open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Huns Blancs

Lei **huns blancs** (o huns heftalites) fuguèron un pòble nomada que formèt una confederacion en Asia Centrala a la fin dau periòde antic. 

## Istòria

Los eftalitas Conquistèron Sogdiana en 479, una partida dau nòrd de la China modèrna en 493 e, après una tièra de guèrras, destruguèron l'Empèri Gupta e conquistèron una partida de l'Índia septentrionala e centrala. Impausèron tanben lo pagament d'un tribút important ai Sassanidas. Lo declin acomencèt au sègle VI ambé la pèrda d'Índia e, finalament, la destruccion de l'Empèri dei huns blancs per una coalicion formada dei Sassanidas e dei tujues.
Batalha d'Edessa (260)

La **batalha d'Edessa** se debanèt en 260 entre leis Empèris Roman e Sassanida. S'acabèt per una desfacha que fa partida dei reviradas pus importantas de l'istòria romana amb la pèrda de la màger part dei fòrças engatjadas dins la batalha e la captura de l'emperaire Valerian. Pasmens, coma leis autrei guèrras entre Romans e Sassanidas, lo resultat de la batalha entraïnèt pas de cambiament territòriaus importants entre lei dos estats.

## Liames intèrnes

* Crisi dau sègle III.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Revòutas dei Companhons d'Abu Muslim

Lei **Revòutas dei Companhons d'Abu Muslim** son una tièra de revòutas que se debanèron de 755 a 783 sus lo plan iranian de part de partisans d'Abu Muslim al-Khurasani, senhor musulman poderós assassinat per leis Abbassidas en 755.
Empèri Part

L**'Empèri Part** fuguèt un empèri centrat sus lo plan iranian que se formèt a partir dau sègle III avC e que dispareguèt en 226. D'efèct, au sègle III avC, l'estèpa asiatica conoguèt una tièra de migracions intèrnas e certanei pòbles nomadas se dirigiguèron vèrs lo plan iranian. Lei Parts fuguèron lo pus important e s'installèron au nòrd-èst de l'Iran actuau onte aprofichèron lo declin progressiu de l'Empèri Seleucida per s'estendre pauc a pauc vèrs l'oèst. Lo plan iranian fuguèt totalament ocupat a partir dau sègle II avC. Pasmens, aquò fuguèt la fin dei grandei conquistas partas e lei frontieras s'estabilizéron au sègle I avC. 

Au sègle I avC, l'arribada dei Romans dins lei regions orientalas de la Mar Mediterranèa marquèt la fin dei progrès parts vèrs l'oèst. Dins lei regions orientalas de l'Empèri, de migracions novèlas de pòbles nomadas asiatics entraïnèt una pression militara importanta e s'acabèt per l'abandon de l'Afganistan modèrn. Lo plan iranian venguèt donc lo centre de l'Empèri Part qu'installèt sa capitala a Ctesifont per susvelhar sa frontiera occidentala. D'efèct, unei guèrras se debanèron entre lei Romans e lei Parts, magerament per lo contraròtle d'Armenia. Dins aquò, maugrat de batalhas resclantissentas, coma la batalha de Carrhes en 53 avC o la campanha de Mesopotamia de Trajan de 116, lei dos camps mau capitèron d'averar una victòria decisiva e, fin finala, lo limit entre lei dos empèris demorèt establa.

Relativament mau conegut en causa de la manca de documents escrichs, lo periòde part veguèt la fondacion, o la refondacion, d'unei vilas novèlas coma Merv, Ctesifont e Firuzabad, la perseguida de l'evolucion de l'art ellenistic introduch per la conquista macedoniana e lo desvolopament de divèrsei corrents religiós o filosics que venguèron importants durant lo periòde sassanida. Lo sègle II veguèt lo declin de la dinastia parta en causa de complòts intèrns e de la contuniacion dei guèrras còntra lei Romans. De 224 a 226, la revòuta d'Ardashir I (224-241), vassau poderós dei regions de Susa e d'Isfahan, entraïnèt la casuda de la dinastia e son remplaçament per lei Sassanidas.
Yazdgart III

**Yazdgart III** (mòrt en 651) fuguèt lo darrier emperaire sassanida que reinèt de 632 a sa mòrt. Succediguèt a Cosrau II (590-628) e a un periòde de crisis de succession de 628 a 632. Tre lo començament de son rèine, èra lo cap d'un estat fòrça afeblit per la lònga guèrra de 602-628 còntra lei Bizantins e deguèt faciar leis invasions deis Arabis musulmans unificats per l'islam. Vencut mai d'un còp de 634 a 642, deguèt finalament s'enfugir e fuguèt assassinat per un vassau en 651. Sa mòrt marquèt la disparicion de l'Empèri Sassanida.

Son fiu Peroz III venguèt vassau de la dinastia Tang e dirigiguèt un pichon principat d'Asia Centrala fins a sa mòrt.
Batalha d'al-Qadisiyya

La **batalha d'al-Qadisiyya** se debanèt vèrs 636 entre l'Empèri Sassanida e lei tribús arabias unificadas per l'islam e Maomet. S'acabèt per una victòria arabia que fuguèt una etapa importanta de la conquista arabia de Pèrsia car permetèt la conquista de la capitala sassanida, Ctesifont, en 637.
Ponch caud (geologia)

Lei **ponchs cauds** son de remontadas de magma a travèrs una placa tectonica dempuei lei prefondors dau mantèu o dau nuclèu terrèstre sota la forma d'un plumacho de matèria cauda. L'existéncia d'un ponch caud sembla pas liada a aquela d'un limit entre doas placas. Per exemple, un ponch caud fòrça actiu se troba sota l'illa d'Islàndia que son activitat se conjuga amb aquela de la dorsala atlantica. Pasmens, existís tanben un ponch caud fòrça actiu sota l'illa d'Hawaii qu'es situat au bèu mitan de la Placa Pacifica. Generalament, lo volcanisme d'aqueu tipe de region es efusiu.

Coma lei ponchs son fixs, son a l'origina de cadena de montanhas volcanicas en causa dau movement dei placas. D'efèct, l'activitat dau ponch caud entraïna la formacion d'un volcan actiu a sa verticala. Puei, aqueu volcan s'aluncha pauc a pauc dau plumacho de remontadas magmaticas fins a l'aplant de son activitat e son remplaçament per un volcan novèu. L'exemple pus conegut d'aqueu tipe de cadena montanhòsa es l'archipèla d'Hawaii.

## Liames intèrnes

* Volcan.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Dorsala (geologia)

Una **dorsala**, o **zòna de divergéncia**, es un fenomèn geologic caracterizat per doas placas que s'escartan pauc a pauc. Aquò amenusa l'espessor de la litosfèra e causa una remontada de magma entre lei doas placas. Aquela demenicion d'espessor entraïna tanben una baissa de la pression que permet la fusion parciala dei materiaus dau mantèu e la formacion de magma. Puei, aqueu magma en fusion pòu contuniar son camin en direccion de la superficia gràcias ai falhas causadas per la divergéncia dei dòas placas.

Lei dorsalas pòdon se formar dins lei regions oceanicas o continentalas. Pasmens, son pus frequentas au fons deis oceans onte l'espessor de la crosta terrèstra es pus febla. Ansin, existisson  quilomètres de dorsalas oceanicas activas còntra solament  situadas sus un continent. Lei principalei son situadas au fons de l'Ocean Atlantic, au fons de l'Ocean Pacific, au fons de l'Ocean Indian e dins lei regions orientalas d'Africa.

Lo volcanisme dei zònas de divergéncia es generalament de tipe efusiu.
Batalha de Nehavend

La **batalha de Nehavend** se debanèt en 642 entre leis Arabis musulmans e lei fòrças de l'Empèri Sassanida. S'acabèt per una victòria arabia e per la destruccion dei darrierei fòrças importantas dei Sassanidas. Après aquela desfacha, l'Empèri Sassanida s'afondrèt totalament e dispareguèt en 651 après l'assassinat de son darrier rèi.
Batalha de Zab

La **batalha de Zab** se debanèt lo 25 de genier de 750 e opausèt lo Califat Omeia ais Abbassidas. S'acabèt per la destruccion dei fòrças dau califa omeia que deguèt s'enfugir dau prat batalhier e fuguèt finalament assassinat en Egipte.
Illas Eolianas

Leis **Illas Eolianas**, ò **Illas Lipari**, son un archipèla volcanic situat au nòrd de Sicília. Fa partida d'Itàlia.
Vulcan (mitologia)

**Vulcan** (en latin: *Vulcanus*; en grèc: Βουλκάνους) èra lo dieu roman del fuòc, de la fòrja, dels volcans e desèrts, e del trabalh metalurgic. Segon la mitologia romana, viviá en dessota d'Ètna, en Sicília. 

Filh de Jupitèr e Junon, marit de Vènus, los Romans l'an identificat a son omològ grèc Efèst.

## Bibliografia
* 
* 
*
Volcan gris

Un **volcan gris** es un volcan que seis erupcions son generalament de tipe explosiu. Emeton de lavas pastosas e de cendres sota la forma de nivoladas ardentas (o coladas piroclasticas) e de plumachos volcanics. Son mai que mai associats au fenomèn de subduccion (per exemple lei volcans de la « cencha de fuòc del Pacific »).

## Ligams intèrns

* Volcan
* Volcan roge.
* Erupcion vulcaniana.
* Erupcion peleana.
* Erupcion pliniana.
Volcan roge

Un **volcan roge** es un volcan que seis erupcions son de tipe efusiu. Son relativament suavas e emeton de lavas coladissas. Son lei volcans de « ponch caud » e lei volcans, generalament sosmarins, dei dorsalas.

## Ligams intèrns

* Volcan
* Volcan gris.
* Erupcion hawaiana.
* Erupcion estromboliana.
Katia Krafft

**Katia Krafft** (17 d'abriu de 1942 - 3 de junh de 1991) èra una volcanologa francesa. Amb son marit Maurice, estudièt 175 volcans e realizèt un film de prevencion sus lei riscs volcanics après la catastròfa de l'erupcion de Nevado del Ruiz en 1985. Moriguèt en 1991 durant l'erupcion dau Mont Unzen.

## Liames intèrnes

* Volcan.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Volcan fissurau

Un **volcan fissurau** es un volcan compausat d'una fissura o d'un ret de fissuras dins la crosta continentala o oceanica. D'exemples son lei volcans de dorsala coma lo sistèma islandés de Krafla.
Dòma de lava

[thumb|right|[Fotografia dau dòma de lava de Novarupta.]]

Un **dòma de lava** es una estructura volcanica compausada d'una massa de lava fòrça viscosa que son escolament demora limitat a la sortida de la chaminèia. Entraïna generalament una aumentacion de la pression intèrna dau volcan e una erupcion explosiva de tipe pelean o plinian.

## Liames intèrnes

* Erupcion peleana.
* Erupcion pliniana.
* Volcan.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Vulcanologia

La **vulcanologia**, o **volcanologia**, es la sciéncia de l'estudi dei fenomèns volcanics. Es una especialitat de la geologia e es fòrça liada a la geofisica e a la sismologia. Lo scientific especializat dins l'estudi dei volcans es dich volcanològ. Leis objectius principaus de la volcanologia es de comprendre lo foncionament dei fenomèns volcanics per establir, durant un periòde determinat, lei riscs e lei perilhs per lei populacions e leis activitats umanas. Per aquò, la premiera etapa dau volcanològ a generalament luòc sus lo terren per collectar d'informacions (observacions, presa de mòstras...). Puei, la segonda etapa se debana en laboratòri per analisar e interpretar lei donadas. D'efèct, la gestion d'una erupcion en cors es quasi impossible. Lo trabalh dau volcanològ dèu donc se concentrar sus la prevencion.

La prevencion regarda lei mejans de limitar o d'empachar leis efècts d'una erupcion sus lei societats umanas. Necessita d'observar e de susvelhar divèrsei paramètres coma l'activitat sismica d'un volcan, la temperatura e la composicion de sei fumarolas... etc. Segon la situacion, d'estimacions dei degalhs e de plans d'evacuacion dei populacions son establits. De campanhas d'informacion dei populacions son tanben regularament organizats per favorizar la realizacion dei mesuras de prevencion, especialament l'evacuacion dei regions menaçadas.

## Nòtas e referéncias
Alexandra Vasquez

**Alexandre Vasquez** dicha **Alex** es un personatge principau de la seria animada *[[Totally Spies!]]*. Es una bruna ambé d'uelhs marrons e l'espiona pus jova dau grop. Maladrecha e autor de mai d'una cofa, es d'un naturau viu, innocent e afectuosa. Es tanben una esportiva excellenta dins unei disciplinas coma lo fotbòl o leis arts marciaus. En mission, a una combinason jauna.
Jerry Lewis (Totally Spies!)

**Jerry Lewis** dich **Jerry** es un personatge principau de la seria animada *[[Totally Spies!]]*. Es lo fondator e lo president de WOOHP. Es donc lo cap dei tres Spies, cargat de lei mandar en mission. Maugrat son temps, es encara atletic e eficaç quand fau venir ajudar Sam, Clover e Alex pendent certanei missions. D'origina britanica, demora fòrça estacat a seis originas e utiliza sovent son flegme ambé lei tres espionas. Pasmens, es sovent bostigat per lei filhas sus son caire gentleman e son aspècte de còps ancian. Dins lo corrent de la seria, si vetz que Jerry aguèt d'estils fòrça diferents durant sa vida.
Abu Muslim al-Khurasani

**Abu Muslim al-Khurasani** (718 o 719, Isfahan - 755) fuguèt un generau abbassida. Aguèt un ròtle decisiu dins la casuda dau Califat Omeia entre 747 e 750. Pasmens, vengut fòrça poderós, fuguèt assassinat per lei califas novèus en 755. Sa mòrt entraïnèt una tièra de revòutas dins la region de Pèrsia que son dichas Revòutas dei Companhons d'Abu Muslim e que s'acabèron solament en 783.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Gliceri

**Gliceri** (vèrs 420 - après 480) fuguèt un emperaire roman d'Occident que reinèt de març de 473 a junh de 474. Seis originas son mau conegudas e sembla que foguèsse lo cap de la garda personala d'un senhor borgonda que lo placèt sus lo tròne imperiau a Ravena quatre mes après la fin dau rèine d'Olibrius (472). Sensa poder vertadier, fuguèt pas reconegut per l'emperaire d'Orient Zenon qu'organizèt una expedicion comandada per Julius Nepos per lo rebutar. Gliceri se rendiguèt sensa combatre e venguèt evesque en Dalmàcia. Son venceire lo remplacèt coma emperaire durant quauquei mes.
Olibrius

**Flauius Anicius Olybrius** (mòrt en 472), mai conoissut coma **Olibrius**, fuguèt un emperaire roman d'Occident que reinèt quauquei mes en 472 a la fin de l'Empèri Roman d'Occident. Succediguèt a Anthemius e fuguèt remplaçat per Gliceri. Obtenguèt rapidament lo sostèn dei Borgondas qu'ocupavan la màger part d'Itàlia mai moriguèt d'idropisia a la fin de 472, après solament quauquei mes de rèine. Après sa mòrt, lei senhors borgondas, mèstres vertadiers de la peninsula, podián pas venir emperaires e quatre mes fuguèron necessaris per trobar un successor.
Samantha Simpson

**Samantha Simpson**, dicha Sam, es un personatge principau de la seria televizada *[[Totally Spies!]]*. Es una rossa ambé d'uelhs verds e tanben l'ainada dei tres espionas e la pus madura. Passionada d'art, de literatura e de distraccions culturas, fa sovent pròva d'intelligéncia e d'esperit logic. Es donc generalament considerada coma lo cap intellectuau dau grop. En mission, a una combinason verda.
Clover Ewing

**Clover Ewing** dicha **Clover** es un personatge principau de la seria animada *[[Totally Spies!]]*. Es una blonda ambé d'uelhs blaus e l'arquetipe de l'adolescenta estatsunidenca. Passionada de shopping, de mòda, de suenhs estetics e d'aventuras amorosas, es fòrça seriosa en mission. Es equipada d'una combinason roja.
Anthemius

**Anthemius** (vèrs 420 - 11 de julhet de 472) fuguèt un emperaire roman d'Occident que reinèt dau 12 d'abriu de 467 au 11 de julhet de 472. Succediguèt a Libius Severus après doas annadas sensa emperaire e fuguèt remplaçat per Olibrius. Fuguèt probablament lo darrier emperaire roman vertadier de l'Empèri d'Occident e assaièt d'arrestar l'expansion dei Wisigòts en Gàllia e en Espanha e la dei Vandals en Africa. Pasmens, sei temptativas s'acabèron per de desfachas militaras e un generau italian se revoutèt entraïnant la captura puei l'execucion de l'emperaire après cinc mes de guèrra civila.
Batalha de Katwan

La **batalha de Katwan** se debanèt lo 9 de setembre de 1141. Opausèt lei nomadas Karakitais a una aliança formada dau Sultanat Seldjokid e dei Karakanidas occidentaus. S'acabèt per una victòria dei Karakitais e per la destruccion de l'armada seldjokida. Aquò entraïnèt lo declin definitiu dau Sultanat Seldjokid ja fòrça afeblit per l'agitacion intèrna de sei vassaus.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Alp Arslan

**Alp Arslan** (20 de genier de 1029 - 15 de decembre de 1072) fuguèt lo tresen sultan dau Sultanat Seldjokide. Succediguèt a Toghril Beg I (1038-1063) e fuguèt remplaçat per Malik Chah I (1072-1092). Organizèt l'administracion dau Sultanat e capitèt de neutralizar la menaça bizantina après sa victòria de Manzikert en 1071.

## Liames intèrnes

* Sultanat Seldjokid.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Malik Chah Ier

**Malik Chah I** (6 d'aost de 1055 - novembre de 1092) fuguèt lo quatren sultan dau Sultanat Seldjokide que reinèt de 1072 a 1092. Succediguèt a son paire Alp Arslan (1063-1072) e fuguèt remplaçat per Mahmud I (1092-1094). Son rèine marquèt l'apogèu dau Sultanat Seldjokide. Vassalizèt Sogdiana e Anatolia.
Muzaffaridas

Lei **Muzaffaridas** fuguèron una dinastia medievala iranina que formèt un estat independent en 1336 après la disparicion de l'Ilkhanat. Una tièra de luchas intèrnas afebliguèt per la seguida la dinastia que fuguèt destrucha per Tamburlan en 1393.
Fònt cauda

Una **fònt cauda** es una fònt que son aiga es caufada per un procès geotermic. Segon lei país e leis organizacions, de definicions pus precisas existisson e considèran la temperatura de l'aiga o la temperatura de l'environament de la fònt coma un critèri de determinacion. Que que siegue lo referenciau chausit, plusors tipes de fònts caudas existisson coma lei gueisèrs o lei lònas de fanga. Presentan de condicions de vida fòrça particularas que favorizan lo desvolopament d'organismes extremofils adaptats a la temperatura e de còps a d'autrei condicions malaisadas (pH, preséncia de compausats quimics normalament toxics, etc.).

Lei fònts caudas son l'objècte d'una esplecha umana atestada dempuei l'Antiquitat car seis aigas pòdon aver d'efiechs positius per la santat. Aquò es a l'origina dau termalisme. Uei, divèrsei fònts caudas son tanben utilizadas coma fònt d'energia dins lo quadre de procès geotermics. Fau tanben nòtar l'interès toristics de mai d'una fònt cauda (Yellowstone, gueisèrs islandés, etc.).

## Liames intèrnes

* Gueisèr.
* Termalisme.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Don L. Leet, *Physical Geology*, Englewood Cliffs (New Jersey), 6 edicion, Prentice-Hall, 1982.

## Nòtas e referéncias
Magma

[thumb|Lava basaltica a [Hawaii sortida d'un magma basic]]
Lo magma es un materiau rocassós en fusion e non cristalizat que sa consisténcia es fluida o viscosa. Contèn tanben de gas volcanics en solucion e qu'es formada a partir de la fusion totala o parciala dau mantèu terrèstre. Es a l'origina dau volcanisme a la superficia terrèstre. D'efèct, lo magma remonta generalament vèrs la superficia en causa de sa densitat pus febla. Forma alora de sèrvas dins la litosfèra onte va subir una cristalizacion parciala o totala e un començament de desagatge. Se la pression o la coesion dei jaç geologics a l'entorn de la sèrva son pas sufisentas per lo contenir, lo magma va contuniar de remontar de lòng d'una chaminèia volcanica fins au volcan. Quand lo magma aganta la superficia, forma de produchs volcanics solids coma la lava o lei tefras.

La proprietat principala d'un magma es sa concentracion de silici que va influénciar la velocitat de remontada e la liberacion dei gas :
* un magma ultramafic a una concentracion de SiO2 inferiora a 45%. Aqueu tipe de magma es fòrça rar e fòrça fluid.
* un magma mafic a una concentracion de SiO2 inferiora a 52%. Aqueu tipe de magma es frequent dins lei zonas de dorsalas e de ponch cauds.
* un magma intermediari a una concentracion de SiO2 entre 52 e 64%.
* un magma felsic a una concentracion de SiO2 superiora a 64%. Aqueu tipe de magma es frequent dins lei zonas de subduccion.
Erga omnes

***Erga omnes*** es una expression latina, que significa "al respècte de totes" o "envèrs totes", utilitzada en drech per se referir a l'aplicabilitat d'una nòrma, un acte juridic o un contracte. Significa qu'aquela s'aplica a totes los subjèctes, al contrari de las nòrmas *[[inter partes]]* (entre las partidas) que sonque s'aplican a las personas que participèron a la seuna elaboracion. Normalament, perque un contracte agua d'efèctes en mai d*'inter partes* e que siá oposable a de terces, es necessari qu'acomplisca de formalitats que normalament an de tòcas publicitàrias, coma aver estat inscrichas a un registre public. Las nòrmas, al contrari, son totjorn d'efècte *erga omnes*, perque son per definicion d'aplicacion generala. Son raras las escasenças que dictan de nòrmas especificas per de cases concrèts.

## Vejatz tanben
* *[[Ius cogens]]*
Libius Severus

**Libius Severus** (mòrt en setembre de 465), ò **Sever III**, fuguèt un emperaire roman d'Occident que reinèt de novembre de 461 a sa mòrt. Succediguèt a Majorian. Nomat per lo patrice Ricimer, aviá ges de poder vertadier. Aquò demeniguèt lo prestigi de la foncion imperiala. A sa mòrt, lo besonh d'un successor èra fòrça feble e l'emperaire seguent, Anthemius, fuguèt solament nomat en 467.
Musèu d'Istòria Naturau Peabody

Eth **Musèu d'Istòria Naturau Peabody** ena Universitat de Yale ei un des mès ancians, grans e mès prolifics musèus d'istòria naturau universitari de tot eth monde. Siguec establit peth filantròp George Peabody en 1866 a peticion deth son nebot Othniel Charles Marsh, paleontològ. Ei plan conegut peth gran public peth sòn Great Hall of Dinosaurs qu'inclusa un Apatosaurus e un mural "Era edat des reptils". Conten exhibicions permanents dedicades as umans e ara evolucion umana, diorames dera natura, objèctes egipcis atau coma audèths, mineraus e objectes des nadius americans de Connecticut.

Ei plaçat en eth 170 de Whitney Avenue a New Haven, Connecticut, Estats Units, e es dirigit per més de 100 persones. Er edifici original foguec desbastit en 1917. Des de 1925 qu'a creishut cap as Bingham e Kline laboratoris, mès ua estacion de camp e eth Long Island Sound. Eth musèu tanben a es ilhes de Horse Island e Thimble island tà hér experimenti. Eth centre de Sciencies Naturaus posela eth musèu damb eth Kline Geology Laboratory on i a 12 milions d'especimens.

Enter es sues reves destaquen era de vertebradi de paleontologia, ua des més granes e cares de toti es Estats Units (vegetz tanben Othniel Charles Marsh enter d'autes ). Tanben conten era Hiram Bingham Collection d'objectes incas deth Machu Picchu. Tanben son galambieres es raves d'audèths, ua des melhors de tot eth monde.

Era rava d'invertebrats marins tanben e pro grana. Es directius que percuren sus aquestes raves trabalhen en es departaments d'Ecologia, Biologia Evolutiua, Geologia, Geofisica e Antropologia e pr'amor d'açò aué enqüera creishen.

Eth musèu conten ua reproduccion a escala d'un Torosaurus ena dintrada deth museu. Dempús trapam eth mural d'era edat des reptils (34 m), ua sala damb era capcièra der òme, ua sala dedicada as audèths de Connecticut , ua auta damb plantes e arbes d'aguest estat american e ua auta dedeicada a era evolucion des mamífers e objectes des nadius americans de Connecticut e fin-finau ua sala d'objectes de l'ancian Egipte.

## Istòria

Othniel Charles Marsh enqüera s'auia pas grassat coma professor de paleontologia en Yale quan demandéc ath sòn oncle George Peabody d'establir eth museu. Aguest donéc 150.000 dolars en 1866 e eth museu dubriguéc es sues portes.

Ena epoca era rava auia plan de minerals que portaua eth recercaire Benjamin Silliman. Marsh foguéc un des tres prumèrs manaires deth museu e quan Peabody moriguec en 1866 incrementéc plan es raves deth museu. Participéc ena *guerra des ossi* e discurbiguéc 80 naues especies de dinosaure.

Eth museu dubriguéc oficialment es sues portes en 1876. En 1917 siguec desbastit e bastit de nau en 1925.

## Hets

En 1931 acabaren de bastir eth apatosaurus dempús 6 annades de trabalhs.

En 1947 Rudolph F. Zallinger acabéc eth mural d'era Edat des Reptils dempús 3 annades e miei de trabalh.

En 1972 dubriguéc es sues portes era Sala d'Audèths de Connecticut.

En 2001 es bastiguéc eth Environmental Science Facility.

## Pàgines web externes

 º  Peabody Museum of Natural History, Yale University (official website) 
ºº  The Age of Reptiles mural
Majorian

**Majorian** (novembre de 420 - 7 d'aost de 461) fuguèt un emperaire roman d'Occident que reinèt de 457 a 461. Succediguèt a Avitus (455-456) e fuguèt remplaçat per Libius Severus (461-465). Fuguèt un dei darriers emperaires vertadiers.

Èra lo cap de la garda personala de Valentinian III (425-455) e s'alièt ambé lo generau d'origina barbara Ricimer per destituir e capturar l'emperaire Avitus (455-456). Aqueu còp d'estat fuguèt sostengut per l'emperaire d'Orient mai lei Borgondas e lei Wisigòts refusèron de l'acceptar. En abriu de 457, Majorian fuguèt proclamat emperaire per l'armada d'Itàlia e capitèt de reconquistar Lugdunum ocupada per lei Borgondas ambé l'ajuda de soudats francs. Puei en 458, s'installèt a Arle e laissèt Ricimer per dirigir Itàlia. A partir d'aquela posicion, poguèt contenir lei visigòts e gardar lo contraròtle dau sud-èst de Gàllia e de la costat orientala d'Espanha. Adoptèt divèrsei mesuras socialas e, en 460, acomencèt d'organizar una expedicion per sometre lei Vandals installats en Africa onte fuguèt batut e sa flòta destrucha. Rintrèt en Itàlia onte fuguèt traït e capturat per Ricimer puei executat.
Avitus

**Avitus** (vèrs 395 - 456 ò 457) fuguèt un emperaire roman d'Occident que reinèt dau 9 de julhet de 455 au 17 d'octòbre de 456. Succediguèt a Petronius Maximus (455-456) e fuguèt remplaçat per Majorian (457-461).

Èra un generau roman que menèt divèrsei negociacions diplomaticas ambé lei Wisigòts e ajudèt a la formacion de la coalision d'Aetius còntra lei Huns d'Atila. Fuguèt proclamat emperaire per lei tropas reünidas en Arle après l'execucion de Petronius Maximus per leis abitants de Roma. Capitèt de negociar un tractat de patz e d'aliança ambé leis Ostrogòts qu'acceptèron de protegir la frontiera nòrd de l'Empèri, fuguèt reconegut per l'emperaire d'Orient Marcian (450-457). Pasmens, en causa de seis originas arvernas, fuguèt mau acceptat per lei populacions italianas e Ricimer e Majorian aprofichèron lei dificultats de l'invasion d'Itàlia per lei Vandals per organizar un còp d'estat. Rintrat en Arle, Avitus fuguèt vencut e deguèt abandonar lo tròne e venir evesque. Moriguèt en 456 ò en 457.
Petronius Maximus

**Petronius Maximus** (vèrs 396 - 31 de mai de 455) fuguèt un emperaire roman d'Occident que reinèt de març a mai de 455. Succediguèt a Valentinian III e fuguèt remplaçat per Avitus.

Senator famós, organizèt un complòt còntra Valentinian III per se venjar dau violament de sa frema per l'emperaire. Capitèt de l'assassinar gràcias a l'ajuda de fidèus dau generau Aetius e fuguèt proclamat emperaire. Fuguèt massacrat per leis abitants de Roma après una temptativa per fugir la ciutat la capitala menaçada per lei vandals de Genseric.
Flavius Honorius

**Flavius Honorius** (9 de setembre de 384, Constantinòple - 15 d'aost de 423) fuguèt un emperaire roman que reinèt coma coemperaire de son paire Teodòsi Ier de 393 a 395 e coma emperaire d'Occident de 395 a sa mòrt.
Succediguèt a son paire Teodòsi Ier e fuguèt remplaçat per l'emperaire usurpator Joan.

Fins a 408, lo cap vertadier de l'Empèri d'Occident fuguèt lo generau vandal Stilicon que capitèt de vencre leis invasions germanicas dei premiereis annadas dau rèine e decidiguèt de desplaçar la capitala de Roma a Ravena que sa posicion defensiva èra melhora. Stilicon capitèt tanben d'intervenir ambé succès dins leis afaires intèrns de l'Empèri d'Orient. Pasmens, aqueu poder entraïnèt pauc a pauc la formacion d'una oposicion organizada a l'entorn de l'emperaire que capitèt de l'assassinar en 408 après la revirada militara dei Grandeis Invasions de 406.

Pasmens, aquela assassinat mau capitèt de restaurar la situacion e Roma fuguèt pilhada en 410 per lei visigòts. En cambi de l'evacuacion d'Itàlia, Flavius Honorius deguèt donar Aquitània a Alaric I en 416. Honorius deguèt tanben faciar mai d'una temptativa de còp d'estat entre 409 e 421. Ansin, leis annadas 410 fuguèron caracterizadas per un afondrament de l'autoritat imperiala fins au rèine de Valentinian a partir de 425.

## Liames intèrnes

* Empèri Roman

## Bibliografia

* Paul Petit, *Histoire générale de l’Empire romain*, Seuil, 1974, 800 p.

## Nòtas e referéncias
Valentinian III

**Valentinian III** (2 de julhet de 419, Ravena - 16 de març de 455, Roma) fuguèt un emperaire roman d'Occident que reinèt de 424 a 455. Succediguèt a l'emperaire usurpator Joan e fuguèt remplaçat per Petronius Maximus. Maugrat lei temptativas de redreiçament de certaneis emperaires seguents, la fin de son rèine es sovent considerat coma lo començament dau declin definitiu de l'Empèri Roman d'Occident.

D'efèct, lo rèine de Valentinian III fuguèt lo darrier rèine estable de l'Empèri Roman d'Occident e l'emperaire realizèt una òbra legislativa, religiosa e militara fòrça importanta per assaiar de restaurar la poissança de Roman. En particular, gràcias au generau Aetius, leis invasions de 428-431 fuguèron replegadas, lei Wisigòts deguèron acceptar de s'installar dins lo sud de Gàllia e de reconóisser l'autoritat de Roma après tres campanhas victoriosas de 426 a 436, lei Borgondas deguèron acceptar l'estatut de pòble federat en 440 e lei Huns d'Atila fuguèron vencuts en 451. Pasmens, en fòra d'aquelei victòrias, lei vandals de Genseric capitèron de fondar un estat poderós en Africa e lei Romans contunièron de perdre lo contraròtle de la Peninsula Iberica.

L'assassinat d'Aetius per de rasons desconegudas entraïnèt la fin dau rèine. Un complòt organizat per Petronius Maximus, desirós de venjar lo violament de sa frema per l'emperaire, obtenguèt lo sostèn dei partisans d'Aetius e capitèt de tuar Valentinian III en 455.
Valentinian Ier

**Valentinian I** (vèrs 321 - 17 de novembre de 375) fuguèt un coemperaire roman que reinèt ambé son fraire Valens (364-378) de 364 a 375. Succediguèt a Jovian e fuguèt remplaçat per sei fius Valentinian II (375-392) e Gracian (367-383).

## Rèine

Elegit emperaire après la mòrt de Jovian, carguèt son fraire de protegir lei regions orientalas de l'Empèri e s'installèt a Milan per defendre la mitat occidentala. Capitèt d'eliminar leis alamans de Gàllia, de restaurar lei fortificacions de Ren e de renfòrçar l'armada de Gàllia. En 367, adoptèt Trèva coma capitala e mandèt de tropas per reconquistar la província de Britania. De 373 a 375, luchèt còntra la temptativa d'usurpacion de Firmus que fuguèt finalament tuat.
Valens

**Valens** (vèrs 328 - 9 d'aost de 378) foguèt un coemperaire roman que reinèt de 364 a 378 ambé son fraire Valentinian I (364-375) puei sei nebòts Valentinian II (375-392) e Gracian (367-383). Sa mòrt entraïnèt la nominacion de Teodòsi I (378-395) coma coemperaire suplementari.

Cargat per son paire de la defensa de la mitat orientala de l'Empèri, installèt sa capitala a Constantinòble. Premier, luchèt còntra l'Empèri Sassanida per reconquistar lei territòris perduts per Jovian. Puei, deguèt eliminar l'usurpator Procope que fuguèt capturat e executat en 366. A partir de 367, luchèt còntra lei gòts e foguèt tuat en 378 a la batalha d'Andrinòple.

## Liames intèrnes

* Batalha d'Andrinòple (378).

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Valentinian II

**Flavi Valentinian**, conegut jol nom de règne de **Valentinian II** (371-392) fuguèt un coemperaire roman que reinèt de 375 a 392 ambé Valens (364-378), Gracian (367-383), Magnus Maximus (384-388) e Teodòsi I (378-395). Proclamat emperaire per lei legions a la mòrt de Valentinian I (364-375). Moriguèt a Viana en 392, probablament assassinat per un generau franc.
Gracian

**Gracian** (vèrs 359, Sirmium - 25 d'aost de 383, Lugdunum) fuguèt un coemperaire roman que reinèt de 367 a 383 ambé Valentinian I (364-375), Valens (364-378), Teodòsi I (378-395) e Valentinian II (375-392).

Fiu de Valentinian I, fuguèt proclamat coemperaire per son paire en 367 qu'èra cargat de la defensa de la mitat occidentala de l'Empèri Roman. A sa mòrt, acceptèt de partejar son autoritat ambé son fraire Valentinian II proclamat emperaire per lei legions de Panònia. En 377, fuguèt venceire deis alamans e mandèt de renfòrç a Valens avans lo desastre d'Andrinòple. Lo 19 de genier de 379, acceptèt de nomar Teodòsi I coma coemperaire. En 383, deguèt faciar l'insureccion dau generau Magnus Clemens Maximus e Gracian fuguèt vencut e tuat a Lugdunum en 383.
Joan (emperaire roman)

**Joan** (mòrt en 425) fuguèt un emperaire roman usurpator de l'Empèri d'Occident que reinèt de 423 a 425. Succediguèt a Flavius Honorius (395-423) e fuguèt remplaçat per Valentinian III (425-455). Sa nominacion fuguèt refusada per Teodòsi II, emperaire d'Orient, que mandèt una armada en Itàlia. Capturat, Joan fuguèt executat en 425.
Lin (papa)

**Lin** (vèrs 16 - 78) fuguèt, segon la tradicion catolica, lo segond evesque de Roma de 67 e 76. Succediguèt a Sant Pèir (33-67) e fuguèt remplaçat per Anaclet (76-88). Arrestat per lei Romans, seriá estat executat en 78. Es un sant dei Glèisas Catolica e Ortodòxa.

Segon lo *[[Liber Pontificalis]]*, introduguèt dins la messa la partida deicha Comunicantas e, coma simbòl de l'autoritat de l'evesque de Roma, lo pallium ai vestiments liturgics.
Liber Pontificalis

Lo ***Liber Pontificalis*** (en occitan *Libre dei Papas*) es una cronica cronologica de totei leis evesques de Roma realizada a partir dau sègle V.
August de Margon

**Joan Maria Ipolit August Lemoine de Margon**, vescomte de Margon (Margon, 3 de julhet de 1807 - Margon, 30 de novembre de  1896) foguèt un escrivan e erudit occitan del país besierenc.

### Bibliografia
* *Montmorency, tragédie en 5 actes* (1869)
* *Mes moments perdus: poésies* (1872)
* *Las fèstos del felibrige* (1887)
* *Vèrses diches al banquet de la Soucietat arqueolougico de Béziès* (1891)
Casimir Peret

**Casimir Peret** (Besièrs, 5 de mai de 1801 – Cayenne, 16 d'octòbre de 1855) foguèt un politician, escrivan e conse de Besièrs en 1848. Per causa de son activisme republican e son ròtle de menaire dins l'insurreccion de 1851, foguèt deportat en Guaiana. Moriguèt durant una temptativa d'evasion.
## Posteritat
De carrièras de Besièrs, Cabestanh e Creissan ne pòrtan lo nom, e tanben una escòla de Besièrs. Un medalhon lo representa sul monument a las victimas del còp d'estat de 1851 bastit en 1904 a l'iniciativa d'Antonin Molin.
Benjamin Silliman

**Benjamin Silliman** (1779–1864) siguec un quimist american e un des prumèrs professors americans de sciéncia (ena Universitat de Yale) capable de destillar petròli.

## Vida

Silliman, vadut en Trumbull, Connecticut, quauques mesi auans qu'era sua mair fugís des dos mil soldats anglesi qu'embaihauen America. Es anglesi auien pres eth sòn grand-pair, eth General Gold Selleck Silliman en mai de 1779.

Estudiec a Yale e siguec diplomat en 1796. Tres annades dempús ja erá tutor a Yale. Li ofertaren d'ensenhar quimia ena Universitat e diguec qu'òc. Estudiec quimia damb James Woodhouse en Filadèlfia e legiguec es sues prumères lectures scientifiques a Yale en 1804. En 1805 viatgec tà Edimborg tà estudiar més.

Tornec a New Haven, Connecticut, tà estudiar geologia e faguec ua analisi quimica deth meteorit cadut en Weston, Connecticut e publiguec eth prumèr informe mai het en Yale sus cap de meteorit(1). En 1808 faguec era lectura publica e discurbiguec plan des sòns minerals. En 1850 eth minerau sillimanita foguec aperada atau tà dar onor a Silliman. Foguec tanben un des prumèrs membres dera Medical Scool (2). Coma professor emerit legiguec diuersi lectures a Yale enquia 1855 e uns an auans auia artenhut destillar petròli.

## Eth meteorit de 1827

En 1807 a Weston caiguec un meteorit qu'es trincà en 6 trossos mes eth més gran pesaua 16.5 Kg. Silliman ac discurbirguec més poguec pas auer eth meteorit tà Yale. Aué qu'ei en eth Musèu d'Istòria Naturau Peabody, New Haven, Connecticut (3)i(4). Silliman se maridec en 1809 damb Harriet Trumbull, era hilha deth governador de Connecticut e auec damb era tres hilhes e un hilh. Eth son hilh, Benjamin Silliman Jr, tanben foguec professor de quimia en Yale.

Silliman trapec qu'era esclavitud erá un *dimoni gigant* més tanben foguec favoriu a era colonizacion africana damb americans en Liberia e siguec membre dera Societat de Colonizacion de Connecticut enter 1828 e 1825. Fundec eth American Journal of Science e siguec escolhit coma un membre més dera Academia Nacionau de Sciencies peth Congres american. 
Un collegi de Yale se dídec Silliman College en onor sòn atau coma eth minerau Sillimanita.

## Referencies

1.-^ "Silliman History". Retrieved 31 October 2011.

2.-^ History and Minerals of Old Mine Park (Saganawamps), Earle Sullivan, Trumbull Historical Society, 1985, p. 8 

3.-^ Yale Peabody Museum website retrieved 2011 March 10 

4.-^ Seeley, Tales of Trumbull's Past, Trumbull Historical Society, 1984 

º  Jackman, S W (1979), "The tribulations of an editor: Benjamin Silliman and the early days of the American Journal of Science and the Arts.", The New England quarterly (The New England Quarterly, Vol. 52, No. 1) 52 (1): 99–106, doi:10.2307/364359, JSTOR 364359, PMID 11624721
Volterra

**Volterra** es una comuna italiana de la Província de Pisa, dins la region de Toscana.
 

Confronta las comunas de Casole d'Elsa, Castelnuovo di Val di Cecina, Colle di Val d'Elsa, Gambassi Terme, Lajatico, Montaione, Montecatini Val Di Cecina, Peccioli, Pomarance, San Gimignano
## Istòria
D'origina estrusca, faguèt partida de la Dodecapòli avans sa conquista per lei romans. Après l'afondrament de l'Empèri Roman d'd'Occident, fuguèt plaçada sota l'autoritat d'evesques locaus fins au sègle XII. En 1253, la borgesiá prenguèt lo poder e la ciutat intrèt dins la liga guelfa de Toscana e venguèt donc l'aliada de Florença e l'enemiga de Pisa. En 1361, la vila intrèt dins la dependéncia de Florença mai gardèt una autonòmia importanta. Pasmens, en 1429, una insureccion menada per Giusto Landini assaièt sensa succès de restaurar son independéncia e, en 1472, Volterra fuguèt pilhada per lei tropas de Florença e definitivament annexada. A partir d'aquela data, l'istòria de la vila es la de Florença e de Toscana.

## Referéncias
Anaclet

**Anaclet** (mòrt vèrs 92) fuguèt, segon la tradicion catolica, lo tresen evesque de Roma de 79 a 92. Succediguèt a Lin (vèrs 67-76) e fuguèt remplaçat per Clement I (92-99). Es un sant dei Glèisas Catolica e Ortodoxa.
Evarist (papa)

**Evarist** (mòrt vèrs 107) fuguèt evesque de Roma de 99 a 107. Succediguèt a Clement de Roma (vèrs 92-99) e fuguèt remplaçat per Alexandre I (vèrs 106-107 - 115). Sa vida es fòrça mau coneguda.
Alexandre Ier (papa)

**Alexandre I** (mòrt vèrs 115) fuguèt, segon la tradicion catolica, un evesque de Roma vèrs 106-115. Succediguèt a Evarist (vèrs 99-107) e fuguèt remplaçat per Sixte I (vèrs 114-119 ò vèrs 124-128). Sa vida es fòrça mau coneguda. La tradicion lo credita de la creacion dau carema. Es considerat coma un sant de la Glèisa Catolica Romana
Sixte I

**Sixte I** (mòrt en 124 ò en 128) fuguèt, segon la tradicion catolica, evesque de Roma vèrs 114-119 ò vèrs 124-128. Succediguèt a Alexandre Ier (papa) (vèrs 106-115) e fuguèt remplaçat per Telesfòr (vèrs 126-137). Fa partida dei papas que son creditats de l'instauracion dau careme.
VIAF

Lo **Registre Internacional Virtual d'Autoritat** (en anglés: *Virtual International Authority File*; sigla: VIAF) es una basa de donadas qu'agropa d'autres registres d'autoritats (qu'establisson l'autenticitat d'una persona coma autor o contributor a una produccion literària, scientifica, etc.)

## Ligams extèrnes
* viaf.org
Telesfòr (papa)

**Telesfòr** fuguèt, segon la tradicion catolica, lo uechen evesque de Roma de 125 a 136-138 durant lei rèines deis emperaires Adrian (117-138) e Antonin lo Piós (138-161). Succediguèt a Sixte I (vèrs 114-119 o 124-128) e fuguèt remplaçat per Igin (vèrs 136-142).

Coma totei leis autrei papas dei sègles I a IV, sa vida es mau coneguda. Segon la tradicion, es lo premier evesque de Roma designat per lo títol de martir. Seriá l'autor de l'introduccion dau Gloria, de la messa de miejanuech, de la celebracion de la Pasca lo dimenge e dau careme de sept setmanas. Pasmens, d'autrei papas dau periòde son creditats d'aqueleis evolucions.
Batalha de Chaldiran

La **batalha de Chaldiran** se debanèt lo 23 d'aost de 1514 entre l'Empèri Otoman e l'Empèri Safavida en formacion. S'acabèt per una victòria de l'Empèri Otoman que son armada aviá un equipament superior e èra en superioritat numerica. Pasmens, la tactica de tèrra cremada adoptada per l'armada safavida durant sa retirada empachèt la conquista otomana dau plan iranian.
New Haven

**New Haven** qu'ei ua ciutat americana. Ei era dusau vila mès grana de Connecticut dempús Bridgeport e era siesau der Naua Anglaterra damb 129.779 residenti (1). Ei en eth nòrd de Long Island Sound e en eth comtat de New Haven.

Siguec fondada en 1638 per puritans anglesi e ua annada dempús ja auia ueit carrieres. Ei era residéncia oficial dera Universitat de Yale. Siguec era prumera vila americana en plantar arbes, tanti que New Haven ei plan coneguda coma era Vila des olms.

## Precoloniau e coloniau

Abans des europèus era area de New haven qu'era a on demorauen es nadius americans dera tribú des Quinnipiac. Demorauen en vilatges ath entorn deth pòrt e viuien dera pesca e de plantar hroment. Aquera area siguec visitada peth explorador olandés Adriaen Block en 1614.

Es comerciants olandesi establigueren un sistèma d'escambi de pèths damb es abitants locals mès aguests escambis sigueren pòc constanti e era area siguec pas abitada pes olandesi.

En 1637 un grop de puritans arribec aciu e ivernec. Un an dempús 500 colons puritans desiharen era Massachusetts Bay Colony e sos eth manaire Reverend John Davenport e eth mercadejaire de Londres Theophilus Eiton arribaren ath pòrt. Enes sues esperances i auia es d'establir ua comunitat melhor qu'era de Massachussets. Es Quinnipiacs, atacadi pes vesins Pequots, vengueren tota era tèrra as colons tà auer proteccion.

## Pòstcoloniau

Siguec cocapitala de Connecticut des de 1701 enquia 1873. Pendent era guerra civiu americana plan de companhies industriaus prosperaren, enter eres era *Winchester repeating Arms Company*, que produsiguec armes enquia 2006.

## Referencies

1.- ^ a b "Profile of General Population and Housing Characteristics: 2010 Demographic Profile Data (DP-1): New Haven city, Connecticut". U.S. Census Bureau, American Factfinder. Retrieved September 26, 2012.
Empèri Safavida

thumb|Evolucion de l'Empèri Safavida.

L**'Empèri Safavida** fuguèt un estat iranian qu'existiguèt de 1501 a 1722. Foguèt a l'origina de l'estat iranian modèrne.
Ismail Ier

**Ismail I** (14 de julhet de 1487, Ardabil - 23 de mai de 1524, Tabriz) fuguèt lo fondator e lo premier sobeiran de la dinastia safavida de 1501 a 1524. Tahmasp I (1524-1576) i succediguèt.

Capitèt d'unificar lo plan iranian de 1501 a 1510 après una tièra de victòrias còntra lei Turcomans dau Moton Blanc. Puei, maugrat la desfacha de Chaldiran en 1514, capitèt d'estabilizar sa frontiera ambé l'Empèri Otoman.
Empèri Mogòl

L**'Empèri Mogòl** fuguèt un estat indian fondat per Babur en 1526 après sa conquista dau Sultanat de Delhi a l'eissida de la batalha de Panipat. Marquèt l'apogèu de l'expansion musulmana en Índia, conoguèt un desvolopament major pendent lei rèines d'Akbar (1556-1606) e de sei successors. Lo declin acomencèt a partir de 1707 e s'acabèt per l'exil dau darrier sobeiran mogòl per lei Britanics en 1857.
Club Atletic Briva Corresa Lemosin

vinheta|CA Briva ''(en blanc)'' contra Oyonnax
Lo **Club Atletic Briva Corresa Lemosin** es un club professionau de rugbi de XV francés basat a Briva. Faguèt partida de l'elèit dau rugbi francés de 1930 a 2012 avans sa relegacion. Participèt a doas finalas europèas amb una victòria en 1997 e quatre de campionats de França.  

## Identitat visuala

### Colors e malhòts
Las colors del club, lo negre e lo blanc, son tornadas dins l'imaginari collectiu dels suportaires de rugbi francés, an marcat lo Campionat e son un vertadièr simbòl de l'equipa. An balhat al club un de sos nombroses chafres, los Negres e Blancs. Se diguèt qu'es amb la venguda del SCUF a Briva que lo club frescament creat decidiguèt d'adoptar aquelas colors qu'o quitaràn pas mai.

Lo malhòt domicili es tradicionalament blanc parat de finas raiaduras negras orizontalas que ne fan lo torn complèt. Arriba tanben que regularament los jogaires pòrtan d'autres malhòts, totjorn negres o blancs, pendent las partidas de Campionat de França al Stadium en foncion de las tengudas de l'adversari encontrat. Per las partidas europèas, es arribat que los malhòts sián mai originals e innovants : gris, ròse o encara a raiaduras dauradas.

## Palmarès

## Ligams extèrnes

* Lo site oficial de CA Briva
ASM Clarmont Auvèrnhe

L**'ASM Clarmont Auvèrnhe** es un club professionau de rugbi de XV basat a Clarmont d'Auvèrnhe. Foguèt fondat en 1911 per Marcel Michelin e fa partida de l'elèit dau Campionat de França de Rugbi de XV dempuei 1926 e dei clubs pus importants dau campionat dempuei leis annadas 1990. A una plaça especiala dins l'istòria dau rugbi francés en causa dau nombre fòrça important de finalas perdudas per lo club. Jòga a lo Parc dels Esports Marcel Michelin (19 022 plaças).

### Jogaires 2021-2022

## Palmarès

## Vejatz Tanben

#### Ligams extèrnes

* Lo sit oficial
USAP

vinheta
L**'USAP** (en catalan *Unió Esportiva Arlequins de Perpinyà* e en francés *Union Sportive Arlequins Perpignan*) es un club de rugbi de XV professional basat a Perpinhan. Fa partida de l'elèit del Campionat de França de Rugbi de XV dempuei 1911.

## Palmarès

## Ligams extèrnes

* Site oficial
Babur

**Babur** (14 de febrier de 1483, Andijan - 26 de decembre de 1530, Agra) fuguèt lo fondator de l'Empèri Mogòl e son premier sobeiran de 1526 a sa mòrt.
Estadi Francés París

L**'Estadi Francés París** es un club professionau de rugbi de XV basat a París. Participèt a la creacion dau Campionat de França de Rugbi de XV e demorèt au sen de l'elèit fins a la fin deis annadas 1950. Remontèt en premiera division en 1997 e fa d'ara endavant dei clubs pus importants dau Top 14.

## Palmarès
Biàrritz Olimpic País Basco

[vinheta|Biàrritz Olimpic en [2009.]]

Lo **Biàrritz Olimpic País Basco** (en basc *Biarritz Olympiquerekin* e oficialament en francés *Biarritz Olympique Pays Basque*) es un club professionau de rugbi de XV basat a Biàrritz. Jòga a domicili au Parc deus Espòrts d'Aguiléra (13 400 plaças). 

## Palmarès

## Ligams extèrnes

*Site oficiau
Sporting Union Agen Òlt e Garona

[vinheta|SU Agen ''(en blau)'' vs [Estadi Tolosenc]]
Lo **Sporting Union Agen Òlt e Garona** es un club professionau de rugbi de XV fondat en 1908 e basat a Agen.

## Palmarès

## Ligams extèrnes

* Site oficiau
Estadi Bordalés (rugbi de XV)

L**'Estadi Bordalés** es la seccion de rugbi de XV de l'Estadi Bordalés. Foguèt fondada en 1889. Dominèt lo campionat de França de Rugbi de XV d'avans 1914. En 2006, fusionèt son equipa premiera ambé aquela de CA Begla per formar l'Union Bordèu Begla.

## Palmarès
Associacion Esportiva de Besièrs Erau

vinheta|185x185px|Logo oficial.
L**'Associacion Esportiva de Besièrs Erau** (oficialament en francés *Association sportive de Béziers Hérault* abreujat *AS Béziers, ASB o ASBH*) es un club professional de rugbi de XV francés basat a Besièrs. Dominèt lo campionat de França de 1970 a 1985 gràcias a un estil agressiu.

## Palmarès

## Jogaires istorics

* Richard Astre

* Michel Palmié
* Alain Estève
* Olivier Saïsset

## Ligams extèrnes

* Site oficial
Sebastòple

right|thumb|upright 3.2|Vista de Sebastòple

**Sebastòple** (*Sebastople* en grafia mistralenca; *Севастополь, Sevastopol’* en ucraïnian e rus; *Aqyar* en tatar de Crimèa) es una vila d'Ucraïna, pus granda vila de la peninsula de Crimèa e pus grand pòrt de la Mar Negra .

Foguèt bastida per Catarina II de Russia en 1783, amb la tòca de donar un pòrt comercial e militar de l'Empèri Rus sus la Crimèa novèlament conquistada.

Sa populacion en 2016 èra de  abitants.

Es administrativament una ciutat ucraïnesa de l'estatut especial, destriada de la Republica autonòma de Crimèa. Dempuèi l'annexion russa de 2014 es passada de facto jos administracion de la Federacion de Russia.
La situacion geografica del pòrt de la vila faguèt de Sebastòple una ciutat d'importància estrategica a travèrs l'istòria. La vila foguèt la basa navala de la flòta russa de la Mar Negra, e per aquò foguèt considerada coma una vila d'estatut separat de la rèsta de la Peninsula de Crimèa que son imprtància militara ne faguèt una vila tancada.
## Nòtas e referéncias
Convencion Anglorussa de 1907

[thumb|right|Partiment dei zònas d'influéncia en [Iran après l'acòrd de 1907.]]

La **Convencion Anglorussa de 1907** fuguèt un acòrd signat lo 31 d'aost de 1907 entre lo Reiaume Unit e l'Empèri Rus a Sant Petersborg. Definiguèt lo partiment dei zònas d'influéncia de Londres e de Moscòu en Iran, en Afganistan e au Tibet :
* Iran èra devesit entre una zòna d'influéncia russa dins la mitat nòrd dau país, una zòna d'influéncia britanica au sud-èst e una zòna neutra entre lei doas e dins lo sud-oèst.
* Russia reconoguèt Afganistan coma un protectorat britanic e abandonèt sei temptativas d'establir un liame dirèct ambé son emir.
* lei frontieras de Tibet e la senhoriá chinesa èran reconegudas per lei dos país.