Estia

**Estia** (en grèc ancian Ἑστία *Hestía*) es dins la mitologia grèga la divinitat del fuòc sacrat e del fogal. Filha ainada de Cronos e de Rèa, sòrre de Zèus, Poseidon, Ades, Èra e Demetèr, aparten a la generacion de las dotze grandas divinitats de l'Olimp, mas la seuna preséncia dins lo canon olimpian es variable.

Dins la mitologia romana, correspond a Vesta.

## Mite

Estia es pas mencionada per Omèr. Esiòde fa d'ela la primièra nascuda de Cronos. L’*Imne omeric a Afrodita* indica que Cronos l'engendrèt « la premièra — e tanben la darrièra », sens dobte persqu'es la darnièra a èsser regolada pel seu paire. Ainada dels dieus, gausís d'una consideracion particulara d'entre los Olimpians. L'imne delfic d'Aristonoos la nomena atal la « mestressa del cèl e de la tèrra ». 

Gaireben cap de mite depend d'aquela divessa. Dans l’*Imne omeric a Afrodita*, Apollon e Poseidon la fringuèron, mas Estia refusèt las preposicions dels dos e jura sul Stix, en tocant la tèsta de Zèus, de demrar verge per jamai — tot coma Artèmis e Atena. En compensacion, obtenguèt de Zèus lo privilègi d'èsser onorada dins cada demòra umana e dins totess los temples. La legenda es benlèu inventada per l'autor per mostrar la seunas principalas caracteristicas: Estia es una divessa verja e imutable. Quand Platon met en scèna lo cortègi dels Olimpians, dins lo *[[Fèdre (Platon)|Fèdre]]*, precisa qu'Estia n'èra pas partida, perque demòra en permanéncia sus l'Olymp.

Ovidi mencian una tentativa de Priap de l'atacar. La vesèm, suls vases, participar a la procession dels dieus pendent de noças de Pelèa e Tetis ; un vas la represente sur l'Olimp amb los autres dieus e un autre la mòstra assetada amb Afrodita a l'arrivada d'Eracles sus l'Olimp.

## Culte

Lo nom « estia » designa lo fogal, subretot aquel de l'ostal ; Estia n'es la personificacion. Alara que possedís una existéncia d'esperela dempuèi Esiòde, demora pauc personalizada. A contrari de la romana Vesta, son domeni cobrís lo fogal domestic coma aquel de la ciutat. Paralelament a aquelas doas formas de culte, se trapa de sanctuaris privats consacrats a Estia, per exemple al Pirèu e Olimpia, benlèu a Calcis.

Apara lo fogal public (*koinē hestia*) eberjat al pritanèu, équivalent dels ostals de vila modèrnes, centre politic puslèu que religiós de la ciutat. Pindar la nomena atal la « patrona dels pritanes » quines l'« onoran entre autres divinitats, de la lors libacions frequentas e sovent tanben de la grassa de las victimas; fan sonar la lira e lo cant. » Quand son pas de pritanes, son los « magistrats en cap des ciutats », precisa Denys d'Halicarnasse. D'inscripcions testimònhan qu'Estia èra onorada jols epiclèsis de *Pritaneia* (« del pritanèu ») o *Bouleia* (« del conselh »). A Chios, una estèla del sègle VI abC ordena als magistrats, al nom d'Estia, d'aplicar las decisions del pòble. Camiros, a Ròdes, possèda de « *damiorgoi* d'Hestia », mena de subre-intendents de la ciutat. Reciprocament, èra rare que de saserdotes faga lo seu culte; a las epòcas classicas e ellenistica, se ne coneguèt a Delos, Stratonicèu en Caria e Chalcis en Eubèa. Als costats d'Apollon *Arkhēgetēs* (« fondator de vila »), Estia presidís tanben a la fondacion de las colonias: los clerocs (colons) emportavan de la metropòli lo fuòc d'Estia destinava a alucar lo fogal de la patria nòva.

Estia vigila tanben sul fogal domestic, centre simbolic de l'ostal. Diodòr de Sicília declara quitament qu'« Estia inventa la construccion dels ostals; en reconeissença d'aquel benfach, veneram dins totes los ostals l'imatge d'aquela divessa, e celebram de sacrificis dins lo seu onor. » L'imne omeric consacrat a la divessa indica que totes los repas començan per una libacion a la seuna intencion. S'invòca pendent la ceremonia de las Amfidromias, quand lo recent nascut èra presentat al fogal e recebèt un nom. Alara qu'anava morir, l'Alcesta d'Euripid s'exclamèt: « La meuna Dama, davali jos tèrra, e veni pel darrièr còp t'implorar de genolhons: garda los meus orfanèls ! »

Dins lo culta, Estia es ligada a Apollon: vigila sul fogal de Dèlfes, l'un dels seus principals sanctuaris e a Delos, la seuna estatua èra assetada sus l'omfalos. Es tanben associada a Ermés e Fidias representa ambedoas divinitats sur la basa de l'Estatua criselefantina de Zeus olimpian.

### Luòcs principals del culte e sanctuaris

# Atenas, cap luòc d'Atica (sud de Grècia);
# Oropos, ciuta d'Atica;
# Ermione, ciuté d'Argolid (sud de la Grècia);
# Esparta, cap luòc de Laconia (sud de Grècia);
# Olimpia, sanctuari d'Elis (Elid, sud de la Grècia);
# Larissa, cap luòc dels Lapites (Thessalia, nord de Grècia);
# L'illa de Tenedos, (mar Egèa).

## Iconografia

Estia es rarament representada dins l'art grèc. Quand es lo cas, a rarament d'atributs caracteristics. En general los Ancians la representavan drech, sevèrament vestida, amb un vela sul cap.

## Etimologia

Lo seu nom ionian es *Ἱστίη* / *Histíê* e lo seu nom dorian *Ἱστία* / *Histía*. L'etimologia del nom depend de l'existéncia o non d'un digama (ϝ) inicial, qu'es atestat sonque dins la glòsa d'Esiquios d'Alexàndria e dins un antroponime arcadian. Lo raprochament amb *[[Vesta]]* (benlèu de **wes-*, « lenhièr »), efectuat dempuèi l'Antiquitat, es donca dificil a explicitar, pasmens que versemblant.

## Attributs

* **Los seus atributs :** lo fuòc, lo fogal

## Fonts complementàrias

* Aristofan, *[[Las Vèspas]]* (v. 846).
* Imnes orfics (LXXXIV per Estia).
* Pausanias, Descripcion de Grècia (I, 34, 3 ; II, 35, 1 ; III, 11, 11 ; Y, 11,8 ; V, 14, 4 ; V, 26, 2-3).

## Nòtas

 


## Bibliografia

* Timothy Gantz, Early Greek Myth, Johns Hopkins University Press, 1993, p.&nbsp;73-74.
*  Marcel Detienne et Janet Lloyd, « The Gods of Politics in Early Greek Cities », *Arion* (3 série), 12, n°2 (automne 2004), 49-66.
*  Mika Kajava , « Hestia Hearth, Goddess, and Cult », *Harvard Studies in Classical Philology*, vol.&nbsp;102 (2004), 1-20.
* Pierre Lévêque et Louis Séchan, *Les Grandes divinités de la Grèce*, Armand Colin, coll. « l'Ancien et le nouveau », Paris, 1990 , 131-134.
* Haiganuch Sarian, « Hestia », *LIMC* 5 (1990).

## Vejatz tanben
* Divinitats grègas primordialas