Blat negre

Lo **blat negre**, (*Fagopyrum esculentum*) es una planta de flors annala de la familha de las Poligonacèas cultivada per sas granas consumidas en alimentacion umana e animala.

Malgrat son nom, es pas una espècia del genre *[[Blat|Triticum]]* (genre amassant las varietats de blat), ni tanpauc una graminèa. Es deprovesit de glutèn, çò que fa qu'es de mal utilizar en panificacion o per la confeccion de las pastas. Es pasmens ligat a las cerealas – pasmens ne fa pas partida al vejaire botanic – o es qualificat de pseudocereala.

Es utilizable per la confeccion de produchs destinats a las personas intolerantas al glutèn. Pasmens, dempuèi l'abril de 2012 (7n Congrès francofòn d’allergologia), lo blat negre fa partida dels nòus aliments a risc d'anafilaxia alimentària sevèra.
## Noms vernaculars
L'occitan coneis diferentas variantas dialectalas: **milh negre**, **blat moro**, **milh moro**, **blat morisco**, **milh morisco**, **blat sarrasin**, **malhòrca**, **blavàs**, **bladiu**,  **fajòl**, **carabin**, **morèu**, **talòish**.
## Descripcion
esquèrra|vinheta|Flors
Planta annala de tija quilhada, de 20 a 70&nbsp;cm de naut, amb fuèlhas en forma de còr capvirat, puslèu mòla.

Las fuèlhas superioras son sessilas mentre que las fuèlhas inferioras an un petiòl pro long.

Las flors, pichonas, de color blanca o ròsa, son gropadas en rasims quichats. Pòrtan uèit estaminas e tres pistils.

Coma per las autras espècias del genre *Fagopyrum*, existisson doas morfologias floralas: son d'espècias distilicas.

Los fruchs son d'aquènis de tres angles, que contenon una sola grana. Lor maturacion es plan escalonada, çò que fa la culhida puslèu delicata.

Ricas en proteïnas, contenon totes lo aminoacids essencials, mas an fòrça proprietats per l'alimentacion.

Es una grana plan fortament nutritiva, en mai rica en fibras solublas e en compausats antioxidants.
vinheta|Blat negre (''Fagopyrum sagittatum'') en flors

## Distribucion
La planta es originària de l'Asia del Nòrd-Èst. Mercé a d'analisis genetics de populacions fèras e cultivadas, lo professor Ohmi Ohnishi, especializat en genetica agricòla a l’Universitat de Kyoto, mòstra que la region d'origina del *Fagopyrum Esculentum ssp. ancestrale* es la val del riu de Tongyi, dins la província del Sichuan en China. Foguèt sonque dins un segond temps qu’auriá migrat cap a a region de San Jiang, pauc abans sa domesticacion. Mai tard, s'espandiguèt per la la cultura en Orient Extrèma, subretot, Corèa e Japon, e en Euròpa al sègle XIV.

Autrescòps fòrça cultivat dins las regions de sòls paures, coma las estepas de Mongolia, e acids, en Euròpa del Nòrd, en Polonha, en Russia, en America del Nòrd, en França (Bretanha, Normandia) e en Occitània (Auvèrnhe, Lemosin, Pirenèus, Roergue), lo blat negre es uèi una cultura en via de desaparicion dins l'estat francés (las minotariás importan de blat negre de China), mas demora un dels plats preferits dins los païses d'Euròpa de l'Èst e del Nòrd. Se consumís bolhit, exactament coma lo ris.

## Produccion

## Cultura
Semenada a la mitat de mai o començament de julhet en Occitània  e França (fins a agost dins lo Japon subtropical o coma cobèrt vegetal), per evitar las geladas que tolèra pas. Lo blat negre es una planta demandant de calor per una levada rapida e unifòrma (en una setmana) e fòrça umiditat. Lo blat negre se culhís entre la mitat de setembre e la mitat d'octobre. Sa particularitat es de pas madurar uniformament, las pèrdas pòdon donc èsser importantas a la sèga, subretot a la meissonaira-bateira. Los rendements varian de 0 a 25&nbsp;quintals secs per un cicle de 2 a 5&nbsp;meses. Son desvolopament se fa en 3 fasas, levada, estagnacion puèi explosion e començament simultanèu de la florason fins a la sèga.

La cultura del balt negre apareis dins los sistèmas agraris en Bretanha, en Normandia, dins la Somme o la Nauta Vinhana al sègle XVI. En França, la cultura gaireben despareguè (lo blat negre cobrissiá 700 000&nbsp;ectaras en França al sègle XIX e 160 000&nbsp;ectaras en Bretanha a la mitat dels ans 1960, la manca en coire dins los sòls fasent aquela epòca impossibla la cultura de las cerealas levat lo segal), remplaçada per l'òrdi, lo blat e lo milh, mai rendables dins un sistèma de fertilizacion intensiva. Los marges pòdon pasmens èsser similars a l'ectara a causa de son itinerari 0 intrants. La FAO indica que 30000 ectaras son cultivadas en França.

Dempuèi d'annadas, lo blat negre es totjorn mai cultivat pels agricultors que practican l'agricultura de conservacion. Son fòrt poder de cobertura, sa capacitat a far disponible de formas de fosfòr del sòl ne fan un planta d'interès, per exemple dins los cobèrts interculturas (CIPAN).

## Utilizacion
vinheta|Granas de blat negre derrusticadas per la consomacion
; Alimentacion umana  
: Las granas son consumidas en Polonha (*gryka* o *kasza gryczana*), Russia e Ucraïna (*grechka* o *grechnevaïa kacha* e fòrça d'autres plats).
: La farina, que lo gost leugièrament amar remembra l'avelana, es utilizada per realizar de galetas e de pescajons, subretot en Bretanha, en Corresa, dins lo Cantal e la region de Lièja. Los blinis verais son fach per mitat amb de farina de blat negre e l'autra de froment. Banhada de burre fondut e de crèma fresca, constituisson un repais de basa a l'èst de la Polonha d'abans la Segonda Guèrra mondiala.
: La farina de blat negre es tanben emplegada dins las preparacions de pastas japonesas (soba), de coscós (coscós de blat negre) o de farinetas (kacha consumida al dejunar Euròpa del Nòrd). En Savòia, se'n fa los crozets, pichonas pastas carradas servidas acompanhadas de Beaufort.  
: En China e en Índia, se'n fa una bièrra tradicionala, lo chang.  

; Alimentacion animala
: Lo blat negre (granas o ferratge) pòt èsser utilizat per l'alimentacion animala.
: Lo blat negre es tanben mellifèr.

; Utilizacion de las tecas
: Tradicionalament, coma en Corèa del Sud e al Japon, la nòse (o teca) se recòbra e es netejada. Es utilizada coma emborrada dels coissins. La teca de blat negre pòt tanben èsser utilizada coma palhatge per las taulas o faissas (semenats) d'un òrt.

## Comèrci
En 2014, l'estat francés es importator net de blat negre, segon las doanas francesas. Lo prètz a la tona de l'impòrt èra de ≈ 470 èuros.

## Espècias vesinas
D'autras espècias del genre *Fagopyrum* son tanben cultivadas, coma:
* *Fagopyrum tataricum*, lo blat negre de Tartaria;
* *Fagopyrum emarginatum*, lo blat negre de Nepal.

## Bibliografia
* Jean-Jacques Hemardinquer, « Recherches sur l'introduction et la diffusion du sarrasin notamment en Lyonnais et Bas-Dauphiné »", *Bulletin philologique et historique (jusqu'à 1610) du Comité des travaux historiques et scientifiques*, 1964, p. 307-318
* Michel Nassiet, « La diffusion du blé noir en France à l'époque moderne », *Histoire et sociétés rurales*, n° 9, 1998
* Isabelle Vouette, *[http://hal.archives-ouvertes.fr/docs/00/49/73/39/PDF/these_I_Vouette.pdf Millet, panis, sarrasin, maïs et sorgho : les menus grains dans les systèmes agricoles anciens (France, milieu du XVIe siècle - milieu du XIXe siècle)]*, thèse d'histoire, Université Paris-Diderot - Paris 7, 2008, 619 p.
* Patrick Harismendy, « La crêpe, la galette, la saucisse (... et le tourisme) » dans *L’assiette du touriste, le goût de l’authentique*, Presses universitaires de Rennes & Presses universitaires François-Rabelais, 2013, p. 139‑162
* Alain-Gilles Chaussat, « Une autre région du sarrasin : le bocage normand (XVe-XXe siècle) » dans Andrieux Jean-Yves et Harismendy Patrick (eds.), *L’assiette du touriste, le goût de l’authentique*, Rennes, Presses universitaires de Rennes & Presses universitaires François-Rabelais, 2013, p. 57‑68.
* Alain-Gilles Chaussat, « Le sarrasin : une manne pour le Domfrontais (XVIIe et XVIIIe siècle) », *Bulletin Société historique et archéologique de l’Orne*, 2014, vol. 132, septembre-décembre 2013, p. 111‑14
* Alain-Gilles Chaussat et Denis Neiter, « Le sarrasin à l’épreuve du mauvais temps (XVIII et XIX siècles) ». dans : Becker Karin, Moriniaux Vincent et Tabeaud Martine (dir.), *L’alimentation et le temps qu’il fait. Essen und Wetter - Food and Weather*, Paris, Hermann, 2015, p. 203-229.
* Christian Ferault, « Pourquoi le Sarrasin a-t-il pratiquement disparu de nos campagnes ? », Évolution agricole, 1984, 110, p. 13-14.
* Christian Ferault, « Le Sarrasin : une plante à redécouvrir », Cultivar, 1984, 172, p. 44-45.
* Christian Ferault, « Le Sarrasin : une plante sans problèmes parasitaires ? », Phytoma1984, 360, p. 18-19.
* Christian Ferault, « Le Sarrasin : itinéraire technique, obstacles rencontrés et perspectives », Agrisept, 1985, 1028, p. 30-31.
* Christian Ferault, « Buckwheat  in France since 16th century », Fagopyrum newsletter, 1987, p. 8.

### Referéncias taxinomicas
* Referéncia Flora of North America : ''Fagopyrum esculentum'' (en)
* Referéncia Flora of China : ''Fagopyrum esculentum'' (en)
* Referéncia Flora of Pakistan : ''Fagopyrum esculentum'' (en)
* Referéncia Tela Botanica (France métro) : ''Fagopyrum esculentum'' Moench, 1794 (fr)
* Referéncia Tela Botanica (La Réunion) : ''Fagopyrum esculentum'' Moench (fr)
* Referéncia ITIS : ''Fagopyrum esculentum'' Moench (fr) (+ version anglaise (en))
* Referéncia NCBI : ''Fagopyrum esculentum'' (en)
* Referéncia GRIN : <small>espèce </small>''Fagopyrum esculentum'' Moench (en)

## Referéncias


## Ligams extèrnes
* Ficha del blat negre, GNIS
* Ficha tecnica del blat negre bio
*  Ficha ''Encyclopédie des aliments'' sur PasseportSanté.net
* Estatisticas sus FAOSTAT