La Grassa

**La Grassa** (*Lagrasse* en francés) es una comuna lengadociana de las Corbièras, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
### La Grassa
Las atestacions ancianas son *Ecclesia Beati Michaelis* en 1207; *Ecclesia Beati Michaelis de Grassa* en 1314; *Rector ecclesiae de Crassa* en 1351; *La Grasse* en 1781.
Dauzat cita autras doás fòrmas ancianas, *Crassa* en 807 e *La Crassa* en 1034; *La Grassa* vendriá del nom latin d'òme *Crassus*; l'article s'explica per le crosament ambe'l latin *gratia* « gràcia » [o puslèu sa fòrma populara atestada *graça*], motivat per la preséncia d'una abadiá .
### ''Nahuze''
*Nahuze* es una montanha a l'interior de la Montanha de Laric o del grop de Laric (Antòni Savartés), dins las comunas de Camplong e de la Grassa. Es atestada en 902, *Mons Anausa* e en 1287, *Nemus de Nahusa* . L'abat Savartés manda a *Saint-Michel de Nahuze* e i anam.
*Saint-Michel* (Sant Miquèl) es una anciana capèla sul Mont Laric, comuna de Ribauta (sus la mapa, es una error per *La Grassa*), un priorat unit a l'abadiá de La Grassa. Son decimària compreniá *Pellat* (comprene *Puèg lat*, puèg larg), Las Ilhas (pas la comuna, mes dins la comuna de Montlaur), Argentièrs e Escudièrs. Las fòrmas ancianas de Sant Miquèl de *Nahuze* son : *Ecclesia sancti Michaelis de Nahuza* en 1119, *Terra Sancti Michaelis de Anausa* en 1157, *Sanctus Michael de Nausa* en 1251, *Sanctus Michael de Nahuse* en 1347, *Sanctus Michael de Nauza* en 1351-1494, *Sant Miguel* (sic) en 1538, *Sant Myquelh* en 1538, *Camy de Sainct Miquel* en 1597, *Une montaigne dicte Sainct Michel de Nahuze où est l'hermitage Sainct Michel* en 1641, *Sainct Michel de Nause* en 1665, *Sainct Michel d'Aneuze* entre 1101 e lo sègle XVII, etc .
### Vinòsols
Vinòsols es una localitat despareguda entre Montlaur e La Grassa. Las fòrmas ancianas son : *Cellula... quae dicitur Vinosolus* en 837, *Vinazouls* al sègle XVIII, *Binozouls* (cadastre de Montlaur, section A) . 
Es un dels quatre lòcs d'Aude ambe finala *-òsols*, que son accentuats sus l'abans-darrèra sillaba finala malgrat una finala consonantica, ambe Artòsols (Sant Martin de Les), Conòsols, Limòsols (Bèlcaire). 
Per exemple, Delamarre explica *Conòsols* per un *cuno-ialon*, « vilatge del can / gos, o del lop » . La finala *-òsols* o *-òsol* es probablament le resultat local de *-ialon*, « clarièra, al sens de lòc desbosigat per installar un vilatge e donc vilatge », coma endacòm mai *[[Maruèjols|-uèjols]]*; lo nom es probablament lo meteis que Vineuil (Endre), Vignoux-sur-Barangeon, de *uīno-ialo* : « le vinhièr, le vinhal ».
### Le Carlar
Le Carlar es una localitat despareguda, ara capèla rurala votiva. Las fòrmas ancianas son : *Castrum quod vocatur Castlar in valle de Orbione* en 1182, *Ecclesia Sancte Marie de Casclars* entre 1228 e 1494, *Beata Maria de Castelario* en 1317, *Beata Maria de Caslario* entre 1324 e le sègle XV, *De Carlario* en 1351, *Bastida de Caslario* entre 1392 e 1494, *De Carlato* entre 1392 e 1494, *Nostre Dame del Carla, église, hermitage et cimetière* en 1494, *Nostre Dame del Carla, église et cimetière* en 1623, *Esglise et hermitage Nostre Dame de Carla, simentié et jardin* en 1641, *Notre Dame du Carlat* (cadastre) . 
Le Carlar es pas exactament dins la val d'Orbiu, mes tresplomba la val d'Alson (del Vilar), dins un site ideal per un castèl fortificat que deviá conta-rotlar un camin important, coma es ara la RD 3. Le nom *castelar* e noms aparentats ven del latin *castellum*, derivat de *castrum*, ambe'l sufixe *-are*, çò qu'es pus frequent e que se justifica encara mai quand i a un article. Es un nom plan espandit, ambe de variantas, Le Castelar, Le Casterar, fòrma gascona, e de fòrmas sincopadas, derivadas del *Castlar*, coma Le Carlar o Lo Cailar, ambe rotacizacion o vocalizacion del grop malaisit *-st-*. Negre, citat per B. Boyrie-Fénié a prepaus del Castelar (Agenés), explica *castelar* per « residéncia senhorala fortificada »  e Astor explica lo sufixe *-ar*, del neutre latin *-are* per l'emplaçament, le site d'un castèl . Le sufixe permet pas de saber quora se tracta d'un castèl actual o d'un castèl ancian, a l'epòca de la fixacion del nom, mes l'usatge dona l'impression que le tipe *castelar* e derivats es emplegat mai que mai per de castels arroïnats e donc sovent despareguts a nòstra epòca.
### Puèglat
Puèglat es un castèl modèrne e un ancian priorat del vocable de Sant Martin, unit a l'abadiá de La Grassa. Las fòrmas ancianas son : *Ecclesia Sancti Martini de Podiolato* en 1119, *Podium Latum* en 1494, *Metterie de Puechlat* en 1579, *Saint Martin de Pellat, église et cimetière* en 1623, *Esglize et simentière de Saint Martin, dict Pellat* en 1641, *Pellat* en 1754, *Pellat, château et chapelle* en 1781 .
Le lòc es sus un planòl que tresplomba la val d'Orbiu, mes en dejós d'una montanha de 400 m, çò que motiva le sens de « puèg larg ».
### Vilamanha
Vilamanha [situada a l'extremitat occidentala de la comuna, sus la RD 3] es una anciana comunautat unida d'en primièr a Rius en Val, puèi a La Grassa en 1791, un ancian priorat del vocable de Sant Julian. Las fòrmas ancianas son : *Villa Magna* en 1106, *Villula de Villamagna* en 1110, *Villa Magna, in Valle Aquitania* en 1212, *Beatus Julianus de Villamagna* en 1269, *Villare de Villamanha... parochiae Sancti Christophori* (de Rius) en 1283, *De Villamancgna* en 1284, *De Villa Magno* (sic) entre 1351 e 1494, *Une borie appellée Villemaigne* al sègle XVIII, etc .
*Villa* designa las grandas proprietats ruralas a partir del sègle IV, puèi pren pauc a pauc lo sens de « vilatge ». Lo determinant es lo latin *magna*, « granda » (coma pels autres toponimes semblables). Remarcar, en 1110, l'oposicion de sens entre *villula* e *Vilamanha*.

## Istòria
L'istòria del vilatge se confondís amb aquela de l'abadiá Santa Maria de La Grassa que comencèt amb l'installacion dins la val de l'abat Nebridius e sus companhons. Alara fondèron un monastèri. Carlesmanhe creèt una carta en 778 qu'es a l'origina de l'abadiá de La Grassa, que venguèt mai tard une de las mai importantas de França.

A la Revolucion, l'abadiá foguèt separada en dos lòts venduts coma ben nacional, que Barthélémy Darnis comprèt en bona partida. Victor Hannuic, agent general, faguèt destruire totas las estatuas de l'abadiá. Uèi, una partida es publica (Conselh general d'Aude) e l'autra privada amb la preséncia de canonges. La vila abriga fòrça artistas et artesans d'art que fan viure lo vilatge e atiran fòrça visitors.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

* Lo vilatge, una bastida, que demòra son pont del sègle XII, de rèstes de barris e ostals vièlhs.
* La ciutat medievala: barri, carrièras estretas, mercat cobèrt, etc.
* L'abadiá de La Grassa situada sus l'autra riba de l'Orbiu en fàcia del vilatge.
* Lo Pont Vièlh de 1303 retaurat als sègles XVII e XIX.
* La glèisa de Sant Miquèlgotica.
* Las roïnas del priorat de Sant Miquèl de *Nahuze* suls penjats de la montanha d'Alaric
* La capèla de Nòstra Dama del Carlar.

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* La Grassa sul site de l'Insee

## Nòtas