open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Codon

Un **codon** qu'ei una seguida de tres nucleotids (un triplet) qui's segueishen dens ua macromolecula d'acid ribonucleïc messatgèr (ARNm) e qui codan (mercés au còde genetic) sia peu començament de l'arrevirada de l'ARNm en proteïnas, sia per la causida de tau o tau aminoacid (enter vint possibles) o per l'acabament de l'arrevirada.
Los tres nucleotids possibles que son l'adenina, la citosina, la timina e l'uracil (respectivament abreujats **A** , **C**, **T** e **U**). Aqueth quate nucleotids que forman quate menas de letras per escríver cada codon (compausat cadun de tres nucleotids) : aquò que balha donc 43 = 64 possibilitats per significar un deus vint aminoacids, "començar" o "acabar". Que cau mentàver tanben que l'arrevirada que comença tostemps dab lo medish aminoacid (la metionina) e que lo son codon (**AUG**, qui ei tanben lo codon qui vòu díser "començar").

## Lista deus codons



Aquesta taula que muisha los 64 codons (grops de tres nucleotids) com e son escrivuts suus ARNm (dens lo sens 5'→3') e los aminoacids corresponents. 




2nda basa



U
C
A
G



1rabasa
U

UUU&nbsp;(Phe/F) Fenilalanina
UUC&nbsp;(Phe/F) Fenilalanina
UUA&nbsp;(Leu/L) Leucina
UUG&nbsp;(Leu/L) Leucina


UCU&nbsp;(Ser/S) Serina
UCC&nbsp;(Ser/S) Serina
UCA&nbsp;(Ser/S) Serina
UCG&nbsp;(Ser/S) Serinea


UAU&nbsp;(Tyr/Y) Tirosina
UAC&nbsp;(Tyr/Y) Tirosina
UAA&nbsp;(*Acabar*)
UAG&nbsp;(*Acabar*)


UGU&nbsp;(Cys/C) Cisteïna
UGC&nbsp;(Cys/C) Cisteïna
UGA&nbsp;(*Acabar*)
UGG&nbsp;(Trp/W) Triptofan




C

CUU&nbsp;(Leu/L) Leucina
CUC&nbsp;(Leu/L) Leucina
CUA&nbsp;(Leu/L) Leucina
CUG&nbsp;(Leu/L) Leucina


CCU&nbsp;(Pro/P) Prolina
CCC&nbsp;(Pro/P) Prolina
CCA&nbsp;(Pro/P) Prolina
CCG&nbsp;(Pro/P) Prolina


CAU&nbsp;(His/H) Istidina
CAC&nbsp;(His/H) Istidina
CAA&nbsp;(Gln/Q) Glutamina
CAG&nbsp;(Gln/Q) Glutamina


CGU&nbsp;(Arg/R) Arginina
CGC&nbsp;(Arg/R) Arginina
CGA&nbsp;(Arg/R) Arginina
CGG&nbsp;(Arg/R) Arginina




A

AUU&nbsp;(Ile/I) Isoleucina
AUC&nbsp;(Ile/I) Isoleucina
AUA&nbsp;(Ile/I) Isoleucina
AUG&nbsp;(Met/M) Metionina, *començar*


ACU&nbsp;(Thr/T) Treonina
ACC&nbsp;(Thr/T) Treonina
ACA&nbsp;(Thr/T) Treonina
ACG&nbsp;(Thr/T) Treonina


AAU&nbsp;(Asn/N) Asparagina
AAC&nbsp;(Asn/N) Asparagina
AAA&nbsp;(Lys/K) Lisina
AAG&nbsp;(Lys/K) Lisina


AGU&nbsp;(Ser/S) Serina
AGC&nbsp;(Ser/S) Serina
AGA&nbsp;(Arg/R) Arginina
AGG&nbsp;(Arg/R) Arginina




G

GUU&nbsp;(Val/V) Valina
GUC&nbsp;(Val/V) Valina
GUA&nbsp;(Val/V) Valina
GUG&nbsp;(Val/V) Valina


GCU&nbsp;(Ala/A) Alanina
GCC&nbsp;(Ala/A) Alanina
GCA&nbsp;(Ala/A) Alanina
GCG&nbsp;(Ala/A) Alanina


GAU&nbsp;(Asp/D) Acid aspartic
GAC&nbsp;(Asp/D) Acid aspartic
GAA&nbsp;(Glu/E) Acid glutamic
GAG&nbsp;(Glu/E) Acid glutamic


GGU&nbsp;(Gly/G) Glicina
GGC&nbsp;(Gly/G) Glicina
GGA&nbsp;(Gly/G) Glicina
GGG&nbsp;(Gly/G) Glicina
Eritromicina

L'eritromicina qu'ei un antibiotic poderós de la familha macrolids, qui tua los bactèris en s'arrapar especificament aus lors ribosòmas e en tot empachar la cadena polipetidica (la cadena d'aminoacids) de sortir deu ribosòma e de s'alongar.
Pacha de Varsòvia

Lo **Pacte de Varsòvia** (var. **Pacha de Varsòvia**), oficialament dich **Tractat d'Amistat, de Collaboracion e d'Assisténcia Mutuala**, foguèt una aliança militara defensiva signada en 1955 entre leis uechs estats dau blòt sovietic : URSS, Polonha, RDA, Albania (que quitèt l'aliança en 1968), Bulgaria, Romania, Ongria e Checoslovaquia. Destinat a contrar la creacion de l'OTAN, lo Pacte venguèt una basa de l'egemonia sovietica sus la mitat orientala d'Euròpa. L'aliança foguèt dissòuta en julhet de 1991 durant l'afondrament dau blòt de l'Èst.

Lo Pacte foguèt signat lo 14 de mai de 1955 a l'iniciativa de Nikita Khrushchov (1894-1971) per equilibrar la poissança de l'OTAN. Son idèa premiera èra de prepausar la dissolucion de l'aliança en cambi d'aquela de l'OTAN. Dins aquò, son projècte se turtèt a doas dificultats. La premiera foguèt l'importància de l'OTAN per lei poissanças occidentalas. D'efiech, èra venguda un quadre de discussions e un biais d'organizar e de contraròtlar lo rearmament alemand. L'autra problema de Moscòu foguèt l'interès dei país dau blòt sovietic qu'esperavan utilizar l'aspèct multilaterau dau Pacte per equilibrar sei relacions amb l'URSS. Pasmens, lei Sovietics refusèron de partejar son egemonia sus lei país socialistas. En plaça, utilizèron lo tractat per mantenir de fòrças militaras importantas en Euròpa Centrala.

De mai, en 1968, lo Pacte serviguèt de basa legala a l'intervencion sovietica en Checoslovaquia per reversar lo govèrn reformista d'Alexander Dubček. Aquò entraïnèt la partença d'Albania. Renforcèt tanben lo primat sovietic sus l'aliança, supremacia illustrada dins leis ans 1980 per la crisi deis euromissils. Ansin, lo Pacte s'afondrèt rapidament amb la fragmentacion dau blòt de l'Èst a la fin dau decenni. Lo 25 de febrier de 1991, una conferéncia dei ministres de la defensa e deis afaires estrangiers dei país membres o declarèt acabat, causa oficializada lo 1 de julhet seguent.

## Liames intèrnes

* Guèrra Freja.
* URSS.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Familha (matematicas)

En matematicas, la nocion de **familha** generaliza aquela de *n*-uplet o de seguida. Ansin se poirà parlar, en algèbra lineara, de la familha de vectors (u_1,\, u_2, \dots,\, u_n)\; , qu'es una familha finida, o de la familha nombrabla (u_n)_{\, n\, \in\, \mathbb{N}} .

## Definicions
* Una familha (x_i)_{\,i\,\in\, I} d'elements d'un ensemble *E* **indexada** per un ensemble (non vuege) *I* es una aplicacion definida subre *I* e que pren sei valors dins *E*. Pus explicitament, es l'aplicacion f : I \to E,\, i \mapsto x_i.

* Leis elements de *I* son sonats *indèx* : se ditz que *l* es l'ensemble deis indèx. Per tot i \in I , l'element \ x_i de *E* es sonat *element d'indèx* *i* de la familha (x_i)_{\,i\,\in\, I} : leis elements de la familha son aquelei de l'ensemble imatge *f*(*E*) (mai es essenciau de destriar la familha de l'ensemble de seis elements : doas familhas diferentas pòdon aver lo meteis ensemble d'elements).

* Per definicion, la cardinalitat d'una familha es la cardinalitat de l'ensemble *I* deis indèx : una *familha finida* es una familha que l'ensemble de seis indèx es finit, una *familha infinida* es una familha que l'ensemble de seis indèx es infinit, una *familha nombrabla* es una familha que l'ensemble de seis indèx es nombrable, etc.

## Exemples frequents
* Se *n* es un entier naturau non nul, un ''n''-uplet d'elements d'un ensemble *E* es una familha d'elements de *E* indexada per l'ensemble finit deis entiers naturaus *i* taus que 1 ≤ *i* ≤ *n*.

* Se sòna *[[seguida (matematicas)|seguida]] d'elements* d'un ensemble *E* una familha (x_n)_{\,n\,\in\, \mathbb{N}} d'elements de *E* indexada per l'ensemble \mathbb{N} deis entiers naturaus ; autrament dich, es una aplicacion \mathbb{N} \to E (se pòt que l'ensemble \mathbb{N} siá remplaçat per d'autrei, coma \mathbb{N}^\ast = \mathbb{N} \setminus \{0\} ).

* Se \Omega es un ensemble, una familha de partidas de \Omega indexada per un ensemble *I* es una familha (A_i)_{\,i\,\in\, I} de sosensembles de \Omega ; autrament dich, es una aplicacion \ I \to \mathcal{P}(\Omega)  .

## Vejatz tanben
* Aplicacion 
* Familha de partidas
Economia de Russia

Russia, l'8 economia del mond en tamanh, sufriguèt importantas transformacions dempuèi la fin de l'Union Sovietica, en sortissent d'una economia isolada e planejada  centralment,  per un'economia de mercat globalament integrada. Las reformas economicas dels ans 1990 privatizèron granda part de l'industria, amb la notabla excepcion dels sectors d'energia e militara. L'an 2006 foguèt lo 8 seguit de creissença, dempuèi la crisi de 1998. Lo petròli es un dels principals produches d'exportacion rus.

Malgrat aiçò, lo rapid procès de privatizacion, en comprenent un sistèma de prèst per la crompa d'accions, permetèt la formacion d'oligarquias economicas amb fòrtas relacions politicas, que daissèron la proprietat de las entrepresas privatizadas extrèmament concentrada en paucas mans. La proteccion als dreches de proprietat es pichona e lo sector privat es subjècte a intervencions de l'Estat. Russia contunha de dependre fòrtament de las exportacions de matèrias, en particulara del petròli, gas natural, metals, e fusta, que comptan amb mai de 80% de las exportacions, en daissant lo país vulnerable a las oscillacions dels prèses mondiales.

Lo país signèt un contracte bilateral amb los Estats Units coma un preludi a una adesion a l'Union Europèa.

## Referéncias
Economia de Surinam

L'economia de Surinam es basada en l'extraccion minerala, especialament alumini, aur e petròli, responsables per 85% de las exportacions e 25% de las intradas governamentalas. Aiçò daissa l'economia del país extrèmament vulnerabla a la variacion dels prèses internacionals. Las perspectivas economicas a tèrme cort dependon del biais del govèrn per contrarotlar l'inflacion e del desvolopament dels projèctes dins los sectors minièrs de baucita e aur.

Las perspectivas de l'economia a tèrme mejan dependràn de l'engatjament contunh dels responsables monetaris e de la politica fiscala e de l'introduccion de reformas estructuralas per liberalizar los mercats e promòure la competicion.

## Referéncias
Ostau dau País Marselhés

**L'Ostau dau [[País Marselhés]]** (OPM) es una associacion culturala regida per la lèi de 1901 e creada en 2000. Seis estatuts senhalan sa volontat de metre en valor la lenga e de la cultura occitanas dins lo relarg marselhés. Es au còp afiliat a l'IEO e a la Federacion deis Ostaus de País. L'a gaireben 850 sòcis dins l'associacion e son budget annuau es d'aperaquí  èuros. Si definís pasmens l'associacion coma bèu premier marselhesa puslèu qu'occitanista *stricto sensu*. Lo locau associatiu s'atroba dins lo quartier dau Plan de Sant Miquèu a Marselha, 18 carriera de l'Olivier (13005). 

## Activitats regularas

### Cors de lenga
L'Ostau dau País Marselhés organiza cada setmana un cors d'occitan per lei sòcis. Aquelei cors an per amira l'aprendissatge de l'occitan (provençau marselhés) mai tanben la descubèrta de sa cultura, en fent plaça a de tèxtes dau patrimòni d'òc dins l'ensems de son territòri.

### Talhier de violon
Talhier de violons prepausats per Christian Fromentin cada setmana. E un dimècres per mes, leis escolans fan un balèti dubert au public a locau de l'associacien. 

### Talhier de tamborins e cants de Sud d'Itàlia
Talhiers animats cada dijòus per Maura Guerrera

### Kabar
Cada darrier divendres dau mes, l'Ostau prepausa a sei sòcis un Kabar Kreòl ambé d'associaciens de l'Ocean Indian. 

## Activitats pontualas
### Publicacions
En 2003, l'Ostau dau País Marselhés publiquèt lei Cançons Provençalas de Victor Gelu, adaptadas a la grafia classica amb una novèla traduccion e un C.D. recampant d'artistas variats. Aquela  edicion novèla foguèt denonciada per un agropament d'escriveires provençaus per escandalosa, estent sa normalizacion grafica qu'anava au còntra de la volontat de Victor Gelu que revendicava la non-coeréncia de son biais de transcriure l'occitan.
l'Ostau publiquèt tanben en 2010 un recuelh de poesias mesas en musica per d'artistas occitans, e que recampa de poèmas inedits de l'autor arlatenc Rotland Pecot.
En 2006, se publiquèt en cò deis Edicions Agone una *Istòria Universala de Marselha*, escricha per un dei fondadors de l'associacion, Alessi Dell'Umbria.

### Conferéncias
L'Ostau organiza de conferéncias sus de subjèctes divèrs, pas forçadament liats a la lenga e la cultura d'Òc. Entre leis intervenents, Felip Martèl, Renat Mèrle, André Gabriel, Camilha Martèl, mai tanben de cabils, tant coma de creòls presentan sa cultura.

### Concèrts / Balètis
L'Ostau organiza pontualament de concèrts e de balètis, que siegue en plen èr ò dins son locau.

### Festival
Cada annada l'Ostau participa a l'Estivada de Rodés e a la festà dau Dalfin (Uvernada) dins lei Valadas occitanas, mai tanben a d'eveniments d'un biais pus ocacionau. 

## Collaboracions
L'Ostau collabòra dins seis activitats amb fòrça associacions, que siegan especificament liadas a la dinamica occitana o non : Massilia Chourmo, Lo Liame, la Companhiá dau Lamparò, IEO-13, CREO Provença, etc

## Veguètz tanben
### Liames intèrnes
* País Marselhés
### Liames extèrnes
*  Siti oficiau de l'Ostau dau País Marselhés
Maribel Verdú

thumb|Maribel Verdú (2011).
**Maribel Verdú** z-es ‘na actritz espanhòla (Madrid, lo 2 d’octòbre de 1970). Son nom d'ostal z-es María Isabel Verdú Rollán. Z-es la femna de Pedro Larrañaga.

## Filmografía

* El laberinto del fauno, 2006 de Guillermo del Toro. Prèmi “Ariel”.
* Tiempo de tormenta, 2003
* Lisístrata,  2002
* Tuno negro, 2001
* Y tu mamá también, 2001, de Alfonso Cuarón embe Gael García Bernal.
* El Palo, 2001
* Dinosaurio 2000, 2000, votz.
* El portero, 2000
* La hora del silencio, 2000
* Goya en Burdeos, 1999, de Carlos Saura, embe Francisco Rabal.
* El entusiasmo, 1998
* Frontera Sur, 1998
* La buena estrella, 1997, de Ricardo Franco. prèmi “Medallas del Círculo de Escritores Cinematográficos”
* Carreteras secundarias, 1997
* La Celestina, 1996
* Canción de cuna, 1994
* El cianuro ¿sólo o con leche?, 1994
* Al otro lado del túnel, 1994
* Tres palabras, 1993
* Huevos de oro, 1993
* El amante bilingüe, 1993
* El beso del sueño, 1992
* Belle Époque, 1992, de Fernando Trueba embe Ariadna Gil.
* Salsa rosa, 1992, de Manuel Gómez Pereira embe Victoria Abril.
* El sueño de Tánger, 1991
* Amantes, 1991, de Vicente Aranda.
* Badis, 1990
* Ovejas negras, 1990
* Los jinetes del alba, 1990
* Sabor a rosas, 1989
* Los días del cometa, 1989
* Feliz cumpleaños, 1988
* El aire de un crimen, 1988
* Soldadito español, 1988
* Sinatra, 1988
* Barcelona Connection, 1988
* El juego más divertido, 1988
* La estanquera de Vallecas, 1987
* El señor de los Llanos, 1987
* El año de las luces, 1986, de Fernando Trueba.
* 27 horas, 1986
* El orden cómico, 1986

## Television

* Código fuego (200x) 
* Ellas son así (1999) 
* Canguros (1994), prèmi “Fotogramas de Plata”

## Teatre

* Te quiero muñeca (2003) 

## Ligam extèrne
*https://web.archive.org/web/20070109122429/http://www.maribelverdu.net/
Marisa Paredes

vinheta|Marisa Paredes

 

**Marisa Paredes** z-es ‘na actritz espanhòla (Madrid, lo 4 d’abrial de 1946 - 17 d Decembre  de 2024 ). Son nom d'ostal z-es Maria Luisa Paredes Bartolomé. Comencèt alh teatre en 1960 en *Esta noche tampoco* de López Rubio. Z-a ‘na filha, María Carlota, embe Antonio Isasi-Isasmendi, mas abita sola. 

Mesura 1,78 m.

## Filmografia

* *[[El camino de Ana]]* (2007) de Richard Vázquez.
* *[[Las películas de mi madre]]* (2006)
* *[[Una ballena muriendo en el desierto]]* (2006)
* *[[Four Last Songs]]* (2006)
* *[[O Espelho Mágico]]* (2005)
* *[[Reinas]]* (2005) 
* *[[Frío sol de invierno]]* (2004) 
* *[[Dans le rouge du couchant]]* (2003) 
* *[[Una Preciosa puesta de sol]]* (2003) 
* *[[Hable con ella]]* (2002) de Pedro Almodóvar embe Leonor Watling.
* *[[Salvajes]]* (2001) 
* *[[El espinazo del diablo]]* (2001) de Guillermo del Toro
* *[[Afrodita, el sabor del amor]]* (2001) 
* *[[Leo]]* (2000) 
* *[[Jonas et Lila, à demain]]* (1999)
* *[[El coronel no tiene quien le escriba]]* (1999) après lo libre de Gabriel García Márquez.
* *[[Todo sobre mi madre]]* (1999) de Pedro Almodóvar.
* *[[Talk of Angels]]* (1998) 
* *[[Le serpent a mangé la grenouille]]* (1998) 
* *[[Préférence]]* (1998) 
* *[[Señores de Gardenia]]* (1998)
* *[[La vita è bella]]* (1997) de Roberto Benigni
* *[[Docteur Chance]]* (1997)
* *[[Profundo carmesí]]* (1996) 
* *[[Cronaca di un amore violato]]* (1996) 
* *[[Trois vies & une seule mort]]* (1996) 
* *[[La flor de mi secreto]]* (1995) de Pedro Almodóvar.
* *[[La nave de los locos]]* (1995) 
* *[[Tombés du ciel]]* (1993)
* *[[Tierno verano de lujurias y azoteas]]* (1993) de Jaime Chávarri embe Gabino Diego.
* *[[La reina anónima]]* (1992) 
* *[[Zwischensaison]]* (1992) 
* *[[La última respuesta]]* (1992) 
* *[[Golem, l'esprit de l'exil]]* (1992) 
* *[[Tacones lejanos]]* (1991) de Pedro Almodóvar, embe Victoria Abril e Miguel Bosé.
* *[[Continental]]* (1990) 
* *[[Tu novia está loca]]* (1988) 
* *[[Mientras haya luz]]* (1987) 
* *[[Tras el cristal]]* (1987) 
* *[[Cara de acelga]]* (1987) 
* *[[Tata mía]]* (1986)
* *[[Delirios de amor]]* (1986) 
* *[[Las bicicletas son para el verano (película)|Las bicicletas son para el verano]]* (1984), de Jaime Chávarri, embe Victoria Abril e Gabino Diego.
* *[[Entre tinieblas]]* (1983) de Pedro Almodóvar, embe Carmen Maura.
* *[[Ópera prima]]* (1980) 
* *[[Sus años dorados]]* (1980) 
* *[[El perro]]* (1976) 
* *[[Larga noche de julio]]* (1974) 
* *[[Abismo]]* (1972) 
* *[[Goya, historia de una soledad]]* (1971) 
* *[[El espíritu del animal]]* (1971) 
* *[[Pastel de sangre]]* (1971) 
* *[[Fray Dólar]]* (1970) 
* *[[Carola de día, Carola de noche]]* (1969) 
* *[[La Revoltosa]]* (1969) 
* *[[El señorito y las seductoras]]* (1969) 
* *[[La amante estelar]]* (1968) 
* *[[No disponible]]* (1968) 
* *[[Réquiem para el gringo]]* (1968) 
* *[[Tinto con amor]]* (1968) 
* *[[La tía de Carlos en mini-falda]]* (1966) 
* *[[El mundo sigue]]* (1965) 
* *[[Llegar a más]]* (1963) 
* *[[Gritos en la noche]]* (1962) 
* *[[Canción de cuna]]* (1961) 
* *[[Los económicamente débiles]]* (1960)
Ràdio Lenga d'Òc

**Ràdio Lenga d'Òc** pòt designar :
* **[[Ràdio Lenga d'Òc Montpelhièr]]**
* **[[Ràdio Lenga d'Òc Narbona e Besièrs]]**
Anfós XII d'Espanha

**Anfós XII d'Espanha** (Madrid, lo 28 de novembre de 1857 - El Pardo, lo 25 de novembre de 1885) foguèt rei d'Espanha entre 1875 e 1885. Èra lo filh d'Isabèl II d'Espanha e de Francés de Borbon. Èra lo fraire d'Isabel de Borbón y Borbón.

Se casèt embe María de las Mercedes de Orleans, e embe María Cristina de Habsburgo-Lorena, la maire de sos enfants (María de las Mercedes, María Teresa e Anfós XIII)
Ràdio Lenga d'Òc Montpelhièr

**Ràdio Lenga d'Òc [[Montpelhièr]]** es una ràdio associativa occitana, bailejada per l'associacion *Son e Resson*. Al costat de l'occitan, la ràdio parla tanben de la cultura locala en francés e fa de plaça per d'emissions en italian, en portugués, en berbèr e en creòl.

## Ligam extèrne
*   Sit de Ràdio Lenga d'Òc Montpelhièr
Tubulina

Las **tubulinas** que son proteïnas globularas. Las mei conegudas que son las tubulinas *α*, *β* (constituents deus microtubuls) e *γ*. 

## Tubulina ''α'' e tubulina ''β''
Aquestas duas tubulinas, resultas de l'expression de dus gèns, que son chic diferentas (pas sonque de quauques aminoacids) ; la loa massa qu'ei haut o baish de 50 kDa. Que s'amassan entà formar dimèrs. Aqueths dimèrs que's ligan dab ua molecula de guanosina trifosfat (GTP)e l'ensemble que s'apiela suber l'extremitat (+) d'un microtubul. Apuish, lo GTP que s'idroliza en GDP (guanosina difosfat) e lo dimèr que hè partida deu microtubul.

Un microtubul qu'ei ua microfibrilla formada per l'associacion de protofibrillas qui son polimèrs de dimèrs de tubulina α e β. Los microtubuls que son polarizats dab ua extremitat (-) (mermanta) e ua (+) (creishenta).

## Tubulina ''γ''
La tubulina *γ* que's troba dens lo centre organizator deus microtubuls (MTOC en anglés) joga un ròtle dens lo blocatge de l'extremitat (-) (l'extremita mermanta) e dens la nucleacion (la vaduda e la creishença deus microtubuls navèths).

## Tubulina ''δ'' e tubulina ''ε''
Que son presentas dens los centriòls.
Citoesquelèt

Lo **citoesquelet** qu'ei ua estructura cellulara considerada com un organet. Que da la soa resisténcia a la cellula, que participa au moviments intracellulars (en provesir menas ralhs) e extracellulars (puish que los elements ligats a la motilitat cellulara que s'apujan sus eth). Los elements constitutius den citoesqulet que son de tres escantilhs : microtubuls, microfilaments (o filament d'actina) e filaments intermediaris.
Ràdio Lenga d'Òc Narbona e Besièrs

**Ràdio Lenga d'Òc [[Narbona]] e [[Besièrs]]** es una ràdio associativa occitana, nascuda en 2003 e bailejada per l'associacion *Lenga d'Òc-Lenga viva*. 

En Narbonés e Besierenc, mai de 150 vilas e vilatges recebon aquesta ràdio. La frequéncia es 95.5 FM. La programacion es compausada de musica (occitana e latina) e d'un fum d'emissions (informacion, espòrt, cultura, cosina ...).

## Ligam extèrne
*   Sit de Ràdio Lenga d'Òc Narbona e Besièrs
*    Escotar sus lo vòstre navegador
Economia de Soïssa

Soïssa a una economia de mercat prospèra, pacifica e modèrna, amb redusida taxa de caumatge, una man d'òbra extrèmament qualificada, e un PIB per tèsta entre los pus nauts del mond. La siá economia beneficia d'un sector de servicis modèrne, amb destaque pel sector financièr, e una indústria especializada en nauta tecnologia.

Dins los darrièrs ans, las practicas economicas soïssas demorèron mai prèpas de las de l'Union Europèa, amb l'intencion d'aumentar la siá competitivitat mondiala, malgrat aiçò demòra encara lo proteccionisme en qualques sectors, mai que mai la agricultura.

La recession globala del 2009 afectèt tanben l'economia soïssa, a causa de la retraccion de la demanda mondiala. La Banca Nacionala de Soïssa adoptèt efectivament durant cèrt periòde una taxa zèro d'interès, amb l'intencion d'impulsar l'economia e evitar una granda valoracion del franc soís..

## Nòtas & referéncias
Isabèl II d'Espanha

280px|left|thumb|Retrach d'Isabèl II d'Espanha.

**Maria Isabèl Loïsa de Borbon-de Borbon-Doas Sicílias** (Madrid, 10 d'octòbre de 1830 – 
París, 9 d'abrial de 1904), foguèt reina d'Espanha après 1833 coma **Isabèl II**. Èra la filha de Ferrand VII d'Espanha e de Maria Cristina de Nàpols e la maire d’Anfós XII.

Carlos María Isidro de Borbón, l’oncle d’Isabèl, èra l'eiretèir del tròn d'Espanha, mas en 1833, après la mòrt de Ferrand VII, Isabèl foguèt reina d'Espanha malgrat la contestacion de sos dreits pelhs partisans de son oncle (qui se 'pelavon carlistas-veire Guèrra Carlista). Isabèl Z-aviá tres ans. Maria Cristina de Nàpols foguèt regenta taiqua 1840. En 1840, alhs tretze ans, Isabèl foguèt reina d’Espanha taiqua 1868. Après la Revolucion de 1868, se sauvèt a París. Son successor foguèt Amadèu Ièr d'Espanha.

Se casèt embe Francés de Borbon, son cosin. Lo monde disiá qu’èra omosexual. Mai Isabèl aguèt mantun enfant, entre los quenhs Isabèl de Borbón y Borbón, Anfós XII, María de la Paz de Borbón e Eulalia.
Economia de Paraguai

Paraguai, país sens litoral amb una granda economia informala, se destaca per la reexportacion de bens de consum als sieus vesins, e mai per l'activitat de pichonas e microentrepresas e de vendeires urbans. Una part considerabla de la siá populacion viu de l'agricultura, sovent sonque per sa subsisténcia. Lo revengut per cap estagna al nivèl de 1980..

A causa de l'extension del sector informal, d'informacions economicas precisas son de mal obténer. Las activitats agricòlas e d'elevairas, comercialas e de servicis son predominantas. Lo sector industrial es pas encara fòrça desvolopat, e se basa principalament en lo tractament de bens agricòlas e elevairas. Lo país es lo 6 productor mondial de sòja.

L'economia cresquèt rapidament entre 2003 e 2008, a causa de la creissença de la demanda combinada amb l'auça dels prèses dels produchs primaris, ajudada per de condicions climaticas favorablas. Malgrat aiçò, una secada al començament de 2008 redusiguèt las exportacions de produchs agricòlas abans la recession globala. A causa de la reduccion de las exportacions, l'economia sofriguèt una casuda de 3,5% lo 2009. Lo govèrn reaccionèt a travèrs de mesuras d'estimulacion fiscala e monetària. La corrupcion, la manca de reformas d'estructuras, lo deute exterior e interior substancial, e las infrastructuras deficientas son d'obstacles a la creissença a tèrme long.

## Referéncias
Chus Lampreave

**Chus Lampreave** (Madrid, lo 11 de decembre de 1930) z-es ‘na actritz espanhòla. Mesura 1,53 m. Son nom d'ostal z-es María Jesús Lampreave.

Estudièt a l'Academia de Bellas Artes de San Fernando. Comencèt alh cinèma en 1958, mai son primèir grand filme fuguèt en 1963 embe Luis García Berlanga. En las annadas 80, trabalhèt embe los realizators espanhòls Pedro Almodóvar e Fernando Trueba. Trabalhèt embe los actors Carmen Maura, Antonio Banderas o Penélope Cruz. 

## Filmografia
* El pisito (1958) de Marco Ferreri 
* El cochecito (1960) de Marco Ferreri
* El verdugo (1963) de Luis García Berlanga
* Mi querida señorita (1971) de Jaime de Armiñan
* La escopeta nacional (1977) de Luis García Berlanga
* Patrimonio nacional (1980) de Luis García Berlanga
* Laberinto de pasiones (1982) de Pedro Almodóvar
* Nacional III (1982) de Luis García Berlanga
* Entre tinieblas (1984) de Pedro Almodóvar, embe Julieta Serrano, Marisa Paredes e Carmen Maura
* ¿Qué he hecho yo para merecer esto? (1984) de Pedro Almodóvar, embe Verónica Forqué e Carmen Maura
* Matador (1985) de Pedro Almodóvar embe Julieta Serrano, Verónica Forqué Antonio Banderas e Carmen Maura
* Sé infiel y no mires con quién (1985) de Fernando Trueba embe Carmen Maura e Antonio Resines
* Lulú de noche (1985) d’Emilio Martínez Lázaro embe Antonio Resines
* El año de las luces (1986) de Fernando Trueba embe Verónica Forqué
* La vida alegre (1987) de Fernando Colomo
* Moros y cristianos (1987) de Luis García Berlanga
* Esperáme en el cielo (1988) d’Antonio Mercero
* Mujeres al borde de un ataque de nervios (1988) de Pedro Almodóvar embe Julieta Serrano, Rossy de Palma , Antonio Banderas e Carmen Maura
* Amanece, que no es poco (1988) de José Luis Cuerda embe Antonio Resines e Gabino Diego
* Belle Époque (1992) de Fernando Trueba embe Penélope Cruz, Gabino Diego, Ariadna Gil e Maribel Verdú
* Supernova (1992)
* Siete mil días juntos (1995) de Fernando Fernán Gómez
* Así en el cielo como en la tierra (1995) de José Luis Cuerda, embe Francisco Rabal
* La flor de mi secreto (1995) de Pedro Almodóvar embe Marisa Paredes e Rossy de Palma 
* Torrente, el brazo tonto de la ley (1998) de Santiago Segura
* El florido pensil (2002) de Juan José Porto.
* Di que sí (2004) de Juan Calvo, embe Paz Vega
* Hable con ella (2004) de Pedro Almodóvar, embe Leonor Watling e Geraldine Chaplin
* Volver (2006) de Pedro Almodóvar, embe Penélope Cruz e Carmen Maura

## Television
* Hermanas (1998)
* Lo + Plus (1997)
## Prèmis
* Premio Goya, Belle Epoque, de Fernando Trueba.
* Fotogramas de Plata, prèmi 2005.
* Premios Unión de Actores, Volver de Pedro Almodóvar.
* Festenal de Canas, prèmi, Volver de Pedro Almodóvar. 
* E fuguèt nomada per de prèmis nombroses.
Economia de Brunei

Lo PIB de Brunei - 53 100 dolars en 2008 - es lo pus naut d'Asia. Los principals produches economics del país son lo petròli e lo gas natural, responsables per 50% del PIB e 90% de las exportacions. Lo govèrn provesís tota assisténcia medicala e l'educacion fins a l'universitat, e subvenciona lo ris dins lo sector agricòla e lo lotjament.

Las principalas industrias del país son l'extraccion e lo rafinatge de petròli, la produccion de gas natural e la construccion civila. Lo govèrn pretend melhorar la qualitat de la fòrça de trabalh, enfortir lo sector bancari e lo torisme, redusir lo caumatge e diversificar l'economia.

## Nòtas & referéncias
Musèu Maritim Fluvial e Portuari de Roan

Lo **Musèu Maritim Fluvial e Portuari de Roan**, en francés *Musée maritime fluvial et portuaire de Rouen* es un musèu subre l'istòria del pòrt de Roan e la navigacion. 

## Ligams extèrnes

*  Portal del musèu
Economia de Tògo

[thumb|left|Extraccion de [fosfat a Tògo.]]
La pichona economia de Tògo depend de l'agricultura comerciala e de subsistència, qu'emplega 65% de la siá fòrça de trabalh. Cacao, Cafè e coton son responsables per 40% de las intradas d'exportacion, en essent lo coton lo mès d'important produch exportat. Aital e tot es necessari importar qualques noiriduras basicas Qualques produchs destinats a la consomacion intèrna son çò milh, la tapioca e lo milh que permeton en aqueles moments garantir unas minimas neurituds als togolesos.

Tògo es lo principal productor mondial de fosfat qu'existisson près de 60 milions de t en resèrvas, en extrasent un pauc mai de 1 milion annal. Los màgers problèmas de las espleitacions derivan de la fauta d'inversions tecnologicas en los procèsses industriales e de captacion del material e lo *esgotament de las minas de mai facil accès. 

## Nòtas & referéncias
Economia de Benin

L'economia de Benin demòra sosdesvolopada e dependenta de l'agricultura de subsisténcia, de la produccion de coton, e del comèrci regional. La creissença mejana annala de la produccion foguèt d'aperaquí 5% dins las sièis darrièras annadas, mas  l'aumentacion rapida de la populacion compensèt fòrça aquela pujada.

Benin fa partida de la Comunautat Economica dels Estats de l'Africa Occidentala e a de projèctes energetics amb los païses vesins per melhorar las infrastructuras e aital desvolopar lo torisme.

## Nòtas & referéncias
Satira

[thumb|300px|right|... '' [Satira d'Oraci en italian...*...]]

La *'satira''' es un sosgenre liric qu'exprimís d'indignacion cap a mantuna causa o persona, amb una tòca moralizairitz, ludica o risolièra. S'escriu en pròsa o en vèrs o en alternant las doas formas (satira menipea). 

## Origina
Sorgís en Grècia (los iambografs Simonides de Amorgos e Arquiloco de Pharos principalament, encara que tanben lo comediograf Aristofanes, l'utilizan dins sas òbras, coma tanben lo poèta Bion e los filosòfs cinics Menip de Gadara e Lucian de Samosata), mas se desvolòpa fondamentalament a Roma (Enni, Lucili, Varron, Catul, Oraci, Juvenal, Persi, Marcial, per ordre cronologic). Marc Fabi Quintilian considerava tanben la satira coma un genre complètament roman.

## Estil
La satira se servís generalament de l'umor, de l'anecdòta e de l'engenh per tal de ridiculizar los defèctes socials o individuals, en fasent atal una critica sociala; imita de còps l'epigrama, qu'exprimís un sol concèpte e un unic tèma de borla; mas, al contrari, la satira es generalament pus longa e prolixa.

## Autors
Enni, Lucili e Varron escriguèron de satiras inspiradas per la filosofia cinica o estoica, que s'exprimiá a travèrs discors morals nomenats diatribas. Epictet, Bion, Menip e Lucian de Samosata avián ja escrich aquel tipe de discors que ridiculizavan los defèctes morals e socials e serviguèron de modèl d'aquestes escrivans latins.
Economia de Moçambic

Lo 1975, an de la siá independéncia, Moçambic èra un dels païses pus paures del mond. Problèmas de gestion d'una economia socialista e una guèrra civila entre lo 1977 e lo 1992 empejorèron la situacion.

Lo 1987 lo govèrn comencèt una sèria de reformas macroeconomicas amb fins de establisar l'economia. Aquelas reformas, adoptadas amb ajuda internacionala e combinada amb eleccions liuras lo 1994, resultèron en lo melhorament de las taxas de creissença. Reformas monetàrias redusiguèron l'inflacion. Reformas fiscalas condusiguèron a un melhorament del recobrament.

Malgrat aiçò, lo país seguís depenent d'assisténcia internacionala para gaireben mitat de lo sieu budgèt annal, e la majoritat de la populacion seguís jol lindal de pauretat. L'agricultura de subsisténcia contunha d'èsser la principala font de renda de la majoritat de la populacion.

## Nòtas & referencias
Modèm

Un **modèm** es un aparelh electronic capable de convertir un senhau digitau de donadas en un autre analogic que se pòscha transmetre per un canau concebut per los senhaus analogics. Ansin doncas, las doas foncions principalas d'aquel dispositiu son la modulacion e demodulacion d'un ensems de donadas, d'aquí lo sieu nom: **''mod**ulador-**dem**odulador*.

Los *modèms'' actuaus incluson fòrça foncions addicionalas, coma lo marcatge automatic, de metòdes de compression e correccion de donadas, etc. Per aquò son configurables per logiciau mejançant de comandas especialas, encara que sortisson de l'usina amb una configuracion per defaut.

I a de sèrias divèrsas de comandas estandard, o puslèu, acceptadas per la majoritat daus fabricants, coma es lo cas de las comandas Hayes.
Modèm (omonimia)

**Modèm** pòt designar:
* un modèm, aparelh informatic
* lo Modèm o Movement Democrata, un partit politic francés
En

**En** pòt èsser:
* En, una anciana comuna catalana, annexada a Nyer dempuèi 1822
* la forma arpitana d’Ain, una aiga e tanben un departament de l’estat francés
Ain (departament)

**Esan / Isan** o **En / In** (*En* en francoprovençau; *Ain* en francés) qu’ei un departament francés d’Arpitània creat lo 4 de març de 1790. Administrativament que hè partida de la region d’Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.

## Nòtas e referéncias
Ardecha

**Ardecha** pòt èsser:
* un riu, Ardecha;
* una division administrativa de França, lo departament d'Ardecha.
Ardenas (omonimia)

Leis **Ardenas** pòdon èsser:
* Leis Ardenas (montanha).
* Leis Ardenas (departament).

E tanben:
* Batalha de las Ardenas.
Ardenas (montanha)

**Ardena**, o ben leis **Ardenas** (en francés *l'Ardenne, les Ardennes*), es una region montanhòla situada en França (Champanha-Ardena), en Belgica (Valonia) e en Luxemborg.
Auba (omonimia)

**Auba** pòt èsser:
* l'auba (var. alba), fenomèn de l'aparicion dau jorn après la nuech.
* l'auba (var. alba), un estil literari dei trobadors.
* Auba (ribièra).
* Auba (departament).

**Aube** pòt essèr:
* Aube, una comuna de
Auba (ribièra)

**Auba** (en francés *Aube*) es una ribièra de França, un dels quatre pus gròsses afluents de Sèina, que ne seguís mai o mens lo cors. Dona son son nom a un departament : Auba. 
## Geografia
[thumb|gauche|La font d'Auba, près de [Praslay, dins la selva d'Auberive.]]
De  de longor, Auba a sa font dins lo departament de la Nauta Marna sul plan de Langres a proximitat de Praslay a  d'altitud. I a en realitat doas fonts distantas de  una de l'autra. La ribièra remonta cap al nòrd sus una vintena de quilomètres fins a Dancevoir ont rejonh son primièr afluent d'importància : Aubette. Dintra alara dins lo departament de la Còsta d'Aur. Son escorreguda dins aquel departament dura una desena de quilomètres traversant notadament Montigny-sur-Aube. A Montigny, s'orienta puèi cap al nòrd, tòrna en Nauta Marna puis dins lo departament d'Auba ont repren a Bayel un cors tornarmai orientat al nòrd-oèst. Passa après a Bar-sur-Aube, la pus granda vila que traversa puèi als lacs d'Amance e del Temple. La ribièra s'orienta puèi nòrd-nòrd-oèst e enfin oèst a partir d'Arcis-sur-Aube abans de confluïr amb Sèina a l'amont de Marcilly-sur-Seine, après èsser dintrada dins lo departament de Marna.
Alba (Itàlia)

**Alba** (en piemontés: *Alba*) es una comuna italiana, dins la província de Coni, en Piemont. 

## Referéncias
Auba (literatura)

Dins la lirica occitana medievala, l**'auba** o **alba** (en occitan ancian: **alba**, ) es un genre trobadorenc que canta la separacion de dos aimadors quand arriba justament l'auba.

Segon Martí de Riquer, se conservan nòu albas dins la poesia trobadorenca. La contrapartida de l'auba es la *[[Serena (literatura)|serena]]*.

## Tèxte

## Articles connèxes
* Genres trobadorencs
* Aubada, descendent de l'auba (:fr:Aubade (musique))

## Bibliografia
Charanta (flume)

**Charanta** es un flume d'Occitània (Lemosin) e de França. La font se situa a Charennac dins la Nauta Vinhana a  d'altitud, travèrsa puèi los departaments de Charanta, una pichona part de Vinhana, Charanta tornarmai, la Charanta Maritima abans de s'escampar dins l'ocean Atlantic entre Port-des-Barques e Fouras per un larg estuari.

## Geografia
Charanta travèrsa quatre departaments e nombrosas comunas: 
* Lo departament de Nauta Vinhana, tres comunas.
* Lo departament de Vinhana, 10 comunas e 2 vilas Charroux e Civray.
* Lo departament de Charanta, 78 comunas de las vilas de Gond-Pontouvre, Engoleime, Châteauneuf-sur-Charente, Jarnac e Conhac e vilages o borgs coma Verteuil-sur-Charente, Mansle e Bourg-Charente.
* Lo departament de Charanta Maritima, 35 comunas emb d'amont cap aval las vilas de Sentas, Tonnay-Charente e Rochefort e qualques vilatges bels coma Chaniers, Port-d'Envaux, Taillebourg e Saint-Savinien.

La longor totala del flume es de 381,4 quilomètres, que sonque 224 quilòmetres son dins lo departament de Charanta. Pres en linha dreita de la font a la boca, sa longor es solament de 160 quilòmetres, gaireben la mitat de son cors en comtant las corbas . Charanta es devesís en diverses braces en mantun punts formant diversas illas, que la majoritat inabitadas e inondablas.

[miniatura|esquerra|upright|Lo cors de Charanta, fàcia a l'[illa d'Oleron e a l'illa Madame.]] 

Son bacin a una superfícia de 10.549 km². Charanta desboca dins l'ocean Atlàntic per un larg estuari entre Fouras e Port-des-Barques en aval e au sud de Rochefort.
Charanta (omonimia)

**Charanta** se pòt referir a:
* Charanta (riu).
* Charanta (departament).
* la Charanta Maritima (departament).
* Peitau-Charantas (region administrativa).
Cruesa (aiga)

**Cruesa ** es una aiga d'Occitània (Lemosin) e de França. Travèrsa los departaments de Cruesa, d'Endre, d'Endre e Léger e de Vinhana, e las régions Novèla Aquitània e Centre e Vau de Léger.

Es un afluent de Vinhana e  doncas un sosafluent de Léger.

## Geografia
La ribièra a una longor de  e ten la font dins lo departament de Cruesa, a  d'altitud, près del luócdit « Chirat » sul replanat de Miuvachas, sul territòri de la comuna del Mas de L'Artija, puèi s'escola vèrs lo nòrd-oèst.

Son jonhent amb Vinhana, se situa a , près del luòc dit « Bèc de Doas Aigas », sul territòri de las comunas de Port-de-Piles (Vinhana) e de Ports (Endre e Léger).
Dordonha (aiga)

**Dordonha** es una aiga d'Occitània, dins lo Massís Central e lo Bacin Aquitan. Nais en Auvèrnhe, passa en Lemosin, en Carcin, en Peiregòrd e se geta dins l'estuari de Gironda.

La val de Dordonha es classada País d'Art e d'Istòria.

## Ribièra o flume ?

Dordonha se jonh a Garona per formar l'estuari de Gironda. Per aquò, es qualificada de ribièra dins mai d'un diccionari e mai d'una enciclopedia, tanben per lo  *Service d'Administration Nationale des Données et Référentiels sur l'Eau* (SANDRE). Pasmens, de mai en mai d'organismes regionals, per exemple lo *Comitat de Bacin Ador-Garona* o bentot *l'Etabliment public territorial del bacin de Dordonha* (EPIDOR) la qualifican de flume, que consideran que Gironda es un estuari comun a Garona e Dordonha. Se la causida impòrta gaire per l'apelacion del riu, implica tot parièr una ierarquizacion diferenta del o dels bacins aigapendents. Mas en considerant coma *ribièras/rius* los pichons cors d'aiga, e coma *flumes* los pus importants, Dordonha es de segur un flume, e n'es aital per una bona partida de sos afluents.

## Etimologia

A l'encontrari de çò que se ditz o legís de còps, lo nom de Dordonha a pas per origina l'assemblatge dels rius nomenats Dòr e Donha, mas son lo dos recs o torrents qu'an la font au Puèi de la Crotz (*Dòr*  d'altitud, e *Donha* a ) que se rejonhon a  d'altitud per donar naissença a Dordonha

Son nom latin era *Durānius*, citat per Sidòni Apollinar, e veniá de la rasiga preceltica *dur-* (coma Durença, Drona,...). Pro lèu, lo nom subissèt una dobla sufixacion en *-onna* (aquel sufixe se tòrna trobar dins Garona, Drona, Lisona...), que donèt *dur-on-onia*. Trobam aital *Dorononia fluvius* (Gregòri de Tors, sègle VI), *Dornonia* (sègle VIII), per acabar per l'occitan *Dordonha*.

## Geografia
thumb|right|Cascada de Dòr.

Dordonha nais sus las pendas del Puèi de Sant Circ (1&nbsp;885 m, Puèi de Doma), de l'union de dos torrents : la *Dòr* e la *Donha*.

S'acaba dins l'estuari de Gironda al bèc d'Ambés (Gironda), estuari comun amb Garona.

## Idrografia

Son debit de 400&nbsp;m/s al bocal pòt venir 5500&nbsp;m/s en temps de creguda. Dordonha es de navegar mas a l'aval de Liborna.

## Percors
Departaments e localitats asaigadas :

* Puèi de Doma (63) : Lo Mont Dòr (font), La Borbola, Sent Sauve d'Auvèrnhe, Avesa, Cinglas, La Ròda, La Beceta
* Corresa (19) : Bòrt, Spontor, Argentat, Bel Luec
* Òlt (46) : Martèl, Solhac
* Dordonha (24) : Doma, Bainac e Casenac, Lo Boisson de Cadonh, La Linda, Brageirac
* Gironda (33) :  Senta Fe la Granda, Castilhon, Liborna

## [[Afluent]]s principals
[richt|thumbnail|280 px|Dordonha en [Perigòrd]]
D'amont en aval:

* (D) Rua
* (D) Dièja
* (D) Lusèja
* (E) Sumèna
* (E) Ausa
* (D) Dostre
* (E) Marona
* (E) Sera
* (D) Sordoira
* (E) Oissa
* (E) Ceu
* (D) Vesera
* (D) Eila
* (E) Aurença

*N.B. : (D) = afluent riba drecha ; (E) = afluent riba esquèrra*

## Activitats toristicas

[left|thumbnail|280 px|Dordonha en [Brageirac (vila)|Brageirac]]

[right|thumbnail|280 px|Dordonha vista de [Doma, en Senac e Sent Julian]]
Dobs

**Dobs** - **Doubs**  (en francés) o **Dubs**  (en francoprovençal) pòt èsser:
* Dobs (riu).
* Dobs (departament).
* Doubs (Dobs) (comuna del meteis departament)
Corresa (aiga)

**Corresa** es una ribiera d'Occitània, en Lemosin. Es un afluent de Vesera.
## Geografia
Corresa ten la font dins la montanha lemosina sus lo replanat de Miuvachas,  a mai de  d'altitud, al sud de la comuna de Peròls de Vesera, dins la part nòrd de la seuva domaniala de Larfuèlh.

Asaga successivament las comunas de Corrèsa e de Tula. Dintra puèi dins la plana del bacin de Briva e passa puèi Mala Mòrt e Briva.

Confluís emb Vesera en riba gaucha, a  d'altitud, en limit de las comunas de Sent Pantaleon de L'Archa e d'Ussac, al nòrd del viaducte de Vesera-Corresa (que supòrta l'autorota A89), qualques quilomètres a l'oèst de Briva.

Emb , Corresa es lo mai long afluent de Vesera. Son bacin versant de , entièrement inclus dans le departament de Corresa, representa 20 % del territòri corresian e près d'un terç del bacin versant de Vesera.

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Corresa (omonimia)

**Corresa** pòt èsser:
* Corresa, una ribiera de Lemosin.
* Corresa, un departament francés.
* Corrèsa, una comuna lemosina
Economia d'Eslovaquia

Eslovaquia a de grandas dificultats dins la transicion d'una economia socialista a una economia de mercat. Lo govèrn del primièr ministre Mikuláš Dzurinda faguèt de grands progrèsses entre los ans 2000 e 2004: las principalas privatizacions foguèron conclusas, lo sector bancari es actualament gaireben tot en mans estrangièras, e lo govèrn facilita l'inversion estrangièra.

Lo 1 de genièr de 2009 Eslovaquia adoptèt lo èuro en subsitutcion de la corona eslovaca. Après Eslovènia e los territòris correspondents a l'anciana Alemanha Orientala, es un dels primièrs territòris ex-comunistas a accedir a la zòna Èuro.

## Integracion dins la zòna Èuro
Los progrèsses economics d'Eslovaquia, dempuèi la siá creacion en 1993 foguèron considerablas, quand aquel país se separèt de la Republica Chèca, fòrça sceptics vesián fòrça complicada la siá subrevivença economica. La Republica Chèca aviá una posicion iniciala mai preparada en aculhir las indústrias principalas existentas en l'anciana Checoslovaquia e de mai la siá extension territoriala e populacion èra lo doble qu'Eslovaquia.

Los primièrs ans de l'independéncia eslovaca foguèron fòrça caotics, entre 1993 e 1998 se caracterizèt per èsser una epòca de grandas privatizacions e de creacion d'una classa empresariala nacionala, qu'acabèt amb una grèu crisi bancària, la resolucion que n'aguèt un naut còst per las arcas del país.

A comptar de 1998 s'instaurèron de mesuras de contraròtle de la despensa publica e politicas d'atraccion a l'inversion estrangièra mejançant estimulacions que comprenián de mesuras fiscalas, qu'en lo domeni de las intradas supausèt l'entratge d'un tipe unic d'impòst d'un 19% qu'aumentèt l'incentiu per far de negòcis e amendriguèt lo evasion fiscala. Lo nòu sistèma fiscal arribèt a èsser fòrça atractiu per investisseires estrangièrs, un dels mai favorables en tota Euròpa. S'establiguèron tanben de politicas laboralas mai favorablas als entrepreneires, ajudas dirèctas als investisseires, al que s'apondiá l'existéncia d'una man d'òbra qualificada e bon mercat. Amb totas aquelas mesuras, Eslovaquia se convertiguèt en una destinacion fòrça atractiua per investisseires estrangièrs, fins a se li autregèt en 2006 lo títol «tigre economic d'Euròpa Centrala».

L'adesion a la Union Europèa se produsiguèt lo 1 de mai de 2004, amassa amb d'autres nòus païses (Republica Chèca, Polonha, Ongria, Eslovènia, Estònia, Lituània e Letònia, Malta e Chipre. Dempuèi la siá incorporacion, Eslovaquia foguèt un dels païses de la zòna que mai creissèt durant lo primièr decènni del sègle XXI. En 2007 Eslovaquia foguèt lo segond país de l'Union Europèa, solament per darrièr de Letònia, l'economia que n'aguèt una màger creissença. En los sieus ans d'apertenença a l'Union Europèa , Eslovaquia realizèt esfòrces per se constituir coma participant de la zòna èuro, amb lo compliment dels critèris d'accès dins la zòna èuro e la siá definitiva adopcion de l'Èuro en 2009.

Sas principals produchs d'exportacion son veïculs, maquinas e equipaments electrics, metals, produchs quimics e minerals, e plastics.

## Nòtas e referéncias
Rossy de Palma

**Rossy de Palma** (Palma de Malhòrca, lo 16 de setembre de 1964) z-es ‘na actritz espanhòla. Son nom d'ostal z-es Rosa Elena García Echave.

Comencèt en los ans 80 coma chantaira en la banda Peor Imposible. Pedro Almodóvar la rescontrèt dins un cafè. Rossy comencèt alh cinèma en La ley del deseo de Pedro Almodóvar.
Damòra en França embe sos dos filhs. 

## Filmografia
* *[[La ley del deseo]]* (1987) de Pedro Almodóvar, embe Carmen Maura e Antonio Banderas
* *[[Mujeres al borde de un ataque de nervios]]* de Pedro Almodóvar (1988) embe Carmen Maura, Julieta Serrano, Chus Lampreave e Antonio Banderas
* *[[¡Átame!]]* (1989) de Pedro Almodóvar 
* *[[Don Juan, mi querido fantasma]]* (1990)
* *[[Los gusanos no llevan bufanda]]* (1992)
* *[[Aquí el que no corre, vuela]]* (1992)
* *[[Sam suffit]]* (1992)
* *[[Acción mutante]]* (1993) d' Álex de la Iglesia
* *[[Kika]]* (1993) de Pedro Almodóvar, embe Verónica Forqué e Victoria Abril
* *[[Mejor no hables]]* (1994)
* *[[Chicken park]]* (1994)
* *[[Prêt-à-Porter]]* (1994)
* *[[Peggio di così si muore]]* (1995)
* *[[El porqué de las cosas]]* (1995)
* *[[La flor de mi secreto]]* (1995) de Pedro Almodóvar 
* *[[Cuerpo en el bosque]]* (1996)
* *[[Franchesca Page]]* (1997)
* *[[La mujer del cosmonauta]]* (1998)
* *[[Hours jeu]]* (1998)
* *[[Pasiones rotas]]* (1998)
* *[[The Loss of Sexual Innocence]]* (1999)
* *[[Esa maldita costilla]]* (1999)
* *[[Nag la bombe]]* (2000)
* *[[La mule]]* (2000)
* *[[L'Origine du monde]]* (2001)
* *[[El embolao]]* (2002)
* *[[Laisse tes mains sur mes hanches]]* (2003)
* *[[People (película)|People]]* (2004)
* *[[Double Zéro]]* (2004)
* *[[Tu la conosci Claudia?]]* (2004)
* *[[20 centímetros]]* (2005)
* *[[Los aristos]]* (2005)
* *[[Mes copines]]* (2006)
* *[[Les Aristos]]* (2006) de Charlotte de Turckheim 
* *[[La edad ideal]]* (2006) d'Ana Lozano
* *[[Los abrazos rotos]]* (2009) de Pedro Almodóvar 
* *[[¡ No Pasarán !]]* (2009) d'Éric Martin e Emmanuel Caussé
Verónica Forqué

vinheta

**Verónica Forqué** (Madrid, lo 1 de decembre 1955 - 2021) z-es ‘na actritz espanhòla. Son nom d'ostal z-es Verónica Forqué Vázquez-Vigo.

Z-es la filha delh realizator José María Forqué e de l’actritz Carmen Vázquez Vigo e la sòr delh realizator Álvaro Forqué. 

En 1981, se maridèt embe lo realizator Manuel Iborra, z-an 'na filha.

## Filmografia

## Television

## Teatre
Gardon

**Gardon**, o pus rarament **Gard**, es una aiga d'Occitània, que nais dins lei Cevenas, a partir de la confluéncia dau Gardon d'Alès e dau Gardon d'Andusa, e que se geta dins lo Ròse. Subre son percors se tròba lo celèbre pònt de Gard.
Gers (aiga)

**Gers** (*Gers* en grafia mistralenca) qu'ei una arribèra d'Occitània, en Gasconha. Naish sus los plan de Lanamesa, dens les Nauts Pirenèus (65), ont se geta dens la Garona au sud d'Agen, en Òlt e Garona (47).

## Departaments e vilas principalas traversats

* Gers (32) : Aush
* Òlt e Garona (47) : Agen

## Principaus [[afluent]]s

* Sosson
* Aulosta
* Cedon
* Arçon
* Lausa