open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
La Roseda (quartièr de Tolosa)

**La Roseda** es un quartièr de Tolosa situat al nòrd-èst de la vila, amb, a l'entorn espacis verds (zona verda dels Argolets) e de prèp de las estacions del mètro La Roseda e Los Argolets.
Francisco Gómez de Sandoval-Rojas y Borja, Duc de Lerma

**Francisco Gómez de Sandoval-Rojas y Borja** (Tordesillas, 1553 - Valhadolid, 1625), nòble e òme politic espanhòl, mai conegut coma lo Duc de Lerma, èra lo favorit del rei Felip III d'Espanha de 1598 dusqua 1621. Foguèt remplacat per son filh, lo duc d'Uceda. 

Èra lo premièr duc de Lerma (en 1599). Ço que faguèt de mai important foguèron la patz dels Païses Basses e l'expulsion dels morisques (en 1609).
Aràmitz

left|250px|thumb|Pòrta e glèisa der'anciana abadia laïca
**Aràmitz** (*Aramitze* en basco, *Aramits* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa dera vath de Varetons, en eth departament deths Pirenèus Atlantics dera region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [a'ramits] (accent tonic sus la segonda sillaba). Eras fòrmas ancianas que son *Aramiçs*, en 1270, *Aramitz en Baratons* en 1376, *Iramitz* en 1383, *Aramitz* en 1606, *Aramys* en 1630, *Aramits* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIIIau) .

Dauzat qu'explica lo radicau d**Aràmits'' ei escur; lo nom qu'ei benlhèu a arreligar dab [[Aramon (Gard)|Aramon]] . 

[[Miquèu Grosclaude]] non cred pas au ligam dab Aramon, mès que pensa lo nom ei [[basco]]. Ua prumèra solucion que seré ''aran'' + ''ametz'', donc « eth casso dera vath », ua plan milhora qu'ei ''aran'' dab eth sufixe collectiu ''-itz'', « lòc deras vaths, donc confluent », pr'amor s'i ajustan los ''Verts'' d'[[Areta]] e de ''Barlanès'' (en [[francés]]) . Mès Grosclaude explica pas lo passatge d***Arànitz* a *Aràmitz''.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab era comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sent Gladia, Arriba e Munenh

**Sent Gladia, Arriba e Munenh** (*Arriba* en basco, *Saint-Gladie-Arrive-Munein* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
### Sent Gladia
La prononciacion qu'ei [sen gla'diə]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Lidorus* en 1105-1119, *Saint Lidoire* cap a 1100 (adaptacion francesa de Marca), *Sent Ledie*/*Sent Ledier* en 1384-1385, *Sent Ladie* en 1385, *Sent Ladier*/*Sent Ladie* en 1391-1413, *Sanladie*/*Sent Ladia* shens data, *Sainct Gladie* cap a 1640, *Saint Jean-Baptiste de Saint Gladie* en 1655, *St Gladie* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), *Saint-Gladie-Arrive-Munein* despuish lo 12 de mai de 1841, quan apleguèn las tres comunas .

*Lo prumèr vocable qu'estó *Sanctus Lidorius*/*Litorius*, avesque de Tors, mort cap a 1370, segon Gregòri de Tors;
*lo nom qu'estó con.honut dab *Sanctus Licerius*, avesque de Lheida (cf. Sent Líser en Coserans), d'aquí las fòrmas *Sent Ledie*/*Sent Ledier*;
* mès *Sanctus Licerius* qu'èra aperat *Sanctus Glycerius*, per confusion dab un aute avesque e lo nom que vienó *Sent Gladia*;
* ua darrèra confusion d'origina « sabenta » qu'ei *Sanctus Gladiatus*, lo sent qu'estó « gladiat », compréner escapitat dab un gladi, qu'ei Sent Joan Baptista e donc que dedicacèn la glèisa a aqueth sent au sègle XVIIau;
*Lo nom que demora *Sent Gladia* , pr'amor de la fòrma orala.
### Arriba
La prononciacion qu'ei [a'rribə]. Las fòrmas ancianas que son *Arrive* en 1385, *Arribe* en 1538, *Aribe* en 1546, *Arriba*/*Ribbe* en 1548, *Arrive* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), *Saint-Gladie-Arrive-Munein* despuish lo 12 de mai de 1841, quan apleguèn las tres comunas .

L'origina qu'ei lo mot *arriba*, deu latin *ripam*, « tèrra situada long d'ua aiga » .
### Munenh
La prononciacion qu'ei [mu'nen]. Las fòrmas ancianas que son *Munen*, au sègle XIau, segon Marca, *Monen* en 1105-1119, *Munenh* en 1385, *Monehn* en 1472, *Munein* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), *Saint-Gladie-Arrive-Munein* despuish lo 12 de mai de 1841, quan apleguèn las tres comunas .

Lo nom que sembla ben ua auta fòrma de Monenh. Lo basco *muno*, « sèrra, costalat » convién pas pr'amor de la situacion totaument planèra dens l'arribèra deu Gave d'Auloron. Los noms dab lo sufixe *-enh* qu'an un radicau antroponimic e que vau mei causir lo nom pirenenc d'òmi *Muno* 

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna
## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Castèthnau e Camplong

**Castèthnau e Camplong** [kas'tɛtnaw] [kam'lunk] (*Gazteluberri Bearno* en basco, *Castetnau-Camblong* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [kas'tɛtnaw], [kam'lunk]. Las fòrmas ancianas que son 1) per Castèthnau, *Lo Casteg-nau d'Arribère de Navarrencx* en 1298, *Castelnau* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau); 2) per Camplong *Camplonc* en 1289, *N-D De Camplonc* en 1412, *St Laurent de Camlonc* en 1620, *Camploncq* en 1675, *Camblonc* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau); 3) los dus, *Casteg-nau e Cam-lonc* en 1385 .

**Camplong** qu'ei format deus mots gascons *camp* e *long*. Lo nom que's refereish benlhèu a l'arribèra deu Gave d'Auloron o a la sèrra alongada dont Camplong ei a l'extremitat oèst .

**Castèthnau** qu'ei format deus mots gascons *castèth* e *nau*. Qu'ei un toponime peus vilatges bastits a l'entorn d'un castèth feodau. La mòta que's ved enqüèra. Los istorians que hasón d'aqueth mot un tèrme generic peus vilatges bastits a l'entorn d'un castèth feodau .

## Istòria
Castèthnau e Camplong, dus lòcs geograficament separats, jamei estón duas comunautas distinctas. Lo borg d'origina qu'ei Camplong. En 1289, Gaston VII Montcada que bastí un castèth suu territòri de Camplong e l'aperè *Lo Casteg-nau d'Arribère de Navarrencx o lo castetnau de Camblong* .
 
En 1793, la municipalitat qu'èra *Camblong et Castelnau* (en francés) e Camplong qu'annexè Castèthnau (dens aqueth sens) enter 1790 e 1794 . En 1801, la comuna qu'èra oficialament *Castetnau-Camblong*.

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna
## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Numa Ayrinhac

**Numa Camille Ayrinhac** (Espaliu, 5 de setembre de 1881 - Buenos Aires, lo 23 de març de 1951) que ho un pintre argentin d'origina roergata qui realizè portrèits oficiaus d'Eva Peron, de la soa familha e deu cople presidenciau. Lo son retrèit d'Evita que he la cobertura deu libe dedicat a Eva Peron per la propaganda peronista : *la razón de mi vida*. Qu'èra gessit de la comunautat roergata qui emigrè dens la ciutat argentina de Pigüé, parçan que representè tanben dens las soas òbras.
## Referéncias
Sharra

**Sharra** (*Xarra* en basco, *Charre* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei ['ʃarrə]. Lo nom basco qu'ei *Xarra*. Las fòrmas ancianas que son *Sxarre* en 1385, *Xarra* en 1513, *Exarre* en 1548, *Charre* en 1618, *Charre* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, *Charre* qu'ei probablament lo mot basco *charre*, « bois taillé »(sic, cauquilha probabla). 

Miquèu Grosclaude qu'explica lo diccionari de Dauzat qu'escriu *bois taillé* per *bois, taillis*, « bòsc, talhadís ». En basco, *xarra* qu'a simplificada la vibranta en *xara*. Lo sens deu toponime qu'ei « bruishagar, talhadís ».

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna
## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Geronce

**Geronce** (*Jeruntze* en basco, *Géronce* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
### Geronce
La prononciacion qu'ei [je'runse]. Las fòrmas ancianas que son *Jeroncen* cap a 1004, *Jeroncengs*/*Jeroncengn*/*Geroncengn* cap a 1100, *Gironce* en 1343, *Geronse* en 1396, *Guironce* en 1402, *Gironsse* en 1443, *Geronce* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, Geronce que vien benlhèu deu nom latin d'òmi *Geronc* dab lo sufixe germanic *-ing*, dispareishut après . 

Segon Miquèu Grosclaude, Geronce qu'èi dens la categoria deus noms en *-enh*, frequents dens la vath deu Gave d'Auloron e a l'entorn. Aqueth sufixe, ajustat a noms de personas latins o gascons, ei pas d'origina germanica. Lo radicau qu'ei lo latin *Gerontius*. Lo sufixe qu'a dispareishut pr'amor d'un reculament de l'accent tonic, atau com dens Dònhen. La prononciacion de la finala plan neta [-e] qu'ei la marca de l'ancian sufixe.

### Dos
*Dos* qu'ei un vilatge de la comuna.

Las fòrmas ancianas que son *Aoos* en 1385, *Oos* en 1466, *Geusbag-Doos* en 1572, *Dosium*/*Sent Pee de Doos* en 1612, *Doux* en 1675 .

Segon Miquèu Grosclaude, pr'amor de las fòrmas ancianas, l'etime ei pas l'antroponime *Dulcia*. Lo *d-* iniciau qu'ei la preposicion aglutinada tardivament. Lo toponime, com dens Òs, qu'ei lo mot basco *-altz*, « vèrnhe o saussaringa o aubar », mot qu'a coneishut en gascon ua vocalizacion de *-l* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

Géronce (Pyr-Atl, Fr) Église St.Laurent et son reflet dans le Joos.JPG|La glèisa de Sent Laurenç.
Géronce eglise01.JPG|Lo campanar de la glèisa.
Géronce mairie.JPG|La maison comuna.
Géronce vert.JPG|Gèus a Geronce.


## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Gèus d'Auloron

**Gèus d'Auloron** (*Ustasu* en basco, *Geüs-d'Oloron* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [jɛws]. Las fòrmas ancianas que son *Yeus* en 1385, *Jeus* en 1405, *Geus* en 1612, *Geus* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, lo nom qu'ei escur . Segon Lemoine, que vien deu latin *Jovis aras*, « los autars de Jupitèr » .

Miquèu Grosclaude, los autors an pas comprés lo nom deu lòc qu'ei lo de l'arriu qui'u travèrsa, lo *Joos* (en francés), qui a donat lo nom de la vath, lo Geusvath, grafiat *Iausbag*/*Yausbag* en 1249, *Josbag* au sègle XIIIau, *La bag de Geus*/*Jeus Bag* en 1328, *Jousbaig* en 1477, *Geusbaxs* en 1538, *Geusbagt* en 1538. Lo nom de l'arriu que vien d'ua arrasic idronomica frequenta en gascon. Que i a lo *Gèu* o *Jéou*, un afluent deu gave de Pau, lo *Gèu*, afluent deu Lui de Bearn. Aqueths noms que derivan de *Gèl-* per vocalizacion de *-l* .

Segon Xavier Delamarre, los idronimes en *Gel-*, com *Gèla* o Gelisa que son eventualament celtics e que serén noms de color (de l'indoeuropèu ''*ghel(wo)-) .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Guinarte e Paréntias

**Guinarte e Paréntias** (*Ginarte* en basco, *Guinarthe-Parenties* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Véder la toponimia per *Paréntias*.

## Geografia

## Toponimia
### Guinarte
La prononciacion qu'ei [gi'narte]. Las fòrmas ancianas que son *Guinarte* en 1385, *Guinarta* en 1540, *Guinarte* en 1612, *Guinarthe* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), *Parenties-Guinarthe* despuish lo 20 de junh de 1842, quan apleguèn las duas comunas, *Guinarthe-Parenties* a partir deu 16 de mai de 1845 .

Dauzat qu'explica *Guinarte* per un basco **art* derivat de *ardia*, « peirèra » e un prumèr element escur.

Segon Miquèu Grosclaude, lo mot *ardia* qu'ei inusitat en toponimia basca; *arte* qu'ei un mot-sufixe qui a lo sens de « enter, au demiei de ». La prumèra partida qu'ei *agin*, « *Taxus baccata* » o *gain*, « hautor, tuc »; lo nom qu'evocaré la situacion deu vilatge dens l'arribèra, enviroat de costalats; aquera segonda solucion que sembla la mei versemblabla .

### Paréntias
Miquèu Grosclaude que cita las prononciacions [pa'rantjəs], citada en prumèr, donc *Paràntias* e [pa'rentiəs], escriut *Parentias*, la grafia que selecciona; **que i a donc ua error dens la prononciacion o dens la grafia**. Las fòrmas ancianas que son *Paranthies* en 1385, *Paranthias* en 1540, *Paranties* en 1672, *Parenties* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), *Parenties-Guinarthe* despuish lo 20 de junh de 1842, quan apleguèn las duas comunas, *Guinarthe-Parenties* a partir deu 16 de mai de 1845 .

*Paréntias* que vien deu nom latin d'òmi *Parentinus*, compréner *Parentina* (*villa* sosentendut), au plurau, donc « las proprietats de Parentinus » .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna
## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Issòr

**Issòr** (*Izorra* en basco, *Issor* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa dera vath de Varetons, en eth departament deths Pirenèus Atlantics dera region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [i'sɔ]. Eras fòrmas ancianas que son *Isoo* au sègle XIII, *Içor*, en 1270, *Issoo en Baratos* en 1385, *Ysoo* ath sègle XIV, *Yssoo* en 1544, *Yssor*, *Ysso* en 1538, *Isso* en 1673, *Issor* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIIIau) .

Gerhard Rohlfs, citat per Grosclaude, eth toponime qu'ei pas romanic e que vien d'ua epòca anciana .

Dauzat qu'explica *Issòr*, shens certitud, per un nom gau d'òmi *Inicius* dab eth sufixe latin *-onem*; eth autor, qui probable coneishèva mau eras fòrmas ancianas, qu'ajusta era finala *-r* ei tardiva, rara e junta pas dab son explicacion . 

Miquèu Grosclaude que constata *-oo* testimònia dera preséncia latenta de *-r*. Que cita J.B. Orpustan qui prepausa *ixuri*, « penent, declivitat » (cf. *Izura*, nom basco d'Òstavath). Era explicacion que poderé juntar dab era situacion, ath lòc mei larg on *Lourdios* (arriu) sòrt dera montanha .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lana de Varetons

**Lana de Varetons** (*Landa* en basco, *Lanne-en-Barétous* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa dera vath de Varetons, en eth departament deths Pirenèus Atlantics dera region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei ['lanɔ]. Eras fòrmas ancianas que son *Lane* en 1385, *Lana* en 1444, *Lanne* en 1673, *Lanne* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIIIau) .

Dauzat qu'explica *Lana* per eth mot francés (sic) *lande*, vienut deth gau, « vaste espaci non cultivat » . 

Miquèu Grosclaude, qui ara soa epòca coneishèva pas era preséncia deths cèltas en Aquitània, que pensa eth mot celtic *landa* (conservat dens eth nom basco deth lòc, *Landa*) e ho importat per era colonizacion romana. En gascon, *landa* que mia a *lana* per era evolucion *nd* > *n*. En Varetons com en basco, eth mot *lana* a pas eth son sens normau e que significa « camp » .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lishòs

**Lishòs** (*Lixoze* en basco, *Lichos* en francés) qu'ei ua comuna de Bearn. Qu'ei administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [li'ʃɔs]. Las fòrmas ancianas que son *Lesxos* en 1376, *Lixos* en 1385 e 1391, *Lichos* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau). Lo nom basco qu'ei *Lexose* .

Gerhard Rohlfs, citat per Grosclaude, qu'explica *Lishòs*, shens certitud, per lo cognomen latin *Lixa*, atestat en Panonia, dab lo sufixe aquitan *-ossum* . Dauzat qu'ei per l'ipotèsi de Rohlfs .

Miquèu Grosclaude qu'arrefusa ua solucion panoniana per un lòc situat près deu Bascoat e qui èra basco dens lo passat. Lo nom basco actuau e las grafias ancianas qu'indican lo radicau ei [leʃ-] e pas [liks-]. Lo toponime qu'ei aquitan e lo sufixe *-ossum*. Lo radicau, totun, qu'ei escur . 

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lengas

## Monuments e lòcs toristics

## Personalitats ligadas dab la comuna
* Grat d'Auloron, dit Sent Grat, vadut au sègle 5au a Lishòs, qu'estó lo purmèr avèsque d'Auloron.

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Vilanava Tolosana

**Vilanava Tolosana**  (*Villeneuve-Tolosane* en francés) es ua comuna  lengadociana istoricament, mès lingüisticament gascona, au ras de Tolosa, hens lo departament de la Hauta Garona e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Villanova* en 1180 , *Villanova* en 1428 . 
Segon Dauzat, ua vilanava (vilanòva, vilanuèva) es una aglomeracion navèra creada a l'Edat Mejana, shens que siá mençonat se de franquessas son acordadas aus abitants, a la diferéncia de las Vilafrancas .
Segon Negre, *Vilanava* es format deu gascon *vièla*, francizat en *vila*, e de l'adjectiu femenin *nava* .

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Vilanava Tolosana, *Villeneuve-lès-Cugneaux*, èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Sent Laurenç (glèisa comuna entà'u començament deu sègle XIX dambe Cunhaus). En 1790, Vilanava Tolosana èra deu canton e de l'arrondiment de Murèth. En 1997, passèc dins le canton de Tornafuèlha e l'arrondiment de Tolosa.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sus (Bearn)

**Sus** (*Xütxe* en basco, *Sus* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [sys]. Las fòrmas ancianas que son *Sus Major* en 1097, *Sancte Cataline Dessus* en 1384, *Sent Saubador Dessus* en 1396, *Suus* en 1548, *Sent Joan de Sus* en 1608, *Sus* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat e Rostaing, lo latin *sursum* ei pas adaptat. Lo nom que vien deu nom latin d'òmi *Sucius* . 

Miquèu Grosclaude, lo vilatge qu'ei en plana, un sens topografic qu'ei donc improbable. Que poderé aver lo sens de « au sud ». Solament, aqueras precisions que son per parelhs, tipe « *dessus*/*devath* ». Lo nom *Sucius* qu'ei ua solucion, mès ei pas atestat dens la region. Lo nom que demora escur. Que cau citar lo castèth de *Sus* dens la comuna de Borg Garbèr e l'anciana comuna de Sussauta (canton de Sent Palais) .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna
## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Selh

**Selh** (*Seilh* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Le nom es atestat *Sul* [compréner probablament **Suel-*] en 1289 . 
Segon l'Atlas Lingüistic de Gasconha, volume I, la prononciacion locala es [sɛl] e le parlar es logicament de tipe lengadocian (le lengadocian de Tolosa). Patrici Pojada cita doás prononciacions [sɛʎ] e [seʎ] (localas, ausidas, supausadas ?) e doás grafias, *Sèlh* e *Selh*. Pr'amor de la prononciacion *a priori* totalament segura de l'ALG, val mai se'n téner à la primièra. 
Ni Dauzat e Rostaing, ni Negre, ni J. Astor, nimai les Féniés dison pas res de Sèlh. I aviá çaquelà de possibilitats, coma reciclar d'unas solucions fornidas per de noms de tipe Selhac, Selhan, etc.

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Selh èra de la diocèsi civila de Tolosa, donc de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa, annèxa de Bausèla, es Senta Blandina (d'après l' *Ordo*). En 1790, Selh èra deu canton de Blanhac, en l'an IX, deu canton de Granada .

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Seilh - 20110620 (4).jpg| 
Seilh - Monument aux morts.jpg|
Seilh - Eglise.jpg|


## Personalitats ligadas amb la comuna
## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sent Goen

**Sent Güenh** (*Sangoine* en basco, *Saint-Goin* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [sen'gweɲ]. Las fòrmas ancianas que son *Sen Goenh* en 1385, *Sent Goenh* en 1402, *Sengoenh* en 1536, *Sangoenh* en 1538, *Sanct-Guoenh* en 1546, *Sent-Goenh* en 1608, *St Goen* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat e Rostaing, *Sent Güenh* que vien deu latin *Gaudentius*, martir en 1475 dens la region de Tolosa . Segon Joan Coromines, citat per Miquèu Grosclaude, lo nom qu'ei près de Senguanhet e que's poderé explicar per un aquitan **zingen* aparentat au basco meridionau *zingo*, « prigondor, hons » e *zintur*, « gòrja » .

Miquèu Grosclaude que discuteish las proposicions precedentas, agionime o faus agionime. Sent Güenh qu'ei dens ua vath alluviau, donc shens ligam dab un mot « prigondor, hons, gòrja » [N.B. *Gòrja* qu'ei per *zintur*, foneticament lonh]. Dens lo censièr soletin que i a ua casa aperada *Sent Guoadaynhe* qui poderé estar ua alteracion de *Sanctus Gaudentius*. Shens certitud, Grosclaude que's vira meilèu cap a l'ipotèsi de Dauzat e Rostaing, *Sanctus Gaudentius* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Preishac de Geusvath

**Preishac de Geusvath** (*Josibaia* en basco, *Préchacq-Josbaig* en francés) qu'ei ua comuna de Bearn administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [pre'ʃak jus'bak] (Grosclaude qu'escriu jus'- e pas ius- com per [auiènœ]; que compréner ? dens lo son còde fonetic [j] qu'a la valor deu francés *j*) .Las fòrmas ancianas que son *Prexac* au sègle XIIau, *Prexacum* au sègle XIIau, *Prexac de Yeusbag* en 1368, *Prexac en Jeus-Bag* en 1385, *Prexac-dela* en 1572, *Prexach* en 1674, *Prexacq en Josbaig* en 1676, *Prechacq de Josbaig* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat e Rostaing, *Preishac de Geusvath* que vien deu nom latin d'òmi *Priscus* dab lo sufixe *-acum* .
Segon Pau Raimond, lo nom que vien deus *Preciani*, pòble aquitan citat per Cesar .
 
Segon Miquèu Grosclaude, l'explicacion de Pau Raimond que's basa sus ua lista de pòbles shens localizacions; de mei, lo nom deu pòble citat qu'ei *Ptianii* e non pas *Preciani*. Donc, *Preishac* que vien de *Priscus* e sufixe galloroman *-iacum* (« la proprietat de Priscus »). La segonda partida deu toponime qu'ei la vath de *Joos* o *Josbaigt* (noms francés); la comuna qu'ei au confluent d'aquera vath e deu Gave d'Auloron. En 1572, lo vilatge qu'èra aperat *Prexac-dela*, mentre que Preishac de Navarrencs èra aperat *Prexac-deça*, probablament per rapòrt a Pau, lo centre de Bearn. Adara, aqueras nocions son enqüèra en usatge mès dens un sens relatiu : per un Preishac, son vilatge qu'ei *Preishac-deçà* e l'aute *Preishac-delà*. La prononciacion locau pòt pas èster francizada (la prononciacion francesa estent /ʒɔsbɛ/), benlèu cau léger /jusˈbac/, vist que pauc de notacions foneticas deu gascon nòtan corrèctament las palatalas /c/ e /ɟ/. L'enquista Sacaze, dau sègle XIX, nòta , dens una notacion on castèth s'escriu .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna
## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Mondonvila (Nauta Garona)

**Mondonvila** (*Mondonville* en francés) es una comuna occitana situada dens lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *de Mondovilla* en 1224, *Mondonvilla* en 1289. Aqueth tipe de nom [dambe l'òrdre germanic determinant-determinat, com en França] se tròba sovent a l'entorn de Tolosa e seré benlèu tipic d'una ocupacion franca de proprietats preexistentas. *Mondonvila* es format d'un nom germanic d'òme *Mundo* (mès pas especialament francic) e deu mot *vila* (fòrma d'origina codificada; cf. los noms en *fièla* o *vièla* en Gasconha orientala), qu'avè a l'origina le sens de « grana proprietat rurala », puish que prengóc le sens de « vilatge » a l'entorn deu sègle XI .
### Gajan (nom supausat)
Atestat *Gaia* en 1071 , escrit sus la mapa *Le Gajea*, *au Gagean* (mapa de Cassini). Lòc situat al sud de Mondonvila. Le nom es format del nom latin d'òme *Gaius* e del sufixe *-anum*. Es una anciana proprietat galloromana.

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Mondonvila èra de l'eleccion de Lomanha, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescaucia de L'Isla de Baish. Lo vocable de la glèisa, qu'èra annèxa de Daus, es Sent Pèir (d'après l*'Ordo*). En 1790, s'incorporèc au canton de Levinhac, en l'an IX, passèc au canton de Tolosa-oèst, en 1973, de Tolosa-13 , puèi en 1997 au canton de Blanhac. I demorèc en 2015.

## Administracion

* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra deu canton de Blanhac, i demorèc.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Mondonville - Mairie.jpg|
Mondonville - Église Saint-Pierre-ès-Liens.jpg|
Mondonville - Église Saint-Pierre-ès-Liens Façade.jpg|


## Personalitats ligadas dambe la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Navars

**Navars** (*Nabas* en francés, *Nabarzi* en basco) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [na'bas]. Las fòrmas ancianas que son *Navars* au sègle XIau e en 1105-1119, *Navas* en 1376, *Nabas* en 1542, *Nabaas* en 1610, *Nabas* en 1656, *Nabas* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau). Lo nom basco qu'ei *Nabarzi* .

Segon Dauzat e Rostaing, *Navars* que vien deu preceltic *nava*, « plana, planèr », dab lo sufixe preceltic *-aris* . 

Segon Miquèu Grosclaude *nava* qu'ei un tèma preindoeuropèu, espandit dens la toponimia occitana e iberica, frequent au País Basco. J.B. Orpustan que'u defineish com « plana enter montanhas ». Dens lo cas de Navars, aqueth correspón pas gaire au site. Que cau tanben explicar la finau *-ars*, mès i a pas de pròva de l'existéncia deu sufixe *-aris*. Grosclaude que precisa *Navar* ei un nom de persona atestat; la finau qu'ei lo sufixe collectiu *-tz*, segon l'exemple de *Bibentz* (*Viventius* + *-tz*). Lo mot que passè de [na'bars] a [na'bas] per assimilacion, frequenta en gascon, de *r* a *s* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna
## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Aucamvila (Nauta Garona)

**Aucamvila** (*Aucamville* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Aucamvila es una vila de l'Airal urban de Tolosa e de Tolosa Metropòli.
 

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Le nom es citat dejà *Campvilla* dins una bulla de Joan XXII . 
Segon Dauzat, seguit d'Astor (que cita sonque la rasic gotica *aukan*), *Aucamvila* ven d'un nom germanic de femna *Auka-*, del gotic  *aukan* « aumentar », e del latin *villa* . 
Segon Negre, *Aucamvila* es benlèu un transferiment [sosentendut d'Aucamvila (Tarn e Garona) ], o siquenon ven benlèu d'un nom germanic d'òme *Ogmarus*, tractat coma **Ogamarus*, ambe *villa*. 
Les Féniés aiman mai *Hag* + *heim* o *Auka* (de Dauzat e Rostaing), ambe *villa) . </br>
Paul Burgan e André Lafon tractan de l'omonime tarnegaronés, situat dins un airal important d'implantacion franca e citan les toponimistas que n'an parlat. A **Auka* de Dauzat, Malrieu ajusta **Occa* (cf. primièra atestacion *in Ochamsvila*, cap a 1089). L'avantatge de *Og(a)marus* sus *Auka* / *Occa* es que justifica la preséncia de *-m-*. Mes caldriá explicar le passatge de la sonòra *g* a la sorda *k* e [subretot] la tombada completa del grop *-arum*, que normalament daissa quicòm. P.H. Billy i vei lo cas regime del nom germanic femenin *Okka*, doncas **Okkane*. La diftongason ulteriora de la sillaba  iniciala *O-* en *Au-* es normala. *Aucamvila* a passat a *Le Camvila*, probablament tanben per la comuna tolosana (mapa de Cassini : *Campville*).

== Istòria ==
Pendent l'Ancian Regime, Aucamvila, comunautat non parròquia, èra de la diocèsi civila de [[Tolosa]], doncas de la província de [[Lengadòc]], de la generalitat de Tolosa, de l'[[archidiocèsi de Tolosa]] e de la senescauciá de Tolosa. En 1790, Aucamvila èra del canton de [[Bruguièras]]; en l'an IX, del canton de Tolosa-nòrd, en 1973, de Tolosa-14. *Croix-Bénite* (nom francés) fosquèc incorporat a Aucamvila per ordenança del 14 d'abril 1847. Le vocable de la glèisa es Nòstra Dòna (decret del 13 de març 1863 .

Las apertenéncias de *Croix-Bénite* (nom francés), comunautat non parròquia, son semblablas e la comuna, fosquèc dels meteisses cantons abans son annexion . Lo lòc èra al nòrd-èst d'Aucamvila.

== Administracion ==













Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del [[canton de Tolosa-14]]; es ara del [[canton de Castèlginèst]].

== Demografia ==

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².
===*Croix-Bénite'' (nom francés)===

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Colomèrs

**Colomèrs** [kulu'mɛs] (en occitan gascon localament; en occitan lengadocian: ***Colombièrs***; en francés: *Colomiers*) es una comuna istoricament lengadociana deu departament francés de la Nauta Garona e de la region d',  ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
*Colomèrs*, atestat *Colombariis* en 884 , *de Colomberiis* en 1267, *de Columbario* en 1216, *locus de Colomeriis* en 1337, *Columbarium*, *Colomberium*, *Columber*, *Columers*, *Colobers* (les darrèrs shens data) , puèi *Colomies* en 1428 , ven deu latin *colombarium*, « pijonèr, colomèr, colomèra, lòc d'elevatge deus coloms » .

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Colomèrs èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Senta Rigonda. En 1790, Colomèrs èra deu canton de Blanhac, en l'an , de Tolosa, en l'an , del canton de Tolosa-oèst, en 1973, de Tolosa-13..

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Tolosa-13; es ara deu canton de Tolosa-7.
 
## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Espòrt

* Colomèrs Rugbi

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Meritenh

left|250px|thumb|Lo vilatge
**Meritenh** (*Meritiñe* en basco, *Méritein* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [meri'teɲ]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Meritensis*/*Meritengs* au sègle XIau, *Meriteing* en 1205, *Meriteng* au sègle XIIIau, *Meritenh* en 1384 e 1385, *Meritain* en 1481, *Meritein* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat e Rostaing, *Meritenh* que vien deu nom latin d'òmi *Meritus* dab lo sufixe  germanic *-ing* (segon Gamillscheg). Lo mot *sent* qu'a dispareishut hèra lèu . 

Segon Miquèu Grosclaude, lo nom que vien deu nom latin d'òmi *Meritus* dab lo sufixe *-enh*. Lo sufixe *-enh* ei pas germanic. Los escribas notariaus an pas trobat d'aute biais de'u escríver que dab lo sufixe *-ensis* (atau com a Bererencs) .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna
## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bausèla

**Bausèla** (*Beauzelle* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Vaudela* , *Bauzelha* en 1428 . 
Ni Dauzat, ni Negre, ni Astor, ni les Féniés non dison res de Bausèla.

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Bausèla èra de la diocèsi civila de Tolosa, donc de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Sent Julian. En 1790, Bausèla s'incorporèc au canton de Blanhac, en l'an IX, passèc au canton de Tolosa-oèst, en 1973, de Tolosa-13 , en 1997 despartiguèren le canton de Tolosa-13 en dus e Bausèla tornèc au navèth canton de Blanhac. I demorèc en 2015.

## Administracion

* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra deu canton de Blanhac, i demorèc.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Senescauciá e bailiatge

En França e en Belgica, avans la Revolucion Francesa, lei tèrmes de **senescauciá** (var. **senescaucia**, **senescalciá**, **seneschauciá**, **seneschalciá**) e de **bailiatge** (var. **bailatge**) o **bailiá** (var. **bailia**) se referissián a l'encòp a una entitat territoriala (circonscripcion administrativa, financiera e judiciària) onte s'exercissiá lo poder d'un senescau o d'un baile. A partir de Felip August, cada partida dau domeni reiau foguèt copada en senescauciás e en bailiatges mai o mens estenduts. Lo tèrme de *senescauciá* èra pus frequent dins lo sud de França, en particular en Lengadòc, e en Bretanha, e lo de *bailiatge* dins lo nòrd, ambé quauqueis excepcions notablas, coma Peitau, Artés, Bolonhés e Ponthieu, qu'èran qualificadas de senescauciás. 

L'entitat èra tanben subdevesida en prebostats reialas amb a sa tèsta un prebòst nomenat e pagat per lo baile, en vescomtats coma en Normandia, amb un vescomte, foncionari public de còps plebeian o encara en castelaniás coma en Borgonha.

La cort o tribunau, presidida per un luòctenent generau, jutjava en premiera instància d'unes afars criminaus o dins lei quaus de membres de la noblesa èran en causa, e en apèl lei senténcias dei jurisdiccions inferioras. Lei decisions d'aquelei tribunaus podián far l'objècte d'un apèl davant lo Parlament que la senescauciá e lo bailiatge ne dependián.

Creadas a la fin dau sègle XII, aqueleis institucions, nombrosas a la fin dau sègle XVIII, avián ren qu'un ròtle judiciari, avent perdut son importància anciana en fàcia dei govèrns e subretot dei Generalitats e Intendéncias.
Peitau

150px|right|thumb|Blason
**Peitau** o **Peitiau** (*Poetou* en peitavin-santongés, *Poitou* en francés) era una província francesa comprenent los actuaus departaments de Vendea, de las Doas Sevras e de Vinhana. La capitala era Peitieus.

Lo gentilici es **peitavin -a** e non *peitevin -a* que significa los abitants de Peitieus.

Balhet son nom a la Palun Peitavina, situada dins l'ancian golf de Peitau, sus la còsta occidentala dau país. Segonda zona umida de França en superfícia après Camarga, la palun s'estend de l'Atlantic a las pòrtas de Niòrt e dau sud de Vendea au nòrd de La Rochela.

## Geografia
Se parteja entre diferentas formacions geologicas que balhan daus releus diferents. A l'oest (Bas Peitau o Vendea) e dins lo sud-est, se tròban los massís ancians, de releu fòrça craulat, de còlas de terras frejas e siliciosas cubertas de bòscs. Au centre, lo plan calcari de Peitieus, gaireben planier, descend de l'aigavers de Peitau vers la vau de Léger en passant per lo país de Châtellerault, variant entre una altitud de 150 a 100 m.

Es una zona de transicion anciana entre los bacins parisenc e aquitan: de lenga d'òc au segle XI, es auei de lenga d'oïl emb l'excepcion de sieis comunas limitròfas de la Nauta Vinhana; se situa tanben au limit de las zonas de cubertura tradicionau daus techs (lausa au nord, teule canau au sud), en mai daus noms de vilatges en *-ay*, *-y* (gaireben tota la zona) e -ac (zona pita au sud-est).

Las vilas principalas son Peitieus (capitala tradicionala de Peitau), Niòrt, Châtellerault (longtemps lo bastion daus reis de França en Peitau), Thouars, Parthenay...

### Antiquitat
Pendent la protoistòria lo pòble gau daus pictons ocupet lo Naut Peitau (correspondent aperaquí aus actuaus departaments de las Doas Sevras e de Vinhana). Pendent la Guerra de las Gàllias, se parteget: 'na partida daus pictons lucheren contra Juli Cesar, 'na autra partida se ne restacheren.

Sos l'Empèri Roman, lo territòri picton formava 'na ciutat (subdivision administrativa romana) e fuguet représ per la diocesi crestiana de Peitieus. Doas figuras dau Cristianisme fugueren presentas a Peitieus a la fin de l'Antiquitat: Sant Ilari lo Grand, evesque, e Sant Martin de Tors.

### Referéncias
Ganhac de Garona

**Ganhac de Garona** (*Gagnac-sur-Garonne* en francés) es una comuna lengadociana del departament de la Nauta Garona e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada dins son pòl urban en banlèga Nòrd de Tolosa.
  
## Accès
* Bordada per la rota nacionala N20
* Per l'autorota (A62) sortida 11 

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *de Ganac* en 1184, *Ganhac* o *Ganhat* en 1428 . . 
Segon Dauzat, Astor, *Ganhac* ven del nom galloroman d’òme **Gannius* (inatestat, mes *Gannus* es atestat), e le sufixe *-acum*, ambe influéncia germanica sus l’iniciala (Dauzat a presentat una fòrma anciana de Gagny (France) en Ca- e una autra en Wa-) . 
Segon Negre, *Ganhac* ven del nom « romanic » de persona *Ganea*, ambe *-acum* .
Segon Xavier Delamarre, *Ganhac* ven del nom celtic d’òme *Gannios* (atestat), derivat en *-ācon* .

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Ganhac, comunautat non parròquia (la parròquia èra Fenolhet) èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. En 1790, Ganhac èra del canton de Bruguièras; en l'an IX, del canton de Tolosa-nòrd; en 1973, de Tolosa-14. Le vocable de la glèisa, bastida al sègle XIX, es Nòstra Dòna. Oficialament, *Gagnac* venguèc *Gagnac-sur-Garonne* per decret del 30 de decembre de
1939 .

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Gagnac-sur-Garonne L'église.jpg|La glèisa.
Gagnac-sur-Garonne Salle des fêtes.jpg|La sala de las fèstas.


* Glèisa del sègle XIX
* Lo castèl de Ganhac e lo castèl de Novital
* passejadas lo long de la Garona, o sus las ribas del lac Rabi

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona
## Ligams extèrnes
* Site de la vila de Ganhac de Garona

## Nòtas
Aussona

**Aussona** (*Aussonne* en francés) es una comuna lengadociana, probablament un chic gascona de lenga, situada dens le departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Le nom es atestat en 1428, *Aussona* . Émile Connac cita una autra fòrma anciana, *de Alsona*, sense data. L'aiga màger : *Alsonella*, sense data, *Alsonera* en 1155, 1200 . 
Segon Dauzat, *Aussona* ven d'un tèma preceltic *aliso-*, nom d'aiga, dambe'l sufixe *-onna* . 
Segon Negre, *Aussonna* es un nom d'aiga, vengut de la rasic *alis*. Aussona tresplomba Bordeta, afluent d'Aussonèla. *Alis* e sufixe gallic *-ona* a degut designar Bordeta. Se pòt que l'Aussonèla, tot ben que pus longa, sia estada considerada coma un afluent d'Aussona . Aussonèla passa a un gròs km deu borg d'Aussona, pas mèi. 
Segon Xavier Delamarre, *alision* vòl dire en celtic « la ròca » [sèm donc pas dens le preceltic !] e *alisonā* > *Aussona* designa una aiga peirosa, calhavuda . NB. Es evident que *Aussona* a prumèrament designat l'aiga e après le vilatge e que, per evitar la confusion, an vestit le nom de l'aiga d'un sufixe diminutiu. Es tanben evident que l'afluent de l'actuala Aussonèla a pas jogat cap de ròtle dens l'ahar.

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Aussona èra de la diocèsi civila de Tolosa, donc de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Sent Cirgue. En 1790, Aussona èra deu canton de Blanhac, en l'an IX, deu canton de Granada .

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Aussonne Mairie.jpg|
Aussonne - L'église.jpg|
Aussonne - Armoiries du chateau.jpg


## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Fontbausard (Tolosan)

**Fontbausard**  o **Fontbausar**  o *Fontboscat* (*Fonbauzard* en francés) es una comuna lengadociana del departament de la Nauta Garona e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada dins son pòl urban en banlèga Nòrd de Tolosa.
Amb 132 ha es de las pus pichonas comunas de la Nauta Garona (un pauc mai granda que Lorda de Comenge (amb 124 ha) e Trebòns de Luishon (amb 80 ha).
. 

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Segon Dauzat, *Fontbausard* vendriá de *fons*, *fontem* e de l'occitan vièlh **bauzart*, inatestat, « enganaire », de *bauza*, « engana, falsetat » ; *Bauza* e sos derivats son dins le *Petit Levy* ambe'l sens indicat , mes pas *bauzart*, versemblable çaquelà.
Segon Negre, *Fontbausard* vendriá de l'occitan *font*, e del nom de persona *Balthazar*, tractat coma *Baltzar* .

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Fontbausard, comunautat non parròquia (la parròquia èra Launaguet), èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. En 1790, Fontbausard èra del canton de Bruguièras; en l'an IX, del canton de Tolosa-nòrd; en 1973, de Tolosa-14 .

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona
## Ligams extèrnes
* Site de la comuna de Fontbausard

## Nòtas
Brats (Nauta Garona)

**Brats ** (*Brax* en francés) es una comuna gascoa situada dens le departament de la Nauta Garona e de la region d',  ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Brakai, villa in Tolosano* [?] cap a 1077 . 
Segon Dauzat, *Brats* ven deu bas-latin **bracium*, tirat deu gallic e « pregallic » **bracu*, « vath, palú » (cf. l'ancian francés *bray*, lo « provençau » *brac*, hanga) . 
Segon Negre, puèi les Féniés, *Brats* ven deu nom « romanic » d'òme *Barasco* , çò qu'es dobtós.
i avèva ua palú a Brats (Agenés) .

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Brats èra de l'eleccion de Lomanha, donc de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescaucia de L'Isla de Baish. Le vocable de la glèisa es Sent Orenç. Tanlèu 1790, Brats èra deu canton de Legavin .

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Brax la mairie.jpg|
Brax Le chateau - tour Henri IV.jpg| 
Brax eglise Saint-Orens.jpg|  Saint-Orens 
Brax eglise Saint-Orens façade.jpg|  
Brax eglise Saint-Orens intérieur.jpg| 
Brax eglise Saint-Orens intérieur Plafond.jpg| 


## Personalitats ligadas damb la comuna
## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Hortalesa de Buenos Aires

La **hortalessa de [[Buenos Aires]]** que ho ua plaça hòrta bastida dens aquesta ciutat au ras de l'arriu de la Plata (qui, alavetz, la soa arribèra b'èra hèra pròcha de l'actuau plaça de Mayo) sus l'emplaçament exacte de l'Ostau Arroset. Que ho la set de l'autoritat de la Vicereiautat de l'Arriu de la Plata, puish deus govèrns argentin l'exepcion deu regim de Juan Manuel de Rosas (qui governava desempuish lo son ostau, dens l'actuau parc de Palermo). 

Que ho tanben aquesta hortalessa lo lòc on e s'acesè William Carr Beresford dab la soa armada durant las invasions anglesas e tanben lo lòc d'on e's rendó. 

La hortalessa, abandonada durant lo regim de Rosas e justjada vielha dens ua ciutat en plena modernizacion, que ho destrusida devath la presidéncia de Julio Argentino Roca. Quauquas restas arqueologicas e los sons sosterrenhs que hèn uei partida deu musèu de l'Ostau Arroset.

La hortalessa, iniciada peu vicerei Fernando de Zárate en 1595, que ho bastida e tornada bastir mantuns còp durant la vicereiautat. De cap a la debuta deu sègle XIX qu'èra entornejada d'un varat e provesida d'un pont levadís.
Sent Alban (Nauta Garona)

**Sent Alban ** (*Saint-Alban* en francés) es una comuna lengadociana del Tolosan, administrada pel departament de la Nauta Garona e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus .

## Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada dins son pòl urban en banlèga Nòrd de Tolosa.

## Accès
* Bordada per la rota nacionala N20
* Per l'autorota (A62) sortida 11
* Pel periferic Èst de Tolosa sortida 12.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Le nom es atestat en 1428, *Gafalaze*  (*Gafalase* es un autre nom de Sent Alban). 
*Sent Alban* representa *Albanus*, nom d'un martir anglés del sègle III . Pr'amor de tres *Sent Alban* en Ardecha e d'un en Losera, Jacques Astor se demanda se i auriá pas un (sanctus) *Albanus* regional . En realitat, *Sent Alban* es le nom donat a Gafalase (Gafa l'Ase) a la demanda de la familha de Puget que desirava de se ligar als Pugets de Provença .

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, la comunautat de Gafa l'Ase o Sent Alban èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa, annèxa de Castèlginèst, es Sent Alban. En 1790, Sent Alban èra del canton de Bruguièras; en l'an IX, del canton de Tolosa-nòrd, en 1973, de Tolosa-14 .

Sos ancians noms son *Mata* o *Mata Pesolh* puèi *Gafa l'ase*. Lo nom actual de *Sant Alban* apareis pas qu'en 1675.

La vila foguèt marcada par la cultura de la violeta (la flor de la region tolosana).

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Tolosa-14; es ara del canton de Castèlginèst.

## Demografia

* Lacuna en 1851.
* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes
* Ostal de la vila de Sant Alban

## Nòtas