Ans 1670

../.. | Ans 1640 | Ans 1650 | Ans 1660 | ** Ans 1670** | Ans 1680 | Ans 1690 | Ans 1700 | ../..

## Istòria

**1670** : començament de la colonizacion de Carolina per leis Anglés.


**1672** : començament de la Guèrra d'Olanda. Una coalicion francoanglesa capitèt d'ocupar la màger part dei Províncias Unidas mai leis Olandés capitèron d'utilizar sa flòta per resistir a l'entorn d'Amsterdam, transformada en illa per d'inondacions organizadas dins lo rèsta dau país. Pauc a pauc, leis Olandés obtenguèron l'ajuda de divèrsei princes alemands entraïnant una generalizacion dau conflicte. Lei Francés adoptèron rapidament de metòdes fòrça violents per assaiar de rompre lo morau advèrs.

**1672** : dins lei Províncias Unidas, revòuta populara còntra lo Grand Pensionari Johan de Witt que foguèt remplaçat per Guilhèm III d'Aurenja Nassau, un partisan de la guèrra còntra França.

**1673-1674** : en Euròpa, formacion d'una coalicion gropant lei Províncias Unidas, Espanha, Àustria e Lorena còntra França. Ansin, la Guèrra d'Olanda evolucionèt per venir un conflicte generau europèu. De son caire, Anglatèrra se retirèt dau conflicte (→ 1674).

**1674** : signatura dau tractat de Westminster que marquèt la fin de la guèrra entre Anglatèrra e lei Províncias Unidas. En cambi de dos milions de florins pagats per leis Olandés, lei dos país abandonèron sei conquistas respectivas. En America, aquò menèt a la cession definitiva de Nòva York per leis Olandés.

**1675** : aliança entre França e Suècia mentre que lei combats s'estendiguèron en Mar Mediterranèa.

**1676-1678** : acabament de la Guèrra d'Olanda a l'avantatge dei Francés que s'impausèron en Mar Mediterranèa e lòng de Ren. Ansin, Loís XIV poguèt annexar la Franca Comtat e divèrsei vilas dau nòrd-èst de França. En America, annexèt Trinitat e Tobago.

**1677** : multiplicacion dei revòutas regionalas en Etiopia. Generalament reprimidas, illustrèron lo declin progressiu dau poder centrau.

**1679** : Granda Pèsta de Viena ( mòrts).

## Cultura

## Sciéncias e tecnicas

**1672** : construccion dau premier telescòpi per lo fisician anglés Isaac Newton (1643-1727).

**1672** : experiéncia de l'astronòm francés Jean Richer (1630-1696) qu'observèt una diferéncia dau movement de son pendul entre París e Cayenne. Aquò permetèt a Newton de conjecturar en 1682 l'existéncia d'una variacion de la gravitat terrèstra entre lei doas vilas e de'n dedurre la natura pas totalament esferica de la Tèrra.

**1672** : en Magdeborg, Otto von Guericke (1602-1686) realizèt la premiera maquina de produccion d'electricitat estatica (après d'estudis començats en 1663). Pasmens, lei sabents dau periòde poguèron pas encara desvolopar de teorias susceptiblas d'explicar lo fenomèn observat.

**1673** : premiera demonstracion d'un motor de piston realizada per lo sabent olandés Christian Huygens (1629-1695). Utilizèt la poissança de l'explosion de la pouvera negra per entraïnar un piston.

**1673** : premiera demostracion experimentala dau principi dei motors de combustion per lo sabent neerlandés Christiaan Huygens (1629-1695) e per son assistent francés Denis Papin (1647-1712).

**1675** : identificacion de la multiplicitat deis anèus de Saturne per l'astronòm francoitalian Giovanni Cassini.

**1675** : per lo premier còp, foguèron identificats de tipes diferents de flòcs de nèu (24 au totau) per lo fisician alemand Friderich Martens (1633-1695). Aquò permetèt de donar la premiera basa scientifica a l'estudi de la transformacion de la nèu.

**1676** : premiera publicacion de la lèi de Hooke per lo sabent anglés Robert Hooke (1635-1705). Totjorn utilizada a l'ora d'ara, considèra que la deformacion elastica es una foncion lineara dei constrenchas aplicadas (se lei constrenchas son feblas).

**1679** : premierei demonstracions de l'ola de Denis Papin. Aquel engenh aviá lei caracteristicas d'una caudiera de vapor modèrna e èra equipada de la premiera sopapa de seguretat. Pasmens, Papin trobèt degun per sostenir sei recèrcas e l'estudi dei maquinas de vapor conoguèt ges de desvolopament important avans lo sègle seguent (Thomas Newcomen en 1712).

## Decès


* Giovanni Alfonso Borelli, mètge italian.
* James Gregory, matematician anglés.
* Molière, escrivan francés.
* Michiel de Ruyter, amirau olandés.
* Heinrich Schütz, musician alemand.
* Baruch Spinoza, filosòf olandés.
* Thomas Wharton, mètge anglés.
* Johan de Witt, Grand Pensionari dei Províncias Unidas.


## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias