La Guingueta d'Àneu

**La Guingueta d'Àneu** es un municipi de la província catalana de Lhèida, de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha e de la comarca de Palhars Sobiran.

## Toponimia
Per *Àneu*, veire Alt Àneu.
### La Guingueta
*Guingueta* a lo sens de « tavèrna, ostalariá pichona ». L'origina es francesa . Qualques ostalariás, puèi vilatge.
### Escaló
La prononciacion es [aska'lo]. Las fòrmas ancianas son *ipsa Scala* en 908 (se l'identificacion es bona), *Escalo* en 1109, *Escaló* en 1281. Correspond al mot catalan *escaló*, occitan *escalon*. La val monta pro bruscament de 70 m dempuèi Llavorsí, puèi pus doçament cap a Esterri d'Àneu .
### Escalarre
La prononciacion es [esk-, aska'larre]. Las fòrmas ancianas son *Schalarre* en 981, *Escalarre* en 1281 e 1424, *Scalarre* en 1518, etc. A l'entorn de l'an 1000, periòde de bilingüisme basc-romanic, los mots romanic en *-r* s'integrèron al sistèma basc en venent *-rr*, coma *Ginestarre* de *ginestar*, *Bonestarre* de *benestar*, etc. *Escalarre* ven del latin tardiu *scalare*, « escalièr », usat topograficament coma  passatge dins una gòrja. I a benlèu una relacion ambe'l catalan pirenenc *escalars*, mot d'origina complèxa e malsegura .
### Estaron
La prononciacion es [esta'ron] o [asta'ron]. Lo nom es citat *Estaron* a la fin del sègle X. L'etime es *statio*, *stationem*, « arrèst » e lo sens es « residéncia, demòra ». A la diferéncia de Estaon, l'amudiment de [z] o [ð], normal en catalan, s'es pas passat, perqué lo lòc es pus isolat, mès i a agut un rotacisme, facilitat per la dissimilacion (i a una *s*) .
### Berrós
I a dos vilatges : Berros d'Avall i d'Amunt-, o B. Jussà i Sobirà. Lo segond es desabitat (2024). La prononciacion es [ber'ros] (*o* barrada); [de de'baʎ i de de'mon], [de bajʃ i de 'dal]. Las fòrmas ancianas son *Borroso* en 839, *Berres* en 1085, *Berros* en 1193, 1342, 1408; i a d'errors probablas de lectura en 839 e 1085. L'etimologia es bascoïda : per dessús Berrós de Mont, i a lo grand bòsc de Barraonse [barra'onse], duplicat del nom de Berrós. Los pastres e boscatièrs, pus longtemps de lenga basca, an conservat lo nom indigèna, mentre que los d'aval èran dejà romanizats. Dins *Berrós*, la fòrma d'origina *Berrauntze*, en se romanizant, contractèt *-au-* en *-o-* e redusiguèt *-ns-* en *-s-*. L'etime es lo basc *berro*, « sèga (randal), romec » e tanben « lòc umide, tèrra que se tòrna laurar ». Dins los derivats e compausats en basc, *-o* del primièr membre se muda en *-a-* : *berro-untze* > *berraunce* > *Berraós*/*Berros*. *Berra-untza* es donc l'endret de las romecs .
### Gavàs
Ancian municipi d'Unarre. La prononciacion es [ga'βas]. Las fòrmas ancianas son *Gavàs* en 1281, *Gauas* en 1408.
Ven d'una basa *gabe*, « paure, privat de », ambe la particula *-az*, pòstpausada, qu'a una foncion adjectiva. Los noms del tipe son elevats e plan paures, o quasi privats de vegetacion. Signat JFC .
### Jou
La prononciacion es [ʒɔw]. Lo nom es atestat *Jouo* en 839. I a doás explicas : lo resultat del mot latin *jŭgum*, « jo, aparelh per júnher d'animals », pres al sens topografic, o lo nom de *Juppitèr* o *Jŏvis*, *Jŏvem* a l'acusatiu. La segonda solucion es impossible dins aquela val d'Àneu tan reculada, tan pauc romanizada. Lo *ò* dobèrt non s'opausa a *jugum* : es un fait de diferenciacion dins lo diftongue. Lo latin *jŭgum*, pres metaforicament, designa sovent de cimas, d'acrins, mai que mai dins la partida ont se corba entre dos monts o puèges pus nauts. La posicion del vilatge dins una val non junta plan ambe aquela definicion. Çaquelà, lo camin que passa per Jòu passa per un portèl per anar a Son, çò que poiriá justificar *jŭgum*, a la rigor .
### Unarre
La prononciacion es [aw'narre], mès [baj aw'narre], [bin dew'narre], donc seriá [u'narre] sense las preposicions locativas. Las fòrmas ancianas son : *Valle Unar* en 1046, *Uuarre* (legir *Unarre*) en 1109, *Unarre* en 1281, 1342, 1408. Unarre es al jonhent de doás vals, donc una enòrma afluéncia d'aiga. Lo nom es format de *ur*, « aiga » e de *arre*, « gris, brun », donc   
« trebola », per un sens general « aiga trebola, torrenciala ». Tanlèu lo basc, la sequéncia *-r-*/*-rr-* provoquèt una dissimilacion (autras possibilitats : *uharre*/*ugarre*/*uarr*) .
### Cerbi o Serbi
La prononciacion es ['sɛrbi]. Las fòrmas ancianas son *Ceruo* en 839, *Cervi* en 947, *Cerp* en 1281, *Cerve* en 1342, etc. L'etimologia es basca, identica a *Cenarbe* (val de Jaca), qu'a conservat l*'n-* intervocalica. Es un nom format ambe *ace(n)ari*, « rainal, mandra », ambe *bi*, abreviacion de *bide*, « camin », donc « camin de rainals » .
### Burgo
La prononciacion es ['burgo]. Las fòrmas ancianas son *Burgi* en 839 (la vocala finala es dobtosa), *Burgi* en 1137, *Burgo* en 1408. L'etimologia es iberobasca : lo nom basc del beç *burkhi*, *urki*, *epurki*, *turki* (*t-* adventici), etc. Los toponimes derivats d'aquel nom abondan : còl de Burquidoy (sufixe *-toi* = abondància), Burgueguy (*egi* = travèrs), Burgain, Burgaincy, Burgance, Burgans, Burgossa, Burgussain, al País Basc Francés. Aquel nom del beç es benlèu manlevat al germanic o d'una autra lenga indoeuropèa; en toponimia, çaquelà, existís en tant que mot basc o bascoïde .
### Escart
La prononciacion es [as'kart].  Las fòrmas ancianas son *Scardo* en 909, *Escart* en 1081, 1163, 1164, 1375, *Scart* en 1191, 1195. Sola la primièra mencion s'acaba en *-do*, totas las autras s'acaban en *-t* tanlèu lo sègle XI, epòca que las oclusivas sonòras non s'èran encara assordidas en finala de mot. Cal donc supausar que la primièra en *-do*, sortida d'un document que presentan divèrsas irregularitats, es erronèa, deguda a l'atraccion del latin *cardus* e del catalan *escardar*. Se tracta donc d'un nom bascoiberic, compausat de *aska*, « cavitat, fòssa, rega, mag (pastièra) », e de la pòstposicion *-art(e)*, presenta abondosament dins los noms pròpis basques : *Oihenart*, *Larrarte*, *Ugarte* ( *esc-* es frequent .
### Dorve
La prononciacion es ['dɔrbe].  Las fòrmas ancianas son *Osue*, *Usue* en 1281, *Osue* ? (d' *Osue*) en 1337, *Dosue* en 1403 e 1408. Es un nom bascoïde. La consonanta *r* ven de *s*, sonòra o sonorizada davant la consonanta o semiconsonanta *ŭe* o *be*. I aviá una varianta anciana sense *D-* ? L'aglutinacion d'un *D-* es malaisida. Lo sufixe basc *-sŭe* es una possibilitat; passariá de *-ŭe* a *v*. Benlèu **Edosŭe* (*D-* iniciala es rara o inexistenta en basc ancian e una aferèsi posteriora es frequenta en romanic). Lo basc *edo* es un mot essencial de la lenga: conjoncion, prefixe e rasic nominala e verbala. Joan Coromines cèrca d'autras solucions, mès i a pas de certitud .
### Llavorre
La prononciacion es [ʎa'βorre], de còps (probablament a tòrt) [ʎa'βɔrre].  Las fòrmas ancianas son *Lavorre*, *Laborre* en 1403, *Lauorre* en 1408. Es un nom probablament bascoïde. I a un dobte entre l'adjectiu *leor* o *legor*, « sec », e *labur*, « cort » e los derivats de totis dos son en *-rr-*, mès ambe una preferéncia pel primièr .

## Nòtas