Escòla pitagoriciana

L’**Escòla pitagoriciana** es una escòla filosofica de l’Antiquitat fondada par Pitagòras(580 - 490 AbC.). Durèt nòu o dètz generacions. Los darrièrs pitagoricians son Xenofil, Fanton de Flionte, Echecrat, Dioclès e Polimnastos.

## Règlas de l’ensenhament

L’ensenhament pitagorician es divisat en doas partidas: una partida pels « acosmaticiens », los non ecara iniciats, e una pels iniciats, los « matematicians ». L'ensenhament es oral e secret. La transmission del saber entre disciòls es acompanhat del respècte des règlas moralas de l'amistat fraternala (en grèc, *filia*) dins son ensems: règla del siléncia, respècte del gra d’initiacion dels discipòls. 
L’escòle pitagoriciana es tanben una confrairiá tant religiosa que scientifica.

## Doctrina
### Principis

* Lo limitat e l’illimitat 
* Natura dels nombres
* Los opausats

Lo calcul pitagorician es abans tot una simbolica numerica. Cada nombre es associat a une figura, que la restriccion a l’estudi dels nombres entièrs positius : 
* 1 representava la divinitat, 
* 2 la femna, 
* 3 l’òme, 
* 10 la fraternitat pitagoriciana... 

Aquela associacion nombre figura es lo supòrt d’una abstraccion matematica, perque lo nombre ven mai dels resultats d’aplications matematicas - financièras, agricòlas... - mas se tròba alara pausat coma principi (en grèc, *Arquè*) de coneissença. S’agís pels pitagoricians d’anar mai prèo de la mistica dels nombres, per l’établiment de leis entre aritmetics.

Es notable que los ensems aritmetics coneguts pels pitagoricians lo foguèron per de construccion iterativas: aquò resulta en fach de la figuracion dels nombres. En partant d’una figura simple, coma le triangle format de tres punts, se pòt agrandir l’ensemble en conservant sa forma mas en aumentant las seunas partidas, per capitar, per exemple, a un triangle format de sièis punts. Aquela figuracion non fixada es una abstraccion importanta per l’Antiquitat, encara que concernavan tanben de volums (piramidas de basas triangularas, carrada, cilindre...). La comparason de las seguidas atal bastidass acaban per la descobèrta de relacions estructuralas e generalas entre d'ensembles particulièrs del nombres.

Aquelas leis naturalas son lo nucli de la concepcion pitagoriciana de las matematicas, considerada coma esoterica e sectària, que los nombres entièrs son censats representar la natura tota entièra. Aquela categoria de nombre ven una fin d'esperela, un principi imuatable qu'a vocacion d'explicar totas causas. Aristòtel rapòrta que Pitagòras prenguèr per devisa « Tota causa es nombre ». Indica per aquela formula que çò qu'impòrta als pitagoricians es en mai de l’experimentacion, mas la teoria dels nombres.

### Astronomia

* Lo cèl e los nombres, l'astronomia
* L’anti Tèrra

### Politica

L’activitat politica dels pitagoricians es -çò pareis- fòrça intensa. Lo modèl social de la frairenetat pitagoriciana implica une nèta prese de partit en favor del regim democratic que tradicionalament, una aristocracia deten lo poder, e en l’occurréncia, los sabers. Pasmens, aquel engatjament democratic es contestable, pueque l’exemple d’Arquitas de Tarent mòstra que l’equilibri politic cercat pels pitagoricians implicava pas necessàriament un regim democratic.

Los pitagoricians prenguèron al sègle V d'un mòde de vida que los separan de la collectivitat : interdits alimentaris complèxes e practica d'una existéncia comunautari començant per une règle de cinc ans de siléncia. Exercèron pendent un temps lo poder a Crotone, mas lors conciutadans acabèron per se revoltar en encendiant lors ostals e chaplant los membres de lor sècta.

Aquel trebolun popular es a l’origina de la disparicion de l’escòla pitagoriciana, mas los discipòls, e lèu los neopitagoricians, continuèron de mantenir pendent longtemps la doctrina de lors mèstres.

## Los pitagoricians
Se pòt citar los pitagoricians coneguts: 

### Pitagòras

### Los pitagoricians ancians
Se sap pauc dels pitagoricians ancians. Es sonque a partir d’Alcmeon de Crotone que de tesmònis disponibles son mai nombroses.

* **Cercòps** .Seriá estat lo rival d’Esiòde. Segon una tradicion contada per Ciceron, Cercòps seriá estat l’autor del *Poèma orfic*, d'una *Davalada als Infènrs* e d'un *Tractat sacrat*.
* **Petron**. Sosten la pluralitat dels monds dispausat de biais triangulars e auriá escrich un libre sul nombre dels monds qu'es segon el egal à 183. Font pricipala: Plutarc, *Perque la profetessa Pitiá dona pas mas los seus oracles en verses*, 22 et 23.
* **Brontin**. Originari del Metapont, sembla que seriá estat le paire de Teano, femna de Pitagòras. Segon qualques tradicions dobtèron dempuèi l’Antiquitat), auriá agut Empedòcle per discipòl. Se li atribuís *Lo Peplos*, *Lo Filat* e *Los Elements de la natura* (segon la Soda), e un tractat *De l’intellècte e de l’entendament*.
* **Teano o Deinono**

:Aqueles dos noms designan benleu la meteissa persona. Segon Jamblic, èra la filha de Brontin e l’esposa de Pitagòras, e èra considerda coma una femna remarcabla tant per sa saviesa que per sa personalitat:
:« La femna deu ofrir un sacrifici a l’instant quitament que daissa lo lièch de son espós. »
:Se fa lo pòrtaparaula de las femnas de Crotone que demandan a Pitagòras « de mantenir lors esposes del respècte degut a l’esposa. » . Las règlas de vida pitagoricianas enebisson als marits de batre lor femna, e impausan als marits l**observacion d'una fidelitat absoluda.  
* **Ippas de Metapont**
* <span id="Calliphon"></span>**Callifon**.[[Mètge]] pitagorician, prèstre d'[[Asclepios]] originari de [[Crotone]] e paire de [[Democedès]] 
* [[Democedès]] 
* **Parmeniscos o Parmicos**. Ciutadan ric de Metapont, se dich que perdèt la facultat de [[rire]] aprèp que davalèt dins la caforna de [[Trofonios]], e que cercava a la trobar en consultant la [[Pitia]]. Auriá vendut, amb Orestadas, lo filosòf [[Xenofan]] coma esclau.

=== Periòde mejan ===

* **Alcmeon de Crotone**
* **Iccos de Tarente**
Iccos de [[Tarent]], filh de Nicolaïodas, [[mètge]], [[atlèta]] vencedor del [[pentatlon antic|pentatlon]] als [[Jòcs Olimpics]] e mèstre de [[gimnastica]]. Son acmèu es datat de la 77 [[olimpiada]]. [[Platon]] conta que son biais de viure pendent sa carrièra es fòrça estricte, subretot sul le comèrci amb las [[femna]]s e los [[adolescent]]s. Lo regim alimentari (conegut per ''repais d’Iccos'') venguèt proverbial per designar un regime parfècte que compren ges de tròp, çò que semble pro correspondre als mòrs e al mòde de vida pitagorician. Mas benleu seriá estat vertadièrament un [[sofista]].
* **Paron**
Demòra pau d'informacion sus aquel filosòf, pel mens se sap que considèra, en s’opausant a [[Simonide]], lo [[temps]] coma un luòc d’oblit, ''tout ignorant''.<br />
Autra font: [[Simplicios de Cilicia]], ''Comentari sus la Fisica d’Aristòtel''.
* **Aminias**
Filh de Dioquetas e amic de [[Parmenid]] al quel inspira l'enveja de l’estudi; onèste òme, viu dins la pauretat, e Parmenid li fach bastir un tombèl aprèp sa [[mòrt]]

=== Pitagoricians recents ===
* **Menestor**
Originari de [[Sibaris]] e l'un dels fondators de la [[botanica]]. Las seunas teorias son conegudas mercé a [[Teofrast]] (''De las causas de las plantas''). 
* **Xoutos o Boutos**
Originari de Crotone, sosten que los principis son le « rara » e le « dens », ipotèsi que mena a l’afirmacion de l’[[existéncia]] del [[vuèit]], perque, sens aqueles principis e lo vuèit, i ariá pas de movement. Segon el, lo [[Univèrs|mond]] ondeja, s’enflant e mermant coma la [[mar]].

Es possible qu'aquel pitagorician siá en fach Ion de Chio, perque aquel darrièr a per escais Xotos.

* **Euritos**
Dins sa "Vida pitagorica", Jamblic precisa qu'Euritos de Crotone es un discipòl de filolaos.

Dins sa "Metafisica", Aristòtel explica qu'Euritos afècta un nombre a la personas, als animals, a la plantas e a la figuras geometricas (lo triangle e le carrat).

Los comentators d'Aristòtel (Alexandre d'Afrodise) e Teofrast -son successor a la tèsta del [[Licèu (escòla filosofica)|Licèu]]- descrivon le gost d'Euritos per las pèiras. Atat, Euritos pren le nombre 250 per mesura de l'òme e cerca pr'amor 250 pèiras de totas las colors ; puèi constituís la siloèta de l'òme amb aquelas, per figurar la cara, lo còrs, los membres, fins a que totas la pèiras sián utilizadas.

* **Arquippos**
Segon [[Jamblic]], es lo sol pitagorician amb [[Lisis de Tarente]] a aver esapat a l'encendi provocat pels òmes de [[Cilon]] aprèp le bandiment de las fraternitats pitagoricianas.

[[Plutarc]] ditz que los rescapats son [[Filolaos]] e [[Lisis de Tarent|Lisis]]. Aprèp l'encendi, [[Arquippos]] torna a Tarent e [[Lisis]] a [[Tebas (Grècia)|Tebas]].

* **Occelos**
Occelos (o Ocelos) de Lucania, fraire de la pitagoriciana Byndaco, sosten que lo genre totjorn uman existissiá. Se li atribuís un ''De la natura de l’univèrs'', qu'afirma que le mond es inengendrat e incorruptible ([[Filon d'Alexandria]], ''De l’eternitat del mond''). Aquel obratge auriá inspirat [[Aristòtel]] per son ''De la generacion e de la corrupcion'', [[Sirianos]] conta que l’auriá quitament plagiat.

Occelos pensa que la triada es l’origina de tot, de que procedisson los dieus e que tenon lor posicion eternala: « ''Es la triada que, la primièra, fixèt començament, mitan e fin''. »   

Pensa que l’ensems de las causas es compausada de cinc elements: als elements classics s'apond l’etèr que son compausats lo cèl e los còrs celèstes. Auriá tanben escrich ''De la lei'', De la reialtat'', De la santetat'', ''De l’origina de l’univèrs''.

* **Icetas**
Icetas de Siracuse seriá l’inventor de l’ipotèsi pitagorician de l’anti Tèrra. Sosten que la vòlta celèsta est fixa, e que sola la [[Tèrra]] es en movement e vira l'entorn de son axe; aquel movement explica segon el l’illusion del movement de totes los astres.

* **Ecfantos**
Ecfantos de Siracusa sosten que los principis son los còrs indivisibles e lo vuèit; Aeti considèra qu’es lo primièr a aver dich que los monads pitgoricians son corporalas. Lo mond es atal constituít d’[[atòm]]s en nombre infinit, distinguits per la grandor, la forma e la poténcia, e son la matèria dels sensibles. sont moguts per un principi divin, Intellècte e Arma, coma una [[Providéncia (religion)|providéncia]] que lo mond es l’idèa. Aquel mond es un e de forma esferica. Plaça la Tèrra al centre del mond, e pensa que vira sus ela meteissa d’oèst capa a l'èst. L'epòca precisa que visquèt podèt pas èsser verificada. Es doncad dificif de saber s'es un davancièr pitagorician de l’[[atomisme]], o se al contrari adaptèt l’atomisme a la pensada pitagoriciana.

* **Xenofil**
Xenofil, de [[Chalcis]], [[musician]] mèstre d’[[Aristoxèn]], moriguèt a l’edat de 105 ans a [[Atènas]] (sens aver jamai estat malaut) e foguèt l’un dels darrièrs pitagoricians.

* **Echecrat**
Echecrat de [[Fliont]] es citat dins lo ''[[fedon]]'', un dialòg de [[Platon]] qu'aquel darrièr li fa sotenir la tèsi pitagoriciana de l’armoniá de l’arma:
:« ''En efècte, la teoria que nòstra arma seriá una armonia me captiva, cada còp que l'ausís expausar, coma es lo cas uèi; e l'ausissent, m'es, poiriái dire, tornat en memòria qu'atal èra ma primièra opinion, a ièu tanben.'' » 

* **Lycon**
Licon (o Licos) de Tarent, [[botanista]] e autor d’una ''Vida de Pitagòras''. Sembla aver compilat d'anecdòtas pron fantasistas sus qualques filosòfs.

Noms que se pòt apondre:
<div style="-moz-column-count:4; column-count:4;">
* **Amiclas**
* **Architas de Tarent**
* **Arion**
* **Boïdas**
* **Clinias**
* **Damon**
* **Damon lo musician**
* **Dioclès**
* **Eufranor**
* **Ipocrates de Chio**
* **Ipon**
* **Ipodamos**
* **Iòn de Chio**
* **Lisis de Tarent**
* **Mionid**
* **Enopid de Chios**
* **Opsimos**
* **faleas**
* **fanton**
* **filolaos de Crotone**
* **fintias**
* **Policlèt**
* **Polimnastos**
* **Proros**
* **Teodòr de Cirèna**
* **Timèu de Locres**
* **Trasiclès*'
</div>

== Lista dels pitagoricians segon Jamblic ==

Vaquí un catalòg establi per Jambliqc, que compren de noms de filosòfs que cap informacion foguèt trobada. 

=== Crotone ===
<div style="-moz-column-count:5; column-count:5;">
*[[Alcmeon de Crotone|Alcmeon]], 
*Ageas,
*Agelas, 
*Agilos, 
*Antimedon, 
*Botos, 
*Brias, 
*Cleofron, 
*Cleostèn, 
*Damoclès, 
*Dimas, 
*Ecfantos,
*Egon,
*Emon,
*Enadros, 
*Epislos, 
*Eratos,
*Ficiadas, 
*Ipposthène, 
*Ippostrate, 
*Itanèu, 
*Leofron,
*Menon.
*[[Milon de Crotone|Milon]], 
*Millias, 
*Onatas, 
*Rodippos, 
*Sillos, 
*Timèu,
</div>
=== Metapont ===
<div style="-moz-column-count:5; column-count:5;">
*Agesarc,
*Agesidamos, 
*Alcias,
*Alioquos, 
*Alopecos, 
*Antimèn,
*Aristèu,
*Aristomèn, 
*Astilos, 
*[[Brontin]], 
*Chilas, 
*Dacidas, 
*Damarmenos, 
*Damotagès,
*Enèu,
*Epifron,
*Eufemos,
*Eurifemos, 
*Euritos, 
*Evandre,
*Glicinos. 
*Iriscos,
*Lacratès, 
*Lacritos,
*Lafaon,  
*Leocid, 
*Leon, 
*Megistas,
*Melesias,
*Orestadas, 
*Parmicos, 
*Proclès, 
*Pirron, 
*Rexibios, 
*Trasimèd, 
*Traseos,
*Xenocad,
*Xenofant, 
</div>
=== Agrigent ===
* [[Empedòcle]]

=== Elèu ===

* [[Parmenid]]

=== Tarent ===
=== Las pitagoricianas ===

Jamblic dona los noms de 16 [[femna]]s que seguèron la doctrina de [[Pitagòras]] : 
<div style="-moz-column-count:5; column-count:5;">
*Abrotelaia,
*Autocharidas.
*Boio e Babelica d’Argos, 
*Byndaco,
*Chilonis, 
*Cratesicleia, 
*Echecrateia, 
*Filtis (filha de Teofris de Crotone),
*Mía, 
*Lasteneia,
*Nisteadosa d'Espart, 
*Pisirrodè de Tarente,
*[[Teano]], 
*Timicha (femna de Millias de Crotone), 
*Turrenis, 
</div>
== Nòtas ==

<references />

== Bibliografia ==

* *Les Présocratiques*, édition établie par J.P. Dumont, 1988
* *Le Dossier Pythagore'', Pierre Brémaud, Ellipses, 2010

## Articles connèxes
* Pitagòras
* Neopitagorisme
* Basilica sosterrana de la pòrte Majora

## Ligams extèrnes
* Sobre la doctrina pitagòrica (Simone Weil)