Steven Spielberg

vinheta|Spielberg en 2017
**Steven Allan Spielberg** (Cincinnati, Ohio, 18 de decembre de 1946) es un director, scenarista e productor american, recebèt l'Òrdre de l'Empèri Britanic. La revista *[[Forbes]]* estima la valor neta de Spielberg a 3,1 miliards de dolars. En 2006, la revista *Premiere* lo cita coma la figura mai importanta e influenta de l'industria del cinèma. Lo *[[Time (revista)|Time]]* lo classifica coma una de las 100 personas pus importantas del sègle. A la fin del sègle XX, la revista *Life* lo nomena la persona mai influenta de sa generacion.
Dins una carrièra de quaranta ans, los filmes de Spielberg toquèron totes tipes de tèmas e genres. Los primièrs filmes de sciénciaficcion e aventuras, sovent per un public jove, son considerats coma un arquetipe de las superproduccions de Hollywood. Los ans seguents sos filmes abordèron de tèmas coma l'Olocaust, l'esclavatge, la guèrra e lo terrorisme.

Spielberg ganhèt l'Oscar del melhor director en 1993 per *[[La lista de Schindler]]* e en 1998 per *[[Saving Private Ryan|Salvar lo soldat Ryan]]*. Tres filmes de Spielberg, *[[Jaws (filme)|Jaws]]* (1975), *[[ET, l'extraterrèstre]]* (1982), e *[[Jurassic Park]]* (1993), batèron los recòrds de dintrada.

﻿Fondador de la societat de produccion Amblin Entertainment e cofondador dels estudios DreamWorks SKG, tanben creèt la *Shoah Foundation Institute for Visual History and Education*, amb l'objectiu de recolhir los testimònis de totes los subrevivents de la Shoah.

## Biografia
Spielberg grandissiá dins la banlèga de Haddonfield (Nova Jersey) e Scottsdale (Arizona). Foguèt totjorn enfachinat per l'industria del cinèma e ja mainat faguèt pagar dintradas per sos filmes ostalencs alara que sa sorre vendiá espets de milh. A 12 ans acabèt sa primièra produccion scenarizada e amb actors. Un an aprèp, a l'edat de 13 ans, Spielberg ganhèt un prèmi per un filme de guèrra de 40 minutas que portava lo títol de *Escape to Nowhere*. En 1963, a 16 ans, sa produccion de 140 minutas nomenada *Firelight*, que pus tard s'inspirèt per a realizar *[[Close Encounters of the Third Kind]]* (Encontras amb lo tresen tipe), foguèt presentada al teatre e qu'amb ela ganhèt 100 $.

Aprèp que foguèt refusat a las escòlas de cinèma tradicionalas, Spielberg dintrèt a la *California State University* de Long Beach per estudiar l'anglés. Obtenguèt un *Bachelor of Arts* en anglés e estudièt lo cinèma.

### Començament de sa carrièra professionala
Spielberg comencèt de se far remarcar per sas competéncias tecnicas e se fotgèt una reputacion. Dirigiguèt Joan Crawford dins l'episòdi *The Eyes* de la seria *Night Gallery*. Foguèt un dels tres episòdis pilòts d'aquela emission fantastica, jos la direccion de Rod Serling. Tanben dirigiguèt de serias nombrosas, subretot lo primièr episòdi de *Colombo: Lo libre testimòni*.

Produguèt *[[Amblin']]*, un filme de solament 24 minutas que lo faguèt lo director mai jove a obtenir un contracte amb l'estudio mai grand de Hollywood: Universal. Lo filme obtenguèt un prèst de  porgit per un amic. *[[Amblin']]* ganhèt divèrses prèmis en diferents festivals e foguèt presentat al Festival de Cinèma d'Atlanta en 1969 e signèt un contracte de 7 ans per la division de la television. Aprèp aver passat 4 ans e aver dirigit una granda varietat de programas de television, dirigiguèt un filme a la television plen de suspens e nomenat *[[Duel (filme)|Duèl]]*, que foguèt aclamat tant per las criticas coma pel public. Finalament lo filme foguèt presentat als cinèmas. 

En 1974, Spielberg optenguèt la realizacion de son primièr long metratge pel cinèma: *[[Sugarland Express]]*. Lo filme tracta d'una istòria vertadièra, conta l'aventura de dos marginalizats (interpretats per Goldie Hawn e William Atherton) e de son ostatge, perseguits per un desplegadament carnavalenc de policièrs e de jornalistas. Lo filme foguèt un fracàs total. 

### ''Jaws''

Pasmens, la meteissa annada, Spielberg dintrèt efectivament dins l'industria del cinèma amb *[[Jaws (filme)|Jaws]]*. Ne faguent lo director lo mai celèbre e important del monde. Dins los burèls de sos productors de *Sugarland Express*, Spielberg trobèt un manuscrit portant lo títol de *Jaws*, que significa «maissa» en anglés. Tornant a l'ostal, devorèt lo libre e decidiguèt de ne far l'adaptacion cinematografica. Malgrat lo fracàs de son fime precedent capitèt a reünir un prèst de dotze milions de dolars. Reüniguèt d'actors pauc coneguts a l'epòca (Robert Shaw, Richard Dreyfuss, Roy Scheider), e lo rodatge poguèt enfin començar. Las anecdòtas de rodatge de *Jaws* son nombrosas e pauc bendisentas: un rodatge laboriós de cent cinquanta cinc jorns, un dels tres peis-cans mecanics foncionava pas tojorn fòrça ben (es perqué se vei pauc lo terrible animal al començament del filme), los tecnicians voliàn solament que lo projècte s'acabèsse, e lo meteis pels actors, e Spielberg el meteis foguèt descoratjat, los capricis de la meteorologia e de l'ocean emmalissent las causas. A la fin d'aquel rodatge laboriós, la paur de l'aiga qu'aviá Spielberg se transformèt en una fòbia vertadièra. 

Mas contra tota esperança, lo filme obtenguèt un succès superant. De fach, per las primièras projeccions d'un filme, despassèt cent milions de dolars per aténher finalament dos cents seissanta milions. Grand admirador d'Alfred Hitchcock, utilizèt per  *Jaws* un metòde de presa de vistas creada pel mèstre de *Vertigo*: lo triple zoom invertit (la camara recuola sus un ralh pendent un rapid zoom endavant).

### Close Encounters of the Third Kind
Aprèp lo succès de *Jaws*, Spielberg se lancèt dins un autre grand projècte, que somiava de realizar dempuèi longtemps. Se tracta d'una istòria d'extraterrèstres pacifics que desembarcan sus la Tèrra, per encontrar l'Òme. En 1977 dirigiguèt doncas *[[Encontres de la tresena fasa]]*, filme per que obtenguèt una nominacion a l'Oscar coma melhor director. Lo filme surfís sus l'onda de *Star Wars*, l'òbra es un succès comercial, lo public s'atropèla per veire aquel novèl filme de sciènciaficcion. Las interpretacions de Richard Dreyfuss e de François Truffaut, del qual Spielberg es admirador, venguèron culte.

Malgrat sos primièrs succèsses, Spielberg faguèt un fracas amb *[[1941 (filme)|1941]]*, una comèdia sus la Segonda Guèrra Mondiala. Aprèp aquò se jonguèt amb son amic George Lucas per rodar *[[Raiders of the Lost Ark]]* (los cercaires de l'arca perdida), amb lo personatge de Indiana Jones jogat per Harrison Ford. Lo filme li donèt una autra nominacion a l'Oscar coma melhor director. 

Tornant cap a la sciénciaficcion e l'exploracion de vida extratèrrestra, Spielberg dirigiguèt en 1982 *[[ET, l'extratèrrestre]]*, venguèt lo filme amb mai d'intrada del moment e un classic del cinèma, obtenguèt lo prèmi de la *National Society of Film Critics* coma melhor director e tanben de *Los Angeles Film Critics Association Awards* coma melhor director e melhor filme.

### Primièrs filmes dramatics
Aprèp aver dirigit las seguidas d'Indiana Jones (*[[Indiana Jones e lo temple maudit]]* i *[[Indiana Jones e la darrièra crosada]]*), Spielberg dirigiguèt *[[La color porpra]]* en 1985 en responsa a aqueles que pensavan que poiriá pas dirigir un drama, filme ont comença la carrièra d'Oprah Winfrey. Malgrat que foguèt pas un succès comercial, recebèt 11 nominacions als Oscar e obtenguèt lo prestigiós prèmi *Irving G. Thalberg* en 1987 e lo prèmi *Directors Guild of America*. 

En 1987 rodèt *[[L'Empèri del Sol]]*, *[[Always]]* (Per totjorn) en 1989, e *[[Hook]]* (Capitan Gafet) en 1991, totes aqueles filmes sens grand succès. 

En 1993 Spielberg suspren lo monde amb *[[Jurassic Park]]*, una istòria de dinosaures creats per manipulacion genetica, e amb un filme en omenatge a Oskar Schindler, *[[La lista de Schindler]]*. Amb la primièra ganhèt 100 milions de dolars en solament nòu jorns, amb la segonda obtenguèt l'Oscar del melhor filme e del melhor director. 

En 1997 Spielberg tornèt la segonda partida de *Jurassic Park*, *[[Lo monde perdut: Jurassic Park]]*, e tanben dirigiguèt *[[Amistad]]*, per que recebèt una nominacion al Glòbe d'Aur pel melhor director. 

En 1998, dirigiguèt *[[Saving Private Ryan]]*, un drama jogat per Tom Hanks e Matt Damon, e lausat per sos imatges realistas del prat batalhièr. Recebèt un autre Oscar coma melhor director. 

En 2001 dirigiguèt *[[Artificial Intelligence: AI]]*, amb Jude Law e Haley Joel Osment, filme basat sus la possibilitat que los robòts pòscan èsser tan reals que poirián aver la capacitat de ressentir coma los umans. En 2002 salguèt *[[Minority Report]]*, amb Tom Cruise, un autre filme ont se mescla la tecnologia del futur e la fantasia, ont la polícia pòt arrestar las personas abans que cometan los crimes. 

En 2002 dirigiguèt *[[Catch Me if You Can]]*, amb Leonardo DiCaprio e Tom Hanks, basada sus l'istòria vertadièra d'un òme que frauda e engana totes amb divèrsas personalitats.

En 2005, Spielberg totjorn tan prolific rodèt l'adaptacion de *[[La guèrra dels mondes (2005)|La guèrra dels mondes]]*, òbra de H. G. Wells, amb Tom Cruise coma personatge principal, e Dakota Fanning coma sa filha. Lo filme faguèt miranda. 

Lo 23 de decembre de 2005 del meteis an, rodèt son filme pus ambiciós, *[[Munich (filme)|Munich]]*, relata las accions d'un dels escadrons de la mòrt enviats pel govèrn d'Israelian per venjar los assassinats dels atlètas olimpics en 1972. Malgrat sas originas josievas, lo director temptèt de mantenir la neutralitat. Aquela decision li valguèt de criticas de la Comunitat Josieva dels Estats Units d'America. Eric Bana ten lo ròtle principal d'Avner, lo cap de l'escadron de la mòrt, e per Daniel Craig, que joguèt James Bond. Per aquel filme, foguèt nomenat al prèmi Glòbe d'Aur e de l'Acadèmia de Hollywood, al Oscar, coma melhor director; sens pasmens capitar.

## Produccions
Spielberg prodiguèt *[[Poltergeist (filme)|Poltergeist]]*, *[[Retorn cap al futur]]*, *[[The Flintstones]]*, *[[Casper]]*, *[[Men in Black]]*, *[[Deep Impact (filme)|Deep Impact]]*, per las mai conegudas. 

Tanben produguèt de filmes d'animacion coma *[[Tiny Toon Adventures]]* e *[[Animaniacs]]*. 

En mai de fondar sa pròpria productora (Amblin Entertainment), Spielberg fondèt DreamWorks SKG amb Jeffrey Katzenberg e David Geffen en 1994. Aquel estudio es responsable dels filmes coma *[[American Beauty]]*, *[[Gladiator]]*, *[[Cast Away]]*, *[[Memòrias d'una geisha (filme)|Memòrias d'una geisha]]* e lo fime d'animacion per ordenador *[[Shrek]]*, e mai. 

Spielberg es tanben reconegut per sas accions de caritat per las organizacions de la Segonda Guèrra Mondiala e la *Righteous Persons Foundation* (que regropa divèrses projèctes josieus, especialament d'organizacions en memòria de l'Olocaust). Tanben fa partida de la Junta de Conselhièrs de l'Escola de Cinèma-Television de la Califòrnia State University. 

Steven Spielberg es maridat amb l'actritz Cate Capshaw, que coneguèt pendent las audicions pel filme *[[Indiana Jones e lo temple maudit]]*.

## Filmografia
* 1959 - *The Last Gun*, direccion e montatge
* 1961:
** *Escape to Nowhere*, direccion, scenario e montatge
** *Battle Squad*, direccion, scenario e montatge
* 1964 - *Firelight*, direccion, scenario e montatge
* 1967 *Slipstream*, inacabada, direccion e scenario
* 1969: 
** *[[Amblin']]*, direccion, scenario e montatge
** *Night Gallery*, fragment *Eyes*
* 1971:
** *Murder by the Book*, episòdi de la seria de TV *[[Colombo (seria)|Colombo]]*
** *[[Duel (filme)|Duel]]*, direccion
* 1972 - *Something Evil*, direccion e distribucion
* 1973: 
** *Ace Eli and Rodger of the Skies*, scenario
** *Savage*, direccion e montatge
* 1974 - *The Sugarland Express*, direccion e scenario
* 1975 - *[[Jaws]]*, direccion e distribucion (vòte)
* 1977 - *Close Encounters of the Third Kind* (*Encontra amb lo tresen tipe*), direccion e scenario
* 1978 - *I Wanna Hold Your Hands*, produccion
* 1979 - *[[1941 (filme)|1941]]*, direccion
* 1980:
** *Used Cars*, produccion 
** *The Blues Brothers*, distribucion 
* 1981
** *Continental Divide*, produccion
** *[[*Raiders of the Lost Ark*]], (*A la recèrca de l'arca perduda*) direccion
[[1982]]:
** *E.T. The Extra-Terrestrial*, (*ET, l'extraterrèstre*), direccion
** *Poltergeist*, direccion (pas mencionat dins los crèdits), produccion, scenario e montatge
* [[1983]] - *Twilight Zone: The Movie*, segonda istòria, direccion e produccion
* [[1984]]:
** *Gremlins*, produccion e distribucion
** *Indiana Jones e lo temple maudit* (*Indiana Jones and the Temple of Doom*), direccion e distribucion
* [[1985]]:
** *The Goonies*, produccion, scenario e montatge
** *Retorn cap al futur* (*Back to the Future*), produccion
** *Amazing Stories*, seria de TV, fins a [[1987]], produccion
** *Lo jove Sherlock Holmes* (*Young Sherlock Holmes*), produccion
** *La color porpra* (*The Color Purple*), direccion e produccion 
* [[1986]]:
** *The Money Pit*, produccion
** *An American Tail*, produccion
* [[1987]]:
** *Harry e los Hendersons* (*Harry and the Hendersons*), produccion
** *Innerspace*, produccion 
** *Three O'Clock High*, produccion 
** *Batteries not Included*, produccion 
** *L'Emperi del Solelh* (*Empire of the Sun*), direccion e produccion 
* [[1988]]:
** *Who Framed Roger Rabbit?*, produccion 
** *The Land Before Time*, produccion
* [[1989]]:
** *Tummy Trouble*, cort, produccion 
** *Dad*, produccion
** *Retorn cap al futur 2* (*Back to the Future Part II*), produccion 
** *Indiana Jones a l'ultima crosada* (*Indiana Jones and the Last Crusade*)
** *Always*, direccion e produccion 
* [[1990]]:
** *Joe contra lo volcan* (*Joe Versus the Volcano*), produccion 
** *Yume*, produccion 
** *Retorn cap al futur 3* (*Back to the Future Part III*), produccion 
** *Roller Coaster Rabbit*, cort, produccion 
** *Gremlins 2: La novèla generacion* (*Gremlins 2: The New Batch*), produccion
** *Aracnofobia* (*Arachnophobia*), produccion 
** *Tiny Toon Adventures*, seria de TV, fins a [[1992]], produccion
* [[1991]]:
** *An American Tail: Fievel Goes West*, produccion 
** *A Wish for Things That Work*, sèrie de TV, produccion 
** *Hook*, direccion
* [[1992]]:
** *It's A Wonderful Tiny Toons Christmas Special*, produccion 
** *Tiny Toon Adventures: How I Spent My Vacation*, produccion 
** *The Plucky Duck Show*, seria de TV, produccion 
* [[1993]]:
** *Trail Mix-Up*, cort, produccion 
** *Class of '61*, produccion 
** *Animaniacs*, seria de TV, fins a [[1998]], produccion e scenario
** *Family Dog*, seria de TV, produccion
** *Seaquest DSV*, seria de TV, fins a [[1995]], produccion 
** *We're Back! A Dinosaur's Story*, productor
** *Jurassic Park*, direccion e produccion
** *La lista de Schindler* (*Schindler's List*), direccion e produccion 
* [[1994]]:
** *Tiny Toon Adventures: Spring Break Special*, produccion 
** *Els Picapedra* (*The Flintstones*), produccion 
** *Yakko's World: An Animaniacs Singalong*, produccion 
** *Tiny Toons Spring Break*, produccion 
** *I'm Mad*, produccion 
** *ER*, seria de TV, produccion 
* [[1995]]:
** *Casper*, produccion 
** *Pinky and the Brain*, seria de TV, fins a [[1998]], produccion 
** *Freakazoid!*, serie de TV, fins a [[1997]], produccion 
** *Balto*, produccion 
** *Tiny Toon Adventures: Night Ghoulery*, produccion 
** *A Pinky & the Brain Christmas Special*, produccion 
** *The Dig*, scenario
** *Your Studio and You*, distribucion
* [[1996]]:
** *Survivors of the Holocaust*, documentari per la a TV, produccion
** *High Incident*, seria de TV, fins a [[1997]], produccion 
** *Twister*, produccion 
** *The Best of Roger Rabbit*, produccion 
* [[1997]]:
** *Men in Black*, produccion 
** *The Lost Children of Berlin*, produccion 
** *El monde perdut: Parc Juràssic* (*The Lost World: Jurassic Park*), direccion e distribucion
** *Amistad*, direccion e produccion 
* [[1998]]:
** *Deep Impact*, produccion 
** *The Mask of Zorro*, produccion 
** *The Last Days*, documentari, produccion
** *Toonsylvania*, seria de TV, fins a [[2000]], produccion 
** *Pinky, Elmyra & the Brain*, seria de TV, produccion 
** *Saving Private Ryan*, direccion e produccion 
* [[1999]]:
** *The Haunting*, produccion 
** *The Unfinished Journey*, cort documentari
* [[2000]]:
** *A Holocaust Szemei*, documentari, produccion 
** *Shooting War*, produccion e montatge
* [[2001]]:
** *Semper Fi*, produccion 
** *Shrek*, produccion 
** *Evolucion* (*Evolution*), produccion 
** *Parc Jurassic III*, *Jurassic Park III*, produccion 
** *Band of Brothers*, mini seria de TV, produccion 
** *We Stand Alone Together*, documentari, produccion 
** *Vanilla Sky*, distribucion
** *Artificial Intelligence: A.I.*, direccion, produccion e scenario.
* [[2002]]:
** *Broken Silence*, mini seria documentària de TV, produccion 
** *Price for Peace*, documentari, produccion
** *Men in Black II*, produccion 
** *Taken*, mini seria de TV, produccion 
** *Minority Report*, direccion
** *Catch Me if You Can*, direccion e produccion 
* [[2003]] - *Burma Bridge Busters*, documentari, produccion 
* [[2004]]:
** *Voices from the List*, documentari, produccion 
** *The Terminal*, direccion e produccion 
* [[2005]]: 
** *La guèrra dels mondes* (*War of the Worlds*), direccion
** *Munich* direccion e produccion 
** *Memòrias d'una geisha* (*Memoirs of a Geisha*), produccion 
* [[2006]]:
** *Monster House*, produccion 
** *Flags of Our Fathers*, produccion 
** *Cartes des d'Iwo Jima*, produccion 
* [[2007]]:
** [[Transformers]], produccion 
** [[On The Lot]], programa de TV per cineastas, produccion
* [[2008]]:
** *Indiana Jones e lo reialme del crane de cristal]]* (*Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull*), direccion
** *Eagle Eye* produccion 
* [[2009]]:
** *The Trial of the Chicago 7*, produccion
** *Transformers: Revenge of the Fallen*, produccion
* [[2011]]:
** *Lincoln*, produccion
** *When Worlds Collide*, produccion
** *Jurassic Park IV*, produccion
** *The Adventures of Tintin: Secret of the Unicorn*, direccion e produccion
** *Interstellar*, produccion
** *Old Boy*, produccion

== Prèmis ==
=== [[Prèmi Oscar|Oscars]] ===




=== [[Prèmi Glòbes d'Aur|Glòbes d'Aur]] ===



== Referéncias ==
<references/>

== Ligams extèrnes ==


* [https://web.archive.org/web/20100609141620/http://archive.sensesofcinema.com/contents/directors/06/spielberg.html Senses of cinema: Steven Spielberg]
* [https://web.archive.org/web/20181005034637/http://www.lib.berkeley.edu/MRC/spielberg.html Steven Spielberg Bibliography (via UC Berkeley)]
* [https://web.archive.org/web/20090702001149/http://www.dreamworks.com/dreamworks_home.html Web oficial de Dreamworks]
* [https://web.archive.org/web/20140830180730/http://www.vhf.org/ Survivors of the Shoah Visual History Foundation (founded by Spielberg)]
* *Time'' 100: Steven Spielberg
* They Shoot Pictures, Don't They?
* Spielberg at 60 - Empire
* Fansite and forum "Playmountain", the successor of "Spielbergfilms"