Arnica montana

L**'arnica**, tanben aperat **estorniga** o **betoina** (*Arnica montana*) qu'ei ua planta de flors d'Euròpa. Feblament toxica, qu'ei de la familha deus Virasolelhs.

*Arnica montana* que s'utilisa en Fitoterapia dens un but Analgesic e anti inflamatòri, ja que manquen pròvas de qualitat clinica d'aquestes efèits.

## Descripcion
esquèrra|vinheta|270x270px|''Arnica montana''
*Arnica montana* qu'ei ua planta a flors perèna.  I

En Euròpa centrala, que floreish de Mai a Agost. Qu'ei ua planta  emicriptofita, çò qui'u permet de subervíver dens las condicions ivernaus duras deu son abitat. L**Arnica'' que fòrma tanben [[Rizòma|risòmas]], qui an un cicle de vita de dus ans.

== Taxonomia ==
Lo mot [[Latin classic|latin]] ''montana'' que hè referéncia a la soa origina montanhòla.

== Distribucion e abitat ==
[[Fichièr:Location_of_Arnica_montana.svg|vinheta|Distribution map of ''Arnica montana''.]]
''L'Arnica montana'' que's tròba sus la màger part d'[[Euròpa]].  Qu'ei absent de las Islas britanicas e  de las peninsulas [[Itàlia|italiana]] e [[Balcans|balcanica]].  Que prava mei que mei dens las pradas de montanhas. Qu'ei ua planta rara mes qui pòt estar abondosa localament. Qu'ei de mei en mei rara, subretot dens lo Nòrd de la soa distribucion, principaument per'mor de l'agricultura intensiva e de l'artisanat sauvatge.  Tot parièr qu'ei cultivat massivament en [[Estònia|Estonia]].
[[Fichièr:Arnica_montana_MHNT.BOT.2011.18.5.jpg|vinheta|''Fruts e granas d'Arnica montana'' ]]

== Utilisacion en [[Fitoterapia]] ==
Istoricament, l**Arnica montana* qu'estó utilisat dens la medecina per las plantas despuish sègles. Los usatges tradicionaus de la planta que son los mèmes que los deu [[Salze|sauze blanc]], dab un but [[analgesic]] e [[anti-inflamatòris]].

Los tèsts clinics sus l*'Arnica montana* qu'an produsit resultats mesclats : 

* Utilisat localament dens un gel concentrat a 50%, l*'A. montana* qu'avó ua eficacitat similària a la d'un gèl a 5% d'ibuprofèn (mes dab efèits segondaris possiblament mei dolents) dens lo tractament de l'[[osteoartrita]].
* Ua revista sistematica de 2014 qu'amuishè que n'i avè pas de pròvas de la soa eficacitat a ua concentracion de 10% o mensh entà la dolor, las [[massaduras]] e las [[equimòsis]].

*A. montana* qu'estó tanben estudiat dens las preparacions [[Omeopatia|omeopaticas]]. Ua revista sistematica de 1998 miada a l'universitat d'[[Exeter]] qu'amuishè que nat essai clinic rigorós n'ahortivan pas l'ipotèsi que l'A. Montana èra mei eficaç qu'un [[placebo]] a las concentracions on s'utilisa en omeopatia.

=== Toxicitat ===
L'[[US Food and Drug Administration]] qu'a l*'Arnica montana* com ua planta dangerosa per'mor de la soa toxicitat. Ne's dèu pas préner oralament ni aplicar sus [[lesion]]<nowiki/>s cutaneas si pòt estar absorbada. 

*L'Arnica montana'' que contien la toxina elenalina, qui pòt estar un poson si ua grana quantitat n'ei minjada o si ua petita quantitat d'arnica concentrat ei utilisada. La conomacion d'A.Montana que pòt entrainar gastroenteritis sevèras, emoragias intèrnas deu tube digestiu, e autas patologias, includint la mort si ua quantitat tròp importanta ei ingerida. Lo contact dab la planta que pòt tanben causar irritacions de la pèth.  Dens lo Test Ames, un extrèit d'A. Montanta que's revelè esta mutagèn.

## Comèrci
La demanda d'A. Montana qu'ei de 50 tonas per an en Euròpa, mes l'aprovisionament ne cobreish pas aquesta demanda. La planta qu'ei rara e qu'ei protgida en França, Belgica, Alemanha, Italia, Polonha e cèrtas regions de Soïssa. França e Romania que produseishen A. Montana peu mercat internacionau. Dens las decadas passadas, cambiaments dens l'agricultura europèa qu'an entrainat un declin de l'ocuréncia d'A.Montana. 

## Referéncias

## Ligams extèrnes

* Royal Society of Medicine Article concerning testing involving Arnica (RSM)
* Botanical.com, a modern herbal Arnica