Cai Sallusti Crisp

**Sallusti** o **Cai Sallusti Crisp**, nasut lo 1èr d'octobre de 86 AbC  a Amiternum e mòrt lo 13 de mai 35 AbC, es un òme politic, militar e istorian roman.

## Sa vida
Una biografia de Sallusti seriá estat escricha per Q. Asconi Pedian, mas nos parvenguèt pas. Eissit d'una familha liura de raíç plebeiana, escura, mas venlèu rica, questor en -55, tribun de la plèba en -52, aquel *homo novus*  sosten lo partit dels *populares*, soutenguts per Juli Cesar e Pompèu, contra los *optimates*, de Tit Anni Milon e Ciceron. Pendent lo procés dels murtrièrs de Clodi Pulcher, cap dels *populares*, pren obertament partit contra Milon, accusant aquel darrièr d'aver tuat Clodi de las seunas mans que foguèt acusat d*'ui*.

Amic de Juli Cesar, es encargat de menar la flota romana en Illíria. Sallusti es alara exclusit del Senat roman per causa imoralitat en -50. Es batut pels pompeians (-49). 

De nòu questor, Sallusti pòt tornar al Senat. Cesar li confia un comandament en Campània, que las legions se mutinèrons. I es batut. 

Lo domèni politic li conven melhor : elegit prestor en -47, acompanha Cesar en Africa e, a causa dels seus talents, li es confiar lo govèrn de la novèla províincia romana de Numídia en (-46 – -45).

Après l'assassinat de Juli Cesar en mars de -44, vesent sa carrièra politica de segur s'acabar, Sallusti preferís se retirar de la vida public e .

Militar, a per principi que « la patz es l’interval de temps entre doas guèrras ».

## Son òbra
Sallusti es l’autor de tres grands obratges, que sols dos nos parvenguèron entièrs.
* La *Conjuracion de Catilina* (-41) es lo recit del complòt de Catilina visant la presa del poder, denonciat per Ciceron (-63).

* La *Guèrra de Jugurtha* conta una guèrra de Roma en Africa de nòrd contra lo rei numid Jugurtha, entre 112 e 105 AbC.

* Las *Istòrias* son fòrça incomplètas. Contan l’istòria de Roma entre la mòrt de Silla (-78) e la victòria de Pompèu contra los piratas (-67). Pasmens faguèron l'objècte d'un fòrça grand trabalh de reconstitucion de Charles de Brosses, Primièr president del parlament de Borgònha, publicat en 1777 a çò de Frantin a Dijon jol títol *Histoire de la République romaine dans le cours du VIIe siècle, par Salluste, en partie traduite du latin sur l'original, en partie rétablie & composée sur les fragments qui sont restés de ses livres perdus, remis en ordre dans leur place véritable ou le plus vraisemblable*.
L'òbra de Sallusti marca un progrés al respècte dels ancessors, los *annalistas*, a causa de la fòrça narrativa e lo metòde istoric: ensag d'explicar las causas dels eveniments politics e las motivacions dels actors de l'istòria. De segur i a de flaquesas: la cronologia e la geografia son imprecisas e sovent falsas; es pas imparcial: pren partit pels *populares* contra los *nobiles*. Es pasmens capable de reconéisser los merites dels seus adversaris e las decas dels seus amics. Sos personatges son descrichs amb fòrça, subretot Jugurta e Catilina, Marius e Silla.

Las criticas anticas mostrèron las caracteristicas de son estil: l'usatge dels arcaïsmes e dels neologismes, una concision pròcha de l'escuretat, de los torns grècs. Influencièt los istorians posteriors, coma Tacit.

## Edicion
Sallusti (latin-français, trad. Alfred Ernout et Jean Hellegouarc'h), *La Conjuration de Catilina. La Guerre de Jugurtha. Fragments des histoires*, Les Belles Lettres, Paris, 2003  (1re édition 1941).

## Notas e referéncias








## Bibliografia
* Leclant, Jean (dir.), *Dictionnaire de l'Antiquité*, Paris, PUF, 2008.
* Howatson, Margaret C.(dir.), *Dictionnaire de l'Antiquité: Mythologie, Littérature, Civilisation*, Paris, éditions Robert Laffont, 1993.