open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Didelphimorphia

L'òrdre dels **didelfimòrfes** es lo de las **sarigas** de l'emisfèr sud. Las sarigas an probablament derivat dels primitius *[[Ameridelphia]]* d'America del Sud del Cretacèu e del Paleocèn precòci. Los didelfimòrfes an un grop fraire, los Paucituberculata, o sarigas musaranhas.

## Classificacion
Los membres d'aqueste òrdre son classats en una sola familha e un genre *[[incertae sedis]]* :

* ***Incertae Sedis***:
** genre *[[Hyladelphys]]*
*** sariga de Kalinowski (*Hyladelphys kalinowskii*)
* **familha [[Didelphidae]]**
** **sosfamilha Caluromyinae**
*** genre *[[Caluromys]]*
*** genre *[[Caluromysiops]]*
** **sosfamilha Glironiinae**
*** genre *[[Glironia]]*
** **sosfamilha Didelphinae**
*** genre *[[Chacodelphys]]*
*** genre *[[Chironectes]]*
*** genre *[[Cryptonanus]]*
*** genre *[[Didelphis]]*
*** genre *[[Gracilinanus]]*
*** genre *[[Lestodelphys]]*
*** genre *[[Lutreolina]]*
*** genre *[[Marmosa]]*
*** genre *[[Marmosops]]*
*** genre *[[Metachirus]]*
*** genre *[[Micoureus]]*
*** genre *[[Monodelphis]]*
*** genre *[[Philander]]*
*** genre *[[Thylamys]]*
*** genre *[[Tlacuatzin]]*

## Ligams extèrnes
*
Signes del zodiac

----
thumb|350px|Representacion del zodiac dins lo ''Breviari d'Amor''
Lo **Zodiac** es lo nom del trajècte del Solelh (e tanben de las planetas) dins los cèls. Es tradicionalament devesit en dotze constellacions correspondent a dotze signes.

Lo nom de «Zodiac» vendriá del mot grèc *zoon*, «&nbsp;animal&nbsp;», que totas las constellacions del Zodiac (levada la Balança) figuran de creaturas viventas.

## Las constellacions del Zodiac e l'astrologia
Los signes del Zodiac s'utilizan dins l'astrologia coma marcas espaciotemporalas que permeton d'establir las correspondéncias sus las qualas repausa aquesta practica. Utiliza per aquò la posicion de divèrses objèctes dins lo Zodiac. Entre autres: las planetas, lo Solelh, Jupitèr, e sul plan local : l'orizontal (l'ascendent es lo punt del Zodiac talhat per l'orizont) e lo meridian (lo mièg del cèl correspondent al punt del Zodiac talhat pel zenit).

## Las constellacions del Zodiac

Vaquí un tablèu dels signes del Zodiac amb las datas a las qualas se tròba lo solelh. L'escart entre los signes e las constellacions es de nòstres jorns (2001) de l'òrdre de 30° environ segon la mesura de l*'Ayanamsa* pels astrològs indós.
Sègle XII (literatura occitana)

* Bernat de Ventadorn
* Marcabru
* Aimeric de Peguilhan
* Arnaut Daniel 
* Bertran de Bòrn
* Ernoul el Vielh
* Folquet de Marselha 
* Gaucelm Faidit
* lo comte-duc Guilhèm IX de Peitieus ''dich Guilhèm lo trobador
* Guilhèm de Cabestanh
* Guilhèm de Cervera
* Guiot de Dijon 
* Guiraut de Bornelh 
* Guiraut Riquier
* Jaufre Rudel
* Martin Codax 
* Pèire Vidal
* Perdigon
* Raimbaut de Vaqueiras
* Raimon de Miraval
* Ricard Còr de Leon
* Sordello 
* Uc de Saint Circ
Sosfamilha (biologia)

En biologia, un **sosfamilha** es un nivèl intermediari, immediatament inferior a la categoria **[[familha (biologia)|familha]]** de la classificacion classica dels èssers vivents (veire sistematica).
Aret (constellacion)

thumb|right|200px|La constellacion d'Aret.
**Aret** (simbòl 20px) es una constellacion del zodiac entre Peisses a l'oèst e Taure a l'èst.
Taure (constellacion)

**Taure** (latin *Taurus*, simbòl ♉) es una de las constellacions del zodiac. Es situada entre la constellacion d'Aret a l'oèst e la constellacion de Geminis a l'èst.
Geminis (constellacion)

thumb|200px|right|Mapa de la constellacion de Geminis.
**Geminis** (latin : *Gemini*, simbòl ♊) es una de las constellacions del zodiac. Es situada entre las constellacions de Taure a l'oèst, e Càncer a l'èst.
Del sègle XVII al Felibritge (literatura occitana)

*Jacmes Boé, dit Jansemin
*Francés de Corteta
*Ciprian Desporrins
*Joan Enric de Fondevila
*Joan-Geraud Dastròs
*Joan Baptista Fabre
*Pèire Godolin
*Joan Josèp Cassanea de Mondonvila
*Jan-Antòni Verdièr dishut Mèste Verdièr
Leon (constellacion)

**Leon** es una constellacion del zodiac, situada entre Càncer a l'oèst e Verge a l'èst.

### Tablèu recapitulatiu

* Tròp luènhenta per èstre mesurada amb precision.

N.B. : Las valors numericas provenon de donadas mesuradas pel satellit Hipparcos https://web.archive.org/web/20160303193247/http://archive.ast.cam.ac.uk/hipp/hipparcos.html
Balança (constellacion)

thumb|right|200px|La Constellacion de Libra.
**Balança** (latin: *libra*, simbòl 25px) es una constellacion del Zodiac situada entre Verge a l'oèst e Escorpion a l'èst. Es visibla entre las latituds 65° Nòrd e 90° Sud.
Verge (constellacion)

**Verge** (latin: *Virgo*, simbòl 20px, Unicode ♍) es una constellacion del zodiac. Situada entre Leon a l'oèst e Balança a l'èst, es una de las mai grandas constellacions del cèl. Son estela pus brilhanta es Spica.
Sagitari (constellacion)

**Sagitari** (del latin *sagitarius*: 'arquièr', simbòl ♐) es una constellacion del zodiac, generalament representada coma un centaure amb un arc. Sagitari es situat entre la constellacion del Serpentari a l'oèst e la constellacion del Capricòrne a l'èst.
Peisses (constellacion)

Los **Peisses** (var. los/lei/lu **Peis**, los **Peishs**) son una constellacion del zodiac traversada pel Solelh del 12 de març al 18 d'abril. Dins l'òrdre del zodiac, se situa entre la constellacion de l'Aqüari a l'oèst e la d'Aret a l'èst. E mai que siaga pro granda, descopa un parçan de cèl alunhat del plan de la Via Lactèa e conten pas que paucas estelas visiblas, totas pauc luminosas.
Sauropsides

Los **sauropsides** an per mai pròches parents vivents los mamifèrs, qu'amb eles fòrman lo taxon dels amniòtas, eles meteisses partejant un antecessor comun amb los anfibis e lo pichon grop dels gimnofiones, l'antecessor del taxon dels tetrapòdes.

* Archosauria
** Crocodylia
** Aves
* Lepidosauria
** Squamata
** Sphenodontia
* Testudines
** Cryptodira
** Pleurodira
Bureau of Indian Affairs

Lo **Burèu dels Afars Indians** foguèt creat en 1819 e es una oficina de l'Interior Department. Sa tòca es d'evitar l'extincion dels amerindians. A una division de dètz zonas:

# Minneapolis, pels amerindians de Minnesòta, Wisconsin, Michigan e la resèrva de Tama (Iowa)
# Aberdeen, per las doas Dakota (Dakota del Nòrd e Dakota del Sud) e Nebraska
# Billings, per  Wyoming e Montana.
# Muskoge, per las Cinc Tribús Civilizadas d'Oklahoma (creek, choctaw, chickasaw, cherokee e seminola)
# Anadarko, per las autras tribús d'Oklahoma, Kansas e los choctaw de Mississipí.
# Alburquerque, pels indians de Nòu Mexic (apache, navaho e pueblo).
# Phoenix, pels  d'Arizòna, Utah e Nevada, levat dels navaho.
# Sacramento, pels indians de Califòrnia.
# Portlandper pels indians de Washington, Oregon e Idaho
# Juneau pels indians inuit d'Alaska
# Washington DC pels indians de l'Est de Mississippí, coma los seminola de Florida e l'Easter Band Cherokee de Carolina del Nòrd.

I a de tribús que dependon pas del BIA, siquenon dels Estats ont demòran, coma los tigua d'El Paso, adscriches a l'Estat de Tèxas, e las tribús de la Confederacion Iroquesa, que dependon de l'estat de Nòva York.

Las zonas foncionan coma intercessors entre l'indian e la BIA, mas sovent i manca la cooperacion e l'argent. Cada zona se dividís en agéncias, una per cada granda tribú, e las pichòtas s'amasson en una generala, coma l'Agéncia Everret pels Puget Sound Salish. L'agéncia s'encarga de distribuir las racions, nomenar d'interlocutors e la policia indigèna, e de provesir totes los servicis levat los medicals. 

## Ligams extèrnes

Paginas de la BIA en anglés https://web.archive.org/web/20071129013254/http://www.doi.gov/bureau-indian-affairs.html
https://web.archive.org/web/20060111022657/http://www.doiu.nbc.gov/orientation/bia2.cfm
Pintura

[thumb|[La Gioconda|''Mona Lisa'' es una de las mai conegudas pinturas artisticas occidentalas.]]
La **pintura** (var. **pintrura**) es la practica que consistís a aplicar de colors sus una superfícia (supòrt) coma papièr, tela, canavàs, fusta, veire, laca, betum o autre. Çaquelà, utilizat al sens artistic , lo tèrme de "pintura" significa l'usatge d'aquela activitat combinada al dessenh, composicion e autras consideracions esteticas per fin d'exprimir l'intencion expressiva e conceptuala del practicant.

## Descripcion generala
[thumb|233x233px|Retrait del chinés [Zen Buddhist Wuzhun Shifan, pintrat en 1238, Dinastia Song.]]
Çò que permet de pénher es la percepcion e representacion de l'intensitat. Cada punt dins l'espaci a una intensitat diferenta, que se pòt representar en pénher en negre e blanc e totas las nuanças de gris entremièg negre e blanc. 

En practica, los pintors ne pòdon articular de fòrmas en juxtapausar de superfícias de diferentas intensitats; en usar just la color (de la meteissa intensitat) ne pòt l'òm se representar sonque d'unas formas simbolicas.

Aladoncas la compreneson basica de la pintura es diferenta de significacions ideologicas, coma ne son las figuras simbolicas o las figuras geometricas, mantun punt de vista, d'organizacion (perspectiva) e simbòls. 

Per exemple, un pintor se ne percep qu'un mur blanc particular a una intensitat diferenta a cada punt, deguda a de blasiduras e de rebats d'objèctes vesins mas idealament un mur blanc es e demòra encara un mur blanc quitament dintre la foscor. En tecnica de dessenh, la finor del trait o de la linha, dels contorns, es encara ideala, en tot se ne sompartir las linhas idealas d'un objècte sens cap quadre de percepcion diferent d'aquel utilizat pels pintors.

## Articles connèxes
* Graffiti
* Pintura occitana
Origami

L**'origami** (折り紙, de *oru*, plegar, e de *kami*, papièr) es lo nom japonés de l'art de plegar lo papièr.

## Istòria
Aqueste art es originari de Japon, que i es sonat *jiezhi*, tèrme qu'amassa las tecnicas de plegatge de papièr e de papièr talhat, que lo descopatge i supera lo plegatge. L'origami japonés a sas originas dins las ceremonias, que lo papièr aital plegat permetia d'ornar las taulas (mai que mai las crugas de sake).

Lo pus ancian usatge de l'origami en religion conegut a l'ora d'ara es lo *Katashiro*, representacion d'una divinitat, utilizada pendent las ceremonias Shintoistas del temple Ise.
Torisme

Lo **torisme** es la practica, l'accion de las personas que viatjan e visitan d'endreches divèrses per léser, per de motius de coneissença personala e se divertir.

## Definicion del torisme

Una de las darrièras definicions del torisme es estada balhada per l'economista Austriac Hermann Von Schullard en 1910. Lo definiguèt coma, "total de la soma d'operacions, principalament d'una natura economica, que son dirèctament ligadas a l'entrada, sejorn e movement dels estrangièrs interior e exterior dins un cèrt país, ciutat o region." 

En 1976 la Tourism Society of England a definit aquò atal, "Torisme es lo movement temporari e de corta durada de personas vèrs de destinacions fòra dels luòcs ont demòran e trabalhan normalament. E tanben las activitats d'aquestas personas durant lo temps que demòran dins los luòcs visitats. Aquò inclutz de movements de personas jos una motivacion quina que siá."

En 1981 l'AIEST (Associacion Internacionala d'Expèrts Scientifics en Matèria de Torisme) a definit lo torisme en tèrmes d'activitats particularas causidas per tria e entrepresas en defòra de l'environament familial. 

Lo torisme a dos aspèctes: cultural e economic. Dins qualques païses e regions, las activitats toristicas son una font significativa de revengut, de còps la pus importanta activitat economica. 

### Veire tanben
* Lista de las localitats toristicas de l'Occitània
* Còsta d'Azur
Aragon

vinheta|Aragon
vinheta|Aragon
**Aragon** (; en aragonés e castelhan: *Aragón* ; en catalan: *Aragó* ) ei un país istoric situat dens lo nòrd de la peninsula Iberica e que compren lo sector centrau de la vath d'Èbre. Lo son territòri es lo de l'ancian Reiaume d'Aragon, qu'estó abolit en 1707 dab los Decrets de Nueva Planta. Actualament, qu'ei ua comunautat autonòma de l'Estat espanhòu peu son estatut d'autonomia acordada en 2007, avent l'estatut de nacionalitat istorica. 

Culturalament, Aragon confronta istòricaument los País Catalans a l'èst, Occitània au nòrd, lo Bascoat au nòrd-oèst e Castelha au sud-oèst. Oficialament, confronta las comunautats autonòmas de Castelha-La Mancha, Castelha e Leon, Catalonha, La Rioja, Navarra, lo País Valencian e tanben las regions administrativas Nòva Aquitània e Occitània dens l'Estat francés. 

La soa capitala es Saragossa e lo gentilici es **aragonés -esa**. La soa diada que's hesteja lo 23 d'abriu, Sent Jòrdi.

Aragon qu'ei dividit en tres províncias (las d'Òsca, Teròl e Saragossa) eras medishas partatjadas en 33 comarcas (vejatz comarcas d'Aragon). Qu'ei la segonda autonomia mens poblada de l'Estat espanhòu (arron Castelha-La Mancha) qui gaireben la meitat de la populacion be's concentra a Saragossa.

## Lengas
Lo castelhan (o espanhòu) qu'ei la lenga oficiala de la comunautat. La predominància lingüistica qu'ei pasmens l'aragonés, lenga en perilh d'extincion ─pròcha deu catalan e de l'occitan─ dens las hautas vaths pirenencas au nòrd e lo catalan a l'èst, sus un espaci frontalièr a Catalonha, la Franja de Ponent.  

## Nòtas e referéncias


## Ligams extèrnes

*
Xenarthra

L'òrdre dels **Xenarthra** foguèt creat per Edward Drinker Cope (1840-1897) en 1889. Compta quatre familhas.

## Familha dels [[Bradypodidae]] ([[peresós]] o ai )
* *[[Bradypus]]* Linnaeus, 1758. 
** *[[Bradypus torquatus]]* Illiger, 1811. 
** *[[Bradypus tridactylus]]* Linnaeus, 1758. 
** *[[Bradypus variegatus]]* Schinz, 1825.

## Familha dels [[Megalonychidae]] ([[peresós]] o unau )
* Sosfamilha dels Choloepinae Gray, 1871.
** *[[Choloepus]]* Illiger, 1811. 
*** *[[Choloepus didactylus]]* (Linnaeus, 1758). 
*** *[[Choloepus hoffmanni]]* Peters, 1858.

## Familha dels [[Dasypodidae]] o [[Tató]]s
* Sosfamilha dels Dasypodinae Bonaparte, 1850.
** *[[Cabassous]]* McMurtrie, 1831
*** *[[Cabassous centralis]]* (Linnaeus, 1758).
*** *[[Cabassous chacoensis]]* (Desmarest, 1804).
*** *[[Cabassous tatouay]]* Wetzel, 1980.
*** *[[Cabassous unicinctus]]* (Miller, 1899).
** *[[Chaetophractus]]* Fitzinger, 1871.
*** *[[Chaetophractus nationi]]* (Thomas, 1894). 
*** *[[Chaetophractus vellerosus]]* (Gray, 1865). 
*** *[[Chaetophractus villosus]]* (Desmarest, 1804). 
** *[[Dasypus]]* Linnaeus, 1758. 
*** *[[Dasypus hybridus]]* (Desmarest, 1804). 
*** *[[Dasypus kappleri]]* Krauss, 1862. 
*** *[[Dasypus novemcinctus]]* Linnaeus, 1758. 
*** *[[Dasypus pilosus]]* (Fitzinger, 1856). 
*** *[[Dasypus sabanicola]]* Mondolfi, 1968. 
*** *[[Dasypus septemcinctus]]* Linnaeus, 1758. 
** *[[Euphractus]]* Wagler, 1830. 
*** *[[Euphractus sexcinctus]] * (Linnaeus, 1758). 
** *[[Priodontes]]* F. Cuvier, 1825.
*** *[[Priodontes maximus]]* (Kerr, 1792) — Tató gegant.
** *[[Tolypeutes]]* Illiger, 1811 — Apars.
*** *[[Tolypeutes matacus]]* (Desmarest, 1804).
*** *[[Tolypeutes tricinctus]]* (Linnaeus, 1758). 
** *[[Zaedyus]]* Ameghino, 1889.
*** *[[Zaedyus pichiy]]* (Desmarest, 1804). 

* Sosfamilha dels Chlamyphorinae Gray, 1821. 
** *[[Chlamyphorus]]* Harlan, 1825.
*** *[[Chlamyphorus retusus]]* Burmeister, 1863. 
*** *[[Chlamyphorus truncatus]]*Harlan, 1825.

## Familha dels [[Myrmecophagidae]] o [[formiguièr]]s
* *[[cyclopes (genre)|Cyclopes]]* Gray, 1821. 
** *[[Cyclopes didactylus]]* (Linnaeus, 1758) — Mirmidon.
* *[[Myrmecophaga]]* Linnaeus, 1758. 
** *[[Myrmecophaga tridactyla]]* Linnaeus, 1758 — Formiguièr gegant.  
* *[[Tamandua]]* Gray, 1825. 
** *[[Tamandua mexicana]]* (Saussure, 1860). 
** *[[Tamandua tetradactyla]]* (Linnaeus, 1758).

## Vejatz tanben
Lista alfabetica dels genres de xenartres
Pholidota

Los **folidòts** (***Pholidota***) comprenon pas que la familha dels manidats (*manidae*), que compren pas que lo genre *manis* (los pangolins), qu'autres còps èran classats dins los xenartres.
 
L'òrdre dels Folidòts foguèt creat per John Edward Gray (1800-1875).

## Taxinomia
## Espècias
vejatz Pholidota
* Espècias africanas:
** *[[Manis gigantea]]* (Illiger, 1815) — Pangolin gigant — Golf de Guinèa e Africa Centrala (Senegal - oèst de Kenya - Rwanda - RDC - sud-oèst d'Angòla).
** *[[Manis temminckii]]* (Smuts, 1832) — Pangolin terrèstre del Cap —  Sahèl, Africa Australa fins a la bana d'Africa (Sud-Africa, Namibia, Zimbabwe, Moçambic, Botswana, Angòla, Kenya, sud de la RDC, sud de Sodan, Chad).
** *[[Manis tetradactyla]]* (Linnaeus, 1766) — Pangolin de la coa longa  — Golf de Guinèa e Africa centrala (Senegal, Gàmbia, oèst d'Oganda, sud-oèst d'Angòla).
** *[[Manis tricuspis]]* (Rafinesque, 1821) — Pangolin de las escatas tricuspidas o Pangolin de las escatas pichonas —  Africa (Senegal, oèst de Kenya, nòrd-èst de Zambia, sud-oèst d'Angòla, Bioko).
* Espècias asiaticas:
** *[[Manis crassicaudata]]* (Gray, 1827) — Pangolin indian (Paquistan - oèst de Bengala, Índia, Sri Lanka, Yunnan).
** *[[Manis javanica]]* (Desmarest, 1822) — Pangolin de Malàisia — Asia del Sud-Èst (Birmania, Tailàndia, Indochina, Sumatra, Java, Bornèo, sud-oèst de las Filipinas).
** *[[Manis pentadactyla]]* (Linnaeus, 1758) — Pangolin de la coa corta o Pangolin de China  —  (Imalaia, Nepal, sud-èst de China, Aïnan, nòrd d'Indochina, Taiwan).

## Ligams extèrnes
* [https://web.archive.org/web/20130820060110/http://protect/.
Dasyuromorphia

Los **Dasyuromorphia** forman un  de marsupials  comprenent tres s:

* Dasyuridae  
* Myrmecobiidae  
* Thylacinidae
Cephalochordata

Los **cefalocordats** son d'animals pròches dels vertebrats ; son semitransparents. 

An notocòrdia, e son ermafroditas. 

Es una classa amb doas familhas e tres genres : 

Embrancament: Chordata 
Sosembrancament: Cephalochordata 
Classa: Cephalochordata

*Familha : asymmetronidae 
**Genre : Asymmetron 
***Asymmetron lucayanum 
***Asymmetron maldivense 
**Genre : Epigonichtys 
***Epigonichtys cultellus
***Epigonychtis lucayanus 

*Familha : Brachiostomidae 
**Genre : Branchiostoma 
***Branchiostoma belcheri
***Branchiostoma californiense
***Branchiostoma capense
***Branchiostoma caribaeum
***Branchiostoma floridae
***Branchiostoma lanceolatum, amfiox
***Branchistoma valdividae
***Branchiostoma virginiae
Açòres

Los **Açòres** (en portugués: *Os Açores*), oficialament la Region Autonòma dels Açores (en portugués: *Região Autónoma dos Açores*), son un archipèla portugués situat dins l'ocean Atlantic, entre los continents american, europèu e african.

## Istòria

## Politica

## Geografia

## Economia
*De veire: [[Economia dels Açòres]]*

## Cultura

## Referéncias
Gibartar

[thumb|300px|right|Vista del [Ròc de Gibartar de La Linha de la Concepcion]]

**Gibartar** (en nòrma mistralenca: *Gibarta*; en espanhòl e en anglés: *Gibraltar*) es una vila del sud de la peninsula Iberica, en riba de l'estreit de Gibartar. Forma un territòri d'otramar del Reialme Unit revendicat per Espanha.

## Etimologia
Lo nom ven d'una deformacion en espanhòl de l'arab *Jabal Tāriq* (جبل طارق), que significa  "montanha de Tariq". Aquò fa referéncia a una formacion geologica, lo Ròc de Gibartar, que a son torn foguèt nomenada d'après lo patronim del general berbèr omeia Tariq ibn Ziyad que menèt la primièra incursion  musulmana dins la Peninsula Iberica en 711 jol comandament del califa omeia Al-Walid I. Pus lèu, foguèt sonat **[[Mons Calpe]]**, una de las Colomnas d'Ercules. Uèi, Gibartar es sovent dich **Gib** o **lo Ròc**.

## Istòria

## Politica
:Veire l'article: *[[Govèrn de Gibartar]].*

## Geografia
Es un promontòri que forma una enclava dins l'extrèm sud d'Espanha, en riba de l'estreit de Gibartar.

Es devesit en districtes.

## Economia
:Veire l'article: *[[Economia de Gibartar]].*

## Referéncias
Illas Feròe

Las **Illas Feròe** (; en feroés: *Føroyar* ; en danés: *Færøerne* ; significant «illas dels motons») son un archipèla autonòm constitutiu del Reialme de Danemarc. Son situadas dins lo nòrd de l'ocean Atlantic, entre Escòcia, Islàndia e Norvègia. Dempuèi 1948, dispausan d'un govèrn autonòm per totes los afars, levat de la defensa e dels Afars Estrangièrs. L'archipèla s'espandís sus una superfícia de 1393 km² amb una populacion amb mens de 50 000 abitants, dels quals 40% demòran a Tórshavn. 

[thumb|250px|Peninsula de [Tinganes a Tórshavn, sedença del govèrn]]

## Nòtas e referéncias


### Ligams extèrnes
* Sit oficial
* Sit oficial del torisme
* Fòtos Flick
Guernesey

Lo **Bailatge de Guernesey** (oficialament en anglés: *Bailiwick of Guernsey*; en francés: *Bailliage de Guernesey*) es una dependéncia de la Corona Britanica, situada dins la Marga, al larg de las còstas francesas de Cotentin. Amb Jersey, forma l'archipèla de las illas Normandas. 

### Istòria
Istoricament, l'illa de Guernesey e las illas normandas apertenguèron al ducat de Normandia duscas 1204 quora foguèt  devesit entre Anglatèrra e França. Aqueste an, lo rei de França Felip August conquistèt la Normandia continentala e lo rei d'Anglatèrra Joan sens Tèrra conservèt las illas de la Marga.

### Geografia

La bailiá inclutz las 10 parròquias de Guernesey, mas tanben las illas de Herm, Jethou, Burhou e Lihou (emai las illas mai pichonas que ne dependon). Administra tanben parcialament d'autras dependéncias de la corona: Aurinhac, Sarc e Brecqhou.

### Economia

### Ligams extèrnes
Illa de Man

L’**Illa de Man** (en manés: *Ellan Vannin*), simplament **Man** (en manés: *Mannin*), es una illa situada dins la Mar d'Irlanda entre las illas Britanicas. Encara que siá pas part del Reialme Unit, es una dependéncia de la Corona Britanica.

## Geografia
L’Illa de Man forma part de las illas Britanicas, un archipèla de la còsta nòrd-oèst de l'Euròpa continentala. Se tròba dins la mar d'Irlanda, essent aproximativament equidistanta entre Anglatèrra, Escòcia e Irlanda.

L’illa, que se sarra dels  de long e mesura entre 13 e  de larg, ten un territòri d’aperaquí .

## Bibliografia
Gene Tierney

Actritz americana, nascuda a Nòva York lo 19 de novembre de 1920, mòrta a Houston, en Tèxas, lo 6 de novembre de 1991. 
Deguèt son primièr ròtle a Hollywood a Fritz Lang dins *lo Retorn de Frank James* (1940). De 1940 a 1945 ròda ambé li mai grands registas del temps, que faun de guela una deis eroïnas di « filmes negres » de l’atge d’aur d’Hollywood: John Ford (*Tobacco Road*, 1941), Henry Hathaway (*Sundown*, 1941), Josef von Sternberg (*The Shanghai Gesture*, 1941), Ruben Mamoulian (*Rings on Her Fingers*, 1942), Ernst Lubitsch (*Heaven Can Wait*, 1943). Mas quò’s dins lo cap d’òbra d’Otto Preminger, *Laura* (1944), qu’obtenguèt lo ròtle que ne’n faguèt una estèla mitica de l’imatge verinós e sensuau. Recebèt puèi un Oscar (*Leave Her to Heaven*, 1945) de John Stahl, mas, aprèp dos filmes amb Joseph Mankiewicz : *Dragonwyck* en 1946, e *The Ghost and Mrs. Muir*, en 1947, li ofriguèron pas mai que de ròtles segondaris, e sa carrièira s’arrestèt dins las annadas cinquanta.

Pasmens *la Trèva e Dòna Muir* èra un filme plen d’encant e ela e èra una eroïna luminosa.
Cèsi

Lo **cèsi** es un element quimic de simbòl Cs e de numèro atomic 55. 

Lo cèsi es un metal alcalin argent-daurat.

Es un dels tres metals que son liquids a temperatura ambienta, amb lo galli e lo mercuri.
Bari

Lo nom Bari pòt designar:

* un element quimic: bari (element)
* Bari (vila), la capitala de la província italiana de Bari e de la region de Polha.
* Província de Bari, una província italiana de la region de Polha.
Cèri

Lo **cèri** es un element quimic, de simbòl Ce e de numèro atomic 58.

Lo cèri es un metal gris argent, lo pus abondant del grop de las tèrras raras.

A temperatura ambienta, es malleable e s'oxida rapidament a l'aire.
Protactini

**Protactini**



250px


NomProtactini
SimbòlPa
Numèro atomic91
FamilhaActinids
Massa atomica231,03 uma
Configuracion electronica Rn&#93; 5f2 6d1 7s2 


Lo **protactini** es un element quimic de la familha dels actinids, de simbòl Pa e de numèro atomic 91.
Departament de la Nauta Garona

Lo **departament de la Nauta Garona** (var. **Hauta Garona** o **Auta Garona**) es una division adminstrativa de l’estat francés situat dins la region administrativa d'Occitània. Se parteja entre las regions istoricas de Gasconha a l'oèst e de Lengadòc a l’èst.

Lo capluòc n’es Tolosa.
## Codificacion
Del temps de la Revolucion francesa, l’administracion de las Pòstas li donèt lo numèro **30** que se gardèt al long del sègle XIX. Al sègle XX recebèt lo numèro **31** (còdi oficial geografic en 1943, immatriculacion dels veïculs en 1950, còdi postal en 1964).

## Geografia

## Istòria
Lo departament de Tolosa es creat en genièr de 1790 e reçaup qualques setmanas après lo nom de Nauta Garona.

En 1808, pèrd l'arrondiment dels Sarrasins qu'es utilizat amb de bocins d'Avairon, Òlt, Gèrs, Òlt e Garona per crear lo Tarn e Garona.

De 1812 a 1814, li es annexada la Val d'Aran.

## Vejatz tanben
* Lista de las comunas de Nauta Garona 
* Lista dels districtes de Nauta Garona 
* Lista dels cantons de Nauta Garona 
* Lista dels arrondiments de Nauta Garona 
* Lista de las intercomunalitats de Nauta Garona
Comunas deths Hauts Pirenèus

Lista deras comunas principalas deths Nauts Pirenèus


(CAT) Comunautat d'aglomeracion deth Gran Tarba, creada en 2000.
Hemichordata

**Hemichordata** (Emicordat) es un fil dels animals deuterostomia (deuterostomians), qu'es un grop fraire dels Cordats (lo grop que conten los vertebrats). Aqueste fil apareguèt al cambrian e inclutz una classa importanta de fossils, los graptolits ; la màger part d'entre eles dispareguèron al carbonifèr. Una de las espècias a subreviscut : *Cephalodiscus* graptolitoïdes.

Totas las autras fòrmas modèrnas son de vèrmes marins (exemple : Saccoglossus). Son divisits en doas classas : Enteropneusta (enteropneuste) e Pterobranchia (pterobranca). Aqueste fil conten gaireben 100 espècias.

## Ligams extèrnes
 Phylum Hemichordata
Tantal

* **[[Tantal (mitologia)|Tantal]]**, un eròi de la mitologia grèga ;
* lo **[[tantal (quimia)|tantal]]**, un element quimic ;
* los **[[tantal (ausèl)|tantals]]**, d'ausèls aparentats a las cigonhas.
* **[[(2102) Tantal|Tantal]]** es lo nom de l'asteroïde n° 2102.
Actini

L**'actini** es un element quimic de la familha dels actinids, de simbòl Ac e de numèro atomic 89.

Son nom ven del grèc « aktinos » (radiacion).
L'actinium foguèt descobèrt per André Debierne en 1899 dins de mescladís d'oxids de tèrras raras.

Es un metal blanc argentat e molt.
S'extrai en pichonas quantitats de las minièras d'urani (es un produch de la cadena de desintegracion de 235U) o per reaccion nucleara.

## Utilizacions conegudas
Son ligadas a sa fòrta radioactivitat, 150 còps superiora a la del radi.

* Font de neutrons
* Generator termoelectric

[center|thumb|222|[Raia espectrala|Raias espectralas]]
Osteichthyes

Lo sens del tèrme **Osteictians** es diferent segon qu'òm se situa en classificacion classica o filogenetica.

En classificacion filogenetica, lo clade dels Osteictians compren los peisses ossoses mas tanben los batracians, los reptils e los mamifèrs.

En classificacion classica, la superclassa dels Osteictians (del grèc *osteon*, os e *ichthys*, peis), o **peisses ossoses**, recampa los peisses qu'an una esqueleta ossosa.

## Lista de las classas
superclassa ***Osteichthyes***
* classa *[[Actinopterygii]]*
** sosclassa *[[Chondrostei]]* (Esturjons..) 
** sosclassa *[[Neopterygii]]*
*** infraclassa *[[Teleostei]]* (la granda majoritat dels peisses)
* classa *[[Sarcopterygii]]*
** sosclassa *[[Coelacanthimorpha]]* (Celacant)
** sosclassa *[[Dipnoi]]* (Dipnòus)

Los Osteictians contenon la classa dels Actinopterigians, que recampa l'immensa majoritat de las espècias de peisses, e conten en particular totes los peisses qu'an un interès economic per l'òme (pesca, aqüacultura, aqüariofilia).

## Filogenia
200px|left
Per rapòrt al grop parent, l'innovacion pus notabla es l'ossificacion amb la preséncia de dos tipes d'òs d'originas diferentas :
*l'òs encondral que remplaça al cors del desvolopament las pèças cartilaginosas de l'esquelet intèrne.
*l'òs dermic que dona los òsses de la boita craniana e las cinturas escapularas.

S'obsèrva tanben la preséncia de sacs aerians religats al tube digestiu que donaràn los palmons dels vertebrats terrèstres e las vessias natatòrias dels Actinopterigians. Aquestes sacs aerians son sopechats dins cèrts Gnatostòmes fossils. Las temptativas d'emancipacion del mitan aqüatic serián alara aparegudas dins aqueste clad.

### Plaça dels peisses ossoses

## Vejatz tanben
* Fotoguida taxinomic del mond animal

## Referéncia
*
Dipnoi

Los **dipnòus**, que constituisson la  dels ***Dipnoi*** (en latin scientific), son de peisses sarcopterigians caracterizats per la preséncia de palmons foncionals en mai de las brànquias abitualas. Aqueles organs derivan d'estructuras primitivas qu'an evoluit cap a de botarigas nadadoiras dins las linhadas aqüaticas coma los actinopterigians o cap a de palmons foncionals dins las linhadas mai adaptadas a la vida terrèstra coma los dipnòus e los primièrs tetrapòdes.

Tanben son caracterizats per de placas dentàrias trissadoiras. Coma per los autres sarcopterigians, lors nadarèlas ventralas se ligan sus la cencha escapulara per un òs unic, anonciant los membres dels tetrapòdes.

## Genres e espècias
sosclassa ***Dipnoi***
* superòrdre ***Ceratodontimorpha***
** òrdre *[[Ceratodontiformes]]*
*** familha *[[Ceratodontidae]]*
**** genre *[[Neoceratodus]]* Castelnau, 1876 
***** espècia *[[Neoceratodus forsteri]]* (Krefft, 1870) —- dipnòus australians
** ordre *[[Lepidosireniformes]]*
*** familha *[[Lepidosirenidae]]*
**** genre *[[Lepidosiren]]* Fitzinger, 1837 —- dipnòus americans
***** espècia *[[Lepidosiren paradoxa]]* Fitzinger, 1837
*** familha *[[Protopteridae]]*
**** genre *[[Protopterus]]* Owen, 1839 —- dipnòus africans  
***** espècia *[[Protopterus aethiopicus]]* Heckel, 1851
***** espècia *[[Protopterus amphibius]]* (Peters, 1844)
***** espècia *[[Protopterus annectens]]* (Owen, 1839)
***** espècia *[[Protopterus dolloi]]* Boulenger, 1900

## Vejatz tanben
*Peis ossós

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
* 
* 
*ITIS 161036
Iniciativa entà Aran Verds

**Iniciativa entà Aran Verds** ei ua formacion politica aranesa, creada eth 7 d'octobre, ligada a *Iniciativa per Catalunya Verds*. Voù defender es valors d'esquèrra e dera sostenibilitat.
Arts plasticas

L'expression **arts plasticas** es d'origina anciana dins lo mond occidental (del lat. *plastica* e del grèc *plastikos*, veire tanben l'etimologia del tèrme art entre saver teoric e saver-far, tradicionalament opausat a las sciéncias e al drech). Designavan alara las arts relativas al modelatge coma l'escultura e l'arquitectura. Coma *l'arte del designo* de la Renaissença italiana, qu'o amassava tanben amb la pintura e las arts graficas (donc les arts de la surface et ceux du volume), cette expression fait depuis le XIXe siècle référence à tout art qui a une action sur la matière, voire qui évoque des formes (fins a la poesia per d'unes). Uèi on y ajoute les œuvres explorant les anciens et nouveaux médiums, et les nombreuses pratiques artistiques expérimentales.

L'expression **arts plasticas** pòt designar:

* Arquitectura
* Ceramica
* Escultura

* Glass art
* Land art
* Metalworking
* Mosaic
* Art en papièr
* The use of Plastics within the arts or as an artform itself
* Textile art
* Woodworking
Cultura populara

La **cultura populara** es la cultura del pòble, per oposicion a una cultura elitista que tocariá pas qu'una partida aisada e instrucha de la populacion.

[thumb|right|300px|Los [gegants de Catalonha]]
Cant

Lo **cant** representa l'ensemble de la produccion de sons musicals amb l'ajuda de la votz. La persona que produtz lo cant es apelada ''cantaire'' o ''cantaira''. 

Lo cant resulta de l'accion del buf : l'aire es expulsat dels palmons per l'accion del diafragma, coma per una expiracion normala, e fa vibrar las còrdas vocalas. Lo son atal produch es puèi amplificat per las cavitats naturalas (nas, sinus, torax), e eventualament articulat per la lenga e los pòts per formar de sillabas. 

En fach, lo cant fa apèl a totas las ressorsas del còrs uman : lo sistèma respiratòri es utilizat, mas tanben mantun muscle amb de foncions divèrsas, las del ventre, de l'esquina, del còl, de la cara. Es una de las activitats mai complètas que siá perque exigís una consciéncia del còrs sus totes aquestes plans. Se parla sovent d'un entraïnament musical e dins una cèrta mesura un entraïnament esportiu perque per facilitar lo trabalh de totes aquestes muscles, entre autres dobrir la via a l'aire que sortís del còrs e permetre als palmons de se dilatar al maximum, cal susvelhar sa postura.  "La caissa toracica deu èsser dobèrta, las espatlas regetadas en rèire e la colomna vertebrala ben drecha."  Mas per dessús tot, coma un entraïnament esportiu, lo cant "exigís un bon tonus muscular e nos obliga a melhorar nòtre igièna de vida - plan manjar, far d'exercici, defugir lo tabac e los excèsses d'alcòl, etc...- per far de progrèsses e los manténer." 

Mas cantar es pas solament se servir de sa votz e de son còrs, es tanben interpretar, far partejar al public las emocions contengudas dins lo tèxt cantat : es en aquò que, en foncion dels genres musicals sollicitats, lo cant rejonh frequentament l'art de la scèna.

* En musica classica, la votz es sovent utilizada coma un instrument de musica a part entièra. Dempuèi mantun sègle, lo cant *classic* a inspirat fòrça compositors que li an dedicat divèrs genres musicals : cançons polifonicas, messas, motets, coralas, cantatas, opèras, oratorios, melodias, etc.

* Dins la musica tradicionala, lo cant servís de supòrt a un tèxt brèu mai o mens poetic per formar una cançon. 

## Articles annèxes
* Cançon tradicionala en occitan
* Industria
* Musica
* Musica occidentala
* Tessitura
* Votz (instrument)
* Votz (musica classica)
* Karaoké
* cant d'estadi
Ceramica

Primièra «art del fuòc » a aparéisser (abans la metallurgia e lo trabalh del veire), la **ceramica** designa l’ensemble des objèctes fabricats en tèrrra cuèita qu'an subits una transformacion fisicoquimica irrevèrsibla per coseson a temperatura mai o mens enauçada.

## Generalitats
Lo mot ceramica ven del grèc ancian κέραμος / *kéramos*, que significa « tèrra de tornejaire », « argila ». Donèt son nom a un quartièr d'Atenas, lo Ceramic.

Se distinguís tres brancas per la ceramica:
* la **ceramica utilitaria**, subretot la terralha, la mai anciana de las formas de ceramica (davançant lo trabalh dels metals) qu'utiliza las tèrras argilosas coma material de basa;
* la **ceramica d'art** que derivèt de la precedenta, e abandona la foncion utilitaria per se centrar sus la valor decorativa o estetica;
* la **ceramica industriala**, particularament desvolopada al sègle XX utiliza de materials de basa amb oxides, carbures, nitruras, etc.

Un material ceramic es solide a temperatura ambianta e es pas metallic, o organic. Los objèctes de ceramica son realizats par solidificacion a nauta temperatura d'una past umid plastic, o aglutinacion per caufament d'una polvera seca comprimida abans, sens passar per una fasa liquida; par extension, se ditz « ceramica » los objèctes fabricats atal.

## Articles connèxes
* Ceramic, quartièr d’Atenas.
Espectacle

L**'art de l'espectacle** o de l**'espectacle vivent** correspond a l'art de divertir a l'ocasion d'una representacion en public.
Ebenistariá

L´**ebenistariá** (gascon: *ebenisteria*) o **ebenariá** (gascon: *ebeneria*) es una especialitat del trabalh de la fusta que per mejan de tecnicas coma placatge o marquetariá,  fabrica de mòbles amb de fustas finas, especialament en ebèn, que li dona lo nom.

Los dos modèls tradicionals pus comuns d'ebenistariá son lo chinés e l'europèu. Los chineses en particular an desvelopat cents de tipes de juntas e los seus mòbles sovent son tenguts amassa sens pega ni claus. I a diferents tipes d'ebenistariá per diferentas estructuras, per exemple aquela utilizada per bastir un ostal es diferenta d'aquela emplegada per los joguets, e mai se i a d'elements que coïncidisson parcialament.

Las aisinas tipicas d'aquel mestièr son subretot per talhar, trabalhar, tornejar, polir, e per montar, coma de sègas, de sègas/sèrras/ressègas de fustièr, de varlòpas/garlòpas e rabòts, entre autres.

Los produches caracteristics cobrisson tota la gamma de mòbles fins coma de comòdas, d'estaudèlas, de barandas d'escalièrs, de bibliotècas, e autras.

Los trabalhadors d'aquela especialitat son nomenats ebenistas.

L'ebenariá designa tanben l'obrador d'ebenista.

## Istòria
Com amb la pèira, lo fang, i parts d'animals, la fusta foguèt un dels primièrs materials trabalhats pels òmes primitius. Lo desvolopament d'una civilizacion es generalament ligat a l'aument del gra d'abiletat dins l'obrament dels materials.

Doas civilizacions ancianas abilas dins l'usatge de la fusta èran los Egipcians e los Chinés. La fusta es descricha dins fòrça dessenhs de l'Egipte antica. I a tanben òbras d'ebenistariá dels ancians egipcians, coma de cadièras, qu'existisson encara. Lo metal utilizat pels Egipcians èra probablament bronze, o coire, perque l'acièr èra pas encara estat inventat.

Lo paire e la maire de la fusta en China son Lu Ban e sa femna, Lady Yun. Lu Ban se ditz qu'a portat la palanca e d'autres instruments en China. Sos ensenhaments son contenguts dins lo Lu Ban Jing (lo manuscrit de Lu Ban), e mai se foguèt probablament escrich 1500 ans abans sa vida. Aqueste libre descriu cossí bastir divèrses objèctes. Conten tanben d'instruccions extensivas sus Feng Shui. Menciona gaireben pas res de la complèxa fabricacion de mòbles a sens pega ni claus per la quala los ebenistas chineses son tan celèbres.
Borgonha

**Borgonha** o **Bergonha** (*Bregogne* en borgonhon-morvandiòt ; *Borgogne* en arpitan;  *Bourgogne* en francés) es una region istorica e una anciana region administrativa del centre-èst de França e constituida de quatre departaments : Yonne,  Còsta d'Aur, Nièvre e Sòna e Léger.  Lo 1èr genièr de 2016, fusiona dins la region .

### Istòria

Borgonha deu son nom al pòble dels burgondis, pòble germanic qu'ocupèt aquestas tèrras après la fin de l'Empèri Roman d'Occident. En l'an 443 s'i creèt lo Reialme de Burgondia, que durèt fins a l'an 534, an que los francs derrotèron Godomar, lo darrièr rei burgondi, a la batalha d'Autun e annexèron son territòri.

A l'Edat Mejana, cal distinguir lo comtat e lo ducat de Borgonha. Lo primièr (actualament Franca Comtat) formava una part de l'Empèri Germanic; lo segond, format pels comtats de Macon, Chalon, Sens, Aussèrra, Tonnerre, Nevers e Autun, aperteniá al Reialme de França.

### Geografia

### Economia

### Ligams extèrnes
Lorena (region)

Lorena (en francic lorenc: *Lothringe(n);* en lorenc romanic: *Lourène*; en francés: *Lorraine*; en alemand: *Lothringen*) es una region istorica, anciana província e anciana region administrativa de l'Estat francés qu'aviá per capitala Mètz. Dins l'encastre de la reforma territoriala, la region Lorena fusionèt lo 1èr de genièr de 2016 amb las regions Alsàcia e Champanha Ardena per formar una region administrativa nomenada provisoriament Alsàcia Champanha Ardena Lorena que venguèt oficialament lo 28 de setembre de 2016 la region Grand Èst. Lo gentilici es **lorenc -a**.

## Istòria

## Geografia

## Economia

## Ligams extèrnes
Picardia (region)

Picardia (francés: *Picardie*) es una anciana region del nòrd de França. Lo 1èr genièr de 2016, fusiona dins la region .

### Istòria

### Geografia

### Economia

### Ligam intèrne
* Picardia culturala e istorica

### Ligams extèrnes

*  Site del Conselh regional
*  Torisme dins Aisne en Picardia
*  Descobèrta de Somme en imatges
*  C.C. Champanha picarda
Bassa Normandia

La **Bassa Normandia** (var. **Baisha Normandia**; en francés; *Basse-Normandie*; en normand: *Normaundie* o *Nouormandie*) es una anciana region del nòrd de França fusionada ambe la Nauta Normandia dempuèi lo 1èr de genièr 2016 e qu'amassa amb ela es venguda la Normandia.

### Istòria

### Geografia

### Economia

### Ligams extèrnes

## Nòtas
Bretanha (istorica)

thumb|right|300px|Mapa de la Bretanha istorica
thumb|right|Lo "Gwenn ha du", drapèl de Bretanha
thumb|right|120px|Escut d'armas istoric de Bretanha

**Bretanha** (en breton: *Breizh* o *Ledav*; en gallo: *Bertaèyn*) es un país d'Euròpa de l'Oèst —de cultura bretona— que s'espandís sus una peninsula de 240 km, confronfant l'ocean Atlantic entre la Marga al nòrd e lo golf de Gasconha al sud.

Lo gentilici es **breton -a**.

* Formèt lo Ducat de Bretanha, a passat temps independent, considerat coma lo brèç de la nacion bretona, puèi vengut una província del reialme de França. 
* Uèi una de las 18 regions de França se nomena "Bretanha". Aquela Bretanha administrativa, creada pel govèrn de Pétain pendent la Segonda Guèrra Mondiala, compren los 80% de l'ancian Ducat de Bretanha (departaments de Mor-Bihan, Ille et Vilaine, Còstas d'Arvòr e Finistèrra). Los 20% que demòran apertenon a l'ora d'ara al departament del Léger Atlantic que forma una partida de la region dels Païses de Léger amb per prefectura Nantas, qu'èra la capitala istorica del Ducat de Bretanha.   

Los païses istorics o províncias (en breton: *bro*, al plural *broioù*) son sovent assimilats als ancians avescats, e mai que coïncidiscan pas exactament.
Son al nombre de nòu:
* Cornoalha
* Leon
* Tregor
* Vannetés
* País de Dol
* País de Saint Brieuc
* País de Saint-Malo
* País nantés
* País rennés

## Referéncias
 

## Bibliografia
*
Alsàcia

Alsàcia (en alsacian: *’s Elsàss*, *’s Elses*; en alemand estandard: *das Elsass*, vetuste *Elsaß*; en francés *Alsace*) es una region istorica e collectivitat territoriala de l'Èst de França. Èra la pus pichona region de la França metropolitana. L'INSEE li atribuïssiá lo còdi 42.

Annexada al Reialme de França en 1648, Alsàcia es una region tradicionalament de cultura e de lenga germanofònas. Gaudís conjuntament a Lorena d'una especificitat juridica eretada del sistèma napoleonian, conservant sobretot cèrtas leis abrogadas dins la rèsta de l'Estat francés.
 
Dins l'encastre de la reforma territoriala, la region de Champanha-Ardena fusionèt lo 1èr de genièr de 2016 amb las regions d'Alsàcia e de Lorena per formar una region administrativa nomenada provisòriament Alsàcia Champanha Ardena Lorena, puèi definitivament region de Grand Èst.

## Istòria
La region d'Alsàcia es creada coma circonscripcion d'accion regionala lo 2 de junh de 1960. Ven un establiment public regional lo 5 de julhet de 1972. La «lei Deferre» (lei n°82-213 del 2 de març de 1982) ne fa una collectivitat territoriala de l'executiu elegit e parteja las competéncias entre l'Estat e las regions. Ven una collectivitat territoriala après las eleccions del 16 de març de 1986.

## Conselh regional
Lo conselh regional aviá 47 conselhièrs (27 pel Bas Ren, 20 per l'Aut Ren).
### Presidents
* 1973 - 1977 : André Bord (UDR)
* 1977 - 1980 : Pierre Schiélé (UDF)
* 1980 - 1996 : Marcel Rudloff (UDF)
* 1996 - 2009 : Adrien  Zeller (UDF-UMP)
* 2009 - 2010 : André Reichardt (UMP)
* 2010 - 2015 : Philippe Richert (UMP)

## Luòcs e monuments

## Personalitats alsacianas

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Illa de França (region)

L’**Illa de França** (oficialament en francés: *Île-de-France*), mens formalament **Region Parisenca**, es una region administrativa del centre-nòrd de França. La capitala n'es París, e lo gentilici es **francillian -a**.

## Istòria
La region d’Illa de França foguèt creada en 1976. Aperabans, la disián Region Parisenca (dempuèi la creacion de las circonscripcions d’accion regionala en 1960).

## Geografia

## Economia

## Ligams extèrnes
Nòrd e Pas de Calais

Lo Nòrd-Pas de Calais (*le Nord-Pas-de-Calais* en francés) èra una region administrativa de l'extrèm nòrd de França. Se compausava de dos departaments: lo Nòrd e lo Pas de Calais. Las províncias istoricas son mai que mai Flandra e Artés. 

Son capluòc èra Lilla.

### Istòria
Abans 1973 se disiá region del Nòrd.

Lo 1èr de genièr de 2016, fusiona amb Picardia dins la nòva region dels .

### Geografia

### Economia

### Ligams externes
*  Site del conselh regional
*  Portanèl Insee Nord-Pas-de-Calais
*  Vidèo en occitan del CRDP de Tolosa: '' Au temps deus minaires''
Província d'Espanha

[thumb|right|230px|[Províncias d'Espanha|Províncias e comunitats autonòmas.]]
La **província** es una subdivision administrativa de segond nivèl dins l'organizacion territoriala d'Espanha en vigor dempuèi 1833. Actualament i a un total de 50 províncias, que, conjuntament a las ciutats autonòmas de Ceuta e Melilla e los autres territòris extra-europèus, fòrman lo territòri nacional d'Espanha.   

Aquelas regropan essencialament de municipis, representats per una deputacion provínciala. Sèts comunitats autonòmas son constituïdas d'una sola província: Astúrias, Illas Balearas, Cantàbria, La Rioja, la Comunitat de Madrid, la Region de Múrcia e Navarra. 

## Lista de las províncias d'Espanha

## Articles connèxes
* Comunautats autonòmas d'Espanha

## Nòtas e referéncias
Sardenha

**Sardenha** (en occitan ancian *Sardenha*; en italian *Sardegna,* /sarˈdeɲɲa/; en sarde *Sardinna, Sardigna*, /saɾˈdiɲɲa/) es una illa de la mar Mediterranèa e d'Euròpa occidentenala, lo país del pòble sarde e tanben una region autonòma d'Itàlia que se trapa a l'oèst de l'Itàlia continentala, al sud de Corsega, al nòrd de Tunisia e d'Argeria. Sa capitala es Castèl.

Lo gentilici es **sarde -a** (o rarament *sardenhòl -òla / -òu -òla, sardin -a*).

Sardenha es, per sa superfícia, la segonda illa de la mar Mediterranèa e una region autonòma d'estatut especial en Itàlia que la denominacion oficiala es « region autonòma de Sardenha  » (en italian **, en sarde *Regione Autònoma de Sardigna*). Son estatut especial, marcat dins la constitucion de 1948, garantit l'autonomia administrativa de las institucions localas e la proteccion de sas particularitats lingüisticas e culturalas.

Sardenha, separada de Corsega per las bocas de Bonifacio, es situada al mitan de la mar Mediterranèa occidentala : aquesta posicion centrala favorizèt dempuèi l'Antiquitat los ligams comercials e culturals coma los interèsts economics, militars e estrategics.
## Geografia

### Divisions administrativas

Dempuèi 2025 l'illa es devesida en 6 províncias e doas ciutats metropolitanas:
* Província de Campidano Mejan
* Província de Gallura e Sardenha del Nòrd-Èst
* Província de Meureddìa e Igresiènti
* Província de Nuoro
* Província d'Olhastra
* Província d'Oristanh
* Ciutat Metropolitana de Castèl
* Ciutat Metropolitana de Sàsser
## Istòria
Laci

**Laci** (en italian: *Lazio*; en latin: *Latium*, ) es una region del centre-oèst d'Itàlia.

La capitala n'es Roma, lo gentilici es **lacial**, **laciala** (var. **laciau**, **laciala**).

### Istòria

### Geografia
Laci se dividís en cinc províncias: Frosinone, Latina, Rieti, Roma, Vitèrbe.

### Economia

### Ligams extèrnes
Toscana

Toscana (prononciat ; en italian:  *Toscana*, ) es una region de l'oèst d'Itàlia.

## Istòria
Durant l'Empèri Roman foguèron fondadas las ciutats de Luca, Pisa, Siena e Florença. L'esfondrament de la civilizacion ocurrit al sègle V amb l'invasion de pòbles gotics. Al sègle VI, los lombards cambièron la capitala de la region per la ciutat de Luca.

## Geografia

## Divisions administrativas
La Region de Toscana es devesida en 10 províncias :
* Província d'Arezzo,
* Província de Florença (*Firenze*),
* Província de Grosseto,
* Província de Ligorna (*Livorno*),
* Província de Luca (*Lucca*),
* Província de Massa e Carrara,
* Província de Pisa (*Pisa*),
* Província de Pistòia,
* Província de Prato,
* Província de Siena (*Siena*)

## Lenga
En Toscana se parla lo dialecte toscan, [...]

## Economia

## Referéncias


## Ligams extèrnes
* Pagina oficiala del torisme en Toscana en francés e autras lengas.
Ómbria

**Ómbria** (en italian: *Umbria*) es una region centre-meridionala d'Itàlia situada entre las Marcas a l'èst, Laci al sud, e Toscana a l'oèst. Compren las províncias de Perosa e de Terni. La capitala n'es Perosa (en italian: *Perugia*).

Lo gentilici es **ombre -a**, o **ombrian -a**.
Val d'Aosta

La **Val d'Aosta**, oficialament la **Region Autonòma Val d'Aosta**, es una region d'estatut especial autonòma del nòrd d'Itàlia. Ten la particularitat d'èsser l'unica region italiana amb las prerogativas d'una província ont la lenga francesa es oficialament reconeguda. Ten son nom de son capluòc, la vila d'Aosta. Los abitants son los **valdostans**. Amb una superfícia de 3 263,25 km2, es devesida en uèit unitats comunalas despartidas sus 74 comunas.

En 2020, la populacion èra de 125 034 abitants, çò que ne fa la region mens poblada d'Itàlia, e tanben la mens densa demograficament, amb una densitat de 38 ab./km2.

## Istòria

## Geografia

## Cultura
Las lengas oficialas son l'italian e lo francés. Lo francoprovençal (o arpitan) es parlat dins la Val d'Aosta, mas i es pas lenga oficiala.

## Economia

## Ligams extèrnes
*  Informacions toristicas oficialas de la Val d'Aosta