open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lobièras

**Lobièras** (*Loubières* en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [lu'βjɛɾos]. Las fòrmas ancianas son *Luperia* en 1241 (segon Paul Viteau), *Luperias* en 1284, *Lobieras* en 1385, 1390 e cap a 1460 (Cronica d'Esquerrièr), etc .
Segon Dauzat, le nom de *Lobièras* ven del latin *lupus* « lop », ambe'l sufixe *-aria*, donc un sens global de « lòc trevat dels lops ». 
Segon Negre, citat per Patrici Pojada, *Lobièras* es le plural de l'occitan *lobièra* « tuta de lops »; segon Astor, citat per Patrici Pojada, l'occitan *lobièra* « tuta del lop » e le sens del toponime es « lòc trevat dels lops », opinion qu'es tanben la dels Féniés, citats per P. Pojada. Stéphane Gendron, tanben citat per Patrici Pojada, ajusta al sens donats pels precedents le d'equipatge de gosses dreçats per caçar les lops . 
Patrici Pojada obsèrva un consensus pels sens de « tuta de lops, lòc trevat dels lops », probablament al plural .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja
## Ligams extèrnes

## Nòtas
.tube

**** ("mètro", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi l’11 de genièr de 2016.

## Referéncias
Chavacan

Lo **chavacan** (*chabacano* o *chavacano*, en chavacan) (tʃaβaˈkano) es uncreòl basat dins lo castelhan que se parla dins las Filipinas e en Malàisia (estat de Sabah). Lo mot *chabacano* ven d'un mot espanhòl que s'utiliza per marcar lo 'marrit gost' o la 'vulgaritat'. Le lenga chavacana se desvolopèt a Cavite City, Ternate, dins la peninsula de Zamboanga e a Ermita. Lo mond de Zamboanga son tanben apelats *chavan*s. A sièis dialèctes: lo zamboangueño a Zamboanga City, lo davaoeño a Davao City, lo ternateño a Ternate, lo caviteño a Cavite City, lo cotabateño a Cotabato City e l'ermiteño (ara mòrt) a Ermita.

## Referéncias
Lista dels monarcas de Grècia

130px|thumb|Blason de Grècia, de 1831 fins a 1863.
Vaquí la **lista dels monarcas de [[Grècia]]** aprèp l'independéncia de l'Empèri Otoman fins a 1974, an de l'abolicion de la monarquia. Oton Ièr foguèt l'unic monarca qu'aguèt lo títol "rei de Grècia". Lo sieu successor, Jòrdi Ièr e los autres monarcas usèron lo títol "rei dels ellenics".

Grècia abolís la monarquia aprèp referendum l'an 1973 e confirmacion del resultat en 1974. De 1924 til 1935, dum la Duesma Greka Republica, la Monarcaso anke abolisesis.

## Monarcas de Grècia
### Dinastia Wittelsbach

### Dinastia Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg

## Vejatz tanben
* Lista dels primièrs ministres de Grècia
* Lista dels presidents de Grècia
.weather

**** ("lo temps" (que fa), en anglés) es un nom de domeni generic enregistrat per la television americana especializada en meteorologia The Weather Channel. Es en servici dempuèi lo 12 de genièr de 2016.

## Referéncias
Arrondiments de la Nauta Garona

Las diferentas sosprefecturas de Nauta Garona.

Los 3 arrondiments actuals an per caplòc :  **[[Tolosa]]**, Murèth, Sent Gaudenç.

* Arrondiment de Murèth.
* Arrondiment de Sent Gaudenç.
* Arrondiment de Tolosa.

## Istòria
* 1790 : creacion del departament de Nauta Garona amb 8 districtes : Los Sarrasins, Granada, Murèth, Revèl, Rius, Sent Gaudenç, Tolosa, Vilafranca
* 1800 : creacion dels arrondiments : Tolosa, Los Sarrasins, Murèth, Sent Gaudenç, Vilafranca
* 1803 : supression de l'arrondiment de Murèth, restabliment en 1806
* 1808 : supression de l'arrondiment dels Sarrasins (destacat per la creacion de Tarn e Garona)
* 1926 : supression dels arrondiments de Murèth e Vilafranca
* 1942 : restabliment de l'arrondiment de Murèth
.fresenius

**** (d’Eduard Fresenius, industrial alemand, fondator de l’entrepresa) es un nom de domeni generic depausat per Fresenius Immobilien-Verwaltungs-GmbH. Es en servici dempuèi lo 9 de genièr de 2016.

## Referéncias
Arrondiment dels Sarrasins

L’**Arrondiment dels Sarrasins** es una division administrativa e una anciana division electorala francesa situada dins la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus e lo departament de Tarn e Garona. Lo caplòc es la vila lengadociana dels Sarrasins. L'arrondiment s'espandís en Lengadòc, a l'entorn dels Sarrasins, en Carcin (a l'entorn de Moissac), en Agenés e en Gasconha (Lomanha). La lenga autoctòna es l'occitan, lengadocian o gascon.

## Istòria

Se creèt en 1800 dins lo departament de Nauta Garona. 

En 1808, l’arrondiment servís, amb tròces d’autres departaments, a crear lo Tarn e Garona.

Annexèt en 1926 l’ancian arrondiment de Moissac, mès perdèt los cantons de Verdun de Garona , de Grisòlas  e de Montuèg , transferits a l'arrondiment de Montalban. En 1810, l'arrondiment aviá ja perdut lo canton de Vilabrumièr , passat a Montalban. Lo resultat d'aquels transferiments es que l'arrondiment dels Sarrasins, abans 1926 pus poblat que lo de Moissac, es format màgerment del territòri de l'ancian arrondiment de Moissac (7 ancians cantons sus 12, 51 comunas sus 103, mès son pus grandas e, en 2012, pus pobladas dins l'ensemble). Malgrat aquò, lo caplòc foguèt fixat als Sarrasins, vila natala del paire del Ministre de l'Interior Albert Sarraut, Omer Sarraut.

## Composicion abans 1926

* canton de Bèumont de Lomanha;

* canton de Grisòlas;
* canton de La Vit de Lomanha;
* canton de Montuèg;

* canton dels Sarrasins-1;
* canton dels Sarrasins-2;
* canton de Sent Micolau de la Grava;
* canton de Verdun de Garona.

## Composicion de 1926 a 2015
* canton d'Autvilar;
* canton de Bèumont de Lomanha;
* canton del Borg Devisac;
* canton de Lausèrta;
* canton de La Vit de Lomanha;
* canton de Moissac-1;
* canton de Moissac-2;
* canton de Montagut de Carcin;
* canton dels Sarrasins-1;
* canton dels Sarrasins-2;
* canton de Sent Micolau de la Grava;
* canton de Valença d'Agen.

## Composicion a partir de 2015
L'arrondiment a gardat las 103 comunas d'abans 2015, sense cap de fusion desempuèi (en 2026).

## Nòtas e referéncias
Arrondiment de Moissac

L’**arrondiment de Moissac** es una anciana division administrativa e electorala francesa situada dins lo departament de Tarn e Garona. Lo capluòc n'èra la vila occitana del Moissac.

## Istòria
Es creat en 1808 amb lo departament de Tarn e Garona. 

En 1926 es suprimit e las comunas son restacadas a l’arrondiment dels Sarrasins.
Māris Kučinskis

**Māris Kučinskis** (n. lo 28 de novembre de 1961 a Valmiera) es un òme politic leton. Lo 13 de genièr de 2016 es nommat primièr ministre.
Bibliografia

Una **bibliografia** es una lista estructurada de referéncias a de publicacions (libres, articles, sites d’Internet...) de las caracteristicas comunas: lo meteis autor, o lo meteis subjèct. 

Se constituís de referéncias bibliograficas, que caduna conten una identificacion clara d’un element: l’autor o los autors, lo títol, lo lòc de publicacion, l’editor, l’annada, lo numèro, etc.

La primièra bibliografia publicada data de 1494.

A partir del s. XVIIIen, la bibliografia s’espandís per venir una sciéncia dels libres, e al s. XXen caup dins las tecnicas de documentacion.

## Nòrmas
Las bibliografias seguisson doas nòrmas principalas:
* la nòrma ISO 690, qu’es utilizada pels autors dins sas òbras e sos articles per citar d’autres tèxtes
* la nòrma ISBD, qu’es utilizada pels catalògs de bibliotècas

## Bibliografias occitanas
Las primièras bibliografias occitanas son publicadas dins la segonda mitat del s. XIXen, d’un biais non normat, dins l’*Armanac Provençau* e dins l’*Année Félibréenne*. 

La mai recenta es deguda al CIRDÒC qu’ara la manten en linha sul sit Occitanica.

## Ligams extèrnes
* ''Bibliografia del CIRDÒC''
## Nòtas e referéncias
Bandiera rossa

***Bandiera rossa*** tanben conegut coma ***Avanti o popolo*** es lo mai celèbre dels cants revolucionaris italians. Significa « Bandièra roja ». La canson nasquèt al començament del sègle XX e la musica es eissida de la fusion de dos cants populars lombards. Lo tèxte, escrich a l'origina per Carlo Tuzzi en 1908 cambièt amb lo temps. 

Los movements de jovença de la RDA (Freie Deutsche Jugend  FDJ) utilizèron aquel cant dins los ans 1960 dins una version italiana e alemanda.

## Tèxte
alt=dessin stylisé d'une bannière rouge et moirée flottant au bout d'une hampe en bois.|thumb|150px|La ''bandiera rossa''
Collectivizacion

La **collectivizacion** es un procediment d'apropriacion collectiva dels mejans de produccion: las tèrras, las usinas, las entrepresas, eca.

Los partisans de la collectivizacion s'opausan a l'economia capitalista e quitament cooperativa, que negan la proprietat privada (individuala, associativa o estatica) de mejans de produccion.

La « collectivizacion » comencèt una granda partida del Blòc de l'Èst, mas tanben se practiquèt a Cuba dins los ans 1960, al Vietnam en 1954, en Corèa del Nòrd dins los ans 1950 e la China pendent lo Grand Saut en davant. S'agissiá en realitat puslèu de nacionalizacion.

## Collectivizacion en URSS
La « collectivizacion » comencèt en URSS en 1929, unas annadas après la mòrt de Lenin e de la fin de sa politica liberale NEP. Se realizèt d'en primièr per la creacion de bòrdas agricòlas collectivas (kolkhozes) dins los camps.

En 1938, 97 % de las tèrra son collectivizadas.
L'evolucion del sistèma social de la collectivizacion faguèt fracàs amb las consequéncias d'un imens exòde rural dels païsans per trobar de trabalh en vila o suls talhièrs del Nòrd e de Siberia, çò que provoquèt la desertificacion dels camps.

## Bibliografia
* Stephan Merl: Sowjetisierung in Wirtschaft und Landwirtschaft, European History Online, Institute of European History&nbsp;<span class="indicateur-langue" title="Équivalent de l’article « Institute of European History » dans une autre langue">(en)</span>, Maiança 2011, consultat lo 21 de febrièr 2013.

## Articles connèxes
* Collectivisme economic, Socialisme, Comunisme
* Nacionalizacion, Estatisme, Capitalisme d'Estat, Socialisme d'Estat
* Kolkhoz

## Ligam extèrne
* La collectivizacion en Espanha

## Notas e referéncias
Artèla

Una **artèla** es una « cooperativa de produccion » sovietica. La tèrra, las bèstias e aisinas de trabalh èran la proprietat de la cooperativa. Abans lo periòde sovietic, lo tèrme designava una associacion de trabalhadors autogerida.

Lo kolkhoz succediguèt a l'artèla a partir dels ans 1920.

## Vejatz tanben
* Toz
Mosidura

La **mosidura** (var. **eslor**, **eslorit** (m.), **flor**, **floridura**, **musissura**, **mosit** (m.), **samarida**) es un tèrme vernacular que designa divèrsei microorganismes filamentós coma de bolets ò de cromistas a l'origina de la descomposicion dei matèrias organicas. Son aparicion e son desvolopament necessitan la preséncia d'espòras de mosiduras, una temperatura apropriada (generalament entre 2 e 40°C), una fònt d'alimentacion (tot teissut organic) e una fònt d'umiditat. Una aeracion marrida es un factor que renfòrça la creissença dei mosiduras.

Una partida importanta dei mosiduras son toxicas ò allergènas e de mesuras son sovent adoptadas per empedir son desvolopament sus la norridura (aeracion, lucha còntra l'umiditat, temperaturas d'estocatge bassas... etc.). Pasmens, certanei son comestiblas e utilizadas dins la fabricacion d'aliments (*[[Penicillium roqueforti]]* dins lo ròcafòrt). D'autrei son utilizadas per sei proprietats medicalas coma lei mosiduras dau genre *[[Penicillium]]* que sintetizan una toxina bactericida.

## Liames intèrnes

* Fungi.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Mir (comunautat)

Lo tèrme de ***mir*** èra utilizat dins l'Empèri rus per designar l'autonomia locala de las comunautats païsanas. Mai precisament, aquel mot fa referéncia a una comunautat vilatgesa ont cadun deviá trabalhar ensems per assegurar la subrevida mutuala pel partatge del trabalh e de la noiridura.

## Istoric
L'origina del mir es desconeguda, aquel sistèma s'acabèt amb las reformas agràrias de Piotr Stolipin entre 1906 e 1911.

## Foncionament
Dins la Russia imperiala, la granda majoritat dels païsans de Russia tenián lors tèrras en proprietat collectiva mejans una *mir* qu'agissiá coma una cooperativa. Las tèrras lauradissas èran divisadas en parcèlas basadas sus la qualitat del sol e la distància del vilatge. Cada fogal aviá lo drech de clamar una o mai parcèlas en foncion del nombre d'adults dins lo fogal. Aquelas parcèlas èran periodicament destriadas pel conselh del mir, compausat dels caps de familhas, sus la basa d'un cens per assegurar una reparticion equitabla de las tèrras. Lo mir gerissiá tanben los impòsts de biais collectiu. Lo mir podava contenir de sèrvs que trabalhavan e vivián al costat dels autres païsans, sens granda diferéncia fòrça de lor ligams morals e financièrs amb lors proprietaris.
Cavau de tira

Un **cavau de tira** (var. **chavau**, **caval**, **chaval** de tira) es un cavau destinat a la traccion de veïculs ò de materiaus pesants. Son donc generalament de cavaus grands e poderós. Foguèt fòrça utilizat en Euròpa per lo transpòrt militar, especialament dins l'artilhariá, e per lei trabalhs agricòlas. Au sègle XIX, foguèron tanben utilizats per lo transpòrt dei bens ò dei personas a partir dei garas e son usatge se difusèt dins leis autrei país desvolopats (Estats Units, Japon... etc.). Pasmens, declinèt per venir rar a partir de la generalizacion de la mecanizacion de l'agricultura e dei transpòrts dins lo corrent dau sègle XX. Ansin, dins certanei país coma França, lo norrigatge de cavau de tira s'orienta d'ara endavant vèrs la produccion de carn ò vèrs l'equitacion de leser.

## Liames intèrnes

* Cavau de sèla.
* Percheron.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Bomba H

Una **bomba H** (tanben dicha **bomba d'idrogèn**, **bomba de fusion** ò **arma termonucleara**) es una arma nucleara que son energia principala vèn de la fusion d'isotòps leugiers de l'idrogèn : lo deutèri (idrogèn-2) e lo triti (idrogèn-3). A respèct d'una bomba A, desgatja mai d'energia, çò que permet de fabricar d'ogivas pus pichonas e pus aisadament transportablas per un missil.

Lo deutèri es extrach de l'aiga de mar e lo triti es fach a partir de liti. Pasmens, una temperatura importanta es necessària per realizar de reaccions de fusions. Ansin, una bomba de fission de plutòni es utilizada coma amòrsa. Una bomba H tèn donc dos estancis. Lo premier es una bomba A de plutòni e lo segond es fach deis isotòps destinats a la fusion. 

Aqueu principi de foncionament foguèt descubèrt en 1940 per lo fisician ongrés Edward Teller (1908-2003). Après l'explosion de la premiera bomba A sovietica en 1949, leis Estats Units d'America engatjèron lo desvolopament de la premiera bomba H per gardar son avança tecnologica. Lo premier assai aguèt luòc en 1952. Pasmens, foguèt rapidament seguit per lo premier assai sovietic en 1953. Lo Reiaume Unit (1957), la China Comunista (1967), França (1968) e benlèu Israèl mestrejan tanben aquela tecnologia. Índia e la Corèa dau Nòrd pretendon egalament aver la capacitat de produrre d'armas termonuclearas mai aquò es contestat per una partida importanta de la comunautat scientifica.

## Liames intèrnes

* Arma nucleara.
* Bomba A.
* Bomba de neutrons.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Pagòda

Una **pagòda** es una torre asiatica ambé plusors estancis circulars, ortogonaus ò carrats. Es principalament utilizada coma luòc de culte per lei fidèus dau bodisme e per protegir de relíquias sacradas. Pasmens, en causa de sa talha auta, una pagòda podiá tanben servir de torre d'observacion, d'amira, d'escòla, de luòc de rescòntre e d'orfelinat. En Japon, mai d'una pagòda èra subretot concebuda coma un bastiment de prestigi destinat a èsser admirat.

Originari deis Índias, la pagòda se difusèt en China au sègle II ambé la propagacion dau bodisme avans d'agantar la peninsula corèana e leis illas japonesas. En China, lo materiau pus utilizat per la construccion dei pagòdas èra inicialament la fusta. Dins aquò, en causa de sa vulnerabilitat au fuòc e ais insèctes, foguèt pauc a pauc remplaçada per la pèira ò la brica. En Japon, la fusta demorèt fòrça utilizada en causa de sa resisténcia au tèrratrem mai lo còr de la torre èra fach de maçonariá per assegurar l'estabilitat de l'ensems.

## Liames intèrnes

* Bodisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Experiéncia

thumb|right|Experiéncia de simulacion d'un tuert entre particulas dins un accelerator de particulas.

Una **experiéncia** es una procedura menada per verificar, validar ò refutar una ipotèsi. En foncion deis ipotèsis que son estudiadas, lei mejans necessaris a la conducha d'una experiéncia presentan de variacions importantas d'un enfant que pòu verificar solet la casuda deis objèctes au sòu a de còlas internacionalas gropant de miliers de personas durant plusors annadas ò decennis. 

Concèpte centrau dei sciéncias modèrnas, la definicion de l'experiéncia e sa necessitat foguèron pauc a pauc definidas a partir de l'Antiquitat e son usatge se generalizèt a partir dau sègle XVII. Sa premiera definicion modèrna foguèt l'òbra dau quimista francés Michel-Eugène Chevreul (1786-1889) qu'introduguèt l'idèa de « metòde experimentau » dins la recèrca scientifica.

## Liames intèrnes

* Sciéncias.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Laboratòri

Un **laboratòri** es una estructura que permet de menar de recèrcas, d'experiéncias e de mesuras scientificas. Lei premiers laboratòris apareguèron tre l'Antiquitat ambé l'emergéncia de l'alquimia e de l'erboristeria. Lentament, totei lei domenis scientifics an desvolopat lei sieus laboratòris. En foncion dei besonhs necessaris, presentan de diferéncias fòrça importantas entre elei e son generalament especializats dins un domeni precís. La màger part dei laboratòris son installats dins d'escòlas, d'universitats, d'industrias ò de centres de recèrca. Pasmens, certanei son installats dins d'endrechs fòrça particulars coma l'espaci.

## Liames intèrnes

* Equipament de laboratòri.
* Experiéncia.
* Sciéncias.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Equipament de laboratòri

L’**equipament de laboratòri** designa leis otís, leis instruments e leis aparelhs utilizats per lei scientifics e lei tecnicians que trabalhan dins un laboratòri. Permet d'assegurar leis experiéncias de laboratòri e necessita generalament una concepcion e una entretenença particularas en causa deis especifitats dau trabalh scientific (calibracion, verificacion, precision, resisténcia a de produchs variats... etc.). 

## Liames intèrnes

* ISO/IEC 17025.
* Laboratòri.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Observacion

L’**observacion** es una experiéncia scientifica de seleccion e de recuelh d'informacions sus un fenomèn. L'oobjectiu es de desgatjar d'ipotèsis ò de verificar de teorias eissidas d'observacions precedentas. Es una etapa obligatòria de la recèrca scientifica modèrna dins totei lei disciplinas.

## Liames intèrnes

* Experiéncia.
* Sciéncias.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sovkhoz

Un **sovkhoz** (en rus совхоз, ) èra una bòrda d'Estat de l'URSS. Lo mot es la contraccion de *советское хозяйство*, siá *bòrda sovietica*. Los sovkhozes foguèron creats pendent l'expropriacion dels *kolaks* pendent la campanha de collectivizacion lançada per Stàlin après 1928.

Una persona trabalhant dins un sovkhoz èra un *sovkhoznic* (en rus:&nbsp;совхозник, al femenin *sovkhoznitza*, (rus:&nbsp;совхозница). Dins un sovkhoz, los obrièrs agricòlas èran salariats, sens èsser proprietaris. Los salaris èran pas (o gaire) indexats sus la productivitat del sovkhoz.

Per cobrir una flaca productivitat e donc una produccion insufisenta, de pèças de tèrra privadas foguèron tolerada dins los sovkhozes. Lor superfícia faguèt enseguida l'objècte de mai d'una refòrmas.

## Istòria
Los sovkhozes comencèron a èsser creats al començament dels ans 1920 coma un exemple ideologic de l'agricultura socialista car los kolkhozes foguèron longtemps considerats coma una etapa intermediària cap a l'ideal de l'agricultura estatica. Alara que los kolkhozes foguèron mai sovent creats combinant de pichonas expleitacions individualas dins una estructura cooperativa, los sovkhozes foguèron organizats per l'Estat sus de tèrras confiscadas que foguèron acampadas dins de grandas proprietats. Los trabalhadors dels sovkhozes foguèron recrutats d'entre las populacions ruralas sens tèrra.

Lo ròtle dels sovkhozes dins l'agricultura sovietica progressa regularament al cors de l'èra sovietica. Lo nombre de sovkhozes passa de mens de 1 500 en 1929 a un pauc mai de 23 000 a la fin dels ans 1980. Aquel espandiment s'explicava en partida per la politica de fusion e de reconversion dels kolkhozes en sovkhozes e en partida mercé a l'espandiment de las superfícias cultivadas mejans de programas espaecials coma la Campanha de las tèrras verges. Pendent los ans 1930, los sovkhozes avián en mejana gaireben  de superfícia semenada. Dins los ans 1980, aquela mejana èra de gaireben .

Los sovkhozes foguèron percebuts coma essent mai productius e mai rendables que los kolkhozes. Los sovkhozes èran subretot presents dins la produccion de Cerealas, de Legums e d'uòus.

En 1990, l'Union sovietica aviá 23 500 sovkhozes, o 45 % del total d'expleitacions de tipes sovkhoz/kolkhoz. La talha mejana d'un sovkhoz èra de , près de tres còps lo kolkhoze mejana qu'èra de  en 1990. Los sovkhozes èran mai nombroses en Siberia que dins la partida europèa de l'Union sovietica.

Pendent la transicion dels ans 1990, fòrça bòrda d'Estat foguèron reorganizadas coma societat per accions, pasmens se lo desvolopament dels mercats fonzièrs èran totjorn entravat per l'oposicion a la proprietat privada de las tèrras.

## Font

## Vejatz tanben
* Artèla
* Kolkhoz
* Toz
Toxina

Una **toxina** es una substància toxica per un ò plusors organismes vivents. Es producha per l'activitat metabolica de certaneis organismes (bactèris, bolets, insèctes, sèrps, vegetaus... etc.). 

Son existéncia foguèt pressentida en 1877 per lo quimista francés Louis Pasteur (1822-1895) que descurbiguèt una reaccion dau sistèma immunitari d'un animau san après una injeccion de sang, filtrat per eliminar lei bacilles, d'un animau mòrt dau carbon. La descubèrta de la nocion de toxina foguèt realizada en 1884 per lo mètge alemand Friedrich Löffler (1852-1915) durant un estudi de la difteria. D'efèct, seis observacions dei cadabres d'animaus victimas d'aquela malautiá li permetèron de conclure a una abséncia de difusion dei bacilles de la difteria de la plaga a l'origina de la penetracion deis agents patogèns au rèsta de l'organisme. Ansin, Löffler formulèt l'ipotèsi de la secrecion d'una substància toxica (dicha « toxina » tre lo començament) difusada dins l'organisme e tocant leis organes vitaus. Aquò foguèt confirmat en 1888 ambé la descubèrta de la toxina difterica per Émile Roux (1853-1933) e Alexandre Yersin (1963-1843).

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Teoria scientifica

Una **teoria scientifica** es una explicacion, generalament ben desvolopada, d'un fenomèn obtenguda a partir d'observacions, a partir de l'aplicacion d'un metòde scientific e a partir d'experiéncias destinadas a confiermar e a repetir leis observacions realizadas. Permet de depintar leis elements que son responsables d'un fenomèn e de preveire son evolucion dins de condicions donadas. Una teoria pòu evolucionar ambé lo temps, èsser estenduda a de domenis novèus ò, au contrari, èsser rebutada se de descubèrtas scientificas novèlas la còntradison.

## Liames intèrnes

* Experiéncia.
* Metòde scientific.
* Observacion.
* Sciéncias.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Astrometria

L’**astrometria** (ò **astronomia de posicion** a temps passat) es la branca de l'astronomia qu'avalora la posicion, la distància e lo movement deis estelas e deis autreis objèctes celèsts. Permet de donar ais astronòms un quadre de referéncia per seis observacions e d'elaborar lo Temps universau.

Es una disciplina fondamentala dins de domenis coma la mecanica celèsta, la dinamica estellara e l'astronomia galactica. Es tanben la basa observacionala de l'estudi de la dinamica dei còrs dau Sistèma Solar. En particular, permetèt de confiermar lo principi de Copernic e l'eliocentrisme.

## Liames intèrnes

* Astronomia.
* Efemerid.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Extincion (astronomia)

En astronomia, l’**extincion** designa lo fenomèn, liat a la matèria situada entre l'observator e l'objècte celèst observat, responsable de l'absorpcion e de la difusion de la lutz emesa per leis objèctes astronomics. 

Per un observator terrèstre, l'extincion es causada per lo mitan interstellar, generalament en causa de la preséncia de gas ò de poussas, e per l'atmosfèra terrèstra. Certanei domenis de l'espèctre electromagnetic (rais X, ultraviolets e infraroges) son ansin quasi inobservables dempuei la superficia dau glòbe e necessitan l'utilizacion de telescòpis espaciaus. Dins lo domeni visible, la lutz blava subís una extincion pus importanta que la lutz roja.

## Liames intèrnes

* Astronomia.
* Observacion.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Resolucion angulara

La **resolucion angulara** (tanben dicha **resolucion espaciala** ò **poder de separacion**) es la distància ò l'angle minimau que permet de separar dos ponchs contigüs per lei distinguir corrèctament amb un sistèma de mesura ò d'observacion. Aquela nocion es una caracteristica importanta deis aparelhs optics (telescòpi, uelh... etc.) e de certanei detectors.

## Liames intèrnes

* Optica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Parallaxi

La **parallaxi** es l'incidéncia dau cambiament de posicion d'un observator sus l'observacion d'un objècte. Es una nocion importanta per lei diferentei disciplinas utilizant d'aparelhs optics. En metrologia, pòu entraïnar d'errors de mesura en causa de la diferéncia de posicion entre l'uelh de l'observator e l'otís de mesura (per exemple, una agulha). En astronomia, es a l'origina d'un desplaçament deis objèctes celèsts dins lo cèu que permet de mesurar la distància entre aqueleis objèctes e la Tèrra.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Declinason (astronomia)

La **declinason** es en astronomia una dei doas coordenadas utilizadas dins certanei sistèmas de coordenadas celèstas. Es notada *δ*, *d* ou *dec*. Es exprimida en gras (°), en minutas (′) e en segonda (″) d'arc positiu (au nòrd) ò negatiu (au sud).

## Liames intèrnes

* Ascension drecha.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Astrofotometria

L’**astrofotometria** designa l'estudi de l'intensitat luminosa deis estelas e de sa variabilitat. Permet de mesurar la magnitud aparenta deis objèctes celèsts. Dins lo cas dei cefeidas, aquò permet de mesurar la distància entre l'estela e la Tèrra.

## Liames intèrnes

* Cefeidas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sistèma de coordenadas celèstas

Un **sistèma de coordenadas celèstas** es un sistèma de coordenadas utilizat en astronomia per determinar una posicion dins lo cèu. Diferents sistèmas existisson qu'utilizan de grilhas de coordenadas especificas d'un biais analòg ai coordenadas geograficas utilizadas per localizar un ponch a la superficia de la Tèrra : utilizan un plan de referéncia e devesisson lo cèu entre dos emisfèris. Cada sistèma es dich segon son plan de referéncia :
* sistèma de coordenadas orizontalas.
* sistèma de coordenadas oràrias.
* sistèma de coordenadas eqüatorialas.
* sistèma de coordenadas eclipticas.
* sistèma de coordenadas galacticas.
De formulas matematicas permèton de passar d'un sistèma a un autre.

## Liames intèrnes

* Ascension drecha.
* Declinason.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Esfèra celèsta

L’**esfèra celèsta** es una esfèra imaginària de rai arbitrari que son centre es l'origina d'un sistèma de coordenadas celèstas chausit. Lei posicions deis objèctes celèsts, e de còps sei trajectòrias, son marcats sus sa fàcia intèrna. Aqueu concèpte apareguèt durant l'Antiquitat e permetiá de representar leis astres vists dempuei la superfica de la Tèrra. Uei, d'autrei representacions son aparegudas amb una origina plaçada au centre dau Soleu ò de la Via Lactèa.

## Liames intèrnes

* Astronomia.
* Sistèma de coordenadas celèstas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Ascension drecha

L’**ascension drecha** es en astronomia una dei doas coordenadas utilizadas dins certanei sistèmas de coordenadas celèstas. Es un angle que sa valor es exprimida en oras (h), en minutas (mn) e en segondas.

## Liames intèrnes

* Declinason (astronomia).

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Bèlagarda e Marçal

**Bèlagarda e Marçal** (*Bellegarde-Marsal* en francés) es una comuna occitana d’Albigés. Es administrada pel departament de Tarn e la region de .

Foguèt creada lo 1èr de genièr de 2016 per la fusion de Bèlagarda e Marçal.
## Nòtas e referéncias
Carta estellara

Una **carta estellara** es una carta que representa lo cèu nuechenc. Permet d'identificar leis objèctes celèsts coma leis estelas, lei galaxias e lei constellacions. Aquelei cartas foguèron utilizadas per la navigacion de l'Antiquitat fins a la segonda mitat dau sègle XX. Pasmens, dempuei l'aparicion dei tecnicas de posicionament per radar ò per satellit, lei cartas estellaras son pauc a pauc remplaçadas per d'aparelhs pus modèrnes coma lo GPS.

## Liames intèrnes

* Astronomia.
* Esfèra celèsta.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Lengas galloromanicas

Las **lengas** **galloromanicas** son un sosgròp de las lengas romanicas —eissidas de latin vulgar— qu'es situat en anciana Gàllia. 

Segon la classificacion tradicionala atribuïda al poèta toscan, Dante Alighieri, aquel grop de lengas es compausat de doas familhas: la lenga d'oïl e la lenga d'òc (inclús de còps lo catalan).

## Articles connèxes
* Occitanoromanic
* Iberoromanic
* Italoromanic

## Nòtas e referéncias

### Nòtas
Lengas iberoromanicas

Las **lengas iberoromanicas** son un sosgrop de las lengas romanicas parladas en Portugal e en Espanha. Las lengas iberoromanicas se desvolopèron dins de territòris que los visigòts ocupèron abans 415, es a dire, la peninsula Iberica e lo nòrd del Magrèb e las siás posterioras conquistas (Suévia). 

Las lengas consideradas universalament dins lo grop iberoromànic son lo galaicoportugués (e sos descendents modèrns), l'asturleonés, l'aragonés e lo castelhan.

## Articles connèxes
* Occitanoromanic
* Galloromanic
* Italoromanic

## Nòtas e referéncias
.select

**** ("causir", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 15 de genièr de 2016.

## Referéncias
École de l'Air

L’Escòla de l'Air (en francés *École de l'Air* o pus simplament *EA*) es una granda escòla francesa situada a Selon de Provença.

## Ligams extèrnes
*  Sit web oficial de l'École de l'Air
Experiéncia de Rutherford

L’**experiéncia de Rutherford**, nomenada tanben **experiéncia Geiger-Marsden**, es una importanta experiéncia de fisica menada en 1909 per Hans Geiger (1882-1945) e Ernest Marsden (1889-1970) sota la direccion d'Ernest Rutherford (1871-1937). Permetèt de mostrar la concentracion de la carga positiva de la matèria dins un espaci de volum fòrça pichon. Aquò foguèt a l'origina dau modèl lacunari de la matèria e dau desvolopament dau modèl modèrne de l'atòm.

L'experiéncia èra realizada dins un environament sota vuege. Una fònt radioactiva emetritz de particulas α permetiá de produrre un fais de particulas α qu'èra dirigit còntra una fuelha d'aur fòrça fina ( Å). Darrier aquela fuelha, un ecran foguèt plaçat per visualizar lei posicions d'arribada dei particulas α après passatge a travèrs la fuelha. Lo bombardament de particulas α durèt quauquei minutas.

La màger dei ponchs d'arribada dei particulas èran dins l'axe dau fais (99,9%). Pasmens, leis autors de l'experiéncia foguèron suspres per la preséncia d'un nombre important de ponchs situats en fòra de l'axe e per lo retorn en darrier de certanei particulas α. Aquò permetèt de desvolopar una representacion novèla dau modèl atomic basada sus :
* un atòm principalament format de « vuege » (caractèr lacunari de la matèria).
* la concentracion dins un volum fòrça feble dau nuclèu atomic (qu'assosta sa carga positiva).

A partir d'aquelei resultats, Rutherford desvolopèt lo modèl planetari de l'atòm : leis electrons cargats negativament èran en orbita a l'entorn d'un pichon nuclèu cargat positivament. Pasmens, aqueu modèl durèt gaire car èra invalidat per lei lèis de l'electromagnetisme e per la quantificacion dei raionaments electromagnetics. En revènge, representèt una etapa importanta dins la concepcion dau modèl modèrne de l'atòm que faguèt son aparicion dins lo corrent dei decennis seguents.

## Liames intèrnes

* Atòm.
* Experiéncia.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Michel Crozon e Philippe de la Cotardière (act.), *Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours*, París, Éditions Tallandier, 2012, pp. 209-211.

## Nòtas e referéncias
Osmòsi

L’**osmòsi** es un fenomèn de difusion de la matèria qu'apareis quand de moleculas de solvent passan una membrana semipermeabla desseparant doas solucions que sei concentracions d'un còrs dissòut donat son diferentas. Lo transferiment de solvent se fa alora de la solucion mens concentrada vèrs la solucion pus concentrada.

Mencionat per lo premier còp en 1748 per l'abat Nollet, aqueu fenomèn foguèt estudiat dins lo corrent dau sègle XIX. Entre 1827 e 1832, René Dutrochet menèt una tiera d'experiéncias que li permetèron de definir una partida dau vocabulari. Lei progrès dins la fabricacion de membranas semipermeablas favorizèron son estudi e, en 1886, Jacobus Henricus van 't Hoff apliquèt lei lèis de la termodinamica a l'osmòsi. Establiguèt una lèi similara a aquela dei gas perfècts e recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia per sei trabalhs en 1901. Puei, au començament dau sègle XX, leis efiechs de la membrana e dei caracteristicas de permeabilitat de divèrsei materiaus foguèron mesurats per A. Crum Brown, H. N. Morse e J. C. W. Frazer.

Aquelei trabalhs foguèron importants per lo desvolopament de la fisiologia que dèu sovent estudiar lei transferiments de matèria a travèrs de membranas semipermeablas d'origina cellulària. En industria, permetèron tanben l'invencion e lo melhorament de procès de purificacion de substàncias quimicas.

## Liames intèrnes

* Quimia.
* Solucion quimica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
.购物

**** (pr. *gòuwù*, "crompas", en chinés, Punycode .xn--g2xx48c) es un nom de domeni generic . Es en servici dempuèi lo 16 de genièr de 2016.

## Nòtas e referéncias
Teulaire

thumb|Haymerand Mullner. teulaire. 1537
Un **teulaire** es un professional del bastiment que pausa suls teulats una cobèrta estanca, que l'entreten e la remenda. Trabalha de materials diferents coma: los teules, la lausa, lo zinc, las tòlas, lo bitume, lo cluèg, de postarèls, la fusta, eca&#x2E;&#x20;Cal tanben pausar lo supòrt de la cobèrta e d'òbras accessòrias destinats a la proteccion climatica del bastit (isolacion termica, sosteulat) e mai.

## Lo teulaire dels teulats penjats
Aquel tipe de teulaire realiza totas las operacions relativas a la pausa, a l’entreten o a la refeccion de las cobèrtas, subretot de teules, de lausa per de teulats penjats e de faciadas. Abans de la quita pausa, realisa l’isolacion del teulat, plaça lo sosteulat e las latas (ensems que sostenon los teules) prenent en compte la possibilitat d’installar de fenèstras de teulats, dels panèls solars e de sistèmas de ventilacion, de las antenas diversas. Un còp la cobèrta acabada, realiza d'òbras de finicion sus bòrds dels teulats, al biscre e d'autre sistèmas de voidada de las aigas pluvialas.

### Presfachs relatius al mestièr
right|thumb|Lo teulaire d'Albert Desenfans.
*  Interpretacion dels dessenhs; 
*  Gerís, capitenaja una equipa;
*  Gerís los delais acordats per acabar las òbras a temps;
*  En renovacion, verifica los supòrts (fustariá) abans de remendre lo teulat;
*  Pausa, del paravapor, dels materials d’isolacion, de l'ecran sisteulat; 
*  Realiza l'alinhament e al traçat del teulat; 
*  Pausa lo contralatatge, puèi lo latatge; 
*  Pausa de los teules; o del material de la cobèrta (exemple: teulat, lauza, zinc, coire, nauc acièr, cluèg, eca.)
*  Pausa de teules decoratius; 
*  Assegura la finicion del biscre (ancoratge dels teules de biscre, d'arestas, de ribas, e autres accessòris de teulat) ;
*  Ajusta lo cobèrt a la fenèstras e fenestrons de teulat (zingueriá); 
*  (autrescòps realizava e) pausa los canals e lo sistèmas de voidada d’aiga pluviala;  
*  Repara e remenda los teulats; 
*  Monta e desmonta los equipaments de seguretat;
*  Monta e desmonta los emponts e sistèmas d’escalas;

### Condicions generalas d'exercici del mestièr
Aquela profession s'exerci en plen aire, sus d'òbras de construccion o de renovacion. L'activitat es mai sovent organizada en equipas. L'exercici d'aquel mestièr implica de respectar escrupulosament las règlas de seguretat e d'entretenir de bonas relacions amb los autres professionals de la construccion.

## Galeria

File:Taille d'une ardoise.jpg|L'emblèma dels companhs teulaires: enclutge
File:Roofer hammer.jpg|... e martèl de cap carrat e de pana punchada
File:00486 couvreur.jpg|Teulaires al trabalh


## Ligams

### Articles connexes
* Teule
* Lausa                                               
* Teulat
* Clujada
Martèl (espleit)

Un **martèl** es un espleit utilizat per donar de còps sus un objectiu, causant son desplaçament o sa deformacion. Es comunament utilizat per clavelar o aplatir d'objèctes. Los martèls son sovent destinats a una intencion particulara, e a causa dels seus dessenhs fòrça variats. La forma basica del martèl consistís en un margue (mai sovent de fusta) amb un cap en pesant (mai sovent de metal) al tèrme. Los martèls son utilizats dins fòrça professions e es un dels esplèits mai basics amassa amb lo cotèl. E coma aquel, lo martèl es tanben una arma contondenta. Pendent l'Edat Mejana venguèt popular e es per aquò qu'aparéis dins fòrça jòcs de ròtle que rebaton aquela epòca (mai sovent dins las mans de personatges coma los barbars). Lo dieu Tòr aviá un martèl amb que provava lo tròn.

## Los diferents tipes de martèl

* martèl de carbonièr
* martèl de fustièr;
* martèl de mecanician;
* martèl de maçon;
* martèl de teulaire;
* martèl d'acordaire;
* martèl de marquetaire;
* martèl de sabatièr;
* martèl de geològ;
* martèl de veirièr o besaguda ;
* martèl de tapissièr;
* martèl de peirièr;
* martèl de traçaire;
* martèl de manescal ferrant;
* martèl d'escalada;
* martèl reflèx utilizat en medecina;
* martèl d'enquantaire o de jutge;
* martèl desrabaclavèl;
* martèl de pairolièr ;
* martèl de ciselar.


Fichièr:Hammer tapissier.jpg|Martèl de tapissièr garnidor de punta imantada.
Fichièr:Estwing.jpg|Lo martèl Estwing, aici amb mai de 30 ans d'usatge, es utilizat pels geològs del mond entièr.
Fichièr:Hammer2.jpg|thumb|Martèl de fusièr


## Lo martèl dins la cultura
Lo martèl es associat a diversas divinitats, coma Efèst, dieu grèc de l'infèrn, o Tòr, de la mitologia nordica. Aqueles martèls simbolizavan la fòrça de la natura e lo mond divin e per aquel motiu dins diverses luòcs del nòrd d'Euròpa se trapa dins las tombas, per defendre los cadavres del marrit.

Amb la falç, fasiá partit de la bandièra sovietica (e dels autres païses comunistas) coma allegoria del trabalh manual o industrial, es a dire, lo simbòl del proletariat.

* Escuts:


Fichièr:Blason ville fr Graulhet (Tarn).svg|Escut de Graulhet
Fichièr:Blason ville fr Saint-Juéry (Tarn).svg|Escut de Sant Juèri


* Presentat amb un enclutge, lo martèl simboliza sovent una farga sus las medalhas e las monedas.
* Lo martèl associat amb una fauç constituís un simbòl grafic utilizat per presentar lo comunisme. Mòstra lo martèl del proletariat obrièr e la fauç dels païsans; lor joncion simboliza l'union entre los trabalhadors agricòlas e industrials. (Vejatz Fauç e martèl.)centre|thumb|100x100px|La fauç e lo martèl.

## Vejatz tanben
* empencha
* maça (espleit)
* malhet
* cunh

## Referéncias
Fustièr

thumb|200px|Espleits tradicionals d'un fustièr. Musèu Etnografic de la Ligúria occidentala, a Cervo (Itàlia).
Un **fustièr** (var. **hustèr**) o **carpentièr** (var. **carpentèr; charpentier; charpentèir**), èra un mestièr de companhonatge que trabalha la fusta. Avián fòrça importància dins los bastiments d'abitacions e tanben de naus que desvolopèron una profession especifica: aquela dels fustièrs de marina. Cal tanben far mencion dels **fustièrs** que dempuèi la fin de l'Edat mejana trabalhavan dins las rèssas. Se cal mencionar tanben los **menuisièrs** que son encargats de realizar los mòbles e coma artistas i a los escultors de fusta.

## Al sens contemporanèu

A l'ora d'ara, realiza e pausa de montatges participant a la constitucion de l'imòbles que las compausantas son lo fustatge e l'estructura generala.

Fins a la revolucion industriala son mestièr utilizava sonque la fusta. Amb lo desvelopament de la siderurgia sus d'autres materials, coma los metal, se dich alara fusteriá metallica e de **fustièr de fèrre**. Son domèni professional es la fusteriá.

Es ara encargat perdent que bastís o renova, de la construccion (talha) e plaçament (levatge) o de l'entreten de las fuseriás définitivas. Pòt trabalhar sus las glèisas, los monuments istorics, los ponts, los bastiments industrials o lo lotjament individual.

## Esplèits
Las aisinas que li servisson son amassats dins lo banc de fustièr.
* Martèl
* Virabarquin e foret per fusta
* Góbia e cisèl
* Garlòpa e Rabòt
* Papièr de veire
* Règla e escaire escaire
* Ressègas 
* Aisseta
* Sarjants

## Maquinas
* Polidaira
* Ressèga sautaira
* Ressèga circulara
* Ressèga radiala
* Ressèga de cinta
* Tronçonaira
* Rabòt electric
* Desfonsaira
* Fresa
* Trepan
* Torn

## Operacions principalas en fustariá
* Clauar 
* Encastrar 
* Encolar
* Cavilhar 
* Envernissar
* Escairar (bigas e panèls)
* Motladurar 
* Forar 
* Limar 
* Polir
* Ressegar

## Materials utilizat en fustariá
Los principals materialas del fustièr son los seguents:
* Fusta naturala.
* Fusta aglomerat o contraempegada.
* Derivats de la fusta.
* Materials sintetics.

### Material de ligams e de finicions

*  vitz
* clavèl e punta
* Vernís e Laca
* Pega blanca
* Pega de contacte
* Pega de poliuretan

## Referéncias



## Ligams extèrnes
Escut d'Azerbaitjan

L**'[[escut]] d'[[Azerbaitjan]]**, mai lèu un embleèa que pas un escut eraudic, barreja simbòls tradicionales e modèrns. Es una adaptacion de l'escut utilizat pel efímera Republica Democratica d'Azerbaitjan (1918-1921) e foguèt représ lo 1992, après l'escandilhament de l'Union Sovietica.

Lo senhal central es una representacion estilitzada del fuòc, doncas que l'Azerbaitjan es conegut coma la "tèrra del fuòc etèrn", a causa de l'existéncia dins lo sieu territòri de fòrça fuòcs perpètuament alugats. Las colors utlitizats en la composicion de la emblema –blau, roge e verd– son los de la bandièra estatala; aquelas colors fan referéncia dins los pòbles e culturas qu'an conformat l'istòria d'Azerbaitjan: lo blau representa los pòbles turcotàrtars, lo roge i es pels seldjokidas e los otomans e lo verd per l'islam. De mai de mai, lo jaune (o aur) simboliza lo khanat del Òrda d'Aur.

A la bandièra apareis tanben, dins la franja centrala, en mai d'una mièja luna, una estela d'uèch puntas blancas coma la que figura a l'escut. Aquela estela es coneguda en arabi amb lo nom de *[[Rub el-Hizb]]* (qu'a un quite simbòl en Unicode, ۞) e al mièg s'i representa lo monograma arab de Allà en forma de fuòc. Las uèch puntas de l'estela, e los uèch pichons discs daurats que i a entre punta e punta dins la franja blava del cercle, fan referéncia als grands grops etnolingüístics turcs.

## Escuts anteriors
* La Republica Federatiua Socialista Sovietica de Transcaucàsia, que compreniá tanben Georgia e l'Azerbaitjan (1922-1936), incorporava a lo sieu escut motius dels tres pòbles integrants e, coma fach inusual, combinava d'elements islamics coma lo creissent e comunistas coma la fauç e martèl. Lo simbòl armèni èra lo mont Ararat.

* La Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan (1936-1991) adoptèt un escut circular amassa amb los senhals comunistas de la fauç e martèl, l'estela roja de cinc puntas e un sol ixent. Dejós lo emblema i aviá una branca de casse e un cabelh de blat, simbòls de la riquesa forestala e agricòla del territòri, tanben presents a l'escut actual. L'escut de la republica sovietica azerbaitjanes compreniá tanben simbòls de la riquesa del país coma lo coton e, de manièra destacada, una tor de extracció de petròli. Aquel escut foguèt substituit per l'actual ras de l'independéncia de la republica.

## Galeria d'escuts anteriors

Imatge:Coat of arms of Azerbaijan.svg|Escut de la Republica Democratica d'Azerbaitjan (1918-1921)
Imatge:Emblem of the Transcaucasian SFSR (1922-1924).svg|Escut de la RFSS de Transcaucàsia (1922-1936)
Imatge:Coat_of_arms_of_Azerbaijan_SSR.png|Escut de laRSS d'Azerbaitjan(1936-1991)


## Vejatz tanben
* Bandièra d'Azerbaitjan
* Escut de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan

## Ligams extèrnes

* Escut de l'Azerbaidjan
Sabatièr

Un **sabatièr** o un** cordonièr** es una persona que fabrica o remenda las calçaduras. Recep lo sobrenom de *pegòt* o quand n'es un aprendís o gafet, de *pegalinhòl* (perque emplegan de pega e de linhòls).

Aquel mestièr de fabricacion es en desapareisson, a l'ora d'ara, los solièrs, bòtas, se fan en usina e pas mai a la man. Dins los païses mai paures, i a de sabatièrs mai dins los païses rics demora pas mai que de sabatièrs remendaires.

## Espleits e material
Lo sabatièt utiliza los espleits corrents per copar e del trabalh del cuer e tanben d'espleits classics mas adaptats al seus besonhs:

* Besagudas;
* Cavilhas, pel ressolatge;
* Pegas especialas;
* Gripas, pel ferratge dels esclòps;
* Cuer, cauchó, patins;
* Formas.
* empòrtapèça ;
* enclutge;
* Fial de cambe, fial de lin;
* correjon;
* Martèls de batre: pel trabalh de la sòla;
* Martèls de clavelar
* Ulhets metallics;
* Pinça empòrtapèça, realiza los traucs destinats als correjons;
* Protectors: pèças d'acièr destinadas a reduire l'usadura dels tèrmes de la sòla;
* Semença o punta;
* Talons (fusta o cauchóc);
* Vernís, ceratges, grassas ;

File:rabatbott.png|Espleits per l'alisada
File:outildivbott.png|Espleits diverses
File:moletbott.png|Espleit per incrustar lo bòrd de la sòla
File:7alenebott.png|Alzenas
File:6gougbott.png|Cada górbia dona un perfil diferent a la sòla
File:Marteaux de bottier.png|Martèls de talhas diferentas
File:bussetto.png|Cada fèrre es destinat a una espessor e un perfil diferent de la sòla
File:Tranchetbott.png|Jòc de trenchets


## Las reparacions mai correntas
* Reparacions dels talons
* Ressolatge: de parelhs de calçaduras pòdon gaireben èsser ressoladas cap a l'infinit.

* Mesa sus fòrma de calçaduras: aquela tecnica d'alargament de las calçaduras es pro simple, aquò supausa l'utilizacion d'una maquiana especiala sus la calçadura al luòc precís que se vòl alaragar; e aquò sens damatjar las corduras, ni la forma globala de la calçadura.

## Notas e referéncias
Subdivisions de Macedònia del Nòrd

Las **subdivisions de [[Macedònia del Nòrd]]** son de tres menas:
* de subdivisions estatisticas, las regions
* de subdivisions administrativas, las comunas o municipalitats
* lo Grand Escòpie, agropament de las dètz comunas que constituïsson la capitala Escòpie (Skopje).
Aerodròm (Escòpie)

**Aerodròm** (**Аеродром** en macedonian) es una de las dètz comunas de Macedònia que fan lo Grand Escòpie.

Ten son nom de l’aeropòrt.
Botel

**Botel** (**Бутел** en macedonian) es una de las dètz comunas de Macedònia que fan lo Grand Escòpie.