open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Peiregòrd Negre

Lo **Peiregòrd Negre** o lo **Perigòrd Negre**, que se sona tanben localament **Sarladés**, es un parçan d'Occitània situat en Peiregòrd (Guiana).
Lo nom ven de las forèsts d'euses del fulhatge persistent fòrça  escur.
Sa vila principala es Sarlat.

## Nòtas
País de Tarba

Lo **País de Tarba** es un parçan d'Occitània situat en  ().

La soa vila principala es Tarba.

## Nòtas
Planesa (contrada)

La **Planesa** es un replanat naturau dau Massís Centrau e una contrada d'Occitània situada en Auvèrnhe. Sa vila principala es Sant Flor.

## Nòtas
Preaups de Dinha

Los **Preaups de Dinha** (o *Prealps de Dinha*) son un parçan d'Occitània situat en Provença, dins los Aups e dins la zona vivaroaupenca.

Lo gentilici es **preaupin -a**.

Sa vila principala es Dinha.

## Nòtas
Rebairagués

**Rebairagués** es un parçan d'Occitània situat en Peiregòrd (Guiana).

Sa vila principala es Rebairac.

## Nòtas
Plasença (omonimia)

**Plasença** que pòt estar:
* Plasença, ua comuna de Gasconha en Ribèra Baisha,
* Plasença deu Toish, ua comuna de Gasconha en Comenge,
* Plasença, ua comuna de Perigòrd,
* Plasença, ua comuna de Roergue,
* Plasença, ua vila d'Itàlia.

E tanben:
* la Colonia de Plasença, ua colonia francesa sur l’illa de Tèrra Nòva.
Plasença (Ribèra Baisha)

**Plasença** (*Plaisance* en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia
Bastida situada en Ribèra Baisha sus Arròs e l'anciana rota nacionala 646 entremiei Cortias e Riscla.

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Lo nom qu'es citat au sègle XIII, *Plazentia*. Qu'es manlevat a una vila prestigiosa, Plasença (Itàlia), per tau d'augurar plan de son desvolopament .

## Istòria
Joan Ier, comte d'Armanhac que fondè la bastida en 1322 .

## Administracion

|-
|colspan="5" align="center" bgcolor="#f3fff3" |

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Plasença (caplòc); qu'es adara deu canton de Pardiac-Ribèra Baisha (burèu centralizator).

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna
* Jean-Jacques de Laterrade
* Emile Pladner (°1906 - '1980), Campion deu Monde de bòxa anglesa(lo 2 de març de 1929 au Velodròma d'ivèrn).

## Véser tanben
* Comunas de Gers
* Costalats de Gasconha (VDP)
* Canal d'Alaric

## Ligams extèrnes
* Plasença suu site de l'Insee
* '''Sit oficiau de la comuna'''

## Nòtas e referéncias
Planesa

**Planesa** se pòt referir a:
* planesa (relèu), un tipe de superfícia planèira.
* la Planesa (parçan), una encontrada d'Auvèrnhe.
Frederic Zégierman

**Frederic Zégierman** (en francés: *Frédéric Zégierman*; París, 1962) es un geograf occitan, originari de Castanhau (Auvèrnhe), resident a Valença. Aquel autor, sensible a la cultura occitana, a publicat en francés *[[Le Guide des pays de France]]*, en 1999 (edicions Fayard, dos volums), qu'es lo primièr atlàs amb un panorama gaireben complet dels parçans d'Occitània.

## Òbras
* *Le Guide des Pays de France, Nord* (1999; Fayard)
* *Le Guide des Pays de France, Sud* (1999; Fayard)
* *La France, terre insolite* (2002; Solar)
* *Le Grand livre de la Gastronomie française - Encyclopédie par régions* (2013; Bonneton)

## Vejatz tanben
### Ligams intèrnes
* parçans d'Occitània
* parçan
### Ligams extèrnes
*  Entrevista de Frederic Zégierman dins *Le Nouvel Observateur*
Taubaté

**Taubaté** es una vila de l'estat brasilièr de São Paulo. Sa populacion totala èra 273&nbsp;426 abitants en 2010. Sa superfícia totala es 626&nbsp;km².

## Ligams
São Vicente

**São Vicente** es una vila de l'estat brasilièr de São Paulo. Sa populacion èra estimada a 329&nbsp;370 abitants en 2006. Sa superfícia totala es 148,4&nbsp;km².
Blumenau

**Blumenau** es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina. Sa populacion èra estimada a 304&nbsp;162 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 520&nbsp;km².

Foguèt fondada en 1850 per d'immigrants alemands.
Règne

**Règne** se pòt referir a:
* un règne (autoritat), durada del poder d'un sobeiran.
* un règne (biologia), categoria de classificacion del viu.
** l'ensems dels règnes del viu.
**un sosrègne.

## Nòtas
Santafrican

**Santafrican** es un parçan d'Occitània situat en Roergue (Guiana).

Sa vila principala es Sant Africa.

## Nòtas
Savartés

**Savartés** es un parçan d'Occitània situat en Lengadòc, al País de Fois.

Sa vila principala es Tarascon d'Arièja.

## Nòtas
Savés

thumb|200px|Catedrala de Lombèrsthumb|350px|center|Mapa francesa deu Savés**Savés** es un parçan d'Occitània situat en Gasconha autorn de l'aiga Sava.

La soa vila principala es Lombèrs; las autas son : Sent Lis, L'Isla de Haut, Samatan, Riumas e Le Hosseret.

Es despartit enter los departaments de Gers e Hauta Garona e costeja l'Astarac, le Nebosan, le Comenge, le Volvèstre, lo Gimoés e la Lomanha.

Le nom es atestat *Savensis* en latin .

## Composicion

## Nòtas
Segalar

Lo **Segalar** es un replanat del Massís Central e un parçan d'Occitània situat per la mitat en Albigés (Lengadòc) e per l'autra mitat en Roergue (Guiana).

Sa vila principala es Carmauç.

Lo gentilici es **segalin -a**.

## Nòtas
Sejalèir

Lo **Sejalèir** (prononciat [sødzaˈvɛ]http://roch-jaja.nursit.com/spip.php?rubrique15) (en francés *Cézallier*) es un replanat dau Massís Centrau e un contrada d'Occitània situada en Auvèrnhe.
Es un replanat d'origina volcanica que se parteja entre los departaments de Chantau e de Puèi de Doma, dins lo pargue naturau regionau daus volcans d'Auvèrnhe.

L’altitud mejana dau massís se situa entre  e . Lo point culminant n'es lo senhau dau Luguet ().

Sa vila principala es Alancha.

## Toponimia
vinheta|Carta de Cassini (sègle XVIII) mençonant la Montanha dau Sejalèir

Es en partir dau sègle XVIII que lo Sejalèir fuguèt presentat per los scientifics, los administrators mai los escrivans coma un massís o coma una montanha. Lo nom de Sejalèir figurava pancara sobre las cartas relevadas per los oficèirs de l’estat-major a la fin dau sègle XIX, que mençonavan màs lo « senhau dau Luguet », batejant coma aquò lo ponht mai naut dau vialatge dau Luguet, que comptèt josca 1400 abitants a la fin dau sègle XIX. L’usagte popular coneissiá pas la region dau Sejalèir nimai de region dau Luguet. Aquò-es los cartografs e geografs que bailèron una extension au nom de Sejalèir e que ne'n faguèron un massís, mentre que tradicionalament es màs una cima. D'avora ençai, lo nom de Sejalèir es inscrit coma un massís d’Auvèrnhe dins la nomenclatura geografica dau Massís Centrau.

## Geografia
[vinheta|Situacion dau Sejalèir dins l'anciana region [Auvèrnhe]]

Lo Sejalèir ocupa una posicion centrala dins los monts d'Auvèrnhe. Es bordat au nòrd per los monts Dòr e au sud per los monts de Chantau. A l'oèst, Artensa fai transicion ambé los monts de Lemosin mentre qu'a l'èst s'espandís la plana de Limanha.

## Nòtas
Sentria

**Sentria** (*Sentrìo* en nòrma mistralenca; *Xaintrie* en francés) es una contrada d'Occitània situada en Lemosin.

Sa vila principala es Argentat.

## Toponimia
L'explicacion de l'origina dau nom vària segon los autors. Provendriá siá de *Lou Chaintrie* o *Santria*, ancians mots occitans significant una bòrna o limita, siá de Senta Tria o *Terra Santria*, apelada atau dins los archius de l'ostau de Torèna que, per contraccion, seriá venguda Xaintrie.
Dins son obratge paregut en 1878, *Histoire de la Xaintrie* M. Saint-Bonnet, prepausa l'explicacion seguenta:
    

## Geografia
### Microregions
Se distinguís tres regions en Sentria:
* La **Sentria blancha** au nòrd de Marona, pus agricòla (canton de Sent Privat)
* La **Sentria negra** au sud de Marona, pus paura e pus boscosa (canton de Mércuer)
* La **Sentria cantalesa**, limitada au nòrd per lu País de Mauriac, au sud per la Castanhau e a l'est per lu país de Salèrn e lu bacin d'Orlhac


File:Xaintrie noire.jpg|Païsatge de Sentria negra
File:Vue de la Xaintrie blanche.jpg|Païsatge de Sentria blancha


## Referéncias
Sèrras d'Agenés

Las **Sèrras d'Agenés** son un parçan d'Occitània situat en Agenés (Guiana).

La vila principala es Agen.

## Nòtas
Shalòssa

**Shalòssa** qu'es un parçan d'Occitània situat en .

La soa vila principala qu'es Dacs.

Lo gentilici qu'es **shalossenc -a**.
vinheta|Mapa de Shalòssa

## Nòtas
Sisteronenc

**Sisteronenc** es un parçan d'Occitània situat en Provença, dins leis Aups e la zona vivaroaupenca.

Sa vila principala es Sisteron.

## Nòtas
Tempèsta

[thumb|250px|''L'èrsa granda'', un [ukiyo-e pintat per Hokusai.]]
[thumb|right|250px|''La novena èrsa'', de [Ivan Aivazovsky (1850).]]
Una **tempèsta** es una perturbacion atmosferica violenta amb un vent d'intensitat granda acompanhat sovent de pluèja, de nèu o de granissa, e amb formacion de cumulonimbus gròs e dens.
Los vents violents pòdon carrejar de materials divèrs, s'agís alavetz per exemple de tempèsta de sabla, tempèsta de nèu, tempèsta de posca.

Al sens meteorologic del tèrme, una tempèsta se definís per un vent d'una fòrça 10 o superiora sus l'Escala de Beaufort, çò que significa una velocitat de vent d'almens 90&nbsp;km/h. 

## Vejatz tanben
* Auratge
* Galèrna
Plasmidi

frame|right|'''Figure 1''': Bactèri que conten de plasmidis. 1 <font color=maroon>ADN cromosomic (bacterian)</font>. 2 <font color=navy>Plasmidis</font>.

Un **plasmidi** designa en microbiologia o en biologia moleculara una molecula d'ADN distinta de l'ADN cromosomic, capabla de replicacion autonòma. Lo terme de *plasmidi* foguèt introduit pel biologista molecular american Joshua Lederberg en 1952.

Los plasmidis son generalament circulars. Se trapan mai que mai dins los bactèris, levat pel plasmidi 2Mu qu'es albergat pel microorganisme eucariòta Saccharomyces cerevisiae (levadura de fornièr).

Una cellula bacteriana ne'n pòt conténer una copia, pels plasmidis grands, o de centenas pels plasmidis artificials (construits per engèni genetic amb una tòca de clonatge dels gèns). Los bactèris ne'n possedisson generalament 5 a 30 copias, las levaduras entre 50 e 100 exemplars per cellula.

Mantun plasmidi diferent pòdon coexistir dins una meteissa cellula jos condicion de lor compatibilitat mutuala. D'unes plasmidis son capables de s'integrar als cromosòmas; son sonats episòmes.

Los plasmidis participan als transferiments orizontals de gèns entre las populacions bacterianas, e doncas a l'escampilhada dels gèns que conferisson d'avantatges selectius (per exemple de resisténcias als antibiotics o de factors de viruléncia). La mobilitat dels plasmidis (per conjugason) dins las populacions bacterianas fa créisser l'espèctre d’òste dels gèns implicats dins la viruléncia. Aqueles gèns provesisson  en contrapartida un avantatge selectiu pel plasmidi e los bactèris òstes.
Porto Seguro

**Porto Seguro** es una vila de l'estat brasilièr de Bahia. Sa populacion totala èra 140&nbsp;692 abitants en 2006. Sa superfícia totala es 2408,6&nbsp;km².
Corumbá

**Corumbá** es una vila de l'estat brasilièr de Mato Grosso do Sul, dins la region del Pantanal. Sa populacion èra estimada a 101&nbsp;089 abitants en 2006. Sa superfícia totala es 64&nbsp;960,8&nbsp;km².

[thumb|left|255px|La vila de Corumbá, amb lo [riu Paraguai.]]

[thumb|left|255px|Pont ''Rio Branco'', subre lo [Riu Paraguai, que religa Brasil e Bolívia.]]
Tèrrafòrt Roergata

La **Tèrrafòrt Roergata** o **Tèrrafòrt** es una contrada d'Occitània situada en Roergue (Guiana) que coincidís en partida amb lo Vilafrancat.

Sas vilas principalas son Vilafranca de Roergue e Fijac.

## Situacion
La Tèrrafòrt e lo Causse de Vilanòva son situats al limit dels departaments de Carcin e de Roergue dont d'Òlt e d'Avairon. Son delimitats a l'oèst pels Causses de Carcin e a l'èst pel Segalar. La vila de Vilafranca de Roergue es plaçat sus la falha que separa los dos païses. Al nòrd, lo limit amb Limarga se situa aproximativament al nivèl de la vila de Fijac. Lo limit sud es materializat per la val del Viaur.

## Topografia e geologia
La Tèrrafòrt es un territòri prigondament erodat. Se distinguís la partida sud qu'encamba sul departament de Tarn e Garona e la partida nòrd mai estrecha que contorneja lo Causse de Vilanòva e rejonh Limarga. Lo nom de tèrrafòrt designa los sòls pesucs destinats a la cultura de las cerealas. Lo Causse de Vilanòva es un planastèl calcari que remonta fins a la val d'Òlt. Es pro comparable al Causse Comtal.

Segon Cristian Pèire Bedèl, que nomena l'extrèm oèst d'Avairon los "Causses e Tèrrafòrts", las ròcas de la region son de tipes sedimentaris. Los causses son de l'èra Mesozoïca (Triàs, Liàs, Dogger e Malm), e las tèrrafòrts son de l'èra Cenozoïca (Oligocèn).

## Vilas e vilatges principals

## Monuments e luòcs toristics
* Vièlha vila de Vilafranca de Roergue
* Vièlha vila de Fijac
* Abadiá de Bèllòc
* Abadiá de Luòcdieu
* Castèl de Salvanhac
* Castèl de Cornusson
* Castèl de La Broá
* Castèl de Gravas
*  Glèisa de Sent Miquèl de Tolonjac
* Glèisa de Santa Crotz
* Glèisa del Sent Sepulcre de Vilanòva
* Cauna de Foissac
* Puech Youles = Puèg Ioles/Iolas???

## Nòtas
Tolosan

**Tolosan** es un parçan d'Occitània situat en Lengadòc. S’estend a l'entorn de la larga val de Garona, confronta a l’oèst los costals de Savés, a l’èst los costals de Lauragués e al sud la val d’Arièja e de Volvèstre. Sa vila principala es Tolosa. Las autras son, del nòrd cap al sud: Montuèg, Granada, Sent Jòri, Plasença deu Toish, Sent Lis, Murèth, Riumas, Longatges. L'agricultura i es dominada per l'ortalissa destinada al mercat tolosan. La zona aluviala de Garona constituís un jaciment de sablas e gravas  que fornís la matèria primièra dels chantièrs del bastiment e dels trabalhs publics de tota l'aglomeracion tolosana.

Lo gentilici es **tolosan -a**.

## Nòtas
Tolonenc

**Tolonenc** es un parçan d'Occitània situat en Provença.

Sa vila principala es Tolon.

Lo gentilici es **tolonenc -a**.

## Nòtas
Tursan

**Tursan** qu'ei un parçan d'Occitània situat en Gasconha.

La soa vila principau qu'ei Aira d'Ador.

## Nòtas


## Ligams extèrnes
Comunautat de Comunas de Tursan
Tricastin

**Tricastin** es un parçan d'Occitània situat dins lo Daufinat (e tanben au limit de Provença).

Sa vila principala es Sant Pau.

## Nòtas
Triève

**Trièvas** o **Triève** es un parçan d'Occitània situat dins lo Daufinat.

Sa vila principala es Menç.

## Toponimia

La fòrma occitana autentica es encara desconeguda.

En tot cas, la fòrma *Triviés*, sense referéncia valabla, sembla impossibla, vista l'atestacion e « In Triviis » au sègle XV.

## Nòtas
Ubaia

thumb|250px|Part oèst de la vau d'Ubaia
**Ubaia** es una vau daus Aups e un parçan d'Occitània; se situa en Provença, dins la zona vivaroaupenca. Administrativament, es compresa dins lo departament daus Aups d'Auta Provença e compta aperaquí 7700 abitants.

Sa vila principala es Barciloneta.

## Geografia
La vau d'Ubaia es una vau d'origina glaciària; la riba drecha d'Ubaia es solelhaa e cultivaa (adrech), la riba senèstra es ombraa e forestièra (envèrs). Son altitud va de 771 mètres au ponch pus bas de la comuna dau Lauset, entrò  a la font d'Ubaia (lac dau Longet). Son trescòl es l'Agulha de Chambeiron daube  d'altitud. La vau d'Ubaia e sas dependéncias an una superfícia totala de . 

## Nòtas
Pepita Caubet Delseny

**Pepita Caubet Delseny** (Vielha, 3 d'agost de 1930 - Vielha, 16 de seteme de 2007) siguec ua escrivana occitana d'Aran.

## Biografia
**Pepita Caubet** dediquèc grana part dera sua vida a escríuer en occitan aranés.

Guanhèc eth prumèr prèmi en eth prumèr concors literari que se hètz en occitan damb era òbra *Era darrèra fira de Vielha*, eth 1976 e que siguec organizat pera *Fondacion Privada deth Musèu Etnologic dera Val d’Aran*. Entre 1994 e 1995 siguec conselhèra de cultura deth Conselh Generau d'Aran.

Eth 1996 guanhèc eth tresau prèmi en eth certamen *Occitans a vòsta pluma*, ena Gironda.

Eth 2002 rebec eth prèmi *Lengua Viua* pera sua aportacion ara normalizacion dera lengua aranesa.

Era sua darrèra òbra publicada siguec *Jacinta, casa e país*, en 2006.
Moric d'ua longa malautia en seteme de 2007. Eth Conselh Generau li donèc unanimaments eth títol d'"Aranesa Illustra" en deseme deth madeish an.
Eth sòn nom ei estat donat ara colleccion de condes. 
## Òbres
* *Jacinta, casa e país* (2005)

## Ligams extèrnes
* Eth Conselh autrejarà a títol postum era distincion d’Aranesa Illustra a Pepita Caubet
*   Eth Conselh apròva d'autrejar eth títol postum d'Aranesa Illustra a l'escrivana Pepita Caubet
*  Aran pèrd un des sòns referents literaris
Plantago major

thumb|left|Inflorescéncia
Lo **grand plantatge**, lo **plantatge màger** o lo **plantatge dels ausèls** (*Plantago major*) es una planta erbacèa vivaça de la familha de las Plantaginaceae. Aquesta planta es originària d'Euròpa. Foguèt una de las primièras a s'èsser difusada dins las colònias. Es considerada coma una èrba marrida pels agricultors.
Val d'Estura

La **Val d'Estura** (var. non locala *Vau/Vath d'Estura*) (en italian *Valle Stura di Demonte*), es una val dels Alps italians e un parçan d'Occitània que se situa dins las Valadas Occitanas. Lo riu Estura li dona son nom.

Es situada dins la província de Coni, entre los Alps Còcis al nòrd e los Alps maritims al sud. Confronta al nòrd la val Grana e la val Maira, e al sud lo departament francés dels Aups Maritims. Sa longor es d'aperaquí , dempuèi lo còl de la Magdalena (), passatge rotièr important entre França e Itàlia, duscas la plana de Pò qu'atenh al Borg Sant Dalmatz.

Sa vila principala es Demont, las autras son, d'amont cap aval : Pèirapuerc, Vinai, e Moiòla. 

## Ligams extèrnes
* "Tòc de vida de pastre en val d'Estura". Collectatge per Lissandre Varena.
* "Cromparem pas lo paradís". Collectatge per Lissandre Varena.

## Nòtas
Vencenc

**Vencenc** es un parçan d'Occitània situat en Provença.

Sei vilas principalas son Antíbol, Canas e Vença.

## Nòtas
Vercòrs

**Vercòrs** es una montanha dels Aups escambarlada sus Occitània e Arpitània. Constituís un parçan d'Occitània situat dins lo Daufinat.

Sa vila principala es Lo Vilar de Lans.

Lo gentilici es **vercoisenc -a**.

Lo son nom latin èra Vertacomacoris, probablament abreujat en Verticoris, çò qu'explicaré lo nom actuau.
### Ligams extèrnes
* Vidèo en occitan del CRDP de Tolosa:''Vercòrs en libertat''
## Nòtas
Vic de Sòs (parçan)

Lo **Vic de Sòs** es un parçan d'Occitània situat en Lengadòc, al País de Fois.

Sa vila principala es Vic de Sòs.

## Nòtas
Vic de Sòs

**Vic de Sòs** se pòt referir a:
* Lo parçan de '''Vic de Sòs'''
* La comuna de '''Vic de Sòs'''
* Lo riu de '''Vic de Sòs'''
Volvèstre

**Volvèstre** (*Vóuvèstre* en nòrma mistralenca; *Volvestre* en francés) o etimologicament **Bolbèstre** es un parçan d'Occitània situat en Lengadòc.

Sa vila principala es Carbona.

Le nom de Vòlp es atestat *Bolp* en 1272, mès *Volvèstre* sembla (le tèxte es escur) citat *Volvestre* cap a 1060 .

## Nòtas
Valentinés

**Valentinés** es un parçan d'Occitània situat dins lo Daufinat.

Sa vila principala es Valença.

Lo gentilici es **valentinés -esa**.

## Nòtas
Dourados

**Dourados** es una vila de l'estat brasilièr de Mato Grosso do Sul. Sa populacion èra estimada a 182&nbsp;747 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 4086,4&nbsp;km².
Val de Ròia

La **Val de Ròia** (var. non locala *Vau/Vath de Ròia*) es una val dels Alps occitans e es un parçan d'Occitània que se situa a las confinhas del Comtat de Niça e de las Valadas Occitanas. Lo riu Ròia li dona son nom. Es aquí que se parla lo roiasc, un dialècte intermediari entre lo ligur e l'occitan (lo parlar local brigasc se restacha au roiasc). 

La Val de Ròia se parteja politicament entre l'estat francés (region de Provença-Alps-Còsta d'Azur) e l'estat italian (regions de Ligúria e Piemont).

Sa vila principala es Brelh de Ròia.

Lo gentilici es **roiasc -a**.

## Localitats
Las localitats majoralas de la Val de Ròia son aquestas:
* Dins l'estat francés, dins la region de Provença-Alps-Còsta d'Azur (departament dels Alps Maritims): Tenda, La Briga, Fontan, Saorj, Brelh de Ròia. Apondam que Sospèl es tanben dins lo parçan mas es la sola comuna ont se parla pas roiasc, bòrd que s'i parla vivaroalpenc.
* Dins l'estat italian:
** Dins la region de Piemont (província de Coni): La Viosèna (comuna d'Ormea), La Briga Auta.
** Dins la region de Ligúria (província d'Impèria): Reaud (comuna de Triuera), Verdeja (comuna de Triuera), Auriveta.

## Vejatz tanben
### Liams intèrnes
*roiasc
*Comtat de Niça
*Valadas Occitanas

## Nòtas
Val de Tiniá

La **Val de Tiniá** (se ditz mens sovent *Val de Tinèa*; var. non localas: *Vau/Vath de Tiniá*) es una val dels Alps occitans e un parçan d'Occitània que se situa dins la Comtat de Niça, dins la zona vivaroaupenca. Lo riu de Tiniá (o *Tinèa*) li dona son nom.

Sa vila principala es Sant Estève de Tiniá.

## Nòtas
Vath d'Aura

**Aura** o era **Vath d'Aura** (var. non locala *Val/Vau d'Aura*) es ua vath deths Pirenèus e un parçan d'Occitània que se situa en Gasconha.

Qu'ei ua partida deth Pais d'Aura dab era Vath de la Nesta de Loron e era Vath de Loron.

La soa vila principala qu'ei Àrreu .

## Nòtas
Sambucus ebulus

thumb|left|200px|Inflorescéncia de sambuc eule
L**'èule** (var. **èvol**, **èul, olegue**), en latin scientific *Sambucus ebulus*, es una planta del genre *[[Sambucus]]* e de la familha de las *[[Adoxaceae]]* que fa de baias negras que pòdon èsser toxicas.
Tèrme geografic

Un **tèrme geografic** o  una **bòla** es lo monolit erigit verticalament (amb un axe vertical grand), que marca la particularitat d'un luòc, portador o non d'inscripcions (epigrafia), d'esculturas, o de bas-relèus.
Valadas dau Quiè

Las **Valadas dau Quiè** o **Valadas dal Quiè** (var. non locala: *Valadas del/deu Quiè*) son un grop de vals de las Valadas Occitanas (Alps) e forman un parçan d'Occitània. Prenon lor nom de la maniera locala de dire d'"òc" en occitan, qu'es *quiè*. Se restachan administrativament a la comunautat montanhòla de las Vals Montregalesas (centraas sobre la vila piemontesa de Mondví) e tanben a la província de Coni.

Lor vila principala es Vilanòva.
Penicillina

thumb|250px|Estructura quimica de basa de las penicillinas
**Penicillina** es lo nom d'antibiotics del grop betalactaminas utilizats dins lo tractament de las infeccions causadas pels bactèris de gram-positius . 

## Istòria
La penicillina foguèt descobèrta per lo biologista escocés Alexander Fleming en 1928 quand èra a estudiar de culturas bacterianas de Staphylococcus aureus. Observèt que quand las boitas de cultura se contaminavan amb un campairòl microscòpic del genre Penicillium (Penicillum notatum) aqueste darrièr inibissiá la creissença dels bactèris, a causa de la produccion d'una substància que sonarà *penicillina*.

## Estructura quimica
Las penicillinas apertenon al grop beta-lactamina amb un cicle tiazidic acolat al nuclèu beta-lactam e que presenta una foncion acid carboxilic portada pel carbòni vesin de l'azòt comun als dos cicles.
Existisson divèrsas penicillinas, en foncion de la natura de l'acid que va amidificar lo grop NH2.
Cèrtas penicillinas son naturalas, eissidas de Penicilllium notatum o Penicillium chrisogenum, per exemple la penicillina G e la penicillina V. An una accion suls germes Gram positiu e los cocci de gram negatiu e tanben sul spiroquèts. D'autras son emisinteticas, coma las penicillinas de tipe M (per meticillina) e las de tipe A (A per Ampicillina) qu'an tanben una accion suls cocci de gram negatius.

## Mòde d'accion
Los antibiotics β-lactams an una accion inibitritz de la polimerizacion dels peptidoglicans de la paret cellulara bacteriana. Lo grop foncional β-lactam de las penicillinas se fixa a l'enzim DD-tanspeptidasa que deu ligar las moleculas de peptidoglican dels bactèris , e aquò va destruire la paret cellulara del bactèri (en d'autres tèrmes l'antibiotic provòca la mòrt de la cellula per citolisi). 

Los bactèris Gram-positiu son apelats protoplasts quand pèrdon lor paret cellulara. Los gram-negatius pèrdon pas completament lor paret cellulara e son sonats sferoplasts après tractament per la penicillina.

## Biosintèsi

thumb|400px|center|Biosintèsi de la penicillina
Santon

Lei **santons** de Provença son de personatges pichòts d'argila que representan, dins lo betlèm de Nadau, la naissença de Jèsus lo 25 de decembre.

## Istòria dei santons

La tradicion dau betlèm tròba son origina a l’Edat Mejana. Quauqueis istorians pensan que seriá sant Francés que, lo primier en 1223, auriá representat la nativitat dins sa glèisa de Greccio en Itàlia. Lei personatges èran jogats per leis estajants dau vilatge, amb de bèstias vertadieras. Aqueu betlèm viu faguèt nàisser una tradicion que s’es prolongada, mai leis actors se faguèron remplaçar per de personatges de lenha, de cera, de faiença etc. Lei primiers betlèms pariers a aquelei que coneissèm ara, apareisson dins lei glèisas au sègle  XVI.

Après la Revolucion Francesa qu'entraïnet la tancadura dei glèisas et la supression dei messas de miejanuech, lei representations publicas de la nativitat foguèron escarsas. Es en aqueu periòde qu’en Provença, lei pichons personatges, lei santons, foguèron creats et que cada familha faguèt son betlèm.

La primiera fiera dei santons se tenguèt a Marselha en 1803.

## Lei santons

### Jèsus et sei parents
Jèsus, coma un nenet, es pausat sus la palha d’una grépia. Sei parents sant Josèp et la Verge Maria son agenolhats e lo velhan.

### Lo ravit
Lo ravit es lo personatge ingenú dau vilatge, qu’a ren de donar, mai que còrfondut per la gràcia de l’eveniment,  se regaudís de la naissença dau Crist. Es totjorn representat en auçant lei braç.

### L’àngel
L’àngel es lo messatgier de la naissença dau pichon Jèsus. Lo pus celèbre es l’Àngel Bofarèu, lo que bofa, ten una trompeta e mena la populacion vèrs l’estable. Generalament, es penjat au dessús de l’estable ont se tròba Jèsus.

### Lei Reis
Lei Reis (o Rei Mages o Reis Magues) son tres : Marchion, Gaspar e Bautesar. Vestits ricament, cadun pòrta un present (aur, encens e mirra). Venguts de luenh, son representats amb un dromadari. Segon la tradicion, lei Reis Magues arriban davant lo betlèm lo 6 de genier, lo jorn de l’Epifania.

### Lei pastres
Lei pastres son de personatges biblics de l'epòca puei que la Bíblia parla d’elei. Se tròban sovent pròche lo Crist, perque son lei primiers arribats. Pòdon èstre joves o vielhs, apiejats sus un baston, drechs o de genolhons. Pòrtan sovent un anhèu dins lei braç o sus leis espatlas.

### Lei bèstias
L’ase e lo buòu son totjorn presents dins lo betlèm. Agachan lo pichòt Jèsus e lo caufan amb son alen. Lei fedas son indispensablas. Representan lei tropèus dei pastres.
Dins un betlèm se pòdon trobar tanben lo can dau caçaire, lo pòrc, leis aucas, l’ase que pòrta la farina dau molinier, etc.

### Lo vielh e la vielha
Son assetats sus un banc de la plaça dau vilatge.

### Lo tamborinaire
Lo tamborinaire es representat amb son tamborin e son galobet.

### Lo panieraire
Pòrta una granda paniera que servirà de brèç au novèu nascut.

### Lo curat
Pançut e caplumat, es encargat d’administrar lo vilatge.

## Vejatz tanben
### Liames intèrnes
*betlèm
Betlèm

Lo **betlèm** o lo **presèpi** o lo **presèp** es una scèna miniaturizada que representa la naissença de Jèsus, en particular en utilizant de figurinas coma lei santons, de còps en utilizant d'actors, segon una tradicion ben ancorada en Occitània (en Provença mai que mai) e dins l'ensems de la Mediterranèa crestiana.

## Vejatz tanben
### Liames intèrnes
*santon

## Nòtas
Três Lagoas

**Três Lagoas** es una vila de l'estat brasilièr de Mato Grosso do Sul. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2007. Sa superfícia totala es .
Ferriol Macip i Bonet

**Ferriol Macip i Bonet** (neishut en Barcelona, eth 7 de noveme de 1969) qu'ei grafista, traductor, musician e jornalista catalan, esperantista e occitanista.

Coma esperantista comencèc ena Joventut Catalana d'Esperanto er an 1986, coredactor deth bulletin *[[Kata Luno]]* e entre 1990 e 1993 coredactor dera revista sus lengües e pòbles en lengua catalana *[https://www.esperanto.cat/publicacions-kea/frequencies/ Freqüències]*. Qu'ei membre actiu dera Associacion Catalana d'Esperanto, on i trabalhèc professionaument entre 2004 e 2016. Qu'ei eth grafista dera revista *[https://www.esperanto.cat/publicacions-kea/kataluna-esperantisto/ Kataluna Esperantisto]* e deth magazine *[https://monato.be Monato]*. Que hè tanben de violonaire en grop de musica tradicionau Kaj Tiel Plu a on ei membre actiu, atau com dera equipa de traductors responsables dera edicion en esperanto de Barcelona-Indymedia. Amassa damb Josep Maria Milla i Saldon que metec en marcha KIS TV, eth servici informatiu televisat dera Associacion Catalana d'Esperanto, en 2006.

Coma occitanista que comencèc en Institut d'Estudis Occitans, seccion animacion, en tot ensenhar de manèra pedagogica era lengua occitana en campaments e colònies d'estiu entre es ans 1992 e 1997. Qu'a redigit, editat e presentar er infòc, mès tard nomentat #aranésòc, er informatiu en occitan dera television de Barcelona Betevé amassa damb Manel Zabala e Josep Maria Milla i Saldon, coprodusit entre Betevé e era Associacion entara Difusion d'Occitània en Catalonha (ADÒC). Hè partida dera redaccion de *[https://www.jornalet.com Jornalet, quotidian occitan d'informacions]*. Actuaument que trabalhe coma traductor e interprèt d'occitan en Departament de Politica Lingüistica dera Generalitat de Catalonha.

## Ligams extèrnes

* Sit de Jornalet, quotidian occitan d'informacions
* Hons Macip-Zabala (archiu vidèo dera emission #aranésòc)
* Sit de Barcelona TV
* Sit de l'Institut d'Estudis Occitans
* Sit deth grop Kaj Tiel Plu
* Sit de KIS TV
* Sit dera Joventut Catalana d'Esperanto
* Sit dera Associacion Catalana d'Esperanto
* Sit deth setmanari d'informacion Directa
Occitan transpirenenc

L**'occitan transpirenenc** (que lo sonan *occitan cispirenenc* del ponch de vista de la Peninsula Iberica) es l'occitan que se parlava en bèlas localitats al sud dels Pirenèus a l'Edat Mejana, mai que mai en Aragon e en Navarra, en i coexistir amb lo basco e lo navarroaragonés.

L'occitan lo portavan las personas originàrias d'Occitània que s'establissián dins las vilas bascas e aragonesas situadas al sud dels Pirenèus. Long del Camin de Sant Jaume, los comerçants e artisans occitans i èran en contacte amb los pelegrins, que sovent parlavan occitan tanben. Los repoblaires occitans mantenián mens lor lenga dins d'autras zonas pus meridionalas coma la val d'Èbre o lo sistèma Iberic perque tenián pas tant de contacte amb de gents de lor país e perque èra aisat per eles d'aprene e d'emplegar las lengas romanicas de la populacion aragonesa, navarresa o mossaràbia amb la quala coexistissián.

A Jaca (Aragon), l'occitan se parlèt dinc a la fin del sègle XIII o al començament del sègle XIV, a Estela e Pampalona (Navarra, Bascoat), durèt dinc al sègle XVI.

Una traça d'esta lenga es la preséncia de trobadors en lenga occitana e de bèls documents oficials, especialament los *[[Establiments de Jaca]]* e diferentas redaccions del *[[Fòr de Jaca]]*.

Los *[[Establiments de Jaca]] ("Establimentz de Jaca")* foguèron las ordenanças o fòrs de la vila de Jaca escriches al sègle XIII en occitan, especialament amb de traches gascons. Vaicí un extrach dels Establiments:  

En rason de la preséncia de l'occitan en Aut Aragon, l'aragonés ten fòrça occitanismes, mai que mai de gasconismes, ja que dins los parçans d'Occitània frontalièrs amb Aragon se parla lo dialècte gascon.
Calendas

**Calendas** (var. **Chalendas, Calenas**), en occitan, es l'ensems dei grandei fèstas crestianas de l'ivèrn, valent a dire Nadau, l'An Nòu e lei Reis, e tot lo periòde que leis enròda, amb seis usanças particularas.

Au sens estrech, lo mot designa sovent la fèsta de Nadau.
Estela (Navarra)

**Estela** (nom occitan classic; en basco: *Lizarra*, en espanhòl: *Estella*) es una vila de Navarra, al Bascoat, situada a 44 km de Pampalona. Sa populacion es de  (2015), sa superfícia es de 15,39 km² e sa densidat de populacion es de .

Una part de la populacion i parlèt l'occitan transpirenenc a l'Edat Mejana.

## Referéncias
Grépia

La **grépia** o **grúpia** pòt èsser:
* au sens abituau, la grépia o la manjadoira, que leis animaus domètges manjan dedins.
* pus rarament o pus localament, lo betlèm de Nadau [referéncias necessàrias].

NB - Au costat de *grépia* se ditz tanben *crè(s)cha* (forma pròcha dau francés *crèche*).
L'Illa de Sòrga

**L'Illa de Sòrga** (*L'Isle-sur-la-Sorgue* en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

La vila a recebut per escais ***La Venècia Provençala*** (coma Lo Martegue dins lei Bocas de Ròse) o ***La Venècia Comtadina*** en referéncia au Comtat Venaicin dont L'Illa faguèt part.

## Geografia
L'Illa de Sòrga tèn son nom dau riu de Sòrga que nais a quauquei quilomètres en amont de la Fònt de Vauclusa. Lo riu se devesís en canaus nombrós que fan adonc paréisser la vila coma un gropament d'illas.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna
* Jordan de l'Isla de Venessi (trobador)

## Veire tanben
* Comunas de Vauclusa

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Gnathostomata (Vertebrata)

Los **gnatostomats** (*Gnathostomata*) son un grop d'animals vertebrats provesits de mandibulas articuladas. Lo grop se considera tradicionalament coma una superclassa e s'i incluson las classas mai conegudas de peisses, anfibians, reptils, aucèls e mamifèrs. D'estudis genetics recent faguèron tornar classificar  *Gnathostomata* coma un grop.

## Ligams extèrnes
* 
* 
*
Breinigerberg

thumb|Breinigerberg
**Breinigerberg** es una vila l'oèst d'Alemanha (Ren del Nòrd-Vestfàlia) entre Belgica e Aquisgran. En 2005, sa populacion era de 971 abitants. 

## Ligams extèrnes
* Breinig e Breinigerberg
* Breinigerberg
L'Aranha Montaiglin

**L'Aranha Montaiglin** o **Laranha** (*Laragne-Montéglin* en francés) es una comuna dau Daufinat occitan situaa dins lo departament dels Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

Es la vila principala dau País de Bueg e la capitala europèa dau vòl liure.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas dels Auts Aups

## Liames extèrnes

## Nòtas
Anápolis

**Anápolis** es una vila de l'estat brasilièr de Goiás. Sa populacion èra estimada a 325&nbsp;544 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 918,4&nbsp;km².
Sègle

Un **sègle** (var. **segle**) es ara un periòde de cent ans. Lo mot ven del latin *saeculum, i*, que significava . Puèi indiquèt la durada d'una generacion umana e fasiá 33 ans 4 meses (d'ont benlèu l'edat del Crist?). Fòrt rapidament, lo sègle a significat una durada de 100 ans. Dètz sègles forman un millenni.

Lo sègle I de l'èra crestiana comença lo  de l'an 1 perque existís pas d'an 0 dins lo calendièr gregorian ni dins lo calendièr julian. Lo sègle II comença lo  de 101 perque 1+100=101 e atal de seguida fins al sègle XXI que comença lo  1èr de genièr de 2001 (2001 = 1 + 20 × 100).

Es una error fòrça correnta que de far començar lo sègle amb un an d'avança. Atal, Victor Hugo el meteis s'enganèt. Dins son recuèlh *[[Les Feuilles d’automne]]*, parlant de 1802, son annada de naissença, escriguèt:

## Usatge oral e escrich
En occitan, los sègles s'exprimisson en metent lo mot *sègle* d'en primièr, seguit del nombre cardinal o ordinal. 

En tipografia, s'òm seguís l'usatge majoritari de las lengas romanicas, lo nombre del sègle s'escriu en chifras romanas (sovent en pichonas majusculas). Lo nombre escrich en chifras romanas s'acompanha pas del sufixe dels nombres ordinals. Aital lo nombre escrich en chifras romanas pòt exprimir tant un ordinal coma un cardinal. Per exemple:
* **sègle I** se ditz "sègle un" o "sègle primièr"
* **sègle II** se ditz "sègle dos" o "sègle segond"
* **sègle XV apC** se ditz "sègle quinze après lo Crist" o "sègle quinzen (var. quinzesme, quinzau) après lo Crist"
* **sègle XV abC** (var. **... avC**) se ditz "sègle quinze abans (var. avans) lo Crist" o "sègle quinzen (var. quinzesme, quinzau) abans (var. avans) lo Crist".
Dins una enumeracion o dins una durada limitada per de sègles, se ditz per exemple aital:
* **los sègles XII, XIII e XIV**, çò que se ditz "los sègles dotze, tretze e catòrze" o "los sègles dotzen, tretzen e catorzen" (var. "los sègles dotzesme, tretzesme, e catorzesme" o "los sègles dotzau, tretzau e catorzau").
* **del sègle XII al sègle XIV**, çò que se ditz "del sègle dotze al sègle catòrze " o "del sègle dotzen al sègle catorzen" (var. "...dotzesme ...catorzesme" o "...dotzau ...catorzau").
** Forma equivalenta:  **dels sègles XII a XIV**, çò que se ditz "dels sègles dotze a catòrze " o "dels sègles dotzen a catorzen" (var. "...dotzesme a catorzesme" o "...dotzau a catorzau").

La nòrma classica recomanda s'utilizar la forma *sègle*; se desconselha lo francisme *siècle** e l'italianisme *sècolo**.

## Vejatz tanben
### Articles connèxes
* Cronologia de l'èra crestiana
* Annada
* Decenni
* Millenni

### Ligams extèrnes
- 2001 : l’Odissèu de l’espaci… Començament del sègle XXI ?
Còde INSEE

Lo **còdi INSEE** o **còdi Insee**, en França, es un còdi numeric o alfanumeric elaborat per l'Institut Nacional de l'Estatistica e dels Estudis Economics, servici public encargat de la produccion e de l'analisi de las diferentas donadas estatisticas concernent las collectivitats (e donadas geograficas), los individús, e las entrepresas.

Lo **còdi oficial geografic** es la nomenclatura de las divisions administrativas francesas, establit per l’INSEE.
## Còde de las zonas d'estudi e d'amainatjament del territòri
Las ZEAT an un còdi d'una chifra tanben utilizat coma prefixe per las regions.

## Còde de las regions
Las regions an un còdi de doas chifras, de 01 (Guadalopa) a 94 (Corsega). 
Las nòvas regions de 2016 prenon un còdi dins la meteissa desena.

### Ligams extèrnes
* Lo COG
Intercomunalitat en França

En França, lo tèrme d**'intercomunalitat** designa la possibilitat, per las comunas, d'exercir en comun cèrtas competéncias.

## Los establiments publics de cooperacion intercomunala
Los establiments publics de cooperacion intercomunala (EPCI) constituisson la forma *institucionala* de l'intercomunalitat. Se distinguís :
* los sindicats intercomunals (forma mai sopla d'intercomunalitat sens fiscalitat pròpria) que pòdon èsser
** de vocacion unica (SIVU)
** de vocacion multipla (SIVOM)
*** e los sindicats mixtes (Existís un debat sus aqueste subjècte, los sindicats mixtes fan l'objècte d'un libre de part dins lo CGCT)
* los establiments publics de cooperacion intercomunala (EPCI) de fiscalitat pròpria :
** la comunautat urbana, creada per la lei en 1966
** la comunautat d'aglomeracion, creada per la lei Chevènement del 12 de julhet de 1999 relativa al refortiment e a la simplificacion de la cooperacion intercomunala 
** la comunautat de comunas, creada per la lei sus l'Administracion territoriala de la Republica (ATR) del 6 de febrièr de 1992 
** lo sindicat d'aglomeracion novèla (SAN) que succedís a las vilas novèlas de las annadas 1960 e en via de desaparicion progressiva

## Vajetz tanben
### Ligams intèrnes
* comunautat d'aglomeracion (dins l'article parçan)
Oral (flume)

**Oral** (rus: Урал, prononciat [ʊˈraɫ]), o **Yaik** (rus: Яик, bashquir: Яйыҡ, romanizat: Yayıq, prononciat [jɑˈjɯq]; cazac: Жайық, romanizat: Jayıq, جايىق, prononciat [ʑɑˈjəq]), et un fume qui travèrsa Russia e  Cazacstan en Eurasia. A la font dins lo sud d'Oral e se devèrsa dins la mar Caspiana. Amb sos 2 428 qiilomètres, es lo tresen pus long flume d'Euròpa après Vòlga e Danubi, e le 18en pus long d'Asia. Lo flume Oral es convencionalament considerat coma fasent partit de la frontièra entre los continents europèu e asiatic.

L'Oral a la font prèp del mont Kruglaya dins los Orals, raja cap al sud parallèlament e a l'oèst de la ribièra Tobol que s'escola cap al nòrd, a travèrs Magnitogorsk, e a l'entorn de l'extemitat sud d'Oral, a travèrs Orsk ont vra capa l'oèst durant aperaquí 300 quilomètres, a Orenburg, quora la ribièra Sakmara la rejonh. D'Orenbourg, contunha cap a l'oèst, passa en Cazacstan, vira puèi tornarmai cap al sud a Oral, e serpentejant a travèrs una larga plana entrò aténher la mar Caspiana a qualques quilomètres d'Atyrau, ont forma un dèlta a 46 ° 53′N 51 ° 37 ′ E.
Orals

Los **Orals** o los **monts Orals** (en rus: *Ура́льские го́ры*, tr. *Uralskiye gory*, AFI: [ʊˈralʲskʲɪjə ˈgorɨ]; en bashquir: *Урал тауҙары*, *Ural tauźarı*), son una cadena de montanhas que s'estend del nòrd al sud a travèrs l'oèst de Russia, de la còsta de l'ocean Artic fins al flume Oral e al nòrd-oèst de Cazacstan. La cadena de montanhas marca la frontièra convencionala entre Euròpa e de Asia. L'illa de Vaygach e las illas de Nòva Zembla forman un prolongament suplementari de la cadena cap al nòrd dins l'ocean Artic.

Las montanhas se trapan dins la region geografica d'Oral e cavalcan lo districte federal e la region economica del meteis nom. Tenon fòrça ressorsas naturalas, especialament des minerals metallics, de carbon e de pèiras preciosas . Dempuèi lo sègle XVIII, las montanhas an contribuïdas significativament al sector minièr de l'economia russa.
Solstici

Lo **solstici** es cadun dels dos moments de l'an que lo Solelh atenh la declinason maximala (distància angulara maximala) respècte a l'eqüator celèst.

I a dos solsticis dins l'an,
* Pel **solstici d'estiu** lo solelh se tròba a la posicion pus septentrionala (mai al nòrd), es a dire, sul Tropic del Càncer, a +23° 26' de declinason. Fisicament, lo solstici d'estiu correspond al moment que l'axe de rotacion de la Tèrra se tròba pus pròche de la direccion Tèrra-Solelh. Aquò se produtz entre lo 20 e 21 del mes de junh (la data e l'ora exactas vàrian cada an)
* Pel **solstici d'ivèrn** lo Solelh se tròba a la posicion pus meridionala (mai al sud), aquò es, sul Tropic del Capricòrne, a -23° 26' de declinason. Fisicament, lo solstici d'ivèrn correspond al moment que l'axe de rotacion de la Tèrra se tròba mai aluenhat de la direccion Tèrra-Solelh. Aquò arriba entre los 21 e 22 del mes de decembre (la data e l'ora exactas tanben vàrian, logicament, cada an).

Lo solstici d'estiu marca lo passatge de la prima a l'estiu, alara que lo solstici d'ivèrn marca lo passatge de la tardor a l'ivèrn. Dins l'emisfèri sud, se sona *solstici d'estiu* lo solstici del mes de decembre e *solstici d'ivèrn* lo solstici del mes de junh, prenent aicí en compte de la diferència de sasons entre los dos emisfèris.

## Articles connèxes
* Equinòcci

## Nòtas e referéncias
Equinòcci

350px|thumb|right|La Tèrra illuminada pel Solelh al moment d'un equinòcci.
L**'equinòcci** es cadun dels dos moments de l'an que lo solelh crosa l'eqüator celestial. Als equinòccis, la nuèit e lo jorn an la meteissa durada pertot dins lo mond. Lo mot d**equinòcci'' ven del [[latin]] e significa . 
I a dos equinòccis dins l'an:
* L**'equinòcci de prima** o ''equinòcci vernal'' se produtz a l'entorn del [[21 de març]] quand lo Solelh crosa l'eqüator celestial, passant de l'emisfèri sud al nòrd. La declinason solara es zèro passant de negativa a positiva. Dins l'[[emisfèri nòrd]] marca lo començament de la [[prima]].
* L**'equinòcci de tardor*' se produtz a l'entorn del [[23 de setembre]] quand lo Solelh crosa l'eqüator celestial passant de l'emisfèri nòrd al sud. La declinason solara es zèro passant de positiva a negativa. Dins l'[[emisfèri nòrd]] marca lo començament de la [[tardor]].

Dins l'[[emisfèri sud]], aquestes noms s'intercàmbian. 

Los equinòccis tanben se pòdon considerar coma dos punts dins lo cèl. Son los punts ont l'[[Eqüator celèst|eqüator celestial]] copa l'[[ecliptica]]. En astronomia, aquestes punts son los [[node orbital|nodes orbitals]] de la [[Tèrra]]. Se nomenan *punt Aries* o *punt vernal* (l'equinòcci de prima) e *punt Libra'' (l'equinòcci de tardor).
Lo moment que lo Solelh passa pels punts equinoccials se pòt calcular precisament e l'equinòcci se produtz durant un instant concret dins lo temps. En diferents punts de la Tèrra los equinòccis se pòdon produire en de datas diferentas segon los fuses oraris.

## Articles connèxes
* Solstici

## Nòtas e referéncias
Maringá

**Maringá** es una vila de l'estat brasilièr de Paraná. Sa populacion totala èra 329&nbsp;800 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 488&nbsp;km².
Província de San Juan (Argentina)

La **Província de San Juan** qu'ei ua província d'Argentina qui partatja ua longa termièra dab la Republica de Chile. las soas autas termièras que son partatjadas dab las autas províncias argentinas de La Rioja (au nòrd), (a l'est), Mendoza (au sud-oest) e San Luis (au sud). San Juan qu'ei ua grana region viticòla.
Led Zeppelin

**Led Zeppelin** foguèt un grop de Rock britanic considerat coma un dei pioniers dau hard rock, e que es devengut un dei grops pus influents deis annadas 70. Led Zeppelin es un dei pus grands grops de l'istòria dau rock. 
Demieg lei cançons mai conegudas dau grop, se compta *Stairway to Heaven*, *Whole Lotta Love*, *Since I've Been Loving You*, *Dazed and Confused*, *Kashmir*, *Heartbreaker*, *Moby Dick*, *Rock and Roll*, *No Quarter* e *Black Dog*.
Led Zeppelin a vendut mai de 300 milions de discs, çò que ne fa lo cinquen vendeire de discs de totei lei temps.

## Membres dau grop
* Robert Plant: (Staffordshire, Anglatèrra, 20 d'agost de 1948): votz, armonica.
* Jimmy Page: (Heston, Middlesex, Anglatèrra, 9 de genièr de 1944): guitarra electrica.
* John Paul Jones (Sidcup, Kent, Anglatèrra, 3 de junh de 1946): bassa, teclats, mandolina.
* John Bonham: (Redditch, Anglatèrra, 31 de mai de 1948 - Windsor, Anglatèrra, 25 de setembre de 1980): batariá, percussion.

## Discografia
### Albums estudiò
* Led Zeppelin (1969)
* Led Zeppelin II (1969)
* Led Zeppelin III (1970)
* Led Zeppelin IV (tanbèn nomenat *Four Symbols,* *ZoSo*  o *Untitled;* 1971)
* Houses of the Holy (1973)
* Physical Graffiti (1975)
* Presence (1976)
* In Through the Out Door (1979)
* Coda (1982)

### Albums live
* The Songs Remain the Same (1976)
* BBC Sessions (1997)
* How the West Was Won (2003)
Catalão

**Catalão** es una vila de l'estat brasilièr de Goiás. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2007. Sa superfícia totala es 3777,8&nbsp;km².

## Istòria
La primièra referéncia istorica remonta a l'an 1722, dins lo tèxt "História de Goiás em Documentos", del religiós e istorian espanhòl-brasilièr Luís Palacín Rodriguez, que parla d'un luòc ont s'establiguèt supausadament un clèrgue d'origina catalana, lo que, fòrça probablament en companhiá d'autras personas, produsissiá gach pels explorators qu'anavan cap a las minas d'aur de la Capitania de Goiás.

En 1810 un proprietari nomenat Antônio Manoel cediguèt una part de las siás tèrras per la construccion d'una glèisa consacrada a la Maire de Dieu, per tal d'aténher atraire de poblants dins la region e valorizar las siás tèrras. Serà a l'entorn de la glèisa ont s'establiràn de magazins e de botigas que donaràn luòc a un vilatge, qu'en 1824 aviá 18 ostals.

En 1859 foguèt elevada a la categoria de vila e a la fin del sègle XIX aviá a l'entorn de 200 ostals e un pauc mai de 1000 abitants. Mercé a l'arribada del camin de fèrre dins la region experimentèt una importanta creissença dins lo decènni de 1920, en arribant a èsser la vila pus poblada de l'estat ( abitants). Actualament es la 16 de l'estat per la populacion.


Image:Museu Catalão 2.jpg
Image:Patio Mitsubishi.jpg


Image:Catalão2.JPG
Image:Represa Monsenhor Souza 1.jpg


Image:Represa Catalão 1.JPG
Image:Igreja Dom Bosco.jpg


Image:Lazer em Catalão.jpg
Image:Represa Monsenhor Souza 2.jpg
Lo Puget Tenier

**Lo Puget Tenier** (*Lou Puget-Teniés* en nòrma mistralenca; *Puget-Théniers* en francés) es una comuna d'Occitània, dins lo País Niçard e lo departament dei Aups Maritims.

Lo Puget Tenier foguèt una sosprefectura dei Aups Maritims de 1860 a 1927. Foguèt alòra una dei sosprefecturas mens pobladas de França amb Castelana.

## Geografia

## Toponimia
*Lo Poget de Teniers, Puget Theoniers, Teunes* en occitan ancian; *Pugetum de Thenariis* en latin tardiu.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats liadas ambé la comuna

## Vèire tanben

## Liames extèrnes

## Nòtas