Antonio Vivaldi

**Antonio Lucio Vivaldi** (4 de març de 1678, Venècia - 28 de julhet de 1741, Viena) es un compositor barròc, violonista, mèste de vriulon e cap dorquèstra deu sègle XVIII. La fama colossau de las soas *[[Las Quate Sasons|Quate Sasons]]* (qui son en vertat los 4 purmèrs concertos deu son opus titolat *[[Il cimento dell'armonia e dell'inventione|Il cimento dellarmonia e dellinventione]]*) queconen ua òbra rica (500 concertos haut o baish, detzeas doperas, òras de musica religiosa) variada e innovanta (dua influéncia màger suber listòria de la musica en generau e deu concerto e deu vriulon en particular).

## Biografia

thumb|right|Pertrèit de Vivaldi (gravadura de François Morellon de La Cave)

Vivaldi que ho batejat de dòra a casa e per la mairolèra permor destar en "dangèr de mort". Ques discuteish enqüèra saqueth dangèr es referia au tèrratrem qui segotí Venècia aqueth dia o sèra permor de la soa santat flaca (quavèva ua "estretor de piet", çò qui volèva certanament díser quèra bohabrac). La mair, Camilla Calicchio, quèra hilha dun sarto e lo pair, Giovanni Battista Vivaldi, quera barbèr e violonista e que jogava a la Basilica de Sant Marc. Quensenhè lo vriulon au petit Antonio e lèu, que joguèn amassas ; ambs que demorèn hèra pròches dinc a la mort de Giovanni Battista en 1736, pauc dannadas abans la deu quite Antonio. Ques cred que Vivaldi e ho tanben aprenenedís de Giovanni Legrenzi, lo gran compositor venecian deu moment.

De dòra (au torn deus dètz ans), que ho destinat a estar prèste (durant la soa vita, e tanben permor de la color deu son peu, que laperèn lo « Prèste Ros »), ua causida mei que mei interessada puish quatau que podó víver de e per la musica. Que sordinè en 1703, a latge de vint e cinc ans. Vivaldi non hore pas jamei un prèste deus seriós ; a còps que deishava de díser la messa entà sanar notar idèas musicaus e que pretextè de la soa santat entà haut o baish non pas jamei díser la messa. Los sons enemics (enter los quaus be cau mentàver Tomaso Albinoni, autor deu panflet antiVivaldi, *Il Teatro alla Moda*) que lacusèn quitament daver ua vita amorosa en contradiccion dab los sons vòts. En 1706 que deishè destar prèste e que vadó *maestro di violino* de lorfalinat *Pio Ospedale della Pietà*.

200px|thumb|''Il Teatro alla Moda'', violent panflet anti Vivaldi

Quèra ua famosa institucion veneciana qui educava gojatas, qui las ensenhava la musica en bèth apitar concèrts hèra presats. Los toristas (Jean-Jacques Rousseau ne ho un deths) que las anavan escotar (e sonque escotar, puish que non las podèvan pas véder).

A còps, los venecians rics que si anavan cercar molhèr. Aqueth emplec bèra hèra prestigiós e que balhè a Vivaldi lo parat de compausar per ua bona orquèstra dab ua grana varietat dinstruments. A maugrat de las rivalitats, Vivaldi que ho presat en Euròpa sancèra, per dautes compositors com Johann Sebastian Bach, peu Papa e peu rei dÀustria. Que viatgè hèra e cada còp que demandè ua autorizacion a lOspedale della Pietà qui, cada còp, li tornè lo son emplec au son retorn a Venècia. 

Vivaldi que sanava justament cercar un tribalh a la cort de Viena, quan lo rei, lo son admirator, es morí. Quei atau qui lo gran musician e sestupè en 1741, luenh de casa e dens lo praubèr. La legenda vivaldiana que perpausa quun mainatge de nau ans, Josèp Haydn, quauré cantat peu defunt. Saquò nei pas brica segur, que nauré avut lo parat.

## Òbra

200px|thumb|Paja de l''Estro Armonico''

### Concerto

Vivaldi quei lautor, haut o baish, de 500 concèrtos, ua forma que desvelopè eth medish, mei que mei dab los tres movements : rapid, lent, rapid. Lo son estil de concèrto barròc quei caracterizat per un *ritornelo* que lorquèstra e hè tornar enter las envoladas deu solista. Los concèrtos de Vivaldi ques caracterizan tanben per la grana varietat dinstruments solistas causits peu Prèste Ros. Deu vriulon (lo son instrument) a la trompeta (un instrument hèra limitat ad aquera epòca puish que non podèva pas jogar sonque dab nòtas armonicas e non pas cromaticas) en passant peu basson (pauc de compositors barròcs bescrivèn aitant de paginas solistas per aqueth instrument) o la viòla damor, Vivaldi quaproheitè lo parat destar lo mèste de joenas hilhas de talent qui jogavan instruments de tot escantilh entà variar los intruments solistas.

#### Lista numerica

* 1, 2, 3 o 4 vriulons : 255
* 1 o 2 violoncèls : 30
* Combinasons divèrsas de vriulon(s) e violoncèl(s) : 11
* vriulon e orguen : 5
* Viòla damor : 7
* orquèstra de còrdas shens cap solista : 61
* 1 o 2 mandolinas : 2
* Laüt e viòla d’amor : 1
* Flabuta(s) : 19
* 1 o 2 clarins : 23
* Basson : 39
* 2 trompetas : 2
* 2 trompas : 2
* concertos grossos : 26
* concertos da camera : 24

#### Opus

* **Opus 1** — 12 Sonatas en trio per dus vriulons e baisha continua
** Vodat a Annibale Gambara
* **Opus 2** — 12 Sonatas per vriulon e baisha continua
** Vodat a Frédéric IV de Danemarc
* **Opus 3** — 12 Concertos per un, dus o quate vriulons, còrds e baisha continua *[[L'Estro Armonico|lEstro Armonico]]*
** Vodat a Ferdinand III de Medici
* **Opus 4** — 12 Concertos per vriulon *La Stravaganza »*
** Vodat a Vettor Dolfin
* **Opus 5** — 6 Sonatas per un o dus vriulons
* **Opus 6** — 6 Concertos per vriulon
* **Opus 7** — 12 Concertos per violon e clarin
* **Opus 8** — 12 Concertos pour violon *Il Cimento dell’Armonia e dell’Invenzione » — Los 4 purmèrs be son « [[Las Quate Sasons (Vivaldi)|Las Quate Sasons]] »
** Vodat au comte de Morzin
* *'Opus 9** — 12 Concertos per violon « La Cetra »
** Vodat a [[Carles VI deu Sant-Empèri|Carles VI de Habsborg]]
* **Opus 10** — 6 Concertos per [[flabuta]], còrdas e baisha continua
* **Opus 11** — 6 Concertos per vriulon e clarin
* **Opus 12** — 6 Concertos per vriulon, còrdas e baishe continua

=== Opèras ===

Que compausè tanben ua pièla d[[Opèra|opèras]], dab mei o mens de suenh permor quad aquera epòca lopèra quèra sonque un lòc de passatge on lo monde devisavan en prestant mei o mens datencion, çò qui vòu díser que quauques uas de las soas òbras que hon escrivudas mei entà durar que non pas entà estar escotadas dab atencion.
Après la [[Revolucion Francesa]], lòbra de Vivaldi que ho desbrembada e, mantuns còps, destrusida. Que lo tornèn descobrir au sègle XXau quan los [[Musicologia|musicològs]] e volèn saber de quina traca de compositor be podèva estar aqueth [[Republica de Venècia|venecian]] qui plasèva tant a [[Johann Sebastian Bach]], au punt de har transcripcions peu clavèr deus sons concèrtos.

=== Ficcions suber Antonio Vivaldi ===

* [[Venècia arroia]] (filme d[[Étienne Périer]]).
* [[Antonio Vivaldi, un princi a Venècia]] (filme de Jean-Louis Guillermou, 2008, dab la darrèra interpretacion de [[Michel Serrault]]).

== Annèx ==

=== Ligams intèrnes ===
<div style="-moz-column-count:3; column-count:3;">
* [[Barròc]].
* [[Cantata]].
* [[Concerto]].
* ''[[Las Quate Sasons]]''.
* [[Musica]].
* [[Musica classica]].
* [[Opèra]].
* [[Orquèstra]].
* [[Vriulon]].
</div>

=== Bibliografia ===

* **(fr)** Patrick Barbie, ''La Venise de Vivaldi : musique et fêtes baroques'', Grasset, 2002.
* **(fr)** Nanie Bridgman, ''La musique à Venise'', PUF, coll. « Que sais-je ? » (n° 2172), 1984.
* **(it)** Gianfranco Formichetti, ''Venezia e il prete col violino. Vita di Antonio Vivaldi'', Bompiani, 2006.
* **(fr)** Sylvie Mamy, ''Antonio Vivaldi'', Fayard, coll. « Musique », 2011.
* **(de)** Peter Ryom, ''Verzeichnis der Werke Antonio Vivaldis (Ryom-Verzeichnis)'', VEB Deutscher Verlag für Musik, 1974.
* **(fr)** Peter Ryom, ''Répertoire des œuvres d’Antonio Vivaldi : les compositions instrumentales'', Engstrøm & Sødring, 1986. 
* **(en)*' Eleanor Selfridge-Field, *Venetian Instrumental Music, from Gabrieli to Vivaldi'', Dover Publications, 1994.

### Nòtas e referéncias