Romul e Rème

L'istòria legendària dels fondators de Roma, **Romul e Rème** ( *Romulus et Remus*), fa partit de la mitologia romana. Pasmens, los istorians romans, Tit Livi d'en primièr, insistisson sul caractèr poetic e legendari d'aquel mite fondator: 

::**'

== Lo recit tradicional ==
=== La loba ===

Romulus e son fraire [[besson]] Rème son filhs de la [[vestala]] [[Rèa Silvia]] e del dieu [[Mart (mitologia)|Mart]]. Rèa Silvia es filha de [[Numitor]], rei de la legendària vila latina d'[[Alba Longa]] (fondada per [[Ascani]], filh d'[[Enèu]]) e despossedit del tròn per son fraire [[Amuli]]. Aquel, crenhava que los seus pichons nebots ne cridan lor degut un còp grand, pren per pretèxte que son los filhs d'una vestala, qu'aviá fach vòt de [[castetat]], e ordona que sián getat al [[Tibre]].

Mas l'òrdre es sanat, los recent nascuts son abandonats dins un panièr sul flum, subrevisquèron (per la probabla proteccion dels dieus), e son descobèrts jos un [[figuièr]] salvatge (lo ''[[Ficus Ruminalis]]'') situat a l'intrada de la cròta del [[Lupercals|Lupercal]], al pé del [[Mont Palatin|Palatin]], per una [[lop|loba]] que los alatava. Un [[Picus viridis|pic verd]], l'aucèl de Mart, vigilava sus eles.

Tit Liv e [[Plutarc]] donan una autra explicacion de la legenda: los bessons aurián estat descobèrts dins la cròta del [[Lupercals|Lupercal]] pel pastre [[Faustul]], gardian dels tropèls d'Amuli. Aqueles los auriá fisats als bons sonhs de sa femna [[Acca Larentia|Larentia]], una [[Prostitucion|prostituida]] — que los pastres nomenavan ''lupa''. Seriá donc per un jòc simbolic que d'autres autors latins aurián creat lo [[mite]] de la loba biologica maire de Rème e Romul, recampant la poténcia redobtable de l'animal al benefici de la lor ciutat.

Segon una autra version contada per Plutarc dins ''La Vida de Romul'' los bessons serián los enfants d'una esclava e del dieu Mart. Una curiosa istòria del sèxe viril del Dieu Mart davalant per la chiminèa e flotant dins la sala es evocada, l'esclava remplaçant la princessa Rèa Silvia que rebutava de se sometre al desir del Dieu. De fach serián d'[[Amuli]], alara rei d'Alba Longa, puèis donats al paster [[Faustul]].

Mai tard, los bessons, que lor foguèt revelat lo secret de lor naissença, tuarán Amuli (escotelat per Rème segon d'unes, traucat per l'espasa de Romul segon d'autres) e restaurèron lor grand [[Numitor]] sul tròn d'[[Alba Longa]].

Una explicacion racionalista d'aquela legenda remembra que lo mòt latin ''lupa'' possedís dos sens, « loba » e « prostituida », resson al mestièr de [[Acca Larentia|Laurentia]], prostituida , l'esposa de Faustul.

==== Varianta ellenistica ====

Segon Tit Livi, Romul e Rème visquèron una enfança e una adolescéncia tota campanhardas, en companhiá de Faustul. . Plutarc dona, el, une version pro diferenta d'aquel periòde de la vida dels dos fraires. Dins son recit, pas abandonats de totes, Romul e Rème son discrètament ajudats per lor grand [[Numitor]], que provesiguèt de noiritura als parents adoptius. En seguida, foguèron menat a [[Gabii]], ont lor foguèt donat una educacion correspondent a lor estatut social vertadièr.

=== Fondacion de la vila de Roma ===

==== Los voltors ====
Rème e Romul decidigèron  de fondar una vila e causiguèron per luòc « ont avián estat abandonats e ont avián passat lor enfança ». Segon [[Tit Livi]], es lo drech de nomenar la vila e donc aquel de la governar que seriá l'origina du conflicte fratricid. L'[[Urbs]] (la Vila) foguèt fondada lo [[21 d'abril]] [[-753|753 AbC]] (començament del [[calendièr roman]]). 

Per se despartir, los bessons consultèron los [[auguri]]s; Romul se plaça sul [[Mont Palatin]], Rème sus l'[[Aventin]]. L'interpretacion del présage faguèt problèma: Rème lo primièr apercebèt sièis [[voltor]]s, mas Romul acabèt per n'observar dotze.

==== La mòrt de Rème ====

L'istorian latin Tit Livi dona doas versions de la mòrt de Rème. Segon la primièra, Rème tomba pendent la bagarra que seguís lo compte dels auguris; segon l'autre, Romul, mai rusat, ensaja d'enganar son fraire sus l'eissida de l'escomesa, aquel de saber qui dels dos será lo primièr capable d'apercebre de voltors dins la [[val Murcia]] (aquela del futur [[circ Maxim]]). Une peleja surgís e Rème passa per derision la rega sagrada ''([[pomerium]]'') qu'acabava de marcar Romul qu'encolerat lo tua — segon una autre version, lo murtrièr seriá un sicari [[etrusc]], Celèr. Romul se seriá alara escridat: **' (). Se dich que fin finala, ganhat pels remòrs, Romul entèrra son fraire jol puèg de l'Aventin amb totes los onors.

#### La construccion de la vila

Romul comença la construccion de sa vila, que nomena *[[Roma]]*, segon lo seu nom, çò dich la legenda. Segon d'autres ipotèsis, lo nom de la ciutat novèla vendriá de l'etrusc « rumon » (flum) fasent referéncia al flum Tibre o de l'òsc « ruma » (puèg) fasent referéncia als set puèges.

Lèu dins la novèla ciutat venguèron de vagabonds e d'esclaus per trobar refugi. Segon Plutarc, cadun pòrta de son país d'origina una ponhada de tèrra per la getar dins lo valat de tradicion etrusca, nomenada *[[Mundus]]* e cavada al luòc del Comitium situat al centre del perimètre dels barris.

#### Lo raubament de las Sabinas

Mas la ciutat nòva, luòc de refugi dels òmes venguts liures volent cambiar d'existéncia, manca fòrça de femnas. Una carestiá que condamna lo projècte a cort tèrme. Coma los ensags de maridatge dins las « vilas » a l'entorn trobèront totas de mespresants rebuts, Romul decidiguèt de raubar de femnas. Amb per pretèxte la descobèrta fortuita d'un altar consacrat a una divinitat, instaura la fèsta de « Consualia » en l'onor de Neptun lo 18 d'agost e i invita los Sabins e d'autres pòbles de la « vilas » a l'entorn: Caenina, Crustumerium, Antemnae. Alara que l'atencion dels òmes es desvirada, las femnas son raubadas per surpresa.

Plutarc s'interròga longament sul nombre exacte dels raubaments: 30 verges, que donèron lors noms a la 30 curias romanas çò dison d'unes, 527 segon Antias, 683 segon Juba. Mai luènh, avança lo nombre de 800. Lo biograf rebuta coma invraisemblabla lo dich que lor nombre se seriá limitat a 30 e l'intencion prigonda de Romul auriá estat « mens de maridatges que la guèrra ». Precisa encara que cap d'aquelas filhas raubadas èran mariadas, levat Ersilia, que foguèt presa per error.

L'azard dels raubaments induch una mèscla entre classas socialas. Las victimas son de reng naut e « esposan » de Romans de condicion bassa, mas « las filhas mai bèlas èran reservadas als notables ». Atal Talasi, a qui escai una filha de fòrça granda beutat e que será celebrat per son escasença amb un cortègi espontanèu e admiratiu alara que se menava la joventa a çò del.

#### La reaccion dels mejancièrs otrajats

Furioses, los pòbles otrajats forman una coalicion dirigida pel rei de Cures Tit Tati e declaran la guèrra. Romul comença per desfar los soldats de Caenina, tua lor cap Acron e pren lor vila d'assalt. Atacat per surpresa pels Antemnats, los espotisís tanben e pren lor vila. Mas a la demanda de sa femna, d'origina sabina, Ersilia, Romul los estalvia, dona son pardon e le drech de ciutat a Antemnae.

Mercé a la traïson de la jova Tarpeia, los Sabins capitèron a s'introduire dins la vila e a prene de la ciutadèla del Capitòli. D'en primièr butassat, Romul, après una invocacion a Jupitèr, capita a tornar menar las seunas tropas a l'assalt. Lo combat es fòrça indecís. Fins a que las quitas esposas sabinas dels Romans s'interpausen entre ambedos camps. Atal es acabada la batalha.

Romans e Sabins fusionan, lo govèrn es concentrat a Roma que dobla sa talha e los Romans prenon lo nom de Quirites (de Cures) en onor dels Sabins. Romul repartís alara la populacion romana en trenta curias e dona a aquelas lo nom de femnas sabinas.

#### ''Si vis pacem, para bellum'' (Se vòles la patz, prepara la guèrra)

Roma es situada al tèrme de doas grandas culturas — etrusca e italica — mas se vòl liura, es tanben situada al caireforc de las vias comercialas entre Toscana e Campània, atal los seus abitants devián èsser prèsts a s'impausar per la fòrça e la violéncia. Amassant, d'òmes liures d'originas divèrsas, èra tanben necessari de crear pauc a pauc un sistèma de règlas juridicas e de normas de comportament, permetent de gerir la vida dins aquela comunautat novèla. Plutarc s'interroguèt sus la violéncia de Roma: **'

Tanben foguèron formadas tres [[centuria]]s de cavalièrs: los ''[[Ramnes]]'' (que lor nom ven de Romul), los ''[[Titiencs]]'' (de Tit Tati) e los ''[[Luceres]]'' (d'un soldat de Romul que moriguèt al combat contra los Sabins).

Los dos reis, Romul lo Roman e Tit Tati lo Sabin, reinan ensems  pendent d'annadas. [[Tit Livi]] conta pasment, amb ironia, sonque après la mòrt accidentala de Tit pendent una susmauta a [[Lavini]], . L'alliança amb [[Lavini]] es renovelada.

A la tèsta d'una tropa de 300 soldats (los mèsmes qu'aqueles mencionats çai naut) tot abnegats a sa persona, los ''[[celeres]]'', Romul passa lo rèste de sa vida a far de guèrra contra los mejancièrs etruscs: [[Fidenes]], e subretot [[Veies]], una ciutat qu'acabèt per balhar, contre cession de territòris, una trèva de cent ans.

Daissará un Estat pro fòrt e impressionant militarament per viure en patz pendant quarante ans jol reialme de son successor, [[Numa Pompili]], gendre del rei Tit Tati.

=== Quirin ===
Segon la legenda, Romul es pas mòrt, mas a simplament desaparegut un jorn dins una violenta tempèsta e foguèt menat al cèl alara qu'inspectava sas tropas près del paluns de la Cabra. Seriá vengut lo dieu dels valents Romans e de lor vila. Mai tard foguèt assimilat a [[Quirin]]. [[Tit Livi]] encara, après aver remembrat que « Romul comptava mai de partisans dins lo pòble que d'entre los patricians », rebat una rumor mai sordida segon que Romul auriá estat simplament chaplat pels [[patrician]]s, e supausa que son [[apoteòsi]] jol nom de Quirin foguèt un estratagèma politic destinat a tranquilizar lo bon pòble.

Dins un contèxte que prefigura los conflictes entre la [[plèba]] e lo [[patricians|patriciat]], lo recit de l'apareisson divina de Romul a [[Procul Juli]] sembla, malgrat son invraisemblança, aver calmat los esperits:

::**'

*« Çò qu'es extraordinari, *conclutz Tit Livi*, es que se cresiá a aquela istòria e que la cresença a l'immortalitat de Romul aja tranquilizat lo pòble e l'armada. »*

## Romul e l'eritatge indoeuropèu a Roma

Segon Georges Dumézil, coma fondator de Roma, Romul concentra sus sa persona fòrça aspèctes de las tres foncions indoeuropèas. 
* La primièra foncion es la sobeirenetat, coma pels seus rapòrts estrechs amb Jupitèr qui li balha los seus auspicis. Incarna mai especificament la tendéncia « magica », veire « terribla » d'aquela primièra foncion; l'autre tendéncia, mai « juridica » de la sobeiranetat, anant al seu successor, lo rei Numa Pompili, fondator de fòrça cultes coma aqueles del Fides, la divinitat garanta dels juraments.
* La segonda foncion es ligada a la fòrça, a l'armada, perque aquel rei guerrièr e conquerent es filh de Mart.
* Fin finala la tresena foncion d'abondança, de prosperitat, per sa bessonada e son associacion amb lo rei dels Sabins Tit Tati, que lo pòble incarnariá l'opuléncia.

L'especialista de mitologia comparada, Jean Haudry vei dins lo murtre de Rème un conflicte entre doas concepcions de la reialtat: la reialtat unica de las societas linhatgièras e la reialtat dioscurica coma coneguda a Esparta.

## Descobèrta de la cròta del Lupercal
Lo 20 de novembre de 2007, lo ministre italian de la Cultura, Francesco Rutelli, anóncia la descobèrta de la cròta ont los Romans aurián celebrat la fèsta dels Lupercals e ont, segon la legenda, aurián viscut Romul e Rème. Segon l'especialista Andrea Carandini, s'agís d'una descobèrta arqueologica mai grandas jamai fachas. L'identificacion de la cròta al Lupercal faguèt pas l'unanimitat, d'arqueològs coma Fausto Zevi consideran que s'agís puslèu d'un ninfèu dependent del palais imperial.

## Notas e referéncias

## Fonts

*   Tite-Live, *Histoire romaine*, Livre I, (traduction Gaston Baillet), Les Belles Lettres, Paris, 2003, 
* Tite-Live, *Histoire romaine*. *De la fondation de Rome à l'invasion gauloise*, (traduction Annette Flobert) Garnier-Flammarion, Paris, 1995, 
*  Plutarque, *Vies parallèles*, *Thésée - Romulus*, Quarto, Éditions Gallimard, 2001.

## Vejatz tanben

### Bibliografia
*  Robert Schilling, « Romulus l'élu et Rémus le réprouvé », *Revue des études latines*, 38, 1960,  (repris dans *Rites, cultes, dieux de Rome*, Paris, 1979, ).
*  T. P. Wiseman, « The Wife and Children of Romulus », *Classical Quarterly*, 33, 1983, .

### Articles connexes

* Fondacion de Roma
* Loba capitòlia

### Ligams extèrnes

*  Tite-Live, ''Histoire de Rome'', traduction en ligne ;
*  Plutarque, Romulus traduction en ligne ;