open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lengas pama-nyungan

Las **lengas pama-nyungan** son una familha de lengas, que parlan una part importanta dels aborigèns australians. Lo domeni pama-nyungan s'espandís dins quasi tot lo territòri australian, levat dins lo centre-nòrd ont se concentran totas las autras familhas de lengas australianas.

## Classificacion

Segon Bowern e Atkinson (2012) la classificacion intèrna del pama-nyungan es :

*grop del sud-èst
**sosgrop victorian
*** lengas lower murray
***sosgrop victorian
****victorian de l'èst
***** yorta-yorta
***** gunai
***** pallanganmiddang
****sosgrop macro-kulin
***** lengas kulin
***** bungandidj
**sosgrop new south wales
*** lengas yuin-kuric
*** lengas wiradhuricas o lengas new south wales centralas
**sosgrop còst nòrd
***lengas durubalicas
***lengas yugambeh-bundjalung
*** lengas gumbaynggiricas
*** lengas waka-kabicas
*sosgrop del nòrd
**lengas gòlfe
*** lengas kalkatungicas
*** lengas mayabicas
** lengas pama-maricas
*** langas pamanas
*** kalaw lagaw ya
*** lengas maricas
**** lengas dyirbalicas (?) 
*grop central
** sosgrop arandic–thura-yura
***lengas arandicas
***lengas thura-yura
**sosgrop queensland sud-oèst
***lengas karnicas
***sosgrop new south wales sud-oèst
****yarli
****paakantyi
*grop  de l'oèst
** yolngu-ngarna 
*** lengas yolngu
*** lengas ngarna
** lengas nyungicas
*** nyungic del desèrt
**** lengas marrngu
****lengas ngumpin–yapa 
*****lengas warumungu
****lengas wati
***nyungic del sud-oèst
****lengas pilbara
*****lengas ngayarda 
*****lengas kanyara-mantharta
****lengas kartu–nhanda
****lengas mirning
****lengas nyunga
****yinggarda

## Referéncias


## Fonts
*  Claire Bowern, Quentin Atkinson, 2012, *[http://elischolar.library.yale.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1000&context=ling_faculty Computational phylogenetics and the internal structure of Pama-Nyungan]*, Language 88, p. 817–845.
Lengas caucasencas

**Lengas caucasencas** es un tèrme fòrça confús que se pòt referir:
* a la familha de las lengas caucasencas del nòrd-èst,
* a la familha de las lengas caucasencas del nòrd-oèst
* a la familha de las lengas kartvelianas, ancianament lengas sud-caucasencas.
Aquelas tres familhas son ben distintas e s'es pas jamai provat que formarián ensems una familha unida.
Lengas non classificadas

Lei **lengas non classificadas** apertenon benlèu a de familhas, mai lei lingüistas arriban pas encara de determinar a quinei. Son pas forçadament de lengas "isoladas". Exemples:
#warenbori
#taurap
#pauwi
#chiquitano

De lengas qu'èran non classificadas ara se poirián classificar segon lei recèrcas recentas de Joseph Greenberg e de son escolan Merritt Ruhlen.
* Dins la superfamilha dei lengas dené-caucasencas, se classarián:
** lo basco d'Euròpa Occidentala
** lo burushaski de Cashmir
** lo nahali d'Índia
* Dins la superfamilha dei lengas eurasiaticas, se classariá lo nivkh de Siberia Extrèmorientala.
* Dins la superfamilha dei lengas indopacificas, se classariá lo kusunda d'Índia.

## Vejatz tanben
*Lengas per familha
Creòl (lenga)

Un **creòl** es una mena de lenga normala que se transmet de generacion en generacion, mai qu'es nascuda a partir d'una anciana lenga intermediarària e instabla (un "pidgin") qu'au començament se transmetiá pas entre lei generacions. Lei lengas creòlas an un foncionament completament naturau: son tan ricas, tan complèxas e tan foncionalas coma leis autrei lengas.

La màger part dei lengas creòlas (pas totei, ça que la) son aparegudas vèrs lei sègles XVII e XVIII, dins de societats compausadas en majoritat d'esclaus transplantats per leis europèus dins de colònias: leis esclaus avián d'originas lingüisticas divèrsas e deguèron trobar un mejan de comunicar entre elei. Aquelei lengas creòlas se compausan d'una gramatica pròpria e d'un lexic que ven sustot de la lenga europèa dei colonizaires. Ansin i a de creòls de "basa lexicala" espanhòla, anglesa, portuguesa o francesa. Pasmens, i a ges d'intercompreneson entre una lenga creòla e la lenga europèa que li a fornit son lexic. Lei lengas creòlas contenon tanben d'elements lexicaus e gramaticaus que provenon dei lengas d'origina deis ancians esclaus.

## Difrencias entre creòls de basa lexicala francesa

## Vejatz tanben
* Lengas per familha
Pidgin

Un **pidgin** () es una tipologia d'idòma non natural, pauc estable, pron simple e compausat d'elements d'originas divèrsas, qu'es utilizat per comunicar entre de grops que parlan abitualament de lengas diferentas. 

Un pidgin non es jamai una lenga nativa. Quand un pidgin comença de se transmetre de generacion en generacion, cèssa d'èsser un «pidgin»: se transforma en un tipe nòu de lenga naturala e establa que se sòna «creòl».

## Vejatz tanben
* Lengas per familha

## Referéncias
Meteorologia

La **meteorologia** es l'estudi dels fenomèns atmosferics coma los nívols, las depressions e las precipitacions per comprendre cossí se forman e evoluisson. Es una disciplina que tracta principalament de la mecanica dels fluids aplicada a l'aire mas que fa usatge de divèrsas autras brancas de la fisica e de la quimia. 

Permet doncas d'establir de previsions meteorologicas en s'apiejant sus de modèls matematics de tèrme cort o long. Es tanben aplicada a la prevision de la qualitat de l'air, als cambiaments climatics e a l'estudi dins mantun domeni de l'activitat umana (construccion, trafic aerian, etc.)
Nigèr

**Nigèr** pòt èsser:
* Nigèr (fluvi), un riu african.
* Nigèr (estat), un estat de Nigèria.
* Nigèr (país) un país african.
Bart Simpson

**Bartholomew "Bart" Simpson** (23 Febrièr 2001) es un dels personatges principals de la seria de dessenh animat: *[[The Simpsons]]*. Es lo filh ainat d'Homer Simpson e de Marge Simpson. Es lo fraire de Lisa Simpson e de Maggie Simpson. Es Bart un dels personatges centrals de la seria amb son paire Homer. 

## Ligams extèrnes

* Biografia dins lo sit oficial dels Simpsons
Samoa

**Samoa** es un estat del sud de l’Oceania que forman la part occidentala de l’archipèla de las illas Samoa.

Lo gentilici es **samoan, -a**.

### Istòria
L'istòria de Samoa comencèt quand d’immigrants de las islas Lau a l'èst de Fiji arribèron fa aperaquí 3500 ans e de s'establiguèron aicí en la rèsta de la Polinesia. Lo contacte amb los europèus comencèt al sègle XVIII, mas se va pas intensificar fins a l’arribada dels comerçants e missionaris britanics en las annadas 1830.

Al long del sègle XIX, lo Reialme Unit, l’Empèri Alemand e los Estats Units reclamèron de parts del reialme de Samoa, e establiguèron comptadors de comèrci.

La part occidentala de l’archipèla venguèt alemanda (**Samoa Alemanda** 1900-1914) mas la desfacha de la metropòli coloniala la faguèt passar jos contaròtle neozelandés. Lo nom cambièt en **Samoa Occidentalas** (en samoan *Samoa e Sisifo*). En 1997, l’estat independent cambièt lo nom en abandonant l'adjectiu «occidental», per far véser sa volontat de veire tot l'archipèla amassat jos una unica sobeiranetat.

### Politica

### Geografia

### Economia

### Ligams extèrnes
Homer Simpson

**Homer J. Simpson** (26 Junh 1975) es un dels protagonistas principals de la seria de television e dessenh animat american *[[The Simpsons]]*. Homer es amb son filh Bart un dels personatges principals de la familha.

## Biografia

Homer es lo filh d'Abraham Simpson e de Mona Simpson. Es maridat a Marge e an amassa tres enfants: Bart, Lisa e Maggie.

## Ligams extèrnes

* Biografia en anglés dins lo sit oficial dels Simpsons
* Lo sit dels fans d'Homer Simpson
Sant Domingo (omonimia)

**Sant Domingo** (en espanhòl *Santo Domingo*) pòt èsser:
* lo nom informal de la Republica Dominicana
* la vila de Sant Domingo, capitala de la Republica Dominicana,
* tota l'illa d'Aïtí.
Sant Domingo

**Sant Domingo** (en espanhòl *Santo Domingo* "Sant D**i**menge" o *Santo Domingo de Guzmán* "Sant D**o**menge de Guzmán") es la capitala de la Republica Dominicana.
Haití (illa)

**Haití**, ancianament **L'Espanhòla** o **Sant Domenge** (en espanhòl: *Haití, Hispaniola, La Española, Santo Domingo*; en creòl haitian: *Ayiti*; en francés: *Haïti, Hispaniola, Saint Domingue*; en lenga cariba tainoa: *Quisqueya*, lit. 'Maire de totas las tèrras') es una illa granda de las Antilhas, de la Cariba e de l’America Centrala, dividida entre dos estats: Haití a l'oèst e la Republica Dominicana a l'èst.
Tom Hanks

**Tom Hanks** (n. **Thomas Jeffrey Hanks** en 1956) es un famós actor american de cinèma, qu'a recebut 2 prèmis Oscar del melhor actor: en 1993 (amb lo filme *Philadelphia*) e en 1994 (amb lo filme *[[Forrest Gump]]*).
Craba (omonimia)

La **craba** pòt designar :
*Un mamifèr de la familha dels bovidae tanben sonat cabra o chabra.
*Una sansonha tradicionala occitana tanben sonada bodega.
Elizabeth Taylor

**Elizabeth Rosemond Taylor** (nascuda lo 27 de febrièr de 1932 - defuntada lo 23 de març de 2011) foguèt una actritz britanica que tabalhèt mai que tot als Estats Units d'America e recebèt 2 Oscars de la melhora actritz: en 1960 e en 1966.

Filha d'emigrants nòrd-americans al Reialme Unit, tornèt amb eles a Estats Units pauc abans de la Segonda Guèrra Mondiala. Après participar a divèrsas comèdias d'escassa qualitat, l'an 1950 atenguèt lo sieu primièr succès comercial e de critica amb *Lo paire de la nòvia*. Durant los decènnis de 1950 e 1960 se convertiguèt en una de las màgers estelas de Hollywood mercés a la siá preséncia en títols tan significatius cossí *Giant* (1956), *La gata sul tet de zinc* (1958) o la, fins alavetz, pellicula mai cara de l'istòria del cinèma, *Cleopatra* (1963), films en los que sabèt espetar abilament lo sieu atractiu sexual. Tan famosa per la siá carrièra cinematografica coma per la siá vida sentimentala (contractèt matrimòni en uèch ocasions), ganhèt dos Oscar per los sieus ròtles en *Butterfield 8* (1960) e *Quala a paur de Virginia Woolf?* (1966). La siá darrièra pellicula es del 2001.
Eça de Queiroz

**José Maria Eça de Queiroz** (n. en 1845, m.1900) es considerat un dels principals autors de lenga portuguesa del mond. Foguèt lo principal autor d'estil realista de Portugal al sègle XIX.

## Òbras
* *A Capital*
* *A Cidade e as Serras* (1901)
* *A Ilustre Casa de Ramires* (1900)
* *A Relíquia*(1875)
* *A Tragédia da Rua das Flores*
* *Alves & Cia.* (1925)
* *As Minas de Salomão*
* *Cartas de Inglaterra*
* *Cartas Familiares e Bilhetes de Paris*
* *Contos*
* *Correspondência de Fradique Mendes* (1900)
* *Ecos de Paris*
* *Notas Contemporâneas*
* *O Conde d'Abranhos*
* *O Crime do Padre Amaro* (1875)
* *O Egipto* (1926)
* *O Mandarim* (1889)
* *O Mistério da Estrada de Sintra* (1870, amb la collaboracion de l'escrivan Ramalho Ortigão)
* *O Primo Basílio* (1878)
* *Os Maias* (1888)
* *Prosas Bárbaras* (1903)
* *Últimas páginas*
* *Uma Campanha Alegre*
Póvoa de Varzim

**Póvoa de Varzim** es una vila toristica del litoral nòrd de Portugal. Sa populacion èra estimada a 65&nbsp;882 abitants en 2005. Sa superfícia totala es de 82,1&nbsp;km².
Bucarèst

**Bucarèst** (*Bucureşti* en romanés) es la capitala e pus granda vila de Romania, e son centre cultural, industrial, e financièr. Se situa al sud èst del país, a , sus las riba del riu Dâmbovița, a mens de 60km al nòrd de Danubi e de la frontièra bulgara.

La vila es mencionada pel primièr còp dins de documents en 1459. Venguèt la capitala de Romania en 1862 e es lo centre dels medias, de la cultura, e de las arts. Son arquitectura es una mescla d'estils (neoclassic), interbellum (Bauhaus e art deco), èra communista e modèrna. Dins lo periòde d'entre doas guèrras, l'arquitectura elegantade la vila e la sofisticacion de sas elitas balhèron a Bucarèst l'escais de "Pichon París" (*Micul Paris*). E mai se fòrça bastiments e quartièrs dins lo centre istoric foguèron fortament degalhats o destruits per la guèrra, los tèrratrems, e lo programa de sistemizacion de Nicolae Ceauşescu, un grand nombre subrevisquèron. Dins los darrièrs ans, la vila visquèt una expansion economica e culturala. En 2016, lo centre istoric èra listat coma "en perilh" per *[[World Monuments Watch]]*.

Segon lo recensament de 2011, 1,883,425 abitants vivon dins los limits de la ciutat, en baissa respècte al recensament de 2002. En apondre las vilas satellitas a l'entorn de l'aira urbana, l'aira metropolitana auriá una populacion de 2.27&nbsp;milion de personas. Segon Eurostat, Bucarèst aviá una aira urbana fonccionala de 2,412,530 residents (en 2015). Bucarèst es la sesena pus granda vila de l'Union Europèa en populacion dins los limits de la vila, après Londres, Berlin, Madrid, Roma, e París.

Economicament, Bucarèst es la vila pus prospèra de Romania e un dels principas centres industrial e de transpòrt d'Euròpa de l'èst. La vila ten de salas de congrèsses una ret educativa e culturala e comerciala.

La ciutat es administrativament coneguda coma "Municipalitat de Bucarèst" (*Municipiul București*), e ten lo meteis nivèl administratiu qu'un disticte nacional, e mai que siá devesida en sièis sectors, cadun governat per un conse local.

## Referéncias
Alh

*Lo genre ***[[Allium]]*** recampa divèrsas espècias que la màger part son apeladas « alhs » , mais la ceba, lo pòrre, l'escaluènha o la ceboleta ne fan partida tanben.
* **L'[[alh cultivat]]** es la planta mai correntament apelada « alh », particularament en matèria culinària.
Sully Prudhomme

**René-François-Armand (Sully) Prudhomme** (16 de mars 1839 – 6 de setembre 1907) foguèt un escrivan e poèta francés. Recebèt lo primièr Prèmi Nobel de Literatura de l'istòria, en 1901.

## Biografia
Naissèt lo 16 de març de 1839 dins la vila de París filh d'un comerçant d'aquela vila. Estudièt inicialament engenhariá al Licèu Bonaparte de París mas plan lèu cambièt aqueles estudis per los de filosofia. 

L'an 1881 se convertiguèt en membre d'Academia Françesa, en ocupant lo sèti numèro 24 d'aquela institucion. Foguèt un dels mai fèrmes partidaris de Alfred Dreyfus en lo nomenat Cas Dreyfus. Moriguèt lo 6 de setembre de 1907 a Châtenay-Malabry, vilòta situada dins l'actual airal metropolitana de París, victima d'atacas de paralisia.
Ceba

La **ceba** (o l**'inhon**) (*Allium cepa*) es una planta erbacèa bulbosa de la familha de las liliacèas originària de l'Asia Centrala, que ten pas qu'una sola cabòça bèla, de forma ovoïda, redonda. Es biennala e pòt arribar fins a 1&nbsp;m de longor. Sas fuèlhas son semicilindricas e sortisson d'una cabòça rebonduda, que ten de rasics superficials. Sa camba es drecha e abitualament espelís pendent la segonda annada de maturacion de la planta. A son cap a una ombella de flors blancas o ròsas.

Quand es copada, la cabòça daissa anar un òli volatil sulfurat que causa de lagremas per encausa d'irritacion del teissut conjontiu de l'uèlh.

Es conegut e emplegat tradicionalament coma planta medicinala, e es estat utilizat dins lo tractament de l'asma, de la diabèti, l'ipertension, etc.

A una resisténcia fòrta a la secada a mai se cal pas que manque d'aiga dins lo periòde critic de creissença de la cabòça. Se las cebas subisson una manca excessiva d'aiga, pòdon venir mai picantas e sa cabòça serà mens desvolopat.

Las regions occitanas fan una consomacion importanta de ceba e demest las vilas productoiras de cebas cal citar Lesinhan la Ceba (a ras de Pesenàs, Erau).
thumb|Una ceba entièra, una mièja ceba e un talh de ceba

## Compausants actius principals
 
* Minerals: principalament: potassi, fosfòr, calci, magnèsi, sòdi, sofre e, en quantitats mendres: fèrre, manganès, zinc, coire e selèni.
* Vitaminas: vitamina C, acid folic, vitamina E
* Òli essencial amb fòrça compausants sulfuroses: disulfuri d'atilpropili, metilaliïna, cicloaliïna...etc
* Acid tiopropionic
* Quercetina
* Aliïna, en quantitat mendre que dins l'alh.

]]

## Véder tanben
* Cebard

## Nòtas
Portland (Oregon)

**Portland** es la pus granda vila de l'estat d'Oregon, Estats Units d'America. Situada près del jonhent del flume Colómbia (que fa frontièra amb l'Estat de Washington) e del riu Willamette dins lo nòrd-oèst del país, es la tresena vila pus popblada del nòrd-oèst Pacific, après Seattle e Vancouver. Sa populacion estimada en 2017 èra de  abitants. Son aglomeracion comptava aperaquí 2,4 milions d'abitants, siá la 25ena aira urbana del país. Sa superfícia totala es 376,5&nbsp;km².

Portland es famosa per èstre una de las vilas mai ecologica del país. Tracta 67 % de sas escobilhas, çò qu'es lo segond melhor resultat nacional après Seattle. La vila e la region son conegudas per sa politica volontarista son investiment dins lo mètro leugièr. La vila es tanben coneguda per sa còla de basquetbòl, los Trail Blazers de Portland.

Portland foguèt fondada en 1851 e est lo sèti del comtat de Multnomah. La vila es escaissada « La Ciutat de las Ròsas » per amor dels nombroses jardins de ròsas coma l*'[[International Rose Test Garden]]*, pus grand al mond, favorizat per lo clima oceanic de la region.

## Galariá
thumb|230px|left|Centre de Convencions de Portland, Oregon.
thumb|230px|left|La vila e lo mont Hood.
Alessandro Volta

**Alessandro Giuseppe Antonio Anastasio Volta** (n. en 1745, m.1827) foguèt un fisician italian. Descobriguèt l'electricitat estatica e inventèt la pila electrica. Lo vòlt, unitat SI de diferéncia de potencial electric, es nomenat en son onor.
Alh cultivat

vinheta|drecha|Alh cultivat
L**'alh** (var. **alhet** ; **'lissa**(f)) (***Allium sativum***) es una planta caboçuda cultivada de la familha de las *[[liliacèa]]s*. S'emplega mai que mai coma condiment, mas s'utiliza tanben amb una tòca terapeutica per las proprietats que li an atribuit la sciéncia e las tradicions popularas.

Per encausa de sa cultura tanta espandida sas originas son un pauc foscas. S'es pensat que veniá de Siberia sudoccidentala o benlèu de Sicília o de Calàbria, ont nais espontanèament. Es parent de la ceba.

L'odor caracteristica de l'alh se deu a mantun compausat organic de sofre e particularament lo sulfur de diallil e l'allicina.

## Emplec en [[fitoterapia]]
L'alh a tres proprietats curativas principalas:
* Antiipertensiu
* Antibacteric
* Antielmintic (los elmintis son de vermenons intestinals)

## Curiositats
Dins lo folclòre de qualques païses d'Euròpa, se pensava que l'alh aguèsse d'efièches de proteccion contra los vampirs; l'alh es doncas vengut un element recurrent dins los filmes de vampirs.

## La cosina
L'alh es plan emplegat en cosina. En tèrras occitanas e catalanas, una de las recèptas reinas que se fan amb el es l'alhòli. Se preparan tanben de sopas d'alh, alhadas...

## Informacions nutricionalas
Joan Baptista Van Loo

**Joan Batista Van Loo** (n. 14 de genièr de 1684, m.19 de decembre de 1745) foguèt un pintor occitan del començament del sègle XVIII.
Nasquèt a Ais de Provença, e foguèt portat a l'art de la pintura per son paire Loís Abraam Van Loo. Ja, pro jove, en avent executat de tablèus per la decoracion de la glèisa e d'autres edificis publics d'Ais, foguèt emplegat per de trabalh semblant a Tolon, que abandonèt per fòrça aprèp lo seti de 1707.

Passèt puèi jos la proteccion del princi de Carinhan, que lo mandèt a Roma, ont estudièt amb Benedetto Luti. Dins aquela vila l'emplegavan per far de tablèus de glèisa, e realizèt mai particularament un *Scourging of Christ*, que foguèt aclamat, per Santa Maria a Monticelli. A Turin pintrèt Carles Emmanuel II, Duc de Savòia e maites membres de sa cort. Puèi se mudèt a París, ont foguèt elegit coma membre de l*'Académie Royale de Peinture et de Sculpture*, realizèt mai d'una òbra d'autar e restaurèt las òbras de Francesco Primaticcio a Fontainebleau.
Pigment

[thumb|200px|Pigment natural [blau marin jos una forma polsosa.]]

[thumb|200px|Lo pigment sintetic [blau marin es identic quimicament al blau marin natural.]]

Un **pigment** es un material que càmbia la color de la lutz que rebat en resulta d'una absorcion selectiva de las colors. Aqueste fenomèn fisic es diferent de la fluorescéncia, de la fosforescéncia, e d'autras formas de luminescéncia, que lo quite material emet de lutz.

Un cèrt nombre de materials absorbisson d'un biais selectiu d'unas ondas luminosas. Los materials que los òmes an causit e desvolopat per tal de los far servir coma pigments tenon en general de proprietats especificas que los fan perfièches per colorar d'autres materials. Un pigment deu tenir un fort poder de tintura relatiu als materials que colora. Deu èsser estable jos forma solida a temperatura ambienta. 

Per las aplicacions industrialas coma dins las arts, permanéncia e estabilitat son proprietats recercadas. Los pigments que son pas permanents son sonats . Los pigments fugitius se marfisson amb lo temps o l'exposicion a la lutz.
Linus Pauling

**Linus Pauling** (1901–1994) foguèt un quimista estatsunidenc que recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1954 e lo Prèmi Nobel de la Patz en 1962. Lo premier foguèt obtengut per sei recèrcas sus la natura dei ligams quimics e son trabalh sus la determinacion de l’estructura de substàncias complèxas. Lo segond guierdonèt sa campanha còntra leis assais nuclears.
Chastanhièr

**Chastanhièr** (*Chastanier* en francés) es una comuna gevaudanesa situada dins lo departament de Losera e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion, relevada a Ròcla e a Sant Flor de Mercoira, es [tʃasta'ɲɔ] .

## Istòria

## Administracion

* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna demorèt dins lo canton de Lengònha.

## Demografia

* 2016 : 77

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Siti del conselh general de Losera 

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Lenga (omonimia)

**Lenga** pòt èsser:
* *Lingüistica*:
** lenga, coma instrument de comunicacion;
** lengas per familha;
** classificacion de las lengas del Mond.
* *Anatomia*:
** la lenga, muscle dins la boca.
Comtat de Niça

**La** ò **lo Comtat de Niça** (en occitan italianizat: *«la Contèa de Niça»*), que si sòna finda lo **País Niçard**, es una region istorica d'Occitània, a l'èst, a l'entorn de la vila de Niça e que s'espandisse tra la mar Mediterranèa (Còsta d'Azur), lo riu de Var e la cresta de l'extrèm sud dei Alps. 
La sieu capitala es la vila de Niça e lo gentilici es **niçard -a**.

A l'origina èra una part dau comtat de Provença; en lo 1388 foguèt integrat au ducat de Savòia (que devenguèt lo Reiaume de Piemont-Sardenha en lo 1720).

## Geografia
Lo territòri de la Comtat de Niça correspònde mai ò mens a l'actual arredoniment de Niça en lo departament dei Alps Maritims. La màger part de la Comtat es montanhoa e la part mediterranèa s'espandisse sus un trentenau de quilomètres. 

La vila de Niça es totjorn estada la vila principala de la Comtat.

### Demografia
La populacion de la Comtat actuala viu essencialament a Niça e en riba de mar. En lo rèirepaís, li comunas de Còntes, Toreta-Levenç, Levenç, Sospèr, L'Escarea, e Brelh forman li ciutats mai importanti.

Vequí li 5 comunas mai pobladi de la Comtat:



## Istòria
vinheta|Mapa d'Itàlia en lo 1843
A l'inici èra una part de l'ancian comtat de Provença, pi a partir dau 1388, foguèt una partida dau ducat de Savòia (que venguèt lo reiaume de Sardenha en lo 1720). Pilhèt lo nom de *Comtat de Niça* a una data indeterminada après la dedicion a Savòia. Foguèt pi annexat a l'estat francés en lo 1860. 

Despí aquò, forma l'arredoniment de Niça qu'es la màger part dau departament dei Alps Maritims, totun si garda lo nom de *Comtat de Niça* per designar aquela region culturala e istorica que la sieu personalitat es tot plen fòrta.

Istoricament, lo Principat de Mónegue es enclavat dins lo Comtat de Niça mas non ne'n fa partida. La vila de Menton, embau País Mentonasc, faïan partida dau Principat de Mónegue (fins en lo 1861, quora foguèron restacats a l'estat francés).

## Cultura

### Bandiera e blason
vinheta|171x171px|Blason de la Contèa
Lo drapèu de la Comtat correspònde ai armas descrichi ensinda en francés : « D'argent à l'aigle couronnée de gueules au vol abaissé, empiétant une montagne de trois coupeaux de sable issant d'une mer d'azur mouvant de la pointe et ondée d'argent ».

En la sieu *Notice historique sur les blasons des anciennes provinces de France* (1941), Jacques Meurgey, en soslinhant que la Comtat non a jamai possedit d'armas especifiqui, atribuïa aqueli de la Vila de Niça a tot lo país.

L'apondeson de la mar es pus recenta.

## Galaria

Fichièr:County of nice.svg|Una mapa de la Comtat de Niça (en portegal) (en italian)
Fichièr:Nice-Carabacel-SquareFoncet3.jpg|Lo jardin Foncet a Niça
Fichièr:Saint Etienne de Tinée.jpg|Lo vilatge de Sant Estève de Tiniá, dins lu Alps Occitans (la Gavotina e la Comtat de Niça)
Fichièr:Harbour of Nice (FR-06000).jpg|Lo pòrt de Niça


## Bibliografia
BARELLI Herve [Hervé], ROCCA Rogier [Roger] (1995) *Histoire de l'identité niçoise*, Niça: Serre.

## Nòtas e referéncias


## Ligams extèrnes
*
Juan Perón

**Juan Domingo Perón** (nascut lo 8 d'octobre de 1895 – mòrt lo 1èr de julhet de 1974) èra un oficièr e òme politic argentin. Foguèt elegit tres còps President d'Argentina de 1946 a 1955 e de 1973 a 1974. Perón e sa femna Eva èran bravament populars dins una part importanta de la populacion argentina e son encara considerats uèi coma d'icònas pels membres del Partit Peronista. Los admiraires de Perón aplaudiguèron sos esfòrces per eliminar la pauretat e per donar de dignitat al trabalh, mentre que sos detractors considèran qu'èra un demagòg e un dictador. Donèt vam al movement politic conegut coma lo Peronisme, movement encara popular dins l'Argentina d'ara. Aqueste movement vòl èsser o se definís coma una tresena via entre lo capitalisme e lo socialisme. Perón foguèt un dels presidents mai controversiats d'Argentina per son implicacion dirècta amb lo nazisme aprèp la Segonda Guèrra Mondiala.
Bòrshch

[thumb|250px|Una sieta de bòrshch amb de [crèma fresca.]]
Lo **bòrshch** es una sopa de legums mai que mai ucraïniana, qu'en general compren de bledarabas, element essencial que li dona sa color viva roja.
D'autres ingredients suplementaris abituals, segon la preparacion, son las mongetas, lo caulet, las carròtas, los cogombres, las trufas, las cebas o tomatas) que son cuèch mai sovent separadament de la bledarava. Òm i pòt apondre tanben de campairòls e de la carn (polet, pòrc o buòu).

Es comunament admes que lo bòrshch ven a l'origina d'Ucraïna, mas fa partit tanben de l'eritatge culinari local de plusors païses de l'èst e del centre d'Euròpa. Lo potatge es dit *barščiai* en Lituania, *barszcz* en Polonha, *боршч* en Bielorussia, *борщ* en Russia e Ucraïna.
Joan Frederic Brun

**Joan Frederic Brun** (en francés: *Jean-Frédéric Brun*, Montpelhièr, 6 de febrièr de 1956) es un escrivan contemporanèu occitan originari del país de Montpelhièr. Es tanben mètge d'espital e cercaire.

## Biografia
**Joan Frederic Brun** nasquèt a Montpelhièr en 1956. Pivelat tre l'adolescéncia per la lenga occitana, s'avodèt a la trabalhar e a l'estudiar de contunh. Aital comencèt a publicar d'òbras tre 1979, çò que li valguèt un acuèlh estrambordat de divèrses escrivans famoses coma Max Roqueta e Bernat Manciet. Collaborava ja a la revista *[[Òc (revista)|Òc]]* dempuèi 1974. 

Èra plan pròche del poèta e escrivan d'Argelièrs d'Erau, Max Roqueta e foguèt un dels fondadors d'una associacion ***Amistats Max Roqueta*** que son prètzfach es de far conéisser l'òbra d'aquel grand escrivan occitan. Consacra un sit internet "Montpelhièr l'occitana" a la presentacion del sosdialècte montpelhieirenc del lengadocian (vocabulari - amb de lexics - e produccion literària). Mai recentament a mes en linha un sit en anglés per far conéisser mai largament la poesia occitana: "occitan poetry". Es dempuèi decembre de 2008 president del PEN-club de lenga d'òc 

Es secretari de la Societat Internacionala d'Emoreologia Clinica e s'interèssa activament a l'espeleologia.

## Bibliografia

* *Lo retrach dau dieu Negre (roman fantastic)* (1986)
* *Setembralas (roman)*(1992)
* *Lo temps clar de las encantadas (nòvas)* (2005)
* *Luònh (narracion)* (2006)
* *Ciutats dins l'Azur* (recuèlh de nòvas de 2009)
* *Las que dançavan dins la lutz* (2012)
* *Flors d'errança* (2017)
* *Lo bales dialectic* (un libre de lenga e de cultura occitana montpelhierenca)
* *Lo viatge de Xlo* (roman de sciéncia-ficcion), Orthez, Per Noste, 2021 ()

**Recuèlhs de poèmas :** 
* *Estius e Secaresas* (recuèlh de poèmas de 1979)
* *Lo doç esglai* (recuèlh de poèmas de 2003)
* *Legendari de las despartidas* / *Légendaire des départs / Legends of departure,* (occitan, francés, anglés), Montpeyroux, Jorn, 2009 (ISBN 978-2-905213-35-3)
* *Flors d'errança / Wandering flowers / Fleurs d'errance* (occitan, anglés, francés), Montpeyroux, Jorn, 2017 (ISBN 978-2-905213-49-3)

## Vejatz tanben
*Montpelhierenc

## Ligams extèrnes
* Autobiografia de l'autor sus son sit MONTPELHIÈR L'OCCITANA
* OCCITAN POETRY
* Son sit professional amb sas publicacions scientificas
## Referéncias
Saddam Husayn

**Saddam Husayn** (Tikrit, 28 d'abril de 1937 - Bagdad, 30 de decembre de 2006) o mens exactament **Saddam Hussein** (nom complet arabi: صدام حسين عبد المجيد التكريتي = *Saddām Husayn Aabdu Al Majīd Al Tikrītī*), militar (general), foguèt lo president d'Iraq entre 1979 e 2003. Apliquèt una dictatura sagnosa que faguèt de centenats de milierats de mòrts. Depausat lo 9 d'abril de 2003, foguèt jutjat e condemnat a l'execucion per penjament, qu'ocorreguèt lo 30 de decembre de 2006.
Ahmad Hasan Al Bakr

**Ahmad Hasan Al Bakr** o mens exactament **Ahmed Hassan al-Bakr** (أحمد حسن البكر), militar (brigadièr-general), foguèt president d'Iraq entre 1968 e 1979. Foguèt tanben primièr ministre del país en 1963 e  entre 1968 e 1979.

## Biografia
Al-Bakr dintrèt a l'academia militar en 1938 après èsser durant sièis ans mèstre d'escòla. En 1941 prenguèt part al còp d'estat de Rashid Ali Gaylani e quand aquel foguèt acalorat foguèt arrestat e separat de l'armada, ont poguèt tornar en 1957, en obtenent alavetz lo gra de general de brigada. Faguèt partida del grop dels "Oficièrs Liures" que lo 14 de julhet de 1958 desroquèron la monarquia. Lo 7 de març de 1959 se produsiguèt un còp d'Estat qu'esclatèt a Mossol, dirigit pel coronèl Chawaf e d'autres oficièrs que reclamavan l'union amb la Republica Aràbia Unida. L'aviacion leiala bombardèt los rebèls e Chawaf moriguèt e los oficièrs rebèls foguèron executats. Al-Bakr foguèt acusat d'aver sostengut la revòlta e foguèt retirat de l'armada en passant a la resèrva. En aquel temps al-Bakr dintrèt al partit Baath ont arribèt lèu als luòcs dirigents. 

Lo 8 de febrièr de 1963, coma general a la resèrva e membre dirigent del Baath organizava un còp d'estat que desroquèt Abd al-Karim Qasim (que foguèt executat lo jorn 9). Los colpistas bombardèron lo palais presidencial amb avions e anoncièron per la radio que Qasim èra mòrt, mas aquel èra passat la nuèch a l'ostal de la siá maire e sortèt dins la carrièra per se daissar veire. Alavetz los colpistas envièron los tancs de l'III Armada, Qasim foguèt cercat e a la nuèch capturat. Nombroses militars fisèles a Qasim e divèrses politics comunistas foguèron executats totun. Atenguèt lo poder un Conselh Nacional Revolucionari presidit pel nasserista Abdul Salam Arif, qu'aviá fòrça prestigi (mas gaudiguèt pas de cap de poder) amb al-Bakr coma cap de govèrn e vicepresident. Ali Salah Saadi, Secretari general del Baath foguèt nomenat viceprimièr ministre e ministre de l'Interior e d'autres membres del partit ocupèron de nautas cargas dins lo govèrn. Saadi dins lo partit èra socialista e partidari de reformas socialas radicalas mentre al-Bakr representava lo corrent nacionalista moderat partidari d'un aprochament a Gamal Abdèl Nassèr. Saadi organizèt unas milícias amb lo nom de Gàrdia Nacionala que serviguèron de polícia politica e aguèron fins a  membres. La repression foguèt virulenta e sagnanta contra los simpatizants de Qasim e los comunistas e totes los caps militars considerats prèps al comunisme foguèron executats, quitament los de la resèrva; foguèt tanben executat Hasan Radawi, secretari general del Partit Comunista Iraquian e dos membres del Comitat Central.
Bernardo Atxaga

thumb|230px|Bernardo Atxaga en 2009
**Bernardo Atxaga** es lo pseudonim literari de José o Joseba Irazu Garmendia, escrivan basc nascut a Asteasu en Guipuscoa en 1951. 

## Biografia
Bernardo Atxaga es a l'encòp licenciat en economia de l'Universitat de Bilbao, e en filosofia de l'Universitat de Barcelona. A trabalhat coma economista, libraire, professor d'euscar, participèt dins lo mond de l'edicion, e es estat a mai scenarista de ràdio. En 1980 decidiguèt de se consacrar exclusivament a escriure.

Lo primièr cop que publiquèt un tèxt foguèt en 1972, dins una antologia d'escrivans bascs. Son primièr raconte, Ziutateak ("sus la vila"), se publiquèt en 1976. Sa primièra antologia poetica, Etiopia, espeliguèt en 1978. A escrich d'òbras de teatre, de paraulas de cançons, de romans e narrativa corta. Son libre de racontes nomenat Obabakoak, publicat en 1988, ganhaire del Premio Nacional de narrativa de las Letras Españolas e traduch en 20 lengas, venguèt un filme Obaba en 2006 realizat pel director Montxo Armendáriz. En 2003 publiquèt Soinujolearen semea, que i parla de la desaparicion del mond d'Obaba, introduit dins lo roman citat anteriorament. N'apareguèt una version en espanhòl en setembre de 2004, jol nom d'"El hijo del acordeonista" revirada personalament.

En 2006 venguèt membre de l'Académia de la Lenga Basca (Euskaltzaindia).

Uèi l'autor demòra dins un vilatge d'Alaba.

## Òbras
thumb|right|Bernardo Atxaga en 2007
### Romans
* *Behi euskaldun baten memoriak* ("Memòrias d'una vaca basca", Pamiela, 1991)
* *Gizona bere bakardadean* ("L'òme solitari", Pamiela, 1993)
* *Zeru horiek* ("La femna solitària", 1996)

### Racontes
* *Bi anai* ("Dos fraires" Erein, 1985)
* *Bi letter jaso nituen oso denbora gutxian* (Erein, 1985)
* *Obabakoak* (Erein, 1988)
* *Henry Bengoa inventarium, Sugeak txoriak begiratzen dionean, Zeru horiek* (Erein, 1995)
* *Sara izeneko gizona* ("L'òme que se sonava Sara", Pamiela, 1996)

### Òbra poetica
* *Etiopia* (Pott, 1978),
* *Nueva Etiopia* (Detursa, 1997)

### Libres pels mainatges
* *Chuck Aranberri dentista baten etxean* ("En Chuck Aranberri en cò del dentista", Erein, 1985)
* *Nikolasaren abenturak, Ramuntxo detektibe* (Elkar 1979)
* *Siberiako ipuin eta kantak* ("Istòries e cançons de Siberia", Erein)
* *Jimmy Potxolo, Antonino apreta, Asto bat hipodromoan, Txitoen istorio, Flannery eta bere astakiloak* (Elkar)
* *Xolak badu lehoien berri* (Erein, 1995),
* *Xola eta basurdeak* ("Xola e los singlars", Erein 1996) - ganhèt lo Prèmi de Literatura Basca per Enfants en 1997
* *Mundua eta Markoni* ("Lo mond e Marconi", BBK fundazioa, 1995)

### Autras
* *Ziutateak* (1976)
* *Soinujolearen semea* (2003)

## Ligams extèrnes
*  Atxaga a l'Institut Cervantes de Moscòu
Aups (Var)

**Aups** (*Aups* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.  La vila es celèbra per son mercat dei rabassas.

## Geografia
Aups es a 500&nbsp;m d'altitud ai pòrtas de Verdon, entre la plana deis Uchanas e lei premiers còntrafòrts deis Aups coma la montanha deis Espiguieras (880&nbsp;m). 
La comuna es integrada dins lo Pargue Naturau Regionau de Verdon despuei 2000.

## Toponimia
**Aups** se pronóncia . Per dire *a Aups*, se ditz correntament *as Aups*  (en nòrma mistralenca escrivon *Aup, à-z-Aup* segon lo TDF). Veire tanben Ais de Provença e Albi.

## Istòria
Juli Cesar i passèt per conquistar Gàllia e auriá dich « aimi mai d'èsser premier as Aups que d'èsser segond a Roma » (legenda  de segur !).
La vila foguèt pilhada per leis uganauds dau baron d'Alemanha de Provença particularament en 1574 onte pilhèron lo vilatge e maselèron 18 aupencs. Una "verge dau masèu" foguèt erigida sus lo luòc dau borrelatge, carriera dau Relòtge.
Aups foguèt lo centre de l'insurreccion varesa republicana en 1851 còntra lo còp d'Estat de Napoleon III, una veraia caça de l'òme foguèt liurada lo 10 de decembre. Lo vilatge prenguèt per escais *lo Centre Var roge*. La vila foguèt tanben un grand centre de la Resisténcia Francesa pendent la Segonda Guèrra Mondiala.

## Administracion

## Demografia

## Activitats

Torisme, rabassa, caça, tradicions provençalas, mèu.

Aups es conegut per son mercat dei rabassas, lo tresen de França per òrdre d'importància. Se ten cada dijòus de novembre a febrier.

## Torisme
* Carrieras de l'Edat Mejana
* Collegiada de Sant Brancaci
* Capèla de Nòstra Dòna de la Desliurança
* Roïnas dau castèu e dei barris d'Aups.

Aups es la placa viradissa de l'Aut Var. L'influéncia toristica dei Gòrgas de Verdon e dau lac de Santa Crotz atira de toristas nombrós as Aups, subretot au mercat provençau (lo dimècres e lo dissabte).

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Vèire tanben
* Comunas de Var
## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Patricia Highsmith

**Patricia Highsmith** (n. **Mary Patricia Plangman** en 1921, m. 1995) foguèt una escrivana americana de romans policièrs. En 1951 Alfred Hitchcock a transformat son libre *Strangers on a train* en un filme.
Boèmia

**Boèmia** (en chèc *Čechy*, en alemand *Böhmen*) es una granda region istorica que constituís la part occidentala de Chequia.

Lo gentilici es **boèmi boèmia**.

## Vejatz tanben
* Republica Chèca
* Boèmia Centrala
* Boèmia del Sud
Moràvia

**Moràvia** (en chèc e en eslovac *Morava*, en alemand *Mähren*) es una region istorica que constituís uèi la part orientala de Chequia.

Lo gentilici es **morau, -ava**..

## Vejatz tanben
* Chequia
* Grand Moràvia
Silèsia

**Silèsia** (en polonés *Śląsk*, en chèc *Slezsko*, en alemand *Schlesien*) es una granda region istorica au sud-oèst de Polonha e au nòrd-èst de Chequia. Avans 1945 tanben una partida importanta de Silèsia èra au centre-èst d'Alemanha, avans que la restaquèsson a Polonha.

Lo gentilici es **silesian -a**.

## Referéncia
Martti Ahtisaari

**Martti Ahtisaari** (n. 1937 -2023) diplomata, foguèt president de Finlàndia entre 1994 e 2000. A recebut lo Prèmi Nobel de la Patz en 2008.
James Meade

**James Edward Meade** (n. en 1907, m. en 1995) foguèt un economista britanic. Recebèt lo Prèmi Nobel d'Economia en 1977.
Dan Aykroyd

**Dan Aykroyd** (n. **Daniel Edward Aykroyd** en 1952) es un actor de cinèma, productor e scenarista canadian. 

## Biografia
Abans de se donar conéisser a la television Daniel Edward Aykroyd faguèt d'estudis de criminologia qu'abandonèt. Se maridèt amb Donna Dixon lo 1982 e aguèt 3 filhas. Se fa conéisser pel grand public nòrd-american mercés a la siá participacion en l'emission en la série de comèdia setmanala *Saturday Night Live*, entre 1975 e 1979.
Maria del Mar Bonet

230px|thumb|Maria del Mar Bonet a Verges en 2007
**Maria del Mar Bonet i Verdaguer** es una cantautora malhorquina nascuda a Palma (Illas Balearas) lo 27 d'abril de 1947. Amb lo catalan Lluís Llach e lo valencian Raimon es una de las representantas mai conegudas e emblematicas de la lenga catalana, de la musica e de la cultura dels Païses Catalans internacionalament.

Es sòrre del cantautor Joan Ramon Bonet. Estudièt la ceramica a l'Escola d'Arts i Oficis pasmens acabèt que se consacrèt d'a fons a la cançon. Arribèt a Barcelona en 1967, ont comencèt a cantar amb los Setze Jutges. En 1968 una de sas cançons mai emblematicas *Què volen aquesta gent?* patirà la censura del regim franquista e serà enebida. 

Dempuèi aquel temps, a editat de disques de musica fòlc e d'estandards de jazz en catalan. A mai, a realizat maites concèrts dins divèrsas localitats d'Euròpa, d'Africa del Nòrd e d'America, en s'implicar tanben d'un biais prigond dins lo domeni de la recèrca de formas artisticas novèlas. 
Dins aquela dralha de recèrca e simbiòsi de musicas del sud d'Euròpa collaborèt amb fòrça artistas de l'airal mediterranèu coma per exemple l*'Ensemble de Musique Traditionnelle de Tunis*, lo musician turc Zulfu Omar Livanelli o lo grop valencian *[[Al Tall]]*.

En 2004 son album *Amic, Amat* recebèt lo Premi de la Música Ciutat de Barcelona e la Medalla d'Or de Mallorca.

Es a mai pintora e a editat un libre amb de poèmas e de pinturas sias.

## Discografia
* 1969: *Maria del Mar Bonet*
* 1971: *Maria del Mar Bonet* 
* 1974: *Maria del Mar Bonet*
* 1975: *A l'Olympia*
* 1976: *Cançons de festa*
* 1977: *Alenar*
* 1979: *Saba de terrer*
* 1979: *Quico-Maria del Mar* (amb Francesc Pi de la Serra)
* 1981: *Sempre*
* 1981: *L'àguila negra*
* 1981: *Jardí tancat*
* 1982: *Breviari d'amor*
* 1982: *Cançons de la nostra mediterrània* (amb Al Tall)
* 1985: *Anells d'aigua*
* 1987: *Gavines i dragons*
* 1989: *Ben a prop* (amb Manel Camp)
* 1990: *Bon viatge faci la cadernera*
* 1990: *Coreografies*
* 1993: *El·las*
* 1995: *Salmaia*
* 1997: *Primeres cançons* (reedició)
* 1997: *El cor del temps*
* 1999: *Cavall de foc*
* 2001: *Raixa*
* 2001: *Cants d'Abelone* (amb Rafael Subirachs)
* 2003: *Collita pròpia*
* 2004: *Amic, amat*
* 2007: *Terra secreta*
* 2010: *Bellver*
* 2011: *Blaus de l'Ànima, més de 20 anys ben a prop* (amb Manel Camp)
* 2013: *Fira encesa* (recuèlh de poemas musicats de Bartomeu Rosselló-Pòrcel)
* 2017: *Ultramar*
* 2020: *Maria del Mar Bonet amb Borja Penalba*

## Ligams extèrnes
* Cançons i discografia a CANCIONEROS.COM
* Web de Maria del Mar Bonet
* Amics de Maria del Mar Bonet
* MMB a ''Ritmes.net''
* Videoclips
Al Tall

Lo grop valencian **Al Tall** es un ensems musical valencian de musica fòlc catalana dels mai prestigioses e celèbres del País Valencian e tanben dels Païses Catalans. Es reconegut per sa longa trajectòria musicala e es un dels pionièrs dins los ensages de reinterpretacion e renovacion de la tradicion musicala e sonòra del país barrejadas e encabidas dins un encastre mediterranèu de la musica populara. **Vicent Torrent** e **Manolo Miralles** son es dus soleti des membres fondadors qu'an demorat activament en grop enquiara sua dissolucion en 2012.

## Cronologia

La carrièra del grop s'espandís sus mai de trenta annadas e mai de catòrze disques editats long de quatre decadas, amb una primièra decada de las mai fecondas.

## Ligams extèrnes

*AlTall.org sit oficial
*''Botiboti.org'', brèva istòria e discografia
*''Esclafamuntanyes'', *I clar, el concert d'Al Tall a Algemesí...*, ressenya del concert d**Envit a vares'' en el bloc de [[Sergi Gómez i Soler]]
*[http://www.cult.gva.es/tgv/archivos/Al%20Tall.PDF Generalitat Valenciana], pdf ''oficial'' pels 25 anys on apareix el terme ''Ripproposta'' (''sic'')
*[http://blocs.mesvilaweb.cat/node/view/id/20011 ''La caseta del plater''], ''L'envit a vares d'Al Tall'' en el bloc de [[Josep Vicent Frechina|Vicent Frechina]]
*[https://web.archive.org/web/20061104000751/http://www.mallorcaweb.com/Mag-Teatre/rockicanco/altall.html ''Mallorcaweb.com''], las paraulas de ''Cant de Maulets'', ''Tio Canya'', ''No en volem cap'' e ''Lladres''
*[https://web.archive.org/web/20070813190657/http://www.ritmes.net/pritmes/rtArtista.jsp?hiArtista=61855579&hiEstil=tradicio ''Ritmes.cat''], notícies endarrerides i el vídeo d**Això és Espanya*
*[http://blocs.mesvilaweb.cat/node/view/id/27425 *Ulisses20*], *Al Tall, trenta anys després*, un autre concèrt d*'Envit a vares'' a Bétera
Robert Huber

**Robert Huber** (n. en 1937) es un bioquimista alemand. A recebut lo Prèmi Nobel de Quimia en 1988, amb Hartmut Michel e Johann Deisenhofer.
Frank B. Kellogg

left|80px|Medalha prèmi Nobel

**Frank Billings Kellogg** (n. en 1856, m. 1937) foguèt senador de l'estat nòrd-american de Minnesòta entre 1917 e 1923, e lo 45 Secretari d'Estat dels Estats Units entre 1925 e 1929. Foguèt tanben lo laureat del Prèmi Nobel de la Patz de 1929.
Saint Paul (Minnesòta)

**Saint Paul** es una ciutat e la capitala de l'estat de Minnesòta, als Estats Units. Es la segonda vila per lo nombre d'abitants après Minneapolis amb  abitants (recensament federal de 2010), amb que forma la conurbacion de Minneapolis-Saint Paul, quei comptava  (2010).

## Geografia
200px|thumb|left|Mapa de la conurbacion de Minneapolis-Saint Paul.
Saint Paul se situa al nòrd del Midwest dels Estats Units, region del centre de l'America del Nòrd a aperaquí  al nòrd-oèst de Chicago. Lo país estrangièr mai pròche es Canadà que ne's distant d'aperaquí . Mai precisament, la vila es localisada al centre-èst de l'Estat de Minnesòta, dins lo comtat de Ramsey près de la frontièra amb Wisconsin.

## Istòria
Saint Paul comencèt d'èstre frequentada pels trapaires, aventurièrs e missionaris al començament del sègle XIXen, après la construccion de fort Snelling. La major part d'entre eles venián del Canadà pròche e de l'èst dels Estats Units. S'amassèron d'en primièr al jonhent dels rius Mississippi e Minnesòta. Lo primiièr abitant foguèt un canadian, Pierre Parrant, que dobriguèt lo primièr comèrci e abitacion de Saint Paul.  Al començament dels ans 1820, la region venguèt un centre important de negòci. En 1841, lo paire missionari catolic roergàs Lucien Galtier establiguèt la *Cathedral of St Paul* que balhèt son nom a la vila. Saint Paul foguèt puèi la capitala del territòri puèi de l'Estat du Minnesòta (1858).

Es dins aquela vila qu’Irma Levasseur, primièra femna medecin, foguèt formada abans de tornar praticar en Quebèc e en Euròpa

En 1931, le caumatge e la misèria provocada par la Granda Depression entrainèron de susmautas de la fam dins la vila.

## Personalitats ligadas amb la vila
* F. Scott Fitzgerald (1896–1940), escrivan
* Charles Monroe Schulz (*Peanuts*; 1922–2000), dessenhaire
* Georgios Papandreou (n. 1952), Primièr ministre de la Republica grèca
* Chad Smith (n. 1961), bateire dels Red Hot Chili Peppers
Robert Coleman Richardson

**Robert Coleman Richardson** (n. en 1937) es un fisician american. A recebut lo Prèmi Nobel de Fisica en 1996, amb David Morris Lee e Douglas Osheroff.
Trini López

thumb|right|Trini López

**Trini López** (n. **Trinidad López III** en 1937) es un cantaire e musician american e pionièr del rock, mai conegut per la musica *If I Had A Hammer*, e per una version de *La Bamba*.
Torre Glòries

La **Torre Glòries** es un gratacèl situat a la Plaça de les Glòries catalanes, dins lo districte de Sant Martí de Barcelona. Foguèt dessenhada per l'arquitècte francés Jean Nouvel. Foguèt dobèrta en junh de 2005, mas son inauguracion oficiala se debanèt lo 16 de setembre de 2005.

Aqueste edifici a un aspècte que pòt far pensar a un missil enòrme. Ten  que servisson a de burèus, 3210&nbsp;m² als servicis e installacions tecnicas, e 8350&nbsp;m² als servicis generals e a mai possedís un auditòri. La Torre Agbar a una nautor de 144&nbsp;m, amb 38 nivèls, que quatre son jos tèrra. Es lo tresen edifici de la vila en nautor, aprèp l'Hotel Arts e la Torre Mapfre.

Es equipada de mai de 4000 dispositius luminoses que fan servir la tecnologia LED e que permeton de generar d'imatges luminoses sus la façada. A mai, dispausa de sensors de temperatura a l'exterior de la torre que regulan la dobertura e lo tancament de las persianas de veire de la façada de l'edifici, en reduire aital sa consomacion d'energia necessària per la climatizacion.

Es proprietat del grop immobiliari Laietana, e es lo sèti del Grup Agbar.

Foguèt aquí que se celebrèron las campanadas del Cap d'an amb TV3 en 2006 e sus la façada se dessenhèron los nombres de las dotze campanadas. Per tal de preparar l'eveniment, lo 8 de decembre d'aquela annada se faguèron d'ensages d'impression dels nombres, de las letras e dessenhs sus las parets gràcias als lums de la torre.

## Veire tanben
* 30 St Mary Axe, un edifici semblant arquitecturalament a Londres.

## Ligams extèrnes

*Pàgina oficial de la Torre Agbar