open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Liquèn

thumb|250px|Liquèn sus la rusca d'un arbre.
Los **liquèns** son formats de dos compausats o organismes que vivon en simbiòsi: entra al mens un dels micètas eterotròfe (90 % del tot) nomenat lo micobiont e de cellulas microscopicas de l'alga possedissent de Clorofilla nomenada lo fotobiont. 

Aquela associacion es durable, reproductibla (dona naissença a de novèls individús, a la formacion d'una novèla unitat foncionala), de beneficis recipròcs pels partenaris e provòca de modificacions morfologicas e fisiologicas (aquelas ligadas a las interaccions geneticas entre los dos partenaris).

Lo mot  ven del grèc *λειχἠν* (bast, planta parasita). Designavan totas las estructuras epifitas que los liquèns encrostats.

Los mai vièlhs fossils de liquèns datan del cambrian

## Classificacion dels liquèns
* Classa *[[Ascolichenes]]*
::Sosclassa *[[Pyrenolichenes]]*
::Sosclassa *[[Discolichenes]]*
* Classa *[[Basidiolichenes]]*
* Classa *[[Hypholichenes]]*

## Usatges dels liquèns
thumb|250px|Liquèn dels rangièrs (''Cladonia rangiferina'')
thumb|250px|Liquèn d'Islàndia utilizat coma medecina (''Cetraria islandica'')

* Coma aliment, per exemple Umbilicaria esculenta dins la cosina asiatica o Cladonia rangiferina (aliment dels Rangièrs) e mai per d'autres aminals
* Medecinals
* Planta tinctoriala per exemple *Ochrolechia parella* dona de blaus, porpres e violets.
* Perfumariá, diversos líquens.
* Indicators del nivèl de pollucion e donadas ecologica. 

## Referéncias
Batalha deis illas d'Ieras

La **batalha deis illas d'Ieras** siguèt menada lo 13 de julhet 1795 au large deis illas d'Ieras, un grope d'illas au large de la còsta mediterranèa provençala, an aperaquí 25 km a l'èst de Tolon.

La batalha siguèt menada entre lei naviris de guèra francés comandats per Pierre Martin e lei naviris britanics e napolitans sota leis òrdres de William Hothman, e siguèt una victòria de la coalicion sus lei Francés.
Kurfürstendamm

Lo **Kurfürstendamm** (si ditz familiarament *Ku'damm*) es una avenguda de Berlin lònga de 3,5 quilomètres. Au sègle XVI, lo Kurfürstendamm èra qu'una simpla cauçada.
Frederick Smith

thumb|Frederick Smith
**Frederick Smith** siguèt un zoologista britanic, naissut lo 30 de decembre 1805 e mòrt lo 16 de febrier 1879.
Nobuyuki Yanagawa

**Nobuyuki Yanagawa** (柳川 信行), naissut lo 22 de genier 1974 a Kōchi dins la prefectura de Kōchi, es un luchaire japonés de sumo. En 1995, venguèt lo 73en gakusei yokozuna.
Kees van Buuren

thumb|right|Kees van Buuren
**Kees van Buuren** es un fotbolaire neerlandés naissut lo 27 de julhet 1986 a Lopik.
Frédéric Xhonneux

**Frédéric Xhonneux**, naissut l'11 de mai 1983 a Brussèlas, es un atlèta bèlga, especialista dau decatlon.

Son melhor escòre data de l'11 de mai 2008 a Desenzano del Garda ambé 8 142 ponchs.
Oshtur

**Oshtur** es una entitat fictiva creada per Marvel Comics. Apareissèt per lo premier còup dins *Strange Tales #120* en 1964.
Tobago

**Tobago** es una illa d'una superfícia de 300 km2 situada au sud deis Antilhas. Es una porcion de l'Estat de Trinitat e Tobago, l'autra illa de l'Estat es l'illa de Trinitat. La vila de Scarborough es lo capluec de l'illa.
XES Haereticum

***XES Haereticum*** es lo seisen album en estudiò dau grope de black metal bèlga Enthroned. L'album sortiguèt lo 1er de novembre 2004 sota lo labèl Napalm Records. 

Es lo darrier album dau grope enregistrat ambé lo cantaire Lord Sabathan, que quitèt lo grope en 2006. Lo ròtle de cantaire siguèt atribuit au guitarrista Norganest.
Édith Bongo

thumb|Édith Bongo
**Édith Lucie Bongo Ondimba**, naissuda lo 10 de març 1964 a Brazzaville (Còngo) e mòrta lo 14 de març 2009 a Rabat (Marròc), filha dau president congolés Denis Sassou-Nguesso, siguèt l'esposa dau president gabonés Omar Bongo. D'aquela union naissèron dos enfants : Omar Denis Junior Bongo Ondimba e Yacine Bongo Ondimba.
Archibald C. Niven

**Archibald Campbell Niven**, naissut lo 8 de decembre 1803 a Newburgh dins l'Estat de Nòva York e mòrt lo 21 de febrier 1882 a Monticello, siguèt un politician american dau sègle XIX.
La Reina dei nèus

***La Reina dei nèus*** (*Sneedronningen* en danés) es un cònte d'Hans Christian Andersen publicat en 1844 dins lo recuèlh *Còntes Nòus* (danés : *Nye Eventyr*). Lo cònte parla de la lucha dau ben còntra lo mau. E mai se lo cònte es relativament lòng, Andersen l'escrivèt en un periòde cort de cinc jorns.
One Piece: Yume no Luffy Kaizoku dan Tanjō!

**One Piece: Yume no Luffy Kaizoku dan Tanjō!** (ONE PIECE 〜夢のルフィ海賊団誕生!〜), que si pòu tradurre per *La Naissença de l'equipatge pirata dau pantais de Luffy !*, es un juec de ròtle tactic inspirat dau manga *[[One Piece]]*. Sortiguèt qu'au Japon sus Game Boy Color, lo 27 d'abriu 2001.
Hossein Kalani

**Hossein Kalani**, naissut lo 23 de genier 1945 a Teheran en Iran, es un ancian jogaire de fotbòl internacionau iranian.
Phil Ivey

thumb|right|Phil Ivey
**Phil Ivey** es un jogaire de poker american, naissut lo 1er de febrier 1976 a Riverside en Califòrnia.
Mongeta mong

La **mongeta mong** (chinés : 绿豆, pinyin: lùdòu)  es una planta annadièra de la familha de las fabaceae originària del soscontinent indian e cultivada coma ortalécia per sas granas consomidas coma legum. Es un ingredient corrent de la cosina asiatica.

Aquela mongeta es reputada per aver de proprietats fortificantas e lutar contra la fatiga.

## Utilizacion
left|thumb|Joves grelhs de mongetas mungó
Dins de regions de China, se manja lo mong en sopa. 

La farina de mong es utilizada dins l'Andhra Pradesh, en Índia, per ne far de pescajons: los Pesarattu. En China la farina permet de far de vermicèli e de pastas.

Se manja tanben los joves grelhs eissits de granas aprèp germinacion, sovent conegudas jol nom fals de « **grelhs de [[sòja]]** » o « **brots de [[sòja]]** ».

## Cultura
Lo mong es una planta tropicala (o sostropicala) que sa cultura demanda de temperaturas caudas (30 a ). Pòt butar dins d'aiga destillada.

thumb|creissença de la mongeta mong (grelhs de sòja) en dètz jorns

## Nòtas e referéncias
Auloron (omonimia)

**Auloron** qu'es un toponim e idronim occitan:
;Toponims:
***[[Auloron]]**,
***[[Gèus d'Auloron]]**,
***[[Puei d'Auloron]]**,
;Idronim:
*lo **[[Gave d'Auloron]]**
Anastasio Somoza Debayle

**Anastasio Somoza Debayle** (1925-1980) militar e òme politic, foguèt president de Nicaragua entre 1967 e 1972, e entre 1974 e 1979. Coma comandant de la Guarda Nacionala, mantenguèt lo poder efectiu durant lo periòde entre 1972 e 1974. Foguèt lo darrièr membre de la familha Somoza qu'exerciguèt lo poder, après lo sieu paire e lo sieu fraire, una dinastia qu'aviá començat en 1936.

## Biografia
Foguèt lo segond filh de Anastasio Somoza García, que se venguèt lo president de Nicaragua en 1936. Lo mai jove dels Somozas foguèt educat en Florida e a Long Island abans de dintrar a l'Acadèmia Militar de West Point, ont se va graduar en 1946. L'an seguent, lo sieu paire lo nomenèt cap de la Garda Nacionala. 

Après l'assassinat del paire en 1956, l'ainat dels Somozas, Luis Somoza Debayle, prenguèt la presidéncia. En 1967, après la mòrt del fraire, Anastasio Somoza foguèt elegit president pel primièr còp. Li calguèt daissar la carga lo 1972 perque la lei enebissiá la reeleccion immediata.

En decembre del meteis an, un tèrratrem devastèt la capitala, Managua, en daissant mai de dètz mila mòrts e practicament tota la vila destruida. Se decretèt la lei marciala e Somoza, coma cap de la Garda Nacionala, se venguèt lo dirigent *de facto* del país. Posteriorament, se descobriguèt que la familha Somoza s'èra apropriat de la màger part de l'ajuda internacionala porgida après lo tèrratrem.
 
Somoza foguèt pasmens reelegit President en 1974. A comptar d'aquel moment, quitament lo Glèisa Catolica començava a èsser contra el. A la fin de las annadas setanta, de grops defensors dels dreches umans denonciavan las violacions d'aqueles dreches comeses pel govèrn de Somoza. Lo supòrt als sandinistas creissiá per tot lo país. La guerrilha del FSLN lo va desrocar lo 17 de julhet de 1979 e li calguèt fugir a Miami. Foguèt assassinat l'an d'après a Asunción (Paraguai).
Cristograma IHS

thumb|right|150px|IHS
Lo **cristograma IHS** - un monograma en essent un simbòl de Jesucrist en forma de acrònim.

De grèc es una abreviatura del nom IHΣΟΥΣ (Jèsus).

Dins la Glèisa Ortodòxa lo cristograma (crismon) es compausat amb las letras *X* e *P* o *I* e *X* reparada a en la crotz. Son las letras primièras d'una de las doas paraulas en lenga grèga: *Crist* o *Jèsus Crist*.

Dins la cultura occidentala existís las composicions: "**IHS**" e tanben "**IHC**" essent las letras primièras (iota-eta-sigma) del nom Jèsus en alfabet grèc: ΙΗΣΟΥΣ (Ίησοῦς) o ΙΗϹΟΥϹ. L'abreviatura en forma "**IHS**" apareguèt en primièr còp sus las monedas de Justiniano II sul torn dels sègles VII e VIII.

L'Òrdre dels Jesuistas, en d'autras paraulas la Companhiá de Jèsus (*Societas Iesu*), adoptèron *IHS* coma lo sieu fix emblema - lo simbòl en sègle XVII. Semblèron tanben d'interpretacions latinas de l'abreviatura *IHS*, entre unas autras:
* *Iesus Humilis Societas* - Companhiá Umila de Jèsus,
* *Iesus Hominum Salvator* - Jèsus Salvador d'Òmes,
e tanben:
* *In hoc signi* (vinces) - Amb aquel signe (venceràs).

Aquelas inscripcions desvolopadas foguèron formadas çò de mès probablament a causa qu'a l'Edat Mejana s'inexactemente avián legit li letra **E** coma **H**.

Segon una legenda, aquela inscripcion amb la crotz foguèt vista per l'emperaire Constantin I lo Grand en lo sieu sòn abans la batalha contra Maxentius en 312 sul Ponte Milvio.

De comentators ostils a la Glèisa Catolica Romana interprètan de còps l'abreviatura **IHS** coma derivada de las idòlas solaras de la religion de l'ancian Egipte: Isis, Òrus e Seth. Malgrat aiçò, la coneissença scientifica actuala confirma pas de talas interpretacions. 

## Referéncias
Thein Sein

**Thein Sein** ([θéiɴ sèiɴ]) nascut a Pyu lo 20 d'abril de 1945 es lo president de Birmania de 2011 a 2016. Èra abans primièr ministre.
Pèire Fabri Chailan

**Pèire Fabri Chailan** (*Pierre Fabry-Chailan*, o *Fabri-Chailan* en francés), naissut lo 1er de julhet de 1776 as Ais de Provença e defuntat a una data inconeissuda, siguèt un politician francés.
Sohrab Bakhtiarizadeh

**Sohrab Bakhtiarizadeh** (), naissut l'11 de setembre 1977 a Noor Abad, es un fotbolaire internacionau iranian. Jòga coma defensor centrau, e mesura 1,85 m.
Thomas Bodström

**Thomas Lennart Bodström**, naissut lo 9 d'abriu 1962 a Uppsala, es un politician suedés qu'es au Partit Sociau Democrata. Siguèt Ministre de la Justícia de Suècia de 2000 a 2006.

D'en premier siguèt coneissut coma fotbolaire professionau, que joguèt entre 1987 e 1989 en premiera division suedesa dins l'equipa de l'AIK Solna.
La Vergne (Tennessee)

**La Vergne** ([ləˈvɜrn] en anglés american) es una vila de Tennessee situada dins la comtat de Rutherford, ais Estats Units.
Gadus morhua

La **merluça** (*Gadus morhua*) es una espècia de peis de la familha *Gadidae* (que compta aperaquí 60 espècias). Dins l'ocean Atlantic occidental, la merluça es presenta al nòrd del cap Hatteras, en Carolina del Nòrd, e a l'entorn de las doas còstas de Groenlàndia e de la mar de Labrador; dins l'Atlantic oriental, òm la tròba del golf de Gasconha al nòrd fins a l'ocean Artic, i comprés la mar Baltica, la mar del Nòrd, la mar de las Ebridas las regions a l'entorn d'Islàndia e la mar de Barents.

Le pus gròs individu jamai enregistrat mesurava 1,5 m de long e pesava 47 kg, mas generalament la merluça mesura entre 61 cm e 1,2 m de long e pesa fins a 40 kg. Los mascles e las femes son de talha e de pes similaris . 

La merluça franca pòt viure 25 ans e atenh abitualament sa maturitat sexuala entre dos e quatre ans ,  e mai que la merluça del nòrd-èst de l'Artic posca metre fins a uèch ans per arribar a maturitat. La coloracion es bruna o verda, amb des tacas sus la fàcia dorsala, un degradat argentat ventralament. Una benda long de sa linha laterala (que servís per detectar les vibrations) es clarament vesedoira. Son abitat s'estend del ribatge costièr a 305 m long del plan continental. La merluça franca es una de las espècias pus pescadas. La merluça de l'Atlantic foguèt pescada pendent mila ans per de pescaires nòrd-europèus que l'an seguida a travèrs l'ocean Atlantic Nòrd fins en America del Nòrd. Sosteniá l'economia de la pesca als Estats Units e en Canadà fins en 1992, data a laquala la pesca a la merluça foguèt enebida. Plusors estòcs de merluça se son afondrats dins las annadas 90 (demesits de mai de 95% de la biomassa istorica maximala) e an pas poscut se restablir completament quitament amb l'arrèst de la pesca. Aquela abséncia de superpredator menèt a una cascada trofica dins de nombrosas regions. Nombroses autres estòcs de merluça demòran amenaçats. La merluça franca es classada vulnerabla sus la Lista roja de l'UICN de las espècias amenaçadas. 
## Referéncias

## Ligams intèrnes
* Lista de peisses.
Clarksville (Arkansas)

La vila de **Clarksville** es lo sèti del comtat de Johnson, en Arkansas, ais Estats Units. Comptava 9 178 abitants al recensament de 2010. Es localizada entre lo Riu d'Arkansas e los Monts d'Ozark.

## Clima

## Nòtas e referéncias
João Pedro Pereira Silva

**João Pedro Pereira Silva** es un fotbolaire portugués, naissut lo 21 de mai 1990 a Vila das Aves en Portugau. Jòga coma atacant.
Projècte Comunas d'Occitània/Identificacion de las comunas/Charanta

Projècte Comunas d'Occitània > Identificacion de las comunas >**Charanta**

404 comunas dont 137 comunas occitanas.
### Lista de las comunas occitanas

Tot l'ancian arrondiment de Confolens èra occitan levat 1 comuna (054 Le Bouchage).
Dempuèi la refòrma de 2008, s'i apondèron 3 cantons non occitans e un canton barrejat (Mansle).

Cantons complètament occitans : 14 Confolens Nòrd (7 comunas + la meitat de Confolens) e 15 Confolens Sud (10 comunas + l'autra meitat de Confolens), 09 Chabanais (11 comunas), 11 Champagne-Mouton (7 comunas de 8 - levat 054 Le Bouchage), 20 Montemboeuf (12 comunas), 26 Saint-Claud (14 comunas).
 
Canton 18 Mansle (9 comunas occitanas de 26) – ara dins l'arrondiment 3
* 068 Cellefrouin
* 296 Saint-Amant-de-Bonnieure
* 300 Saint-Angeau
* 307 Saint-Ciers-sur-Bonnieure
* 309 Sainte-Colombe
* 318 Saint-Front 
* 377 La Tâche
* 392 Valence
* 396 Ventouse
Dins l'arrondiment 1 (Angolesme) son occitans :
*2 cantons entièrs 19 Montbron (14 comunas) e 22 La Ròcha Foucaud (16 comunas)
*5 cantons parcials

Canton 21 Montmoreau-Saint Cybard
*3 comunas occitanas de 14
* 254 Palluaud
* 314 Saint-Eutrope
* 362 Salles-Lavalette

Canton 25 Saint Amand de Boixe 9 comunas de 16
* 011 Anais
* 024 Aussac-Vadalle
* 200 Maine-de-Boixe
* 241 Nanclars
* 295 Saint-Amant-de-Boixe
* 383 Tourriers
* 401 Vervant
* 412 Villejoubert
* 423 Xambes

Canton 28 (Villebois-Lavalette) 13 comunas occitanas de 17

* 047 Blanzaguet-Saint-Cybard
* 103 Combiers
* 119 Dignac
* 125 Édon
* 147 Gardes-le-Pontaroux
* 162 Gurat
* 172 Juillaguet
* 198 Magnac-Lavalette-Villars
* 283 Ronsenac
* 285 Rougnac
* 368 Sers
* 394 Vaux-Lavalette
* 408 Villebois-Lavalette

Canton 32 (Soyaux) 2 comunas occitanas de 5
* 055 Bouëx
* 422 Vouzan

Canton 04 Aubaterra de Drona
9 comunas occitanas d'11
* 020 Aubeterre-sur-Dronne
* 049 Bonnes
* 130 Les Essards
* 180 Laprade
* 227 Montignac-le-Coq
* 240 Nabinaud
* 260 Pillac
* 347 Saint-Romain
* 350 Saint-Séverin

### Populacion
Los modèls  e  donan la populacion sens compte doble/totala de las comunas occitanas.
INSEE :
* Populacion occitana sens comptes dobles :  de 
* Populacion occitana totala :  de
Sequals

**Sequals** (*Secuals* en friolan) es una comuna de la província de Pordenone dins la region de Friol-Venècia Júlia, en Itàlia.
Massiel

vinheta

**María Félix de los Ángeles Santamaría Espinosa**, mai coneissuda sota son nom d'artista **Massiel**, es una cantairèla e actritz espanhòla naissuda a Madrid de parents asturians lo 2 d'aost 1947.
Riel (Brabant Septentrionau)

**Riel** es un vilatge situat dins la comuna neerlandesa de Goirle, dins la província dau Brabant Septentrionau. Lo 1er de genier 2007, lo vilatge comptava 2 040 abitants.
Fins en 1997, Riel aparteniá a la comuna d'Alphen en Riel.
Projècte Comunas d'Occitània/Identificacion de las comunas/Char

Projècte Comunas d'Occitània > Identificacion de las comunas >**Char**

12 comunas occitanas, totas las autras francesas (278 de 290)
*Comuna  Canton
*057	09	Châteaumeillant
*083	09	Culan
*089	27	Épineuil-le-Fleuriel
*187	09	Préveranges
*192	09	Reigny
*203	09	Saint-Christophe-le-Chaudry
*225	09	Saint-Maur
*232	09	Saint-Priest-la-Marche
*234	09	Saint-Saturnin
*238	27	Saint-Vitte
*252	09	Sidiailles
*278	27	Vesdun

12 comunas, dins 2 cantons, dins 1 arrondiment

Cantons:
*09 (canton de Châteaumeillant) (levat 024, 217)
*27 canton de Saulzais-le-Pottier (3 comunas occitanas: 089, 238, 278)

Arrondiment:
* 2 Saint Amand Montrond (12 comunas)

### Populacion
Los modèls  e  donan la populacion sens compte doble/totala de las comunas occitanas.
INSEE :
* Populacion occitana sens comptes dobles :  de 
* Populacion occitana totala :  de
Projècte Comunas d'Occitània/Identificacion de las comunas/Endre

Projècte Comunas d'Occitània > Identificacion de las comunas >**[[Endre (departament)|Endre]]**

Lo site https://web.archive.org/web/20160120150712/http://www.armorial-limousin.fr/blasons_c36.htm apond a la lista d'après aquelas comunas. Ne sèm doncas a 29 comunas.
* 016 Bélâbre
* 036 Chalais
* 067 Dunet
* 070 Éguzon
* 094 Lignac
* 114 Mauvières
* 168 Prissac
* 177 Sacierges-Saint-Martin
* 187 Saint-Civran
* 207 Saint-Plantaire

19 comunas de 247 (228 son francesas), dins 4 cantons, dins 2 arrondiments

Comuna  Canton
*015	17	Beaulieu			Belluec
*020	17	Bonneuil			Bonuelh
*035	17	Chaillac			Chalhac
*047	17	La Châtre-Langlin		La Chatra e Langlin
*073	20	Feusines			Feusinas
*095	20	Lignerolles			Linheròlas
*099	01	Lourdoueix-Saint-Michel	L'Ordoeis de Sant Micheu
*134	17	Mouhet			Moët
*150	17	Parnac				Parnac
*156	20	Pérassay			Perassai
*174	17	Roussines			Rossinas
*182	17	Saint-Benoît-du-Sault		Sant Beneit dau Saut
*196	17	Saint-Gilles			Sant Gèli
*208	20	Sainte-Sévère-sur-Indre	Santa Severa d'Indra
*214	20	Sazeray			Sazerai
*223	04	Tilly				Tilhei
*227	20	Urciers				Ursiers
*238	20	Vigoulant			Vigolant
*240	20	Vijon				Vijon

Comuna associada occitana : 039 Chantôme (dins la comuna 070 Eguzon-Chantôme). Veire la carta de Tortolon.

Cantons:
* 01 Aigurande (1) (arr. 3)
* 04 Bélâbre (1) (arr. 1)
* 11 Eguzon (1 comuna associada) (arr. 3)
* 17 Saint Benoît du Sault (9 de 14, mancan 49, 67,  177, 187, 239) (arr. 1)
* 20 Sainte Sévère sur Indre (8 de 10, mancan 163/163 - los dos Pouligny) (arr. 3)

Arrondiments:
* 1 Le Blanc (10 comunas)
* 3 La Châtre (11 comunas, 1 comuna associada)

### Populacion
Los modèls  e  donan la populacion sens compte doble/totala de las comunas occitanas.
INSEE :
* Populacion occitana sens comptes dobles :  de 
* Populacion occitana totala :  de
Sant Joan de Vilatorrada

**Sant Joan de Vilatorrada** es una comuna de la província de Barcelona, en Catalonha, en Espanha, dau parçan de Bages.
Étienne Geoffroy Saint-Hilaire

thumb|right|Étienne Geoffroy Saint-Hilaire
**Étienne Geoffroy Saint-Hilaire**, naissut lo 15 d'abriu de 1772 a Étampes e mòrt lo 19 de junh de 1844 a París, siguèt un naturalista francés.
Guga (fotbolaire)

**Alexandre da Silva**, subrenomat **Guga**, naissut lo 14 de julhet 1964 an Osasco en Brasil, es un ancian fotbolaire brasilian.
Arkadij Naiditsch

thumb|right|Arkadij Naiditsch
**Arkadij Naiditsch**, naissut lo 25 d'octòbre de 1985 a Riga en Letònia, es un grand mèstre alemand dau juec d'escacs.
Otto Wilhelm Sonder

**Otto Wilhelm Sonder** siguèt un botanista alemand, naissut en 1812 dins lo ducat d'Holstein e mòrt en 1881.
Alberto Gallardo

**Alberto Gallardo** siguèt un fotbolaire perovian, naissut lo 28 de novembre 1940 a Lima (Peró) e mòrt lo 19 de genier 2001. Jogava coma atacant.
Emili Jamai

**Emili Jamai** (*Émile Jamais* en francés) siguèt un politician francés naissut as Aigas Vivas (Gard) en 1856, mòrt tre 1893 a 36 ans de temps.
Xi Aquilae b

**Xi Aquilae b**, HD 188310 b, es una exoplaneta descubèrta lo 19 de febrier 2008 en orbita a l'entorn de l'estèla Xi Aquilae. Sa massa es aperaquí 2,8 còups la massa de Jupitèr, la distància de son soleu es aperaquí 0,68 ua, son periòde orbitau es de 136 jorns.
Gilles Catoire

thumb|Gilles Catoire
**Gilles Catoire**, naissut lo 3 de març 1949 a Meulan-en-Yvelines (Sèina e Oise), es un politician francés, sòci dau Partit Socialista. Es lo premier cònsol de Clichy (Auts de Sèina) despuei 1985.
Arnaud Nourry

**Arnaud Nourry**, naissut lo 7 de genier 1961 a París, es un dirigent d'entrepresa francés, PDG actau d'Hachette Livre.
Adam Dietrich

**Adam Dietrich** siguèt un botanista alemand, naissut lo 4 de novembre de 1711 a Ziegenhain e mòrt l'11 de julhet de 1782 dins aquela mema vila.
Bassa Califòrnia (estat)

La **Bassa Califòrnia** (*Baja California* en espanhòl) es un dels 31 estats que constituisson Mexic. Es localizat a l'extrèm nòrd-oèst del país, i a la mitat del nòrd de la peninsula omonima.

L'estat confronta al nòrd los Estats Units d'America, a l'oèst l'ocean Pacific, a l'èst Sonora e la mar de Cortés (tanben nomenat golf de Califòrnia) e al sud la Bassa Califòrnia Sud.

L'estat a una populacion de 2,7 milions d'abitants, que prèp de 75% vivon dins las ciutats frontalièras de Mexicali e Tijuana. L'estat es dividit en cinc municipis.
Montadin

**Montadin** (*Mountadi* en grafia mistralenca; *Montady* en francés) es una comuna de Lengadòc situada dins lo departament d'Erau e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

Los gentilicis son **montadinenc -enca** e **montadivenc -enca**.

## Geografia

### Clima
Lo clima de la comuna es de tipe mediterranèu: los estius son cauds e secs, los automnes plujoses  e los ivèrns doces.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Raimundi Petri de Montadino* en 1097, *castello de Montadino*, abans 1105, *Arnaldus de Montadia* en 1129, *castris de Montadi* en 1149-1150, *castrum de Monte Adino* (varianta : *Monteadino*) en 1155, *Montadino* en 1199, 1323, al sègle XVI, en 1636, *Moutardier* en 1622, *Montadi* en 1643, 1708, *Montadin* en 1740-1760, *Montady* en 1771-72 (mapa de Cassini). Montadin es a l'origina del puèg (puòg ?) de Montadin, del riu de Montadin e de l'estanh de Montadin, assecat al sègle XIII, *stagnum de Montadino* en 1347-1375, *Etang de Montady* en 1771-1772 (mapa de Cassini). 

Segon Dauzat e Rostaing, *Montadin* vendriá del latin *mons*, *montis*, o de son resultat en occitan *mont*, amb doble sufixe *-atum* e *-inum* ; segon Hamlin, *Montadin* ven de *Mont* e del nom germanic d'òme *Atinus* (Mlle Morlet).

Delamarre senhala un nom celtic d'òme *Atinus*, de *ātinā*, « lo forn, lo fornèl », sense cap referéncia a Montadin.

## Istoria

### Faits istorics
Lo puèg situat al còr del vilatge es tresplombat per una torre feudala del sègle XII (rèstas d'un castèl uèi desaparegut).

L’estanh de Montadin foguèt abans un palun saumastre d'aigas estadissas, causa de fòrça epidemias. En 1247, l'archavesque de Narbona balhèt la possibilitat a quatre proprietaris de començar los trabalh per l’assecar.

En 1270 foguèron cavats de valats de forma originala, coma de rais de solelh, que tornèron 420 ectaras de tèrra espleitabla. Divèrsas culturas se succediguèron sus las parcèlas triangularas. Lo malhum de canals permet d'assecar las aigas del bòrd cap al centre. Dempuèi aquí, un valat cavat de contra penjal, passa par la galariá cavada jol puèg d’Ausseruna - longa de 1300 mètres, cap d'òbra dels artesans de l'Edat Mejana - mana las aigas fins al riu de Clavilonga.

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Cabestanh; es ara del canton de Càsols de Besièrs.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Cultura e patrimòni

### Luòc e monuments
* L'estanh de Montadin
* lo Castèl de La Torre 
* la torre de Montadin

## Personalitats ligadas amb la comuna
## Véser tanben

## Ligams extèrnes
* Site officiel de Montady

## Nòtas
Bassa Califòrnia del Sud

La **Bassa Califòrnia del Sud** (en espanhòl: *Baja California Sur*) es un dels 31 estats federats de Mexic. La capitala n'es La Paz. Ocupa la mitat sud de la peninsula de Bassa Califòrnia. Es una region amb pauca populacion, que foguèt un dels darrièrs territòris a obténer l'estatut d'estat, en 1974. A l'estat apertenon tanben de nombroses illas del golf de Califòrnia.

## Ligams connèxes
Jan Hellström

**Jan Hellström**, naissut lo 21 de febrier de 1960 en Suècia, es un ancian jogaire de fotbòl internacionau suedés.
Rejaumont (omonomia)

**Rejaumont** pòt designar :

* Rejaumont, comuna francesa de 
* Rejaumont, comuna francesa deus 

## Véder tanben
: **[[Montrejau (omonomia)]]** 
: Montreal (omonimia)
: Mont Reyal (navarroaragonés), Monreal (espanhòu), Elo (basco), qu'ei ua comuna de la Comunautat Forala de Navarra.
Orador (omonomia)

**Orador** es un element de toponim dins de vilas de:
;
* '''Orador'''
;
* **[[Orador (de Vairas)]]**
* **[[Orador Fanès]]**
* **[[Orador Sent Genès]]**
* **[[Orador de Glana]]**

;E fòra d'Occitanià:
* **[[Oradour]]** en Charanta
* **[[Charly-Oradour]]** en Mosèla
Beso

**Beso** (en castelhan punet) es un perhum femenin d'Ágatha Ruiz de la Prada qu'a plan d'escaduda mès que mès enter es gojates mès joenes.
Académie de Prestidigitation

Era **Académie de Prestidigitation** ei ua institucion fondada per Georges Méliès en 1891. Ère ua associacion plaçada en París ont magicians illusionistes se trapauen entà partejar diuersi aspèctes de lor profession. Devenguec un cèntre de referència pes magicians de toti es endrets.

## Vejatz tanben

*Georges Méliès
*Illusionisme
*Magia
*París
Montrejau (omonomia)

**Montrejau** qu'es un topinim occitan:
* Montrejau, comuna de Comenge, departament de Nauta Garona
* Montrejau, comuna de Tenarèsa, departament deu Gers

## Tanben véder
* Montreal
* Realmont
* Rejaumont
Zòo dau Mont Faron

Lo **Zòo dau [[Mont Faron]]** a Tolon, , es un centre de reproduccion e de conservacion de fèras e felins. 

Aquestei doas activitats i son presentadas coma de prioritats subre lo simple torisme (e mai se lo centre demòra pasmens un important luòc toristic de la capitala de ) çò qu'explica sa superfícia pron pichona (). 

Foguèt creat en 1968 per Roger George De Souza. 

Entre sei pensionaris (de còps que i a, solament prestat per lo temps de la reproduccion) compta d'ors, de lops, de tigres, de leons, de pumas, d'ocelòts, de servals, d'ienas, de linxs.

Situat a 585 m d'autor, es accessible per la rota o ambé lo teleferic de Tolon.
Golf de Califòrnia

Lo **golf de Califòrnia** (en espanhòl *Golfo de California*, sonat tanben *Mar de Cortés* o *Mar Bermejo*) es lo braç d'aiga que separa la peninsula de Baissa Califòrnia de la rèsta de Mexic. Confronta a l'oèst los estats de Bassa Califòrnia e Bassa Califòrnia Sud, al nòrd Sonora e a l'èst  Sonora e Sinaloa. 

Aquesta region es un ric e divèrs ecosistèma. A mai d'una granda varietat de creaturas endemicas, s'i tròban fòrça espècias migratòrias coma la balena gibosa (*Megaptera novaeangliae*), la balena grisa de Califòrnia, la granda manta e la tartuga laüt. Lo govèrn mexican a enssajat de crear d'airals de conservacion e de proteccion del mitan natural, mas los territòris de la peninsula son pauc poblats, çò que fa malaisida la susvelhança estricta de las activitats que s'i realizan. 

Per l'abondància de peisses e autras creaturas marinas, aquesta region es un centre mondial d'activitats de pesca esportiva, subretot a  Los Cabos, La Paz, Loreto, Guaymas, San Carlos e Mulegé. La zòna es tanben un important centre per la pesca comerciala de Mexic. 

## Vejatz tanben
* Reserva de la Biosfera del Pinacate e del Grand Desèrt d'Altar.
Sierra Nevada (Mexic)

La **Sierra Nevada** (*Sèrra Nevada*) de Mexic, sonada tanben **Eje Volcánico Transversal** (*Ais Volcanic Transversal*) o **Cordillera Neo-Volcánica** (*Cordilhèra Neo-Volcanica*), es una cadena montanhosa que s'estend sus 900 km de l'èst cap a l'oèst a la region centrala del país, de l'estat de Michoacán fins a l'estat de Veracruz, traverssant l'estat de Mexic e lo Districte Federal. S'unís, a l'extrèm nòrd amb la Sierra Madre Orientala e la Sierra Madre Occidentala, e al sud amb la Sierra Madre del Sur. 

Lo seu trescòl, e tanben de Mexic es lo Pic de Orizaba, amb 5610 m, tanben dich  *Citlatépetl*, que en nahuatl significa "Montanha de l'Estela". Los autres volcans de la Sierra Nevada son: Nevado de Colima (4399 m), Paricutín (2774 m), Nevado de Toluca (4577 m), Popocatépetl (5452 m), Iztaccíhuatl (5286 m), Matlalcueitl (4461 m) e Cofre de Perote (4282 m).

La ciutat de Mèxic es localizada a l'oèst dels volcans Popocatépetl e Iztaccíhuatl e a l'èst del Nevado de Toluca, dins una val de 2200 m d'altitud.
Istme de Tehuantepec

L**'istme de Tehuantepec** es un istme de Mexic; dins la region mai estrecha del país entre lo Golf de Mexic e l'ocean Pacific. Lo nom de l'istme ven del vilatge de Santo Domingo de Tehuantepec de l'estat d'Oaxaca, lo qual, al seu torn, proven del nahuatl *tecuani-tepec*, que significa "puèg del jaguar". 
 
L'istme inclutz la region de Mexic que se tròba entre los meridians 94 e 96 de longitud oèst; es a dire, lo sud dels estats de Veracruz e Oaxaca, e de pichonas porcions de Chiapas e Tabasco a l'èst. L'istme a una longor de  a son ponch mai estrech, del Golf de Mexic al Golf de Tehuantepec (de l'ocean Pacific). La Sierra Madre del Sud s'acaba en aquesta region e se transforma en una larga plana, que l'elevacion maximala n'es de . La porcion nòrd de l'istme es umida e tropicala, mentre que la region sud es pus seca e establa e lo passatge del tren de Tehuantepec. 

Dempuèi lo temps del vicereialme de la Nòva Espanha, l'istme èra considerat coma una rota possibla per un canal interoceanic. La crompa de Gadsden, d'una porcion de territòri del nòrd de Mexic pels Estats Units, inclusiá l'autorizacion del passatge de merças nòrd-americanas per tren a travèrs de l'istme per facilitar lo negòci interoceanic .
Peninsula de Yucatan

La **peninsula de Yucatan** (en castelhan: *Península de Yucatán*), localizada al ponch de rescontre entre l'America del Nòrd e l'America Centrala, separa la mar Cariba del golf de Mexic. Amassa los estats mexicans de Yucatan, Quintana Roo e Campeche (que abans formavan un sol estat de la federacion mexicana), una porcion del nòrd de Belize e lo departament guatemalenc del Petén. La peninsula coincidís amb l'aira d'influéncia de l'anciana civilizacion maia preïspanica. Los pòbles maias encara abitan aquestas regions, e lo yucatèc, la principala de las lengas maias, encara s'i parla. 

Segon lo mite popular, lo nom de *Yucaten* ven de la frasa maia *Yuk ak katán* ("Compreni pas ta lenga"), suposadament la responsa dels maias nadius als exploradors espanhòls quora aquestes demandèron qual èra lo nom del territòri.

La peninsula de Yucatan asosta mai de mila cenotes, entre los quals cal notar lo cenote sagrat de les ruïnas de Chichén Itzá, l'Ik Kil fòrça a prèp de l'anterior, Xlacah (vilatge vièlh), Kankirixche (arbre del fruit jaune) e X'Kekén e Samulá localizat a Dzitnup, a 7 km de Valladolid.

## Vejatz tanben
* Estat de Yucatan
* Republica de Yucatan
Mont Faron

Lo **Mont Faron** es un dei Monts Tolonencs ; se tròba darrier lo centre de la vila de Tolon, , e son autor maximum es de .

S'i pòt montar amb lo teleferic de Tolon dempuei aquesta ciutat.

Es a l'encòp un luòc de passejada (a pè o en bicicleta VTT), un luòc de practica de l'alpinisme e un luòc toristic amb son amirador subre la Rada de Tolon e tanben amb lo Memoriau dau Desbarcament en Provença e lo Zòo dau Mont Faron (qu'avans d'èstre virat vers lo torisme es mai que mai un luòc de reproduccion de ferum e de felins).

## Galariá

Imatge:Mont Faron.jpg|Teleferic.
Imatge:Panterafaron2.jpg|Pantèra dau zòo.
Imatge:Canon-75-mm.jpg|Canon alemand de la Segonda Guèrra Mondiala.
Imatge:Saint Mandrier vue du faron.jpg|Vista de Tolon dempuei lo Mont Faron.
Sufragi universal

Lo **sufragi universal** (var. **sufragi universau**) consistís a dotar del drech de vòte tota la populacion adulta d'un Estat, sens considerar la raça, sèxe, cresenças o condicion sociala.

La basa del sufragi universal se faguèt a partir d'una evolucion de la democracia. Après la Revolucion Francesa lo poder politic començava de passar dins las mans de cambras dels representants, e venguèt alara necessari de regular lo sistèma d'eleccion. E comencèron amb lo sufragi censatari, ont votavan solament los òmes que satisfasián de condicions d'instruccion, revenguts e classa sociala; se passèt ulteriorament pel sufragi masculin (segonda mitat del sègle XIX), ont podián votar totes los òmes que sabián legir e escriure. Fins arribar al sufragi femenin (començament del sègle XX), comprés los analfabets e personas de totas las raças (segonda mitat del sègle XX).

## Limits al sufragi universal

Malgrat que siá considerat coma una basa de la democracia e una causa essenciala de tot sistèma politic modèrne, lo sufragi universal foguèt pas aplicat dins qualques politicas, per qualques gropes de pression o regims politics.

Fòrça sistèmas, autoproclamats "universals" excluson constitucionalament e legalament d'electors potencials. Atal, los ciutadans condemnats e malauts mentals son excluses de la populacion qu'a lo drech de vòte, mas aquò se pòt pas considerar coma sufragi censatari.

Dins lo passat, fòrça societats negavan lo drech de vòte sus la basa de las diferéncias de raça o etnia. Per exemple, pendent l'apartheid en Africa del Sud, s'enebissiá lo drech de vote a las raças qu'èran pas blancas. Atal abans lo periòde dels drets civils als Estats Units d'America quitament se los afroamericans tecnicament avián lo drech de vòte se negava lor exercici per intimidacions o d'autres mejans. Lo Ku Klux Klan, format aprèp la Guèrra Civila dels Estats Units, foguèt una de las organizacions que promoguèt aquela mission.

I aguèt de periòdes ont los militars foguèron excluses del drech de vòte. Aquela privacion del drech de vòte impausada dins qualques païses (per exemple, en França pendent la III Republica) a de motius complèxes. D'un costat, foguèt per empachar la pression dels oficials suls soldats, que poirián perturbar lo vòte (çò que seriá pogut arribar pendent lo Consolat o lo II Empèri en França e subretot dins qualques republicas sud-americanas actualas). D'un autre costat, èra d'evitar la intrusion de la politica en l'armada, perque poiriá endamatjar la disciplina militara.

## Sufragi universal dirècte e indirècte
Lo sufragi universal se pòt efectuar d'un biais dirècte quand lo còrs electoral designa dirèctament son o sos representants, o d'un biais indirècte quand lo còrs electoral designa un collègi restrench de personas elegidas (« grands electors »), que a lor torn designa lo o los representants. Lo president dels Estats Units d'America o los senators franceses son designats al sufragi universal indirècte.

## Sufragi universal dins lo monde
Se pòt causir lo biais de triar amb .

## Vejatz tanben
*Sufragi censatari

## Nòtas e referéncias
Teleferic dau Mont Faron

Lo **teleferic dau [[Mont Faron]]** dins lo nòrd de Tolon permet de montar ò davalar aisadament dempuei la capitala de  fins qu'au som d'aquesta montanha que la domina e ansin poder accedir au zòo dau Mont Faron, au Memoriau dau Desbarcament en Provença e ai divèrsei dralhas d'escorregudas dau mont.

Foguèt bastit en 1958 e inaugurat en 1959. Es proprietat de la ciutat de Tolon.

## Liame extèrne
*https://web.archive.org/web/20190324151124/http://www.telepherique-faron.com/Site oficiau dau teleferic.
Magna Carta

La ** Magna Carta** (en latin ), o ***Magna Carta Libertatum*** (en latin ), es un document anglés adoptat pel rei Joan I d'Anglatèrra (Joan sens Tèrra) per resòlvre los problèmas socials e las dificultats importantas de politica exteriora.
Foguèt elaborada aprèp de reünions intensas e complicadas a Runnymede (Surrey).
Aprèp fòrça luchas e disputas, entre los nòbles de l'epòca, la Magna Carta foguèt fin finala adoptada pel rei Joan I d'Anglatèrra a Londres lo 15 de junh de 1215. Los nòbles normands oprimissián los anglosaxons e aquestes se rebellèron contra aqueles.

La Magna Carta es davancièra dels regims politics modèrnes ont lo poder del monarca o president se vei bornat o limitat per un Conselh, Senat, Congrès, Parlament o Assemblada. Çò qu'impausa la Magna Carta es una limitacion del poder dels normands. Entre autras exigéncias, èra l'obligacion de pas pervertir lo drech; fins a formular d'un biais lo drech a un procès equitable e la separacion de la glèisa e de l'Estat.

Se compara sovent a la Bulla d'aur de 1222 aprovada pel rei Andrieu II d'Ongria. De circonstàncias semblantas obliguèron lo monarca ongrés a elaborar un corpus legal ont autrejava de privilègis a la noblesa e redusiá aqueles del rei, atal, la Magna Carta e la Bulla d'Aur de 1222, son los dos documents mai vièlhs considerats coma davancièrs dels sistèmas politics modèrnes e contemporanèus.

## Basas de la Magna Carta
Los 63 articles que compta la Magna Carta afirman los drechs feudals de l'aristocracia fàcia al poder del Rei.

* Es establit que 25 barons, mejançant una comission, contraròtlan lo poder del rei. 
* Formaliza la jurisprudéncia, fasent que degun poiriá pas èsser perseguit en justícia per la sola volontat del monarca.
* Se melhora la securitat dels païsans, comerciants e artesans, que dins lo drech feudal anterior avián pas.
* La monarquia s'engatja a respectar las libertats religiosas e politicas.

## Referéncias


## Bibliografia
* Crónica de la Humanidad 1987, Plaza&Janés: ISBN:84-01-60699-3
* Nuevas ciencias sociales 7. Editorial santillana. ISBN 958-24-1092-4

## Vejatz tanben
* Constitucion
* Declaracion Universala dels Dreches Umans

## Ligams extèrnes

* Tèxte de la Magna Carta
* Vista de la Magna carta
Lac Tanganyika

thumb|Lo lac Tanganyika vist per un satellit.

Lo **lac Tanganyika** es un lac d'Africa situat entre Republica Democratica de Còngo, Zambia, Burundi e Tanzania. A respcèt d'autrei lacs terrèstres, es lo segond d'Africa per la superficia après lo lac Victòria e tanben lo segond per lo volum d'aiga e la prefondor après lo lac Baikal.
Indus

**Indus** es un dels pus longs flumes d'Asia, originari del replanat tibetan pròche del lac Manasarovar, lo flume traversa Ladakh en direccion de las regions d'Hindukush de Gilgit-Baltistan, s'escola puèi cap al sud long de Paquistan per se traire dins la mar d'Oman près de la vila portuària de Karachi dins lo Sind. Es lo pus long flume de Paquistan.

Lo flume a una aira de drenatge totala que despassa 1 165 000 km2. Son debit annadièr estimat es d'aperaquí 243 km3 (58 m3), lo doble d'aquel de Nil e lo triple d'aquel de Tigre e Eufrates reünits, çò que ne fa un dels pus grands flume del monde en tèrmes de debit annadièr. Zanskar es son afluent en riba esquèrra en Ladakh. Dins las planas, son afluent en riba esquèrra es Panjnad que compta el meteis cinc afluents majors, a saber Chenab, Jhelum, Ravi, Beas et Sutlej. Sos  afluents principals en riba dreita son Shyok, Gilgit, Kabol, Gomal e Kurram. Començant per una font montanhosa e alimentada per de glacièrs e de ribièras dins los sèrres d'Imalaia, de Karakoram e Hindu Kush, lo flume sosten d'ecosistèmas de bòsques temperats, de planas e de paisatges arids.
Son embocadura se situa dins la mar d'Arabia.

La part nòrd de la val d'Indus, amb sos afluents, forma la region de Panjab, mentre que lo cors inferior del flume es conegut jos lo nom de Sindh e s'acaba per un grand dèlta. Lo flume es estat sempre important per nombrosas culturas de la region. Lo 3en milleni abans JC vejèt lo desvolopament d'una civilizacion urbana majora de l'edat del bronze. Durant lo 2nd milleni abans JC, la region de Pendjab es mencionada dins los imnes de Rigveda indo coma Sapta Sindhu e del zoroastrian Avesta coma Hapta Hindu (los dos tèrmes significant "set ribièras"). Los primièrs reialmes istorices que i vegèron lo jorn dins la val d'Indus incluent Gandhāra e la dinastia Ror de Sauvīra. Indus es dintrat dins la coneissença de l'Occident al començament del periòde classic, quora lo rei Dàrius de Pèrsa envegèt son subjècte grèc Scylax de Caryanda per explorar lo flume, v. 515 abans JC.
Karachi

**Karachi** (en ordo: کراچی‎; en sinde: ڪراچي) es la vila mai granda e lo pòrt principau de Paquistan. Foguèt la capitala entre 1947 e 1958. Amb una populacion estimada entre 14 910 352 d'abitants, es lo centre de la 13 aglomeracion de la Planeta.

## Nòtas e referéncias
Calcuta

**Calcuta** (o Kolkata, bengalin: কলকাতা, indi: कोलकाता) es una vila d'Índia. Es la capitala de l'estat del Bengala Occidental. Amb una populacion estimada superiora a 15 milions d'abitants, Calcuta es lo còr de la 7 aglomeracion de la planeta.

Calcuta se tròba a l'èst d'Índia, dins lo dèlta de Ganges, a una nautor d'entre 1,5 e 9&nbsp;de mètres sul nivèl de la mar. S'estend en riba del riu Hugli en direccion nòrd-sud, a qualques 154&nbsp;km del golf de Bengala cap a l'interior del continent. La màger part del terrenh qu'ocupa la vila foguèt originalament un grand palun, ganhat après de decènnis de poblament dins la vila. La zòna umida que demòra, dicha Paluns occidentals de Calcuta (*East Calcutta Wetlands*) foguèt designada coma "zòna umida d'importància internacionala" per l'Acòrdi de Ramsar lo 19 d'agost de 2002.

La region de Calcuta es abitada dempuèi mai de dos millanaris. La Companhiá Anglesa de las Índias Orientalas, qu'aviá sas activitat comercialas al Bengala, comencèt de bastir la vila en 1690. Venguèt lo sèti, abans de ne venir la capitala de las Índias britanicas puèi del Raj britanic, de 1773 a 1912. Calcuta serva una part d'aquel eritatge colonial a travèrs de monuments coma lo ''Victoria Memorial'' e la catedrala anglicana de Sant Paul. Perdèt son estatut al profièit de New Delhi, bastida a partir de 1911 a costat de l'anciana capitala mogola per aculhir as institucions governementalas. Calcuta aguèt una creissança industriala rapida a partir de las annadas 1850, particularament dins lo sector textil. Durant lo sègle XXen, sa populacion passèt d'aperaquí  a mai de 14 milions.


Streets of Kolkata, India.jpg
Victoria Memorial, Visitors, Kolkata, India.jpg
Hooghly River Ghats, Kolkata, India.jpg
Traditional rickshaw on the streets of Calcutta (Kolkata), India.jpg
Life on the streets of downtown Calcutta, India.jpg


## Referéncias
Criquet

Lo **criquet** es un jòc de bola e de bat practicat en plen èr entre doas còlas d'onze jogaires. Es fòrça popular dins lei país de l'ancian Empèri Britanic.
Portèth (omonimia)

**Portèth** qu'ei ua d'aqueras comunas de :

* Portèth, ua comuna de  
* Portèth, ua comuna de La Grava
* Portèth de Garona, ua comuna de 
* Portèth d'Aspèth, ua comuna del 

* Portèth de Luishon, ua comuna del Luishonés
Portèth de Garona

**Portèth de Garona** (*Portet-sur-Garonne* en francés) es ua comuna istoricament lengadociana, mès lingüisticament gascona, e hòrt près de la grana vila lengadociana de Tolosa que hè partida deu son airau urban. Se situa dens lo departament de la Hauta Garona e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
 
## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *alode de Portello* [*Portellum alos*] en 961, *de Portello* en 1192, *Portel* en 1210, *Portello* en 1425,  *Portel* en 1428 . 
Segon Negre, *Portèth* es un ancian pòrt fluviau sus Garona. Le nom veng de l'occitan *pòrt*, ambe'u sufixe diminutiu *-èl* qu'es *-èth* en gascon. Le nom designa un petit pòrt . J. Astor classa tanben *Portèth* dens les pòrts sus ua aiga (sufixe diminutiu gascon *-èth*) . 
Segon Dauzat e Rostaing, *Portèth* veng deu latin *portus* damb le sufixe *-ellum*, mes les autors classan, a tòrt, aqueth *Portèth* dens les pòrts de montanha .

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Portèth èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescaucia de Tolosa. En 1790, Portèth èra deu canton de Tolosa, en l'an IX, de Tolosa-oèst, en 1973 de Tolosa-11, en 1997, caplòc de canton. Le vocable de la glèisa es Sent Martin. Oficialament, *Portet* vengoc *Portet-sur-Garonne* per decret deu 22 de junh 1921 .

## Administracion

* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra deu canton de Portèth (caplòc), i demorèt e en vengoc le burèu centralizator.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Los Arcs

**Los Arcs** (*Les Arcs* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. 

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luecs e monuments
Los Arcs possedon un important patrimòni medievau e subretot la tor dau castèu e la glèisa de Santa Roselina onte repòsa justament o son còrs.

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Vèire tanben
* Comunas de Var

## Liames extèrnes

## Nòtas
Beisbòl

Lo **beisbòl** es un espòrt de bola e de bata jugat entre doas còlas de 9 jogaires. Es fòrça popular sul continent american.
Espòrt automobil

L**'espòrt automobil** es un espòrt onte de pilòts menant d'automobilas s'afrontan sus un trajècte mai o mens definit.
## Istòria
[vinheta|Lo [Gran Prèmi de Pau en 1935.]]En 1894 la revista parísenca « Le Petit Journal » a organizat la primièra competicion automobil, de París a Roan.

Un an pus tard, se trobariá la primièra veraia corsa, de París a Bordèu.

En 1900 James Gordon Bennet Jr. establissiá la primièra competicion internacionala de veituras, e lo *Club-automobil de [[Bearn]]* se tròba una corsa dins un circuit de 300 km : lo *circuit de sud-oèst* (Pau–Tarba–Baiona–Pau).

En 1906 se trobava la primièra corsa préniá una forma regulara de Gran Prèmi dins lo circuit del Mans.

En 1911 se trobava per la primièra còp lo Indianapòlis 500, e lo primièr ralit a Montcarles.

## Divisions e categòrias actualas
### Circuit asfalte
[vinheta|Un Espòrt-Prototipe al [Circuit Pau Ricard.]]

### Ralit
[vinheta|WRC en [Suècia.]]

### Stock-car
vinheta|Circuit de tèrra en forma d'ovau.

### Acceleracion

* Dragster

### Divèrs

* Drift
Leis Adrechs

**Lei Adrechs** (*Les Adrets-de-l'Estérel* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. 

## Geografia

## Istòria
La comuna foguèt creada en 1867 a partir de la comuna de Montauron e se sonèt *Les Adret de Montauron*, puei *Les Adrets de Fréjus* avans de venir *Les Adrets-de-l'Estérel* per pas s'enganar amb la pròpria vila de Frejús.

Lo gentilici es **adrechan -a**.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Vèire tanben
* Comunas de Var
## Liames extèrnes

## Nòtas
Abadia de Nosta Dauna de l'Arrivet

L'abadia cisterciana de **Nosta Dauna de l'Arrivet** o de **Santa Maria de l'Arrivet** que's tròba a Auròs, en Vasadés, en Gasconha e dens lo departament de Gironda.

Lo son nom que vien d'Arrivet, afluent de Beuve qui trauca lo maine.

### Istoric
La construccion que sembla de remontar a l'epòca carolingiana, per'mor d'ua arquitectura de pilas e de murs integrats dens las construccions posterioras. Alavetz, qu'èra dilhèu un monastèri benedictin. En 1189, que s'estaquè a l'òrdi de Cistèu. Ua bula deu papa Urban IV que'u destaquè de l'Evescat de Vasats e que'u prengó devath la soa proteccion.

En 1593, l'abadia que subí las atacas deus protestants e ua partida que cremè.

En 1779, l'abat qu'èra Charles Benjamin Leclerc de Buffon, hrair cabdèt deu naturalista Georges-Louis Leclerc de Buffon.

A la Revolucion Francesa, las monjas qu'estón hòrabandidas, e lo lor monastèri qu'estó vendut com ben nacionau lo 30 de març de 1791.

En 1885, los bastiments qu'estón crompats per la familha Tamize qui comencè la restauracion. La governanta d'aquera familha, Loïsa Ripas, guarida a Lorda, que i hasó reprodusir ua tuta semblabla ad aquera de Massavielha de Lorda.

Enter 1938 e 1939, las monjas cistercianas de Blanhac (Lengadòc) que s'installèn a l'Arrivet per'mor despuish 1936 que cercavan un aute lòc tau lor monastèri despuish la construccion de l'aeropòrt de Tolosa-Blanhac. La preséncia de la tuta que convençó la mair abadessa de Blanhac per'mor ua anciana religiosa de la soa abadia qu'èra la cosia de Bernadeta Sobirós.

## Ligams extèrnes
* Sit de l'abadia
* Auròs