open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pòrt dera Bonaigua

**Era Bonaigua**, dita tanben **pòrt dera Bonaigua** (catalan *Port de la Bonaigua*), ei ua zòna de pas entre montanhes, a 2.072 mètres d'altitud, limítrof entre eth Palhars Sobeiran e era Val d'Aran, que junh es pòbles de Salardú damb Valéncia d'Àneu.

Ath costat aranés se dauric era estacion d'esquí de Vaquèira-Beret qu'a anat creishent enquia aué, quan se tròben es sòns remontadors ad ambdús costats deth pòrt e tanben ath bèl miei d'aguest pas.

Ena Bonaigua s'estend d'un versant ar aute des Pirenèus: era Val d'Aran que se tròbe ath costat atlantic dera sarrada, deth temps que eth arriu dera Bonaigua, cap ar èst, ei tributari dera Noguèra Palharesa e donques, aparten ara conca der Èbre. Era sua grana nautor e eth hèt qu'ei ua pòrta d'entrada entàs depressions atlantiques cap ar penent sud des Pirenèus hè que soent i hèsque tempèri. En iuèrn, eth pòrt demore barrat fòrça dies a causa dera grana acumulacion de nhèu e ath perilh de botassi que pòden trauessar era carretèra dempús des montanhes pròplèus.

Autes còps, amassa damb eth pòrt de Vielha, ère un des pòqui passi de montanha que permetien arribar ena Val d'Aran, en pè e damb corrues d'animaus e merces. Era ermita e eth refugi dera Mair de Diu des Ares, ath versant pallarés, ère un punt estrategic de pòsa e refugi, es casi de tempèri. ath començament deth sègle passat se dauric un vial de tèrra, bon entath transit rodat, que damb eth temps a acabat en tot vier part dera carretèra C28.

## Referéncies
Pic de Mieidia de Bigòrra

Eth **Pic de Mieidia de Bigòrra** qu'ei eth som mei haut de Bigòrra dab eths sons , 
Que's situa dens lo departament deths Hauts Pirenèus, ath limit deras comunas de Sers e de Banhèras de Bigòrra.
Coneishut per eth son observatòri.

## Observatòri

## Radio e television
Pic de Miègjorn

**Pic de Mieidia** o **Pic de Miègjorn** pòt èsser:

## Montanha

* **[[Pic de Mieidia de Bigòrra]]**: somal de Bigòrra
* **[[Pic de Mieidia d'Aussau]]**: somal de Bearn
* **[[Pic de Miègjorn de Siguèr]]**: somal d'Arièja
* **[[Pic du Miègjorn d'Arrens]]**: somal dels Nauts Pirenèus

## E mai

*  asteroïd *(20488) Pic-du-Midi*
La Bastida Gavaussa

**La Bastida Gavaussa** o **La Bastida Gavauça** (*Labastide-Gabausse* en francés) es una comuna occitana de Lengadòc en País d'Albi situada dins lo departament francés de Tarn e la region d'.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
La Capèla Segalar

**La Capèla Segalar** (*Lacapelle-Ségalar* en francés) es una comuna lengadociana en País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Situat a una desena de quilomètres del vilatge medieval de Còrdas.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Vejatz tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
La Capèla (omonimia)

**La Capèla**o **La Capèra** pòt designar diferents toponims en :

*en *:
***[[La Capèla Ausac]]**
***[[La Capèla Cabanac]]**
***[[La Capèla Marival]]** en Limarga
*en :*
***[[La Capèla d'Escrós]]**
***[[La Capèla de Libron]]**
***[[La Capèla Pinet]]** en País d'Albi
***[[La Capèla Segalar]]** en País d'Albi
***[[La Capèra]]**
*en 
**'La Capèla Albarèlh**
***Castelnòu e La Capèla**
''en ''
***Marselha La Capeleta** es un Canton de [[Marselha]]
''en :''
***La Capèla Bonança**
***La Capèla Balaguièr**
***La Capèla Blèis**

== Vejatz tanben ==
**'''La Chapela o La Chapèla''''''
La Capèla Pinet

**La Capèla Pinet** (* Lacapelle-Pinet* en francés) es una comuna lengadociana en País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Vejatz tanben
* Comunas de Tarn

## Nòtas e referéncias


## Ligams extèrnes
* La Capèla Pinet sul site de l'IGN
Ràdio Gasconha

**Ràdio Gasconha** qu'ei ua novèla web-ràdio occitana, creada en genièr de 2011, on s'i escota polifonias e musicas a dançar deu Bearn e de Gasconha.

## Ligam extèrne
*  http://radiogasconha.blogspot.com/
*  Escotar suber lo vòste navegador
*  Flus
Sant Ponç de Mauchins

**Sant Ponç de Mauchins** (*Saint-Pons-de-Mauchiens* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [san pus de mou'tʃis]. Las fòrmas ancianas son : *ecclesia quae vocant S. Pontii... et ipsa villa quae vocant Maloscanos* en 990, *castello S. Pontii et de parrochia de Maloscanos* en 1046, *castello de S. Poncio de Maloscanos*, cap a 1059, *castrum de S. Poncio quem vocant Maloscanes*, cap a 1068, *castro quod vulgo dicitur Sainz Ponz* (varianta : *S. Pontii*) en 1101, *castrum S. Pontii* en 1106-1120, 1108, *castellum S. Pontii* en 1112, *castellum de S. Pontio* (varianta : *Poncio*) en 1114, *castrum de S. Poncio* en 1121, *castrum S. Poncii* en 1155, *castro S. Pontii* en 1174, *castello de S. Poncio* en 1178, *castel de San Ponz* en 1187, *castrum S. Poncii* en 1199, *de S. Pontio* en 1219, *de S. Poncio de Maliscambis* en 1344, *St Pons de Masques* cap a 1385 [1740-60], *prior S. Petri* (sic) *de Malis Canibus*, *prior S. Poncii de Malis Canibus*, a la fin del sègle XIV, *Saint Pol de Masques* en 1418, *San Pos de Mals Cas* en 1459, *le prieur de St Pons de Malysines* en 1518, *Saint-Pons de Mascas* en 1529, *St Pons* en 1626, 1643, *S Pons* en 1708, * St Pons de Mauxchiens* en 1740-60, *St Pons de Mauchiens* en 1740-60, 1770-1772 (mapa de Cassini). 

*Sant Ponç* ven del nom latin d'òme *Pontius*, nom de mai d'un sant; los pus coneguts sont un sant d'Asia Menora, al sègle III e un ermita de Jurà, al sègle IV.

Pel determinant *Mauchins*. La fonetica e la topografia non justifican l'ipotèsi de Blaquière (*Hist. de St Pons de M.*, Montpellier, 1899, p. 17-8), que fa de *Mauchins* lo resultat de *Miliciano villa*. Lo nom a patit de l'atraccion paronimica de mai d'un tèrme. Seriá una proprietat galloromana, benlèu **Masculanum* (cognomen latin *Masculus* amb lo sufixe *-anum*) vengut par syncope **Masclanu*, puèi per metatèsi **Malscan* e pluralizat en **Malscans*. Las latinizacions fan supausar una primièira interpretacion *malos canos* « pomas grisas », puèi una segonda, *malos canes*, « maissants cans » . Aquela interpretacion s'es mantenguda desempuèi. La grafia occitana *Mascas* (*Mals ca(n)s*) foguèt interpretada als sègles XIV e XV coma se l'accent tombava sus la penultima sillaba e francizada en *Masques*; la fòrma *Malysines* de 1518 es aberranta.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas
La Chapela (omonimia)

**La Chapèla** o **La Chapela** pòt designar diferents toponims en :

*en 
**'La Chapela e Mont Brandés**
***Chaisson la Chapèla**

''en '':
***La Chapela Fauchier**
***La Chapela Sent Joan**
***La Chapela de Montaborlet** 
***La Chapela de Gresinhac** 
***La Chapela de Gonaguet** 
***La Chapela de Mont Maurelh** 
***La Chapela de Gresinhac** 
***Javerlhac e La Chapela Sent Robert**
***Champeus e La Chapela de Pomiers**

== Vejatz tanben ==
**'''La Capèla o La Capèra''''''
Concepción (omonimia)

**Concepción** pòt èsser:
* una vila
** Concepción, al Chile
** **[[Concepción (Catamarca)|Concepción]]**, dins la Província de Catamarca, en Argentina,
** **[[Concepción (Tucumán)|Concepción]]**, dins la Província de Tucumán, en Argentina
Mary Rose

La **Mary Rose** qu'ei ua nau de guèrra qui serví dehens la marina de la dinastia anglesa deu Tudor e mei que mei durant lo regnat deu rei Enric VIII. Que pelegè a l'escadença de divèrsas guèrras contre lo Escòcia e lo Reiaume de França abans d'estar colada en 1545 au pregond de l'estrèt de Solent près de Portsmouth.

En 1971 que ho localizada precisament e crubada de las aigas en 1982 dens ua de las màger operacion d'arqueologia maritima (amassa dab la recuperacion deu Vasa) entà vàder un musèu.
Vuoto a perdere

***Vuoto a perdere*** es lo títol del 5° single de Noemi.

## Títol
* *Vuoto a perdere* (Vasco Rossi, Gaetano Curreri) - 4:03

## Classements
* Itàlia: #6
* Euròpa: #69
Guilhèm Dadòr

**Guilhèm Dadòr** (o Guilhaume, coma se nomava eth) (Bordèu, 7 d'octobre de 1810 - 27 de noveme 1891) hut un escrivan occitan dau país de Bordèu.

## Biografia
Segrestan de las gleisas bordalesas de Sent Nicolas, apuei Sent Vincenç, nos es sustot coneishut per sos tèxtes polemics e umoristics en vèrs, redigits dens lo parlar gascon de Bordèu. Li devem tanben una gramatica dau gascon bordalés, dont sajèt de’n tirar lo maximum de francismes.
Sos dus tèxtes los mei coneishuts son lo *Pèlerinatche de Sin-Bincent à Berdelay ou les Abantures de Meste Guillaoumet* en 1860, un raconte umoristic d’un pelerinatge de parropians bordalés au santuari de Verdelais, damb totas las aventuras susvengudas en rota, amei *l’Adresse de Meste Guillaoumet, sacristain de Sint-Bincent, à Meste Amand, chantre de Sinte-Crouz, a prepaou de moussu Renan* (1864), una virulenta critica de las tèsis d’Ernest Renan sus Jèsus Crist. 
Quauques tèxtes en francés nos son tanben pervenguts de Guilhèm Dadòr, notadament las *Étrennes politiques*.

## Òbras
* (1864) *Adresse de Meste Guillaoumet, sacristain de Sint-Bincent à Meste Amand, chantre de Sinte-Crouz, a prepaou de Moussu Renan.*, Bordeaux, Coderc, Degréteau & Poujol Maison Lafargue ; Impr. de F. Degréteau et Cie, 1864, 4 paginas, numerizat per ''Gallica''.
* (1867) *Essai grammatical sur le gascon de Bordeaux ou Guilhaoumet debingut grammérien*, Bordeaux, Coderc, Degréteau & Poujol Maison Lafargue ; Impr. de F. Degréteau et Cie, 1867, 19 paginas, numerizat per ''Tolosana''.
## Referéncias


## Ligams extèrnes
Parlament de Provença

Lo **Parlament de Provença**, conegut tanben sota lo nom de **Parlament d'Ais**, foguèt establit a Ais de Provença en 1501 per Loís XII, qu'aviá restacat Provença a la Corona en 1498.

Èra una cort de justícia segon lo modèl dau Parlament de París creat per sant Loís per jutjar en apellacion au nom dau rei. Cort sobeirana, lo Parlament jutjava en darriera instància l'ensems deis afars passats per lei tribunaus de senescauciás e per lei tribunaus feudaus de son ressòrt.

Lo premier president dau Parlament d'Ais foguèt Joan Mainier, baron d'Opeda.

En 1590, Enric de Borbon creèt un parlament rivau d'aqueu d'Ais, que lo reconeissiá pas per rei, a Pertús, acampant lei parlamentaris que li èran fidèus.

Contrariament a la majoritat deis autrei parlaments, son ressòrt demorèt en equilibri, liat a un ensems coerent  que cobrissiá lo govèrn militar d'Ais e la Generalitat dau meteis nom.

Coma l'ensems dei parlaments dau Regim Ancian, lo Parlament d'Ais foguèt dissolgut per lei revolucionaris en 1790.
Airal urban de Tolosa

L**'airal urban de Tolosa** es un airal urban francés centrat sus la vila de Tolosa.

## Caracteristicas
Segon la definicion de l'INSEE, l'airal urbain de Tolosa es composusat de 453 comunas en 2010, situdas dans l'Arièja (10 comunas), l'Aude (10 comunas), la Nauta Garona (346 comunas), oe Gers (38 counas), lo Tarn (27 comunas) e lo Tarn e Garona (22 comunas). Sos  en 2014 ne faguent lo 4n airal urban de França  (e lo segond d'Occitània ) aprèp París, Lion e Marselha.

72 comunas de l'airal urban son de pòls urbans.

## Comunas
Vaquí la lista de las comunas de l'airal urban de Tolosa.

## Evolution

**Istograma** (Elaboracion grafica per Wikipèdia)

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7)

ImageSize  = width:500 height:500
PlotArea   = left:100 bottom:70 top:70 right:100
DateFormat = x.y
Period =from:0 till:1200000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:100000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:50000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006

PlotData=
 color:barra width:15 align:left  
 bar:1968 from:0 till: 596595
 bar:1975 from:0 till: 687212
 bar:1982 from:0 till: 737448
 bar:1990 from:0 till: 841152
 bar:1999 from:0 till: 964914
 bar:2006 from:0 till: 1102887




## Vejatz tanben

### Ligams intèrnes

* Unita urbana de Tolosa
* Comunautat urbana del Grand Tolosa
* Comunas d'Arièja
* Comunas d'Aude
* Comunas de Nauta Garona
* Comunas de Gers
* Comunas de Tarn
* Comunas de Tarn e Garona

### Referéncias
Elias Boirac

**Elias Boirac** (Elie Boirac), vadut au Pian (Gironda) lo 5 de janvèir 1810 de Caterina Marròt e Pèir Boirac, mòrt a Sent Macari lo 27 de març 1884, es un poèta occitan d’expression occitana.

Bolantgèir, republican convinçut, fondèt en 1848 lo Cercle Republican de Lo Pian de Garona dont estut secretari, au bèth miei empèri autoritari. Son naturau lengut e bramassaire li hasut escríver panflets que prenen la fòrma de poesias epicas e satiricas dens lasquaus ataca personatges locaus, clarament designats per lor nom.

Augent compausat un tèxte agressiu sus *Badinguet*, estut horabandit de Sent Macari per decision prefectorau, s’exilièt… a cent mètres de son ostau, dens la comuna vesina, chès un de sa familha.

Lo 20 de julhet 1930, lòrs de la 8a Felibrèia, lo comitat macarian dau Felibritge rassemblèt un brave milèir de gents sus la plaça dau Mercadiu, a Sent Macari, per onorar en mèsme temps la memòria d'Elie Boirac. Lo dishuren *bon pair de familha, ardent republican, fervent Macarian*.

Adara, una placa commemorativa es apausada sus son ostau de la rua d'Yquem.

## Òbras

Deishèt bocins d’antologia, coma *Lou Tintamarre* (1846), poèma satiricoepic, qu’arrepresenta una batalha rengada entre los Costilhans de Lo Pian de Garona (vilatge capsús Sent Macari, pitat sau costalat) e los Macarencs, en òrdi de batalha. L’epic se hèi burlesc, quora la batalha fanfaronada se compara a las grandas batalhas de l’Antiquitat.

De citar tanben *lo Riguedoundoun* (1868), shens dobte son cap d’òbra, longa diatriba hasent seguida a la lei de l’Empèri sus las cooperativas, e l’obertura d’una panisseria cooperativa a Sent Macari, au ras de la sua. Lo gerant, Gilaressa, i es atacat personaument e d’un biais frem maishant. D’autes comerçants macarencs i son tanben brocardats.

L’òbra de Boirac, tota manescriuta, es inedita. Nos estut transmesa per tradicion familiau sonque. Son estil quita pas de hèser pensar, a còps, au de Victòr Gelu.

*Rencountre de Moussu FERBOS paÿ maire de Sen-Macary et dé Moussu GRESEAUX docteur-médecin, sus les alleyes a prépaou dé les électiouns municipales doun M. FERBOS ère renoumat présidént* (1842)

*Lou Tintamarre* (1846)

*Lous Trotoirs de Maouargat* (1865)

*Riguedoundoun* (1868)

*Debat l’emban dou Mercadiou* (cançon non datada)
Fontsòrbas

**Fontsòrbas** (*Fonsorbes* en francés) qu'es ua comuna gascona en Savés, situada dens lo departament de la Hauta Garona e de la region d',  ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Anciana bastida de l'airal urban de Tolosa situada en Savés a 13 km al Nòrd-Oèst de Murèth.

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Fontsorbas* en 1162 , *Fonsorbas* en 1398 , *Font sorbas* en 1428 . 
Le nom es format [o eretat] deu latin *fons*, « font, hont » e de « l'ancian provençau » *òrba*, le tot au plurau. Negre e les Féniés interprètan l'adjectiu com « estorrida, assecada, estarida », e, en acceptant l'idèa, Astor precisa qu'es ua hont tapada, boçada .

## Istòria
* Al sègle XI lo comte Sanche 1 d’Astarac balhèt als Cavalièrs de Sant Joan de Jerusalèm de tèrras de Fontsòrbas per i bastir una comandariá que son primièr comandor foguèt Fortonh de Nautafaga.
* Pendent l'Ancian Regime, Fontsòrbas qu'èra de l'eleccion de Ribèra-Verdun, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Lombèrs e de la senescaucia de Tolosa. Tanlèu 1790, Fontsòrbas qu'èra deu canton de Sent Lis. Lo vocable de la glèisa qu'es Sent Joan Baptista .
* Al sègle XIX la comuna prosperava amb una granda activitat agricòla; a la fin del sègle la filloxèra destruguèt lo vinhal e foguèt la fin de l’agricultura a Fontsòrbas e provocant l'exòde rural. 
* Al sègle XX entre las doas guèrras la populacion atenguèt un minimum de 528 abitants. 
* Aprèp 1945, pauc a pauc, los Tolosans tornan s’installar a Fontsòrbas fins a aténher 1100 abitants.

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Sent Lis; qu'es ara deu canton de Plasença deu Toish.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

* Fonts òrbas

## Embessonatge
* La Fatarella, 1994 

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona
* Airal urban de Tolosa
## Ligams extèrnes

## Nòtas et referéncias
Jausèp Allain

**Jausèp Allain**, neishut a Sent Andrieu de Cuzat (Gironda) en 1891, mòrt en 1959, èra un poèta e vinhairon occitan. 

Proprietari de vinhas, vinhairon de mestèir, Jausep Allain aucupèt a St Andrieu, a la debuta dau sègle XXau, lo ròle de poèta municipau. Sas òbras son majoritàriament en occitan dau Cubsagués, e son pas shens rapelar l’estil de Pau Froment. Se reclamèt sustot de Mistral, d’Aubanèu e de Jansemin. Deishèt egau quauques tèxtes en francés, de fòrt mens bona qualitat.

Pròche dau Felibritge, que citèt dens sas òbras (*En sovenir d’una felibrada, La Hèsta mancada*…), n’escriu totun pas en grafia felibrenca, e n’avem pas nada pròva de son passatge dens l’institucion mistralenca. Son sol ligame atestat damb lo monde felibrenc es la redaccion de poèmas de circonstància per las felibrejadas girondinas de las annadas 30, notadament la de Sent Andrieu de Cuzat en 1931.

Damb sos collègas poètas occitans dau Cubsagués Leon Vuelha (Léon Veuille), d'Aubia e Espessàs, e Andriu Gojars, que hut a la basa de l'informala academia gascona dau Cubsagués, una mena de cèrcle de qui s'amassava regulariament ende soscar a la melhoracion de la lenga, sa promocion e son abeliment. Agissent lavetz coma un cèrcle felibrenc, sembla pas egau n'ager estat oficialament un. 

Las suas òbras, manescriutas,  son encara anueit ineditas, levat quauques poèmas publicats dens lo jornau *Le Cubzaguais* dens las annadas 30.
Sèishes

**Sèishes** (*Seysses* en francés) es ua comuna gascona, situada dens le departament de la Hauta Garona e la région d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Sèishes es ua comuna de l'airau urban de Tolosa suu canau de Sent Martòri, a 19 quilomètres au sud de Tolosa.

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son *Pòrt de Saissas* en 1155, *Saisses*, *Saysses* en 1226, *Seyches* , *Saisses* en 1268 (Negre) e *Saysses* en 1428 (Ramon Corrasa) . Émile Connac pensa que Seishes es *Aquae Siccae* , mès es puslèu *Saint-Cizy* a Casèras segon tribalhs mèi recents. 
Segon Dauzat e Rostaing, *Sèishes* que veng deu plurau *saxa* deu latin *saxum*, « ròc » . 
Segon Negre, *Sèishes* que veng deu plurau deu latin *saxum*, « ròc », tractat com **saxas* . 
Les autors precedents explican pas perqué le nom ei en *-es* e non pas en *-as*. Segon Astor, le nom qu'ei le plurau de *sais* , « ròc », deu latin *saxum*, doncas **Saisses* (coma le plurau [lengadocian] de *fais* ei *faisses*) , dambe evolucion gascona **Sèisses* > *Sèishes*. Le plurau qu'ei donc d'epòca occitana e non pas latina.

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Sèishes, *Seysses*, o *Seysses-Tolosane*, qu'èra de l'eleccion de Ribèra-Verdun, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Sent Blasi e Sent Ròc. Tanlèu 1790, Sèishes qu'èra deu canton de Murèth .

## Administracion

* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra deu canton de Murèth, i demorèc.

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
left|thumb|upright=1.5|Sèishes dambe'us Pirenèus au hons
* Preson de Sèishes

## Personalitats ligadas a la comuna
* Pierre Paulin Andrieu : evesque de Marselha.
* Fabien Audard, fotbalaire professional.

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona
## Ligams extèrnes

* Site de la vila

## Nòtas e referéncias
Escalquens

**Escalquens** (*Escalquens* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus 

## Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa a  al sud-èst de Tolosa al tèrme de Lauragués
* L'abitat es subretot constituit de lotejaments d'ostals individuals. La municipalitat a acceptat l'urbanizacion e lo reculament de las activitats agricòlas. 

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Escalquensis*, *Esquenis*, *Escalqueins*, *Escalquencs*, *Escalquencz*, *Escalquenx*, le tot sense data , *A. Ramon des Calquenes*, cap a 1200 (legir *d'Escalquencs*), *Esqualquencs* en 1428 . 
Segon Dauzat, *Escalquens* ven de **Skalkingos*, del nom germanic d'òme (visigotic) *Scalco*, ambe'l sufixe germanic *-ing* . 
Segon Negre, *Escalquens* ven del nom germanic d'òme *Scalcho*, ambe'l sufixe *-ingos* . 
Segon les Féniés, en fòrma de sintèsi, le nom germanic es *Scalco* e le sufixe es *-ingos*. 
Segon J. Astor, le sufixe *-ingos* se crosèt ambe un sufixe *-inco* [supausat] ligur ( >*-enc*) e s'es confondut ambe el , mès en toponimia aquel crosament es pas necessàri per explicar les resultats *-encs* > *-ens*.

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Escalquens èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Sant Martin. En 1790, Escalquens èra del canton de Basièja, en l'an IX, del canton de Montgiscard .

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

* Lo castèl del sègle XVI, uèi ostal de vila, que daissa aparéisser traças de bastiments d'epòca romanica e de l'epòca gotica
* La glèisa Sant Martin que data del sègle XIV que lo campanal es una replica del de la Basilica de Sant Sarnin que l'escais es .

Escalquens - La façade de la Mairie.jpg|
Escalquens - l'église saint-Martin.jpg|
Escalquens - Le monument aux Morts.jpg|


## Embessonatge
* Torres de la Alameda , vila de meteissa talha prèpa de Madrid

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes
* http://www.escalquens.fr/ site de la vila

## Nòtas e referéncias
Frosins

**Frosins** (*Frouzins* en francés) es ua comuna gascona, situada dens lo departament de la Hauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada suu canal de Sent Martòri, a 15 km de Tolosa e 8 km de Murèth.

Los vesins de Frosins son las comunas de Vilanava Tolosana au nòrd, Sèishes au sud, Fontsòrbas e Plasença deu Toish a l'oèst, Ròcas a l'èst.

Liasons regulièras en bus cap a Tolosa amb las linhas 57 e 58 de Tisséo. 

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *de Frodino* en 961 , *Frousis* en 1505, *Frouzin* en 1598, *Frouzens* au sègle XVIII . 
Segon Dauzat, *Frosins* es a comparar dambe Frozes, que s'explica peu bas latin *frauces*, « bosiga, tèrra perduda » . 
Segon Negre, *Frosins* veng deu nom germanic de persona *Frodinus*; *-s* finala es adventícia . 

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Frosins èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Sent Germèr. Tanlèu 1790, Frosins èra deu canton de Murèth .

## Administracion

* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra deu canton de Murèth, i demorèc.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
* Glèisa de Sent Germèr (sègle XV)
* Castèth de las Domaisèlas (sègles XVIII e XIX)
* Castèth de *Montbel*

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes
* http://www.mairie-frouzins.fr/ site de la vila

## Nòtas e referéncias
La Sauvetat de Sent Gili

**La Sauvetat Sent Gili** o **La Sauvetat de Sent Gili** (*La Salvetat-Saint-Gilles* en francés) es ua comuna lengadociana istoricament, mès lingüisticament gascona, situada dens lo departament de la Hauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa en Savés sus l'Aussonèla a 16 km al sud oèst de Tolosa. 

S'acaba au nòrd e au nòrd-oèst per la comuna de Legavin, a l'oèst per la de Fontanilhas, au sud, au sud-èst e au nòrd-èst per Plasença deu Toish.

Sens tocar aquera comunas, es tanben au sud-oèst de Colomièrs e a l'oèst de Tornafuèlha.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La Sauvetat es atestada en 1428 *La Salvetat de Sant Gilis* .
Le nom, deu latin *salvitas*, es totjorn d'origina medievala, e pus precisament de la segonda mitat deu sègle XI e deu sègle XII. Las salvetats èran a l'Edat Mejana, en Occitània, de lòcs d'asile creats per la Glèisa catolica e delimitats a l'entorn d'una glèisa. Avèvan tanben un ròtle de pòblament e de colonizacion de las tèrras verges .

## Istoria
Pendent l'Ancian Regime, La Sauvetat èra de la diocèsi civila de Tolosa, donc de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Sent Gili. Tanlèu 1790, La Sauvetat èra deu canton de Legavin. *La Salvetat* prengó lo nom de *La Salvetat-Saint-Gilles* per decret deu 5 de gèr de 1965 .

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

### Transports

*Linha de bus Tisséo 55 

## Lòcs e monuments
* Le castèth de La Sauvetat (crompat per la comuna en 2016)

La_Salvetat-Saint-Gilles_Chateau_Raymond_IV_AL_04.jpg|Le castèth en 2022, façada nòrd.
La_Salvetat-Saint-Gilles_(Haute-Garonne,_Fr)_mairie.JPG| L'ostau de comuna.
La_Salvetat-Saint-Gilles_(Haute-Garonne,_Fr)_église_vue_du_cimetière.JPG|La glèisa Sent Gili.
La_Salvetat-Saint-Gilles_château_d'eau_AL_64.jpg|Le castèth d'aiga.
La_Salvetat-Saint-Gilles_(Haute-Garonne,_Fr)_l'Aussonnelle.JPG|L'Aussonèla.


## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes
* http://www.lasalvetat31.com/site la vila

## Nòtas et referéncias


 ?
Projècte Comunas d'Occitània/Identificacion de las comunas/Alèir

Projècte Comunas d'Occitània > Identificacion de las comunas > **Alèir**
## Proposicion de Joan Francés Blanc
Ai seguit Fontan 2002, que i a pas d'estudis mai exaustius.

Pasmens las cartas que se tròban endacòm mai meton la termièra mai al Sud.

Cal apondre que l'apartenéncia del Creissent a Occitània es de còps discutida.

## Cartografia

Representacion amb los cantons, las intercomunalitats e los numèros INSEE de cantons e comunas.

320 comunas

### Populacion
Los modèls  e  donan la populacion sens compte doble/totala de las comunas occitanas.
INSEE :
* Populacion occitana sens comptes dobles :  de 
* Populacion occitana totala :  de 

## Modèl:Comunas d'Alèir
Que cau verificar las listas des las comunas occitanas e francofònas (qu'èi hèit damb la mapa).

 (d) 11 octobre de 2012 a 19.00 (UTC)

## Referéncias
Projècte Comunas d'Occitània/Identificacion de las comunas/Ardecha

Projècte Comunas d'Occitània > Identificacion de las comunas >**Ardecha**

Ardecha: 9 comunas arpitanas, totas las autras occitanas – 330 de 339

### Lista de las comunas arpitanas
Comuna / Canton / Nom

044	22	Brossainc

051	22	Champagne

056	22	Charnas

089	22	Félines

143	22	Limony

174	22	Peyraud

243	22	Saint-Jacques-d'Atticieux

313	22	Serrières

344	22	Vinzieux

Lo canton de Serrières (22) dins l'arrondiment 3 (Tornon) a 8 comunas occitanas e 9 comunas arpitanas. Los autres cantons son complètament occitans.

En 2015, las comunas arpitanas seràn totas dins lo canton noveu de Sarràs.

### Populacion
Los modèls  e  donan la populacion sens compte doble/totala de las comunas occitanas.
INSEE :
* Populacion occitana sens comptes dobles :  de 
* Populacion occitana totala :  de
Projècte Comunas d'Occitània/Informacions ligadas a las comunas

## Geografia

*Coordenadas geograficas: latitud, longitud
*Altitud maximala, minimala, mejana
*Superfícia

## Apartenéncia istorica
...província vielha, parçan

Per França, lo site Cassini dona d'entresenhas per una part de las comunas. Per anar mai lèu a la ficha d'una comuna, se recomanda d'utilizar las acorchas de Geneawiki.

## Apartenéncia contemporanèa

*França : canton[s], intercom, arrondiment, departament, region (venon dels fichièrs de populacion legala de l'INSEE)
*Espanha : terçon, (comarca)
*Itàlia : comunautat montanhòla, província, region

## Populacion
*Populacion recensada o estimada, amb o sens comptes dobles
*Densitat : formula de calcular (populacion / superfícia)

## Nom dels abitants

## Estatistica
* còde estatistic (INSEE, ISTAT, INE, NUTS...)
* còde fiscal (Itàlia)
* còde postal

## Administracion
cònsol, partit, mandat

Los modèls de populacion permeton d'automatizar una bèla partida. Veire Modèl:Popfrdoc per una documentacion corteta.
Projècte Comunas d'Occitània/Modèl de pagina de comuna

Principi de basa : ensajam de nos sarrar çò mai possible del dialècte parlat dins la comuna, dins lo respècte de la carta lingüistica de la wikipèdia occitana. Pus particularament, per çò qu'es de l'article (pirenenc o non) o de las nòrmas localas (aranés per las localitats d'Aran : *Es Bòrdes* e non pas *Es Bòrdas* o *Eras Bòrdas*).

Lo tèxte de la Boita d'informacion deu doncas èsser cambiadís tanben.

Sus la compaginacion : defugir de metre pertot d'imatges, metre en plaça una galariá o melhor un ligam de cap a totes los imatges categorizats ambe lo nom de la comuna dins Wikimedia Commons.

En principi se comença per la boita d'informacion, puèi per l'article e fin finala i a los ligams cap a las wikis en d'autras lengas.

Boita d'informacion

Veire la seccion especiala sus aquò.

Capèl de l'article : **Comuna** (en *lenga oficiala* *Commune*, *autres còps* *Comune*) es una comuna occitana *del departament francés de Tarn, dins la region de Miègjorn-Pirenèus* *de la província italiana de Cosença, dins la region de Calàbria* *del Val d'Aran, dins la comunautat autonòma de Catalonha*. En *data automatica* sa populacion *municipala* èra de *nombre automatic* abitants.

Geografia

Situacion rapòrt a de vilas pus grandas, de rius, de termièras, de montanhas... Informacions climaticas, economicas, teissut educatiu e infrastructura de transpòrt..

Istòria

Informacions istoricas : fondacion, atestacions ancianas, plaça dins l'istòria d'Occitània e de l'estat central...

Toponimia, Eraldica : seccions a despart ?

Administracion : apartenéncia administrativa (canton....), preséncia de seccions, fraccions, entitats municipaus descentralizades (Aran), comunas associadas; arrondiments... Preséncia de l'estat central (prefectura, tribunals).

Politica : lista dels cònsols, cònsol actual.

Cultura e lésers : institucions culturalas, deportivas...

Personalitats ligadas a la comuna :

i nasquèron o i moriguèron

i visquèron, o d'aujòls ne sortiguèron

se ne parla dins un poèma, un roman, una canta...
Projècte Comunas d'Occitània/Toponims occitans de las comunas

L'IEO qu'a botat en linha lo sit **[http://www.bdtopoc.org www.bdtopoc.org Basa de donadas toponimicas occitanas]**oficialament lo 27 de julhet de 2012 jos la fòrma d'ua pagina de recèrca cartografica.

Avèm pas per ara una toponimia occitana oficiala levat per Aran. Dins los autres cases, nos cal virar cap a d'obratges o d'iniciativas qu'an pas totjorn agut la precision o l'exactitud requistas. Pasmens las possibilitats de renomar dins la wikipèdia fan qu'aquò es pas una empacha.

Fonts per region:

Aquitània : l'Institut Occitan per Gironda, Lanas, los Pirenèus Atlantics e lo Conselh General per Dordonha, nos manca Òlt e Garona
L'Institut Occitan qu'ei l'operator oficiau de la region d'Aquitània per l'occitan.
* Institut Occitan, ''Liste des communes du Béarn''
* Institut Occitan, ''Liste des communes des Landes et du Bas-Adour''
* Institut Occitan, ''Liste des communes de Gironde''

Miègjorn-Pirenèus : libre de Patrici Poujade (libres precedents de l'IEO per Arièja, Òlt e Tarn, del Conselh generau pels Hauts Pirenèus)

Lengadòc-Rosselhon : Conselh general per los Pirenèus Orientals, site Toponimia occitana (incomplet) per la rèsta

Provença : listas tipografiadas (las vegèri, mas las ai pas) – represas sul site Toponimia occitana ?

Lemosin, Auvèrnha, Centre, Peitau-Charanta :  Toponimia occitana (autras fonts ?)

A flor e mesura completam las paginas « Comunas de ... » amb aquelas informacions.
Joseph Fourier

**Jean Baptiste Joseph Fourier** (1768 – 1830) èra un matematician e fisician francés  conegut per aver determinat, per lo calcul, la difusion de la calor en fasent servir la decomposicion d'una foncion quina que siá en una seria trigonometrica convergenta. Aquelas foncions son sonadas serias de Fourier. Fourier es tanben generalament considerat coma lo descobreire de l'efièch de sèrra.

## Referéncias
Natalís Cordat

**Natalís Cordat** (abans 1610 - 1663), vadut alentorn de Cuçac, on se morit de "fèbre cauda", èra un poèta,  nadalista e musicaire occitan de l'atge barròc, d'expression occitana (parlar dau Velai) e francesa.

Vicari de la parròpia de Cuçac, Tarrèiras e Malpàs en Velai, sabem pas gran causa sus sa formacion, autant musicau coma literària. Egau, apareish coma una evidéncia qu'estut format, au vist dau nivèu de sas coneishenças literàrias e poeticas.

Sos nadaus, en occitan e en francés, amb timbres musicaus, son servats a la Bibliotèca Universitària de Clarmont d'Auvèrnhe, dens un manuscrit.
Jan Vigèr

**Jan Vigèr** (1842-1915) èra un cronicaire e contaire d'expression occitana, originari de Sent Andriu de Cubzac (Gironda). Cabaretèir, proprietari d'un establiment, èra coneishut per las seradas qu'animava, au cors de lasquaus parlava gascon. Dens la tradicion de Mèste Verdièr (se hasè tanben dire "Mèste Vigèr"), passèt tanben a la posteritat per sa cronica umoristica e trufandièra en occitan *Lou Peysan daou Champ de Feyre* (Lo Paisan dau Champ de Fèira), que pareishut dens lo jornau *Lo Cubsagués* entre 1909 e 1914. Nos leishèt tanben una poesia, *Malhan la Boquetèira*, pareishuda a Bordèu en 1867.
Andrieu Gojàs

**Andriu Gojars** (1883-1950) estut un industriau, òme politic, bibliofil, poèta, cronicaire e filològ occitan. Originari de Sent Antòni (Gironda), proprietari d'una segaria, sa colleccion de libes lo hit famós. Poèta e cronicaire d'expression occitana a l'escadença, nos deishèt quauques articles trufandièrs dens lo jornau *Le Cubzaguais*, on signava "Lou Gascoun", entre 1909 e 1914. Estut màger de St Antòni.
Pierre Dauzier

**Pierre Dauzier (''Pèire Dauzier'')**, naissut lo 31 de genier de 1939 a Periguers, mòrt lo 28 de setembre de 2007, siguèt un òme d'afaires francés, ancian president dau grope Havas de 1986 a 1998.
Virtual Lab

**Virtual Lab** (バーチャルＬＡＢ en japonés) es un juec video de puzzle sortit en 1995 sus Virtual Boy. Lo juec siguèt desvelopat e editat per J-Wing e sortiguèt qu'au Japon. Lo nom dau projèct dau juec èra "Chiki Chiki Lab".
Rocca Pietore

**Rocca Pietore** (*Roca Pietore* en venète) es una comuna italiana de la província de Belluno dins la region de Venète.
Dyego Rocha Coelho

**Dyego Rocha Coelho**, mai coneissut coma **Coelho**, es un fotbolaire brasilian naissut lo 22 de març de 1983 a  São Paulo (Brasil). Jòga coma laterau drech.
Klaatu (comics)

**Klaatu** es un mòstre galactic creat per Marvel Comics, qu'apareissèt per lo premier còup dins *The Incredible Hulk #136*, en 1971.
What Hell Is About

***What Hell Is About*** es lo segond album dau grope de groove/indus francés Dagoba. Es produtz per Tue Madsen (The Haunted, Hatesphere, Mnemic) e distribuit per lo labèl Season of Mist dins de país nombrós.

Lo cantaire/bassista de Dimmu Borgir, ICS Vortex, es present sus lo titre *It's All About Time*.
Goin' Off

***Goin' Off*** es lo premier album dau rapaire Biz Markie, sortit en 1988 e que totei sei pistas siguèron produchas per Marley Marl.
Mali Podol

**Mali Podol** es una localitat de Croàcia situada dins la municipalitat de Cres, dins lo comitat de Primorje-Gorski Kotar. En 2001, la localitat comptava 4 abitants.
Carmo (Rio de Janeiro)

**Carmo** es una vila de l'Estat de Rio de Janeiro en Brasil. La vila comptava  abitants en 2005 e sa superfícia es .
Universitat d'Ibaraki

**L'Universitat d'Ibaraki** (茨城大学, *Ibaraki Daigaku* en japonés, abreujada en *Ibadai*, 茨大) es una universitat nacionala japonesa, situada a Mito dins la prefectura d'Ibaraki.
Jean-Paul van Gastel

**Jacobus Johannes Martinus Paulus van Gastel**, mai conegut coma **Jean-Paul van Gastel** (Breda, Païses Basses, 28 d'abriu) de 1972) es un ancian fotbolaire neerlandés. Comencèt sa carrièra professionala en 1990 amb lo club de fotbòl Willem II Tilburg, e aprèp sièis sasons partiguèt jogar pel Feyenoord Rotterdam
Estadi Karaiskaki

L**'estadi Karaiskaki** (Γήπεδο Γεώργιος Καραϊσκάκης en grègo) es un estadi grègo situat a Neo Faliro dins lo sector dau Pirèu.
Apisai Ielemia

**Apisai Ielemia**, es un politician nascut en 1955. Foguèt lo primièr ministre de Tuvalu entre lo 2006 e lo 2010.
Manuel Bulnes Prieto

**Manuel Bulnes Prieto** (1799-1866) militar e òme politic, foguèt president de Chile entre 1841 e 1851.
Olavo Rodrigues Barbosa

**Olavo Rodrigues Barbosa**, mai coneissut coma **Nena**, naissut l'11 de febrier 1923 a Porto Alegre e defuntat lo 17 de novembre 2010, siguèt un jogaire de fotbòl brasilian.
Colchani (Potosí)

**Colchani** es una localitat dau departament de Potosí en Bolívia situada dins la província d'Antonio Quijarro. Comptava 528 abitants en 2001.
Maureen Connolly

thumb|Maureen Connolly (1953)
**Maureen Catherine Connolly**, esposa **Brinker**, naissuda lo 17 de setembre 1934 a San Diego en Califòrnia e defuntada lo 21 de junh 1969 a Dallas en Tèxas, siguèt una jogairèla de tennis americana.
Kilmarnock Football Club

Lo **Kilmarnock FC** es un club escocés  de fotbòl fondat en 1869, qu'evoluís en Scottish Premier League. Es lo club professionau escocés mai vièlh.
Ilie Nastase

**Ilie Nastase** es un ex jogaire de tennis romanés. Nasquèt lo 19 de julhet de 1946 en Bucarest (Romania). Foguèt nº 1 del mond pendent 40 setmanas e ganhèt 2 torneges de Grand Chelem. Nastase foguèt campion en 57 torneges en individuales e 45 en dobles. 

Se retirèt en 1985. Foguèt lo primièr jogaire en ocupar la nº 1 del tennis. 

## Torneges (57)
* 1969: Barranquilla.
* 1970: Roma.
* 1971: Richmond, Hapton, Niça, Montecarles, Bastad, Wembley e Masters.
* 1972: Baltimore, Omaha, Montecarles, Madrid, Niça, Düsseldorf, Montreal, South Orange, US Open, Seattle, Londres e Masters.
* 1973: Omaha, Calgary, Barcelona (abril), Montecarles, Madrid, Florença, Roland Garros, Roma, Queens, Gtsaad, Cincinnati, Barcelona (octòbre), Paris e Masters.
* 1974: Richmond, Washington, Bournemouth, Cedar Grove, Madrid e Barcelona.
* 1975: Barcelona, Valéncia, Madrid, South Orange e Masters.
* 1976: Atlanta, Salisbury, Challenge Cup (febrièr), La Costa, Pepsi Grand Slam, South Orange e Challenge Cup (decembre).
* 1977: Mexic, Ais de Provença e Miami.
* 1978: Challenge Cup.
Mario Party DS

**Mario Party DS** es un juec video sortit sus Nintendo DS lo 23 de novembre 2007 en Euròpa, lo 8 de novembre 2007 au Japon e lo 19 de novembre 2007 ais Estats Units.
Harry Mulisch

**Harry Mulisch** es un escrivan neerlandés nascut lo 29 de julhet de 1927 a Haarlem e mòrt lo 30 d'octobre de 2010 a Amsterdam. Son roman *De ontdekking van de hemel* (la descobèrta del cèl) coneguèt sulpic una brava capitada, tant que ne venguèt un best-seller internacional traduch en trenta doas lengas e adaptat al cinèma.

## Òbras
### Romans
* *Archibald strohalm* (1952)
* *Het stenen bruidsbed* (1959)
* *Twee vrouwen* (1975)
* *De aanslag* (1982)
* *De pupil* (1987)
* *De elementen* (1988)
* *De ontdekking van de hemel* (1992)
* *De procedure* (1998)
* *Het theater, de brief en de waarheid* (2000)
* *Siegfried* (2001)
Teddy Ongoly

**Teddy Ongoly**, naissut lo 21 de març 1981 a Sibiti (Còngo), es un fotbolaire internacionau congolés que jòga coma defensor centrau.
Prudenci Bertrana

**Prudenci Bertrana** (Tordera, 17 de genièr de 1867 - Barcelona, 21 de novembre de 1941) foguèt un escrivan catalan modernista.

## Biografia
Estúdia lo bachillerat a Girona e un cors d'engenhariá industriala a Barcelona, ont s'installa definitivament en 1911 e ont dirigís *L'Esquella de la Torratxa* e *La Campana de Gràcia*. Exercís de jornalista e de professor de pintura. Collabòra tanben dins *El Poble Català*, *La Publicitat*, *Revista de Catalunya* e *La Veu de Catalunya*.

A nivèl literari, se desmarca de las mòdas de l'epòca. Es conegut sustot pel roman *Josafat* (1906), la primièra de la siá produccion en aquel genre, e pel recuèlh de *Proses Bàrbares* (Pròsas barbaras, 1911), mas publica los sieus primièrs contes l'an 1903, que qualques unes son estats considerats dels melhors que son estats escriches en catalan. La produccion de contes de Bertrana a tres motius principals: lo païsatge, los campanhards e las bèstias. La siá òbra en pròsa, estructurada dempuèi una observacion detalhada del mond, partís de l'experiéncia de la pròpria vida coma òme e escrivan. Es, mas, en la trilogia *'Entre la tèrra e los nívols* —integrats per *L'hereu* (L'eretièr, 1931), *El vagabund* (1933) e *L'impenitent* (1948)— ont se rebat mai lo afan autobiogràfic, reculhit a l'entorn de las frustracions personalas, la mai dolorosa que n'es la mòrt de tres filhs. Las memòrias de da filha Aurora, que se consagra tanben a la literatura, contenon de nombrosas referéncias del sieu paire.
Dominique Constanza

**Dominique Constanza**, naissuda lo 29 d'abriu 1948 a París, es una actritz francesa de teatre e de cinèma. Siguèt l'escolana de Maurice Jacquemont e de Jean-Laurent Cochet au Conservatòri Nacionau Superior d'Art Dramatic.
Bufle

Lo mot **bufle** s'aplica a una linhada de bovins, la sostribú dels **Bubalina**, que se descompausa en dos genres : 
* *[[Syncerus]]* — los bufles d'Africa
* *[[Bubalus]]* — los bufles d'Asia.

Lo mot *bufle* ven de l’italian *bufalo*, derivat del grèc *boúbalis*, .

thumb|right|250px|Bufles

Los bufles son eissits d'una font comuna asiatica. Fa de sègles apareguèron de diferéncias fins a que uèi existisson doas grandas linhadas: los bufles d'Asia e los bufles d'Africa, constituissent los genres *[[Bubalus]]* (Hamilton Smith, 1827) e *[[Syncerus]]* (Hodgson, 1847).

Los sols predators dels bufles son en Asia lo tigre e en Africa lo leon, qu'atacan unicament los subjèctes vulnerables que los joves, vièlhs o malauts.

Lo bufle foguèt domesticat en Asia e una soca foguèt importada en Euròpa, que se li ditz bufle mediterranèu.

Los mascles adultes pesan de 700 a 900 kg, contra 500 kg en mejana per las buflas. Los mascles son nauts de 1,70 mètres al garròt e long de 3,50 mètres. Las buflas son nautas de 1,40 mètres al garròt e long de 2,50 mètres.

## Caça
Pòdon corrir fins de 30 km/h a 50 km/h. Son mens rapids que d'autres erbivòrs de la savana, mas son de grands erbivòrs massís, musclats, fòrts e se defendon plan ben amb sas banas. Los bufles d'Africa son fòrça dangeiroses e pòdon tuar un leon o un caçaire.

## Espècias
Son de romiaires de la sosfamilha dels *[[bovinae]]* (bovins)
Existisson dos genres :

**[[Bubalus]]* (Hamilton Smith, 1827) — Bufle d'Asia.
** *[[Bubalus bubalis]]* (Linnaeus, 1758) — Bufle domestic
** *[[Bubalus depressicornis]]* (Hamilton Smith, 1827) — Anoa dels plans.
** *[[Bubalus mephistopheles]]* (Hopwood, 1925).
** *[[Bubalus mindorensis]]* (Heude, 1888) — Tamarau.
** *[[Bubalus quarlesi]]* (Ouwens, 1910) — Anoa dels monts.

* *Syncerus* (Hodgson, 1847) — Bufle d'Africa.
** *[[Syncerus caffer]]* (Sparrman, 1779) — Bufle d'Africa.
*** *[[Syncerus caffer caffer]]* — Bufle del Cap.
*** *[[Syncerus caffer aequinoctialis]]* — Bufle equinoccial.
*** *[[Syncerus caffer nanus]]* — Bufle de la selva o bufle nan.


Fichièr:Toy buffalo Louvre Cp4699.jpg|Bufle de rodèlas, joguet d'enfant. Tèrra cuècha, Grècia, epòca arcaïca.
Imatge:Bangkok-1965-001 hg.jpg|Bufles d'Asia, prèp de Bangkòk, en 1965
Imatge:Sterio Károly Bivaly-csordás.jpg|Pastres en Ongria al sègle XIX


## Vejatz tanben

### Articles connèxes
Iac

Lo **iac** (*Bos grunniens*) es una granda espècia de romiaire de longa toison d'Imalaia. La femèla del iac nomenada *dri* o *drimo*  pels tibetans e *nak* pels sherpas.

Lo iac viu en Tibet, Nepal e Botan, al nòrd de China, en Gansu fins en Mongolia, fins a d'altituds de  mètres.

## Iac domestic
La varietat domestica (*Bos grunniens grunniens* Linnaeus, 1766) es utilizada coma animal de bast (un iac pòrta finsa  130 quilogramas) e de montar e progís de lana (amb que se fa vestits, feutre e còrdas), cuèr, carn (secada a l'aire fred e sec), lach (natura o fermentat), burre e fromatge. E mai, las bosas secadas son un combustible fòrça utilizat. En Mongolia lo iac es  crosat amb de vacas, los ibrides son lo dzo e remplaçan fòrça plan los iacs a bassas nautors. Son utilizats coma animals de bast e pels trabalhs als camps.

D'elevaires constituiguèron de gasalhas de iacs als Estats Units d'America e en Euròpa, subretot en Alemanha e en Soïssa.

## Iac salvatge
Lo iac salvatge (*Bos grunniens mutus* Przewalski, 1883), solament present al Tibet, es mai grand que lo iac domestic, pòt pesar fins a una tona. Viu abitualament en gropes de 10 a 30 subjèctes. Son abitat es compausat de nautas planuras desgarnidas, puèges e monts a nautors compresas entre 3200 e 5400 mètres. Se noirís d'èrbas, de liquèns e d'autres plantas. Pendent la sason cauda, viu dins las regions prèpa de las nèus eternalas; puèi descend capa a de tèrras de clima melhor quand la sason freda arriba. Lo iac pòt afrontar lo fred fins a  mercé a una sosbora fòrça densa e a un long e espés pelatge de superfícia. E mai, secreta una substància vescosa dins sa sudacion qu'agís coma un isolant. Aquela substància s'utiliza en medecina tradicionala al Nepal. Lo iac salvatge a una vista fòrça flaca mas un odorat fòrça desvolopat e subretot una ausida remarcabla que li permet d'entendre a de quilomètres.

L'espècia es menaçada: la populacion totala actuala es estimada a  individús.

## Morfologia
* **Longor del còrs:** 3,25 m
* **Longor de las banas:** lateralas de 65 a 102 cm, escartament 95 cm
* **Nautor al garròt:** 1,6 a 2,0 m
* **Pes adulte (salvatge):** 300 kg (feme) a 1000 kg (mascle)
* **Pes adulte (domestic):** 230 kg (feme) a 580 kg (mascle)

## Fisiologia
* **Maduretat sexuala:** 6-8 ans
* **Portadura:** 9 mois
* **Nombre de joves per portada:** 1
* **Nombre de portadas par an:** 1 cada dos ans
* **Longevitat:**
** **En libertat:** 25 ans
** **En captivitat:** 20 ans

## Reparticion
* Tibet, Mongolia, China , Nepal...

## Ibrides
Se trapan subretot dins de Monts Imalaians :

* zopiok (feme a vegadas feconda) : zebu + iac
* dzo : vaca (o taure) + iac

## Nòtas e referéncias
 

## Galariá

Image:Duglha yaks.jpg|Yak dins lo Duglha
Image:Troupeau yacks.JPG|Tropèl de iacs en Mongolia
Image:Yaks still provide the best way to plow fields in Tibet.jpg|Iacs utilizats per l'agricultura sul planòl tibetan
Image:Yak at third lake in Gokyo.jpg|Iac tibetan
Image:Yak on way to Everest-BC.jpg|Iac coma animal de bast al Nepal
Image:Kashgar yak.jpg|Iac al mercat de Kashgar en China


## Ligams extèrnes
* tibet info
Projècte Comunas d'Occitània/Identificacion de las comunas/Vinhana

Projècte Comunas d'Occitània > Identificacion de las comunas > **Vinhana**
## Proposicion de Joan Francés Blanc
**Lo site https://web.archive.org/web/20160120150717/http://www.armorial-limousin.fr/blasons_c86.htm apond Thollet (270).**
Represa de las donadas de Joan Urroz: Pressac, Availles-Limousine, Millac, Luchapt, Asnières-sur-Blour, Mouterre-sur-Blourde, Coulonges

### Populacion
Los modèls  e  donan la populacion sens compte doble/totala de las comunas occitanas.
INSEE :
* Populacion occitana sens comptes dobles :  de 
* Populacion occitana totala :  de 

## Referéncias
Ligre

Lo **ligre** es lo resultat del crosament entre un leon mascle e femèla tigra (l'union d'una femèla leona e d'un mascle tigre dona un tiglon)