open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Giovanni Giustiniani

**Giovanni Giustiniani** (1418, Gènoa - 1 de junh de 1453, Chios) es un *[[condottiere]]* genovés que participèt a la defensa de Constantinòble en 1453.

Eissit d'una familha poderosa de la Republica de Gènoa, foguèt podestat de Caffa, un important comptador genovés de Crimèa. Pasmens, es principalament famós per aver finançat e organizat un còrs expedicionari de 700 òmes destinats a la defensa de Constantinòble durant lo sètge de 1453. L'emperaire Constantin XI li prometeguèt l'illa de Lemnos e li donèt lo títol prestigiós de protostrator. L'encarguèt tanben de dirigir la defensa dei muralhas terrèstras.

Formant l'elèit de la garnison, lei tropas de Giustiniani rebutèron mai d'un assaut turc. Pasmens, l'unitat s'afondrèt lo 28 de mai de 1453 après la bleçadura de son cap que foguèt evacuat sus un naviri. Aquò entraïnèt la casuda de la vila que foguèt rapidament presa per lei Turcs après la mòrt de Constantin XI. De son caire, grèvament tocat, Giustiniani moriguèt sus l'illa de Chios tres jorns pus tard.

## Liames intèrnes

* Sètge de Constantinòble (1453).

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sargon l'Ancian

**Sargon l'Ancian** es un rèi fondator de l'Empèri d'Akkad vèrs 2325 avC, premier empèri conegut de l'istòria umana. Èra probablament un oficier de la Cort de Kish que se revoutèt e fondèt la vila d'Akkad. Administrator eficaç, creèt una armada permanenta que li permetèt de sometre lei ciutats de Sumèr e de menar d'incursions victoriosas còntra Elam, Anatolia, Magan e Siria. Sostenguèt tanben lo desvolopament de l'acitivitat marchanda dins lo Golf.

## Liames intèrnes

* Empèri d'Akkad.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Magan

**Magan** es lo nom d'una region antica que sembla de correspondre au nòrd dau territòri actuau d'Oman. Durant lo periòde akkadian, èra mencionada coma una importanta region marchanda amb plusors pòrts fòrça actius dins lo comèrci de la fusta, dau coire e dei metaus preciós.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Experiéncia de pensada

Una **experiéncia de pensada** es un biais de resòuvre un problema en utilizant unicament l'imaginacion umana car es pas possible de menar una experiéncia reala. Fòrça utilizat en fisica, aqueu metòde utiliza lei principis de la filosofia analitica per formular una ipotèsi teorica, descriure lo debanament supausat d'una situacion e prepausar un assai vertadier de l'ipotèsi (s'es possible). Mai d'una paradòxa scientifica actuala, coma la paradòxa dei bessons, es eissit d'una experiéncia de pensada.

Una experiéncia de pensada es pas considerada coma una demonstracion.

## Liames intèrnes

* Experiéncia.
* Metòde scientific.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Akkadian

[thumb|right|[Fotografia d'una tauleta redigida en assirian, un dialècte de l'akkadian.]]

L’**akkadian** es una lenga semitica utilizada en Mesopotamia durant l'Antiquitat. Es l'unica lenga de la branca orientala dei lengas semiticas e foguèt utilizada durant au mens tres millenis. Aquistèt un prestigi internacionau fòrça important durant lo milleni II avC e es uei una lenga utila per l'estudi dei reiaumes antics de l'Orient Mejan.

Atestat en Mesopotamia tre l'aparicion de l'escritura en 2600 avC, l'akkadian es probablament pus ancian. S'impausèt dins la region durant lo periòde de dominacion de l'Empèri d'Akkad ai sègles XXIII e XXII avC. Pasmens, foguèt fòrça influenciat per la fonetica, la morfologia, la sintaxi e lo vocabulari dau sumerian, çò que renforcèt sei diferéncias a respècte deis autrei lengas semiticas. Lo prestigi e l'òbra administracion dei sobeirans akkadians, que fondèron lo premier empèri centralizat, establiguèt l'akkadian coma lenga administrative dei ciutats-estats mesopotamians. Au sègle XV avC, son usatge se desvolopèt e venguèt la lenga diplomatica de l'Orient Mejan coma o mòstran leis archius dau faraon Akhenaton au sègle XIV avC. Aquò entraïnèt la division progressiva de l'akkadian en diferents dialèctes coma l'assirian, relativament conservator, e lo babilonian que venguèt la lenga diplomatica e comerciala de la region.

L'akkadian utilizava l'escritura cuneïfòrma desvolopat per lo sumerian. Aqueu sistèma, ideografic e fonetic, èra pauc adaptat a l'akkadian. Per exemple, permetiá pas de transcriure certanei fonèmas caracteristics dei lengas semiticas e èra complèx d'utilizar. De mai, un meteis signe podiá aver de sens fonetics ò ideografics diferents e diferents signes podián aver un meteis sens. Pasmens, son prestigi èra tròp important per l'abandonar.

Lo declin de l'akkadian comencèt a partir dau sègle X avC amb l'arribada deis Aramèus. Au sègle VI avC, son usatge èra vengut rar dins la vida vidanta mai èra mantengut per leis elèits religiós, scientifics e administratius. La disparicion definitiva de la lenga sembla situada entre lo sègle I e lo sègle III apC amb l'abandon progressiu dei tèxtes juridics babilonians per lei Seleucidas e lei Parts. Sa redescubèrta aguèt luòc au sègle XIX amb lei descubèrtas arqueologicas realizadas durant aqueu periòde en Mesopotamia. D'inscripcions multilengas utilizant lo pèrsa, coma l'inscripcion de Behistun, permetèron d'establir la natura la natura sillabica de la lenga e lei trabalhs d'Edward Hincks (1792-1866), de Jules Oppert (1825-1905) e de Henry Rawlinson (1810-1895) retrobèron sei règlas principalas durant leis ans 1850.

## Liames intèrnes

* Cuneïfòrme.
* Empèri d'Akkad.
* Mesopotamia.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** John Huehnergard e Christopher Woods, *Akkadian and Eblaite*, dins Roger D. Woodard, *The Cambridge Encyclopedia of the World's Ancient Languages*, Cambridge University Press, 2004, pp. 218-287.

## Nòtas e referéncias
Pòrta de Carcin

**Pòrta de Carcin**, o **Lo Bolben, Fargas, Sent Matre e Sauç** (*Porte-du-Quercy* en francés), es una comuna novèla de Carcin, creada lo 1èr de genièr de 2019, situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Recampa las comunas del Bolben, lo capluòc, Fargas, Sent Matre e Sauç, vengudas comunas delegadas. 

## Geografia
 

## Istòria
La comuna se creèt lo 1èr de genièr de 2019 per un arrestat prefectoral del 28 de setembre de 2018 .

## Administracion

Quand se creèt la comuna, Lo Bolben, Sauç, Sent Matre èran del canton novel de Puèg l'Avesque e Fargas del canton novèl de Lusèg. Pel decret del 5 de març de 2020 que modifica lo del 13 de febrièr de 2014, tota la comuna novèla de Pòrta de Carcin passèt dins lo canton de Puèg l'Avesque .

## Demografia
Per la demografia de cada comuna abans 2019, veire al Bolben, Fargas, Sent Matre e Sauç. 

## Luòcs e monuments
Veire al Bolben, Fargas, Sent Matre e Sauç. 

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òlt
* 
* L'occitan de Carcin

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Naram-Sin

[thumb|right|[Estèla de victòria de Naram-Sin.]]

**Naram-Sin** es un rèi d'Akkad que reinèt de 2254 a 2218 avC. Succediguèt a Manishtusu (vèrs 2270-2255 avC) e foguèt remplaçat per Sharkali-sharri (2218-2193 avC). Son rèine es considerat coma l'apogèu de la poissança akkadiana.

Après lei rèines de sei dos predecessors marcats per la lucha quasi continuala còntra lei revòutas dei ciutats-estats conquistadas per Sargon l'Ancian, lo periòde de Naram-Sin veguèt un redreiçament de la poissança akkadiana amb la somission dei ciutats e l'organizacion de campanhas victoriosas en Subaru, en Elam (pilhatge de Susa), en Siria (destruccion d'Ebla) e en Anatolia. D'autra part, per melhorar l'unitat de l'Empèri, imaginèt la premiera ideologia « imperiala » amb l'adopcion d'un títol personau marcant sa primautat sus leis autrei caps mesopotamians (« rèi dei quatre ribas »), l'organizacion d'una administracion centralizada e l'adopcion d'un art reiau.

## Liames intèrnes

* Empèri d'Akkad.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
The Elder Scrolls

***The Elder Scrolls*** es una seria de videojòcs de ròtle creada per Bethesda Softworks en 1994. Es coneguda per sa richessa mitopoïetica e per la libertat donada au jogaire dins l'exploracion e l'avançament de son personatge. A l'ora d'ara, tèn cinc episòdis principaus e plusors episòdis derivats.

La màger part dei jòcs se debanan sus lo continent imaginari de Tamriel qu'es inspirat per d'influéncias eissidas dau mond reau (manlèus a de civilizacions anticas e medievalas) e per d'elements caracteristics de la *[[high fantaisy]]* coma la preséncia generalizada de la magia ò l'existéncia dei dracs. L'intriga dei jòcs es ansin generalament aquela d'un eròi desconegut se dreiçant còntra d'entitats maleficas.

## Liames intèrnes

* *[[The Elder Scrolls: Arena]]*.
* *[[The Elder Scrolls II: Daggerfall]]*.
* *[[The Elder Scrolls III: Morrowind]]*.
* *[[The Elder Scrolls IV: Oblivion]]*.
* *[[The Elder Scrolls V: Skyrim]]*.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Maquina d'arcada

[150px|thumb|Maquina d'arcada prepausant lo jòc ''[Donkey Kong (videojòc, 1981)|Donkey Kong*.]]

Una *'maquina d'arcada''' es una maquina de videojòc paganta que se presenta sota la forma d'un mòble contenent un ecran, un sistèma de contraròtle e, dempuei leis ans 1980, d'un dispositiu de connexion permetent de cambiar lo jòc installat. Dispausant generalament d'un dispositiu d'afichatge competitiu, aquelei maquinas foguèron fòrça popularas entre leis ans 1970 e 1990 car èran lei plataformas de jòc pus poderosas. En particular, apareguèron d'establiments, dichs « salas d'arcada », prepausant de jogar e de manjar.

Pasmens, a partir deis ans 1990, lo desvolopament fòrça important dau mercat dei consòlas cambièt lei prioritats de l'industria videoludica. La generalizacion de la 3D transformèt leis abituds dei jogaires que preferiguèron d'ara endavant jogar a l'ostau ò s'orientar vèrs de jòcs multijogaires sus internet. En Euròpa, aquò entraïnèt lo declin rapide dei salas que la màger part dispareguèron rapidament. Un fenomèn similar, mai d'importància mendra, aguèt luòc en America dau Nòrd onte certanei salas capitèron de subreviure en diversificant lei tipes de jòc prepausats (maquinas forencas, jòc d'azard...). En revènge, lo sector s'es mantengut en Japon.

## Liames intèrnes

* Videojòc.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
AMX-40

[thumb|right|[Fotografia d'un dei quatre prototipes d'AMX-40.]]

L’**AMX-40** èra un prototipe de carri de combat principau francés desvolopat dins lo corrent deis ans 1980. Blindat intermediari entre l'AMX-30 e l'AMX-56 Leclerc, èra principalament destinat ai mercats d'exportacion vèrs l'Orient Mejan. De concepcion classica, dispausava d'un canon principau de 120 mm e d'un canon mitralhaire de 20 mm. Sa velocitat maximala èra de 70 km/h per una massa de 43,7 tonas. Pasmens, se son blindatge èra impressionant au començament deis ans 1980, la multiplicacion deis armaments anticarri durant aqueu decenni demeniguèt rapidament l'eficacitat d'aquela proteccion. Ansin, l'armada francesa refusèt d'adoptar l'AMX-40 e ges de país estrangier foguèt interessat. Lo projècte foguèt donc una revirada e la comercializacion dau carri foguèt arrestada en 1990.

## Liames intèrnes

* Carri de combat.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Canton de Castèlnau de Montratièr

Lo **canton de Castèlnau de Montratièr** es una anciana division administrativa de Carcin, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Caors, lo departament d'Òut e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, las comunas passèron al canton novèl de Las Marchas del Sud-Carcin (burèu centralizator : Castèlnau de Montratièr). La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian, bas-carcinòl.

## Composicion abans 2015

## Istòria
Lo canton se creèt lo 15 de febrièr 1790 . Se conservèt lo 13 de *brumaire* an X (4 de novembre 1801).

A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion del decret del 13 de febrièr 2014 que delimita los cantons del departament d'Òut, lo canton de Montcuc foguèt suprimit .
 
Après la supression del canton, la lista de las comunas foguèt fòrtament modificada per las fusions :
* Castèlnau de Montratièr e Senta Alàusia (comuna novèla en 2017);
* Sent Pau e Flaunhac (comuna novèla en 2016): Sent Pau de Laubreçac e Flaunhac.

Cesac, L'Espitalet e Pèrn demoran independents.

## Nòtas
Sharkali-sharri

**Sharkali-sharri** es un rèi d'Akkad que reinèt de 2218 a 2193 avC. Succediguèt a Naram-Sin (2254-2118 avC) e foguèt probablament remplaçat per Dudu (vèrs 2193-2175 avC).

Marcat per l'invasion dei Gutis, un pòble nomada originari dei Monts Zagros, son rèine veguèt un afebliment de la poissança akkadiana dins lo nòrd de Mesopotamia. Elam aprofichèt lei trèbols per restaurar sa plena independéncia e divèrsei regions perifericas assaièron de contestar la dominacion akkadiana. Dins aquò, Sharkali-sharri capitèt d'infligir plusors desfachas a seis enemics e a arrestar leis invasions. Aquò li permetèt de protegir lo còr de la poissança de l'Empèri fins a son assassinat vèrs 2193 avC. Sa mòrt accelerèt lo declin de l'Empèri que se fragmentèt laissant mai d'una ciutat-estat tornar venir independenta.

## Liames intèrnes

* Empèri d'Akkad.
* Gutis.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Comunautat de comunas del Carcin Blanc

La **Comunautat de comunas del Carcin Blanc** es una intercomunalitat  carcinòla situada dins lo departament d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Son còdi SIREN es 200039519. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian bas-carcinòl.

## Istòria
La Comunautat de comunas del Carcin Blanc se creèt per fusion, lo 1èr de genièr de 2014, de la Comunautat de comunas del Canton de Montcuc (tot lo canton) e de la Comunautat de comunas de Castèlnau de Montratièr (tanben tot lo canton), siá 23 comunas .

Pr'amor de las fusions de comunas, aquel nombre baissèt a 10 :
* Montcuc de Carcin Blanc (comuna novèla en 2016): Bèlmontet, Lebrèlh, Montcuc, Senta Crotz e Valpronda; en 2020, aquelas comunas, un temps comunas delegadas, foguèron suprimidas e remplaçadas per la comuna novèla, d'una sola pèça;
* Sent Pau e Flaunhac (comuna novèla en 2016): Sent Pau de Laubreçac e Flaunhac;
* Castèlnau de Montratièr e Senta Alàusia (comuna novèla en 2017);
* Lendon de Carcin (comuna novèla en 2018, nom supausat): Las Cabanas, Sent Çabrian e Sent Laurenç de l'Òrmia;
* Bargalona de Carcin (comuna novèla en 2019): Bagat, Sent Daunès e Sent Pantalion;
* Pòrta de Carcin (comuna novèla en 2019): Lo Bolben, Fargas, Sent Matre e Sauç.

## Composicion

## Veire tanben
*Intercomunalitats d'Òlt

*Comunas d'Òlt

## Nòtas
Dudu

**Dudu** es un rèi d'Akkad que reinèt vèrs 2193-2175 avC. Succediguèt probablament a Sharkali-sharri (2218-2193 avC) e foguèt remplaçat per Shu-turul. 

Son rèine es mau conegut e es pas clar que siegue lo successor dirècte de Sharkali-sharri, darrier rèi poderós d'Akkad. D'efiech, après l'assassinat d'aqueu rèi, l'Empèri d'Akkad conoguèt una crisi grèva e la lista reiala sumeriana plaça quatre rèis desconeguts entre Sharkali-sharri e Dudu. En parallèl, atacat per lei Gutis ò per d'insurgents assaiant de restaurar l'independéncia de lor ciutat, leis Akkadians avián perdut la màger part de sei conquistas. Ansin, Dudu aguèt un rèine malaisat, necessitant de combatre lei Gutis, Elam e plusors vilas de Sumèr (probablament Lagash e Umma). Capitèt de mantenir l'independéncia d'Akkad mai poguèt pas restaurar l'Empèri.

## Liames intèrnes

* Empèri d'Akkad.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
AMX-32

L’**AMX-32** es un projècte de carri de combat principau francés desvolopat dins lo corrent deis ans 1970 per l'exportacion. Sièis prototipes foguèron produchs amb un canon de 105 mm ò de 120 mm coma armament principau, un canon mitralhaire de 20 mm coma armament segondari, un blindatge permetent d'arrestar d'obús anticarri de 75 mm e una mobilitat melhorada a respècte de l'AMX-30. Pasmens, ges de país foguèt interessat per lo modèl e lo desvolopament de l'AMX-32 foguèt abandonat en 1979.

## Liames intèrnes

* Carri de combat principau.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Policultura

[thumb|right|[Fotografia d'una parcèla amb de culturas multiplas.]]

La **policultura** es una tecnica agricòla que consistís a cultivar mai d'una espècia vegetala au sen d'un meteis tenement, ò pus largament, au sen d'una meteissa region naturala. N'existís dos tipes diferents :
* la rotacion culturala qu'es una seguida de varietats cultivadas sus una meteissa parcèla.
* lei culturas multiplas sus una meteissa parcèla.
Es un concèpte tradicionau dins mai d'una region agricòla.

## Liames intèrnes

* Monocultura.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Protocòls dei Savis de Sion

[thumb|right|Edicion de [1912.]]

Lei ***Protocòls dei Savis de Sion*** son un panflet antisemita d'origina russa paregut per lo premier còp en 1903. Imitant l'estil d'un tèxte pus ancian escrich còntra Napoleon III en 1864, depinta un complòt imaginari organizat per lei judieus e lei maçons per abatre leis Estats Nacions e prendre lo contraròtle daue mond gràcias au capitalisme e a l'industria modèrna. L'obratge es vengut una referéncia per mai d'un movement antisemita e es regularament citat coma « pròva » de l'existéncia d'un tau complòt.

## Liames intèrnes

* Antisemitisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Mont Washington (New Hampshire)

[thumb|right|[Fotografia dau Mont Washington en decembre de 2006.]]

Lo **Mont Washington** de New Hampshire (alt.  m) es una montanha dau nòrd-èst deis Estats Units d'America que se situa dins lei Montanhas Blancas. A sa cima, en 1870, foguèt bastida una estacion meteorologica qu'es totjorn activa a l'ora d'ara e qu'es famosa per sei recòrds de vent (372 km/h en 1934).

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Variolizacion

La **variolizacion** èra una tecnica medicala anciana que consistiá a inocular de teissuts d'un malaut de la variòla a un individú san. Es considerat coma un metòde de vaccinacion primitiva.

D'efiech, l'objectiu èra de limitar lo risc que la persona inoculada desvolope una forma grèva de la malautiá, mortala per 35% deis individús tocats. Relativament perilhós, aqueu metòde foguèt probablament inventat dins mai d'una region d'un biais independent. Lo procès pus segur foguèt concebut en China au sègle XVI e se difusèt pauc a pauc vèrs l'oèst lòng de la Rota de la Seda. Pasmens, maugrat divèrsei melhoraments, lo taus de mortalitat se mantenguèt entre 1% e 2% deis individús variolizats. Ansin, la variolizacion foguèt rapidament abandonada après l'invencion de la vaccinacion per Edward Jenner en 1796.

## Liames intèrnes

* Variòla.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Alcòl primari

[thumb|right|[Propan-1-òl, exemple d'alcòl primari.]]

Un **alcòl primari** es un alcòl onte lo carbòni portant lo grop alcòl es liat a au mens dos atòms d'idrogèn e un radicau organic R.

## Liames intèrnes

* Alcòl.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Alcòl segondari

[thumb|right|[Propan-2-òl, exemple d'alcòl segondari.]]

Un **alcòl segondari** es un alcòl onte lo carbòni portant lo grop alcòl es liat a un atòm d'idrogèn e a dos radicaus organics R e R'.

## Liames intèrnes

* Alcòl.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Alcòl terciari

[thumb|right|[2-metilbutan-2-òl, exemple d'alcòl terciari.]]

Un **alcòl terciari** es un alcòl onte lo carbòni portant lo grop alcòl es liat a tres radicaus organics R, R' e R".

## Liames intèrnes

* Alcòl.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Shenzhen

**Shenzhen** (chinés: 深圳市) es una vila de la província de Guangdong en China.

En 2019, comptava aperaquí 13 milions d'abitants e èra una de las municipalitats pus ricas de China. Es considerada, amb Pequin, Shanghai e Canton, coma una de las pus grandas vilas desvelopadas de China continentala. Fa partit de la megalopòli del dèlta del fluvi de las Pèrlas. Essent una de las primièras zona economica especiala en China, li dison sovent la « Silicon Valley of China ».

Situada al ras de Hong Kong, la municipalitat èra encara largament rurala dins las annadas 1970. La vila de Shenzhen foguèt creada oficialament en genièr de 1979, per remplaçar lo ''xian'' de Bao'an. A partir de las annadas 1980, causida per sa proximitat amb Hong Kong, ja pòl economic màger de la region, un part de son territoire acquiert l'estatut de zona economica especiala venguèt un dels luòcs principals d'experimentacion de la politica de dobèrtura als investiments estrangièrs, marcant aital lo començament de la politica de dobèrtura e de refòrma de la  China de  Deng Xiaoping. Beneficiant d'una posicion geografica privilegiada, coneguèt un essor economic e demografic espectacular, en l'espaci de 30 ans, passèt de las tèrras agricòlas a una megalopòli.

La populacion, en granda partida imigrada, ven de divèrsas regions chinesas. Lo mandarin, la « lenga comuna », es tant parlada coma lo cantonés, lenga tradicionala de la region.

En 2015, rejonhèt lo movement Fab City, seguissent la crida lançada pel cònsol de Barcelona, Xavier Trias, per que totas las vilas del monde vengan autosufisentas per 2054.

## Referéncias
Artilhariá navala

L’**artilhariá navala** designa l'artilhariá utilizada sus lei naviris de guèrra. Apareguda dins lo corrent dau sègle XIV, utilizava generalament de pèças pesucas e poderosas per rompre lei proteccions e lei blindatges dei naviris enemics. Una portada lònga venguèt pauc a pauc necessària, especialament a partir dau sègle XIX amb l'introduccion de l'obús explosiu. Après l'aparicion deis avions, l'artilhariá navala deguèt tanben desvolopar l'usatge de canons antiaerians.

L'artilhariá navala demorèt l'arma dominanta dau combat navau fins ais ans 1960 que veguèt la generalizacion dau missil antinaviri. Dins aquò, lei naviris de combat modèrnes continuan d'utilizar de canons coma arma segondària.

## Liames intèrnes

* Artilhariá.
* Canon.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Montlion (Polha)

**Montlion** (en italian *Monteleone* e, dempuèi 1862, *Monteleone di Puglia*; en napoletan, *Mundëljónë*) es una comuna provençala del Principat. Administrativament, es dins la província de Fòja e la region de Polha de l'estat italian.

## Istòria
Montlion es una de las comunas colonizaas pels valdés al s. XIV o XV. Aquela colonizacion es tradicionalament dicha provençala, emai se las rèstas de lenga a Las Cèlas e al Faiet son arpitanas.

A la reünificacion italiana, la comuna de Montlion es del canton d'Accadia e de l'arrondiment d'Ariano dins la província del Principat Ulterior. Aquela província ven d'Avellino lo 16 d'agost de 1882.

Lo 10 de febrièr de 1929 es transferia a la província de Fòja, dins la Polha.

## Referéncias
Principat de Benevent

Lo **principat de Benevent** o **Principat** es un ancian estat italian. Integrat mai tard al reialme de Nàpols puèi de las Doas Sicílias, es d'ora devesit en Principat Citerior e Principat Ulterior (ençà o enlà los monts de Montoro), que venon doas províncias de Campània.
Canton del Sigolés

Lo **canton del Sigolés ** es una anciana division administrativa de Perigòrd, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Brageirac, lo departament de Dordonha e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, lo canton fuguèt despartit entre dos cantons novèls: las comunas de Gardona e de La Mongiá e Sent Martin passèron al canton del País de la Fòrça (burèu centralizator : Prigondriu), las autras 13 al canton del Sud-Brageiragués (burèu centralizator : Aimet). La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian brageiragués.

## Composicion

## Istòria
Lo canton de Cunèja se creèt en 1790, atal coma lo canton de Ribanhac . Lo 13 de *brumaire* an X (4 de novembre 1801), lo canton de Cunèja se conservèt e s'espandiguèt sus una partida del canton de Ribanhac, suprimit, mas lo canton de Cunèja venguèt canton del Sigolés lo 26 de febrièr de 1817 per transferiment de capluèc .

A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion del decret del 21 de febrièr de 2014 que delimita los cantons del departament de Dordonha, lo canton del Sigolés fuguèt suprimit .
 
Après la supression del canton, las comunas  del Sigolés e de Flaujac fusionèron lo 1èr de genièr de 2019.

## Nòtas
Festival de la Cançon d'Eurovision 2021

Lo **Festival de la Cançon d'Eurovision 2021** (en anglés: **Eurovision Song Contest 2021**, en francés: **Concours Eurovision de la chanson 2021**, en neerlandés: **Eurovisiesongfestival 2021** y en frison del Oèst: **Eurofisy Sjongfestival 2021**)
## Ubicació
## Païses participants
### Semifinala
*Albania - Decembre 2020
*Armenia
*Austràlia - Montaigne
*Austria - Vicent Bueno
*Azerbaitjan - Efendi
*Belgica - Hooverphonic
*Bielorussia
*Bulgaria - Victoria
*Chipre - Bovembre 2020
*Croàcia - 13 de febrièr
*Danemarc
*Eslovènia - Ana Soklič
*Estònia - 6 de març
*Finlàndia - 20 de febrièr
*Georgia - Tornike Kipiani
*Grècia - Stefania
*Irlanda
*Islàndia
*Israèl	- Eden Alene
*Letònia - Samanta Tīna
*Lituània
*Macedònia
*Malta - Destiny
*Moldàvia - Natalia Gordienko
*Norvègia - 20 de febrièr
*Polonha
*Portugal
*Republica Chèca - Benny Cristo
*Romania - Roxen
*Russia
*Sant Marin - Senhit
*Serbia
*Soïssa - Gjon's Tears
*Suècia - 13 de març
*Ucraïna - Go_A
### Finala
*Alemanha
*Espanha- Blas Canto
*França
*Itàlia - 6 de març
*Païses Basses - Jeangu Macrooy
## Autres païses
*Andòrra (RTVA)
*Argeria (ENTV, ENRS, TDA)
*Bòsnia e Ercegovina (BHRT)
*Egipte (ERTU)
*Eslovaquia (RTVS)
*Jordania (JRTV)
*Liban (TL)
*Libia (LNC)
*Luxemborg (RTL)
*Marròc (SNRT)
*Mónegue (TMC)
*Montenegro (RTCG)
*Ongria (MTVA)
*Tunisia (ERTT)
*Turquia (TRT)
*Vatican (RV)
### Membres associats de l'UER
*Cazacstan (Khabar Agency)
*Estats Units
### Pas membres de l'UER
*Catalonha (TV3)
*Gibartar (GBC)
*Groenlàndia (KNR)
*Illas Feròe (KVF)
*Kosovo (RTK)
*Liechtenstein (1 FL TV)
*Palestina(PBC)
*Sebòrga
## Vejatz tamben
*Festival d'Eurovision
*Festival de la Cançon d'Eurovision Júnior 2021
Free European Song Contest

El **Free European Song Contest** es un concors musical televisiu, que debana annalament, dempuèi la siá creacion l'an 2020 e qu'es produsit per el canal ProSieben e per la productora Brainpool.

## Reglaments del Festival
Son los mesmos que a Eurovision.

## Originas e istòria

## Sedenças
*Colonia, Alemanha
## Per edició
*Nico Santos amb "Like I Love You"

## Vejatz tanben
*Festival de la Cançon d'Eurovision
*Festival de la Cançon de Turkvision

## Referéncias

## Ligams extèrnes
*Free European Song Contest en IMDb
*Pagina oficiala de ProSieben
*Pagina oficiala de Brainpool TV
Sent Júlia-Denença-Aulària

**Sent Júlia-Denença-Aulària** (*Saint-Julien-Innocence-Eulalie* en francés), es una comuna novèla d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Se creèt lo 1èr de genièr de 2019 per fusion de las comunas de Sent Júlia d'Aimet, Senta Denença (lo capluèc) e Senta Aulària d'Aimet que venguèron de las comunas delegadas.

## Geografia

## Istòria
## Administracion

## Demografia

## Luècs e monuments
## Personalitats ligadas emb la comuna
## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Jole Santelli

**Jole Santelli** (Cosença, 28 de decembre de 1968 – 15 d'octobre de 2020) èra una femna politica italiana, presidenta de la region de Calàbria del 15 de febrièr de 2020 a son decès. Deputada entre 2001 e 2020, foguèt sos-secretària d'Estat al Ministèri de Justícia entre 2001 e 2006 del temps dels govèrns Berlusconi II e III e, tanben, sos-secretària al Ministèri de Trabalh e de las Politicas Socialas de maia  decembre de 2013, jol Govèrn Letta.
Canton de Brageirac-1

Lo **canton de Brageirac-1** es una division administrativa de Perigòrd, venguda dempuèi 2015 sonque circonscripcion electorala, situada dins l'arrondiment de Brageirac, lo departament de Dordonha e la region de Novèla Aquitània, ancianament d' Aquitània. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, lo canton se conservèt e demorèt limitat a la comuna de Brageirac . La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian brageiragués.

**NB. Per de las rasons tecnicas, una partida de las informacions de l'Infobox (superficia, populacion, densitat, n° INSEE) son las de la situacion d'avant 2015.**

## Composicion

## Istòria
Lo canton de Brageirac se creèt en 1790 . Lo 13 de *brumaire* an X (4 de novembre 1801), lo canton se conservèt .

En 1973, lo canton de Brageirac fuguèt devesit en dos, lo canton de Brageirac-1 e lo canton de Brageirac-2.

A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion del decret del 21 de febrièr de 2014 que delimita los cantons del departament de Dordonha, lo canton de Brageirac fuguèt modificat : limitat a la riba drecha de Dordonha avant la refòrma, mas en entièr, correspond adara a las partidas nòrd-oèst e oèst de la comuna de Brageirac, sus las doás ribas .

## Nòtas
Comunautat de comunas de las Pòrtas Sud Perigòrd

La **Comunautat de comunas de las Pòrtas Sud Perigòrd** (o : **dei Pòrtas Sud Perigòrd**) es una intercomunalitat perigòrda situada dins lo departament de Dordonha e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 200040889. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian brageiragués.

## Istòria
La comunautat se creèt lo 1èr de genièr de 2014 per l'arrestat prefectoral n° 2013147-0003} del 29 de mai de 2013.

Efectiva lo  1èr de genièr de 2014, resulta de la fusion de :
* la comunautat de comunas del País sijagués (nom supausat) : tot l'ancian canton, levat Bonhagas e Colombièr;
* e de la comunautat de comunas de Val e Tuquets d'Aimet : tot l'ancian canton e Flaujac, de l'ancian canton del Sigolés. 

L'intercomunalitat compreniá 28 comunas, mas lo nombre passèt a 25 lo 1èr de genièr de 2019, quand Flaujac s'incorporèt dins la comuna novèla del Sigolés e Flaujac, perqué lo Sigolés es de la comunautat d'aglomeracion Brageiraguesa e quand las comunas  de Sent Júlia d'Aimet, Senta Denença e Senta Aulària d'Aimet fusionèron en formant la comuna novèla de Sent Júlia-Denença-Aulària.

## Composicion

## Veire tanben

*Comunas de Dordonha

## Nòtas
Mètre cubic

Lo **mètre cubic** (simbèu : **m<sup>3</sup>**) qu'ei l'unitat de mesura de volum du Sistèma Internacionau d'Unitats. Que's definish coma un volum d'un cube d'un mètre de costat.

## Multiples

## Articles ligats
*Mètre
*Mètre carrat
Cupidon (omonimia)

**Cupidon** pòt designar:

:Dins la *Mitologia*:
***[[Cupidon]]**, lo Dieu de l'amor dins la Mitologia romana.

:En *Astronomia*:
***[[Cupidon (luna)|Cupidon]]**, un dels satellits naturals de la planeta Uranus.
Comunautat d'aglomeracion Brageiraguesa

La **Comunautat d'aglomeracion Brageiraguesa** (CAB) es una intercomunalitat perigòrda situada dins lo departament de Dordonha e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 200070647. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian brageiragués e tanben lo lemosin.

## Istòria
La comunautat se creèt per un arrestat prefectoral del 15 de setembre de 2016.

Efectiva lo 1èr de genièr de 2017, resulta de la fusion de :
* l'anciana comunautat d'aglomeracion Brageiraguesa; 
* la comunautat de comunas de las Còstas del Sigolés : l'ancian canton, tirat Flaujac, de la Comunautat de comunas de las Pòrtas Sud Perigòrd, Gardona, La Mongiá e Sent Martin, Montbasalhac, qu'èran dejà dins la CAB. 

L'anciana comunautat d'aglomeracion Brageiraguesa resultava de la fusion, lo 1èr de genièr de 2013 de :
* la comunautat de comunas de Brageirac Porpal (**[[Brageirac]]**, Bonhagas, Colombièr, Gardona, Ginestet, La Mongiá e Sent Martin, Lembrac,  Montbasalhac, Caissac, Sent Laurenç dei Vinhas e Sent Naissent);
* la comunautat de comunas de Dordonha-Eiraud-Lidoira que compreniá 10 de las 12 comunas del canton de La Fòrça (Bòsc Sec, Lo Flèis, **[[La Fòrça (Perigòrd)|La Fòrça]]**, Fraisse, Lunaç, Montfaucon, Prigond Riu, Sent Jòrge de Blancanés, Sent Geri, Sent Pèir d'Eiraud);
* la comunautat de comunas de las Tres Vals del Brageiragués, que compreniá 6 de las 11 comunas del canton vièlh de Brageirac-2 : Cors de Pilas, Creissa, La Móngia de Montastruc, Montleidièr, Sent Germa e Monts, Sent Salvador.

Quand Flaujac s'incorporèt dins la comuna novèla del Sigolés e Flaujac, lo lo 1èr de genièr de 2019, entrèt dins la comunautat d'aglomeracion Brageiraguesa.
 
## Composicion

## Veire tanben

*Comunas de Dordonha

## Nòtas
Cupidon

Dins la mitologia romana, **Cupidon** (en latin : *Cupido*), filh de Vènus e de Mart, es lo dieu de l'amor. Es lo sirvent fòrça devòt a sa maire coma òm pòt o constatar dins lo mite de Psique. Cupidon es assimilat al dieu Eròs que sembla èsser sa representacion grega. Mas dins la tradicion romana, es pas una divinitat primordiala contrariament a Eròs. Cupidon es sovent representat sota la forma d’un àngel. Sos atributs son un arc, un carcais, una flor e d'alas. Amb una flor, o lo mai sovent, un arc, manda de sagetas supausadas representar las puntas del desir dins lo còr dels dieus e dels òmes. Segon la mitologia, qual que siá es tocat par las sagetas de Cupidon tomba amorós de la primièra persona qu'encontra.
Canton de Velinas

Lo **canton de Velinas** es una anciana division administrativa de Perigòrd, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Brageirac, lo departament de Dordonha e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, lo canton entièr passèt al canton novèl del País de Montanha e Gurçon (burèu centralizator : Lo Pòrt de Senta Fe e Ponchac). La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian brageiragués, lo gascon e benlèu lo lemosin.

## Composicion

## Istòria
Lo canton de Velinas se creèt en 1790, entau coma lo canton de La Mòta de Montravèl e lo canton de Sent Miard de Gurçon . Lo 13 de *brumaire* an X (4 de novembre 1801), lo canton de Velinas se conservèt en incorporant (probablament) tot lo canton de La Mòta e una partida del de Sent Miard .

A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion del decret del 21 de febrièr de 2014 que delimita los cantons del departament de Dordonha, lo canton de Velinas fuguèt suprimit .
 
## Nòtas
Eridan

**Eridan** es lo nom en grèc ancian de Pò. Foguèt utilizat tanben qualques meses per un departament francés, lo departament d'Eridan, lèu renomenat departament de Pò.
Ans 2020

../.. | Ans 1990 | Ans 2000 | Ans 2010 | ** Ans 2020** | Ans 2030 | Ans 2040 | Ans 2050 | ../..

## Istòria

**2020-2021** : epidèmia mondiala de covid-19.

## Cultura

## Sciéncias e tecnicas

**2021** : dins lo quadre de la mission estatsunidenca *[[Perseverance (NASA)|Perseverance]]*, premier vòl d'un engenh terrèstre sus una autra planeta.

## Decès


* Elisabèt II, rèina dau Reiaume Unit e cap dau Commonwealth.
* Sean Connery, actor escocés.
* Francés, papa de la Glèisa Catolica.
* Richard Leakey, paleontològ kenyan.


## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Puniment corporal escolar

Lo **puniment corporal escolar als Estats Units** es lo puniment fisic impartit dins qualques escòlas dels Estats Units. Lo puniment corporal escolar existís encara a l'ora d'ara dins qualques escòlas dels Estats Units. Lo puniment corporal, tanben conegut coma puniment fisic o disciplina fisica, se definís coma l'usatge de la violéncia fisica per causar un dolor o un malèsser corporal deliberat, coma responsa a qualque comportament pas desirat de la part de l'escolan. Dins las escòlas dels Estats Units, lo puniment corporal pren la forma d'un mèstre, professor o director d'escòla, en tustant las natges d'un estudiant amb una paredèra de fusta, en menant a tèrme una practica popularament coneguda coma spanking.

La practica foguèt considerada constitucionala per la Cort Suprèma dels Estats Units, en lo cas "Ingraham contra Wright" de 1977, doncas que lo tribunal sostenguèt que la clausula relativa als puniments crusèles e inhumans, present en l'ochena esmena, s'aplicava pas al puniment corporal disciplinari dins las escòlas publicas, mas que se limitava al tractament dels preses que son estats prèviament condemnats per un crim..

Dempuèi alavetz, de divèrses estats dels Estats Units an enebit lo puniment corporal dins las escòlas publicas. Lo darrièr estat a o enebir foguèt l'estat de Nòu Mexic, en 2011, e la darrièra proïbicion estatala de facto, foguèt a Carolina del Nòrd, en 2018, quand lo darrièr districte escolar qu'emplegava encara lo puniment fisic dins aquel estat enebiguèt aquela practica. A comptar de 2018, lo puniment corporal contunha d'èsser legal dins las escòlas privadas de totes los estats dels USA, a l'excepcion de dins l'estat de Nòva Jersey e a Iowa.

Lo puniment fisic coma forma de disciplina escolara, es legala dins las escòlas publicas de dètz-e-nòu estats, es permés a dètz-e-uèch d'eles, e es practicat a quinze. Lo puniment corporal es a l'escòla illegal a Canadà, Euròpa, Australia e Naua Zelanda, la que causa convertís als Estats Units d'America dins l'unic país del mond occidental ont se permet encara lo puniment corporal a l'escòla; a l'ora d'ara, la practica es enebida dins 128 païses del Mond.

## Referéncias
Montmaureu

**Montmaureu** (*Monmaurel* en occitan ancian; *Montmoreau* en francés) es 'na comuna d'Engolmés, creada en 2017 per la fusion de comunas de cultura sentonjesa e occitana. Administrativament, es dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània de l'estat francés.

Comunas fusionadas:

* Montmaureu e Sent Cibard
* Sent Amand de Montmaureu
* Sent Eutròpi
* Saint Laurent de Belzagot
Maria Vergés Pérez

**Maria Vergés Pérez** (), mei coneishuda com **Maria Vergés**, ei ua hemna politica aranesa, actuala sindica d'Aran.

## Biografia
Dempús de 2004 ei gerenta der associacion espanhòla des comunes de montanha.

De 2007 a 2011 foguèt directritz dera politica linguistica deth Conselh Generau d'Aran.

En 2019, ei elejuda vicesindica d'Aran.

En seguida dera nominacion de Paco Boya ena administacion deth govèrn espanhòu, ei elejuda sindica d'Aran lo 29 d'octobre de 2020.

## Referéncies
Comunautat de comunas de Montanha, Montravèl e Gurçon

La **Comunautat de comunas de Montanha, Montravèl e Gurçon** es una intercomunalitat perigòrda situada dins lo departament de Dordonha e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 200034197. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian brageiragués, le lemosin e eventualament lo gascon.

## Istòria
La comunautat se creèt lo 1èr de genièr de 2013 per un arrestat prefectoral deu 25 d'octobre de 2012.

Efectiva lo  1èr de genièr de 2013, resulta de la fusion de :
* la comunautat de comunas dau Gurçonés  : tot l'ancian canton de Vilafrancha de Lochac, levat Molin Nuòu;
* la comunautat de comunas de Montanha en Montravèl : l'ancian canton de Velinas, levat Lo Pòrt de Senta Fe e Ponchac e Sent Miquèu de Montanha. 

L'intercomunalitat compren 18 comunas.

## Composicion

## Veire tanben

*Comunas de Dordonha

## Nòtas
Vòl Airbus Industrie 129

Lo **vòl Airbus Industrie 129** foguèt un vòl de tèst d'un Airbus A330-321 que s'es terminat per un escrachament lo 30 de junh de 1994 a l'aeropòrt de Tolosa-Blanhac, tuant las sèt personas a bòrd. Aqueste tèst aviá per objectiu de certificar la capacitat d'envòl de l'avion amb una pana d'un dels dos motors. Foguèt lo sol accident mortal implicant un A330 fins a l'escrachament del vòl Air France 447 lo 1èr de junh de 2009.

## Nòtas e referéncias
Abbadia Alpina

**Abbadia Alpina** es lo nom italian de L'Abaia, una anciana comuna de las Valadas occitanas, annexaa per lo regim fascista a Pinairòl en 1928.

Per ne saupre mai, veire L'Abaia.
Conselh Nacional de la Seguretat dels Transpòrts

drecha|sens_quadre|125x125px
Lo **Conselh Nacional de la Seguretat dels Transpòrts** (en anglés, **National Transportation Safety Board**, **NTSB**) es una agéncia independanta del govèrn dels Estats Units qu'es responsabla de las enquèstas suls accidents aeronautics, rotièrs, maritimes, ferroviaris e aquels concernissent los oleoductes e gasoductes. Lo NTSB rend public los résultats de sas enquèstas.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Seguretat aeriana
* Administracion Federala de l'Aviacion

### Ligams extèrnes

*  Site oficial
Juvigny-Val-d'Andaine

**Juvigny Val d'Andaine** es una comuna francesa situada dins lo departament d'Orne en region Normandia, poblada de 2 193 abitants. Foguèt creada lo 1èr de genièr de 2016 per la fusion de set comunas, sota lo regim juridic de las comunas novèlas. Las comunas delegadas son:  La Baroche-sous-Lucé, Beaulandais, Juvigny-sous-Andaine, Loré, Lucé, Saint-Denis-de-Villenette e Sept-Forges.
Val-du-Maine

**Val-du-Maine** es una comuna novèla, situada dins lo departament de Mayenne en region Païses de Léger. Foguèt creada lo 1èr de genièr de 2017 per la fusion de las doas comunas de Ballée e Épineux-le-Seguin. Son capluòc es fixat a Ballée.
Les Hauts-d'Anjou

**Les Hauts-d'Anjou** es dempuèi lo 15 de decembre de 2016, una comuna novèla francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger, en region Païses de Léger.
Nasquèt de la fusion de las comunas de Brissarthe, Contigné, Cherré, Champigné, Marigné, Sœurdres e Querré. Lo 1èr de genièr de 2019, foguèt estenduda a la comuna de Châteauneuf-sur-Sarthe que ne venguèt lo capluòc.
Canton de Bèlmont de Perigòrd

Lo **canton de Bèlmont** es una anciana division administrativa del Perigòrd, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Brageirac, lo departament de Dordonha e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. Las 12 comunas son dempuèi 2015 dins lo canton de La Linda  e tanben dins la Comunautat de comunas de las Bastidas Dordonha-Perigòrd. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian, dins sa varianta brageiraguesa o sarladesa.

## Composicion

## Istòria
Los cantons de Bèlmont e de Montferrand de Perigòrd se creèron en 1790 . Lo 13 de *brumaire* an X (4 de novembre 1801), lo canton de Bèlmont se conservèt e lo de Montferrand fuguèt suprimit; de las comunas d'aquel ancian canton passèron dins lo canton de Bèlmont .

A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion del decret del 21 de febrièr de 2014 que delimita los cantons del departament de Dordonha, lo canton de Bèlmont fuguèt suprimit .

Après la supression del canton, lo 1èr de genièr 2016, las comunas de Bèlmont, La Bocariá, Nojals e Clòtas e Senta Sabina e Bòrn fusionèren emb lo nom de Bèlmontés de Perigòrd.

## Nòtas
Canton de Senta Alvèra

Lo **canton de Senta Alvèra** es una anciana division administrativa de Perigòrd, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Brageirac, lo departament de Dordonha e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, Senta Fe de Longà e Pesuls passèren au canton de La Linda e las autras 5 comunas au canton deu Perigòrd centrau (burèu centralizator : Vern). La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian brageiragués, de transicion emb lo lemosin.

## Composicion

## Istòria
Los cantons de Limuèlh e de Lieurac se creèron en 1790 . Lo 13 de *brumaire* an X (4 de novembre 1801), los cantons de Limuèlh e de Lieurac fuguèron suprimits e se creèt lo canton de Senta Alvèra emb de las comunas d'aqueus ancians cantons  .

A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion del decret del 21 de febrièr de 2014 que delimita los cantons del departament de Dordonha, lo canton de Senta Alvera fuguèt suprimit .
 
Après la supression deu canton, las comunas de Senta Alvèra e de Sent Laurenç deus Bastons fusionèron lo 1èr de genièr de 2016, emb lo nom de *[[Senta Alvèra]] e [[Sent Laurenç deus Bastons]]*. Puèi lo 1èr de genièr de 2017, la comuna de Sendrius s'i ajustèt e l'ensemble pòrta lo nom de Vau de Loira e Caudau.

Pr'amor de las intercomunalitats, la comuna de Limuèlh passèt en 2017 a l'arrondiment de Sarlat e La Canedat, Paunac, Senta Alvèra e Sent Laurenç deus Bastons a l'arrondiment de Periguers, mentre que Pesuls, Senta Fe de Longà e Tremolat demorèren dins l'arrondiment de Brageirac.

## Nòtas
Abbadia

**Abbadia** es un toponim e antroponim italian.
## Toponims
* *Abbadia*, puèi *Abbadia Alpina*, nom italian de la comuna occitana de **[[L'Abaia]]**, dins las Valadas occitanas (uèi dins la comuna de Pinairòl)
* *Abbadia*, puèi *Abbadia Sopra Adda*, comuna de Lombardia (província de Còme) fusionaa en 1928 dins la comuna d'Abbadia Lariana (província de Lecco dempuèi 1992)
* Abbadia Cerreto, comuna de Lombardia (província de Milan, puèi - 1992 - província de Lodi)
*Abbadia San Salvatore, comuna de Toscana (província de Siena)
Kamala Harris

**Kamala Deivi Harris** (; Oakland, Califòrnia, 20 d'octobre de 1964), es una femna politica estatsunidenca. Lo 3 de novembre de 2020 es elegida vicepresidenta dels Estats Units d'America. Es la primièra femna, aital coma la primièra persona afroamericana e indoamericana, d'accedir a la vicepresidéncia dels Estats Units.

Es procurairitz generala de Califòrnia de 2011 a 2017, durant lo mandat de governador Jerry Brown. Sòci del Partit democrata, es senatritz per Califòrnia, al Congrès dels Estats Units dempuèi 2017.

Se portèt candidata a l'investitura democrata per l'eleccion presidenciala de 2020 mas se retirèt abans lo començament oficial de las primàrias. Joe Biden la causiguèt puèi per èsser sa colistièra coma candidata democrata a la vicepresidéncia dels Estats Units.

Lo 7 de novembre 2020, quatre jorns après l'eleccion, venguèt la vicepresidenta elegida dels Estats Units, e mai que los resultats foguèsson contestats pel president sortissent Donald Trump. Après lo vòte dels grands electors en decembre e la designacion oficiala pel Congrès en genièa, deuriá èsser investida, coma Joe Biden, lo 20 de genièr de 2021. 

## Referéncias
Porte-des-Bonnevaux

**Porte-des-Bonnevaux** es una comuna novèla arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra, en region d'Auvèrnhe Ròse Aups. Resulta de la fusion lo 1èr de genièr de 2019 de las communes d'Arzay, Commelle, Nantoin e Semons.

La comuna alberga una part del bòsc de Bonnevaux que compta nombroses estanhs, la màger part creats pels monges de l'abadiá de Bonnevaux.
Comunautat de comunas de las Bastidas Dordonha-Perigòrd

La **Comunautat de comunas de las Bastidas Dordonha-Perigòrd** es una intercomunalitat perigòrda situada dins lo departament de Dordonha e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 200034833. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian brageiragués o sarladés.

## Istòria
La comunautat se creèt lo 1èr de genièr de 2013 per un arrestat prefectoral deu 23 de novembre de 2012.

Efectiva lo  1èr de genièr de 2013, resulta de la fusion de :
* la comunautat de comunas del Bacin Lindés;
* la comunautat de comunas de Cadonh : l'ancian canton del Boisson de Cadonh, levat Molièras;
* la comunautat de comunas d'Entre Dordonha e Loira;
* la comunautat de comunas del Montpasierés : l'ancian canton de Montpasièr;
* la comunautat de comunas del País Bèlmontés : l'ancian canton de Bèlmont de Perigòrd e la comuna de Molièras.

Lo 1èr de genièr de 2017, Tremolat aderiguèt a la comunautat, pr'amor de la dissolucion de la CC del País Vernés e del Terrador de la Trufa Negra.

L'intercomunalitat compren 47 comunas e correspond al canton novèl de La Linda, mai la comuna de Tremolat (de l'ancian canton de Senta Alvèra).

## Composicion

## Veire tanben

*Comunas de Dordonha

## Nòtas
Jimmie Johnson

[thumb|right|[Fotografia de Jimmie Johnson en 2018.]]

**Jimmie Kenneth Johnson** (nascut lo 17 de Setembre de 1975, El Cajon, California) es un pilòt automobil estatsunidenc qu'es famós per aver ganhat lei 500 milas d'Daytona 2006 n 2013, e lo campionat NASCAR en 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2013, 2016.

## Nòtas e referéncias

## Liames intèrnes

*Official website