open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Siron

Lo **Siron** qu'es un afluent esquèrre de Garona en region d'Aquitània.

## Geografia

Lo Siron sorgenta a l'extremitat èst de las Lanas de Gasconha, crusa las gòrjas deu Siron de Preishac dinc a Vilandraud, puish se geta dens Garona a Barçac, en aval de Lengon. 

L'umiditat aportada per lo Siron favoriza l'aparicion de brumas matèrias favorablas ta'u desvolopament sus la vinha deu Botrytis cinerea. Qu'es aus plan-hèits d'aqueth camparòu que lo vitatge deu Sautèrnas e lo vitatge de Barsac deven la lor qualitat e la lor reputacion.

## Toponimia

Lo Siron tira son origina deu latin *Sirio, Sirione*. A l'Edat Mejana, que's getava dens Garona mei au nòrd au nivèu de Seron a que a balhat lo son nom.

## Departaments e principalas vilas traversadas

* Lanas (40) : Luc Bon
* Òlt e Garona (47) : Hoalhés , Alon
* Gironda (33) : Sent Miquèu de Castèthnau, Bernòs e Baulac, Preishac, Vilandraud, Navalhan, Leujats, Budòs, Bòmas, Pujòus de Siron, Prenhac, Barçac,

## Idrografia

## Principaus afluents
Mate

Lo **mate** o **chimarrão** (en portugués) qu'ei un béver tradicionau de Paraguai, Uruguai e Argentina e deu sud de Brasil. Qu'ei adobat per infusion de la huelhas (aperadas *yerba mate* en castelhan) d'un arbo aperat *Ilex paraguyensis*, qui son trencadas, e qui èran utilizadas dejà abans la conquesta espanhòu peus indians guaranís. Aquestas huelhas que son hicadas dens ua cuja (aperada tanben *mate* ) on òm hè colar aiga cauta qui ei filtrada au mejan d'un calamet (aperat *bombilla* en castelhan e *bomba* en portugués) e provesit d'un filtre au son cap qui entra en contacte dab las huelhas.

## Preparacion
### Adobament de la cuja
Lo biais mei ortodòxe de preparar lo mate qu'ei dens ua cuja : qu'ei la mòda mei tradicionau e tanben la cuja que contribueish au gost deu mate. Abans de poder estar utilizada la cuja que deu estar adobada ; adpbar ua cuja que vòu díser la plear au tres quart dab mate puish acabar de la plear dab aiga e esperar 24 òras abans de la vueitar e deishar secar. 

Sonque la cujan be son adobadas. Los mates de hustas que's coishirén dab un tau tractament e los mates de materiaus artifuaus (plastic, metau o porcelana) non pòden pas absorbar los elements deu mate.

### Preparacion
#### Cuja e bombilla
La cuja (o aute recipient) qu'ei pleat aus tres quart dab mate. Puish, en lo bèth tapoar dab la pauma de la man, qu'ei segotit entà atau eliminar la prova deu mate qui produseish un gost desagradiu. Aquesta prova que's pausa sus la man e qu'ei eliminada.

Après òm inclina lo niveu deu mate den la cuja on e's vèrsa aiga tèbia dinc au som deus tròç de huelha de mate ; lo mate, atau, qu'absorba l'aiga e qu'en.hla e que's pòt alavetz intrudúser la bombilla (shens aquò har, lo bombilla que's tapoa).

Fin finala, que's pòt barrejar l'aiga.

A cada etapa que cau avisà's que lo mate qu'ei ua bevuda mes tanben ua tinta qui pòt plapar definitivament las pelhas.

Imatge:1 mate esquema lleno.JPG|1, plear la cuja aus tres quarts
Imatge:2 mate esquema inclinado.JPG|2, inclinar lomate dehens la cuja
Imatge:3 mate esquema agua.JPG|3, barrejar un pauc d'aiga tèbia per en.hlar lo mate
Imatge:4 mate esquema hinchado.JPG|4, introdúser la bombilla un còp que lo mate e sia en.hlat


## Lo mate dens la [[literatura occitana]]
Lo mate qu'ei mentavut dens lo lexic hornit en cap d'òbra dens *Vita Vitanta* Miquèu de Camelat e mei precisament dens lo son raconte *Lo qui ei de Lavedan* qui conta l'emigracion d'un lavedanés en Argentina : " [...] puish au lòc deu pinton que caló béver *mate*"
Carri

Lo **carri** (var. **charri, car, char, carro**) o lo **bròs** es un veïcul de traccion animala d'un o dos aisses. Utilizat pel transpòrt (sustot dins l'economia rurala, atanben dins nòstra epòca) e ancianament per la guèrra. Lo mot proven del latin *carrus*. 

Los carris de guèrra mai coneguts foguèron los de l'Egipte antica, d'un sol ais, acarreirats o menats per un auriga e un arquièr.
Canton de Sent Sefrian

Lo **canton de Sent Sefrian** qu'es ua division administrativa francesa de Bordalés suprimida en 2015, situada dens lo departament de Gironda e la region d'Aquitània, adara de Navèra Aquitània. Las 7 comunas que son adara dens lo canton de las Lanas de la Grava.

## Geografia
Aqueth canton qu'es organizat autorn de Sent Sefrian dens l'arrondiment de Lengon. La soa altitud vària de 18 m (Balizac) a 100 m (Ostens) dab ua altitud mejana de 60 m.

## Istòria
Lo canton que's creè pendent la Revolucion , normaument en 1790. 

## Administracion

|-
| align="center"|  -  ||  ||align="center"|  
|}

## Composicion
Lo canton de Sent Sefrian qu'amassava 7 comunas  e comptava 3526 habitants (recensament de 1999 sens dobles comptes).

## Composicion

## Demografia
* 1962= 2 324
* 1968= 3 090
* 1975= 2 937
* 1982= 3 128
* 1990= 3 318
* 1999= 3 526
* 2012= 5093
shens comptes dobles

## Véder tanben
* Gironda
* Arrondiments de Gironda
* Cantons de Gironda
* Comunas de Gironda
* Lista deus conselhèrs generaus de Gironda

## Ligams extèrnes
* plan deu canton de Sent Sefrian suu Mapquest
Cartisme

Lo **cartisme** foguèt un movement per la reforma politica e sociala al Reialme Unit, vèrs la mitat del sègle XIX. Son nom ven de *People's Charter* de 1838, que s'i postulèron los objectius principals del movement. En 1836 los obrièrs creèron la *Working Men's Association*. En 1838 presentèron a l'Estat una carta (del pòble) que i demanàvan la democratizacion: 
* L'establiment del sufragi universal secrèt. 
* Un salari pels deputats. 
* L'immunitat dels deputats.
Nom d'ostal occitan

Un **nom d'ostal** (var. **nom d'ostau**) o **patronim** o **nom patronimic** es un mot atribuit a una familha per tal de la destriar de las autras familhas d'un grop social. 

## Lista de noms d'ostal occitans e lors equivalents en francés
* Albarelh: *Albareil*
* Aubenàs: *Aubenas*
* Bagués: *Baguès*
* Bordariá: *Bourdarie*
* Calmejana: *Calméjane*
* Cassanha: *Cassagne*
* Còldefin: *Coldefy*
* Escapolada: *Escapoulade*
* Escolan: *Escoulan*
* Gervés: *Gervais*
* Gorg: *Gour*
* Labarta: *Labarthe*
* Lavalada: *Lavalade*
* Martin: *Marty*, *Martin*
* Mespolet: *Mespoulet*
* Molin: *Mouly*, *Moulin*
* Nanet: *Naneix*
* Pojada: *Poujade*
* Riu: *Riou*, *Rioux*
* Vèrnhe: *Vergne*
* Vincenç: *Vincent*
Sent Miquèu de Riufred

**Sent Miquèu de Riufred** (*Saint-Michel-de-Rieufret* en francés) es una comuna bordalesa de Guiana o de Gasconha, lingüisticament gascona, situada dens lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

Situada dens las Lanas de Gasconha, entre Lengon e Bordèu. Le Riu Fred (en francés *Rieufret*) travèrsa la comuna après aver gahat la soa hont au *lac de Tropens* sus la comuna de Guilhòs, e s'acaba dens Garona sus la comuna de Viralada ont es aperat la *Barbosa*.

## Toponimia

## Istòria
Coneishuda despuish lo sègle XI dab lo nom *Sancto Michaele de Rivo frigido*. La glèisa èra lo lòc d'un gran pelerinatge tà l'Arcàngel Sent Miquèu.
La glèisa de Sent Miquèu qu'estut bastida au sègle XVI sus l'emplaçament d'ua purmèra glèisa romanica destrusida dens las annadas 1570 per los Uganauds menats per lo baron de Langoiran Guy de Monferrant.

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas a la comuna

## Véder tanben
* Comunas de Gironda

## Ligams externes
*  Sit oficial
* Plan de Sent Miquèu de Riufred sus Mapquest

## Nòtas
MacBook

Lo **MacBook** es una linha d'ordenadors portables del constructor Apple. Es un ordenador portable (en *[[anglés]]*: laptop) que remplacèt la seria  iBook G4 tant coma lo PowerBook G4. Lo MacBook original foguèt bastit amb lo circuit integrat Intel Core Duo estrenada al mes de mai de 2006. Lo 8 de novembre de 2006 renovelèt la linha MacBook en li ajustant un processor Intel Core 2 Duo e un AirPort Extreme nòu, de tecnologia sens fial. Lo 15 de mai de 2007 Apple renovelèt la segonda generacion amb de processors Intel Core 2 Duo mai rapides, mai de memòria e de disques durs de capacitat mai bèla.

## Ligams intèrnes
* Apple Inc.
* iPod
* iPod nano
Nike

right|300px|thumb|sabatas Air Jordan
	
**Nike Inc.** (en *[[anglés]]*: ) es un dels fornidors americans màgers de sabatas, vestits e articles d'espòrt. La companhiá ten lo seu nom de la deessa grèga de la victòria (en *[[Grèc (lenga)|grèc]] : Νίκη*). Nike comercializa produches jos sa marca pròpria, mas tanben coma Nike Golf, Nike Pro, Air Jordan, Team Starter, e filialas demest las qualas Bauer, Cole Haan, Hurley International e Converse.

L'entrepresa a la siá sedença près de la vila de Portland dins l'estat d'Oregon en los Estats Units. 
		
## Ligams intèrnes
* Nike+

## Nòtas e referéncias
Baroniás Daufinencas

Las **Baroniás Daufinencas** son un parçan d'Occitània situat dins lo Daufinat.

Lor vila principala es Niom.
## Geografia
Es un país de montanha mejana (altitud inferior a 1600 m), de relèu tormentat, que s'estend, d'oèst cap a l'èst, de la plana de Vauriàs a la val mejana de Durença e, dau sud au nòrd, de Ventor e de la còla de Lura a las talveras de Diés.
## Nòtas
Baronias Gasconas

Eras **Baronias Gasconas** son un parçan d'Occitània situat en  ().

Que son situada en un triangle entre Tornai, Banhèras de Bigòrra e Lanamesa. Qu'ei ua parçan verdejant de pemont conhat entre entre permèrs soms dera cadea pirenenca e eth platèu de Lanamesa. Era lor vila principala qu'ei Borg de Bigòrra.

## Nòtas
Baish Ador

Lo **Baish Ador** (var. non locau **Bas Ador**) qu'ei un parçan d'Occitània. Lo Baish Ador qu'ei situat dens l'extrèm sud-oèst de Gasconha, costièr deu golf de Gasconha, traversat per l'arriu eponim. Lo Baish Ador correspond a la cornubacion formada per las vilas de Baiona, Anglet e Biàrritz, comunament aperada **BAB** .

Lo Baish Ador que hè part de la província istorica de Labord e deu departament deus Pirenèus Atlantics (region d'Aquitània).

## Lingüistica
La lenga tradicionau deu Baish Ador qu'ei l'occitan en la soa varietat gascona, segon las enquèstas filologicas realizadas als sègles  e , (vejatz en particular l*'Atlas linguistique de la Gascogne* ), mes que i a ua hòrta preséncia deu basco deguda a ua immigracion rurau recenta de l'arrèrpaís bascofòn. En tot cap la lenga dominanta qu'i ei lo francés dempuish lo . 

L'apartenéncia culturau del Baish Ador qu'ei un subjècte de dissencion entre militants basquistas e occitanistas; istoricament ligat a Gasconha dinc a la Revolucion Francesa, qu'ei un territòri reïvindicat coma part deu Bascoat, mentre que lo movements occitanista locau que reclama l'identitat occitana deu Baish Ador, representat sustot per l'associacion culturau «Ací Gasconha».  

La Comunautat d'Aglomeracion deu País Basco qu'a metut en plaça una senhalizacion trilingüe francés-basco-occitan.

## Nòtas


## Bibliografia
* 
*
Baish Armanhac

Lo **Baish Armanhac** (var. non locala: *Bas Armanhac*) es un parçan d'Occitània situat en  ().

La soa vila principala es Eusa.

## Nòtas
Apple Inc.

**Apple Inc.** (prononciacion en anglés : /ˈæpəl/) es una entrepresa americana de tecnologia informatica. Fondada en 1976 per Steve Jobs e Steve Wozniak, aguèt un ròtle preeminent dins la revolucion informatica dels ans 70. 
Son sèti social es situat a Cupertino, Califòrnia.

L'entrepresa es famosa per aver inventat lo concèpte d'ordinator personal (PC) e per la popularitat de sa marca d'ordinators Macintosh. Aquestes tipes d'ordinators an una granda facilitat d'utilizacion e una poténcia grafica importanta; son implantats dins totes los domenis, especialament creatius e educatius, tanben dins las arts plasticas

## Ligams intèrnes
* IPad
* IPhone
* iPod
* iPod nano
* MacBook
* Nike+

## Ligams extèrnes
* Sit web d'Apple Inc.
Bas Verdon

Lo **Bas Verdon** o lo **País de Verdon** es un parçan d'Occitània situat en Provença.

Sa vila principala es Valençòla.

## Nòtas
Bas Vivarés

Lo **Bas Vivarés** es un parçan d'Occitània situat en Vivarés (e istoricament en Lengadòc).

Sas vilas principalas son Aubenàs e Privàs.

## Nòtas
Bassa Marcha

La **Bassa Marcha** es una contrada d'Occitània situada en Lemosin.

Sa vila principala es Belac.

## Dialecte

Lu parlar de la Bassa-Marcha, es apelat Bas-Marchés, eu fai partida de l'ensemble daus parlars dau Creissent de basa lemosina (a l'est, los parlars son de basa auvernhata).
La vila principala de quel espaci es Le Daurat.

'Na equipa dau CNRS trabalha dempuèi de l'annadas subre quilhs parlars e son considerats coma daus parlars ni occitans ni de linga d'oíl.

### A veire tanben
* Lemosin (dialecte)
* Marchés
* Bas-Marchés
* Le Daurat

## Nòtas
Besierés

**Besierés**, ancianament **Bederrés** es un parçan d'Occitània situat en Lengadòc.

Sa vila principala es Besièrs.

## Nòtas
Jane Grey

[thumb|right|350px|''[The Execution of Lady Jane Grey (painting)|L'execucion de Lady Jane Grey (lo Suplici de Joana Grey)* per lo pintor [[romantisme|romantic]] francés [[Paul Delaroche]], 1833.]]

*'Jane Grey**, sovent sonada **Lady Jane** o encara mai formalament **Joana d'Anglatèrra''' (1537 – 12 de febrièr de 1554), una rèireneboda d'Enric VIII d'Anglatèrra, regnèt coma reina non coronada del Reialme d'Anglatèrra pendent 9 jorns, al mes de julhet de 1553. La jove reina foguèt considerada coma un dels esperits mai cultivats de son epòca.

Tot ben que l'accession de Joana, segon lo testament del jove rei Edoard VI anèsse en contra de las leis d'Anglatèrra, los òmes de poder foguèron dispausats de la reconéisser per reina d'Anglatèrra per tal d'empachar l'ainada d'Enric, la catolica Maria I d'Anglatèrra, d'accedir al tròn. Lo regne cortet de Joana s'acabèt, pr'aquò, quand las autoritats revoquèron sa proclamacion coma reina. Maria la faguèt descapitar per traïson.

L'istòria populara anglesa parla tanben de la "Reina de Nòu Jorns” (10 de julhet – 19 de julhet de 1553) o, pas tant sovent, de la "Reina de Tretze Jorns" (6 de julhet – 19 de julhet de 1553) — en rason d'una incertitud per çò de la data de son accession al tròn. Los istorians prenguèron siá la data de la mòrt de son predecessor lo 6 de julhet, siá de sa procalamacion oficiala lo 10 de julhet, coma començament de son regne cortet.
Boscatge Borbonés

Lo **Boscatge Borbonés** o **Boscatge Barbonés** es un parçan d'Occitània dins sa partida miegjornala  situat en Borbonés.

Sa vila principala es Montluçon.

## Nòtas
Boriana

**Boriana** es un parçan d'Occitània situat en Carcin (Guiana).

Sa vila principala es Gordon.

## Nòtas
Bòrn

**Bòrn** (*Born* en nòrma mistralenca) es un parçan d'Occitània situat en .

La soa vila principala es Mamisan.

### Los 19 comunas deu parçan

* Sanguinet
* Biscarròssa
* Parentís
* Ishós
* Gastas
* Senta Aulàdia de Bòrn
* Pontens
* Sent Pau de Bòrn
* Aurelhan
* Escorce
* Mamisan
* Biars
* Mesòs
* Sent Julian de Bòrn
* Onessa e Laharí o Onessa e la Haria
* Lipostèir o Licpostèr
* Lua
* Aubinhac o Lo Binhac
* Husar

## Istòria

Bòrn èra un ancian prevostat (Mistral: *la prevousta de Born*) jos l'autoritat deus senhors de Labrit.

## Nòtas
Briançonés

**Briançonés** es una contraa d'Occitània situaa dins lo Daufinat (o tanben en Provença). Sa vila principala es Briançon.

## Toponimia
Las atestacions ancianas son *Pagus Briantinus* en 739; *Pagus Brigantinus* en 739; *Vallis Briantina* en 739; *Briantina* en 773; *Vallis Brianconensis* en 1020; *Mandamentum Brianconi* en 1070; *Mandamentum Briazoni* vers 1080; *Potestas Briencionis* vers 1090; *Brianconesium* en 1295; *Patria Brianczonesii* en 1330; *Le Principé de Briançonois* en 1343; *Le Briensonoys* en 1395; *Patria Brianczonesii* en 1472.

## Veire tanben
### Articles connèxes
* Briançonés (sosdialècte)
* Republica dels Escartons
* La Passion de Sant Andrieu

### Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Bibliografia
### Nòtas

### Referéncias
Negociador immobiliari

Un **negociador immobiliari**, al femenin **negociairitz immobiliària** es la persona que, dins una agéncia immobiliària negocia e òbra per acordar lo vendeire e lo crompaire eventual d'un ben immobiliari. Trabalha sos la responsabilitat de l'agent immobiliari, sol responsable davant los seus mandants, mai que mai los vendeires. A la diferéncia d'un agent comercial l'estatut de negociador, en França, correspond a un estatut d'emplegat. Amb l'experiéncia lo negociador passa quadre e pòt venir director de las vendas, associat o director d'agéncia (entre autres).

## Lo prètzfach d'un negociador immobiliari
En qualques mots sonca:
* sollicitar (la sollicitacion consistís a obténer de bens novèls per vendre)
* avalorar los bens (la tendéncia es de reservar l'us del mot "estimacion" per las avaloracions de l'expèrt immobiliari)
* redigir las anóncias e publicitats
* informar los crompaires eventuals dels nòus bens
* far visitar los bens
* presentar las ofèrtas
* negociar
* eventualament redigir los contractes de venda jol contraròtle de l'agent immobiliari o del director de las vendas
* assegurar lo seguiment dels dorsièrs fins a la signatura notoriala
* assegurar lo rendètz-vos entre las partidas e lo o los notaris, mai lo transferiment dels fons
* assegurar la relacion comerciala per delai la venda

Dins d'unas agéncias que sián tanben corratièr en asseguranças e corratièr en prèstes:
* negociar un prèst immobiliari (lo taus, ipotèca o pas)
* negociar una assegurança de prèst

## Ligams intèrnes
Agent immobiliari
Brivadés

**Brivadés** o **Bridés** es una contrada d'Occitània situada en Auvèrnhe.

Sa vila principala es Briude. Lo gentilici es *brivadés*, *brivadesa* o *bridés*, *bridesa* o encara *bridon*, *bridona*.

## Nòtas
Bug (parçan)

**Bug** , o probablament  o **Captalat de Bug** es un parçan d'Occitània situat en .

La sua vila màger es La Tèsta de Bug (o de Buc), qu'Arcaishon ne n'èra a la debuta qu'un barri, que n'estut destacat per Napoleon III ende'n har una comuna.

Conten las comunas d'Arcaishon, La Tèsta, Gujan e Mestràs, lo Teish, Viganòs, Audenja,  Lenton, Endarnòs, Arés, Lèige, Mèrcaprima, lo Barp, Miòs, Salas e Belin e Beliet.

Lo gentilici es **bogés -esa**.

## Nòtas
Botèiras

Las **Botèiras** son un parçan d'Occitània situat en Vivarés (istoricament en Lengadòc).

Lor vila principala es Lo Chailar.

## Nòtas
Brageiragués

**Brageiragués** o **Brajairagués** (mai etimologic e confòrme a la pronóncia locala) (*Bergeiraqués* en grafia mistralenca; *Bergeraquois* o *Bergeracois* en francés) es un parçan d'Occitània situat en Peiregòrd (Guiana).

Sa vila principala es Brageirac.

## Nòtas
Contracte de venda

Lo **Contracte de venda** (tanben **Polissa**) es, en drech francés, constituit per l'"acòrdi sus la causa e sus lo prètz". Pòt èsser oral, estant que, en drech comercial notadament, se pòt provar "per tot mejan". 

## Lo contracte de venda immobiliària
La formacion d'un contracte necessita pas l'ajuda d'un jurista. Per consequéncia se cal parar d'unes empaches que i a. Escriure a qualqu'un que vendètz lo vòstre ostal a tal prètz, aquò's riscar qu'aquel signa la letra de son acòrdi. Jos d'unas condicions ne poiriá resultar un pache, amb obligacion de vendre.
Fòra d'unas trapèlas que i a, cal ben destriar dos tipes de contractes immobiliaris:
* la promessa de venda
* lo compromés de venda
Las modalitats pòdon cambiar, ja que las clausas d'un contracte se pòdon negociar e redigir de mai d'un biais. Pasmens: 

### La promessa de venda
Dins la promessa lo vendeire promet de vendre. Condicions suspensivas al despart, lo beneficiari de la promessa pòt causir de crompar pas. Perdrà las indemnitats d'immobilizacion previstas pel contracte. Lo vendeire pòt, el tanben, decidir de vendre pas. Li caldrà pagar dos còps aquelas indemnitats. 

### Lo compromés de venda
Dins lo compromés se tracta d'una venda (e mai sa reïteracion autentica, valent a dire notariala, ne foguèsse reportada, coma dins per la promessa). Lo quite títol del contracte n'es sovent "Venda d'immòble". Un còp las condicions suspensivas levadas, lo vendeire deu vendre, e lo crompaire deu crompar. Las penalitats previstas pel contracte se venon ajustar a una condemnacion eventuala a s'executar. En practica decidirà lo jutge, mas las proceduras pòdon èsser longas, e d'aquel temps lo ben pòt pas èsser vendut.

Enfin se cal mesfisar que son las clausas del contracte, e non pas lo títol eventual, que ne fan una promessa o un compromés. Per consequéncia, tant val se far conselhar per un jurista abans de signar quin contracte que siá.

## Vejatz tanben
Agent immobiliari
Cairàs

**Cairàs** es un parçan d'Occitània situat dins lo Daufinat (o tanben en Provença).

Sa vila principala es Agulha.

## Geografia

### Païsatges


Imatge:Panorama sur le col d'Izoard.jpg|Lo còl d'Isoard.
Imatge:Château-Queyras 1.JPG|Lo chastèl Cairàs a Chastèucairàs
Imatge:620915 Rochebrune dRasis 5.jpg|Vista dau pendís sud dau serre
Imatge:fonts_de_cervières.jpg|*Li Fònts de Cerveira** ()
Imatge:grand_laus.jpg|Lo lac dau Grand Laus () vist dau còl de Malriu/Marriu/Mauriu
Imatge:grand_rochebrune.jpg|Lo Grand Rochabruna () vist dau Pichòt Rochabruna
Imatge:Saint-Véran-Hiver-Queyras.jpeg|Sant Veran ivern 2008/2009. Cairàs


## Toponimia
Lo nom de *Cairàs* ven d'una tribú gallesa locala, los *Quariates*. Las fòrmas ancianas de *Cairàs* son *Civitas Quariatum*, inscripcion sense data trobaa a Susa, *Quadratum*, latinizacion dau sègle XII, *Cadratium*, latinizacion de 1265, *Cadrassium*, latinizacion de 1301, *castellania seu districtus cadratii*, en 1311, *mandement de Cadras*, en 1475, *chastellenie de Queyras*, en 1484 . Los escribas interpretavan lo nom de *Cairàs* coma *carrat*.

Lo nom daus Quariates se pòt interpretar coma una varianta dau gallés **pario-*, « pairòu » (lo mot ne ven), « chaudier » ambé conservacion locala de *kw-* (disparegut en gallés e remplaçat per *p-*) achabat per un sufixe *-ati*. Los Quariates serián « los dau pairòu » . I a una autra possibilitat qu'a pas besonh d'un fach lingüistic excepcionau o arbitrari : **co-vario-* + *-ati*, ambé *-var-*, idronime. Lo nom de la tribú s'escriuriá donca *cuariates*  .

## Istòria
De 1343 a 1789, lo Cairàs èra un daus Escartons dau Briançonés.
## Cultura

## Nòtas
Camarga

**Camarga** (*Camargue* en francés) es un parçan d'Occitània situat en Provença. Sa vila principala es Arle.

Lo gentilici es **camarguenc -a**.

Camarga es un espaci sanhós de  format per lei dos braç majoraus de Ròse, en riba de la mar Mediterranèa. En son centre se tròba l'Estanh dau Vacarés, la part situada lòng de la mar es bordada d'estanhs salats. 
Es celèbra per sei paluns, sa cultura dau ris e de la sau e per sei noirigatges de taures e de cavaus qu'an engenerat, amb lei gardians e la bovina, una cultura particulara illustrada per l'escrivan Josèp d'Arbaud.

Camarga es un luòc important de pelegrinatge dei gitanos ai Santei Marias de la Mar (o Lei Santas) per celebrar sa santa patrona, Sara, la Verge Negra.

Una retenença naturala nacionala de  se creèt en 1927 e lo Pargue Naturau Regionau de Camarga en 1970 per preservar la fauna e la flòra dau sit.

## Galariá

Image:Horses in camargue.JPG|Noirigatge de cavaus
Image:Camargue2.jpg|Becaruts dins lei paluns
Image:Camargue vaccares.jpg|L'estanh dau Vacarés
Image:Camargue fg01.jpg|Paluns
Image:Camargue fg04.jpg|Païsatge pròche Aigas Mòrtas
Image:Camargue fg02.jpg|La cultura dau ris a Aigas Mòrtas
Image:Forum Arles.jpg|L'estatua de Frederic Mistral a Arle


## Nòtas
Carcassés

**Carcassés** es un parçan d'Occitània istoricament e culturalament situat en Lengadòc, mas que se troba uèi dins lo departament d'Aude e la region d'Occitània.

Sa vila principala e son còr economic es Carcassona.

## Geografia
Es una region dont la delimitacion es relativament dificila de definir, que se prenga la region al sens estricte o al sens larg.

Al sens estricte, se calca la region sus la vila de Carcassona e unicament los qualques comunas que l'entornejan.

Al sens larg, se pòt espandir aquela region, al nòrd, fins als relèus de la Montanha Negra que marcan alara lo limit amb la region del Cabardés (nauta val d'Orvièlh), a l'èst, fins a l'estanh assecat de Marselheta e las comunas de Campendut, Dosens, Mos... Al sud, fins a la val de la Lauqueta (comunas de Vilaflora e Le Mas). Enfin a l'oèst, lo limit es mai facil de definir amb la region de la Puèja (comunas de Montreal e Bram).

Es una region al relèu variable dont l'altitud vària globalament entre 100 e 400 mètres. Fa partida del País catar.

## Istòria

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Carcin Blanc

Lo **Carcin Blanc** es un parçan d'Occitània situat en Carcin (Guiana).

Sa vila principala es Caors.

## Nòtas
Castanhau

La **Castanhau** es una contrada d'Occitània situada en Auvèrnhe.

Sa vila principala es Orlhac.

## Nòtas
Combralha

**Combralha** o las **Combralhas** (nom ren-mas administratiu) z-es una contrada d'Occitània situada a las confinhas d'Auvèrnhe e de Lemosin.

Sa viala principala es Sent Al.

Le gentilici es **combralhaud -a**.

## Nòtas
Comenge

**Comenge**, o rarament **Comenges**, qu'es un parçan occitan situat en Gasconha. La soa vila principala qu'es Sent Gaudenç, mentre que la capitau istorica qu'es Sent Bertran de Comenge. Lo gentilici es **[[comengés]], -esa** o .

Qu'èra lo territòri antic de la tribú aquitana deus *Convenea*, dont la capitau qu'èra Lugdunum Convenarum (actuaument Sent Bertran de Comenge). A l'Edat Mejana, que formava un comtat eponim deu Ducat d'Aquitània, puei de Gasconha. Au , la Val d'Aran qu'estó annexada au reiaume d'Aragon, mès que demorè restacada a la diocèsi de Comenge dinc en 1802.

## Istòria
A l'epòca antica, lo territòri deu Comenge de uei èra poblat peu pòble deus Convenes (*Conveni* en Latin) dab *Lugdunum Convenarum* (uei Sent Bertran de Comenge) coma vila principau; lo son nom segondari de *Comunica* (latinizacion) vadore *Comenge*. Durant la conquèsta romana los Convenes èran un deus pòble de l'antica Aquitània abans d'estar inclús dens la província romana d'Aquitània. Aqueth territòri ho conquestat peus Visigòts abans d'estar près per las òstes francas de Clodovèu e estar partida deu Ducat d'Aquitània qui conegó ua brèva preséncia araba au moment de la pujada màger de la conquèsta musulmana e qui's pòt encara endevinar dens la toponimia (dab noms coma los de Poimaurin o Montmaurin).

Los prumèrs comtes de Comenge aparegón de cap a la debuta deu sègle XI. Lo darrèr Matèu de Fois espós de Margarida de Comenge e comte *de jure uxoris* morí en 1453 en tot legar Comenge au rei de França. A la Revolucion Francesa, Comenge ho esquarterat dehens los departaments de Hauts Pirenèus, Gers, Arièja e sustot Hauta Garona.

## Geografia
Uei qu'es repartit entre los departaments de la Hauta Garona, Arièja, Gers e los Hauts Pirenèus. Qu'es dividit en:

* Haut Comenge, au sud, qu'es lo sosparçan pirenenc, las ciutats principaus son Banhèras de Luishon, Sent Bertran de Comenge, Barbasan e Sent Biat;
* Baish Comenge, al nòrd-èst, entre lo Haut Comenge, lo Haut Lengadòc e la region d'Armanhac. Las ciutats principaus que son Sent Martòri, Montespan, Aurinhac e l'Isla de Haut.

## Eraudica

## Bibliografia

* 

## Ligams intèrnes
*Lista deus comtes de Comenge

## Nòtas e referéncias
Comtat Venaicin

|-
| Capitala
| Carpentràs
|-
| Poder civil ancian
| Rector
|-
| Superfícia
| 
|-
| Populacion
| . ()
|-
| Moneda anciana
| Florin
|-
| Moneda actuala
| Èuro
|-
|}

Lo **Comtat Venaicin** o la **Comtat** (sinonims arcaïcs: *Venaicin, Venissa, Venisse*) es un ancian país e un parçan d’Occitània situat en Provença. La capitala dau país es Carpentràs. Sa populacion actuala es de  abitants.
Es administrativament partit entre lei departaments francés de Vauclusa ( abitants de ) e de Droma ( abitants de ).

Lo gentilici n’es **comtadin -a**.

Dins son acceptacion contemporanèa, la Comtat correspond sovent al departament de Vauclusa, e totjorn inclaus Avinhon.

## Istòria
La Comtat es cedida al papa en 1274 pel rei de França Falip lo tresen. La capitala n'es Venasca, emai se lo sèti de la Curia es a Carpentràs. Carpentràs ven capitala en 1320.
Après la venda d’Avinhon al papa en 1348, la Comtat e Avinhon son administradas cotria, mas lei doas entitats demòran legalament distintas.
La Comtat es ocupada mai d’un còp per França als s. XVII e XVIII. A la Revolucion francesa, au contrari d’Avinhon qu’una municipalitat favorabla a l’annexion francesa i pren lo poder, los comtadins sembla que vòlon venir una monarquia constitucionala amb lo papa coma sobeiran. Après un conflicte armat amb Avinhon, la majoritat dei comunautats de la Comtat decidís finalament de votar l’annexion a França. Aquela se fa en 1791, Avinhon e Carpentràs venon dos districtes non restacats a un departament. Cal demorar 1793 per la creacion dau departament de Vauclusa, qu'agropa lei dus districtes, lo rèire principat d'Aurenja, e una part de Provença presa ais Bocas de Ròse e ais Basseis Aups.

## Imatges

Fichièr:Comtat venaissin.png|Mapa de la Comtat contemporanèa (en francés)
Fichièr:Carpentras1.jpg|La vila de Carpentràs
Fichièr:Frankrijk juni 2005 032.jpg|La vila de Vauriàs es lo centre de l'enclava dins lo Daufinat


## Nòtas
Comtat

Lo **comtat** es un territòri administrat per un comte o ben una subdivision administrativa dins certans estats.
Comtat (omonimia)

**Comtat** pòt èsser:
*lo comtat, territòri administrat per un comte o subdivision administrativa dins certans estats.
*lo Comtat o Comtat Venaicin, un parçan d'Occitània (Provença).
*lo Comtat, una comarca dels Païses Catalans (País Valencian)
Noms compausats:
*lo Comtat Venaicin
*lo Comtat de Niça
*lo Comtat de Fois
*lo Comtat de Tolosa
*la Franca Comtat
Condomés

**Condomés** (o **[[Tenarèsa]]**) es un parçan d'Occitània situat en Gasconha, departament de Gers.

La soa vila principala es Condòm. En 1999, las comunas del parçan venguèron la Comunautat de comunas de la Tenarèsa.

NB. Qu'es en prumèr lo nom d'un camin. Que caleré hèr dus articles. La fòrma *Tenar*'è*'sa* es segura ? 

## Nòtas
Causses de Carcin

Los **Causses de Carcin** son un ensems de causses (replanats calcaris) e constituisson un parçan d'Occitània, situat en Carcin (Guiana).

Lor vila principala es Gramat, d'aquí l'appelacion de *[[Causse de Gramat]]*.

## Ligams intèrnes
* Pargue Natural Regional dels Causses de Carcin
* La Braunha

## Nòtas
Champsaur-Vaugaudemar

**Champsaur-Vaugaudemar** es un parçan d'Occitània situat dins lo Daufinat (o tanben en Provença).

Se compausa de dos sosparçans: Champsaur e Vaugaudemar

Sa vila principala es Sant Bonet de Champsaur. Sei vilatges màgers son Sant Julian, Sant Laurenç, Orsièras. Dison que son nom ven de la color de sei champs de gran a l'epòca romana.

## Nòtas
Cofolentés

**Cofolentés** (o Confolentés) es una contrada d'Occitània situada en Lemosin (en Charanta Occitana).

Sa vila principala es Cofolents, grafiat tanben Confolent per lo lingüista lemosin Ives Lavalada.

## Caracteristicas lingüisticas
Lingüisticament, l'occitan dau Confolentés es partatjat entre lemosin en "a", mai confòrme a la prononciacion occitana majoritària, e lemosin dich en "è" (accent dich "de Chasluç"), evolucion mai recenta. Dins una partida dau Cofolentés, l'accent en "è" realiza a l'orau "è" (e quitament "é" per endrechs) totas las "a" tonicas mai los "-ar" de l'infinitiu e lo digrama "-as" quau que siá sa posicion (aimar [ej'mè]'', las vachas = [lè vachè], la montanha [lo mun'tèño], las montanhas [lè mun'tañè], las chastanhas = [lè chè'tañè]).

L'occitan dau Confolentés se demarca tanben per un sistema de conjugason atipic dins l'airau lemosin.

## Veire tanben
### Liams internes
*Charanta Lemosina
### Liams externes

## Nòtas
Costiera de Nimes

La **Costiera de Nimes** (var. mens locala *Costièra/-èra/-èira de Nimes*) es un parçan d'Occitània situat istoricament en Lengadòc e culturalament en Provença.

Sa vila principala es Nimes.

## Nòtas
Gramat

**Gramat** (en francés tanplan coma en occitan) es una comuna carcinòla, situada dins lo departament d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Lo gentilici es **gramatés -esa**. Un dels causses màgers de Carcin pòrta lo nom de la vila.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## L'occitan dins la vila

Placa de la Republica-Gramat.jpg
Placa del mercat cubèrt-Gramat.jpg
Carriera de la Patz-Gramat.jpg


## Luòcs e monuments
* Iga de la Crosada
* Cròs de las Abitarèlas

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òlt
* 
* L'occitan de Carcin

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Costiera Niçarda

La **Costiera Niçarda** (var. mens locala *Costièra/-èra/-èira Niçarda*) es un contrada d'Occitània situat dins la zòna litorala de Comtat de Niça.

La sieu vila principala es Niça.

Lo gentilici es **niçard -a**.

## Nòtas
Bug (informatica)

[thumb|350px|Foto del ''primièr bug d'[informatica*]]
Un *'bug*' (en occitan , en anglés ; benlèu una version *bòga* del fr *bogue* existís tanben) es un defaut de foncionament dins un [[logiciau]].

Les bogues sont généralement dus à un problème de conception du logiciel ; l'erreur peut parfois être identifiée (et la correction effectuée simplement), mais elle peut aussi bien provenir de la conception même du programme, ce qui nécessite une refonte profonde. Plus rarement, les bogues dans les logiciels peuvent être dus à des erreurs dans les outils de développement utilisés par les programmeurs du logiciel. Enfin, le matériel lui-même peut comporter des bogues, comme ce fut le cas du bogue de la division du [[Pentium]] qui a affecté les premières versions de ce processeur.

== Origina del mot ==

Le terme est dérivé du mot [[anglés]] *bug* (bestiole), venant du jargon des ingénieurs de matériel et représentant les erreurs de matériel qui survenaient. Le terme est parfois faussement attribué à [[Grace Hopper]] : une anecdote raconte qu'elle aurait découvert qu'un insecte (*bug''), coincé entre deux contacts du relais qui faisait fonctionner l’appareil, était la raison du mauvais fonctionnement d’un des premiers ordinateurs électromécaniques.
Tux

**Tux** es lo nom de la mascòta oficiala del nuclèu Linux. Creat per Larry Ewing en 1996, es un pichon pingoïn d'aspècte risolet e comic. L'idèa que la mascòta de Linux siaga un pingoïn ven del meteis Linus Torvalds, creator de Linux. Segon çò que se conta, quand èra mainatge  un pingoïn lo mosseguèt, e ne'n resultèt l'idèa simpatica d'associar aqueste animal al seu projècte.

Existisson doas versions sobre l'origina de son nom. La primièra suggeris que lo nom ven del fach de que los pingoïns semblan èsser vestits d'un esmoquin (que en anglés es *tuxedo max*, abreviat *tux*). La segonda es que las letras que compausan *Tux* venon del nom de **T**orvalds e Lin**us**.
Martin Niemöller

**Martin Niemöller** (14 de genièr de 1892 - 6 de març de 1984) foguèt un pastor e teologian alemand. S'opausèt al regim nazi.

Li atribuisson lo poèma seguent:

*Quand los nazis venguèron quèrre los comunistas
Diguèri pas res, qu'èri pas comunista..
Quand venguèron quèrre los socialdemocratas
Diguèri pas res, qu'èri pas socialdemocrata.
Quand venguèron quèrre los sindicalistas
Diguèri pas res, qu'èri pas sindicalista.
Quand venguèron quèrre los josieus
Diguèri pas res, qu'èri pas josieu.
Puèi me venguèron quèrre
E i aviá pus degun per protestar.*
Karl Barth

thumb|right|300px|Karl Barth en 1955.

**Karl Barth** (Basilèa, 10 de mai de 1886 - Basilèa, 10 de decembre de 1968) es un teologian protestant soïs. es tengut per un dels teologians màgers del sègle XX.
Dietrich Bonhöffer

**Dietrich Bonhoeffer** [], nascut lo 4 de febrièr de 1906 a Breslau (pol. Wrocław), mòrt lo 9 d'abril de 1945 al camp de concentracion de Flossenbürg en Bavièra, près de l'actuala frontièra germanochèca, pastor protestant, teologian e militant antifascista.
Talmud

Lo **Talmud** (תלמוד en ebrieu) es un escrich d'importància e d'autoritat del Judaïsme, que conten de discussions rabinicas sus la lei jusieva, l'etica jusieva, las tradicions, las legendas... Es una font fondamentala de la legislacion, de las tradicions e de las exortacions moralas. A dos components: la *Mišnah* e la *Gemara* (una discussion de la *Mišnah*), mas los tèrmes Talmud e *Gemara* son usats de manièra intercambiabla. Lo Talmud espandís los escriches de la Torah, e es la basa de la màger part de la literatura rabinica. Lo Judaïsme considèra lo Talmud coma una partida de la tradicion orala e lo Tanaḥ una partida de la tradicion escricha. Lo Talmud pòt completar e explicar lo Tanaḥ mas, per definicion, lo pòt pas contradire.
Imperatiu categoric

L**'imperatiu categoric** es una nocion de la filosofia morala d'Emmanuèl Kant. Énonicada pel primièr còp en 1785 dins *[[Fondacion de la metafisica de las mors]]*, l'autor lo tornèt exprimir dins d'autras òbras d'etica seunas. Sovent criticada, aquela nocion, 'lexprimiguèron tanben fòrça filosòfs. L'imperatiu es mai que mai conegut per aquestas tres formulacions famosas:

« Òbra de tal biais que tractes l'umanitat, tant en ta persona coma dins quina mai que siá, sempre a l'encòp coma finalitat, e jamai simplament coma mejan.» *[[Fondacion de la metafisica de las mors]]* in *[[Metafisica de las mors]]*, I, ''Fondacion, Introduccion

«Òbra segon la maxima que pòt a l'encòp venir lei universala»

« Òbra segon de maximas que pòscan a l'encòp se prene elas meteissas per objècte coma leis universalas de la natura. »

Tot ben qu'aqueles tres enconiats sián diferents, son totes formulacions d'un meteis imperatiu categoric, que es unic.

## Dos tipes d'imperatius
Kant distinguís dos tipes d'imperatius : un imperatiu pòt èsser ipotetic o categoric.
Montanerés

Lo **Montanerés** qu'ei un parçan orientau de Bearn, integrat dens la vescomtat de Bearn en 1090. La soa vila principau qu'ei Montaner.
Basilèa

**Basilèa** (ancianament *Baila*, en alemand *Basel*) es la tresena vila de Soïssa e lo capluòc de canton de Basilèa-Vila. La comuna de Basilèa comptava 174 491 estatjants al començament de l'annada 2015. Se situa al nòrd-oèst de Soïssa. L'aglomeracion triestatala de Basilèa compta 830&nbsp;000 estatjants. 

## Galariá

Basel-28-Rhein-Muensterfaehre-2009-gje.jpg
Basel-Muenster-02-gje.jpg
Basel-Muenster-Innenraum-08-gje.jpg
Basel-Badischer Bahnhof-02-gje.jpg
Basel-40-Nadelberg-2009-gje.jpg
Basel-38-Spalenberg-2009-gje.jpg
Basel-46-Imberggaesslein-2009-gje.jpg
Basel-Rathaus-02-gje.jpg
Basel-Rathaus-26-Atrium-gje.jpg


## Referéncias
Sovèstre

**Sovèstre** (escriut *Seuvèstre* per Miquèu Grosclaude) qu'ei un parçan septentrionau de Bearn que pertanhèva au Bearn primitiu (precedent l'integracion dens Bearn de la vescomtat d'Auloron, de Montanerés e d'Ortès).

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son *Pagus Vasconiae qui dicitur Silvestrensis*, en 980, *Silvestrum* cap a 982, *Archidiaconatus Silvestrensis* en 1101, *Saubeste* au sègle XIIIau, *Soubeste* en 1409, *Sobeste* en 1576, *Sauvestre* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) 
.

L'etimologia qu'ei simpla: deu latin *Silvestrum (pagum)*, « país d'ahorèst » .

## Referéncias
Comunas d'Òlt

Per las autras comunas, vejatz Lista de las comunas de França.

Lista de las 340 comunas d'Òlt per òrdre alfabetic, amb son còdi INSEE e lo còdi postal. Vejatz tanben lista dels cantons e la lista de las ancianas comunas.
Joan Francés Bladèr

**Joan Francés Bladèr** (en francés **Jean-François Bladé**, vadut **Jean François Marie Zéphyrin Bladé** ; Leitora, lo 15 de noveme de 1827 - París, lo 30 de junh de 1900), magistrat de profession, escrivan occitan e francés, majorau deu felibritge collector folclorista e adobaire de contes tradiconaus gascons cuelhuts auprès de locutors dens los parçans tanhents de Leitora e dinc a l'agenés, l'Armanhac e la vath de Campan, qu'ei l'autor d'ua òbra màger de las letras gascoas e occitanas : los Contes de Gasconha.

## Òbras

* *[[Contes de Gasconha]]*. Artigas : Institut d'Estudis Occitans, 1978.

## Annèxes
### Bibliografia
*

### Ligams extèrnes
Albàs (Carcin)

**Albàs** o **Albars** (*Albas* en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òlt
* 
* L'occitan de Carcin

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bèlmontet

**Bèlmontet** (*Belmontet* en francés) es una anciana comuna carcinòla administrada pel departament francés d’Òlt e la region d’, ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Bèlmontet èra, entre lo 1èr de genièr de 2016 e 2020, una comuna delegada dins la comuna novèla de Montcuc de Carcin Blanc.

## Geografia

## Toponimia
Lo nom de *Belmontet*, de formacion romanica, es compausat dels tèrmes occitans *bèl*, del latin *bellus*, e *[[mont]]* « montanha», del latin *mons, montis*, ambe'l sufixe diminutiu *-et*, del latin *-ittum* 

## Istòria
De la formacion de Montcuc de Carcin Blanc a mai de 2020, Bèlmontet èra comuna delegada. En mai de 2020, las comunas delegadas foguèron suprimidas e Bèlmontet perdèt tota existéncia administrativa .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Montcuc; es ara del canton de Lusèg.

## Demografia

* 2017 : 153 abitants (12 ab/km²)

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òlt
* 
* L'occitan de Carcin

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Castèlnòu de Montratièr

**Castèlnau de Montratièr** (*Castelnau-Montratier* en francés) es una anciana comuna occitana de Carcin situada dins lo departament francés d'Òut e la region d'. Dempuèi lo 1èr de genièr de 2017, es comuna delegada e capluòc de la comuna novèla de Castèlnau de Montratièr e Senta Alàusia. 

## Geografia

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Istòria
Lo nom en francés de la comuna es tornarmai *Castelnau-Montratier* dempuèi lo 1èr de genièr de 2024.

## Administracion

## Demografia

* populacion :  ()
* densitat : 

## Luòcs e monuments

Église St-Martin de Castelnau-Montratier.jpg|La glèisa de Sent Martin.
Castle, Castelnau-Montratier.JPG|Lo castèl.
Town hall, Castelnau-Montratier.JPG|L'ostal de comuna.


## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òlt
* 
* L'occitan de Carcin

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Joan Jacme Delmas

**Joan Jacme Delmas** es un poèta occitan del Naut Carcin.

Foguèt president de l'Institut d'Estudis Occitans d'Òlt de 1984 a @@.

## Sas òbras
* Acte 1 1982
* Lèu 1982
* Las Novèlas son bonas 1984
* La Nòvia

## [[Prèmi literari|Prèmis]]
* Prèmi Godolin 1984

## Vejatz tanben
* Sent Girman
* Cèu
*
La Nòvia

**La Nòvia** es lo títol d'un recampament de poèmas del poèta naut-carcinòl occitan Joan Jacme Delmas.
Cèu (riu)

**Cèu** es lo nom d'un riu del Naut Carcin.

Jos la pluma del poèta occitan Joan-Jacme Delmàs ven un riu quasi mitic.
Institut d'Estudis Occitans d'Òlt

L**'Institut d'Estudis Occitans d'Òlt** (IEO d'Òlt, o tanben IEO 46) es la seccion del departament d'Òlt de l'IEO, associacion culturala declarada d'utilitat publica.

## Presidents de l'IEO d'Òlt
* Joan-Jacme Delmas de 1984 a 

## Vejatz tanben
*
Sent Çabrian

**Sent Çabrian** (*Saint-Cyprien* en francés) es una anciana comuna carcinòla administrada pel departament francés d’Òlt e la region d’, ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Dempuèi lo 1èr de genièr 2018, es comuna delegada e capluòc de la comuna novèla de Lendon de Carcin (nom supausat) ambe Las Cabanas e Sent Laurenç de l'Òrmia. 

## Geografia

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Istòria

## Administracion

## Demografia

* populacion :  ()
* densitat : 

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
* Nino Ferrer, cantaire francés. S'i èra installat a la fin de las annadas 1970 e i moriguèt en 1998.

## Veire tanben
* Comunas d'Òlt
* 
* L'occitan de Carcin

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Ada Deer

thumb|right|Ada Deer

**Ada Deer** (Keshena, Wisconsin, 1935) z-es una activista e escriveira menominee. Se graduèt en trabalhs sociaus a l'Universitat de Columbia el 1961, e s'uniguèt au movement menòmini de restauracion de la resèrva e de la proprietat tribau en 1972. En 1993 fuguèt nomenada assistenta dau Burèu daus Afaires Indians, e en 1997 primièra femna indiana directritz d'aquel Burèu. Z-a escrit *Speaking out* (1970).

## Liam extèrne
* Biografia en anglés
Sent Martin lo Redond

**Sent Martin (lo Redond)** , **Sent Martin lo Redond**  (*Saint-Martin-le-Redon* en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
* **Sent Martin**. Sent Martin, avesque de Tors, èra un evangelizator de las Gàllias al sègle IV  e las parròpias que pòrtan son nom datan sovent de la Nauta Edat Mejana.
* ... **lo Redond**, del latin *rotondus*, mas que motiva aquela curiosa apellacion ? Ara, lo borg a pas res de redond. La val de *Thèze* (nom francés) s'alarga a l'entorn del borg e aquò poiriá èsser l'explicacion.
* *Cazes* (en francés). Cossí se pronóncia ? Veire Cases e Montdenard.
* ... *de Marnac* (site Cassini), *de Marnhac* (mapa IGN). Vendriá, ambe'l sufixe *-acum*, latinizacion del sufixe gallés *-ācon*, d'un nom d'òme latin *Marinus* o *Maternus*, per *Marnac* , d'un nom d'òme latin *Marinius*, per *Marnhac* .
## Istòria
* La comuna foguèt annexada, entre 1795 e 1800, a Duravèl, atal coma Montcabrièr, *Cazes-de-Marnac* (nom francés), Masièras, Pestilhac. En 1893, tornèt prene l'independéncia comunala .

## Administracion

* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra del canton de Puèg l'Avesque, i demorèt.

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òlt
* 
* L'occitan de Carcin

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Robert Franklin Gish

**Robert Franklin Gish** (Alburquerque, Nòu Mexic, 1940) z-es un escriveire cherokee. Professor d’anglés a l'Universitat d’Iowa, crèi que la cultura nordamericana se transformará mejançant la descubèrta de la tèrra e de las tradicions nativas. Autor de *Dreams of Quivira* (1996), *Bad Boys and Black Sheep: Fateful Tales from the West * (1998), *When Coyote Howls: A Lavaland Fable* (1994), *Hamlin Garland: The Far West* (1976), *Beyond Bounds: Cross Cultural Essays on Anglo American, Indian, and Chicano Literature* (1996), *Paul Horgan* (1983), *Songs of My Hunter Heart* (1992) e *First Horses: Stories of the New West* (1993).

## Liams extèrnes
* Biografia
Vee F. Browne

**Vee F. Browne** (Ganado, Arizòna, 1956) z-es una escriveira navaho. Diplomada en jornalisme, es estada redactritz dau *Navajo Hopi Observer* e autora de libres pels enfants. Z-a escrit *Monster Slayer* (1991),* Monster Birds* (1993), *Maria Tallchief: prima ballerina* (1995), *Owl Book* (1995), e *Ravens dancing* (2001).

## Liams extèrnes
*Biografia
Tim Giago

**Timothy Giago** o **Nanwica Kciji** (Reservacion Pine Ridge, Dakota dau Sud, 1934). Escriveire e jornalista sioux. Estudièt a l'Universitat de Nevada e editèt lo jornal **Lakota Times**. Autor de l’estudi *The American indian and the media* (1991), *Notes from indian country* (1984) e *The aboriginal sin: reflections on the Holy Rosary Indian Mission School* (1978). En 2004 se presentèt a las eleccions pel Senat de Dakota dau Sud coma independent en faire campanha per sonhar la diabèta entre lo pòble sioux.

## Ligams extèrnes
* Biografia
Intercomunalitats d'Òlt

Lista de las **[[intercomunalitat|estructuras intercomunalas]] de las [[Comunes d'Òlt|comunas]] del departament d'[[Òlt (departament)|Òlt]]**.

Lo departament d'Òlt compta 24 comunautats de comunas :

# comunautat de comunas del Canton de Montcuc
# comunautat de comunas de Castelnau-Montratièr
# comunautat de comunas de Catús
# comunautat de comunas del Causse de La Bastida-Murat
# comunautat de comunas Causse Segalar-Limargue
# comunautat de comunas Seren e Dordonha
# comunautat de comunas del Naut Segalar
# comunautat de comunas Òlt-Cele
# comunautat de comunas del País de Caors
# comunautat de comunas del País de Fijac-Cajarc
# comunautat de comunas del País de Gramat
# comunautat de comunas del País de L'Albenca
# comunautat de comunas del País de Martèl
# comunautat de comunas del País de Padirac
# comunautat de comunas del País de Sant Seren
# comunautat de comunas del País de Salviac
# comunautat de comunas del País de Solhac
# comunautat de comunas del País de Soçairac
# comunautat de comunas del País del Naut Carcin-Dordonha
# comunautat de comunas Carcin-Boriana
# comunautat de comunas Boriana Meridionala
# comunautat de comunas de la Valada d'Òlt e del Vignoble
# comunautat de comunas de la Valada e del Causse
# comunautat de comunas Boriana Nauta

## 16 comunas membres de cap [[Establiment public de cooperacion intercomunala|EPCI]]
# Banhac
# Lo Bastit
# Bèlregard
# Capdenac
# Frontenac
# Gòrsas
# Grialon
# La Bastida del Naut Mont
# La Ramièra
# Limonha
# Montbrun
# Promilhanas
# Ròc Amador
# Sant Perdon
# Ussèl
# Vidalhac