open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mesòs

**Mesòs**  (*Mézos* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bòrn situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [mə'zɔs']. Las fòrmas ancianas que son *Mezot*, *Mezos*, *Maysos* en 1253, *par. de Mezos in Borno* en 1274, *Sanctus Johannes de Mezos*, shens data, *Messos* en 1315, *Mesos* (mapa deu sègle XVII, shens data), *Mezos* * (mapa de 1630 e 1638), *Mesos* (mapa de 1714), *Mezos* (mapa de 1733) .

Dauzat e Rostaing que parten deu nom gau d'òmi *Metius*, dab lo sufixe aquitanic *-ossum* .

[[Ernèst Negre|Negre]], citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que causeish lo mot gascon *mesoth* [qui seré meilèu *medoth*]. Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, que deisha la causida enter  los noms latins d'òmi *Metius* o *Matias*,.

Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, Mesòs qu'èra probablament  ua estapa sus la via litorau antica enter Bordèu e l'Espanha. Qu'an trobat vestigis antics au lòc *Meysoutis*, un nom [escriut de manèra diferentas sus las mapas, en *Men-* o *Min-*] qui sembla près de las prumèras atestacions. A pauca distància d'aqueth lòc, que i a la hont de las Argilèiras, objècte de devocions, arroeinas d'ua capèra de Sent Pèir (vocable signe d'ua origina anciana) deu sègle XI e traças d'un vilatge; aquò que dona l'impression d'un site antic abandoat. Lo cognomen, rare, *Masius* dab lo sufixe *-otze* qu'ei ua possibilitat. Que i auré benlhèu ua parentat enter *Meysoutis* e Mesòs (véder las atestacions de 1253), dab ua atraccion posteriora deus noms en *-òs''  .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Mimbasta

**Mimbasta** (*Mimbaste* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [mi'bastə] (?) e la grafia *Mimbasta*. Las fòrmas ancianas que son *de Mimbastis*, en latin, en 1374-1375, *Mimbast* (mapa deu començament deu sègle XVII), *Mimbaste* (mapa de 1638), *Min Baste* (mapa de 1647), *Mimbaste* (mapa de 1714), *Minbaste* (mapa de 1733) .

Dauzat e Rostaing que considèran lo nom com escur, dab un element qui sembla *basta* « *Ulex europaeus* » .

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que supausa lo gascon *menina basta*, donc *petita basta*, *Ulex nanus*.

Bénédicte Boyrie-Fénié que considèra *Mimbasta* qu'ei un nom comparable a *Mimbielle*, « au miei de la vièla ». Mimbasta que seré *mi basta*, « au miei de la basta, de la lana » .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Mamisan

**Mamisan** (*Mimizan* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bòrn situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [mami'zaŋ] o [mimiˈzãŋ]. Las fòrmas ancianas que son *ecclesia Sanctae Mariae de Mimizan* en 1009, *de Mimisano*, en latin, en 1255, *in stagno nostro Mimisano*, en latin, en 1281, *de Mimisano*, en latin, en 1289, *Monte Misano*, en latin, en 1305, *la ciutad antiqa de Mimisan* en 1400, *Memisan* (mapa deu sègle XVII, shens data), *Mamisan* (mapa de 1630), *Memisã* (mapa de 1638), *Menisan* (mapa de 1647), *Memisan* (mapa de 1651), *Mimissan* (mapa deu començament deu sègle XVII), *Memisan* (mapa de 1714), *Mimissan* (mapa de 1733) .

Dauzat e Rostaing qu'explican lo nom per un nom d'òmi *Mimisius*, derivat de **Mimus*, dab lo sufixe *-anum* .

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que causeish lo nom latin d'òmi *Mimesius* (tirat de *Mimesis*) e lo sufixe *-anum*. Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, que pren la solucion de Dauzat .

Bénédicte Boyrie-Fénié que causeish tanben lo cognomen *Mimisius*, hòrt rare : **Mimisianu* > **Mimeisan* > **Mimesan* [mès las fòrmas mei ancianas que son en *Mimi-*] > *Memisan* (metatèsi) > *Mamisan* (dissimilacion). Qu'ei un nom antic, la proprietat de Mimisius .

## Istòria
Mamisan qu'ei situat a quauques lègas de la via litorau antica e de la *mutatio* de *Segosa* mentavuda per l'itinerari d'Antonin, adara coneishuda au nòrd-èst de la comuna vesia de Sent Pau de Bòrn e que guarda traças d'ua ocupacion permanenta entre la prumèra Edat deu Hèr e l'epòca romana  .

Que didèn d'autscòps *Que lo Bon Dius nes presèrvi deu codic de la balena, deu cantic de la serena e deu clochèr de Mamisan.*

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Miramont e Sensac

**Miramont e Sensac** o meilèu **Miramont e Sençac** segon totas las etimologias (*Miramont-Sensacq* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Tursan situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
Per Sençac, anar a l'article.

La prononciacion qu'ei [mira'mun]. Las fòrmas ancianas que son *de Miromonte*, en latin, en 1274, *castrum seu Locus de Miromonte*, en latin, en 1276, *de Miramunde*, en latin ?, en 1277, *Miramunde*, en latin ?, en 1278, *castrum Miromonte*, en latin, en 1279, *de Miromontis*, en latin, en 1289, *Miri Montis*, en latin, en 1289, *Mirau-mont* (mapa dau començament deu sègle XVIII), *Miramont* (mapa de 1714) .

Segon Dauzat e Rostaing, *Miramont* qu'ei compausat deu vèrbe *mirar*, « gueitar » e deu latin *mons*, « montanha » .

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'interprèta *mira* com un imperatiu e lo sens globau com «  admira lo mont », per un mont haut, qui's ved plan .

Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, Miramont qu'ei un pòste d'observacion per tau de gueitar on son los enemics (e tanben véder los Pirenèus). Qu'ei un nom medievau, lo d'ua bastida fondada per Edoard Ièr d'Anglatèrra .

## Istòria

* En 1844, qu'incorporèn Sençac a la comuna .

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Comunautat de comunas de Shalossa Tursan
## Nòtas
Momui

**Momui** (*Momuy* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [mu'myj]. Las fòrmas ancianas que son *Momui* en 1172, *castrum de Monnui* en 1274, *Momuy* (mapa de 1638), *Mommuy* (mapa deu començament deu sègle XVIII), *Momui* (mapa de 1714), *Momuy* (mapa de 1733) .

Bénédicte Boyrie-Fénié que considèra *Momui* ei un oronime com tots los qui son long de la vath de Lui (Montagut, Mant, Montsegur, Morgans, La Craba, Brassempoi, Lo Poi e Poiartin). *Momui* qu'ei ua formacion pleonasmica dab *mont* e un oronime mei ancian, qui guarda ua plaça indirècta dens lo vocabulari gascon : *mujòla*, « petita mòta » .

## Istòria
Momui qu'estó fondada com bastida peu rei Edoard Ièr d'Anglatèrra .

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
* La glèisa de sent Martin, de 1867.
* Lo castèth, deu sègle XVIau.
* La hont de sent Martin de Clar.
* La hont de sent Pèir de Beugòs.


Imatge:Eglise de Momuy vue 1.jpg|La glèisa de Sent Martin de Momui. 
Imatge:Momuy vue 1.jpg|Carrièras de Momui.
Imatge:Casteth Momui.jpg|thumb|Lo castèth de Momui.
Imatge:Hont Clar.jpg|thumb|La hont de sent Martin de Clar.
Imatge:Hont Beugòs.jpg|thumb|La hont de sent Pèir de Beugòs.
Imatge:Momuy - Mairie -866.jpg|La mairetat de Momui.


## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna
* Pierre Veilletet (1943-2013), jornalista e escrivan, vadut a Momui.

## Véder tanben

* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Comunautat de comunas de Shalòssa Tursan

## Nòtas
Monget

**Monget** (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

Lo vilatge de Monget que's tròba sus un tuc entornejat per lo Lui de França au nòrd e per l'arriu de la Rança au sud. L'arriu deu Horquet, afluent de la Rança, que hè lo limit enter Monget et Arget.

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [mun'jet]. Las fòrmas ancianas que son *Mondieto*, en latin, en 1275, *Monget* (mapa de 1638) .

Lo nom qu'ei escur. Un derivat de *monge*, deu latin *monachu*, qu'ei possible, mès que's tròba meilèu dens los microtoponimes.
Bénédicte Boyrie-Fénié que prepausa un collectiu vegetau en *-et* (deu latin *-etu*) deu gascon *monge*, « petit pòr sauvatge, asfodèu » .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Bibliografia
(fr) Petite histoire de Monget, per l'Abat Raphaël Lamaignère; 1930.

## Véder tanben

* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Comunautat de comunas de Shalòssa Tursan

## Nòtas
Montsegur (Lanas)

**Montsegur** (*Monségur* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [munse'ɣy]. Las fòrmas ancianas que son *de Monte Securo* en 1279, *Mõsegur* (mapa de 1638), *Monsegur* (mapa de 1651), *Mont Segur* (mapa de 1714), *Mt Segur* (mapa de 1733) .

Lo nom qu'ei format de *mont*, deu latin *mons*, *montem* e de *segur*, deu latin *securus*, « a l'abric deu perilh, en seguretat (nocion de valor militara) ». Qu'ei ua formacion occitana .

## Istòria
thumb|300px|left|La capèra de Nosta Dauna d'Agès.

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

* La glèisa de sent Laurenç
* La capèra de nosta Dauna d'Agès
* Lo lac d'Agès : 2,5 Mm3 sus 51 ectaras, a miejas dab la comuna de Haget ; sosten de las aigas baishas deu Los, irrigacion deu milhòc, pesca.

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Monthòrt

**Monthòrt** o **Monhòrt de Shalòssa** (*Montfort-en-Chalosse* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [munt'hɔrt]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Petrus de Oiosses* aus sègles XI-XII, *Montfort* (mapas de 1638 e de 1651), *Monfort* (mapas de 1714 e de 1733) . 

*Monthòrt* qu'es format de *mont*, deu latin *mons, montem* e de l'adjectiu qui vien deu latin *fortis*, « hòrt, fortificat », qui mòstra la valor militara deu lòc .

*Monthòrt* qu'ei ua parròpia dont la glèisa dependèva de l'abadia de *Divielle* (nom francés). L'aglomeracion qu'estó e fortificada au sègle XII. Que'n hèn ua bastida au sègle XIII. Lo nom d'origina de la parròpia que vien probablament deu nomen *Oius* dab lo sufixe *-otz(e)* .

Entá quauques elements de toponimia de 126 lòcs de Monthòrt, véder Gasconha.com

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Cançon de Santa Fe

La **Cançon de Santa Fe** qu'ei un deus mei ancians tèxtes literaris escrit en occitan.

Que's tracta d'ua agiografia de Santa Fe d'Agen contada en 593 vèrses octosillabs divisada en un nombre cambiader de coblas unissonans segon las versions (de 41 a 55).

A la fin de la soa Razo (en cap deu tèxte) la votz poetica qu'explica que la cançon èra populara dens lo Bascoat, en Gasconha e Aragon :

*« Tota Basconn'et Aragons* 
*E l'encontrada delz Gascons *
*Sabon qals es aqist canczons,* 
*E ss'es ben vera'sta razons... »*

## Nòtas

## Ligams extèrnes
Tèxte de la cançon de Santa Fe sus Gallica http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k819b
Misson

**Misson** (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [mi'suŋ]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Johannes de Mizon* aus sègles XI-XII, *Mizonum*, en latin, aus sègles XI-XII, *Amizo*, *Misso* en 1105, *Misson* en 1120, *Amizo* en 1176, *Missõ* (mapa de 1638), *Misson* (mapa de 1714) .

Dauzat e Rostaing que pensan  a un nom gau d'òmi *Micius* o *Mittius*, dab lo sufixe *-onem* .

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que causeish lo nom germanic d'òmi *Amizo(n)* .

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'arreliga *Misson* a Mison, près de Sisteron (*castri Misonis* en 988, *de Misso* en 1030, *de Missone* en 1292, *de Mison* en 1475). L'autora qu'accèpta lo nom germanic *Amizo* emplegat sol au cas regime, *Amizone*, dab ua aferèsi posteriora. Las fòrmas dab *ss* que son ua dificultat .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Moliets e Mar

**Moliets e Mar** (*Moliets-et-Maa* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [mu'ljœts e ma]. Las fòrmas ancianas que son (per **Moliets**) *Sancta Maria de Molieds*, aus sègles XI-XII, *Molieiz* en 1289, *Molées* en 1346, *Moliet* en 1356, *Molietz* (carte de 1638), *Molieres* (mapa de 1647), *Moliers* (mapa de 1666), *Mouliets* (mapa de 1714), *Mouliés* (mapa de 1733); (per **Mar**) *Sanctus Laurentius de Mar* aus sègles XI-XII, *Mar* en 1272, *Johannes de Mari*, en latin, en 1297, *Ma* (mapas de 1638 e 1647), *Mas* (mapas de 1714, de 1733 e deu miei deu sègle XVIII) .

*Moliets* qu'ei un diminutiu de *molin* : *moli(n)et* [mès pas dab lo sufixe eretat de *-ellum* com escriven Dauzat e Rostaing] .

Las fòrmas ancianas de *Mar* que pròvan lo nom ei lo resultat deu latin *mare* (per la Mar Grana). *A mar* que significa en gascon maritime, « a l'oèst » e lo quartièr que seré a l'oèst d'un nucli preexistent. Las fòrmas en *Mas* que son influenciadas peu lengadocian o peu provençau .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
thumb|Capèra de Sent Laurenç de Mar.

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Meteorizacion

La **meteorizacion** es l'ensemble dei procès de transformacion dei ròcas compactas en fragments de talha variabla, que pòdon èsser carrejats per leis agents geologics extèrnes.
I a tres formas principalas de meteorizacion: **[[fisica]]** o mecanica, **[[Quimia|quimica]]** e **[[Biologia|biologica]]**.

## La meteorizacion fisica
La meteorizacion fisica se produtz quand lei ròcas se rompon en fragments, sensa s'alterar quimicament. Es causada, subretot, per lei cambiaments de temperatura.
* La gelivacion es l'accion dau gèu e de la fusion de l'aiga: es una dei causas principalas que fa que se rompan e se desagrègan lei ròcas. L'aiga s'introdutz dins lei fissuras o fendas pichonas dei ròcas; quand se gèla, aumenta de volum e fa coma un conhet qu'alarga lei fendas. S'aquest procès se repetís sovent e lòngtemps, la ròca finís que se romp.
*Efèctes de la dilatacion e de la contraccion: lei ròcas tanben se pòdon rompre quand se produtz de variacions importantas de temperatura entre lo jorn e la nuech, coma se passa dins lei zonas d'auta montanha e dins lei desèrts. Lei ròcas se dilatan pendent lo jorn, quand se rescaufan, e se contractan pendent la nuech quand se refrejan. Se se repetís fòrça còps aquest procès, finisson que se rompon.

## La meteorizacion quimica
La meteorizacion quimica produtz d'alteracions dins la composicion quimica dei mineraus que compausan lei ròcas. L'agent principau d'aquest tipe de meteorizacion es l'aiga. Entre lei procès de meteorizacion quimica ressòrton l'oxidacion e la carbonatacion.

## La meteorizacion biologica
Leis èssers vius tanben provòcan la meteorizacion, durbent de fendas e alterant lei ròcas. Citem l'accion mecanica dei rasics dei plantas e deis animaus foseires (coma lei darbons e leis invertebrats nombrós que vivon dins lo sòu), e l'accion quimica d'organismes coma lei bactèris, lei bolets o lei liquèns, que produson de substàncias acidas qu'atacan lei ròcas.
Comunitat d'aglomeracion de Pau Pirenèus

La **Comunitat d'aglomeracion de Pau Pirenèus** (en francés *Communauté d'agglomération de Pau-Pyrénées*) qu'ei ua anciana comunitat d'aglomeracion francesa situada dens lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània.

Lo 1er de gèr de 2017, que fusionè dab las comunitats de comunas:
* de Gave e Costalats (7 comunas, residéncia: Assat), a mens de las comunas d'Assat e de Narcastèth, qui partín tà la comunautat de comunas deu País de Nai; 
* deu Miei de Bearn (14 comunas, residéncia: Puei de Lescar)  
La comunitat navèra que s'apèra Comunautat d'aglomeracion de Pau Bearn Pirenèus
 (o *Comunitat-*).

## Ligams extèrnes
*Sit de la comunautat d'aglomeracion
## Nòtas
Gregau

Lo **gregau** (var. **gregal**) es un vent que bofa dau nòrd-èst. Es nomenat aital perqué leis ancians navigators l'utilizavan per anar en Grècia.

## Nòtas e referéncias
Consistòri del Gai Saber

**Lo Consistòri del Gai Saber** (ancianament escrivut ***Consistori del Gay Saber***) qu'ei ua de las purmèras acadèmias  literàrias deu mòn occidentau, fondada a Tolosa en 1323 entà dehéner las letras occitanas.

Creat per 7 borgés mondins que ho per ua brèva estona aperat **Consistori dels Sept Trobadors** o **Sobregaya Companhia dels Set (VII) Trobadors de Tolosa**.

Lo Consistòri qu'instaurè ua competicion aperada *[[Jòcs Floraus]]* e, entà definir las exigéncias literàrias e linguisticas, que hargoè la purmèra gramatica occitana : las *[[Leis d'Amor]]* (redigidas per Guilhèm Molinièr enter 1328 e 1337).

En 1471 totun, Pèire de Janilhac qu'arrecebò la vrioleta per ua composicion francesa dab la mencion *"n'ostan qu'el fos Frances, per so que dictec el lengatge de Tholosa"* ; a partir de 1513 lo Consistòri que vadó *Collège de rhétorique et de poésie françaises* e que hore tornat batejat *Acadèmia deus Jòcs Floraus* (*Académie des Jeux floraux* en francés) en 1694.

Enter los grans escrivans francés, Pierre de Ronsard e Victor Hugo que horen premiats aus Jòcs Floraus.
Conhet

Lo **conhet** (var. **cunhet**) es una maquina simpla que consistís en una pèça de fusta o de metau acabada en angle dièdre fòrça agut. Tecnicament, se pòt assimilar an un doble plan inclinat portatiu. Sèrv per fendre o devesir de còrs solids, per n'ajustar o ne sarrar un amb un autre, per lei cotar, o per emplir una fendascla o un vuege.

Lo foncionament dau conhet respònd au meteis principi qu'aqueu dau plan inclinat. En se desplaçant dins la direccion de son extremitat amolada, lo conhet congrea de grandei fòrças en sens perpendicular a la direccion dau movement. S'utiliza aquestei fòrças per separar d'objèctes, o per generar una friccion e solidarizar lo conhet ais objèctes qu'es en contacte amb elei.

Tot instrument talhant o ponchut (destrau, cotèu, cisèus, clavèu per exemple) pòt èsser considerat coma un conhet.

## Gasanh mecanic

Lo gasanh mecanic *G* d'un conhet es lo quocient de la longor *L* de la fàcia inclinada per la largor \ell dau conhet. La formula s'escriu:

G= \frac{L}{\ell}

Per exemple, un conhet de 10&nbsp;cm de lòng e 2&nbsp;cm de larg a un gasanh mecanic de 5. Au mai l'angle dau conhet es agut, au mai lo gasanh mecanic es grand.

## Vejatz tanben
* Carrèla
* Paufèrre
* Plan inclinat
* Torn
* Vitz
Mostiers Santa Maria

**Mostiers Santa Maria** (*Moustiers-Sainte-Marie* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. 

Lo gentilici es *mosteirenc, mosteirenca*.

Mostiers es celèbra per sei faienças.

## Geografia

Al ponch d'amassada de las grandas rotas touristiques del Verdon, en aval del fam&oacute;s canyon, aquela localit&eacute;, plan coneguda aficionadas de ceramica, constituissi un lu&ograve;c excepcional.

Au point de rencontre des grandes routes touristiques du Verdon, en aval du fameux canyon, cette localité, bien connue des amateurs de céramique, constitue un site exceptionnel.

Mostiers Santa Maria se situa a l'èst dei Planas de Valençòla, a l'oèst dei Gòrgas de Verdon e au nòrd dau lac de Santa Crotz.

Lo vilatge es au pè de dos bauç auts ligats per una cadena de fèrre lònga de 227&nbsp;m, amb una estèla daurada au mitan.
Mostiers fa partida dei pus bèus vilatges de França e dau Pargue Naturau Regionau de Verdon.

## Toponimia

## Istòria
thumb|Gros plan sur l'étoile

La vila de Mostiers foguèt fondada au sègle V per una colonia de monges. Coneguèt una granda renomada ai sègles XVII e XVIII per la fabricacion de faienças.

Segon Frederic Mistral, la cadena de l'estèla daurada seriá estada estacada entre lei dos rocàs au dessús de la vila, per la volontat dau cavalier de Blacatz de retorn de crosada. Presonier deis Infidèus a Damièta (Siria), aviá fach lo vòt, au jorn de son liurament, de tendre aquela cadena e d'i pendre l'estèla de setze brancas, emblèma de sa familha.

## Administracion

## Demografia

* 2016 : 701

## Imatges

Image:Moustiers Ste Marie Provence France.jpg|Mostiers e sei dos rocàs
Image:Moustiers-Sainte-Marie Schlucht mit Stern 0499.jpg|Lei dos rocàs au dessús dau vilatge, amb l'estèla daurada
Image:Moustiers Sainte Marie 1.jpg|Vista generala dau vilatge


## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas deis Aups d'Auta Provença

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Carlos Sastre

thumb|200 px|right|Carlos Sastre

**Carlos Sastre Candil** es un ciclista espanhòl (Leganés, lo 22 d'abril de 1975) que ganhèt lo Tour de France 2008 amb l'equipa CSC-Saxo Bank.

## Ligams extèrnes
* Sit Oficial
* Team CSC profile
Challenge Armand Vaquerin

Lo **Challenge Armand Vaquerin** es un torneg amical de rugbi de XV en omenatge a Armand Vaquerin. Lo torneg es organizat dempuèi lo 10 de julhet de 1994, una annada aprèp la sieuna mòrt, cada annada al mes de julhet o d'agost dins lo sud de Roergue.
Konrad Lorenz

**Konrad Zacharias Lorenz** (n. a Viena lo 7 de novembre de 1903, m. lo 27 de febrièr de 1989) foguèt un zoològ e etològ austriac.

Foguèt demest los fondators (n'es almens atal considerat en per tot lo maine german) de l’etologia (*Verhaltensforschung* o *Ethologie* en alemand) modèrna. N'aprigondiguèt la nocion d’*[[estampadura]]* e desvolopèt una teoria subre los aspèctes *de çò [[innat]]* e *çò [[aquesit]]* del compòrtament (*Verhalten*) animal e uman.

Se ne questionegèt mai que tot las fondamentas biologicas de l'òrdre social.

Representant màger de la nomenada *[[epistemologia evolutiva]]* (*Evolutionären Erkentnistheorie*), l'òbra siá que mai importanta e fondamentala es Die Rückseite des Spiegels/Darrièr lo miralh, *Ensag per una istòria naturala del compòrtament uman*, Munic - Zuric, 1973.

Las siás autras òbras màgers son :
* *Er redete mit dem Vieh, den Vögeln und den Fischen... Parlava amb los mamifèrs, los ausèls e los peisses*, 1949;
* *Das sogenannte Böse... L'Agression*, 1963;
* *Über tierisches und menschliches Verhalten... A perpaus del compòrtament animal e uman*, , Munic - Zuric, 1965;
* *Die acht Todsünden der zivilisierten Menscheit... Los uèch Pecats capitals de l'umanitat civilizada*, 1965...
* *Der Abbau des Menschlichen... La degradacion de las ressorsas umanas*, Munic, 1983. 

Foguèt chafrat l’*[[Albert Einstein]] de l’arma animala*.

Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina, amb l'alemand Karl von Frisch e lo neerlandés Nikolaas Tinbergen en 1973.
Jòcs Florals de Tolosa

Los **Jòcs Florals de Tolosa** o mai frequentament los **Jòcs Florals** (var. **Jòcs Floraus**) son una competicion literària annadièra probablament inspirada per la Floràlia romana, organizada cada 1èr de mai pel Consistòri del Gai Saber despuèi 1324. A l'origina b'èran strictament vodats a l'occitan.

Lo purmèr laureat que ho lo trobador Arnaud Vidal de Castèlnòu d'Arri en 1324. Entà poder jutjar de la qualitat artistica e linguistica de las òbras en competicion, las Leis d'Amor (la purmèra gramatica de la lenga occitana) be hon redactadas. En 1471 Peire de Janilhac que ho premiat per ua òbra peu purmèr còp en francés.

Arron, Pierre de Ronsard e Victor Hugo que horen uns deus mantuns autors de lenga francesa ad estar arreconeguts peus Jòcs Floraus.

Autes Jòcs Floraus eston creat per lo Felibritge e tanben a Barcelona.

## Ligams intèrnes
*Acadèmia deus Jòcs Floraus
*Jòcs Floraus dau Felibritge
Trobairitz

Una **trobairitz** (pl.: **trobairises**; prononciat ) èra una compositriz en lenga d'òc del corrent del fin' amor, creat als sègles XII e XIII. En Euròpa Occidentala, foguèron las primièras autoras conegudas de musica profana e lirica. Apareis dins lo tractat *Doctrina d'acort* de Terramagnino da Pisa, escrit entre 1282 e 1296, qu'utiliza e coma exemple de mot identic al singular e al plural. 

## Trobairitz celèbras
* Alaisina Iselda
* Alamanda
* Almucs de Castelnòu
* Azalaís de Porcairagues
* Beatritz, Comtessa de Diá
* Bieiris o Beatritz de Rumans
* Beatritz de Savòia
* Carenza
* Na Castelosa
* Clara d'Andusa
* Donna H.
* Garsenda, Comtessa de Provença
* Gormonda de Monpelhièr
* Guilhelma de Rosers
* Iseut de Capion
* Lombarda
* Maria de Ventadorn
* Tibors de Sarenom
* Es possibla que la reina Sança de Provença èra trobairitz

## Articles connèxes
* Lista de trobadors e trobairises
* Trobador
* Literatura occitana

## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* 

## Nòtas e referéncias
Faugièiras

**Faugièiras** pòt èsser :
*Una comuna d'Erau : Faugièiras
*Lo vin AOC d'aquesta comuna : Faugièiras
*Una comuna d'Ardecha : Faugièras
Montanhac e Montpesat

**Montanhac e Montpesat** (*Montagnac-Montpezat* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. 

Aquela comuna foguèt creada lo 1er de genier de 1974 per fusion-associacion a partir de l'union dei comunas de Montpesat e de Montanhac dei Rabassas.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia
(de Montanhac, puèi de Montanhac e Montpesat)

* 2016 : 421

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas deis Aups d'Auta Provença

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Laval (Mayenne)

**Laval** es una comuna francesa situada dins lo departament de Mayenne e la region dels Païses de Léger.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes
*Sit de la comuna
## Nòtas
La Val

**La Val** pòt èsser :

#### 
* Laval (Mayenne), una comuna de Mayenne.
* Laval (Isèra), una comuna d'Isèra.
* La Val Atgièr, una comuna de Losera.
* La Val d'Ais, una comuna de Droma.
* L'Aval d'Aurèla, una comuna d'Ardecha.
* La Val de Sera, una comuna d'Òlt.
* La Val de Tarn, una comuna de Losera.
* Laval-en-Brie, una comuna de Sèina e Marna.
* Laval-en-Laonnois, una comuna d'Aisne.
* Laval-le-Prieuré, una comuna de Doubs.
* Laval-Morency, una comuna d'Ardenas.
* La Val, una comuna de Gard.
* La Val Ròca Cesièira, una comuna d'Avairon.
* La Vau de Sant Roman, una comuna de Gard.
* Laval-sur-Doulon, una comuna de Naut Léger.
* La Val, una comuna de Corresa.
* Laval-sur-Tourbe, una comuna de Marna.
* Laval-sur-Vologne, una comuna de Vòges.

#### 
* Una vila de Quebèc : Laval (Quebèc)
Letras aus jurats d'Aussau

Las **Letras aus jurats d'Aussau** que son ua reclamacions en occitan bearnés deu rei Enric III de Navarra e IV de França au sons subjèctes aussalés. A despart de las soa qualitat puament literàrias, qu'ei un testimoniatge de l'emplec administratiu e legau de la lenga de Bearn e de la soa mestràesa peu  Noste Enric tà qui lo bearnés b'èra la lenga mairau.

* 1580 :

*A nostres cars et bien aimatz los juratz de nostre balee d'Ossau, - lo Rey, Seignor souviran.*

*Cars et bien amatz, aqueste es la terce vegada que nous vous habem escriut com per los bos et recommandables servicys a nous feyts per nostre bien amat lo cappitaine Espalongue, escuder de nostre escuderie, et afin de lo donnar plua grand moien d'accommodar sa maison de Beyrie, pres de nostre ville de Lescar, ont nos esperam anar prener nostre passetemps, quan seram en nostre pais de Bearn, nous lo aurem feyt don deu nombre de sieys cens journades de terre, et acquere prener en lo terrador deu Pont Long et au plus pres de ladite maison de Beyrie; et vous aurem pregatz de consentir a so que nostre dit don sortisse son effieyt, senhs prejudicy deu dret que vous pretendetz en lo dit terrador, et sens tirar a consequence; a que vous no hebetz voulut entender, ne menhs far resposte a nostres lettres, so que nous trouvam bien estrange.*

*Et, per so que desiram d'estar esclarcit quigne es sur so vostre volontat, nous habem voulut far encoeres la presente per toutes autres, per vous diser que vous no falhiatz, incontinent que l'auratz recebuda, de nous advertir de vostre deliberacion, afin que, segond acquere, nous siam certioratz deu desir e affection que portatz a nostre obedience, et que nous procediam per ung autre moien a so que nostre intention sie accomplide; et no vous la habem feyte a autre fin, pregaram lo Creator, cars et bien amatz, vous haber en sa goarde.* 

*A Nerac, lo xxj jorn de feurer 1580.*

*1585 :

*A nostre cars et bien amatz los juratz de nostre balee d'Ossau, - lo Rey Seignor souviran.*

*Cars et bien amatz, nous vous habem cy-devant escriutde nous far haber et tremeter sieys marros et dus caas mastins, que nous habem ordenat meter en nostre grange et mestayrie de Durance, a que vos ne vous etz encores sociatz d'obedir.*

*Ad aqueste cause nous habem bien voulut far la presente recharge per vous diser que vous no falhaits, incontinent apres que l'auratz recebuda, de nous tremeter losdiz marros et caas, et los deliurar au filh deu vaquer qui goarde nostre bestiar, qui los condusira a nostre dite mestayrie de Durance. Et atant pregam lo Creator, cars et bien amatz, vous tiene en sa goarde.*

''A Nerac, lo VIIIe jorn de april 1585.
William Randal Cremer

**William Randal Cremer** (1828-1908) foguèt un politician e pacifista britanic. Recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz en 1903.
Montgalhard (Lanas)

**Montgalhard** (*Montgaillard* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [muŋga'ʎart]. Las fòrmas ancianas que son *castrum de Monte Galhardo*, en latin, en 1291, *Monte Gayllardi*, en latin, en 1297, *Mõgaillart* (mapa de 1638), *Mongaillard* (mapa de 1651), *Montgailhard* (mapa deu començament deu sègle XVIII), *Mongaillart* (mapa de 1714), *Montgailhard* (mapa de 1733) .

Lo nom qu'ei format de *mont* (*mons*/*montem* en latin) e de l'adjectiu *galhard*, d'origina germanica, « solide, hòrt, vigorós, valent ». Qu'ei un oronime de valor militara, un site fortificat .

## Istòria
Avant 1806, Montsoèr, Baús (Jusan) e *Saint-Gilles* (en francés) qu'estón incorporats a Montgalhard. En 1875, Montsoèr que vengó comuna e que li donèn Baús Jusan .

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Comunautat de comunas de Shalossa Tursan

## Nòtas
Montagut (Lanas)

**Montagut** (*Montégut* en francés) qu'ei ua comuna gascona, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [munta'ɣyt]. Las fòrmas ancianas que son *Montagute* (mapa deu sègle XVII, shens data), *Montagut* (mapas de 1651 e deu començament deu sègle XVIII) .

Segon Dauzat e Rostaing, lo nom que vien deu latin *mons*, « tuc, turon » e *-acutus* « ponchut, puntut » . Astor, citat per B. Boyrie-Fénié, que dona la medisha explicacion, shens passar peu latin.

Negre, tanben citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que precisa la bastida estó fondada cap a 1319 per Guilhèm de Montagut, senescau de Gasconha, sortit d'un aute *Montagut*; Bénédicte Boyrie-Fénié qu'ajusta qu'ei per contrat de pariatge enter lo representent deu rei d'Anglatèrra (?) e Guilhèm de Montagut. Donc lo nom ei pas estrictament un oronime, causa que Dauzat e Rostaing sabèvan pas.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments


Montégut église 2.jpg|Clocher porche de l'église Saint-Laurent.
Montégut maison La Salle 1.jpg|Maison La Salle.
Michelin roadsign near La Bastide-d'Armagnac.jpg|Borne Michelin près de Montégut.


## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Montsoèr

*Mont Soèr* o meilèu **Montsoèr** (*Montsoué* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [mun'swɛ]. Bénédicte Boyrie-Fénié que cita ua fòrma anciana, *Pey de Monsouer* (mapa de Cassini) .

Lo nom qu'ei probablament lo resultat de *mons suaris*, « turon on i a pòrcs ». La formacion qu'ei comparabla a Montossèr, *de Monte Urserio* en 1313, « mont on i a ors ». Qu'ei un oronime (que i a tanben lo Poi de Montsoèr) dab un segond element qui ei un collectiu e frequentatiu .

## Istòria
Lo borg qu'ei absent de la mapa de Cassini. A un km au sud-oèst, que i a la glèisa de *Boulin* (parròpia annèxa) qui sèrv totjorn de glèisa a Montsoèr. Un pauc mèi luenh que i a un lòc nomat *Pey de Monsouer*, qui sembla a l'oèst deu Poi de Montsoèr (dit *Tuc Monsouet* sus la mapa d'Estat-Major). Lo borg qu'ei probablament recent (apareish pas sus la mapa anteriora a l'actuau e la comuna que sembla centrada sus *Boulin*). Cau pas oblidar un aute lòc Montsoèr au sud deu Poi, citat sus la mapa actuau.

Avant 1806, Montsoèr, dab Baús (Jusan) e *Saint-Gilles* (en francés), qu'estó incorporat a Montgalhard. En 1875, Montsoèr que vengó comuna e que li donèn Baús Jusan. En 1793, lo nom de la comuna qu'èra *Boulens*, puish *Boulin* en 1801 .

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Comunautat de comunas de Shalossa Tursan

## Nòtas
Mostèir e Viganon

**Mostèirs-Viganon** o **Mostèir e Viganon** (*Moustey* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Lana Gran, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'es [mus'tœj biɣa'nuŋ]. Las fòrmas ancianas que son (per **Mostèirs**) *par. de Mosters, Vasatensis diocesis* en 1274, *Mosters* en 1279, *Moustey*; (per **Viganon**) *Sanctus Petrus de Biganono*, en latin, aus sègles XI-XII .

### Mostèirs
Dauzat e Rostaing qu'explican lo nom per lo latin *monasterium*, « covent, glèisa » .

Negre e Astor, citats per Bénédicte Boyrie-Fénié, que donan lo sens deu gascon *mostèir*.

Bénédicte Boyrie-Fénié que precisa Mostèirs, suu camin de Compostèla, qu'a duas glèisas, ua qui ei parròpia e l'aute, a costat d'un espitau e leproseria dispareishut, reservada aus romius, çò qui justifica lo nom e lo plurau .

### Viganon
Albèrt Dauzat que dona duas possibilitats, lo latin *vicanus*, « vilatgés » o un nom gallic d'òmi, inatestat, **Vicannus*, varianta de *Vicanus* [que's seré plan meritat lo son asterisc], segon Rohlfs, e sufixe *-onem*.

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que causeish l'occitan **vigan*, « vilatge, barri », dab lo sufixe diminutiu *-on*. Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, que dona duas possibilitats, un diminutiu dab *-on* de *vicanus*, derivat de *vicus*, « vilatge, borg », o un derivat de *Vicanus*, deu cognomen *vicanus*, « vilatgés ».

Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, lo vocable de la parròpia, *Sent Pèir* e los vestigis arqueologics trobats dens la comuna que hèn pensar lo nom ei antic, probablament lo cognomen *Vicanus*, dab lo sufixe *-one* .

## Istòria
En 1965, Viganon qu'estó incorporat a Mostèir .

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Moscardés

**Moscardés** (*Mouscardès* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [muskar'des]. La sola fòrma anciana citada per Bénédicte Boyrie-Fénié qu'es *Mascardès* (mapa de 1714)  (mès la mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII, qu'escriu *Mouscardés*) .

Dauzat e Rostaing qu'explican lo nom per lo gascon *mouscar(d)*, « tavan », deu latin *musca*, « mosca » e sufixe pejoratiu *-ard*; dab lo sufixe *-és*, l'ensemble qu'auré lo sens de « lòc on i a hòrt de tavans »; mès los autors qu'ajustan ua auta solucion, lo nom germanic d'òmi (inatestat) **Musk-hard*.

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que causeish l'adjectiu gascon *mouscardè*, « lòc qu'atira los tavans ». Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, que's contenta d'establir un ligam dab lo gascon *moscard*, « tavan » : que i auré hòrt de tavans.

Bénédicte Boyrie-Fénié que constata l'adjectiu *mouscardè, mouscardèra* ei vertadèrament dens lo diccionari Palai dab lo sens donat per Negre, mès qu'ajusta ua tala explicacion a pas guaire d'acceptabilitat toponimica, hòra deus microtoponimes. Que prepausa un nom d'òmi, un ipocoristic vienut deu latin *muscardus*, glosat per Du Cange *accipitris species*, « qui a l'aire d'un audèth de rapina », dab lo sufixe aquitanic d'apertenéncia *-etz*; l'ensemble que seré donc benlhèu un nom de proprietat. Que i a un lòc *Muskarditze* dens la partida basca de la comuna de La Bastida de Clarença, benlhèu aparentat a *Moscardés*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Morgans

**Morgans** (*Morganx* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [mur'gans]. Las fòrmas ancianas que son *villa de Morganis*, en latin, au sègle XI, *Morgas*, *castrum de Morgase* en 1253, *castra de Morganis*, en latin, en 1263, *Morgãs* (mapa de 1638), *Morgans* (mapas de 1651, de 1714 e de 1733) .

*Morgans* que sembla un oronime com tots los qui son long de la vath de Lui (Montagut, Mant, Montsegur, La Craba, Momui, Brassempoi, Lo Poi e Poiartin). Que deriva benlhèu d'ua basa oronimica **murg-*. Bénédicte Boyrie-Fénié que compara dab *l'Aiguille de Morges* (nom francés), lo mont Morgon (Aups Maritims), lo pic de Morgon (Auts Aups), *montanea de Morgono* en 1296, lo Cap *Morgiou* (Bocas de Ròse), *colle de Morgils* en 1348, las vilas anticas de *Murgantia* (Sicília) e *Murgis* (Betica), los *Murgi* bascos. Lo sufixe qu'ei lo de Hontans, « lòc provesit de honts », sortit d'un locatiu plurau en *-anis*, « lòc montuós ». Lo lòc qu'apertien a l'estrat prelatin .

Shens citar Morgans, Delamarre que coneish pr'aquò ua arrasic celtica *morg-*, « frontèra », qui's trobarè dens los rius Morgon e *Morge*, etc . 

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Comunautat de comunas de Shalòssa Tursan

## Nòtas
Morcens

**Morcens** (en francés: *Morcenx*) qu'ei ua anciana comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Lo 1èr de genèr de 2019, que fusionè dab Arjusan, Garròssa e Sindèras dens la comuna navèra de Morcens la Navèra mèi que n'ei lo caplòc.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son *Morcencz (Sanctus Petrus de ~)*, aus sègles XI e XII, *Morsenx* (prumèra mieitat deu sègle XIV, *Morsens* (mapas de 1638, 1647, 1714 e 1733). La prononciacion locau qu'es [mur'sœns] .

Dauzat e Rostaing que supausan Morcens que vien benlèu d'un nom germanic d'òmi *Mauricho*, damb lo sufixe germanic *-ing* . Negre , citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que causeish lo tipe *muro cinctus*, « entornejat d'un barri », qui malurosament es exclusivament francés. Que's cau benlhèu virar, shens certitud, decap au nom latin *Murtius*, « de Vènus Murtia » (la nèrta o mirta, *myrtus* o *murtus* en latin, qu'èra consacrada a Vènus), damb lo sufixe latin *-ense*, crotzat damb lo sufixe prelatin *-enc* . Morcens qu'èra donc benlhèu ua anciana grana propietat antica qui avèva per mèste *Murtius*. Cf. Murçan, damb un aute sufixe.

## Istòria
* En 1863, la comuna de Solferino que's creè, deus territòris de Morcens, La Bohèira, Comensac, Escorce, Lua, Onessa e Laharí e Sabres .
* Quan lo camin de hèr qu'arribè e qui se botè en servici la gara de Morcens le 12 de noveme 1854, que neishè lo quartièr de la Gara qui despassè lo borg en 1886, e mèi que vengó canton lo 31 de març 1888, a la plaça d'Arjusan.

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Morcens; qu'es adara deu canton de *Pays morcenais tarusate* (en francés).

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Nerbis

**Nerbis** (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei ['nerbis]. Las fòrmas ancianas que son *prioratus de Nerbes Castets* en 1270, *parochia de Nerbis Casteto* en latin, en 1289, *de Nerbis Castet* en 1335, *Neruis* (mapa de 1638), *Nebris* (mapa deu començament deu sègle XVIII), *Nerbis* (mapa de 1714) .

Dauzat e Rostaing que considèran *Nerbis* ei benlhèu **Nervicium (fundum)* deu nom galloroman d'òmi **Nervicius*, tirat deu gau *Nervius* dab lo sufixe *-anum* .

Bénédicte Boyrie-Fénié que considèra lo nom com escur. J.B. Orpustan qu'i ved ua semblança dab los *Narbaitz* bascos. B. Boyrie-Fénié que prepausa totun ua basa *nahar*, « arromèc », varianta de *lahar*, dab ua finala benlhèu aquitanica qui sembla arreligada au basco *bitz/pitz*, « germiar, enrasigar » .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Nossa

**Nossa** (*Nousse* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei ['nusə]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Stephanus de Navosse*, aus sègles XI-XII, *de Nousse*, *de Noussa* en 1289 .

La prumèra atestacion que permet d'interpretar lo nom per ua basa preindoeuropèa **nava*, « plana, planèr », dab lo sufixe aquitanic *-otz* > *-òsse*. L'evolucion que seré *Návotz* > *Návotze* (vocala de sostien a l'epòca romanica) > *Náv(o)ssa* (amudiment de la vocala pòsttonica) > *Naussa* > *Nousse*. Bénédicte Boyrie-Fénié que conclutz lo nom apertién a l'estrat aquitanic .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Nassiet

**Nassiet** (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [na'sjet]. Las fòrmas ancianas que son *Sancta Maria de Necit* aus sègles XI-XII, *parochia de Nachet* en 1270, *Nesciet*, en latin, en 1289, *Nasset* en 1305, *de Incied* o *Naciet* en 1475, *Nassiet* (mapas de 1638 e 1714), *Nasciets* (mapa de 1733) .

Dauzat e Rostaing qu'explican *Nassiet* per un nom latin d'òmi **Nassinus*, tirat de *Nassius*, dab lo sufixe *-ellum* .

Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, *Nassiet* que vien benlhèu d'un tèma **nars-*, present dens l'occitan *narsa*, « lòc hangós, brau », probablament preceltic; la comuna qu'ei situada en riba deu Lui de França [mès lo borg qu'ei sus ua sèrra]. **Narsiet* que mia a *Nassiet* per assimilacion de la liquida per la shiulanta. Qu'ei un nom qui seré benlhèu idronimic. Las atestacions mei ancianas que semblan jòcs de mots a partir deus vèrbes latins *necare* e *nescire* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna
* Vincent Moulia : veteran destacat de la Purmèra Guèrra Mondiau que s'escapè deu peloton de fusilhament e qu'ei ua de la votz deus fesilhats entà l'exemple.

## Véder tanben

* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Ueirelui

**Ueire Lui** o **Uèire Lui** (prononciacion locala) (*Oeyreluy* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [wɛjrə'lyj]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Petrus de Uria*, en latin, aus sègles XI-XII, *Uriensis*, en latin, aus sègles XI-XII, *castrum de Eure prope civitatem Aquensem* en 1305, *Oerre* (mapa de 1638), *Iereis* (mapa deu sègle XVII, shens data), *Oeyre* (mapa de 1692), *Iereis* (mapa deu començament deu sègle XVIII), *Oeyre* (mapas de 1714 e de 1733), *Oeyreluy* (mapa de Cassini, au sègle XVIII) .

Dauzat e Rostaing qu'explican lo nom per lo latin *ultra*, « delà » e lo nom de *Lui* .

Dauzat e Rostaing coneishèvan pas las fòrmas ancianas e la sua explicacion qu'ei impossibla. La necessitat de diferenciar los dus *Ueire* qu'explica l'ajustament de *gave* e de *Lui*.

La posicion deus dus borgs qu'ei identica, un site que domina la vath (Ueire Haut per Ueiregave). Lo nom n'ei donc pas un idronime. Los dus noms que derivan probablament d'un nom aquitanic *Uria* atestat dens las inscripcions pirenencas (variantas *Uri*, *Uriassus*, *Uriaxe*, *Urius*). Un nom d'aqueth grop qu'explica tanben Uròst .

J.B. Orpustan que prepausa duas solucions : lo prumèr qu'ei la varianta *uri* [plan coneishuda] deu mot basco *iri*, « *villa*, grana proprietat, [vilatge] », mès aqueth nom qu'ei normalament en composicion, lo segond qu'ei la basa *ur-*, « aiga », mès lo vilatge es pas un idronime .

L'etime de Lui que seré lo latin *adluviu/alluviu*, « alluvion », dab ua aferèsi, a prepaus de las  tèrras fertilas de las arribas .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas