Urtica

Lo nom d**'ortiga** (var. **ortija**, **ortia**) designa de plantas de las fuèlhas peludas del genre ***Urtica*** e de la familha  Urticacaes que compren un trentenat d'espècias que se trapan en Euròpa.

Los pels de las fuèlhas contenon d'acid formic, d'istamina, d'acetilcolina e de serotonina qu'irritan la pèl a son contacte. Aquestes pels tenon a sos extremitats una punta de silici que dintra dins la pèl de las bèstias que ne s'en sarran tròp.

Las espècias pus comunas son l'Ortiga Granda (*Urtica Dioica*, 50&nbsp;cm a 1&nbsp;m),  l'Ortiga Brutlanta (*Urtica Urens*, mens de 50&nbsp;cm), e l'Ortiga Romana (*Urtica Pilulifera*) . 

S'encontran sus de terrens fòrça azotats coma per exemple las devesas o las broas de camins, supòrtan plan lo fred e son de mal eliminar amb d'erbicidas.

Las nomenadas *ortigas mòrtas* apertenon a la familha de labiaceaes dels  genres Lamium e Stachys e malgrat lor aspècte fòrça semblant a las ortigas vertadièras, an pas de pels urticants.

## Espècias
Lo genre compren 35 espècias dins las regions de clima temperat del mond. Totas se caracterizan per aver de pels que a lor contacte desliuran una substància irritanta per la pèl.
* *Urtica dioica*: èrba dioïca, de fuèlhas ovatolanceoladas, sarradas. De 0,5 a 1,5&nbsp;m de nautor. Florís d'abril a setembre e viu dins de luòcs sempre umids entre lo nivèl de la mar e 2500&nbsp;m. 
* *Urtica urens*: èrba annala de 0,1 a 1,2&nbsp;m, viu entre lo nivèl de la mar e 800&nbsp;m.
* *Urtica atrovirens*: èrba  monoïca. 
* *Urtica pilulifera*: Annala o biennala monoïca viu entre lo nivèl de la mar e 1000&nbsp;m.
* *Urtica membranaceae*:  viu sul litoral.

* *Urtica angustifolia*. China, Japon, Corèa.
* *Urtica cannabina*.  Siberia fins Iran.
* *Urtica dubia* Canadà.
* *Urtica ferox*: arbre ortiga  Nòva Zelanda
* *Urtica hyperborea*. Imalaia 
* *Urtica incisa*:arbrilhon Austràlia.
* *Urtica laetivirens*. Japon
* *Urtica parviflora*. Imalaia 
* *Urtica platyphylla*. China, Japon.
* *Urtica thunbergiana*. Japon.

## Usatges
Las ortigas son utilizadas per lors fibras textilas e coma aliment pramor que un còp cuèchas pèrdon lor poder urticant e an un gost agradable. Se manjan coma ensaladas o sopas, cal preferir las brotas tendras e las culhir amb gants.

Popularament, las ortigas s'utilizan per remèdi contra l'artròsi; aquesta activitat es deguda a la preséncia de silici.

En agricultura biologica las decoccions d'ortigas s'emplegan coma engrais azotat e coma insecticida.


Image:Brennnessel 1.JPG|*Urtica dioica*
Image:Urtica urens 2 IP.jpg|*Urtica urens*
Image:Urtica urens Sturm40.jpg|*Urtica urens*
Image:Urtica atrovirens Sardinia.jpg|*Urtica atrovirens*
Image:Urtica pilulifera Sardinia.jpg|*Urtica pilulifera*
Image:Ortie2.jpg|*Urtica pilulifera*

## Folclòre

Se tracta d'una planta cosmopolita e l'unica amb la caracteristica urticanta; a generadas de legendas e costumas nombrosas pertot dins lo mond.

Las plantas de fuèlhas grandas que brotan entre las ortigas coma l'agrelha, del genre *[[Rumex]]*, o la lhapassa o bardana *[[Arctium minus]]* son consideradas popularament per curar l'inflamacion provocada per las ortigas (malgrat que un còp qu'es dintrat l'acid dins lo còs, an solament un efièch emollient leugièr).