Marcel Duchamp

**Marcel Duchamp** (Blainville-Crevon, 28 de julhet de 1887 – Neuilly-sur-Seine lo 2 d'octobre de 1968) foguèt un pintre e escultor francés, creador dels *[[ready-made]].* Participèt a diverses moviments artistics coma lo dadaïsme, lo futurisme, lo cubisme e tanben lo surrealisme. La seuna influéncia per d'artistes e moviments posteriors es considerable e contunha fins ara. 

Per a Duchamp l'espectador joga un ròtle essencial dins lo fach artístic: *L'acte creatiu o fa pas sonque l'artista; l'espectador met l'òbra en contacte amb lo mond exterior mejans las seunas interpretacions e ensags de lectura, atal apond la seuna contribucion a l'art creatiu*.

## Vida e òbras
Nascut dins una familhaa d'artistas, Marcel Duchamp es fraire de l'escultor Raymond Duchamp-Villon (1876-1918), del pintre Jacques Villon (Gaston Duchamp) (1875-1963), e de la pintra Suzanne Duchamp (1889-1963) mardada al pintra Jean Crotti.

Duchamp es un artista que revolucionèt la concepcion de l'art del Sègle XX. La seuna òbra es eterogena e complèxa e se pòt gaire se restacar a un sol moviment artistic, perque la seuna òbra travèrsa gaireben totas las avantgardas del començament del sègle, coma lo futurisme, lo cubisme, lo Dadaïsme e lo surrealisme.

Al començament, frequentèt amb assiduïtat las òbras d'artistas d'inspiracion cubista com Fernand Léger o Robert Delaunay, tanben aquelas d'Albert Gleizes e Jean Metzinger, autors de l'òbra *Du Cubisme* (*Sul cubisme*) en 1912.

En 1913, als Estats Units d'America, las nòvas experimentacions europèas foguèron presentas a l'exposicion *Armory show* de Nòva York. Duchamp presentèt lo seu *Nu descendant un escalier* («Nu descendent un escalièr») que causèt tan la furor coma l'escandal. Dins aquela òbra, que rebat divèrsas tendéncias cubistas e futuristas, Duchamp exprimís lo moviment continú amb una seriá de figuras superpausadas, dins una experiéncia similara a la *cronofotografia*.

S'alunhant de la pintura per un temps, entre 1913 e 1915, bastigèt lo seus primèrs *[[ready-made]],* objèctes quotidians collectats a per lor neutralitat estetica: *Roue de bicyclette* («Ròda de bicicleta») de 1913 o *Le porte bouteille* («La pòrta botelha») de 1914 ne son d'exemples probants. El 1917, amb la seuna *Fontaine* («Font»), atenguèt l'apogèu de la celebritat. L'escultura consistís en un urinari signat «Richard Mutt». Segons Duchamp: **'.

Installat a [[Nòva York]] en [[1914]] venguèt amic [[Man Ray]], Stieglitz e [[Francis Picabia]], amb eles que fondèt la revista predadá ''[[291 (revista)|291]]'', qu'aurá un impacte indenegable sul moviment dadaïsta venent.

Mejans las seunas òbras, Duchamp abordèt una reflexion sus la nocion d'Art, sus l'estetica, davançant atal l’[[art conceptual]], lo [[pop-art]], lo [[fluxus]] e l'[[happening]], que faguèron de manlèus frequents a las realizacions artísticas de Duchamp. Lo escrichs foguèron publicats jol nom de ''Duchamp du signe'' en [[1958]], e ''Marchand du sel'', lo meteis an. Foguèt, tanben, lo creator d'un personatge de ficcion, **Rrose Sélavy*', escultor e autor d'aforismes.

Benlèu la seuna òbra mai rica e estranha, pr'amor fòrça complèxa, es *Mariée mise à nu par ses célibataires, même* coneguda popularment jol nom de *Grand Veire*, realizada su un panèl de veire. Lo *Grand Verre* es l'acabament d'estudis preliminaris d'òbras anterioras, que correspondon a l'obsession de trobar una «forma vertadièra» invisibla obtinguda per contacte, amb per objècte de sintetizar totas las seunas teorias magicas e la seuna teoria de l'art coma «fach mental». Realizat amb de materials fòrça diverses coma d'òli, d'aram o de plomb montats sus doas placas de veire, aquela òbra foguèt damatjada, se fendasclar e se traucant, dins un transpòrt en 1916, mas Marcel Duchamp refusèt de la restaurar.

Los darrièrs ans de la seuna vida, Duchamp realizèt una òbra pel Musèu de las Bèlas Arts de [[Filadèlfia]], *Étant donné 1) La chute d'eau 2) le gaz d’éclairage'' (1944 - 1968), ensems escultural erotic, enebit a la vista del public per la seuna volontat.

L'epitafe de la seuna pèra tombala cementèri de Roan es: «D'ailleurs, c’est toujours les autres qui meurent» («e puèi, son totjorn los autres que morisson»).

## Jugaires d'escacs
Foguèt, fòra del seu trabalh artístic, un excellent jugaire d’escacs internacional. Campion de l'Nauta Normandia en 1924, participar mai d'un còp al campionat de França e èra membre de l'equipa francesa a l'Olimpiada d'escacs de 1928 a l'Aia, a l'Olimpiada d'escacs de 1930 a Amborg, a l'Olimpiada d'escacs de 1931 a Praga, e a l'Olimpiada d'escacs de 1933 a Folkestone.

## Referéncias


## Bibliografia
* 
* Pierre Cabanne, Conversaciones con Marcel Duchamp, Ed. Anagrama, Barcelona, 1972.

## Ligamss extèrnes

* Videoartworld: The Masters Series (Domèni Públic; filmees e documentals de Duchamp en línia.)  
*  The Marcel Duchamp Studies online Journal