Velaiés (sosdialècte)

Lo sosdialècte **velaiés** es una varianta de l'auvernhat parlada en Velai.



## Classificacion dels sosdialèctes en Velai

### "Vivarovelaiés" e "parlars protestants de Velai"
Lo nòrd-èst de Velai  (a l' èst d'una linha Sinjau - Fai) es reputat èstre dialectalament vivaroaupenc, mès las formas de lenga permeton aisadament la compreneson amb l'auvernhat. 

Pèire Nauton li dona lo nom d**Anfizòna'' e i vei un domeni de transicion de l’occitan vèrs l' [[arpitan]].

Los parlars protestants de Velai foguèron estudiats tardivament (annadas oitanta) e èran ignorats dels dialectològs istorics ([[Juli Ronjat]], [[Pèire Bèc]], [[Albèrt Dauzat]]...).. Aquela enclava ([[Maset de Sent Vòi]], [[Lo Chambon (Naut Léger)|Lo Chambon]] ) practica un "conservatisme fonetic" (garda las consonantas finalas...).

=== Velaiés centrau ===
La rèsta de Velai (amb l’excepcion de [[Crapòna]] que parla lo nord-auvernhat) es de "sud-auvernhat" e constituis lo "velaiés centrau". 
<br />
== Caracteristicas del "Velaiés centrau" ==
<br />

* Molhura de la L : del -> delh; vedel ->vedelh 
* amb ->emb(e)
* Article definit : lo/los/la/las
* Article indefinit : delh/delhs o dos o daus/alh/alhs (dau/daus/au/aus en auvernhat)
* Manten dels diftongs e triftongs (= lengadocian)

* Transformacion de la ''-l-'' intervocalica en ''-v-''. Ex: ''movin'' per ''molin''

* Vocalizacion de la ''-l'' finala provenent de ''-l-'' intervocalica latina simpla: ''l'ostau''.

* Manten dels grops SC, ST e SP 

* Pas gaire d'aferèsa e d'utilizacion de la Z eufonica davant vocala  : ai e non Z-ai; es e non Z-es.


<table width="35%" border ="2" cellspacing="1" cellpadding="1" bgcolor = #AAAAAA><tr><td><div align=left>
**Un tèxt velaiés : trach de la scèna 1 de *Monsieur Lambert* (1757)*'<br/>
A la fin sei content d’èstre còsse* delh Puèi<br/>
Mos dos chins embé ieu velhèrem tota la nuèit<br/>
Si poirem atrapar quauqu’un per las charrèiras <br/>
Que faja carilhon o que geta de pèiras <br/>
Ieu los arrestarai, mès que dise a mos chins:<br/>
Pilhatz los, barbelhaus, aquò son de coquins!<br/>
*còsse = cònsol en lenga del Puèi
 </div></td><tr></table>

== Autors ==

* [[Pèire Cardenal]], trobador medieval
* [[Natalís Cordat]], s. XVI, autor de "Nadals
* [[Antòni Clet]], s. XVIIII, autor de teatre
* [[Regis Masoier]] e [[Victorin Bonnefoi]] : escriguèron "*Per rire badatz me*" (1911) ° dins la lenga del barri popular del Potzaròt del Puèi 
*[[Albèrt Bodon Lashermas]] : foguèt adobat coma poëta provençau per [[Frederic Mistral]]. Chausiguèt d'escriure en [[provençau]].
* [[Enric Verdier]] : (1911-200?) teniá la "cronica patoesa" del jornal local quotidian del Puèi  "*L'éveil*" dusca las annadas 2000
* [[Mile Toenabrus]] ([[Emile Brun]], 1905-2000) : lo president "dos amics delh patoès velaiés" escriguèt una òbra consequenta (tanben en qualitat literària) dins las annadas setanta e oitanta del sègle XX. 
***Quauques dos Clapas e d'alentorn* (1978)
***L'adiéusiatz* (1980)
***Comedias velavas de passat temps* (1983)
***Puta de Vida !* (1987)

== Bibliografia ==

=== Gramaticas e diccionaris ===
Jules de Vinols, *Vocabulaires de Patois Vellavien* (1891) :  [https://archive.org/stream/vocabulairespato00vinouoft#page/n9/mode/2up en linha (Google books)] 

Augustin Marie Girard, *Grammaire vellave* (1925, reed 2012)
<br />

=== Òbras tipicas : ===
[[Antòni Clet]]; *Monsieur Lambert (1757) ,* [https://books.google.fr/books?id=QHBNAAAAcAAJ&pg=PA302&lpg=PA302&dq=monsieur+lambert+antoine+clet&source=bl&ots=GqUoyWORvq&sig=QXiLzFPJP5-FC0_vxHn6gbTPsHY&hl=fr&sa=X&ei=QWLSVK2EG9TtarWlgZAI&ved=0CEcQ6AEwCQ#v=onepage&q=monsieur%20lambert%20antoine%20clet&f en linha (Google books)]

Regis Masoiér e Victorin Bonnefoi :  "*Per rire badatz me''" (1911), en linha (Occitanica)

## Ligams extèrnes