open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dangme

Lo **dangme** (o adangme) es una lenga kwa parlada en Ghana. 

## Localisacion e dialèctes
Lo dangme es parlat dins las regions de Greater Accra et de l'Èst. La lenga a sèt dialèctes, l'ada, lo nugo, lo kpone, lo gbugblaa (prampram), l'osudoku, lo sɛ e lo krobo.

## Notas e referéncias

## Fonts
*  Regina Oforiwah Caesar, Yvonne A. A. Ollennu , 2018, *[https://langsci-press.org/catalog/view/120/273/1086-4 A morphosyntactic analysis of adjectives in two Kwa languages: Ga and Dangme]*, dins Jason Kandybowicz, Travis Major, Harold Torrence, Philip T. Duncan (eds.), African linguistics on the prairie: Selected papers from the 45th Annual Conference on African Linguistics, p. 157-173, Berlin, Language Science Press.
Canton de Lagòr

Lo **canton de Lagòr** qu'ei ua anciana division administrativa de Bearn, situada dens l'arrondiment de Pau, lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània, adara de Navèra Aquitània. De las 17 comunas, 15 que son despuish 2015 dens lo canton deu Còr de Bearn; las autras duas, Lac e Mont, que son dens lo canton Artics e País de Seuvèstre. Totas las comunas que son de la Comunautat de comunas de Lac-Ortès. La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon, dens sa varianta bearnesa occidentau.

## Composicion
N.B. La comuna de Lac qu'èra en partida deu canton de Lagòr : quan incorporè Audejòs en 1972, l'anciana comuna que demorè dens lo canton d'Artés . Adara, tot qu'ei dens lo canton d'Artics e País de Seuvèstre.

## Istòria
## Nòtas
Oto Nemsadze

**Otar Nemsadze** (en georgian: ოთო ნემსაძე) es un cantaire georgian que nasquèt en Gori, Georgia, dins lo jorn de 18 de junh 1989. Oto èra lo hilh de Maia, fraire de Besik Nemsadze e se maridèt amb Sopho Medzmariashvili.

## Istòria
Nasquèt dins la vila georgiana, Gori dins lo jorn 18 de junh de 1989.

Ammb tres ans, la siá maire li ensenhèt a cantar.

L'an 2010, ganhèt la cinquena sason de Geostar (en georgian ჯეოსტარი). En l'an 2010, A Holos Krainy (en ucraïnian: Голос країни) ont el demorèt en la segonda posicion.

L'an 2017, volguèt representar dins lo sieu país al bòrd del grop georgian Limbo amb la cançon Dear God, que foguèt escricha per lo sieu fraire, e demorèron en desena posicion. 

L'an 2019, volguèt tanben representar lo sieu país, en atenhent la primièra posicion amb la cançon Sul tsin iare.

## Discografia
### Album
*2013: A Sea of Thoughts
## Cançons
*2017: "Dear God" (amb Limbo) (en occitan: Aimat Dieu)
*2019: "სულ წინ იარე" (en occitan: Anatz-i endavant)

## Ligam extèrne
*Informacion de Oto Nemsadze
*Biografia de Oto Nemsadze
## Referéncias
Aucèu de mar

Lo tèrme **[[Aucèl|aucèu]] de mar** (o **aucèu marin**) remanda a un ensems que sei limits si definisson pron mau : en realitat, la definicion dau grope resulta mai d'una sòrta de consensus, per pas dire de tradicion, sus leis espècias qui s'i dèvon inclure e aquelei que s'i dèvon exclure, que sus de règlas taxonomicas, biologicas o ecologicas estrictas. Abitualament si classan dins aqueu grope aperaquí 305 espècias qu'apartènon a vuech familhas, qu'entretènon emé l'environa marina de relacions de dependéncia mai o mens estrictas pendent una partida importanta de son cicle naturau.

En delà de la varietat extraordinària dei talhas, deis estructuras o dei mòdes d'alimentacion, leis aucèus marins partejan un certan nombre de caracteristicas comunas impausadas per la vida dins leis environas aqüaticas saladas, de còups emé de condicions climaticas rudas, sovent sensa que li sieche possible de s'i sostraire : estructura parliculària dau plumatge, aptituda per lo desplaçament sus e dins l'aiga, longevitat, comportaments reproductius, etc. En particulari quai toi an tendéncia a niar en colonias densas sus lo litorau.

Considèran certans d'aqueleis aucèus coma de bois indicators de la qualitat de l'environament, e lei seguisson coma aquò.
Foodo

Lo **foodo** es una lenga kwa parlada en Benin. 

## Localisacion
Lo foodo es parlat dins lo nòrd de Benin, dins los arrondiments de Sèmèrè I e Sèmèrè II.

## Notas e referéncias

## Fonts
*  Coleen Grace Anderson Starwalt, 2008, *[https://rc.library.uta.edu/uta-ir/bitstream/handle/10106/1015/umi-uta-2046.pdf?sequence=1&isAllowed=y The Acoustic Correlates Of ATR Harmony In Seven- And Nine-vowel African Languages: A Phonetic Inquiry Into Phonological Structure]*, tèsa, University of Texas at Arlington.
Jornada mondiala de l'orgasme

La **jornada mondiala de l'orgasme** (o de son nom oficial en anglés : **Global Orgasm**) se desrotla lo 21 o lo 22 de decembre en foncion dels ans.

Foguèt creada lo 22 de decembre de 2006 per dos pacifistas americans.

## Istòria
La jornada mondiala de l'orgasme foguèt creada en 2006 per Donna Sheehan e Paul Reffell que son a l'origina de l'associacion *Global orgasm for peace*. Trabalhan en collaboracion ambe lo projècte Noosphere de l'universitat de Princeton e mai recentament del *Center for Subtle Activism*.

Los creators de la jornada son persuadits  e que donc, gràcias a l'orgasme, los umans seràn mai urós e donc mens violents.

Aquesta jornada a sustot per objectiu uèi de sensibilizar lo public sus un problèma concernissent de nombrosas femnas e tocant lor vida de coble, la disorgasmia (abséncia d'orgasme pendent las relacions sexualas) o l'anorgasmia.

## Nòtas e referéncias

### Nòtas


### Referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Fuck for Forest
* Orgasme
* Anorgasmia

### Ligams extèrnes

*  Site oficial
Illas Galápagos

Leis **illas Galápagos** son un archipèla e una província d'Eqüator que si situan dins lo nòrd-oèst de l'ocean Pacific dau Sud, a la latituda de l'eqüator. L'illa Isabela, la mai vasta, si tròba a quauque 1 102 km a l'oèst dei coastas eqüatorianas. Una distància de 929 km separa lo continent de la mai ourientala deis illas, San Cristóbal. L'archipèla si compausa d'un quarantenau d'illas volcanicas que forman una província d'Eqüator despuei 1832 emé Puerto Baquerizo Moreno coma capitala. S'i tròban lo pargue nacionau dei Galápagos e la resèrva marina dei Galápagos que constituisson un site dau patrimòni mondiau de l'Unesco.

## Referéncias
Guerilha

La **guerilha** es una forma de guèrra caracterizada per d'accions de secutament, d'emboscadas e de còps de man. Es generalament menada per de tropas leugieras e mobilas (combatents irregulars, partisans, comandòs...) sensa linha de frònt dins de zònas ruralas ò urbanas. Es emplegada quand un camp es clarament dominat per un autre.

Sei tacticas son basadas sus la suspresa, la dispersion dins de zònas d'accès malaisat (montanhas, paluns, seuvas...) e un sostèn fòrt dei populacions localas. Son objectiu es d'afeblir politicament son adversari fins a sa desagregacion que dèu permetre a la guerilha de l'abatre en s'organizant coma una armada regulara. Aqueu principi foguèt fòrça teorizat durant lo sègle XX per de combatents coma Mao Zedong ò Che Guevara. En certanei cas, es pasmens inutil car la guerilha es solament una fòrça auxiliària destinada a trebolar l'organizacion dei linhas d'avitalhament d'un adversari. Per exemple, foguèt lo cas de la resisténcia menada per lei partisans sovietics de la Segonda Guèrra Mondiala dins lei territòris ocupats per la *Wehrmacht*.

## Liames intèrnes

* Guèrra civila.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Igo

L**'igo** (o ahlon) es una lenga kwa parlada en Tògo.

## Localisacion
L'igo es parlat dins la prefectura de Danyi, dins la region dels Plateaux en Tògo.

## Notas e referéncias

## Fonts
*  Roger Blench, *[https://web.archive.org/web/20210417110817/http://rogerblench.info/Language/Niger-Congo/GTML%20Website/GTMLanguagetables/GTMLlocations.htm#_ftn1 Location of the Ghana-Togo Mountain languages listed by correct language name]*
Sekpele

Lo **sekpele** (o likpe) es una lenga kwa parlada en Ghana.

## Localisacion
Lo sekpele es parlat al nòrd de Hohoe, dins la region de Vòlta en Ghana, per los bakpɛlé.

## Escritura
L'alfabet sekpele es:

A/a B/b D/d Ǝ/ǝ E/e Ɛ/ɛ F/f G/g H/h I/i K/k L/l M/m N/n O/o Ɔ/ɔ P/p R/r S/s T/t U/u V/v W/w Y/y Z/z Kp/kp Ny/ny Tsy/tsy

## Notas e referéncias

## Fonts
*  Roger Blench, *[https://web.archive.org/web/20210417110817/http://rogerblench.info/Language/Niger-Congo/GTML%20Website/GTMLanguagetables/GTMLlocations.htm#_ftn1 Location of the Ghana-Togo Mountain languages listed by correct language name]*
Desjuntaire

vinheta|Un desjuntaire bipolar 16 ampères montat sus ralh. Los dos contactors solidaris son en parallèl, mas existís tanben de desjuntaires bipòles en monocontactor.
Un **desjuntaire** es un dispositiu electromecanic, e mai electronica, de proteccion dont la foncion es d'interrompre lo corrent electric en cas d'incident sur un circuit electric. Es capable d'interrompre un corrent de subrecarga o un corrent de cortcircuit dins una installacion. En foncion de sa concepcion, pòt susvelhar un o mantun paramètres d'una linha electrica.

Sa principala caracteristica comparat al fusible es qu'es rearmable (es previst per pas subir d'avaria al moment de son foncionament).

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Desjuntaire de nauta tension
* Fusible
* Interruptor
* Trencader
Krache

Lo **krache** (o krachi, kyaake) es una lenga kwa parlada en Ghana.

## Localisacion e dialèctes
Lo krache es parlat dins los districts Krachi West e Krachi East, dins lo nòrd-oèst de la region de Vòlta en Ghana per lo Kaakye awia. La lengas a dos dialèctes, lo le-ka, lo dialècte de la riba de la ribièra Le, e lo oti-ka, dialècte de la riba de la ribièra Oti. Las diferéncias entre els son feblas. 

## Escritura
L'alfabet krache es:

A/a B/b D/d E/e Ɛ/ɛ F/f Gy/gy I/i Ɩ/ɩ K/k Kp/kp Ky/ky L/l M/m N/n Ŋ/ŋ Ny/ny O/o Ɔ/ɔ P/p R/r S/s T/t U/u Ʋ/ʋ W/w Y/y

## Notas e referéncias

## Fonts
*  Levina Amyeye Abunya, 2018, *[http://ugspace.ug.edu.gh/bitstream/handle/123456789/30309/Aspects%20of%20Kaakye%20Grammar.pdf?sequence=1&isAllowed=y Aspects of Kaakye Grammar]*, tèsa, University of Ghana.
Larteh

Lo **larteh** (o lɛtɛ) es una lenga kwa parlada en Ghana.

## Localisacion e dialèctes
Lo larteh es parlat dins la ciutat de Larteh, dins lo sud-èst de Ghana. 

## Notas e referéncias

## Fonts
*  Mariama Bello, 2013, *[http://ugspace.ug.edu.gh/bitstream/handle/123456789/5372/Mariama%20Bello_Assessing%20Language%20Vitality%20and%20Language%20Endangerment%20of%20Lete%20%28Larteh%29_2013.pdf?sequence=1&isAllowed=y Assessing Language Vitality and Language Endangerment of Lete (Larteh)]*, tèsa, University of Ghana.
*  Mercy Akrofi Ansah, 2012, *[https://www.ajol.info/index.php/gjl/article/view/86777/76573 Action Nominalization in Lɛtɛ]*, Ghana Journal of Linguistics 1:1, p. 3-13.
Sehwi

Lo **sehwi** (o sefwi, esahie) es una lenga kwa parlada en Ghana.

## Localisacion e dialèctes
Lo sehwi es parlat dins lo nòrd de la region Western North de Ghana. Los dialèctes son lo wiawso e l'anhwiaso. 

## Notas e referéncias

## Fonts
*  Obed Nii Broohm, 2019, *[https://iris.univr.it/retrieve/handle/11562/994180/125673/PhD_Thesis_Broohm%20Issues%20in%20Esahie%20Nominal%20Morphology.pdf Issues in Esahie Nominal Morphology: From Inflection to Word-formation]*, tèsa, Universitat de Verona.
Lo Casal

**Acquappesa** (**U Casàle** en calabrés, **Lo Casal** en occitan) l'es un comun d'Itàlia, en Calàbria. Sa populacion l'es de  abitants.

De 1928 a 1945 la foguèt fusionada abo La Gàrdia.
## Referéncias
Permés de menar

Lo **permés de menar** es un drech administratiu de circular donant l'autorisacion de menar sus una rota publica un o mantun veïcules tals que automobila, motocicleta, ciclomotor, camion o autobús, dins una zòna geografica donada, generalament un país.

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Còdi de la rota
* Còdi de la rota (França)
Anii

L**'anii** (o bassila) es una lenga kwa parlada en Tògo e en Benin.

## Localisacion
L'anii es parlat dins l'arrondiment de Bassila, dins lo departament de Donga al nòrd-oèst de Benin e a Tchamba, dins la region Centrala de Tògo.

## Escritura
L'alfabet anii es:

## Notas e referéncias

## Fonts
*  Roger Blench, *[https://web.archive.org/web/20210417110817/http://rogerblench.info/Language/Niger-Congo/GTML%20Website/GTMLanguagetables/GTMLlocations.htm#_ftn1 Location of the Ghana-Togo Mountain languages listed by correct language name]*
*  Stefanie Zasle, Hakimou Atti Kalam, 2014, *Atɩgɩkrǝ anii kʊŋɔn - Écriture de la langue anii*, Mbʊpa nnantaja Tome 4 -guide d'orthographe pour la langue anii, Bassila, SIL Bénin.
Canton d'Artés

Lo **canton d'Artés** qu'ei ua anciana division administrativa de Bearn, situada dens l'arrondiment de Pau, lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània, adara de Navèra Aquitània. Las 21 comunas que son despuish 2015 dens lo canton d'Artics e País de Seuvèstre. Totas las comunas que son de la Comunautat de comunas de Lac-Ortès. La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon, dens sa varianta bearnesa occidentau.

## Composicion
N.B. La comuna de Lac qu'èra deu canton de Lagòr : quan incorporè Audejòs en 1972, l'anciana comuna que demorè dens lo canton d'Artés . Adara, tot qu'ei dens lo canton d'Artics e País de Seuvèstre.

## Istòria
## Nòtas
Cherepon

Lo **cherepon** (o kyerepong, cherepong) es una lenga kwa parlada en Ghana.

## Localisacion e dialèctes
Lo cherepon es parlat dins lo district d'Akuapem-North, dins la Region Èst de Ghana. 
 
## Notas e referéncias

## Fonts
*  Diana Savala Animah, 2015, *[http://ugspace.ug.edu.gh/bitstream/handle/123456789/21196/Focus%20Constructions%20in%20%c6%86kere%20-%202015.pdf?sequence=1&isAllowed=y Focus Constructions in Ɔkere]*, tèsa, University of Ghana.
Responsa sensoriala meridiana autonòma

Lo tèrme **Responsa Sensoriala Meridiana Autonòma** (**RSMA**) o en anglés **ASMR** (de *autonomous sensory meridian response*), es un neologisme que fa referéncia a una sensacion distinta, agradiva e non sexuala de fremiments o picotaments al nivèl del cap, de la pèl del cran o de regions perifericas del còrs coma responsa a divèrsas estimulacions visualas, auditivas, olfactivas e cognitivas. Aquela sensacion s’indutz normalament aquò del perruquièr ont las manipulacions pòdon èsser sentidas coma sensualas, se debanant generalament dins un encastre suau. Aquel fenomèn s'es popularizat dins la cibercultura, es a dire, a travèrs de blògs e videoblògs.
## Ligams extèrnes
*https://www.youtube.com/watch?v=-1XBoTYkmvQ Exemple d'ASMR en occitan amb Parpalhon Blau.
Audejòs

**Audejòs** (*Audejos* en francés) qu'ei ua anciana comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Despuish 1972, qu'ei incorporada a Lac.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [aude'jɔs]. Las fòrmas ancianas que son *Audeyos* en 1385, *Audejos* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Gerhard Rohlfs, citat per Grosclaude, qu'explica *Audejòs* per ua fòrma **Aldenos* passada a *Aldeos*. Que sembla ligat dab un nom *Aldene* atestat dens ua inscripcion d'Arièja. *Aldius* qu'ei ua auta possibilitat .

Dauzat que torna préner l'explicacion de Rohlfs .

Segon Miquèu Grosclaude, Rohlfs e Dauzat son victimes d'ua error de Pau Raimond, qui avè atribuada la fòrma *Aldeos* a Audejòs au lòc de Audaus. Lo nom que's poderé compréner *au dejós*, « au devath », çò qui convien topograficament, mès la natura de la vocau finau que s'i opausa. Grosclaude prepausa pas de solucion . 

## Istòria
Despuish lo 1èr de seteme 1972, la comuna d'Audejòs qu'ei incorporada a Lac per fusion-associacion . Segon lo site municipau, la fusion-associacion que vadó fusion simpla lo 21 de març 2014 en tot sauvant un burèu de vòte a Audejòs, mès l'informacion qu'ei au futur  e que la caleré verificar.

La comuna de Lac qu'èra deu canton de Lagòr. Quan incorporè Audejòs en 1972, l'anciana comuna que demorè dens lo canton d'Artés . Adara, tot qu'ei dens lo canton d'Artics e País de Seuvèstre.

La comuna que comunica dab lo nom, non oficiau, de *Lacq-Audejos* , qui sembla acceptat a la prefectura  : *Lac e Audejòs*.

## Demografia

* En 2017 la populacion qu'èra de 172 abitants.

## Lòcs e monuments
* Castèth de Gairòssa
## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Avikam

L**'avikam** es una lenga kwa parlada en còsta d'Evòri.

## Localisacion e dialèctes
L'avikam es parlat dins una trentena de vilatges de las planas costièras del departament de Grand-Lahou. 
 
## Notas e referéncias

## Fonts
*  Firmin Ahoua, 2009, *[https://web.archive.org/web/20210831203444/http://ugspace.ug.edu.gh/bitstream/handle/123456789/7790/Legon%20Journal%202009%20Vol%2020.pdf?sequence=1&isAllowed=y The Phonology-Syntax interface in Avikam]*, The Legon Journal of Humanities 20, p. 123-150.
Partit Progressista Martiniqués

vinheta|200x200px|Lo simbòl del partit es un flor d'eliconia''.''
Lo **Partit Progressista Martiniqués** (oficialament en francés *Parti progressiste martiniquais*), abreujat **PPM**, es un partit politic martiniqués creat en 1958 per Aimé Césaire e Pierre Aliker. Es, dempuèi 2005, presidit per Serge Letchimy. Se definiguèt dins l'article 3 de sos estatuts, coma «un partit nacionalista, democratic e anticolonialista, inspirat de l'ideal socialista».

## Vejatz tanben

#### Ligams extèrnes

* Facebook oficial
Canton de Juranson

Lo **canton de Juranson** qu'ei ua anciana division administrativa de Bearn, dens l'arrondiment de Pau, lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània, adara de Navèra Aquitània. Per Pau, despuish 2015, que i a quate cantons dens la vila; Lo Bòsc d'Arròs e Gant que son deu canton d*'[[Osom]], Gave et Rives du Neez* en francés (burèu centralizator : Nai), Juranson, Laruenh e Sent Haust que son deu canton de Vilhèra e Tuquets de Juranson (burèu centralizator : Vilhèra). La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon, dens sa varianta bearnesa.

## Composicion

## Istòria
Lo canton que's creè peu decret 73-669 deu 13 de julhet 1973 . 
## Nòtas
Armada Zapatista de Liberacion Nacionala

[vinheta|[Bandièra del movement.]]
L**'Armada Zapatista de Liberacion Nacionala** (en espanhòl *Ejército Zapatista de Liberación Nacional* abreujat **EZLN**) es una faccion revolucionària armada basada a Chiapas, l'un dels Estats dont los abitants son demest los mai desfavorizats de Mexic.

L'ideologia de l'organizacion es lo socialisme libertari e l'indigenisme. Es venguda per cèrtes un simbòl de la lucha altermondialista.  

Lo movement pren lo nom del cap de la Revolucion Mexicana, Emiliano Zapata.

## Vejatz tanben

* Insurreccion zapatista
Mila Moskov

**Mila Moskov** (en macedonian: Мила Москв) es una cantaira macedoniana que nasquèt en Prilep, Macedònia, dins lo jorn 8 de marc de 2005.

## Istòria

Nasquèt dins la vila macedoniana, Prilep dins lo jorn 8 de març de 2005.

## Discografia
*2019: Fire (Оган: Ogan)(en occitan Fuòc)

## Ligam extèrne
*Biografia de Mila Moskov

## Referéncias
Nterato

Lo **nterato** (o ntrapo) es una lenga kwa parlada en Ghana. La lenga, qu'èra, en 2007, remembrada per pas que doas personas, es quasi atudada.

## Localisacion
Lo nterato es parlat dins lo vilatge de Kpalangase situat entre las ciutats de Tamale e Sagala, dins lo nòrd de Ghana.

## Notas e referéncias

## Fonts
*  Mary Esther Kropp Dakubu, 2013, *[http://www.ajol.info/index.php/gjl/article/download/90786/80217# Project Report: Research on Vanishing Languages and Practices in the Northern Guang Area in Ghana: a preliminary report]*, Ghana Journal of Linguistics 2:1, p. 79–86.
Abidji

L**'abidji** es una lenga kwa parlada en Còsta d'Evòri.

## Localisacion e dialèctes
L'abidji es parlat dins lo departament de Sikensi, dins la region d'Agnéby-Tiassa qu'es restacada al district de las Lagunes. 

## Notas e referéncias

## Fonts
*  Ayé Clarisse Hager-M'Boua, 2014, *[https://www.academia.edu/35498226/Structure_de_la_Phrase_en_Abidji_Langue_Kwa_de_Côte_dIvoire Structure de la Phrase en Abidji, Langue Kwa de Côte d'Ivoire]*, tèsa, Genèva.
Esclusa de Puègeric

vinheta
L**'esclusa de Puègeric** es una esclusa de bacins dobles del canal del Miègjorn. Bastida cap a 1674, se tròba a 136,4 km de Tolosa a 57 m d'altitud. Las esclusas adjacentas son l'esclusa de Joarras a l'èst e l'esclusa de l'Agulha, a l'oèst.

Es situada sus la comuna de Puègeric dins lo departament d'Aude.

## Nòtas e referéncias
Pargue dels Espòrts e de l'Amistat

[vinheta|Lo pargue aculhiguèt lo finala del [Campionat de França de Rugbi de XIII en 2017.]]
Lo **Pargue dels Espòrts e de l'Amistat** (oficialament en francés *le parc des sports et de l'amitié*) es un estadi situat a Narbona, dins l'Aude dobèrt en 1976. Estadi abitual del RC Narbona, club de rugbi de XV, ofrís 12 000 plaças.

Lo Pargue dels Espòrts se compausa entre autres d'un filat vent, procedit revolucionari per copar la tramontana que pòt bufar fins a 120 km/h, d'una pista d'atletisme a las normas internacionalas, de dos estadis d'entraïnaments e d'una autra pista d'entraïnament d'atletisme (en blau) volgut per l'equipa d'Estats Units venguda s'entrainar a Narbona en preparacion als Jòcs Olimpics de Barcelona. Aquela pista es sonada la Pista Carl Lewis.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

#### Ligams extèrnes

* Comuna de Narbona
Republica Juliana

**Republica Juliana** èra un Estat, ja escantit, proclamat en la província de Santa Catarina, de l'Empèri del Brasil (1822-1889). Èra una extension de la Revolucion Farroupilha (1835-1845), qu'aviá començat en la província del Rio Grande do Sul, ont aviá estat proclamada la Republica de Piratini (1836-1845).

La Republica Juliana, proclamada per Dàvid Canabarro e Josèp Garibaldi, a format una confederacion amb la republica vesina, pasmens, sens condicions de s'espandir per la província de Santa Catarina, consquistant pas Florianópolis, la seti de la província.
Arrondiment dei Monts Metallifères

L**'arrondiment dei Monts Metallifères** es un arrondiment (*Landkreis* en alemand) de Saxònia (Alemanha), dins lo destrech de Chemnitz. Lo capluec es Annaberg-Buchholz. Si creèt lo 1er d'aost de 2008 per la reforma deis arrondiments de Saxònia de 2008.
Destrech de Chemnitz

Lo **destrech de Chemnitz** (var. **districte de Chemnitz**, en alemand *Direktionsbezirk Chemnitz*) es una dei tres circonscripcions alemandas (*Direktionsbezirke*, autre temps *Regierungsbezirke*) dau land de Saxònia. Lo capluec es Chemnitz.
Minamoto no Tsunemoto

[vinheta|Minamoto no Tsunemoto per [Kikuchi Yōsai.]]

**Minamoto no Tsunemoto** (源經基 en japonés) (894-961) siguèt un samorai e prince emperiau japonés de l'epòca d'Heian, fiu dau prince Sadazumi e felen de l'emperaire Seiwa.

Tsunemoto pren part a foaça campanhas per lo còmpte de la cort emperiala de Kyoto, especialament coantra Taira no Masakado en 940 e coantra Fujiwara no Sumitomo l'an seguent. Poarta lo títol de *[[chinjufu-shōgun]]*, o comandant en cap per la defensa dau Nòrd e receve en 961, l'an de sa moart, lo *[[kabane]]* Minamoto, ce que fa d'eu lo fondator de la linhada Seiwa Genji.

Tsunemoto es lo paire de Minamoto no Mitsunaka.
Atie

L**'atie** (o attié, akyé) es una lenga kwa parlada en Còsta d'Evòri.

## Localisacion e dialèctes
L'atie es parlat dins los departaments d'Adzopé, d’Akoupé, de Yakassé-Attobrou, d’Alépé, d’Aboisso, dins lo district de las Lagunes, e tamben a l'entorn d'Abidjan. La lengas a tres dialèctes, lo nindin, lo ketin e lo bodin.

## Notas e referéncias

## Fonts
*  Ambemou Diane, 2015, *[https://web.archive.org/web/20200129092731/http://ltml.univ-fhb.edu.ci/wp-content/uploads/files/article12/Ambemou_Oscar_DIANE.pdf Les déictiques de l'Akyé : aspects (morpho) syntaxiques]*, Revue du LTML, p. 29-41.
Chinjufu-shōgun

**Chinjufu-shōgun** (鎮守府将軍 en japonés), que sovent lo traduén per **comandant en cap de la defensa dau Nòrd**, siguèt un pòste militari dau Japon feudau. Lo pòste consituissiá en administrar lei relacions emé leis Ainos, fins a una certana epòca, dau nòrd d'Honshū e d'Hokkaidō e d'organizar la defensa japonesa coantra elei.

Creèron lo pòste au sègle VIII pendent l'epòca de Nara.
Eotile

L**'eotile** (o beti, betine) es una lenga kwa parlada en Còsta d'Evòri. La lenga es menaçada.

## Localisacion e dialèctes
L'eotile es parlat a Adiaké, dins lo departament de meteis nom e a Vitré, dins la sosprefectura de Grand-Bassam.
Lo dialècte d'Adiaké es quasi atuda. Es remembrat per pas que 6 personas e pas utilizat dins la vida jornadièra. Al revèrs, lo parlar de Vitré es viu, transmés a las generacions joves e parlat per 3 500 personas.
 
## Notas e referéncias

## Fonts
*  Antoine Kakou Foba, 2012, *[https://web.archive.org/web/20200129101127/http://ltml.univ-fhb.edu.ci/wp-content/uploads/files/articles8/KAKOU_FOBA_Antoine.pdf Evaluation du degré de vitalité de l'éotilé, langue Kwa de Côte d'Ivoire: Vers une  révision de sa classification parmi les langues mortes]*, Revue du LTML 8.
Minamoto no Yorimitsu

**Minamoto no Yorimitsu** (源頼光 en japonés, 944-1021), que li dién tanben **Minamoto no Raiko**, siguèt un sòci dau clan Minamoto. Siguèt un dei premiers Minamoto coneissut per sei proessas militàrias.

Sei servicis leiaus au clan Fujiwara li aguèron permés de venir lo governador de la província d'Izu e de la província de Kōzuke. Yorimitsu comandèt tanben la garda emperiala. Après la moart de son paire, Yorimitsu eiretèt lo drech de governar la província de Settsu.
Abore

L**'abore** (o abouré, aboulé) es una lenga kwa parlada en Còsta d'Evòri.

## Localisacion e dialèctes
L'abore es parlat dins las sosprefecturas de Grand-Bassam, Bonoua et Bongo.
 
## Notas e referéncias

## Fonts
*  Etienne Koukoua N'gatta, 2014, *[https://web.archive.org/web/20200129110832/http://ltml.univ-fhb.edu.ci/wp-content/uploads/files/articles10/NGATTAKoukouaEtienne.pdf Emprunts lexicaux abouré aux langues indo-européennes : contexte d’apparition et changements morphophonologiques]*, Revue du LTML 10, p. 1-17.
Epòca d'Heian

[vinheta|Shishinden dau [Kyōto-gosho|palais emperiau de Quiòto. Reconstruccion de 1855. Un dei bastiments de la residéncia privada enviroutada per una encencha dobla pertuada emé de portaus, entre qué aquest.]]

L**'epòca d'Heian** (平安時代, *Heian-jidai* en japonés) es una dei 14 subdivisions tradicionalas de l'istòria dau Japon. Lo periòde, precedit per l'epòca de Nara, comença en 794 e s'acaba en 1185 emé l'epòca de Kamakura. Abandonan la capitala anciana, Nara (Kansai), au profiech de la creacion de Heian-kyō, Quiòto futura.

Considèran l'epòca de Heian (mòt que significa "patz" en japonés) coma l'apogèu de la cort emperiala japonesa, e si celèbra coma l'atge d'òr de la cultura e de l'art japonés, especialament la poesia japonesa, la literatura japonesa e la pintura d'estile japonés, yamato-e.
Niarafolo

Lo **niarafolo** (o nyarafolo) es una lenga senofo parlada en Còsta d'Evòri.

## Localisacion e dialèctes
Lo niarafolo es parlat dins las sosprefecturas de Ferkessédougou e de Diawala, que son restacadas al district de las Savanas.

## Notas e referéncias

## Fonts
*  Oumar Kanabein Yeo, 2014, *[https://web.archive.org/web/20200129113320/http://ltml.univ-fhb.edu.ci/wp-content/uploads/files/article11/YEOKanabeinOumar.pdf La composition nominale en senoufo: entre morphologie, syntaxe et sémantique. L'exemple du nyarafolo]*, Revue du LTML 11, p. 2-9.
Tagbana

Lo **tagbana** (o tagwana) es una lenga senofo parlada en Còsta d'Evòri.

## Localisacion
Lo tagbana es parlat dins lo centre nòrd de Costa d'Evòri.

## Fonologia
Las consonantas del tagbana son:

p, t, c, k, kp, ʔ , b, d, ɟ , g, gb, f, s, h, m, n, ɲ , ŋ , l, w, j 

Las vocalas pòdon èsser oralas o ben nasalizadas, a l'excepcion de [e] e [o]:

i, ḭ, u, ṵ, e, o, ɛ , ɛ̰ , ɔ , ɔ̰ , a, a̰ 

La lenga es tonala. A tres tons:
*lo ton naut
: « barralet »
*lo ton mejan
: « nham »
*lo ton bas
: « pel »

## Notas e referéncias

## Fonts
*  Danielle J. Kanga-Eba, 2014, *[https://web.archive.org/web/20200129120834/http://ltml.univ-fhb.edu.ci/wp-content/uploads/files/article11/DanielleKANGA-EBA.pdf La syntaxe au secours de la phonologie en tagbana]*, Revue du LTML 11, p. 1-14.
Chemnitz

**Chemnitz** (*Kamjenica* en sorab) es una vila situada dins l'Oèst de Saxònia en Alemanha. Amb aperaquí 245000 abitants, es après Leipzig e Drèsda la tresena vila del Land per sa populacion, e un dels sièis centres principals. Chemnitz ten l'estatut de vila-arrondiment e es lo sètge del districte del meteis nom.

La vila forma amb Zwickau lo nuclèu de la region economica de Chemnitz-Zwickau e fa partit de la region metropolitana nomenada « Triangle de Saxònia ».
Canton de Vilhèra

Lo **canton de Vilhèra** qu'ei ua anciana division administrativa de Bearn, dens l'arrondiment de Pau, lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània, adara de Navèra Aquitània. Que contienè pas qu'ua sola comuna, Vilhèra, qui es despuish 2015 deu canton de Vilhèra e Tuquets de Juranson (burèu centralizator : Vilhèra). La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon, dens sa varianta bearnesa.

## Composicion

## Istòria
Vilhèra qu'èra deu canton de Lescar dinc a la creacion, per decret 82-95 deu 27 de gèr 1982, deu canton de Vilhèra.
## Nòtas
Sucite

Lo **sucite** es una lenga senofo parlada en Burkina Faso.

## Localisacion e dialèctes
Lo sucite es parlat dins la prefectura de Koloko, dins la província de Kénédougou.

## Notas e referéncias

## Fonts
*  Anne Elizabeth Garber, 1987, *A tonal analysis of Senufo: Suclte dialect (Burkina Faso)*, tèsa, University of Illinois at Urbana-Champaign.
Kar

Lo **kar** (o karaboro de l'èst) es una lenga senofo parlada en Burkina Faso.

## Localisacion e dialèctes
Lo kar es parlat dins las prefecturas de Tiéfora, de Sidéradougou e de Mangodara, dins la província de Comoé.

## Notas e referéncias

## Fonts
*  Magdalena Wichser, 1994, *[http://sil-burkina.org/sites/default/files/Grammaire%20kar.pdf Description grammaticale du kar, langue senoufo du Burkina Faso]*, tèsa, París, École pratique des Hautes Études.
Republica Riugrandenca

La **Republica Riugrandenca**, tanben coneguda coma **Republica de Piratini**, foguèt un Estat pas reconegut format dins l'extrèm sud de Brasil, dins un territòri equivalent a l'estat actual del Rio Grande do Sul. Lo pèriode a constituit la mai lònga revòlta brasilièra de l'istòria. Foguèt proclamada en 11 de setembre de 1836, pel general Antònio de Sousa Neto, coma consequéncia de la victòria obtengut per fòrças oligarquicas riograndences en la Batalha del Seival (1836), pendent la Revolucion Farropilha. Mas, l'objectiu principal jamai foguèt proclamar un estat-nacion pròpi separat de l'estat brasilièr, mas mostrar a l'Empèri de Brasil que las oligarquias riograndences èran pas ni un pauc satisfachas amb las taxas elevadas.

Los principals menaires èran estancièrs, qu'èran malcontents de las taxas elevadas sota lo prètz del charque e lo cuèr, donc los prètz estrangièrs èran mai arspas que los nacionals.

## Referéncias
Canton d'Ortès

Lo **canton d'Ortès**, situat en Bearn, qu'ei ua anciana division administrativa de l'arrondiment de Pau, deu departament deus Pirenèus Atlantics e de la region d'Aquitània, adara de Navèra Aquitània. De las 13 comunas, 5 (Bonnut, Castethins, Salas, Saut de Navalhas e Valensun)
que son despuish 2015 dens lo canton d'Artics e País de Seuvèstre; las autras 8 que son dens lo canton d'Ortès e Tèrras deus Gaves et de la Sau. Totas las comunas que son de la Comunautat de comunas de Lac-Ortès. La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon, dens sa varianta bearnesa occidentau.

## Composicion

## Istòria
## Nòtas
David Canabarro

**Dàvid Josèp Martins**, conegut coma **Dàvid Canabarro** e tanben apelat de **General Canabarro** (Taquari, 22 d'agost de 1796 — Santana del Livramento, 12 d'abril de 1867) foguèt un militar brasilièr.
John Entwistle

[vinheta|John Entwistle sus la scena en [1976.]]

**John Entwistle**, que naissèt lo 9 d'octòbre de 1944 a Chiswick dins lo borough londinenc d'Hounslow e morèt lo 27 de junh de 2002 a Paradise dins l'estat de Nevada ais Estats Units, siguèt un musician e productor britanic. Siguèt lo bassista dau grope de rock The Who.

Lo considèran coma un dei bassistas mai talentós e importants de toi lei temps. Virtuós, desvelopèt de tecnicas de juec que rèstan de referéncias. Cambièt la percepcion e la plaça de la bassa au sen d'un grope de rock, e marquèt tre 1965 lo premier succès dei Who - *[[My Generation (cançon)|My Generation]]* - em' un solo que joguèt a una vitessa estonanta per l'epòca.

En 2000, la revista anglesa *[[Guitar Magazine]]* lo consacrèt "melhor bassista dau millenari" pendent qu'en 2011 lei lectors de *[[Rolling Stone]]* l'elegissèron coma lo melhor bassista de toi lei temps.
Supire

Lo **supire** (o supyire, suppire) es una lenga senofo parlada en Mali.

## Localisacion e dialèctes
Lo sucite es parlat dins la region de Sikasso en Mali.

## ÉEscritura
L'alfabet supire es

La nasalisacion es indicada un amb *n* escrich après la vocala; an, ɛn, in, ɔn, un.
:pwun « can »
:tirikyaan « clau »
Los tons son marcats amb de diacritics:
* lo ton naut : á é ɛ́ í ó ɔ́ ú
* lo ton mejan es pas marcat : a e ɛ i o ɔ u
* lo ton bas: à è ɛ̀ ì ò ɔ̀ ù
* le ton naut-bas: â ê ɛ̂ î ô ɔ̂ û

## Notas e referéncias

## Fonts
*  Anonim, 2004, *[https://web.archive.org/web/20160304113052/http://www.sil-mali.org/sites/default/files/SIL-Mali-spp-2004-Ecrivons%20le%20supyire.pdf Écrivons le supyiré]*, Sikasso, SIL Mali.
A Quick One

***A Quick One*** (Un qu'es rapide) es lo segond album dau grope de rock britanic The Who, que sortèt lo 3 de decembre de 1966. Lo títol de l'album, que jutgèron em' una connotacion sexuala, si faguèt remplaçar per la publicacion ais Estats Units per *Happy Jack*, dau nom d'una cançon dau grope.
Palaka

Lo **palaka** (o kpalaga) es una lenga senofo parlada en Còsta d'Evòri.

## Localisacion
Lo palaka es parlat dins la sosprefectura de Koumbala del departament de Ferkessédougou, dins lo district de las Savanas.

## Notas e referéncias

## Fonts
*  Oumar Kanabein Yeo, s. d., *[https://web.archive.org/web/20200130082425/http://archives.uvci.edu.ci:52003/data/THESES_LANGAGES/THESE_636940262271391143.pdf Etude comparative de la morphologie nominale de six langues sénoufo]*, tèsa, abidjan, Universitat de Cocody.
Nafaanra

Lo **nafaanra** (o nafaara) es una lenga senofo parlada en Còsta d'Evòri e en Ghana.

## Localisacion
Lo nafaanra es parlat a l'èst de Boundoukou, en Còsta d'Evòri e dins lo nòrd-oèst de Ghana.

## Notas e referéncias

## Fonts
*  Oumar Kanabein Yeo, s. d., *[https://web.archive.org/web/20200130082425/http://archives.uvci.edu.ci:52003/data/THESES_LANGAGES/THESE_636940262271391143.pdf Etude comparative de la morphologie nominale de six langues sénoufo]*, tèsa, abidjan, Universitat de Cocody.
Critica d'art

La **critica d'art** es l'art de jutjar leis òbras de l'esperit entre qué, a l'ourigina, aquelei qu'apartènon ai bèis arts. Ensin lo **critic d'art** agisse coma "guida dau gost dau public".
Delnice

**Delnice** es una vila e una municipalitat dau comitat de Primorje-Gorski Kotar, en Croàcia. Au recensament de 2001, la municipalitat comptava 6 262 abitants, entre qué 91,68 % de Croates e la vila soleta comptava 4 451 abitants.
Comitat de Primorje-Gorski Kotar

Lo **comitat de Primorje-Gorski Kotar** (en croate *Primorsko-goranska županija*) es un comitat croate que si situa a l'oèst de Croàcia, en Istria. Lo capluec es la vila de Rijeka. Segon lo recensament que faguèron en 2011, lo comitat es poplat de 296 195 abitants.
Artista

Un **artista** es un individú que fa una òbra, que cultiva o mestreja un art, un saber, una tecnica, e de cu remarcan entre autres la creativitat, la poesia, l'ouriginalitat de sa produccion, de seis actes, de sei gèsts.

Seis òbras son la foant d'emocions, de sentiments, de reflexion, d'espiritualitat o de transcendéncias.

Dins lo sens comun, e pron pejorativament o per la discalificar, parlan tanben d'artista o de poèta a prepaus d'una persona estrània, marginala, ociosa, pantaiarèla, que fa qué que sieche, de quauqu'un qu'a pas lo sens dei realitats, dei règlas, e que de còups lo considèran coma rebèlle o fòu, mai qu'au contrari poadon tanben apreciar coma fent pròva de gèni.
Jimini

Lo **jimini** (o djimini) es una lenga senofo parlada en Còsta d'Evòri.

## Localisacion
Lo jimini es parlat dins lo departament de Dabakala.

## Escritura
L'alfabet del jimini es:

## Notas e referéncias

## Fonts
*  Nambalapan Ouattara, Tanga Pétanry Ouattara, Nambalossé Bamoussa Touré, Dianko Coulabaly, 2017, *[https://web.archive.org/web/20200130151644/https://djimini.webonary.org/ Dictionnaire djimini-français]*, SIL International.
Tristan da Cunha (Archipèla)

L’**archipèla de Tristan da Cunha** es un grop d'illas de l'ocean Atlantic que fan partida del territòri d'otramar britanic de Santa Elena, Ascension e Tristan da Cunha. Sola l’illa principala de Tristan da Cunha a d'abitants permanents.
Tristan da Cunha (Illa)

L’illa de **Tristan da Cunha** es una illa de l’ocean Atlantic del Sud. Es l’illa màger de l’archipèla del meteis nom. Fa partida del territòri d'otramer britanic de Santa Elena, Ascension e Tristan da Cunha.
Cebaara

Lo **cebaara** (o ancianament tyebara, pr. **gebara**) es una lenga senofo parlada en Còsta d'Evòri.

## Localisacion
Lo cebaara es parlat dins lo departament de Korhogo.

## Notas e referéncias

## Fonts
*  Oumar Kanabein Yeo, s. d., *[https://web.archive.org/web/20200130082425/http://archives.uvci.edu.ci:52003/data/THESES_LANGAGES/THESE_636940262271391143.pdf Étude comparative de la morphologie nominale de six langues sénoufo]*, tèsi, Abidjan: Universitat de Cocody.
Migracion deis aucèus

La **migracion deis aucèus** es una migracion animala regulària e sasoniera de foaça espècias d'aucèus. Aqueu desplaçament es, per exemple, lo biais per aqueleis espècias de s'escapar d'un cambiament d'abitat o de la baissa de disponibilitat de manjar liada emé lei rigors d'un climat desfavorable, mai es tanben la maximizacion deis oucasions de reproduccion. Durant lei gròs flux migratòris, s'obsèrva generalament l'activitat migratòria maximala a partir dau soleu tremont, e fins a miejanuech o 1 h de matin, puei la diminucion de l'activitat lo rèsta de la nuechada. A l'auba, lo nombre d'aucèus en voale aumenta de nòu (migrators diürnes aqueu còup).

Mai d'un fenomène aguèron tornat actualizar l'interès de l'estudi d'aquelei migracions. Toi leis observators constatan l'impacte dau rescaufament climatic sus la sedentarizacion creissenta de certaneis espècias coma la boscarla tèsta negra e *[[Phylloscopus collybita]]*. E mai per l'ivèrn, certans estornèus migran vèrs lei vilas pus au Nòrd onte ara tròban d'alimentacion e de refugis. En mai d'aquò, una melhora proteccion d'aqueleis animaus passa per la boana coneissença de sei migracions. Enfin, si coneis encara mau lei caracteristicas que permèton ais aucèus de s'ourientar. Leis aucèus poadon tanben transportar de propagules (micròbis, plantonas, parasites, uous de crustacèus, sus de gròssei distàncias, o de crustacèus vius sus de pichonei distàncias...). Si compren encara mau son ròtle en aquela matèria, mai sembla que sieche potencialament important. Pòu existir una predacion importanta durant la migracion, que probablament contribuisse a la seleccion naturala, a qué s'ajustan leis efècts de la caça (destorbe, prelevament, saturnisme...).
Abé

L**'abé** (o abbe, abbey) es una lenga kwa parlada en Còsta d'Evòri.

## Localisacion e dialèctes
L'abé es parlat dins lo departament d'Ogboba, dins la region d'Agnéby-Tiassa qu'es restacada al district de las Lagunas.

## Notas e referéncias

## Fonts
*  Bertin Mel Gnamba, 1983, *[https://web.archive.org/web/20210925094150/http://greenstone.lecames.org/collect/thefe/index/assoc/HASH01f1.dir/CS_01230.pdf Le Verbe adioukrou: étude morphologique et syntaxique]*, tèsa, Abidjan.
Baule (lenga)

Lo **baule** (o baoulé, bawule) es una lenga kwa parlada en Còsta d'Evòri.

## Localisacion e dialèctes
Lo baule es parlat dins la part centrala de l'èst de Còsta d'Evòri. 

## Notas e referéncias

## Fonts
*  Bonson Marie Laure Kozi, 2013, *[https://epub.uni-bayreuth.de/2934/1/KOZI%20Publication%2016%20.pdf Description comparative des langues du sous-groupe Bia Nord: agni, baule, anufo]*, tèsa, Baireuth.
Anufo

L**'anufo** (o tyokossi, chakossi, tchokossi) es una lenga kwa parlada en Tògo, en Benin e en Ghana.

## Localisacion e dialèctes
L'anufo es parlat a Chereponi dins lo nòrd-èst de Ghana e dins lo nòrd-oèst de Tògo, dins e près de la ciutat de Mango. D'autres locutors se troban dins lo nòrd-oèst de Benin, dins las sosprefecturas de Cobly e Boukombé, que fan partida de la província de l'Atakora.

## Notas e referéncias

## Fonts
*  Bonson Marie Laure Kozi, 2013, *[https://epub.uni-bayreuth.de/2934/1/KOZI%20Publication%2016%20.pdf Description comparative des langues du sous-groupe Bia Nord: agni, baule, anufo]*, tèsa, Baireuth.
Discord

Discord es un logicial proprietari gratuit de VoIP concebut inicialament per las comunitats de jogaires. Fonciona suls sistèmas d'explotacions Windows, macOS, Linux, Android, IOS aital coma suls navegadors web. En 2019, l'entrepresa emplega 165 salariats a San Francisco e es valorizada a dos miliards de dolars.

## Nòtas e referéncias
Yaure

Lo **yaure** (o yaouré) es una lenga mande, una branca de las lengas nigèrocongolesas, parlada en Còsta d'Evòri. 

## Localisacion
Lo yaure es parlat dins la sosprefectura de Bouaflé, dins la region de Marahoué, qu'es restacada al district de Sassandra-Marahoué.

## Referéncias

## Fonts
*  Henri Gadou, 1992, *[https://web.archive.org/web/20200131080417/http://greenstone.lecames.org/collect/thefe/index/assoc/HASH0f5c.dir/CS_00468.pdf Quelques aspects des processus phonologiques, morphologiques et énonciatifs de la langue yaouré]*, tèsa, París.
Maninka de Kita

Lo **maninka de Kita** (o malinke central) es una lenga mande, una branca de las lengas nigèrocongolesas, parlada en  Mali. 

## Localisacion
Lo maninka de Kita es parlat dins e a l'entorn de la ciutat de Kita en Mali.

## Situacion sociolingüistica
Lo maninka de Kita coneis una situacion de diglossia amb lo bambara, la lenga nacionala de Mali, pròcha del maninka, que lo remplaça pauc a pauc. La lenga a pas d'estatut de lenga nacionala e es pas utilizada dins los mèdias e pas mai ensenhada a l'escòla. 

## classificacion
Lo maninka de Kita es una lenga mandinga un sosgrop important del mande de l'oèst que compren tamben lo bambara, lo bolon, lo diola, lo jahanka, lo kassonke, lo malinke, lo maninka, lo marka e lo sininkere.

## Referéncias

## Fonts
*  Valentin Vydrine, 2017, *[https://www.academia.edu/32558312/Выдрин_В._Ф._Манде_языки_Языки_мира_Языки_манде_Отв._ред._В.Ф._Выдрин_Ю.В._Мазурова_А.А._Кибрик_Е.Б._Маркус._РАН._Институт_языкознания._СПб._Нестор-История_2017._С._16-45 Манде языки]*, dins Языки мира: Языки манде, p. 16-45, V; Vydrine, I. Mazurova, A. Kibrik, E. Markus (eds), RAN Institut Jazykoznanija, Sant-Petersborg, Nestor-Istoria.
*  Denis Creissels, 2009, *Le malinké de Kita. Un parler mandingue de l'ouest du Mali*, Langues et linguistique mandé 9, Colonha, Rüdiger Köppe Verlag.
Comtat deis Estats Units

Ais Estats Units, un **comtat** (anglés : *county*) es una forma de govèrn locau, una division territoriala pus pichona qu'un Estat mai pus gròssa qu'una vila o una municipalitat, dins un Estat o un territòri. Pus rarament, dins lei vilas mai grandas deis Estats Units, una vila pòu comprendre mai d'un comtat (coma lei boroughs de Noava York) o pòu èstre, en fach, la mema entitat politica (coma San Francisco).

Quai toi lei territòris deis Estats Units son cubèrts de comtats o de juridiccions assimiladas, franc d'Alaska que si compausa de boroughs, onte la mitat dau territòri a pas de representacion locala e que l'Estat administra directament, e Loïsiana que si divisa en parròquias. Levat d'aiçò, lei poders, la talha e la populacion dei comtats poadon variar totplen d'un Estat a l'autre.

Au centre d'administracion d'un comtat, analògue a un capluec, li dién abitualament sèti de comtat (*county seat*).
Lista dei rotas nacionalas de França

Lei **rotas nacionalas** son, en França, de vias importantas o que travèssan de porcions larjas dau territòri, per ouposicion ai rotas departamentalas o comunalas. L'usatge n'es gratuit, levat au moment de passar certans oubratges d'art que son somés an un peatge. Son dubèrtas per toi lei veïcules, franc de certanei seccions qu'an l'estatut de via rapida o d'autorota.

La construccion, l'entretenança e l'esplecha d'aquelei vias son a carga de l'Estat ; fins en 2006, lei direccions departamentalas de l'Equipament leis avián a carga.
Rayo Vallecano de Madrid

Lo **Rayo Vallecano de Madrid** es un club de fotbòl espanhòu que si situa dins lo quartier de Vallecas a Madrid.
Campionat d'Espanha de fotbòl de D2

Lo **campionat d'Espanha de fotbòl de segonda division**, que li dién generalament **LaLiga Hypermotion** o **Segunda División** es lo segond escalon mai aut dau fotbòl professionau espanhòu.

Despuei 2010, a la fin de cada sason, lei dos premiers dau classament montan directament en premiera division e lei quatre seguents si qualifican per lei play-offs d'accession (lo venceire monta en D1). Lei quatre darriers son relegats en tresena division
Ligurs

Lei **ligurs**, que li dién tanben lugis, siguèron, segon tota vessemblança, un pòble indoeuropèu e mai precisament un pòble qu'aparteniá a la branca italoceltica, que son territòri aguèt comprés avans l'expansion romana la Ligúria italiana actuala e la Provença actuala. Lo pòble nos laissèt pas gaire d'escrichs, çò que rend malaisada son afiliacion.
Accent tonic

En lingüistica e precisament en fonologia, l**'accent tonic** mete sistematicament en relèu una sillaba dins un mòt en aumentant l'autor, la fòrça o la durada dau sòn, sovent la combinason d'aquestei tres factors. A la sillaba (o la mora) picada per l'accent, li dién *tonica*, e ais autras, li dién *atònas*. Frequentament destrián lei lengas emé l'accent tonic, lei lengas tonalas e lei lengas emé l'accent d'autor, maugrat que certanei lengas coma lo mandarin e lo tai utilizan lei dos sistèmas : dins una lenga emé lo ton, l'accent tonic pòu èstre ren que segondari. Enfin, au sen deis accents tonics, si destriá doàs categorias : l'accent d'intensitat e l'accent d'autor.

L'accent tonic es una nocion qu'estudián principalament en fonetica e en fonologia. La premiera disciplina s'interèssa ai biais fisics de sa realizacion, la segonda a son ròtle dins la lenga. L'accent tonic es un factor discrèt au meme títol que lo fonèma mai si pòu pas segmentar : donc es una unitat suprasegmentala. Estent que l'accent es sistematic, es pas expressiu, au contrari de l'intonacion, mai sèrve en ajudar per la comprenença en decopant lo flux sonòre e en metent en relèu de mòts o gropes claus.

*Nòta* : Lei transcripcions fonologicas entre lei barras oblicas son en API. L'accent tonic si sinhala per lo simbòle /'/ plaçat davant la sillaba pertocada. L'accent segondari si simboliza per /ˌ/ ; ensin, dins la cadena de fonèmas francés /ˌfutriˈkɛ/ « *foutriquet* », /kɛ/ poarta l'accent tonic (primari), /fu/ l'accent segondari e /tri/ es atòne.
Canton de Salias (Bearn)

Lo **canton de Salias (Bearn)**, situat en Bearn e un chic en Shalòssa (Gasconha), qu'ei ua anciana division administrativa de l'arrondiment de Pau, deu departament deus Pirenèus Atlantics e de la region d'Aquitània, adara de Navèra Aquitània. Totas las 12 comunas que son dens lo canton d'Ortès e Tèrras deus Gaves et de la Sau. Ua comuna, Bèthlòc o benlhèu Bèilòc, qu'ei de la Comunautat de comunas de Lac-Ortès (lo son borg que tòca lo de Pujòu). Las autas 11 que son de la Comunautat de comunas deu Bearn deus Gaves e que passèn en 2017 dens l'arrondiment d'Auloron. La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon, dens sa varianta bearnesa occidentau.

## Composicion

## Istòria
Lo canton de Salias que's creè en 1790 dens lo districte d'Ortès . 

En 1801, lo canton de Salias qu'estó conservat .

A las eleccions departamentaus deu 22 de març de 2015, en aplicacion deu decret deu 25 de heurèr de 2014 qui delimita los cantons deus Pirenèus Atlantics, lo canton de Salias qu'estó suprimit .

Las 11 comunas qui son de la Comunautat de comunas deu Bearn deus Gaves que passèn en 2017 dens l'arrondiment d'Auloron. Sonque Bèthlòc o Bèilòc, qui ei de la Comunautat de comunas de Lac-Ortès, que demorè dens l'arrondiment de Pau.

## Véder tanben
* Pirenèus Atlantics
* Arrondiments deus Pirenèus Atlantics
* Cantons deus Pirenèus Atlantics
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Nòtas
Robèrt Vigorós

**Robert Vigouroux** (Robèrt Vigorós en occitan), que naissèt lo 21 de març de 1923 a París e morèt lo 9 de julhet de 2017 a Venèla (Bocas de Ròse), siguèt un neurocirurgian e òme politic francés.