open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nòstra Dòna de Triors

L**'Abadiá de Nòstra Dòna de Triors** es una abadiá benedictina de la congregacion de Solesme que s'atròba a Castelhon Sant Joan dins Droma.

Es estada fondada en 1984 a Castelhon Sant Joan per de monges venguts de l'Abadiá de Nòstra Dòna de Fòntgombault; lo priorat de Triors es passat abadiá en 1994 e lo premier abat de Triors recebe la benediccion de l'avesque de Valença aquela quita annada.
Apartenent a la congregacion de Solemes, l'abadiá servèt de tradicions liturgicas gregorianas e tre 1984 aprofichèt de l'indult devèrs lo rite de Sant Piu V. An aqueu títol, depende de la comission Ecclesia Dei despuei 1988.
L'abadiá compta encuei un quarantenat de monges; lo Paire Abat es Dòn Arvei Corau

## Liames extèrnes
***(fr.)** Official site of the Abbey of Our Lady of Triors  
***(fr.)** Entretien avec un moine sur le chant grégorien par Hervé Courau, moine bénédictin.
Andrus Ansip

**Andrus Ansip**, engenhaire quimic, administrator public e òme politic n. 1956, foguèt lo primièr ministre d'Estònia entre 2005 e 2014.

## Vejatz tanben
* Lista dels primièrs ministres d'Estònia
Bertie Ahern

**Patrick Bartholomew "Bertie" Ahern** (en irlandés, *Pádraig Parthalán Ó hEachthairn* en irlandés) foguèt Primièr ministre (*[[Taoiseach]]*) d'Irlanda de 1997 a 2008.
Aigars Kalvītis

**Aigars Kalvītis**, administrator d'entrepresas e òme politic n. 1966 foguèt lo primièr ministre de Letònia entre 2004 e 2007.
Janez Janša

**Janez Janša**, jornalista e òme politic n. 1958, es l'actual primièr ministre d'Eslovènia. Tanben foguèt primièr ministre entre 2004 e 2008.
Mirek Topolánek

**Mirek Topolánek**, engenhaire e òme politic n. 1956, foguèt primièr ministre de la Republica Chèca entre lo 16 d'agost de 2006 e lo 9 de mai de 2009.
Călin Popescu-Tăriceanu

**Călin Constantin Anton Popescu-Tăriceanu**, engenhaire n. 1952, foguèt primièr ministre de Romania entre 2004 e 2008.
Abdullah Gül

**Abdullah Gül** (pron.: [abduɫˈɫɑh ˈɟyl]; Kayseri, 29 d'octobre de 1950) es un economista e politician turc. Es lo president actual de Turquia dempuèi lo 28 d'agost de 2007. Tanben foguèt primièr ministre, entre 2002 e 2003.
Recep Tayyip Erdoğan

**Recep Tayyip Erdoğan**,  (nascut lo 26 de febrièr de 1954 a Istambol), es un òme politic turc qu'es lo president de Turquia dempuèi 2014. Foguèt abans primièr ministre de Turquia entre 2003 e 2014 e consol d'Istambol entre 1994 e 1998. Fondèt lo Partit de la Justícia e del Desvolopament (AKP) en 2001 e lo menèt tres còps a la victòria a las eleccions legislativas de 2002, 2007 e 2011 abans d'estre elegit a las eleccions presidencialas de 2014.
Jens Stoltenberg

**Jens Stoltenberg**, òme politic n. 1959, es lo primièr ministre actual de Norvègia. Tanben foguèt primièr ministre entre març de 2000 e octobre de 2001.
Omikron BASIC

Lo BASIC **Omikron** foguèt desvolopat partent de l'annada 1985 per l'Atari ST per foncionar amb un processor 68000. L'editor iniciau es Artur Södler, ajudat de Thomas Kemp per l'escritura dei rotinas matematicas.

Se la darriera version (5.20) per l'Atari data de 1998, continua d'èstre desvelopat per lo Macintosh, per lo quau n'es a la version 8, utilizant totjorn EasyGem.

### Liames extèrnes

*  Sit de l'editor
* Omikron BASIC 3.01 per Atari
Kirin Brewery Company

**Kirin** es, ambé Asahi e Sapporo, una dei marcas de bièrra lei mai consomadas au Japon.

## Ligams
*  Sit oficiau de Kirin
Hans Adam II

**Hans Adam II** (*Johannes Adam Ferdinand Alois Josef Maria Marko d'Aviano Pius von und zu Liechtenstein,*), n. en 1945, es l'actual prince de Liechtenstein.
Lo 15 d'agost de 2004, passèt lo ailejar dels afars corrents a son filh Alois, nomenat per ordonança *representant abilitat a l'exercici de totas las foncions de cap de l'Estat*. Dempuèi aquela data, es doncas lo prince Alois qu'es cap de l'Estat de Liechtenstein.
La Fraissinosa

**La Fraissinosa** (*La Freissinouse* en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.

## Geografia

La municipalitat de la Freissinouse a situat a 10 quilom&egrave;tres de Gap a aperaqu&iacute; 960 m&egrave;tres d'altitud. Div&egrave;rses caserius la compausan: Sant-Andr&eacute;, La Selle, Las Pons, La Bassa Freissinouse. Lo sieu territ&ograve;ri a traversat per la rota d&eacute;partementale D992 e la Linha Veynes - Brian&ccedil;on.

La commune de La Fraissinosa Freissinouse est située à 10 kilomètres de Gap à environ 960 mètres d'altitude. Plusieurs hameaux la composent: Saint-André, La Selle, Les Pons, La Basse Freissinouse. Son territoire est traversé par la route départementale D992 et la Ligne Veynes - Briançon.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Vejatz tanben

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Referéncias


## Nòtas
Airlines Tonga

**Airlines Tonga** es una novèla companhiá aerenca dei Tònga, qu'es naulejada per Air Fiji per paliar la liquidacion de Royal Tongan Airlines.

Sa devisa es : *"Serving the Kingdom"* (servir lo reiaume).

Airlines Tonga Air Fiji Ltd es una *[[joint venture]]* entre la companhiá interiora dei Fiji e un deis agents de viatge dei Tònga, Teta Tours Ltd.

## Liames
* Site oficiau
Domeni de Vialatèla

Lo **Domeni de Vialatèla** se situa a 5&nbsp;km a l'èst d'Ònes lo Castèl. Plaçat a drecha de la rota d'Espaliu, simetricament e a la meteissa nautor que lo castèl de La Ròca, lo domeni domina lo camin de Sant Maime a l'oèst del valon de la Mòrna.

Lo còs del bastiment del domeni de Vialatèla es fòrça semblable al del castèl de La Ròca de per son plan e son aspècte exterior. De luenh, semblan d'èsser estats plaçats aquí, en gàrdia, per espinchar la rota.

Bastit al sègle XVIII, lo domeni se compausa d'una torre carrada centrala e de doas alas. Un passatge voutat engamba la cort d'un bastiment d'estil Renaissença qu'a servat una fenèstra en crosièra. Existís encara un ostal que pòrta la data de 1767.

En 1854, trobèron una estèla dedicada a Junia Tertiola.

## Proprietaris

La familha de Resseguier, senhors de Ladels e borgés de Rodés, possedissiá de drechs sus lo domeni de Vialatèla; los vendèron en 1553 al capítol de Rodés. En 1733, lo domeni aparteniá a la familha Balsa Vialatèla. Plan mai tard, los Lacas prenguèron la succession.

## Vejatz tanben
* Ònes lo Castèl
Carl Friedrich Wilhelm Claus

**Carl Friedrich Wilhelm Claus** es un zoologista alemand, nascut lo 2 de genièr de 1835 e mòrt lo 18 de genièr de 1899.

Estudièt a Marbourg e a Giessen pròche de Rudolf Leuckart (1822-1898). Ensenhèt a Marbourg, a Würzburg, a Göttingen e a Viena. Bailegèt l'estacion de zoologia marina de Triesta. Especialista dei crustacèus, fondèt la classificacion modèrna d'aqueu grop.

## Fònt
*  BEMON
Bydel

Un **bydel**  es una division administrativa norvegiana e danesa. Copenaga es devesit en quinze *bydele*, Bergen en uech *bydeler*. Dins una comuna completament urbana coma Òslo o Copenaga son ren que de quartiers; dins una comuna rurala coma Bergen son de pichòts vilatges regropats en una unitat aguent lo nom d'un gròs vilatge ou d'una vila. Pòdon aver sa pròpria administracion o èsser simplament una unitat de l'administracion centrala de la kommune coma es lo cas a Bergen despuei 2004.
Esplecha sociala

L**'esplecha sociala** (var. **espleita sociau**) es un concèpte qu'aperten al lengatge marxista e designa las violéncias dels ligams socials, particulatament al trabalh. L'analisi sus l'inegalitat considèra que l'esclavatge e, per aquò, l'esplecha an lor origina dins un periòde anterior a la modernitat. Ça que la, las primièras idèas sus l'esplecha sociala coma categoria d'analisi se trapan dins lo Socialisme utopic de Robert Owen e de Saint Simon; aqueste darrièr faguèt la basa del socialisme a travèrs son idèa d'egalitat sociala e d'emancipacion mas, aqueles que desvolopèron una teoria filosofica e scientifica complèta dins la matèria, foguèron Karl Marx e Friedrich Engels. L'idèa d'esplecha se remarca dintre d'aquesta teoria generala.
Víktor Ianokòvych

**Víktor Fedorovych Ianokòvych** (en ucraïnian: *Віктор Федорович Янукович = Viktor Fedorovych Ianukovych*, Ienàkiieve, Província de Donetsk, 9 de julhet de 1950) es un engenhaire mecanic e politician ucraïnian, menaire del Partit de las Regions. Foguèt president d'Ucraïna del 25 de febrièr de 2010 fins a sa destitucion lo 22 de febrièr de 2014. Foguèt anteriorament governador de la Província de Donetsk de 1997 a 2002, e primièr ministre d'Ucraïna en dos periòdes dempuèi lo 21 de novembre de 2002 fins al 31 de decembre de 2004, e puèi del 4 d'agost de 2004 al 16 de novembre de 2007, quand renoncièt après las eleccions del 2007. 

Foguèt lo segond candidat pus votat quand se faguèron las eleccions presidencialas ucraïnianas de 2004 e lo sieu partit lo mai votat durant las eleccions legislativas de 2006 e 2007. 

Aprèp las manifestacions EuroMaidan e la mediacion de politicians de l'Union Europèa qu'enfortiguèron l'oposicion, lo president ucraïnian fugiguèt de Kyiv lo 22 de febrièr de 2014. Mai tard dins la meteissa jornada, foguèt destituit de sa foncion. Dins una entrevista facha probablament dempuèi l'èst d'Ucraïna, lo president fugitiu anoncièt qu'aviá pas l'intencion de demissionar e que s'agissiá d'un còp d'estat en comparar çò que s'èra passat amb lo nazisme. Ensagèt de fugir cap a Russia a partir de Donetsk abans de se refugiar en Crimèa aprèp sa destitucion. Fa actualament, dempuèi lo 24 de febrièr l'objècte d'un mandat d'arrèst emés per las autoritats ucraïnianas. 

Aprèp que foguèssen trobats maites documents escampats dins lo lac de sa residéncia presidenciala que provavan de despensas colossalas (per exemple 30 milions d'èuros per de lustres-candelièrs en aur), una corrupcion enòrma e una susvelhança del mond de la premsa, de jornalistas e activistas ucraïnians creèron lo 24 de febrièr un sit sus Internet inspirat de Wikileaks e sonat YanukovychLeaks ont se pòt aver accès public a tota la documentacion recuperada.
Es actualament refugiat en Russia, probablament a l'entorn de Rostòv de Dòn, vila del sud del país e pro pròcha de la frontièra ucraïniana, e faguèt divèrsas conferéncias de premsa ailà en clamar l'illegitimat del govèrn actual de Kyiv.  

## Biografia
Vladimir Voronin

**Vladimir Nicolae Voronin**, engenhaire, economista e òme politic n. 1941, es lo president demissionari de Moldàvia.

## Vejatz tanben
* Lista dels dirigents actuals

## Ligam extèrne
* Site oficial de la presidéncia de la Republica de Moldavia

## Referéncias
Branko Crvenkovski

**Branko Crvenkovski**, engenhaire e òme politic n. 1962, foguèt lo president de Macedònia del Nòrd entre 2004 e 2009. Tanben foguèt primièr ministre del país, entre 1992 e 1998, e entre 2002 e 2004.
Ivo Sanader

**Ivo Sanader** (reirantament **Ivica Sanader**) foguèt lo Primièr ministre de Croàcia de 2003 a 2009.

## Referencias
Nikola Gruevski

thumb|250px|Nikola Gruevski en 2007

**Nikola Gruevski** (en macedonian: **Никола Груевски**; Skopje, 31 d'agost de 1970) es un politician macedonian. Foguèt Primièr ministre de la Republica de Macedònia dempuèi lo 27 d'agost de 2006 fins que se vegèt constrench de demissionar lo 18 de genièr de 2016 en seguida de la Revolucion de las Colors e de l'acòrdi de Pržino. 

## Vejatz tanben
* Lista dels dirigents actuals
Robert Kocharian

**Robert Sedraki Kocharian**, engenhaire e òme politic n. 1954, foguèt president d'Armenia entre 1998 e 2008. Tanben foguèt primièr ministre del país, entre 1997 e 1998.
Èra Saka

L**'èra [[Saka]]** s'utiliza dins lo calendier nacionau d'Índia, quauquei calendiers indoïstas coma aqueu de Bali en Indonesia e lo calendier bodista en Cambòtja. Son an zèro es pròche de l'equinòcci d'ivèrn de l'an 78 après J.-C.

« Saka » es tanben lo nom d'una dei tribús nombrosas que conquistèron Índia partent dau nòrd-oèst, onte establiguèron la dominacion deis Indo-Scitas.
Substituciabilitat

La **substituciabilitat** es un principi de la programacion informatica. Afirma que se S es un sotatipe de T, alora se pòu substituir d'objèctes de tipe S en d'objèctes de tipe T sens alterar lei proprietats desirablas d'aqueu programa (exactitud, pretzfach ben executat...).

Lo principi es sovent utilizat en programacion orientada objècte.
Otmar Hasler

**Otmar Hasler**, òme politic n. 1953, es un èx primièr ministre de Liechtenstein. Foguèt tanben diplomata a Londres e Bèrna.

## Vejatz tanben
* Liechtenstein
Associacion Canadiana de Fotbòl

L**'Associacion Canadiana de Fotbòl** (*Canada Soccer Association*  CSA) es una associacion agropant lei clubs de fotbòl de Canadà e organizant lei competicions nacionalas e lei partidas internacionalas de la seleccion de Canadà.

La federacion nacionala de Canadà foguèt fondada en 1912. Es afiliada a la FIFA despuei 1913 e es membre de la CONCACAF despuei 1961.

## Ligam
*   Sit oficiau
Alfred Dreyfus

thumb|right|250px|Alfred Dreyfus.
[thumb|right|250px|Cabana d'Alfred Dreyfus dins l'[illa del Diable.]]
**Alfred Dreyfus** (Mülhausen, 1859 - París, 1935) foguèt un oficièr francés jusieu d'origina alsaciana. Acusat e condemnat per traïson abans d'èsser indultat, puèi reabilitat. Foguèt lo centre del màger conflicte social e politic de la Tresena Republica Francesa, nomenat *[[afar Dreyfus]]*. 

## Biografia
Dempuèi la desfacha dins la Guèrra Francoprussiana, en 1871 França perdèt Alsàcia, e en fasent emplec de la possibilitat d'eleccion, en 1872 la familha d'Albert Dreyfus optèt per la nacionalitat francesa, e abandonèt la region. Alavetz lo jove Dreyfus, que desirava de veire un còp mai una Alsàcia francesa, decidiguèt de seguir la carrièra militara. En 1878 comencèt d'estudis a l'Escòla Politecnica e devenguèt oficièr d'artilhariá. En 1890 comencèt l'Escòla de Guèrra e lo meteis an se maridèt amb Lucie Hadamard. En 1893 foguèt destinat a l'Estat Major de l'armada al Ministèri de la Guèrra coma capitani en practicas. En 1894 es acusat d'espionatge. Condemnat a deportacion, foguèt degradat lo 5 de genièr de 1895 e deportat a la preson de l'illa del Diable. L'escrivan Émile Zola s'impliquèt dins l'afar Dreyfus e publiquèt dins lo jornal "L'Aurore" son famós *[[Ieu acusi]] (Letra al President de la Republica)*. Lo 12 de julhet de 1906, la Cort de Cassacion anullèt definitivament lo jutjament. Foguèt reïntegrat a l'Armada amb sos onors totes, e se retirèt amb lo grad de comandant.
J'accuse…!

***J'accuse...! (Lettre au president de la Republique)*** (Ieu acusi (Letra al President de la Republica)) d'Émile Zola es un plaidejat en favor del capitani Alfred Dreyfus, en fòrma de letra dobèrta al president de França Félix Faure e publicat pel jornal *L'Aurore* lo 13 de genièr de 1898 dins sa primièra pagina.
Mikheil Saakashvili

**Mikheil Saakashvili** (en georgian: მიხეილ სააკაშვილი; en ucraïnian: **Міхеіл Саакашвілі**; Tbilissi, 21 de decembre de 1967) es un avocat e politician georgianoucraïnian. Foguèt dos còps president de Georgia e tanben president interin del país entre 2004 e 2007. 

Lo 30 de mai de 2015 foguèt nomenat governador de l'Oblast d'Odessa (Ucraïna) pel president Petrò Poroshenko, per tal de luchar contra la corrupcion endemica de la region e a l'encòp d'i evitar la pression separatista exercida pel govèrn del president rus Vladímir Pótin e mai los actes terroristas pro-russes.

En 2016 demissionèt de son pòst de governador, fondèt un partit politic, puèi foguèt decasut de sa nationalitat ucrainiana per lo president Poroshenko, venent aital apatrida.
Dempuèi decembre de 2017 Saakashvili es suspectat (per lo Procuror General d'Ucraïna) d'aver recebut un finançament d'un "grop criminal" ligat a l'ancian president ucraïnian Víktor Ianokòvych. Lo 12 de febrièr de 2018 Saakashvili foguèt forabandit en Polonha puèi relocalizat als Païses Basses.

## Referéncias


## Vejatz tanben
* Lista dels dirigents actuals
Andranik Margarian

**Andranik Margarian** (1951-2007) cercaire e òme politic, foguèt Primièr ministre d'Armenia de 2000 a 2007.
Serzh Sargsian

**Serzh Sargsian**, òme politic n. 1954, es l'actual president d'Armenia. Tanben foguèt primièr ministre del país, entre 2007 e abril de 2008.
Tentsuiu

Lo **tentsuiu** (てんつゆ/天汁 en japonés) es une saussa japonesa e se manja ambé de tempura.

La saussa se compausa de dashi, de mirin e de saussa de sòja.
Carlsberg

**Carlsberg** es una compania de bièrra danesa. Es una dei mai importantas dau monde, e es presenta dins mai de 50 país. Lo sèti sociau es a Valby, Copenaga. La principala bièrra de la compania es la Carlsberg, mai lo grop braça tanben la Tuborg, ensi que de nombrosas bièrras localas. La compania èra fondada en 1847 per Jacob Christian Jacobsen e a comptat son fiu, lo mecènas Carl Jacobsen dins son conseu d'administracion.

En absorbant lo grop norvegian Orkla ASA en genier 2001, Carlsberg es devengut lo cinquen brassor mondiau, e emplega ara pròche de 31000 personas.
En 2003 Carlsberg pren possession dau brassor soïsse Feldschlösschen Boissons SA.


Image:Carlsberg beers.jpg|Bièrras Carlsberg
Image:Carlsberg Elephant Gate.jpg|Lo sèti de la societa Carlsberg a Copenaga
Image:Carlsberg factory.jpg|l'usina Carlsberg a Copenaga
Image:Carlsberg Sort Guld.JPG|Carlsberg Sort Guld


**Ligams**
* Sit oficiau.
Orleans

**Orleans** (en francés *Orléans*) es la capitala de la region francesa delh Centre-Vau de Léger e la prefectura del departament de Loiret. Son aglomeracion compta  abitants.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Articles connèxes
## Nòtas e referéncias
Joan Giono

**Joan Giono** (Manòsca 1895-1970) es un escrivan provençau, enfant solet d'un sabatièr anarquista d'una familha d'origina piemontesae d'una alisaira d'origina picardo-provençala.  Son òbra romanesca a per quadre lo mond païsan provençau. Inspirada  per son imaginacion e sei vesenças de Grècia antica, depinta la condicion de l'òme dins lo mond,  tras lei questions moralas e metafisicas, e possesís una portada universala : Joan Giono es luenh d'èsser l'autor regionalista que se pòt creire. Es demorat sus la talvèra de totei lei corrents de literatura de son temps.

## Bibliografia parciala
* *Colline* (Còla), Grasset, París, 1929
* *Un de Baumugnes* (Un de Baumunhas) id id 1929 (portat a l'ecran per Marcèu Panhòl en 1934 sos lo títol d*'[[Angèle]]* (Angèla))
* *Regain* (Reviure), id id 1930 (portat a l'ecran per Marcèu Panhòl en 1937 : *[[Regain]]*)
* *Jean le Bleu* (Joan lo Blu), id id 1932 (amb un estrach qu'empaumonet *La Femme du boulanger* (La frema dau fornier) a Marcèu Panhòl)
* *Que ma Joie demeure* (Ma jòia que demòre), 1935
* *Refus d'obéissance* (Refús d'obesir), Gallimard, París, 1937
* *Moby Dick*, 1940, traduccion dau roman de Herman Melville
* *Le Hussard sur le toit* (L'Ussard sus la teulissa), Gallimard, París, 1951 (portat a l'ecran per Jean-Paul Rappeneau en 1995 : *Le Hussard sur le toit*)
* *L'òme que plantava d'arbres*, 1953
* *Le Déserteur* (Lo desertor), René Creux éditor, 1966
Teresópolis

**Teresópolis** es una vila toristica de l'estat de Rio de Janeiro en Brasil. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2010. Sa superfícia totala es de .

Lo nom de *Teresópolis* significa , en omenatge a l'esposa de l'emperaire Pèire II de Brasil, Terèsa Cristina.

### Geografia

Dins la vila i a lo sèti del *Parc Nacional de la Serra dos Órgãos*. Tanben alberga grand part del *Parc Estadual dos Três Picos*, recentament creat, qu'es lo major pargue estadual de Rio de Janeiro. Teresópolis es una vila enrodada per de bòscs e de formacions montanhosas fòrça conegudas, coma lo *Dedo de Deus* ("Det de Dieu"), la *Pedra do Sino* ("Pèira de la Campana"), l´*Agulha do Diabo*, la *Pedra da Tartaruga* e la *Mulher de Pedra* ("Molhèr de Pèira").

A causa de son clima temperat, la vila a aculhit un centre d'entraïnaments de la Confederacion Brasilièra de Fotbòl, dins lo quartièr de Granja Comary.
Aliaksandr Lukashenka

**Aliaksandr Rygoravich Lukashenka** (en bielorús **Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка**, en rus **Александр Григорьевич Лукашенко**, nascut a Kopys lo 30 d'agost de 1954) es un politician belarus. Es lo president de Belarus dempuèi 1994. 

Lukashenka es sovent nomenat lo "darrièr dictator d'Euròpa" dins la premsa occidentala per encausa de l'autoritarisme de son govèrn. Amassa amb d'autras personalitats de son govèrn, Lokashenko fa l'objècte de sancions impausadas per l'Union Europèa e los Estats Units dempuèi 2006 pels non-respècte dels dreches de l'òme.
Arctic Red

La ribiera **Arctic Red** (literalament *Artic Roge*) es un afluent dau Mackenzie dins lei territòris dau Nòrd-Oèst en Canadà. Es tanben lo nom d'una comunautat sus Mackenzie que rèsta au nivèu de la confluéncia, coneguda sota lo nom de *[[Tsiigehtchic]]*. L'autorota Dempster travèrsa Mackenzie en aqueu ponch.

La ribiera Arctic Red pren sorgent dins lei montanhas Mackenzie e raia pendent  vèrs lo nòrd-oèst fins a la confluéncia ambé lo Mackenzie. La ribiera travèrsa un caniòn prefond quand travèrsa lo plan Peel.  Lo nom indigèna significa . Lei  en avau de la ribiera son navegables per caiac e canoe sens besonh de portatge.

## Liames
*  Plan de la ribiera Arctic Red
Norsoltan Nazarbaiev

**Norsoltan Ebisholy Nazarbaiev** (*Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев* - *Nursultan Äbişulı Nazarbayev* en cazac), engenhaire e òme politic n. 1940, foguèt lo primièr president de Cazacstan de la creacion del país en 1990 entrò 2019.
Se donèt son prenom a la capitala del país, Astana, que venguèt Norsoltan en 2019.
Artur Rasizade

**Artur Rasizade** (Artur Tahir oğlu Rasizadə) es lo primièr ministre actual d'Azerbaitjan. Tanben foguèt primièr ministre entre 1996 e agost de 2003.

## Vejatz tanben
*Lista dels dirigents actuals
Viktor Zubkov

**Viktor Alekseievich Zubkov** (Ви́ктор Алексе́евич Зубко́в), economista, foncionari public e òme politic n. 1941, foguèt Primièr ministre de Russia entre setembre de 2007 e mai de 2008.
Marcèu Panhòl

**Marcèu Panhòl** (nascut lo 28 de febrièr de 1895 a Aubanha – mòrt lo 18 d'abril de 1974 a París) foguèt un escrivan, dramaturg, realizator e academician occitan de Provença, d'expression francesa.

Comencèt d'èstre famós amb sa pèça de teatre *[[Marius]]* (1929), puei fondèt sa societat de produccion e filmèt amb d'actors que venguèron fòrça famós coma Raimu e Fernandel, e subretot la *[[Molhier dau panatier]]* e la *[[Trilogia marselhesa]]*. 

Entrèt a l'Acadèmia Francesa en 1946. 

Escriguèt sei recòrds d'enfança dins *[[La glòria de mon paire]]* e *[[Castèu de ma maire]]* e, en 1962, lo *[[Roman dei fònts]]* compausat de *[[Joan de Floreta]]* e de *[[Manon dei fònts]]*.

## Bibliografia

**Les Marchands de Gloire* (1925, comedia)
**Jazz* (1926, comedia)
**Topaze* (1930, comedia)
**Marius* (1929, comedia)
**Fanny* (1932, comedia)
**César* (1936, comedia)
**La Gloire de mon père* (*La Glòria de mon paire*) e *Le château de ma mère* (*Lo Castèu de ma maire*) (1957, autobiografias)
**Le Temps des secrets* (1959, autobiografia)
**L'Eau des collines* (*L'Aiga dei còlas*) (*Jean de Florette* e *Manon des Sources*) (1964, romans)
**Le Temps des amours* (1977, autobiografia)
**Le Secret du masque de fer* (1965, assai)

## Cinemografia, coma director
**Marius* (1931)
**Jofroi* (1933)
**Angèle* (1934) 
**Merlusse* (1935)
**Cigalon* (1935)
**Topaze* (1936), premiera version
**César* (1936)
**Regain* (1937)
**[[Le Schpountz]]* (1938)
**La Femme du boulanger* (1938)
**La Fille du puisatier* (1940)
**La Prière aux étoiles* (1941, pas finit)
**Naïs* (1945)
**La Belle meunière* (1948, en color)
**Topaze* (1951, amb Fernandel), segonda version
**Manon des sources* (1952)
**Les Lettres de mon moulin* (1954).

## Liames extèrnes
*(fr) Site oficial
*(fr) fòtos de Marcèu Panhòl
Cesar Baldaccini

**Cesar Baldaccini**, dich **César** es un escultor provençau, nascut lo 1er de genier de 1921 a Marselha e mòrt lo 6 de decembre de 1998 a París.

Es lo creator dau trofèu dau *Cesar dau Cinèma*.
Marronièr d'Índia

Lo **marronièr d'Índia** (*Aesculus hippocastanum*) es un arbre de talha granda que coma son nom o indica, es originari d'Índia, e tanben d'Iran, Asia Menora e Balcans, encara qu'actualament s'es aclimatat dins los païses de clima temperat del glòbe. Lo nom latin *hippocastanum* significa , pr'amor que son fruch, l'amaron, s'utilizava ancianament per noirir lo bestial domestic. 

## Biografia
* L. Michelena e H. Polge (1971): *Les appelations basques et gasconnes du marron d'Inde*. Fontes Linguae Vasconum.
Polinesia Francesa

La **Polinesia Francesa** (en francés: *Polynésie française*; en tahitian: *Pōrīnetia Farāni*) es una collectivitat d'otramar (pus especificament país d'otramar o POM) al sen de la Republica francesa (còde 987), compausada de cinc archipèlas que regropa  118 illas dont 76 son abitadas : l'archipèla de la Societat amb las illas del Vent e las illas  jol Vent, l'archipèla de Tuamotu, l'archipèla de las Gambièr, las Illas Australas e l'archipèla de las Marquesas. Los polinesians la designan pel tèrme *fenua*, mot significant « lo país » en tahitian. Es situada dins lo Sud de l'ocean Pacific, a aperaquí  a l'èst d'Austràlia. Inclutz tanben los vastes espacis maritims adjacents. La Polinesia francesa, « país d'otramer » francés, es un territòri non autonòm relevant de l'article 73 de la Carta de las Nacions unidas.

La capitala es Papeete.

Lo gentilici es **polinesian -a**.

### Istòria
### Politica
### Geografia
### Economia
### Cultura

### Galariá

Image:Moorea baie cook.JPG|Vista de la baia de Cook a Moorea
Image:Bora-Bora.png|Lo mont Otemanu a Bora-Bora
Image:Plage.sable.noir.Tahiti.JPG|Plaja de sabla negra a Tahiti



Image:Fakarava-ponton-rotoava.jpg|Vista del lagon interior de Fakarava
Image:Présidence.Papeete.JPG|Presidéncia de la Polinesia Francesa a Papeete


## Vejatz tanben

## Ligams extèrnes
* Presidéncia de la Polinesia Francesa
* Amassada de la Polinesia Francesa
* Conselh Economic, Social e Cultural de la Polinesia Francesa
Zurab Nogaideli

**Zurab Nogaideli** n. en 1964, foguèt primièr ministre de Georgia entre febrièr de 2005 e novembre de 2007.
Vasile Tarlev

**Vasile Petru Tarlev**, engenhaire e òme politic n. 1963, foguèt lo primièr ministre de Moldàvia entre 2001 e 2008.
Inquisicion

thumb|280px|Galilèu jutjat per l'Inquisicion a Roma
L**'Inquisicion** èra una jurisdiccion especializada (un tribunal) creada per la Glèisa Catolica Romana e dependent del drech canonic, encargada d'emetre un judici sul caracter ortodòxe o non respècte al dògma religiós) dels cases que li èran somés. L'Inquisicion èra una jurisdiccion d'excepcion, establida per tal de representar l'autoritat judiciària del papa sur una region determinada, quand lo foncionament normal dels tribunals eclesiastics s'averava inadaptat.

Istoricament, i a agut de nombrosas jurisdiccions especializadas d'aqueste tipe. Se pòt distinguir tres Inquisicions, que fan l'objècte d'articles separats :

* l'Inquisicion medievala,
* l'Inquisicion castelhana, fondada en 1478, e l'Inquisicion portuguesa, fondada en 1531,
* l'Inquisicion romana (Congregacion de l'Inquisicion Romana e Universala), fondada en 1542, rebaptisada *Congregation Sagrada del Sant Ofici* en 1909, puèi *[[Congregacion per la Doctrina de la Fe]]* en 1967.
Aqueste article tracta dels aspèctes generals de l'Inquisicion, segon lo vejaire catolic de l'eretgia, a sa justificacion politica, lo foncionament del drech, e la manièra que l'Inquisicion es a l'ora d'ara presentada e percebuda socialament. Los aspèctes istorics se limitan aicí a la cronologia generala.
Deïsme

Lo **deïsme**, del latin *deus* (dieu) es la cresença en un Dieu creador, mas non pas en son instrumentalizacion religiosa. Los deïstas creson pas en los sacerdòts, ni en una "Glèisa", ni en tèxtes sagrats o en messias. Lo deïsme consistís en l'afirmacion, defòra de tota revelacion religiosa, de l'existéncia d'un èsser suprèm que sa natura e proprietats son impossiblas de conéisser. Segon mantun autor atèu, lo deïsme seriá un ateïsme non desbocat, çò que negan los deïstas. Dempuèi lo sègle XVI apareis aquesta nocion intermediària entre lo teïsme crestian e l'ateïsme. Se tracta, puslèu que de transcendéncia divina, d'immanéncia. L'autenticitat istorica de la Revelacion dins las Escrituras es contestada: l'èsser suprèm deven dirèctament perceptible a las facultats de l'Òme. Ja que lo deïsme pretend de se passar dels dògmas revelats de la religion, e tanben de los contestar, dempuèi lo sègle XVII foguèt, amb l'ateïsme, un objectiu preferencial del cristianisme. Dempuèi Kant (sègle XVIII), se distinguís entre deïsme e teïsme. Aqueste darrièr vòl determinar per la rason la natura de Dieu, mentre que lo deïsme se limita a afirmar son existéncia, sens ensajar de poder la comprendre. Voltaire se declarava deïsta, subretot dins son article titolat *Prec a Dieu*. Lo Dieu deïsta es universal, i a pas d'intermediari entre los èssers e el; aqueste Dieu es superior a la pichonetat umana e s'ocupa pas de lors afars, lors cultes, lors rites e d'autras supersticions. Lo deïsme a una concepcion d'un Dieu luènh.

## Vejatz tanben
* Ateïsme
* Pandeïsme
Manuel Acuña Roxas

**Manuel Acuña Roxas** (1892-1948) avocat e òme politic, foguèt lo primièr president de las Filipinas aprèp l'independéncia del país dels Estats Units d'America.
Gloria Macapagal-Arroyo

**Gloria Macapagal-Arroyo** (n. 1947) femna politica e licenciada en art e economia, foguèt la presidenta de Filipinas entre 2001 e 2010.
Željko Šturanović

thumb|Željko Šturanović (2007)
**Željko Šturanović** foguèt lo Primièr ministre  de Montenegro de 2006 a 2008.
Shofar

[thumb|right|400px|Un shofar fach amb una bana de [kudu, dins l'estil iemenita jusieu]] 
Lo **shofar** es una trompa especiala, obtenguda de la bana d'un aret *kosher*, qu'es utilizada dins divèrsas fèstas jusievas. En Rosh Hashanà (an novèl jusieu) e Iom Kipur (jorn del perdon) se tòca lo shofar pendent l'oracion o pregària. En Ròsh Hashanà se fan 100 sons del shofar de la meteissa manièra que lo planh de la maire de Sisera conten 100 letras (Jutges, 4). Mantuna comunautat fa un son long fin per confondre Satanàs (l'Àngel del Mal). A Iom Kipur se tòca solament una vegada a la fin del jorn en l'oracion o pregària de Neïla. Los sons son repeticions de tres sons basics coneguts coma: *Tekia* (son long solet); *Shevarim* (tres mejans) e *Terua* (nòu corts).
Daniyal Akhmetov

**Daniyal Kenzhetayuly Akhmetov**, economista, engenhaire e òme politic n. 1954 foguèt Primièr ministre de Cazacstan de 2003 a 2007. Es lo ministre de la defensa actual.
Sergei Sidorskii

**Sergei Sidorskii** es lo Primièr ministre actual de Bielorussia.

## Vejatz tanben
* Lista dels dirigents actuals
Schleswig-Holstein

**Schleswig-Holstein** es un estat (*Land*) situat dins lo nord d'Alemanha.

## Istòria

## Geografia

## Vila
* Uetersen
## Economia

## Ligams extèrnes
Turíngia

**Turíngia** (en alemand: *Thüringen* ), oficialament l**'Estat Liure de Turíngia** (en alemand: *Freistaat Thüringen* ), es un estat (*Land*) situat al centre d'Alemanha.

## Istòria

## Geografia

## Economia

## Ligams extèrnes
Saxònia-Anhalt

**Saxònia-Anhalt** es un estat (*Land*) d'Alemanha situat al centre del país.

### Istòria

### Geografia

### Economia

### Ligams extèrnes
Renània del Nòrd-Vestfàlia

**Renània del Nòrd-Vestfàlia** (en alemand: *Nordrhein-Westfalen*) es un land (estat) d'Alemanha situat a l'oèst del país. Es lo Land alemand pus poblat e del pes economic pus enauçat, per part gràcia a la Ruhr. Ren del Nòrd-Vestfàlia abriga mai de 23 % de la populacion alemanda (18 milions) e contribuís per aperaquí 22 % del produch interior brut d'Alemanha. Son pes economic despassa largament las frontièras d'Alemanha, se plaça al cap de las regions de l'Union Europèa en essent primièra en matèria de PIB a PPC. Sa superfícia es de . La capitala es Düsseldorf e la pus granda vila Colonha.

## Istòria

## Geografia

## Economia

## Referéncias
Nòva Caledònia

**Nòva Caledònia** (var. **Nava Caledònia**, **Nuòva Caledònia**; en francés: *Nouvelle-Calédonie*) o **Canaquia** es un país situat dins lo sud oèst de l'ocean Pacific, al sud de Vanuatu, aperaquí a 1210 km a l'èst d'Austràlia. A l'estatut de una collectivitat francesa *sui generis* e se tròba a 20 000 km de la França metropolitana. L'archipèla, qu'es part de la region Melanesia, inclutz l'illa principala de Tèrra Granda, las Illas de la Leialtat, las Illas Chesterfield, l'archipèla de Belep, l'Illa dels pins, e mantuns illons.
Canaquia a una superfícia de 18 576 km². Sa populacion èra  de 271 407 abitants al recensament de 2019 formada d'una mescla de canac (los abitants indigèns), d'europèus (caldoches, franceses de metropòla), de polinesian (subretot wallisians), d'asiatics, amb tanben qualques pès negres e nòrd africans. La capitala del territòri es Nomea.

Lo gentilici es **canac**, **-a** (o **caledonian**, **-a**).

## Istòria

## Politica
## Geografia
400px|thumb|Mapa generala de las archipèlas de Nòva Caledònia.
Canaquia es un ensemble d'illas e d'archipèlas melanesians de l'ocean Pacific Sud, situat dins la mar de Coralh en Oceania luènha a l'entorn de las coordenadas 21° 30' Sud 165° 30' Est, a  a l'èst-nòrd-èst d'Austràlia (Double Island Point) e  al nòrd-nòrd-oèst de la punta septentrionala de l'illa del Nòrd, en Nòva Zelanda. Lo país insulari de Vanuatu la confronta al nòrd-nòrd-èst e Port Vila es alunhat de Nomea de . Cobrís una superfícia terrèstra totala de  e aperaquí  de còstas.

Canaquia es centrada a l'entorn d'una illa principala, la Tèrra Granda. Comprend tanben mai d'un ensembles d'illas pus pichonas, las illas Belep al nòrd-oèst de la Grande Terre, l'illa dels Pins al sud-èst, las illas de la Leialtat al nòrd-èst (Ouvéa, Lifou, Tiga e Maré), pus luènh a l'oèst l'archipèla de las illas Chesterfield e los escuèlhs de Bellone.

Sus una superfícia d'aperaquí , la Grande Terre es de luènh la mai granda de totas las illas neocaledonianas. S'estira del nòrd-oèst al sud-èst sus près de  en longor e 50 a  en largor. Es percorreguda sus tota sa longor per una cadena montanhosa, que lo punt culminant, lo mont Panié, s'enauça a  () d'altitud.

## Economia
## Cultura

## Galariá

Image:201 au 28 -07-2004 553.jpg|Vista de la baia dei Tartugas
Image:Corail Lifou.JPG| Estèu de coralh a Lifo
Image:Landscape,_south_of_New_Caledonia.jpg| Panorama dau sud de Granda Tèrra


## Liames extèrnes

## Nòtas
Wallis e Futuna

**Wallis e Futuna** (en lengas localas *ʻUvea mo Futuna*, **Ovea e Fotona**) son una collectivitat d'otramar francesa situada dins lo sud de l'Ocean Pacific.

La capitala n'es Mata Utu.

### Istòria
### Politica
Las illas son devesidas en tres reialmes:
* lo reialme d’Alo (l’èst de l’illa de Fotona e l’ila d'Alòfi), que constituís una circonscripcion (autres còps devesida en dos districtes, Tua e Alo)
* lo reialme d’Ovea (que correspond a Wallis), devesit en tres circonscripcions, Hihifo, Hahake e Mu'a
* lo reialme de Sigave (l’oèst de l’illa de Fotona), que constituís una circonscripcion

### Geografia
### Economia
### Cultura

### Galariá

### Ligams extèrnes
Bavièra

**Bavièra**, oficialament l**'Estat Liure de** **Bavièra** (var. **Baviera, Bavèira**; en alemand *Bayern* , *Freistaat Bayern*), es un Land situat dins lo sud-èst d'Alemanha. Sa capitala  n'es Munic. Sa populacion es de 12,6 milions d’abitants, siá 16 % de la populacion federala alemanda . Ancianament recebiá lo nom de *Bavera*.  Es la region alemanda amb la personalitat istorica e politica mai diferenciada de la rèsta; l'ancian reialme de Bavièra foguèt autònom fins en 1871 quora l'Empèri alemand l'annexèt.

## Istòria

## Geografia

## Subdivisions
Bavièra es devesida en set districtes (*Regierungsbezirke*) sonats tanben circonscripcions o regions administrativas,  subdevesidas en seissenta-e-onze arrondiments (*Landkreise*) e vint e cinc municipalitats non integradas a un arrondiment, constituissent doncas caduna un arrondiment , apelats vilas-arrondiments (*kreisfreie Städte*).

### Districtes ''(Regierungsbezirke)''
thumb|300px|Las regions administrativas (''Regierungsbezirke'') bavaresas.

### Arrondiments (''Landkreise'') e vilas-arrondiments (''kreisfreie Städte'')
thumb|350px|center|Leiss arrondiments bavarés.
**Los 71 [[Arrondiment (Alemanha)|arrondiments]] (''Landkreise'') de Bavièra :**

**Las 25 [[Vila-arrondiment (Alemanha)|vilas-arrondiments]] (''kreisfreie Städte'') de Bavièra :**

### Economia

## Ligams extèrnes
Vèina

**Vèina** (*Veynes* en francés) es una comuna dau Daufinat occitan situada dins lo departament daus Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas dels Auts Aups

## Liames extèrnes

## Nòtas
Consòla de jòc

Una **consòla de jòc** (var. **consòla de juec**, **consòla de jòcs**, o **videoconsòla**) es una maquina electronica destinada a jogar als videojòcs. Existís dos tipes de consòla :

* La consòla de salon : lo dispositiu de sortida es una television o un monitor d'ordenador. Lo dispositiu de dintrada principal es un contrarotlaire. 

* La consòla portadissa : de pichona talha, òm pòt la prene pertot.

## Istòria

La primièra consòla de jòcs es l'Odyssey, apareguda sus lo mercat en 1972. A la fin de las annadas 1980 e al començament de las annadas 1990, doas entrepresas se disputan lo mercat, Nintendo (amb la NES e la SNES) e Sega (amb la Sega Master System e Sega Mega Drive). Al mièg de la annadas 1990, Sony lança la PlayStation e deven lider del mercat. La generacion seguenta es marcada per l'arribada sus lo mercat de Microsoft e la Xbox e per la retirada de Sega seguida a la mèuca comerciala de la Dreamcast. La PlayStation 2 bat los recòrds de venda de consòla de salon. La sortida de la Xbox 360, de la Wii puèi de la PlayStation 3 inaugura la setena generacion de consòlas. Per las consòlas portadissas, Nintendo domina lo mercat.

## Lista de las consòlas

* Microsoft
** Xbox
** Xbox 360
** Xbox One
** Xbox Series
* NEC
** PC Engine/CoreGrafX/TurboGrafX
** SuperGrafx
** PC-Engine GT/Turbo GT
** Turbo Duo
** PC-FX
* Nintendo
** Nintendo Switch
** Wii U
** Nintendo 3DS
** Wii
** Nintendo GameCube
** Nintendo 64
** SNES (en Japon: Super Famicom)
** NES (en Japon: Famicom)
** Game & Watch
** Nintendo Game Boy
** Nintendo Game Boy Advance
** Game Boy Advance SP
** Nintendo Virtual Boy
** Nintendo DS
** Nintendo iQue 
* Sony Interactive Entertainment
** PlayStation
** PlayStation 2
** PlayStation 3
** PlayStation Portable
** PlayStation Vita
** PlayStation 4
** PlayStation 5
* Sega
** Sega Mark III
** Sega Master System
** Sega Mega Drive (en America del Nòrd: Sega Genesis)
** Game Gear
** Sega Saturn
** Sega Dreamcast
* Atari
** Atari 2600
** Atari 5200
** Atari 7800
** Atari Lynx
** Atari Jaguar
* Game Park
** GP32
** XGP
* Game Park Holdings
** GP2X
* Nokia
** Nokia N-Gage
* SNK
** Neo-Geo
** Neo-Geo CD
** Neo-Geo Pocket
** Neo-Geo Pocket Color
* Bandai
** Pippin
** Playdia
** WonderSwan
** WonderSwan Color
* Magnavox (Philips)
** Magnavox Odyssey
** Philips CDi
* Coleco
** ColecoVision
** ColecoAdam
** ColecoTelstar
** ColecoGemini
* Memorex
** VIS
* Panasonic/GoldStar/Sanyo
** 3DO
* Commodore
** Commodore 64 GS
** Amiga CDTV
** Amiga CD32
Sant Pèire e Miquelon

**Sant Pèire e Miquelon** (; en francés: *Saint-Pierre-et-Miquelon*, ) es una collectivitat d'otramar francesa situada dins lo nòrd de l'ocean Atlantic. Lo capluòc n'es Sant Pèire.

## Istòria

## Politica

## Geografia
L'archipèla comprend tres illas màgers: Sant Pèire, que constituís la comuna del meteis nom, e las illas de Granda Miquelon e L’Anglada (o Petit Miquelon), religadas per una benda d'arena dempuèi lo sègle XVIII, que constituïsson la comuna de Miquelon e L'Anglada.

## Economia

## Cultura

## Galariá

Image:Miquelon 9.jpg|Vista de Granda Miquelon
Image:Ile aux marines, SPM, two houses.JPG|Ostaus de l*'Ile aux marins*


## Annèxas

### Ligams extèrnes
Maiòta

**Maiòta** (en francés: *Mayotte*, ; en francés local: *Mahoré*, ) es una collectivitat territoriala unica francesa situada dins lo nòrd de l'ocean Indian.

Lo capluòc n’es Dzaodzi, mas la prefectura e lo conselh departamental an lo seti a Mamodzo.

### Istòria
Lo 4 d'abril de 2011, Maiòta ven una collectivitat territoriala unica qu’es a l’encòp un departament d'otramar e una region. Lo conselh general e son president fan tanben al conselh regional e al president de region. L’estatut de collectivitat territoriala unica es tanben lo de Martinica e de Guaiana dempuèi lo 18 de decembre de 2015.

### Politica

### Geografia
Maiòta se compausa de mai d’una illa e illòts cobèrts d’una vegetacion abondosa. Las pus grandas son las doas illas de « Grande terre » - « Tèrra Granda » - e Pamandzi (o « Petite Terre » - « Tèrra Pichona ») environadas d’un lagon d'1100&nbsp;km² (un dels mai grands del mond).

Aquestas illas son, del punt de vista de la geologia, las pus ancianas de l'archipèla de Las Comòras. La mai vièlha es Maiòta al sud-èst, la mai recenta es « La Grande Comore » - Comòra Granda al nòrd-oèst.

### Economia

### Cultura
### Divisions administrativas
Maiòta es partida en 17 comunas e 19 cantons. Cadun d'aquestes cantons correspond a una de las comunas. Per excepcion, Mamodzo es partida en tres cantons.
Las comunas mai pobladas son Dzaodzi, Congo e Mamodzo.



# Dzaodzi
# Pamandzi 
# Mamodzo 
# Dembeni 
# Bandrele
# Cani-Queli
# Boeni 
# Chiròngui
# Sada
# Oangani 
# Chicòni 
# Tsingòni 
# M'Tsangamoji
# Acoa
# Mtsambòro 
# Bandraboa
# Congo


### Galariá

Image:2004 12 12 18-24-04 rose sea in mamoudzou mayotte island.jpg


### Ligams extèrnes
Granissa

La **granissa**, o la **grella**, o la **pèira** es un tipe de precipitacion qu'es constituida de particulas irregularas de glaç.

La granissa se produtz subretot l'estiu dins de tempèstas intensas ont se forman de gotas d'aiga subrerefrejadas, que son encara liquidas, mas a temperaturas per dejós de lor punt normal de congelacion (0&nbsp;°C). L'aiga subrerefrejada demòra dins aqueste estat pr'amor qu'a besonh d'una semença solida iniciala per tal de començar lo processus de cristallizacion. Quand aquelas gotas d'aiga tustaràn dins las nívols amb d'autras particulas geladas o granas de polvàs, alavetz se podràn cristallizar sens dificultat en se congelant rapidament. Dins las tempèstas mai intensas se pòt produire una precipitacion gelada amb formacion de granissa especialament gròssa, quand aquela se forma al centre de fòrts corrents ascendents. Dins aqueste cas la pèira pòt demorar dins l'atmosfèra en dispausant d'una granda capacitat de creissement. Quand la butada cap en naut s'acaba o que la granissa ven de talha granda, alavetz l'aire ne'n pòt pas sosténer lo pes, e la granissa tomba. Las pèiras son generalament pichonas, de diamètre millimetric. Çaquelà, de vegadas se forman de pèiras pus bèlas, de qualques centimètres de diamètre ja que dins la circulacion ciclonica de la tempèsta las pèiras pichonas puèjan e davalan mantun còp en amolonant divèrses jaces de glaç. Per aquò, la granissa pòt causar de damatges sus las automobilas e las estructuras de veire o encara tuar de personas. Per causa de lor procèssus de formacion, las pèiras an una estructura en jaces coma una ceba. 

La pèira pus pesuga enregistrada tombèt a Coffeyville, Kansas (Estats Units), lo 3 de setembre de 1970, e pesava 770&nbsp;g, e aviá un rai de 14,5&nbsp;cm, e la pèira pus granda que s'es enregistrada tombèt a Aurora, en Nebraska, lo 22 de junh de 2003 e aviá un rai de 17,8&nbsp;cm, encara que son pes èra inferior a l'autra.
Provirus

Un **provirus** es un retrovirus que s'es infiltrat dins l'ADN d'una cellula òsta. Per faire aquò, l'ARN subís una transcripcion invèrsa (o retrotranscripcion) gràcias a la transcriptasa invèrsa que lo transforma en ADN. Aquel ADN es puei incorporat dins lo genòma de la cellula òsta gràcias a una proteïna que s'apèla integrasa.

La cellula va sintetizar lei proteïnas correspondent a l'ARN virau. Lo virus aguent ensin parasitat la cellula va poder se reprodurre.

Per exemple, lo virus dau SIDA,o VIU, es un provirus.
Ljubljana

**Liobliana** (*Ljubljana* en eslovèn; *Laibach* en alemand; *Labacum* en latin) es la capitala d'Eslovènia. Sa populacion totala èra de  abitants en 2022. Sa superfícia totala es 163,8&nbsp;km².

## Referéncias


## Ligams extèrnes

* Site web oficial

## Vejatz tanben
* Universitat de Ljubljana
Belgrad

**Belgrad** (*Београд = Beograd* en sèrbe) es la capitala de Serbia. Sa populacion totala èra de  abitants, en 2002. Sa superficia totala es 3222&nbsp;km².

thumb|230px|left|Vista de Belgrad la nuèch
Tbilissi

**Tbilissi** (en georgian: თბილისი) es la capitala e la pus granda vila de Georgia. La vila es tanben coneguda per son nom grèc de *Tiflis* dins qualques lengas (per exemple dins las fonts russas d'abans 1936). 

La vila s'estend per las ribas de la ribièira Kura amb una populacion d'aperaquí 1.5 milion de personas. Fondada al sègle V AD per Vakhtang I d'Iberia, Tbilisi serviguèt dempuèi de capitala a divèrses reialmes e Republicas georgianas. Entre 1801 e 1917, alavetz part de l'Empèri Rus, Tbilisi foguèt lo sèti de la Vicireialtat de Caucàs, que governava a l'encòp lo Caucàs del Sud e lo Caucàs del Nòrd.

Amb sa posicion a la crosada d'Euròpa e d'Asia, e sa proximitat amb la Rota de la Seda, Tbilisi foguèt a travèrs l'istòria un punt de contencion entre divèrses poders. La situacion geografica de la vila li assegura encara uèi una posicion importanta sus las rotas del negòci e de l'energia. L'istòria divèrsa de Tbilisi se miralha dins son arquitectura, qu'es una mescla d'estructuras medievalas, neoclassicas, d'estil belas arts, Art Novèl, estalinianas e modèrnas.

Istoricament, Tbilisi coneguèt multiplas etnias, culturas e religions mas uèi l'Ortodoxia i ten una plaça dominanta. Las destinacions toristicas notablas son las catedralas de Sameba e de Sioni, la Plaça de la Libertat, l'avenguda Rustaveli e l'avenguda Agmashenebeli, la fortalesa medievala, l'Opèra d'estil neomauresca, e lo Musèu Nacional Georgian.

## Galariá

Tbilisi at night, Kura, Georgia.jpg
Tbilisi, Night, Avlabari, Georgia.jpg
Sameba Cathedral, Courtyard, Dusk 2, Tbilisi, Georgia.jpg
Tbilisi, Rustaveli Avenue, Georgia.jpg
Tbilisi, Kashveti Church of St. George, Georgia.jpg
Tbilisi, Racha Tavern, Georgia.jpg 
Tbilisi, Panoramic view, South, Georgia.jpg 
Tbilisi, Old Tbilisi from Narikala, Georgia.jpg
Image:19th_century_health_baths.jpg
Image:Rainbowtbilisi.jpg
Image:Tbilisi bathdistrict.jpg

Image:Tbilisi balconies.jpg
Image:Narikala 001.jpg
Image:Old Tbilisi 001.jpg

Image:Tiflis by aivazovsky.jpg
Image:Caravansaray.jpg
Image:Tramway over Kus Tba.jpg

Image:Mtkvari (1).jpg
Image:Mama-Daviti Church, Tbilisi.jpg
Image:Synagogue in Tbilisi, Georgia.JPG
Image:Rustaveli Theatre Facade, Tbilisi.JPG
Skopje

**Skopje** (en occitan istoric: **Escòpie**) es la capitala de Macedònia del Nòrd. Sa populacion totala èra de  abitants, en 2004. Sa superfícia totala es 1818&nbsp;km².

Constituís una subdivision especiala qu’agropa dètz comunas:
* Aerodròm
* Botel
* Chair 
* Tsentar
* Gazi Baba
* Guiòrche Petrov
* Karposh
* Quissela Vòda
* Sarai
* Shota Orizari

thumb|230px|left|Vista de Skopje
Miensk

**Miensk** o mens ben *Minsk* (en bielorús se ditz *Менск = Miensk* segon nòrma bielorussa classica e *Мінск = Minsk* segon la nòrma bielorussa russizada) es la capitala e la pus granda vila de Bielorussia. Situada en riba dels rius Śvislač e Niamiha. Coma capitala nacionala, Miensk ten un estatatut administratiu especial en Bielorussia e constituís lo centre administratiu del voblast de Miensk e del raion (districte) de Miensk. En 2018, la populacion èra d’1 982 444 abitants. Miensk es la capitala administrativa de la Comunautat dels Estats Independents (CIS) e lo sèti del Secretari General. 

Las primièras referéncias istoricas de Miensk datan del sègle XI (1067), quora èra una vila del Principat de Połock. Lo poblament se desvolopèt a la broa dels rius Śvislač e Niamiha. En 1242, Miensk venguèt part del Grand Ducat de Lituània. Recebèt lo títol de Ciutat en 1499.

En 1569, la vila èra la capitala del Voivodat de Miensk, dins la Confederacion de Polonha e Lituania. Constituissiá una part de la region anexada per l'Empèri Rus en 1793, a la seguida de la Seconda Particion de Polonha. De 1919 a 1991, après la Revolucion Russa, Miensk foguèt la capitala de la Republica Socialista Sovietica de Bielorussia, al dintre de l'Union Sovietica.

thumb|400px|left|Plaça de la Victòria la nuèch