open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Los Encantats

**Los Encantats** (var. **Leis Encantats, Eths Encantats, Es Encantats**) son doas agulhas  d'una famosa montanha situada dins los Pirenèus catalans, al sud de l'estanh de Sant Maurici, sus la riba dreta del riu Escrita. Son situats dins la val nauta del flume Noguèra Palharesa. Administrativament lo territòri aperten a la municipalitat d'Espot, dins la comarca de Palhars Sobeiran, e es inclús dins lo Pargue Nacional d'Aigüestòrtes e Estanh de Sant Maurici.

La punta oèst, **lo Petit Encantat** fa 2738&nbsp;m de nautor e **lo Grand Encantat** 2747&nbsp;m, e son separats per una granda  enforcadura a 2624&nbsp;m.

Geologicament, la val de l'Escrita es formada de la meteissa barena que l'axe pirenenc; malgrat aquò, aquestes dos pics son de ròca calcària, d'una qualitat pas gaire bona, mas qu'a donat aquelas doas agulhas espectaclosas.

Coma fòrça d'autras montanhas, lo seu nom nais dins d'antigas legendas. La legenda ditz qu'aquestas agulhas dreitas èran d'en primièr  dos caçaires qu'avian fugit de la messa per èsser los primièrs a l'isard e que foguèron malasits e demorèron petrificats per sempre.

Las primièras ascensions son atribuidas, segon lo pireneïsta Patrice de Bellefont, a Negrin, Romeu, Salles e Ciffre en l'an 1901,  pel Grand Encantat, per çò qu'es uèi la via normala. Lo Petit Encantat foguèt vençut l'an seguent per Astorg, Castagne e Brulle. Segon Bellefont, tanben la Canal Central (actualament la via normala en ivèrn) foguèt tornar montada pel primièr còp en 1936, per l’escalaire italian Emilio Comici.

En Catalonha, es tradicionalament considerat que foguèt mossèn Jaume Oliveres lo primièr de pujar aquela montanha (lo Gran Encantat), en 1910. Es segur que pendent l'estiu de 1911, en solitari, pugèt l'Encantat Petit, al pretz d'enòrmas dificultats e grèus perilhs. Aquesta ascension aguèt lo resson que li aviá mancat per las anterioras, a causa benlèu de la popularitat d’Oliveres dins la societat catalana de l’epòca.

Per la seuna situacion, dintre del Pargue Nacional, los Encantats son contemplats cada estiu per un grand nombre de personas e son un dels imatges publicitaris pus coneguts dels Pirenèus.

Son nombroses los alpinistas o escalaires qu'ensajan caduna de las vias normalas de pujada. La mai correguda es la de l'Encantat Grand per la val de Monestero, amb una graduacion de "pauc dificil", emai que fòrça aeriana e perilhosa. L'Encantat Petit es pujat abitualament dempuèi l'enforcadura, mas l’escalada d’aquestes cent mètres es classificada ja de "fòrça dificila", es una paret de fòrta verticalitat e de ròca pas gaire segura. La davalada se fa en rapel per la meteissa via de pujada.

Pendent l'ivèrn o a la prima la realizacion d’ascensions per l'espectaclós Canal Central es frequenta, fins a la brecadura que dessepara las doas puntas. Lo pendís mejan es de 50º e, se la qualitat de la nèu es bona, presenta de dificultats solament al moment de la sortida a l'enforcadura, ont las ròcas –ja pron dificilas– son sovent cobèrtas de glaç. La davalada se fa per la via normala de l'Encantat Grand.
Art de Nagada

L**'art de Nagada** qu'ei l'art deu temps preïstoric egipcian qui precedeish lo desenvolopament de l'escritura ieroglifica primitiva. Aqueth temps aperat Nagada qu'ei divisit en diferentas fasas Nagada I e II. Qu'ei un temps qui comença a l'entorn de -4000 entà acabà's a la debuta deu periòde tinita (o protodinastic) qui, dab lo cap de maçuga deu rei Òrus Escorpion e dab la Paleta de Narmer (duas òbras de la transicion enter los periòdes predinastic e tinita), que'ns conda la debuta de l'istòria egipciana dab l'expansion conquestaira de la Hauta Egipte e la soa unificacion dab la Baisha Egipte (deu dèlta de Nil). 

Lo periòde Nagada qu'ei generaument divisit enter:

* Nagada I o armratian(de -4000 dinc a -3500)
* Nagada II o gersean(de -3500 dinc a -3300)
* Periòde protodinastic o Nagada III (de -3300 dinc a -3000)

Deus periòdes nagada qu'avem mei que mei materiau funerari. Despuish lo Nagada I que i a ua produccion de vas en ceramica e d'objèctes en pèiras talhadas (vas escultats en bèth fretar la pèira dab sable, e paletas on s'a trobat traças de potingas, dilhèu afaits).

Ua de las òbras mei famosas deu Nagada II qu'ei lo cotèth deu Gebel el Arak (en silex dab lo manjo d'evòri) qui nse muisha un representacion hèra elaborada d'ua guèrra de mau interpretar. Aquesta mena d'òbra qu'anoncia las òbras tinitas protodinasticas mentavudas mei haut (qu'ei a díser lo cap de maçuga d'Òrus Escorpion e la paleta de Narmer).

## Collecion deu Lovre d'artefacts deu Nagada

Image:Naqada sculpture Louvre E27457.jpg|Representation itifalica d'òmi trovada a Nagada e datada deu millenni IV abC, Nagada I
Image:Egypte louvre 314.jpg|Hemna d'evòri, Nagada I, Musèu deu Lovre
Image:Vase with gazelles-E 28023- Egypte louvre 316.jpg|Vas d'argèla ondrat de gazèlas, Nagada II, Musèu deu Lovre
Image:Egypte louvre 318.jpg|Vas d'argèla, Nagada II, Musèu deu Lovre
Image:Egypte louvre 313.jpg|Pienti d'evòri d'ipopotam ostendant un boc, Nagada I, Musèu deu Lovre
Image:Dog-E 27203-Egypte louvre 303.jpg|Can de clorita, Nagada I, Musèu deu Lovre
Image:Hippopotamus-E 22902-Egypte louvre 301 objet.jpg|Vas dab ua basa en forma d'ipopotam, Nagada I, Musèu deu Lovre
Image:Egypte louvre 317.jpg|Vas ondrat de vaishèths, Nagada II, Musèu deu Lovre
Apertium

**Apertium** ei un sistèma de traduccion automatica qu'ei estat desvolopat damb eth finançament conjunt deth Govèrn espanhòu e deth Govèrn de Catalonha pera Universitat d'Alacant. Apertium estaue originaument dessenhat entà arrevirar enter lengües restacades, encara que recentament se i a hijut mès

poténcia sintactica entà poder tractar parelhs mès aluenhadi. Eth
programa ei programari liure desliurat jos es tèrmes dera
licéncia GNU GPL; es donades lingüistiques an licéncia GNU GPL o Creative Commons.

Ena actualitat i a disponibles donades dubèrtes entàs 
parelhs de lengües seguents:
* espanhòu⇄catalan
* espanhòu⇄portugués
* espanhòu⇄galèc
* catalan⇄occitan
* catalan⇄francés
* catalan⇄anglés (version preliminara)

que se pòden descargar dempuish era pagina SourceForge deth projècte.

S'acabe de publicar era version 2.0 deth motor de traduccion, eth quau
permeterà de tractar, mejançant ua transferéncia estructurau mès potenta,
parelhs de lengües non tan restacadi coma ara er anglés-catalan.

## Ligams extèrnes

* Sourceforge: Apertium
Golf de Gasconha

Lo **Golf de Gasconha** (en basco *Bizkaiko golkoa* o *Kantauri Itsasoa*; en espanhòu *golfo de Vizcaya* o *mar Cantábrico*; en francés *golfe de Gascogne*; en anglés *Bay of Biscay*) qu’ei un golf gran de l'Ocean Atlantic situat a l'oèst d'Euròpa. En anant dempuish lo nòrd de Galícia dinc au sud de Bretanha, que confronta las còstas de Galícia, d’Espanha, deu Bascoat, d'Occitània, de França e de Bretanha. E en tèrmes d'estats, que confronta Espanha e França. 

## Concepcions espanhòlas deu Golf de Gasconha
Existishen autas concepcions, frequentas en espanhòu, qui conceben lo Golf de Gasconha segon duas visions contradictòrias. 
* A còps lo tèrme espanhòu "Mar Cantabrica” (*mar Cantábrico*) que cobrish tot lo Golf de Gasconha mentre que lo tèrme “Golf de Biscaia” (*golfo de Vizcaya*) e’s limita a la partida orientala de la mar.
* D’autes còps, lo tèrme espanhòu “Golf de Biscaia” (*golfo de Vizcaya*) que cobrish tot lo Golf de Gasconha mentre que lo tèrme "Mar Cantabrica” (*mar Cantábrico*) e’s limita a la partida meridionala de la mar qui ei près de la Peninsula Iberica.
## Fauna
Lo litorau qu'ei l'airau de l'abitat de hèra ausèths, que la majoritat non s'i reprodusishen pas mes qu’i son tròp coneguts e las lors vesitas i son pro frequentas. A maugrat de la hòrta pression cinegetica, hèra d'anatidèus limicòlas e autes ausèths marins que son cada an obligats de crotzar lo golf, que s’i pausan e que's noirishen dens las suas còstas, los sons estuaris e las suas paluns gaireben desaparegudas.
Cròc (vila)

**Cròc** (*Crocq* en francés) es una comuna occitana de Marcha, en Lemosin, situada dins lo departament de Cruesa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

Z-es la vila ont comencèt, segon lo cronicaire sarladés Joan Tarde, la revòlta païsana dicha daus Crocants.

## Geografia

350px|left|thumb|Cròc fòra dau Lemosin linguistic)

## Istòria

## Administracion
### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.
## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Cròc

* Cròc, vila de Combralha
* lo CRÒC o Corrent Revolucionari Occitan, ancian movement politic

‎Categoria:Omonimia
Padena

Una **padena** o **padèla** (var. **padèra**, **paila**) o una **sartan** es una aisina de cosina, utilizada per fregir, generalament dins d'òli o de burre.
Es constituida d'un recipient metallic de bòrds bas e dobèrts amb una ponhada generalament de plastic (baquelita) per l'agantar. A l'ora d'ara son sovent cobèrtas de teflon antiaderent, que facilita fòrça la coiseson o la fregidura dels aliments.

Los materials mai comuns de fabricacion de padenas son:

*Alumini. Es un material leugièr que permet una distribucion optimala de la calor. Ça que la, es pas indicat per la cosina d'induccion.
*Acièr sens aliatge. Es apropriat per totes tipes de cosinas.
*Acièr inoxidable. Pòt presentar de problèmas per las cosinas d'induccion.

Tradicionalament en Occitània e en Catalonha se fan a la tardor (per Totsants) de brasucadas de castanhas o castanhadas. Per aquelas castanhadas, s'utiliza un tipe de padenas especialas apeladas "risolièiras" que son traucadas e amb un margue long, per tal de poder far graselhar las castanhas sus un fuòc de lenha. 
## Vejatz tanben
Traduccion automatica

Era **traduccion automatica** ei era traduccion d'un tèxte informatizat (o tèxte en supòrt informatic) a partir dera lengua de despart o lengua d'origina cap ara lengua d'arribada o lengua cibla, mejançant un sistèma informatic compausat d'un ordenador e d'un programa especializat. Se distinguissen basicament dus apròchis dera traduccion automatica: 

* era **traduccion automatica basada** *sus règles* (anglés *rule-based machine translation*), ena quau era informacion lingüistica que hè besonh (diccionaris, règles) es estada generada per persones expèrtes, e 

* era **traduccion automatica basada** *sus còrpus* (anglés *corpus-based machine translation*), ena quau era informacion lingüistica s'obtien (s'apren) automaticament de bitèxtes (parelhs formats per lo tèxte en ua lengua e era sua traduccion en ua auta lengua).

## Annèxas

### Nòtas


### Articles connèxes

* Lingüistica
* Occitan
* Koinè

### Traductors automatics en occitan

* Apertium, sistèma desvelopat deth Govèrn espanhòu e deth Govèrn de Catalonha pera Universitat d'Alacant; que pòt tradúser der occitan (koinè, aranés) ath catalan, francés, espanhòu, deth gascon ath francés.
* Revirada, sistèma desvelopat deth Congrès permanent dera lengua occitana; que pòt tradúser der occitan (gascon, lenguadocian) ath francés.
* Google Translate, sistème desvelopat entà era societat estatsunidenca omonima.
Padena (omonimia)

* La **[[padena]]** es un aisina de cosina.
* **[[Robèrt Martí|Padena]]** (Robèrt Martí) es un umorista occitan.
Robèrt Martí

**Robèrt Martí** (en francés *Robert Marty*, Albi, lo 21 de febrièr de 1944 - Rodés, lo 5 de mai de 2021) èra un romancièr, umorista e ensenhaire occitan. Foguèt lo president de l'Institut d'Estudis Occitans de 1986 a 1997. Dirigiguèt la seccion d'edicion e de difusion de l'IEO (IEO IDECO) a Puèglaurenç (Tarn) dinc a 2009. Es tanben conegut per son interpretacion del personatge de **Padena**.

## Òbras
* *À poing de sable*, poèmas: Encres Vives, 1966.
* *Villages interdits*, poèmas : Encres Vives, 1969.
* *Mycènes/Messine*, tèxtes : Encres Vives, 1970.
* *Histoires, faits et dits de Brassac* : ESSI, 1968.
* *Découvrir le roman populaire*, antologia : Seghers, 1976.
* *L'ombra doça de la nuèch*, roman : I.E.O., A Tots, 1981, Prèmi Pau Froment.
* *Hic Nox Nomen Mutat, Aicí la nuèch càmbia de nom*, roman : I.E.O., Princi-Negre, 1989.
* *Pichòtas novèlas del front* : I.E.O., Ensages, 1997.
**Fats & Fòls* : I.E.O., Farfadets, 1999.
* *Lo balestrièr de Miramont* : I.E.O., A Tots, 2006.
**Marianne, fille de Puylaurens* : I.E.O., Tèrra de Cocanha, 2007.
**Viaur* : IEO Edicions, Passatge, 2013.

## Discografia

* Istòrias pebradas (Padena), n°1-2-3-4-5-6-7, caissetas paregudas.
* E aquò vos fa rire, CD, 1997.

## Vidèo

* Un espectacle de 2 oras dins una lenga chucosa per rire al delà del sadol.

## Ligams extèrnes

* Padena sus OC-TV.net
## Referéncias
Catinon e Jacotin

**Catinon e Jacotin** (grafia originala de l'autor: *Catinou e Jacouti*) son dus personatges comics inventats per Carles Molin en 1945.

Damòran dins le vilatge nomenat Minjacebas. 

Minjacebas qu'es un quartièr de la comuna de Sent Lis (Hauta Garona), en Gasconha tolosana.

**Catinon** es una hemna galharda, que parla e desparla, e es maridada au **Jacotin**, un magrinòt, popavin e soent pèc. Aqueres personatges imaginaris foncionan coma Laurel e Hardy e se tròban dins la premsa escriuta o au teatre.

Atau, Catinon e Jacotin son 4000 pèças de teatre jogadas. Un detzenat de libres tirats a 50 000 exemplars cadun. Un vintenat de libret de Catinon e Jacotin, venuts per la Despacha a 5 milions d'exemplars au totau. Aqueste duo mitic, portat per l'actor excepcionau, qu'estèc Gaston Dominique (1903-1965).

Ambe la mòrt de Dominique, las emissions e la pèças de Catinon e Jacotin s'arrestèren. Carles Molin contunhèc sas cronicas de Catinon e Jacotin dins la Despacha. La premsa regionala ne publica totjorn.

Una associacion aperada ***Païs de Catinou e Jacouti***, creada a Sent Lis en 1995, celèbra cada an, a la prumèra dimenjada d'octòbre, Catinon e Jacotin. Aquera associacion menada per Didier Heuillet (president), Patric Lasseube (secretari) e Nicolau Rei Bèthvéder (vice-president) es devenguda, ambe lo creish important de la seccion bilingua francés-occitan a las escòlas sentlisians, l'actor de la promocion de l'occitan a Sent Lis.
Stanisław Konarski

**Stanisław Konarski**, Sch. P. (en polonés: **Stanisław Konarski**; son nom vertadièr èra **Hieronim Franciszek Konarski**; Żarczyce, 30 de setembre de 1700 – Varsòvia, 3 d'agost de 1773) èra un pedagòg, teorician de l'educacion, escrivan politic, poèta, dramaturg, e monje polonés. Es rentengut coma lo principal precursor de l'Illustracion dins la Confederacion Polonolituana.

De 1725 a 1727, Konarski estudièt al ''Collegium Nazarenum'' de Roma, ont venguèt professor de retorica. Après, viatgèt en França, Alemanha e Àustria. En 1730, tornèt en Polonha e comencèt un trabalh sus un recuèlh novèl de la legislacion polonesa (*Volumina legum*). 

En 1736, Konarski èra mèstre al ''Collegium Resoviense'' de Rzeszów. En 1740, fondèt lo ''Collegium Nobilium'', una escòla elitista de Varsòvia per enfants de las personas d'aristocracia polonesa (*szlachta*). D'arrèu, reformèt las Escòlas Pías en Polonha, d'acòrd ambé son programa educatiu (*Ordinationes Visitationis Apostolicae...*, 1755). Sas reformas foguèron un punt important dins la luta del sègle XVIII per modernizar lo sistema educatiu polonés. 

Al començament, Konarski èra associat politicament ambe lo rei Stanisław Leszczynski; pus tard, se liguèt a la "Familha" de Czartoryski e lo rei Stanisław II Poniatowski, participant als notables "sopars de dijòus". Estanislau II Poniatowski faguèt batre una moneda en l'onor de Konarski, ambé son efigia e l'inscripcion latina *Sapere auso*.
Art de l'epòca tinita

L’art deu periòde tinita (enter -3000 e -2700) qu’amassa las produccions artisticas de las duas purmèras dinastias egipcianas. Qu’ei un temps de transicion enter la preïstòria e l’ancian empèri egipcian. Qu’ei tanben lo temps qui vedem a desenvolopà’s l’escritura ieroglifica.

Las honts istoricas egipcianas tardivas e transmetudas peus istorians grècs que’ns disen qu’un rei, Nimes, qu’aurè unificat la Hauta e la Baisha Egipte de cap a l’an -3000. Aqueth òmi e aquesta hèita que son probablement evocats, dens l’art egipcian d’aqueth temps, sus la Paleta de Narmer (se Narmer e Menes e son la medisha persona, punt suu quau be demora un petit dobte). Que podem véder ua mena de continuitat artistica e iconografica enter aquesta òbra (au còp la darrèra deu periòde predinastic e la purmèra deu periòde tinita) e lo manjo deu cotèth deu Gebel el Arak (véder Art de Nagada). 
Mei au mens a la medisha epòca (la quita o a sonque uas paucas generacions de distància) lo cap de maçuga deu rei Òrus Escorpion que ho realizat. Tant la Paleta de Narmer com lo cap de maçuga d’Òrus escorpion que son exemples deus purmèrs “textes” egipcians puish qu’au ras de las representacions istoricas iconograficas, be podem véder uns deus purmèrs ieroglifs qui identifican los reis representats.
Lo Musèu deu Lovre que possedeish d’aquesta epòca l’*Estela deus començaments* de l’escritura e l’*Estela deu rei [[Oadji]]*. La purmèra qu’ostenda un grop de ieroglifs fonetics mentre qui la dusau que’ns muisha ua sèrp (qui en egipcian e’s dit *oadj*, e qui vadó lo son *dj* de l’alfabèt ieroglific unilitari) entornejat de simbèus ieroglifcs qui volen díser *rei* : la representación d’un palau (qui embarra la sèrp) suu quau  un haucon, lo diu Òrus, e’s quilha.
Aqueth art que'ns muisha donc au còp los començaments de l’escritura ieroglifica e un estat pro avançat deu son sistèma grafic e de comunicación dab lo doble emplec de signes per la loa valor fonetica e ideografica (çò qui ei la grana caracteristica de l’escitura ieroglifica).
Lo periòde tinita qu’ei tanben lo temps de la bastida deus purmèrs mastabas peus reis, entornejats per las tombas deus cortesans. Aqueths mastabas que son tombas trapezoïdalas bastidas dab bricas, e, chic a chic, mei d'elements de pèiras.
Art amarnian

L'expression **art armarnian** que vien de *Tell-el-Amarna*, nom arabi deu lòc on e'se trovan las roeinas de la ciutat d'Akhetaton, efemera capitala deu faraon renegat Amenòfis IV (tanben conegut com Akhenaton). Aqueth faraon que causí de d'abandonar l'anciana e antica religion egipciana (e d'abandonar tanben los sons temples) per venerar lo navèth diu aton, sòrta d'extrapolacion representada devath dab la forma d'un so qui los sons arrais be s'acaban en mans toncant lo monde. Amenofis IV que s'estremè dens la soa navèra capitala sens preocupà's deus ancians temples e pas tanpauc de la diplomacia, çò qui he d'aqueth temps un temps de decadéncia deu poder d'Egipte. 

Aqueth episòdi istoric que s'acabè dab la prèsa de poder deu generau Horemheb e lo remplaçament d'Amenòfis IV peu son hilh enqüèra mainatge, Totankhamòn, qui lo son nom (estatua (*tot* en egipcian) viva (*ankh* en egipcian) deu diu Amon) be soslinhava que l'ancians culte deus dius qu'èra tornat. Com dens la cultura egipciana lo castig péger qu'ei lo desbromb (har que lo monde sia com se lo "maishant" n'avosse pas existit) la vila d'Akhetaton que ho destrusida e desbrembada. D'un punt de vista artistic aquò que vòu díser qu'ei un periòde de grana originalitat (puish que lo faraon que mobilizè lo sons artesans a Akhetaton entà bastir ua navèra iconografia peu culte e la propaganda deu son diu, qui, en mei d'aquò, non se podèva pas representar com los dius tadicionaus puish que n'avèva pas cap còs). Qu'ei tanben un periòde qui deishè ua piela de testimoniatges puish que tot qu'ei demorat suu citi de Tell-el-Amarnar (maudit e desbrembat).

L'art armanian que desenvolopè los baish relieus curats en pregondor, qu'ei a díser baish relieus dessenhat dens horats qui delimitan los lors perhius.

Ua auta caracteristicas d'aqueth art qu'ei lo biais de representacion deus còs mei arredons, mei longs, mei fluides que dens l'art egipcian d'abans o d'après aqueth periòde. Los caps qu'i son alongats. Lo quite faraon que's he representar dab un còs arrendon qui sembla androgin. Aquò que creè ua polemica per saber s'aquesta mena de representacion deu rei qu'èra ua causida artistica o se, en mei d'aquò, aqueth rei n'aurè pas avut ua malaudia qui aurè explicat la soa diformitat. 

Totun, la màger polemica sus Amenòfis IV qu'ei lo ligam qui pòt aver o pas dab lo temps e la religion de Moïses (véder l'article Akhenaton).
Malapèira

La ** ** o probablament **Malapera** (en francés *Malepère*) es un massís e una pichona region naturala situat entre tres parçans lengadocians (Rasés, Lauragués e Carcassés).

Lo punt culminant del Massís de la Malapèira es lo Mont Naut (442 m). Lo massís se compausa principalament de bòsques.

## Toponimia
L'abat Antòni Savartés escriu *Malopero* en occitan e en francés *Malepeyre*. Cita una atestacion de 1247, *Nemus de Mala Pera*. **Malapèira* seriá la fòrma supausada, mes, tant pr'amor de la prononciacion actuala que de la fòrma anciana, es pas la fòrma autentica. Non i a que doás solucions, un etime diferent dempuèi l'origina o una volontat de destriament del nom de la cima de la Montanha de Laric, tanben *Malapèira* (576 m). *Malapera*, atestat *Malopère* en 1659 e *Malepère* sul cadastre, es (o èra) tanben un lòc de la comuna de Lanet, probablament un transferiment.

## Ligams extèrnes

*  La Malapèira sul siti de la comuna de Montreal
Auguste Mariette

**Auguste Mariette**, deu son nom sancer **Auguste-Édourd Mariette** (Bolònha de Mar, 1821 - Lo Caire, 1881) egiptològ francés (tanben conegut com **Mariette Pacha**) descobredor deu Serapeum de Saqara e qui apitè en Egipte ua estructura de conservacion de las antiquitats descobertas acerà en bèth fondar lo Musèu deu Caire.

## Vita
Au cap deus sons estudis, Mariette qu'èra destinat a estar regent dens lo parçan de Boulogne sur Mer. Totun, la soa passion per l'Egiptologia que' desvelhè quan avó lo parat de véder ua momia qui èra estada proprietat de Vivant Denon dab lo son sarcofag ondrat de tèxtes ieroglifics. Lo quite Mariette que disè qu'èra entrat dens l'egiptologia per aquesta momia. Puish, pauc de temps après, lo son pair que'u demandè de classificar los papers que vienèva d'eretar d'un son cosin mort en 1845, Nestòr L'Hòte, qui avèva participat a l'expedicion Francotoscana. Definitivament abitat per l'egiptologia e avent estarit totas las possibilitats d'aquesir mei d'erudicion dens la soa vila nadau, que deishè lo son emplec per arrecotir tà París dab ua petita posicion au Lovre. La soa passion que convencè las autoritats deu Lovre de'u dar lo parat d'anar entà Egipte dab un cabau entà ha l'aquesida de manescrits còptes. Un còp acerà, totun, los monges dab qui aurè podut mercandejar quauques documents, non volèvan pas saber arren deus arqueològs europèus, qui, d'aqueth temps, b'èran autan panaires que scientifics.  Auguste Mariette, dens l'impossibilitat de plear la soa mission, qu'avó alavetz l'audàcia de gausar utilizar lo cabau deu Lovre per perseguir las soas recèrcas qui hon de las fructuosas : que descrobí lo Serapeum on descrobí tombas, esfinx e lo famós escriba sedut, uei uns deus simbòls deu Lovre. Que vadó director deu Musèu Bolak. Durant aquesta tempora, que he lo contre de çò qui hasore mei tard : que he a enganar las autoritats egipcianas entà har passar illegaument mantun artefacte d'Egipte au Lovre. Pendent sèt annadas que mie aquesta vita avant de tornar de cap entà França, caperat de laurers, per classificar las soas descobèrtas. Que ho admés dens l'Acadèmia de las Inscripcions e Bèras Letras. La soa amistat dab Ferdinand de Lesseps que'u dè lo parat de tornar en Egipte on, dab lo navèth Pacha, Saïd Pacha, qu'apitè ua politica de conservacion *in situ* : que's he mantun enemic per'mor d'estancar l'impunitat deus pilhatges arqueologics. Que creè dab lo Pacha lo Musèu deu Caire. Que participè au desensablament deu Gran Esfinx de Giza. Qu'arrecebó (hèit excepcionau per un crestian estranger) lo títo de Pacha. Qu'ei au Caire tanben que's morí e qu'ei sepelit dens lo musèu egiptologic qui fondè hens aquesta ciutat.
Arancón

**Arancón** es una vila espanhòla, de la província de Soria (Castelha e Leon) amb una populacion de 108 personas.
thumb|left|200px
Estela (omonimia)

*Objèctes
** Una **estela** amb **e** estrecha (var. **estiala**) designa un astre o una causa de forma similara a aquel astre (existís una varianta mens classica e mens normativa, *estèla* amb *è* larga, que Loís Alibèrt conselha gaire)
*** Una **[[estela]]** es un astre qu'es una gigantesca bòla de plasma.
*** Una **[[estela que tomba]]** es una tirassièra luminosa dins lo cèl nocturne.
*** Una **[[estela (geometria)|estela]]** es una figura geometrica.
*** Una **[[estela de mar]]** es un animal marin en forma d'estela de 5 brancas (classa dels asteroïdes).
** Una **estèla** amb una **è** larga (var. **estiala**) :
*** Designa divèrsas menas d'objèctes de fusta.
*** Ua estèla qu'es un monument de pèira, lo mei sovent funerari.
*Geografia
**Estiala de Ròse, vila del Daufinat
**Estela (Navarra), vila de Navarra
**la Montanha de l'Estela, entre Ais e Marselha
Carnaval es arribat

**Carnaval es arribat** es una cançon tradicionala occitana, cantada pendent lo carnaval.

Las paraulas :

Carnaval es arribat,
Fuma la pipa, fuma la pipa,
Carnaval es arribat,
Fuma la pipa sens tabat !

Fuma la pipa, fuma la pipa
Fuma la pipa sens tabat !

Quand aurem tot acabat,
Farem la fèsta, farem la fèsta,
Farem la fèsta a tot copar !

I anarem totes, i anarem totes !
I menarem nòstres enfants
E la jornada serà pagada
Coma se trabalhaviam.

Aicí son los aurelhons,
Venètz los quèrre, venètz los quèrre !
Aicí son los aurelhons.
Venètz ne quèrre, son plan bons !
Ciutat de Panamà

La **Ciutat de Panamà** o simplament **Panamà** (en castelhan: *Panamá*, ) es la capitala de Panamà. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2000. Sa superfícia totala es de 275&nbsp;km². Foguèt fondada lo 15 d'agost de 1519 per Pedro Arias de Ávila.
Franchimand

Lo mot sovent pejoratiu de **franchimand -a** (o **francimand -a**) designa una persona originària del país de la lenga francesa (lo País d'Oïl, situat al nòrd d'Occitània). Tanben lo **franchimand** pòt designar pejorativament la lenga francesa. Un occitan que cerca d'amagar son accent occitan quand parla francés (e *parla "ponchut"*), òm ditz que "franchimandeja" (idem "francimandeja").S'emplega tot parièr aicesta expression (sens cap connotacion pejorativa) per designar, tot simplament, qualqu'un, occitan, que parla francés.
Philippe Katerine

thumb|250px|Philippe Katerine a las Eurockéennes de Belfort en 2011
**Philippe Blanchard**, mai conegut coma **Philippe Katerine**, o de còps simplament **Katerine** (Thouars, 8 de decembre de 1968) es un cantaire francés. Comencèt de cantar en 1991 e sas cançons mai famosas son "Mon coeur balance", "Je vous emmerde" e "Louxor j'adore". Viu actualament amb l'actritz Julie Depardieu e an dos enfants amassa.

## Discografia
* 1991 : *[[Les Mariages chinois et la Relecture|Les Mariages chinois]]*
* 1993 : *[[Les Mariages chinois et la Relecture]]*
* 1994 : *[[L'Éducation anglaise]]*
* 1996 : *[[Mes mauvaises fréquentations]]*
* 1999 : *[[Les Créatures (album)|Les Créatures]]*
* 1999 : *[[L'Homme à trois mains]]*
* 2002 : *[[8e ciel]]*
* 2005 : *[[Robots après tout]]*
* 2007 : *[[Studiolive]]*
* 2010 : *[[Philippe Katerine (album)|Philippe Katerine]]*
* 2011 : *[[52 reprises dans l'espace]]*

## Ligams extèrnes
*Sit Oficial
*Blog sus Katerine
Ectara

L**'ectara** (; simbòl: **ha**) es una unitat de mesura agrària de superfícia qu'equivau a  mètres carrats. Aquela unitat es fòra lo Sistèma Internacionau d'Unitats (SI), mai s'utiliza amb eu.

Una ectara es equivalenta a:
* 100 a
*  m
* 1 hm
* 0,01 km

## Liame extèrne
Conversion de l'ectara vèrs d'autreis unitats de superfícia
Eintracht de Francfòrt

L**'Eintracht de Francfòrt** (en alemand *Eintracht Frankfurt*) es un club alemand de fotbòl  de Francfòrt de Men fondat en 1899. Lo club jòga adara en Bundesliga alemanda. 

## Palmarés

* **[[Liga dels Campions de l'UEFA|Liga dels Campions]]**  :
** **Finalista** : 1959.

* **[[Copa UEFA]]**  **(2)** :
** **Venceire** : 1980, 2022.
* **[[Copa Intertoto]]**  **(1)** :
** **Venceire** : 1967.
* **[[Campionat d'Alemanha de fotbòl|Campionat d'Alemanha]]** **(1)** :
** **Campion** : 1959.
** **Finalista** : 1932.
* **[[Copa d'Alemanha de fotbòl|Copa d'Alemanha]]** **(5)** :
** **Venceire** : 1974, 1975, 1981, 1988, 2018.
** **Finalista** : 1964, 2006, 2017, 2023. 
* **[[Campionat d'Alemanha de fotbòl de liga 2|Campionat d'Alemanha D2]]** **(1)** :
** **Campion** : 1998.
* **[[Campionat d'Alemanha de Sud de fotbòl|Campionat d'Alemanha de Sud]]** **(4)** :
** **Campion** : 1930, 1932, 1953, 1959.
** **Finalista** : 1913, 1914, 1931, 1954, 1961, 1962.

## Estadi

L'Eintracht de Francfòrt jòga a la Deutsche Bank Park. Aquel estadi a una capacitat de  plaças.

## Famoses  jogaires del club

### Alemands

### Estrangièrs

## Ligams extèrnes

*   Sit oficial
Robots après tout

**Robots après tout** (robòt aprèp tot) es l'ochen album del  cantaire francés Philippe Katerine. Pareguèt  en 2005. Conten lo tube *Louxor j'adore*, probablament la cançon mai coneguda de Katerine. 

## Cançons
#Etres humains (2:36) 
#Borderline (3:32) 
#Numéros (3:40) 
#Le train de 19h (3:06) 
#Louxor j'adore (3:02) 
#Le 20.04.2005 (2:48) 
#Titanic (3:12) 
#100% V.I.P. (3:03) 
#Patati Patata ! (1:25) 
#Excuse-moi (3:36) 
#Qu'est-ce qu'il a dit ? (2:35) 
#78.2008 (2:48) 
#Après moi (2:40) 
#11 septembre (5:10)
Associacion Occitana de Fotbòl

L’**Associacion Occitana de Fotbòl** (**AOF**) es una associacion occitana nascuda en 2004 qu'a per objectiu de faire la promocion de la lenga occitana e de l'identitat occitana a travèrs lo fotbòl. Lo president actual de l'AOF es Pèire Costa.

Coma Occitània es pas reconeguda coma una nacion per la FIFA, l'AOF fa partida de la NF-Board, puèi de la CONIFA. 

## Vejatz tanben
* Equipa nacionala d’Occitània de fotbòl
* Seleccion femenina de fotbòl d'Occitània

## Ligams extèrnes

*  Sit oficial de l'AOF
Dandara

**Dandara** (transcripcion mens exacta: *Dendera*) qu'ei ua ciutat de l'Egipte antica, capitala deu sheisau nòme de Haut Egipte, situatda a un sheisantenat de quilomètres de l'actuau Loxòr. Qu'ei famosa per'mor deu son temple grècoroman vodat a la divessa Atòr, dab, justament, titanescas colomnas atorianas. Aqueth temple que ho començat deu temps deus faraons lagides e acabat devath la dominacion romana.

## Monuments

*Lo monument lo mei vielh de Dandara que data deu regnat de Nactanebo Ier (un deus darrèrs faraons d'origina egipciana). Qu'ei un petit temple qualificat de mamisi. 

*Un temple d'Isis acabat per l'emperaire August.

*Un lac sacrat, on, segond los principis religiós egipcians, los prèstes e's banhavan abans d'oficiar. 

*Ua glèisa còpta deu sègle V.

*Lo temple d'Atòr. Que ho començat per Ptolemèu XI e acabat per l'emperaire Neron, sia enter -80 e 68 de l'èra crestiana. Sus la soas parets, que's poden véder representacions de Cleopatra VII e deu hilh qu'avó dab l'emperaire Juli Cesar : Cesarion. Lo Musèu deu Lovre que possedeish un famós zodiac pres suu tèit d'aqueth temple.

## Galeria

Image:Denderah_Outside.JPG|Entrada deu temple d'Atòr.
Image:Denderah1.jpg|Temple de Dandara.
Image:Denderah2.jpg|Temple de Dandara.
Image:Denderah3_Cleopatra_Cesarion.jpg|Representacion de Cleopatra VII dab Cesarion sus ua paret deu temple d'Atòr a Dandara. 
Image:Dendera.jpg|Representacion d'un zodiac deu tèit deu temple d'Atòr.
Image:Denderah_cryptes.JPG|Ua de las criptas deu temple d'Atòr.
Image:Denderah_cryptes3.JPG|Baish relieu dens ua de las criptas deu temple d'Atòr.
Image:Denderah mammisi.JPG|Mamisi de Nectabo Ièr.
Edfu

**Edfu** (en arabi إدفو, en còpte ⲧⲃⲱ *tvo*, en egipcian *bḥdt*) qu'ei ua vila egipciana capitala deu dusau nòme de la Hauta Egipte qui lo son diu qu'èra Òrus. Lo temple lagide vodat ad aquesta divinitat qu'ei un deus mei famós e deus miélher conservats d'Egipte.

## Galeria


Image:GD-EG-Edfou033.jpg
Image:GD-EG-Edfou009.JPG
Image:GD-EG-Edfou011.JPG
Image:GD-EG-Edfou021.JPG
Image:GD-EG-Edfou022.JPG
Image:GD-EG-Edfou016.JPG
Image:GD-EG-Edfou015.JPG
Image:GD-EG-Edfou010.JPG
Image:GD-EG-Edfou013.JPG
Image:GD-EG-Edfou005.JPG
Image:GD-EG-Edfou003.JPG
Equipa nacionala d’Occitània de fotbòl

L**'equipa nacionala d’Occitània de fotbòl** es una còla de fotbòl que representa Occitània. Per èstre seleccionat dins aquela còla, cal que lo jogaire sàpia parlar la lenga occitana (auvernhat, gavòt, gascon, lemosin, lengadocian o provençal). Coma Occitània es pas reconeguda coma una nacion per la FIFA o per l'UEFA, l'equipa nacionala d’Occitània pòt pas jogar la copa del mond o lo campionat d'Euròpa. La Federacion faguèt partida de la NF-Board e es ara dins la CONIFA.

Lo primièra partida de la seleccion foguèt en 2005 contra Mónegue.

De notar qu'existisson tanben una equipa de Provença e una de la Comtat de Niça.

Participacions a de competicions internacionalas:
## Copa del mond

## Copa d'Euròpa ([[Europeada]])

## [[Copa d'Euròpa de la CONIFA]]

## Tynwald Hill Tournament

## Equipa en 2014
Jogaires de l'equipa en 2014:

*GK	Romain Ellien	20 December 1984	(6 sel,	0 goles)	Olympique Girou FC
*GK	Lucas Orditz	22 April 1990	(3 sel,	0 goles)	CA Béglais
*DF	Nicolas Dubois	27 April 1983	(10 sel,	0 goles)	FC Pyramid Grande-Motte Littoral
*DF	Gerome Hernandez	10 April 1979	(15 sel,	3 goles)	FC Portiragnes
*DF	Christophe Dalzon	15 April 1983	(10 sel,	0 goles)	AS Fabrègues
*DF	Vivian Dors	09 October 1978	(8 sel,	2)	ES Paulhan-Pézenas
*DF	Joel Congré	28 September 1987	(6 sel,	0 goles)	Toulouse St Jo
*DF	Sebastien Picard	6 January 1982	(10 sel,	1 goles)	AS Bages Football
*MF	Renaud Thomas	01 February 1980	(15 sel,	2 goles)	Occitania US Le Pontet
*MF	Amiel Jordan	31 March 1983	(29 sel,	4 goles)	FC Portiragnes
*MF	Nabil Moussi	04 March 1988	(6 sel,	0 goles)	Toulouse AC
*MF	Ronald Rodas	26 October 1976	(10 sel,	2 goles)	Toulouse OAC
*MF	Brice Martinez	03 June 1989	(10 sel,	5 goles)	AS Puissalicon Magalas
*MF	Bastien Cantier	19 January 1988	(10 sel,	2 goles)	AS Montarnaud
*MF	Giovanni Giraudo	17 January 1994	(3 sel,	0 goles)	A.C.D. Pro Draonier
*MF	Boris Massaré	26 June 1986	(25 sel,	8 goles)	Denmark Brabrand IF
*FW	Guillaume Lafuente	11 February 1983	(20 sel,	9 goles)	AS Fabregues
*FW	Simon Delpech	21 February 1989	(7 sel,	4 goles)	Auch Football
*FW	Pierre Bru	27 April 1984	(10 sel,	4 goles)	AS Canet
*FW	Christophe Macia	28 October 1987	(3 sel,	0 goles)	AS Montarnaud

## References

## Ligams extèrnes

*  Sit oficial de l'AOF
* Pagina sus Facebook
* Canal de Youtube
* Ficha ConIFA
* Ficha FUEN
* Presentacion per la ConIFA
Joan Giraud d'Astròs

**Joan Geraut d'Astròs** (nascut en 1594 a Jandordís, prèp de Sent Clar, mòrt en 1648) foguèt un rector e poèta gascon, vicari de Sent Clar.

## Son òbra
D'Astròs es l'autor del *Trimfe de la lengua gascoa* publicat en 1642 per J. Boudo a Tolosa. Es un recuèlh de doas òbras en vèrs. En primièr lo *Trimfe* meteis es un debat entre las quatre sasons gasconas que defendon caduna la sua valor abans qu'un « arrèst » plan biaissut balhe la victòria a totas (la prima es « la mès bèra », l'estiu « lo mès òp », l'autona « la mès richa » e l'ivèrn « lo mès aisat »). En segond lo « Plaidejat deus elements » ont vesèm aqueste còp lo *Huec*, l' *Aire*, l' *Aiga* e la *Tèrra* faire rampèl d'arguments per convéncer qu'es lo mai fòrt a un « pastor de Lomanha » que ditz finalament aquest « arrèst »: « Cadun es mèste en son ostau ». Los mèstres de d'Astròs son Virgili e Deu Bartàs ; escriu en octosillabs dins un gascon que recòrda la lenga mondina de Godolin.

## Extraits

*Que la Tèrra no'm fache tròp,*
*Ja l'èi negada un aute còp.*
*Que lo Huec tròp non m'arrodòle,*
*Jo m'estoni qu'eth non tremòle,* 
*E non se bremba pas benlèu* 
*Deus destupèris que jo'u hèu.* 
*Mes parle Huec, e parle Tèrra,* 
*Me haça l'Aire mala guèrra,* 
*Jo vòli que lor libertat* 
*Lor haça véser la vertat,* 
*E voi sur eths, l'òra presenta,* 
*Trimfar per rason non per crenta.* 

«*Plaidejat de l'Aiga*» dens lo «*Plaidejat deus Elements*»

## Defensor del gascon

Dins son adreça al « legidor gascon », al començament del seu libre, d'Astròs defend vigorosament la siu lenga contra aquels que ja ne son vergonhoses : 
« *Torna, torna, frair, e demòra ;* 
*N'ajas honta d'augir ton frair* 
*Parlar la lengua de ta mair.* »

## Bibliografia

*Astròs, Joan Geraut d'. *Lou Trimfe de la Lengouo Gascouo*. Tolosa : Jan Boudo, Reprint en linha sus la Bibliotèca Nacionala Francesa, 1642. 
**Lou Trimfe de la Lengouo Gascouo* foguèt editat dins sa grafia originala en 1980 per S. Thiolier-Méjean al n°2 de las Annales de l'Institut de langue et de littérature d'òc de l'Universitat de París-Sorbona. En mai de l'òbra i a una introduccion, un lexic e una bibliografia.
*Astròs, Joan Geraut d'. *[[Lo trimfe de la lengua gascoa]]*. Ortès : Per Noste, 2007. Lo tèxt complet en grafia classica normalizada parescut en cò las edicions Per Noste http://www.pernoste.com.
*Podèm trobar un long estudi sus d'Astròs dins « Poètes gascons du Gers depuis le XVIe siècle jusqu'à nos jours » (Poètas gascons de Gers del sègle XVI fins ara) de J. Michelet, publicat en 1904 en çò de T. Bouquet a Aush.

## Ligams extèrnes
* ''Lo trinfe de la lengua gascoa'' a Gallica.fr
* ''L'escòla deu crestian idiòt'' a la Bibliotèca de Tolosa
Filae

250px|left|thumb|Lo temple d'Isis sus la soa isla
**Filae** qu'ei ua vila deu purmèr nòme de Hauta Egipte. Qu'ei famosa per lo son temple d'Isis sus la soa Isla au ras d'Assoan. Aqueth temple, hèra tardiu puish que ho bastit per los *faraon*s lagides d'origina grèga, que segueish los ancians critèris estetics egipcians e que ho, mercès a la soa posicion meridionau e estremada deu costat de la Nubia, lo darrèr lòc de culte egipcian barrat per l'autoritat crestiana. Que ho barrat  en 550e que vadè glèisa, devath Justinian.
Aqueth temple qu'ei, uei lo dia, de segur uns deus géncers e deu miélhers conservat d'Egipte. Que ho desplaçat sus a l'escadença deu sauvetatge deus monuments egipcians per l'UNESCO en 1979 per'mor de la bastida de l'estanca d'Assoan.

## Lo temple
200px|left|thumb|Plan de l'isla de Filae
La mei vielha de las construccions de Filae qu'ei deu temps d'un deus darrèrs faraons d'origina egipciana : Nectanebo I 
Lo temple d'Isis qu'ei ua contruccion deus lagides. Isis que ho ua divinitat venerada mei enlà d'Egipte sia capvath (com, per exemple en lo son temple de Pompeia) o capsus, en Nubia. Certas tribuas nubianas que practicavan lo romiatge e lo culte d'Isis a Filae e qu'avón de pelejà's dab l'Emperi Roman d'orient per'mor d'aquò. La mei famosa qu'èran los Blemis. Las autoritats crestianas qu'avón, a la debuta, de pactejar dab eths ua libertat de culte minimum. Totun, Justinian que barrè definitivament lo temple qui, vadut glèisa, que patí degradacions suber las representacions divinas, on lo crestian e curèn las loas crotz còptas. 100px|right|thumb|Crotz còpta curada sus un monument egipcian.
En 1894, entà rentabilizar la cultura comerciau deu coton, los anglés que bastín ua purmèra estanca qui negava lo temple e l'isla pendent detz mes de l'annada. L'escrivan francés Pierre Loti qu'at denonciè dab vigor. La vesita toristica que's hasèva alavetz en batèu.  En 1979, la bastida d'ua segonda estanca que representè ua miaça mei grana enqüera. L'UNESCO, dab la supervision de l'egiptològa francesa Christiane Desroches Noblecourt que mudè los temples suber l'isla tanhenta de Aguilkià. Aquesta operacion, la meisha realitzada peus temples d'Assoan, que ho hèra complèxa per'mor que caló dessecar l'isla en la bèth desseparar de las aigas, trencar las pèiras deu bastiment, carrejar las, e las tornar hicar com cau mercès a mesuras e fotografias tridimensionaus hèra precisas.

Filae qu'ei tanben famosa peu son arc de Trajan.

[200px|left|thumb|Arc de [Trajan a Filae.]]
Lexic egipcian ieroglific-occitan

Aqueth lexic que balha cada mot dens la soa forma la mei correnta en egipcian mejan. Per la sintaxi véder l'article Gramatica ieroglifica. Per poder utilizar aqueth lexic que cau estar familiaritzat dab las nocions de signes ieroglifics unilitaris, bilitaris, trilitaris e determinatius. 

Que's cau tanben brembar que l'egipcian nota pas que las consonantas. La transcripcion adoptada sus aquesta pagina es hèra idiosincratica, e deu estar melhorada.

## ꜣ

G1

## ꜥ

D36

## b

b

## D

d

## Dj

I10

## F
f

## G

g

## H1

O4

## H2

V28

## Kh (H3)

Aa1

## H4

F32

## I

i

## K
k

## M

m

## N

n

## O

w

## P

p

## Q

X7

## R

r

## S

s

## Sh

N37

|M8-G1-b-t-:Z4-A53 Shabti

## T

t

## Th

U33 o V13

## Bibliografia

### Lexicau
*Budge, Ernest Wallis. *An Egyptian Hieroglyfic Dictionary*. New York : Dover, 1978.

### Gramaticau
*Champolion, Joan Francés. *Principes Généraux de l'Ecriture Sacrée egipcienne*. Paris : Institut d'Orient, 1984. (Ligam internet : Champollion: Gramatica Egipciana )
*Gardiner, Alan Henderson. *Egyptian Grammar*. Oxford : Oxford University Press, 1957.
*Grandet, Pierre - Mathieu, Bernard. *Cours d'égyptien hiéroglyphique*. Paris: Khéops, 1990.

## Ligam intèrne
*Gramatica ieroglifica
*Ieroglifs egipcians
Milán Füst

Nascut en 1888 a Budapèst e mòrt dins la meteissa vila en 1967, escrivan e poèta. En ongrés, lo seu nom se ditz «Fusht Milann».

## Sa vida

Estudiant a Budapèst, publica sos prumièrs escrits dins la revista Nyugat en 1908.

## Son òbra
Poesia
«Változtatnod nem lehet» (Te faire cambiar es pas possible) 1914
Pròsa
«A feleségem története» (L'istoria de ma femna)1942
Ippolito Rosellini

**Ippolito Rosellini** (Pisa, lo 13 d'agost de 1800–Pisa, lo 4 de junh de 1843) egiptològ italian, fondator de l'egiptologia italiana, amic e pròche collaborator deu gran egiptològ occitan Joan Francés Champolion. 

Vadut dens ua familha de marcaders, qu'estudiè la teologia (donc l'ebrieu) a l'Universitat de Pisa on obtiengore la cadièra de Lengas e Culturas Orientaus. Enter 1828-1829 que participè, en collaboracion dab lo son amic Joan Francés Champolion a la famosa expedicion francotoscana en Egipte e Nubia, financiada per lo Rei de França Charles X e lo Granduc de Toscana Leopòld II (qui's partagèn las descobèrtas respectivament per los Musèus deu Lovre e de Florença).

Que publiquè *Monumenti dell'Egitto e della Nubia* en conclusion d'aquestas descobèrtas.
An Spidéal

**An Spidéal** (*Spiddal* en anglés) es un villatge d’Irlanda, en lo Comtat de Galway (Connacht), sus la riba del Ocean Atlantic. L'irlandés qu’ei la primièra lenga de la localitat.
Temple de Karnak

[right|thumbnail|200px|[Dromòs de crioesfinxs de Karnak]]
Lo **Temple de Karnak** (de l'arabi **Al-Karnak**, الكرنك, "La ciutat hortificada") qu'ei situat au ras de l'antica Tebas (uei Loxòr) dens la vila qui los egipcians aperavan *Ipet sut* i-p:t-Y1V-st-st-st-t:O49

br>
Karnak-06-westliche Sphinxallee-Chons-Tempel-1982-gje.jpg
Karnak-30-1.Pylon-Grosser Hof-Tempel Ramses' III-1982-gje.jpg
Karnak-24-Grosser Saeulensaal-1982-gje.jpg
Karnak-20-Statue durch Tuer aus dem Tempel Ramses' III-1982-gje.jpg
Karnak-44-Relief-Geier-Koenig mit Doppelkrone-1982-gje.jpg
Karnak-04-Tempel Ramses' III. ausserhalb-1982-gje.jpg
Karnak village-06-Palmen-1982-gje.jpg


* Excavations in the Central Area of the Amun Temple at Karnak and in the Opet temple (CFEETK)
* Centre Franco-Egyptien d'Etude des Temples de Karnak
Boha

La **boha** qu'ei ua sansonha tradicionau gascona de las Lanas, qu'ei constituida de mantuas partidas :

* Lo sac : qu'ei la resèrva d'aire en pèth d'anhèth o de craba dab ua capacitat d'un detzenat de litres.
* Lo bohet : qu'ei un canèth de husta traucat on e boha lo bohaire.
* Lo pihet qu'ei format de dus tudèths, lo canèth melodic qu'ei traucat de 5 o 6 traucs de jogar, e lo canèth d'acompanhar.
* Lo brunidèr qu'ei un tròç de husta mobil estacat per ua cadea qui serveish tà tapar lo canèth d'acompanhar.
* Las inchas o espiulas o calumets que son simplas e lo mei sovent hèitas de husta (de boish lo mei sovent).

## Véder tanben

## Ligams extèrnes
*Sul sit deus Bohaires de Gasconha  **(fr)**
Paratge (omonimia)

**Paratge** pòt èsser:
* Paratge, una valor occitana de l'Edat Mejana.
* Paratge, un labòratori politic occitan contemporanèu.
Cambridge

thumb|Carrièra King's Parrade, Cambridge, Reialme Unit.

**Cambridge**  ()  es una ciutat britanica situada a 80 km al nòrd-èst de Londres a l'embocadura de la ribièra Cam. La vila es coneguda especialament per èstre un centre universitari màger del Reialme Unit, après la ciutat d'Oxford. Es lo centre administratiu del comtat de Cambridgeshire. A recebut l'estatut de ciutat en 1951.

En 2018, la populacion de la vila èra estimada a 125 758 abitants, dont mai de 24 000 estudiants (entre losquels mai de 17 000 estudiants de l'universitat de Cambridge). Actualament, 31 collègis son gerits de biais autonòm e independant, assegurant l'albergament e lo seguit pedagogic dels estudiants mentre que l'universitat s'encarga de l'ensenhament.

Uèi Cambridge es un centre de technicas de punta escaissat lo *Silicon Fen* (d'après Silicon Valley). Sa fòça economica e inovairitz repause sus las industrias de l'informatica, la biologia e de startup coadas per l'universitat. Mai de 40% de la populacion an un diplòma d'education superiora, siá mai de dos còps la mejana nacionala.

## Nòtas e referéncias
Karl Richard Lepsius

thumb|Karl Richard Lepsius.

**Karl Richard Lepsius** (23 de deceme de 1810 – 10 de julhet de 1884) que ho un egiptològ e linguista alemand deu sègle XIX.

Que vadó a Naumburg an der Saale, en Saxònia (uei Alemanha), tresau hilh de Karl Peter Lepsius e de Friedericke Glaser. Qu'estudiè las antiquitats grègas e romanas dens las universitats de Leipzig (1829–1830), Göttingen (1830–1832), e Berlin (1832–1833). Après aver dehenuda la soa tèsi de doctorat, *De tabulis Eugubinis* en 1833, que viatgè entà París.

Que comencè alavetz a interessà's aus ieroglifs e, que viatgè en Itàlia on rescontrè Ippolito Rosellini. Que tribalhè sus la gramatica ieroglifica de l'egiptològ occitan Joan Francés Champolion en discutir l'idea que'us ieroglifs e notavan las vocalas. En 1847, lo rei de Prússia que'u dè lo parat de gavidar ua expedicion en Egipte e Nubia. Que miè las soas recèrcas a Giza, Abosir, Saqqara, Dashor. En 1843, a El-Fayom, que descrobí lo Laberint d'Egipte decrivut per Erodòt. Arron que viatgè en Nubia on he estudis filologics abans de tornar en Egipte a Karnak e puish en Sinai e a Tanis.

Tornat en Euròpa, enter 1849 e 1858, que publiquè, dab los sons collaborators, *Denkmaler aves Aegypten und Aethiopien* en 12 volums (cinc de tèxtes e la rèsta d'illustracions).

En 1846 que vadè professor de l'Universitat de Berlin e, en 1865, director deu Departament de las Antiquitats Egipcianas deu Musèu de Berlin. 

Que tornè en Egipte en 1866 per i descrobir lo Decret de Canòpus, e ua tresau vegada a l'escadença de l'inauguracion deu Canau de Suèz.

Que's morí a Berlin en 1884.
Gimnàstic de Tarragona

Eth **Gimnàstic de Tarragona** ei un equip catalan de fotbòl dera ciutat de Tarragona, coneishut popularament coma **Nàstic** que juga ena dusau division dera Liga Espanhòla.

Siguec fondat eth 1986 coma gimnàs e eth 1913 obrè era seccion de fotbòl. Era sua epòca mès brilhant siguec entre es ans 1947 e 1950 quan joguec a prumèra division. Des d'alavetz non auie tornat a jogar en aguesta categoria enquiara sason 2006-2007, encara que sonque podec estar ua sason en aguesta division.
Francis William Aston

**Francis William Aston** (n. en 1877, m.1945) foguèt un quimista britanic. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1922.
Frederick Soddy

**Frederick Soddy** (n. en 1877, m.1956) foguèt un radioquimista britanic. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1921.

## Biografia
Nasquèt lo 2 de setembre de 1877 dins la vila de Eastbourne, situada dins lo comtat de East Sussex. Estudièt quimia al Collègi Universitari de Galas e posteriorament al *Merton College* de l'Universitat de Oxford, d'ont foguèt investigador entre 1898 e lo 1900. 

Entre 1900 e 1902 foguèt professor de quimia a l'Universitat McGill de Montreal (Canadà). Entre 1904 e 1914 foguèt professor a l'Universitat de Glasgow, e entre aquel e lo 1919 a l'Universitat d'Aberdeen. L'an 1919 se transportèt a l'Universitat de Oxford, ont demorèt fins lo 1936, e ocupèt la cadièra Lee de quimia. 

Moriguèt lo 22 de setembre de 1956 dins la vila de Brighton, 22 de setembre de 1956.