open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Èra Victoriana

Dins l'istòria del Reialme Unit e de l'Empèri Britanic, l**'èra** Victoriana èra lo règne de la Victòria dau Reiaume Unit, del 20 de junh de 1837 fins a sa mòrt lo 22 de genièr de 1901. De definicions leugièrament diferentas son a vegada utilizadas. L'èra seguèt l'èra Georgiana e precediguèt l'èra eduardiana, e sa mitat seguenta coïncidís amb la primièra partida de l'èra *Polida època (Belle Époque)* de l'Euròpa continentala.

Diferentas reformas politicas liberalizantas se debanèron al Reialme Unit coma l'espandiment de la franquícia electorala. La Granda Famina causèt la mòrt de massa en Irlanda al començament del periòde. L'Empèri Britanic aviá de relacions relativament pacificas amb las autras grandas poténcias. Participèt a divèrses conflictes militars subretot contra de poténcias menoras. L'Empèri Britanic s'espandiguèt pendent aqueste periòde e èra lo poder predominant dins lo mond.

La societat victoriana valorizèt un estandard naut de conducha personala que se rebat dins totas las seccions de la societat. L'accent sus la moralitat donèt un vam a la reforma sociala mas tanben plaçava de restriccions sus la libertat d'unes grops. La prosperitat aumentèt pendent lo periòde pasmens se la subnutricion debilitanta contunhèt d'existir. L'alfabetizacion e l'educacion de l'enfança venguèron gaireben universalas en Grand Bretanha pel primièr còp. Alara qu'ensags foguèron fachs per melhorar las condicions de vida, los ostals de barracas e las malautiás demorèron un problèma greu.

Lo periòde vegèt un desvolopament scientific e tecnologic significatiu. La Granda Bretanha èra avançada en industria e en engenhariá subretot, mas un pauc pas desvolopada en l'art e l'educacion. La populacion de Grand Bretanha aumentèt rapidament, alara que la populacion d'Irlanda casèt fòrça.

L'epòca victoriana a de mòbles e d'ostals

A de decoracions de periòdes del passat coma lo barròc, la Renaissença e tanben lo gotic
Faidit de Belestar

**Faidit de Belestar** (fl. sègle XIII) èra un trobador originari problament d'un dels mantes Belestar d'Occitània, mas identificabla segon d'unes amb Uc Faidit.

En occitan ancian las variacions de son num inclusen *Faidit de Belestar* e *Faiditç de Belistar*, puèi en francés *Faydit del Bellestat*.

Dins los manuscrits, existís de discòrdias pertocant la paternitat dels tèxtes, de manièra qu'una composicion de còps atribuïda a Faidit de Belestar es contestada dins d'autres manuscrits per d'autres trobadors.

Demest las composicions atribuïdas e a l'encòp contestadas, se tròba :
**Aissi com cel que tem qu'amors l'aucia* (contestat per Arnaut de Maruèlh e Perdigon)
**Tot atressi... cum la clartatz del dia* (contestat per Rigaut de Berbezilh e per Albertet de Sisteron)

## Veire tanben
*Lista de trobadors e trobairises

## Referéncias
Uc Brunet

**Uc Brunet** o **Brunenc** (*lou troubadou Brunet* en nòrma mistralenca; *N[']uc Brunet*, *Brunec*, o *Brunenc* en occitan ancian; fl. 1190–1220; †1223) èra un nòble, trobador e clèrgue de Rodés. Sièis de sas òbras subreviven.

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias

*Aubrey, Elizabeth. *The Music of the Troubadours*. Indiana University Press, 1996. . 
*Egan, Margarita, ed. and trans. *The Vidas of the Troubadours*. New York: Garland, 1984. .

## Veire tanben
### Bibliografia
### Articles connèxes
*Lista de trobadors e trobairises
### Ligams extèrnes
* http://troubadours.byu.edu/PC/PC-450/450%20-%20Uc%20Brunenc.htm
* http://trobadors.iec.cat/autors_obres_d.asp?autor=Uc%20Brunet
Stock Aitken Waterman

**Mike Stock**, **Matt Aitken** e **Pete Waterman**, o mai simplament **Stock Aitken Waterman**, es un celèbre trio de productors britanics a l'origina de plan nombroses tubes de discotècas dins las annadas 1980, als adobaments synthpop caracteristics, del disco tardiu a la house en passant per la hi-NRG.

Demest lors produccions las mai conegudas, los títols qu'an adobat, se pòt citar en 1985 *You Spin Me Round (Like a Record)* de Dead or Alive, en 1986 *Venus* de Bananarama, en 1987 *Never Gonna Give You Up* de Rick Astley, *Showing out* e *Respectable* de Mel & Kim, o encara en 1988 *I should be so lucky* de Kylie Minogue.
Vate

Un **vate** èra un membre de la classa sacerdota dei pòbles cèltas antics qu'aviá un estatut inferior ai druïdas e ai bards. Lei vates èran probablament de devinaires que realizavan de pretzfachs liats au culte e a la medecina.

## Liames intèrnes

* Religion dei Cèltas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Lug

thumb|right|Representacion supausada de Lug.

**Lug** ò **Lugh** èra una divinitat majora dau panteon celtic considerat coma l'inventor de totei lei formas d'art, tant tecnicas qu'artisticas. Aviá la lança, l'arpa, la fonda, la camba (ò la palha), lo fieu (ò la còrda) e lo crin coma atributs. Èra sovent representat per lo lo cavau, lo singlar ò lo corpatàs. Per Cesar, èra lo dieu pus important de la religion cèlta. Aqueu ròtle s'obsèrva largament dins la toponomia amb lei noms de Lugdunum (nom latin de Lion), Legnica en Polonha e Lugano en Soïssa.

## Liames intèrnes

* Mitologia celtica.
* Religion dei Cèltas.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Venceslas Kruta, Les Celtes, histoire et dictionnaire, Paris, Robert Laffont, coll. « Bouquin », 2000. 

## Nòtas e referéncias
Icosagòn

En geometria, un **icosagòn** (var. **icosagòne**) es un poligòn de vint costats e, doncas, de vint angles.

Lo nom "icosà*gon*" proven del grèc ancian *eikosagon*, de *eikosi* "vint" + *gon* "angle".
Carri 7TP

[thumb|right|[Fotografia de carri 7TP realizada avans 1939.]]

Lo **carri 7TP** es una version polonesa dau carri Vickers 6-Ton desvolopat dins leis ans 1920. Èra un blindat leugier armat d'un canon anticarri de 37 mm, propulsat per un motor diesel de 110 cv e protegit per un blindatge mejan de 15 mm. Aquò li permetiá d'agantar una velocitat de 37 km/h. Pasmens, se la concepcion foguèt acabada tre 1933, de problemas financiers alentiguèron la produccion e solament 132 exemplaris èran disponibles au començament de la Segonda Guèrra Mondiala. Lei carris polonés foguèron donc esquichats per la massa blindada alemanda, mai foguèron tecnicament capables de rivalizar amb lei Panzer I e Panzer II que formavan lo còr dei divisions blindadas de la *[[Wehrmacht]]*. Leis Alemands capturèron un vintenau d'exemplaris que foguèron utilizadas per lei tropas d'ocupacion en Polonha. Utilizèron tanben quauquei quadres per produrre de veïculs de despanatge.

## Liames intèrnes

* Carri de combat.
* Vickers 6-Ton.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Ch'onma-ho

Lo **Ch'onma-ho** es un carri de combat principau nòrd-corean concebut e intrat en produccion dins leis ans 1970. Es derivat dau T-62 sovietic mai, per de rasons estrategicas, es unicament constituït de compausants locaus. Es un blindat pauc conegut en defòra dau país mai intègra un canon de 125 mm en plaça dau 115 mm iniciau. Au mens cinc versions principalas son estadas identificadas. La premiera sembla pas d'aver de diferéncias amb lo T-62, mai lei versions ulterioras mòstran l'aparicion de melhoraments imaginats per lei Nòrd-Coreans, probablament per aumentar l'eficacitat dau blindatge e dau contraròtle de tir e per dotar l'engenh de capacitats de combat nuechenc. La produccion es estimada a au mens  exemplaris. Entre 150 e 200 foguèron exportats en Iran e en Etiopia, mai sei performàncias au combat son desconegudas.

## Liames intèrnes

* Carri de combat principau.
* Pokpung-ho.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** James Warford, « The Ch'ŏnma-ho Main Battle Tank: A Look at the Present and Future of North Korea's 'Flying Horse' », *Armor*, setembre de 2005, Fort Knox, US Army Armor Center.

## Nòtas e referéncias
KV-1

[thumb|right|[Fotografia d'un KV-1 a sa sortida d'usina en mai de 1940.]]

Lo **KV-1** es un carri pesuc sovietic concebut en respònsa ai caréncias de l'arma blindada de l'Armada Roja durant la Guèrra d'Ivèrn. La produccion durèt de març de 1940 a aost de 1942 per un totau de  exemplaris. A son intrada en servici, lo KV-1 presentava de caracteristicas encara raras dins lo mond amb un canon de 76,2 mm, un blindatge de 75 mm e una velocitat de 16 km/h sus lo prat batalhier. Pasmens, aquò aguèt per consequéncia una massa de 43 t que passèt a 47,5 t sus lei versions pus blindadas imaginadas après lo començament de la Guèrra Germanosovietica.

Lo KV-1 laissa donc un sovenir mitigat dins l'Armada Roja. Sa poissança de fuòc e son blindatge espés foguèron d'atots majors durant l'invasion alemanda de l'URSS car la *[[Wehrmacht]]* aviá pas de carris capables de destrurre un KV-1 ai distàncias normalas dau combat, a l'excepcion dei StuG III equipat d'un canon lòng. Leis Alemands foguèron donc sovent obligats d'esperar l'arribada de canons de 88 mm per combatre leis unitats dotadas de KV-1. Pasmens, la concepcion accelerada dau carri èra la causa de panas frequentas, especialament au nivèu de la transmission qu'èra pas adaptada a la massa dau carri. Fòrça KV-1 foguèron donc abandonats per seis equipatges e l'Armada Roja aprofichèt rapidament l'intrada en servici de modèls pus fisables per arrestar la produccion. Dins aquò, lo KV-1 foguèt utilizat fins a la fin de la guèrra, compres per l'armada alemanda qu'aviá capturat de desenaus d'exemplaris en 1941.

## Liames intèrnes

* Carri pesuc.
* KV-2.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Boris Laurent, *La guerre totale à l'Est : Nouvelles perspectives sur la guerre germano-soviétique (1941-1945)*, París, Nouveau monde, 2014.

## Nòtas e referéncias
KV-2

[thumb|right|[Fotografia d'un KV-2 expausat dins un musèu.]]

Lo **KV-2** es un carri pesuc sovietic desvolopat en 1939 per destrurre de fortificacions e combatre de carris pesucs. La poissança de fuòc foguèt privilegiada durant sa concepcion e lo carri foguèt equipat d'un obusier de 152 mm coma armament principau. Per lo rèsta, aviá lei caracteristicas d'un KV ordinari, es a dire un blindatge de 75 mm e un motor permetent un desplaçament teoric sus lo prat batalhier a 16 km/h. A son intrada en servici, aquelei capacitats èran excepcionalas e 204 exemplaris foguèron produchs de febrier de 1940 a aost de 1941.

Au combat, lo KV-2 a laissat un imatge similar au KV-1, mai sa mobilitat pus febla limitèt mai son utilizacion. D'efiech, en causa dau pes de son canon, sa massa èra de 52 t, çò que pausava de problemas importants en 1940 per lei mecanicians. Fòrça KV-2 foguèron donc victimas de panas e abandonats per seis equipatges. De resèrvas importantas de carburant e d'obús èran tanben necessaris car la talha dau canon limitava l'autonòmia. Pasmens, en 1941, lei carris alemands èran pas capables de passar son blindatge e plusors KV-2 permetèron donc d'alentir d'unitats de la *Wehrmacht*. Lo cas pus famós es aqueu dau KV-2 que bloquèt solet lo passatge de la logistica destinada a la 6 Panzerdivision dins la vila de Rassaynjay durant dos jorns, lei 23 e 24 de junh de 1941. Ansin, lo KV-2 participèt a plusors combats importants dau començament de la Guèrra Germanosovietica, mai foguèt rapidament remplaçat per de modèls pus fisables.

## Liames intèrnes

* Carri pesuc.
* KV-1.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** « Le char lourd soviétique KV-2 », *L'Enthousiaste*, n° 12,‎ març de 1979, p. 32.

## Nòtas e referéncias
M41 Walker Bulldog

thumb|right|Fotografia d'un M41 Walker Bulldog.
[thumb|right|Utilizacion dau M41 dins lo mond en [2015.]]

Lo **M41 Walker Bulldog** es un carri leugier concebut a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala per remplaçar lo M24 Chaffee. Intrèt en servici en 1953 dins lei fòrças armadas estatsunidencas e foguèt exportat dins plusors país. La produccion durèt de 1951 a 1954 e menèt a la sortida de  exemplaris. Lo carri èra armat d'un canon de 76 mm e podiá passar 70 km/h sus rota. Pasmens, son blindatge èra limitat a 32 mm. De mai, lo M41 aviá inicialament de problemas amb son telemètre. Un autre problema, jamai totalament reglat, èra la question de la consumacion de carburant qu'èra relativament important per un carri leugier.

Au combat, lo M41 participèt au desbarcament de la Baia dei Pòrcs, a la Guèrra de Vietnam e a divèrsei conflictes locaus en Africa e en Orient Mejan. D'un biais generau, son canon èra tròp feble per destrurre un carri de combat principau ai distàncias normalas de combat. En revènge, lo M41 aguèt de resultats positius còntra lei blindats pus leugiers ò lei carris mejans coma lo T-34/85. La màger part deis armadas modèrnas lo retirèron dins leis ans 1970-1980, mai quauqueis armadas, pauc susceptiblas d'intrar en guèrra ò encargadas d'operar dins d'environaments umids, l'an gardat dins seis arsenaus.

## Liames intèrnes

* Carri leugier.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Christopher F. Foss, *Jane's World Armoured Fighting Vehicles*, Macdonald and Jane's Publishers Ltd, 1976.

## Nòtas e referéncias
T-10 (carri)

[thumb|right|[Fotografia d'un T-10 dins un musèu.]]

Lo **T-10** es un carri pesuc sovietic desvolopat après la Segonda Guèrra Mondiala per remplaçar lei carris pesucs IS-3 e IS-4. D'efiech, la fisabilitat mecanica e la mobilitat d'aquelei blindats èran pas sufisentas per subreviure sus lo prat batalhier deis ans 1950. Èra donc armat d'un canon de 122 mm e protegit per un blindatge capable d'arrestar d'obús de 122 mm tirats a 100 m dau quadre. De motors de 700 a 750 cv permetián d'agantar una velocitat de 24 km/h sus lo prat batalhier e de 50 km/h sus rota. Lo T-10 intrèt en servici en 1955 e  exemplaris foguèron produchs.

Segon certanei fònts, lo T-10 foguèt exportat en China, en Egipte e en Siria. Auriá alora participat ai guèrras israeloaràbias. Sei performàncias son l'objècte de testimoniatges fòrça diferents e son donc mau seguras. Pasmens, lei Sovietics abandonèron lo concèpte de carri pesuc dins leis ans 1960. Lo T-10 foguèt ansin retirat dau servici en 1968.

## Liames intèrnes

* Carri pesuc.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Bryan Perret, *Soviet Armour Since 1945*, Londres, Blandford Press, 1987.

## Nòtas e referéncias
Carri Fiat M11/39

[thumb|right|Dos carris Fiat M11/39 capturats utilizats per l'[Fòrças armadas australianas|armada australiana en genier de 1941.]]

Lo **carri Fiat M11/39** es un carri mejan italian intrat en servici en 1939, au començament de la Segonda Guèrra Mondiala. Èra inspirat per lo Vickers 6-Ton e concebut per tenir lo ròtle de carri de rompedura. Pasmens, sei caracteristicas li permetián pas d'assegurar aquela mission. D'efiech, èra armat d'un canon de 37 mm, installat au nivèu dau quadre, e doas mitralhièras de 8 mm. L'idèa èra d'utilizar lo canon còntra leis objectius « durs » e lei mitralhièras per tractar lo rèsta. Dins aquò, aquela concepcion èra pauc eficaça e la poissança deis obús de 37 mm èra insufisenta. Lo blindatge èra egalament tròp feble (6 a 30 mm) e la fisabilitat mecanica èra pas bòna. Enfin, se la preséncia d'una radiò èra prevista dins lei plans de fabricacion, son installacion aguèt pas luòc. Aquelei limits èran ja visibles a l'intrada en servici dau veïcul e la produccion foguèt limitada a un centenau d'exemplaris.

Lo M11/39 participèt ai combats de 1940-1941 en Africa. Son canon de 37 mm obtenguèt de resultats positius còntra lei carris leugiers britanics. En revènge, èra inferior ai carris pus pesucs coma lei Matilda e lei Cruiser. Plusors exemplaris foguèron capturats e utilizats per leis Aliats. La quasi totalitat dei M11/39 construchs sembla d'èsser destrucha a la fin de 1941.

## Liames intèrnes

* Carri leugier.

## Bibliografia

* **[[italian|(it)]]** N. Pignato, *Storia dei mezzi corazzati*, Fratelli fabbri Editore, 1976.

## Nòtas e referéncias
Carri Fiat M13/40

thumb|right|Fiat M13/40 dins un musèu.

Lo **carri Fiat M13/40** es un carri mejan italian de la Segonda Guèrra Mondiala intrat en servici en 1940. Destinat a remplaçar lo Fiat M11/39, èra egalament inspirat per lo Vickers 6-Ton britanic e, coma son predecessor, sei caracteristicas èran mai similaras a aquelei dei carris leugiers. Pasmens, corregissiá la màger part dei problemas dau M11/39 e 740 exemplaris foguèron produchs en 1940-1941. Son armament principau èra un canon de 47 mm qu'èra sufisent per destrurre lei blindats britanics dau periòde e lo blindatge èra estat aumentat per agantar 42 mm sus lei partidas pus expausadas. L'utilizacion d'un motor diesel, encara rara a aquela epòca, melhorava la seguretat de l'equipatge. Pasmens, lei panas èran frequentas. Enfin, tres a quatre mitralhièras completavan l'armament, çò qu'èra interessant per combatre l'infantariá.

Lo M13/40 participèt ai combats dins lei Balcans e en Mediterranèa a partir de decembre de 1940. Tre abriu de 1941, son blindatge èra insufisent per faciar lo canon de 75 mm dau M3 Lee ò la version dau Crusader dotat d'un canon de 57 mm. Leis equipatges assaièron de melhorar de renfòrçar la proteccion en installant de sacs d'arena mai aquò agravèt lei problemas de fisabilitat mecanica. Ansin, cada batalhons foguèt finalament completat per una companhiá de canons d'assaut Semovente 75/18. Aquò permetèt au M13/40 de gardar un certan interès fins a la Segonda batalha d'El Alamein. Pasmens, après l'aparicion dau M4 Sherman, èra vengut totalament obsolèt. Dins aquò, demorèt en servici fins a la capitulacion d'Itàlia en 1943.

## Liames intèrnes

* Carri mejan.

## Bibliografia

* **[[italian|(it)]]** N. Pignato, *Storia dei mezzi corazzati*, Fratelli Fabbri editore, 1976, p. 201.

## Nòtas e referéncias
Sherman Firefly

[thumb|right|[Fotografia d'un Sherman Firefly conservat dins un musèu.]]

Lo **Sherman Firefly** es un carri mejan britanic de la Segonda Guèrra Mondiala. Es una adaptacion dau M4 Sherman estatsunidenc per i installar lo canon anticarri Ordnance QF 17 pounder. Concebut en 1943, aqueu carri intrèt en servici en març de 1944. En teoria, aquò permetiá de provesir ai fòrças dau Commonwealth un carri capable de destrurre un Tigre II a  mètres. Dins lei fachs, lo Firefly mancava de precision e la produccion d'obús de 17 pounds aviá de dificultats per contentar la demanda. De mai, lo canon èra tròp lòng per lo Sherman, çò que menèt a de problemas d'organizacion intèrna per l'equipatge e a una capacitat limitada d'obús embarcats dins lo veïcul. Pasmens, la manca de capacitats anticarri pus eficaças necessitèt d'utilizar lo Firefly fins a la fin de la guèrra.

## Liames intèrnes

* M4 Sherman.
* Ordnance QF 17 pounder.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** David Fletcher, *Sherman Firefly*, vol. 141, Oxford, Osprey Publishing, coll. « New Vanguard », 2008.

## Nòtas e referéncias
Premiata Forneria Marconi

**Premiata Forneria Marconi** (**PFM**) es un grop de ròck progressiu italian. Ancian sòcis del grop **Quelli** ("los"), lor primièr vertadièr album coma **Premiata Forneria Marconi**, *Storia di un minuto*, es publicat en 1972. **PFM** es l'un dels grops de ròck italian a aver agut lo mai de succès internacional, en particular en Anglatèrra, als Estats Units, al Japon e al Canadà. Cantan mai que mai en italian, mas tanben en anglés.

## Discografia
* 1969 : *Quelli* (**Quelli**)
* 1972 : *Storia Di Un Minuto*
* 1972 : *Per Un Amico*
* 1973 : *Photos of Ghosts*
* 1974 : *L'isola di niente*
* 1974 : *The World Became the World* (version anglesa de *L'isola di niente*) 
* 1975 : *Chocolate Kings*
* 1977 : *Jet Lag*
* 1978 : *Passpartù*
* 1980 : *Suonare Suonare*
* 1981 : *Come Ti Va in Riva alla Città*
* 1984 : *PFM? PFM!*
* 1987 : *Miss Baker*
* 1997 : *Ulisse*
* 2000 : *Serendipity*
* 2005 : *Dracula*
* 2006 : *Stati di Immaginazione* (CD + DVD)
* 2010 : *A.D. 2010 - La buona novella*
* 2013 : *PFM in Classic* (de Mozart à Celebration (2 CD, 3 LP) (Immaginifica by Aereostella))
* 2017 : *Emotional Tatoos*
* 2021 : *I Dreamed of Electric Sheep - Ho sognato pecore elettriche*

## Referéncias
Carri Fiat M14/41

[thumb|right|[Fotografia d'un Fiat M14/41 expausat dins un musèu.]]

Lo **carri Fiat M14/41** es un carri mejan italian de la Segonda Guèrra Mondiala concebut coma un melhorament dau Fiat M13/40. Partejava ansin lo quadre de son predecessor mai dispausa d'un blindatge un pauc pus eficaç. L'armament principau demorava un canon de 47 mm e l'arma segondari èra compausat de quatre mitralhièras de 8 mm. Un motor diesel permetiá d'agantar una velocitat de 32 km/h sus rota. Pasmens, aqueu carri gardava lei problemas dei carris Fiat M11/39 e Fiat M13/40, es a dire un canon e un blindatge tròp febles per tenir lo ròtle de carri mejan, una fisabilitat mecanica insufisenta e una cadéncia de produccion incapabla de sostenir lei besonhs de l'armada italiana. Aperaquí 800 exemplaris foguèron produchs.

A son intrada en servici, lo Fiat M14/41 èra ja obsolèt mai participèt ai combats en Africa dau Nòrd. Èra capable de rivalizar amb lei carris leugiers aliats mai mostrèt rapidament sei limits còntra lei blindats pus pesucs. De mai, lei panas èran frequentas e lei veïculs tocats avián tendància a cremar, çò qu'empachava una reparacion. Après la capitulacion dei fòrças germanoitalianas en Africa en mai de 1943, la màger part deis exemplaris subrevivents foguèron capturats per leis Aliats. Assaièron de leis integrar dins sei fòrças mai lo retirèron rapidament.

## Liames intèrnes

* Carri Fiat M13/40.
* Carri Fiat M15/42.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Philip Trewhitt,* Armored Fighting Vehicles*, Nòva York, Amber Books, 1999, p. 29

## Nòtas e referéncias
Ponç de la Garda

**Ponç de la Garda** (*Pons de la Gardo* en nòrma mistralenca, dialècte provençau; *Ponç de la Guàrdia* en catalan; *Pons de la Guardia* en catalan ancian; fl. 1154-1188) èra un trobador catalan.

## Veire tanben
### Bibliografia
### Articles connèxes
*Lista de trobadors e trobairises
### Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Quark top

Lo **quark top** es una particula elementària dau grop dei quarks. Es un fermion que tèn una carga electrica positiva de +⅔ *e*, una massa estimada entre 172,58 e 174,10 GeV.c-2 e un espin de ½. A una massa quasi identica a aquela d'un atòm d'aur e es lo pus pesuc dei quarks. Foguèt identificat per lo premier còp en 1994 au laboratòri estatsunidenc TeVatron. Es una particula fòrça rara.

## Liames intèrnes

* Quark.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Universitat de Pennsilvània

[thumb|right|[Fotografia d'un dei bastiments istorics de l'Universitat de Pennsilvània.]]

L’**Universitat de Pennsilvània** es una universitat privada estatsunidenca basada a Filadèlfia en Pennsilvània. Fondada en 1740, fa partida deis universitats pus ancianas deis Estats Units e l'Ivy League, l'associacion deis uech universitats pus famosas dau país. Es ansin un centre important de la formacion deis elèits estatsunidencs e de la recèrca scientifica modèrna.

## Liames intèrnes

* Ivy League.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Houari Boumédiène

**Houari Boumédiène** (Guelma, 23 d'agost de 1932 - Argièr, 27 de decembre de 1978) foguèt un militar e president d'Argeria del 19 de junh de 1965 al 27 de d'octobre de 1978. Son nom original èra *Mohammed Ben Brahim Boukherouba*, en alfabet arabi: ;هواري بومدين., romanizat: *Hawwārī Būmadyan.*

vinheta|180x180px|<center>Houari Boumédiène en 1966</center>
Foguèt tanben cap de l'Estat major de l'Armada de Liberacion Nacionala (1960) e ministre de la Defensa (1962) dins lo govèrn d'Ahmed Ben Bella. Prenguèt lo poder a l'escasença del còp d'estat de 1965 e governèt amb lo Conselh de la Revolucion, constituit subretot de militars. Sa politica exteriora se caracterizèt pel sosten als movements de liberacion nacionala de las colonias afro-asiaticas e per l'adopcion d'una politica socialista, atal nacionalizèt diferentas entrepresas, coma las petrolièras qu'èran en majoritat francesas.

## Nòtas e referéncias
Aran TV

**Aran TV** ei un canau de television locau en occitan aranés que emet en Aran. Se tracte d'ua television per Internet que emet tanben pera TDT mejançant dera frequéncia de Lleida Televisió. Eth canau comencèc a eméter en noveme deth 2010 jos eth nòm de *Hèm TV*, dempús d'un acòrd entre eth Conselh Generau d'Aran e eth departament de Cultura dera Generalitat de Catalonha. Actuauments emet espacis de dètz menutes de durada dus còps ath dia de deluns a diuendres e un còp ath dia es dimenjades. Eth contengut deth canau compde damb espacis informatius e damb era edicion aranesa deth concors lingüistic *Pica Letres*, ath delà de debats puntuaus.

## Referéncies


## Ligams extèrnes

* Lòc web d'Aran TV
Ciclòne subtropical mediterraneu

Un **ciclòne subtropical mediterraneu** es un sistema depressionari mediterraneu aguent de proprietats de ciclòne tropical e de depression frontala dei latitudas mejani. Sovent dich « medicane », un tau fenomène engendra de vents poderós e de precipitacions importanti. La sieu formacion a generalament luòc a l'automna quora la mar es encara cauda, de l'òrdre de 24 a 28 °C. D'efècte, si la diferença de temperatura entre la mar e lu jaç superiors de l'atmosfèra, un movement de conveccion pòu si metre en plaça. Una depression ordinària pòu alora pilhar la forma d'una depression subtropicala e desvolopar un uelh. Totun, la potença dau fenomène es pus reducha emb un diamètre de 200 a 400 km e de vents que pòdon agantar una velocitat de 100 km/h.

## Ligams intèrnes

* Ciclòne

## Bibliografia

* L. Fita, R. Romero, A. Luque, K. Emanuel e C. Ramis1, « Analysis of the environments of seven Mediterranean tropical-like storms using an axisymmetric, nonhydrostatic, cloud resolving », *Nat. Hazards Earth Syst. Sci.*, n° 7,‎ genier de 2007, pp. 41-56.
* Angel Luque, Lluis Fita, Romualdo Romero e Sergio Alonso, « Tropical-like Mediterranean Storms: An Analysis from Satellite », *10th Plinius Conference on Mediterranean Storms*,‎ setembre de 2008.

## Nòtas e referenças
Parlament Ongrés

Lo **Parlament Ongrés** es un important bastiment d'estile neogotic e eclectic, inspirat per lo Palais de Westminster, que si situa sus la riba orientala de Danubi a Budapèst. Inaugurat au començament dau sègle XX, es lo sèti de l'Assemblada Nacionala d'Ongria despí lo 1902. A aqueu títol, acuelhisse finda de servicis parlamentaris coma la Bibliotèca de l'Assemblada. En lo 2010, èra totjorn lo bastiment pus grand d'Ongria.

## Istòria e descripcion

La construccion foguèt decidida dins lo quadre de l'amainatjament de Budapèst, vila formalament fondada en lo 1873, coma capitala d'Ongria après la restauracion de la monarquia magiara en lo 1867. Un concors, ganhat per Imre Steindl (1839-1902), foguèt organizat. Lu trabalhs comencèron en lo 1885 e foguèron totalament acabats en lo 1904. Totun, lo parlament s'i installèt tre lo 1902. Coma lo palais de Westminster, lo Parlament a una façada simetrica d'estile neogotic. Es lòng de 268 m e larg de 123 m, tèn 10 corts interiori, 13 ascensors e 691 pèças. L'autor dau sieu dòme es de 96 m per commemorar lo millenari de la nacion magiara (1896).

## Galariá


Fichièr:Budapest - Hungarian Parliament - panoramio.jpg|Vista generala emb Danubi
Fichièr:Budapest view with Parliament.jpg|Vista despí Buda
Fichièr:Aircraft by the Parliament House (5977671064).jpg|Lo dòme
Fichièr:Budapest by night - panoramio (18).jpg|Lo parlament illuminat
Fichièr:Parlament2 légifotó.jpg|Vista aeriana dau bastiment
Fichièr:Hungarian Parliament Building 2015 11.JPG|Escaliers principals
Fichièr:Crown, Sword and Globus Cruciger of Hungary2.jpg|La corona de Sant Estève expausada sota lo dòme
Fichièr:Hungarian Parliament Building - Council Hall (27368050660).jpg|Sala de l'Assemblada


## Annèxas

### Ligams intèrnes

* Eclectisme (arquitectura)
* Neogotic
* Palais de Westminster

### Bibliografia

### Nòtas e referenças
Mesclum

Lo **mesclum** es un past emblematic de la coïna niçarda qu'es compausat d'una mescla de joves plants de saladas divèrsi e de plantas aromatiqui. Inventada per lu monges de Cimiés, la recèpta tradicionala es a basa de lachuga fina, de riqueta, de nasturci e de cerfuèlh. Un pauc amar, aqueu past es generalament aprestat emb d'òli d'oliva. Totun, d'autri saladas pòdon èsser utilizadi dins lei preparacions modèrni.

## Ligams intèrnes

* Coïna niçarda
* Coïna provençala
* Salada

## Bibliografia

* Jacques Médecin, La Cuisine du Comté de Nice, París, Juilliard Éditeur, 1972, p. 182.

## Nòtas e referenças
Salada niçarda

La **salada niçarda** es una especialitat culinària de la coïna niçarda que s'es difusada dins li regions mediterraneï e, pus recentament, dins lo monde entier. Es compausada de salada, de tomatis, de pebrons vèrds, d'alhets, de cebetas, de favetas, d'api, de pichins archicòtas violets, d'uòus durs, d'amploas ò de ton, d'olivas negri e d'òli d'oliva. Totun, un grand nombre de variantas son estadi imaginadi emb l'ajust d'ingredients suplementaris.


Salade niçoise 001.jpg
Salade niçoise.jpg
Flickr - cyclonebill - Salade niçoise (2).jpg
Nizza-Salat an der F Mittelmeerküste.JPG|alt=


## Ligams intèrnes

* Coïna niçarda
* Salada

## Bibliografia

* Jacques Médecin, *La Bonne Cuisine du comté de Nice*, Solar, 2003.

## Nòtas e referenças
Fogassa

La **fogassa** es una especialitat culinària de la coïna provençala que s'es difusada en Occitània e dins de regions mediterraneï. Es compausada d'una galeta de froment non levada e d'òli d'oliva, cuècha au forn ò sota lo cendre, que pòu èstre agrementada d'ingredients divèrs (olivas, amploas, lardons, cebas, fromatge, bolets, èrbas de Provença, etc.).


Fougasse 1.jpg
File:Fougasse 001.jpg
Fougasse 002.jpg
Fougasse 3.jpg
Fougasse 005.jpg
Fougasse 007.jpg
Fougasse aux olives.jpg


## Ligams intèrnes

* Coïna niçarda
* Coïna provençala

## Bibliografia

## Nòtas e referenças
Nacion Gardiana

La **Nacion Gardiana** (*Nacioun gardiano* en nòrma mistralenca) es una associacion de mantenença fondada en 1909 en remplaçament dau *Comitat Verginenc* (*Coumitat Vierginen*) o *Comitat de la [[Lei Santei Marias de la Mar|Fèsta Verginenca]]* (*Festo Vierginenco*) fondat en 1904. Sa tòca es de "mantenir e de glorificar lo costume, lei costumas e lei tradicions dau país d'Arle, de Camarga e dei païses taurins".

## Istoric
### Fondacion dau Comitat Verginenc

Folco de Baroncelli-Javon, a la demanda de Frederic Mistral, decidís d'associar lei gardians ai festivitats camarguencas coma l'abrivada, la ferrada, la corsa camarguenca, etc. De cap a la capitada, lo 24 de junh de 1904 (Jorn de Sant Joan) au mas de l'Amarée, lo marqués e qualques uns de seis amics fondan lo Comitat Verginenc (Comitat de la fèsta verginenca). Lei dètz fondators son: Juli Grand de Marsilhargues, capitani, Joan Grand de Galargues, secretari, Joan Berard de Galargues, tresaurier, Folco de Baroncelli, Marcèu Grand, Juli Arnaud, Emili Marinhan, Enric Berard, Anfòs Ebrard e Ivan Pranishnikoff.

### Tradicion e torisme

Lo sindicat d'iniciativa de Provença avent organizat un viatge especiau de Marselha ai Santei Marias de la Mar per environ doi cents toristas, lo 17 de mai de 1908, lo marqués de Baroncelli pren l'iniciativa de leis aculhir a la gara, a cavau ambé sas gardians, puèi de leis acompanhar fins au vilatge. Aquò fa grand bruch e d'aquí enlà la "tradicion" ven un deis atots majors dau torisme santenc.

### Creacion de la Nacion Gardiana

### Accions notòrias

## Capitanis
Noms en nòrma classica puèi nòrma mistralenca e francés.
* 1904-1919 : Juli Grand (*Jùli Grand*; Jules Grand*)
* 1919-1924 : Joan Grand (*Jan Grand*; Jean Grand*)
* 1924-1930 : Joan Berard (*Jan Bérard*; *Jean Bérard*)
* 1930-1964 : Anfòs Arnaud (*Anfos Arnaud*; *Alphonse Arnaud*)
* 1964-1990 : Enric Aubanèl (*Enri Aubanel*; *Henri Aubanel*)
* 1990-2004 : Andrieu Dupuis (*Andriéu Dupuis* o *Depuis*; *André Dupuis*)
* 2004-2022 : Gui Chaptal (*Gui Chaptal*; *Guy Chaptal*)
* despuèi 2023 : Berenguier Aubanèl (*Berenguié Aubanel*; *Bérenger Aubanel*)

## Annèxes
### Bibliografia
* Marc Bordigoni, *Le pèlerinage des Gitans, entre foi, tradition et tourisme*, Institut d’ethnologie méditerranéenne et comparative (Idemec), Aix-en-Provence en ligne
* Pierre Causse, *Saintes-Maries-de-la-Mer, les deux Maries*, in *La roulotte*, n° 149,  en ligne
* 

### Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Pissaladiera

La **pissaladiera** es una especilitat culinària de la coïna niçarda que s'es difusada dins li regions mediterraneï. Es una mena de torta facha de pasta de pan garnidas de cebas, de pissalat, d'amploas e d'olivas negri. Mantuna varianta existisse emb l'ajust d'ingredients ò de modificacions de la pasta (per exemple, en utilizant una pasta de fogassa).


Pissaladiera.jpg
Pissaladière 02.jpg
Pissaladière 04.jpg
Pissaladière 05.jpg
Pissaladière.jpg


## Ligams intèrnes

* Coïna niçarda

## Bibliografia

## Nòtas e referenças
2Be3

**2Be3** èra un grop de pop francés, originària de Longjumeau al Sud de París en Illa de França. Format en 1996 e compausat de tres amics d'enfança, *Filip Nikolic*, *Adel Kachermi* e *Frank Delay*, es estat l'un dels primièrs *boys bands* popular francés, inspirat de lors modèls britanics coma los *boys bands* de las annadas 1990 East 17, Take That e Worlds Apart.

**2Be3** es un jòc de mots en anglés entre *to be free* que vòl díser « èsser liure » e *two be three* que significa « dos fan tres ». Son estats a la fin de las annadas 1990 l'un dels grops franceses mai emblematics de la mòda dels *boys band* (apogèu en França entre 1996 e 2000) còsta  Alliage, G-Squad e Poetic Lover.

Lor primièr single, *Partir un jour*, es publicat en octobre de 1996 : se vend a mai de 450 000 exemplars e foguèt quitament n°2 en França al mes de genièr de 1997. Lor represa en francés de *Never Gonna Give You Up* de Rick Astley, *Toujours là pour toi*, se classa en França n°4 al mes de febrièr de 1997. 

Lo grop arrèsta son activitat en 2001, levat ocasionalament per balhar qualques galàs. 

Lo paure *Filip Nikolic* defuntèt lo 16 de setembre de 2009 a l'edat de trenta cinc ans d'un arrèst cardiac après aver pres tròp de somnifèrs.

## Discografia
* 1997 : *Partir un jour*
* 1998 : *2Be3*
* 2001 : *Excuse My French* 

## Cançons mai conegudas
* *Partir un jour* (1996)
* *Toujours là pour toi* (1997, represa en francés de *Never Gonna Give You Up* de Rick Astley)
* *Donne* (1997)
* *La Salsa* (1997)
* *2 be 3 (pour être libre)* (1997)
* *Don't say goodbye* (1998)
* *Regarde-moi* (1998)

## Referéncias
Violéncia policièra

[vinheta|Polícia tirant de gas lacrimogèns a [Hong Kong lo 12 de junh de 2019.]]
La **violéncia policièra**, o **brutalitat policièra**, caracteriza l'accion violenta de policièrs envèrs d'autras personas fòra de l'encastre definit per la lei. Òm parla de **bavadura policièra** dins los cas los mai grèus, en particular dins los cas condusissent a la mòrt de la persona violentada. Sos lo tèrme de *violéncia policièra*, òm regropa diferents actes d'abús policièrs tals que l'abús de susvelhança, l'arrestacion fraudulosa, l'intimidacion, la repression politica, l'abús sexual.

La violéncia policièra es autorizada dins l'encastre de la lei quand es comanditada per lo govèrn dins lo but de protegir los ciutadans d'actes criminals. Mas, meteis dins aqueste encastre, los policièrs son tenguts de n'emplegar la força qu'a de fins legitimas o per executar d'òrdres legitims e proporcionalament al risc encorrut.

## Nòtas e referéncias



## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Polícia
Lucie Horsch

**Lucie Horsch** (Amsterdam, 1999) qu'ei ua flabutista neerlandesa. 

Hilha de pairs musicians, ambs violocelistas professionaus, que comencè a apréner la flabuta aus 5 ans. Qu'estudiè aqueste instrument e tanben lo piano au Conservatòri d'Amsterdam. Que representè lo son país en 2014 a l'escasença de concors de l'Eurovision deus joens musicians.

En 2017 qu'enregistrè lo son purmèr album dab los concertos de Vivaldi, seguit en 2019 per un second album enregistrat dab l'Academy of Ancient Music.
Pan banhat

Lo **pan banhat** es una especialitat culinària de la coïna niçarda que s'es difusada dins mai d'un país. A l'origina, èra un past popular fach d'un pichin pan redon talhat en doi e garnit d'ingredients similars a aquelu de la salada niçarda (tomatis, uòus durs, amploas, òli d'oliva, etc.). Totun, dins d'autri regions, un grand nombre de variantas son estadi imaginadi emb l'ajust d'ingredients suplementaris.


Pan-bagnat 001.jpg
Pan-bagnat002.jpg
Panbagnat.jpg
Pans bagnats perso.jpg
PANBAGNAT-2013-FACE.jpg


## Ligams intèrnes

* Coïna niçarda

## Bibliografia

* Jacques Médecin, *La Bonne Cuisine du comté de Nice*, Niça, Solar, 1972, p. 44.

## Nòtas e referenças
Lista de las vidèos de cançons occitanas mai visionadas sus YouTube

Aquel article es la lista de las vidèos de cançons occitanas, o al mens a mitat en occitan (francés-occitan), mai vistas sus la plataforma d'albergament **[[YouTube]]**. Son generalament de vidèos fachas a partir de composicions d'òbras d'artistas professionals (Nadau, Massilia Sound System etc.), de còps que i a simplament d'enregistraments per d'amators (sovent, s'agís de represas de cançons popularas del folclòr occitan, lo *[[Se canta|Se Canta]]*, *[[Lo boièr|Lo Boièr]]* etc...) o mai anecdotic, vidèos presas sul viu qu'an fach lo *[https://fr.wikipedia.org/wiki/Buzz_(marketing) buzz]*, per exemple, quand lo deputat Jan de Lassala a cantat un tròç del *Se canta* en 2013 en plena Assemblada Nacionala.

Aquel palmarés, publicat inicialament lo 21 de setembre de 2023, pren pas en consideracion las cançons en francitan o las que son pas que fòrça parcialament en occitan.

## Lista de las vidèos
Actualizacion del 18 de novembre de 2023. 

En aquel jorn del 18 de novembre de 2023, la video occitana la mai visionada ambe **mai de 12 milions de vistas** es la version sus scèna de *L'encantada* de Nadau, version enregistrada a [l'Olympia](https://fr.wikipedia.org/wiki/Olympia_(Paris)) a París en 2010.

## Vejatz tanben
* Lista de grops e cantaires contemporanèus utilizant la lenga occitana
Califa

Lo **califa** es lo títol portat per lei successors de Maomet coma cap suprèm de la comunautat formada per lei musulmans. Lo califa a per ròtle d'assegurar l'unitat de l'islam e es ansin sovent dich « comandaire dei cresents ». Dirigís un califat qu'es generalament considerat coma un tipe de monarquia absoluda. A l'origina, la foncion èra electiva mai de desacòrdis e de scissions apareguèron rapidament, solament quauquei après la mòrt de Maomet. Ansin, la significacion de la foncion evolucionèt e d'interpretacions diferentas apareguèron. Aquò menèt pauc a cha pauc a l'emergéncia de rivalitats per l'obtencion dau títol e mai d'un periòde istoric es marcat per l'existéncia de califats rivaus. En particular, es lo cas de l'Edat Mejana que veguèt la coexisténcia dau Califat Abbassida (750-1517), dau Califat Fatimida (909-1171) e dau Califat de Còrdoa (929-1031).

En 1516, leis Otomans obtenguèron la cession dau títol de part deis Abbassidas. Aquò empachèt pas la revendicacion dau títol de comandaire dei cresents per d'autrei sobeirans coma lei rèis de Marròc mai restaurèt lo prestigi de la foncion qu'èra tornarmai tenguda per un sobeiran poderós. De califas rivaus foguèron egalament establits en Africa Subsahariana coma lo Califat de Sokoto durant lo sègle XIX. Pasmens, dempuei l'abolicion de la foncion de califa per Mustafa Kemal en 1924, la foncion es largament considerada coma vacanta dins lo mond musulman. D'efiech, en despiech de divèrsei revendicacions, ges de sobeiran musulman a obtengut la legitimitat necessària per èsser reconegut califa per una part substanciala dei cresents.

## Liames intèrnes


* Abbassida (califat).
* Còrdoa (califat de).
* Fatimida (califat).
* Islam.
* Maomet.
* Otoman (empèri).


## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sòca

La **sòca** es una especialitat culinària niçarda qu'es una mena de crespeu a basa de farina de ceses e d'òli d'oliva cuècha au forn. De pasts similars existisson dins d'autri regions mediterraneï coma la cada de Tolon, la panissa de Marselha ò la farinata italiana.


Socca 01.jpg
Socca 02.jpg
La Socca.jpg
Socca a Nice.jpg
Socca maison en janvier 2023.jpg


## Ligams intèrnes

* Coïna niçarda

## Bibliografia

## Nòtas e referenças
White Town

**White Town** es un projècte britanic de musica electronica originària de Derby en Anglatèrra fondat per *Jyoti Mishra*, un ciutadan britanic d'origina indiana.

**White Town** es mai que mai conegut per son tube de 1997 *Your Woman*, tròç electro en anglés basat sus una vielha cançon de 1932, *My Woman* per Al Bowlly. 

Per l'anecdòta, en 2021, la cantaira Dua Lipa a représ un escapolon de *Your woman* dins sa cançon *Love Again*. 

## Referéncias
Rockstars du Moyen Âge

**Rockstars du Moyen Âge** qu'ei ua cançon en francés e en occitan de Francis Cabrel, sortida en single a la fin de l'annada 2021. Qu'ei lo quatau extrèit tirat deu son catorzau album estúdio *À l'aube revenant* (2020).

En lèu despassant las 100 000 vistas sus YouTube, mai de 700 000 vistas fin 2023 tres ans après la sortida de l'album, **Rockstars du Moyen Âge** qu'ei vaduda l'ua de las cançons occitanas (au mensh, en partida occitana) màgers de las annadas 2020.

## Paraulas
Y a pas de langues anciennes, c'est la même toujours

Pour dire les mêmes peines, jurer les mêmes amours

C'est écrit dans vos pages en mieux et bien avant nous

Rockstars del Media d'Atge

S'endavalèm de vos

Vous c'est un trait de plume, c'est le pas des chevaux

C'est chanter à vos Dames, tout ce qu'il y a de plus beau

Leurs âmes et leurs visages, loin au-dessus de tout

Rockstars del Media d'Atge

S'endavalèm de vos

La fille à la fenêtre qui chante les yeux clos

Cherche à se reconnaitre dans chacun de vos mots

Ça vaut bien davantage que le plus lourd bijou

Rockstars del Media d'Atge

S'endavalèm de vos

Avec pour seule armure la peau d'un tambourin

Sous la hauteur des murs, sous le balcon éteint

Où la Belle est en cage et son amant jaloux

Rockstars del Media d'Atge

S'endavalèm de vos

La filha a son fenestron canta los uèlhs barrats

E dins cada cançon, espera se trobar

Aquò val fòrça mai qu'un polit joalhon

Rockstars du Moyen Âge

Nous descendons de vous

Jaufré Rudel, Guillaume, Bernard de Ventadour

Pèire, Bertran de Born, 100 autres troubadours

On veille à l'héritage, guitares autour du cou

Rockstars del Media d'Atge

S'endavalèm de vos

## Referéncias
Lee Berger (paleoantropològ)

**Lee** Rogers **Berger** (22 dec 1965―) es un paleoantropològ sudafrican d'origina americana e explorador en residéncia de National Geographic. Es conegut sustot per sa descobèrta del sit de tipe *[[Australopithecus sediba]]*, Malapa; sa direccion de la Rising Star Expedition dins los cavaments d*[[Homo naledi]]* a Rising Star Cave; e l'ipotèsi de l'ausèl de rapina de Taung.

Berger es conegut pas solament per sas descobèrtas, mas tanben per sa personalitat inabitualament publica en paleoantropologia, e per far sas descobèrtas mai remarcablas dins de projèctes en accès obèrt. Dona centenas de conferéncias per an e entreten de relacions estrechas amb National Geographic dempuèi fòrça ans, en apareissent dins divèrses de lors emisions e documentaris.

## Referéncias
Accès obèrt

L**accès obèrt** (de l'anglés *open access*, abrejat *OA*) es un ensemble de principis e una gamma de practicas per los quals los resultats de la rècerca son distribuïts en linha, sens despensas d'accès ni autres obstacles. Dins d'unes modèls de publicacion en accès obèrt, los obstacles a la còpia o a la reütilizacion son egalament reduches o supprimits en applicant una licéncia obèrta pel drech d'autor.

## Referéncias
Philippe Vigier (òme politic)

**Philippe Vigier**, nascut lo 3 de febrièr de 1958 a Valença (Droma), es un biologista, farmacian e òme politic occitan al servici de l'estat francés.

Comença una carrièra d'elegit local dins la region Centre e Val de Léger en 1995. Conselhièr regional, primièr cònsol de Cloyes-sus-le-Loir de 2001 a 2017, deputat de la 4ena circonscripcion d'Eure e Loir dempuèi 2007, es successivament de l'Union per la democracia francesa, dels Centristas, de l'Union dels democratas e independents (UDI), puèi del Movement democrata (Modem). 

Dempuèi lo 20 de julhet de 2023, es ministre delegat en carga dels otramars al près del ministre de l'Interior e dels Otramars, Gérald Darmanin, dins lo govèrn francés d'Élisabeth Borne.
Republica liura de Pinha en Val de Nèrvia

La **** (*Libera republica di Pigna in Val Nervia* en italian) es una republica de resistents fondada a l’entorn de Pinha dins la Val de Nèrvia. Durèt del 29 d'agost al 8 d'octobre de 1944. Èra comandada per Guglielmo Vittorio "Vitò".

L’ofensiva alemanda del 8 d’octobre entraïnèt la fin de l’experiéncia e l’evacuacion dels combatents que s’anèron acessar en Piemont.
## Bibliografia
* Arnaldi: Milena Arnaldi, "Libera Repubblica di Pigna, sei settimane di eroismo immaginando la democrazia", *Il Secolo XIX*, 21 de decembre de 2020.
* Magni: Adriano Magni, "Sulla Repubblica Partigiana di Pigna (IM)", *Cenni di storia sulla Resistenza Intemelia*, en linha, 12 de julhet de 2015.
* Moriani: Francesco Moriani, "La résistance dans la province d’Imperia (1943-1945)"
* Veziano: Paolo Veziano (curatore), *La libera Repubblica di Pigna. Una parentesi di democrazia (29 agosto 1944 - 8 ottobre 1944)*, Saluças: Fusta, 2021, ISBN 978 88 85802 66 7.
Centre Espaciau Kennedy

Lo **Centre Espaciau Kennedy** (« John F. Kennedy Space Center ») es un complèxe de lançament espaciau fondat en 1959 e gerit per la NASA. Se situa sus la còsta orientala de Florida, a proximitat de la basa de lançament de Cap Canaveral qu'es sota lo contraròtle de l'armada estatsunidenca. Per aquela rason, lei doas basas son sovent confondudas. Lo centre Kenndy aguèt un ròtle centrau dins mai d'un programa major de la NASA coma lo programa Apollo, lo programa de la naveta espaciala estatsunidenca e, pus recentament, lo programa Space Launch System.

## Installacions

Lo centre es utilizat per realizar de tirs vèrs l'èst, en direccion de l'ocean, per beneficiar de l'efiech de fonda de la Tèrra e per redurre lei riscs de tombada d'objèctes sus de populacions. De zònas son partejadas amb la basa de lançament de Cap Canaveral. Leis installacions principalas comprènon dos complèxes de lançament. Lo pus important es lo complèxe de lançament 39 qu'es una zòna d'assemblatge e de tirs d'engenhs pesucs coma la Saturn V, la naveta espaciala e la Falcon 9. La màger part deis installacions pus famosas de la NASA se situan dins aquela zòna coma lo Vehicle Assembly Building (« Bastiment d'assemblatge dei veïculs ») ò lo Launch Control Center (« sala de contraròtle a l'enaurament »). La segonda installacion majora es lo complèxe de lançament 48 qu'es dedicat ai lançaires leugiers. En mai d'aquò, lo centre tèn d'infrastructuras dedicadas a l'administracion, a l'entraïnament, ai fòrças de seguretat dau site e ai visitas toristicas.


VAB Aerial - GPN-2000-000869.jpg|
Vehicle-Assembly-Building-July-6-2005.jpg|
KSCFiringroom1.jpg|
Firing Room -2 During Apollo 12 CDDT - GPN-2000-000632.jpg|
Kennedy Space Center Launch Complex 48 Aerial.jpg|
ISS space station modules in the SSPF.jpg|


## Annèxas

### Liames intèrnes

* Basa de lançament de Cap Canaveral.
* NASA.

### Bibliografia

* Charles W. Benson e Willam Barnaby Faherty, *Moonport: A History of Apollo Launch Facilities and Operations*, Scientific and Technical Information Office, NASA, 1978.
* Sallie Middleton, « Space Rush: Local Impact of Federal Aerospace Programs on Brevard and Surrounding Counties », *lorida Historical Quarterly*, vol. 87, n° 2, 2008, pp. 258-289.
* David West Reynolds, *Kennedy Space Center: Gateway to Space*, Firefly Books, 2006.

### Nòtas e referéncias
Brèma (ciutat)

La vila de **Brèma** es la capitala del land alemand de Brèma. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2007. Sa superfícia totala es 325&nbsp;km².

thumb|330px|left|Vista de Brèma.

## Ligam extèrne
* Pagina oficiala de la vila
Brèma (land)

**Brèma**, oficialament la **Ciutat Liura Anseatica de Brèma** (en alemand: *Freie Hansestadt Bremen*) es lo mai pichon estat federat (*Land*) d'Alemanha. Se compausa de la vila de Brèma enclavada dins lo land de Bassa Saxònia e del Pòrt de Bremerhaven sus la mar del Nòrd.

## Istòria

## Geografia

## Economia

## Ligams extèrnes
Prefectura de Tottori

La **prefectura de Tottori** es una division administrativa de Japon, situada dins la region de Chugoku, dins l'isla de Honshū. La capitala n'es la vila de Tottori qu'a una populacion de  abitants. Aquela prefectura es la mens poblada de Japon.

En octòbre de 2016 i aguèt un tèrratrem de magnitud 6,2 en l'escala de Richter.

## Geografia
### Ciutats
* Kurayoshi
* Sakaiminato
* Tottori (capitala)
* Yonago

## Referéncias
Quark bottom

Lo **quark bottom** es una particula elementària dau grop dei quarks. Es un fermion que tèn una carga electrica de -⅓ *e* e una massa d'aperaquí 4,2 MeV.c-2. Foguèt descubèrt en 1977 au Fermilab. Participa a la formacion dei mesons B, BC e BS.

## Liames intères

* Fisica dei particulas.
* Quark.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias