Legenda daurada

[drecha|vinheta|''[Sant Ciprian, Santa Justina e lo Demòni* segon *La Legenda daurada*]]
La ***Legenda daurada*** (en [[latin]]: *Legenda aurea*) es un obratge redigit en latin entre [[1261]] e [[1266]] per [[Jaume de Voragina]], [[Òrdre dels Predicaires|dominican]] e arquevesque de [[Gènoa]], que descrich l'agiografia de prèp cinc cents sants o grops de [[Sant|sants]], [[Santa|santas]] et [[Martir|martirs]] [[Crestian|crestians]], e qualques episòdis de l'annada liturgica celèbran entre autre la vida de [[Jèsus Crist|Jèsus]] e de la [[Maria (maire de Jèsus)|Verge]].

== Fonts utilizadas ==
Jaume de Voragina posèt dins totes los tèxtes classics de la literatura religiosa de l'Edat Mejana;  las bibliografias ocupa gaireben trenta paginas de l'edicion critica. Se pòt notar los evangèlis [[Apocrifes biblics|apocrifes]] del [[Protoevangèli de Jaume|Jaume]], de [[Evangèli de Nicodèm|Nicodèm]], lo *Speculum historiale* de [[Vincent de Beauvais]], las òbras dels Paires latins [[Gregòri de Tors]], [[Agustin d'Ipòna|sant Augustin]], [[Jeròni d'Estridon|sant Jeròni]] e las *Vitae Patrum*, [[Joan Cassian]] e de Paires grècs ja tradusits en latin coma sant [[Joan Crisostòm]]. S'esforcèt de pas escotar las legendas dels sants locals.

== Obratge ==
[[Fichièr:Sainte_Anne_et_les_trois_Marie.jpg|vinheta|Santa Ana e las tres Marias ([[enluminuadura]] per [[Jean Fouquet]] del *Livre d'heures d'Étienne Chevalier*, inspirada per *La Legenda daurada*.]]
D'en primièr intitulada *Legenda sanctorum alias Lombardica hystoria*, (çò que cal legir dels sants o istòria de Lombardia), aquela òbra foguèt lèu nomenada *Legenda aurea* perque lo seu contengut, d'una granda valor, es dich tan preciós que l'aur. En mai de las vidas dels sants 40 % de *La Legenda daurada* es consacrada a las explicacions de las fèstas religiosas principalas, al subjècte de la vida de [[Jèsus]].

Lo libre es divisit en 5 partidas e 178 capítols, organisat a l'encòp segon l'òrdre del [[calendièr liturgic]] (de l'[[Avent]] a la fin de novembre) e dels edats de la gràcia o del salut: temps de la renovacion (5 capítols), lo temps de la reconciliacion e de la peregrinacion (25 capítols), lo temps de la desviacion (21 capítols), lo temps de la reconciliacion (20 capítols), lo temps de la peregrinacion (107 capítols).

L'abreujat d'istòria d'Euròpa que dona, començant al [[sègle VI]] amb l'aribada dels [[Lombards]], li val tanben lo nom d*'Historia lombardica* (Istòria lombarda). Aqueles recits vius avián per vocacion d'exaltar la fe. Lo vertadièr subjècte de la *legenda daurada* es lo combat contra los esperits de Mal, s'exprimissent entre autre dins lo coratge dels martirs que mòstra fin finala l'impoténcia dels persecutats. *La legenda daurada* es atal concebuda coma una aisina de trabalh destinada als predicaires, servissent a la preparacions dels [[Presic|presics]].

== Difusion ==
[[Fichièr:Iacopo_-_Legenda_aurea,_nel_MCCCCLXXXXIX_adi_V_di_decembre_-_911150_2r.jpg|vinheta|*Legenda Aurea*, 1499.]]
Aquel obratge coneguèt tre sa creacion, vèrs [[1261]]-[[1266]], un succès considerable. Lo mai ancian manuscrit conservat, datant de [[1282]], se trapa ara a la [[Bayerische Staatsbibliothek]] de [[Munic]]. Lèu, *La Legeda daurada* venguèt amb la [[Bíblia]] e lo [[psaltièr]], una de las òbras mai legidas, mai copiadas e tanben mai aumentadas: als sègles [[Sègle XIV|XIV]] e [[Sègle XV|XV]], es pas rare de ne trapar de còpias contenent pas mes 400 istòrias. Existiriá mai  manuscrits, del mai simple a mai [[Enluminadura|enluminat]]. L'arribada de l'estampariá aumentèt encara la difusion.

== Influéncia dins los arts plastics ==
*La Legenda daurada* influencièt tanben fòrça l'art dempuèi l'[[Edat Mejana]]. De pintres coma [[Giotto di Bondone|Giotto]], [[Simone Martini]], [[Jan Van Eyck]], [[Fra Angelico]], [[Masaccio]], [[Piero della Francesca]], [[Antonello de Messine]], [[Andrea Mantegna]], [[Hans Memling]], [[Gerard David]] e mai posèron sovent dins aquela font

== Bibliografia ==

=== Edicions imprimidas latinas ===

* Iacopo da Varazze, *Legenda aurea''. Edicion critica (del tèxte latin) per Giovanni Paolo Maggioni, Firenze, Sismel - Ed. del Galluzzo, 1998

## Vejatz tanben

### Articles connèxes

* Agiografia
* Jaume de Voragina

### Ligams extèrnes

*  Legenda aurea en occitan. Ed. Monika Tausend
*  Extrachs del tèxte en latin
*  Arlima - Archius de literatura de l'Edat Mejana
*  Abbaye de St Benoît - traduccion francesa de J.-B. M. Roze

## Nòtas e referéncias