open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Transpòrt d'idravions

Un **transpòrt d'idravions** es un naviri de guèrra que sèrv de basa flotanta per emplegar d'idravions. Au contrari dei pòrta-avions e dei pòrta-elicoptèrs, lo transpòrt d'idravions a ges de pònt d'envòl. Leis idravions son mandats amb una catapulta e amaran a proximitat dau vaissèu. Es tanben equipat de gruas per recuperar leis avions e d'un envan per leis entrepausar.

Aqueu tipe de naviri foguèt subretot utilizat durant la premiera mitat dau sègle XX, principalament per de missions de reconoissença. Lo concèpte foguèt abandonat après la Segonda Guèrra Mondiala en causa de la superioritat deis avions embarcats sus lei pòrta-avions.

## Liames intèrnes

* Aviacion navala.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Campanha deis Illas Salamon

La **campanha deis Illas Salamon** se debanèt de genier de 1942 au 21 d'aost de 1945 durant la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt la consequéncia d'una ataca japonesa de l'archipèla qu'èra una etapa importanta lòng dei vias de comunicacion entre Austràlia e leis Estats Units d'America. Leis Aliats foguèron donc obligats de defendre leis illas. Lei combats principaus aguèron luòc entre aost de 1942 e la fin de 1943, especialament sus l'illa de Guadalcanal (7 d'aost de 1942 - 9 de febrier de 1943). Permetèron ais Aliats, principalament de tropas estatsunidencas, d'isolar la basa militara e logistica japonesa de Rabaul. Après aqueu succès, leis Estatsunidencs laissèron lei Japonés dins sa basa fins a la fin de la guèrra e mandèron sei fòrças sus d'autrei frònts pus importants.

Leis Aliats perdiguèron aperaquí  soudats tuats dins lo corrent de la batalha ( Estatsunidencs), 40 naviris e 800 avions e lei Japonés  mòrts, 50 naviris e  avions.

## Liames intèrnes

* Batalha de Guadalcanal.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Campanha deis Illas Aleutianas

La **campanha deis Illas Aleutianas** designa una tiera d'operacions e de combats que se debanèron dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 3 de junh de 1942 au 15 d'aost de 1943. Foguèt la consequéncia d'ofensivas japonesas ( òmes) còntra leis illas occidentalas de l'archipèla defendudas per l'armada estatsunidenca ( òmes). L'objectiu de l'armada imperiala èra de copar lei rotas maritimas de l'Ocean Pacific Nòrd per empachar una ataca dirècta de la flòta estatsunidenca còntra Japon. 

L'invasion japonesa trobèt inicialament pauc de resisténcia car leis illas atacadas (Kiska, Attu) èran gaire defendudas. La repòsta s'organizèt solament a partir d'aost ambé la creacion d'una basa aeriana importanta sus l'illa d'Adak. Lei condicions climaticas malaisadas e lei dificultats logisticas venguèron rapidament l'adversari principau dei dos camps. Après la batalha navala deis Illas Komandorski (27 de març de 1943), lei dificultats japonesas s'agravèron car la flòta imperiala poguèt plus utilizar de naviris de superficia per avitalhar sei fòrças. A la fin de la prima de 1943, leis Estatsunidencs poguèron ansin reconquistar leis illas. En Attu, lei Japonés refusèron de capitular e foguèron exterminats lo 30 de mai. En Kiska, capitèron de s'escapar lo 7 d'aost.

Lo bilanç uman foguèt de  mòrts, de 7 vaissèus de guèrra e 9 naviris de transpòrt perduts per lei Japonés. Leis Estatsunidencs perdiguèron  soudats ( mòrts, 640 dispareguts e  bleçats), 225 avions e 22 naviris.

## Liames intèrnes

* Batalha deis Illas Komandorski.
* Batalha d'Attu.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha d'Angaur

La **batalha d'Angaur** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 17 au 30 de setembre de 1944. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva estatsunidenca ( òmes) destinada a conquistar leis illas Belau ( òmes). Angaur, illa principala de l'archipèla]], foguèt l'enjòc major de la batalha.

Maugrat sa superioritat numerica, l'armada estatsunidenca se turtèt a una resisténcia acarnada dei defensors que refusèron de capitular e capitèron de rebutar plusors assauts. Finalament, leis asalhidors deguèron afamar l'illa, bombardar massissament lei posicions advèrsas e barrar lei baumas onte certanei soudats japonés assaièron encara de resistir. Après sa conquista, l'archipèla foguèt utilizat coma basa aeriana per leis Estatsunidencs.

L'invasion costèt mai de  òmes a l'armada estatsunidenca (260 tuats e  bleçats). La quasi totalitat de la garnison foguèt exterminada ( tuats e solament 59 presoniers).

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de l'Estrech de la Sonda

La **batalha de l'Estrech de la Sonda** es un combat navau que se debanèt dau 28 de febrier au 1 de març de 1942 dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt la consequéncia de la temptativa d'una flòta aliada eissida dau Reiaume Unit, deis Estats Units e dei País Bas (2 crosaires, 1 destroièr) d'interceptar un important convòi japonés protegit per 6 crosaires, 12 destroièrs, un transpòrt d'idravions e un minador. Dos jorns après lo desastre de la batalha de la Mar de Java, leis Aliats subiguèron una novèla desfacha grèva ambé la pèrda dei tres vaissèus de l'esquadra e d'aperaquí  marins ( tuats e 675 presoniers). De son caire, la marina japonesa perdiguèt solament un minador, 4 naviris de transpòrt (sus 58) e 10 marins tuats. Aquò li permetèt d'assetar sa superioritat navala dins la region.

## Liames intèrnes

* Batalha de la Mar de Java.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de la Mar de Java

La **batalha de la Mar de Java** se debanèt lo 27 de febrier de 1942 dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt la consequéncia d'una temptativa deis Aliats d'atacar un convòi que s'aprochava de l'Estrech de Makassar. Lo combat opausèt la flòta japonesa d'escòrta (4 crosaires, 10 destroièrs) a una flòta aliada eissida dei marinas britanica, estatsunidenca, neerlandesa e australiana (5 crosaires, 9 destroièrs). Aquela diversitat d'origina dei vaissèus aliats compliquèt lo comandament e lei comunicacions e leis Aliats subiguèron una desfacha clara ambé la pèrda de  marins tuats, de dos crosaires e de dos destroièrs. Un destroièr japonés solament foguèt endomatjat per lei tirs aliats.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Tinian

La **batalha de Tinian** se debanèt dau 24 de julhet au 1 d'aost de 1944 dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva estatsunidenca ( òmes) destinada a conquistar l'illa qu'èra una posicion estrategica de l'archipèla deis Illas Marianas. La defensa èra assegurada per una garnison importanta ( òmes) qu'aviá bastit mai d'una linha defensiva. Pasmens, au contrari deis autreis illas de l'Ocean Pacific onte lei Japonés avián ja resistit plusors setmanas còntra de fòrças d'invasion numericament superioras, lo relèu de Tinian èra relativament clòt. Leis Estatsunidencs poguèron donc i utilizar sei carris e son artilhariá d'un biais eficaç e nòu jorns solament foguèron necessaris per conquistar la totalitat de Tinian. Perdiguèron aperaquí  òmes (328 tuats e  bleçats). De son caire, l'armada imperiala perdiguèt  òmes ( mòrts e 236 presoniers). Lo rèsta dei defensors capitèt de quitar l'illa franc de quauquei soudats que formèron de movements de guerilha actius fins a la fin de la guèrra.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Saipan

La **batalha de Saipan** se debanèt dau 15 de junh au 9 de julhet de 1944 dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva estatsunidenca ( òmes còntra l'illa defenduda per una importanta garnison japonesa ( òmes). L'enjòc dau combat èra lo contraròtle de l'illa de Saipan, posicion importanta de l'archipèla dei Marianas, que permetiá de bastir de basas aerianas. Lei Japonés aprofichèron lo relèu malaisat (palun, camps de cana de sucre, montanhas... etc.) per establir una defensa fòrta que resistèt plusors setmanas ais asalhidors.

Leis Estatsunidencs perdiguèron  òmes dins la batalha ( tuats e  bleçats). Lei pèrdas japonesas foguèron pus importantas ambé  tuats durant la batalha,  suicidis de soudats refusant de capitular e  presoniers. De mai, aperaquí  civius se suicidiguèron.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Acid boric

L**'acid boric** (simbòl quimic : H3BO3 ò B(OH)3) es un còrs compausat minerau pauc soluble dins l'aiga e qu'es un triacid feble (pKA successius egaus a 9,28, 10,7 e 13,8). Dins lei condicions normalas de temperatura e de pression, es un solid blanc cristalizat que forma de palhetas. Se tròba naturalament en Itàlia Centrala ont es emes par certanei fumarolas. Es utilizat coma antiseptic, insecticida, precursors de certanei compausats quimics e per absorbir lei neutrons dins lei centralas nuclearas.

Dempuei 2010, la venda de l'acid boric es reglementada dins l'Union Europèa en causa de son caractèr reprotoxic.

## Liames intèrnes
* Sassolita, minerau format a partir de l'acid bòric.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Lope de Rueda

**Lope de Rueda** (1510, Sevilha - 1566, Còrdoa) que ho un actor e un escrivan dramatic espanhòl deu sègle XVI e un precusrsor deu teatre deu Sègle d'Aur.
Bartolomé Torres Naharro

**Bartolomé Torres Naharro** (Torre de Miguel Sesmero, Badajoz, 1485 - 1530?) que ho un escrivan dramatic espanhòu de la Renaissença e un deus precussors deu teatre deu Sègle d'Aur.
Batalha de la Mar dei Filipinas

La **batalha de la Mar dei Filipinas** es una batalha navala e aeriana de la Segonda Guèrra Mondiala que se debanèt dau 19 au 20 de junh de 1944 en parallèl dei batalhas de Saipan e de Tinian. L'objectiu dei Japonés èra d'atraire e d'anientar una partida de la flòta estatsunidenca a l'entorn de l'archipèla dei Marianas. Pasmens, leis Estatsunidencs avián descriptat certaneis elements de l'estrategia de l'armada imperiala e reperats sei naviris. En particular, leis esquadrilhas basadas sus l'archipèla, que tenián un ròtle primordiau dins lo plan japonés, foguèron durament tocadas per de bombardaments aerians. De mai, en causa dei pèrdas subidas dins lo corrent deis annadas precedentas, lei pilòts japonés mancavan d'experiéncia. La batalha foguèt ansin un desastre per Japon que perdiguèt 3 pòrta-avions e 395 avions. Son aeronautica foguèt plus una menaça vertadiera fins a la fin de la guèrra. La flòta estatsunidenca perdiguèt solament 123 avions.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Bromat

L**'ion bromat** (simbòl quimic BrO3–) es la basa conjugada de l'acid bròmic HBrO3. Participa a la formacion de solids ionics coma lo bromat de sòdi NaBrO3 e lo bromat de potassi KBrO3. Divèrsei mecanismes de formacion d'aquel ion existisson coma una reaccion entre l'ion bromur e l'ozòn ò entre lo dibròme e l'idroxid de sòdi. Es un compausat cancerigèn e una sèrva importanta de pollucion environamentala en causa de sa persisténcia.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Campanha dei Filipinas

La **campanha dei Filipinas** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 20 d'octòbre de 1944 a la fin dau conflicte en setembre de 1945. Designa una tiera d'ofensivas dei tropas estatsunidencas ( òmes) sostengudas per d'unitats australianas e de guerilhas localas fòrça activas destinada a reconquistar l'archipèla dei Filipinas tengut per lei Japonés ( òmes) dempuei 1942.

Leis Estatsunidencs desbarquèron lo 17 d'octòbre de 1944 dins la region de Leyte onte se turtèron a una resisténcia acarnada que persistèt fins au 31 de decembre. Dins lo corrent d'aquelei combats, capitèron de destrurre la darriera flòta japonesa importanta a la batalha dau Golf de Leyte (23-27 d'octòbre). Puei, avancèron en direccion de [Manila que tombèt lo 3 de març de [1945 après un mes d'afrontaments dins la vila. En parallèl, reconquistèron la màger part de l'illa de Luçon (9 de genier - 15 d'aost de 1945). Enfin, se dirigiguèron còntra leis illas importantas de l'archipèla. A la fin de la guèrra, la resisténcia japonesa èra reducha a de pòchas situadas dins d'endrechs isolats e protegits per la jungla.

La campanha entraïnèt la pèrda de  soudats estatsunidencs ( tuats e  bleçats) e de  Japonés ( tuats e  presoniers). De centenaus de milièrs de civius ò de combatents dei guerilhas filipinas foguèron tanben tuats dins lei combats, per leis accions de represalhas dei tropas japonesas ò per lei bombardaments estatsunidencs.

## Liames intèrnes

* Batalha de Leyte.
* Batalha dau Golf de Leyte.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha dau Golf de Leyte

La **batalha dau Golf de Leyte** se debanèt dau 23 au 27 d'octòbre de 1944 dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. Es considerada coma la batalha navala pus importanta de l'Istòria. Opausèt una flòta estatsunidenca de  tonas gropant 34 pòrta-avions,  avions, 12 cuirassats, 23 crosaires, 22 sosmarins, 22 sosmarins e un centenau de destroièrs a una flòta japonesa de  tonas alinhant 4 pòrta-avions,  avions, 7 cuirassats, 13 crosaires, 17 sosmarins e 19 destroièrs.

La batalha s'acabèt per una victòria clara deis Estatsunidencs. D'efèct, lei Japonés perdiguèron lei 4 pòrta-avions engatjats, 3 cuirassats, 10 crosaires, 11 destroièrs, 5 sosmarins, un milièr d'avions e  marins. 2 cuirassats, 4 crosaires e 3 destroièrs foguèron tanben endomatjats e jamai reparats. Fins a la fin de la guèrra, la marina militara japonesa representèt plus una menaça vertadiera per leis Aliats. En fàcia, la flòta estatsunidenca perdiguèt solament 1 pòrta-avions leugier, 2 pòrta-avions d'escòrta, 3 destroièrs, un sosmarin, 200 avions e  marins tuats.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha d'Iwo Jima

La **batalha d'Iwo Jima** (en japonés: 硫黄島の戦い) se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 19 de febrier au 26 de març de 1945. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva estatsunidenca ( òmes) còntra Iwo Jima defenduda per l'armada imperiala japonesa ( òmes). L'objectiu èra la conquista dei basas aerianas de l'illa per leis utilizar dins l'encastre de la campanha de bombardaments aerians còntra Japon. Gràcias a un ret estendut de fortificacions (18 km de tunèu), lei defensors capitèron de resistir mai d'un mes e d'infligir de pèrdas importantas ais asalhidors que perdiguèron  òmes ( tuats,  bleçats e 494 dispareguts). Un pòrta-avions d'escòrta foguèt tanben aprefondat per de camicazes. Refusant de capitular, la garnison foguèt exterminada ò se suicidiguèt ( mòrts,  dispareguts e solament 216 presoniers).

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Expo 2015

**Expo 2015** es l'Exposicion universala dins la vila de Milan en Itàlia entre lo 1 de mai e lo 31 d'octòbre 2015.

## Ligams extèrnes

* Official Web Site
Pòrta-avions d'escòrta

Un **pòrta-avions d'escòrta** es un tipe de pòrta-avions de talha pichona ( a  tonas) que foguèt utilizat durant la Segonda Guèrra Mondiala per leis Estatsunidencs, lei Britanics e lei Japonés. Èra pauc armat, pauc protegit e sa velocitat èra inferiora a 20 nos. Sa mission principala èra l'escòrta dei convòis, especialament per lei protegir còntra lei sosmarins.

## Liames intèrnes

* Pòrta-avions.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha d'Okinawa

La **batalha d'Okinawa** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 1 d'abriu au 22 de junh de 1945. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva estatsunidenca còntra l'illa d'Okinawa qu'èra protegida per  a  soudats japonés e per un important ret de fortificacions. Esperant una resisténcia acarnada coma per lei batalhas precedentas, leis Estatsunidencs reüniguèron de fòrças considerablas gropant  òmes ( participant ai combats terrèstres) e  naviris. Plusors naviris britanics participèron tanben ais operacions.

Fòrça violenta e saunosa, la batalha s'acabèt per una victòria aliada que costèt entre  e  òmes ( tuats e - bleçats), 38 naviris, 763 avions e 225 carris ai fòrças estatsunidencas. Pasmens, lei pèrdas japonesas foguèron encara pus importantas ambé un nombre de combatents tuats ò suicidats estimats entre  e . Solament  soudats foguèron capturats. De  a  civius foguèron tanben tuats dins lo corrent de la batalha ò se suicidiguèron. Enfin, lei pèrdas materialas dei defensors foguèron de 16 naviris,  avions, 27 carris e 743 pèças d'artilhariá. Aperaquí un desenau de milièrs de soudats japonés demorèron esconduts dins l'illa e foguèron pauc a pauc capturats durant lei mes seguents.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de l'Ailette

La **batalha de l'Ailette** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 18 de mai au 8 de junh de 1940. Foguèt una temptativa de l'armada francesa de restablir un frònt defensiu après la batalha de Sedan. Aguèt luòc en parallèl de la batalha de l'Aisne. Pasmens, leis Alemands tenián d'ara endavant una superioritat numerica clara e l'assaut principau, acomençat lo 5 de junh, opausèt 9 divisions alemandas a 3 divisions francesas. Maugrat una resisténcia acarnada, la defensa francesa s'afondrèt entre lo 7 et lo 8 de junh e permetèt ais Alemands d'ocupar rapidament la màger part dau país.

## Liames intèrnes

* Batalha de l'Aisne (1940).

## Bibliografia
## Nòtas e referéncias
Batalha de l'Aisne (1940)

La **batalha de l'Aisne** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 15 de mai au 12 de junh de 1940. Après la batalha de Sedan, foguèt una temptativa de l'armada francesa de restablir un frònt defensiu. Aguèt luòc en parallèl de la batalha de l'Ailette. Pasmens, leis Alemands tenián d'ara endavant una superioritat numerica clara e son ataca principala còntra la linha de l'Aisne capitèt de rompre lo frònt francés a partir dau 11 de junh. Aquò precipitèt l'afondrament totau de França que son armada poguèt plus restablir de defensa organizada fins a l'armistici dau 22 de junh.

## Liames intèrnes

* Batalha de l'Ailette.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Lilla (1940)

La **batalha de Lilla** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 25 de mai au 31 de mai de 1940. Opausèt un important grop de l'armada francesa ( a  òmes) cargat de protegir l'evacuacion de Dunquèrca e de defendre la vila còntra 7 divisions alemandas ( òmes e 800 carris). Rapidament enceuclats, lei defensors bloquèron totalament leis assauts alemands e capturèron lo cap de la 253 division d'infantariá durant una còntra-ofensiva. Pasmens, mau capitèron de sortir de la pòcha de Lilla e deguèron finalament capitular en causa de la manca de municion. Aquela resisténcia permetèt de donar ai Britanics quatre jorns suplementaris per retirar son còrs expedicionari.

## Liames intèrnes

* Batalha de Dunquèrca.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sètge de Calais (1940)

Lo **sètge de Calais** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 22 au 26 de mai de 1940. Opausèt una garnison britanica renfòrçada per de rèstas d'unitats francesas destruchas ( òmes) a una division blindada alemanda. S'acabèt per una victòria alemanda e per la mòrt ò la captura de la quasi totalitat dei defensors (300 tuats e  presoniers). Lei pèrdas alemandas son estimadas a 800 tuats, bleçats e dispareguts.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Bornèo (1945)

La **batalha de Bornèo** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 1 de mai au 15 d'aost de 1945. Designa una tiera d'ofensivas principalament menada per l'armada australiana ( òmes), sostenguda per d'avions e de naviris estatsunidencs e britanics, per conquistar l'illa de Bornèo tenguda per l'armada imperiala japonesa ( òmes). S'acabèt per una victòria australiana que permetèt ais Aliats d'ocupar lei posicions pus importantas de l'illa, de sasir de quantitats importantas de petròli e de liberar plusors presoniers aliats.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha deis Aups

La **batalha deis Aups** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 10 au 25 de junh de 1940. Designa una tiera d'ofensivas italianas ( òmes còntra la frontiera aupenca de França protegit per l'Armada deis Aups ( òmes). En despiech de son inferioritat numerica e de la desbranda qu'aviá luòc dins lo nòrd de França còntra l'armada alemanda, l'armada francesa resistèt e infligiguèt de pèrdas importantas a son adversari que deguèt finalament se contentar de la conquista de Menton. La signatura de l'armistici francés marquèt la fin de la batalha. Lei pèrdas italianas èran alora d'aperaquí  òmes còntra solament 229 per lei Francés.

## Liames intèrnes

* Linha Maginot.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Bolonha (1940)

La **batalha de Bolonha** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 22 au 25 de mai de 1940. Opausèt una mescla d'unitats francobritanicas qu'assaièron de defendre la vila que son pòrt èra utilizar per evacuar lei soudats aliats dau nòrd de França a una division blindada alemanda. La coordenancion entre lei diferenteis unitats aliadas foguèt marrida en causa de dificultats de comunicacion entre Francés e Britanics e entre unitats terrèstras e navalas. Pasmens, leis Alemands se turtèron a una resisténcia fòrta, especialament dins la ciutat medievala, que s'arrestèt après tres jorns de combats en causa de la manca de municions. Aperaquí  soudats aliats foguèron evacuats e  capturats. Lei Francés perdiguèron tanben un còntra-torpilhaire aprefondat per l'artilhariá alemanda.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha d'Amians

La **batalha d'Amians** es un episòdi de la campanha de França que se debanèt dau 20 de mai au 8 de junh de 1940. Foguèt la consequéncia d'una temptativa francesa (dos divisions d'infantariá) de defendre la vila còntra l'armada alemanda (tres divisions blindadas). Una premiera ataca d'amplor deis Alemands foguèt arrestada lo 26 de mai ambé de pèrdas importantas per lei dos camps. Sostenguda per de tirs d'artilhariá concentrats, la defensa francesa capitèt d'empachar leis Alemands d'intrar dins la vila avans lo 5 de junh. Pasmens, a partir dau 6 e dau 7, leis asalhidors prenguèron pauc a pauc l'avantatge e lei darriereis unitats francesas se retirèron lo 8.

Largament bombardada per leis artilhariás francesa e alemanda, la vila èra destrucha a 60%. Lei pèrdas umanas son desconegudas, subretot que plusors presoniers dei tropas colonialas francesas foguèron executats per leis Alemands. L'unic bilanç precís conegut regarda lo nombre de carris alemands Panzer III e Panzer IV destruchs per lei Francés (196).

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Brahim Bouarram

**Brahim Bouarram** (1965-1995) foguèt un ciutadan marroquin gitat e negat dins Sèina per de militants d'extrèma drecha lo 1 de mai de 1995. Lo murtrier foguèt condamant a uech d'ans de presons lo 15 de mai de 1998. Una placa commemorativa foguèt plaçada sus lo luòc de sa mòrt en 2003.

## Liames intèrnes

* Faissisme.
* Racisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
.sener

**** (marca basca) es un nom de domeni generic depausat per Sener. Es en servici dempuèi lo 1<sup>èr</sup> de mai de 2015.

## Referéncias
Batalha dei País Bas

La **batalha dei País Bas** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 10 au 14 de mai de 1940 dins la màger part dau país e dau 10 au 17 de mai de 1940 en Zelanda. Foguèt la consequéncia de l'ataca generala dei País Bas, ajudats per França en Zelanda, per Alemanha. En causa de sa manca de preparacion (abséncia d'armaments modèrnes, manca generala d'armaments, artilhariá limitada... etc.) e de son inferioritat numerica, l'armada neerlandesa foguèt rapidament obligada de capitular. Pasmens, la rèina Wilhelmina e son govèrn s'exilèron au Reiaume Unit per perseguir lo combat. En Zelanda, l'arribada de tropas francesas permetèt d'alentir la progression alemanda. Dins aquò, l'afondrament generau dei frònts bèlga e francés dins leis Ardenas entraïnèron la retirada generala dei soudats francés lo 17.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Tata senegalés de Chasselay

Lo **tata senegalés de Chasselay**, oficialament **necropòli nacionala de Chasselay**, es un cementèri militar de la Segonda Guèrra Mondiala. I son enterrats 194 soudats dei tropas colonialas francesas e dos legionaris chaplats après sa rediccion per de soudats alemand de la division SS *Totenkopf*.

Aquelei soudats èran estats capturats a l'eissida d'una temptativa de resisténcia organizada per lei rèstas de plusors unitats francesas (tropas colonialas, Legion Estrangiera e artilhariá anti-aeriana) dins lo vilatge de Chasselay. Pasmens, lei tropas francesas se turtèron a de fòrças alemandas fòrça superioras (1 còntra 100) e foguèron capturats entre lo 19 e lo 20 de junh de 1940. Lei presoniers blancs foguèron alora separats dei presoniers negres que foguèron executats. Après lo chaple, leis abitants dau vilatge enterrèron lei mòrts dins un cementèri e lo tata foguèt inaugurat lo 8 de novembre de 1942.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Chaple de Thiaroye

Lo **chaple de Thiaroye** se debanèt lo 1 de decembre de 1944 dins un camp de Dakar. De gendarmas francés renfòrçats per de tropas colonialas durbiguèron lo fuòc sus de tiralhaires senegalés, èx-presoniers de guèrra repatriats d'Euròpa, que manifestavan per obtenir lo pagament d'indemnitats promesas plusors mes aperavans per leis autoritats. 35 ò 70 tiralhaires foguèron tuats per lei tirs.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Campanha de Belgica

La **campanha de Belgica**, tanben dicha **batalha de Belgica** ò **campanha dei 18 jorns**, se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 10 au 28 de mai de 1940. Foguèt la consequéncia de l'ataca generala d'Alemanha còntra lo frònt occidentau defendut per França, Reiaume Unit e Belgica. Leis Aliats assaièron de blocar l'ofensiva alemanda sus lo territòri bèlga car pensavan que foguèsse l'ataca alemanda principala. Aquò entraïnèt una tiera de batalhas majoras entre formacions blindadas francesas e alemandas (batalha de Hannut). Pasmens, lo 12 de mai, acomencèt la vertadiera ofensiva alemanda principala que rompèt lo frònt francés dins leis Ardenas e entraïnèt l'afondrament deis armadas aliadas que deguèron pauc a pauc se retirar vèrs l'oèst e abandonar Belgica. Lei fòrças bèlgas contunièron de combatre fins a la conquista totala de son territòri per leis Alemands e capitulèron après sa pèrda.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Invasion italiana d'Egipte

L**'invasion italiana d'Egipte** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 9 au 16 de setembre de 1940. L'objectiu deis Italians èra de conquistar lo canau de Suèz. Numericament inferiors, lei Britanics se retirèron sensa combatre e laissèron de camps de minas per alentir l'avançada italiana. Aquò causèt de pèrdas importantas dins lei rengs de l'armada italiana que deguèt arrestar son ofensiva après la presa de Sidi Barrani en causa de la manca d'avitalhament e de carburant.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Operacion Compass

L**'Operacion Compass** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 8 de decembre de 1940 au 9 de febrier de 1941. Premiera ofensiva aliada sus lo frònt nòrd-african, foguèt menada per lei tropas dau Reiaume Unit e de sei dependéncias ( òmes, 275 carris e 120 canons). L'objectiu britanic èra de reconquistar lei territòris perduts en setembre de 1940 e d'intrar en Libia. Leis Italians ( òmes, 600 carris e  canons) foguèron desbordats e la màger part de seis unitats foguèt enceuclada.

L'operacion s'acabèt per un succès clar dei Britanics que perdiguèron solament  òmes (500 tuats, 55 dispareguts,  bleçats e 15 avions). De son caire, l'armada italiana perdiguèt  òmes ( tuats e  presoniers) e una gròssa quantitat de materiaus (400 carris,  canons e  avions). Pasmens, l'avançada aliada foguèt arrestada dins lo sector d'El Agheila car plusors unitats foguèron prelevadas per constituir lo còrs expedicionari britanic en Grècia.

## Liames intèrnes

* Segonda Guèrra Mondiala.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]**  Jon Latimer, *Operation Compass 1940 : Wavell's Whirlwind Offensive*, Osprey, 2000.

## Nòtas e referéncias
Batalha de Kufra

La **batalha de Kufra** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 31 de genier au 1 de març de 1941. Foguèt la consequéncia d'una ataca dei tropas francesas liuras de la colona dau coronèu Leclerc (400 òmes e 1 canon) còntra lo fòrt italian de Kufra (310 òmes e 4 canons). Isolats e secutats per lei Francés, leis Italians foguèron obligats de capituar après un mes de sètge.

Aquela batalha menora (4 mòrts dins lei rengs francés, 3 dins l'armada italiana) venguèt fòrça importanta per la propaganda francesa car marquèt l'aparicion dei Fòrças Francesas Liuras dins lo conflicte. En particular, Leclerc e seis òmes jurèron de combatre fins a la liberacion d'Estrasborg.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sètge de Tobruk

Lo **sètge de Tobruk** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 10 d'abriu au 27 de novembre de 1941. Foguèt la consequéncia dei cambiaments d'estrategia decidits per lei dos camps après lo succès britanic de l'Operacion Compass au començament de l'annada. D'un caire, leis Aliats decidèron de donar la prioritat au frònt grèc e laissèron solament de fòrças reduchas e mau equipadas en Libia. D'autre caire, leis Alemands mandèron de renfòrç ais Italians permetent d'organizar una còntra-ofensiva (Operacion Sonnenblume, 6 de febrier - 25 de mai de 1941). Batudas, lei fòrças dau Reiaume Unit e de sei dependéncias se retirèron a la precipitada en direccion d'Egipte. Pasmens, laissèron una garnison per ocupar lo pòrt de Tobruk e empachar son utilizacion per l'Axe. Avitalhats per la flòta britanica, lei defensors capitèron de resistir fins au retorn de l'armada britanica durant l'Operacion Crusader.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Bir Hakeim

La **batalha de Bir Hakeim** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 26 de mai au 11 de junh de 1942. Consequéncia de la desfacha aliada a la batalha de Gazala, opausèt una bregada francesa ( òmes) cargada d'alentir la progression enemiga de plusors divisions alemandas e italianas ( òmes). Maugrat son inferioritat numerica, lei tropas francesas, princialament formadas de legionaris e de tropas colonialas, capitèron de resistir doas setmanas. Puei, rompèron de nuech l'enceuclament dei fòrças de l'Axe per ragantar l'armada britanica d'Egipte.

Lei Francés perdiguèron aperaquí  òmes (140 tuats, 229 bleçats e 814 presoniers) e 40 canons còntra  tuats ò bleçats, 51 carris e 49 avions per lei Germanoitalians. Aqueu succès foguèt la premiera contribucion militara importanta de la França Liura a l'esfòrç de guèrra aliat e aguèt un ròtle significatiu dins sa reconeissença politica per leis Aliats. Plusors unitats (1èr batalhon de fusilhièrs marins d'artilhariá (DCA), 2 batalhon de Legion Estrangiera - seccion de la 1 companhiá anti-carris, 1èr regiment d'artilhariá e batalhon de marcha n°2) foguèron citats a l'òrdre de l'armada francesa a l'eissida de la batalha per lo generau de Gaulle.

## Liames intèrnes

* Batalha de Gazala.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalhon de marcha n°2

Lo **batalhon de marcha n°2** es una unitat de marcha de l'armada francesa liura formada en genier de 1941 en Obangui-Chari dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. Participèt a la campanha de Siria, a la Guèrra dau Desèrt, especialament a la batalha de Bir Hakheim, a la campanha de França (1944) e a la reduccion de la pòcha alemanda de Roian. Lo batalhon foguèt la premiera unitat dei fòrças terrèstras que recebèt l'Òrdre de la Liberacion (26 de setembre de 1942). Una particularitat dau batalhon foguèt d'utilizar lo sango coma lenga principala car la màger part dei soudats de l'unitat parlavan pas ò pauc lo francés.

## Liames intèrnes

* Tiralhaires senegalés.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Operacion Brevity

L**'operacion Brevity** designa una ofensiva de l'armada britanica que se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 15 au 16 de mai de 1941. Son objectiu èra de reconquistar una partida de Cirenaïca e de preparar l'ataca que permetriá de levar lo sètge de Tobruk. Après de succès iniciaus prometeires, l'operacion foguèt annulada après un jorn de combats car de renfòrç alemands importants èran arribats dins la region.

## Liames intèrnes

* Sètge de Tobruk.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Bodh Gaya

**Bodh Gaya** ( indi बोधगया, Bōdh Gayā) es una vila d'Índia que compta 38 434 abitants en 2011.
La vila a una superficia de 249 km² e  es situada dins l'estat de Bihar.

Es plan celèbra en Índia e dins lo mond bodista perque es dins aquesta vila que lo Boda auriá agut l'Illuminacion. Amb Kushinagar, Lumbini, e Sarnath es un dels quatre lòcs de pelegrinatge bodista en relacion amb la vida del Boda. 

## Lo temple Mahabhodi

Dins aquest temple, se tròba l'arbre de Bodhi, una figuièira sacrada.
Segon la tradicion, 250 ans après l'illuminacion del Boda, l'emperaire Ashoka venguèt visitar lo site e faguèt bastir lo temple. Foguèt restaurat a la fin del sègle 19 per Sir Alexander Cunningham.

## Images

## Referéncias
Premiera batalha d'El Alamein

La **premiera batalha d'El Alamein** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 1 au 27 de julhet de 1942. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva germanoitaliana còntra la linha britanica d'El Alamein. S'acabèt per una victòria defensiva deis Aliats que bloquèron d'un biais definitiu l'avançada de l'Axe en direccion d'Egipte. Lei pèrdas dei dos camps foguèron relativament equilibradas per lei dos camps ambé  soudats perduts per leis Aliats e  per l'Axe.

## Liames intèrnes

* Segonda batalha d'El Alamein.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha d'Alam el Halfa

La **batalha d'Alam el Halfa** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 30 d'aost au 5 de setembre de 1942. Après la premiera batalha d'El Alamein, foguèt una segonda temptativa dei fòrças de l'Axe de rompre lo dispositiu aliat a l'entorn d'El Alamein. Lo plan de l'ataca èra de contornejar lei posicions aliadas per lo desèrt. Pasmens, lei Britanics avián descubèrt la preparacion de l'ofensiva, bastit de defensas e installat dei camps de minas lòng de l'axe de progression alemand. Après de pèrdas importantas, lei tropas de l'Axe foguèron obligadas de se retirar.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Operacion Crusader

L**'Operacion Crusader** designa una ofensiva aliada menada per lei fòrças dau Reiaume Unit, de sei dependéncias (Austràlia, Nòva Zelanda, Índia... etc.) e de Polonha que se debanèt dau 19 de novembre au 17 de decembre de 1941 dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. Son objectiu èra la reconquista de la Cirenaïca Orientala e la liberacion de la garnison aliada assetjada dins lo pòrt de Tobruk. En despiech d'un començament malaisat e de pèrdas importantas, leis Aliats capitèron de rompre lei linhas germano-italianas, de conquistar la totalitat de Cirenaïca e de levar lo sètge de Tobruk.

Aquela victòria costèt aperaquí  òmes, 800 carris e 300 avions ais Aliats còntra  òmes, 340 carris e 332 avions a l'Axe.

## Liames intèrnes

* Sètge de Tobruk.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Gazala

La **batalha de Gazala** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 26 de mai au 21 de junh de 1942. Foguèt la consequéncia d'una còntra-ofensiva de l'Axe (inicialament  òmes e 565 carris) còntra lei fòrças aliadas, principalament britanicas, de Cirenaïca (inicialament  e 843 carris). S'acabèt per una victòria restontissenta de l'Axe que li permetèt de conquistar lo pòrt estrategic de Tobruk e de remandar leis Aliats sus El Alamein en Egipte. 

Leis Aliats perdiguèron  òmes e  carris e lei Germano-italians solament  òmes e 400 carris. Pasmens, leis Aliats perdiguèron pas pè. D'efèct, lo remplaçament dei pèrdas materialas alemandas èra pus lòng e malaisat qu'aqueu dei pèrdas aliadas. De mai, lo comandament britanic laissèt arrèire una bregada francesa qu'anava alentir d'un biais decisiu la progression de l'Axe a la batalha de Bir Hakeim.

## Liames intèrnes

* Batalha de Bir Hakeim.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Segonda batalha d'El Alamein

La **segonda batalha d'El Alamein** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 23 d'octòbre au 11 de novembre de 1942. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva aliada (Reiaume Unit, Austràlia, Nòva Zelanda, Índia, Sud-Africa, Grècia e França) còntra lei posicions alemandas dins la region d'El Alamein. Dispausant d'una superioritat materiala clara, leis Aliats capitèron de rompre lo dispositiu germanoitalian e de capturar una partida dei tropas de l'Axe en Africa. Leis Alemands e leis Italians perdiguèron ansin  òmes ( tuats, bleçats e dispareguts,  presoniers) còntra  òmes per leis Aliats. Lei pèrdas materialas (500 carris perduts dins cada camp) èran tanben grèvas per leis Alemands qu'avián de dificultats considerablas per avitalhar sei tropas africanas.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Operacion Torch

L**'Operacion Torch** designa una tiera de desbarcaments deis Aliats (principalament Estats Units e Reiaume Unit) en Africa Francesa dau Nòrd (Marròc e Argeria) que se debanèron dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala lo 8 de novembre de 1942. Sostenguts per la Resisténcia Francesa, lei desbarcaments se turtèron a de resisténcias variablas de part dei fòrças de l'Estat Francés de Vichèi. En Argièr, la resisténcia militara foguèt febla e leis Aliats prenguèron aisament lo contraròtle de la vila. En revènge, en Oran e en Marròc, lei tropas e la marina de Vichèi resistèron amb acarnament fins au 11 de novembre e la capitulacion generala dei tropas francesas d'Africa. Aquelei combats permetèron ais Alemands de conquistar plusors basas navalas en Tunisia e d'i establir una defensa fòrta. Entraïnèron tanben lo raliament de la totalitat dei colonias francesas d'Africa a la causa aliada.

Lei Francés perdiguèron  òmes durant lei combats ( tuats e  bleçats) e leis Aliats  òmes (479 tuats e 720 bleçats). En mai d'aquò, la flòta francesa perdiguèt 1 crosaire, 4 destroièrs e 5 sosmarins.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Campanha de Tunisia

La **campanha de Tunisia** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 17 de novembre de 1942 au 13 de mai de 1943. Opausèt leis armadas alemanda e italiana ( òmes inicialament) qu'assaièt de defendre e de tenir Tunisia ais armadas aliadas principalament compausadas de tropas estatsunidencas, britanicas e francesas ( òmes inicialament). Ben fortificats, leis Alemands menèron mai d'una còntra-ofensiva victoriosa avans d'èsser finalament vencuts per la superioritat numerica e materiala deis Aliats. Lei fòrças de l'Axe foguèron ansin finalament obligadas de capitular entraïnant la captura de  presoniers.

## Liames intèrnes

* Batalha de Sedjenane.
* Batalha de Sidi Bou Zid.
* Batalha de Kasserine.
* Batalha de Medenine.
* Batalha d'El Guettar.
* Batalha de Wadi Akarit.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Lampedusa

La **batalha de Lampedusa** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 5 au 13 de junh de 1943. Foguèt la consequéncia d'una ataca britanica còntra l'illa de Lampedusa dins l'encastre de la preparacion dau desbarcament aliat de Sicília. Lei defensas italianas foguèron totalament destruchas per de tirs d'artilhariá navala e de bombardaments aerians entraïnant la capitulacion de la garnison ( òmes).

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
.auto

**** ("autò", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 2 de mai de 2015.

## Referéncias
Upper West Side

**Upper West Side** es un quartièr de Nòva York, situat al nòrd-oèst de l'illa de Manhattan, entre Central Park e lo flume Hudson. Son limit sud es la carrièra 59, al costat de Midtown, e son limit nòrd la carrièra 110, cap a Morningside Heights e pus luenh Harlem. La broa d'Hudson es completament ocupada pel Riverside Park.
Batalha d'El Agheila

La **batalha d'El Agheila** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 11 au 18 de decembre de 1942. Aguèt luòc durant la retirada dei tropas germanoitalianas vencudas a la segonda batalha d'El Alamein. Foguèt una temptativa de l'Axe de restablir un frònt defensiu estable. Pasmens, aquò mau capitèt en causa de la manca d'avitalhament, especialament de carburant, e d'una manòbra de contornament neozelanda per lo desèrt. Divèrsei combats de rèire-gàrdia permetèron ais Alemands e ais Italians de perseguir sa retirada en direccion de Tunisia.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Campanha de Sicília

La **campanha de Sicília** (nom de còdi aliat ***Operacion Husky***) se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 9 de julhet au 17 d'aost de 1943. Foguèt la consequéncia de l'invasion aliada ( òmes) que son nombre aumentèt pauc a pauc a ) de Sicília defenduda per l'armada italiana ( òmes) renfòrçada de plusors divisions alemandas ( òmes inicialament e  au maximom).

Lo desbarcament dei fòrças aliadas, especialament estatsunidencas, aguèt luòc dins de condicions malaisadas en causa d'una meteo desfavorabla e de còntra-ofensivas alemandas. La combativitat dei formacions blindadas alemandas foguèt ansin un problema major per leis Aliats durant la totalitat de la campanha. En revènge, franc dei divisions Napoli e Livorno, lei soudats italians resistèron gaire ais ofensivas aliadas. Ansin, gràcias a sa superioritat numerica e materiala, leis Aliats capitèron pauc a pauc d'avançar vèrs lei pòchas defensivas establidas a l'entorn dei pòrts principaus de l'illa. Blocats, una partida dei fòrças de l'Axe i foguèt alora obligadas de capitular mai leis Alemands poguèron evacuar la màger part de sei divisions.

Dins lo corrent de la batalha, leis Aliats perdiguèron  tuats e bleçats ( per lei Britanics,  per leis Estatsunidencs,  per lei Canadencs) còntra  per l'Axe ( tuats ò bleçats e  presoniers). En mai d'aquò, la capitada dau desbarcament aliat en Sicília accelerèt la destitucion de Benito Mussolini que foguèt destituit lo 24 de julhet de 1943 per lo Grand Conseu dau faissisme.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Desbarcament aliat d'Itàlia

Lo **desbarcament aliat d'Itàlia** designa una tiera de desbarcaments aliats que se debanèron en Itàlia dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 3 au 16 de setembre de 1943. Entraïnèron la capitulacion italiana e l'afondrament definitiu de son regime faissista.

Acomencèron lo 3 de setembre ambé lo passatge de l'Estrech de Messina per lei tropas britanicas. Ocupèron aisament Reggio de Calàbria e avancèron dins lei montanhas dau sud de la peninsula. Fonduda après d'annadas de combats e en causa d'una economia afeblida, Itàlia capitulèt lo 8. Dins aquò, leis Alemands èran ja preparats a aquela defeccion. Ocupèron rapidament lei ponchs estrategics dau territòri italian e i preparèron mai d'una linha defensiva per blocar ò alentir l'avançada deis Aliats. De son caire, lei fòrças aliadas aprofichèron son acòrdi ambé lei tropas italianas per desbarcar a Salèrn (8-9 de setembre) e a Tarenta (9 de setembre). S'i turtèron pasmens a una resisténcia fòrta deis Alemands mai capitèron finalament de prendre pè sus lo litorau. Après lo 16, leis Alemands abandonèron Salèrn e pauc a pauc tot lo sud d'Itàlia per s'establir sus sei linhas defensivas situadas dins lo centre de la peninsula.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Samuel ibn Tibbon

**Samuel ibn Tibbon** (ebrieu : **שמואל בן יהודה אבן תבון** *Shmoel ben Ieoda ibn Tibbon*, en arab : ابن تبّون), foguèt un rabin, mètge e filosòf jusieu dels sègles XII e XIII (Lunèl, 1150 - Marselha, 1230). 

Es famós subretot per sas traduccions d'òbras de la literatura rabinica d'arab en ebrieu, en particular la de la *[[Guida dels perplèxes]]* de Maimonides
## Biografia
Recebèt una educacion jusieva a la literatura rabinica per son paire Judà ben Saül Ibn Tibbon e d'autres mèstres de Lunèl li ensenhèron la medecina, l'arab e las coneissenças secularas de son epòca. Pus tard dins sa vida, vivèt dins divèrsas vilas d'Occitània (1199 a Besièrs, 1204 a Arle) e viatjèt a Barcelona, Toledo, e subretot a Alexàndria (1210-1213). Finalament s'installèt a Marselha. Après sa mòrt, foguèt transportat al Reialme de Jerusalèm, e foguèt enterrat a Tiberiàs.
.工行

**** (punycode .xn--estv75g, *Gōngháng*, acorcha de la banca chinesa 中國工商銀行 *Zhōngguó Gōngshāng Yínháng*, "Banca industriala e comerciala de China", tanben coneguda jos son acorcha anglesa ICBC - *international and commercial bank of China*) es un nom de domeni generic depausat per la Banca industriala e comerciala de China. Es en servici dempuèi lo 7 de mai de 2015.

## Tanben veire
.icbc
## Referéncias
Africa romana

L' **Africa romana** s'espandís d'èst cap a l'oèst, del Golf de Gabés sus las costas atlantics de de Marròc d'ara. Las províncias de Cirenaïca e d'Egipte son pas inclusidas dins l'ensems regional, perque aquelas doas províncias son tractadas de bias destriat dins las fonts anticas. Geograficament, de desèrts las separan del rèste d l'Africa del nòrd, alara que Tripolitània e Leptis Magna son dins la continuitat territoriala de l’Africa del Nòrd. Culturalament, son dins l'airal ellenistic, plan destriada de la zona punica puèi romana. Fin finala, administrativament, Egipte de totjorn èra un cas diferenciat dins l'Empèri roman, e Cirenaïca foguèt mai d'un còp ligada a Creta, tèrra abitda mai pròcha.
[thumb|right|Mosaïc dich de ''[Virgili e las Musas*, expression de la latinitat a l'òbra dins l'art african. Virgili, amb [[Clio]] e [[Melpomèna]], ten un *volumen* ont se pòt lire lo uieten vèrs de l*'Eneïda''Mosaïca descobèrt a Adrumèta en 1895, datat del començament del sègle III - musèu del Bardo, Tunis.]]

Roma compta en Africa fins a uèit províncias diferentas (d'èst cap a l'oèst): Tripolitània, Bizacena, l'Africa Proconsulària, las Numidias: Numidia Cirtèa e Numidia militara, las Mauritànias: Mautitània Cesariana, Mauritània Sitifiana e Mauritània Tingitana.

## Notas e referéncias
Batalha de Corsèga

La **batalha de Corsèga** ò **liberacion de Corsèga** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 8 de setembre au 4 d'octòbre de 1943. Foguèt la consequéncia de l'insureccion dei resistents francés, sostenguts per una partida importanta dei tropas italianas d'ocupacion que se mutinèron còntra l'Axe sota la direccion de son comandant (Giovanni Magli) e de desbarcaments dei fòrças de la França Liura, ai garnisons alemandas de l'illa que recebèron l'ajuda dei soudats alemandas qu'abandonavan Sardenha dins lo corrent de l'estiu de 1943. S'acabèt per una victòria francoitaliana e per la capitada de l'evacuacion de la màger part dei tropas alemandas.

Lei Francoitalians perdiguèron  òmes ( per leis Italians e 326 per lei Francés) còntra  per leis Alemands.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Insureccion de Napòli

L**'insureccion de Napòli** (ò **Quatre jornadas de Napòli**) se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 27 au 30 de setembre de 1943. Foguèt la consequéncia de l'insureccion de la populacion de la vila (aperaquí  insurgents) còntra la garnison alemanda ( òmes). Après tres jorns de combats, leis Alemands negocièron la retirada de sei fòrças blocadas dins la ciutat avans l'arribada dei fòrças aliadas en cambi de la liberacion d'ostatges italians. Lo 30, la màger part de Nàpols èra liberada e lo 1 d'octòbre, leis Aliats arribèron per ne'n prendre lo contraròtle.

## Liames intèrnes

## Bibliografia
Giuseppe Aragno, Le Quattro Giornate di Napoli - Storie di Antifascisti, Edizioni Intra Moenia, Napoli, 2017, ISBN 9788874212033

## Nòtas e referéncias
Batalha dau riu Moro

La **batalha dau riu Moro** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 4 au 26 de decembre de 1943. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva britanica, canadenca e neozelandesa còntra una tiera de linhas defensivas alemandas situadas dins lo sector dau riu Moro en Itàlia Orientala. En despiech de la pèrda de plusors posicions importantas, leis Alemands capitèron d'arrestar l'ataca.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias