open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Clipper

Un **clipper** es un velier rapide destinat au transpòrt de denadas periblas gràcias a una còca relativament fina e un velatge important. Apareguts sus la costat èst deis Estats Units d'America, lei clippers conoguèron son apogèu dins lo corrent dau sègle XIX sus lei rotas de comèrci de l'Empèri Britanic e sus la liason entre Nòva York e San Francisco.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Alexa Meade

thumb|250px|Alexa Meade dins un autoretrach "Double Take" en 2010
**Alexandra S. Meade**, mai coneguda coma **Alexa Meade** (Washington, DC, 3 de setembre de 1986) es una pintora americana. Es especialista de pintura corporala e fa semblar sos modèls a de personatges bidimensionals sortits de quadres.

## Biografia
### Enfància e estudis
thumb|250px|Alexa Meade del temps qu'èra a pénher un de sos subjèctes
Alexa Meade nasquèt a Washington D.C. en 1986 dins una familha amonedada, son paire Philip C. Meade es cap d'una firma de comptables. Cresquèt a Chevy Chase, un vilatge de l'estat de Maryland, e a l'entorn de sos 16 ans s'orientèt cap a l'escultura e a la politica. Mai tard faguèt los estudis universitaris en sciéncias politicas al Vassar College de Poughkeepsie, e a l'encòp seguissiá de corses d'escultura. Durant sa tresena annada d'universitat partiguèt durant un semèstre a Danemarc, per i estudiar la politica europèa a l'Universitat de Copenaga. 
### Començament de sa carrièra artistica
Aquela estança europèa li faguèt comprendre que sentissiá mai d'interès l'art que per la politica. Participèt a la campanha electorala de Barack Obama e gràcias a aquela experiéncia s'avisèt que deviá laissar de caire la politica per s'avodar a l'art. Foguèt tre octobre de 2008 que comencèt sas experimentacions artisticas, e sa futura trajectòria se revelèt en mai de 2009 quand penhèt un amic sieu. Aquel meteis an obtenguèt son bachelierat universitari.

## Tecnica picturala
Meade aplica de pintura acrilica sus las gents, los objèctes, e mai las parets amb un estil que se sarra de l'aparéncia de la pintura tradicionala amb las traças dels pincèls.

## Ligams extèrns
* Sit oficial d'Alexa Meade
Semèn Semènchenko

thumb|250px|Semèn Semènchenko durant una conferéncia de premsa l'1 de setembre de 2014
**Sèmen Íhorovych Semènchenko**, nom de guèrra de **Konstantin Hrishin** (en ucraïnian: **Семен Ігорович Семенченко**; Sebastòple, Crimèa, 6 de junh de 1974) es un combatent e politician ucraïnian. Fondador, e personatge carismatic, etnicament rus del Batalhon Donbàs, a participat a las eleccions del Parlament Ucraïnian del 26 d'octobre de 2014 en segonda posicion sus la lista del partit Samopòmich.
Autoajuda (partit politic)

thumb|250px|Lògo del partit Samopòmich
**Samopòmich** (tradusible coma "autoajuda"; en ucrainian **Самопоміч**) es un partit politic ucraïnian d'orientacion democrata crestiana. Foguèt fondat en decembre de 2012 pel cònsol de Lviv, Andrí Sadovýi que lo capitaneja dempuèi genièr de 2013. 

A las eleccions del Parlament Ucraïnian de 2014 comptèt coma numèro 2 de sa lista lo menaire carismatic del Batalhon Donbàs, Semèn Semènchenko. Malgrat l'aparicion recenta del partit dins lo panorama politic ucraïnian durant aquelas eleccions capitèt de se situar en 3a posicion amb mai d'11% dels sufragis.
Abel François Marie Chirac

**Abel François Marie Chirac** (Bel Luec, 6 de genièr de 1898 - Senta Fereòla, 1 de julhet de 1968) èra un industrial occitan, filh de regent (profession de son paire Louis Joseph Chirac sus l'acte de naissença). Es lo paire del president Chirac.
Goleta

Una **goleta** (var. **brigoleta**) es un velier que son aubre de trenquet es pus cort que l'aubre mèstre, ò de talha egala, e que porta de velas auricas plaçadas dins l'axe dau naviri. Lei goletas èran de veliers manejables que necessitavan pas un equipatge nombrós. Pasmens, podián pas aver una superficia importanta de velas, çò que limitavan son utilizacion au cabotatge e a la pesca au lòng cors.
vinheta|Goleta "Karya", puerto de Cambrils.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Revòuta de Bar Kokhbà

La **Revòuta de Bar Koḥbà** ò **Segonda Guèrra Judèoromana** foguèt una insureccion dei jusieus de la província de Judèa còntra l'Empèri Roman que se debanèt de 132 a 135. S'acabèt per una victòria romana saunosa qu'entraïnèt de desenaus de milièrs de mòrts e la destruccion de la màger part de la província.

Pasmens, en despiech de l'importància dei combats, lo debanament precís dau conflicte es mau conegut. L'insureccion foguèt probablament entraïnada per la decision de l'emperaire Adrian de bastir un temple dedicat a Jupitèr sus lei roïnas dau Temple de Jerusalèm destruch en 70. Dirigit per Simon bar Kokhbà, lo movement foguèt depintat coma fòrça organizat e ben comandat per lei cronicaires romans. Leis insurgents assaièron de liberar lo nòrd de Judèa per establir de comunicacions ambé Galilèa, blocar l'arribada de renfòrç romans e permetre la rebastida dau temple. Per redurre l'avantatge militar roman, lei jusieus bastiguèron un ret de tors de susvelhança e formèron de grops de guerilhas ruralas.

Lei Romans deguèron mobilizar de tropas fòrça importantas per reconquistar la region e i mandèron entre 8 e 12 legions dirigidas per lo generau Sextus Julius Severus. Puei, coma èran secutats per la guerilha jusieva que li causava de pèrdas importantas, adoptèron una tactica de tèrra cremada per reprimir pauc a pauc l'insureccion. Aquò entraïnèt de destruccions fòrça importantas mai permetèt la presa de Jerusalèm e l'enceuclament de Simon bar Koḥbà dins la fortalesa de Betar. Lei darriers insurgents i foguèron vencuts e chaplats en 135. 

Lo bilanç de la guèrra èra important per lei dos camps. D'efèct, se lei pèrdas romanas son desconegudas, au mens una legion foguèt anientada dins lo corrent dei combats e una segonda foguèt quasi exterminada. Per leis insurgents, lo bilanç donat per lei cronicaires romans ( tuats, 50 vilas e 985 vilatges destruchs) es probablament exagerat mai depinta ben la devastacion de la província a l'eissida dei combats. En mai d'aquò, Adrian ordonèt la destruccion de Jerusalèm. L'accès a la vila foguèt enebit ai jusieus que deguèron s'exilar entraïnant la formacion de la Diaspòra.


Fichièr:Barkokhba-silver-tetradrachm.jpg|Moneda de la revòuta de Bar Koḥbà: de front, la façada dau Temple de Jerusalèm sota l'estela, enrodat dau nom "Simon"; au revèrs, *lulav* e *etrog*, enrodat de l'inscripcion: "Vèrs/ Per la desliurança de Jerusalèm"
Fichièr:Bar Kokhba Coin.jpg|Denier de plata de Bar Koḥbà: de front: trompetas, enrodat de l'inscripcion "Vèrs/ Per la desliurança de Jerusalèm"; au revèrs, una lira; lo tèxte se legís ansin: "Segonda annada de la desliurança d'Israèl"
Andrí Sadovýi

thumb|250px|Andrí Sadovýi en 2010
**Andrí Ivànovych Sadovýi** (en ucraïnian: **Андрій Іванович Садовий**, en transcripcion internacionala **Andriy Sadovyi**; Lviv, Ucraïna, 19 d'agost de 1968) es un politician ucraïnian. Es actualament, e dempuèi lo 26 de març de 2006, cònsol de Lviv. En decembre de 2012 fondèt lo partit Samopòmich, d'orientacion democristiana e pro-europèa, que n'es actualament lo menaire.
Mig-21

Lo **Mig-21** (« икоян и Гуревич МиГ-21 » en rus) es un avion de caça supersonic desvolopat per l'Union Sovietica dins lo corrent de la fin deis annadas 1950. Aperaquí  exemplars foguèron produchs de 1959 e 1985 e largament adoptat dins lo blòt sovietic ò dins lei país dau Tèrç Mond en causa de sei performàncias e de son còst feble. Ansin, en 2012, 793 unitats èran encara en servici dins lo mond.

A conegut un nombre important de combats, especialament dins lo corrent de la Guèrra de Vietnam, la Guèrra dei Sièis Jorns, la Guèrra de Kippur, de la Tresena Guèrra Indopaquistanesa e de la Guèrra Iran-Iraq. Coma es un avion sensa ajuda electronica au pilotatge, sei performàncias varian 	considerablament en foncion de l'entraïnament dau pilòta e de seis opausants. Ansin, leis aparelhs vietnamians e arabis capitèron d'infligir de pèrdas a seis adversaris estatsunidencs ò israelians mai subiguèron generalament de pèrdas pus importantas. Dins aquò, au mens 13 pilòtas vietnamians e 3 sirians obtenguèron l'estatut d'as dau combat aerian (5 victòrias ò mai) pendent aquelei guèrras. En 1971, lei Mig 21 indians dominèron lei F-104 Starfighter paquistanés. Pasmens, au començament deis annadas 1980, leis engatjaments dei Mig 21 sirians còntra d'avions israelians pus modèrnes (F-15 e F-16) s'acabèron per de desfachas claras mostrant lei limits de l'aparelh còntra la generacion novèla d'aeronaus de combat. Enfin, entre 1980 e 1988, lei Mig 21 iraquians obtenguèron un resultat equilibrat còntra lei F-14 e lei F-4 iranians.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Boièr

* Un **[[boièr (pastre)|boièr]]** (var. boèr) es un pastre de vacas e de buòus (lo Dieu Krishna es un boièr).

## Astronomia
* Lo **[[Boièr (constellacion)|Boièr]]**, es una constellacion ;
* La galaxia nana del **[[Boièr (galaxia nana)|Boièr]]**, dins la constellacion del Boièr.

## Cultura populara
** *[[Lo boièr]]* es una cançon populara occitana

## Antopronimia
**Boièr** (sovent grafiat a la francesa *Boyer*) es un nom de familha pro espandit en Occitània.
Boièr (constellacion)

**Lo Boièr** (*Bootes* segons la terminologia latina de l'Union Astronomica Internacionala) es una de las 88 constellacions modèrnas, que ja figurava dins la lista de las 48 constellacions ptolemèas. Lo mai aisit biais de trobar aquela constellacion dins lo cèl es perlongar la linha que forman las estelas de la coa de la Granda Orsa. Dins aquela constellacion i a un objècte del cèl prigond NGC 5466. Las galaxias d'aquela constellacion son pichonas e pauc brilhantas. Se pòt observar unas 90 estrelas de simpla vista. Se destaca Arcturus, la tresena estela mai brilhanta del cèl nocturne.

## Mitologia

Aquela constellacion es intimament associada al mite de las orsas (Granda Orsa e Pichona Orsa). Se se considèran coma de carris, o coma d'orsas, Boötes pren la personalitat del Boièr (conductor d'un carri tirat per de bòus), o lo gardian de las orsas. Pels arabs Boötes seriá un lancièr. De totes biais Boötes es associat a una figura protectitz e vigilanta, çò que fa pensar en un mite anterior comun a totes los autres. Pels sumerians aquela constellacion es la representacion d'Enlil, filh del dieu del cèl, Anu. Enlil tengava la *Tauleta del destin*, amb que decretava los destins dels òmes e lo dieus. Èra l'unica constellacion mesopotamiana d'importància qu'apartenián pas al *Camin de la Luna*.

Bootes (lo boièr) es una constellacion ligada a las orsas. De legendas ancianas contan que se tròba prèp de Polaris, e atal seriá l'òme que supòrta lo cèl (Atlàs). Los seus grops de sèt filhas serián las pichonas constellacions de sèt estelas: las Esperidas (Pichona Orsa), las Eiadas (las banas de la constellacion actuala del Taure) e las Pleiadas (tanben dins l'actuala constellacion del Taure). Actualament se dich que lo Boièr es lo «Gardian de las Orsas». Una segonda version d'aquel mite seriá considera lo gigant Gerion, d'ont vendriá lo nom donat a la constellacion: lo Boièr, acompanhat, a l'epòca modèrna, dels cans de caça.

## Notas
Boièr (galaxia nana)

La **Galaxia Nana del Boièr** (*Boo dSph*) es la galaxia mens brilhanta descobèrta en 2006, amb una luminositat totala de , e una magnitud absoluda de -5,8. S'espandís sus prèp de  de la Constellacion del Boièr. Aquela galaxia nana esferoïdala sembla èsser perturbada per las fòrças gravitacionalas de la Via Lactèa a l'entorn se que orbita, e a duas coes estellaras que se crosan fins a formar una crotz. Las galaxias pertorbadas d'aquel biais mai sovent an una sola coa.

La galaxia es mens brilhanta comeguda seguent aquela d' *Ursa Major I* (magnitud absoluda -6.75). Es quitmant mens brilhanta que l'estela Rigel (magnitud absoluda -6.8).

## Ligams extèrnes
* The Universe within 500,000 light-years The Satellite Galaxies (Atlas of the Universe)
* Two New Galaxies Orbiting the Milky Way (Ken Croswell) April 19, 2006
* Strange satellite galaxies revealed around Milky Way Kimm Groshong (New Scientist) 17:00 24 April 2006
* New Milky Way companions found: SDSS-II first to view two dim dwarf galaxies (SDSS) May 8, 2006
* Astronomers Find Two New Milky Way Companions (SpaceDaily) May 10, 2006

## Notas e Referéncias
Taylor Swift

vinheta|Swift (2019)

**Taylor Alison Swift** (Reading, Pennsilvània, 13 de decembre de 1989) es una cantaira, cantautora e actritz americana. Partida a Nashville (Tennessee) quand aviá pas que 14 ans per entamenar una carrièra dins la musica country, signèt un contracte amb la companhiá independenta Big Machine Records e venguèt l'artista mai jove qu'aguèsse jamai signat amb l'ostal discografic Sony/ATV Music.

A una basa de fans immensa que son sonats los "swifties".

Es fidançada dempuèi qualque temps amb lo jogaire de fotbòl american, Travis Kelce, e anoncièron totes dos via Instagram lo 26 d'agost de 2025 que s'anavan maridar lèu, amb un sostítol que disiá: “Ta professora d'anglés e ton professor d'espòrt son a mand de se maridar.

## Discografia
* *Taylor Swift* (2006)
* *[[Fearless]]* (2008)
* *[[Speak Now]]* (2010)
* *[[Red]]* (2012)
* *[[1989 (Taylor Swift)|1989]]* (2014)
* *[[Reputation]]* (2017)
* *[[Lover]]* (2019)
* *[[Folklore (Taylor Swift)|Folklore]]* (2020)
* *[[Evermore]]* (2020)
* *[[Midnights]]* (2022)
* *[[The Tortured Poets Department]]* (2024)
* *The Life of a Showgirl* (2025)
Tescon

**Tescon** es una aiga occitana, un afluent dirècte de Tarn en riba drecha, e doncas un sosafluent de Garona.

Aquel riu foguèt rectificat e fòrça artificializat. La qualitat de l'aiga es venguda *mediòcra*. 

La sola partida naturala conservada, la zona del Testet, constituida d'una zona umida, es en via de destruccion a causa de la construccion d'una restanca controversiada destinada a l'irrigation agricòla (Restanca de Sivens).

## Geografia
De , Tescon a sa font sus las costièras del Mas de Boièr (Galhaqués) e jonh Tarn en riba drecha, près de Montalban.

## Comunas traversadas

Montgalhard, Salvanhac, Castèlnòu de Montmiralh, Galhac, L'Illa d'Albigés, Sent Orsesi, La Sausièra e Sant Joan, Biuvais de Tescon, Verlhac, Sent Naufari, Varenas, Verlhac, Montalban, Lo Bòrn

## Afluents principals
* Tesconet, 
* Colerc, 

## Vejatz tanben

### Articles connèxes

* Restanca de Sivens

### Bibliografia
* Astoul G, Delord JF & Sabatie N (2008)  *Promenade le long du Tescou*. Bulletin de la Société archéologique de Tarn-et-Garonne, 133, 133-138
* Croze O (2008) *[https://web.archive.org/web/20140913013225/http://oatao.univ-toulouse.fr/7159/1/Croze.pdf Impact des seuils et barrages sur la migration anadrome du saumon atlantique (Salmo salar L.): caractérisation et modélisation des processus de franchissement]* (Doctoral dissertation).
* Hau M. (2008). Modélisation hydrologique des sous-bassins versants de la Garonne à l’aide d’un modèle pluie-débit global.
* Jeanne, Julien (2010)  *[http://www.collectif-testet.org/uploaded/Therondel/tha-rondel-cg-82-ma-moire-julien-jeanne-2010.pdf La gestion des étiages, une ouverture des processus de concertation limitée]* Cohabilitation entre Montpellier SupAgro, l’Université Montpellier III et le CIHEAM - IAMM Mention Territoires et Sociétés, Aménagement et Développement (TSAD) Spécialité Recherche (M2) Innovations et Développement des Territoires Ruraux, soutenance : 24 sept 2010, PDF, 132 pages. 
* Passerat G (2001) *Les bastides du Tarn et du Tescou* ;  Bulletin de la Société archéologique de Tarn-et-Garonne, 126, 145-150.
Restanca de Sivens

thumb|250px|Endrech ont èra prevista la construccion de la restanca
La **restanca de Sivens** èra un projècte de restanca en Occitània (Galhaqués), dins la zòna umida del Teste sus la comuna de L'Illa d'Albigés e dins la val de Tescon. Lo nom de la restanca ven del bòsc vesin de Sivens. Lo projècte foguèt  abandonat lo 4 de decembre de 2015.

## Dimensions
Lo projècte de restanca mesura 304 mètres de larg per 12 mètres de naut e gaireben 2 quilomètres de long e deuriá aver un volum de 1,5 milions de m e una superfícia de 42 ectaras.

## Objectius e compensacions
Lo principal objectiu de la restanca es de permetre la constitucion d'una sèrva d'aiga per l'agricultura e son irrigacion l'estiu. L'autre objectiu es de manténer l'estivatge de Tescon. La reduccion dels periòdes de secada del riu deuriá melhorar sa qualitat biologica.  

Las instàncias en carga d'evaluar los aspèctes environamentals (CSRPN, CNPN) donèron tres avises desfavorables a l'examèn del projècte, que los impactes environamentals foguèron mal evaluats. 

Per compensar la destruccion de las 13 ectaras de zona umida per la restanca, los tenents del projècte prepausan de restaurar un ensems de piboledas d'una superficícia totala de 19,5 ectareas, alunhadas e unas fòra del Bacin de Tescon. 

Aquelas mesuras compensatriças costarián entre 140 000 e 200 000 èuros. Lo projècte fa partida de l'esquèma director d'amainatjament e de gestion de las aigas d’Ador e Garona.

## Contestacion
Lo projècte de restanca es l'objècte d'una granda contestacion subretot a causa de la destruccion d'una zona umida de 13 ectaras o son presentas 94 espècias protegidas. La contestacion es comparada a aquela de l'aeropòrt de Notre-Dame-des-Landes. L'opausicion es sostenguda per la confederacion païsana, e qualques elegits d'Euròpa Ecologia Los Verds.

Los principals arguments dels opausants son los conflictes d'interés entre la companhiá d'amenatjament de las costièras de Gasconha e lo conselh general de Tarn, lo cost del projècte, lo pichon nombre d'agricultors beneficiant de la restanca (20 expleitants contre 80 d'en primièr), e un mendre besonh en aiga a l'ora d'ara qu'al respècte de çò que los estudis mostravan en 2001.

Pendent la manifestacion del 25 d'octobre de 2014, un oposant, Rémi Fraisse (21 ans) moriguèt..

## Constructor e mèstre d'obratge
La Companhiá d'amenatjament de las costièras de Gasconha, una societat d'economia mixta, es encargada de la construccion de la restanca. Lo conselh general de Tarn es lo mèstre d'obratge de la construccion e de la concepcion de la restanca.

## Finançament
Lo cost del projècte de retanca foguèt evaluat a 8,49 milions d'èuros pel conselh general de Tarn, amb un cost de gestion annadièra de 300 000 èuros. Lo projècte es financiat à 50 % per l'agéncia de l'aiga Ador Garona, a 30 % per l'Union Europèa e la region Miègjorn-Pirenèus, e a 20 % pels departaments de Tarn e Tarn e Garona.

## Notas e referéncias
Guy Scott

thumb|250px|Guy Scott
**Guy Lindsay Scott** (Livingstone, 1 de junh de 1944) es lo vice-president de Zambia qu'assegurèt l'interim del poder a partir de la mòrt de Michael Sata, del 28 d'octobre de 2014 al 25 de genièr de 2015.
Batalhon Donbàs

thumb|250px|Emblèma del Batalhon Donbàs
Lo **Batalhon Donbàs** (en ucraïnian: **Батальйон Донбас**) es una formacion paramilitara ucraïniana. Lo batalhon basat a Dnipropetròvsk, fondat en abril de 2014 e capitanejat per Semèn Semènchenko, es compausat de volontaris generalament originaris de la region de Donbàs (èst d'Ucraïna) en reaccion al separatisme pro-rus. Es un dels batalhons mai prestigioses del país amb lo Batalhon Azòv e lo Batalhon Aidar.
Federica Mogherini

thumb|250px|Federica Mogherini en 2013
**Federica Mogherini** (Roma, 16 de junh de 1973) es una politiciana italiana. Membre del Partit Democrata, foguèt ministra dels Afars Estrangièrs del govèrn Renzi del 22 de febrièr al 31 d'octobre de 2014. Tre l'1 de novembre del meteis an, ocupa la foncion de Nauta Representanta pels Afars Estrangièrs e per la Politica de Seguretat de l'Union Europèa.
Rémi Fraisse

**Rémi Fraisse** es un jovenòme assassinat per un gendarma la nuèch del 25 al 26 d'octobre de 2014 près de la Restanca de Sivens, a l’escasença d’afrontaments entre de manifestants e los gendarmas francés.

L’autopsia concluguèt a una mòrt instantanèa en seguida d’una explosion, mas donèt pas de precision sus l’explosiu.

## Referéncias
Tayasal

**Tayasal** ò **Nojpetén** èra una ciutat-estat maia situada sus l'illa dau lac Petén Itzá en Guatemala. Tre sa fondacion vèrs 1221, venguèt la capitala dau pòble itzá. Lo *[[conquistador]]* espanhòu Hernán Cortés i venguèt en 1525 e i establiguèt de relacions bònas amb leis autoritats de la vila. Pasmens, après aqueu passatge, Tayasal foguèt negligida per leis Espanhòus fins au sègle XVII. Isolada dins la seuva tropicala e ben protegida per sa posicion insulara, la ciutat opausèt alora una resisténcia importanta ais atacas espanhòlas (au mens sièis expedicions foguèron rebutadas entre 1622 e 1695) fins a sa conquista e sa destruccion en 1697. Amb la vila vesina de Zacpeten, es considerada coma lo darrier estat maia independent.

## Liames intèrnes

* Civilizacion maia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Shin Dong-hyuk

thumb|250px|Shin Dong-hyuk en març de 2014
**Shin Dong-hyuk**, nascut **Shin In Geun** (en corean: 신동혁; Camp d'internament de Kaechon; 19 de novembre de 1982) es un activista dels dreches umans exiliat e ancian presonièr politic nòrd corean. Es actualament la sola persona qu'aja pogut escapar d'un camp d'internament de nivèl de "zòna de contraròtle total". Venguèt famós internacionalament quand una jornalista del *[[Washington Post]]*, Blaine Harden, ne faguèt sa biografia *Escape from Camp 14: One Man's Remarkable Odyssey From North Korea to Freedom in the West*. 

Es actualament refugiat en Corèa del Sud.
Maska (rap francés)

**Bastien Vincent** dich **Maska** (París, 21 de mai de 1985) es un cantaire de rap d’origina occitana (Cevenas)..

Participa au grop parisenc Sexion d'Assaut dempuèi 2002. Son primièr album d’a solet sortís en 2014.

## Discografia
* 2014: *Espace Temps*

## Referéncias
Svalbard e Jan Mayen

**Svalbard e Jan Mayen** es un gropament de dos territòris per l’organizacion internacionala d’estandardizacion (ISO) dins son còde ISO 3166 del noms de país (còdes SJ, SJM e 744). Dins la realitat, Svalbard es un territòri de Norvègia administrat per un governador mentre que Jan Mayen depend del comtat de Nordland.
Odd Olsen Ingerø

**Odd R. Olsen Ingerø** (n. a Skjeberg lo 22 de setembre de 1950) es un jurista norvegian. Foguèt governador d’Svalbard de 2001 a 2005, e o es tornar dempuèi 2009.

## Referéncias
Filipe Nyusi

**Felipe Jacinto Nyussi** (o Nyussi; Namau, Districte de Mueda, 9 de febrièr de 1959) es un engenhaire e òme politic de Moçambic qu’es president de la republica dempuèi lo 15 de genièr de 2015.
Soraja Vučelić

**Soraja Vučelić** (Knin, Iogoslavia, ara Croàcia, 11 de novembre de 1986), tanben coneguda coma **Sara**, es una modèla sèrba d’origina montenegrina. Venguèt internacionalament famosa a la debuta de novembre de 2014 quand la premsa declarèt qu'èra venguda l'amiga del fotbolaire Neymar.
Neymar

thumb|250px|Neymar en 2014
**Neymar da Silva Santos Júnior**, mai conegut coma **Neymar** (Mogi das Cruzes, Brasil, 5 de febrièr de 1992) es un fotbolaire brasilian. Jòga actualament amb lo Paris SG.
San Possidonio

**San Possidonio** (**San Pusidóni** en emilian) es una comuna de la província italiana de Modena en Emília-Romanha. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2012. Sa superfícia totala es 17,06&nbsp;km². Lo 29 de mai 2012 i aguèt luòc lo tèrratrem d'Emília-Romanha qu'atenhèt una magnitud de 5,8.
Canton de Vaissa

Lo **canton de Vaissa** (en francés, *canton de Bellerive-sur-Allier*) es una circonscripcion electorala del departament d’Alèir creada en 2014 per las eleccions departamentalas previstas en 2015.
Es compausat d’11 de las 13 comunas de l’ancian canton d’Escuròlas, que las autras doas rejonhan lo canton de Vichèi 1. Son capluòc es Vaissa. Sa populacion es de  abitants.
## Compausicion

## Referéncias
Pāṇini

[thumb|right|Edicion de l’''[Astadhyayi* datant dau segle XVII.]]

*'Panini** es un [[gramatica|gramatican]] [[Índia|indian]] que viupuguèt entre los [[sègle VII abC|segles VII]] e [[sègle IV|IV avC]] dins la [[vila]] de [[Shalatura]]. Es l'autor de l’''[[Astadhyayi]]'', lo tractat de referéncia de la [[gramatica]] dau [[sanscrit|sanscrit classic]]. I compilèt  reglas en seguissent un plan sistematic e tecnic que prefigurava los trabalhs [[lingüistica|lingüistics]] modèrnes. Escriguèt pereu tres tractats suplementaris per precisar una tiera de [[fonèma|fonemas]] (''[[Arsarasamamnaya]]''), una tiera de  racinas verbalas (''[[Dhatupatha]]'') e un ensemble de [[mot]]s aguent de caracteristicas derivacionalas particularas.

== Ligams internes ==

* ''[[Astadhyayi]]''.
* [[Sanscrit]].

== Bibliografia ==

* **(fr)** Émilie Aussant, « La grammaire de Pāṇini: quand la conscience linguistique d'un grammairien devient celle de toute une communauté », ''Revue roumaine de linguistique'', vol. 53, n° 4, 2008, pp. 377-387.
* **(fr)*' Pierre-Sylvain Filliozat, « Pāṇini, VIIe – IVe siècle av. J.-C. ? », dins Pierre-Sylvain Filliozat, *Dictionnaire des littératures de l'Inde'', Paris, Presses Universitaires de France, coll. « Quadrige  », 2001.

## Nòtas e referéncias
.мкд

**.мкд** (*mkd*, còdi punycode: .xn--d1alf) es lo nom de domeni d'Internet en cirillic per Macedònia del Nòrd. Lo domeni en alfabet latin es .mk.
 
## Referéncias
.бел

**.бел** (*bel*, còdi punycode: .xn--90ais) es lo nom de domeni d'Internet en cirillic per Bielorussia. Es actiu dempuèi lo 15 de febrièr de 2015. Lo domeni en alfabet latin es .by.
 
## Referéncias
.delivery

**** ("liurason, fornidura", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuei lo 1èr de novembre de 2014.

## Referéncias
Entropia (ecologia)

Dins l'encastre de l'ecologia, l**'entropia** servís a mesurar la biodiversitat en quantificant l'informacion balhada per una observacion. Lo calcul de l'entropia fa apèl a l'indici de diversitat e al concèpte de l'equitabilitat. Mai d'un metòdes existisson per efectuar lo calcul: l'indici de Shannon, l'indici de Simpson e l'indici d'Hurlbert.

## Definicions
L'equitabilitat designa la reparticion del nombre d'individús per espècia dins un mitan donat.

L'indici de diversitat es la mesura de l'entropia, nombre real positiu, calculat mejans una foncion d'informacion inversament proporcionalament a la probabilitat d'occurréncia d'una observacionp.45.

**, cossí explica Eric Marcon p.45. Prenent un indici de diversitat existissent, l'entropia indica la quantitat d'informacion balhada per una mòstra al repècte de la foncion d'informacion. Per exemple, l'observacion d'un individú d'una espècia considerada coma rara a una pichona probabilitat e dona mai d'informacion que l'observacion d'un individú d'una espècia comunap.45.

## Notas e referéncias


## Vejatz tanben
* Entropia
* ecologia
Ogaden

[thumb|right|Carta topografica d'[Etiopia ambé la localizacion d'Ogaden.]]

**Ogaden** es una region dau sud-èst d'Etiopia frontaliera de Jiboti, de Somalia e de Kenya. Es principalament poblat de Somalis de religion musulmana e es revendicada per Somalia dempuei son independéncia. En 1963-1964 e en 1977-1978, foguèt ansin l'enjòc de dos conflictes armats entre Etiopia e Somalia.

## Liames intèrnes

* Guèrra d'Ogaden.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Nil Blau

Lo **Nil Blau** es un flume d'Africa Orientala que sa fònt se situa au lac Tana. S'estend sus una longor d'aperaquí  km fins a Khartom onte sa confluéncia ambé lo Nil Blanc es a l'origina de Nil. Sa longor precisa es pas coneguda en causa de la preséncia de gòrgas fòrça prefondas e quasi 	impenetrablas onte lo traçat dau riu es mau conegut. Lo debit anuau mejan es de  m3/s a Karthom. Pasmens, lo debit es fòrça variable dins lo corrent de l'annada. Es inferior a 500 m3/s de decembre a mai (amb un minimom de 145 m3/s en març) e passa 5000 m3/s entre julhet e aost.

## Liames intèrnes

* Nil.
* Nil Blanc.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Loís Bard

**Loís Bard** (en francés: *Louis Bard*; Nimes, 18 de mai de 1826 – Nimes, 1 de genièr de 1910) foguèt un escrivan felibrenc occitan. Per encausa de sa profession de fustièr recebèt l'escais de "felibre di copèu e dau torniquet". Venguèt Mèstre en Gai Saber en 1888. E mai se dins sas òbras se parla de provençal nimesenc escriguèt mai que mai en dialècte rodanenc.

## Òbras
* *[http://www.occitanica.eu/omeka/items/show/3708 Ai pès de la crotz]* (1884)
* *[http://www.occitanica.eu/omeka/items/show/3716 Norada: A la reina de la cort d'amor]* (1889)
* *Li copèu de Torniquet* (1911)
* *[http://www.occitanica.eu/omeka/items/show/3717 Trois imitations en provençal-nimois]*
Alexei Devotchenko

thumb|250px|Alexei Devotchenko en 2012
**Alexei Valérievich Devotchenko** (en rus: **Алексей Валерьевич Девотченко**; Leningrad, 14 d'octobre de 1965 – Moscòu, 5 de novembre de 2014) foguèt un actor e activista civic rus. Ferotge oposant a la politica menada pel govèrn rus de Vladímir Pótin, foguèt trobat mòrt dins son ostal lo 5 de novembre de 2014.
.sydney

**** (de la vila australiana) es un nom de domeni generic geografic. Es en servici dempuei lo 5 de novembre de 2014.

## Referéncias
Australopithecus bahrelghazali

**Australopithecus bahrelghazali**

**Australopithecus bahrelghazali** qu'ei un ominin fossil descurbert en 1995 (1) peth paleontològ Michel Brunet ena vath de Babr el Gahzal, aprèp de Koro Toro e siguèc aperat Abel. Siguec datat dab era metoda deth berili radiometric e se pensa qu'auriá demorat hè 3.6 milions d'ans (2).

Es trobalhes èren un troç de maissa, un dusau incissor, es dus canins e tots quate premolars que son ath cant des dents alveolars. Eth nom exacte qu'ei **KT-12/H1**; Abel ei son nom informal en memoria d'un collega mort que s'aperaua Abel Brillanceu. Aguest individú siguec trapat a mès de 2.500 Km ar oèst deth Gran Rift èst-african.

Era maissa **KT-12/H1** descurberta auia ues dents parières as d'Australopithecus afarensis ; açò qu'amièc quauques recercaires coma William Kimbel a díder qu'Abel** **ei pas ua espècie desseparada mès que "dintra enes variacions d'Australopithecus afarensis". En 1996, Brunet e era sua equipa classaren **KT-12/H1** coma un individú d**'Australopithecus** **bahrelghazali** (3). Totun, aquerò qu'ei malaisit de díder pr'amor qu'es recercaires an **KT-12/H1** barrat e aluenhat dera comunautat paleoantropològa general e açò qu'ei contrari ar International Code of Zoological Nomenclature 1999 (4).

Aguesta espècie ei un misteri per quauqu'ns pr'amor qu'ei eth prumèr fossil australopitecid trapat jamès en Africa Central. Tamben ei plan important pr'amor qu'ei eth prumèr fossil que mostra geograficaments que i a ua "tresaua hièstra" ena evolucion des ominids ancians.

**Tà vèder tamben**
* List of fossil sites *(with link directory)*
* List of human evolution fossils *(with images)*
**Referències**
# Brunet, Michel, Beauvilain, Alain, Coppens, Yves, Heintz, Emile, Moutaye, Aladji H.E., and David Pilbeam. 1995 The first australopithecine 2,500 kilometres west of the Rift Valley (Chad).*Nature* 378: 273-275.
# Anne-Elisabeth Lebatard, Didier L. Bourlès, Philippe Duringer, Marc Jolivet, Régis Braucher, Julien Carcaillet, Mathieu Schuster, Nicolas Arnaud, Patrick Monié, Fabrice Lihoreau, Andossa Likius, Hassan Taisso Mackaye, Patrick Vignaud, and Michel Brunet (2008) Cosmogenic nuclide dating of Sahelanthropus tchadensis and Australopithecus bahrelghazali: Mio-Pliocene hominids from Chad. *Proc. Nat. Acad. Sci. U.S.A.*, 105(9): 3226-3231
# Brunet, M., A. Beauvilain, Y. Coppens, E. Heintz, A.H.E. Moutaye, and D. Pilbeam. 1996. "Australopithecus bahrelghazali, une nouvelle espece d'Hominide ancien de la region de Koro Toro (Tchad)." In *Comptes Rendus des séances de l'Academie des Sciences*, vol. 322, pp. 907-913.
# Schwartz, Jeffrey H., and Ian Tattersal. 2005 The Human Fossil Record, vol.4: Craniodental Morphology of Early Hominids (Genera Australopithecus, Paranthropus, Orrorin) and Overview. John Wiley and Sons, New Jersey.
**Pàgines web**
* http://www.msu.edu/~heslipst/contents/ANP440/bahrelghazali.htm
* http://www.columbia.edu/itc/anthropology/v1007/2002projects/web/australopithecus/austro.html
Manitas de Plata

thumb|250px|Manitas de Plata en 1968 als Païses Basses
**Manitas de Plata**, escais artistic de **Ricardo Baliardo** (Seta, 7 d'agost de 1921 - Montpelhièr, 5 de novembre de 2014) foguèt un guitarrista gitano occitanocatalan. Son succès comencèt dins las annadas 1950 e sa consecracion internacionala arribèt la decada seguenta, en 1965, quand se vegèt convidat a far de concèrts al Carnegie Hall de Nòva York. Percebut coma lo successor de Django Reinhardt, venguèt rapidament un dels referents mai famoses internacionalament del flamenc, a mai se recebèt de criticas seriosas dels sectors puristas d'aqueste genre musical per sas interpretacions que rompián lo ritme original, mas tanben fondamentadas sul fach qu'èra pas espanhòl.

Dempuèi la debuta de sa carrièra vendèt mai de 93 milions de disques. Son influéncia dins l'univèrs musical de la comunitat gitana de l'Occitània mediterranèa permetèt l'espelida dins las annadas 1980 d'un autre fenomèn musical, lo grop dels Gipsy Kings que compren tres de sos filhs: Diego, Tonino e Paco.

## Biografia
Ricardo Baliardo nasquèt a Seta en 1921 dins la caravana de la familha, filh de Gustave Baliardo, escaissat "Chocolat", un tondeire de gosses gitan nascut a Marselha e d'Antoinette Farré, sortida de la comnuitat caló del país montpelhierenc. Anèt pas gaire a l'escòla e demorèt analfabet tota sa vida. Per son seisen anniversari, son paire faguèt un sacrifici financièr e familial enòrme, que li crompèt una guitarra gràcias a la venda de l'ase que menava la caravana. A l'entorn dels 9-10 ans, sens saber legir la musica, èra ja vengut, gràcias a l'influéncia del fraire de sa maire, Joseph Farré, escaissat "Moro", un virtuós de la guitarra. Durant un desenat d'ans, del temps que fasiá mantes trabalhs divèrses per se ganhar la vida a mai de l'elevatge de cavals, tocava la guitarra durant divèrses eveniments del terraire montpelhierenc e camarguenc. Lèu, se faguèt remarcar a l'ocasion del pelegrinatge annadièr que fan las comunitats gitanas ai Santas e dapasset, lo jove Manitas de Plata, escais que recebèt en aquel periòde, vegèt son prestigi créisser.  

Un enregistrament fach amatorialament durant un romivatge arribèt entre las mans d'Alan Silver, proprietari e fondador d'un ostal discografic a Nòva York, editor del labèl Connoisseur. Foguèt finalament gràcias a una exposicion del fotograf arlatenc, Lucien Clergue, amic de Manitas, que Silver capitèt de s'assabentar d'ont podiá trobar lo guitarrista gitan.
Carnegie Hall

**Carnegie Hall** es una sala de concèrts situada a Manhattan, Nòva York. Concebut per l'arquitècte William Burnet Tuthill e bastit per lo filantròp Andrew Carnegie en 1891, es un dels luòcs pus prestigiós al mond tant per  la musicia classica coma per la musica populara, famós non solament per sa beutat  e son istòria, mas tanben per son acostica. Es situat entre la Setena Avenguda e la Carrièra 57, a doas carrièras de Central Park.
Cigalonde (moneda)

La **Cigalonde** (que pega los mots francés *cigale* e *Londe*; es a dire probablament ****Cigalònda*** en occitan) es una moneda locala introducha en 2012 a La Lònda dei Mauras.
A per tòca principala la promocion del comèrci local. 1 Cigalonde val 1 Èuro.

## Creacion e objectius
Es desvolopada per l’*Association des Commerçants et Artisans Londais*.

## Devisas e validitat
I a de bilhets d'1, 5, 10 e 20 Cigalondes.

Los comerçants pagan 2,5% de fraisses de gestion.

## Referéncias
Mesure (moneda)

La **Mesure** (francés per "mesura") es una moneda locala introducha en 2011 a Rumans.
A per tòca principala la promocion del comèrci local. 1 Mesure val 1 Èuro.

## Creacion e objectius
Es desvolopada per l’association *commune Mesure*.

## Devisas e validitat
I a de bilhets d'1, 3, 5, 10 e 20 Mesures.

Es utilizada per la comuna de Rumans.

## Referéncias
Maggie Smith

**Margaret "Maggie" Smith** (n. 1934), es una actritz britanica de cinèma e de teatre.

## Ligams extèrnes
Patrick Modiano

**Patrick Modiano** (n. lo 30 de julhet de 1945 a Boulogne e Billancourt es un escrivan francés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 2014.
## Òbra
* 1968 : *La Place de l'Étoile*
* 1969 : *La Ronde de nuit*
* 1972 : *Les Boulevards de ceinture*
* 1975 : *Villa triste*
* 1977 : *Livret de famille*
* 1978 : *Rue des Boutiques obscures*
* 1981 : *Une jeunesse*
* 1981 : *Memory Lane*
* 1982 : *De si braves garçons*
* 1983 : *Poupée blonde*
* 1985 : *Quartier perdu*
* 1986 : *Dimanches d'août*
* 1988 : *Remise de peine*
* 1989 : *Vestiaire de l'enfance*
* 1990 : *Voyage de noces*
* 1991 : *Fleurs de ruine*
* 1992 : *Un cirque passe*
* 1993 : *Chien de printemps*
* 1996 : *Du plus loin de l'oubli*
* 1997 : *Dora Bruder*
* 1999 : *Des inconnues*
* 2001 : *La Petite Bijou*
* 2003 : *Accident nocturne*
* 2005 : *Un pedigree*
* 2007 : *Dans le café de la jeunesse perdue*
* 2010 : *L'Horizon*
* 2012 : *L'Herbe des nuits*
* 2014 : *Pour que tu ne te perdes pas dans le quartier*
Évelyne Isaac

**Évelyne Isaac** veusa **Vailet** (francés *Baylet*; Batna, 14 de junh de 1913, Tolosa, 6 de novembre de 2014) es una entreprenaira e femna politica francesa.

Sortida d'una familha josiva (lo paire èra d'una familha de josieus occitans) d'Argeria, licenciada de letras classicas, se marida amb Joan Vailet (*Jean Baylet*), un jornalista e politician occitan qu'après la segonda guèrra mondiala pren la direccion de la Despacha de Tolosa. Quand son òme morís dins un accident, en 1959, pren sa succession a la Despacha (se fa apelar *Évelyne-Jean Baylet*), emai a la comuna de Valença (d'Agen).

En 1970, ven la primièra femna presidenta d'un conselh general, lo de Tarn e Garona.

Organiza son remplaçament pel filh Jean-Michel a *la Despacha* e dins sas foncions politicas (comuna de Valença en 1977, Conselh general en 1985).

Retirada, passa sas darrièras responsabilitats (direccion de la publicacion de *la Despacha*) a son felen Jean-Nicolas en 2012.
Deana Carter

thumb|25Opx|Deana Carter en concèrt a Nashville en 2014
**Deana Kay Carter** (Nashville, Tennessee, 4 de genièr de 1966) es una cantaira americana de musica country. Se revelèt e coneguèt una granda capitada tre son primièr album *Did I Shave My Legs for This?* en 1996.

## Discografia

* *Did I Shave My Legs for This?* (1996)
* *Everything's Gonna Be Alright* (1998)
* *Father Christmas* (2001)
* *The Deana Carter Collection* (2002)
* *I'm Just a Girl* (2003)
* *The Story of My Life* (2005)
* *Live in Concert* (2007)
* *The Chain* (2007)
* *Southern Way of Life* (2013)

## Ligams extèrns
* Sit oficial de Deana Carter
Jacme Meisonet

**Jacme Meisonet**, escaissat **Parisenc** (en francés: *Jacques Meizonnet*; Vauverd, 1 de julh de 1792 - Vauverd, 8 de decembre de 1859) foguèt un escrivan occitan del país nimesenc. Sa primièra òbra, *Poèma au sujet de la salada de l'estanh d'Escamandre*, espeliguèt en 1825, seguida puèi d'autres escriches. Dins son analisi dels parlars occitans de l'èst de Montpelhièr, foguèt mençonat dins la *[[Revue des Langues Romanes]]* pel linguista montpelhierenc Ròca-Ferrièr que lo qualifiquèt de marrit escrivan.

La produccion de Meisonet es pr'aquò fòrça importanta per l'estudi de la varietat de l'airal durant la mitat del sègle XIX qu'i vesèm una esitacion entre los articles plurals lengadocians *los*, *las* recessius e la realizacion provençala dominanta que s'implantèt posteriorament a Vauverd e mai dins una part importanta de l'oèst de l'espandi gardonenc.

## Òbras
* *Poèma au sujet de la salada de l'estanh d'Escamandre, situat sus li terraires de Vauverd e Sant Geli* (1825)
* *Poèma dis embarràs de la vendémia* (1849)
* *[http://books.google.fr/books?id=5rBbAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Jiaqu%C3%A9+MEIZONNET%22&hl=ca&sa=X&ei=z-9hVO-UB-uR7AbI_oHoCA&ved=0CCAQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Oeuvres diverses en français et en patois]* (1860)
Walter Bradford Cannon

thumb|250px|Walter Cannon
**Walter Bradford Cannon** (Prairie du Chien, Wisconsin, 18 d'octobre de 1871 – Franklin, New Hampshire, 1 d'octobre de 1945) foguèt un fisiologista american. Professor e director del departament de fisiologia de l'Escòla de Medecina d'Harvard, aguèt un ròtle preponderant dins l'evolucion de la fisiologia en desvolopar lo concèpte d'omeostasi, elaborat per Claude Bernard, e descriguèt lo comportament dich reaccion lucha o fugida. Sas teorias foguèron popularizadas a partir de la parucion en 1932 de son òbra màger: *The Wisdom of the Body*.

## Òbras
* *Bodily Changes in Pain, Hunger, Fear and Rage* (1915)
* *The Wisdom of the Body* (1932)
Universidade do Estado de Minas Gerais

L’**Universidade do Estado de Minas Gerais** (*Universidade de Minas Gerais*), o pus simplament **UEMG**, es una universitat situada a Belo Horizonte en Bahia, Brasil, fondada en 1989.

## Nòtas


## Ligams extèrnes
*  Sit web oficial de l'Universitat
Estève II (papa)

**Estève II** (mòrt lo 25 d'abriu de 757) foguèt lo 92 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 23 de març de 752 au 25 d'abriu de 757. Succediguèt a Zacàrias (731-741) e foguèt remplaçat per Pau I (757-767).

Originari d'un ostau ric de l'aristocracia de Roma, foguèt cargat de l'administracion deis ospicis après son ordinacion coma diague. Après la mòrt dau papa efemèr Estève, foguèt elegit a l'unanimitat. Tre lo començament de son pontificat, adoptèt una tiera de mesuras còntra lei Lombards e li demandèt en particular la reconoissença de sa senhoriá sus tota la peninsula. Per aquò, demandèt e obtenguèt l'ajuda diplomatica de l'emperaire bizantin que lo nomèt son negociator dirèct ambé lei Lombards dau rèi Aistulf. Aquò permetèt au papa de carcar liurament un protector militar.

Sa chausida s'orientèt vèrs lo rèi dei Francs Pepin lo Brèu qu'èra deveire de la papautat après la legitimacion de son còp d'estat còntra lei Merovingians en 751. Dins lo corrent de l'ivèrn de 753-754, Estève II anèt donc en Gàllia per lo rescòntrar. Recebèt un acuèlh favorable e, en cambi d'un sacre novèu de Pepin e de sei fius, obtenguèt l'ajuda militara demandada. Tre 755, Pepin e una armada poderosa ataquèron Pàvia, capitala dei Lombards, e Aistulf deguèt restituir au papa lei territòris de l'Exarcat de Ravena conquistats per sei tropas. Lei Francs confirmèron la cession d'aquelei territòris que foguèron a l'origina deis Estats Pontificaus.

## Liames intèrnes

* Lista dels papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Radosław Sikorski

vinheta|333x333px|Radek Sikorski en 2019
**Radosław Tomasz Sikorski**, escaissat **Radek Sikorski** (Bydgoszcz, Polonha, 23 de febrièr de 1963) es un jornalista e politician polonés. Es actualament, e dempuèi lo 24 de setembre de 2014, president del Sejm, la cambra bassa del Parlament polonés.
Comunautat de Trabalh dels Pirenèus

La **Comunautat de Trabalh dels Pirenèus** (**CTP**) es un organisme de cooperacion territorial creat a l’iniciativa del Conselh d'Euròpa en 1983. Sa tòca es de refortir la cooperacion dins los Pirenèus entre los tres estats: Andòrra, Espanha e França. Ten lo sèti a Jaca, en Aragon. Dempuèi 2005, es administrativament un consòrci que depend de las leis espanhòlas. Sas lengas oficialas son lo basc, lo catalan, l’espanhòl, lo francés e l’occitan.

Sos sòcis fondators son:
* lo principat d’Andòrra
* la region francesa d’Aquitània
* la comunautat autonòma espanhòla d’Aragon
* la  Comunautat Autonòma espanhola de catalonha
* la comunautat autonòma espanhòla d’Euskadi
* la region francesa de Lengadòc e Rosselhon
* la region francesa de Miègjorn e Pirenèus
* la comunautat autonòma espanhòla de Navarra
En 2016, las regions novèlas francesas prenon la plaça de las ancianas:
* la region francesa de Nòva Aquitània
* la region francesa d’Occitanie

La presidéncia càmbia cada 2 ans. 
* 1983-1985: Philippe Madrelle (Aquitània)
* 1985-1987: Santiago Marraco (Aragon)
* 1987-1989: Jordi Pujol (Catalonha)
* 1989-1991: José Antonio Ardanza (Euskadi)
* 1991-1993: Jacques Blanc (Lengadòc-Rosselhon)
* 1993-1995: Marc Censi (Miègjorn-Pirenèus)
* 1995-1997: Javier Otano puèi Miguel Sanz (Navarra)
* 1997-1999: Marc Forné Molné (Andòrra)
* 1999-2001: Alain Rousset (Aquitània)
* 2001-2003: Marcelino Iglesias (Aragon)
* 2003-2005: Jordi Pujol, puèi Pasqual Maragall (Catalonha)
* 2005-2007: Juan José Ibarretxe (Euskadi)
* 2007-2009: Gerges Frêche (Lengadòc-Rosselhon)
* 2009-2011: Martin Malvy (Miègjorn-Pirenèus)
* 2011-2013: Yolanda Barcina Angulo (Navarra)
* 2013-2015: Antoni Martí Petit (Andòrra)
* 2015-2017: Alain Rousset (Aquitània puèi Nòva Aquitània)
* 2017-2019: Francisco Javier Lambán Montañés (Aragon)
## Ligams
*      Site de la CTP dins las 5 lengas oficialas.
## Referéncias
Pau I (papa)

**Pau I** (vèrs 700 - mòrt lo 28 de junh de 767) foguèt lo 93 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 9 de mai de 757 au 28 de junh de 767. Succediguèt a Estève II (752-757) e foguèt remplaçat per Estève III (768-772). Contunièt la politica de son predecessor d'aliança ambé lei Carolingians per s'aparar còntra la menaça dei Lombards. Pasmens, favorizèt una destenduda entre Francs e Lombards que signèron un tractat de patz dins lo corrent de son pontificat. En revènge, lei relacions se desgradèron ambé Constantinòple pres per la crisi de l'iconoclasme e Roma venguèt lo refugi d'unei monges grècs en exili.

## Liames intèrnes

* Lista dels papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Estève III (papa)

**Estève III** (vèrs 720 - 1 de febrier de 772) foguèt lo 94 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 7 d'aost de 768 au 1 de febrier de 772. Succediguèt a Pau I (757-767) e foguèt remplaçat per Adrian I (772-795).

Nascut en Sicília vèrs 720, arribèt a Roma dins lo corrent dau pontificat de Gregòri III (731-741) e venguèt prèire pendent lo rèine de Zacàrias (741-752). Sei competèncias li permetèron d'intrar au servici dirèct dei papas dau periòde. Après la mòrt de Pau I, foguèt elegit papa per la màger part dau clergat mai deguèt faciar una crisi de succession en causa de l'eleccion de dos antipapas per una faccion de nobles toscans (Constantin II (antipapa)|Constantin II]]) e per l'aristocracia lombarda (Felipe). En aost de 768, de combats aguèron luòc dins Roma que s'acabèron per la desfacha dei partisans de l'antipapa Constantin II e una repression saunosa. Puei, Felipe foguèt arrestat per un complòt supausat. 

Dins lo corrent de son pontificat, Estève III contunièt la politica d'aliança ambé lei Francs adoptada per sei predecessors per s'aparar còntra la menaça lombarda en Itàlia. Reüniguèt tanben en 769 un concili per clarificar lei reglas d'eleccion dau papa e empachar l'ingeréncia dei laïcs, especialament de l'aristocracia. Lei decisions de Constantin II foguèron tanben annuladas. Dins aquò, en causa dei luchas d'influéncia entre Francs e Lombards e entre lei diferents candidats a l'eleccion de 767-768, son pontificat foguèt subretot marcat per de revòutas intèrnas recurrents au sen dei diferentei faccions romanas.

## Liames intèrnes

* Lista dels papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Jordan Catalan

**Jordan Catalan** (en latin: **Jordanus Catalani**; Severac del Castèl, sègle XIII - sègle XIV) foguèt un missionari dominican e explorador probablament occitan. Es famós universitàriament que faguèt una descripcion, sovent considerada mai interessanta que la de Marco Polo, d'Africa e d'Asia dins son òbra *[[Mirabilia Descripta]]*, escricha en latin en 1328. 

Qualques cercaires, coma lo jornalista Jordi Joan Baños autor d'una traduccion en catalan en 2014, pensan que podiá èsser originari de Catalonha per encausa de son nom d'ostal mas coma o demòstran las recercas de Christine Gadrat, lo nom èra fòrça espandit en Roergue, e a Severac, en aquel temps .

## Referéncias
Estève IV (papa)

**Estève IV** (vèrs 770 - 24 de genier de 817) foguèt lo 97 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 22 de junh de 816 au 24 de genier de 817. Succediguèt a Leon III (795-816) e foguèt remplaçat per Pascal I (817-824).

Foguèt elegit tre la mòrt de son predecessor per lo clergat roman probablament per defugir una intervencion de l'emperaire bizantin dins leis afaires intèrnes de la Glèisa. Puei, ordonèt au pòble roman de jurar fidelitat a l'emperaire franc Loís lo Pietós. Una reünion foguèt organizada entre lei dos òmes per renovelar l'aliança entre lei Carolingians e la Glèisa que permetèt a Loís d'èsser oficialament coronat per lo papa.

## Liames intèrnes

* Lista dels papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias