open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cartulari

vinheta|Un cartulari
Un **cartulari** (del latin medieval *chartularium*, "recuelh d'actes" ; del latin classic *charta*, "papièr") es, segon la definicion de la Commission internacionala de diplomatica, *un recuelh de copias de sos pròpris documents establit per una persona fisica o morala, que, dins un volum o pus rarament dins un rotlèu, transcrit o fa transcriure integralament o d’unes còps en extraits, de títols relatius a sos bens e a sos dreits e de documents concernissent son istòria o son administracion, per n'assegurar la conservacion e ne facilitar la consultacion}}.

La majoritat dels cartularis que nos demòran, coma o mòstra la tièra seguenta, venon d'institucions religiosas, generalament d'[[abadiá]]s o de [[catedrala]]s. [[Occitània]] e [[Catalonha]] conservan pasmens d'exemples polits de cartularis laïcs pron primeirencs fin  del sègle XIIe debut del XIIIe : lo *Liber instrumentorum vicecomitalium*, elaborat sus l'òrdre dels vescomtes de la [[Ostal Trencavel|familha Trencavel]] ; lo *Liber instrumentorum memorialium* que conten los actes dels senhors de Montpelhièr, la poderosa dinastia dels Guilhèm ; lo *Liber feudorum maior* dels comtes de Barcelona e lo *Liber feudorum Ceritaniae'' dels comtes de Cerdanha.
### Referéncias
Hilda Heine

**Hilda Cathy Heine** (Jaluit, 6 d’abril de 1951) es una pedagòga e femna politica marshallesa, presidenta de la Republica de 2016 a 2020 e de 2024 a 2028.
## Biografia
Estudièt a l’Universitat de Califòrnia del Sud, qu’i obtenguèt un doctorat en sciéncias de l’educacion en 2004.

Foguèt regenta, deputada de l’atòl d'Aur, e tanben ministra de l’Educacion.

Lo 27 de genièr de 2016, es elegida presidenta de la republica de las Illas Marshall amb 24 votz de 33.
Es investida l’endeman.

Après un primièr mandat, daissa la plaça a David Kabua, mas lo bat d’una votz (17-16) a las eleccions presidencialas lo 2 de genièr de 2024. Dintra en foncions l'endematin.
Břetislav Novotný

**Břetislav Novotný**, nascut lo 10 de genièr de 1924 a Vsetín, en Checoslovaquia (ara en Republica Chèca), mòrt lo 22 d'octobre de 2019, es un violonista que participèt al primièr Qüartet de Praga (1920-1955), tanplan coma al segond (1955-2001).

## Biografia
Aprèp los estudis segondaris, ensagèt en 1943 d'estudiar al Conservatòri de Praga, pr'aquò las autoritats alemandas d'ocupacion li permetèron pas e deguèt trabalhar coma obrièr en una fabrica d'armaments a Vsetín. A la fin de la guèrra, en 1945, comencèt los estudis de violon al Conservatòri de Praga. De 1954 a 1955 (informacions pas claras sus las annadas precedentas e sus son ròtle de primièr violon del Qüartet de Praga : veire l'istoric sus la Wikipèdia chèca), Břetislav Novotný foguèt lo segond violon del primièr Qüartet de Praga (1920-1955) , puèi, quand aquel ensemble se separèt, fondèt, ambe l'acòrdi de Ladislav Černý, altista del qüartet, un qüartet novèl del meteis nom, (Kvarteto města Prahy), lo Qüartet de Praga (en chèc Kvarteto města Prahy, en alemand Prager Streichquartett, en anglés Prague String Quartet), que ne demorèt lo primièr violon d'aquí a la fin, en 2001. Tanben, de 1954 a 1961, foguèt lo primièr violon (en alemand, lo *Konzermeister*) de l'Orquèstra sinfonica de Praga.

En mai d'aquò, Břetislav Novotný faguèt una carrièra de solista. En 1969, enregistrèt en çò de Supraphon las Sonatas e Partitàs de Joan Sebastian Bach. De 1972 a 1990, Břetislav Novotný foguèt lo conselhièr artistic de l'Orquèstra de Cambra de Praga e, de 1991 a 1993, faguèt çò meteis per l'Orquèstra de Cambra Suk (en chèc Sukův komorní orchestr, en anglés Suk Chamber Orchestra). De 1988 a 2007, foguèt lo cap d'orquèstra de l'Orquèstra filarmonica de la Boèmia del Sud (en chèc, Jihočeská filharmonie, en anglés, South Czech Philharmonic), a České Budějovice.

## Nòtas
Ofici public de la lenga occitana

L’**Ofici public de la lenga occitana** (en francés *Office public de la langue occitane*; sigla **ÒPLO**) es un establiment public de cooperacion culturala creat lo 23 de setembre de 2015. Son domeni d'accion se limita a la cooperacion entre l'Estat francés e doas regions administrativas que son la Nòva Aquitània e la Region de Tolosa (dicha "region Occitània"). Agís pas dins las autras regions occitanas.

## Missions
La tòca d’aquela estructura es d’assegurar, sul territòri que curbís, la salvagarda e lo desvolopament de la lenga occitana.

## Tresena composicion
## Segonda composicion (2016)
Après las fusions de regions e las eleccions regionalas, las regions signatàrias venon las doas regions grandas Aquitània Lemosin Peitau e Charantas e Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus.

Los representants èran:
* per l’Estat, Hélène Bernard, rectritz de l’Acadèmia de Tolosa e Laurent Roturier, director regional dels afars culturals de Tolosa
* per la region Aquitània Lemosin Peitau e Charantas:
** Charline Claveau Abbadie (PS, Pirenèus Atlantics), elegida presidenta lo 22 de març de 2016
** Laurence Motoman (EELV, Lanas, nascuda au Mans)
** Marc Oxibar (LR-CNPT, Pirenèus Atlantics)
* per la region Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus:
** Nadia Bakiri (PS, Nauta Garona)
** Patric Rós (PÒc, Aude), elegit vicepresident lo 22 de març de 2016
** Dominique Salomon (MRG, Tarn e Garona)

L'eleccion del burèu se faguèt lo 22 de març de 2016.

## Primièra composicion (2015)
Lo primièr conselh d’administracion s’acampèt lo 12 de novembre de 2015 a Tolosa e nomenèt:
* president, representant de la region d’Aquitània, Dàvid Grosclaude, conselhièr regional;
* primièr vici-president, representant de la region Miègjorn-Pirenèus, Guilhèm Latrubesse, conselhièr regional;
* segonda vici-presidenta, representanta de l’estat, Hélène Bernard, rectritz de l’Acadèmia de Tolosa.

Estève Cròs foguèt recrutat coma director a partir del 1èr de genièr de 2016.

## Referéncias
Chauchat

Lo **Chauchat** (nom complèt: **Fusiu Mitralhaire Mle 1915 CSRG**) èra un fusiu mitralhaire francés desvolopat durant la Premiera Guèrra Mondiala e intrat en servici en 1916. Èra una arma leugiera d'encombrament relativament limitat. Permetiá d'aumentar la poissança de l'infantariá durant leis assauts mai en causa d'una concepcion tròp simplificada per favorizar una produccion rapida e aisada, l'arma èra gaire fisabla e foguèt pauc apreciada. Pasmens, coma aviá pas d'equivalents, foguèt adoptada per mai d'una armada aliada (França, Estats Units, Belgica, Russia, etc.). En causa de l'importància deis estòcs ( unitats produchas entre 1915 e 1918), lo Chauchat foguèt encara utilizat per totei lei camps durant la Segonda Guèrra Mondiala.

## Liames intèrnes

* Fusiu mitralhaire.
* Mitralhièra.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Qüartet de Praga (1955-2001)

Lo **Qüartet de Praga** (segonda formacion aprèp lo qüartet del meteis nom que durèt de 1920 a 1955) es un qüartet de còrdas chèc de la segonda mitat del sègle XX.

## Istòria
Lo qüartet se fondèt a l'auton de 1955 ambe de membres de l'Orquèstra sinfonica de Praga. A la fondacion, los membres èran : Břetislav Novotný (1èr violon), Miroslav Richter (2nd violon), Hubert Šimáček (alto), Zdeněk Koníček (violoncèl). L'ausiguèron a son primièr concèrt lo 3 de març 1956 a la Comuna de la Vila vièlha de Praga (Staroměstská radnice). Al concors de qüartet de còrdas de Lièja, en 1958, agèt pas que lo tresen prèmi çaquelà.

Es mai que mai conegut per son integrala dels Qüartets de còrdas de Dvořák en çò de Supraphon (en coproduccion ambe Deutsche Grammophon) entre 1973 e 1977, mès sos enregistraments compòrtan tanben d'òbras de Bartók, Beethoven, Borodin, E. F. Burian, Dobiáš, Dvořák, Jindřich Feld, Glinka, Haydn, Hindemith, Franck, Jaroslav Ježek, Ivan Jirko, K. E. Macan, Bohuslav Martinů, Mozart, Otakar Ostrčil, Jaromir Podešva, Prokofiev, Schubert, Erwin Schulhoff, Chaikovskii, Lubomir Železný (Supraphon), Haydn (Ariola), Brahms, Borodin, Prokofiev, Schubert, Wolf (Nippon Columbia), Franck (Harmonia Mundi), Dvořák, Janáček, Schubert, Smetana, Chaikovskii (King Records, tot en 1996). 
## Musicians
### Primièr violon
* Břetislav Novotný (1955-2001)

### Segond violon
* Miroslav Richter (1955-abril 1957); demissiona per rasons de santat;
* Karel Přibyl, nascut lo 26 de març 1931 (abril 1957-2001)

### Alto
* Hubert Šimáček (1955-1961)
* Jaroslav Karlovský (junh 1961-1968)
* Lubomír Malý (de novembre 1968 a 2001)

### Violoncèl
* Zdeněk Koníček (1955-1968)
* Jan Širc (novembre 1968-mai 1983)
* Alexander «Saša» Večtomov (mai 1968-novembre 1988)
* Jan Širc (genièr 1989-2001).

NB. (Praga, 12 de decembre 1930 – Praga, 29 de decembre 1989) èra lo filh de Ivan Večtomov (1902-1981), compositor e violoncellista del primièr Qüartet de Praga entre 1933 e 1941.

## Nòtas e referéncias
Estanh de Vaciviera

L**'Estanh de Vaciviera** es un lac artificiau de  que fuguet creat per la construccion d'un barratge situat sus la ribiera de Mauda a la sortida de son valon enquadrat per sos dos peugs, a l'endrech ideau per bastir un barratge. Es la massa d'aiga mai importanta de Lemosin e un daus lacs artificiaus mai grands de França. Se situa au nòrd-oest dau Replanat de Miuvachas, au sen de 'na seuva espessa, dins los departaments de Cruesa e de la Nauta Vinhana, e prep de Corresa.
Palma d'Aur

La **Palma d'Aur** es lo prèmi màger donat per la jurada oficiala del Festenal de Canas. Celèbra lo melhor film de la seleccion oficiala, elegit entre aquelas en competicion.

Lo simbòl de la palma ven de las armas de la vila de Canas, tot coma lo Leon d'Aur de la Mòstra de Venècia o l'Ors d'Aur del Festenal internacional del film de Berlin.
[thumb|165x165px|Escut de [Canas amb una palma d'argent.]]

## Palmarés

## Nòtas e referéncias




## Vejatz tanben

### Articles connèxes
* Festenal de Canas

### Ligams extèrnes
* Forme actuelle de la Palme d'or et des Prix d'interprétations
* Site officiel du Festival de Cannes
*  Le Festival de Cannes par année sur l'Internet Movie Database
* Le Festival de Cannes par année sur Allociné
* Critiques des films palmés à Cannes sur aVoir-aLire
* **(fr)** Etude des génériques des films Palme d'Or par A.Tylski (Blow Up)
Alexander Solomon Wiener

**Alexander Solomon Wiener** (16 de març de 1907 - 6 de novembre de 1976), es un biologista estatsunian reconegut internacionalament per sa contribucion a la descobèrta del Grop Rhesus en 1940, amb Karl Landsteiner.

Lauréat, en 1946, del Prèmi Albert Lasker, amb Karl Landsteiner e Philip Levine per l'explicacion donada als accidents transfusionals non ligats al sistèma ABO, e a la malautiá emolitaca de noirigat, permetent enseguida sa cura par exsanguino transfusion en 1945.

## Notas e referéncias




## Ligams extèrnes
Momoko Kōchi

**Momoko Kōchi** (Taitō, Tòquio, el 7 de març de 1932 - Shibuya, Tòquio, el 5 de novembre de 1998) foguèt una actritz japonesa.

## Filmografia
* 1954 : *Gojira*
* 1955 : *Jūjin yuki otoko*
* 1957 : *Waga mune ni niji wa kiezu*
* 1957 : *Chikyū bōeigun*
* 1958 : *Ōatari tanuki goten*
* 1995 : *Gojira tai Desutoroia*

## Ligams extèrnes
* 

## Nòtas & referéncias
.deloitte

**** (nom de marca, "Deloitte Touche Tohmatsu" de William Welch Deloitte, felen d’emigrat de la revolucion francesa) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa americana Deloitte Touche Tohmatsu.. Es en servici dempuèi lo 29 de genièr de 2016.

## Referéncias
.weatherchannel

**** (nom de marca, de l’anglés *weather channel*, "la cadena de la meteo") es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa americana The Weather Channel.. Es en servici dempuèi lo 28 de genièr de 2016.

## Referéncias
Plaqueta

[thumb|D'esquèrra a drecha: [eritrocit, plaqueta e leucocit.]]
Las **plaquetas** o **trombocits** son de pichons fragments cellulars, d'unes 2-5 μm de diamètre ne fasent que son las cellulas sanguinas mai pichonas de totas.

Son irregularas e an pas de nuclèu. Vivon de 8 a 12 jorns. La foncion principala es la coagulacion sanguina per sa capacitat per se jónher unas amb las autras en responsa a diversas estimulacions, forman de noses dins lo malhum de fibrina, libèran de substàncias importantas per accelerar la coagulacion. Forman de trombes, mercés al fach que possedisson de grans de substàncias activatritz de la coagulacion. Après los eritrocits son los elements cellulars mai nombroses de la sang. Sonque lo mamifèrs ne possedisson.

Lor origina es dins lo teissut ematopoetic (formator de sang) de la mesolha dels òsses, per fragmentacion del citoplasma d'unas cellulas gigantas, las mai grandas del teissut hematopoetic, nomenadas megacariocits. 

## Ròtles dins las malautiás

### Numeracion de la plaquetas
thumb|La fosfocolina es un fosfolipid activator de fòrça foncions que provòca l’agregacion de la plaquetas
Una numeracion de plaquetas normala per una persona sana es entre 150.000 e 450.000 per micro-litre de sang ((150-450))×109/L). Lo nonanta cinc per cent de las personas sanas qu'an una numeracion de plaquetas son dins aquel marge. Unes auràn una numeracion de plaquetas estatisticament anormal mas es pas una anomalia demostrable. Pasmens, se lo nombre es fòrça bas o fòrça naut, la probabilitat d'aver un trebolum es fòrça nauta.

A un nivèl bas lo trebolum se nomena trombocitopeniá e a un de naut trombocitemiá, ambedós pòdon presentar de problèmas de coagulacion. Mai sovent, una numeracion nauta aument lo risc de sagnament, mas i a d'excepcions (coma la trombocitopená inducha per eparina o l'emoglobinuriá). Una numeracion nauta pòt provocar una trombòsi, pasmens se aquò se passa subretot quand se deu a un sindròma mieloproliferatiu.

### Malautiás
Trebolum que compòrtan una numeracion de plaquetas redusit:
Trombocitopeniá
* Anemia aplastica
Trebolum amb disfoncion plaquetari o una numeracion de plaquetas redusit:

Trebolum amb una numeracion de plaquetas elevat:
* Trombocitemia
Trebolum que comprometon indirectament la foncion plaquetara:
* Emofilia
Trebolum que las plaquetas jògan un ròtle clau:
* Ateroscleròsi

## Reféncias


## Vejatz tanben
* Trombocitogenèsi
Castèthnau d'Eusan e La Barrèra

**Castèthnau d’Eusan e La Barrèra** (en francés e oficiaument *Castelnau d’Auzan Labarrère*) qu’ei ua comuna navèra d’Armanhac creada lo 1èr de genèr de 2016 per fusion de las comunas de Castèthnau d'Eusan e La Barrèra; cada anciana comuna que ven comuna delegada 
Administrativament, qu'ei dens la comunautat de comunas deu Gran Armanhac, lo canton d'Armanhac Tenarèsa, l’arrondiment de Condòm, lo departament de Gers e la region d' de l’estat francés.

## Geografia

## Toponimia
Vejatz a Castèthnau d'Eusan e a La Barrèra.

## Istòria
Per las annadas abans 2016, véser a Castèthnau d'Eusan e a La Barrèra.

## Administracion

## Demografia
Per las annadas abans la fusion, véser a Castèthnau d'Eusan e a La Barrèra.

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
Véser a Castèthnau d'Eusan e a La Barrèra.

## Personalitats ligadas dab la comuna
Véser a Castèthnau d'Eusan e a La Barrèra.

## Véser tanben
* Comunas de Gers

## Ligams extèrnes
* Castèthnau d'Ausan e La Barrèra suu site de l'Insee

## Nòtas e referéncias
Cellula sanguina

[right|thumb|300x300px|La tres cellulas sanguinas vistas al microscòpi electronic d'escansion. D'esquèrra a drecha, un [eritrocit, un trombocit e un leucocit.]]
right|thumb|300x300px|Genèsi e classificacion dels diferents tipes de cellulas sanguinas. Los linfocits B e T son pas detalhadas, e manca los linfocits NK, classificats puslèu d'entre los granulocits.
Se nomena « **cellula sanguina** » tota cellula (o tot organet de quin tipe que siá) presenta normalament dins la sang. Pels mamifèrs, apartenon a tres categorias que correspondon a lor foncion e a unas caracteristicas istologica:
* los leucocits o **globuls blancs**, qu'agisson coma cellulas de l'immunitat e combatan las infeccions. Pels umans, los leucocits se subdevesisson en:
** granulocits (tanben nomenats impròpriament « polinuclears » per des rasons istoricas):
*** neutrofils;
*** eosinofils;
*** basofils;
** linfocits B, T e NK ;
** monocits;
* los eritrocits o **globuls roges** o **ematias**, que la tòca màger es lo transpòrt de l'oxigèn, eissits de la transformacion dels reticulocits que ne son de formas primitivas normalament fòrça pauc presentas dins la sang;
* los trombocits o **plaquetas sanguinas**, que son de fragments de megacariocits (de grandas cellulas de la mosolha ossosa) e jogan un ròtle important dins la coagulacion sanguina.
Lo tèrme de « cellula sanguina » es impròpre (mas usual) per las doas darrièras categorias car son pas de cellulas entièras vertadièrament; en efèit son desprovesidas de nuclèu e donc de capacitat de reproduccion. Se deurián èsser classificada coma « organets sanguins », mas son fortament present dins lo mitan intercellular (lo plasma sanguin que gaireben 99 % de las « cellulas sanguinas » son normalament constituidas d'aqueles organets essencials al sistèma respiratòri), e non dins lo citoplasma intracellular.

Pasmens, la membrana de las ematias e de las plaquetas de segur a per origina aquela d’una cellula que ne son eissidas après aver perdut d'un costat lo nuclèu (e donc lor capacitat d'autoreparacion o de resistir a las infeccions per d'agents patogèns exteriors contaminant lo plasma) e normalament totes los autres organets intracellulars (e donc la capacitat de produire la lor energia d'un autre biais que per fermentacion; es al mens lo cas per l'òme, unas espècias animalas avent encara d'organits presents dins los eritrocits. 
Normalament, las seulas cellulas de la sang son los leucocits, presents en mai que dins lo plasma sanguin (fablament), subretot dins la linfa (normalament desprovesida d’eritrocits e de trombocits, e donc assegurant una circulacion netament mai aisida dels leucocits, subretot los linfocits) e jos de formas evoluadas (granulocits) dins d'autres teissuts conjontius (muscles, òs, sistèma nerviós, dèrma) o de formas primitivas (coma dins la mesolha ossosa que ne son eissidas). Pasmens los leucocits sont absents dels autres teissits non conjontius formats de cellulas juntissa (epitèli de las mucosas)

## Vejatz tanben
Lubomír Malý

**Lubomír Malý** (Praga, 6 de març de 1938 – Praga, 29 de setembre de 2022) foguèt un altista e professor de musica chèc.
## Biografia
Comencèt en estudiant lo violon e passèt puèi a l'alto. Foguèt premiat al Concors Internacional d'Helsinki en 1962.

Lubomír Malý jòga regularament a la Prima de Praga (Pražské jaro), lo festenal internacional de musica plan conegut. Èra l'altista del Qüartet de Praga (1955-2001) de 1968 a la fin d'aquel ensemble. I participava donc al moment de l'enregistrement des qüartets de Dvořák en çò de Deutsche Grammophon e Supraphon (coproduccion). Foguèt tanben solista a l'Orquèstra sinfonica de Praga.

Ara trabalha en tant que professor al Conservatòri e a l'Acadèmia de Musica (Hudební a taneční fakulta Akademie múzických umění) de Praga.

Sos enregistraments son mai que mai en çò de Supraphon, Panton, EMI, Multisonic.
## Nòtas e referéncias
Aqueste article es mai que mai una traduccion de l'article correspondent en chèc.
## Ligams extèrnes
* Stránky Českého rozhlasu
* Oficiální stránky pražské HAMU
* Novojičínský deník
Linfocit

thumb|Un linfocit, vist per un microscòpi electronique d'escansion.
Los linfocits son de leucocits qu'an un ròtle màger dins lo sistèma immunitari. En tèrmes d'estructura e de foncion, se destria doas linhadas linfocitàrias diferentas: los linfocits B e T.

## Estructura
thumb|Linfocit normal (coloracion de May-Grünwald Giemsa).
Al microscòpi, los linfocits apareisson coma de cellulas ovoïdas, nucleadas, que lo nuclèu de granda talha (gaireben 7&nbsp;μm, es a dire le diamètre d'un globul roge) ocupa gaireben tot lo còs cellular. Sa cromatina es dispausada en mòtas. Los linfocits B e T pòdon pas èsser diferenciats sonque sus de critèris morfologics, mas per la natura de lors receptors de superfícia que determinan lors foncions.

## Linfocit T

## Linfocit B

## Linfocit NK

## Cas del VIH
Lo VIH a un tropisme pels linfocits T de sospopulacion CD4 (es a dire los linfocits T expriment a lor superfícia una proteïna nomenada CD4), qu'an un ròtle important dins l'iniciacion de las responsas immunitàrias. Lo VIH i penètra, s'i multiplica, puèi se raja dins la sang quand la cellula CD4 morís. La destruccion dels CD4 provòca l'estadi SIDA declarat de la malautiá (estadi C), o de las infeccions oportunistas son susceptibles de se manifestar: Malautiá de Kaposi, pneumocitòsi, candidòsi, criptococcòsi, linfòma, toxoplasmòsi cerebrala,&#x20;&#x65;&#x63;&#x61;&#x2E;

Lo VIH infècta un tipe de linfocit particular: los linfocits T4. Quand se multiplican, quitan lo linfocit T4 desborronant çò provòca la mòrt dels linfocits.
Lo VIH provòca la mòrt de cellulas immunitaris çò que crèa una deficiéncia del sistèma immunitari a l'origina de l'apareisson d'infeccions oportunistas. Es donc una immunodeficiéncia aquerida.

## Nòtas e referéncias

## Vejatz tanben
* Malautiás de las cadenas pesugas, malautiás tocant los linfocits
* infeccion
Emir Kusturica

[right|thumb|290x290px|Emir Kusturica a [Brussèlas (2005)]]
**Nemanja Emir Kusturica** es un director de cinèma e musician sèrbi (24 de novembre de 1954 a Sarajevo, Iogoslavia, a l'actual Bòsnia e Ercegovina). A la fin dels ans 1980 e pendent lo ans 1990 venguèt popular coma director essent primat dins divèrses festenals internacionals.

## Vida e òbra
Après qu'acabèt en 1978 sos estudis a l'Academia d'Arts Interpretativas (FAMU) de Praga, Kusturica anèt a Sarajevo e comencèt a dirigir per la television d'Iogoslavia. En 1981 aguèt un debut cinematografic prometor amb *Sjecas li se, Dolly Bell*, ganhant lo Leon d'Aur a la Mòstra de Venècia. Quatre ans mai tard, en 1985, ganhèt la Palma d'Aur al Festenal de Canas amb *[[Otac na službenom putu]]* (Lo paire en viatge d'afars). En aqueles dos films trabalhèt amb l'escrivan bosniac Abdula Sidran, que conten fòrça elements autobiografics. Alara èra membre del grop musical Zabranjeno Pušenje, mai tard The Pas Smoking Orchestra, coma jogaire de baissa. Dins aquel mitan musical coneguèt Goran Bregović, autor de la banda sonòra dels seguents films de Kusturica.

Lo film *[[Dom za venšanje]]*, en 1998, foguèt aculhit positivament e met lo lum suls gitans, que benguèt un classic al subjècte del mond del Balcans. Los ans 1990 foguèron tanben prolífics per Kusturica, començant alara sa carrièra als Estats Units d'America amb la comèdia *[[Arizona Dream]]* (1993), e tornèt ganhar la Palma d'Aur en 1995 amb *[[Underground(film)|Underground]]*, una epica comèdia negra pas exempta de polemica. Escricha per Pòrtašan Kovačević e finançada en partida per la television iugoslava, lo film mòstra una revision ironica de l'istòria contemporanèa d'Iogoslavia, e de criticas soslinhèron que Kusturica relata una vision prosèrbia, d'autras trobèron que torna de biais pejoratiu la vision de las diferentas etnias o nacionalitats dels Balcans.

## Filmografia
* *Guernica*, 1978, cort metratge
* *SjećAš li se, Dolly Bèl*, 1981
* *Otac la službenom putu *(Lo paire en viatge d'afars), 1985
* *Dom za Venšanje*, 1988
* *Arizòna Dream*, 1993
* *Underground*, 1995
* *Crna mačka, belègue mončaur* (Gat negre, gat blanc), 1998
* *Super 8 Stories*, 2001, documentari
* *Život je čudo (Life Is A Miracle*), 2004
* *Promet-me* (*Zavet*), 2007
* *Maradona*, 2008, documentari
* *Lo affaire Farewell*, *[[2009]]*, ont apareis coma *[[actor]]*
* *2012 : Words with Gods (corealizacion)*

## Ligams extèrnes
*  dins Internet Movie Database (anglés)
* Emir Kusturica a TCM Movie Database (anglés)
* Emir Kusturica a Allmovie (anglés)
* Web sus Kusturica (anglés)
* Pas Smoking Orchestra (anglés)
Trio Italiano d'Archi

Lo **Trio Italiano d'Archi** (*Trio Italian de Còrdas*) foguèt un trio de còrdas del sègle XX.

## Istòria
La primièra formacion (1957-1962) del trio foguèt : Franco Gulli (Trieste, 1èr de setembre 1926 – Bloomington, 20 de novembre 2001), al violon, Bruno Giuranna (nascut a Milan lo 6 d'abril 1933), a l'alto, e Amedeo Baldovino (1916-1998) al violoncèl. En 1962, Amedeo Baldovino passèt al Trio di Trieste (trio ambe piano) ont prenguèt la seguida de Libero Lana. Dins la segonda formacion, a partir de 1962, lo violoncellista Giacinto Caramia ( (Nàpols, 7 de julhet 1923 – 21 de decembre 2015) remplaçava Amedeo Baldovino.

En 2018, un autre trio de còrdas, creat en 2004 e compausat d'Alessandro Milani (violon), Luca Ranieri (alto) e Pierpaolo Toso (violoncèl) prenguèt lo nom de *Nuovo Trio Italiano d'Archi* .

## Seleccion d'enregistraments
*Mozart, Divertimento per Trio de Còrdas en mi bemòl major, K. 563, "a Puchberg", ambe Giacinto Caramia (Deutsche Grammophon, LP 139 150; sembla inedit en CD (en genièr 2016)
* Beethoven, integrala dels Trios de Còrdas (ambe Giacinto Caramia), enregistrats en abril 1968 e febrièr 1969 (Deutsche Grammophon, CD 459 466-2) 

## Nòtas e referéncias
Los Capricis de Goya

**Los Capricis** que son ua seria de gravaduras deu pintre aragonés Francisco de Goya y Lucientes que consitueishen un viraplèc estilitic dehens la soa òbra e que comptan enter las purmèras de las soas òbras qui hen que critics com André Malraux ajan considerat aqueste pintre com un precursor de l'art modèrne o contemporan.

Los capricis qu'ostentan un gran contengut de critica sociau, de las flaquessas umanas, de las convencions sociaus, e tanben de la rason, deu fantastic, de la supersticoin, de la senectut, deu comportaments masculins e feminins, de l'inquisicion.

Inspirat per las ideas de la Lutz, los Capricis que critican durament la religion, la noblessa o lo clergat ; Goya que'us se composè (dab la prudéncia de préner quauques precaucions formaus) en se crdent emparat peus liberaus com lo purmèr ministre Godoy o deu ministre Jovellanos ; totun, au moment de lançar la soa comercialisacion, la paur de la contagion de la Revolucion Francesa, deus sons actes e de las soas ideias, que marquè ua represion de la Lutz e un retorn de la fòrças conservatritz. Per aquesta rason, la venta oficiau que durè 14 dias.

Entà s'emparar un pauc, Goya qu'esbarregè los temas e que botè legendas de las escuras o ambiguosas. 

Emparat de tot biais peus Rei Carlos IV e tanben peu son hilh a maugrat deu subre conservatisme d'aqueste, Goya que balhè las placas de las gravaduras a aquesth derrèr entà que demoressen a l'acès de l'inquisicion.

A l'origina la famosa gravaduras 43 (Lo "Saunei de la Rason") que devèva aubrir la garba, mes fin finala qu'ac he un autopertrèit trufandèc d'un Goya vestit de moussur de la hauta societat borgesa (Goya b'èra totun conegut per estar pauc menierat e qu'avèva la costuma de's reprensetar d'un biais pro naturau) invistant a ua lectura ironica e a doble sens.

## Galeria

Francisco Goya y Lucientes Pintor.jpg|Caprici numero 1, un Goya borgès suggereish ua lectura ironica e trufandèca.
El sí pronuncian y la mano alargan al primero que llega.jpg|Caprici numero 2
Museo del Prado - Goya - Caprichos - No. 08 - Que se la llevaron!.jpg|Caprici numero 8
Aquellos polvos.jpg|Caprici 23
Capricho42(detalle1) Goya.jpg|A parti d'aqueth 42 la tematica passa d'ua domainanta morala au fantastic.
Capricho 43, El sueño de la razón produce monstruos.jpg|43
Capricho69(detalle1) Goya.jpg|69
Capricho80(detalle1) Goya.jpg|80
Monts d'Embasac

Los **monts d'Embasac** son un pitit massís montanhós situat a l'oest dau Massís Centrau. Forman la partida centrala daus monts de Marcha.

## Galariá

Fichièr:Monts d'Ambazac depuis Panazol.JPG|Lo massís vist dempuei Panasòu (fàcia sud)
Fichièr:Monts d'Ambazac depuis St-Maurice.JPG|Lo massís vist dempuei Sent Maurici (fàcia nòrd)
Fichièr:Monts d'Ambazac (3).JPG|Paisatge daus Monts d'Embasac
Fichièr:Paysage sur la commune de Châtelus le Marcheix.JPG|Paisatge prep de Chasteluç lo Marchès
Peitavin (dialecte)

Lu **peitavin** (*pouétevin* o *poetevin* localament) es un daus dos dialectes dau peitavin-santongés, linga d'oïl de la familha de las lingas romanicas. Eu es parlat dins las ancianas províncias dau Peitau e la partida nòrd de l'Aunis, aüei sur la Vendea, las Doas Sevras (fòra dau Nòrd Thouarsais), la Viena (fòra quauquas comunas occitanas au sud e lu Nòrd-Loudunais), lu sud dau Léger Atlantic (*país de Retz*), lu sud dau Maine e Léger (*las Mauges*) e dins lu nòrd-oest de la Charanta ('na partida dau Rufequés, e la "bordura oïl" dau Confolentés: Lo Boschatge e Pleuvila en partida), l'extreme nòrd de la Charanta Maritima (isla de Ré, nòrd de l'Aunís, regions de Loulay e d'Aulnay), e maitot dins quauquas comunas de l'extreme sud-oest de l'Endre (vers Lo Blanc, Bélâbre, Argenton).

Dempuei 1831 lu peitavin es associat au sentongés dins lu grope peitavin-sentongés, associacion confirmada per las publicacions d'universitarias de las universitats de Liverpool, Angers, Peitieus, Lion, Nantas, Clarmont-Ferrand, e Caen, o de l'Institut nationau de la linga francesa de Nancy.
UPCP-Métive

L’**Union pour la culture populaire en Poitou-Charentes-Vendée**, actualament **UPCP-Métive**, es una associacion dicha lei 1901 a fin culturala, peitavina, creada en 1969 e establida a Parthenay dins la *Maijon de las culturas de país*.

## Descripcion
'Quela associacion a per fin la promocion e la defensa de la cultura dicha regionala dau Peitau e de la Santonge, subretot per l’estudi e la defensa de la linga regionala (peitavin-santongés dins sas variantas lu peitavin e lu santongés), la cultura (musica, dança, arts de la paròla), l’istòria, la gastronomia, etc.

L'UPCP-Métive es labelisada dempuei lu debut de las annadas 90  per lu Ministèri francés de la Cultura : Centre de musica e dança traditionala en Peitau-Charantas e Vendèa.

Aüei, l'UPCP-Métive developa quatre sectors d'activitats :

* Malhum,
* Documentacion (emb son ustilh lu *CERDO*),
* la formacion,
* la creacion e difusion (sason e festenvau *De Bouche à Oreille*).
SEFCO (societat sabenta)

La **Société d'ethnologie et de folklore du Centre-Ouest** (SEFCO) es 'na societat sabenta francesa de Saint-Jean-d'Angély (Charanta Maritima) qui se consacra a l'estudi dau patrimòni istoric daus departaments de la Charanta, de la Charanta Maritima, de las Doas Sèvras, de la Viena e de la Vendèa.

## Istoric
Fondada en 1962, la Societat a per mission de reculir, conservar e defendre lu patrimòni culturau, artistic, etnologic e linguistic de las ancianas provincias de Peitau, Aunis, Santonge e Engolmés (anciana region Peitau-Charantas e departament de la Vendèa).

## Liams externes
* https://web.archive.org/web/20160221143051/http://www.sefco-subiet.eu/
Trio di Trieste

Lo **Trio di Trieste** foguèt un trio ambe piano italian del sègle XX.

## Istòria
Lo Trio di Trieste se fondèt en 1933. I participavan : Dario De Rosa (nascut a Trieste en 1919, mòrt a Florença en abril 2013 al piano, Renato Zanettovich (nascut a Trieste lo 28 de julhet de 1921 e mòrt lo 29 d'octobre de 2021) al violon e Libero Lana (nascut a Trieste en 1921 e mòrt en 1989) al violoncèl. Per tant, dos dels membres avián quicòm coma 12 ans e un autre 14. Lo primièr concèrt public del novèl ensemble se tenguèt en 1934 e, aprèp autres 3000 e mai, 62 ans d'activitat, lo darrèr concèrt public agèt lòc a Siena lo 3 de març 1995.

Lo sol càmbiament de la composicion del grope foguèt la substitucion del violoncellista Libero Lana per Amedeo Baldovino (1916, Alexandria d'Egipte - Milan, 13 de mai 1998), que veniá del Trio Italiano d'Archi. Libero Lana partiguèt pr'amor de divergéncias ambe'ls autres o per orientar sa carrièra dins d'autras direccions.  

Entre las 80 òbras executadas pel Trio di Trieste, las mai jogadas foguèron lo Trio Op.99 de Franz Schubert, lo Trio de Maurice Ravel, e lo «de l'Archiduc» de Ludwig van Beethoven. 

## Discografia
Lo Trio di Trieste enregistrèt dins mai d'un ostal de disques : Celson, Decca, La Voce del Padrone, Deutsche Grammophon, Nuova Era. La disponibilitat de la màger part es problematica (en febrièr de 2016), mai que mai per lo melhor periòde del Trio (annadas 40 e 50). En 2004, Deutsche Grammophon sortiguèt un cofret de 5 disques ambe d'òbras de Vivaldi, Rameau, Haydn, Mozart, Beethoven, Schubert, Brahms, Schumann e Ravel.

Se pòt tanben citar un disque Archipel (ARPCD 0267) ont lo Trio di Trieste jòga lo Triple Concerto de Beethoven ambe l'Orquèstra sinfonica de Viena, jos la direccion de Karl Böhm, lo 11 de març 1954.
## Nòtas e referéncias
École centrale de Paris

L’escòla centrala de París (en francés *École centrale de Paris* o pus simplament *Centrale Paris*) es una granda escòla francesa situada a París.

## Ligams extèrnes
*  Sit web oficial de l'École centrale de Paris
Las Monedieras

**Las Monedieras** son un massís granitic que fai partida dau Massís Centrau. Se situa au sud-oest dau Replanat de Miuvachas, dins lo departament de Corresa.

## Galariá

Fichièr:PuyMonédières2.JPG|Lo Pueg de las Monedieras, punt culminant dau massís
Fichièr:Le sud des Monédières vers Chaumeil.JPG|Vista dau sud dau massís
Fichièr:Les Monédières.jpg|Païsatge de las Monedieras
Fichièr:SucauMay.JPG|Lo Suc au Mai
Fichièr:TOsucMay.JPG|Taula d'orientacion dau Suc au Mai, que data de 1935
Fichièr:Vue depuis le Suc au May.jpg|La vista dempuei lo Suc au Mai
Fichièr:View from Suc-au-May.jpg|'Na autra vista dempuei lo Suc au Mai


## Referéncias
Langoiron

**Langoiron** es una aiga que raja en Losera dins la region . Es un afluent d'Alèir en riba esquèrra, doncas un sosafluent de Léger per Alèir.
Quinta del Sordo

La **Quinta del Sordo** qu'ei lo nom de l'ostau que lo pintre aragonés Francisco Goya y Lucientes e's crompè en dehòra de Madrid en 1819; qu ho avalida en 1909 e qu'y hobastida l'estacion de trin "Goya" justament (era tanben avalida dens las annadas 1960). A maugrat deu hèit que Goya èra sord, l'ostau devèva lo son nom d' "ostau deu sord" au son ancian propietari, sord tanben.

Que's pensa que Goya la crompè entà s'estar en dehòra de la Capitala e de la Cort ultra consevadora de Ferrand VII e tanben per 'mor de coabitar dab Leocadia Weis e sa hilha (dilhèu mestressa e hilha deu pintre quitament s'èra oficiaument servicila e pupila).

Sus las parets de la Quinta, Goya que pintè las soas Pintruras Negras, òbras de las importantas dehens l'istòria de l'art d'ua tonalitat pessimista que hon passadas sus tela abans l'avalida de l'ostau e uei lo dia exposadas au Musèu deu Prado a Madrid.

Goya deishè aquesta residéncia en en 1827 entà exilià's a Bordèu. Lo son arrèr hilh, Mariano Goya, que'n venguè prorietari e que la venè en 1854. En 1874, lo banquier francés Émile d'Erlanger que'n èra proprietari e que demanè au restaurator Salvador Martínez Cubells de'us passar sus tela entà las véner, après las aver expausadas, a l'escasença de l'Exposicion Universau de París. La mauescaduda d'aquesta venta que'u miè a las dar au Musèu deu Prado on e s'estan desempuish.
Ciutat Metropolitana de Palèrme

La **ciutat metropolitana de Palèrme** es una division administrativa de la region italiana de Sicília que remplaça la província de Palèrme lo 4 d'agost de  de 2015.

Sa capitala es Palèrme.

Es devesida en 82 comunas.

## Ligams extèrnes
* Site oficial de la ciutat metropolitana de Palèrme
Monastèri de Voroneţ

Lu **monastèri de Voroneț** (en romanés *Mănăstirea Voroneț*) es un monastèri de Bucovina en Romania, prèp de la vila de Gura Humorului. Eu fuguet bastit sos l'ordre de Estève III de Moldàvia ( *Ștefan cel Mare*) en 3 mes e 3 setmanas, dau 26 mai au 14 setembre 1488 après la victòria contra los Otomans.

Au niveu picturau, en mai de sas celebras pinturas muralas, 'queu monastèri es conegut per son blu, qu'apelem *albastru de Voroneț* (Blu de Voroneț).
Lista dels caps d'Estat de Ghana

thumb|120px|Bandièra de Ghana.
Abans l'independéncia en 1957, Ghana èra la colònia britanic de la Còsta d'Aur. Abans del periòde colonial, lo sieu territòri èra dividit en de divèrses reialmes, entre eles l'empèri Ashanti.

## Caps d'Estat de [[Ghana]] ([[1957]] fins a uèi)
Après l'independéncia de Ghana (formada per l'union entre Còsta d'Aur e la Togolandia Britanica) l'an 1957 fins a l'an 1960, lo país aguèri coma cap d'Estat la reina Elisabeta II del Reialme Unit representada per de governadors-generales

### Republica de Ghana ([[1960]] fins a uèi)
Ghana devenèt republica lo 1 de julhet 1960. Vaquí la lista dels presidents de Ghana fins a uèi.

## Fonts
* http://www.rulers.org/rulg1.html#ghana
* ***Guinness Book of Kings, Rulers & Statesmen''', Clive Carpenter, Guinness Superlatives Ltd''
* ***African States and Rulers**, John Stewart, McFarland''
* ***Heads of State and Government, 2nd Edn.*', John V da Graça, MacMillan Press Ltd, 2000''

## Vejats tanben
* Ghana
Territòri de Marselha Provença

Lo **territòri d’Alaug, Carnós, Carri lo Roet, Cassís, Ceiresta, Castèunòu dau Martegue, En Suá la Redona, Gèmas, Ginhac, La Ciutat, Lo Ròve, Marinhana, Marselha, Lo Plan de Cucas, Ròcafòrt e la Bedola, Sant Victoret, Sausset dei Pins e Seteme** (oficialament en francés, *Territoire d’Allauch, Carnoux-en-Provence, Carry-le-Rouet, Cassis, Ceyreste, Châteauneuf-lès-Martigues, Ensuès-la-Redonne, Gémenos, Gignac-la-Nerthe, La Ciotat, Le Rove, Marignane, Marseille, Plan-de-Cuques, Roquefort-la-Bédoule, Saint-Victoret, Sausset-les-Pins, Septèmes-les-Vallons*) es un territòri de la Metropòli d'Ais Marselha Provença. Correspond a l’anciana comunautat urbana Marselha Provença Metropòli.

Es compausat de 18 comunas dei Bocas de Ròse. A  abitants.

## Referéncias


## Liames extèrnes

* Pagina oficiala dau territòri.
Territòri dau País selonenc

Lo **territòri d’Alen, Aurons, Bèrra, Charlaval, Aiguiera, La Barbent, La Fara deis Oliviers, Lamanon, Lançon, Malamòrt, Pelissana, Ronhac, Sanch Amanç, Selon, Senàs, Velaurs e Lo Vernegue** (oficialament en francés, *Territoire d’Alleins, Aurons, Berre-l'Etang, Charleval, Eyguières, La Barben, La Fare-les-Oliviers, Lamanon, Lançon-Provence, Mallemort, Pélissanne, Rognac, Saint-Chamas, Salon-de-Provence, Sénas, Velaux, Vernègues*) es un territòri de la Metropòli d'Ais Marselha Provença. Correspond a l’anciana comunautat d’aglomeracion de l’Aglopòli Provença.

Es compausat de 13 comunas deis Bocas de Ròse.  A  abitants.
## Referéncias
Territòri dau País d'Aubanha e de l'Estèla

Lo **territòri d’Aubanha, Auriòu, Brecòda, Ca d'Oliva, Cuja dei Pins, Bolhadissa, La Destroça, La Pena d'Evèuna, Puegpin, Ròcavaira, Sant Savornin e Sant Jacariá** (oficialament en francés, *Territoire d’Aubagne, Auriol, Belcodène, Cadolive, Cuges-les-Pins, La Bouilladisse, La Destrousse, La Penne-sur-Huveaune, Peypin, Roquevaire, Saint-Savournin, Saint-Zacharie*) es un territòri de la Metropòli d'Ais Marselha Provença. Correspond a l’anciana comunautat d’aglomeracion dau País d’Aubanha e de l’Estela.

Es compausat de 12 comunas: 11 deis Bocas de Ròse e Sant Jacariá, dins lo Var.  A  abitants.
## Referéncias
Territòri dau País d'Ais

Lo **Territòri d’Ais, Beurecuelh, Boc Bèl Èrm, Cabriés, Castèunòu lo Roge, Codoç, Agulhas, Fuvèu, Gardana, Griasca, Jocas, Lambesc, La Ròca d'Antarron, Lo Pueg de Santa Reparada, Lo Tolonet, Lei Penas de Mirabèu, Mairarga, Mairuelh, Mimet, Pertús, Puegnier, Peiròla, Pueglobier, Ronha, Rosset, Sant Antonin de Baion, Sant Canat, Sant Estève Genson, Sant Marc de Jaumegarda, Sant Pau de Durença, Sumiana e Caulònga, Tretz, Vauvenarga, Venèla, Ventabren e Vitròla** (oficialament en francés, *Territoire d’Aix-en-Provence, Beaurecueil, Bouc-Bel-Air, Cabriès, Châteauneuf-le-Rouge, Coudoux, Eguilles, Fuveau, Gardanne, Gréasque, Jouques, Lambesc, La Roque-d'Anthéron, Le Puy-Sainte-Réparade, Le Tholonet, Les Pennes-Mirabeau, Meyrargues, Meyreuil, Mimet, Pertuis, Peynier, Peyrolles-en-Provence, Puyloubier, Rognes, Rousset, Saint-Antonin-sur-Bayon, Saint-Cannat, Saint-Estève-Janson, Saint-Marc-Jaumegarde, Saint-Paul-lès-Durance, Simiane-Collongue, Trets, Vauvenargues, Venelles, Ventabren, Vitrolles*) es un territòri de la Metropòli d'Ais Marselha Provença. Correspond a l’anciana comunautat d’aglomeracion dau País d’Ais.

Es compausat de 36 comunas (35 dei Bocas de Ròse e Pertús, en Vauclusa).  A  abitants.

## Referéncias
Territòri d'Oèst Provença

Lo **territòri de Cornilhon e Conforç, Fòs, Grans, Istre, Miramàs e Lo Pòrt de Sant Loís** (oficialament en francés, *Territoire de Cornillon-Confoux, Fos-sur-Mer, Grans, Istres, Miramas, Port-Saint-Louis-du-Rhône*) es un territòri de la Metropòli d'Ais Marselha Provença. Correspond a l’ancian sindicat d’aglomeracion novèla Oèst Provença.

Es compausat de 6 comunas dei Bocas de Ròse.  A  abitants.
## Referéncias
Territòri dau País dau Martegue

Lo **territòri dau Martegue, Lo Pòrt de Boc e Sant Mitre dei Barris** (oficialament en francés, *Territoire de Martigues, Port-de-Bouc, Saint-Mitre-les-Remparts*) es un territòri de la Metropòli d'Ais Marselha Provença. Correspond a l’anciana comunautat d’aglomeracion dau País dau Martegue.

Es compausat de 3 comunas dei Bocas de Ròse. A  abitants.
## Referéncias
Metropòli deth Grand París

Era **Metropòli deth Grand París** (en francés e oficialament *Métropole du Grand Paris*) ei un agropament de comunas francesas ar’entorn de París. Ei ua metropòli francesa der’estatut especiau creada per eras leis 2014-58 deth 27 de genèr de 2014 e 2015-991 deth 7 d’agost de 2015 que fusiona mantuas estructuras intercomunalas a partir deth 1èr de genèr de 2016. Correspond a 131 comunas. 

Damb  abitants, era metropòli ei era purmèra intercomunalitat der’estat francés.

## Divisions
Era metropòli ei devesida ena vila de París e 11 territòris creats per decrèt er 11 de decémer de 2015:
* eth Territòri d’Antòni
* eth Territòri d’Aulnay-sous-Bois
* eth Territòri de Champigny-sur-Marne
* eth Territòri de Créteil
* eth Territòri de Gennevilliers
* eth Territòri de Meudon
* eth Territòri de Nantèrra
* eth Territòri de Noisy-le-Grand
* eth Territòri de Romainville
* eth Territòri de Sant Daunís
* eth Territòri de Vitry-sur-Seine

## Referéncies
Giba

**Giba** Gilberto Amauri de Godoy Filho, conegut com Giba (nascut lo 23 de decembre de 1976, Londrina), es un exjogaire professional de voleibòl brasilièr que joguèt com atacant exterior. Durant una granda part del decenni de 2000, foguèt considerat com un dels melhors jogaires de voleibòl al mond. Durant sa carrièra professionala joguèt al Brasil, Itàlia, Russia, Argentina e brevament als Emirats Àrabs Units. Es conegut tanben per sas sortidas amb la seleccion, nacionala.
Lenga aragonesa pròpria als airals pirenenc e prepirenenc

La **lenga aragonesa pròpria als airals pirenenc e prepirenenc** (originalament en espanhòl: *Lengua aragonesa propia de las áreas pirenaica y prepirenaica*), mai coneguda coma **LAPAPYP**, es una denominacion obsoleta que foguèt utilizada dins las comunicacions del Govèrn d'Aragon de 2013 e 2015 per designar l'aragonés, e *de facto* negar son especificitat rapòrt a l’espanhòl.

Foguèt inclusa dins la lei de lengas de la comunitat que foguèt aprovada lo 9 de mai de 2013. Aquela substitucion del mot aragonés foguèt acompanhada per la de *lenga aragonesa pròpria a l'airal oriental* pel catalan. Aquela designacion foguèt oficialament suprimida per un vòte de las Corts d’Aragon en genièr de 2016.

## Articles connèxes
* Lenga aragonesa pròpria a l'airal oriental
## Referéncias
Mohammed VI de Marròc

drecha|sens_quadre
**Mohammed VI** (arab: محمد السادس, amazigh: ⵎⵓⵃⵎⵎⴷ ⵡⵉⵙ ⵚⴹⵉⵚ; nascut lo 21 d'agost de 1963) es l'actual rei de Marròc. Accediguèt al tròn lo 23 de julhet de 1999 après la mòrt de son paire, lo rei Hassan II.
### Referéncias
.unicom

**** (nom de marca, acorcha de *United Communications*, "comunicacions unidas" en anglés) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa chinesa China United Network Communications Corporation Limited.. Es en servici dempuèi lo 4 de febrièr de 2016.

## Tanben veire
* .联通

## Referéncias
Bucovina

**Bucovina**, (en romanés *Bucovina*, en ucraïnés: Буковина, Bukovina; en alemand e polonés: Bukowina) es una region de l'Euròpa centreorientala, situada entre la region istorica de Galicia e la region de Moldavia, que foguèt una província de l'Empèri austroongrés, e actualament es devesida entre Ucraïna e Romania. La part nòrd forma l'actual oblast ucraïnés de Chernivtsí, e es sovent nomenada Bucovina popularament. La part sud forma la major part de l'actuala província romanesa de Suceava. Lo territòri que s'espendís suls Carpats del Nòrd e tanben sus las planas vesinas. Es sonat en romanés *País Naut* (*Țara de Sus*) de Moldavia. 
La partida situada en Ucraïna a una majoritat ucraïniana de 75% e una minoritat de 19,8% de Romaneses.

La partida romanesa compta 94,8% de Romaneses e 0,9% d'Ucraïnians.
## Referéncias
Mont Fridtjof Nansen

Lo **Mont Fridtjof Nansen** ( m) es una montanha de la Cadena Transantartica descubèrta per Roald Amundsen en 1911. Porta lo nom dau consultant tecnic de l'expedicion norvegiana qu'agantèt per lo premier còp lo Premier Pòl a la fin d'aquela annada. Situat a environ 500 quilomètres dau Pòl Sud, fa partida deis uech cimas d'Antartida que passan  m d'altitud.

## Liames intèrnes

* Antartida.
* Cadena Transantartica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Mont Kirkpatrick

Lo **Mont Kirkpatrick** ò **Mont Kilpatrick** ( m) es la montanha pus auta de la Cadena Transantartica. Foguèt descubèrt en 1907-1908 per l'expedicion Nimrod e porta lo nom d'un esponsòr de la mission. Es una importanta zòna de recèrca paleontologica qu'a permés la descubèrta de plusors fossils de vertebrats datant dau Jurassic.

## Liames intèrnes

* Antartida.
* Cadena Transantartica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Mont Markham

Lo **Mont Markham** ( m) es una montanha de la Cadena Transantartica. Descubèrt per l'expedicion Discovery (1901-1904), porta lo nom de Clements Markham qu'èra lo president de la Royal Geographical Society. Fa partida deis uechs cimas d'Antartida que passan  mètres d'altitud.

## Liames intèrnes

* Antartida.
* Cadena Transantartica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Massís Vinson

Lo **Massís Vinson** ( m) es la montanha pus auta d'Antartida. Situat en Antartida Occidentau dins lei Monts Ellsworth, foguèt descubèrt en 1958 dins lo corrent d'un subrevòl aerian. La premiera ascension aguèt luòc en 1966 e foguèt l'òbra de quatre alpinistas dirigit per Nicolas Clinch.

## Liames intèrnes

* Antartida.
* Monts Ellsworth.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Serge Telle

**Serge Telle** (Nantas, 5 de mai de 1955) es un naut foncionari e diplomata francés. De 2016 a 2020 es ministre d'estat de Mónegue.
Gòrjas de Dordonha

Las **gòrjas de [[Dordonha (riu)|Dordonha]]** (var. non locala **gòrgas de Dordonha**) son lo canyon trauchat per 'quela ribiera, entre Bòrt, en amont, e Argentat en avau. Lonjas de mai de , separan parcialament los departaments de Corresa a l'oest, e de Cantal a l'est. 'Catan un grand nombre d'infraestructuras idroelectricas, dont las principalas son, d'amont vers l'avau, los barratges de Bòrt, de *Marèges* (construch entre 1932 e 1935), de l'Agla, dau Chastanh, e d'Argentat.

## Galariá

Fichièr:Barrage de bort vue de la route.jpg|Lo barratge de Bòrt
Monts de Chasluç

Los **monts de Chasluç**, daus còps apelats **Massís daus Cars**, son emb los Monts de Blom, mai au nòrd, los prumiers contrafòrts occidentaus dau Massís Centrau e daus monts de Lemosin. Los monts de Chasluç no son pròpriament un massís, mas un aplec un còlas arbradas, amb una altitud maximala de 521 m. Los soms principals ne son lo Grand Puyconnieux e lo Toquet de la Garda.

## Galariá

Fichièr:Saint-Pierre Limoges depuis la gare.JPG|Vista dau massís dempuei lo *campanil* de la gara de Lemòtges-Benedictins, darrier de l'egleisa de Sant Peire dau Cairoi
Gabriaç

**Gabriaç** (*Gabrias* en francés) es una comuna gavaudanesa situada dins lo departament de Losera e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion, relevada a Montrodat, es [gabri'jas] .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* 2016 : 148

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Siti del conselh general de Losera 

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Loís Josep de Montcalm

**Loís Josep de Montcalm-Goson**, marqués de Sant Veran (dich de Montcalm), nascut lo 27 de febrièr de 1712 a Candiac en Lengadòc e mòrt lo 14 de setembre de 1759 a Quebèc, foguèt lo senhor de Candiac, Sant Veran, Tornamira, Vestric, Sant Julian, e Arpajon, baron de Gabriac e lòctenent-general de las armadas en Nòva França.  

Eissit d'una familha nòbla originària de Roergue, nascut al castèl de Candiac, foguèt batejat a Vauverd, vila vesina, que un masatge i pòrta uèi son nom. Se maridèt lo 2 d'octobre de 1734 amb Angélique Talon du Boullay.
Pontiac (omonimia)

* **[[Pontiac]]** o Obwédiyag, cap dels ottawa.
* **[[Pontiac (automobila)]]**, la marca d'automobilas. 
* **[[Pontiac (Illinois)]]**, vila d'Illinois.
* **[[Pontiac (Michigan)]]**, vila de Michigan.
* **[[Pontiac (Quebèc)]]**, vila de Quebèc.
* **Fèbre de Pontiac**, varianta pauc sevèra de la **[[legionellòsi]]**.