Guèrra de 1812

La **Guèrra de 1812** es un conflicte qu'opausèt leis Estats Units d'America a l'Anglatèrra dau 18 de junh de 1812 au 12 de febrier de 1815. Desirós d'aprofichar la mobilizacion de la màger part dei fòrças britanicas còntra la França Napoleonenca, lo govèrn estatsunidenc assaièt d'ocupar lo Canadà Britanic. Pasmens, sostenguts per leis abitants de sei colonias canadencas, compres lei francofòns de Quebèc, lei Britanics arrestèron leis ofensivas estatsunidencas (Châteauguay, mas Crysler...). Menèron tanben divèrseis incursions navalas lòng dau litorau (incendi de Washington). Dins aquò, lei còntra-ofensivas britanicas s'acabèron generalament per de reviradas (Baltimore, La Nòva Orleans). En 1814-1815, amb la fin dei guèrras napoleonencas, lei dos camps negocièron una patz basada sus la restauracion dau *[[statu quo ante bellum]]*.

## Causas

[thumb|right|[Pintura representant una escaramocha entre naviris estatsunidencs e britanics en 1811.]]

Lei causas dau conflicte son liadas ai tensions angloestatsunidencas consecutivas a la Guèrra d'Independéncia deis Estats Units (1775-1783) e a la mobilizacion en Euròpa de la màger part dei fòrças britanicas durant lei guèrras napoleonencas. D'efiech, au començament dau sègle XIX, lei desacòrdis entre Washington e Londres èran nombrós.

Au nivèu comerciau, leis Estats Units revendicavan lo drech dei país neutres de mantenir de relacions amb lo Reiaume Unit e França. Pasmens, aquò se turtava ai blocus decretats per lei dos belligerants. Abilament, Napoleon acceptèt lei revendicacions estatsunidencas per exacerbar lei tensions maritimas dins l'Ocean Atlantic. D'efiech, lei Britanics capturavan totei lei naviris assaiant d'intrar dins lei pòrts francés, çò que menèt a la sasida de 900 naviris estatsunidencs. De mai, durant lei guèrras napoleonencas, la *[[Royal Navy]]* aumentèt sa fòrça a 600 naviris (dont 175 naviris de linha). Aquò necessitava  òmes per completar leis equipatges, un nombre tròp important per la demografia deis Illas Britanicas. La flòta britanica decidèt donc d'integrar lei marins estatsunidencs naturalizats trobats sus lei naviris capturats en lei considerant coma de desertors. Aquò menèt donc a d'incidents navaus coma l'escaramocha entre lo *[[HMS Leopard (1790)|HMS Leopard]]* e l**[[USS Chesapeake (1799)|USS Chesapeake]]'' lo 22 de junh de [[1807]].

En parallèl, en [[America]], l'[[independéncia]] [[USA|estatsunidenca]] aviá restablit l'antagonisme dau sègle XVIII entre lei colonias [[USA|estatsunidencas]] e [[Canadà|canadencas]]. Una partida de l'elèit [[politica|politic]] de [[Washington]] aguèt ansin l'idèa d'ocupar la region, pauc defenduda, per obtenir un mejan de pression afin de reglar lei questions maritimas. Lei movements pus [[nacionalisme|nacionalistas]] sostenguèron lo projècte per expulsar lei [[Reialme Unit|Britanics]] en fòra d'[[America dau Nòrd]]. L'aliança entre lei [[Reialme Unit|Britanics]] e leis [[Iroqués]] èra tanben un subjècte de maucontentament per leis [[USA|Estatsunidencs]] car empachava lo passatge deis [[Apalaches]] per lei [[colonialisme|colons]]. Finalament, la mobilizacion dei fòrças [[Reialme Unit|britanicas]] en [[Euròpa]] e l'aliança entre totei lei faccions [[USA|estatsunidencas]] ostilas a [[Londres]] permetèt au president [[James Madison]] d'obtenir una majoritat per declarar la guèrra lo 18 de junh de [[1812]].

== Debanament ==

=== La manca de preparacion dei dos camps ===

En junh de [[1812]], lei dos camps èran pas preparats a menar una [[guèrra]] a la frontiera entre [[Canadà]] e leis [[USA|Estats Units]]. Lei tropas regularas [[Reialme Unit|britanicas]] avián solament  òmes sostenguts per aperaquí  [[milícia|milicians]]. La màger de l'armada terrèstra èra mobilizada en [[Espanha]] e la flòta èra encargada d'assegurar lo [[blocus]] dei pòrts [[França|francés]]. Ansin, lo [[generau]] [[George Prévost]], cap dei fòrças [[Reialme Unit|britanicas]], recebèt pauc de renfòrç.

En fàcia, lo Congrès autorizèt la formacion d'una armada de  volontaris. Pasmens, lo nombre d'engatjaments foguèt feble. La basa de l'armada [[USA|estatsunidenca]] demorèt donc sei [[milícia]]s localas. Pasmens, lei [[milícia|milicians]] volián pas participar a de combats en fòra de son Estat. De mai, lor disciplina e lor entraïnament èran limitats. Per agravar la situacion, leis abitants deis Estats dau Nòrd èran ostils a la [[declaracion de guèrra]] e de menaças de secession aguèron luòc.

Enfin, au nivèu [[mar]]itim, la situacion èra relativament equilibrada. Lei [[naviri]]s [[USA|estatsunidencs]] èran mens nombrós mai l'afondrament dau comèrci transatlantic permetèt a l**US Navy* de seleccionar d'equipatges competents e eficaç. Dins lo camp [[Reialme Unit|britanic]], lo nombre de vaissèus èra pus important mai l'elèit de la flòta foguèt mantengut en [[Euròpa]].

=== Operacions terrèstras ===

[[Fichièr:Battle of Chateauguay.jpg|thumb|right|[[Litografia]] representant la [[batalha de Châteauguay]].]]

En causa de dificultats [[logistica]]s, lei combats terrèstres se debanèron principalament dins la region frontaliera entre leis [[USA|Estats Units]] e de [[Canadà]]. Mau preparada, una premiera temptativa d'invasion estatsunidenca foguèt aisament arrestada per lei [[Reialme Unit|Britanics]] que prenguèron [[Detroit]] e capturèron  combatents [[USA|estatsunidencs]] (15 d'aost de [[1812]]). D'autrei desfachas estatsunidencas entraïnèron lo remplaçament dau secretari d'Estat a la Guèrra, [[William Eustis]], per [[John Armstrong, Jr.]].

Lo trabalh d'[[John Armstrong, Jr.|Armstrong]] permetèt d'aumentar lo nombre d'òmes disponibles e d'establir una estrategia. L'objectiu èra la presa de [[Montreal]]. Una victòria navala sus lo [[Lac Erie]] (10 de setembre de [[1813]]) permetèt ais [[USA|Estatsunidencs]] de reconquistar [[Detroit]], abandonada per lei Britanics e d'ocupar [[Toronto|York]] (27 d'abriu de [[1813]]). Pasmens, de problèmas [[logistica|logistics]] e un comandament ineficaç menèron a la [[batalha de Châteauguay|desfacha estatsunidenca de Châteauguay]] (26 d'octòbre de [[1813]]).

Après aqueu succès, lei [[Reialme Unit|Britanics]] assaièron d'atacar dirèctament lo territòri estatsunidenc. La fin de la guèrra europèa permetèt de mandar quauquei renfòrç en [[America]]. Dins aquò, l'ofensiva principala s'acabèt per una desfacha a la [[batalha de Baltimore]] (12-15 de setembre de [[1814]]).

=== Operacions maritimas ===

[[Fichièr:Battle of New Orleans Jean-Hyacinthe Laclotte.jpg|thumb|right|[[Pintura]] representant la defensa de la [[Nòva Orleans]] per leis [[USA|Estatsunidencs]].]]

Gràcias a sa superioritat numerica, la *Royal Navy* organizèt lo [[blocus]] dei pòrts [[USA|estatsunidencs]], especialament aquelei deis Estats dau Sud qu'èran pus favorables a la [[guèrra]]. Aquò aguèt d'efiechs [[economia|economics]] importants amb una demenicion deis [[exportacion]]s de produchs [[agricultura|agricòlas]] estatsunidencs. De mai, lei [[Reialme Unit|Britanics]] organizèron d'incursions còntra lo litorau. La pus importanta s'acabèt per l'[[incendi]] de [[Washington]] (24 d'aost de [[1814]]), vist coma una operacion de represalhas après la destruccion de [[Toronto|York]] per leis Estatsunidencs.

Dins aquò, mai d'un combat entre naviris isolats s'acabèt a l'avantatge dei naviris [[USA|estatsunidencs]]. De mai, leis Estatsunidencs capitèron de prendre lo contraròtle dei Grands Lacs, çò que limitèt l'avançada dei tropas britanicas dins la region. Pasmens, la victòria estatsunidenca pus importanta de la guèrra foguèt la [[batalha de la Nòva Orleans]] (24 de decembre de [[1814]] - 8 de genier de [[1815]]). Veguèt la resisténcia de la [[garnison]] de la vila còntra una importanta ataca navala e terrèstra.

== Consequéncias ==

Lo lassitge generau e lo blocatge militar entraïnèron la dubertura de negociacions a partir de [[1814]]. [[Londres]] èra pauc desirós de menar una guèrra suplementària en [[America]] e [[Washington]] s'inquietava de l'arribada de renfòrç britanics dins la region. Lo [[Tractat de Gand]] (24 de decembre de [[1814]]) restabliguèt lo *statu quo ante bellum'' entre lei dos país. De clausas prevesián l'abolicion de l'esclavatge e lo mantement de la patz entre leis Estats Units e leis Amerindians – aliats dei Britanics durant la guèrra – mai foguèron pas respectadas.

La guèrra permetèt de fixar una partida de la frontiera entre leis Estats Units d'America e Canadà e de mantenir l'independéncia dau segond. De mai, per Londres, lo conflicte permetèt de blocar lei relacions entre França e leis Estats Units e de justificar la perseguida de la conscripcion fòrçada de marins estatsunidencs. Per Washington, la victòria de la Nòva Orleans foguèt un motiu de fiertat car illustrèt lei capacitats militaras dau país. Ansin, per leis Estatsunidencs, lo conflicte es sovent considerat coma una segonda guèrra d'independéncia. Permetèt tanben d'iniciar la conquista dei regions amerindianas car lei combats continuèron entre lei colons e divèrsei pòbles indigèns.

## Annèxas

### Liames intèrnes

* Guèrra d'Independéncia deis Estats Units d'America.

### Bibliografia

### Nòtas e referéncias