open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ulsan

**Ulsan** (en corean: hangeul: 울산; hanja:  蔚山) o oficialament **Ciutat Metropolitana d'Ulsan**, es la setena pus granda metropòli de Corèa del Sud amb una populacion de mai de 1.1 milions d'abitants.  Es situada al sud-èst del país, vesina de Busan al sud e de Gyeongju al nòrd.

Ulsan es lo còr industrial de la Corèa del Sud, amb la pus granda unitat mondiala d'assemblatge automobila: la Hyundai Motor Company, lo pus grand obrador de construccion navala, Hyundai Heavy Industries  e la segonda pus granda unitat de rafinatge de petròli al mond:, SK Energy. En 2012, Ulsan aviá un PIB per capita de $79,623, lo pus enauçat de Corèa del sud, mas tanben que lo dels Estats Units, levat pel Districte de Colúmbia, ont lo PIB per capita èra de $145,663, e comparable lo de Luxemborg.
## Divisions administrativas

Ulsan esvdevesit en 4 *[[Administrative divisions of South Korea#Gu (District)|gu]]* (districtes) e 1 *[[Administrative divisions of South Korea#Gun (County)|gun]]* (comtat).

### Referéncias
Atemptats de novembre de 2015 en Illa de França

Lo **13 de novembre de 2015** d’atacs terroristes a Sant Daunís e París fan mai de 130 mòrts. Son revindicats per l’organizacion Estat Islamic.
.bugatti

**** (marca del grop Volkswagen) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa luxemborguesa Bugatti International SA. Es en servici dempuèi lo 25 de novembre de 2015.

## Referéncias
.vip

**** (acorcha de *very important person*, "persona de consequéncia", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 25 de novembre de 2015.

## Referéncias
Chahid

**Chahid** es un tèrme que designa un martir dins la religion musulmana. Utilizat dins mai d'una sorata coranica, l'usatge d'aqueu títol es vengut pron frequent dempuei lo sègle XVIII ambé la multiplicacion dei conflictes considerats coma religiós dins lo mond musulman. De mai, dempuei lo sègle XX, es tanben de còps decernit ai victimas de guèrras ò de combats importants dins l'istòria de certanei país. Per exemple, es lo cas dei combatents dau FLN tuats durant la Guèrra d'Argeria.

## Liames intèrnes

* Chahid (Argeria).
* Martir.
Pangermanisme

Lo **pangermanisme** es un movement politic irredemptista dei sègles XIX e XX que son objectiu èra l'unificacion dei germanofòns d'Euròpa au sen d'un meteis estat. Aguèt una influéncia majora sus lo procès d'unificacion d'Alemanha e sus la vida politica alemanda. A partir de la fin dau sègle XIX, venguèt la basa ideologica de partits e d'organizacions racistas coma lo NSDAP d'Adolf Hitler. Per aquela rason, la pangermanisme es considerat coma una causa de la Segonda Guèrra Mondiala e es vengut un subjècte quasi tabó dins l'Euròpa actuala.

## Liames intèrnes

* Irredemptisme.
* Nacionalisme.
* Nazisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Camp d'Auschwitz-Birkenau

Lo **camp d'Auschwitz-Birkenau** èra un complèx, administrat per la SS, de dos camps camps de concentracion (Auschwitz-I e Auschwitz-III), d'un camp d'exterminacion (Auschwitz-II ò Birkenau) e de divèrsei camps segondaris bastits en Polonha per leis Alemands dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. Es situat sus lo territòri dei localitats d'Oświęcim (*Auschwitz* en alemand) e de Brzezinka (*Birkenau* en alemand), anexadas au Reich (província de Silesia) après l'invasion de Polonha. Foncionèt dau 27 d'abriu de 1940 a sa liberacion lo 27 de genier de 1945 per lei fòrças sovieticas. Èra lo camp d'exterminacion pus important dau Tresen Reich e es vengut un simbòl major dei crimes dau nazisme e d'Adolf Hitler. Au mens 1,1 milions de personas, principalament de judieus, i foguèron assassinats.

En causa de son importància istorica, foguèt inscrich au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO en 1979.

## Liames intèrnes

* Nazisme.
* Olocaust.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Camp de Treblinka

Lo **camp de Treblinka** èra un complèx alemand de la Segonda Guèrra Mondiala, format d'un camp de concentracion (Treblinka-I) e d'un camp d'exterminacion (Treblinka-II), bastit en Polonha. Foncionèt de julhet de 1942 a octòbre de 1943 e dispausava de sièis chambras de gas principalament destinadas a l'exterminacion dei judieus. Simbòl major dei crimes dau nazisme e d'Adolf Hitler, foguèt lo luòc de l'execucion de  a  personas.

## Liames intèrnes

* Nazisme.
* Olocaust.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Chaebol

Un **chaebol** (en corean, hangeul: 재벌), de *chae* "riquesa o proprietat" + *bol* "faccion o clan" - s'escrit tanben amb los meteis caractèrs  財閥 que Zaibatsu) es un conglomerat sud corean. Son gereralament de grops multinacionals proprietaris de nombrosas entrepresas internacionalas, contrarotlats per un president qu'a poder sus totas las operacions. Lo tèrme es sovent utilizat dins un contèxte similar a lo del mot "conglomerat". Lo tèrme foguèt emplegat pel primièr còp en 1984. I a maites dotzenas de grops familials sud coreans que dintran dins aquela definicion.
### Referéncias
Camp de Majdanek

Lo **camp de Majdanek** èra un complèx alemand de la Segonda Guèrra Mondiala, format d'un camp de presoniers sovietics e d'un camp d'exterminacion, bastit en Polonha dins la banlèga sud de Lublin. Dispausava de chambras de gas mai d'autrei procès d'execucion foguèron utilizats coma lei fusilhadas massivas ò leis injeccions de fenòu. Foncionèt dau 1 d'octòbre de 1941 au 17 de julhet de 1944 quand lei presoniers foguèron transferits au camp d'Auschwitz-Birkenau en causa de l'avançada de l'armada sovietica. Au mens  personas i foguèron assassinats mai certaneis estimacions modèrnas agantan lo nombre de  victimas.

## Liames intèrnes

* Nazisme.
* Olocaust.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Camp de Sobibor

Lo **camp de Sobibor** èra un camp d'exterminacion alemand de la Segonda Guèrra Mondiala bastit en Polonha. Dispausava de sièis chambras de gas e foncionèt dau 16 de mai de 1942 au 17 d'octòbre de 1943 quand una insureccion victoriosa de presoniers entraïnèt sa sarradura e sa destruccion per leis autoritats nazis. Au mens  personas i foguèron assassinats, principalament de judieus, de Tziganes e de Polonés non judieus.

## Liames intèrnes

* Nazisme.
* Olocaust.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Camp de Maly Trostenets

Lo **camp de Maly Trostenets** èra un camp d'exterminacion alemand de la Segonda Guèrra Mondiala bastit en Bielorussia au sud-èst de Minsk. Èra destinat a la liquidacion dei judieus dau guèto de Minsk e foncionèt de mai de 1942 a junh de 1944. Lei victimas èran principalament executats per fusilhada dins lei seuvas situadas a l'entorn dau camp. En causa de la manca de documents, es un camp mau conegut, de còps classat coma camp de concentracion, e leis estimacions dau nombre de victimas son gaire precisa oscillant entre  e .

## Liames intèrnes

* Nazisme.
* Olocaust.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Camp de Belzec

Lo **camp de Belzec** èra un camp d'exterminacion alemand de la Segonda Guèrra Mondiala bastit en Polonha. Son foncionament foguèt relativament brèu, dau 17 de març de 1942 au mes de decembre de la meteissa annada. Dispausant de chambras de gas e camoflat en centre de transit ferroviari per desarmar la maufisança dei victimas, èra principalament destinat a la liquidacion dei guètos de Lublin e de Lvòv. Au mens  personas i foguèron assassinats.

## Liames intèrnes

* Nazisme.
* Olocaust.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Camp de Chelmno

Lo **camp de Chełmno** èra un camp d'exterminacion alemand de la Segonda Guèrra Mondiala bastit en Polonha. Premier camp principalament destinat per l'exterminacion, foncionèt dau 8 de decembre de 1941 au 11 d'abriu de 1943 puei dau 23 de junh de 1944 au 18 de genier de 1945. Sa concepcion èra mens perfeccionada que lei camps tardius coma Auschwitz-Birkenau. En particular, l'execucion dei presoniers i èra assegurada per de camions de gas e lo camp dispausava pas de gara pròpria per l'acaminament dei victimas. Entre  e  personas i foguèron assassinats.

## Liames intèrnes

* Nazisme.
* Olocaust.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Camp de Jasenovac

Lo **camp de Jasenovac** èra un camp de concentracion e un camp d'exterminacion croat de la Segonda Guèrra Mondiala. Subrenomat « l'Auschwitz croat », èra lo camp principau dau sistèma concentracionari croat e èra destinat a l'exterminacion dei judieus, dei Tziganes, dei Sèrbes e dei Croats non catolics. Mens perfecionnat que lei camps alemands, Jasenovac aviá pas de chambras de gas. En plaça, leis execucions èran realizadas ambé d'armas de fuòc, ambé d'armas blancas ò ambé de programas de trabalh extrèms qu'entraïnavan una mòrt de fam rapida. En causa de la manca de documents, lo nombre de victimas es mau conegut e leis estimacions varian de  a  mòrts.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Camp de concentracion

Un **camp de concentracion** es un luòc d'empresonament de talha granda creat per gropar e detenir, generalament dins de condicions de vidas marridas, una populacion considerada coma enemiga. Aquela populacion pòu se compausar d'opausants politics, de residents de país enemics, de grops etnics ò religiós especifics, de civius d'una zòna de combat critica... etc. Lei detencions i son basadas sus de critèris generaus e pas per de rasons juridicas. Lo tèrme apareguèt a la fin dau sègle XIX durant la Segonda Guèrra dei Boers per designar lei camps fondats per lei Britanics per gropar e isolar la populacion civila boer.

## Liames intèrnes

* Camp d'exterminacion.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Conferéncia de Wannsee

La **conferéncia de Wannsee** se debanèt lo 20 de genier de 1942 e reüniguèt, sota la presidéncia de Reinhard Heydrich, quinze responsables dau Tresen Reich per discutir de l'organizacion administrativa, tecnica e economica de l'exterminacion, dicha « solucion finala », dei judieus dei país europèus ocupats per Alemanha. Foguèt a l'origina de la creacion dei camps d'exterminacion nazis.

## Liames intèrnes

* Olocaust.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Expansionisme

thumb|370px|L'expansionisme japonés de 1870 a 1942
L**'expansionisme** es una politica destinada a estendre la basa territòriala ò l'influéncia economica, politica, culturala ò autre d'un estat. Implica generalament l'utilizacion agressiva de mejans militars e es liat a d'ideologias imperialistas, irredemptistas, nacionalistas ò colonialas.

## Liames intèrnes

* Colonialisme.
* Imperialisme.
* Irredemptisme.
* Nacionalisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Orkhon

**Orkhon** es un riu de Mongolia que se gita dins Selenga qu'es un afluent d'Ienissei. D'una longor de  km, sa fònt se situa dins lei Monts Khangai e sa confluéncia dins la region de la vila de Sükhbaatar. Son debit mejan finau es de 96 m3/s. Brèç dei culturas turca e mongola, la vau d'Orkhon es una region d'aperaquí  km² que foguèt inscricha au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat en 2004.

## Geografia

Orkhon a una longor de  km e es lo riu pus lòng de Mongolia. De sa fònt, raja globalament en direccion dau nòrd-èst e son bacin versent a una superficia de  km². A dos afluents principaus que son Tuul (que passa per la capitala Ulan Bator) e Tamir. Es un riu peissonós onte se pòu trobar de bechets, de carpas ò de pèrcas.

La lama d'aiga es de 22,9 mm, çò qu'es una valor relativament importanta en comparason de l'ariditat dau clima de l'Asia Centrala. L'idrometria es fòrça irregulara car l'aiga dau riu vèn principalament de la fonda dei nèus ivernencas e dei precipitacions fòrtas de la fin de l'estiu mongòl. Ansin, s'observa dos maximoms de debits, generalament en mai (175 m3/s) e en julhet-aost (250 m3/s). Lei debits minimoms s'observan de novembre a abriu e pòdon alora venir fòrça febla (mens de 10 m3/s entre genier e març).

## Cultura

La vau d'Orkhon es una region fòrça importanta per lei pòbles nomadas de l'estèpa eurasiatica dempuei au mens lo sègle III av. JC. D'efèct, l'endrech èra lo còr de l'Empèri Xiongnu e tenguèt per la seguida un ròtle similar per divèrsei pòbles ulteriors coma lei Tujue ò lei Mongòls de Genghis Khan. Ansin, incricha au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO dempuei 2004, la vau assosta plusors monuments e vestigis majors :
* de monuments commemoratius ambé d'inscripcions dei rèines de Bilge Khan e de Kul Tigin que son lei vestigis pus importants atribuits ai Tujue. Son tanben lei tèxtes pus ancians escrichs amb una lenga turca.
* lei roïnas de Khar Balgas qu'èra l'anciana capitala de l'Empèri Uigur dins lo corrent dau sègle VIII.
* lei roïnas de Karakorum, premiera capitala de l'Empèri Mongòl.
* lo monastèri d'Erdene Zuu qu'es lo monastèri bodista pus ancian de Mongolia.
* l'monastèri de Tuvkhun qu'èra un autre monastèri bodista. Bastit a la cima d'una còla de  m d'altitud, foguèt largament destruch durant lo periòde comunista.
* divèrsei palais mongòls dei sègles XIII e XIV.
* la cascada d'Ulaan Tsutgalan, un afluent menor d'Orkhon, qu'es un endrech important per la cultura mongòla.

## Liames intèrnes

* Empèri Mongòl.
* Empèris nomadas.
* Vau d'Orkhon.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Messier 2

**M2** (NGC 7089) es un amàs globular situat dins la constellacion d'Aqüari ai coordenadas 21 h 33 m 27,01 s e -00° 49′ 23,9″.

Amàs globular d'un diamètre de 200 annadas lutz e d'aperaquí  estelas, a una forma leugierament elliptica. Contèn un vintenau d'estelas variablas, compres tres cefeidas que permèton d'estimar sa distància a  annadas lutz. Son temps es estimat a 13 miliards d'annadas. D'una magnitud aparenta de 6,3 e d'una talha angulara de 16', se pòu observar amb un telescòpi de 100 mm.

## Liames intèrnes

* Catalòg Messier.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Camp d'exterminacion

Un **camp d'exterminacion** èra un tipe de camp alemand e croat de la Segonda Guèrra Mondiala qu'èra concebut per executar de centenaus de miliers ò de milions de personas segon un metòde industriau. Lo procès d'execucion pus frequent èra lo gasatge mai s'utilizan tanben d'execucions massivas ò de programas de trabalh extrèm entraïnant una mòrt de fam rapida. Decidida a la conferéncia de Wannsee (20 de genier de 1942), la construccion dei camps d'exterminacion alemands (Auschwitz-Birkenau, Belzec, Chelmno, Majdanek, Maly Trostenets, Sobibor e Treblinka) èra inicialament destinada a accelerar l'exterminacion dei judieus mai d'autrei tipes de populacion i foguèron tanben assassinat (Polonés, presoniers de guèrra sovietics, tziganes... etc.). Croàcia adaptèt lo concèpte a sei besonhs pròpris e utilizèt lei camps de Jasenovac e de Jadovno per exterminar judieus, Sèrbes, Tziganes e Croats non catolics.

## Liames intèrnes

* Nazisme.
* Olocaust.

* Camp d'Auschwitz-Birkenau.
* Camp de Belzec.
* Camp de Chelmno.
* Camp de Jadovno.
* Camp de Jasenovac.
* Camp de Majdanek.
* Camp de Maly Trostenets.
* Camp de Sobibor.
* Camp de Treblinka.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Gas mostarda

Lo **gas mostarda** (simbòl quimic : C4H8Cl2S) es un compausat quimic toxic e vesicant que pòu infligir de cremadas grèvas ais uelhs, a la pèu e ai mucosas, compres a travèrs de vestits ò de proteccions de cauchó (bòtas, masca-gas... etc.). Es principalament utilizat coma arma quimica e foguèt fòrça utilizat durant la Premiera Guèrra Mondiala, pendent divèrsei conflictes coloniaus e dins lo corrent de la Guèrra Iran-Iraq.

Son utilizacion coma arma quimica es d'ara endavant estrictament enebida mai plusors país gardan de resèrvas importantas d'aqueu gas dins lo cas d'un conflicte quimic.
Sota sa fòrma pura e a temperatura ambianta, es un liquid viscós incolòr e sens odor que provoca, après un certan temps (de quauques minutas a quauques oras), de bofigas sus la pèu. Ataca tanben leis uelhs e lei paumons.

Son nom ven dau fach qu'una fòrma impura d'aquèu gas aviá una odor que semblava a la de la mostarda, de l'alh o dau ravaneu. Es tanben nomenat de còps que i a **iperita** (derivat dau nom de la vila d'Ypres (Ieper) en Belgica ont fuguèt emplegat per premier còp au combat en setembre de 1917), mostarda au sofre, Kampfstoff LOST, o gaz LOST. Pòu estre letau mai sa premiera foncion es d'estre fortament incapacitant.

## Liames intèrnes

* Arma quimica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Vauboa

**Vauboa** o **Vaubona** (*Valbonne* en francés) es una comuna occitana de Provença, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben

## Liames extèrnes

## Nòtas
Vilanuòva d'Entraunas

**Vilanuòva d'Entraunas** (*Villeneuve-d'Entraunes* en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Istòria

Aquel lu&ograve;c se tr&ograve;ba en plana, al mi&egrave;g de las montanhas, distant de la presenta vila (Ni&ccedil;a) de dos jorns e mitat en transe&uuml;nt en lo domeni de Fran&ccedil;a per Cros (Ascros) o Entrevaux e en transe&uuml;nt dins los estats de la si&aacute; Majestat (P&ograve;rti de Savoie) quatre jorns, #&ccedil;&ograve; que totun es pas pas possible n'iv&egrave;rn. A compausat de 46 fu&ograve;cs e 200 personas. T&ograve;ca als territ&ograve;ris de St Martin, Sauze, Ch&acirc;teauneuf e a aquel de Guillaumes a Fran&ccedil;a

## Administracion

## Demografia

## Nòtas
Caporau

**Caporau** es un grade militar utilizat dins lei fòrças armadas e divèrseis institucions militarizadas coma lei pompiers ò la proteccion civila. Fa partida dei grades deis òmes dau reng dins la màger part dei país que l'utilizan. Un caporau assegura generalament lo comandament de pichons grops anant de tres a un desenau de soudats.

## Liames intèrnes

* Grades de l'armada francesa.
* Organizacion militara.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Anton Drexler

**Anton Drexler** (13 de junh de 1884, Munic - 24 de febrier de 1942, Munic) èra un òme politic alemand nacionalista, pangermanista, anticomunista e antisemita. Foguèt lo fondator dau NSDAP e son cap principau de 1919 a 1921 avans d'èsser escartat per Adolf Hitler.

Obrier sarralhier de Munic, fondèt lo DAP lo 5 de genier de 1919 per desvolopar leis idèas nacionalistas au sen de la classa obriera. En octòbre, son partit recebèt l'adesion d'Adolf Hitler que venguèt rapidament cap de la propaganda gràcias a sei talents d'orators. Lo 24 de febrier de 1920, acceptèt de cambiar lo nom dau partit que venguèt lo NSDAP. Participèt tanben amb Hitler a la redaccion dau programa de 25 ponchs que venguèt la basa dau nazisme fins ais annadas 1930.

Dins lo corrent de l'estiu de 1921, inquiet de l'influéncia creissenta d'Adolf Hitler au sen dau partit, assaièt de le'n escartar. Pasmens, lo conflicte s'acabèt per sa desfacha e Drexler perdiguèt tot poder dins lo NSDAP. Dins lo corrent deis annadas 1920, quitèt lo partit avans d'i tornar venir en 1933 quand Hitler venguèt cancelier. Guierdonat de l'Òrdre dau Sang en 1934, i recebèt un pòste onorific.

## Liames intèrnes

* Nazisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
NSDAP

Lo **Partit Nacionau Socialista dei Trabalhaires Alemands** (*Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei* en alemand, designat ambé la sigla NSDAP) èra un partit politic alemand faissista qu'existiguèt de 1920 a 1945. Son cap principau èra Adolf Hitler que dirigiguèt Alemanha de febrier de 1933 a abriu de 1945. Après la desfacha dau Tresen Reich, plusors responsables dau NSDAP foguèron arrestats e jutjats per lei crimes dau nazisme, lo partit foguèt reconegut coma organizasion criminala e la societat alemanda « denazificada » per lei venceires.

## Liames intèrnes

* Adolf Hitler.
* Antisemitisme.
* Faissisme.
* Nazisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Gottfried Feder

**Gottfried Feder** (27 de genier de 1883, Würzburg - 24 de setembre de 1941, Murnau) èra un economista e un òme politic alemand que tenguèt un ròtle important au sen dau partit nazi de 1920 a 1934.

Vengut un sòci dau NSDAP en 1920, participèt a la redaccion dau programa de 25 ponchs e aguèt un ròtle decisiu dins la concepcion dau programa economic nazi. En 1923, participèt au putsch de la braçariá e foguèt elegit deputat de 1924 a 1936. Pasmens, se retirèt dau govèrn après la Nuech dei Lòngs Cotèus. Gardèt un ròtle de teorician fins a sa mòrt en 1941.

## Liames intèrnes

* Nazisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Nacionalitat

La **nacionalitat** es un concepte multifòrme que regarda l'apartenéncia d'un individú ò d'un grop d'individú a una nacion politica ò culturala determinada.

La nacionalitat politica es definida coma una pròva legala de l'apartenéncia a un Estat. Lo concèpte es generalament confondut ambé lo ciutadanatge e aquelei tèrmes pòdon alora èsser utilizats coma sinonims dins lo lengatge ò dins lei documents oficiaus. Pasmens, aquò es pas una obligacion e mai d'un estat fasiá ò fa una distincion entre nacionalitat politica e ciutadanatge.

La nacionalitat culturala ò sociologica es definida per l'apartenéncia a una comunautat que forma pas necessariament un estat independent. Son puslèu de regropament de personas, generalament sus un territòri definit, que partejan una combinason de caracteristicas comunas (lenga, religion, cultura, istòria... etc.).

## Liames intèrnes

* Ciutadanatge.
* Nacion.
* Nacionalisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Hermann Göring

**Hermann Wilhelm Göring** (12 de genier de 1893, Rosenheim – 15 d'octòbre de 1946, Nurembèrg) èra un òme politic e un militar alemand que foguèt una figura majora dau nazisme e dau Tresen Reich. Cap de la *[[Luftwaffe]]* e ministre de l'Èr, foguèt condamnat a mòrt en causa de sa participacion ai crimes de l'Alemanha Nazi per lo tribunau de Nuremberg.

Pilòt e as alemand de la Premiera Guèrra Mondiala, venguèt sòci dau partit nazi tre 1923. Foguèt bleçat durant lo putsch de la braçariá e desvolopèt una dependéncia a la morfina utilizada per lo sonhar. En 1933, après la presa dau poder per Hitler, venguèt lo segond personatge dau regime. Fondèt la Gestapo en 1933 avans d'èsser nomat cap de la *[[Luftwaffe]]* en 1935. Recebèt tanben pauc a pauc de foncions regardant l'organizacion de l'economia alemanda. En 1941, foguèt oficialament designat coma successor per Hitler

Pasmens, son influéncia e son poder demesiguèron après 1942. Incapable de mantenir lei capacitats de l'aviacion alemanda, se retirèt pauc a pauc deis afaires publics per se concentrar sus sa colleccion d'art formada a partir dei bens confiscats ai victimas daus camps alemands. Lo 22 d'abriu de 1945, aprenguèt lei projèctes de suicidi d'Adolf Hitler e demandèt au Führer l'autorizacion d'assegurar la direccion dau Reich. Dins aquò, Hitler considerèt la requèsta coma una traïson e ordonèt son arrestacion.

Après la Segonda Guèrra Mondiala, Göring foguèt lo pus important responsable nazi capturat per leis Aliats e jutjat ai Procès de Nuremberg. I foguèt reconegut copable de complòt e de crimes còntra la patz, de crimes de guèrra e de crimes còntra l'Umanitat e condamnat a mòrt.

Aviá un fraire cadet, Albert Göring, que resistiguèt au regime nazi e organizèt l'evasion de judieus e d'opausants.

## Liames intèrnes

* Nazisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Albert Göring

**Albert Günther Göring** (9 de març de 1895 - 20 de decembre de 1966) èra un òme d'afaires e un resistent alemand. Fraire cadet d'Hermann Göring, cap de la *[[Luftwaffe]]* e segond personatge dau Tresen Reich, utilizèt lo nom, la signatura e l'influéncia de son fraire per obtenir la liberacion de judieus e d'opausants. De mai, nomat cap deis usinas Škoda, sostenguèt la resisténcia checoslovaca.

Après la guèrra, foguèt arrestat per leis Aliats e per lei Chècs mai rapidament liberat gràcias ai testimoniatges de personas sauvadas per seis accions. Pasmens, son nom entraïnèt sa marginalizacion dins la societat alemanda e moriguèt dins la misèria en 1966. Seis accions foguèron descubèrtas après sa disparicion e son cas es estudiat per lo Memoriau de Yad Vashem en vista de li decernir lo títol de Just entre lei Nacions.

## Liames intèrnes

* Hermann Göring.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Rudolf Hess

**Rudolf Walter Richard Hess** (26 d'abriu de 1894, Alexàndria – 17 d'aost de 1987, Berlin) èra un òme politic que foguèt una figura majora dau nazisme e dau Tresen Reich. Segond personatge dau NSDAP après Adolf Hitler, partiguèt en 1941 en Escòcia per assaiar de negociar la patz ambé lei Britanics que l'arrestèron. En 1946, foguèt condamnat a una pena de preson a perpetuitat per crimes còntra la patz.

Soudat de l'armada bavaresa durant la Premiera Guèrra Mondiala, foguèt bleçat mai d'un còp e guierdonat de la Crotz de Fèrre en 1915. En 1919, acomencèt d'estudis a l'Universitat e venguèt un sòci dau NSDAP en 1920. Participèt au putsch de la braçariá lo 8 de novembre de 1923. En 1933, après la presa dau poder per Hitler, foguèt nomat representant dau *Führer* au NSDAP e venguèt lo tresen personatge pus important dau regime nazi. Participèt activament en 1935 a la redaccion dei lèis de Nuremberg dirigidas còntra lei judieus.

Lo 10 de mai de 1941, per de rasons desconegudas, prenguèt un avion de caça per viatjar fins a Escòcia e negociar la patz. Arrestat tre son arribada, foguèt gardar presonier per lo Reiaume Unit fins a la fin de la guèrra. Condamnat a una pena de preson a perpetuitat per crimes còntra la patz a l'eissida dei Procès de Nuremberg, foguèt estremat a la preson de Spandau onte se suicidèt en 1987.

## Liames intèrnes

* Nazisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Otto Strasser

**Otto Johann Maximilian Strasser** (10 de setembre de 1897 - 27 d'aost de 1974) èra un òme politic alemand que tenguèt un ròtle important dins lo partit nazi de 1925 a 1930. Èra una figura importanta de l'ala socializanta dau NSDAP ambé son fraire Gregor Strasser. Pasmens, quitèt lo partit en causa de desacòrdis amb Adolf Hitler. Puei, assaièt sensa succès de fondar un partit rivau dau NSDAP. En 1933, deguèt quitar lo país car son movement foguèt victima de la repression dau regime nazi. Foguèt pas autorizat a tornar venir en Alemanha avans 1955. Assaièt tanben de tornar fondar un partit poderós mai mau capitèt.

## Liames intèrnes

* Nazisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Gregor Strasser

**Gregor Strasser** (31 de mai de 1892, Geisenfeld - 30 de junh de 1934, Berlin) èra un òme politic alemand que foguèt, ambé son fraire Otto Strasser, una figura majora de l'ala socializanta dau partit nazi. Foguèt assassinat durant lei purgas intèrnas de la Nuech dei Lòngs Cotèus.

Engatjat volontari dins l'armada alemanda, passèt la Premiera Guèrra Mondiala sus lo frònt de l'Èst onte foguèt bleçat mai d'un còp e guierdonat de la Crotz de Fèrre. Luòctenent en 1918, creèt un Còrs Franc ambé son fraire que participèt au putsch de Kapp.

Vengut sòci dau NSDAP en 1920, foguèt condamnat a un an de preson après lo putsch de la braçariá. Elegit deputat dau partit nazi en 1924, foguèt cargat per Hitler de desvolopar lo movement dins lo nòrd dau país. Pasmens, aquò li donèt una influéncia fòrta au sen dau partit e un poder sufisent per menar de combats pròpris. Aquò, especialament sa decision de sostenir certanei sindicats sociau-democratas, entraïnèt de conflictes ambé la direccion dau NSDAP. Dins aquò, Hitler e Strasser se reconcilièron rapidament e lo premier nomèt lo segond cap de la propaganda nazi. Strasser capitèt alora d'unificar lei seccions dau nòrd e dau sud dau país, çò que permetèt de renfòrçar lo partit e favorizèt la presa dau poder per Hitler. Una garrolha novèla opausèt lei dos òmes a la fin de 1932. Strasser foguèt obligat de demissionar de totei sei pòstes au sen dau NSDAP e definitivament escartat l'annada seguenta. Enfin, foguèt executat dins lo corrent de la Nuech dei Lòngs Cotèus.

## Liames intèrnes

* Nazisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Alfred Rosenberg

**Alfred Ernst Rosenberg** (12 de genier de 1893, Reval – 16 d'octòbre de 1946) èra un òme politic e un arquitecta alemand que foguèt una figura e un teorician major dau Tresen Reich e dau nazisme. Ministre dau Reich ai Territòris ocupats de l'Èst, foguèt condamnat a mòrt durant lei Procès de Nuremberg e executat.

Originari dei províncias germanicas de l'Empèri Rus, venguèt sòci dau NSDAP en 1920 e un redactor dau jornau dau partit (*[[Völkischer Beobachter]]*). Durant la captivitat d'Adolf Hitler a l'eissida de la revirada dau putsch de la braçariá, foguèt designat per dirigir lo partit nazi. Ne'n venguèt l'ideològ principau. Après la presa dau poder per Hitler en 1933, assaièt sensa succès de venir ministre deis Afaires Estrangiers mai aguèt un ròtle important dins la creacion de l'aparelh repressiu dau regime.

En 1940, foguèt cargat de supervisar la confiscacion deis òbras d'art raubadas ai judieus dins lei territòris ocupats. Puei, lo 16 de julhet de 1941, foguèt nomat Ministre dau Reich ai Territòris ocupats de l'Èst. En concurréncia ambé d'autrei 	dignitaris dau Tresen Reich per exercir sei prerogativas, Alfred Rosenberg participèt a la desportacion dei judieus fins a 1942 mai perdiguèt son influéncia au sen dau regime, especialament en causa de sei posicions anticrestianas. Arrestat a l'eissida de la Segonda Guèrra Mondiala, foguèt condamant a mòrt per còmplot e crimes còntra la patz, crimes de guèrra e crimes còntra l'Umanitat.

## Liames intèrnes

* Nazisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Wilhelm Frick

**Wilhelm Frick** (12 de març de 1877, Alsenz - 16 d'octòbre de 1946, Nurembèrg) èra un òme politic alemand. Dignitari dau partit nazi, ministèri de l'Interior puei « protector » de Boèmia-Moràvia, foguèt condamnat a mòrt e executat a l'eissida dei Procès de Nuremberg.

Foncionari de Bavièra, venguèt cap de la polícia de Munic en 1923 e utilizèt sa posicion per favorizar leis activitats dau NSDAP. Participèt tanben au putsch de la braçariá qu'entraïnèt son licenciament. Pasmens, elegit deputat en 1924, venguèt rapidament un cap important dau partit e foguèt lo premier ministre nazi en 1930 dins lo land de Turíngia. Puei, en 1933, foguèt nomat ministre de l'Interior dau *Reich* e lo demorèt fins a 1943. Participèt activament a l'adopcion dei legislacions antisemitas dau regime nazi, au rearmament alemand, a « l'arianizacion » dei companhiás e a l'organizacion de l'Olocaust. Pasmens, perdiguèt pauc a pauc son influéncia au profiech de Heinrich Himmler, cap de totei lei fòrças de polícia dempuei 1936. En 1943, li laissèt son pòste de ministre de l'Interior e foguèt nomat « protector » de Boèmia-Moràvia.

Arrestat a l'eissida de la Segonda Guèrra Mondiala, foguèt condamnat a mòrt per complòt e crimes còntra la patz, crimes de guèrra e crimes còntra l'Umanitat ai Procès de Nuremberg. Foguèt executat lo 16 d'octòbre de 1946.

## Liames intèrnes

* Nazisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Georges Sorel

**Georges Eugène Sorel** (2 de novembre de 1847, Cherborg - 29 d'aost de 1922, Boulogne-sur-Seine) èra un filosòf francés. Famós per sa teoria dau sindicalisme revolucionari, foguèt un dei artesans principaus de l'introduccion dau marxisme en França.

Cosin de l'istorian Albert Sorel, intrèt a l'Escòla Politecnica puei ai Ponts et Chaussées. Pasmens, demissionèt en 1892 e afirmèt son engatjament socialista e marxista. En 1905, participèt a l'emergéncia dau sindicalisme revolucionari mai foguèt rapidament decebut per la Confederacion Generala dau Trabalh. En 1910, se raprochèt brèvament de l'Accion Francesa. En 1914, s'opausèt a l'union nacionala e condamnèt la guèrra. Enfin, aculhiguèt d'un biais favorable la Revolucion Russa.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Alois Hitler

**Alois Hitler** (7 de junh de 1837, Strones - 3 de genier de 1903, Leonding) èra un foncionari dei doanas austrianas. Foguèt lo paire d'Adolf Hitler.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Eugène Charles

**Eugène Charles** dit **Eugène, Jean-Eugène o Jean-François-Eugène**,  (Riam 23 d'aost de 1865 - Prada de Conflent 5 d'aost de 1946) qu'estó un governador generau d'Indochina per interim, "resident superior" e preceptor de l'emperaire Bảo Đại.

Qu'estó governador generau de l'Indochina francesa per interim, de mai de 1916 a genèr de 1917, e "resident superior" de 1913 a 1920. En 1926 qu'es causit com preceptor tà balhar ua educacion francesa a l'emperaire d'Annam Bảo Đại qui serà renviat en Annam en 1932.
Qu'acaba la soa carrièra com governador generau de las colonias. Qu'es elegit sòci titulari de l*'Academie des sciences coloniales* en 1923.
Qu'es promavut comandador dens l'ordi de la legion d'aunor en 1923.
## Nòtas
Despotat d'Epir

Lo **Despotat d'Epir** èra un deis estats successors de l'Empèri Bizantin après son partiment a l'eissida de la Quatrena Crosada en 1204. Fondat per Miquèu Comnèn Ducas, venguèt un centre de resisténcia còntra leis estats latins fondats en Grècia e aculhiguèt de refugiats grècs. Après la restauracion de l'Empèri Bizantin en 1261, lo Despotat demorèt independent en despiech d'una brèva reintegracion en 1340. A la fin deis annadas 1340, foguèt conquistat per lei Sèrbes que laissèron la màger part dau poder a de senhors albanés. Au començament dau sègle XV, de combats opausèron senhors sèrbes, italians e albanés. Aquò favorizèt l'intervencion de l'Empèri Otoman qu'aprofichèt lei demandas d'ajuda dei diferents camps per conquistar una partida dau país en 1417. Limitat au litorau e ais illas, lo Despotat deguèt de mai acceptar la senhoriá turca avans d'èsser annexat en 1479.

## Liames intèrnes

* Empèri Bizantin.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Ernst Röhm

**Ernst Röhm** (28 de novembre de 1887, Munic - 2 de julhet de 1934, Munic) èra un oficier e un òme politic alemand nazi. Fondator e cap dei Sturmabteilung (SA), representava lo corrent socializant dau NSDAP avans son assassinat durant la Nuech dei Lòngs Cotèus.

Oficier alemand durant la Premiera Guèrra Mondiala, jonhèt lei Còrs Francs cargats de la repression dei movements comunistas après lo conflicte. Faguèt lo rescòntre d'Adolf Hitler en 1919 e lo jonhèt au sen dau DAP (que venguèt lo NSDAP en 1920). Röhm foguèt alora cargat de la creacion d'una fòrça paramilitara dicha Sturmabteilung (« Seccions d'Assaut » en occitan). Après la revirada dau putsch de la braçariá en 1923 e la dissolucion provisòria dau NSDAP, foguèt elegit deputat d'un partit antisemita e s'exilèt en Bolívia en 1928.

En setembre de 1930, après la victòria electorala dau partit nazi, Hitler li demandèt de tornar venir per reprendre la direccion dei SA. En 1932, lei Seccions tenián  òmes mai sei metòdes brutaus començavan de venir un problema per lo partit. De mai, leis ambicions de Röhm, que voliá integrar l'armada alemanda au sen dei SA, e seis idèas en partida socialistas inquietavan lei conservadors aliats au NSDAP e la borgesiá. Favorable a un raprochament ambé lei mitans d'afaires, Adolf Hitler, vengut cancelier un an aperavans, decidèt donc de liquidar lo corrent representat per Röhm dins la nuech dau 29 au 30 de junh de 1934. Brèvament arrestat, foguèt executat dins sa cellula lo 2 de julhet seguent.

## Liames intèrnes

* Nazisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Schutzstaffel

La **Schutzstaffel** ò **SS** (« esquadron de proteccion » en occitan) èra una organizacion militarizada alemanda que tenguèt un ròtle primordiau au sen dau Tresen Reich. Fondada en abriu de 1925 per assegurar la proteccion personala d'Adolf Hitler, veguèt pauc a pauc son influéncia se renfòrçar e lo nombre de sei missions aumentar. Obtenguèt ansin un ròtle fòrça important dins l'aparelh repressiu nazi (polícia pròpria, gestion dei camps... etc.), dins l'ideologia dau regime (gestion dei *[[Lebensborn]]*), dins leis afaires militars ambé la creacion de la Waffen-SS (unitats militaras d'elèit gropant  òmes en 1945) e dins leis afaires economics ambé la gestion de pans entiers de l'economia alemanda.

Dirigida per Heinrich Himmler de 1929 a 1945, es venguda lo simbòl principau dau fanatisme e de l'inumanitat dau regime nazi. D'efèct, aguèt lo ròtle principau dins la màger part dei crimes dau Tresen Reich coma l'exterminacion dei judieus europèus (*[[Einsatzgruppen]]*, camps d'exterminacion... etc.), leis execucions de massa de presoniers ò de civius, lei destruccions e lei pilhatges dei territòris ocupats, lei « recèrcas medicalas » sus d'èssers umans... etc.

En 1946, foguèt reconeguda coma organizacion criminala a l'eissida dei Procès de Nuremberg e la recèrca dei SS en fugida venguèt una prioritat de la denazificacion.

## Liames intèrnes

* Nazisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Societat Thule

La **Societat Thule** ò l’**Òrdre de Thule** (« Thule-Gesellschaft » en alemand) èra una organizacion secrèta de Munic fondada en 1918. Movement ocultista, pangermanista e racista, son objectiu èra de desvolopar una « raça superiora ». Prefigurèt lo nazisme e plusors sòcis de la Societat Thule venguèron de dignitaris importants dau NSDAP e dau Tresen Reich. Foguèt dissòuta en 1945.

## Liames intèrnes

* Nazisme.
* Pangermanisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
.sfr

**** (acorcha de *Société Française du Radiotéléphone*, "Societat francesa del ràdiotelefòne", en francés) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa francesa SFR. Es en servici dempuèi lo 1èr de decembre de 2015.

## Referéncias
Muralhas de Constantinòple

Lei **muralhas de Constantinòple** èran una tiera de fortificacions destinadas a protegir la ciutat de Constantinòple. Principalament bastidas per leis emperaires Constantin (306-337) e Teodòsi II (408-450), forman un dei dispositius defensius pus importants de l'Antiquitat e de l'Edat Mejana fins a l'aparicion de l'artilhariá de sètge. En particular, permetèron d'empachar la presa de Constantinòple per leis Avars, lei Bulgars, leis Eslaus, leis Arabis, lei Turcs Seljokidas, etc..

Mantengudas en servici fins au sègle XIX, una partida importanta dei fortificacions existisson totjorn a l'ora d'ara e son l'objècte de programas de restauracion de part deis autoritats.

## Articles connèxes
* Fortificacions

## Bibliografia
*
Panzer III

Lo **Panzer III** (nom complèt : *SdKfz 141 Panzerkampfwagen III*) èra un carri de combat alemand desvolopat a la fin deis annadas 1930 e utilizat durant la Segonda Guèrra Mondiala, principalament entre 1939 e 1943. Son ròtle èra d'acompanhar lo Panzer IV, pus poderós, e d'atacar lei blindats enemics amb un canon de 37 mm. Per la seguida, diferentei versions foguèron desvolopadas per renfòrçar lei proteccions e melhorar la poissança de fuòc (canons de 50 mm puei de 75 mm). Pasmens, l'aparicion dau T-34 sovietic rendèt lo Panzer III obsolèt e, après la batalha de Kursk, leis Alemands l'utilizèron subretot per de missions de sostèn d'infantariá.

## Liames intèrnes

* Matilda II, carri britanic similar.
* M3 Lee, carri estatsunidenc similar.
* T-28, carri sovietic similar.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
KV (carri)

Lei **carris KV** son una seria de carris de rompedura sovietics producha entre 1939 e 1943. Divèrsei versions foguèron desvolopadas, generalament equipadas d'un armament poderós (canon de 76,2 mm ò de 85 mm, obusièr de 152 mm) e d'un blindatge important. Sa mission premiera èra d'atacar lei posicions fortificadas enemigas mai sa poissança de fuòc e son blindatge li permetián tanben d'engatjar de carris enemics. 

En particular, en 1941, lei KV-1 susprenguèron leis Alemands per sa resisténcia e sa capacitat a destrurre lei blindats alora en servici au sen de la *Wehrmacht*. A partir de 1943, lei KV foguèron pauc a pauc remplaçats per lei carris pesucs IS-2 mai certaneis unitats contunièron de leis utilizar fins a la fin de la guèrra. Leis Alemands utilizèron tanben de KV capturats fins a 1943.

## Liames intèrnes

* KV-1.
* KV-2.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Hitlerjugend

Lei **Jovenças Hitlerianas** ò ***Hitlerjugend*** èran una organizacion alemanda dau Tresen Reich destinada ai joves. Fondada en 1926, venguèt l'unica organizacion de la jovença après la presa dau poder per Adolf Hitler en 1933. A l'origina, deviá permetre la formacion ideologica e la preparacion militara deis enfants alemands. Pasmens, ambé l'acomençament e la perseguida de la Segonda Guèrra Mondiala, se transformèt pauc a pauc en còrs auxiliari dei fòrças armadas puei en resèrva de soudats per remplaçar lei pèrdas. Certanei sòcis participèron tanben ai combats, especialament durant la batalha de Berlin. Après la guèrra, l'organizacion foguèt dissòuta e plusors de sei caps foguèron condamnats dins l'encastre de la denazificacion d'Alemanha.

## Liames intèrnes

* Nazisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Pòble gallés

Los Gallés constituen l'ensemble daus pobles protò-istorics abitent la Gàllia, qu'es entau que fuget definida per Juli Cesar. Fòra los Aquitans, fasian partida de la civilisacion celtica, juscant'aus processus d*'aculturacion* liats au comerci e a la conquesta romana, los chamjen en çò qu'apelarem los *gallo-romans*.
Manescau

Un **manescau** (var. **manescal**, **marescau**, **mareschau**) èra a l'origina un oficier cargat de certanei foncions militaras, generalament liadas a l'entretenença dei chivaus, au sen dau palais d'un prince. Per la seguida, lo tèrme foguèt utilizat per designar certanei grades militars ò per onorar certanei caps militars amb un títol prestigiós (Manescau de França... etc.).

## Liames intèrnes

* Manescau de França.
* Organizacion militara.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Lista dei califas fatimidas

Lista dei califas fatimidas de 909 a 1171 :

* Ubayd-Allah al-Mahdí (909-934).
* Al-Qaim bi-Amr Allah (934-946).
* Al-Mansur (946-953).
* Al-Muizz li-Din Allah (953-975).
* Abu Mansur Nizar al-Aziz Billah (975-996).
* Al-Hakim bi-Amr Allah (996-1021).
* Ali az-Zahir (1021-1036).
* Al-Mustansir Billah (1036-1094).
* Al-Musta'li (1094-1101).
* Mansur al-Amir Bi-Ahkamillah (1101-1130).
* At-Tayyib Abu'l-Qasim (1130).
* Al-Hafiz (1130-1149).
* Az-Zafir (1149-1154).
* Al-Faiz (1154-1160).
* Al-Adid (1160-1171).

## Liames intèrnes

* Califat Fatimida.

## Nòtas e referéncias
Sauvanhac

**Sauvanhac** (*Sauvagnac* en francés) es una comuna lemosina, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.

Segon Xavier Lansade, lo parlar de la comuna es lo lemosin.
## Geografia

### Comunas limitròfas

## Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
*  - ''; au segle XVIII (Cassini).
## Istòria

## Administracion
### Lista daus maires
miniatura|centre|La mairariá.

### Intercomunalitat

## Demografia

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de Charanta
### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Sofia Androkhòvych

thumb|250px|Sofia Androkhòvych en 2015 a Wrocław (Polonha)
**Sofia Ióriivna Androkhòvych** (en ucraïnian: **Софі́я Ю́ріївна Андрухо́вич**; en transcripcion internacionala *Sofia Andrukhovych*; Ivano-Frankivsk, 17 de novembre de 1982) es una escrivana e traductritz ucraïniana.

## Òbras
* Літо Мілени (2002)
* Старі люди (2003)
* Жінки їхніх чоловіків (2005)
* Сьомга (2007)
* Фелікс Австрія (2014)
Joseph Goebbels

**Paul Joseph Goebbels** (29 d'octòbre de 1897, Rheydt – 1 de mai de 1945, Berlin) èra un òme politic alemand que foguèt una figura majora dau nazisme e dau Tresen Reich.

Tocat per una infiermitat congenitala, participèt pas a la Premiera Guèrra Mondiala e menèt d'estudis literaris, venguèt un sòci dau NSDAP après un rescòntra ambé Gregor Strasser. Nomat cap dau partit a Berlin en 1926, capitèt d'estendre l'influéncia dau nazisme dins la capitala. Venguèt cap de la propaganda dau partit en 1928 puei ministre dau Reich a l'Educacion dau pòble e a la Propaganda en 1933. Pròche d'Adolf Hitler, venguèt alora un dei personatges pus poderós dau Tresen Reich ambé Hermann Göring e Heinrich Himmler. En particular, venguèt lo simbòl dau fanatisme e de la propaganda nazis.

Antisemita acarnat, aguèt un ròtle primordiau dins l'organizacion dei persecucions còntra lei judieus, especialament dins lo corrent de la Nuech de Cristau en 1938. Per la seguida, foguèt cargat de sostenir politicament l'esfòrç de guèrra après la batalha d'Estalingrad. Brèvament cancelier dau Reich après la mòrt d'Hitler (30 d'abriu - 1 de mai de 1945), assaièt sensa succès de negociar un armistici ambé lei Sovietics. Puei, se suicidiguèt ambé sa frema, après aver assassinat seis enfants, per defugir la captura.

## Liames intèrnes

* Nazisme.

## Bibliografia

* Combat per Berlin

## Nòtas e referéncias
Heinrich Himmler

**Heinrich Luitpold Himmler** (7 d'octòbre de 1900, Munic – 23 de mai de 1945, Luneborg) èra un òme politic alemand que foguèt una figura majora dau nazisme e dau Tresen Reich.

Engatjat volontari dins l'armada alemanda per venir oficier durant la Premiera Guèrra Mondiala, foguèt demobilizat avans la fin dau conflicte sensa participar ai combats. Menèt alora d'estudis scientifics e venguèt engenhaire en 1922. Amic d'Ernst Röhm, venguèt sòci dau NSDAP en 1923 e participèt au putsch de la braçariá. En 1926, foguèt nomat au sen de la SS, novèla unitat d'elèit dau partit, qu'èra cargada de la proteccion personala d'Adolf Hitler. Ne'n venguèt lo cap en 1929 e recebèt l'òrdre de la desvolopar. En 1931, faguèt lo rescòntre de Reinhard Heydrich que venguèt son luòctenent.

En 1933, quand Hitler venguèt cancelier, Himmler foguèt cargat de la creacion dei camps de concentracion puei de la liquidacion de la SA durant la Nuech dei Lòngs Cotèus (29-30 de junh de 1934). La meteissa annada, obtenguèt lo contraròtle de la Gestapo e venguèt lo cap de la quasi totalitat dei polícias d'Alemanha. De mai, coma Reichsführer-SS, èra alora lo mèstre absolut de la SS e un dei personatges pus poderós dau Reich ambé Hermann Göring e Joseph Goebbels. Aguèt ansin un ròtle primordiau dins lei crimes dau regime nazi, especialament l'Olocaust e leis atrocitats realizadas dins lei territòris de l'Èst. Capturat per lei Britanics lo 23 de mai de 1945, se suicidiguèt.

## Liames intèrnes

* Nazisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Reinhard Heydrich

**Reinhard Heydrich** (7 de març de 1904, Halle – 4 de junh de 1942, Praga) èra un òme politic alemand que foguèt una figura majora dau nazisme e dau Tresen Reich.

Oficier remandat de la marina militara alemanda en 1931 après un afaire de mors, èra un esportiu complit. Venguèt sòci dau NSDAP en 1931 e lo cap de la SS, Heinrich Himmler, li fisèt rapidament de cargas importantas coma la creacion d'un servici d'entresenha. Après la presa dau poder per Adolf Hitler, participèt activament a la Nuech dei Lòngs Cotèus que veguèt la liquidacion de l'ala socializanta dau partit nazi e de centenaus d'adversaris d'Hitler en 1934. Puei, coma cap important de la SS, aguèt un ròtle important dins lei violéncias antisemitas deis annadas 1930 coma la Nuech de Cristau.

Luòctenent d'Heinrich Himmler, venguèt un dei personatges pus poderós dau Reich e participèt ais operacions importantas coma la formacion deis *[[Einsatzgruppen]]* destinats a l'eliminacion deis elèits, dei judieus e dei comunistas dins lei regions ocupadas d'Euròpa Orientala. Puei, presidèt la conferéncia de Wannsee e foguèt un deis artesans de la creacion dei camps d'exterminacion. En parallèl, nomat « protector » de Boèmia-Moràvia, i ordonèt una repression saunosa que li vauguèt lo subrenom de « boquier de Praga ». Pasmens, aquò l'empachèt pas d'èsser victima d'un atemptat oganizada per la resisténcia chèca. Sa mòrt entraïnèt de represalhas murtrieras de part dei SS que tuèron probablament un milier de civius ambé la destruccion de plusors vilatges (Lidice, Lezaky... etc.)

## Liames intèrnes

* Nazisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Manescau de França

Lo títol de **Manescau de França** es a l'ora d'ara la distincion militara pus auta de França. 

Creada en 1185, èra portada per certanei responsables de l'intendéncia deis estables dau rèi. Venguèt un ofici militar au començament dau sègle XIII e designava alora lei subordenats dau conestable. Après l'abolicion de la carga de conestable en 1624, lei manescaus de França venguèron alora lei caps de l'armada. Brèvament suprimida durant la Revolucion Francesa, l'ofici foguèt restablit per l'emperaire Napoleon I. Après la disparicion dau Segond Empèri, lo regime republican creèt ges de manescau car la carga èra tròp liada au periòde napoleonenc. Pasmens, la Premiera Guèrra Mondiala entraïnèt son restabliment coma « dignitat de l'Estat ». Segon la costuma, son obtencion necessita d'aver comandat en cap una armada e d'aver obtengut la victòria.

Son equivalent per la marina es la dignitat d'Amirau de França.

## Liames intèrnes

* Amirau de França.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias