open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joan Boièr (1937-2025)

**Joan Boièr** (Lo Puèi de Velai, 4 de genièr de 1937-21 de julhet de 2025) es un paisan e òme politic velau dau partit Les Centristes (LC).

## Biografia
Paisan a Blanzac, près de Sant Pàulhan, comença en politica dins las annadas 1970. Es conse de Blanzac de 1971 a 1995, conselhièr generau de Léger Naut en 1979, vice-president delh conselh generau en 1985, conselhièr regionau d'Auvèrnhe de 1986 a 1998.

Es elegit senator en 2001. Demissiona dau senat lo 3 de novembre de 2014.

Morís lo 21 de julhet de 2025 a 88 ans.

## Referéncias
Gartzia Ramiritz de Pampalona

**Gartzia Ramiritz de Pampalona** (basco *Gartzia V.a Ramiritz*), numerotat **García IV, V, VI o VII** pels istorians espanhòls (c. 1112 - 21 de novembre de 1150), escaissat lo Restaurador foguèt rei de Pampalona a partir de 1134. Son eleccion restabliguèt l'independéncia del reialme de Pampalona après 58 ans d'union politica amb lo Reialme d'Aragon. Après un conflicte inicial s'alièt amb lo rei Anfós VII de Leon e Castelha, per participar a la Reconquista.

## Biografia
Gartzia èra lo filh de Ramiro Sánchez, senhor de Monzòn (lo paire d'aqueste, Antso Gartzeitz, èra filh illegitim del rei Gartzia Santxitz de Pampalona) e de Cristina, filha del nòble castelhan Rodrigo Díaz de Vivar, mai conegut coma Lo Cid. Succediguèt a son paire coma senhor de Monzòn e tanben de Logronh.
Béatrice Uria-Monzon

**Béatrice Uria-Monzon** (Agen, 28 de decembre de 1963-Lusinhan Grand, 19 de julhet de 2025) es una cantaira lirica (mezzo soprano) occitana.

### Discografia

#### Integralas d'opèra

* Georges Bizet, *Carmen* (Carmen), Orchestre national Bordeaux Aquitaine, dir. Alain Lombard, Naïve
* Hector Berlioz, *La Damnation de Faust,* The Israël Philharmonic Orchestra, Transylvania State Philharmonic Choir, Gary Bertini, Hellicon
* Jules Massenet, *Werther* (Charlotte), Orchestre national de Lille, dir. Jean-Claude Casadesus, Naxos
* Serguei Prokofiev, *L'Amour des trois oranges* (Sméraldine), orchestre de l'Opéra de Lyon, dir. Kent Nagano, Virgin Classics
* Édouard Lalo, *Fiesque* (Julie), Orchestre national de Montpellier Languedoc-Roussillon, dir. Alain Altinoglu, Deutsche Grammophon

#### Autras òbras vocalas

* Hector Berlioz, *Cantates, La Mort de Cléopâtre*, Orchestre national de Lille, dir. Jean-Claude Casadesus, Naxos
* Maurice Ravel, *Cantates pour le prix de Rome, Alcyone*, orchestre du Capitole de Toulouse, dir. Michel Plasson, EMI

### Omenatge
* (31349) Uria-Monzon, asteroïde de la cencha principala pòrta son nom.

## Referéncias
Civilian Conservation Corps

Lo **Civilian Conservation Corps** (*Còs Civil de [[Conservacion]]*), abreujat **CCC**, èra un programa de trabalh public entre 1933 e 1942 als Estats Units, part del New Deal del president Franklin Delano Roosevelt.
Departament de Còng

Lo **departament de Còng** (*département de Kong* en francés) es un departament de la Còsta d'Evòri. Administrativament, es de la region de Chològa e del districte de las Savanas. Sa populacion es de  abitants (2021). Lo caplòc n'es la ciutat de Còng. Son còde estatistic es **101**.

Es devesit en quatre sosprefecturas: Bilimòna, Còng, Nafala  e Sicòla.

## Istòria
Lo departament de Còng foguèt creat en 2012 a partir del departament de Ferquessedogo.

## Personalitats ligadas al departament

## Referéncias
Vox (partit politic espanhòu)

**Vox** qu’ei un partit politic espanhòu d'extrema dreta, creat en 2013 per escission deu Partit Popular. Qu'stó finançat per l'opausicion iraniana dinc aus sons purmèrs succès electoraus. A las darrièras eleccions legislativas, qu’obtengó 12% de las votz e 33 deputats (sus 350).
Que governè en coalicion damb lo PP dens mei d’ua comunautat autonòma: Castelha e Leon, Aragon, Extremadura e País Valencian. Que sostien shens participacion lo govèrn deu PP dens las comunautats autonòmas de Madrid e las Illas Balearas. En julhet de 2024 que trenquè las coalicions damb lo PP mès que segueish lo son sostien en votant taus budgèts autonomics.

Qu’ei dirigit dempuish 2014 per Santiago Abascal, ancian deu PP deu Bascoat.

La soa ideologia qu’ei clarament colonialista cap aus autes pòbles de l’Estat espanhòu, racista e xenofòba. 
## Referéncias
Fai Lum

**Fai Lum** foguèt un grop occitan de Roergue fondat al Bisbal dins las annadas 1980 pel coble **Rosalina e Joan-Loís Cortial** ambe Daidièr Fraisse. Cantan mai que mai en occitan (dins una mendra mesura en francés) composicions d'estili pop (*Lo reggae del Ralitichò*, musica de Claudi Azemar) o represas del repertòri tradicional occitan (*Jol pont d'a Mirabèl*, *[[Lo boièr|Lo Boièr]]*). 

Lo grop se desseparèt en 2005, pasmens, Rosalina Cortial a entemenat a partir de 2007 una carrièra en solò. 

**Rosalina e Joan-Loís Cortial** son los parents dels musician e cantaire occitan Paulin Courtial.

## Ancians membres
* Rosalina Cortial (cant, flaüta traversièira)
* Joan-Loís Cortial (cant, piano, sintetisaire, acordeon) 
* Daidièr Fraisse (bassa, guitarra)
* Jean-Sylvain Savignoni (cant, guitarra)
* Lionel Suarez (acordeon)

## Discografia
* 1993 : *Music Relacions*
* 1998 : *Al canton d'uèi*
* 2001 : *Aital va la vida*

## Referéncias
Sylvester Stadler

**Sylvester Stadler** (Fohnsdorf, Àustria, de 1910 – Augsborg, Alemanha, de 1995) foguèt un militar alemand.
Helmut Kämpfe

**Helmut Kämpfe** 1909, Jena –  1944, Lemosin) es un oficier SS que tuet un fum de monde en Lemosin. Fach presonier per lo maquis, fuguet executat en junh de 1944. Pareis que sa mòrt fuguet lo pretèxte dau chaple d'Orador de Glana.

## Liames intèrnes

* Nazisme.
* Tresen Reich.

## Bibliografia
Bhimbetka

thumb|Scena representant dos elefants e un òme.

**Bhimbetka** es un site archeologic preïstoric situat dins l'Estat indian de Madhya Pradesh. Trobat per asard en 1958, es constituït de 754 sostas ornaas de pinturas rupestras dataas dau Mesolitic. Mòstran de scenas de chaça, de recòlta de meu, de dança e de chavauchament d'elefants e de chivaus. Lo site foguèt classat en 2003 al Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO.

## Ligams internes

* Art rupestre.
* Mesolitic.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Raoul Salan

[thumb|right|Raoul Salan en [1958.]]

**Raoul Salan** (10 de junh de 1899, Ròcacorba - 3 de julhet de 1984, París) es un generau francés que tenguèt un ròtle important durant lei guèrras de descolonisacion en Indochina e en Argeria.

Engatjat dins l'armada francesa en 1917 coma oficier après d'estudis militars, participèt a la fin de la Premiera Guèrra Mondiala. Puei, foguèt afectat a plusors pòstes dins lei colonias ò dins d'unitats d'entresenhas. Se destrièt durant la retirada dei rèstas de l'armada francesa après l'evacuacion de Dunquèrca e se ralièt ais Aliats en decembre de 1942. Foguèt alora rapidament nomat coronèu puei generau de bregada.

Nomat director dei tropas colonialas en 1949, foguèt mandat en Indochina. En 1952, i remplacèt Jean de Lattre de Tassigny coma cap dau còrs expedicionari francés dins la region. I ganhèt plusors batalhas, mai i encoratjèt tanben lo desvolopament de la tortura. Quitèt la region en 1953 en causa de desacòrdis amb lo generau Paul Ély. Nomat delegat generau dau govèrn en Argeria per de Gaulle après la casuda de la IV Republica, s'opausèt pauc a cha pauc a la politica argeriana de París. Se retirèt en junh de 1960 e s'associèt a la temptativa de còp d'Estat dau 22 d'abriu de 1961. Puei, s'exilièt en Espanha onte fondèt l'Organizacion de l'Armada Secrèta (OAS). Menèt alora una guerilha còntra lei partisans de l'independéncia argeriana marcada per plusors atemptats saunós e destruccions d'infrastructuras civilas. Arrestat lo 22 d'abriu de 1962, foguèt condamnat a la preson a vida. Pasmens, foguèt amnistiat en 1968 e reabilitat en 1982.

## Liames intèrnes

* Guèrra d'Argeria.
* Guèrra d'Indochina.
* Organizacion de l'Armada Secrèta.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Pierre Miquel, *La Guerre d'Algérie*, París, Fayard, 1993.
* **[[francés|(fr)]]** Benjamin Stora, *Histoire de la guerre d'Algérie, 1954-1962*, la Découverte, 1993.

## Nòtas e referéncias
666 (grop)

**666** es un grop musical tècno alemand format de Thomas Detert e Mike Griesheimer. 

**666** a agut una gròssa capitada dins las discotècas entre 1997 e 2001 ambe lor projècte original que mescla una musica tècno pro escalabrosa ambe de paraulas sovent en espanhòl, lo tot associat a una imatjariá diabolica, "666" essent dich "lo nombre de la Bèstia", fasent referéncia al Diable dins L'Apocalipsi de Jean de Patmos (al capítol 13, verset 18), e mai s'aquel concèpte relèva puslèu en realitat de l'especulacion literària.

*Alarma!*, lo primièr simple de **666**, d'estili tècno pro escalabrosa d'inspiracion makina ambe d'influéncias trance, es estat publicat en 1997 ; es lèu vengut un gròs tube dins tota l'Euròpa, a la debuta de l'annada 1998 en Occitània. Aquel simple foguèt tanlèu seguit dins lo meteis estili e la meteissa annada per *Diablo* e per *Amokk*, fasent de **666** l'un dels grops mai populars de la tècno en 1998 en Occitània (e de còps tanben endacòm mai en Euròpa).

## Tròces mai coneguts en [[Occitània]]
* *Alarma!* (1998)
* *Amokk* (1998)
* *Diablo* (1998)
* *Paradoxx* (1999)
* *Bomba* (1999)
* *D.E.V.I.L.* (2000)
* *Supa dupa fly* (2001)
Montfranc (Lemosin)

**Montfranc** es lo nom donat a la comuna lemosina de Torena dau temps de la revolucion francesa.
## Referéncias
Fulbert Cant

**Jean-François Durban**, dich **Fulbert Cant**, èra un cantaire occitan. Començèt sa carrièra de cantaire de caps 1978. A agut de resson ambe sa cançon umoristica *Skèit-bòrd* qu'es devenguda a la longa un estandard de la cançon festiva occitana. Aquesta cançon evòca l'americanisacion de la societat occidentala del punt de vist de qualqu'un (el, un Occitan) del vielh continent. Sul segon album paregut en 1982, canta mai que mai en francés.  

**Fulbert Cant** a tanben collaborat ambe lo cantaire provençal Gui Bonnet : es el per exemple qu'es l'autor del tèxte de la cançon *Vivre* que Gui Bonnet a cantat a l'Eurovision per representar França en 1983.

Al debut de las annadas 2000, es partit en retirada a Bali, en Indonesia. 

**Fulbert Cant** defuntèt a Bali lo 24 de julhet de 2025. 

## Discografia
* 1978 : *O Mamé, crompa-me un skèit-bòrd*
* 1982 : *Fulbert*
Babilonian

[thumb|right|Texte redigit en babilonian ([còdi Hammurabi).]]

Lo **babilonian** es un dialecte de l'akkadian parlat en Babilònia durant los millenaris II e I avC. Lenga comerciala e diplomatica importanta de la Mesopotamia Antica, laissèt un còrpus e un eiretatge literari fòrça riche. Sa disparicion marquèt la fin de l'egemonia culturala e politica dels pòples de cultura akkadiana dins la region.

## Ligams internes

* Akkad.
* Akkadian.
* Babilònia.
* Mesopotamia.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Michael P. Streck, « Babylonian and Assyrian », dins S. Weninger (dir.), *The Semitic Languages*, Berlin, De Gruyter, 2011, pp. 359-396.

## Nòtas e referéncias
Tonton David

**David Ray Grammont**, dich **Tonton David**, èra un cantaire francés de reggae e de ragga nascut lo 12 d'octobre de 1967 a París (França) e mòrt lo 16 de febrièr de 2021 a Nancí (Lorena). 

En Occitània, **Tonton David** es principalament conegut per tres tubes emblematics de las annadas 1990, *Peuples du Monde* en 1991 (single publicat tre la fin de 1990), *Sûr et certain* en 1994, e *Chacun sa route* a la tota fin de l'annada 1994 (trio **KOD** per Manu Katché, Geoffrey Oryema e **Tonton David**), la cançon del filme francés *[https://fr.wikipedia.org/wiki/Un_Indien_dans_la_ville Un Indien dans la ville]*. 

Lo paure **Tonton David** defuntèt lo 16 de febrièr de 2021 de las seguidas d'un accident cardiovascular a la gara de Mètz en Lorena lo 14 de febrièr de 2021.

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *Peuples du Monde* (1990)
* *Sûr et certain* (1994)
* *Ma number one* (1994)
* *Chacun sa route* (1994, **KOD**, ambe Manu Katché e Geoffrey Oriema)
* *Il marche seul* (1995)
* *Pour tout le monde pareil* (1995)
* *Fugitif* (1996, ambe Cheb Mami)
Index librorum prohibitorum

[thumb|right|Edicion de [1566.]]

L’***Index librorum prohibitorum*** es un catalòg creat a l'eissia dau concili de Trent (1543-1563). Es una lista d'obratges enebits als catolics en causa de lor caracter jutjar perniciós, immorau o contraris a la fe. De 1600 a 1948, 32 edicions totalizant un ensemble de  libres pareguèron. L'index foguèt finalament suprimit en 1966 après lo concili de Vatican II.

## Ligams internes

* Catolicisme.
* Gleisa Catolica.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Jesús Martínez de Bujanda (compilat per Marcella Richter), *Index librorum prohibitorum – 1600-1966*, Librairie Droz , 2002, 980 p. 

## Nòtas e referéncias
Daubesa

**Daubesa** es un toponim occitan:
* Daubesa, comuna de Vasadés (departament de Gironda)
* Daubesa, anciana comuna de Condomés (departament d'Òut e Garona) annexada a La Montjòia en 1841.
Daubesa (Condomés)

**Daubesa** es ua anciana comuna de Condomés, administrativament dens lo departament d'Òut e Garona. En 1841 estot annexada a La Montjòia.

La parròpia se ditz Sent Alari mès tanben dens uns tèxtes Senta Quitèira.

## Nòtas
Pascual Jordan

[thumb|right|Pascual Jordan dins lo corrent deis [ans 1920.]]

**Pascual Jordan** (18 d'octòbre de 1902, Hannover - 31 de julhet de 1980, Amborg) es un fisician alemand dau segle XX. Dins lo corrent dels ans 1920, aguèt un ròtle centrau dins la formacion e la formulacion de la mecanica quantica e de la teoria quantica dels champs. En particular, participèt amb Werner Heisenberg (1901-1976) e Max Born (1882-1970) a la prumiera formacion de la mecanica matriciala. Prefigurant la notacion bra-ket adoptaa per Paul Dirac (1902-1984), es un sistema totjorn utilizat per los fisicians actuaus.

## Ligams internes

* Mecanica quantica.
* Teoria quantica dels champs.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** B. Schroer, « Pascual Jordan's legacy and the ongoing research in quantum field theory », *European Physical Journal H*, vol. 35, n° 4, 2011, pp. 377-434.

## Nòtas e referéncias
Fred Lawrence Whipple

**Fred Lawrence Whipple** (5 de novembre de 1906, Red Oak - 30 d'aost de 2004, Cambridge) es un astronòm estatsunidenc dau segle XX. Es mai que mai conegut per sa teoria, formulaa dins un article publicat en 1950, sus la composicion de las cometas. Segon eu, aquelos objectes son mai que mai de bolas de glaça, idea en partia confirmaa per las observacions e exploracions menaas dempuei lo començament dau segle XXI.

## Ligams internes

* Cometa.
* Planeta.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Terpsicòra

[thumb|right|Terpsicòra representada en [1739 per lo pintre francés Jean-Marc Nattier.]]

**Terpsicòra** es la musa grèga de la dança. Filha de Zèus e de Mnemosina, èra presentada coma una joventa viva, ajoguida, coronada de garlanda, e tenent una lira. Es de còps vista coma la maire dei serenas e de plusors rèis de Tràcia.

## Liames intèrnes

* Dança.
* Musas.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** I. Aghion, C. Barbillon e F. Lissarrague, *Héros et Dieux de l'Antiquité*, París, Flammarion, 1994.

## Nòtas e referéncias
Iván

**Juan Carlos Ramos Vaquero**, dich **Iván**, nascut lo 17 de julhet de 1962 a Madrid (Espanha), es un cantaire espanhòu. A començat sa carrièra dins la cançon per la publicacion en 1979 del 45 torns *Sin amor*. 

En Occitània, **Iván** es mai que mai conegut pel títol synthpop *Fotonovela*, un gròs tube pendent la fin de l'annada 1984 e la debuta de 1985.

Après aver viscut a partir de 1994 en Austràlia, lo país de sa femna, es anat viure als Estats Units ont i demòra fins ara. 

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *Fotonovela* (1984)
* *Baila* (1985)
Còl de la Madeleine

Lo **còl de la Madeleine** es un còl de montanha situat en Savòia en limits de la comuna de Montgellafrey en Mauriana e de la comuna de La Léchère, en Tarantesa. A , dessepara geologicament  Vanoise e Lausièra.

L'entreten del pelenc alpenc es assegurat dempuèi l'Edat Mejana per une intensa activitat pastorala. La dobertura al monde exterior  comencèt timidament amb la construccion d'un refugi en 1930. La comuna de Celliers èra inaccessibla per rota entrò 1937 e la val de l’Eau Rousse entrò lo còl fasiá figura de cap del monde. Dempuèi 1968, lo còl es equipat d'una rota en bitum pels  toristes e los ciclistes del Torn de França. De remontadas mecanicas dempuèi la fin del  permetèron la jonccion entre las estacions de Valmorel e de Saint-François-Longchamp al nivèl del còl e l'unificacion del domeni esquiable jol nom de Grand Domaine en 1990.
Henry Morgenthau

**Henry Morgenthau, Jr.** (11 de mai dau 1891, New York - 6 de febrier dau 1947, Poughkeepsie) es un òme politic american de la promiera mitat dau segle XX. Secretari dau Tesaur entre lo 1934 e lo 1945 dins li administracions dei presidents Roosevelt e Truman, aguèt una influéncia importanta sobre la definicion e lo finançament dau *[[New Deal]]*. A partir dau 1937, aguèt finda un ròtle central dins lo raprochament entre lu Estats Units e lu adversaris de l'Axe. En lo 1944, prepausèt un plan (lo « plan Morgenthau ») per empachar lo redreiçament industriau e militar d'Alemanha e transformar lo país en estat agricòla. Demissionèt après lo refús d'aqueu plan per Truman.

## Ligams intèrnes

* *[[New Deal]]*

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Archie Roach

[thumb|right|Archie Roach en [2011.]]

**Archie Roach** (8 de genier de 1956, Mooroopna - 30 de julhet de 2022, Warrnambool) es un chantaire, autor compausitor e guitarrista australian d'origina aborigena dels ans 1980-2010. Amb sa femna Ruby Hunter (1955-2010), es l'autor de chançons inspiraas mai que mai per la vida jornaliera e per lo Temps del Sòmi.

## Ligams internes

* Aborigens australians.
* Ruby Hunter.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Yannick

**Yannick Me Bolo**, nascut lo 19 de decembre de 1978 a París (França), es un rapaire e cantaire francés d'origina cameronesa. Es sustout conegut per son tube *Ces soirées-là*, que lo single es estat numèro 1 de las vendas de disques en França al mes d'abril de 2000. 

*Ces soirées-là* es una adaptacion rap e festiva, ambe de paraulas diferentas, del tube *Cette année-là* del cantaire francés Claude François, cançon qu'ela meteissa èra una version francesa de *December, 1963 (Oh, What a Night)* del grop american The Four Seasons.

Dins lo meteis esperit, **Yannick** publica tanben còp-sec en aquela annada de 2000 una autra adaptacion d'un tube francés, *Fais ce qu'il te plait*, liurament inspirat de *Chacun fait (c'qui lui plaît)* de Chagrin d'Amour, mas aquel títol aurà plan mens de succès que *Ces soirées-là*.

## Cançons mai conegudas en [[Occitània]]
* *J'aime ta maille* (1998)
* *Ces soirées-là* (2000, adaptacion en francés de *December, 1963 (Oh, What a Night)* de The Four Seasons).
* *Fais ce qu'il te plait* (2000, inspirat de *Chacun fait (c'qui lui plaît)* de Chagrin d'Amour)
Krasheninnikov

[thumb|right|Fotografia aeriana de Krasheninnikov en [2008.]]

**Krasheninnikov** ( m) es un volcan situat dins la partida orientala de Kamchatka. Se situa au mitan d'una caldera que se formèt fa  ans. Lo començament de la construccion de l'edifici volcanic actuau, compausat de dos estratovolcans embessonats, comencèt fa  ans. Son istòria eruptiva es mau coneguda en causa de l'isolament dau volcan. Una erupcion es atestada vèrs 1550. Foguèt seguit per un lòng periòde calme avans una represa sobda de l'activitat volcanica en 2025 après lo tèrratrem de 2025 en Kamchatka.

## Liames intèrnes

* Kamchatka.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Pop Concerto Orchestra

Lo **Pop Concerto Orchestra** èra un grop de musica pop francés anglofòn, format en 1971 pels compositors Paul de Senneville e Olivier Toussaint ambe Jean Baudlot e lo cantaire Peter McLane (de son nom vertadièr : Vincent Reichenauer).

Lor titol lo mai conegut en Occitània es la balada *Eden Is a Magic World*, tube en 1982 (cançon enregistrada en 1976). 

Lo grop se separa en 1985.
Abdelmadjid Tebboune

**Abdelmadjid Tebboune** (en arabi : عبد المجيد تبون (amazigh: ⵄⴱⴷⵍⵎⴰⴵⵉⴷ ⵜⴱⴱⵓⵏ) (ʿAbd al-Majīd Tebbūn) [ʕabd lmʒiːd tɛbbuːn]), òme politic nascut lo 17 de novembre de 1945, es president d'Argeria.

### Referéncias
Manhac e Garda

**Manhac e Garda** es una comuna novela lemosina creada en 2025 dins lo departament de Charanta. Es formada de doas comunas delegadas: Manhac e Vilars qu'es lo chapluòc e Garda.
Alex Ferrari

**Alex Ferrari**, nascut lo 21 d'abril de 1982, es un cantaire portugués del Brasil. Es sustot conegut en Occitània per son tube pop latino *Bara Bará Bere Berê* en 2012, una represa d'un aire tradicional fòlc brasilian. 

La version d**'Alex Ferrari** de *Bara Bará Bere Berê* a obtengut una gròssa capitada en França (Occitània compresa), mas tanben dins una mendre mesura en Soïssa francesa e en Valonia, mas tanben en Russia e quitament en Espanha, mentre qu'en Itàlia, en Àustria e en Alemanha, es puslèu la version per Michel Teló qu'a agut un pauc de resson al meteis moment. En Flandra e en Romania, es una version un pauc diferenta per un autre cantaire brasilian, Leo Rodríguez, qu'a agut de capitada, ambe de paraulas en partida escrichas per el meteis e Silvio Rodrígues.
Tacabro

**Tacabro** es un duò de compositors e discjoqueis italians originaris de Catània (Sicília), Mario Romano e Salvo Sapienza, mas es ambe *Tacatà*, una cançon festiva interpretada en espanhòu pel cantaire cuban Martínez Rodríguez (dich Rodríguez), qu'obtenon una gròssa capitada populara en 2012 dins Euròpa tota, Occitània compresa.
DJ Assad

**Adam Assad**, dich **DJ Assad**, nascut en França lo 14 de decembre de 1982 a Meudon (a l'Oèst de París), es un discjoquei e compositor francés d'origina mauriciana.

En 2008, compausa entre autras *Everybody Clap* e *Summer Lovin*, doas cançons en collaboracion ambe lo cantaire francés Maradja (de son nom vertadièr Korriche Toufik) qu'obtenon de resson en França ; mas es puslèu ambe lo títol festiu *Li tourner* que va obténer una vertadièra capitada populara a partir de 2013. Aquel títol cantat en creòl e adobat per **DJ Assad** es en realitat una represa del cantaire maurician Alain Ramanisum qu'interpreta tornamai aquí en duò ambe Willy William (un ancian membre del Collectif Métissé).

En 2020, son tròç *Candela*, cantat en espanhòu per T Garcia, obten el tanben un polit succès popular.
Encanto

***Encanto*** es un filme d'animacion american producha per Walt Disney Animation Studios e sortit lo 24 de novembre de 2021. Es le 60e filme de la seria *Walt Disney Animated Classics*.

Lo filme es realizat per Jared Bush e Byron Howard amb las voses de Stephanie Beatriz, María Cecilia Botero, John Leguizamo, Mauro Castillo, Jessica Darrow, Angie Cepeda, Carolina Gaitán, Diane Guerrero, e Wilmer Valderrama.

## Sinòpsi
Lo film presenta la familha Madrigal que viu dins un vilatge de las montanhas colombianas. Cada membre de la familha possedís un poder magic, a l'excepcion de Mirabèl, 15 ans, que viu amb la frustracion de n'aver pas. Mentre que la magia de sa familha es expausada a una menaça existenciala, descobrís qu'es benlèu la sola a la poder preservar.

## Distribucion
* Stephanie Beatriz: Mirabel Madrigal
* María Cecilia Botero: "Abuela" Alma Madrigal
* John Leguizamo: Bruno Madrigal
* Mauro Castillo: Félix Madrigal
* Jessica Darrow: Luisa Madrigal
* Angie Cepeda: Julieta Madrigal
* Carolina Gaitán: Pepa Madrigal
* Diane Guerrero: Isabela Madrigal
* Wilmer Valderrama: Agustín Madrigal
* Rhenzy Feliz: Camilo Madrigal
* Ravi Cabot-Conyers: Antonio Madrigal
* Adassa: Dolores Madrigal
* Maluma: Mariano Guzman
Calamina

**Calamina** es un tèrme tecnic que pòu designar :
* dins l'industria miniera e en metallurgia, la calamina èra una mèscla de mineraus de zinc, especialament l'emimorfita e la smithsonita. Es un tèrme considerat coma desuet dins l'industria modèrna.
* en mecanica, la calamina es un jaç d'oxids que se forma a la superficia dei pèças de fèrre
* en mecanica automobila, la calamina es una suja compausada de residús de la combustion dei gas dins lei motors de combustion intèrna. Se forma dins lei cilindres e sus lei sopapas.
* en medecina, la calamina es una pouvera constituïda d'oxids de zinc e de fèrre. Es utilizada coma pomada ò locion per tractar lei còps de soleu, l'eczemà e lei ponheduras d'insèctes.
E-Rotic

**E-Rotic** es un grop eurodance (tècno-dance) anglofòn alemand creat en 1994, ambe al cant Lyane Leigh, e coma rapaires David Brandes e Deon Blue (sus Max Don't Have Sex With Your Ex), puèi ambe lo cantaire David Brandes dempuèi 2015. 

Coma lor nom o daissa devinar (erotic), los tèxtes d**'E-Rotic** son pebrats. An agut un pic de popularitat en 1995 en Occitània. 

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *Max Don't Have Sex With Your Ex* (1995)
* *Fred, Come To Bed* (1995)
* *Sex On The Phone* (1995)
Escritura aràbia

[thumb|right|[Alfabet arabi.]]

L’**escritura aràbia** es un sistèma d'escritura basat sus l'alfabet arabi. Es utilizat per transcriure l'arabi, lo persan e plusors desenaus de lengas en Orient Mejan, dins lo sud d'Asia e lo nòrd d'Africa.

## Liames intèrnes

* Alfabet arabi.
* Arabi.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Pino D'Angiò

**Giuseppe Chierchia**, dich **Pino D'Angiò**, nascut lo 14 d'agost de 1952 a Pompèia (Itàlia) e mòrt lo 6 de julhet de 2024 a Roma, èra un cantaire italian.

En Occitània, es conegut en sòlo per son tube emblematic del debut de l'italo disco *'Ma quale idea* a la fin de l'annada 1980.

A tanben fondat en Belgica en 1990 ambe Bruno Sanchioni lo grop de house music tardiva Age of Love, precursor de l'estili trance ambe lor títol culte *The Age Of Love*.
Myint Swe

**Myint Swe** (birman: မြင့်ဆွေ; 24 de mai de 1951-7 d'agost de 2025) es un militar e òme politic birman.

Es vicipresident de la Republica del 30 de març de 2016 a sa mòrt. Assegura l'interim de la presidéncia del 21 al 30 de març de 2018. Lo primièr de febrièr de 2021 es nommat president per interim après lo còp d'estat militar. Transferís lo poder executiu a Min Aung Hlaing. Morís lo 7 d'agost de 2025.
Stomy Bugsy

**Gilles Duarte**, dich **Stomy Bugsy**, es un rapaire francés d'origina capverdiana per sos parents nascut lo 21 de mai de 1972 a París (França). Es estat primièr membre del grop rap francés Ministère A.M.E.R. abans de se lançar dins una carrièra sòlo a partir de 1996. 

En Occitània, **Stomy Bugsy** es mai que mai conegut per son tube fin 1997 debut 1998 *Mon papa à moi est un gangster*.
Soleil bleu

***Soleil bleu*** (*Solelh blau*) es una canson en francés de Luiza, cantaira francesa originària de Rènnas de Bretanha (de soca brasilièra per sa maire) ambe los musicians de Bleu Soleil, un duò electro compausat de l'Occitan Antonin Parmentier (es originari de Tolosa) e de Nino Faerdig. 

Publicada en simple lo 6 d'abril de 2025 ven còp-sec fòrça populara sus las rets socialas, en particular sus TikTok. La premsa francesa e bèlga considèran qu'aquela cançon es « lo tube de l'estiu 2005 » en Euròpa francofòna.

A la fin del mes de mai de 2025, lo tròç atenh la primièra plaça del « tòp viral França » sus Spotify.

A la debuta de junh, Soleil bleu comptabiliza mai d'un milion de *streams*.

A la debuta de julhet de 2025, lo simple cumula 3,6 milions d'escotas sus Spotify e es lo vint-tresen títol lo mai escotat sus aquela plataforma. Se classa tanben segond de las vendas sus iTunes e primièr de las recèrcas sus Shazam.

Lo 19 de julhet, Soleil bleu es numèro un en França e en Belgica, e numèro cinc en Soïssa. Son clip atenh lo milion de vistas sus YouTube pendent lo mes de julhet de 2025. La cançon demòra mantunas setmanas numèro 1 en França abans de baissar e de se classar en tresena posicion a la fin d'agost. A n'aquel moment, la cançon cumula mai de vint e cinc milions d'escotas sus Spotify.

Lo simple Soleil Bleu es certificat disc de diamant lo 4 de setembre, siá un pauc mens de cinc meses après sa publicacion.

## Luiza

Luiza Fernandes Viana es una cantaira francesa nascuda lo 4 de març de 1995 a Rènnas de Bretanha ; es de soca brasilièra per sa maire. 

En 2024, a enregistrat una represa qu'a agut de resson de *Demain demain* del grop occitan de Tolosa Los Fabulous Trobadors. Pasmens, es puslèu revelada pendent l'estiu de 2025 per sa cançon electro-pop reggae *[[Soleil Bleu]]*, un tròç enregistrat a Houilles, dins la banlega de París, ambe los musicians de Bleu Soleil, un duò electro compausat de l'Occitan Antonin Parmentier (es originari de Tolosa) e de Nino Faerdig.

## Bleu Soleil

Bleu Soleil es un duò de musica electronica francés basat a París, revelats en Occitània en 2025 pel títol *Soleil Bleu* ambe al cant Luiza Fernandes Viana, dicha Luiza. 

Bleu Soleil es compausat de l'Occitan Antonin Parmentier (es originari de Tolosa) e de Nino Faerdig. 

Nino Faerdig a començat sos estudis al Conservatòri del *Grand Chalon* a Chalon de Sòna (en Borgonha) a la debuta de las annadas 2020. En 2024, s'assòcia a Antonin Parmentier, el tanben estudiant al Conservatòri e ja autor de sos pròpris tròces jos l'escais de « Kodaman ». Prenon alavetz lo nom de Bleu Soleil ; enregistran puèi publican en 2024 lo títol « Hisui », puèi en 2025 *Confluence* (ambe la cantaira Cléo), e en seguida lo tròç electro-reggae *Soleil Bleu* a la prima 2025, qui el ven lèu un gròs tube en França.

## Referéncias
Donnchadh I d'Escòcia

**Donnchadh I d'Escòcia** (gaelic escocés modèrne *Donnchadh mac Crìonain *, gaelic escocés ancian *Donnchad mac Crínáin*; mòrt lo 14 d'agost de 1040) felen de Malcolm II, foguèt rei d'Escòcia a la seguida d'aqueste. Aviá eiretat del reialme d'Ystrad Clut de la siá maire. Deguèt rebutar las atacas dels noruecs e pels nortumbris, mas tanben combatre los nòbles escocés en revòlta contra el. Macbeth de Moray dirigiguèt una conspiracion contra el e lo tuèt.
Guy de Montfort

**Guy de Montfort**, sovent italianizat en *Guido di Montfort*, comte de Nola, (1244 – Messina, 1291/1292), foguèt un militar anglés, filh de Simon V de Montfort, cinquen senhor de Leicester e d'Alienor d'Anglatèrra, e felen de Simon IV de Montfòrt.

## Biografia
Prenguèt part a la batalha d'Evesham de 1265 contra las fòrças del sieu oncle, lo rei Enric III d'Anglatèrra, e son cosin, lo prince Edoard, ont son paire e son ainat foguèron tuats. Guy foguèt tanben nafrat e pres.

Foguèt embarrat dins lo castèl de Windsor fins a la prima de 1266. Se crompèt los gardas e reüssiguèt a s'escapar en França, ont rejonhèt sa familha en exili. Amb son fraire Simon, se desplacèt per Euròpa en prenent part a divèrsas campanhas militaras. En 1267 arribèt en Itàlia  e es considerat coma lo fondator de la familha Monforte, ducs de Laurito.

Per la valor demostrada dins la batalha de Tagliacozzo, en 1269 foguèt recompensat  pels Angevinsamb lo feu de Nola.

Dintrèt al servici de Carles d'Anjau quand foguèt Vicari en Toscana en remplaçant Jean Britaud e aquí en 1270 esposèt una nòbla del comtat de Maremma, Margherita Aldobrandeschi,  amb qui aguèt doas filhas:

# Anastasia, maridada amb Romano Orsini, .
# Tomasina, maridada amb Pietro dei Prefetti di Vico .

En 1271, Guy e Simon aprenguèron que lor cosin Enric de Cornoalha èra a Viterbo . Se dirigiguèron immediatament cap a la vila, envejoses de venjar l'afront que lor familha aviá patit pendent la desfacha a la batalha d'Evesham .

Tre que lo trobèron, pendent la messa dins la glèisa de Sant Silvèstre, tirèron lors espasas e lo tuèron del temps que s'agarrava a l'altar, en pregant de pietat. Foguèt pas castigat per l'assassinat, mas foguèt excomunicat pel papa per aver cometut un crime tan eïnós dins un luòc consagrat.

Après l'excomunicacion se refugièt a Maremma (Sabatina) çò del sògre, lo comte Ildebrandino Aldobrandeschi . Foguèt mai tard absolgut de l'excomunicacion e tornèt al servici de Carles d'Anjau. A la prima de 1283 foguèt nomenat comandant de las tropas papalas pel papa Martin IV . Prenguèt part a las operacions militaras destinadas a far tornar Forlì e Cesena, las darrièras vilas ghibelinas de Romanha, jos contraròtle papal.

Pendent la Guèrra de las Vèspras foguèt pres presonièr pels aragonés lo 23 de junh de 1287, dins la batalha navala de Castellammare . Moriguèt en preson a Messina entre 1288  e la fin de 1291  .

## Dins la literatura
Dante Alighieri lo placèt demest los assassins del seten cercle de l'infèrn de sa divenca comedia, aquel dels violents, immergit fins a sas espatlas dins lo sang bolhent de Phlegethon, isolat de l'autre damnat per la repugnança de sa crudeltat.

## Nòtas
Limp Bizkit

**Limp Bizkit** (en occitan : *Bescuèit mòl*, *Còca mòla*) es un grop nòu metal anglofòn dels Estats Units format en Florida en 1994. 

**Limp Bizkit** ambe Korn e Rage Against the Machine son los grops qu'an contribuït e popularizar lo genre nòu metal, un sosgenre del metal apargeut dins las annadas 1990 qu'a integrat d'influéncias rap e de còps electro. Aital, **Limp Bizkit** a agut un grand succès internacional a la fin de las annadas 1990 e al començament de las annadas 2000, en vendent mai de 30 milions d'albums dins lo mond entièr. Pasmens, en Occitània an agut mens de resson que Rage Against the Machine : **Limb Bizkit** i son mai que mai coneguts per la balada *Behind blue eyes*, una represa dels Who que foguèt un tube en 2004.
Reialme d'Ystrad Clut

Lo **reialme d'Ystrad Clut** (nom gallés; escocés: *Strathalcluith*, puèi *Strathcluaide*: « al delà de Clyde »; *Strathclyde* en anglés) es l'un dels reialmes britonics que resistiguèt als anglosaxons, als pictes, als escots e als viquings pendent la nauta Edat Mejana abans d'èsser reünital reialme dels pictes e dels escots al mièg del sègle XI.

Se formèt del temps del periòde roman de l'Illa de Bretanha (abans 410).
Archidiocèsi d'Aush

La **diocèsi d'Aush** qu'es ua division eclesiastica d'Occitània que correspond uei au departament francés de Gerç. Dinc a la revolucion, qu'èra un arquevescat qui comandèva las diocèsis de Dacs e Aire, Leitora, Coserans, Auloron, Lescar, Baiona, Vasats, Comenge e Tarba. La catedrala d'Aush es consacrada a Senta Maria. 

Qu'estó la sedença primada d'Aquitània dinc a 1789. Qu'estó convertida en avescat (e agregada a la diocèsi d'Agen) puish l'arquevescat qu'estó restablit en 1822 absorbint lo sètis de Leitora, Condom (qui dependèva abans de Bordèu) e Lombèrs (qui dependèva de Tolosa).

Qu'èra devesit en 30 archiprèstats.

## Nòtas
Foxtrot

[thumb|right|Aficha de [1915 mostrant un pareu dançant lo foxtrot.]]

Lo **foxtrot** o **slow fox** es una dança de salon progressiva caracterizaa per de movements fluïdes e continús. Imaginaa als Estats Units durant los ans 1910, se difusèt dins la resta dau monde durant l'entre doas guerras. Visualament, a l'aparéncia de la valsa anglesa, mas a un ritme de quatre temps en luec de tres. Fa partia dels cinc estandards de la dança esportiva.

## Ligams internes

* Dança.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Guy Howard, *Technique of Ballroom Dancing : The Foxtrot & Basic Principles*, 1976.
* **[[anglés|(en)]]** Alex Moore e Imperial Society of Teachers of Dance, *The Ballroom Technique*, Londres, A & C Black Publishers Limited, 2002.

## Nòtas e referéncias
Twist

[thumb|right|Joves dançant lo twist a [Berlin|Berlin Orientala en 1964.]]

Lo **twist** es una dança e un genre musicau originaris dels Estats Units. Derivaa dau rock'n'roll, foguèt fòrça populara durant los ans 1960 gràcias a sa simplificitat (principalament de movements circulars de las anchas) que permetiá un aprendissatge rapid. Autorizava pereu de movements explicites e foguèt ansin un element culturau important de la liberacion sexuala dels ans 1960-1970.

## Ligams internes

* Dança.
* Rock'n'roll.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Vaitape

**Vaitape** es un vilatge e un ancian districte de Polinesia francesa. Es lo caplòc de la comuna de Porapora.
Mike Brant

**Moshe Brand**, dich **Mike Brant** (en ebrèu : מייק בראנט), nascut lo 1èr de febrièr de 1947 a Nicosia (Chipre) e mòrt en França còsta París lo 25 d'abril de 1975 a Boulogne e Billancourt (Nauts de Sèina), èra un cantaire e compositor israelian.

Es en 1969 qu'es remarcat pendent una virada de passatge en Iran per Sylvie Vartan e Carlos : lo persuadisson alavetz de temptar son astre en França, quitament se sap pas parlar francés. I enregistra pasmens sos primièrs títols en francés de faiçon fonetica (aprendrà un pauc mai tard la lenga). 

Malgrat aquela dificultat lingüistica, **Mike Brant** obten còp-sec una gròssa capitada populara en França tre 1970 ambe sa cançon *Laisse-moi t'aimer*, seguit en 1972 de *Qui saura* (une represa de *Che sarà* de Ricchi e Poveri) e de *C'est ma prière*, *Rien qu'une larme* en 1973, *C'est comme ça que je t'aime* en 1974, o encara son tube postum *Dis-lui* en 1975, una adaptacion en francés de *Feelings* de Morris Albert. 

En cinc annadas de carrièra, **Mike Brant** a vendut 15 milions de disques.

## Cançons mai conegudas en [[Occitània]]
* *Laisse-moi t'aimer* (1970)
* *Mais dans la lumière* (1970)
* *Qui saura* (1972, adaptacion en francés de *Che sarà* de Ricchi e Poveri)
* *C'est ma prière* (1972)
* *Rien qu'une larme* (1973)
* *Tout donné, tout repris* (1973)
* *Viens ce soir* (1974)
* *C’est comme ça que je t’aime* (1974) 
* *Dis-lui* (1975, adaptacion en francés de *Feelings* de Morris Albert)
Bosh

**Bosh** es un rapaire francés d'origina congolesa de la region parisenca (Ivelinas), nascut lo 26 de mai de 1992 a Dreux (Eure e Loir) a mens d'un centenat de quilomètres a l'oèst de París. 

Son chafre li es estat balhat pendent son adolescéncia en referéncia a la marca alemanda *Bosch* fabricant d'utisses electrics e d'aparelhs electrodomestics pr'amor qu'aviá la reputacion d'èsser precís e rigorós dins sa faiçon de trabalhar. 

**Bosh** es descobèrt en Occitània ambe son títol *Djomb*, tube pendent l'estiu de 2020.
Justice

**Justice**, de còps estilizat en **Jus†icE**, es un grop de musica electronica de França originària de París. Grop francés, lors tròces son pasmens quasi tostemps cantats en anglés. **Justice** es estat fondat en 2003 pel duò Gaspard Augé e Xavier de Rosnay.

Lor primièr album estúdio, entitolat *†* (o "Crotz"), es publicat lo 11 de junh de 2007. Obten de resson dins tota l'Euròpa, en particular gràcias a la capitada del single *D.A.N.C.E.* (que d'alhors los a fach conéisser en Occitània).
In-folio

thumb|right|Còpia d'una Bíblia de Gutenberg au format in-folio.

L’**in-folio** es un format de libre constituit de fuelhs imprimits plegats un còp per formar dos fuelhets siá quatre paginas. Fòrça utilizat entre lei sègles XVII e XVIII per imprimir leis obratges de referéncias, èra un grand format que permetiá de produrre de libres voluminós (10 kg).

## Liames intèrnes

* Libre.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Ferdinand Giraldon, *Le relieur pratique*, Hachette, 1926.

## Nòtas e referéncias
In-quarto

[thumb|right|Premiera pagina d'una edicion in-quarto d'una pèça de [William Shakespeare|Shakespeare.]]

L’**in-quarto** ò **in-4** es un format de libre constituit de fuelhs imprimits plegats dos còps per formar quatre fuelhets siá paginas. Sa talha èra variabla segon lo tipe de fuelh utilizat, mai oscillava entre 23,5 x 18,5 cm e 45 x 31,5 cm. Foguèt fòrça utilizat durant lei sègles XVII e XVIII per produrre de libres pus rics e pus prestigiós que lei formats pus pichons (in-octavo, etc.). Ansin, ben sovent, leis obratges importants dau periòde èran editats 

## Liames intèrnes

* Libre.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Paule Brunot-Fieux, *L'art de la reliure. Bradel, demi-reliure, pleine peau*, Eyrolles, 2011.
* **[[francés|(fr)]]** Ferdinand Giraldon, *Le relieur pratique*, Hachette, 1926.

## Nòtas e referéncias
Louis Fernez

**Louis Fernez** (Avinhon, 1 de mai de 1900-Cretelh, 10 de novembre de 1983) es un pintre occitan conegut per aver dessenhat lo sagèl "Marianna d'Argièr".
Philippe Cataldo

**Philippe Cataldo**, nascut lo 24 d'agost de 1954 a Annaba (Argeria), es un cantaire francés conegut en Occitània per son tube *Les Divas du dancing* en 1987. 

**Philippe Cataldo** es un Pènegre, pasmens en realitat a pas conegut longtemps l'Argeria francesa de son enfança vist que sos parents an traversat la Mediterranèa per venir dins lo país catalan, ont i es tornat d'alhors ara, a Santa Maria la Mar. 

Mentre qu'èra a París per i menar sa carrièra de cantaire e de compositor, **Philippe Cataldo** a demandat a Jean Schultheis de l'ajudar a escriure las paraulas de sa cançon *Les Divas du dancing* : aquestas evòcan doas discotècas de Mende, en Occitània (Gavaudan).

## Referéncias
In-octavo

[thumb|right|Bíblia de [1495 imprimida au format in-octavo.]]

L’**in-octavo** ò **in-8** es un format de libre constituït de fuelhs imprimits plegats tres còps per formar uech fuelhets siá setze paginas. Fòrça utilizat entre lei sègles XVII e XVIII, aviá una talha oscillant entre 18,5 x 11,7 e 30 x 21 cm. Aquela talha reducha permetiá d'utilizar una placa unica per estampar un rectò versò, çò que permetèt de redurre lei còsts d'edicion.

## Liames intèrnes

* Libre.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Ferdinand Giraldon, *Le relieur pratique*, Hachette, 1926.

## Nòtas e referéncias
ISO 216

L’**ISO 216** es una nòrma internacionala de l'Organizacion Internacionala de Normalizacion que definís lei formats de papier A0 e B0 adoptats per la màger part dei país dins lo corrent dau sègle XX. Es inspirada per lei trabalhs de Georg Christoph Lichtenberg (1742-1799) e lei reformas administrativas menadas per Lazare Carnot (1753-1823) durant la Revolucion Francesa. Foguèt ulteriorament completada per d'autrei nòrmas internacionalas per definir de formats vesins ò lei caracteristicas dau papier.


300px
300px


## Liames intèrnes

* Papier.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
XIII. Století

**XIII. Století** (sègle XIII) es un grop de musica  chèc de Jihlava que jòga de rock gotic e hard rock. Al començament se disián HNF - *Hrdinové Nové Fronty* (eròis del front novèl) e fasián al punk rock..

## Discografia

* *Amuleta* (1992) 
* *Gotika* (1994) 
* *Nosferatu* (1995) 
* *Werewolf* (1996) 
* *Ztraceni v Karpatech* (1998) 
* *Metropolis* (2000) 
* *Karneval* (2001) 
* *Vendetta* (2004) 
* *VVampire Songs - Tajemství gotických archivů* (2005) Compilacion
* *Dogma* (2009) 
* *Nocturno* (2010) 
* *Ritual* (Compilacion, 2011) 
* *Live in Berlin* (2012) 
* *Horizont události* (2013) 
* *Intacto* (2016) 
* *Frankenstein* (2019) 
* *Zahrada světel* (2020) 
* *Noc vlků* (2024)
Lorna

**Lorna Zarina Aponte** es una cantaira ispanofòna de reggaeton, nascuda lo 11 de mai de 1983 a Panamà, d'un paire d'origina mexicana e d'una maire salvadoriana.

Es mai que mai coneguda en Occitània per son títol en espanhòu *Papi Chulo (Te Traigo el Mmmm)* qu'es estat un dels mai gròsses tubes de l'annada 2003.

## Discografia
* 2002 : *Papichulo*
* 2008 : *La mami chula*
* 2009 : *Más sexy que nunca*
DJ BoBo

**Peter René Baumann**, dich **DJ BoBo**, nascut lo 5 de genièr de 1968 a Kölliken en Soïssa alamanica, es un musician, compositor e cantaire. Es d'origina italiana per son paire. 

**DJ BoBo** a començat per aver de resson en discotèca al mièg de las annadas 1990 en fasent de musica dance (*There is a party*), quitament de còps mai especificament de tecnò dance (*Love is all around*), pasmens, en Occitània, es puslèu conegut coma interprèt del tube festiu (en anglés) *Chihuahua* en 2003, l'un dels mai gròsses succèsses de l'annada.

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *Love is all around* (1995)
* *There is a party* (1995)
* *Chihuahua* (2003)
Laurent Wolf

**Laurent Debuire**, dich **Laurent Wolf**, nascut lo 16 de novembre de 1970 a Thiais (region parisenca), es un discjoquei e un compositor de musica electronica francés.

En 2008, son títol *No Stress*, cantat (en anglés) per Eric Carter, es estat numèro 1 en França. 

## Biografia

**Laurent Wolf** comença a aver de resson coma discjoquei a la fin de las annadas 1990 ambe sos adobaments en discotèca, mas es sustot a partir de 2003-2004 que comença de se far un nom dins lo mitan ambe dos títols electro, *Saxo* e *Calinda*. Es pauc après que muda en Occitània, a Tolosa, ont participa quitament a la *Festa de la musica* de 2006 plaça del Capitòli. : a n'aquesta periòda, son títol *Another Brick*, un adobament tècno de *Brick* de Fake, es un tube. 

En 2008, publica lo tròç *No Stress* ambe lo maurician Eric Carter al cant : aquel títol ven un tube internacional, lo single venent quitament numèro 1 de las vendas en França lo 2 d'abril de 2008. 

En seguida, **Laurent Wolf** alinha una seria d'autres gròsses tubes fins en 2011, *Wash My World*, tanben en 2008 (ambe un còp mai Eric Carter al cant), *Seventies* fin 2008, *Walk The Line* en 2009, *Survive* en 2010, o encara *Suzie* a la tota fin de 2010 (ambe lo Catalan Mod Martin al cant).

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *Saxo* (2003, ambe Mary Austin)
* *Calinda* (2004, **Ritmo-Dynamic By Laurent Wolf**)
* *Another Brick* (2006, adobament de *Brick* de Fake)
* *No Stress* (2008, ambe Eric Carter)
* *Wash My World* (2008, ambe Eric Carter)
* *Seventies* (2009)
* *Explosion* (2009, ambe Eric Carter)
* *Walk The Line* (2009, adobament electro de la cançon de Johnny Cash)
* *Survive* (2010, ambe Andrew Roachford)
* *Suzy* (2010, ambe Mod Martin)

## Referéncias
Maïka

**Maïka**, o de còps **Maïka P**, es una cantaira francesa de tècno, mai que mai coneguda en Occitània per son tube *Embrasse-moi* al debut de l'annada de 2010, un tròç eissit d'una collaboracion musicala ambe lo discjoquei occitan Pakito e Julien Verdet.

## Referéncias
Mod Martin

**Fabien Mettay**, dich **Mod Martin**, es un cantaire originàri de Catalonha Nòrd. A agut de resson per sa collaboracion fin 2010 sus un tròç electro compausat pel discjoquei francés Laurent Wolf, *Suzie*. Aqueste títol cantat en anglés per Mod Martin a agut de succès en França al debut de l'annada de 2011.

## Referéncias
Muttonheads

**Jérôme Tissot**, dich **Muttonheads** (en occitan : *Caps de moton*), nascut lo 3 de mai de 1976 a Chamberí (Savòia), es un discjoquei e un compositor de musica electronica francés. Assimilat a la French Touch, reivindica s'inspirar de la musica electronica francesa, mas tanben del disco, e en particular de l'Italo disco. Plan apreciat e demandat dins lo mitan de la musica per la qualitat de sos adobaments, es tanben conegut en sòlo en Occitània per son tube en anglés *Snow White (Alive)* en 2013, ambe al cant l'occitana Eden Martin, de son nom vertadièr Joséphine Monthioux.

## Cançons mai conegudas (en Occitània)
* *Make Your Own Kind Of Music* (2007, ambe Mathieu Bouthier represa de la cançon de la cantaira americana Cass Elliot)
* *Trust You Again* (2011, ambe Eden Martin)
* *Snow White (Alive)* (2013, ambe Eden Martin)

## Referéncias
William Gibbs McAdoo

thumb|right|William Gibbs McAdoo en lo 1914

**William Gibbs McAdoo** (31 d'octòbre dau 1863, Marietta - 1 de febrier dau 1941, Washington DC) es un avocat e òme politic american. Foguèt secretari au Tesaur dau 1913 au 1918 durant la presidéncia de Woodrow Wilson e senator de Califòrnia dau 1933 au 1938. En lo 1924, ensajèt sensa succès de venir lo candidat democrata a l'eleccion presidenciala.

## Ligams intèrnes

* Woodrow Wilson

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Juli Gal

**Juli Octavi Enric Francés Alfred Gal** (en francés: *Jules Gal*; Castèlnòu e Valença, Lengadòc, 11 de març de 1857 - Nimes, 29 de julh de 1927) foguèt un ensenhaire, pedagòg e escrivan occitan del país de Nimes. Es l'autor de divèrsas faulas escrichas dins lo parlar lengadocian local.

## Òbras
* *Des faits à l'idée : notes de pédagogie pratique* (1920)
* *1. 2. 3. 4... de proche en proche : pédagogie du calcul qui, à partir de la numération conduit assez loin* (1927)
* *Pas à pas. Du fait à l'idée. Notes de pédagogie pratique* (1932)

### en occitan
* *Rapugatge* (1927)

## Referéncias


## Ligams extèrns
Rissoles de Coucy

Las ***rissoles de Coucy*** (*caucerons de Coucy*) son una especialitat de la cosina picarda que se manja d'intrada.

Son caucerons de pasta garnits de carn de buòu e condits de ceba talhonada. 

## Origina
L'origina de las rissoles s'en ven de la ciutat medievala de Coucy-le-Château-Auffrique ont foguèt construich lo castèl de Coucy, un dels mai grands castèls d'Europa durant l'Edat Mejana. Lo senhor de Coucy voliá trobar un repais rapid a cosinar e rapid a manjar per los obrièrs del talhièr.