open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mont Rushmore

[thumb|[Air Force One, l'avion del President dels Estats Units que passa en sus del mont Rushmore]]
Lo **Mont Rushmore** se situa a Keystone, dins l'estat american del Dakota del Sud. Representa las caras, escalpradas dins lo granit, dels quatre presidents dels Estats-Units que mai an marcat l'istòria d'aqueste país: George Washington, Thomas Jefferson, Theodore Roosevelt e Abraham Lincoln (de la man esquèrra a la drecha).

## Istòria
Aqueste mont pòrta lo nom d'un avocat nòvayorkés qu'èra vengut visitar aquesta region de Dakota del Sud, a ras de Rapid City, dins los Black Hills (*los trucs negres*). L'escultura que se situa a 1740 mètres de nautor mesura 18 mètres de naut. Foguèt entamenada en 1927 per Gutzon Borglum escultor qu'aviá en aquel temps 60 ans, e èra un ancian escolan de Rodin. Pasmens lo 31 d'octobre de 1941 se moriguèt e calguèt que son filh Lincoln Robinson-Borglum contunhèsse l'òbra del paire. La poguèt acabar 14 ans aprèp la debuta del trabalh.

Aquesta idèa d'un memorial, suggerida en 1923 per Doane Robinson, que vendriá puèi lo director de la Societat Istorica del Dakota del Nòrd, foguèt aprovada pel govèrn federal e l'Estat en 1925 amb la tòca d'atirar de toristas dins una region en dificultat per tal de potenciar l'economia dels Blacks Hills.

Aqueste memorial es gerit pel servici dels pargues nacionals dels Estats Units.

Aqueste monument tras qu'espectaclós, serviguèt d'encastre a de filmes nombroses, de publicitats e representacions de tota mena. Al cinèma, son utilizacion mai famosa n'es la sequéncia finala de *North by Northwest* d'Alfred Hitchcock en 1959, amb Cary Grant, James Mason e Eva Marie Saint.

## Influéncias
* Dins lo manga/anime *[[Naruto]]*, lo vilatge de Konoha ten de caras gigantas escalpradas dins una montanha que representan los ancians Hokage, coma sul mont Rushmore.
* Dins l'adaptacion en filme *live* de *[[Richie Rich]]*, la famille Rich fa copar al lasèr una mena de mont Rushmore amb las caras del paire, de la maire e del filh. La sequéncia de l'accion finala se debana aquí.

## Ligams extèrnes

*  National Park Service: Mount Rushmore National Memorial
*  La construccion de las esculturas sul mont Rushmore
*  Galariá fotografica del pargue Rushmore 
*  Fòto satellit de Google Maps
*  Ficha de l'endrech sul sit UNEP-WCMC
Diplòma

Un **diplòma** (del grèc δίπλωµα, literalament *plegat en dos*) es un certificat que dona una institucion educativa, coma per exemple una universitat, per tal de testimoniar que son proprietari a acabat e capitat una via particulara d'estudis.

## Istòria e evolucion dels diplòmas
Los primièrs diplòmas èran originalament fabricats sus de pèls de cabra, que lo papièr en aquel temps durava pas gaire e èra de mal fabricar. La pèl de cabra èra afinada e las informacions s'i escrivián a man. Puèi, se faguèt servir lo pergamin per realizar los diplòmas abans d'emplegar mai recentament lo papièr.

Abans los diplòmas èran generalament de talha granda, pasmens ven cada còp mai frequent de fabricar de diplòmas amb un format estandard coma lo A4.
Pergamin

Lo papir, que s'empleguèt en Occident fins al sègle VII foguèt abandonat en favor d'un material d'origina animala: lo **pergamin**. Lo pergamin èra una pèl de color clara preparada per tal de servir de supòrt a l'escritura per un artisan pergaminièr. Temps enrè, foguèt emplegat tanben coma enfortiment d'unes instruments de musica e coma superfícia de vibracion per las percussions. Se pòt emplegar lo pergamin dins l'amoblament. 

Segon Plini, lo rei de Pergam foguèt qui introdusiguèt son usança al sègle II abC en seguida d'un embargo de papir.
Aital, se de pèls aprestadas èran estadas utilizadas ja pendent un o dos milenaris, lo pergamin pròpriament dich (mot que deriva de *pergamena*, valent a dire *pèl de Pergam*) foguèt perfeccionat cap aquel sègle a la bibliotèca de Pergam en Asia Menora.

Las pèls animalas (de cabra, de moton, de vedèl, de pòrc o d'anhèl) son tractadas per venir imputresciblas. Son desgraissadas e descarnadas per ne servar pas que lo dèrma. Son puèi pausadas dins un banh de cauç, rascladas amb un cotèl per tirar aisidament las pèls e las remasilhas de carn e un còp ateunidas, polidas e emblanquidas amb una pèira ponce e de posca de greda. 
Tre que la preparacion es acabada, se pòt distinguir una diferéncia de color e de textura entre lo "costat pel" (sonat tanben "costat flor") e lo costat carn.
Aquesta preparacion permet aital l'escritura suls dos costats de la pèl.
Segon l'animal, la qualitat del pergamin varia (espessor, flexibilitat, gran, textura, color…).

Lo pergamin se talhava en fuèlhs.
Aquestes darrièrs se pòdon assemblar jos de formas divèrsas:
* lo *[[volumen]]* èra un ensems de fuèlhs cordurats los unes als autres que formavan un rotlèu (s'empleguèt fins als sègles IV e V. Pasmens lo rescontram encara sovent al sègle XV, coma per exemple en Bretanha, pr'amor de servir a la redaccion longa dels procèsses.
* lo *[[codèx]]* (utilizat a partir dels sègles I e II, qu'èra un ensems de fuèlhs cordurats dins de casèrns e que se pòt considerar l'aujòl del libre modèrne. 

Los pergamins de pèl de vedèl mòrts a la naissença, d'estructura fòrça fina, se sonan velins. Son diferents dels pergamins per son aspècte mièg transparent. Se fabricavan a partir de vedelets plan joves, que los mai polits e cercats venián en general del fetus.

Temps passat, lo nom *pergamin* èra emplegat coma sinonim de diplòma.

Es lo pergamin un supòrt complèxe, de mal fabricar, car, mas fòrça duradís. Se los papièrs abituals venon jaunes aprèp qualques annadas, se pòdon trobar dins los archius un brave nombre de pergamins encara completament blancs, e de tencha perfièchament negra. A mai, ten coma avantatge d'èsser plan mai resistent e permet d'èsser plegat. Foguèt lo solet supòrt dels escribas a l'Edat Mejana fins qu'apareguèt lo papièr e lo remplacèt. A la fin del sègle XIV, s'utilizava mai que mai per realizar de documents precioses, d'imprimits de luxe o tanben per fargar de religaduras.
Tanben, se reparavan las pèls usadas amb de fil e se reütilizavan los pergamins vièlhs aprèp que l'escritura ne foguèsse estada tirada: es çò que se sona los palimpsèstes.
Gabriel Lippmann

**Gabriel Lippmann** (n. en 1845, m.1921) foguèt un fisician francés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1908.

## Referéncias
Giuseppe Arcimboldo

**Giuseppe Arcimboldo** (nascut a Milan en 1527, mòrt l'11 de julhet de 1593 a Praga) foguèt un pintor italian plan famós per son art de representar de personatges en emplegar de frucha. Èra lo filh de Biagio, un pintor conegut de Milan e descendent d'una familha aristocratica d'aquela vila.

## Galariá

Fichièr:Arcimboldo Librarian Stokholm.jpg|*Il Bibliotecario*, Skoklosters Slott, Estocòlme
Fichièr:Vertumnus årstidernas gud målad av Giuseppe Arcimboldo 1591 - Skoklosters slott - 91503.tiff|*Rodolfo II in veste di Vertunno*, Skoklosters Slott, Estocòlme
Fichièr:Arcimboldo - Les saisons - Le printemps - Sans cadre.jpg|*Primavera*, Musèu del Lovre, París
Fichièr:Arcimboldo - Les saisons - L'été.jpg|*Estate*, Musèu del Lovre, París
Fichièr:Arcimboldo - Les saisons - L'automne.jpg|*Autunno*, Musèu del Lovre, París
Fichièr:Arcimboldo - Les saisons - L'hiver.jpg|*Inverno*, Musèu del Lovre, París
Wilhelm Wien

**Wilhelm Carl Werner Otto Fritz Franz Wien** (n. en 1864, m. en 1928) foguèt un fisician alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1911.
Gustaf Dalén

**Nils Gustaf Dalén** (n. en 1869, m.1937) foguèt un fisician suedés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1912.
Escòla de Sent Marçau

Escòla medievau de musica vaduda en l'Abadia de Sent Marçau, a Limòtges en Lemosin. Que ho un center màger de desvolopament de la musica dens l'Euròpa medievau.
L'abadia que ho fondada sus la tomba de l'aposto Sent Marçau, purmèr avesque de Lemòtge. Enter los sègles Xau e XIIau l'abadia  que ho un center d'escritura e de concentracion de composicions de cants polifonics compausats en Aquitània e tanben dens la resta d'Occitània e transcrivudas en particions. Aquestas composicions b'èran tròpas, sequéncias e organum. Dens l'istòria de la musica, l'Escòla de Sent Marçau que precedeish e que prepara la gessida de l'Escòla de Nosta Dauna de París. Uei lo dia los manescrits de Sent Marçau que son mei que mei en la Bibliotèca Nacionau de París.
Periòde Tinita

[200px|left|thumb|La [Paleta de Narmer. Lo faraon Menes tanben conegut deu nom de Narmer, portant la corona de la Hauta Egipte en conquestant la Baisha Egipte en preséncia d'un haucon, animau deu diu faraonic Òrus]]

Lo **periòde tinita** qu'ei ua tempora de l'istòria de l' qui precedèish l'Ancian Empèri. 

Durant aqueth periòde qui's debanè enter -3100 e -2700, que's succedín la Ira dinastia (enter -3100 e -2900) e la II (enter -2900 e -2700). Aqueth temps que s'apèra *periòde tinita* per'mor de la ciutat de Tinis, au ras d'Abidòs, d'on e vienèvan los reis d'aquestas dinastias e qui, segon l'istorian grèc Maneton, e seré estada la purmèra capitala.

Lo faraon Narmer qu'obrèish aqueth temps en tot unificar la Hauta e la Baisha Egipte. Aquesta hèita qu'ei representada suber la Paleta de Narmer. Menfis (au còp pròcha de la Baisha e de la Hauta Egipte) que vadó capitala. Durant aqueth periòde qu's bastín los purmèrs mastabas.

De véder:

*Peus personatges: Narmer, Aha, Djer, Den, Oadj,

*Peus testimoniatges arqueologics: Paleta de Narmer,
Anthony Burgess

**Anthony Burgess** (n. 25 de febrièr de 1917, m.22 de novembre de 1993) foguèt un escrivan, poèta, autor de teatre, jornalista, traductor e critic literaire britanic. Es mai conegut coma l'autor del libre *[[A Clockwork Orange]]*.
Dál Riata

[right|thumb|200px|Imatge satellit d'[Escòcia e del nòrd d'Irlanda que mòstra l'airal aproximatiu del Dál Riata.]]

**Dál Riata** (tanben **Dalriada** o **Dalriata**) foguèt un reialme Gaelic qu'èra situat a l'encòp sus las còstas oèst de l'Escòcia actuala e las còstas nòrd de l'Irlanda actuala, dins los territòris nomenats uèi Argyll e Bute, Lochaber, County Antrim. La vista tradicionala de Dál Riata coma una colonia irlandesa en Escòcia foguèt tornar mesa en question sus de basas arqueologicas, mas es pas clar qu'un consensus siá trapat e los istorians demòran devesits sus lo subjècte. Los abitants de Dál Riata son sovent apelats *Scots*, del latin *scotti*, un mot que ven del bas latin *scottis*, que ven del mot grèc *σκοτοσ* que significa "foscor", e que pus tard designarà los "gaelic-parlants", si que non escocés, irlandés o autre. Son tanben sonats Gaels, un terme plan mai clar, o Dál Riatans.

Lo reialme atenhèt son desvolopament maximal jos Áedán mac Gabráin (574-608), mas son expansion foguèt arrestada a la Batalha de Degsastan en 603 per Æthelfrith de Northumbria. De desfachas seriosas en Irlanda e Escòcia al temps de DomnBrecc (m. 642) acabèron l'edat d'aur del Dál Riata, e lo reialme devenguèt un client de Northumbria, alara assubjectida als Pictes. I a una brega sus la destinada del reialme al sègle VIII, ont d'unes veson pas de reviscòl del Dal Riata aprèp la longa passa de dominacion estrangièra, d'aprèp 637 fins a a pauc près 750 o 760, alara que d'autres veson una respelida del Dal Riata jos Áed Find (736-778) e l'usurpacion de la reialtat de Fortriu per lo Dál Riata, un parelh de generacions pus lèu que lo que n'es creditat abitualament: Cináed mac Ailpín (800-858). Lo reialme desapareis fins finala a l'Edat Viking.
Purmèr Periòde Intermediari egipcian

Lo **Purmèr Periòde Intermediari egipcian** que ho un temps d'aflaquiment deu poder faraonic qui s'escadó après las temporas dauradas de l'Ancian Empèri de l'. Durant aqueth periòde (qui regnèn las dinastias de la VIIau a la X enter, haut o baish, -2150  e -2022) los capdaus deus nòmes (teoricament nomats peu faraon enta'u servir) que proheitèn de l'aflaquiment deu poder centrau (dilhèu devut a l'etat hèra avançada de faraon deu hèra long regnat deu faran Pepi II de la VIIau dinastia) per préner lo poder e vàder monarques. Fin finala, la XI dinastia, gessida de Tebas, que tornè unificar lo país en bèth aubrir l'Empèri Mejan.

D'aqueth temps be demoran texts egipcians coneguts com planhs qui contan quin lo país e auré patit la decadéncia, l'injustícia, l'anarquia e profanacions de la religion e de las tombas deus reis (çò qui en Egipte b'èra considerat hèra grèu puisque, a despart d'estar dius, un còp mort, los faraons que demoravan faraons deu lor pòble dens l'aute monde). Aute testimoniatge del'inseguritat e deu poder deus monarques locaus, lo texte deu Lo pagés eloquent que nse conda l'istoèra d'un oasian viatjant dab la son aso, qui's he panar tot per ac tornar crubar per la fòrça deu son plait davant lo senhor deu nòme.

Los reis de la Xau dinastia que comencèn de tornar bastir ua autoritat reiau desempuish la loa ciutat baisha egipciana de Eracleòpolis. Los de la XI que s'apiegèn sus la vila de Tebas. Au cap d'annadas de tension per conquestar l'autoritat suu país sancer, la XI dinastia que ho victoriósa suber Eracleòpolis e Montohetep II que's hasó coronat sénher de las duas tèrras e atau que s'obreish lo temps deu Mejan Empèri.

De véder:

*Peus personatge d'aqueth periòde: Pepí II, Merenrà II, Nitocris, Kheti Ièr, Neferkarà, Kheti II, Kheti V, Merikarà I, Montohetep I, Antef I, Antef II, Antef III, Montohetep II.

*Per la dinastias: VII dinastia, VIII dinastia, IX dinastia, X dinastia e XI dinastia.

*Testimòniatges: Canon Reiau de Turin, Lista Reiau d'Abidòs, Planh de Ipur, Conte deu pagés eloquent.
Estrasborg

**Estrasborg** (oficialament en francés: *Strasbourg*; en alsacian: *Strosbùrri* o *Schdroosburi*; en alemand estandard: *Straßburg*) es una vila situada sus la riba esquèrra de Ren. Anciana ciutat liura del Sant Empèri, es la capitala del país d'Alsàcia, jos administracion francesa dempuèi 1945. Dins aquel estat, es prefectura del departament del Bas Ren e de la region del Grand Èst. Lo 1èr de genièr de 2021 ven capitala de la collectivitat europèa d'Alsàcia. Es tanben lo sèti del Parlament Europèu e del Conselh d'Euròpa.

Compta  estrasborgés e estrasborgesas.

## Geografia
La vila es situada sus la riba esquèrra de Ren près del jonhent del riu Ill. L’aglomeracion transfrontalièra compren principalement Strasbourg Eurométropole e sus la riba dreta la vila de Kehl, en Alemanha.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

Lo centre de la ciutat es classat al Patrimòni Mondial de l'UNESCO.

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben

## Galariá

Strassburg-Ponts Couverts-08-von Barrage Vauban-Muenster-1987-gje.jpg
Strassburg-Muenster-118-Kraemergass-2005-gje.jpg
Strassburg-Haus Kammerzell-04-2005-gje.jpg
Strassburg-Haus Kammerzell-12-Schnitzerei-2005-gje.jpg
Strassburg-Petite France-46-2005-gje.jpg
Strasbourg - Place Gutenberg - ICE Fisheye View East.jpg
Strassburg-Petite France-72-2005-gje.jpg
Strassburg-Weihnachtsmarkt-10-Pferdekutsche-2005-gje.jpg
Strassburg-Tour de France-62-2006-gje.jpg|Tour de France
Strasbourg-Quai Turckheim.jpg


## Nòtas e referéncias
Guido d'Arezzo

**Guido d'Arezzo** (tanben conegut com **Guido Aretinus** o **Guido Monaco**) (991/92 - après 1033), monge benedictin e teorician de la musica qui desenvolopè la notacion musicau en particion tostemps emplegada peus musicians e compositors de uei lo dia. Qu'ei eth tanben qui, dab l'imne de Sant Joan, e dè lo lor nom a las nòtas dens lo sistèma de musica occidentau.

Que's pensa que Guido d'Arezzo e deu estar vadut en 991 o 992. Aquesta data qu'ei ua extrapolacion de la datacion probabla deu *Micrologus* qui, dens ua letra, Guida disèva aver escriut a l'atge de 34 ans. Que comencè la soa vita de monge benedictin au monastèri de Pomposa (au ras de Ferrara) on comencè a ensenhar lo cant religiós. Puish que se n'anè entà Arezzo. Que's pensa qu'ei aciu on desenvolopè la notacion de la musica sus ua escala de linhas, lo nom de las nòtas (dab un texte e un aire pro conegut per que los musicians e pòscan aisidament reconéisher o travar la nòta correspondent a la sillaba dens lo famós imne de Sant Joan) e la "Man de Guido" un metòde de direccion de còr on las nòtas e son muishadas dab la man, çò qui permet d'ensenhar un còr a cantar hèra viste. 

Lo nom de las nòtas dens lo mòn latin que vien de la purmèra sillaba de l'Imne de Sant Joan Baptista (lo si qu'ei en vertat l'acronim de *Sancte Joannes*), qui dens la melodia, puja cada còp d'ua nòta.

: **Ut** queant laxis 
: **Re**sonare fibris 
: **Mi**ra gestorum 
: **Fa**muli tuorum, 
: **Sol**ve polluti 
: **La**bii reatum, 
: **S**ancte **I**oannes.

Impressionat peus sons metòdes, lo Papa Joan XIX que'u hasó arrecotir entà Roma en 1028, on ne demorè pas hèra, totun, per'mor de la soa santat que'u he tornar a Arezzo. Non se sap pas arren de la soa vita arron 1030.
Morfina

La **morfina** (nom bastit a partir del grèc *Μορφεύς*, Morfèu dieu dels sòmis) es un alcaloïde que se fa servir coma medicament contra la dolor (sonat mai scientificament analgesic). 

Aquesta substància es coneguda dempuèi 1688 jol nom d'òpi, latèx trach de Papaver somniferum, pasmens foguèt en 1804 que foguèt descobèrta per Seguin, Courtois e Charles Derosne. Foguèt un farmacian alemand Friedrich Sertürner que l'estudièt que li balhèt son nom actual. La molecula foguèt comercializada pel primièr còp en 1827 per la societat Merck. 

La morfina èra administrada inicialament per via estomacala, en levar lo dèrma e introduire la dòsi necessària. Finalament obtenguèt una popularitat bèla, gràcias a l'invencion de la seringa de Pravaz e mai que mai per son emplec massiu pels militars pendent la Guèrra de 1870. A partir de 1952, la sintèsi quimica de derivats morfinics venguèt possibla.

Actualament, la morfina contunha d'èsser l'analgesic classic mai eficaç per aleugerir las dolors agudas, mas son emplec es a demesir vist qu'apareisson de novèlas drògas sinteticas, las qualas se suposa que son mens addictivas e permeton que las personas allergicas a la morfina pòscan ateunir sas dolors.
thumb|Vista tridimensionala de la molecula de morfina
Mireya Moscoso

**Mireya Elisa Moscoso Rodríguez de Arias** (n. 1946) dessenhaira d'interiors, foguèt la primièra femna elegida presidenta de Panamà, entre 1999 e 2004.
Dieus egipcians per òrdre alfabetic

## B

Bastet, Bès

## D

Djehoti (Tòt)

## H

Her (Òrus)

## I

Inpo (Anubis), Isis

## M

Maat, Monto

## N

Neftis, Nekbet

## O

Oadjet, Osiris

## P

Ptah

## R

Ra

## S

Sekhmet, Seth, Sòbec

## T

Taoeret
Monto

**Monto** qu'ei un diu solar deu cap de haucon de l'. Que ho considerat, mei que mei durant l'Empèri Navèth com un diu guerrièr qui emparava lo faraon dens la soas batalhas. 

La ciutat d'origina deu son culta qu'èra Ermontis (dens lo nòme de Tebas) puish, Tebas tanben que practiquè lo son son culte. Lo purmèr faraon de la XIau dinastia  (dinastia centrada sus Tebas) que's he aperar Montohetep II justament en aunor d'aqueth diu.
Periòde Predinastic egipcian

Lo **periòde predinastic** qu'ei ua division de l'istòria de l' qui precedeish l'Empèri ancian (que comença a l'entorn de -3000). Qu'ei un temps mau documentat de quan l'escritura ieroglifica n'èra pas autant acabada com ac hore a partir de l'Empèri Ancian ; los ieroglifs d'aqueth temps que son mei que mei figuratius, au contre deu sistèma seguent qui establí ua associacion de signes fonetics dab determinatius figuratius ; atau, quan trovam un nom d'aqueth temps, com per exemple un haucon (simbèu d'un faraon e deu diu Òrus) e un escorpion, que podem designar lo rei com estan Òrus Escorpion, mes en bèth pausà'ns la question de saber s'ac cau prononciar dab las pauralas mei tardièras en egipcian ieroglific o se lo document e'nse balha pas sonque ua significat (aquiu la titulatura totemica). 
Lo periòde predinastic que mescla los 2000 ans qui precedeishen l'Empèri Ancian (un periòde preïstoric) dab las dus cents annadas de periòde **protodinastic** (qui n'avem de testimoniatges istorics grafics, quitament se son de mau interpretar).
Lo periòde predinastic qu'ei un temps qui precedeish l'unificacion egipciana. Que i avèva un reiaume de Baisha Egipte e tres de Hauta Egipte. L'unificacion de la Baisha e Hauta Egipte, hèita peu rei Narmer (tanben conegut com Nemes) que marca la fin d'aqueth periòde.
Lo rei d'aqueh (com Òrus Escorpion) temps que son generaument amassats dens la dinastia 0.

Véder:

*Peus personatges: Òrus Escorpion, Narmer (Menes).

*Peus documents: Paletas egipcianas.
Coffea

**Coffea** es lo genre de mantuna espècia de plantas de flors de la familha de Rubiaceae. Son d'arbrilhons, natius d'Africa subtropicala e d'Asia del sud. Las granas d'aquelas plantas produsisson una beguda estimulanta nomenada cafè. 
Los grans de cafè son nomenats *beans* (monjetas) dins lo comèrci. Las grans de cafè son mai que mai cultivats dins los païses tropicals, dins de plantacions per a l'encòp la consomacion locala e l'exportacion dins los païses temperats. Lo cafè es un produch agricòla màger e representa las mai bèlas exportacions de mantun país.

## Diferentas espècias
* *[[Coffea arabica]]* 
* *[[Coffea benghalensis]]*
* *[[Coffea canephora (robusta)|Coffea canephora]]*
* *[[Coffea congensis]]* 
* *[[Coffea excelsa]]* 
* *[[Coffea gallienii]]*
* *[[Coffea bonnieri]]* 
* *[[Coffea mogeneti]]* 
* *[[Coffea liberica]]* 
* *[[Coffea stenophylla]]*

thumb|left|400px|Plantacion de cafè en Brasil
Empèri Mejan egipcian

L**'Empèri Mejan egipcian** qu'ei un periòde de l'istòria de l' qui segueish lo purmèr periòde intermediari e qui precedeish lo dusau periòde intermediari. L'istoriografia egipciana que i bota las XIau e XIIau dinastia. Aqueth periòde que s'obreish dab la pujada de la XIau dinastia e mei qu mei deu faraon Montohotep II qui, en tot véncer los reis d'Eracleopòlis (de la IX dinastia) que torna unificar l'Egipte en prenent lo títol de "Rei de la duas tèrras". La capitala que passa a Tebas (uei Loxòr) e Amon e Monto be'n son uns deus dius màgers.
Suu punt de vista arquitecturau, l'Emperi Mejan qu'ei los temps de la purmèra edificacion deus temples funeraris de Karnak. Durant aqueth periòde que's torna bastir piramidas e los rites funeraris com la construccion de tombas de bèth endom e la momificacion, que's "democratizan" e non son pas mei reservats aus sols faraons. 

De véder:

* Per las dinastias: XIau dinastia, XIIau dinastia.

* Peus personatges: Montohotep II.

* Peus monuments: Karnak.
Ligombau

Lo **li(n)gombau** (*lingobau*), **lambran**, **lormand** o **normand** es un crustacèu decapòde, vivent dins la mar. Lo  *Homarus* compren doas s :
* lo ligombau europèu (apelat en França, ligombau breton) - *Homarus gammarus* (Linnaeus, 1758)
* lo ligombau american (apelat tanben ligombau canadian) -   *Homarus americanus* (H. Milne Edwards, 1837)

Lo ligombau se distinguís de la langosta per la preséncia d'enòrmas pinças e una coirassa mens espinosa. 

## Ligams extèrnes
*  Homarium, fabricant de pesquièrs per crustacèus e cauquilhatges
Oryctolagus cuniculus

Lo **conilh** (var. **coniu**) o **lapin europèu**, *Oryctolagus cuniculus* (Linnaeus, 1758), es un pichon mamifèr de l'òrdre dels lagomòrfes e de la familha dels leporids. Sola espècia del genre *[[Oryctolagus]]*, l*'Oryctolagus cuniculus* es comun en Euròpa, en Austràlia e un pauc de pertot dins lo mond.
Se destria:
* Lo conilh de garena quand es salvatge.
* Lo conilh domestic, d'elevatge, amb de raças e varietats nombrosas.

## Nomenclatura e sistematica

De pas confondre lo conilh europèu, unic leporid del genre Oryctolagus amb d'autres conilhs de la familha dels leporids, apartenent a d'autres genres coma per exemple lo conilh d'America.

Sosespècias de còps reconegudas del conilh de garena :
* ITIS
** *Oryctolagus cuniculus cuniculus* (Linnaeus, 1758), l'ancèstre del conilh domestic.
** *Oryctolagus cuniculus huxleyi* Haeckel, 1874
* NCBI
** *Oryctolagus cuniculus algirus*, que sa preséncia es limitada a Galícia, Portugal, e a la mitat sud-oèst de la Peninsula Iberica. De talha un pauc mai pichona que O.c.cuniculus.

## Descripcion
### Morfologia
Lo conilh se diferéncia de la lèbre per mantuna caracteristica :
* d'aurelhas mai cortas que lo cap ;
* un iris brun sombre ;
* l'ongla d'artelh pas fenduda ;
* una gestacion de 31 jorns ;
* de pichons que naisson cècs e nuds; 
* la vida en societat ierarquizada ;
* 44 cromosòmas.

A una forradura doça, d'aurelhas longas (pus cortas çaquelà que las de la lèbre) e una coa pichona.

Se lo conilh de garena pesa environ 2&nbsp;kg per 45&nbsp;cm de long, la talha dels conilhs domestics varia enòrmament d'una varietat a l'autra (Nowak, 1999). Lo mai grand, lo gigant de las Flandras, pòt aténher 8&nbsp;kg e 80&nbsp;cm de long mas lo conilh marran nan despassa a pena 1&nbsp;kg, de còps mens pels conilhs extranans.
La forradura es originalament gris biset - amb de còps de nuanças negras o rossas - e un ventre pus clar e lo dejós de la coa blanc, mentre que los conilhs domestics presentant de colors fòrça variadas, unifòrmas, degradadas o pigalhadas. N'existisson environ 80 varietats (ADW).

### Compòrtament
Lo conilh es un animal nocturne e crepuscular.

## Articles connèxes
* Conilh domestic
* Conilh de garena
* Conilh d'America
* Lèbre

## Ligams extèrnes

#### Sites de referéncia
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Nòtas
Parlament Europèu

Lo **Parlament Europèu** es lo còrs parlamentari de l'Union Europèa, elegit dirèctament per los estajants de l'Union Europèa cada cinc ans. Amb lo Conselh dels Ministres, compausa la branca legislativa de las institucions de l'Union, que tenon dos sètis : Estrasborg e Brussèlas.

Lo Parlament es compausat de  dits comunament « deputats europèus », que representan 380 milions d'electors provenent de 28 Estats (en 2013), es a dire le segond pus grand electorat del monde, darrièr lo d'Índia, e lo pus grand electorat transnacional.

Lo Parlament a de poders legislatius limitats. Pòt pas iniciar una legislacion, mas pòt emendar o metre son vèto dins mantun sector politic. Dins d'autres sectors, a sonque lo drech d'èsser consultat. Supervisa tanben la Comission Europèa. Deu aprovar totas las nominacions de la comission, e las pòt relevar per un vòte de censura. A tanben lo drech de contrarotlar lo budgèt de l'UE.

L'eleccion euròpea venenta serà en 2029. 
## Referéncias

## Veire tanben
* Union Europèa
* Comission Europèa
* Conselh de l'Union Europèa
Dius egipcians

Los cultes deus **dius egipcians** (var. **dieus egipcians**) que conegón evolucions durant la longa istòria egipciana hèita de temps de prosperitat e de crisi, d'unitat e de division, de victòrias e d'invasions, de coabitacion e de conflictes dab d'autas culturas e de cambiaments de dinastias e de capitalas.

 
Lo panteon egipcian que muisha ua pletora de dius qui lo lor culte e lo poder deus lors prèstes e hon mei o mens dominants segond las epòcas. Dens aqueth politeïsme que i avó totun practicas comunas, dius qui lo lor culte b'èra mei difusat, comun e partatjat. Atau qu'èra lo cas de Ra e Òrus. Certes cultes, a còp, que s'apropièn dinc au punt de fusionar ; aquò que ho lo cas de Ra e Amon en bèth vàder Amon-Ra. D'autes còp que i avó conflictes enter cultes com enter los Òrus e Seth qui poden estujar, darrèr las loas legendas, conflictes mei ancians e desbrembats enter Haut e Baish Egipte. 

Aquesta complexitat e imprecision b'invita a tornar pensar a l'oposicion enter monoteïsme e politeïsme. Au delà de las practicas cultuaus de cap a un diu locau e a las soa idolas (tot escás, mantuas religions moteïstas e practicas  cultes locaus ligats a locs de pregàrias, verges o omis sants o destacats) lo monoteïsme que pòt conservat ua relacion mei generala de cap a la creacion. En egiptologia que's discutís aquesta relacion religiosa enter *l'un e lo multiple*.

Fin finala, que cau mencionar lo brèu mes hèra famós conflicte religiós de l'istòria egipciana : l'imposicion deu culte d'Aton peu faraon Amenofis IV (tanben conegut con Akhenaton e com espós de Nefertiti e probable pair de Totankhamon) e la bastida d'ua navèra capitala vodada ad aqueth culte.

De véder:
*Dius egipcians per òrdre alfabetic
*Dius egipcians per vila
*Dius egipcians per animal
Òrus Escorpion

[thumb|200px|left|Cap de maçuga d'Escorpion, [Ashmolean Museum]]
Lo rei **Òrus Escorpion** o **Her Sekhet** (o **Escorpion**, **Escorpion II** o ***Sekhet***, paraula qui vòu díser escorpion en la lenga egipciana - au mens dens lo son estat mei posterior ad aqueth rei - ) qu'èra un faraon  deu periòde predinastic, e, adonc, de la dinastia 0. 

N'avem com document sus eth pas sonque paucas mencions istoricas e, mei que mei, lo cap d'ua maçuga qui representa un òmi victoriós portant la corona de la Hauta Egipte dab un escorpion (probablement un ieroglif qui'u simboliza) e un haucon (ua de las mei vielhas representacions deu diu deus faraons Her (Òrus). Aqueth rei qu'a precedit de pauc temps lo faraon Narmer (tanben conegu com Nemes) de la I dinastia qui juntè la Hauta e la Baisha Egipte, se n'èra pas la medisha persona com uns ac creden.
Dius egipcians per vila

La lista juson que balha las vilas màgers de l'Egipte antica estruçadas per nomes seguidas peus los lors dius tutelars. 

### [[Baisha Egipte]]
* 1èr  nome  
**Menfis : Ptah, Sekhmet, Néfertoum
* 3au nome
**Hermopolis : Tot
* 7au nome 
**Demi-n-Her : Aroëris (Orus lo gran)
* 9au nome  
**Bosiris : Osiris
* 11au nome
**Leontopolis : Sho
* 13au nome 
**Eliopolis : Atom, Khepri, Ra, Nebethetepet, Iousaas
* 18au nome
** Per Bastet (Bubastis) : Bastet, Atom

### [[Hauta Egipte]]
* 1èr nome
**Filae : Isis
**Elefantina : Khnom, Anokis, Satet
**Ombos : Sobek
* 3au nome 
**Hieraconpolis :  Orus de Nekhen
**Eileitiaspolis : Nekhbet
**Latopolis : Khnom
**Hermontis : Monto
* 4au nome 
**Tebas : Amon, Mot, Khonso
**Ombos : Seth
* 6au nome 
**Dendara : Ator
* 8au nome 
**Abidos : Khentamentio-Osiris
*15au nome
**Ermopolis : Tot
* 20au nome
**Heracleopolis : Arsafes
* 21au nome
**Crocodilopolis : Sobek
Faraons per òrdre alfabetic

__NOTOC__

Aquesta pagina prepausa una lista non exaustiva dels **[[faraon]]s** de l'Egipte antica classats per **òrdre alfabetic**.

Un meteis faraon pòt èsser present mantun còp dins aquesta lista jos sos diferents noms (nom egipcian, nom grèc, transcripcions multiplas).
Dinastia egipciana zèro

La **dinastia egipciana zèro** qu'ei la dinastia on e son amassats los reis de Hauta Egipte de la fin deu periòde predinastic (abans la purmèra dinastia). Las tres principaus vilas de la region qu'èran Tinis, Nobt (tanben coneguda com Nagada, sit de longa ocupacion preïstorica) e Nekhen (*Ἱεράκων πόλις* en grèc, transliterat *Iereconpolis*). Tinis que dà justament lo son nom au periòde tinita (lo de las duas purmèras dinastias).

Ad aquesta epòca Hauta e Baisha Egipte b'èran pas eqüèra unificadas e la ciutat principau d'aqueths reis sudistas de la dinastia 0 que sembla fin finau d'estar estada Nekhen.

Qu'avem pauc de documents suber aquesta dinastia, e quan n'avem, que son presentacions graficas d'òmis e de hèitas o protoieroglifs mei que mei figuratius (aquò que vòu díser qu'un signe qu'ei aquiu entà simbolizar ua idèa o un nom, e, dilhèu, lo son associat ad aquesta idea). Dens aquesta dinastia òm hica per exemple lo rei Òrus Escorpion.

La dinastia 0 (e lo periòde predinastic dab era) que s'acaba dab l'unificacion d'Egipte (tant vau díser la conquesta de la Baisha Egipte per la Hauta Egipte) peu rei semilegendari Narmer.

## Sobeirans amassats dens la dinastia 0

* Òrus deu serekh
* Nu Hor
* Hat Hor
* Pe Hor
* Hedj Hor
* Iri-Hor
* Ka
* Escòrpi I
* Òrus Crocodil
* Òrus Leon
* Escorpion II o Òrus Escorpion
* Narmer

* Shesh Ièra : dilhèu molher d'Escorpion II e mair de Narmer.
Verdon (aiga)

**Verdon** es una aiga d'Occitània e un afluent de Durença, en Provença e dins leis Aups. Lo País de Verdon es una zona toristica famosa especialament per leis espòrts nautics coma lo rafting e lo canòe-caiac e pereu per lo païsatge subrebèu dei gòrgas de Verdon.

Verdon a sa font dins leis Aups dau Sud, a 2 460 m d'altitud, au pè de la Testa de la Sestrièra (altitud 2 572 mètres), entre lo còl d'Alòs e lo Pueg dei Tres Evescats (altitud 2 819 mètres).

Dins son cors superior, Verdon sembla un gaudre  e presenta un pendís  important : a Sant Andrieu, a 45 km de sa font, la ribièra es a 900 mètres d'auçada. Aval d'aqèu ponch, pauc a pauc enflat par seis afluents, Verdon passa plusiors serras per des gòrgas  impausantas, lei gòrgas de Verdon, que plusiors son estats equipats de paissieras idroelectricas. 

thumb|right|300px|Lei gòrgas de Verdon
thumb|right|300px|Lei gòrgas de Verdon
### Principaus afluents
(d'amont cap aval)
*Lança, riba senèstra
*Issòla (riba drecha, a Sant Andrieu)
*Jabron (riba senèstra, a la clue de Carejuan)
*Bauç (riba drecha)
*Artubi (riba senèstra a la Mescla)
*Colostre (riba drecha, pauc abans Grèus)
Union per la Democracia Francesa

L**'Union per la Democracia Francesa (UDF)** (en francés *Union pour la Démocratie Française, UDF*) foguèt un partit politic francés del centre. Lo 30 de novembre de 2007, un congrès  extraordinari de l'UDF a votat l'integracion del partit dans lo Movement Democrata (Modèm), lançat per Francés Vairon après l'eleccion presidenciala de 2007. Une partida dels membres que son opausats a aquela integracion an creat lo Novèl Centre.

## Istòria

Lo partit se fondèt en 1978 sus una idèa de Jean Lecanuet e Jean-Jacques Servan-Schreiber per ajudar lo president Valèri Giscard d'Estanh a aver un partit per ganhar las eleccions legislativas. L'UDF foguèt l'aliat del principal partit de dreita, l'RPR. 

Amb l'eleccion en 1998 de Francés Vairon coma president de l'UDF, lo partit s'aluènha de l'RPR e aprèp de l'UMP, per devenir un partit centrista autonòm e pas pus un partit de centre esquèrra. Lo 8 de junh de 2005, l'UDF refusèt de votar la fisança al govèrn de Dominique de Villepin dominat per l'UMP. 

Vairon arribèt a la tresena posicion de l'eleccion presidenciala francesa de 2007 amb 18,57 % de las voses. Dempuèi que projècta de transformar l'UDF en un partit centrista alargat, lo Movement Democrata, independent de la dreita e de l'esquèrra.
Gironda (estuari)

[thumb|right|300px|Lo [bèc d'Ambés au hons de l'estuari]]
**Gironda** qu'es l'estuari comun de dus flumes, Garona e Dordonha, que rajan cap a l'ocean Atlantic. La riba sud-oèst de Gironda se tròba en Occitània, en Gasconha, emb lo gran pòrt occitan de Bordèu au fons de l'estuari. Una partida de la riba nòrd-oèst (Blaiés, Roianés) se tròba dens lo domeni lingüistic d'oïl, parlar peitavin-santongés, quitament se lo país borgés (Borg de Gironda) es occitan.

[thumb|right|300px|[Lo Verdon de Mar au sud de l'entrada de Gironda, en riba de l'ocean Atlantic]]
thumb|right|300px|Localizacion de l'estuari de Gironda, au nòrd de la mapa. L'estuari que compren tanben la zona de color blanca que vai trunqu'a Bordèu au meijorn.
Gironda (omonimia)

**Gironda** que pòt estar:
* ua aiga:
** l’estuari comun de Dordonha e Garona
** un riu, afluent d’Esteron
* un departament:
** lo departament de Gironda
* ua comuna
** Gironda de Dròt
Ostal de Trencavèl

La familha **Trencavèl** (o d'alhors **Trencavèu**) foguèt una importanta dinastia vescomtala que governava, entre los sègles X e XIII, los vescomtats de Nimes, Albi, Carcassona, Rasés, Besièrs e Agde, en Lengadòc.

## Linhatge dels Trencavèl
Lo primièr membre documentat de la familha Trencavèl es Aton I, que foguèt vescomte d'Albi a l'alba del sègle X. Seguiràn cinc generacions de vescomtes d'Albi per descendéncia dirècta: Bernat Aton (mòrt en 937), Aton II (mòrt en 942), Bernat Aton II (mòrt en 990), Aton III (mòrt en 1030) e Bernat Aton III (mòrt en 1060).
Ramon Bernat (mòrt en 1074), filh de Bernat Aton III, se maridèt amb Ermengarda de Carcassona, sòrre de Rogièr, lo darrièr comte de Carcassona. Ramon Aton èra vescomte d'Albi e Nimes, e aquesís Carcassona e Besièrs en l'an 1068, abans la mòrt de son conhat.Son filh, Bernat Aton IV (mòrt en 1129), foguèt vescomte d'Albi, Besièrs, Carcassona, Nimes e Rasés. En aqueste moment, la familha Trencavèl, amb Bernat Aton IV, tenguèt dins son domeni totas las tèrras dels comtes de Tolosa; malgrat aquò, los Trencavèl aqueriguèron pas jamai lo títol de comte.
Los filhs de Bernat Aton IV devesiguèron l'eretatge de son paire. Lo mai grand de totes, Rogièr I (mòrt en 1150), prenguèt Albi, Carcassona e Rasés. Lo segond filh, Ramon I mòrt en 1167) prenguèt Besièrs, e eretarà d'Albi, Carcassona e de Rasés quand son fraire Rogièr moriguèt sens descendéncia. Fins finala, lo menor dels filhs de Bernat Aton IV, Bernat Aton V (mòrt en 1159), ereterà de Nimes e Agde.

Aqueste conglomerat de tèrras al centre de Lengadòc e dins las mans dels Trencavèl donèron a aquesta familha una posicion de poder considerable durant los sègles XI e XII. Tant es que sos vesins dirèctes (los comtes de Tolosa a l'oèst e de Barcelona al sud), vesent l'importància dels Trencavèl e las sieunas tèrras cercaràn aliança amb els. Majoritàriament, los Trencavèl foguèron aliats dels comtes de Barcelona.

Lo govèrn dels Trencavèl s'acabarà en 1209 per Carcassona, Rasés, Besièrs e Albi, e en 1214 per Nimes e Agde (a causa de la conquista de Simon de Montfòrt, pendent la Crosada Albigesa). Recobraràn lo poder brèvament entre 1224 e 1227 e après parcialament en 1240, mas finalament renonciaràn a tots lors drets en favor e jos la pression del rei de França en 1247.

Ramon Rogièr Trencavèl foguèt un dels protagonistas importants de la Crosada dels Albigeses. S'opausèt mai d'un còp al terrible Simon de Montfòrt, fins qu'aqueste darrièr lo capturèt e li confisquèt totas las tèrras.

## Etimologia del nom
Lo nom de *Trencavèl* ven benlèu del mot compausat *trencavelana* ("trenca avelana"). A l'origina escaisnom, o prenom, *Trencavèl* venguèt, pus tard, un nom d'ostal que portèron tres vescomtes (Raimon Trencavèl I, II e III), e qualques dònas de l'ostal vescomtal.

## Genealogia
Los traches plens correspondon a de ligams de parentat segurs, los traches en puntilhat a de ligams ipotetics.
Los Republicans (partit francés)

**Los Republicans** (**LR**) (en francés *Les Républicains*) es un partit politic francés de dreita atal renomenat per Nicolas Sarkozy, creat jol nom **Union per la Majoritat Presidenciala** (en francés *Union pour la majorité présidentielle*) per Jacme Chirac e regropant divèrs partits de dreita, lo Rassemblament per la Republica (RPR), Democracia Liberala e una majoritat dels membres de l'UDF. En 2002 ja l'aviá renomenat **Union per un Movement Popular** (**UMP**), (en francés, Union pour un Mouvement Populaire).

## Istòria

L'Union per la Majoritat Presidenciala se fondèt per las eleccions legislativas de 2002 per sostenir l'accion del president Jacme Chirac qu'èra estat novèlament tornar elegit. A coma origina l*'Union en movement*, un movement politica que son objectiu èra d'amassar dins un partit unic totes los corrents de la dreita e del centre. Aquesta idèa venguèt populara al moment de l'eleccion presidenciala de 2002, que l'esquèrra i foguèt absenta del segond torn per amor de sa division.

Qualque temps aprèp sa fondacion, lo partit foguèt tornat nomenar *Union per un Movement Popular* per Nicolas Sarkozi puèi en 2015 *Les Républicains*.

En junh de 2024, de grèvas divergéncias apareisson entre los membres del partit a prepaus d'un acòrdi amb lo Recampament Nacional per de candidaturas comunas a las eleccions legislativas.

## Ligams extèrnes

*  oficial
Lo Verdon de Mar (comuna)

**Lo Verdon de Mar** (*Le Verdon-sur-Mer* en francés) es una comuna situada a l'estrem nòrd de Medòc, en riba de l'ocean Atlantic e de l'Estuari de Gironda. Se tròba dens lo departament de Gironda e la region de la Noèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

Una particularitat de la comuna es que constitueish una enclava lingüistica dau peitavin-santongés e non occitan.

Au ras de la comuna, dens la mar, se tròba lo far de Cordoan que marca l'entrada dens l'Estuari de Gironda.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben

## Ligams extèrnes
*  Lo Verdon de Mar au sit de l'IGN
*  [33544
*  http://www.quid.fr/communes.html?mode=query&req=Le_Verdon-sur-Mer Lo Verdon de Mar au sit dau Quid
*  Comunas mei pròchas dau Verdon de Mar
*  Plan dau Verdon de Mar a Mapquest.

## Nòtas
Papir

thumb|right|220px|Planta dau papir
Lo **papir** es una planta aqüatica comuna dins certans luòcs dau Bacin Mediterranèu, especialament en Egipte. Es un jonc de palun de la categoria biologica de las ciperacèas (*[[Cyperus papyrus]]*) utilizat per la fabricacion d'objèctes utilitaris, en essent son usatge principau l'elaboracion dau supòrt daus ancians manuscrits, denominats maitot **papir**.
### Lo papir coma supòrt d'escritura
Las chambas se talhavan verticalament, en cenchas, empejadas puèi una sobre l'autra en crosar las fibras. La fuèlha obtenguda coma aquò èra escrachada e sechada per fornir un bon *[[papèir]]* (lo mot *papèir* proven dau tèrme grèc *πάπυρος = papyros*). Generalament, en jónher de fuèlhas divèrsas una a l'autra, fasián de *rotlèus*; aqueles podián compassar quauques mètres e se gardavan de costuma *enroltats* a l'entorn d'un supòrt cilindric de fusta.

Lo papir pus ancian conegut es en blanc e lo descobriguèron dins la tomba d**Hemaka'', lo vizir dau faraon [[Den]], de la I Dinastia, vèrs 3000 avC, dins la necropòli de [[Saqqara]].

Gràcias aus manuscrits sobre **papir*' coneissèm fòrça tèxts de l'Edat Antica, sobretot de l'[[Egipte antica]], e tanben de tèxts [[Bíblia|biblics]]. 

Dessobre utilizavan una [[tinta]] elaborada a partir de [[suèja]], de peja, d'aiga e d'òli de cèdre.

=== Classificacion daus papirs ===
[[Fichièr:Egypt.Papyrus.01.jpg|thumb|right|220px|Papir egipcian]]
En rason dau grand nombre de papirs trobats, an utilizat d'esquèmas divèrs de classificacion per los poder identificar, ansin:

* Per la persona que possedissía lo manuscrit: *Papir de Westcar*
* Per lo luòc d'origina: *Papir d'Oxirinc*
* Per lo sit ont se consèrva: *Canon de Turin''

Aus papirs lor assignan en mai d'aquò un numèro per facilitar lor identificacion dins las òbras de classificacion.

Ancianament se classificavan per lor qualidat, en uèit classas segon Plini lo Vièlh:

# Emporitics: los de qualitat inferiora, utilizats coma papèir per envolopar.
# Taeneotics: los de qualitat mauvasa.
# Saïtics: los de qualitat bassa, elaborats amb de materiaus de sòbra.
# Anfiteatrics: los de qualitat mejana.
# Fanians: los de qualitat bona.
# Livians: los de qualitat plan bona.
# Augustics: los de qualitat nauta.
# Ieratics o reiaus: los de qualitat mai nauta, utilizats sonque per de tèxts sagrats.

## Vejatz tanben
* Papèir
* Cellulòsa
Imhòtep

[250px|left|thumb|Estatua d'Imhotep divinitzat au [Lovre]]

**Imhòtep**, arquitècte deu faraon Djòser qui dessenhè los plans de la Piramida de Djòser, la piramida graduada de Saqqara. Que ho divinizat e lo son nom que demorè famós tot au long de l’istòria egipciana, com ac amuisha, per exemple, l’Estela de la Hami, document hèra posterior qui conta ua legenda qui l’arquitècte e lo son faraon be’n son los protagonistas.

Qu'èra un prèste d'Eliopòlis, la ciutat deu dius só Ra (çò qui poderé estar un testimoniatge de la pujança de la devocion per aqueth diu qui vadore lo màger diu egipcian).

## Nòtas
Cancún

**Cancún** es una importanta vila toristica de l'estat mexican de Quintana Roo. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2005.
Partit Comunista Francés

200px|vinheta|Lògo del PCF.
Lo **Partit Comunista Francés** (en francés: *Parti communiste français*, *PCF*) es un partit politic francés d'esquèrra, fondat en 1920 al Congrès de Tors, amb la scission del SFIO. Lo sèti del partit es situat plaça del Colonel Fabien a París, dins un bastiment en beton del famós arquitècte brasilièr Oscar Niemeyer.

## Istòria

Lo 13 de decembre de 1920, al congrès de Tors, una majoritat dels membres de la SFIO decidisson de rejónher la III Internacionala, fondada en 1919 per Lenin. La III Internacionala es coneguda tanben amb lo nom de *Komintern*. Lo partit s'apèla Seccion Francesa de l'Internacionala Comunista (SFIC) (va devenir lo PCF en 1943) e es un partit revolucionari. Aprèp la Liberacion, lo PCF es estat lo partit mai important de França. Dins las annadas 1970, lo PCF abandona lo modèl sovietic e tota referéncia a la dictatura del proletariat. En 1981, lo PCF participa al govèrn de Pierre Mauroy mas en 1984 decidís de quitar aquel govèrn per protestar contra la politica, que considèra liberala, del PS.

## Ligams extèrnes

*  Sit oficial
Djòser

[150px|left|thumb|Estatua de Djòser au Musèu deu [Cairo]]
[200px|left|thumb|Piramida de grads bastida per Djòser a [Saqara]]
[200px|left|thumb|L'[Estela de la Hami]] 

**Djòser** que ho un faraon de la III dinastia durant l'Empèri ancian. Que seré estat lo hilh deu sarrèr faraon de la II dinastia : Khasekhemoi.

Qu'ei famós  per aver hèit bastir peu son arquitècte Imhotep, a Saqqara, la Piramida graduada, lo mei ancian monument bastit dab pèiras talhadas. 

Djòser e Imhotep que demorèn tant famós arron, dens l’istòria egipciana, que son mentavuts sus l’Estela de la Hami qui conta quin Imhotep e conselhè Djòser de convècer lo diu Khnom de tornar l’aiga a Egipte un còp que patishèva sequèr e hami.

## [[Nom de Nisot-Biti]]
* Dens la Lista Reiau de Saqqara Djòser qu'ei marcat :  

## Hont
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988.
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Nicolas Sarkozy

, de son nom complet **Nicolas Paul Stéphane Sarközy de Nagy-Bocsa**, es un òme politic francés. En 2007, es elegit president de la Republica en obténer 53,06 % de las voses al segond torn.

Es estat president de l'Union per un Movement Popular, ministre d'Estat, ministre de l'Interior e de l'Amainatjament del territòri, ministre del Budget, ministre de l'Economia, deputat dels Nauts de Sèina, eurodeputat, president del Conselh General dels Nauts de Sèina, cònsol de Neuilly-Sur-Seine e conselhièr municipal de Neuilly-Sur-Seine.

## Biografia

Filh d'un aristocrata ongrés e d'una maire josieva sefardita grèga, en 1983, devenguèt cònsol de Neuilly-Sur-Seine. En 1993, lo nomenèron ministre del Budget dins lo govèrn d'Édouard Balladur. En 1995, sostenguèt Édouard Balladur a las eleccions presidencialas. En 1999, quitèt la vida politica, aprèp la desfaita de son partit a las eleccions europèas. Entre 2002 e 2004 e entre 2005 e 2007, devenguèt ministre de l'Interior; tanben foguèt ministre de l'Economia en 2004.

## Ligams extèrnes

*  Sit oficial de la campanha presidenciala

## Nòtas e referéncias
Estela de la Hami

L’**Estela de la Hami** qu’ei un arròc quilhat au ras de la ciutat d’Elefantina, a l’entorn de-187, ostendent inscripcions deu temps deu rei Ptolemèu V Epifan, mei de dus mil ans après lo temps de qui parla : lo regnat du faraon Djòser (de la tresau dinastia), protagonista, dab lo son famós arquitècte Imhotep, de la hèita contada: 

*Lo men còr ques’estava dens lo treishaguèr per’mor deu [[Nil]] qui n’èra pas vienut quan at calèva per sèt annadas. Lo gran qu’èra escàs, las granas b’èran secas, tot çò qu’avèvam per minjar n’èra pas briba abondós, chascun qu’èra frustrat dens lo son prohèit. Que s’escadèva qu’òm non pòscosse pas mei caminar: lo mainatge qu’èra en plors, lo gojat qu’èra aflaquit ; los vielhs, los lors còrs b’èran tristes, la loas camas b’èran plegadas mentre que s’estavan suu sòu dab las mans contra los lors còs. Los quites cortesans b’èran dens lo besonh; lo temples qu’èran barrats e los santuaris devath la prova. Tot que demorava donc dens lo treishagèr. Alavetz que'm virè de cap au passat e qu’interroguèi un òmis enter los serviciaus de l’ibis, lo capdau deus prèstes legedors, Imhotep : _« En quin endret e vad lo Nil ? », e’u demandèi, « Quau diu e i demora, entà qui m’ajudi ? » _« Que i a ua vila au bèth miei de l’aiga : lo Nil que l’entorneja. Lo son nom qu’ei Elefantina ; [[Khnom]] i ei, estant lo son diu.*

[Adarron, lo rei qu’ordona sacrificis e ceremonias peu diu qui’u apareish en saunei:]

*_ «Que soi Khnom lo ton creator; los mens braç que son darrèr tu entà ensarrar lo ton còs. Que soi lo senhor qui crea, lo qui s’ei hèit eth medish, lo [[Non]] hèra gran, lo qu’i èra a la vaduda deus temps, [[Hapi]] qui correish au son grat. Que harèi pujar lo Nil per tu. La hami que s'acabarà. Lo còr que serà mei gaujós que non pas abans. Non i aurà pas nat annada qui l’aigat non pujarà per cap terren, las hlors que pravaràn en beth plegar devath lo polen. » _  « Alavetz que'm desvelhèi mentre que lo briu de mas pensadas e tornava, e tot deishar l’immobilitat, que hei un decret en favor de Khnom lo men pair ...en escanvi de çò qui hes per jo. »*