open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Coduras

**Coduras** (*Coudures* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ku'ðyrəs]. Las fòrmas ancianas que son *Coudures* (mapas de 1638, de 1651 e deu començament deu sègle XVIII) .

Per Albèrt Dauzat, *Coduras* qu'ei derivat deu gascon *cot*, emplegat dens la region d'Ortès e de las Lanas, dab lo sens de « còrn, canton », qui dona *coduròu* « canton, cornèr ».

Negre e Astor, citats per Bénédicte Boyrie-Fénié, que hèn, au contrari, de *Coduras*  un plurau deu gascon *cotura*, « tèrra cultivada », deu latin *cultura*; Negre que pensa la fòrma *Coduras* dab *d* ei devuda a l'atraccion de *codurau*.

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'ei de l'idèa de Negre e d'Astor e que precisa *coduras* ei la fòrma regulara deu latin *culturas* [çò qui correspón a ua partida deu gascon]. Lo senhor de Lascun qu'i hit bastir ua bastida cap a 1306 . 

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna
* Bernat Daudijòs

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Comunautat de comunas de Shalossa Tursan

## Nòtas
Creon d'Armanhac

**Creon d'Armanhac** (*Créon-d'Armagnac* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [kre'uŋ]. Bénédicte Boyrie-Fénié que cita ua fòrma anciana,  *Creon* (mapa de 1651) .

Per Albèrt Dauzat, *Creon* qu'ei benlhèu derivat de **crev-onem* o **crav-onem*, associat a la Crau, nom qui s'explica per ua basa **car-*, « pèira » .

Astor, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, a la seguida de Boisgontier (NRO, n° 27-28, 1996) e Bénédicte Boyrie-Fénié era-medisha qu'explican *Creon*, atau com Crion, ei ua bastida fondada au començament deu sègle XIV per Amaury de Craon, sortit de Craon (Mayenne) (*castrum Credonense* en 1041) e senhor d'aqueth lòc. Lo nom de la vila de Mayenne qu'ei religat a *craon* « greda, plastre ».

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véser tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Donzac (Lanas)

**Donzac** (*Donzacq* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [dun'zak]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Petrus de Donzag* aus sègles XI-XII, *Donzac* (mapas de 1714 e de 1733) .

Dauzat, Negre e Astor (los dus darrèrs citats per Bénédicte Boyrie-Fénié), Bénédicte Boyrie-Fénié era-medisha qu'explican *Donzac* per un nom latin d'òmi *Domitius* e lo sufixe *-acum* (Astor qu'ajusta la possibilitat d'un *Domicius*) .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Durhòrt e Baishen

**Dur Hòrt e Baishen** o **Dur Hòrt-Baishen** (*Duhort-Bachen* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
### Durhòrt
La prononciacion qu'ei [dy'hɔrt]. Las fòrmas ancianas que son *Duhort* (mapas deu començament deu sègle XVIII e de 1714), *Duhor* (mapa de 1733) .
*Duhòrt* qu'es ua varianta grafica de *Durhòrt*. *Durhòrt* qu'es compausat de dus adjectius, *dur* e *hòrt*, per ensenhar aus enemics que lo castèth èra imprenable, inconquerible. Per Schmittlein, en 1961, los *Durfòrt* que podèn estar un nom germanic d'òme *Turward*, avant atraccion paronimica cap aus dus adjectius , mès que caleré ua atraccion semblabla per totis los *Durfòrt* o *Durhòrt*, çò qui sembla improbable . Joan Coromines que pensa los noms en *dur-*, *dor-* representan lo celtic *durum*, « hortalessa » (« mercat, vila clausa, mès que mès en plana e pas hortalessa » segon Xavier Delamarre ) e que *Durfòrt / Durhòrt* es ua traduccion de *Duronertos*, medish sens ; lo medish argument que per *Turward* que's pòt utilizar. Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que prepausa shens certitud un toponime deu Sussex, *Durford* e Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, que causeish com Dauzat l'adjectiu *dur*, associat dab *hòrt*, per un nom de hortalessa
.

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'ajusta ua comunautat de de Benedictins s'implantè au sègle VI a Sent Joan de *la Castelle* [au nòrd-oèst deu borg], mès lo nom qu'ei medievau e que vien de la bastida vienuda deu pariatge enter Edoard III d'Anglatèrra e l'abat de la *Castelle*, dens l'intencion de har créder a son caractèr defensiu. B. Boyrie-Fénié qu'accèpta l'explicacion de Dauzat e d'Astor

### Baishen
La prononciacion qu'ei ['baʃen] e Bénédicte Boyrie-Fénié pòt pas citar cap fòrma anciana. Lo quartièr qu'arregarda la vath d'Ador. Bénédicte Boyrie-Fénié que prepausa lo mot *baish* (latin vulgar *bassiare* > *baishar*) e lo sufixe aquitanic *-ennu* , mès qu'ei associar mots d'epòcas diferentas.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Dume

**Dume** (*Dumes* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
 
 
### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son *Sancti Martini de Dumis* en 1291, *Dume* en 1638 (mapa), *Dumes*, *Dume*, *Dume* (mapas deu sègle XVIII). La prononciacion qu'ei ['dymə]. Pr'amor de la situacion geografica, Benedicte Boyrie-Fénié que's pensa lo nom qu'ei un oronime. Ua fòrma anciana de Sent Pèr deu Mont qu'ei *S. Petrus de Dumo* .

Xavier Delamarre qu'explica *dumion* com « tuca, serret, costalat, terrèr ». L'irlandés *dumae* qu'a aqueth sens; *Dume* au Portugau qu'ei atestat peus autors tardius de l'Antiquitat *Dumium*. Delamarre a pas de certitud per la comuna de las Lanas, mès que prepausa totun un etime *dumiā* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
* Glèisa de Sent Pèr de Dume.
* Castèth de Navalhas.


File:Dumes église 2.JPG|Glèisa de Sent Pèr de Dume.
File:Dumes château de Navailles.JPG|Castèth de Navalhas.
File:Dumes fontaine Mondiron.JPG|Hont de Mondiron.


## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Comunautat de comunas de Shalòssa Tursan

## Nòtas
Escalans

**Escalans** (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [eska'lans]. Las fòrmas ancianas que son **Deschalanis*, *de Scalanis*, deu sègle XIV .

Per Albèrt Dauzat, Escalans qu'ei dens ua vath e que sembla mauaisit d'i véder un rapòrt dab *scala*.

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que precisa lo lòc domina la vath d'un afluent de Gelisa e i a ua vista immensa. Negre qu'explica lo nom peu plurau de l'occitan *escalant* .

Bénédicte Boyrie-Fénié que constata l'error topografica de Dauzat, çò qui permet de justificar un toponime derivat de *scala*, « escala, gra », mès shens saber quin ei lo sufixe.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véser tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Estivaus

**Estivaus** (*Estibeaux* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [esti'βaws]. Las fòrmas ancianas que son *Estivaus*, en latin, aus sègles XI-XII, *Estivaux* en 1243 e 1305, *Arnaldus d'Estivals* en 1294, *Estivalibus*, en latin, en 1375-76, *Estibaux* (mapa de 1638) *Estibeux* (mapa de 1714) .

Per Albèrt Dauzat, *Estivaus* que representa lo gascon *estibaus*, qui vien deu latin *aestivalis*, dab lo sens de « lòc d'estivada ».

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que hè d'Estivaus lo plurau de l'occitan *estibal* « lòc de varèit, tèrra que dèishan pausar e qui sèrv de pastenc ». Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, qu'i coneish l'occitan *estival*, nom qu'arreliga a l'amontanhatge o a las activitats agricòlas (produccion de cerealas o, au cntrari, varèit.

Bénédicte Boyrie-Fénié  qu'ajusta an recensat un grop de 37 tumulus sus las lanas de Gèrt, enter Estivaus e Pomarés, qui son ligats aus grans camins d'amontanhatge e d'estiva, tanlèu la Protoistòria, çò qui confirma las explicacions precedentas. Lo nom de *gèrt* que designa las pradas bonas per apastengar . 

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Escorce

**Escorce** (*Escource* en francés) qu'es ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son : *Escorce (Sanctus Martinus de ~)*, au sègle XI o XII, en latin, *Eskourse*, en 1304, *Escource*, en 1638 e 1647 (mapas en francés), *Escourse*, en 1714 e 1733 (mapas en francés). La prononciacion qu'es [əs'kursə] . Dauzat, que supausa lo nom deu vilatge vien deu nom deu riu *Escorce* .

Que s’agís lhèu d’un transferiment a la localitat deu nom de l’arriu d’Escorce, segon ua evolucion frequenta en toponimia, mes aquò n’explica pas per tant l’origina deu nom si medish, e adara mei d’ua ipotèsi que coabitan.

Que s’agís lhèu d’un transferiment a la localitat deu nom de l’arriu d’Escorce, segon ua evolucion frequenta en toponimia, mes aquò n’explica pas per tant l’origina deu nom si medish, e adara mei d’ua ipotèsi que coabitan.
L’etimologia deu mot escorce n’es pas establida, vienents lhèu d’un tèrme dont significa « hont ». Lo nom deu vilatge que puiré en efèit derivar deu mot gascon *escorra*, dont significa « canau d’escorrement », « crasta », o enqüera « varadet ».

Segon lo Pr Jean-Baptiste Orpustan, lo nom deu vilatge que puiré viéner deu mot basco ezkurra, dont significa « lo gland » o per espandiment dont designa l’arbe (lo cassi) – de l’ua part pr’amor saben que la lenga basca (o proto-basca) s’estenè a bisa mantuns sègles a, hòrt delà de los sons limits actuaus, e de l’auta part pr’amor n’es pas mauaisit d’imaginar qu’i avè hòrt de cassis, e donc de glands, suu territòri d’aquera comuna.

Ua auta ipotèsi qu’arrestaca lo toponime Escorce au vèrbe occitan *escorchar*, dont significa « har mei brac », per exemple ua caminada enter duas comunas mei granas (La Bohèira e Mamisan ?).

## Istòria
* En 1863, la comuna de Solferino que's creè, deu territòri d**'Escorce**, La Bohèira, Morcens, Sabres, Lua, Onessa e Laharí e Començac .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Sabres; qu'es adara dens lo canton de *Haute Lande Armagnac* (en francés), donc de Hauta Lana Armanhac.

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

Pèir Mèule (1894-1992), autor d'un assai de diccionari de gascon maritime.

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Estiguarda

**Estiguarda** (*Estigarde* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [esti'ɣwardə]. Las fòrmas ancianas que son *afar d'Estiguarde* en 1277, *ecclesia d'Estigarda* en latin, cap a 1325, *Stigarda*, en latin, en 1336 e 1340 .

Per Dauzat, lo nom que vien de *garda*, « pòste fortificat » dab un prumèr element escur, com a Estipuèi (Gers ).

Bénédicte Boyrie-Fénié que part deu cas d'Estialesc, qui a fòrmas ancianas en *Esquialest* e *Esquielest*; lo prumèr element d'aqueth nom analisat per Miquèu Grosclaude sembla *esquia*, d'origina germanica e qui a dens aqueth nom un sens oronimic « cropa de terrenh »; que i a donc avut un càmbiament de [k] en [t], fenomèn frequent en gascon. *Estiguarda* que seré alavetz **Esquiaguarda*, lo turon dab un pòste de guarda ( > **Esquiguarda* > *Estiguarda*) ; la modificacion de consonanta qu'ei ací ua dissimilacion ([g] qu'ei la sonòra de la sorda [k]).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Las Aigas

**Las Aigas** (; *Eugénie-les-Bains* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
*Eugénie-les-Bains*, en francés, qu'ei un nom modèrne, qui vien de l'emperairitz Eugènia. Que creèn la comuna en 1861 dab un quartièr de Sent Loboèr [e autes tròces]. L'emperairitz qu'estó la mairia d'ua petita estacion termala desvolopada per ua societat. Lo nom dens la lenga indigèna qu'ei simplament *Las Aigas*, en relacion dab las honts termalas .

## Istòria
La comuna que's creè en 1861, per decision imperiau, dab un tròç de la comuna de Sent Loboèr, la comuna d'Esperons (nom francés) sancera, suprimida e un tròç de la comuna de *Damoulens* (nom francés, *Damoulen* marcat dus còps sus la mapa de Cassini ), suprimida (l'aute tròç qu'anè a Baús Sobiran) . Sus la mapa d'Estat Major, l'emplaçament deu borg qu'ei marcat *Bains de St Loubouer*  (*Eaux Minérales* sus la mapa de Cassini).

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Fargas (Lanas)

**Fargas** (*Fargues* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei ['fargəs]. Las fòrmas ancianas que son *Ffaurges* en 1273, *Fargues* (mapas de 1714 e 1733) .

Dauzat qu'escriu *Farga(s)* ei la fòrma meridionala deu latin *fabrica* qui a lo sens d'« obrador », puish de « harga ».

Negre e Astor, citats per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'explican lo nom com lo plurau de l'occitan *farga*, « harga », atestat en gascon a costat de *harga*.

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'ajusta lo nom qu'èi ua fòrma mieja-sabenta qu'a guardat *f-* iniciala, contra la fonetica gascona  (o meilèu ua prononciacion influenciada per la grafia).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Comunautat de comunas de Shalossa Tursan

## Nòtas
Èiras e Montcube

**Èiras e Montcube**  o *Èiras de Mont Cube* o *Èiras-Mont Cube* (*Eyres-Moncube* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ɛjrə muŋ'kyβə]. Las fòrmas ancianas que son *parr. Sancti Bartholomei d'Eyres, diocesis Adurensis* en 1289, *Aeyres* (mapa de 1638), *Eyheires* (mapa deu començament deu sègle XVIII), *Eyres* (mapa de 1714), *Moncube* (mapas de 1714 e de 1733) .

Per Dauzat, lo nom d'Èiras que vien benlhèu deu latin *area*, au sens de « tèrra eishartigada ».

Negre e Astor, citats per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'interprètan lo nom d'Èiras com lo plurau deu gascon *èira*, « aira, sòu (per bàter lo hroment) ».

Per Èiras, Bénédicte Boyrie-Fénié qu'explica lo latin *area* ( > *aira*, *èira*) ei possible foneticament, mès improbable dens lo sens de « tèrra eishartigada » perqué lo gascon ditz *artiga*.

Per Montcube, B. Boyrie-Fénié que postula ua apellacion tautologica (que contien dus còps lo sens de « mont »). Montcube qu'ei situat au pè deu poi de Montsoèr. En mei deu resultat deu latin *mons*, que i auré un nom vienut de la basa preindoeuropèa *KoB-*, puish atraccion deu gascon *cuba*. Que i a dens la comuna de Nerbis un lòc *Métairie de Cubis*, on an trobat un tumulus, çò qui confirmaré lo sens oronimic. B. Boyrie-Fénié qu'arreconeish lo costat conjecturau de sa construccion . La situacion deu lòc sus un planèr enter duas vaths s'opausa pas a un oronime.

## Istòria
* En 1844, qu'incorporén la comuna de Montcube a Èiras e la comuna navèra que vadó *Eyres-Moncube* .

Tant lo borg d'Èiras com lo lòc supausat de Montcube qu'èran quasi au limit de las duas comunas.

## Administracion

## Demografia d'Èiras, puish d'Èiras e Montcube

* Demografia de Montcube : Véder a l'article

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Comunautat de comunas de Shalossa Tursan

## Nòtas


?
Lo Hrèishe

**Lo Hrèishe** (*Le Frêche* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [lu'rrɛʃə]. Bénédicte Boyrie-Fénié pòt pas citar de fòrmas ancianas.

Dauzat, que's contenta de díser lo nom vien deu latin *fraxinum*, « hrèishe, hrèisho, herèishe » .

Negre e Astor, citats per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'explican lo nom com  lo gascon *frèishe, herèisho *, qui devó significar a l'origina « ensemble de hrèishes » (?).

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'ajusta lo nom ei plan coneishut e que precisa l'anciana comuna de *Richet*, adara dens Pissòs (*Frassied* au sègle XI, *Frayssenet* en 1279, *locus Sancti Johannis de Rayshiet* en 1310) ei un collectiu (*hreishet* : ensemble de hrèishes.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Gars (Lanas)

**Gars** (*Gaas* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [gas]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Laurentius de Gars* aus sègles XI-XII, *Gas* (mapa de 1638), *Gaas* (mapas de 1714 e de 1733) .

Dauzat que declara lo nom escur e prepausa shens certitud in radicau galloroman *gan-* dab lo sufixe *-acium*. Lo nom qu'ei religat dab Doason.

Bénédicte Boyrie-Fénié que dona informacions sus la comuna : ua ocupacion deu sòu anciana, dab un camp preistoric a La Guarda, ua embarra de data pas coneishuda au sud-oèst deu borg a 2,5 km, monedas romanas descobèrtas. Lo nom e la position topografica [çò qui sembla estranh : lo borg qu'ei sus un turon) que hèn pensar au mot *igàs*, comparable a *iga* en lengadocian, qui auré lo sens de « tèrras inondablas, canihòça »; mès aquò s'opausa a la fòrma dab *r* qui sembla etimologica. Lo nom que demòra escur.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Gavarret (Lanas)

**Gavarret** (*Gabarret* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son : *Gavarred*, au sègle XI o XII, *Gavarretum*, en latin, au sègle XI o XII, *Gavarettum (juxta ~)*, en latin (*Gallia Christiana*), *gaverad (de ~)*, en 1242, *Gaveret*, en 1243, *Gaverettum*, en latin, en 1243, *Gavaretto*, en latin, en 1285, *Gavaretto (Castellanie de ~)*, en latin, en 1305, *Gavaretto*, en latin, au sègle XIV, *Gabarret*, en francés (mapa de 1651). La prononciacion qu'ei [gawa'rret] . 

Lo nom que vien probablament deu gascon *gavarra*, « mei gròs que la toja », e per extension « lana plea de bruishòcs », dab lo sufixe *-et*, deu latin *-etu(m)*. Lo basco *gap(h)ar/kaparr * « bruishòc, o bruishagar, (pleishagar, brocassar) » que deu aver la medisha origina . Cf. catalan *gavarrera*, « garrabèr, garrabelhèr », *Gavarra*, toponimes catalans.

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Gavarret (caplòc); qu'ei ara deu canton de *Haute Lande Armagnac* (en francés), donc de Hauta Lana Armanhac.

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véser tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Fargas (omonimia)

**Fargas** pòt designar:
*Fargas (Carcin)
*Fargas (Lanas)
*Hargas de Lengon
*Fargas-Sent Ilari (Gironda)
Galhèra

**Galhèra** (*Gaillères* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ga'ʎɛrə]. Las fòrmas ancianas que son *castellum Gayera* en latin, en 1143, *Gahère* en 1343, *Gallieres* (mapa de 1714), *Galhere* (mapa de 1733) .

Per Dauzat, lo nom qu'ei escur, benlèu derivat d'un radicau prelatin *gal-*, « calhau », dab lo sufixe *-aria* .

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'interprèta lo nom dab lo gascon *galhèra*, « estat de çò qui ei vivaç, vigorós », justificat benlhèu per un sòu ric .

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'arrefusa l'explicacion de Dauzat perqué lo mot ei pas coneishut dens lo lexic e per rasons semanticas. Que i a avè ua plaça hòrta donada aus *Prémontrés* de la Casa Diu en 1143. Lo nom que seré deu tipe *[[Les Andelys|Château-Gaillard]]* e l'etime que poderé estar lo prepausat per Negre, *galhèra*. *-S* finala que seré adventícia , mès la question ei de saber se la prononciacion donada ei autentica o vertuosa.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Gamarde

**Gamarde** (*Gamarde-les-Bains* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ga'mardə]. Las fòrmas ancianas que son *Gamarde* en 1269 e 1273, *terras de Gamarde* en 1279, *Gamarde* (mapas de 1638, 1647, 1714 e 1733) .

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'explica l'origina dab lo nom germanic d'òmi *Gamardus* .

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'arreliga *Gamarde* dab lo nom basco de Camó (francés Camou), en Sola qu'ei *Gamarte* [en realitat *Gamere*, Gamarte qu'ei ua comuna de Baisha Navarra, en *Cize*, qui's ditz *Gamarte* en basco e Gamarthe en francés]. Lo nom que vieneré d'un mot aquitanic qui's tròba tanben dens lo basco *gamas* « sòrta de tèrra argelèra, bona per hèr bastiments en tàpia », dab un sufixe locatiu qui correspón au basco *arte* « enter ». L'explicacion que seré confirmada per la natura pedologica de la comuna e la proximitat de Preishac ''los Banhs'' e las suas « bauras termalas » .

Segon J.B. Orpustan, los noms de tipe *Camo*, *Cambo* que vien d'ua basa idronimica anciana adoptada tanben en basco e Gamarte qu'a banhs tanben. Los noms bascos dab *C-* que son sonorizats en *G-* : *Camo* que's ditz *Gamue* (*Gamere* sus Wikipèdia). Qu'ajusta la sonorizacion deu basco *arte* en *arde* qu'ei regulara e que prepausa un compausat *gamo-arte(a)*, « (lo lòc) enter las aigas termalas ». La coeréncia de l'ensemble que permet d'apartar la solucion germanica de Negre .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Garenh

**Garenh** (*Garein* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son *Garenh*, en 1270, *par. de Gareinh*, en 1274, *ecclesia Sancte Marie de Garreinh*, cap a 1320, *de Garenh*, en 1336, 1340, *capellanus Sancte Marie de Garreinh*, cap a 1375. La prononciacion qu'ei [ga'reɲ] .

Dauzat, qui coneishèva pas las fòrmas ancianas, qu'explicava lo nom per *Garin*, un nom germanic d'òme ; atau que hèi Negre, per la medisha rason.

Com Miquèu Grosclaude ac demostrè, un sufixe en *-enh* pòt pas aver que duas originas : *-*ennu*, sufixe autoctòn (aquitan), qui avè a l'origina un sens d'apertenéncia, puish qu'utilizén tardivament per formar noms de personas (tèsi dehenuda per Pèire Bèc); lo sufixe latin *-ignum*, suggerit per M.F. Berganton dens *Le dérivé du nom individuel au Moyen-Age en Béarn et en Bigorre* e utilizat peus noms de personas, puish a d'autes noms, dab ua valor diminutiva e ipocoristica, a bèths còps leugèrament depreciativa .

*Garenh* que ven doncas probablament d'un nom de persona, benlèu lo cognomen *Garus*, dab lo sufixe *-*ennu*, benlèu lo nomen *Garinius* emplegat sol (sense sufixe), mès i a pas de certitud sus l'etime nimèi suu sufixe .

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Labrit; qu'ei adara deu canton de Hauta Lana Armanhac (burèu centralizator Labrit).

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Garrei

**Garrei** (*Garrey* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ga'rrej]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Vincentius de Garrei* en latin, aus sègles XI-XII, *Garey* (mapa de 1638) .

Meileu qu'a la basa *garr-*, « ròc », prepausada per J.B. Orpustan, lo nom que sembla religat a ua basa plan anciana *garr-* qui's tròba dens hòrt de mots gascons qui designan esséncias vegetalas divèrsas : garravèr, garravòt, garravostar, garraisha, garralh, garralha, garric, garrigar, garrigat... Lo sens que seré, shens certitud, de « talhadís, horragar, artiga » e lo nom d'origina aquitanica .

Entá quauques elements de toponimia de 18 lòcs de Garrei, véder Gasconha.com

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Garròssa

**Garròssa** (*Garrosse* en francés) qu'ei ua anciana comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Lo 1èr de genèr de 2019, que fusionè dens la comuna navèra de Morcens la Navèra.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son *Garrosse (Sanctus Martinus de ~)*, aus sègles XI-XII, *Garosse (mote de ~)*, en 1275, *Garosse*, en 1277, *Gairosse*, en 1301, *Garosse*, en 1647 (mapa), *Garros*, en 1714 e 1733 (mapas). Dauzat e Rostaing qu'i veden un radical prelatin *gar-*, present dens lo gascon *garro*, « ròc », damb lo sufixe aquitanic *-òssa* . Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que supausa un preceltic **carra*, « pèira ». Mès la geologia que s'opausa a l'idèa deu ròc e de la pèira. Lo sens de l'element *garr-*, damb *-r-*multipla articulada e atestada dens las atestacions mei ancianas, qu'es pr'aquò de mau precisar, mès que deu estar d'origina aquitanica segon Bénédicte Boyrie-Fénié. Que's pòt pensar a nocions ligadas a divèrsas esséncias vegetalas, a *garrolha*, present enqüèra en gascon medoquin, damb lo sens de « copa o de talhadís de casses », au lengadocian *garrossa*, « toja » o a *garrús*, « rebrotada, barta », o a toponimes com *La Garròssa*, aus *Jarossas* nòrd-occitans, « lòc on i a veces » . Comparar dab Garrei.

Segon Xavier Delamarre, *Garròssa* qu'èra *gārossa*, la proprietat de Gāros, nom celtic atestat; mès Delamarre qu'escriu *Garosse* e ua confusion ei pas impossibla.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Morcens; qu'es adara deu canton *du Pays morcenais tarusate* (en francés).

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Gastas

**Gastas** (*Gastes* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bòrn, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei ['gastəs]. Las fòrmas ancianas que son *par. d'Ucera* en 1274, *apud Gastris*, en latin, en 1291, *Arnaldus de Gastes in Borno* en 1299, *de Vyssera* en 1315, *Sancta Maria de Ussera*, shens data, *Gactes*  (mapa deu ducat de Labrit), *Gastes* (mapa deu començament deu sègle XVIII), *Gast* (mapa de 1714), *Gaste* (mapa de 1733) .

Per Dauzat, Negre, Astor, citats per Bénédicte Boyrie-Fénié,  lo nom que vien de l'ancian occitan *gast* / *gasta*, « (tèrra) inculta, abandonada », deu latin *vastare* « méter desèrt, despoblar ».

Per Bénédicte Boyrie-Fénié, lo mot, qui deriva deu latin *vastus* ([w] iniciau latin, escriut *v*, que passa a [gw] > [g] per analogia deus mots germanics) pausa pas de problèma.  La dificultat qu'ei l'ancian nom *Ucera*, *Uissera*, *Ussera*, qui pòt pas viéner deu celtic *uxello* « haut » per rasons topograficas. B. Boyrie-Fénié que pensa a un derivat deu latin *ilex* / *ilicis*, « agreu » / **ilicellare* > *il(i)cerar* > *iucerar* > *ucerar* (que i a enqüèra un nom *Issère* a Biscarròssa) .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Gaujac (Lanas)

**Gaujac** (*Gaujacq* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [gu'jak]. Las fòrmas ancianas que son *Gauiac* (mapa de 1638), *Gaujac* (mapas de 1651, de 1714, de 1733) .

*Gaujac* que vien deu nom latin d'òme *Gaudius*, deu cognomen *Gaudus*, dab lo sufixe *-acum* , latinizacion deu sufixe gallés *-ācon*. Gaujac qu'èra donc probablament ua anciana grana proprietat antica qui avèva per mèste *Gaudius*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Gèuna

**Gèuna** (*Geaune* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei ['jɛwnə]. Las fòrmas ancianas que son *Genoa* en latin, en 1318, *Geaume* (mapa deu sègle XVII), *Geaune* (mapas de 1651 e deu començament deu sègle XVIII), *Geune* (mapas de 1714 e de 1733) .

Dauzat qu'escriu lo nom vien de Gènoa, *Genua* en genovés .

Negre, seguit per Astor, los dus citats per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'explica la bastida estó fondada en 1308 peu senescau Antonio di Pesagno, qui'u donè lo nom de sa vila nadau, Gènoa, en italian locau *Zêna* .

Bénédicte Boyrie-Fénié que conclutz lo nom d'ua vila prestigiosa d'Itàlia estó donat a la bastida. Lo nom actuau que vien d'ua metatèsi : *Gènoa* que donè *Gèuna* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Comunautat de comunas de Shalossa Tursan

## Nòtas
Gelós

**Gelós** (*Geloux* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [je'lus]. Las fòrmas ancianas que son *ecclesia Sancti Medardi de Gelos* en latin, en 1266, *Sancti Michaelis de Gelos*, en latin, cap a 1320, *de Gelosia*, en latin, en 1336, *capellanus Sancti Medardi de Gelos*, cap a 1375, *Geloux* en 1475, *Gelaus* (mapa de 1638), *Gelos* (mapa deu començament deu sègle XVIII), *Gelous* (mapas de 1714 e de 1733) .

*Gelós* que pòt estar una deformacion d'un Gelòs mèi ancian, com la comuna deus Pirenèus Atlantics, per atraccion de l'adjectiu *gelós* , o vier deu nom deu riu, qu'es tanben *Gelós* (basa **gel-*, preceltica, estudiada per Miquèu Grosclaude, de sens probablament idronimic, e sufixe latin *-osus*) .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Gibret

**Gibret** (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ʒi'bret]. Bénédicte Boyrie-Fénié que cita ua fòrma anciana, *Sanctus Johannes de Giebred* en latin, aus sègles XI-XII .

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'explica lo nom correspón au gascon *genèbre*, gèbre*, dab lo sufixe collectiu *et*. Lo sens qu'ei « ensemble de gèbres » .

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'accèpta l'explicacion de Negre, collectiu vegetau de gèbres e donc lòc on i a aquera planta, çò qui ei ua formacion romanica. L'etime de *gèbre* qu'ei probablament **geniperu* en latin popular. L'evolucion regulara qu'ei la sonorizacion de [p] en [b] e l'amudiment de *-n-* intervocalica e de la vocala pòsttonica, dab lo resultat *giebre* > *gèbre'' .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Gòs

**Gòs** (*Goos* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [gɔs]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Martinus de Gos* aus sègles XI-XII, *Goozad*, en latin, en 1072, *Gos* (mapa de 1638), *Gosse* (mapas de 1714 e de 1733) .

Bénédicte Boyrie-Fénié que dona ua ipotèsi, la deu cognomen *Cossus*, meileu rar, en supausant que l'iniciala se sia sonorizada. Com lo vocable de la glèisa pròva que lo lòc ei ancian, un *Cossum (fundum)*, « la proprietat de Cossus » ei possible. Mès la fòrma de 1072 que hè supausar ua consonanta intervocalica amudida, per exemple **gonossa*. Lo nom que seré atau a religar dab lo País de Gòssa : **Goienossa* (las tèrras mei hautas) > **Goinossa* >*Gonossa* > *Goossa* > *Gòssa* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Gorberar

**Gorberar** (*Gourbera* en francés) qu'ei ua comuna gascona, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [gurbə'ra]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Andreas de Gorberar* aus sègles XI-XII, *Gourbira* (mapa de 1638) .

Dauzat qu'explica lo nom per un femenin deu gascon *gorbet*, « canavèra deus sables » .

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'ei mei complet : *gorbet* (dab *-ell* qui mia a *-era*) + sufixe *-ar*, dab un sens collectiu .

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'accèpta la proposicion de Negre, mès qu'emplega ua formulacion un chic diferenta : que cau partir d'ua formacion **gorb-ell-are* per justificar *-ll-* > *-r-*; lo nom qu'ei donc anterior a l'epòca romanica. Aute nom d'un lòc envasit deus gorbets : Gorbí, comuna de Ribèra-Saas e Gorbí .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Arreproèrs
* *Palomas de Gorberar, que'n cau tres tà har un par.*
* *A Gorberar, que minjan las còrbas shens las pelar.*

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Gossa

**Gossa** (*Gousse* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei ['gusə]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Martinus de Gavosse* en latin, aus sègles XI-XII, *Gaosse* en 1135, *Goosse*, *Gonosse* en 1289, *Goossam*, *Gonossam*, *Gouossam*, en latin, en 1289, *Gouse* (mapa de 1638), *Gousse* (mapas de 1714 e de 1733) .

L'atestacion mei anciana que mia a la basa idronimica preceltica *gav-*, plan atestada a l'entorn, dab lo sufixe aquitanic *-otz(e)*. Per l'evolucion, Bénédicte Boyrie-Fénié que pensa l'accent tonic èra sus la sillaba iniciala [çò qui es meilèu contradictòri dab la fonetica basca] : **gàvosse* > **gàosse* > **gàusse* > *gousse* [en fonetica francesa] (dens lo sector, [aw] > [ow] > [u]). Gossa qu'ei en riba esquèrra d'Ador e somesa aus aigats; aquera idèa que's tròba dens lo gascon *gavar*, *gavàs*, « espandida d'aiga près d'un gave o d'un jonhent, qui s'explica per aigats o infiltracions ». Lo nom qu'ei a arreligar dab *Gabat* en Micsa e lo nom d'un quartièr de Domesenh. La fixacion deu nom qu'ei antica e d'origina aquitanica segon Bénédicte Boyrie-Fénié .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Gots (Lanas)

**Gots** (*Gouts* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [guts]. Las fòrmas ancianas que son *Goti* en latin, au sègle X, *Sanctus Martinus de Goz* aus sègles XI-XII, *Gouts* (mapa de 1714), *Goutz* (mapa de 1733) .

Per Dauzat, lo nom que vien deu pòble barbar germanic deus *gots* .

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'ei d'acòrd dab Dauzat. Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, que prepausa *got*, ua fòrma masculina de *gota*, dens lo sens d'«arriu ».

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'explica l'apellatiu *got* e *esgot* existeish en gascon, mès sembla absent de la toponimia. L'abondància deus vestigis arqueologics de l'epòca romana a l'epòca merovingiana dens la comuna que permet de supausar lo nom ei devut a ua colonia de gots .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
thumb|right|Lo castèth de L'Ostau Nau
*La glèisa de sent Martin.
*Lo castèth de L'Ostau Nau (sègle XVIIIau.

## Personalitats ligadas dab la comuna
* Jean-Pierre de Bats, dit "lo baron de Bats" (Gots 1754 - Gots 1801).

## Véder tanben

* Comunas de las Lanas

## Nòtas


## Ligams extèrnes
Granada d'Ador

**Granada d'Ador** (*Grenade-sur-l'Adour* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
Las atestacions istoricas que son meilèu recentas e en francés: *Grenade* (1638, mapa), *Granade* (mapa deu sègle XVII), *Grenade* (1651, mapa), *Grenade* (mapa del començament deu sègle XVIII), *Grenade* (mapa de 1714) . Lo nom de la bastida, creada en 1322 (auta data, 1289 : Ernèst Negre) per un pariatge enter la vescomtessa de Marçan e la comanderia de l'espitau de Sent Antòni de Gelona, qu'es transferit de la vila espanhòla de Granada, segon una intencion propiciatòria; lo nom de la vila andalosa que vien deu latin *granata*, « rica en grans, abondosa » .

Segon l'Atlas Linguistic de Gasconha, la pronóncia es /graˈnaðə/

## Istòria
## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Granada d'Ador; qu'es ara deu canton d'Ador Armanhac.

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna
## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes
## Nòtas
Havars (Lanas)

**Havars** (*Habas* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
Havars qu'ei un cairehorc de rotas relativament important, çò que Polhon ei pas. Shens estar jamèi caplòc de canton, Havars qu'a l'activitat comerciau e l'equipament d'ua vilòta : preséncia significativa d'un Crèdit Agricòla, d'ua agéncia Groupama, etc.

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ha'βas]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Petrus de Favars* en latin, aus sègles XI-XII, *de Fabba*, en latin, en 1253, *Havasz*, *Havas*, *Hauwas* en 1305, *Habas* (mapas de 1638, 1714 e de 1733) .

*Havars* que vien deu latin *faba* dab lo sufixe collectiu *-are*. *S* finala enforteish lo sens collectiu segon Bénédicte Boyrie-Fénié. Lo sens de *havar*, precisat per Ernèst Negre, qu'ei de « terrenh semiat de havas » , lo plurau que marca i avè mei d'un camp atau semiat.

## Istòria
Au sègle XVIII, Havars èra ua aglomeracion e un cairehorc de rotas mèi important que Polhon . Pr'aquò, estó pas caplòc de canton : la comuna de Polhon qu'èra mèi poblada perqué mèi vasta e pas tan periferica dens lo departament.

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Hauriet

**Hauriet** (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion qu'es [haw'rjet]. Las fòrmas ancianas que son *Hauriet* (mapas de 1638 e 1714) .

Per Dauzat, qu'ei benlhèu un diminutiu de *hauria*, « petita harga » .

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'imagina un nom de persona *Haury*, equivalent deu lengadocian *Faury*, dab un sufixe diminutiu *et* : *Hauri(n)et* = lo petit *Hauri(n)*, dab tombada de *-n-* intervocalica .

Bénédicte Boyrie-Fénié n'exclutz pas l'ipotèsi de Negre; dens aqueth cas, que seré ua formacion tardiva (la prumèra mencion de la parròpia qu'es deu començament deu sègle XIV). Mès n'es pas la sola possibilitat. Lo latin *fabrica* dona *harga* en gascon, qu'a lo sens de « harga importanta »; un diminutiu n'es pas supausat dens aqueth cas [lo sens donat qu'es lo sens d'origina, non pas lo sens recent]. D'un aut costat *fabru* que dona *haur*; dab lo sufixe *-ia*, que dona *hauria* [cf. las fauriás nòrd-occitanas]. B. Boyrie-Fénié ne causeish pas enter un ancian nom de persona e un quartièr de haures .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Maucòr Haut

**Mau Còrn Haut** o **Maucòr Haut** [maw'kɔ], per la prononciacion  (*Haut-Mauco* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [maw'kɔ]. Bénédicte Boyrie-Fénié cita pas que duas fòrmas ancianas : *Mauco* (mapa de 1638), *Mauco la Crauste* (mapa de 1714).

Per Dauzat, lo nom caracteriza ua tèrra ingrata, comparabla aus *Crèvecœur*.

Negre e Astor (citats per B. Boyrie-Fénié) que son tanben per l'idèa d'ua tèrra que descoratja e qu'interprètan la finau de *Mauco* com lo mot gascon *còr* .

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'accèpta lo sens generau, mès dab ua diferéncia, lo nom qu'auré meilèu lo sens de *còrn* « endret, lòc, canton », dab l'adjectiu *mau*; l'atraccion de *còr* qu'auré influenciat la prononciacion. Dens la fòrma de 1714, *Crauste* qu'a lo sens de *clastre*, del latin *claustra* « lòc barrat, sens religiós d'aqueth mot ». Qu'ei a remarcar B. Boyrie-Fénié, a despièit de la prononciacion e de la sua explicacion, escriu **Còrn*; sembla pas tanpauc en estat de justificar per la fòrma orala atestada lo determinant *Haut* . A véder Mau Còrn Baish (las duas comunas que's son separadas despuish 1793 e qu'èran ua sola comunautat e parròpia abans) e Maucòr (Bearn), escriut *Maucoo* en 1402 .

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton deu Mont de Marsan Sud; qu'ei adara deu canton de Shalòssa Tursan (sola comuna de son ancian canton dens aqueth cas).

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Èrm (Lanas)

**Èrm** (en francés: *Herm*) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ɛrm]. Las fòrmas ancianas que son *Erm* en 1105, *Sanctus Andreas de Hermus*, en latin, aus sègles XI-XII, *de Cerm* aus sègles XI-XII, *Herm* (mapas de 1638, 1714 e 1733) .

Lo mot *èrm* o *gèrm* que vien deu grec *eremos*, manlevat en latin com *eremus*; lo sens qu'ei de « lana nuda, desèrt, artiga, bodiga, tèrras inocupadas ». Aqueth sens que convién peu nom d'ua comuna desprovesida de vestigis arqueologics .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Herrèr

**Herrèr** (*Herré* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [he'rrɛ]. Bénédicte Boyrie-Fénié pòt pas citar de fòrmas ancianas .

Segon Dauzat, lo nom que vien deu latin *ferrarium*, « mina de hèr » .

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que hè deu nom un adjectiu, « herrís, ferruginós ». Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, qu'interprèta lo nom com ua fòrma masculina de *herrèra*, « harga catalana », l'equivalent de l'epitèt qui ei dens los noms de tipe *Montferrièr*.

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'explica l'adjectiu latin *ferrariu* a donat *herrèr* en gascon, qui a lo sens de « herrís, ferruginós », mès tanben, com nom comun, d' « obrèr que tribalha lo hèr ». Lo nom qu'ei ligat a l'explotacion deu hèr, mès qu'ei mauaisit de precisar lo sens .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Guèrra de las Gàllias

[200px|thumb|Rendicion deu capdau [Vercingetorix au generau roman Juli Cesar arron de la Batalha d'Alesia]]La **Guèrra de las Gàllias** (var. **Guèrra deras Gàllias**) que ho ua succession d'ofensivas romanas en Gàllia e en Aquitània (enter -58 e -51) qui mièn a la conquèsta d'ambs territòris e lo lor contraròlle per Roma. 

La operacions que hon gavidadas per Juli Cesar qui deishè lo testimoniatge lo mei important suber aquestes eveniments dens la soa òbra : Commentarii De Bello Gallico (*Comentaris suber la Guèrra de Gàllia*).

A maugrat d'estar iniciadas per Juli Cesar per rason d'interests politics personaus, aquestas conquètas qu'assegurèn definitivament la seguritat de Roma qui èra estada atacada autes còps per grop gals e que'u dè lo contraròlle definitiu d'ua importanta partida d'Euròpa.

A despart de la conquesta plana de las Gàllias e d'Aquitània, las Guèrras de las Gàllias qu'impliquèn tanben incursion en Britannia e Germania, mes shens cap ocupacion definitiva. Lo punt culminant d'aquestas guèrras que ho la des.hèita deu capdau gal Vercingetorix (qui avèva amassada ua coalicion galla contra l'armada romana) a la Batalha d'Alesia.
Hontans

**Hontans** (*Hontanx* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [hun'tans]. Las fòrmas ancianas que son *senhor de Fontans* en 1346, *Hontans* (mapas deu sègle XVII, shens data, de 1651, deu començament deu sègle XVIII, de 1714) .

Per Dauzat, lo nom que vien deu latin **fontanum*, derivat de *fons*, « hont », dab lo sufixe *-anum*, ací de sens collectiu .

Per Negre, Astor, los dus darrèrs citats per Bénédicte Boyrie-Fénié, Bénédicte Boyrie-Fénié era-medisha, lo nom que vien deu latin *fontana*, « hont », a l'ablatiu-locatiu en *-is* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas