open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nintendo GameCube

vinheta|Nintendo GameCube
La **Nintendo GameCube** es una consòla de videojòcs domestica de Nintendo. Foguèt lançada en Japon lo 14 de setembre de 2001 e arribèt en Euròpa lo 3 de mai de 2002.

Es lo successor de la Nintendo 64. Coma consòla de la seisena generacion, competiguèt amb la PlayStation 2 de Sony, la Dreamcast de Sega e l'Xbox de Microsoft. Ne foguèron vendudas 21,74 milions d'unitats. La GameCube foguèt seguida per la Wii en 2006.

## Caracteristicas

### Contrarotlaire
vinheta|Version en color indi del contrarotlaire GameCube
La forma del contrarotlaire es basada sus aquel de la PlayStation e PlayStation 2. A sièis botons frontals, doas manetas analogics, una maneta direccionala, e un motor de vibracion.

### Discs
La GameCube foguèt la primièra consòla Nintendo a pas utilizar majoritàriament de cartochas o de cartas. Introduguèt un format disc optic miniDVD exclusiu que pòt conténer de donadas de fins a 1,5 GB. A un sistèma de proteccion contra las còpias diferent a aquel dels discs DVD normals.

Aquesta capacitat èra sufisenta per la majoritat dels jòcs, mas faguèt que qualques jòcs qu'èran tanben disponibles sus d'autras consòlas aguèsson besonh de qualques ajustaments per la version GameCube, coma l'inclusion d'un disc suplementari, una compression vidèo mai nauta, o la supression de qualques contenguts.

### Enregistrament de donadas
La GameCube conten doas entradas per las Memory Cards (cartas de memòria) ont los jogaires pòdon enregistrar las donadas del jòc.

Nintendo lancèt tres opcions de Memory Cards: de 512 KB (grisa), de 2 MB (negra) e de 8 MB (blanca). I aviá tanben de cartas amb de capacitats mai nautas lançadas per de tèrces.

## Jòcs
Mai de 600 jòcs foguèron lançats per la GameCube.

Los jòcs mai venduts ne son *[[Super Smash Bros. Melee]]*, *[[Mario Kart: Double Dash!!]]*, *[[Super Mario Sunshine]]*, *[[The Legend of Zelda: The Wind Waker]]* e *[[Luigi's Mansion]]*. D'autres jòcs de la consòla apreciats per la critica son *[[Paper Mario: The Thousand-Year Door]]*, *[[Pikmin]]*, *[[Animal Crossing]]*, *[[Mario Smash Football]]*, *[[F-Zero GX]]*, *[[Pokémon XD: Gale of Darkness]]* e *[[Eternal Darkness: Sanity's Requiem]]*.

## Nòtas e referéncias


## Istoric

### Genèsi : ''Projècte Daufin''

Lo GameCube foguèt mencionat pel primièr còp en 1998. A l'epòca, un novèl desvolopaire de jòcs vidèo, Retro Studios basat a Austin, Tèxas, anoncièt la signatura d'un contracte exclusiu amb Nintendo per produire de jòcs (lo futur *Metroid Prime* ) non pas sus Nintendo 64 mas sus la consòla que li succediriá.

Howard Lincoln, president de Nintendo of America, anoncièt lo desvolopament d'una consòla en collaboracion amb ATI e IBM pendent lo E3 1999.  Se referiguèt alara al projècte coma *Project Dolphin* e parlèt d'una sortida mondiala a la fin de 2000    . Çaquelà, Nintendo non bailha pas gaire d'informacions sus la consòla pendent la màger partida del an 2000, a despart de las annoncias de repòrts e de las informacions contradictòrias (per exemple, sus la question de la lectura dels DVD o de la connexion a Internet).
Terra preta

vignette|''Terra preta''.

La **terra preta** ; literalament « tèrra negra »), dicha tanben *tèrra negra amazoniana* o *tèrra negra dels Indians* dins la literatura scientifica, es un antrosòl, un tipe de sòl escur amazonian. D’origina umana e d'una fertilitat excepcionala deguda a de concentracions particularament elevadas en carbon de lenha, en matèria organica e en nutriments (especialament azòt, lo fosfòr, lo potassi e lo calci), conten una quantitat remarcabla de tèstes de terralha, e l'activitat microorganica i es fòrça desvolopada. La *terra mulata* es un autre tipe d'antrosòl que li es generalament associat.

Aquestes sòls foguèron en màger part creats per l’òme entre −800 e 500, los pus vièlhs remontant a −2800. Son doncas d'origina precolombiana. De milièrs d'annadas après sa creacion, son tant reputats al Brasil que son recoltats e venduts coma terranha de rempotar (veire pedologia). Sa pigondor pòt anar entrò dos mètres.

Les estendudas de *terra preta* son generalament enrodadas de sòls infertils, principalament l'oxisòl, mas tanben ferralsòls, acrisòls e arenosòls.

## Referéncias


## Vere tanben
Jacques Roubaud

**Jacques Roubaud** (Caluire, 5 de decembre de 1932-París, 5 de decembre de 2024) es un poèta, matematician e traductor provençal.

Demèst sas òbras cal destriar una antologia bilingüa dels trobadors pareguda en 1971, e son libre *La fleur inverse* sus l'art de la lenga dels trobadors.

## Òbras màgers
* *Anthologie des troubadours*. París: Seghers, 1971.
* *La fleur inverse*. París: Les Belles Lettres, 2009.
## Referéncias
Jean-Pierre Rioux

**Jean-Pierre Rioux** (Clichy, 15 de febrièr de 1939 – 6 de decembre de 2024) foguèt un istorian, editor, professor universitari e òme politic occitan, especializat dins l'istòria politica, sociala e culturala de França. Originari de Corresa e de fe catolica, sa familha sortiguèt de Lemosin.

## Referéncias
Menèus

**Menèus** (*Meneaux* en francés) es un vilatge e ua anciana parròpia de Neraqués, au confluent d’Auvinhon e de Garòna. A la revolucion francesa, estot integrat dens la comuna de Huugaròlas, deu departamant d’Òut e Garòna.
## Toponimia
Durengas dona duas atestations ancianas:
* *Munos* (1130)
* *la gleia de Sant P. de Munaus* (1273)

[{ "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q1108541",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff9010", "stroke-width": 3}},
{  "type": "ExternalData",  "service": "geopoint",  "ids": "Q1108541",  "properties": {  "fill": "#ff0",  "stroke": "#ff0000", "marker-color": "ff1111", "title": "Huugaròlas" }},
{  "type": "ExternalData",  "service": "geopoint",  "ids": "Q131417190",  "properties": {  "fill": "#ff0",  "stroke": "#ff0000", "marker-color": "ff9911", "title": "Menèus" }},
{  "type": "ExternalData",  "service": "geopoint",  "ids": "Q3241187",  "properties": {  "fill": "#ff0",  "stroke": "#ff0000", "marker-color": "ffff11", "title": "Limon" }}]


## Istòria
Suu territòri se trobèva lo priorat deu Paravís, un monastèri vueitat puish desrocat a la Revolucion.
La glèisa parropiau de Sent Pèir (deus ligams) estot desmantelada au moment de las guèrras de religion, puish destrusida per l'aigat de 1873.
## Referéncias

## Bibliografia
* "Meneaux", ''Notes historiques du chanoine Durengues'' (18J), archius departamentaus d’Òut e Garòna. 13 paginas manuscritas sus Menèus e Lo Paravís.

## Veire tanben
Bolhida bordalesa

[vignette|alt=Bouillie bordelaise sur des grappes de raisin près de Monte Vibiano (Italie).|Bolhida bordalesa sus de fuèlhas de [vinha. Jos l'accion de l'aiga, del CO2 e de las secrecions de la planta, lo coire es solubilizat fòrça lentament.]]

La **bolhida bordalesa** (var. **borida bordalesa**) familiarament sonada **sulfat**, es un fongicid de sintèsi fabricat a basa de sulfat de coire e d'oxid de calci (calç). Es, dempuèi longtemps, principalament utilizada per aparar la vinha, d'unes arbres fruchièrs e qualques solanacèas (trufa e tomata) contre lo mildió. En foncion de la dòsi, s'es tròp importanta, pòt afectar negativament lo metabolisme de la màger part dels organismes vivents (animals, microorganismes e plantas, terrèstres e aquatics).
Fongicid

Los **fongicids** son de pesticids utilizats per eliminar los campairòls parasits o sas espòras.  Los campairòls pòdon entrainar de damatges grèus en agricultura, de perdas de rendament e de qualitat. Los fongicids son utilizats a l'encòp en agricultura e per combatre las infeccions fongicas en çò dels animals. Los fongicids son tanben utilizats per contrarotlar los oomicèts, que son pas taxonomicament/geneticament de campairòls, e mai se partejan de metòds similars per infectar las plantas. Los fongicids pòdon èsser de contacte, translaminari o sistemic. Los fongicids de contacte penetran pas dins los teissits de la planta e aparan sonque la planta a l'endrech ont son depausats. Los fongicids translaminaris redistribuisson lo fongicid de la partida superiora de la fuèlha pulverizada cap a la partida inferiora non pulverizada. Los fongicids sistemics son absorbits e redistribuits a travèrs los vaissèls de xilèma..
## Referéncias
Raols

**Raol, Raols, Raül, Ravós** o **Rasols** (*Ravous, Raous, Rasouls* dins lo TdF; *Raols, Raus, Raolf* en òc ancian) es un prenom occitan.

## Variantas
* francés : Rodolphe, mas tanben *Raoult, Raoulx*, e al feminin *Raoule*.
* alemand : Radolf, Radulf, Rudolf, ipocoristics : Rolf, Rudi, Ralf 
* anglés : Ralph, Ralf
* castelhan : Raúl
* catalan : Raül 
* esperanto : Rolfo
* indi : Rahul
* ongrés : Rudolf
* italian : Raul (eissit del castelhan) ou Rodolfo
* peitavin : Raou
* polonés : Rudolf
* portugués : Raul/Raúl
* eslovac : Rudolf
* suedés : Raoul (eissit del francés), Rudolf, Rolof, Rudi

## Personatges
### Sants
*Raol de Borges, arquevesque de Borges al sègle IX, puèi canonizat coma sant catolic celebrat lo 21 de junh.
### Abats
*Raol *de Pinis* (o *de Peyrinis*), abat de Claravals de 1232 a 1235.
*(Lo meteis que l'evesque d'Agen citat mai bas)*
*Raol *de Comarc* o *Cormiac*, abat de Sarlat vèrs 1195.
### Evesques
*Raol *de Pinis* (o *de Peyrinis*), evesque d'Agen de 1232 a 1235.
*(Lo meteis que l'abat de Periguers citat mai naut)*
*Raol I, evesque d'Engoleime de 1241 a 1247.
*Raol II *du Fou*, evesque d'Engoleime de 1470 a 1479.
*(Lo meteis que l'evesque de Periguers citat mai bas)*
*Raols, evesque de Cavalhon de 1070 a 1075.
*Raol I *de Lastours de Laron*, evesque de Periguers de 1210 a 1220.
*Raol II *du Fou*, evesque de Periguers de 1463 a 1470.
*(Lo meteis que l'evesque d'Engoleime citat mai naut)*
### Autres
*Raols Ginèsta, mètge e escrivan occitan de Provença.
*Raoul Salan (*Raol Salanc*?), general francés de Lengadòc.

## Nòtas e referéncias
Culada

[thumb|right|Esquema generau d'un [pònt.]]

Una **culaa** (var. **culada**, **culau**) es un obratge arquitecturau destinat a sostenir lo pes o la possaa d'una estructura pesuca (pònt, restanca, etc.). Per aquela rason, una culaa es generalament una estructura pesuca implantaa sus un terren estable. De mai, l'emplec de materiaus resistents (betum, peira, maçonariá, etc.) es sovent privilegiat per la construire.

## Ligams internes

* Pònt.
* Restanca.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sodrona

**Sodrona** o **Saudrona** (*Soudrouno* en nòrma mistralenca; *Saudrona* en occitan ancian; *Saudronne* en francés) es un idronime occitan que pòt descriure lo nom de tres aigas, totes afluents de Tarn e situats dins lo departament de Tarn:

*Sodrona/Saudrona : , afluent de riba esquèrra de Tarn ;

*Sodrona/Saudrona (fr *ruisseau de Saudronne*) : , autre afluent de riba esquèrra de Tarn ;

*Sodrona/Saudrona (fr *ruisseau de la Saudronne*) : , afluent de riba drecha de Tarn.

## Veire tanben

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Florida (omonimia)

**Florida** pòt èsser:
* *Geografia*
** Florida de Liébana, comuna espanhòla de la província de Salamanca
** Florida (Chile), ciutat chilena de la província de Concepción
** Florida (Puerto Rico), comuna de Puerto Rico
** Florida, estat als Estats Units d'America
** Florida (Uruguai), ciutat en Uruguai
** Departament de Florida, subdivision administrativa d'Uruguai
Canton d'Aissa

Lo **canton d'Aissa** es una anciana division administrativa de Lemosin, aura devenguda mas que circonscripcion electorala, situada dins l'arrondiment de Limòtges, lo departament de Nauta Viena e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin. Dempuei la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, lo territòri dau canton a pas chamnhat e lo canton garda sas 10 comunas. La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta nauta lemosina.

## Composicion

## Istòria
En 1801, quand lo nombre daus cantons fuguet deminjat, Bòscmian passet dau canton de Limòtges au canton d'Aissa, Burnhac e Jurnhac passeren dau canton de Solenhac, suprimit, au canton d'Aissa e las autras comunas demoreren dins lo canton .

## Nòtas
Comunautat de comunas de la Vau de Vinhana

La **Comunautat de comunas de la Vau de Vinhana** es una intercomunalitat de la Republica Francesa, situada dins lo departament de Nauta Vinhana e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin. Son còdi SIREN es 248719288.

* Ficha Banatic : https://www.banatic.interieur.gouv.fr/intercommunalite/248719288-cc-du-val-de-vienne
* Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-248719288

## Istòria
La comunautat de comunas de la Vau de Vinhana fuguet creada lo 18 de decembre de 2000 emb totas las comunas dau canton. 
Lo 1er de genier de 2011, Vernuèlh quitet la CC per anar a Limòtges Metropòli .

## Composicion

## Las intercomunalitats en Nauta Vinhana

## Nòtas
Marius Jove

**Marius Jove** (*Marius Jouve* eb grafia mistralenca e en francés), filh de Marius Jove, ric propetari dau Barós, siaguèt coma son paire un felibre de renom e artista pintre. Dins sa pintura, testimonia dei tradicions de Provença.

## Biografia
Lo 27 de març de 1909, quitèt Carpentràs, ont èra fornier de mestier, per s'anar a pè au Barós. S'essent arrestat en çò dau barbier de Caromb, reprenguèt la rota e foguèt assassina au *Préfantasti*, abatut d'una bala de plomb dins lei rens, per un tiraire emboscat darrier un boisson de cades.

## Nòtas e referéncias
Congrès de Berlin

[thumb|right|Carta dei [Balcans après lo congrès de Berlin.]]

Lo **Congrès de Berlin** es una conferéncia diplomatica organizada a Berlin dau 13 de junh au 13 de julhet de 1878 entre lei grandei poissanças europèas per revisar lo tractat de San Stefano signat a l'eissida de la Guèrra Russoturca de 1877-1878. D'efiech, après lor victòria, lei Rus avián impausat de condicions fòrça duras a l'Empèri Otoman (pèrda de sei territòris crestians en Euròpa, pèrda de plusors vilas en Caucàs, creacion d'una « Granda Bulgaria », etc.). Aquò suscitèt de reaccions de part dau Reiaume Unit e d'Àustria-Ongria, çò qu'entraïnèt una crisi internacionala. Lo resultat foguèt una importanta revision de la patz de San Stefano amb lo mantenement d'una preséncia otomana significativa dins lei Balcans. La conferéncia demostrèt tanben l'influéncia d'Otto von Bismarck dins lei relacions internacionalas de l'epòca car lo cancelier alemand posquèt se pausar en arbitre dau continent.

## Liames intèrnes

* Guèrra Russoturca de 1877-1878.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Georges Castellan, *Histoire des Balkans : XIVe – XXe siècle*, París, Fayard, 1999.

## Nòtas e referéncias
Arrondiment de Limòtges

L’**arrondiment de Limòtges** es una division administrativa e una anciana division electorala  francesa situada en Lemosin, dins lo departament de Nauta Vinhana en region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin. Lo chapluòc es Limòtges. La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, especialament lo naut lemosin.

## Composicion
### Abans 2015
L'arrondiment compreniá 28 cantons :
* Canton d'Aissa;
* Canton d'Embasac;
* Canton de Chasluç;
* Canton de Chasteunuòu;
* Canton d'Aimostier;
* Canton de L'Auriera;
* Canton de Limòtges Beupuei;
* Canton de Limòtges Carnot;
* Canton de Limòtges Centre;
* Canton de Limòtges Ciutat;
* Canton de Limòtges e Condat;
* Canton de Limòtges Cornhac;
* Canton de Limòtges e Cosés;
* Canton de Limòtges Esmautaires;
* Canton de Limòtges Grand Truelh;
* Canton de Limòtges e Isla;
* Canton de Limòtges La Bastida;
* Canton de Limòtges *Landoja*;
* Canton de Limòtges e Lu Palaiç;
* Canton de Limòtges e Panasòu;
* Canton de Limòtges Puei las Ròdas;
* Canton de Limòtges *Vigenal*;
* Canton de Neiçon;
* Canton de Nuèlh;
* Canton de Peira Bufiera;
* Canton de Sent German las Belas;
* Canton de Sent Liunard;
* Canton de Sent Iriès;

### Dempuei la refòrma cantonala aplicada en 2015
Dempuei 2015, lo nombre de comunas daus arrondiments varia chade an, siá per causa d'una adaptatacion a las limitas de las intercomunalitats, siá per causa daus comunas novelas, formadas de doas ancianas comunas o mai. Lo nombre de comunas de l'arrondiment de Limòtges a pas chamnhat dempuei 2015 emb un totau de 108. 

## Istòria
De 1790 a 1795, i aviá un districte a Limòtges e a Sent Liunard, çò que sembla correspondre en gròs a l'arrondiment de Limòtges creat en 1801. Lo districte de Sent Iriès sembla correspondre a l'arrondissement de Sent Iriès tanben creat en 1801. En 1926, l'arrondissement de Sent Iriès fuguet suprimit e gropelat emb l'arrondiment de Limòtges. 
En 1793, i aviá un canton a Limòtges, dos en 1801 (Limòtges Nòrd e Limòtges Sud), quatre en 1901 (Limòtges Nòrd, Sud, Èst e Oèst), 12 en 1973 e 16 en 1984.

## Nòtas
Auvinhon

**Auvinhon** (*Auvignoun, Aubignoun* en nòrma mistralenca; *Auvignon* en francés) es ua aiga de Gasconha, afluent en riba esquèrra de Garòna.

## Geografia
De , l'Auvinhon es situada entre Gers e Baïsa, pren sa sorsa au Mas d'Auvinhon dens lo Gers e se jeta dens Garòna au lòc-dit Menèus, comuna de Huugaròlas, près de Sent Laurenç en Òut e Garona. Son bacin versant s'esten sus .

## Departaments e comunautats traversats
* Gers : Lo Mas d'Auvinhon, Ròcapina, Blasièrt, Sent Orens e Poi Petit, Caussens, Castèthnau d'Auvinhon, Condòm, Gasaupoi, Ligardas.
* Òut e Garona : Montcrabèu, Francescàs, Lo Nom Diu, Hius, Lo Saumont, Calinhac, Montanhac d'Auvinhon, Espiens, Montesquiu, Bruish, Sent Laurenç, Huugaròlas.

## Afluents principaus
Aqueles noms son de traduire!
* *[[Petit Auvignon]]* : 
* *[[Garaillon]]* [Garalhon ?] : 
* *Ségone* : 
* *[[ruisseau des Lignats]]* : 
* *[[Gaule (affluent de l'Auvignon)|Gaule]]* : 

## Idrografia

## Véser tanben

## Referéncias
Ocupacion de Ruhr

[thumb|right|[Caçaires aupencs francés en Ruhr en març de 1923.]]

L’**ocupacion de Ruhr** es una operacion politicomilitara menada per França e Belgica en Alemanha de genier de 1923 a aost de 1925. Preocupats per lo pagament dau deute de guèrra alemand après la Premiera Guèrra Mondiala, lei govèrns francés e bèlga ocupèron Ruhr, còr industriau d'Alemanha per i sasir sa produccion de carbon, de fèrre e d'acier.

Leis Alemands assaièron de s'opausar a l'ocupacion en organizant d'accions de resisténcia passiva, de grèvas e de campanhas de sabotatges. Pasmens, deguèron faciar un afondrament economic qu'entraïnèt una crisi inflacionista. En genier de 1923, la valor d'un dolar èra de  reichmarks ; en decembre de la meteissa annada, èra de  miliards de reichmarks. D'esmogudas popularas aguèron tanben luòc en causa de la manca de viures dins mai d'una region. En setembre, lo govèrn dau cancelier Gustav Stresemann demandèt donc a la populacion d'arrestar seis accions de resisténcia.

Per lei Francobèlgas, l'ocupacion permetèt pas d'obtenir lei reparacions esperadas. D'efiech, aquò desorganizèt lei rets economicas de l'Euròpa de l'Oèst. Per exemple, la siderurgia de Lorena èra largament dependenta dau còc produch en Renània. A partir de 1925, lei dos país acceptèron donc d'evacuar la region. A tèrme lòng, l'ocupacion aguèt de consequéncias fòrça negativas car mostrèt lei limits dau sistèma de Versalhas e de la Societat dei Nacions.

## Liames intèrnes

* Premiera Guèrra Mondiala.
* Ruhr.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Françoise Bergier, « Les relations entre les sidérurgies française et allemande de 1870 à la CECA », *Revue d’Allemagne et des Pays de langue allemande*, abriu-junh de 2007, pp. 163-199.
* **[[francés|(fr)]]** Stanislas Jeannesson, *Poincaré, la France et la Ruhr, 1922-1924 : histoire d'une occupation*, Estrasborg, Presses universitaires de Strasbourg, coll. « Les mondes germaniques », 1998, 432 p.

## Nòtas e referéncias
Jousè Eisseric

**Jousè Eisseric** (*Jousè Eisseri* en nòrma mistralenca; *Joseph Eysséric* en francés), nascut a Carpentràs lo 20 de novembre de 1860 e mòrt dins la meteissa vila lo 3 de julhet de 1932, èra un explorator e pintre provençau.

## Fònts

## Veire tanben
Eisseric

**Eisseric** (en nòrma mistralenca: *Eisseri*) es un patronime provençau, traduch en francés coma *Eysséric, Eysseric, Eysséris,* ò *Issiry*. Segon Frederic Mistral, son aparentats a *Ceric*.

* Gustavi Eisseric (1824-1897), industriau provençau de Carpentràs,
*  (1990-), jogaire de tennis françés qu'abita a Grassa,
* Jousè Eisseric (1860-1932), geografe e pintre provençau de Carpentràs,
* Valentin Eisseric (1992-), fotbolaire provençau d'Ais de Provença.

## Referéncias
Teorèma de Cantor

Lo **teorèma de Cantor** es un teorèma matematic dins lo domeni de la teoria deis ensembles. Enóncia que lo cardinau d'un ensemble *E* es totjorn estrictament inferior au cardinau de l'ensemble de sei partidas *P*(*E*), es a dire qu'existís pas de bijeccion entre *E* e *P*(*E*). Aqueu teorèma foguèt demostrat en 1891 per Georg Cantor (1845-1918).

Combinat amb l'axiòma de l'ensemble dei partidas e l'axiòma de l'infinit de la teoria deis ensembles usuala, aqueu teorèma implica l'existéncia d'una ierarquia infinida d'ensembles infinits en tèrmes de cardinalitat. Ocupa ansin una plaça importanta dins lo trabalh d'estructuracion de la teoria deis ensembles realizat per Ernst Zermelo (1871-1953) au començament dau sègle XX.

## Liames intèrnes

* Cardinau (matematicas).
* Teoria deis ensembles.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Jean van Heijenoort, *From Frege to Gödel: A Source Book in Mathematical Logic, 1879-1931*, Harvard Univ. Press, 1967.

## Nòtas e referéncias
Fred Hoyle

**Fred Hoyle** (24 de junh de 1915, Bingley - 20 d'aost de 2001, Bournemouth) es un fisician e astronòm britanic de la segonda mitat dau sègle XX. Es l'inventor de l'expression « Big Bang » utilizada per designar l'estat de l'Univèrs infinidament caud e massís au començament de son existéncia. Pasmens, en despiech d'aqueu ròtle dins l'istòria dei sciéncias, Hoyle èra un partisan determinat d'un Univèrs estacionari e refusèt l'idèa d'un Univèrs en expansion fins a sa mòrt. En parallèl, èra tanben un partisan de la panespermia e escriguèt plusors òbras de sciéncia-ficcion.

## Liames intèrnes

* Big Bang.
* Panespermia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Frederic Miraire

**Frederic Miraire** (nom probable; *Frédéric Mireur* en francés) es un istorian e archivista provençau, nascut lo 9 d'octòbre de 1834 a Draguinhan e mòrt lo 20 de genier de 1919 a Draguinhan.

## Fònts
### Nòtas

### Referéncias

### Bibliografia
## Veire tanben
### Articles connèxes
### Ligams extèrnes
Sant Macias

**Macias** o benlèu **Matiàs** (en ebrèu : *mattithyahû*), de l’ebrèu *mattaï*, « present, don », e *yâh*, per YHWH, Dieu, es un personatge del Novèl Testament que succedís a Judàs demest los Dotze Apòstols. Foguèt causit par tiratge al sòrt entre los qu'acompanhavan Jèsus e recebèt lo Sant Esperit ambe'ls autres, lo jorn de la Pentacosta. Non se sap res de son activitat apostolica.

## Istòria
La causida de Macias en tant qu'apòstol es mençonada al primièr capítol dels Actes dels Apòstols. Res es pas conegut de sas activitats apostolicas, fòra dels escrits apocrifes e quitament la tradicion apocrifa que lo concernís es pus paura e pus tardiva que la dels autres apòstols. Jaume de Voragina, dins la *[[Legenda daurada]]*, li consacra un capítol.

 
Al primièr capítol dels Actes dels Apòstols, es contat qu'après l'Ascension de Jèsus, l'apòstol Pèire, al mièg d'una amassada de fraires de quicòm coma 120 personas, prepausèt que qualqu'un prenguèsse la plaça de Judàs per venir ambe los autres testimònis de la Resurreccion}} del Crist (Ac 1:22). Calguèt que lo novèl apòstol foguèsse causit entre los que los avián « acompanhats pendent tot lo temps que lo Senhor Jèsus marchèt a nòstre cap » (Ac.1:21). Prepausèren dos candidats, Josèp Barsabas o Josèp dit lo Just]] e Macias, que foguèron arbitrats per tiratge al sòrt, e Macias foguèt causit atal (cf. Ac 1,21-26). Ambe'ls autres recebèt lo Sant Esperit lo jorn de la Pentacosta (Ac 2:4ss).

## Lo nom del sant
*Macias* es la fòrma regulara del nom dins l'Entre Duas Mars (Gironda). La pròva n'es aquel provèrbi gascon occidental reculhit dins lo canton de Pujòus : *Per Senta Macias, *chaca* bèstia s'aparia* [pœɾ 'sentœ ma'siœ 'ʃakœ 'bɛstjœ sapa'rijœ]. Per de rasons foneticas, lo sant foguèt cambiat en santa dins lo parlar. La data que correspond al provèrbi es lo 24 de febrièr, fèsta tradicionala del sant.
*Macias* sembla a l'origina del patronime *Massias*, fòrma lemosina, mes tanben patronime francés . 
A costat, la fòrma *Matiàs* es una varianta sabenta, coneguda dins d'autras lengas, benlèu espandida per l'influéncia francimanda.

## Fèsta
Dins la Glèisa Catolica, sa fèsta es lo 14 de mai, après que foguèt lo 24 de febrièr d'aquí al sègle XX, allòc que per la Glèisa Ortodòxa, demòra lo 9 d'aost.

## Nòtas
Pau Manivet

**Pau Manivet** (*Paul Manivet* en francés; Avinhon, 26 de junh de 1856 – 20 de julhet de 1930) siaguèt un poèta occitan d'expression francesa. Donèt son nom a la rota d'Avinhon ont nasquèt, au 19 carriera Pau Manivet.

## Biografia
Segon de revistas provençalas, vèrs 1926-8, Manivet, jutge de patz a Bolena, rescontrèt Pèire Millet, joine poèta de 14-15 ans. 

Una edicion originala de sei *Sonnets* es estada illustrada, sos l'impulsion de Pèire Grivolàs, per una trentana de pintres dont Lina Bill.

Repausa au cementèri de Sant Veran d'Avinhon.

## Òbras
### Roman
* *Le roman de Lisette*, Éd. Seguin, Avignon, (1881)

### Poesia
* *Les sonnets. 1889-1891*, Éd. Lemerre, (sd)
* *En Avignon*, Éd. P.Lemerre et Aubanel frères (1900)
* *En Avignon. Poèmes modernes*, Éd. Alphonse Lemerre (1900)
* *Les rues d'Avignon. Sonnets*, Éd. des Artistes, (1913)

### Libret d'operà
**Le Roman de Lisette*, operà-comica en un acte, sus un libret de Pau Manivet, compausat par Eugène de Bricqueville.

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias

## Veire tanben
### Articles connèxes
*Pèire Millet
### Ligams extèrnes
Canton de Limòtges e Condat

Lo **canton de Limòtges e Condat** es una anciana division administrativa de Lemosin, situada dins l'arrondiment de Limòtges, lo departament de Nauta Viena e la region de Lemosin. Dempuei la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, lo territòri dau canton es partit entre lo canton de Condat, Limòtges-6, Limòtges-7 e Limòtges-8. La populacion èra de 19 628 en 2010. La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta nauta lemosina.

## Composicion

## Istòria
Lo canton fuguet creat en 1973 .

## Nòtas
Arvèrnes

[thumb|right|Estatèr arvèna al nom de Vercingetorix, [Tresaur de Punçat, Musèu d'arqueologia nacional]]

Los **arvèrnes**  foguèron un dels pòbles cèltas màger de la Gàllia independenta, del sègle VII ab. J.-C. a la conquista romana. Durant l'epòca imperiala, foguèron los abitants d'una ciutat galloromana nomenada  *civitas Arvenorum* e restacada la província de Gàllia Aquitània. Ocupavan dins l'Antiquitat un territòri correspondent  a la region d'Auvèrnhe que li deu lo nom. Los arvèrnes pus coneguts de l'istòria son los reis Luernos, Bituitos, son filh, e Vercingetorix, filh de Celtillos, que foguèt un dels adversaris de Juli Cesar durant la Guèrra de las Gàllias.
Del fach de las ressorças en aur, argent, bronze e de la lor mestresa de la metalurgia, e de l'artesanat, los arvèrnes, pòble cèlta del Massís Central, son entre los pus rics e pus poderoses dels galleses, amb al mens quatre oppida dominant la plana. Formèron una confederacion amb mai d'un pòbles vesins, clients o tributaris. Los arvèrnes creèron e desvolopèron maitas capitalas successivas, totas situadas dins la plana de Limanha, a proximitat d'Alèir. La primièra capitala dels arvèrnes es una vasta aglomeracion al començament del sègle III, situada a Aunac. Foguèt suplantada a la fin del sègle II per l'oppidum de Corent. Es tanben probable que la capitala dels arvèrnes foguèsse pendent qualques decennis l'oppidum de Gergòvia, au sud de Clermont-Ferrand, que i seriá nascut Vercingetorix. Nemossos es una autra vila arvèrna, bastida sus una caldera volcanica, qu'es qualificada pel geograf Estrabon, al començament  del sègle I, de « métropòli» dels arvèrnes, que foguèt a l'origina de la vila romana de *Nemetum*, renomenada pus tard *[[Augustonemetum]]* en onor de l'emperaire August. Foguèt a l'origina de la futura aglomeracion de Clarmont Ferrand, ont foguèron  trobadas nombrosas villas galloromanas.

## Lista dels Govèrns d'Arverni e d'autras Personalitats

Aquesta lista es pas exaustiva. I aviá probablament d'autres governants entre Congonnetianus e Celtill. De mai, tot lo monde èra pas necessàriament lo sobeiran de la tribú o del territòri entièr. L'autopercepcion del títol pòt tanben aver diferit d'aquela dels Romans.

D'autres famoses Arverni èran Avitus (455–456), que foguèt mai tard elegit emperaire, e son filh Ecdicius.

## Referéncias
Antòni Grivolàs

**Antòni Grivolàs** (*Antòni Grivoulas* en nòrma mistralenca; *Antoine Grivolas* en francés; Avinhon, 1843―Golfe-Juan, Valàuria, 2 decembre 1902) siaguèt lo fraire cabdèt de Pèire Grivolàs. Seguís lei traças de son ainat e se passiona per la pintura. Se morís a Golfe-Juan lo 30 d'octòbre de 1902.

## Biografia

## Òbras

## Nòtas e referéncias

## Veire tanben
Glaudi Grivolàs

**Glaudi** Agricòl Loís **Grivolàs** (*Glaude Grivoulas* en nòrma mistralenca; *Claude Grivolas* en francés; Avinhon, lo 6 de mai de 1855―Saint-Cloud, lo 7 de novembre de 1938) siaguèt un industriau, financier e director de la fotografia occitan.

## Biografia
Aparten a la familha de Grivolàs, dinastia de la petita o mejana borgesiá ligada a l'industria de la seda, ais arts, e ai felibres.

Grivolàs teniá d'usinas de camèras e foguèt tanben financier dei fraires Pathé.

## Fònts
### Nòtas

### Referéncias

### Bibliografia
*

*
Han Fei Zi

**Han Fei Zi** († 233 avC) es un filosòfe chinés dau segle III avC. Los detalhs de sa vida son unicament coneiguts per d'obratges posteriors a sa mòrt, en particular lo *[[Shiji]]* de l'istorian Sima Qian. Èra probablament un prince de l'Estat de Han a la fin dau Periòde dels Reiaumes Combatents. Participèt a las guerras finalas de l'unificacion de China e ensajèt d'empachar l'invasion de son reiaume per las armaas de Ying Zheng de Qin, lo futur Qin Shi Huangdi. Victima d'intrigas a la cort de Qin, se suicidiguèt.

Una partia de sos escrichs son perduts, mas una compilacion de 55 de sos textes a subreviscut. Dins aquelos escrichs, Han Fei Zi es un promotor quasi extremista de la pensaa legista. Es ansin favorable a un Estat poderós capable d'assegurar lo respècte de leis fòrça estrictas, l'atribucion de recompensas als subjectes obeïssents e una condamnacion infalhibla dels contravenents. Son òbra inspirèt en partia la politica autoritària de Qin Shi Huangdi, lo prumier emperaire de China. 

## Ligams internes

* Legisme.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Jonathan Clements, *Le Premier Empereur de Chine*, Éditions Perrin, 2006.
* **[[anglés|(en)]]** Burton Watson, *Han Fei Tzu: Basic Writings*, Nòva York, Columbia University Press, 1964.

## Nòtas e referéncias
Vulcanizacion

La **vulcanizacion** es una operacion quimica que consistisse a incorporar un agent vulcanizant, generalament de sòupre, a un elastomèr brut per formar, après cuècha, de pònts entre li cadenas moleculari. Aquò permet d'aumentar l'elasticitat e de redurre la sieua plasticitat. Inventada per Charles Goodyear en lo 1839, la vulcanizacion modèrna es venguda un procèssus de basa de la fabricacion de pneumatics.

## Ligams intèrnes

* Cauchó
* Pneumatic
* Sòupre

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Pòrtavotz

Un **pòrtavotz** o **pòrtaparaula** es una persona —en qualitat d'autorita— responsabla dins una organizacion de prendre la paraula al nom d'un ensemble. Pòt èsser lo president, lo conselhièr delegat, lo director de relacions publicas, un jornalista o un autre membre designat per l'organizacion per aquel prètzfait. Los partits politics e los grops parlamentaris an tanben pòrtavoses que se cargan d'establir la posicion de son grop sus una determinada question.

## Referéncias
Pèire Grivolàs

**Pèire (Antòni Agricòl) Grivolàs** (*Pèire Grivoulas* en nòrma mistralenca; *Pierre Grivolas* en francés; Avinhon, 2 septembre 1823 - 5 febrier 1906) siaguèt un pintre e felibre occitan.

## Biografia

## Òbras

## Nòtas e referéncias

## Bibliografia
*
## Veire tanben
Grivolàs

**Grivolàs** (*Grivoulas* en nòrma mistralenca; *Grivolas* en francés) es un nom de familha occitana especialament portat per:

* Antòni Grivolàs (1843-1902), pintre avinhonenc, fraire dau seguent.
* Pèire Grivolàs (1823-1906), pintre avinhonenc, fraire dau precedent.
* Claudi Grivolàs (1855-1938), industriau avinhonenc.
* Nerys Grivolas (sègle XX-), compositritz canadenca.

## Referéncias

## Veire tanben
Egor Ligachov

thumb|right|Egor Ligachov

**Egor Ligachov** (29 de novembre de 1920, Tomsk - 7 de mai de 2021, Moscòu) es un òme politic sovietic puei rus. Vengut sòci dau Partit Comunista en 1944, comencèt son ascension au sen de l'organizacion a partir deis ans 1950. De 1965 a 1983, foguèt premier secretari dau comitat regionau de Tomsk e aguèt un ròtle centrau dins lo desvolopament de la region e de la vila.

Aquò li permetèt d'intrar au Comitat Centrau en 1976 e de'n venir secretari en 1983. De 1985 a 1991, èra vist coma lo numerò dos dau Partit. Politicament, èra inicialament un partisan de la politica de Mikhaïl Gorbachov. Pasmens, après la catastròfa de Chornobil, venguèt un adversari de la *[[perestroïka]]* e de la *[[glasnost]]*. Es alora sovent presentat coma lo cap de l'ala conservatritz dau Partit. Pasmens, aviá una linha pus moderada que consistissiá a assaiar de mantenir lo ròtle dirigent dau Partit dins lo procès de democratizacion dau país. En 1990, se presentèt còntra Gorbachov per venir secretari generau, mai foguèt batut e se retirèt.

Après l'afondrament de l'URSS, jonhèt lo Partit Comunista de la Federacion de Russia e foguèt deputat de 2000 a 2003.

## Liames intèrnes

* Gorbachov (Mikhaïl).
* Partit Comunista de l'Union Sovietica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Charia

La **charia** o **lei islamica** (, ) representa la lei canonica dins la religion musulmana basada suls tèxtes sacrats de l'islam, especialament l'Alcoran e los ḥadīṯ.

Dins lo mond islamic, lo concèpte de «lei» abraça un domeni mai ample qu'en Occident, ja qu'implica d'aspèctes legals —dins los païses ont s'aplica la charia—, aital coma religioses e morals. 

## Referéncias
Imre Nagy

[thumb|right|Imre Nagy en [1945.]]

**Imre Nagy** (7 de junh de 1896, Kaposvar - 16 de junh de 1958, Budapèst) es un òme politic ongrés.

Eissit d'una familha de païsans, participèt a la Premiera Guèrra Mondiala e venguèt marxista en 1918. Participèt ansin au govèrn comunista de Bela Kun en 1919 e se refugièt en URSS après la repression dau movement revolucionari ongrés. S'entornèt en 1944. Nomat cap dau govèrn en 1953, èra partisan d'una liberalizacion de l'economia e foguèt excluch dau Comitat Centrau e dau Partit en 1955-1956. Pasmens, venguèt tornarmai cap dau govèrn durant l'insureccion de Budapèst en octòbre-novembre de 1956. Se prononcièt alora en favor d'un socialisme pus uman, dau retirament dei tropas sovieticas estacionadas en Ongria e de la proclamacion de la neutralitat d'Ongria. Aquò entraïnèt una violenta reaccion de l'URSS que reprimiguèt l'insureccion ongresa. Nagy foguèt arrestat, condamnat a mòrt e executat. Foguèt reabilitat en 1989.

## Liames intèrnes

* Insureccion Ongresa de 1956.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Fònt Fòrta

La **Fònt Fòrta** () es una fònt situada dins lo sud-oèst dau tèrme municipal de Vilanòva de Magalona, en Lengadòc (departament d'Erau).

## Localizacion
## Etimologia
L'adjectiu "fòrta" se poiriá referir a doas caracteristicas de son aiga : 

- Lo bolhiment, reconeissable en la video seguenta:

Se cau notar que la toponimia a l'entorn menciona de "bolidors". Aicí, significa dire non una fònt cauda, mas una fònt fòrta de gas carbonic.

- Son tast, sulfurós segon l'ausit dire.

S'ause dire qu'un autre nom per aicesta seriá "La Joncassa", valent a dire una molièira ont creis lo jonc.
## Evolucion e composicion
## Importància
## Nòtas e referéncias
Epicèn

Dins lor accepcion classica, los **substantius epicèns** (del grèc: ἐπίκοινος, comun) son aquels mots que designan indistintament d'èssers sexuats, que non tenon pas de flexion de genre. En occitan, d'exemples de substantius epicèns son: *gorilla*, *nenon*, *persona*, *victima*.

## Vejatz tanben

* Sèxe
* Genre gramatical

## Referéncias
Olomouc

**Olomouc** ([ˈɔlɔmɔu̯ʦ], en alemand *Olmütz*, en polonés *Ołomuniec*, en latin *Eburum* o *Olomucium*) es una vila de Moràvia (Republica Chèca), près del riu Morava. Del  xiii al  foguèt, alternativament amb Brno, la capitala de Moràvia. Es ara capitala de la region d'Olomouc. La siá populacion èra de 100 752 abitants en 2005.

Es avescat dempuèi 1063 e arquebisbat dempuèi 1777. I a la catedrala de Sant Wenceslau (començada al ) e qualques glèisas goticas e barròcas, e la Comuna es l'anciana residéncia dels princes-avesques (1664-1774). Compta amb una universitat. Es un nos de comunicacions, amb d'importantas indústrias metalurgicas, alimentàrias e quimicas.

Dins aquela vila s'i tròba la Colomna de la Santíssima Trinitat de Olomouc inscricha dins la lista del Patrimòni de l'Umanitat de l'UNESCO.

## Personalitats ligadas a Olomouc

* Adalbert Rihovsky (1871-1950) compositor musical.
* Leo Fall (1873-1925) compositor musical.
* Edmund von Strauß (1869-1919 director d'orquèstra e compositor musical.
* Gottfried Finger (1655(56)-1730) concertista e compositor del Barròc
* Miloslav Ištvan (1928-1990) compositor, pianista e professor de musica.
* Valentin Petyrek (1816-1869), compositor musical.
* Edgar G. Ulmer (1904 - 1972) director de cinèma.
Chastèl d'Apchièr

Lo **chastèl d'Apchièr** o de **Z-Apchièr** es un chastèl feudal situat al tèrme nòrd del vilatge eponime, uèi part de la comuna de Prunièiras, en Gavaudan. Residéncia principala dels ancians barons puèi marqueses d'Apchèr, l'una dels Baroniás de Gavaudan, serà abandonat pauc a pauc a partir del sègle XVII. Es uèi en roïna, sol lo donjon essent encara entièr.

## Situacion
Lo chastèl es situat al nòrd de Gavaudan, entre Sanch Eli d'Apchièr e Lo Malasiu, pas luènh de Truèire. La baroniá d'Apchièr regnava sus tot lo nòrd d'Aubrac gavaudanés, entornejada de las de Pèire e de Mercuèr. Pasmens lo chastèl principal qu'es lo chastèl d'Apchèr, èra pas al centre d'aquela baroniá, mas a l'èst d'aquesta.

## Toponimia
D'après Albèrt Dauzat e Carles Rostanh, aquel toponim proven del nom d'òme latin *Appius*, e del sufix *-arium* ; veire egalament Apchon (amb lo sufix *-onem*) e Apchat (amb lo sufix *-iacum*).

## Istoric
thumb|left|Las roïnas del castèl.|alt=
La primièra traça del castèl remonta a 1180, quand Garin de Chastèlnòu, senhor d'Apchèr e co-senhor de Chastèlnòu de Randon, fa omenatge al evesque de Mende Aldebèrt III del Tornèl. Eissit de la familha de Randon, Garin aviá esposa Aliç d'Apchièr, darrièra eretièra de la primièra familha d'Apchièr.

Lo 18 de mai de 1983, la chapèla e la torre son classadas al títol dels monuments istorics.

## Nòtas e referéncias

## Annèxes
* Lista dels chastèls de Losera
* Lista dels monuments istorics de Losera

### Ligams extèrnes
*  Associacion dels amics del chastèl
Jörg Immendorff

**Jörg Immendorff** (Briva, 14 de junh 1945 - París, 28 de mai 2007) foguèt un pintor, escultor e professor d'art alemand. Èra considerat coma un artista neoexpressionista.

Immendorff crèet sovent de "grands cicles de pinturas" de natura politica, a vegadas inspirats de l'Alemanha modèrna. Sos cicles mai celèbres inclusián *Cafè Deutschland* e *The Rake's Progress*.
Sharam

**Sharam Tayebi** (en persan : شهرام طیبی), o mai simplament **Sharam**, es un discjoquèi e productor iranian de musica house. Nascut lo 12 d'agost de 1970 a Teheran, en Iran, a emigrat a Washington als Estats Units quand aviá 14 ans. De'n primièr foguèt actiu coma sòci del duò Deep Dish, puèi en sòlo coma productor electro e adobaire.

Coma sòci de Deep Dish ambe *Ali "Dubfire" Shirazinia*, **Sharam** a publicat dos albums e a adobat o mesclat de nombrosas cançons, per exemple per Janet Jackson, per The Rolling Stones etc. 

Lo duò a recebut una nominacion als Grammy Awards americans per lor adobament del tròç *Music* de Madonna, e a emportat lo *Grammy* del melhor enregistrament mesclat per lor adobament de *Thank You* de Dido. Deep Dish es estat nominat dos còps per son album *George Is On* : coma melhor simple per *Say Hello*, e coma melhor mesclatge per *Flash Dance* (adobament realizat per David Guetta).

Coma artista sòlo, **Sharam** es sustot conegut en Occitània per dos tubes house, *Party All the Time* en 2006, basat sus un escapolon d'una cançon en anglés enregistrada en 1985 per l'actor american Eddie Murphy, e *The One*, títol de 2008 enregistrat ambe Daniel Bedingfield.

## Vejatz tanben
* Deep Dish
Deep Dish

**Deep Dish** es un duo de musica electronica basat a Washington als Estats Units, compausat de Sharam Tayebi ambe *Ali "Dubfire" Shirazinia*, totes dos d'origina iraniana.

**Deep Dish** es actiu dempuèi 1992. A adobat o mesclat de nombrosas cançons, per exemple per Janet Jackson (*When I Think Of You* en 1995), per The Rolling Stones (*Saint Of Me* en 1998) etc.

Als Estats Units, lo duò a recebut una nominacion als Grammy Awards per lor adobament del tròç *Music* de Madonna, e a emportat lo *Grammy* del melhor enregistrament mesclat per lor adobament de *Thank You* de Dido. **Deep Dish** es tanben estat nominat dos còps per son album *George Is On* : coma melhor simple per *Say Hello*, e coma melhor mesclatge per *Flash Dance* (adobament realizat per David Guetta). 

En Occitània, son mai que mai coneguts per lor tube *Flash Dance* de 2004, ambe al cant Anousheh Khalili, una represa de *He's a Dream* de Shandi Sinnamon (cançon tirada de la benda sonòra del filme Flashdance).

## Discografia
* 1998 : *Junk Science*
* 2005 : *George Is On*

## Vejatz tanben
* Sharam
Anousheh Khalili

**Anousheh Khalili** (nascuda en Alemanha en 1983) es una cantaira e autora estatsunidenca. Es coneguda per èsser la votz dels tròces *Flash Dance* e *Say Hello* de Deep Dish, *Flash Dance* que foguèt un tube en 2004 en Occitània.

*Flash Dance* de Deep Dish e ambe al cant **Anousheh Khalili** es en realitat una represa de *He's a Dream* de Shandi Sinnamon, cançon enregistrada en 1983 per la benda sonòra del filme Flashdance.
Archius regionaus a Opava

**Los archius regionaus a Opava** (en chèc, **Zemský archiv v Opavě** abracat en **ZAO**) son d'archius devath la responsabilitat deu ministèri de l'interior de la Republica chèca. Lor tòca es de guardar los archius de l'ancian país de Silèsia chèca e de l'anciana region de Moravia deu Nòrd, de recuélher los archius de las regions actuaus de Moravia e Silesia e d'Olomouc e de supervisar los archius de dètz ancians districtes. L'archiu a lo sèti a Opava e ua filiau a Olomouc. Creat en 1901, fonciona dens sa forma actuau dempuish 2002.

## Bibliografia
* INDRA, Bohumír. *70 let Státního archivu v Opavě : Sborník St. archivu v Opavě 1968–1971*. Opava: SA v Opavě, 1971. 
* *100 let Zemského archivu v Opavě : Sborník příspěvků*. Opava: ZA v Opavě, 2002. ISBN 80-238-8774-2. 

## Ligams extèrnes
* Pagina oficiau.
* Recèrcas dens l'estat civiu.
Henry Piddington

**Henry Piddington** (1797, Uckfield - 1858, Calcutta) es un scientific e un capitani de la marina marchanda britanica. S'interessèt a la geologia, a la mineralogia e a la meteorologia. En particular, es a l'origina dau tèrme ciclòn e identifiquèt l'estructura revolumaira dau fenomèn. Prepausèt tanben una descripcion dei tempèstas rescontradas per lei marins segon la sason, la fòrça dei vents, la frequéncia, lei luòcs d'aparicion e lei fenomèns associats.

## Liames intèrnes

* Ciclòn tropicau.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Garin

**Garin, Guerin, Gerin, Gari** o **Gueri** (en francés *Guérin*) es un nom de persona occitan d'origina germanica, venguèt un nom de familha e un toponime.

## Aparentats
*alemand: Warin
*catalan: Garí, Guerí
*francés: Garin, Guérin, Gérin, Gary, Guéry, Guerineau
*italian: Guarino, Guerino, Guerrino, Varino
*latin: Garinus
*occitan ancian: Garin, Garins, Gari, Garis

## Personatges
*Dòn Guerin, benedictin e poèta roergat
*Garin d'Apchièr, trobador gavaudanés
*Garin lo Brun, trobador
*Guerin d'Auvèrnha, comte d'Auvèrnha.
*Guerin de Provença, comte de Mâcon e d'Auvèrnha.
*Guerin de Trèveri (ca), comte merovingian de Peitieus.
*Joan Garin de Montserrat, personatge legendari catalan.
*sant Garin de Sion, evesque de Sion.

## Cultivars
*Castanhier garin (ortografia provençala), varietat de castanhier de vivarés.

## Toponimes
*Garin (Nauta Garona), comuna
*Garin (Òut e Garona), comuna
*Garindenh, comuna de Bascoat

## Nòtas e referéncias
Stéphane

**Stéphane Van Loon**, o mai simplament **Stéphane**, nascuda en Soïssa lo 14 de setembre de 1996 a Genèva, es una cantaira de pop francesa, tanben autora e compositritz.

## Discografia
* 2023 : *Madame*
* 2024 : *La prison des amoureuses malheureuses* 

## Cançons mai conegudas en [[Occitània]]
* *Douleur je fuis* (2021)
* *Green Dream* (2022)
* *48H* (2022)
* *Nouveau Départ* (2023)
* *Ma Chérie* (2024)
* *Vice versa* (2024)
Canton de Limòtges e Cosés

Lo **canton de Limòtges e Cosés** es una anciana division administrativa de Lemosin, situada dins l'arrondiment de Limòtges, lo departament de Nauta Viena e la region de Lemosin. Dempuei la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, lo territòri dau canton es partit entre lo canton de Cosés per la comuna dau mesme nom e los cantons de Limòtges-2 e Limòtges-3. La populacion èra de 10 648 en 2010. La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta nauta lemosina.
NB. La superficia e la densitat dins l'infobox son aproximativas.

## Composicion

## Istòria
Lo canton fuguet creat en 1973 .

## Nòtas
Pònt Bailey

[thumb|right|[Fotografia d'un pònt Bailey a Florença en 1944.]]

Lo **pònt Bailey** es un pònt prefabricat portatiu inicialament concebut per un usatge militar. Permet de passar un obstacle de 60 m maximom e autoriza lo passatge de veïcules pesucs (artilhariá, carri, etc.). De mai, son assemblatge necessita pas d'aisinas especialas ni d'equipaments pesucs e sos elements son transportables per camions. Imaginat per Donald Bailey (1901-1985), foguèt fòrça utilizat per las armaas estatsunidenca e britanica durant la Segonda Guèrra Mondiala. Après 1945, demorèron utilizats per plusors fòrças armaas occidentalas. Despuei lo començament dau segle XXI, son pauc a cha pauc remplaçats per de modeles mai modèrnes coma lo pònt Mabey-Johnson, mas los exemplaris existents son encara en foncion al sen dels servicis de gestion de las catastròfas naturalas o tecnologicas.

## Ligams internes

* Engeni militar.
* Pònt.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Nicolas Aubin, « Le Bailey, un pont de génie », *Guerres & Histoire*, n° 28, decembre de 2015, pp. 70-73.

## Nòtas e referéncias
Pònt fortificat

[thumb|right|Lo [pont de Balandras|pònt de Balandras de Caors, un exemple famós de pònt fortificat.]]

Un **pònt fortificat** es un pònt dotat d'obratges fortificats en vista d'establir un ponch d'observacion militara, de protegir lo passatge d'una ribiera, de contrarotlar la circulacion fluviala o de renforçar la defensa de l'intraa d'una vila o d'un chasteu. Lo concepte èra coneissut per los Romans, mas venguèt frequent en Euròpa durant l'Edat Mejana.

## Ligams internes

* Fortificacion.
* Pònt.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Malai (omonimia)

**Malai** pòt èsser:
* lo malai, un grop de lengas o dialèctes malaiopolinesians fòrça proches entre els.
* los Malais, un pòble de l'Asia del Sud-Èst, orginari del sud de Tailàndia, la peninsula Malàisia, l'illa de Sumatra, Singapor e lo litoral de Bornèo (illas dividas entre los estats de Brunei, Indonesia e Malàisia).