Gastroenteriti

La **gastroenteriti** (ò **gastro-enteriti**) es una malautiá infecciosa caracterizada per una inflammacion dau sistèma digestiu. Entraïna de nausèas, de vòmits, de rampas abdominalas, de flatuléncias, de diarrèas, una desidratacion, de cefalèas e una fèbre. Es causada per divèrsei patogèns (virús, bacteria e parasits) que son presents dins d'aliments crus ò mau cuechs e dins d'aiga contaminada. La manca d'infrastructuras sanitàrias es tanben una causa de contaminacion.

La gastroenteriti es una malautiá relativament frequenta en l'òme. Dins lo cas d'un individú adult en bòna santat, regressa normalament d'un biais espontanèu après un a tres jorns. Pasmens, lei diarrèas e lei vòmits pòdon entraïnar una grèva desidratacion. Dins aquela situacion, una espitalizacion pòu èsser necessària car lei complicacions pòdon menar au decès dau malaut. Dins lo cas d'un noirisson, d'un ancian ò d'una persona immunodeprimida, la gastroenteriti es una infeccion de susvelhar car lei complicacions perilhosas son pus frequentas. D'efiech, en 2015, la malautiá foguèt responsabla de la mòrt d'au mens 1,3 milion de personas dins lo monde.

## Descripcion

### Causas

La màger part dei gastroenteritis son entraïnadas per de virús (rotavirús, norovirús) ò per de bacterias (*[[Escherichia coli]]*, *[[Campylobacter]]*). Pasmens, d'autreis agents patogèns pòdon tanben menar au desvolopament de la malautiá.

#### Lei virús

[thumb|right|Imatge de [rotavirús vists amb un microscòpi electronic.]]

Lei virús son la causa de 20 % a 40 % dei cas de gastroenteriti enregistrats dins lei país desvolopats. Au mens quatre familhas d'agents viraus, lei rotavirús, lei norovirús, leis adenovirús e leis astrovirús, son capables d'entraïnar una gastroenteriti en l'òme. Lei rotavirús son la causa pus frequenta de gastroenteriti en l'enfant. Pasmens, coma son somés a de mecanismes d'immunizacion, engendran mens de cas au sen de la populacion adulta. En aquela populacion, son lei norovirús que causan la màger part dei gastroenteritis viralas. Lei gastroenteritis engendradas per d'adenovirús e d'astrovirús son pus raras.

#### Lei bacterias

[thumb|right|''[Salmonella Typhimurium*, un agent patogèn susceptible d'entraïnar una gastroenteriti en l'òme.]]

Plusors [[bacteria]]s pòdon èsser la causa d'una gastroenteriti, mai que mai *Escherichia coli* e divèrsei bacterias dau [[genre (biologia)|genre]] *Campylobacter*. En leis [[enfant]]s, lei bacterias dei genres *Salmonella* e *Shigella* an tanben un ròtle important dins l'aparicion de la [[malautiá]]. Aquelei patogèns son generalament presents dins la norridura. Son capablas de s'i reprodurre rapidament quand lei condicions son favorablas (aliments mau cuechs ò non esterilizats, rompedura de la cadena dau frech, etc.). 

Divèrsei [[bacteria]]s pòdon entraïnar de cas particulars de gastroenteriti, generalament associats amb la presa d'[[antibiotic]]s ò de medicaments destinats a redurre l'[[acid]]itat de l'[[estomac]]. Per exemple, es lo cas de *Clostridium difficile*, una [[bacteria]] sovent portada per leis enfants, qu'es una causa frequenta de [[diarrèa]] en leis ancians aguent seguit un tractament [[antibiotic]]. Un fenomèn similar s'obsèrva amb *Staphylococcus aureus*.

==== Lei parasits ====

Lei gastroenteritis [[parasit|parasitàrias]] pòdon representar 10 % dei cas observats en leis enfants. *Giardia duodenalis*, un [[protozoari]], es lo responsable principau d'aqueu tipe de gastroenteriti, mai d'autrei microorganismes son de còps implicats (*Entamoeba histolytica*, *Cryptosporidium*, etc.). Lei gastroenteritis parasitàrias son pus frequentas dins lei país en desvolopament.

==== Lei causas non infecciosas ====

D'[[inflamacion]]s dau [[sistèma digestiu]] pòdon engendrar de gastroenteritis. Aquò es lo resultat d'una reaccion entraïnada per una [[compausat quimic|substància quimica]] coma de [[medicament]]s, especialament leis [[antiinflamatòris non esteroïdians]], la [[lactòsa]], lo [[glutèn]] ò de [[toxina]]s.

=== Contaminacion e contagion ===

La contaminacion e la contagion son mai que mai liadas a la consumacion d'[[aiga]] contaminada ò au partiment d'objèctes personaus. La [[sason umida]] dins lei regions [[clima tropicau|tropicalas]] e l'[[ivèrn]] dins lei regions [[clima temperat|temperadas]] son lei periòdes de l'annada pus favorables a la [[malautiá]]. Lei zònas onte l'accès a l'[[aiga potabla]] es incertan son tanben pus tocadas per la gastroenteriti. Enfin, en certanei país, lei populacions umanas adultas [[sistèma immunitari|immunizadas]] e divèrsei populacions de [[mamifèr]]s son naturalament portairitz de certaneis agents patogèns.

=== Evolucion naturala de la malautiá ===

La gastroenteriti se caracteriza generalament per una [[inflamacion]] dei [[mucosa]]s qu'entraïna de [[diarrèa]]s e de [[vòmit]]s importants. Una [[fèbre]], de [[cefalèa]]s, una pèrda d'apetit e de rampas intestinalas son tanben frequentament presentas. Lei diarrèas pòdon engendrar una [[desidratacion]], una pèrda de [[sau minerala|saus mineralas]] e una [[denutricion]]. De [[lorditge]]s, un lassitge e una [[ipotension]] pòdon acompanhar la [[desidratacion]]. Se de vòmits empachan l'absorpcion d'[[aiga]], aqueleis [[simptòma]]s pòdon èsser pus marcats.

La [[malautiá]] aparéis generalament subitament e lei [[simptòma]]s duran dos a tres [[jorn]]s. Regressa normalament d'un biais espontanèu, mai lo malaut demòra contagiós durant tres jorns après la fin dei [[simptòma]]s. En certanei cas, la malautiá resistís e pòu prendre un caractèr que dura quauquei mes. Pasmens, lei complicacions pus grèvas de la gastroenteriti son liadas a la desidratacion e ai vòmits. Se la pèrda d'[[aiga]] vèn tròp importanta, de simptòmas de reduccion dei [[miccion]]s, de secaressas dei mucosas e, en lei noirissons, de disparicion dei lagremas, aparéisson. Dins l'organisme, aquelei signes son acompanhats per de problemas electrolitics en causa de la demenicion de la concentracion d'[[ion]]s [[potassi]] ò [[sòdi]] dins lo [[sang]]. Aqueu fenomèn es agravat per la consumacion de liquids contenent pauc d'[[ion]]s ([[aiga]], [[tè]], etc.). Entraïna sovent de trèbols dins lo ritme cardiac. Se lei desequilibris contunian, lo volum sanguin pòu demenir e una insuffiséncia renala pòu aparéisser. Aquò pòu entraïnar la [[mòrt]] dau malaut.

La gastroenteriti es una malautiá normalament benigna per l'adult en bòna santat. Es pus perilhosa per lo noirisson, l'ancian ò l'individú immunodeprimit. En [[2011]], la mortalitat èra estimada a 0,04 % per leis enfants de mens de 5 ans. Pasmens, coma la malautiá es fòrça frequenta, lo nombre totau d'enfants defuntats èra de .

== Diagnostic ==

Lei [[simptòma]]s e lo començament sobde de la [[malautiá]] son relativament caracteriscs. Pasmens, lei [[medecina|mètges]] dèvon normalament s'assegurar de l'abséncia de signes d'empoisonament ([[crustacèu]]s, [[peis]], [[bolet]]s, etc.) e d'[[infeccion]]s sistemicas ([[pneumonia]], [[septicemia]], etc.). Per aquò, un interrogatòri precís e l'estudi dau contèxte clinic son sovent necessaris. Dins lo cas d'una gastroenteriti bacteriana, es possible d'analizar lei matèrias fecalas per determinar lo gèrme a l'origina de la malautiá. Enfin, lo diagnostic dèu èsser completat per la cèrca de signes de complicacion.

== Tractament e prevencion ==

=== Tractaments ===

La màger part dei malauts se restablisson d'un biais espontanèu après un periòde de repaus durant la fasa activa dei simptòmas. Es tanben conselhat de beure d'[[aiga]] leugierament sucrada ò salada per compensar lei pèrdas causadas per lei [[diarrèa]]s. Per favorizar la recuperacion dau [[sistèma digestiu]], es possible de redurre lo volum dei repàs e de manjar d'aliments aisats de digerir ([[ris]], [[pastas alimentàrias|pastas]], [[pastenarga]]s cuechas, [[banana]]s, etc.). 

Dins lei cas pus grèvas, es possible d'utilizar d'[[antibiotic]]s ò d'[[antiparasitari]]s per redurre l'activitat dau patogèn, mai aquò necessita de l'identificar. L'usatge d'[[antidiarreïc]]s es tanben per arrestar lei diarrèas. Dins aquò, es totjorn necessari de perseguir leis accions de reïdratacion. Per lei personas vulnerablas, de solucions de reïdratacion pòdon èsser utilizadas per la facilitar. L'usatge d'aquelei solucions es obligatòri per leis enfants de mens de 18 mes car lei beures salats ò sucrats son pas adaptats a son [[sistèma digestiu]].

=== Prevencion ===

Lei metòdes de prevencion de basa se concentran sus l'[[igièna]] generala (netejatge dei mans e dei zònas contaminadas), sus l'igièna alimentària (respècte dei règlas sanitàrias, eliminacion deis aliments suspèctes) e sus la potabilitat de l'[[aiga]]. Lei malauts dèvon pas participar a la preparacion dei repàs. Dempuei lo començament dau sègle XXI, son tanben apareguts de [[vaccin]]s permetent de luchar còntra lei [[rotavirús]]. Pasmens, an encara un còst important que limitan son usatge (150 € en [[2006]] en [[França]]).

== Epidemiologia ==

[[Fichièr:Diarrhoeal diseases world map-Deaths per million persons-WHO2012.svg|thumb|right|Taus de mortalitat causada per de [[diarrèa]]s dins lo monde en [[2012]].]]

La gastroenteriti es una malautiá frequenta, mai la prevalença èra pus importanta en [[Africa]] e en [[Asia dau Sud]], mai totei lei [[país]] èra tocats. En [[2015]], lo nombre de cas èra estimat a dos miliards e lo nombre de mòrts a 1,3 milion. Pasmens, lo nombre de victimas es en demenicion. Per exemple, en [[1980]], lo nombre d'enfants tuats per la gastroenteriti èra de 4,6 milions d'enfants. Aquò es lo resultat de politicas de melhorament de l'accès a l'[[aiga potabla]].

== Annèxas ==

=== Liames intèrnes ===

<div style="-moz-column-count:3; column-count:3;">
* *Campylobacter*.
* [[Desidratacion]].
* [[Diarrèa]].
* *Escherichia coli*.
* *Giardia duodenalis*.
* [[Malautiá]].
* [[Norovirús]].
* [[Rotavirús]].
* [[Sistèma digestiu]].
</div>

=== Bibliografia ===

* *'(en)*' R. Dolin, G. L. Mandell e J. E. Bennett, *Mandell, Douglas, and Bennett's principles and practice of infectious diseases (7th ed.)'', Filadèlfia, Churchill Livingstone/Elsevier, 2010, capítol 93.

### Nòtas e referéncias