sembla presentar una prononciacion (contradictòria damb la donada per B. Boyrie-Fénié) e qu'interprèta lo nom com lo plurau deu gascon *sabre*, « sabre, cotèra (eslor) » qui auré coneishut l'atraccion deu gascon *sabla*. Bénédicte Boyrie-Fénié que constata l'abséncia de tot sufixe collectiu qui ei normalament associat a las plantas e qu'aima mei explicar lo nom per un nom de persona aquitanic *Sabariz*. L'accentuacion sus *Sa-* que hè càder la sillaba centrala : *Sàbariz* > *Sabris* .

## Istòria
* En 1863, la comuna de Solferino que's creè, deu territòri de **Sabres**, La Bohèira, Morcens, Escorce, Lua, Onessa e Laharí e Començac .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Sabres; qu'ei adara deu canton de *Haute Lande Armagnac* (en francés), donc de Hauta Lana Armanhac.

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna
## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Etimologia

L**'etimologia** es una disciplina diacronica de la lingüistica, qu'estúdia l'origina dei mots. S'apiela sus de leis de la fonetica istorica e sus l'evolucion semantica dei tèrmes concernits.

## Definicion
Lo tèrme *etimologia* es un mot compausat sabent grèc, *, etymología,* eu mesme fabregat amb lei radicaus *, étymos*, significant « vertadier» e del sufixe *, -logia* (derivat de , significant « discors, rason »), que pòrge lei noms de disciplinas. Ailadonc es, bèu premier, l'estudi de la significacion e dau sens d'origina d'un mot e de seis evolucions ulterioras. Aquesta definicion deu pasmens èstre passada: l'etimologia estúdia l'origina dei mots.

## Tipes de mots

Se considèra que lei mots d'una lenga pòdon, d'un ponch de vista diacronic, aver principalament tres originas:

* son de mots eiretats d'un estat anterior de la mesma lenga o d'una lenga mairala, mots qu'an subit lei procès d'evolucion fonetica; lo tèrme ancian a l'origina dau nòu mot es nomenat *etimon*;
* son de mots manlevats a una autra lenga, que son ansin adaptats au sistèma fonologic e grafic de la lenga receberèla;
* son de creacions o «neologismes» (soventeifes partent de rasics grègas o latinas per lei lengas europèas, de còps partent de rasics pròprias de la lenga ela meteissa).

## Referéncias
Josèp Condò Sambeat

**Josèp Condò Sambeat** (tanben conegut com **Mossen Josèp Condò Sambeat**) ei un autor occitan dera Val d'Aran d'expression occitana, catalana e castelhana.

## Vita
Nèish en Montcorbau eth 29 de març 1867. Ei ordenat sacerdòt eth 28 Mai 1891. A exercit de caperan en diuèrsi luòcs coma en Sallent de Montanissell (Aut Urgèl) o Gabassa (Aragon). Mès quauques ans dempús foguèt destinat ena Val d'Aran. 
En 1912, eth professor Bernat Sarrieu l'amièc a escríuer en aranés e prenec part enes Jòcs Floraus dera Escòla des Pirenèus. Morís eth 5 d'agost 1919 e ei enterrat en Bossòst.

Era lengua occitana non ère normalizada, mès eth sagèc de dar-li ues nòrmes entà poder-la escríuer.

Era òbra de Mossen Condò ei fòrça extensa e variada : escríuec condes cuerts, fòrça poèmes, ua novela (*[[Era isla des Diamants]]*), ua òbra de teatre, legendes araneses...
etc.

## Òbres
### Òbres en occitan [[aranés]]
*Sense lum (conde)
*Victòria des Aranesi
*Ua ròsa polida.
*Era veu deth campanau
*Eth pastor as Estrelhes
*Era lengua aranesa
*Luenh dera Pàtria
*Cançon dera Garona
*Es aninòs
*Cançon dera Noguèra Pallaresa
*Era net de San Joan
*Eth darrèr cant der om
*Era Caritat (teatre)
*Catecisme cuert (pròsa)
*Era Val d´Aran
*Vocabulari Aranés (1915)
*Era cunhèra
*Jamès seigut (conde)
*Es Aranesi
*Contra eth solei ( conde)
*Sang nòble e sang deth pòble (pròsa)
*Eth ser de miejanet (pròsa)
*Era isla des Diamants (novèla. Reeditada eth 2007, aguesta naua edicion compde damb era version originau e era version damb ortografia normalizada actuau). 
*Era Maladeta (poesia)
*Era milhor flor
*Ath deuant deth Sant Crist de Salardú (poesia)

### Poèmes en lengua catalana
*1892 La vida d´una mare
*1893 L´sol d´Espanya
*1894 Los dolors de Maria
*1895 Lleyda a Maria Santíssima

### Òbres en lengua castelhana
*1914 Escuela de Perfección Sacerdotal
*1915 La Santísima Vírgen en los Evangelios

                                                                                                                                                                                                            
                                                                      

                                                                             

## Ligam extèrne
* https://www.ccma.cat/catradio/alacarta/eth-maitin-daran/tatets-de-cultura-mossen-jusep-condo-sambeat-eth-ser-de-miejanet/audio/1032321/ Programa de Catalunya Rádio.