open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lo babau

**Lo babau** es une cançon dels Fabulous Trobadors :

Soi anat cò la vesina
per me far garir lo mal.
La vesina, plan coquina
m'a balhat per medicina
De ie metre un gran de sal.
Lo gran de sal me fa mal
Me fa còire lo babau
Ai ! que lo babau me pica
Que lo babau me fa mal.

Soi tornat cò la vesina
per me far garir lo mal.
La vesina, plan coquina
m'a balhat per medicina
De ie metre un artichaud.
L'artichaud lo met en caud,
Lo gran de sal me fa mal,
Me fa còire lo babau
Ai ! que lo babau me pica
Que lo babau me fa mal.

Soi tornat cò la vesina
per me far garir lo mal.
La vesina, plan coquina
m'a balhat per medicina
De ie metre de jolverd.
Lo joliverd lo met en verd,
L'artichaud lo met en caud,
Lo gran de sal me fa mal,
Me fa còire lo babau
Ai ! que lo babau me pica
Que lo babau me fa mal.

Soi tornat cò la vesina
per me far garir lo mal.
La vesina, plan coquina
m'a balhat per medicina
De ie metre un caulet.
Lo caulet lo met en dreit,
Lo jolverd lo met en verd,
L'artichaud lo met en caud,
Lo gran de sal me fa mal,
Me fa còire lo babau
Ai ! que lo babau me pica
Que lo babau me fa mal.

Soi tornat cò la vesina
per me far garir lo mal.
La vesina, plan coquina
m'a balhat per medicina
De ie metre una pastèca.
La pastèca lo me sèca,
Lo caulet lo met en dreit,
Lo jolverd lo met en verd,
L'artichaud lo met en caud,
Lo gran de sal me fa mal,
Me fa còire lo babau
Ai ! que lo babau me pica
Que lo babau me fa mal.

Soi tornat cò la vesina
per me far garir lo mal.
La vesina, plan coquina
m'a balhat per medicina
De ie metre una caròta.
La caròta lo me fròta,
La laituga lo me chuca,
La cèba lo me crèba,
La pastèca lo me sèca,
Lo caulet lo met en dreit,
Lo jolverd lo met en verd,
L'artichaud lo met en caud,
Lo gran de sal me fa mal,
Me fa còire lo babau
Ai ! que lo babau me pica
Que lo babau me fa mal.

Soi tornat cò la vesina
per me far garir lo mal.
La vesina, plan coquina
m'a balhat per medicina
De ie metre una patana.
La patana lo me tana,
La caròta lo me fròta,
La laituga lo me chuca,
La cèba lo me crèba,
La pastèca lo me sèca,
Lo caulet lo met en dreit,
Lo jolverd lo met en verd,
L'artichaud lo met en caud,
Lo gran de sal me fa mal,
Me fa còire lo babau
Ai ! que lo babau me pica
Que lo babau me fa mal.

GRATA TE, COLHON !
La vila de Pau

**La vila de Pau** es una cançon de Marilís Orionaa :

A la vila de Pau 
A bèths còps en abòr 
Quan ei temps de vrenhar 
A l'entorn deu parçan 
La lutz qu'ei tant daurada dins lo cèu de Pau 
Diserés que lo só 
Qu'a bevut Jurançon

A la vila de Pau 
Que i a lo Gave valent 
Qui lampoina l'estiu 
E l'ivèrn trabatent 
E dins lo briu de l'aiga quan passas lo pont 
Diserés lo resson 
De las cantas d'amont

A la vila de Pau 
Que i a lo gran baloard 
Que blueja l'Aussau 
Darrèr los costalats 
Que i a lausa que vad vriuleta lo ser 
Sus lo teit deu castèth 
De la vila de Pau

A la vila de Pau 
Sus lo gran marcadau 
Que i a monde hardits 
Paisans esberits 
E lo bonet suu cap que batalan atau 
Que s'i parla biarnés 
A la vila de Pau

A la vila de Pau 
Que i a la Plaça Rejau 
Pr'amor deu rei paulin 
Que se'n creden un drin 
Margalida la reina qu'us a capvirats 
Que n'an drin de fadèr 
E drin d'orgulhosèr

A la vila de Pau 
Que m'èi tot desbrombat 
Tant per tant l'èi aimat 
Tant per tant desaimat 
E despuish ne poish pas ne sèi pas mei plorar 
E adara que plau 
Sus la vila de Pau
Dins mon vilatge

**Dins mon vilatge** es una cançon dels Fabulous Trobadors :

Dins mon vilatge, dins mon vilatge, dins mon vilatge i a bèl temps,
I aviá de monde, i aviá de monde, i aviá de monde, i a bèl temps.

I aviá aquí:

Un fustièr, un ressaire, un boscatièr, un petaçaire, un saunièr, un luquetaire un topinièr
Un flaütaire, un fornièr, un estamaire, un molinièr, un maçonaire, un grolièr, un adobaire, un rotlièr.
Un crivelaire, un cantonièr, un enterraire, un coconièr, un barricaire, un olièr, un panieraire, un pairolièr.
Un papieraire, un sabatièr, un tabataire, un posatièr, un cabretaire, un perruquièr, un candelaire, un ferblantièr.
Un cardaire, un vacassièr, un remessaire, un tombassièr, un cadieraire, un maselièr, un asugaire, un terralièr.
Un enrengaire, un merlussièr, un bonbonaire, un porcatièr, un anhelaire, un vinotièr, un anelaire, un clotièr.
Un tamboraire, un joatièr, un devinaire, un rodièr, un cridaire, un cordièr, un redonaire, un semalièr.
Un carrejaire, un sarralièr, parapluejaire, un quintalièr, un raquejaire, un quincalhièr, un aplechaire, un lobatièr.
Un espelaire, un rossatièr, un galinaire, un bondonièr, un satinaire, un teissièr, un sanaire, un salsissièr.
Un sagnaire, un topinièr, un seringaire, un sabonièr, un pelhaire, un rafièr, un tanaire, un tachièr.
Un ramonaire, un sanhièr, un ressolaire, un ribanièr, un espelaire, un carretièr, un potingaire, un carbonièr.
Un crestaire, un carpentièr, un cardielaire, un clavetièr, un amolaire, un barbièr, un brocaire, un boièr.

Dins mon vilatge, dins mon vilatge, de mond auèi i n'i a pas pus,
Dins mon vilatge, dins mon vilatge, deman, deman se ba volèm,
I aurà de monde, i aurà de monde, e de trabalh per plan de gents.

I aurà aquí:

De scratchièrs, de trobaires, payadièrs, de rapsodaires, gershwinièrs, de tchatchaires, fabulosièrs.
Massiliaires, lubatièrs, hip-hopaires, be-bopièrs, raggassaires, freejazzièrs, discjocaires, e scattièrs.
De brasileiros, sertaõnièrs, e de violeiros, improvisièrs,de vaqueiros, boum-amœbièrs, de forroeiros, lampiãonièrs.
De poetas, computièrs, de savents, aiolisièrs, blek-rocaires, aveironièrs, ba-cal faires, provincièrs.
Festivalaires, gasconièrs, lengadoçaires, provencièrs, de limosaires, auvernhèrs, e delfinaires, aranièrs.
Maieuticaires, socratièrs, mastegaires, meschonniquièrs, castanhaires, toquevillièrs, padenaires occitanièrs.
Des bozaires, enzenièrs, d'engenhaires, antisidièrs, cosmopensaires, tolosièrs, imaginaires, planetièrs.
Des cercaires, decentralièrs, inventaires, dazironièrs, astrugaires, connectièrs, de cablaires, universièrs.
Des escrivaires, keroacquièrs, brautiganaires, enganièrs, jorgeamadaires, esteinbekièrs, borisvianaires, kafkaièrs.
Dessenhaires, benVautièrs, pigassaires, picassonièrs, illustraires, ramonièrs, de pintraires, joapièrs.
Des cow-boyaires, indianièrs, sacamandaires, redfordièrs, èra-un-còp-aires, leonièrs, westernaires, eastwoodièrs.
magicaires, johnsonièrs, cabanaires, gaudissièrs, jardinaires, trenetièrs, samplaires, funkatièrs.
Félix Castan (Cançon)

**Félix Castan** es una cançon dels Fabulous Trobadors :

repic :
Félix Castan, Félix Castan 
Félix Castan un escrivan de Montalban 
Félix Castan, Félix Castan 
Félix Castan un filosòf occitan 
Félix Castan, Félix Castan 
Félix Castan, un escrivan de Montalban 
Félix Castan, Félix Castan 
Félix Castan, un qu’a plan fach per l’occitan. 

Félix Castan es un fabulós pensaire 
Un famós organizaire 
Tanben un òme d’accion 
Trabalha sus cada front 
Ambe coratge e paciéncia 
Grandissima es la seu sciéncia 
Per totis es una font 

A fondat trenta ans i a 
Lo Festival de Montalban 
E la mòstra del Larzac 
Que los pintres ne'n badat 
Las Edicions Cocanha 
Qual las legi tot i ganha 
E lo centre del Barròc 
Qu’i venon dempuèi New-York 

Dempuèi 50 ans se bat 
Contra l’aranha unitarista 
E sa tela centralista 
Es pas encara acabat 
Son accion es inspirada 
Per de Perbòsc la pensada 
Per Nelli e per Girard 
A pas causit los pus ringards 

Es un òme d’escotar 
De plan ausir, per i soscar 
Per discutir melhor i a pas 
E per charrar aquò va plan 
Cal meditar sas idèas 
Abans que de las jutjar 
Veiretz ben que son novèlas 
E que los cal ensajar.
Ne faites pas de concessions

**Ne faites pas de concessions** es une cançon dels Fabulous Trobadors :

Ne faites pas de concession (bis)
Ne faites pas de concession 
J'en fais jamais, jamais, jamais 
J'ai renoncé à me limiter 
Mes désirs vont sortir 
Eclabousser le monde entier.
Lancez-vous dans des discussions 
Faut tchatcher, faut charrer 
Faut toaster, faut raper 
Faut parler, faut chanter 
Pour que sorte la vérité !
N'écoutez pas les informations 
C'est des menteurs 
Des oiseaux de malheurs 
Ils sont tristes, fatalistes tout en "iste" 
Vous ferez seul votre bonheur.
Construisez un beau camion 
Récupérez des matériaux 
Concevez une déco
Mettez-y une sono 
Et balancez partout vos mots.
Prenez la bonne direction 
C'est bien ici, pas à Paris 
Qu'il faut créer, circuler 
Inventer, innover et 
Repenser le monde entier.
Cantadors per lo pais 
Cantadors per la ciutat 
Volèm que tot lo pais
Rebuta la fatalitat !
C'est une très belle chanson 
C'est moi-même qui l'ai faite 
Elle est prête et je l'aime
A entrer dans votre tête 
Et à vous poursuivre partout.
I1 faut passer à l'action 
Descendez dans la rue 
Rejoignez le C.O.C.U. 
Et lancez des idées 
Que les autres peuvent rattraper.

Ayez encore plus d'ambition 
Ô cités qui m'écoutez 
Prenez en main votre destin 
Soyez géniales, originales 
Erigez-vous en capitales. 
La force est faite par l'union 
Unissez-vous, parlez-vous 
Concevez, projetez 
Imaginez, agissez 
Renoncez pas à vos idées !
Faites attention aux régressions 
Faut mettre à mal ce qui est provincial 
Fout mettre à bas les faux débats 
Surtout faut pas baisser les bras 
Devant tout leur blablabla. 
Jouez la différenciation 
Que les langues se délient 
Et que toutes elles colorient 
Comme l'arc en ciel la ville Babel 
Babylone sur Garonne.
Donne nous quelques précisions 
Le français et l'anglais
L'occitan, le catalan 
Sans oublier je les connais 
Les langues des immigrés...
We are poor lonesome griots 
Of the south and of the west 
Avèm de cançons sul pòts 
Flying under the cuckoo'nest...
Sirvens sui

***Sirvens sui*** es une cançon de Raimon d'Avinhon (fl. premiera mitat del s. XIII).

Foguèt enregistrat por François Harismendy (album *Lo Gai saber*, 1991) e los Fabulous Trobadors (album *Èra pas de faire*, 1992).

## Tèxt
Repic
E bon fòl sui, qui m'en vòl creire
E savis ben, quan tròp ab cui.

Sirvens sui avutz et arlòts, 
E comtarai totz mos mestièrs, 
E sui estatz arbalestiers 
E portacarn e galiotz 
E relions e baratiers 
E pescaires et escudiers, 
E sui ben de pèiro murer, 
Perà de cosir non tròp par,
E mauta mortèi mantas ves,
E ai mais de cent auzèls pres ;
E sui trobaires bèls e bons,
Qu'eu fatz sirventés e tençons,
E sui joglars desavinens
E de sèt òrdes sui crezens.
E fui mazeliers e fis datz,
E corregiers fui lonjamens,
E sai far anèls bèls e gens
E rateiras per penre ratz,
E far ausbères e garnizons,
E sai far putas e lairons,
E sangnèi brac, e fui boviers
E mais d'un mes mercadaniers,
E sai far arcas e vaissèls,
Penches e fus e cascavèls,
E sai far galeas e naus,
Coutèls et espazas e fous ;
E sai èsser pèstres e còcs
E sui bons mètges quant es lòcs.
E fui clèrgues e cavaliers
Et escrivans e taverniers,
E sai far sèlas e escutz,
E sai ban pénher e far glutz,
E sai tèisser e far carbon,
E sai faire del gal capon,
E sai far teulas e capèls,
E sai far gipas e gipèls,
E sai far lanças e bordons,
E sui especïals tròp bons, 

E sai batre lan'e deniers,
E sui fòrt cortés agulhiers,
E sui cambïaires leials,
E sui envèrs las femmas fals.

E fis estuaira e tamis,
E cerquèi aur e pueis m'assís
A cavar argen ben tres ans,
E fui corrieus arditz e grans,
E sai far frens e esperons,
E budeliers fui a sazons,
E fis caus e fui campaniers,
E sai ben èsser falconiers,
E fui portiers e barufautz
E gacha per fregz e per cautz,
E bilhaires e berretiers,
E fui de seda bons obriers,
E engenhs fis, si Dieus mi gar,
E còrdas e pairols sai far.

Ancar n'ai agutz de melhors,
Qu'eu gardèi fedas e anhèls,
E fui crestaires de porcèls,
E teis fil de maintas colors,
E toquéi ases e saumiers,
E fui mais de dos ans porquiers,
E fui penchenaire de lin,
E gardèi mais d'un an molin,
E fui manescals de cavals
E gardèi eguas per las vals,
E fui fabres e peleciers,
Si m'ajut Dieus, e sabatiers.

E fis olas e fui sauniers,
E fui caçaires e veiriers,
E fis pargamins e fossatz,
E sai liar radèls e ratz.

E talhèi borsas e vendèi
Plom per argent, e pois menèi
Orps e devine redons e gras,
E fui barbiers, e paniers fas.
Calandreta (Cançon)

**Calandreta** es une cançon dels Fabulous Trobadors :

Repic
Calandreta, calandreta una escòla en occitan
Calandreta, calandreta una escòla per deman.

Vòla, vòla calandreta
Que deman farem la fèsta
Vòla, vòla calandron
De Bordèu cap a Gordon
De Gordon en n’Avinhon
Cromparem de caliçons.

Canta, canta calandreta
Que ton gat lèva la coeta
Canta, canta calandron
Quand ton can fa lo moron
Ton faron lo lop garon
Jòga al cotelon-morron.

Parla, parla calandrica
Dins ta lenga electronica
Parla, parla l’occitan
Que sauràs lo catalan
L’italian lo brasilian
Lo roman lo galician.

Pintra, tinta calandret
Viuràs dins un coloret
Bingas-mirgas bigalhats
Cotigas de mirgalhats
Taribòlas de credons
Bimbaròlas de cartons.

Tusta, tusta calandrin
Tusta lo teu tamborin
Tòca lo tambor de masca
Inventa rimas fantascas
Fa coma los fabulos
Molina los trobadors.

Chuca, chuca calandura
Lo solelh de l’aventura
I a un monde a desfiar
Te daisses pas enganar
I a un pòble a respelir
Te daisses pas amudir.
L'homo-flipper

**L'homo-flipper** es une cançon dels Fabulous Trobadors :

Repic
L'Homo-Flipper 
C'est le dernier paru et de tous c'est le meilleur !
Les grands savants nous parlent beaucoup de l'Homo-Sapiens
Les grands savants nous parlent beaucoup de l'Homo-Ludens 
Le premier homme de tous on dit que c'était l'Homo-Faber
Un homme pas du tout prévu c'est l'Homo-Flipper ! 
II y a l'homo-loquax ou dit aussi l'Homo-Loquens 
Celui-là était relax c'était le premier Homo-Sedens, 
A la télé on voit souvent l'Omo qui lave plus blanc 
Chez les dentistes y vont les gens pour l'Omal au dents
Il y a l'Homosexuel ; et l'Homolécule, 
Jamais ils avancent ; comme des mules ! 
II faut parler de l'homme grec qu'on appelle l'Homérique 
Aux U.S.A. dans le monde entier il a bien sûr la tête épique. 
Le 1 er homme de tous on dit que c'était l'Homo-Faber 
Un homme pas du tout prévu c'est l'Homo-Flipper !

Repic 

Je ne vous ferai pas le coup de l'Homelette 
C'est une plaisanterie qui a beaucoup été faite. 
L'Oméga et l'Omane se croient toujours au centre de tout 
Ils circulent en alpha et rêvent beaucoup. 
L'Homo-tard, se lève toujours trop tôt 
Comme il est peinard, il prend que le vélo. 
II y avait Davy dans un feuilleton, 
TF1 depuis des années c'est l'Homot le plus long. 
Le 1 er homme de tous on dit que c'était l'Homo-Faber 
Un homme pas du tout prévu c'est l'Homo-Flipper !

Repic

L'Homéopathique est assez sympa, 
L'Homicide ne vous manquera pas.
L'Homogène est très entier,
l'Homonêtte on doit le tirer. 
L'Homo-Nìmes habite dans le Gard,
L'Omnicolore vous en fera voir.
L'Homophonie raisonne toujours pareil, 
Mais moi j'aime bien l'Homortadelle !
II y a l'Homorose qui sort du P.S.
L'Homodérato qui va ou C.D.S. 
II y a l'Homobile et l'Homobil-Home,
L'Homodique pique un petit somme. 
L'Homolettière il bande toujours, 
Quant à l'Homonastique il s'enferme à double-tour. 
L'Homortellement on dit qu'il est blessé, 
Quant à l'Homollusque il est jamais pressé. 
L'Homordicus soutient son opinion, 
Quant à l'Homonotone il n'est pas très folichon.
Oieie

**Oieie** es une cançon dels Fabulous Trobadors :

Soi pas qu'un paure trobador
Un cantador de pompidor 
Un rabalaire violonaire 
Mes cançons valon pas gaire 
Mas cançons valon pas pron.
Soi pas qu'un paure joglar 
Un cançonièr de Mongiscard 
Un cantaire de dos aires 
Ma cançon se'n va dins l'aire.
Perqué soi pas encapelat 
Perqué soi pas encostumat 
Perqué soi pas encamisat 
Perqué soi pas encarvatat 
Perqué soi pas encartablat 
Que soi mal considerat.
E me voliàn aminhardar 
E me volián amanhagar 
Me far genhar, me calinhar 
Me far damnar, me far raunhar 
Me far calfar per m'escaudar 
Me volián esperdigalhar.
Etiquetat, acaptat 
Alocai, aclatat 
Kitekatat coma un vièlh cat 
Acaçat e cacalassat 
A me digatz ! 0 se saviatz ! 
Cossí soguèri amercadat ! 
Amitadat, aleiçonat 

Afangalat, afangalat 
Abocinat, abocat 
Que soguèri pas amanhagat.

Canti tota la jornada
Fau pas jamai la bugada 
Meni vida de caracò 
Per m'aver cal que m'estacan 
Ma cançon fa quincanéla 
Me caldriá far la vaissèla 
Que me fan crebar de fam 
Paure D.J. occitan !
Estavanit, adelit 
Acarnit, aflaquit 
Lo forbic aflaquit 
L'esperit estequit 
Me balhon pas un escafit

Me dison que soi plan madur 
Es vertat que soi clòsca-dur 
Me veson pas a las telès 
Que me lavi pas los pès 
Se maridèt lo meu cosin 
I anguet sonque lo vesin 
Que ma lenga es pas de mòda 
Caldrà cambiar de metòda
E de tant que ieu soi rasclat 
Me'n vau manjar al Mac'Donald 
Un hamburger, double hamburger 
Un cheeseburger per caulet verd 
Filet'o fish per estofish 
Sprite and Coca, Fanta for you 
Seria melhor de Monts Roucous.

Ta cançon ten pas la rota 
La podros pas cantar tota 
Aqui cal quicòm que peta 
Que ne perdràs la casqueta 
Que lo ritme avança plan 
Que las causas vau cagar 
Ten la rampa vistoquet 
Que ieu ne vau fotre un pèt !
Ma cançon val pas tripetas ?
Estaca-te las caucetas !
Tè ! Maria qu'anam trotar
La caval se va negar 
Tira, que quant fa bon, nada 
Favonada e monjetada 
Tau valon coma ensalada 
Macarèl ! Quina susada !
Val mai un grand degordit 
Qu'un pichon estabosit 
Mas coma la sala es plena 
De tipes d'aquela mena 
Quatre piòts, un arganhòl 
Un òme redde del col 
Un ministre crèsta-roja
E ieu paura coja !...
The adventures of the 2 joglars. Humoristic duel.
Braves gens de la maison

**Braves gens de la maison** es una cançon del duo Brotto-Lopez :

Braves gens de la maison
Que fasètz la droma aurelha

Braves gens de la maison
Se durmètz revelhatz vos !
La maire Antoèna

**La maire Antoèna** es una cançon del duo Brotto-Lopez :

Chas la maire Antoèna
I a de bon vin blanc

I a de bon vin blanc, de bon vin blanc
De polidas dròllas
I a de bon vin blanc, de bon vin blanc
De bons enfants.

Lo molinièr passa
Fa petar lo foet,
Marisson l'agacha
Li quilha lo det.

Qual m'empacharà de l'agachar per la finèstra ?
Qual m'empacharà de l'agachar quand passarà ?

Janeton del Barri
A un polit rosièr
Que las calhas i cantan
Al mes de febrièr.
Passant sus la planqueta

**Passant sus la planqueta** es una cançon del duo Brotto-Lopez :

Passant sus la planqueta lo pè m'a lisat,
Paura soi tombada dins l'aiga
Mos cotilhons se son molhats.

Pr'aquí passa un caçaire tot lo long d'un riu,
Cresiá de ne tirar la lèbre
Mas que ne m'a tirat a ieu.

Las balas que tirava n'èran pas de plomb
N'èran de quina marchandisa
Per far dansar la Marion.
Solelh que fas aval

**Solelh que fas aval** es una cançon del duo Brotto-Lopez :

- Solelh que fas aval
Aval sus la tardura ?

- Espèri mas amors
Car ieu las ai perdudas.

Cent escuts donarai
A cu las m'a trobadas.

- Comptatz, comptatz l'argent
Vos dirai ont son ara.

Las trobaretz aval
Jos una vit florida.
Ai vist lo lop

**Ai vist lo lop** es una cançon tradicionala occitana creada  a l'entorn del sègle XIII, foguèt tornar interpretada per Mont-Jòia e mai recentament pel duo Brotto-Lopez. N'existís tanben una version metal popularizada dempuèi la fin de las annadas 1990 pel grop alemand In Extremo. 

### Extrach

*Ai vist lo lop, lo rainard, la lèbre*
*Ai vist lo lop, lo rainard dançar*
*Totei tres fasián lo torn de l'aubre*
*Ai vist lo lop, lo rainard, la lèbre*
*Totei tres fasián lo torn de l'aubre*
*Fasián lo torn dau boisson folhat.*

*Aquí trimam tota l'annada*
*Per se ganhar quauquei sòus*
*Rèn que dins una mesada*
*Ai vist lo lop, lo rainard, la lèbre*
*Nos i fotèm tot pel cuol*
*Ai vist la lèbre, lo rainard, lo lop.*
Adam e sa companha

**Adam e sa companha** es una cançon del duo Brotto-Lopez :

Adam e sa compànha
N'èran que tròp urós ;
Satan prenguèt la lanha
E s'en rendèt jalós ;
Songèt pus qu'a lei nuire
E per mièu lei destruire,
Li presentèt dau fruch
Qu'èra estat defendut.

- Aquesta poma es rara !
Tenètz, cresètz a ièu.
Se n'en manjatz tot ara
Sarètz coma de dieus.
Èva presta l'aurelha,
L'apetit se revelha ;
Per voler tròp saber
Manquèt a son dever.

La paura criminèla
Se reconeis ben lèu ;
Son pecat la borrèla
Li trobla lo cervèu ;
Per acabar la fèsta,
Jòga de tot son rèsta,
Se vira vers Adam,
Una poma a la man.

Après un tau mainatge,
Se trobèron tot nus ;
Au travèrs dau fulhatge
Intrèron tot confús ;
Mas Dieu, d'una voes auta,
Li reprochèt sa fauta,
E coma de gredins,
Lei caçèt dau jardin.
Sus la montanha

**Sus la montanha** es un poèma de Joan Bodon, publicat dins *Res non val l'electrochòc* en 1970, e reeditat dins *Sus la mar de las galèras* en 1975.
## Tèxte
Lo camin sus la montanha
Lo seguèri tot un brieu,
Caminavi sens companha
Èra la fin de l'estiu.

Me cridèt de delà la sanha
Coma gasavi lo riu,
Una filha de campanha
Que me trobèt agradiu.

Me prenguèt dins una jaça
A l'abric de la calor,
Causiguèt la bona plaça
Sul fen per parlar d'amor.

Ni jamai èra pas lassa
Me mordiguèt a dolor.
Vesiám per la pòrta bassa
Lo cèl cambiar de color.

Lo camin sus la montanha
Que se pèrd delà lo riu,
Una filha de campanha
Que l'amor es agradiu !

## Mesa en musica
Lo tèxte foguèt mes en musica, jol títol **Lo camin sus la montanha** e es cantat per:
* Mans de Breish
* Bernat
* Lo duo Brotto-Lopez
Paura pichona

**Paura pichona** es una cançon del duo Brotto-Lopez :

Paura pichona
Pequé plorar ?
Lo niu d'ironda
Va s'envolar.

Paura pichona
Cal pas plorar,
Ambe l'aureta
Lo niu vendrà.

Paura pichona
Consola-te,
Lo niu d'ironda
Tornarà ben.
Una filheta de Lion

**Una filheta de Lion** es una cançon del duo Brotto-Lopez :

Una filheta de Lion, una filheta de Lion,
Una filheta de Lion s'èra perduda
S'èra pas sachuda tornar de dinc'ont èra venguda

Un cavalièr ven a passar, un cavalièr ven a passar,
Un cavalièr ven a passar e la troba endurmida.
- La bèla que fasètz aquí, aquí sensa companhia ?

- Soi una filheta de Lion, soi una filheta de Lion
Soi una filheta de Lion me soi perduda
M'èri pas sachuda tornar de dinc'ont èri venguda.

- Bèla montatz sus mon caval, bèla montatz sus mon caval
Bèla montatz sus mon caval sieguètz tranquilla,
Passarem aqueste bòsc aquí sensa ren si dire.

Quand la bèla es delà del bòsc, quand la bèla es delà del bòsc
Quand la bèla es delà del bòsc si bota a ríser,
- La bèla de que risètz, de que vos fa tan ríser ?

- Ieu me risi de tu galant, ieu me risi de tu galant
Ieu me risi de tu galant e de la tiá codardisa,
E mai d'aver passat lo bòsc aquí sensa ren si dire.

- La bèla tornarem dins lo bòsc, la bèla tornarem dins lo bòsc
La bèla tornarem dins lo bòsc sieguètz tranquilla,
Tornarem passar dins lo bòsc mas pas sensa ren si dire.

As fach coma l'aucèl patut
Quand teniá la lauseta,
Cresiás de la téner pel bec
La teniás pas que per la coeta.
Aval lo long de l'aiga

**Aval lo long de l'aiga** es una cançon tradicionala occitana, foguèt tornat interpretada recentament pel duo Brotto-Lopez.
### Extrach

Aval lo long de l'aiga
I a un pomièr tot en flors.

I a tres filhas d'un prince
Que son de per dejós

N'i a duas solas que rison
L'autra plora totjorn.

Son paire la va veire
- Ma filha qu'avètz donc ?

Avètz lo mau de tèsta
O aquel de l'amor ?

- N'ai pas lo mau de tèsta
Mès aquel de l'amor.

Vòli mon amant Pèire
Qu'es tant brave garçon.

- Pèire es jujat a pendre
Duas oras après jorn.

- Paire se pendètz Pèire
Pendètz nos totes dos.

Pendètz Pèire a la brancha
E ieu de per dejós.

Catatz Pèire de ròsas
E ieu de blanchas flors.
Dessús lo pont de Nantas

**Dessús lo pont de Nantas** es una cançon del duo Brotto-Lopez :

Dessús lo pont de nantas
Lo rossinhòl i canta,
Don dèna latuda larèna
Don dèna latuda laré.

- Rossinholet salvatge
Vòli dintrar en mentage,

Tu que n'as lo cur tendre
Diga me quala prendre ?

- Ne prenguès pas de rojas
An las amors farochas,

Pren-te brunetas
Son totas polidetas.
Es aicí lo mes de mai

**Es aicí lo mes de mai** es una cançon tradicionala cantada pel duo Brotto-Lopez :

Es aicí lo mes de mai (x4)
Gironflà mironlalirà
Cadun va veire mia. (x2)

Ièu m'en vau al bòsc tantòst (x4)
Gironflà mironlalirà
Copar lo mai a una. (x2)

E en tot lo li copant (x4)
Gironflà mironlalirà
L'acordeon jogava. (x2)

E durbètz mia durbètz (x4)
Gironflà mironlalirà
O desfonsi la pòrta. (x2)

N'ai mon paire charpentièr (x4)
Gironflà mironlalirà
Me farà una autra pòrta. (x2)
Los jorns de mai

**Los jorns de mai** es una cançon del duo Brotto-Lopez :

Pro viste passan los jorns de mai
Lo temps de l'estiu enquèra mai.
Cal vos mesfisar
De pas daissar passar
Vòstra bèla joinessa.
Lèu passa l'atge dels amors
Lo vent bufa e n'empòrta las flors.
Se ieu sabiái volar

**Se ieu sabiái volar** es una cançon tradicionala represa per de cantaires coma Rosina de Pèira e lo duo Brotto-Lopez :

Se ieu sabiái volar
Coma la perditz vòla
Lanla dondon

Me n'anirai pausar
Al castèl de ma mia
Lanla dondon

- Durbètz mia durbètz
Que vòstre amant arriba
Lanla dondon

-Cossí vos dubririái ?
Soi dins mon lèit malauta
Las femnas son pas de bestial

**Las femnas son pas de bestial** es una cançon occitana del grop La Talvera.

Ai ai ai ai ai ai
Las femnas son pas de bestial (bis)

Als mascles de la miá contrada
E totes los d'endacòm mai
Joves o vièlhs confles o paures
Pebrons tampatz un pauc lo cais
Aquí lo fons de ma pensada
Escotatz-me plan coma cal

Dempuèi que la tèrra es tèrra
Es totjorn lo meteis refran
Qu'agachem a drecha o esquerra
D'amont d'aval darrièr davant
Dins tròpes de cantons enquèrra
Sèm pas que bonas per enfantar

Coneissi un pichon vilatge
Malicondà al Senegal
De femnas an ajut lo coratge
De dire qu'èra pas normal
L'excision fa tròp de ravatge
E se pòt pas mai tolerar

Pensi a totas aquelas dròllas
Vendudas per de traficants
Per fornir los bordèls d'Euròpa
Se vend mai l'amor quand es blanc
Entre Moscó e Varsovia
L'argent nòl a sòmis bricats.

Aquí de maquinas agricòlas
Aval de maquinas a plaser
Abusadas dins las escòlas
Sai pas ont vesètz lo progrès
Lo viòl es sempre un metòde
Per purificar a bon prètz

Pensi a tu ma sòrre lentana
Sebelida dins la burka
Sens drech, sens amor ni sens anma
Tot justa bona a copular
Se Dieu es bon perqué condamna
La mitat de l'umanitat

E se cresètz qu'aicí en França
Tot anga plan a nòstre agrat
Nani sèm pas brica en avança
Per çò qu'es de la paritat
Pertot l'òme mena la dança
Dins l'entrepresa o dins l'estat

Femnetas sortiguem de l'ombra
Es ora de nos despertar
Quitem de florir nòstra tomba
La vergonha cal balajar
Als mascles de préner l'escoba
Quò's nòstre torn de governar
Pòble mon pòble (cançon)

***Pòble mon pòble*** es una cançon occitana, del grop La Talvera.

Ieu te'n vòli contar una
Se passa pas dins la luna
Mas dins ton país l'amic
Qu'es pas mens un país ric
Cal tot denonciar de longa
E jamai passar l'esponga
Ieu te tendrai estampèl
Te farai regassar los uèlhs.
Ieu te'n vòli contar dòas
Se passa pas dins lo cosmòs
Ms dins ton quartièr fotral
A dos passes de l'ostal
Finta plan per la fenèstra
A drech coma a senèstra
Ni per freg ni per calor
Lo que jai sul trepador.

Pòble mon pòble
De que fas aquí
Pòble mon pòble
Esperta-te deman matin !

Ieu te'n vòli contar tres
Veses qu'inventi pas res
Mas la vertat sabes plan
Es pas totjorn de bon contar
I a de milions de caumaires
Que sabon pas cossí se'n traire
E la borsa de París
Pesolh revengut se ritz.
Ieu te'n vòli contar quatre
Se passa pas dins un teatre
Los palhassas fantonet
Son pas totjorn sul trastet
L'exclusion es tròp prigonda
Pertot la revòlta trona
Per far calar lo rambalh
Balhan de primas per Nadal.

Ieu te'n vòli contar cinc
L'ai pas legit dins Tintin
Mas dins l'agach d'un enfant
Qu'endacòm creba de fam
Aicí dins nòstras carrièiras
Totes crebam de sadolièira
Mas pus lèu que de despartir
S'estimam mai fòrabandir
Ieu te'n vòli contar sièis
Non deguns es pas perfièch
Es sovent al pus naut nivèl
Que lo lop manja l'anhèl
Te vau citar qualquas personas
Que crentan pas la vergonha
D'un costat vendon d'armament
De l'autre escampan pensaments.

Ieu te'n vòli contar sèt
Mai anam mai venèm pècs
Lèu lèu dins lo monde entièr
Totes cagarèm parièr
Pertot la granda finança
Ten de menada la dança
E par nos trolhar melhor
Buta la globalisacion.
Ieu te'n vòli contar uèch
L'ai pas somiat dins la nuèch
Del costat de las potingas
I a quicòm que me desmingra
Las firmas farmaceuticas
Qu'an un bon sens de l'etica
Son prèstas a far lo ben
Mas servèsson lors brevets.

Ieu te'n vòli contar nòu
Soi un escota quand plòu
Ara i a pas de problemas
Que sabon mudar las genas
An inventat quicòm de fat
Pel progrès de l'umanitat
Fargan de nòvas semenças
Que se'n resèrvan las licéncias
Ieu te'n vòli contar dètz
Se contunham serem cuèch
Jos la capeta del cèl
Los desèrts venon mai bèls
Pertot los pòbles s'amassan
Per arrestar la calimassa
Mas lo qu'enfuma mai fòrt
Vòl pas signar fòrt e mòrt.

Ieu te'n vòli contar maitas
Que tròp de causas m'acaissan
Bush vòl gobernar lo monde
A còps de dolars e de bombas
Après Bagdad e Kaboul
Ont anirà aquel capbord
Los fats de Dieu e la vertat
Son pas jamai d'un sol costat.
Te vòli contar la darrièira
Qu'ara me trapa la lassièira
Nos cal pas mancar lo trin
Que l'istòria es en camin
Pertot cal far tombar las jaulas
Pertot préne la paraula
Farem un monde melhor
Aumens lo temps d'una cançon.
Loís IX de França

**Loís IX de França** (25 d'abril de 1214 – 25 d'agost de 1270), sovent sonat **Sant Loís**, foguèt rei de França de 1226 fins a sa mòrt. Èra tanben comte d'Artés entre 1226 e 1237. Nascut a Poissy, pròche París, èra sòci de l'Ostal de Capet e filh de Loís VIII de França e Blanca de Castelha. Es mòrt lo 25 d'agost de 1270 a Tunis.

Foguèt lo sol rei de França canonizat. Establiguèt lo Parlament de París e desvolopèt la justícia reiala ont lo rei apareis coma "lo justicièr suprèm".
La libertat

**La libertat** o **Cançon de nèrvi** (títol original dins lo jornal marselhés *La Sartan* del 6 de febrièr de 1892) es una cançon occitana de J. Clozel :

Tu que siás arderosa e nusa
Tu qu'as sus leis ancas tei ponhs
Tu qu'as una votz de cleron
Uei sòna sòna a plens parmons
Ò bòna musa.

Siás la musa dei paurei gus
Ta cara es negra de fumada
Teis uelhs senton la fusilhada
Siás una flor de barricada
Siás la Venús.

Dei mòrts de fam siás la mestressa,
D'aquelei qu'an ges de camiá
Lei sensa pan, lei sensa liech
Lei gus que van sensa soliers
An tei careças.

Mai leis autrei ti fan rotar,
Lei gròs cacans 'mbé sei familhas
Leis enemics de la paurilha
Car ton nom tu, ò santa filha
Es Libertat.

Ò Libertat coma siás bela
Teis uelhs brilhan coma d'ulhauç
E croses, liures de tot mau,
Tei braç fòrts coma de destraus
Sus tei mamèlas.

Mai puei, perfés diés de mòts raucs
Tu pus doça que leis estelas
E nos treboles ò ma bela
Quand baisam clinant lei parpèlas
Tei pès descauç.

Tu que siás poderosa e ruda
Tu que luses dins lei raions
Tu qu'as una vòtz de cleron
Uei sòna sòna a plens parmons
L'ora es venguda
Hapkido

Lo **hapkido** (en corean 합[hap]기[ki]도[do] escrito en hangul, e 合[hap]氣[ki]道[do] escrito amb hanja) es un art marcial corean. 

A simple vista es una combinason dei tecnicas del taekwondo amb otras del aikibudo. lor ensenhament es força enfocat a la defensa personala. 

## Istoria
L'istoria del hapkido es pro confusa, mas muchas fonts l'atribuyen a dos coreans: Choi Yong Sul (1904-1986) e Ji Han Jae (1936-). Quand èra nin, Choi foguèt al Japon, ont parece que hizo trabalh de criat pel maestre del Daito ryu Aiki jutsu, Sokaku Takeda. 

Choi demostrèt qualitats dins lo Daito-ryu Aiki-jutsu e frecuentement en Takeda l'enviaba a enfrentarse amb otrs practicants de las arts marcialas. De volta en Corea, Choi empezèt a dar clases d'arts marcialas. Un dels suys estudiants, Ji Han Jae, incorporèt tecnicas coreanas tradicionalas deis patadas e còps de punh (derivadas del taekkyon e del hwarangdo) e al repertòri deis tecnicas resultante le di lo nombre del hapkido en 1959. 

Además de Choi e Ji, muchas escòlas d'arts marcialas coreanas an tenut participacion au desvolopament deis varias tecnicas que an contribút al hapkido tal e coma es conegut actualament.

## Ligams extèrnes
*  Sin Moo Hapkido en Espanha 
*  Pagina oficiala
*  Asociacion Española Yang Hum Kwan Hapkido
*  Pagina oficiala Sin Moo Hapkido en Francia 
*  Pagina de la Hapki Yu Kwon Sul de Euskadi
E l'aura fai son vir

**E l'aura fai son vir** es un filme dau realizator Giorgio Diritti. Se tracta d'un filme en lengas occitana, italiana, e francesa. L'istòria se debana en la Val Maira qu'es una dei Valadas Occitanas d'Itàlia.

## Liames extèrnes
*Site oficial
* imdb
Malaterra

**Malaterra** es un filme de television dau realizador Philippe Carrèse. Se tracta d'un filme en lenga occitana e francesa. L'istòria se debana dins leis Aups d'Auta Provença. La musica es de Massilia Sound System.

## Liames per la construccion de l'article
https://wikimonde.com/article/Malaterra

https://occitanica.eu/items/show/15039

https://www.espaci-occitan.com/botiga/fr/videos-dvd/886-malaterra-philippe-carrese-dvd-3760063950823.html

https://www.imdb.com/title/tt0436559/

https://www.philippecarrese.com/?p=480

https://jornalet.com/galaria/malaterra-2003-un-filme-en-occitan-de-philippe-carrese

https://www.youtube.com/watch?v=FyePLRLZH5w (canson de malaterra)

http://provencou.online.fr/blog/index.php?2016/07/01/184-malaterra-film-en-occitan-des-alpes-de-haute-provence

http://ieo06.free.fr/spip.php?article4105

https://france3-regions.francetvinfo.fr/provence-alpes-cote-d-azur/vaqui-malaterra-au-theatre-994661.html

https://www.aquodaqui.info/Malaterra-lo-pais-a-l-ora-dau-filme-de-Carrese_a2005.html
Castelhon (província)

La **província de Castelhon** es una província dau País Valencian e de l'estat espanhòu. Sa capitala es Castelhon de la Plana.

## Populacion

## Nòtas e referéncias
Província de Còrdoa

La **província de Còrdoa** es una província d'Andalosia e de l'estat espanhòu. Sa capitala es Còrdoa.
Pontevedra (província)

La **província de Pontevedra** es una província espanhòla de la comunautat autonòma de Galícia. La capitala n'es Pontevedra.
Província de Jaén

La **província de Jaén** es una província d'Andalosia, en Espanha. La capitala es la ciutat eponima. 

Son còdi estadistic e postal es **23**. Ancianament, li era atribuit lo còdi de matriculacion **J**.
Andrieu Camprat

**Andrieu Camprat** (*André Campra* en francés) (Ais de Provença, lo 3 de decembre de 1660 - Versalhas, lo 29 de junh de 1744), foguèt un compositor occitan dei sègles XVII e XVIII.

## Biografia
Recebèt sa primiera instruccion en musica dins la Catedrala de Sant Sauvaire d'Ais de Provença. L'ordenèron prèire en 1678. Venguèt "mèstre de musica" dins lei catedralas occitanas de Tolon, Arle e Tolosa. 

Puei, de 1694 a 1700, foguèt mèstre de musica dins la catedrala de Nòstra Dòna de París. Installat a París, se virèt vèrs lo teatre en 1697. Se botèt puei au servici dau Prince de Conti per mèstre de musica. En 1730 venguèt director de l'Opèra de París que se sonava *Acadèmia Reiala de Musica*. Amb sa composicion *L'Europe galante (L'Euròpa galanta)* foguèt de bòn l'engèni de la comèdia-balet, un genre musicau creat per Pascal Colasse dins son *Ballet des saisons* (*Balet dei sasons*).

Trabalhèt a l'Acadèmia Reiala de Musica e a la capèla reiala de Versalhas après la mòrt dau rei Loís XIV.

De 1720 enlà, tornèt a la vida religiosa e vodèt la màger part de son temps a la musica sagrada. Moriguèt a 83 ans.

## Òbras majoralas
### Opèras
** L’Europe galante (L'Euròpa galanta)* (1697)
* *Hésione (Esiona)* (1700) 
* *Tancrède (Tancred)* (1702) (tèxt complet)
* *Les Fêtes vénitiennes (Lei Fèstas venecianas)* (1710)
* *Idoménée (Idomenèu)* (1712)
* *Énée et Didon (Enèas e Didon)* (1714)

### Cantatas
*Tres libres (1708, 1714 e 1728)

### Òbras sagradas
** Nisi Dominus* (1722) 
**Requiem* (après 1723)
**Motets per la capèla reiala* (1723-1741)

## Divèrs
*Un collègi public dau centre d'Ais de Provença se sòna *collègi Camprat (collège Campra)* segon lo nom dau compositor. I a una estatua de Camprat dedins un de seis edificis.

## Nòtas
Catedrau de Nosta Dauna de París

200px|thumb|Nosta Dauna
La **Catedrau de Nosta Dauna de París** (var. **Catedrala de Nòstra Dòna de París**), situada sus l'Isla de la Ciutat a París qu'ei lo cap de l'arquidiocèsi catolic de París. Que ho la catedrau màger de França a l'acabament de la soa bastida (a maugrat qui uei b'ac sia pas mei). Uei que's ved dens l'estat qui la deishè la darrèra grana restauracion (1844 - 1864) d'Eugène Viollet-le-Duc.
Lo parvís de Nosta Dauna que marca lo punt zèro de las rotas francesas.
Lo 15 d'abril de 2019 un incendi destrusís lo hustatge e provòca l'esbonida de l'agulha.
Eugène Viollet-le-Duc

**Eugène Emmanuel Viollet-le-Duc** (París, lo 27 de genèr de 1814 - Lausana, lo 17 de seteme de 1879) que ho un arquitècte francés qui restaurè un sarròt de monuments medievaus francés e occitans, en particular la catedrau de Nosta Dauna de París, la Basilica de Sant-Denís, la catedrau de Nosta Dauna d'Amians, la ciutat de Carcassona, lo Mont Sant Miquèu e lo castèth de Ròca Talhada.
Castèth de Ròca Talhada

Lo **Castèth de Ròca Talhada** qu'ei un monument gascon (dens lo departament francés de Gironda) situat sus la comuna de Masèras. Qu'ei constituit d'un castèth vièlh au ras d'un castèth nau. Que ho classat monument istoric en 1840 per Proper Merimé sauvat e restaurat au sègle XIX per Eugène Viollet-le-Duc.
Castèth de Nerac

Lo **castèth de [[Nerac]]** qu'ei un monument gascon (en Labrit) d'estil Reneishença acabat per Joana de Labrit.
Castèl de Fois

Lo **castèl de Fois** es una fortalesa situada dins la vila de Fois, que data del . Situat dins la capitala del Comtat de Fois, lo bastiment foguèt un dels lòcs màgers de resisténcia catara. Lo crosat francés Simon de Montfòrt se n'apoderèt.

Un còp que lo país de Fois foguèt integrat a França, lo castèl venguèt una garnison, dirigit un temps per comte Tres Vièlas.

Classificat dins la lista dels monuments istorics de l'estat francés dempuèi 1840, es uèi un musèu del departament d'Arièja.
Santa Capèra

200px|thumb|Capèra hauta
200px|thumb|left|Santa Capèra, vista deu Palais de Justícia
La **Santa Capèra** que ho bastida per Loís IX de França sus l'Isla de la Ciutat a París entà acesa la Santa Corona, un tròç de la crotz deu Crist e d'autas relíquias.
Gran exemple d'arquitectura gotica, que ho bastida enter 1242 e 1248; qu'ei compausada de duas capèras: ua hauta (bordada de vitraus) e ua baisha (susportant tot lo pes de l'edifici).
200px|thumb|left|Capèra baisha200px|thumb|Santa Capèra deu temps de Loís XV
Palais de la Concergeria

La ***Conciergerie*** (en occitan: Conciergeria) foguèt la preson annèxa als tribunals de justícia que fasiá partida del palai reial dels reis de França situat dins una illa del riu Sèina, Isla de la Ciutat, a París. Se bastiguèt dins lo  per lotjar los detenguts abans d'èsser jutjats. Pendent la Revolucion Francesa placèron de centenats de preses, qu'i foguèt entre els la reina Maria Antonieta. Es a l'ora d'ara un musèu d'istòria.
Santa Cruz de Tenerife (província)

La **província de Santa Cruz de Tenerife** es una província deis Illas Canàrias en Espanha. Es formada per lei illas de La Palma, La Gomera, El Hierro e Tenerife. Sa capitala es Santa Cruz de Tenerife.
Toledo (província)

La **província de Toledo** es una província de Castelha-La Mancha e de l'estat espanhòu. Sa capitala es Toledo.
Economia de Zambia

[thumb|250px|left|Bastissas en [Lusaka.]]
L’**[[economia]] de [[Zambia]]** a experimentat una fòrt creissença en los darrièrs ans. Entre 2005 e 2008 lo país agèt un creis annal d’aperaquí 6%. Lo país depend, en granda mesura, del coire, mineral del que Zambia es un dels primièrs productors mondials e que representa 90% de la valor de las exportacions. Aquel país aperten a la nomenada "centura de coire", prolongament dels jaciments de Katanga (Republica Democratica de Còngo). La privatizacion de las minas estatalas de coire, en 1990, liberèt lo govèrn sas despensas dins lo sector. La produccion de minerala de coire creissèt dempuèi 2004 a causa de l’aument dels prèses internacionals e dels investiments estrangièrs. Malgrat aquò, lo país es un dels pus paures del mond: lo PIB per capita es solament de 4 100 dolars americanes en 2014. L’agricultura es l’activitat economica de 85% dels trabalhadors del país.

Lo petròli es importat e arriba dempuèi lo pòrt de Dar es Salaam (Tanzania). Dins del sector industrial se destaca la branca de tractament de minerales (sustot la refinacion del coire), mas tanben la produccion de ciment e las indústrias derivadas de l’agricultura: d’òlis vegetals, manufacturas de coton, sucre, sabons, etc.

## Nòtas e referéncias
Pearl S. Buck

**Pearl Sydenstricker Buck** (lo 26 de junh de 1892 – lo 6 de març de 1973) foguèt una escrivana americana e la primièra femna que recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura (en 1938) e lo Prèmi Pulitzer (en 1932). 

Son nom d'ostal èra Pearl Comfort Sydenstricker. Demorèt en China dempuèi sos tres meses. De 1910 a 1914, estudièt als Estats Units e tornèt en China ont se maridèt amb John Lossing Buck. La Revolucion de China faguèt que tornèt als Estats Units e divorcièt. Militèt pels dreches de l'òme. 

## Bibliografia (part)
* *[[East Wind:West Wind]]* (1930)
* *[[The Good Earth]]* (1931)
* *[[Sons (novel)|Sons]]* (1933)
* *[[The Mother]]* (1933)
* *[[A House Divided (novel)|A House Divided]]* (1935)
* *[[This Proud Heart]]*  (1938)
* *[[The Big Wave]]* (1938)
* *[[The Patriot]]* (1939)
* *[[Other Gods]]* (1940)
* *[[China Sky]]* (1941)
* *[[Dragon Seed (novel)|Dragon Seed]]* (1942)
* *[[The Promise (Pearl S. Buck novel)|The Promise]]* (1943)
* *[[Portrait of a Marriage (Pearl Buck novel)|Portrait of a Marriage]]* (1945
* *[[The Big Wave]]* (1946)
* *[[Pavilion of Women]]* (1946)
* *[[The Angry Wife]]* (1947) (as John Sedges)
* *[[Peony (book)|Peony]]* (1948)
* *[[A Long Love]]* (1949) (as John Sedges)
* *[[God's Men]]* (1951)
* *[[Come, My Beloved]]*  (1953)
* *[[Voices in the House]]* (1953) ( as John Sedges)
* *[[Imperial Woman]]* (1956) 
* *[[Letter from Peking]]*(1957)
* *[[Command the Morning]]* (1959)
* *[[Satan Never Sleeps]]* (1962)
* *[[The Living Reed]]*  (1963)
* *[[The Time is Noon]]* (1966)
* *[[Matthew, Mark, Luke and John]]*  (1967)
* *[[The Three Daughters of Madame Liang]]* (1969)
* *[[Mandala]]* (1970)
* *[[The Goddess Abides]]* (1972)
* *[[The Rainbow]]* (1974)
Toni Morrison

**Toni Morrison** (nascuda Chloe Anthony Wofford, lo 18 de febrièr de 1931 – 2019), es una escrivana americana qu'a recebut lo Prèmi Pulitzer en 1988 (per *Beloved*) e lo Prèmi Nobel de Literatura (en 1993). Es tanben professora. 

Estudièt la literatura anglesa a Howard University (B.A. en 1953) e a Cornell University (M.A. en 1955). 

En 1958, se maridèt amb Harold Morrison (an dos mainatges). Divorcièt en 1964. 

Escriu sobre la literatura negra. Morrison es membre de la seccion americana deu PEN club.

## Bibliografia

### Romans
* *[[The Bluest Eye]]* (1970)
* *[[Sula (novel)|Sula]]* (1974)
* *[[Song of Solomon (novel)|Song of Solomon]]* (1977)
* *[[Tar Baby (novel)|Tar Baby]]* (1981)
* *[[Beloved (novel)|Beloved]]* (1987)
* *[[Jazz (novel)|Jazz]]* (1992)
* *[[Paradise (novel)|Paradise]]* (1999)
* *[[Love (Toni Morrison novel)|Love]]* (2003)
* *[[A Mercy (novel)|A Mercy]]* (2008)

### Libres per mainatges
* *The Big Box* (2002)
* *The Book of Mean People* (2002)

### Teatre
* *[[Dreaming Emmett]]* (jogada en 1986)

### Libret
* *[[Margaret Garner (opera)|Margaret Garner]]* (jogat en mai 2005)

### Autres libres
* *The Black Book* (1974)
* *Birth of a Nation'hood*  (coeditor) (1997)
* *Playing in the Dark* (1992)
* *Remember:The Journey to School Integration* ( 2004)

## Referéncias
Província de Cònca

La **província de Cònca** (*provincia de Cuenca* en espanhòl) es una província de Castelha-La Mancha en Espanha. Sa capitala es Cònca.
Albacete (província)

La **província d'Albacete** es una província de Castelha-La Mancha en Espanha. Sa capitala es Albacete.
Província de Soria

La **província de Soria** es una província de Castelha e Leon dins l'Estat espanhòu. Sa capitala es Soria. Lo nòrd de la província es istoricament deu reiaume de Navarra.
Soleil Royal (1669)

Lo **Soleil Royal** (batejat atau en aunor deu rei Loís XIV chafrat lo *Rei Só* en occitan *Só Reiau*, que ho un vaishèth francés de la Marina Reiau bastit enter 1669 e 1670 a Brèst ; lo purmèr batejat atau (los dus seguents que hon bastits en 1693 e 1749). Radobat en 1686 que comptava tres ponts e 120 horats de canons.

Devath lo comandament de l'amirau de Tourville, que ho victoriós a la batalha deu cap de Bevezier durant la guèrra deus nau ans.

Que ho colat per la flòta anglesa lo 1èr de mai de 1692 davant Cherbourg.
Vasa

Lo **Vasa** qu'ei vaishèth Suèc bastit entre 1626 e 1628. Mau calculat, que colè lo 10 d'agost de 1628, dia deu son purmèr viatge. Retrobat dens las annadas 50, que ho pescat en 1961 e qu'ei adara un musèu d'Estocòlme.
Giovanni da Verrazzano

**Giovanni da Verrazzano** (c. 1485 – c. 1528) que ho un marin e un explorator italian famós per aver navigat au long de la còsta d'America deu Nòrd e per aver descobert la baia de Nava York peu conte deu rei de França Francés I.
Francés Ièr de França

**Francés I** (Conhac, lo 12 de seteme, de 1494 – Castèth de Rambouillet, lo 31 de març, de 1547) que ho un rei de França coronat a Rems en 1515.

Durant lo son regnat que desvolopè las arts en important l'estil de la Reneishença italiana, qu'establí (dab l'ordonança de Villers-Cotterêt) l'emplec de la lenga vulgara (lo francés) en lòc deu latin peu actes legaus, que ganhè la famosa victòria de Marignan suber las òsts soïssas e que ho lo rivau de Carles I d'Espanha e V d'Alemanha e deu son empèri.
Brotto-Lopez

alt=Brotto-Lopez|thumb|Brotto-Lopez al Primtemps de l'arribèra 2015.
**Brotto-Lopez** o mai exactament **duo Brotto-Lopez** es un grop francés de musica occitana compausat de Guilhèm Lopez (cant, bodega, pifre, flaütas) e Cyrille Brotto (acordeon diatonic).

## Discografia
* HdQ (15 de setembre de 2007)
* Le Bal Brotto-Lopez (2012)
* Adiu Miladiu ! (2016)
* 15 ans en Harmonia (2017)
* Quercy-Pontoise, amb *[[Les Ogres de Barback]]* (2018)

Vejatz: Las paraulas de lors cançons

## Ligams extèrnes
* Sit oficial
Fou à deux têtes

**Fou à deux têtes** es una cançon de Goulamas'k :


Fou à deux têtes pochtronne la bière,
à t’en faire rouler jusqu’au caniveau.
Ta vie, ta vie, ta vie qui prend l’eau.
Ta vie, ta vie, ta vie de clodo.

Maintenant tu bois de la bière et aussi du pinard
quand tu te lèves, à la place du kawa.
Tu décolères pas après tous ces tocards
qui voudraient bien comprendre quel est ton désespoir.

Tu dis qu’un jour tu la rencontreras,
Tu sais pas où, c’est sûr, au fond d’un bar.
Ensemble vous partirez vers d’autres cauchemars
à écluser les comptoirs de la rue du désespoir.
La Malpagada

**La Malpagada** es una cançon de Goulamas'k :


La Malapaga, l’impasse où tu es né,
Familles nombreuses, des gamins affamés,
Années sans soucis, une vie à créer,
Avant de prendre la route, chemin des exilés.
Catalogne natale, de parents émigrés,
Des années qui passent, tu peux pas oublier,
La mémoire des jeux, des cris d’enfants blessés,
Celle des gamins de l’impasse, des ouvriers émigrés.

La Malapaga, l’impasse où tu es né,
La Malapaga, l’impasse des émigrés.

Dans le pays de tes ancêtres, te voilà émigré,
Mais t’es toujours sous le soleil, de la Méditerranée,
Des années qui passent, tu peux pas oublier,
Que c’est là-bas, l’impasse où tu es né.
Tu promenais les chèvres, toute la journée,
Dans ta tête des rêves, de retour qui germaient,
Faire n’importe quoi, pourvu d’y arriver,
Revenir dans l’impasse, des ouvriers émigrés.

Avec ton frère et une bande du quartier,
Tu as pris ton courage, la saquette, et le béret,
Traverser la montagne, parfum de liberté,
Le froid, la pluie, la faim, le long des Pyrénées.
Au moindre bruit la peur, qui vous paralysait,
La Guardia Civil, traque les opprimés,
Vous avez souffert, avant d’y arriver,
A la Malapaga, l’impasse des émigrés.