Valaquia

[vinheta|261x261px|
* Violet<span></span>: Volcae, Volcs<span></span>: denominacions d'ont ven «&nbsp;Walh&nbsp;» ("nongerman"), a l'origina de Wales (Galas), Wallon, Welsh, Walha (Galó) e '''Valaquia'''.
* Roge<span></span>: las Valaquias mencionadas dins las fonts anterioras al sègle XI o atestadas per la [toponimia.
* Walha, Valaquia morava, Valaquia interiora, Bogdano-Valaquia, Ongro-Valaquia: denominacions medievalea de las populacions o d'estats romans mai tardius.
]]
Lo mot **Valaquia** es una denominacion polisemica, que pòt èsser un nom pròpri o un nom comun.

## Origina
Lo mot *Walach* tira son origina de l'ancian germanic Walh que significa « locutor d'una lenga celtica o latina » e que el meteis vendriá del nom d'un pòble celt: los Vòlcs. *Walach* designava tanben los Cèltas: los *Welsh* dels Anglosaxons, los *Walhs* dels Francs. Lo « W » germanic dona un G : *Welsh*" donèt « Galas » e *Walh*: « Gàlia », que los letrats roman aprochèron de la Gàlia romana. 

## Especificitat
Istoricament, cal pas confondre las *valaquias* (nom commun) amb las regions istoricas de Romania (noms pròpres). Per qu’un país tradicional o una « *region etnografica* » siá una *valaquia*, cal que siá governada de biais autonòma segon lo *[[jus valachicum]]* (« drech valac »). Per exemple:
* pasmens se son nom a una etimologia romanesa e qu'istoricament una partida dels sieus abitants son de soca romanesa, lo País de la Barsa (romanés: Țara Bârsei) es pas una *valaquia* que foguèt d'en primièr un fèu de l'òrdre Teutonic de 1211 a 1225 ;
* del meteis pel país de Călata qu'es una region etnografica ongresa quitament se compta una importanta populacion romanesa;
* al Maramureș, se lo voïvodat de Marmacia es plan una *valaquia* (èra governat segon lo *jus valachicum* fins al sègle XIV), son successor lo comtat del Maramureș o es pas, que s'agís d'una division administrativa ongresa;
* d'entre los tres grands voïvodats poblat de lenga romanica: la Transilviana, la Moldàvia e la Valaquia (nom pròpri), lo primièr essent governat segon de leis ongresas e alemandas, e pòt pas èsser qualificat de *valaquia*, alara que las doas autras pòdon l'èsser.

## Definicion
[esquèrra|vinheta|250x250px|Las ''valaquias'' successivas dels sègles IX a XIII suls territòri ont vivon alara de [Lengas romanicas|lenga romanica (blau-verd clar).]]
[esquèrra|vinheta|301x301px|En [1265 de *valaquias* èran integradas al *Regnum Bulgarorum et Valachorum* (blai clar) sul bas-Danubi, una autra èra en Tessàlia (blau escur).]]
[esquèrra|vinheta|250x250px|Las regions etnograficas romanesas en [Transilvània (ròse), Maramureş (blau), Satu Mare (verc), Sălaj, Bihor e Zărand (jaune) e Banat (violet).]]

Uèi lo nom pòt designar doas realitats, l'una geografica actuala (la *Valaquia*, nom pròpre), l'autre istorica (*valaquia*, nom comun).
* La region geografica de Valaquia de la Romania actuala (en romanés: *Țara Românească*), compausada de l'Oltenia e de la Muntenia;

* Çò que los istorians nomenan une « romania populara » es a dire una comunautat de lenga romanica demorada sens cobertura politica romana après la retirada de las regions fàcia als Germans: n'i aguèt en Mar del Nòrd (illa de Walcheren als Païses Basses) e la Mar Negra (país « *valacs* », es a dira de lenga romanica) passant per las Ardenas (« *Wallons* »), las Vòges d'Alsàcia (« *Welche* ») e lo Jura soïs (« *Welsches* »), los Alps bavarencas (« *Walchenthal* », « *Walchengau* », « *Walchensee* »), los Carpats (« *Valachie morave* en Moràvia chèca, « *Vlachfölds* » en Ongria), los monts Dinarics («*Romanija Planina* », « *Vlašina* », « *Vlašic* » en Bosnia ; Stari Vlah en Serbia) e dins los monts Balcans (« *Vlahina* », « *Vlashina* », « *Vlachoklissoura* »). Los abitants d'aquelas *valacquias* entre eles se nomenavan Romans, Romancs, Ladini, Armani, Aromani, Cipani, Cinçari, Grãmuşteni, Fãrșeroți, Rãmãni, Rumâni. Aromani e Rumani donèron los mots modèrnes « Aromans » e « Romanés », que remplacèson lo tèrme de Valacs vengut arcaïc. Entre las *valaquias* del bacin del bas Danubi se son, als sègles VII e IX, intercaladas de las *sklavinies* eslavas.

## Estats modèrnes
Uèi, se poiriá considerar coma de *valaquias* la Roumania, que la Constitucion e las leis son promulgadas per de representants eissits en granda majoritat del pòble romanés, e dins una mendre mesura la Moldàvia, Estat que la Constitucion e las leis son lo resultat d'una longa seriá de compromeses politics entre la majoritat de lenga romanica (dos tèrces de la populacion) e los colons de lenga eslava sostenguts per la Russia (un tèrç de la populacion). Lo romanés es lenga oficiala dins los dos païses. Las autras *valaquias* son pas mai que de noms geografics o pasmens se de regions etnograficas ont contunhan unas minoritats de lengas romanicas e a vegada sonque unes mots d'origina romanica dins la lenga eslava locala. 

## Bibliografia
Cartografica:
* *Atlas istorico-geografic* de l'Académie roumaine, Bucarest 1995,  ,
* Alexandru Filipașcu, *Istoria Maramureșului*, Bucarest 1940, 270 p.,
* Dinu Giurescu, *Istoria ilustrată a Românilor*, éd. Sport-Turism, Bucarest 1981, p.&nbsp;72-121,
* G. I. Brătianu, *Recherches sur Vicina et Cetatea Albă*, Univ. de Iași, 1935,
Florin Constantiniu et al., *Istoria lumii în date*, éd. Enciclopedică, Bucarest 1971, 
* Nicolae Iorga, *Istoria românilor*, Part II, Vol. 2, *Oameni ai pământului* (avant l'an 1000), Bucarest, 1936, 352 p. and Vol. 3, *Ctitorii*, Bucarest, 1937, 358 p.,
* Thede Kahl, *Rumänien: Raum und Bevölkerung, Geschichte und Gesichtsbilder, Kultur, Gesellschaft und Politik heute, Wirtschaft, Recht und Verfassung, Historische Regionen*
* Constantin-Mircea Ștefănescu, *Nouvelles contributions à l’étude de la formation et de l’évolution du delta du Danube*, Paris, Bibliothèque nationale, 1981,
* Gheorghe Postică, *Civilizația veche românească din Moldova, éd. Știința, Chișinău 1995,*
* George Vâlsan: *Opere Alese* (dir.: Tiberiu Morariu), éd. științifică, Bucarest 1971.

## Nòtas