open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Billy Idol

**William Broad**, dich **Billy Idol**, es un cantaire de ròck anglés nascut lo 30 de novembre de 1955 a Stanmore dins lo comtat de Middlesex en Anglatèrra (Reialme Unit).

Rejonhèt brèvament lo grop anglés Siouxsie and the Banshees en 1976, puèi en 1977 integrèt lo grop punk [Generation X](https://fr.wikipedia.org/wiki/Generation_X_(groupe)). Dins las annadas 1980, après la separacion del grop, partiguèt als Estats Units per i menar ambe succès una carrièra sòlo dins un registre puslèu new wave (*Rebel Yell*, *Eyes without a face*, *Flesh for fantasy*). Dins las annadas 1990, son estil evoluïguèt e se virèt un pauc cap al ròck industrial, dins un sosgenre personal pro accessible al grand public e colorat d'una estetica cyberpunk (*Shock to the system*).

## Discografia
* 1981 : Don't Stop
* 1982 : Billy Idol
* 1983 : Rebel Yell
* 1986 : Whiplash Smile
* 1990 : Charmed Life
* 1993 : Cyberpunk
* 2005 : Devil's Playground
* 2006 : Happy Holidays
* 2014 : Kings & Queens of the Underground
* 2021 : The Roadside Ep
* 2021 : Happy Holidays
* 2022 : The Cage Ep

## Cançons mai conegudas
* *Mony mony* (1981)
* *Dancing with myself* (1983)
* *Rebel Yell* (1983)
* *Eyes without a face* (1984)
* *Flesh for fantasy* (1985)
* *Catch my fall* (1985)
* *To be a lover* (1986)
* *Don’t need a gun* (1987)
* *Sweet sixteen* (1987)
* *Cradle of love* (1990)
* *Prodigal blues* (1990)
* *Shock to the system* (1993)
* *Adam in chains* (1993)
* *Speed* (1994)

## Referéncias
The Weeknd

**Abel Tesfaye**, dich **The Weeknd**, es un cantaire canadian d'origina etiopiana anglofòn, tanben autor, compositor e productor musical. Es nascut lo 16 de febrièr de 1990 a Toronto (Canadà). Comença sa carrièra musicala en 2009.

Fonda lo labèl *XO* en 2011 e publica sos primièrs adobaments *House of Balloons*, *Thursday*, e *Echoes of Silence*. 

En 2012, signa un contracte ambe lo labèl *Republic Records* e torna editar sos adobaments dins l'album compilacion *Trilogy*. Son primièr vertadièr album estúdio, *Kiss Land*, sortís en 2013. Son segond album, *Beauty Behind the Madness*, mes en venda en 2015, conten los singles *The Hills* e *Can't Feel My Face*. Lo tresen album, *Starboy*, coneis el tanben una polida capitada comerciala. Enfin, son quatren album, *After Hours*, a una capitada planetària colossala en 2020 en particular ambe los tubes *Blinding Lights* (2020) e *Save Your Tears* (2021).

## Discografia
* 2013 : *Kiss Land*
* 2015 : *Beauty Behind the Madness*
* 2016 : *Starboy*
* 2020 : *After Hours*
* 2022 : *Dawn FM*
* 2025 : *Hurry Up Tomorrow*

## Cançons mai conegudas
* *The Hills* (2015)
* *Can't Feel My Face* (2015)
* *Starboy* (2016, ambe Daft Punk)
* *I Feel It Coming* (2017, ambe Daft Punk)
* *Call Out My Name* (2018)
* *Blinding Lights* (2020)
* *In Your Eyes* (2020)
* *Save Your Tears* (2021)
* *Take My Breath* (2021)
* *La Fama* (2022) 
* *Sacrifice* (2022)
* *Less Than Zero* (2022)

## Referéncias
Maat Mons

**Maat Mons** es un volcan bloquier de Vènus. Situat d'Atla Regio, es l'edifici volcanic pus aut de la planeta amb una altitud de 8 km au dessüs dau nivèu mejan de la superficia. D'un diamètre de 395 km, a una caldera de 31 × 28 km que contèn plusors cratèrs d'afondrament segondaris. Fòrça elements suggerisson una activitat volcanica recenta
.

## Liames intèrnes

* Vènus.
* Volcan.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
OneRepublic

**OneRepublic** es un grop de pop ròck anglofòn american devengut fòrça popular capvath lo monde entièr, originari de Colorado Springs dins lo Colorado (Estats Units). Fondat en 2002, començèron d'aver fòrça succès ambe lors singles *Apologize* (sortit en 2007) e *Stop and Stare* en 2008, dos tròcis tirats de lor album de 2007 *Dreaming Out Loud*. Aital, *Apologize* es estat la cançon la mai telecargada legalament en 2008 als Estats Units. En Occitània, lor cançon la mai coneguda es un tròç de 2013 que se sona *Counting Stars*.

Lo grop es nascut del rencontre en 1996 de dos liceans de la *Colorado Springs Christian High School* : Ryan Tedder e Zach Filkins. En 2002, se retròban a Los Angeles en Califòrnia e forman alavetz lo grop **Republic** ambe Eddie Fisher, Brent Kutzle (qu'a remplaçat a la bassa Tim Myers en 2007) e Drew Brown, puèi càmbian un pauc mai tard lor nom en **OneRepublic**.

## Discografia
* 2007 : *Dreaming Out Loud*
* 2009 : *Waking Up*
* 2013 : *Native*
* 2016 : *Oh My My*
* 2021 : *Human* 

## Cançons mai conegudas
* *Apologize* (2007)
* *Stop and Stare* (2008)
* *Counting Stars* (2013)
* *Love Runs Out* (2014)
* *I Lived* (2014)
* *No Vacancy* (2017)
* *Didn’t I* (2020)
* *Run* (2021)
* *Sunshine* (2022)
* *West Coast* (2022)
* *I Ain’t Worried* (2022)

## Cançons mai conegudas

## Referéncias
Copa d'Euròpa de la CONIFA 2023

La Copa d'Euròpa de la CONIFA 2023 es la quatrena copa d'Euròpa organizada per la Confederacion deis Associacions de Fotbòl Independentas (ConIFA) dau 3 de junh au 11 de junh de 2023.

## Participants
Lei còlas que participan a la competicion son :

* Abcazia
* Chipre del Nòrd
* Cornoalha
* Doas Sicílias
* Karpatalya
* Lapònia
* Ossetia dau Sud
* Padània
* Raetia
* Sardenha
* Sicília
* Székely

## Debanament
### Premier torn
#### Grop A

|}

#### Grop B

|}

#### Grop C

|}

#### Grop D

|}

#### Quarts de finala

#### Semifinalas

#### 3-4a plaças

#### Finala

### Rescòntre de classament
#### 5-8a plaças

#### 9-12a plaças

## Liames intèrnes
*Copa d'Euròpa de la CONIFA 2015
*Copa d'Euròpa de la CONIFA 2017
*Copa d'Euròpa de la CONIFA 2019
*Copa d'Euròpa de la CONIFA 2021

## Nòtas e referéncias
Dirham

[thumb|right|Dirham batut durant lo rèine dau califa [Umar II.]]

Lo **dirham** es una moneda d'argent producha a partir de l'emergéncia dau Califat Omeia. Amb lo dinar d'aur, foguèt una importanta moneda de transaccion durant plusors sègles, principalament dins lo bacin mediterranèu e dins lo mond arabi. Son nom a inspirat l'apelacion de plusors monedas modèrnas.

## Liames intèrnes

* Califat Omeia
* Dinar
* Fals
* Moneda

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Claude Cahen, « Origines et débuts de la monnaie musulmane », dins *Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres*, 1985, pp. 16-25.
* **[[francés|(fr)]]** Adam Abdullah, « The Islamic Monetary System: Diar and Dirham », dins *International Journal of Islamic Economics and Finance Studies*, 2020, vol. 6, n° 1, pp. 1-29.

## Nòtas e referéncias
Coolio

**Artis Leon Ivey Jr.**, dich **Coolio**, nascut lo 1èr d'agost de 1963 a Monessen en Pensilvània (Estats Units) e mòrt lo 28 de setembre de 2022 a Los Angeles (Califòrnia), èra un rapaire anglofòn american, tanben productor e actor.

Son nom de scèna proven d'una remarca d'un de sos amics, que li disián per se trufar que semblava a « Coolio Iglesias » quand cantava a la faiçon d'un crooner (en referéncia al cantaire espanhòl Julio Iglesias). S'es fach conéisser dins lo monde entièr en 1995 gràcias al tube colossal *Gangsta's Paradise*, un tròç rap basat sus un escapolon de la cançon *Pastime Paradise* de Stevie Wonder.

*Gangsta's Paradise* figura dins la benda sonòra del filme *[https://fr.wikipedia.org/wiki/Esprits_rebelles Esprits rebelles]* (ambe l'actritz Michelle Pfeiffer). 

Lo 2 d'octobre de 1995, Coolio publica son segond album sòlo, Gangsta's Paradise, que conten los singles *Too hot* e *1, 2, 3, 4 (Sumpin' New)*.

Coma actor, a jogat dins qualques films americans coma *[https://en.wikipedia.org/wiki/Dear_God_(film) Dear God]* (1996), *[https://ca.wikipedia.org/wiki/Batman_i_Robin Batman e Robin]* (1997), *[https://en.wikipedia.org/wiki/Shriek_If_You_Know_What_I_Did_Last_Friday_the_13th Scary Scream Movie]* (2000) o encara *[https://ca.wikipedia.org/wiki/Daredevil_(pel%C2%B7l%C3%ADcula) Daredevil]* (2003).

## Discografia
* 1994 : *It Takes a Thief*
* 1995 : *Gangsta's Paradise*
* 1997 : *My Soul*
* 2001 : *Coolio.com* (album sortit sonque al Japon)
* 2002 : *El Cool Magnifico*
* 2006 : *The Return of the Gangsta*
* 2008 : *Steal Hear*
* 2009 : *From the Bottom 2 the Top*

## Cançons mai conegudas
* *Gangsta's Paradise* (1995, ambe L.V., basat sus *Pastime Paradise* de Stevie Wonder)
* *Too hot* (1996)
* *1, 2, 3, 4 (Sumpin' New)* (1996)
* *Keep it on the red light* (1997, ambe Ophélie Winter)

## Referéncias
Elasar Menachem Schach

vinheta|Grab von Rabbi Elasar Menachem Schach in Bnei Brak
**Elasar Menachem Man Schach** ( hebräisch אלעזר מנחם מן שך , auch *Elazar* oder *Eleazar Menachem Shach* / *Leizer Shach* / *Eliezer Schach* ; geboren am 13 . Januar 1898 in Wabolnick, nördliches Litauen; gestorben am 2 . November 2001 in Tel Aviv  ) war ein talmudischer Gelehrter und ein führender ultraorthodoxer Rabbi in Israel .

## Ehrungen
In Bnei Berak und in Betar Illit wurden Straßen nach Elasar Schach benannt.

## Weblinks

## Einzelnachweise
Imagine Dragons

**Imagine Dragons** es un grop de pop ròck anglofòn american, fòrça populars capvath lo monde entièr, originari de Las Vegas dins lo Nevada (Estats Units). 

**Imagine Dragons** es estat format en 2008 pel cantaire Dan Reynolds ambe Wayne Presic (originari d'Utah), Daniel Platzman e Ben McKee. Los quatre musicians començan per jogar sus l'empont dins los casinos e autres estanquets-concèrts de la ciutat de Las Vegas, puèi sortisson tres mini-albums abans d'èsser remarcats pel celèbre productor de musica Alex da Kid. 

En 2012, sortisson aqueste còp lor primièr vertadièr album : *Night Visions*.

## Discografia
* 2012 : *Night Visions*
* 2015 : *Smoke + Mirrors*
* 2017 : *Evolve*
* 2018 : *Origins*
* 2021 : *Mercury – Act 1*
* 2022 : *Mercury – Acts 1 & 2*
* 2024 : *Loom*

## Cançons mai conegudas
* *Radioactive* (2012)
* *Demons* (2013)
* *Believer* (2017)
* *Thunder* (2017)

## Referéncias
Charli XCX

**Charli XCX**, de son nom vertadièr **Charlotte Emma Aitchison**, nascuda lo 2 d'agost de 1992, es una cantaira anglofòna britanica de pop, tanben autora e compositritz.

**Charlotte Emma Aitchison** es nascuda a Cambridge (Anglatèrra). Es eissida d'un paire escocés e d'una maire indiana d'Oganda.

Entre mai e novembre de 2011, **Charli XCX** sortís los singles *Stay Away*, puèi *Nuclear Seasons*. Los dos títols son produches per Ariel Rechtshaid e son pas disponiblas qu'al Reialme Unit.

En mai de 2012, **Charli XCX** sortís sa primièra mèscla, *Heartbreaks and Earthquakes*, compausada de uèch títols. Pendent la meteissa annada, jòga en primièra partida dels concèrts de Santigold e de Coldplay. 

En 2012, **Charli XCX** coescriu e canta en partida lo títol *I Love It* del duò suedés Icona Pop. La meteissa annada, sortís lo single *You're the One*. Lo single *You (Ha Ha Ha)* sortís l'annada seguenta.

Lo primièr album estúdio de la cantaira, *True Romance*, es comercializat en abril de 2013 e es seguit pel single *What I Like*. Aquel primièr opus es majoritàriament plan recebut per las criticas musicalas.

**Charli XCX** comença de trabalhar sus son segond album estúdio en 2013. Sortís dins l'annada lo single *SuperLove*, puèi lo títol *Just Dessèrts* en duò ambe Marina and the Diamonds.

A la debuta de 2014, la cantaira collabòra amb la rapaira australiana Iggy Azalea sus son títol *Fancy*, que li permet de se far mai amplament conéisser. Pendent aquela periòda, **Charli XCX** escriu fòrça tròces per d'artistas coma Sky Ferreira, Neon Jungle, Ryn Weaver, Rihanna, Gwen Stefani e tornarmai Iggy Azalea. 

Totjorn en 2014, **Charli XCX** interprèta lo títol *Boom Clap* pel film Nòstres astres contràris. La cançon es una enòrma capitada e es en seguida inclusa dins l'album *Sucker* qu'es comercializat en 2015 en Euròpa. Lo single *Break the Rules* sortit après *Boom Clap* e es el tanben una gròssa capitada.

## Discografia
* 2008 : *14* (album autoproduit)
* 2013 : *True Romance* (primièr vertadièr album)
* 2015 : *Sucker*
* 2019 : *Charli*
* 2020 : *How I'm Feeling Now*
* 2022 : *Crash*
* 2024 : *Brat*

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *Boom Clap* (2014)
* *Break the Rules* (2014)
* *Boys* (2017)
* *Gone* (2019, ambe Christine and the Queens)

## Referéncias
Cascada (grop)

**Cascada** es un grop pop electro anglofòn alemand originari de Bonn (Alemanha). Lo grop es compausat de la cantaira Natalie Horler, del discjòquei Manian e de Yann Peifer.

La cançon la mai coneguda de **Cascada** es *Everytime We Touch*, gròs tube electro e festiu de 2006 en Occitània e dins de nombroses païses. 

**Cascada** es tanben estat causit per representar Alemanha al Concors Eurovision de la cançon en 2013.

*Everytime We Touch* repren en partida las paraulas e la musica del títol compausat en 1991 per Maggie Reilly. 

L'album *Everytime We Touch* es estat publicat en 2006. En mai de *Everytime We Touch*, conten tanben los tubes *Miracle* e *Truly Madly Deeply* (represa de Savage Garden), e tanben *A Neverending Dream*, una represa de X-Perience.

## Discografia
* 2006 : *Everytime We Touch*
* 2007 : *Perfect Day*
* 2009 : *Evacuate the Dancefloor*
* 2011 : *Original Me*
* 2012 : *It's Christmas Time*

## Cançons mai conegudas
* *Everytime we touch* (2006, represa de Maggie Reilly)
* *A Neverending Dream* (2006, represa de X-Perience)
* *Miracle* (2007)
* *Truly Madly Deeply* (2007, represa de Savage Garden)
* *What hurts the most* (2008)
* *Because the night* (2008, represa de Patti Smith)
* *Faded* (2008)
* *Evacuate the dancefloor* (2009)
* *Fever* (2009)
* *Pyromania* (2010)
* *Summer of love* (2012)

## Referéncias
Status Quo

**Status Quo** es un grop britanic de *hard [[Musica Rock|ròck]]* originari de Londres en Anglatèrra, actiu jos aquel nom a partir de 1969 (mas los sòcis del grop jogavan ja amassa dempuèi 1962 jos d'autres noms, *The Status Quo*, *The Scorpions*, *The Palladins* o *The Spectres*). Dins las annadas 60, lo grop es compausat de Francis Rossi (cant, guitarra), Alan Lancaster (cant, bassa), Alan Key, John Coghlan (batariá) e Jess Jaworski (clavièrs). Lo grop a cambiat mantuns còps de bataire, Pete Kircher a remplaçat John Coghlan en 1982, puèi i a agut Jeff Rich (1986-2020), Matt Letley (2000-2012) e Leon Cave.

Se son tostemps estats plan populars al Reialme Unit, en Occitània, son mai que mai coneguts per dos tubes màgers, *Whatever You Want* a la fin de l'annada 1979 e *In the army now* a la fin de 1986. La version originala de *In the army now* es en realitat una composicion de 1981 dels fraires Rob e Ferdi Bolland (Bolland & Bolland), mas es la represa de 1986 per **Status Quo** qu'es la mai coneguda.

## Cançons mai conegudas
* 1973 : *Caroline* 
* 1975 : *Down down*
* 1975 : *Break the rules*
* 1975 : *Roll over lay down*
* 1976 : *Rain*
* 1977 : *Wild side of life*
* 1977 : *Rockin’ all over the world* 
* 1978 : *Again and again* 
* 1979 : *Whatever You Want*
* 1980 : *What you’re proposing*
* 1981 : *Something ’bout you baby I like*
* 1982 : *Dear John*
* 1983 : *Ol’ rag blues* 
* 1984 : *A mess of blues* 
* 1986 : *In the army now* (represa de Bolland & Bolland)

## Referéncias
Ѿ

**Ѿ** (en minusucla: **ѿ**) es una letra de l'alfabet cirillic qu'es pas mai utilizada. Es la combinason de las letras Ѡ e Т. S'utilizava dins lo mot отъ (*a partir de*) e dins lo prefix от-.
2 Unlimited

**2 Unlimited** es un grop anglofòn de tècno bèlga e neerlandés, originari d'Amsterdam (Païses Basses) e d'Anvèrs (Belgica). 

Actiu a la debuta de las annadas 1990, **2 Unlimited** es estat un dels mai populars de l'èrsa *eurodance* de las annadas 90 e mai precisament l'un dels grops màgers post-house del sosgenre tècno dance (pic de popularitat d'aqueste estili entre 1992 e 1996). Aquel grop es estat format pels productors bèlgas Jean-Paul De Coster e Phil Wilde. Lo grop comença sa carrièra ambe lo tèma *Get Ready for This* en 1991, qu'obten de succès dins mantuns païses (Reialme Unit, País Bas, Austràlia, e quitament Estats Units).

La formacion originala s'alarga ambe l'arribada dels neerlandeses Anita Doth (cant) e Ray Slijngaard (rap). Te tòrna alavetz enregistrar ambe eles una version cantada en anglés de *Get Ready for This*. 

En França, es lo títol *No Limit* que revèla lo grop. Aquel tube se classa no 1 del Tòp 50 pendent 5 setmanas a la prima de 1993, fasent de **2 Unlimited** lo primièr vertadièr grop tècno dance a classar un single n°1 en França. En realitat, es lo segond còp qu'un tròç tècno dance se classa n°1 en França vist que ja l'annada precedenta, lo grop alemand Snap! aviá obtengut una primièra plaça ambe lor títol *Rhythm is a dancer* (tube de l'estiu de 1992), levat que Snap! es istoricament puslèu considerat coma un grop house qu'a simplament evoluat cap a la tècno dance ambe l'aveniment d'aquel estili, mentre que **2 Unlimited** èra a l'epòca un grop vertadièrament representatiu de l'èrsa del sosgenre tècno dance. Vaquí perqué se considèra que, en França, lo primièr tube tècno dance d'èsser estat n°1, es lo *No Limit* de **2 Unlimited** au mes de mai de 1993, quitament se en realitat lo grop house alemand Snap! aviá jà classat lor cançon *Rhythm is a dancer* a n'aquesta primièra plaça tre lo mes de setembre de 1992. 

Aital, en França, lo segond album de **2 Unlimited**, *!No Limits!* se vend a mai de 200 000 exemplars, e mai de 800 000 singles son venduts suls 5 títols sortits. 

De tròcis de **2 Unlimited** se pòdon trobar dins mai de 50 milions de compilacions. A partir del títol *Tribal Dance* en 1993, tòrnan enregistrar cada *single* ambe de repics en espanhòl pel mercat ispanofòn.

## Discografia
* 1992 : *Get Ready!*
* 1993 : *!No Limits!*
* 1994 : *Real Things*
* 1998 : *II*

## Cançons mai conegudas
* *Get Ready For This* (1991)
* *Twilight Zone* (1992)
* *No Limit* (1993)
* *Tribal Dance* (1993)
* *Faces* (1993)
* *Maximum Overdrive* (1993)
* *Let The Beat Control Your Body* (1994)
* *The Real Thing* (1994)
* *No One* (1994)
* *Here I Go* (1995)
* *Jump For Joy* (1996)

## Referéncias
Ѡ

**Ѡ** (en minusucla: **ѡ**) es una letra de l'alfabet cirillic qu'es pas mai utilizada. Es la mera còpia de la letra gregala omega (Ω). Èra utilizada d'un biais decoratiu, mas sustot dins la numeracion que valiá 800.
Balendukht

**Balendukht** o **Balendokht** (ბალენდუხტი en georgian) èra una princessa sasanida e reina consòrt d'Iberia. Èra la filha del rei Hormizd III. Pendent sa jovença, se maridèt amb Vakhtang I, lo rei d'Iberia, amb qui aguèt un enfant nomenat Dachi. Balendukht, pasmens, moriguèt a la naissença de l'enfant e de sa bessoina. L'etimologia del nom es pas clara. Benlèu foguèt un corromput de **Šāhēnduxt*.
Codex Runicus

vignette|'Na paina (f. 27r) dau ''Codex Runicus''.

Lo ***Codex Runicus*** es un manuscrit de 202 painas redigit vers 1300. Eu es entierament escrich en runas medievalas, çò que ne'n fai l'un daus rales exemples d'emplec de runas sus parjamin en luòc dau boesc o de la peira (los supòrts abituaus). Eu fai partida de la colleccion *Arnamagnæanske*, conservada a l'universitat de Copenaga (cote AM 28 8vo).
Transcripcion e transliteracion

La **transcripcion** es l'operacion que consista a remplaçar chasque fonema (parlem alòr de transcripcion fonologica) o chasque son (transcripcion fonetica) de 'na linga per un grafema o per un grope de grafemas d'un sistema d'escriture. 'Laidonc, 'la depend de la linga cibla, un unic fonema pòt correspondre a diferents grafemas seguent la linga considerada.

La **transliteracion** es l'operacion que consista a remplaçar a chasque grafema d'un sistema d'escritura un grafema o un grope de grafemas d'un autre sistema, independament de la prononciacion. 'Laidonc, 'la depend dau sistema d'escritura cibla, e pas de la linga font.
Per exemple, la letra russa " ч " se translitera " č " (çò qu'aida pas bien un occitanofòne), mas se transcriu " ch " en occitan o " tch " en francés.
La runa " ᚠ " (Fehu) se translitera " f ", e " ᚢ " (Ūruz) ela, se translitera " u ; y ", e se transcriu " u, y, o, v / w ".
Arquean

L’**Arquean** es un eon de l'escala dei temps geologics que començèt a l'aparicion de la vida terrèstra e que s'acabèt i a 2,5 miliards d'ans. En causa dei limits regardant la data precisa de l'aparicion de la vida, la data de 4 miliards d'ans es una convencion definida per la Comission Internacionala d'Estratigrafia en 2013. L'Arquean succediguèt a l'Adean (4,57-4 Ga) e foguèt remplaçat per lo Proter-
ozoïc (-630 Ma). Es devesit en quatre èras geologicas que son l'Eoarquean, lo Paleoarquean, lo Mesoarquean e lo Neoarquean.

## Liames intèrnes

* Escala dei temps geologics.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Baulon (omonimia)

**Baulon** es un toponim europèu:
* Baulon, comuna d’Occitània
* Baulon (Bretanha), comuna de Bretanha
Marc Lesan

vinheta|Marc Lesan en Catosfera 2020

**Marc Lesan i Morillas** (Barcelona, 17 de noveme de 2000) ei un youtuber, streamer e realizador catalan.

Penge vidèos en sòn canau de YouTube, a on comencèc en tot hèr contengut eth castelhan. Dempús d'abriu de 2020, ras d'un vidèo que venguec virau que parlaue dera manca de contengut juvenil ara Corporacion Catalana de Mejans Audiovisuaus, penge tot eth sòn contengut en catalan impulsat pera plataforma *Canal Malaia*. Ath delà, collabòre en programa *Els experts* de iCat. A estudiat un cicle formatiu de grad superior de realizacion audiovisuau ena Escòla de Mejans Audiovisuaus de Barcelona. Siguec finalista deth concors *Visualsound* 2019 der Ajuntament de Barcelona, damb eth cuert de ficcion *L'endemà*.

Dempús de gèr de 2023, ei un des presentadors deth podcast *[[L'Arrabassada (podcast)|L'Arrabassada]]*, damb Oriol Lapeira e Iñaki Sola.

## Referéncies
Duràs

**Duràs** pòt designar:

## Personatges
*Clara de Duràs, femna de letras.
*Margarida Duràs, pseudonime de Margarida Donadieu.
*la familha de Duràs, senhors puèi ducs de Duràs.
*los ducs de Duratz, inclusent Carles III de Nàpols.

## Toponimes
*Duràs, comuna guianesa.
*Duratz, vila albanesa.
*lo Ducat de Duratz, basada dins la vila albanesa.
Duratz

**Duratz** (*Durrës* en albanés) es una vila litorala d'Albania, la segonda dau país après Tirana. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2011. Sa superfícia totala es 338.30&nbsp;km².

## Toponimia
Duratz es estat coneguda sos fòrça noms diferents, en lengas diferentas.

* En grèc, **Δυρράχιο** *Dyrráchio*, ancianament tanben **Ἐπίδαμνος** *Epídamnos*
* En latin, **Dyrrachium** o mei ancianament **Epidamnus**
* En albanés, **Durrës**
* En italian, **Durazzo**
* En serbocroat, **Драч**/**Drač**
* En turc, **Dıraç** (**دراج** en turc otoman)
* En aromanés, **Durus**

## Istòria
Duratz es una de las vilas mei vielhas d'Albania. Vadot part de l'empèri roman en 219 avant J-C durant la segonda guèrra illiriana. Durant la grana guèrra civila romana, hot lo sèti en 48 avant J-C de la Batalha de Duratz entre Juli Cesar e Gnèu Pompèu. 

Sos l'empèri roman, Duratz èra l'extremitat occidentau de la Via Egnàcia, que miava a Tessalonica e Constantinòple. Au sègle IV, Duratz vadot metropòli de la província d'Epir Nòva. Èra ses d'un avescat dempuei 58, que vadot donc archivescat en 449.


Panorama of Durres Port.jpg
Amphitheatre of Durrës 2013-09 005.jpg
Torra ne Durres.jpg
Albanian College of Durres.jpg
Kisha Durres 02.jpg
Stare mury miejskie Durrës.jpg
Amphitheatre of Durrës 01.jpg
Drač, panorama náměstí.jpg
Taula de logaritmes

thumb|right|Exemple d'una taula de logaritmes.

Una **taula de logaritmes** es una representacion tabulara dei logaritmes, generalament de basa 10, dei nombres entiers de 1 a *N* amb *N* egau a  ò . La conoissença dei logaritmes decimaus dei nombres entiers comprés entre 10*n* e 10*n* + 1 es sufisenta car lo logaritme deis autrei nombres pòu èsser obtengut amb aqueleis elements. Una taula logaritmica es una ajuda au calcul de produchs, de quocients e de poissanças. Pasmens, permet tanben de calcular la soma de dos nombres de logaritme conegut.

Fòrça utilizadas entre lei sègles XVII e XX, lei taulas de logaritmes son vengudas raras car leis otís informatics permèton de calcular pus rapidament la valor d'un logaritme que que siegue.

## Liames intèrnes

* Logaritme

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** A. Dahan-Dalmedico e J. Peiffer, *Une histoire des mathématiques : Routes et dédales*, 1986.

## Nòtas e referéncias
Arc volcanic

[thumb|right|Imatge satellit de l'arc volcanic deis [Illas Aleutianas.]]

Un **arc volcanic** es un ensemble de volcans que s'alinhan mai ò mens segon una corba. Es format per la subduccion d'una placa oceanica sota una placa continentala ò una autra placa oceanica. D'efiech, aqueu fenomèn entraïna la fusion parciala dei ròcas de la crosta oceanica que sota dins lo mantèu. Aquelei materiaus fonduts remontan alora vèrs la superficia onte pòdon engendrar una activitat volcanica. En foncion de la natura que la crosta qu'entraïna la subduccion, se parla d'arcs volcanics insulars (Japon, Illas de la Sonda, Illas Marianas, etc.) ò d'arcs volcanics continentaus (Kamchatka, Arc dei Cascadas, etc.).

## Liames intèrnes

* Subduccion.
* Volcan.

## Bibliografia

* **[[espanhòu|(es)]]** E. J. Tarbuck e F. K. Lutgens, *Ciencias de la Tierra*, 8 edicion,  Pearson Educación S. A., 2005.

## Nòtas e referéncias
Esen Taidji

**Esen Taidji** († 1455) es un cap de la tribü mongòla deis Oïrats de 1438 a 1455. Fiu de Toghon († 1439), se destrièt rapidament per son ambicion. A la mòrt de son paire, èra lo mèstre un territòri important situat entre lo Lac Balkhach, lo Lac Baikal e la Granda Muralha de China e que compreniá Karakorum, l'anciana capitala de Genghis Khan.

Après plusors campanhas còntra d'interès chinés, Esen Taidji demandèt un maridatge amb una princessa chinesa. Après lo refús dei Ming, lo cap oïrat comencèt una violenta incursion dins la region de Pequin en 1449. En setembre, destruguèt una armada chinesa menada per l'emperaire Ming Yingzong a la batalha de Tumu. L'emperaire eu meteis foguèt capturat mai lei Mongòls poguèron pas aprofichar aqueu succès per obtenir de concessions importantas. Au contrari, deguèron se retirar en causa de problemas d'avitalhament. Puei, liberèron Ming Yingzong per crear de problemas amb son fraire, Ming Daizong, qu'aviá pres sa plaça per protegir Pequin. Pasmens, l'arribada de renfòrç importants l'empachèt de tornar atacar e la patz foguèt finalament restablida en 1453.

En parallèl, Esen Taidji reconoguèt Toghtoa Bukha coma grand khan. Dins aquò, ordonèt rapidament son assassinat car Toghtoa Bukha refusèt de considerat leis enfants eissits de son maridatge amb una sòrre d'Esen Taidji coma eiretiers legitims. Per assegurar son poder, Esen Taidji se reconoguèt coma vassau de l'Empèri Ming. Inquiets en fàcia de seis ambicions, sei vassaus oïrats lo reversèron e l'executèron en 1455. Son fiu Amasandji li succediguèt mai son poder foguèt lèu contestat per seis autrei fraires. Aquò entraïnèt una guèrra civila en Mongolia.

## Liames intèrnes

* Mongolia.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** René Grousset, *L’empire des steppes, Attila, Gengis-Khan, Tamerlan*, Payot, 1938.

## Nòtas e referéncias
FAL

Lo **FAL** es un fusiu de combat bèlga fabricat per la FN Herstal dempuei 1953. Caracteristic de l'après-guèrra, utiliza la municion 7,62 mm OTAN e es adaptat a un tir semiautomatic. Certanei versions dispausan d'un selector permetent un tir automatic mai, en causa de la poissança de sa municion, lo tir es sovent pauc precís. Sa portada practica es de 600 m. Conoguèt una difusion larga gràcias a sei caracteristicas, son utilizacion simpla e sa bòna resisténcia ai condicions rescontradas sus lo prat batalhier (corrosion, freg, etc.).

En Euròpa, foguèt pauc a pauc abandonat après l'adopcion de la municion 5,56 mm OTAN. D'efiech, lo FAL, en causa de sa longor (mai d'un mètre) e dau pes de sei municions, èra plus adaptat a la guèrra modèrna imaginada per leis armadas occidentalas. En revènge, demorèt en servici en America dau Sud, en Africa e en Asia dau Sud. Dins leis ans 2010, èra ansin totjorn utilizat per mai de 50 armadas dins lo mond.

## Liames intèrnes

* Fusiu.

## Bibliografia

* **(fr)** Dominique Venner, *Les Armes de Combat individuelles*, Pensée Moderne, 1976.
* **(fr)** Gérard Henrotin, *Le FN FAL Expliqué*, H&L Publishing - HLebooks.com, 2004.

## Nòtas e referéncias
Betum & bitum (omonimia)

Los mots **betum** e **bitum** se pòdon referir a:

* Lo betum, un material de construccion.
* Lo bitum, una mescla d'idrocarburs.
Jeremy Zucker

**Jeremy Scott Zucker** (Nòva Jersei, 3 de març de 1996) es un cantaire e compositor american, conegut per sas cançons "Comethru", "You Were Good to Me", e "All the Kids Are Depressed". Dempuèi que comencèt de publicar de musica en 2015, Zucker a sortit de multiples EPs e dos albums de longa durada, *Love Is Not Dying* (2020) e *Crusher* (2021).

## Discografia
* *Beach Island* (2015)
* *Breathe* (2015)
* *Motions* (2017)
* *Idle* (2017)
* *Stripped.* (2018)
* *Glisten* (2018)
* *Summer* (2018)
* *Brent* (amb Chelsea Cutler) (2019)
* *Brent II* (amb Chelsea Cutler) (2021)
Gdiniô

**Gdiniô** (*Gdynia* en polonés, *Gdingen* en alemand) es una ciutat de Cashobia, dins l’estat polonés.
Vièlanava del Bòsc

**Vièlanava del Bòsc** (*Villeneuve-du-Bosc*  en francés) es una anciana comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Es ara dins la comuna de Sent Joan de Verges.

## Geografia
Le vilatge, plan pichon, es a 488 m d'altitud, mès al nòrd i a de puèges boscoses de mai de 600 m. L'anciana comuna s'acabava probablament al sud a la Quièra de Bernadon e a la del Ròc de Caròl (s'agís del meteis acrin), a 700 m. Al mens le sud de la comuna es inclús dins le Plantaurèl. Le territòri, relativament espandit, compreniá los vilatjots de Vedèl, la Bòrda, Bòrdanava, Marcelhàs, Siret, etc

## Toponimia
### Vièlanava del Bòsc
La prononciacion es [,bjɛloe'naβo ðel'βɔsk] segon l'enquista Sacaze de las annadas 1880.  Las fòrmas ancianas son *Villa nova* en 1272, *Villam novam de Boscho* en 1329, *Vielenave* en 1390, *Villanova*, *Villanova del bosq* en 1445, etc.
Segon Dauzat e Rostaing, una *vièlanava* es una aglomeracion novèla fondada a l'Edat Mejana per un senhor o una comunautat religiosa, mès sense que las franquesas autrejadas a las vilafrancas sián precisadas. Lo determinant es lo mot occitan *bòsc*. La fòrma *Vièlanava* presenta una diftongason del grop *-il-* en [jɛl], coma per exemple dins *fièl*, ancianament *fil*, *abrièl*.

### Marcelhàs
Le lòc (*Marseillas* en francés) es de mal trobar sus Geoportail https://www.geoportail.gouv.fr/carte : cal cercar *château de Marseillas, Saint-Jean-de-Verges* o *pont de Marseillas, Saint-Jean-de-Verges* siquenon lo sistèma vos manda a Varilhas.
La prononciacion es [maɾse'ʎas]. Patrici Pojada causís la grafia *Marcelhàs* contra *Marcelhans*, de mal descodar. Las fòrmas ancianas son [villa] *de Marcellanis* en 1272, *Marcelhas* en 1385, 1390, 1401, 1445, 1460, 1535. Lemoine considèra que *Marcelhàs* ven del nom de persona galloroman *Marcellus*, ambe'l sufixe *-anum*. P. Pojada obsèrva que la finala es la meteissa en francés que Meràs e Siuràs. La finala ven probablament del sufixe d'apertenéncia en *-anum* a l'ablatiu-locatiu, que daissa una *-s* finala. Lo nom latin (o eventualament galloroman) de proprietari es probablament *Marcellus*. 

## Istòria
La vièla nava data probablament del sègle XIII; son nom sembla marcar que foguèt creada per tal de rompre e desermassir un lòc boscós. Vièlanava èra situada dins la castelaniá e cossolat de Foish.
Al començament de las annadas 1970, le vilatge èra despoblat e une communautat hippie s'i installèt per far una experiéncia de « comuna libertària ». 
Le 1èr de genièr de 1975, la comuna foguèt annexada a Sent Joan de Verges per fusion simpla, en aplicacion de l'arrestat prefectoral del 16 de mai de 1974.

## Demografia

## Nòtas e referéncias
Dominion

Un **dominion** es un tèrme ancian que designava un Estat autonòm de l'Empèri Britanic ò dau Commonwealth. Lei dominions èran de colonias de poblament ancianas qu'avián obtengut de drechs li permetent de gerir sei finanças, sa politica interiora a condicion de respectar quauquei règlas eticas de basas impausadas per Londres e son comèrci levat de quauqueis exigéncias egalament fixadas per lo Reiaume Unit. Aguèt tanben lo drech de crear la sieuna fòrça armada. En revènge, lo govèrn britanic gardava lo contraròtle deis afaires estrangiers. Leis institucions juridicas britanicas èran tanben lei corts suprèmas dei dominions, compres per lei questions constitucionalas.

Lei dominions principaus èran Canadà, Austràlia, Nòva Zelanda e lei colonias sud-africanas. Aquela autonòmia evolucionèt pauc a cha pauc vèrs una independéncia complèta. Aquela transformacion foguèt oficialament reconegut en 1931 amb l'Estatut de Westminster. Pasmens, dins lei fachs, lei dominions contunièron d'alinhar sa diplomacia sus aquela dau Reiaume Unit fins a la Segonda Guèrra Mondiala. Quauquei ponchs, coma lo reglament dei desacòrdis constitucionaus, demorèron de la responsabilitat dei tribunaus londonencs encara pus lòngtemps. Per exemple, fins a 1982, totei lei modificacions constitucionalas canadencas devián èsser aprovadas per lo Parlament de Londres.

Après 1945, l'estatut de dominion foguèt donat a fòrça colonias britanicas dins lo quadre dau procès de fragmentancion de l'Empèri Britanic. Pasmens, aqueleis Estats gardèron pas lòngtemps aquel estatut.

## Liames intèrnes

* Colonialisme.
* Protectorat.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
John Napier

[thumb|right|Retrach de John Napier vèrs [1616.]]

**John Napier**, baron de Merchiston (1 de febrier de 1550, Edimborg, 4 d'abriu de 1617, Edimborg), es un teologian, un astronòm e un matematician escocés. Es famós per son tractat *Mirifici Logarithmorum Canonis Descriptio*, escrich en 1614, que presenta la premiera descripcion vertadiera dei foncions logaritmicas. Napier aguèt pas consciéncia de l'importància de sa descubèrta. Per eu, èra a publicar de taulas de correspondància entre doas serias de valor que permetián de simplificar lei calculs trigonometricas utilizadas en astronomia e en cartografia. Pasmens, son trabalh foguèt popularizat per plusors personalitats scientificas importantas après sa mòrt, especialament Johannes Kepler, e l'importància dei logaritmes foguèt pauc a pauc identificada durant la premiera mitat dau sègle XVII.

## Liames intèrnes

* Logaritme.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Maite Gorriz Farré e Santiago Vilches Latorre (trad. Simon Prime), *L'origine du calcul et des logarithmes : Napier*, Barcelone, RBA Coleccionables, 2018.

## Nòtas e referéncias
Jost Bürgi

**Jost Bürgi** (28 de febrier de 1552, Lichtensteig - 31 de genier de 1632, Kassel) es un relotgier, un astronòm e un matematician soís. Collaborator de Johannes Kepler (1571-1630), èra una personalitat scientifica reconeguda de son epòca e foguèt nomat relotgier imperiau. En particular, èra famós per sei relòtges astronomics e per seis instruments de mesura. Uei, es egalament conegut per son trabalh sus lei logaritmes. D'efiech, tre la fin dau sègle XVI, publiquèt de taulas trigonometricas que permetián de de realizar de multiplicacions ò de divisions de grands nombres gràcias a un sistèma d'addicions e de sostraccions (prostaferèsi). Puei, desvolopèt de tecnicas de calcul logaritmic que menèron a la publicacion d'una taula d'antilogaritmes en 1620. Pasmens, per de rasons desconegudas, l'edicion de sei trabalhs logaritmics foguèt incomplèta. La taula foguèt publicada soleta, sensa explicacion, e l'error foguèt pas corregida avans 1856. En consequéncia, sa taula demorèt pauc utilizada.


Fichièr:Jost Bürgi Porträt.jpg|
Fichièr:Equation clock, made for Landgrave William IV of Hesse-Kassel by Jost Burgi and Hans Jacob Emck, Germany, Kassel, 1591, gilt brass, silver, iron - Metropolitan Museum of Art - New York City - DSC07083.jpg|
Fichièr:Armillary sphere with astronomical clock.jpg|
Fichièr:JostBurgi-MechanisedCelestialGlobe1594.jpg|
Fichièr:Extract Progresstabulen Burgi.jpg|


## Liames intèrnes

* Logaritme.
* Relòtge astronomic.

## Bibliografia

* **[[alemand|(de)]]** Jost Bürgi, *Aritmetische vnd Geometrische Progress Tabulen, sambt gründlichem vnterricht, wie solche nützlich in allerley Rechnungen zugebrauchen, vnd verstanden werden sol*, 1620.
* **[[alemand|(de)]]** Ludwig Oechslin, *Der Bürgi-Globus : Technik und Kultur*, Schweizerisches Landesmuseum, 2000.
* **[[alemand|(de)]]** Fritz Staudacher, *Jost Bürgi, Kepler und der Kaiser - Uhrmacher, Astronom, Mathematiker, Instrumentenbauer, Erz-Metallurgist*, 4 edicion, NZZ Libro, Zürich, 2018.

## Nòtas e referéncias
Logaritme neperian

Lo **logaritme neperian** ò **logaritme naturau** es la foncion logaritme de basa *[[e (nombre)|e]]*. Generalament notat « ln » « log », es una foncion majora dei matematicas e dei sciéncias modèrnas en causa de son utilizacion dins mai d'un domeni. Es la foncion recipròca de la foncion exponenciala.

## Liames intèrnes

* Foncion exponenciala.
* Logaritme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Nicolas Chuquet

**Nicolas Chuquet** (entre 1445 e 1455, París - 1488, Lion) es un matematician francés de la fin dau sègle XV. Installat dins la vila de Lion a partir de 1480, es famós per sei tractats matematics. Lo pus important es *Triparty en la science des nombres*, publicat en 1484, que presenta lo concèpte de nombre (compres lo zèro e lei nombres negatius), lei racinas e de trabalhs que prefiguran lo logaritme. Intègra tanben l'escritura *x*0 = 1 e de consideracions sus l'escritura dei grands nombres. L'escala lònga de notacions d'aquelei nombres es ansin de còps dicha « escala de Chuquet ».

## Liames intèrnes

* Algèbra.
* Logaritme.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Aristide Marre, « Nicolas Chuquet : Triparty en la science des nombres », *Bulletino di bibliografia e di Stria delle scienze matematiche e fisiche*, tòme XIII, 1880, pp. 589-814.

## Nòtas e referéncias
Logaritme binari

thumb|right|Representacion dau logaritme binari.

Lo **logaritme binari** es lo logaritme de basa 2. A d'aplicacions importantas en informatica dins lei lengatges binaris e en musica dins certanei rapòrts de frequéncia per obtenir d'octavas, de miegs tons e de tons. Sa notacion oficiala es « lb » mai son usatge es rar. En plaça, s'utiliza puslèu log2.

## Liames intèrnes

* Logaritme.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** K. J. Dean, *A fresh approach to binary logarithm computing*, 1969, Electronic Engineering.

## Nòtas e referéncias
Logaritme decimau

thumb|right|Representacion dau logaritme decimau

Lo **logaritme decimau** (var. **logaritme decimal**) es lo logaritme de basa 10. Foncion fòrça importanta dei sciéncias modèrnas en causa de seis aplicacions multiplas, es generalament notat « log ».

## Liames intèrnes

* Logaritme.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** G. H. Hardy e E. M. Wright, *An Introduction to the Theory of Numbers*, Clarendon Press, 1979.

## Nòtas e referéncias
Lista dels primièrs ministres de Letònia

border|250px|thumb|Bandièra dels primièrs ministres de Letònia.
Lo primièr ministre esas lo cap de govèrn di Letònia. Vaquí la lista dels primièrs ministres de Letònia, de 1918 fins a 1940 (Primièr periòde d’independéncia), e de 1990 fins a uèi.

## Primièrs ministres de 1918 fins a 1940

De 1940 fins a 1991 Letònia foguèt ocupada e devenèt Republica Sovietica.

## Primièrs ministres de 1990 fins a uèi

## Nòtas

## Vejatz tanben
* President de Letònia

## Ligams externs
* primièrs ministres de Letònia (en anglés)
Bòsc Comunautari d'Arcata

Lo **[[Bòsc comunautari|Bòsc Comunautari]] d'Arcata**, apelat oficialament **Arcata Community Forest** en anglés mas sovent apelat en lenga populara **[the] Community Forest** (**[lo] Bòsc Comunautari**), fòrma part del sistèma de parcs e recreacion de la vila d'Arcata, a Califòrnia, Estats Units. Es un exemple de la forestariá comunautària.

La zòna forestièra principala cobrís 793 acres (3,21 km²). Lo pargue èra la resulta d'esfòrces qu'a per mira de combinar d'espandidas de tèrras forestièras situadas a l'èst de la vila en una seccion contunha de bòsc segondari de sequòias costièrs apertenent a la vila. Sus un periòde de 50 ans, 622 acres (2,52 km²) son estats obtenguts en mantuna crompa. En novembre de 2006, lo bòsc de Sunny Brae de 171 acres (0,69 km²) es estada ajustada al bòsc comunautari. La vila possedís e gerís egalament lo bòsc de Jacoby Creek de 1 200 acres (4,9 km²). La Vila possedís un total de 2 134 acres (8,64 km²) de bòsc.

## Istòria
Èra creada en 1955 a partir de 6 pèças forestièras: Gannon Tract, Burns Tract, Preston Tract I, Preston Tract II, Reclamation Water Co. Tract, e Brizard Tract (De nòtar: *tract* significa *pèça*).
Freitas

**Facundo Freitas Costa** nascut a Montevideo lo 12 de decembre de 2002 e conegut popularament per lo sieu nom artistic **Freitas** es un cantaire espanhòl.

## Trajectòria

D'origina latina e nascuda a l'Uruguai, Freitas se transportèt a Espanha quand aviá solament un an, ont desvolopèt la siá passion per la musica. En plena adolescència e amb 15 ans, decidiguèt metre en examen mai sul tèma e se matriculèt a un cors de tecnician de produccion musicala e sonòra, ont comencèt a grauar las siás primièras cançons. Ja amb 17 ans e amb mai formacion, publica la siá primièra cançon professionala nomenada "Fuego", e après unes 2 ans en l'indústria musicala anóncia lo lançament de lo sieu primièr disc nomenada *Fe*. En Març de 2022, foguèt nominada als Prèmis MIN en las categorias de Melhora artista emergent, Cançon de l'an, Melhora letra originala, Melhor vidèo musical e Melhora produccion musicala.

Après iniciar la siá carrièra musicala jol nom artistic de "Facundo Freitas", lo coruñes comença una nòva estapa coma "Freitas".

## Referéncias
Ibn Hamza al-Maghribi

**Ibn Hamza al-Maghribi** (entre 1554 e 1574, Argièr - 1611, La Mèca) es un matematician arabi de la fin dau sègle XVI e dau començament dau sègle XVII. Foncionari de l'administracion fiscala otomana de Constantinòble, demorèt dins la capitala turca fins a la mòrt de son paire. Puei, vendèt sei bens per anar s'installar amb sa maire a La Mèca. Ibn Hamza al-Maghribi es famós per son tractat de 1591 que presenta de resultats que prefiguran lei logaritmes. L'obratge conoguèt un certan succès car d'exemplaris èran en circulacion dins plusors vilas turcas ò aràbias. Pasmens, coma èra redigit en turc otoman, foguèt lèu oblidat après la disparicion de son autor.

Dins lei país musulmans, es frequentament presentat coma l'inventor dau logaritme. Pasmens, aquò es contestat car son trabalh es similar a aqueu d'autrei pioniers de l'estudi dei logaritmes coma Arquimèdes (287-212 avC), Nicolas Chuquet († 1488) ò Michael Stifel (1487-1567). 

## Liames intèrnes

* Logaritme.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Pierre Ageron, « Ibn Hamza a-t-il découvert les logarithmes ? Constitution et circulation du discours islamocentré sur l'histoire des mathématiques », 25-26 de mai de 2010, https://web.archive.org/web/20221208135613/https://publimath.univ-irem.fr/numerisation/WH/IWH11017/IWH11017.pdf.

## Nòtas e referéncias
Edicte de Worms

L’**Edicte de Worms** es un edicte promulgat lo 25 de mai de 1521 per l'emperaire Carles Quint per enebir lo luteranisme dins lo Sant Empèri. Prononcièt lo bandiment de Martin Luther e de sei partisans, enebiguèt la difusion de seis escrichs e condamnèt totei lei protestants a la confiscacion de sei bens. De mesuras segondàrias foguèron egalament presas per favorizar la destruccion dei tèxtes protestants e la denonciacion deis eretics.

Aqueu tèxte preparava l'arrestacion  de Luther mai d'autrei problemas empachèron Carles Quint de l'aplicar en Alemanha. L'edicte agravèt ansin lei tensions religiosas dins lo país sensa reglar lo problema.

## Liames intèrnes

* Dièta de Worms.
* Reforma.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Comunautat de comunas de las Bastidas de Lomanha

La **** qu'ei ua comunautat de comunas francesa, situada dens le departament de Gers. Lo n° SIREN qu'ei 200034726.

## Istòria
La comunautat de comunas de las Bastidas de Lomanha que's fondè lo 1èr de gèr de 2013 en agropar la Comunautat de comunas de Terride-Arcadèche (nom qui sembla francés), la Comunautat de comunas Bastidas deu Vath d'Arrats e la Comunautat de comunas Còr de Lomanha.

## Composicion

* Ardisàs
* Avençac
* Avesan
* Bajoneta
* La Briha
* Lo Casteron
* Catonvièla
* Colonha
* Encaussa
* Estramiac
* Gaudonvila
* L'Isla Boson
* Manhàs
* Mansenpuei
* Maravath
* Maurós
* **[[Mauvesin (Gers)|Mauvesin]]**
* Montbrun
* Montfòrt
* Oms
* Pessolens
* Ròcalaura Sent Aubin
* Sarrant
* Senta Anna
* Senta Gema
* Sent Antonin
* Sent Brès
* Sent Clar
* Sent Criac
* Sent Cric
* Sent Germer
* Sent Jòrdi
* Sent Launard
* Sent Orens
* Serempuèi
* Sirac
* Solomiac
* Toget
* Tornacopa
* Tors
* Vivèrs

Nòtas per las grafias :   
N.B. Lo nombre total de comunas de las tres intercomunalitats qu'èra de 42. La comuna de Plius, ancianament de la Comunautat de comunas Còr de Lomanha, que partí cap a la Comunautat de comunas de la Lomanha gersesa en ? 

## Véser tanben
* Intercomunalitats de Gers
* Arrondiments de Gers
* Comunas de Gers

## Nòtas


* Lo SPLAF (Sit sus la Populacion e los Limits Administratius de França)
* L'ASPIC
Plais de Benjes

Un **plais de Benjes** es una formacion vegetala que serv per separar dos espacis de terren, facha de branchas de bòscs mòrt.
'La serv d'abric a la fauna que las dejeccions plenas de granas ne'n faràn un plais nuòu.

Qu'es 'na tecnica descricha per lo quite Hermann Benjes, un ecològ alemand (1937-2007), a la fin de l'annadas 1980.
Energia mecanica

L’**energia mecanica** d'un sistèma fisic es, en mecanica classica, la soma de son energia cinetica e de son energia potenciala. Coma despend de la velocitat dau sistèma, es pas un invariant galilèu, es a dire que sa valor varia segon lo referenciau d'estudi. Pasmens, dins un referenciau donat, se lo sistème es unicament somés a de fòrças conservatritz, l'energia mecanica es una constanta. Aquò es son interès principau car facilita fòrça la descripcion de certanei movements.

## Liames intèrnes

* Energia.
* Energia cinetica.
* Energia potenciala.
* Mecanica classica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Pierre Ouzoulias

**Pierre Ouzoulias** (n. a Amians lo 28 de genièr de 1964) es un istorian e un òme politic de las originas occitanas e champanhesas. Es senator dels Nauts de Sèina dempuèi 2017. 

## Biografia
Pierre Ouzoulias es un istorian e arqueològ. Es lo filh de Maurice Ouzoulias e lo felen d’Albert Ouzoulias, lo resistent. Los Ouzoulias sortigueren de Lemosin (Sent Angel) e s'establigeren en Arpitània. Aderís al partit comunista francés. Es elegit senator dels Nauts de Sèina en 2017. 

Es signatari del manifèst *Pour le respect des libertés et des droits fondamentaux en Catalogne*..

En 2023 pausa una question escricha al govèrn sus la demesida de las plaças al CAPES d’occitan.
### Vida personala
Es maridat amb Laïla Nehmé (n. a Beirot). An doas bessonas, Aurélie e Fanny.
Estat unitari

L’**Estat unitari** es una forma d'organizacion de l'Estat. Es caracterizat per una aplicacion identica dau drech per totei lei ciutadans. Aquò es assegurat per una centralizacion importanta que permet de concentrar la màger part dau poder au nivèu nacionau. En retorn, l'autonòmia dei collectivitats territòrialas es reducha. França es sovent presentada coma l'exemple tipic de l'Estat unitari.

Existís una varianta qu'es l'Estat unitari decentralizat. Dins aqueu cas, la concentracion dau poder es compatibla amb una decentralizacion territòriala o foncionala. Lei collectivitats territòrialas an alora de poders vertadiers mai lo govèrn dispausa de mejans de susvelhança e de contraròtle que li permèton d'annular una decision locala. Lei comunautats autonòmas espanhòlas son sovent citadas coma exemples d'aqueu mòde d'organizacion. 

Lo federalisme es sovent presenta coma l'opausat de l'Estat unitari.

## Liames intèrnes

* Estat.
* Federalisme.
* Nacion.

## Bibliografia

* Joël Thalineau, *Essai sur la centralisation et la décentralisation - Réflexions à partir de la théorie de Ch. Eisenmann*, Université François Rabelais de Tours, 1994, https://theses.hal.science/tel-00356228/fr/.

## Nòtas e referéncias