open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tracheobionta

Lo sosrègne dels **tracheobionta** compren los ancians embrancaments dels pteridofites (plantas de reproduccion aqüatica coma las falguièras) e dels espermafites (plantas de granas) el meteis devesit en gimnospèrmes e angiospèrmes (plantas de flors).
Los caractèrs principals son l'existéncia de raices exceptat pels Psilofites e la preséncia de vaissèls (xilèma e floèma) assegurant la circulacion de la saba.

## Classificacion
Los traqueobiontes se compausan uèi, en classificacion classica, de 9 divisions (o embrancaments)&nbsp;:
* un acampament informal de traqueobiontes, de còps diches «&nbsp;arcaïcs&nbsp;», d' espòras o esporanges&nbsp;:
** la **division** dels psilofites (*[[Psilophyta]]*)
** la **division** dels equisetofites (*[[Equisetophyta]]*) - las prèslas&nbsp;;
** la **division** dels licopodiofites (*[[Lycopodiophyta]]*) o licofites (*[[Lycophyta]]*)** - los [[locopòdes]]&nbsp;;
** la **division** dels [[pteridofites]] (''[[Pteridophyta]]'') - las [[falguièra]]s ''stricto sensu'' (''[[Pterophyta]]''), aqüaticas (''[[Pteridophyta]]''), etc...&nbsp;;
* lo gropament dels [[espermafites]] o [[espermatofites]] - las plantas de [[grana]]s - devesit en&nbsp;:
** lo sosgropament dels [[gimnospèrmes]] que compren&nbsp;:
*** lo clad dels [[coniferofites]] (''[[Coniferophyta]]'')&nbsp;:
**** la **division** dels [[cicadofites]] (''[[Cycadophyta]]'') - los [[cica]]s&nbsp;;
**** la **division** dels [[gincgofites]] (''[[Ginkgophyta]]'') - los [[gincgo]]s&nbsp;;
**** la **division** dels [[pinofites]] (''[[Pinophyta]]'') - los [[Pinales|conifèr]]s, [[araucaria]]s, etc.&nbsp;;
*** la **division** dels [[gnetofites]] (''[[Gnetophyta]]'')&nbsp;;
** lo sosgropament dels [[angiospèrmes]] que compren&nbsp;:
*** la **division*' dels [[Magnoliophyta|magnoliofites]] (*Magnoliophyta'') - las plantas de flors.

## Cicles reproductius

## Ligams extèrnes
*
Sent Nectaire

**Sent Nectaire** [sɛ̃.nəˈtɛʁə] (*Saint-Nectaire* en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

z-Es famosa per sa granda glèisa romanica e per le formatge de Sent Nectari.

z-Es tanben una viala de termalisme.

## Geografia
Sent Neitaire se tròba dins los Monts Dòr, z-elh mèma localizat dins le Pargue naturau regionau daus Volcans d'Auvèrnhe. La viala z-es devesida entre una viala nauta (a rasa de la glèisa de Nòsta Dama dau Mont Cornadòr) e una viala baissa.

## Istòria
Le site de Sent Nectaire siguèt despuèi los temps paleolitics coma z-o mòstra un dolmèn.
Au sègle XII, le comte d'Auvèrnhe Guilhem VII donèt la tèrra de Sent Neitaire per qu'i fondèsson un luòc de pregèiras.

## Toponimia
Atestat *Sanctus Necterius* en 1030 e 1286, trobèm tanben las fòrmas *Sainectaire*, *Sénectaire*, *Sennectaire*, *Sennecterre*, *Seneterre* e *Senneterre*.

## Monuments e patrimòni

* Glèisa de Nòsta Dama dau Mont Cornadòr (dau sègle XII)
* Font petrificanta de Sent Neitaire

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben

## Liams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Cagó

Lo cagó (atanben 'perat **Rhynochetos**) quo-es un aucèl qui viu en Nòva Caledònia. Son crit es particular per ço que japa coma un chin.

## Referéncia
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Miami (Florida)

**Miami** (prononciat en occitan: , en anglés:  e en espanhòl:  o localament ) es una vila portuària màger de la còsta atlantica del sud de Florida als Estats Units. Es lo sèti del Comtat de Miami-Dade e la principala, e pus poblada ciutat de l'Aira metropolitana de Miami e fa partida de la segonda aira metropolitana pus poblada del sud-èst dels Estats Units. Segon l'ofici de recensament (*U.S. Census Bureau*), l'aira metropolitana de Miami es l'oitena pus poblada e quatrena mai granda dels Estats Units, amb una populacion de 5,5 milions de personas.

Miami es un centre màger, dins la finància, lo comerci, la cultura, los medias, l'amusament, los arts, e lo negòci internacional. 

Vila de lésers e de distraccions, es una estacion balneària de fama mondiala aital coma las autras estacions de l'archipèla de Key West.

### Referéncias
Gèissa

Las **gèissas** (lo  *[[Lathyrus]]*) apartenon a la  de las Fabacèas,  de las *[[Faboideae]]*,  de las *Fabeae*.

Pròcha dels genres *[[veça|Vicia]]* (las veças) e *[[Pisum]]* (los peses), aqueste genre compren un centenat d's, que qualques unas son cultivadas :
* siá coma pastura o dins las pradas naturalas, 
** *[[Lathyrus cicera]]* — gèissa chicha,
** *[[Lathyrus aphaca]]* — gèissa sens fuèlhas,
** *[[Lathyrus latifolius]]* — gèissa de fuèlhas largas,
** *[[Lathyrus pratensis]]* — gèissa dels prats,
** *[[Lathyrus sylvestris]]* — gèissa salvatja,

* siá per lor grans o lors tuberculs alimentaris,
** *[[Lathyrus sativus]]* — gèissa comuna o pese carrat,
** *[[Lathyrus tuberosus]]* — gèissa tuberosa,

* siá coma plantas d'ornament,
** *[[Lathyrus odorata]]* — pese de sentor,
** *[[Lathyrus vernus]]* — gèissa primaverenca,

Son de plantas annalas escalairas de flors papilionacèas. 

Lors grans son de còps toxics. La consomacion en granda quantitat de peses del genre *Lathyrus* provòca una malautiá neurodegenerativa apelada latirisme.

220px|right|''Lathyrus''
Rhynochetidae

La familha dels **rinochetids** (o ***Rhynochetidae***) compren pas qu'una sola espècia : lo cagó (*Rhynochetos jubatus*).

Es un ausèl de talha mejana (55&nbsp;cm), gaireben incapable de volar, de longas plumas occipitalas, de plumatge blanquenc ornat de barras sus las alas. Viu pas qu'en Nòva Caledònia, ont se rencontra dins los bòsques e dins cèrts tipes de zònas embartassadas.

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
* 
*
Gruiformes

L'òrdre dels **Gruifòrmes** es un òrdre d'ausèls que se caracterizan per son bèc long e ponchut e l'abséncia de papach. S'encontran generalament dins los mitans doberts coma las estèpas o al long de las ribas de ribièras. Nisan al sòl, an de pichons nidifuges mas que pòdon èsser dependents de sos parents per la noiridura. 

## Lista de las familhas
* Mesitornitids : mesits (3 espècias)
* Gruids : gruas (15 espècias) 
* Aramids : corlan (1 espècia)
* Psofiids : agamis (3 espècias)
* Rallids : rasles, maroetas, talèvas, gallinulas, folcas (133 espècias)
* Eliornitids : grebifolcas (3 espècias)
* Rinochetids : cagó (1 espècia)
* Euripigids : caural (1 espècia)
* Cariamids : cariamas (2 espècias)
* Otidids : otardas (25 espècias)

Los turnicids (16 espècias de turnix) son actualament classats dins un òrdre particular, los Turnicifòrmes.
Mesitornithidae

La familha dels **mesitornitids** (o ***Mesitornithidae***) compren las 3 espècias de **mesitas**, ausèls terrèstres de talha mejana (de 30 a 32 cm), de coa longa, alas cortas e fòrtas patas.

Se los tròba pas qu'a Madagascar, ont frequentan los bòsques, las zònas amb d'arbres e los espesses.

## Lista dels genres
* *[[Mesitornis]]* Bonaparte, 1855    
* *[[Monias]]* Oustalet & Grandidier, 1903  

## Lista de las espècias

* Mesita variada — *[[Mesitornis variegata]]* (Geoffroy Saint-Hilaire, 1838) — *White-breasted Mesite*
* Mesita unicolora —. *[[Mesitornis unicolor]]* (DesMurs, 1845) — *Brown Mesite*
* Mesita monias — *[[Monias benschi]]* Oustalet & Grandidier, 1903 — *Subdesert Mesite*
Felip VI d'Espanha

S.M. **Felip VI d'Espanha**, (en castelhan: *Felipe Juan Pablo Alfonso de Todos los Santos de Borbón y Grecia*; Madrid, 5 de genièr de 1938), z-es lo rei actuau d'Espanha emb lo nom de **Felip VI**. Z-es lo filh del rei Joan Carles I d'Espanha e de la reina Sofia, lo fraire d'Elena de Borbon e de Cristina de Borbon. Z-es maridat amb Letizia Ortiz Rocasolano, z-an doas filhas qui se 'pelan Leonor de Borbón Ortíz (n. lo 31 d'octòbre de 2005) e Sofía de Borbón Ortíz (n. lo 29 d'abrial de 2007).
Cristina de Borbon

**Cristina de Borbon** (lo 13 de junh de 1965) z-es la segònda filha del rei Juan Carlos Ièr d'Espanha e de la reina Sofia, la sòr d'Elena de Borbon e del prince d'Astúrias Felipe d'Espanha, eiretèir del tròn d'Espanha. Z-es tanben la femna de Iñaki Urdangarin. 
Z-an quatre enfants : Juan Valentín de Todos los Santos (lo 29 de novembre de 1999), Pablo Nicolás de Todos los Santos (lo 6 de decembre 2000), Miguel de Todos los Santos (lo 30 d'abrial de 2002) e Irene de Todos los Santos (lo 5 de junh de 2005).
Alienòr de Borbon Ortiz

S.A.R. **Alienòr de Borbon-Espanha** (; en espanhòl: *Leonor de Borbon y Ortiz*; Madrid, 31 d'octòbre de 2005), princessa d'Astúrias, z-es la filha ainada de Felip VI d'Espanha e de Letizia Ortiz Rocasolano e la sòr de Sofia de Borbon Ortiz. Z-es l'eireteira del tròn d'Espanha (Princessa d'Astúrias dempuei lo 19 de junh de 2014).
Sofia de Grècia

thumb|right|200px|La reina Sofia d'Espanha

Na **Sofia d'Espanha** (*Sofia Margarida Victòria Frederica*; Psichiko, Atenas, lo 2 de novembre de 1938), abans son matrimòni **Sofia de Grècia e Danemarc** (en grèc: πριγκίπισσα Σοφία της Ελλάδας και της Δανίας), foguèt reina consòrt d'Espanha de 1975 a 2014, femna de Joan Carles I, e maire d'Elena de Borbon, Cristina de Borbon, e Felipe VI. 

Es la primièra filha de Pau de Grècia e de la duquesa Federica de Hannover. Es eissida de l'anciana familha reiala de Grècia, ela-meteissa una branca cadeta de la familha reiala de Danemarc encara regnanta. 

Lo Musèu Reina Sofia a Madrid portà son nom.
Letizia Ortiz Rocasolano

S.M. **Letizia Ortiz Rocasolano** (Uviéu, 15 de setembre de 1972) es la reina consòrta d'Espanha per lo sieu casament amb Felip VI. La sieuna filha major, Alienòr, es l'actuala princessa d'Astúrias e primièra dins la linha successòria de la Coròna espanhòla. Ten una autra filha: Sòfia de Borbon. 

Jornalista, trabalhèt coma professionala de la comunicacion dins divèrses jornals e cadenas de television, especialament coneguda coma presentatritz de l'informacion de la Television Espanhòla. 

## Armas

## Referéncias
Jaime de Marichalar

vinheta|Jaime de Marichalar, en 2004.
**Jaime de Marichalar  y Sáenz de Tejada**, senhor parcial de Tejada (n. 7 d'abril de 1963), es un aristocrata espanhòl, èx-espós de l'infanta Elena de Borbon, amb laquala foguèt maridat en 1995 fins en 2010. 

## Descendéncia
De son maridatge amb Elena de Borbon son nascuts dos enfants: 

# Felipe Juan Froilán de Todos los Santos (lo 17 de julhet de 1998);
# Victoria Federica de Todos los Santos (lo 9 de setembre de 2000).

## Referéncias

## Ligams extèrnes
Elena de Borbon

**Elena de Borbon**, infanta d'Espanha, duquessa de Lugo (Madrid, 20 de decembre de 1963), es la filha ainada del rei Joan Carlos I d'Espanha e de Sofia de Grècia, e sòrre de Cristina de Borbon e de Felip VI d'Espanha. 

## Descendéncia
Del matrimòni amb Jaime de Marichalar (divorciats en 2007) son nascuts dos enfants:

# Felipe Juan Froilán de Todos los Santos (lo 17 de julhet de 1998);
# Victoria Federica de Todos los Santos (lo 9 de setembre de 2000).

## Nòtas e referéncias
Juda Haleví

**Juda Haleví** (יהודה הלוי *Yehudah ha-Levi* en ebrieu) foguèt un poèta, filosòf e mètge jusieu nascut cap a 1070 a Tudèla dins l'Emirat de Saragossa e mòrt cap a 1141. 

## Biografia e òbra
En sa joventut viatgèt a Còrdoa e Granada. S'establiguèt a Toledo ont exerciguèt la medecina. Foguèt protegit per Josef ibn Ferrusel, Cidellus, foncionari d'Anfós VI de Castelha. Coneissiá prigondament la Torah, la literatura rabinica, la poesia aràbia, la filosofia grèga e la medecina. Son *Díwan* es una colleccion de poèmas profans en ebrieu, ont canta a l'amistat, a l'amor e a la natura, e de poèmas religioses emplegats posteriorament dins la liturgia jusieva, ont exprimís son desir de Dieu e de Sion e son esperança de la redempcion messianica del pòble jusieu. Son *Libre del ḥazar* o lo *Kuzarí* es un dialòg en arabi ont explica lo Judaïsme a un convèrs. A una data desconeguda viatgèt a Palestina e demorèt quauques temps en Egipte, mai que mai a Alexàndria e al Caire. Segon la legenda foguèt tuat per un bandit a las pòrtas de Jerusalèm. Es considerat coma un dels poètas de lenga ebrieva mai grands de l'Edat Mejana. Son òbra poetica es inspirada per de tèmas divèrses: l'amor, l'amistat, la mar... Poèta culte, autor d'una poesia lirica amb de metafòras nombrosas, de descripcions e de reflexions filosoficas e religiosas. Utiliza mantuna metrica e estrofa. Es continuaire del gènre de las ḥarjas (de vèrses finals, escriches en lenga romanica, de la darrièra estròfa d'un *muwashshah*, poèma profan arabi o ebrieu), en mai de sas *geulot* e sas *ahavot* de tematica religiosa, coma l*'Imne de la creacion*. Foguèt lo creador del genre poeticoreligiós de las Sionidas. Sa pensada es fòrça interessanta pr'amor que i coïncidisson las civilizacions ebrieva, aràbia e crestiana, e pr'amor que representa la posicion jusieva ortodòxa davant las religions crestiana e musulmana, mas tanben davant la pensada filosofica e teologica d'origina grèga. Son òbra principala es lo *Libre del Ḥazar* o lo *Kuzarí* o lo *Libre de la pròva e del fondament sus la defensa de la religion menspreciada")*, escrich entre 1130 e 1140, compausat de cinc discors en arabi; lo nom ven del rei dels ḥazars, que vòl conéisser la religion vertadièra e que, après anar a filosòfs aristotelics, a crestians e a musulmans, sonque trapa la vertat dins las fonts biblicas del Judaïsme, reveladas en tota sa vertat e integritat per un sabent jusieu ortodòxe; atal, fa una apologia del Judaïsme coma revelacion vertadièra e, encara que es una òbra de caractèr principalament edificant e apologetic, a de concèptes teologics e filosofics nombroses. Constituís un compendi extraordinari de tradicions oralas e costumas jusievas.
Jean-Marie Le Pen

**Jean-Marie Le Pen** (nascut lo 20 de junh de 1928, mòrt lo 7 de genièr de 2025) foguèt un òme politic francés d'extrèma drecha. Foguèt elegit deputat pojadista en 1956; tornamai elegit deputat en 1958, s'aluenhèt pasmens del pojadisme per al cap de qualquas annadas se sarrar encara mai cap a l'extrèma drecha en participant a la fondacion del Front Nacional, que ne foguèt son president de 1972 fins a 2011. Se presentèt a las eleccions presidencialas en 1974, 1988, 1995, 2002, e 2007. En 2002 arribèt al segond torn de las eleccions presidencialas. En 2007, cabussèt a la quatrena plaça a las eleccions presidencialas (10%). Es lo paire de Marion dicha Marine Le Pen e lo pepin de Marion Maréchal. 

Sas tematicas principalas son lo regèt de l'immigracion, lo nacionalisme e l'anticomunisme.

Es estat orfanin e pupil de la nacion après la mòrt de son paire, marin pescador breton tuat per una mina en nauta mar en 1942. De formacion juridica, es estat paracasudista. Del temps qu’èra deputat, faguèt pression per participar a la guèrra d’Argeria, mas demorèt gaire alai, combatèt pas mas torturèt de presonièrs, e mai o confessèt mai tard.

Le Pen es estat mantun còp a l'origina de polemicas e de procès pr'amor, entre autras causas, d'aver ensajat de minimizar l'Olocaust. Entre sas declaracions mai polemicas i aguèt lo jòc de mot *Durafour crematòri* contra un adversari sonat Durafour, lo vejaire de que lo genocidi dels jusieus non seriá estat qu'un "detalh" de la Segonda Guèrra Mondiala.

## Referéncias
Nitòcris

**Nitòcris** (dilhèu de cap a -2200) que seré estada ua regina d'Egipte, darrèra representanta de la VI disnatia, e esposa deu faraon Pepí II. Qu'ei mentavuda peus istorians Erodòt e Maneton dab lo nom que li coneishem (Νίτωκρις) qui nse condan qu'auré venjat la mort deu son hrair e espós en envitant los sons murtrèrs dens ua sala on los auré tots negats en la bèth plear dab las aigas deu Nil, abans de suicidà's peu huèc entà escapar ua auta conspiracion.

Que i avó mantua temptativa de har correspóner lo nom grèc de Nitòcris (gessit de honts grègas tardivas) dab honts egipcianas mes au dia de uei arren de segur non ho pas jamei provat. Que s' perpausat, mes shens cap de certitud, que podosse estar mentavuda lo nom *Nitiqreti*  dens lo Canon Reiau de Turin (un document egipcian tanben tardiu per la VIau dinastia) mes que's discuteish en purmèr lo lòc autrejat au moment de la restauracion deu document au fragment qui contien aqueth nom, e que's discuteish tanben, un còp tornat plaçar dens un aute lòc putatiu que sia quitament un nom de hemna. 

Nitòcris que demora donc parciaument fictiva en beth deishar (peu moment) a la regina Hatshepsot lo títol de purmèra hemna istorica e de purmèra hemna cap sobirana de l'istòria.

## Honts
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Claudio Monteverdi

**Claudio Monteverdi** (Cremona, lo 15 de mai de 1567 (batejat) – Venècia, lo 29 de noveme de 1643) compositor e musician (cantador e jogador de viòla) italian deu debut deu periòde barròc e deu debut deu desenvolopament de l'opèra. Lo son opèra lo mei famós qu'ei L'Orfeo.

## Vita

Monteverdi qu'arrecebó la soa educacion musicau hens la soa ciutat nadau de Cremona dab Marc'Antonio Ingegneri compositor e mèste de capera de la catedrau. Que publiquè hèra de d'òra las soas purmèras òbras musicaus, de cap a 1582. En 1590 qu'entrè au servici Vincenzo I de Gonzaga dens la soa cort de Màntoa com cantador e jogador, e, en 1602 que gavidè los sons musicians. Com compositor, que desenvolopè la monodia (en oposicion dab la polifonia dominanta d'aqueth temps) en privilegiant certas votz çò qui permetèva ua miélher comprension deu texte e qui aubriva lo camin de cap a l'opèra. L'Orfeo, lo son purmèr opèra que ho estreat a Màntoa en 1607. En 1613 que vadó director d'orquèstra a la Basilica de Sant Marc a Venècia. Que ho ordenat prèste en 1632. Que ho sepelit dens la glèisa de Frari.
José Luis Rodríguez Zapatero

**José Luis Rodríguez Zapatero** (; Valhadolid, 4 d'aost de 1960) es un òme politic espanhòl que foguèt  president del govèrn socialista espanhòl entre lo 14 de març de 2004 e lo  20 de decembre de 2011.
Èbre

**Èbre** (*Ebro* en aragonés GO/SLA, *Ebre* en catalan, *Ebro* en basco e castelhan), z-es lo flume mai fòrt d'Espanha, d'una longor de 928&nbsp;km. Lo nom ven dau latin *Iberus*. 

Nais a Fontibre (dau latin *Fontes Iberis*, la "Font d'Èbre") en Cantàbria e s'escor dau nòrd-oest au sud-èst per se voidar dins la mar Mediterranèa a Deltebre (lo dèlta d'Èbre, en Catalonha) en traucant sobre 910&nbsp;km las ciutats de Miranda de Ebro (Castelha e Leon), Haro (La Rioja), Logronh (La Rioja), Tudèla (Navarra), Alagón (Aragon), Saragossa (Aragon), Casp (Aragon) e Tortosa (Catalonha). 

## Galariá


Imatge:Rio Ebro Miranda.JPG|Èbre a Miranda de Ebro
Imatge:0849 pilar ebro 2004.png|Èbre a Saragossa
Imatge:Delta de l'Ebre.jpg|L'embochadura d'Èbre
Iñaki Urdangarin

**Iñaki Urdangarin Liebaert** (Zumarraga, Guipuscoa, 15 de janvièir de 1968) z-es espós de Cristina de Borbon. Z-an quatre enfants : Juan Valentín de Todos los Santos (lo 29 de novembre de 1999), Pablo Nicolás de Todos los Santos (lo 6 de decembre 2000), Miguel de Todos los Santos (lo 30 d'abrial de 2002) e Irene de Todos los Santos (lo 5 de junh de 2005).
Modernisme

Lo **Modernisme** o ***Art Nouveau*** (en França e Belgica), ***Modern Style*** (en Anglatèrra),***Tiffany*** (als Estats Units d'America) ***Jugendstil*** (en Alemanha), ***Sezessionstil o Wiener Sezession*** (en Àustria), ***Style 1900***, ***Style Noville***, ***Florale***, ***Stile Liberty*** (en Itàlia), z-es 'na transformacion estetica radicala en arquitectura, en musica, al cinèma, en las arts e en literatura a la fin delh sègle XIX e alh començament del sègle XX. Lo modernisme ven après lo naturalisme e avant lo postmodernisme.

Gertrude Stein, Marcel Proust, Le Corbusier, Pablo Picasso èron modernistas. 
Una de las expressions mai fòrtas del modernisme se pòt veire a travèrs d'arquitèctes modernistas catalans coma Antoni Gaudí.
Akhenaton

300px|left|thumb|Lo faraon Amenòfis IV**Amenòfis IV** (tanben conegut deu nom que's causí : **Akhenaton**) que ho un faraon egipcian de la XVIIau dinastia. Qu'ei famós per'mor d'aver arrenegat la religion egipciana en tot ensajar de desenvolopar lo culte deu son diu Aton en bastir ua navèra capitala (Akhetaton, suu sit de la moderna Tell-el-Amarna) vodada ad aqueth diu e on desenvolopè tanben un cambiamnet de canons etetics conegut com l'art amarnian. Qu'èra l'espós de la regina Nefertiti e lo pair de Totankhamòn. La soa revolucion religiosa que'u miè ad estremà's dehens las parets d'Akhetaton en beth negligir los ahars politics d'Egipte. Aquesta aventura que s'acabè dab ua crisi, la pujada au poder deu generau Horemheb, la soa regença devath lo regnat de Totankhamòn (darrèr faraon de la XVIIau dinastia) e la vaduda de la XVIIIau dinastia (la dinastia deus Ramses).

## Titulatura

Com aqueth faraon e comencè lo son regnat dab lo nom d'Amenòfis per marcar arron ua ruptura soslinhada peu son cambiment de nom, que possedeish donc ua dobla titulatura.

### Purmèra titulatura

* Nom d'Òrus : E2:D40-X7-A28-S9
* Nom de Nebtí : G36:D21-M23-X1:N35-M17-M17-G17-M17-Q3:X1-Q1-X1:Z2ss
* Nom d'Òrus d'aur : U39-M40-N28:Z2ss-G17-O28-W24:O49-M27
* Nom de Nisot-Bití : 
* Nom de Sa-Ra : 

### Dusau titulatura

* Nom d'Òrus : M17-X1:N35:N5-U6
* Nom de Nebty : G36:D21-M23-M17-M17-X1:Z2ss-Aa15:N27-M17-X1:N35:N5
* Nom d'Òrus d'aur : U39-D21:N35-V10-M17-X1:N35-N5
* Nom de Nisot-Bití : 
* Nom de Sa-Ra :
Aton

**Aton** qu'ei un diu egipcian representat dab lo disque solar d'on sorten arrais prolongats dab mans. Lo culte d'Aton que ho dehenut e desenvolopat peu faraon Amenòfis IV qui cambiè lo son nom en Akhenaton e qui fondè ua navèra capitala vodada au son diu unic : Akhetaton ("l'orizont d'Aton"). Aquesta vila que's tròba dens lo sit modèrne de Tell-el-Amarna on, destrusida, abandonada e vodada au desbromb, que conservè perheitament las rèstas arqueologicas deu culte d'Aton. La religion atoniana qu'abandonè e que reprimè lo politeïsme egipcian, en purmèr en lo privant de lo son financiament. Que s'oposè au politeïsme en bèth perpausar ua forma aparenta de monoteïsme e d'abstraccion teologica puish qu'Aton, au contre deus dius egipcians tradicionaus, non possedeish pas cap element fisic animau e sustot nat cap ni còs. 
[300px|right|thumb|Lo disque d'Aton bailinant Amenòfis IV, la regina [Nefertiti e lor los hilhs]]

Quina que sia la data exacta de hueita deu pòble ebrieu d'Egipte non pòt pas estar hèra esluenhada de l'aventura amarniana. La question de la relacion (o la manca de relacion) enter Amenòfis IV e Moïses o enter Atonisme e judaïsme be ho pausada mantun còp.
Tudèla (Navarra)

**Tudèla**, en basc **Tutera**, es la segonda vila de la Comunautat Forala de Navarra (Espanha). 
Sa populacion èra en 2015 de  abitants.
Es situada a  d'altitud, a la broa del flume d'Èbre, a  de Pampalona.

Es la vila nativa de Guilhèm de Tudèla un dels dos autors de la Cançon de la Crosada
[thumbnail|left|300px|Plaça dels [Fòrs.]]
Kharja

Una **kharja** ( en arabi) es una composicion lirica populara de l'Espanha musulmana, que constituissiá la partida finala de la *moashakha*, que n'i a d'exemples dempuèi lo sègle XI. Las kharjas son compausadas en romanic ispanoarabi colloquial parlat pels andalosins, apelat generalament mossarabi. Foguèron escrichas per de poètas cultes josieus e arabis que s'inspiravan de cançons romanicas de tipe popular. Per aquò, las kharjas son escrichas amb de caractèrs ebrieus e arabis. Son origina pòt èsser lo folclòre tradicional o pòdon èsser de creacion novèla, a partir de modèls tradicionals, segon los besonhs metrics (pr'amor qu'èran integrats dins la *moashakha*). Lor importància ven del fach que son los documents mai ancians coneguts de poesia en lenga romanica. 

## Origina de las kharjas
La *moashakha* (de l'arabi *muwashshaha* o *muwassaha*, que significa ; *moaxaja* en espanhòu) un tipe de poèma culte que son moment d'esplendor en Al-Andalus foguèt entre los sègles IX e XII. Los arabis avián portat un modèl liric del sègle IV, la *qasida*, que constava de vèrses longs dispausats per parelhs d'una sola rima que servissián per la transmission orala per lo mèstre. Es lo tipe de vèrs que n'es escrich l'Alcoran. La *moashakha* es escricha en vèrses corts, per causa d'influéncias de la lirica populara, mas amb de tèmas e estructuras fòrça complèxes. Apareis dins la Peninsula Iberica e se crei qu'es lo fruch de la barreja de culturas ja existentas, per la convivéncia estrecha de culturas dins l'Espanha musulmana de l'epòca de las taifas (aràbia-ebrieva-crestiana). Los arabis els-meteisses se referissián de vegadas a las *moashakhas* coma . A la fin de la seria de vèrses que compausan la *moashakha* apareis una tornada en lenga vulgara romanica, ebrieva o aràbia. Aquela tornada es la *kharja*. I a un autre genre poetic, lo *zèjel*, que sos vèrses en romanic apareisson escampilhats dins tot lo poèma.

## Tematica de las kharjas
Las kharjas mossaràbias son de poemenets populars que, generalament, una jova i parla de sas inquietuds amorosas a sa maire o a sas sòrres a travèrs de nombrosas exclamacions, d'interrogacions, de repeticions, d'un lexic simple e de fòrça sufixes amb la tòca emotiva o apelativa e de l'utilizacion de vèrses d'art menor. Se considèra que las kharjas, las cantigas d'amic galaicoportuguesas e los *villancicos* castelhans son brancas d'una meteissa tradicion populara, qu'a tanben d'embrancaments defòra la Peninsula Iberica.

## Exemples
Kharja tipica, transcrita en romanic andalosin:         

::*Vayse meu corachón de mib
::*ya Rab, si me tornarád?
::*Tan mal meu doler li-l-habib!
::*Enfermo yed, cuánd sanarád?

Traduccion en occitan:

::*Mon còr se va de ieu
::*O Dieu, es que me tornarà?
::*Tan fòrta ma dolor per l'aimat!
::*Malaut es, quand sanarà (garirà)?

## Descobèrta de las kharjas
Las kharjas foguèron descobèrtas en 1948 per l'ebraïsta ongrés Samuel Miklos Stern en collaboracion amb l'arabista espanhòl Emilio García Gómez, e se son recuperadas gràcias a lor incorporacion pels poètas cultes ebrieus e arabis d'aquela epòca dins lors composicions escrichas.
Tortosa

vinheta|Ajuntament de Tortosa
vinheta|Tortosa

**Tortosa** es la capitala de la comarca de Baix Ebre, dins la província de Tarragona, Catalonha (Espanha).
Borís Ieltzin

**Borís Nikolaievich Ieltzin** *(Борис Николаевич Ельцин)*, engenhaire e òme politic, foguèt lo primièr president de Russia; governèt entre 1991 e 1999.
Cançon de gèsta

**Cançon de gèsta** es lo nom dau poèma epic escrich ai sègles XI e XII (lèu 100 ans avans lo sorgiment de la poesia lirica dei trobadors e dei romanç en vèrse pus ancians) que narra l'epopèia d'un eròi que representa de vertuts consideradas coma modelicas per un pòble o per una collectivitat a l'Edat Mejana. Lei cançons de gèsta èran una literatura divulgada de maniera orala per lei joglars per l'analfabetisme de la societat a aquela epòca.

Lei darrieras cançons de gèsta son estadas produchas au cors dau sègle XV. Son caracteristicas de la literatura medievala e prenon la seguida dei grandeis epopèias de l'Antiquitat. Son redigidas en lenga romanica anciana. Diferisson de l'autre grand genre literari medievau: la poesia lirica.

## Veire tanben
* Genres trobadorencs
Cultura de Hallstatt

[left|300px|thumb|Vista generala de las culturas de Hallstatt e [La Tène]]

La **civilizacion de Hallstatt** (1200 aC–500 aC), tanben nomenada **Prumièr atge dau ferre**, es una cultura dau centre-oest d'Euròpa.. Succedís a l'atge dau bronze finau et precedís lo periòde de La Tène o Segond atge dau ferre (fin de la Protoïstòria). S'estend au nòrd daus Alps vers Chequia, Baviera, e lo nòrd de l'Àustria. 'Questa cultura es generalament considerada per los istorians coma lo breç daus pòbles celtas, o au mens de populacions dominadas per daus eleits indoeuropeus de lengas celtas. Prend son nom de 'queu d'un site arqueologic que se tròba a Hallstatt dins la region de Salzkammergut en Àustria.
Aracnologia

L’**aracnologia** es la partida de las sciéncias naturalas consacrada a l'estudi dels aracnids (comprenon las aranhas (araneida), los escorpions, los opilions (opiliones), los pseudoescorpions, los amblipigues, etc.). Los scientifics especializats en aracnologia s'apelan d'aracnologistas, o d'aracnològs.

La branca de l'aracnologia que tracta exclusivament de las aranhas se nomena l'araneologia.

Podètz consultar aicí una lista d'aracnologistas.

### Vejatz tanben
* International Society of Arachnology
Marsac d'Eila

**Marsac d'Eila**  o pusleu **Marçac d'Eila** (*Marsac-sur-l'Isle* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de la Dordonha e la region de la Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània. La comuna se tròba dins l'aglomeracion de Periguers.

## Geografia
La comuna es bastida sus la riba mança d'Eila.

## Toponimia
La prononciacion es [. Lo nom es atestat en 1181 *Marszac* en 1121. *Marçac* ven d'un nom latin d'òme, *Marcius* (Dauzat e Rostaing ajustan *Martius*), emb lo sufixe *-acum*, latinizacion dau sufixe celtic *-ācon*. Marçac d'Eila èra la propietat de Marcius o Martius e la grafia es logicament **Marçac d'Eila**.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Deba (omonimia)

*Deba es una comuna de Guipuscoa.
*Deba es un riu de Guipuscoa.
*Deba es un tipe de cotèl japonés, utilizat dins la cosina japonesa.
XVIIIau dinastia egipciana

La **XVIIIau dinastia egipciana** (a còps aperada dinastias totmossida, per'mor deus sons farons vodats au diu Djehoti, Thòt peus grècs) qu'ei la purmèra disnatia de l'Empèri Navèth egipcian, ua tempora qui s'obreish dab la reconquesta de tot lo País de la duas tèrras (Hauta e Baisha Egipte) sus l'envisidor Icsòs qui ocupava enqüera lo nord d'Egipte. Auesta hèita, acabada per Ahmes I qu'ei descrividua en literatura de la biografia d'un militar, Ahmes Hilh d'Abana, qui ondra las parets deu son tombèu.

Lo temps de la XVIIIau dinastia qu'ei considerat com un temps d'aur dens l'istòria de l'Egipte antica. La XVIIIau dinastia que s'acabè dab l'aventura amarniana, qu'ei a díser dab la crisi interna e externa creada per l'esquisme religiós deu faraon Akhenaton. Au maugrat qui la dinastia aja continuada un temps dab lo faraon mainatge Totankhamòn, aqueth que la clavè dab la soa mort. Lo son regent, lo generau Horemheb, que preparè la pujada de la dinastia seguenta: la XIXau dinastia coneguda com la dianastia ramessida (d'on, de segur, gessó Ramses II o Ramses lo gran). 

Quauques uns deus sons faraons que comptan enter los mei famós: 
* Ahmes I 
* AmenhotepI (Amenòfis en grèc)
* Djehotimes I (Totmòsis en grèc)
* Djehotimes II (Totmòsis en grèc)
* Djehotimes III (Totmòsis en grèc) 
* Hatshepsot: purmèra hemna istorica plan documentada e purmèra coneguda hemna cap d'Estat. 
* Amenhotep II (Amenòfis en grèc) 
* Djehotimes IV (Totmòsis en grèc) : que miè Egipte au la son poder exterior màger en beth conquestar e contrarotlar la Palestina e la Siria. 
* Amenhoptep III (Amenòfis en grèc)
* Akhenaton / Amenhotep IV (Amenòfis en grèc) : l'esquismatic, espós de la regina Nefertiti.
* Ankh-Kheperora 
* Smenkhkara 
* Totankhamòn : lo darrèr faraon d'aquesta dinastia qui regnè devath la regéncia deu generau Horemheb.
Max von Laue

**Max Theodore Felix von Laue** (Pfaffendorf, 9 d'octobre de 1879 - Berlin, 24 d'abril de 1960) foguèt un fisician alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1914.
La Tène

[left|300px|thumb|Vista generala de las culturas de [cultura de Hallstatt|Hallstatt e La Tène]]
**La Tène** o *Segonda Edat dau Ferre* es 'na cultura de la Protoïstòria que se desvolopa en Euròpa entre 450 avC e 25 avC. Considerada coma l'apogeu de la civilizacion celtica, succedís au Hallstatt (1300 avC a 400 avC) e se 'chaba emb la conquista romana e las migracions germanicas. Son nom ven dau site arqueologic de La Tène descubert en 1857 a Marin-Epagnier, a l'auriera dau lac de Neuchâtel en Soïssa.
Antoni Tàpies

**Antoni Tàpies i Puig** (Barcelona lo 12 de decembre de 1923 - *id.*, 6 de febrièr de 2012), **1<sup>r</sup> marqués de Tàpies**, z-es un pintre catalan delh sègle XX. En 1948 fondèt lo movement Dau al Set, pròche delhs movements dadaïsta e surrealista. Après 1950, sa renomada venguèt internacionala. Dins los ans 1960 enlai, collaborèt amb Enrique Tábara, Antonio Saura, Manolo Millares. 

## Referéncias


## Ligams extèrnes
*
Vela

Una **vela** es una pèça de tela fòrta de talha mai o mens granda que fixada a l'arbre, la vèrga o l'antena d'una nau, recep l'impulcion del vent per propulsar l'embarcacion.

Las velas foguèron d'en primièr utilizadas sus mar, coma sistèma de propulsion pels batèus. Amb los imperatius del comèrci, las velas foguèron lèu remplaçadas per d'autras formas de propulsion, coma la maquina de vapor puèi lo motor de combustion intèrna.  Ça que la, coma ocupacion de léser las naus de vela tornèron venir popularas.
Figueres (Aut Empordan)

**Figueres** (oficialament en catalan: *Figueres*; en castelhan: *Figueras*) es la capitala de la comarca de l'Aut Empordan, dins la província de Girona, en Catalonha.

## Geografia
Es situada a 39&nbsp;m. s.n.m., pròcha dels Pirenèus e de la frontièra francesa.

## Istòria
Lo nom actual deriva de *Ficaris*, de l'epòca visigòta e li foguèt balhat en 1297 pel rei Jaume I. D'annadas pus tard, Hug IV, comte d'Empúries, cremèt la vila.
De l'anciana muralha demòra pas que la torre Gorgot, integrada al Teatre-Musèu Dalí.

La ciutat es lo brèç de la sardana, que sas primièras composicions son degudas a Pep Ventura, nascut a Alcalà la Real (Jaén).
Es tanben la vila natala de Salvador Dalí.

## Art e arquitectura
thumb|left|200px|Glèisa de Sant Pere
thumb|left|200px|Teatre-Musèu Dalí
Entre autres, Figueres compta los monuments seguents:
* Lo Castèl de Sant Ferran.
* La Glèisa de Sant Pere.
* Lo Teatre-Musèu Gala Salvador Dalí.

## Tradicions e cultura
Les fèstas de Figueres son las Festes de la Santa Creu, celebradas cada primièr de mai.

## Ligams extèrnes
* 

## Nòtas e referéncias
Nathan Milstein

**Nathan Mironovich Milstein**, conegut com **Nathan Milstein** (Odessa, lo 31 de deceme de 1903 – Londres, lo 21 de deceme de 1992) qu'ei un deus màgers violonistas deu XXau sègle. Vadut a Odessa, Ucraïna, qu'èra rus e qu'obtiengó la nacionalitat americana après aver viscut mantuas annadas aus Estats Units.

Aus quate ans, la soa mair que l'obliguè a estudiar lo vriulon. Qu'estudiè en purmèr dab Piotr Stolyarsky qui ho tanben professor deu violonista David Oistrakh.  Aus dètz que joguè lo concertò de Alexandre Glazounov gavidat peu medish compositor. L'annada seguenta que s'anè estudiar au Conservatòri de Sant Petersborg dab Leopold Auer. Aqueth que huejó la purmèra Revolucion Russa (la revolucion de heurèr), obligant atau Milstein, aus tretze ans musicaument pro madur, a tornar a Odessa.

En 1921, a Kiev, que conegó lo pianista Vladimir Horowitz e que comencè a jogar dab eth. Qu'èran alavetz coneguts com los *Hilhs de la Revolucion sovietica*. Leon Trotsky que'us autorizè a viatjar entà muishar au monde las qualitats musicaus de la revolucion. Mistein non tornore pas abans 1987. Que trauquè un sarròt de país, continents e oceans. En 1926, a París que conegó lo compositor Eugène Ysaÿe qui avó sus eth ua influéncia artistica de las granas. Que viscó aus Estats Units on joguè dab l'orquèstra de Filadèlfia mes que' s'estó bèras pausas a París e Londres. Com Yehudi Menuhin, qu'ensenhè a la Juilliard School e Salvatore Accardo que comptè enter los sons eslhèves.

Com interpret que cau destacar las soas interpretacions de las sonatas de Johann Sebastian Bach e de las òbras de Niccolò Paganini. Qu'ei l'autor de cadéncias per mantun grans concertò per vriulon.

França que li autregè la Legion d'Aunor en 1968 e qu'arrecebó un Grammy Award en 1975.
Toponimia

La **toponimia** es una activitat scientifica de la lingüistica qu'estúdia los **noms de luòcs** (los **toponims**). Se prepausa de recercar lor significacion, lor etimologia, mas tanben lors transformacions al fial dels sègles. Amb l'antroponimia (estudi dels noms de personas), fa partida de l'onomastica (estudi dels noms pròpris), ela meteissa branca de la lingüistica. Lo nom dels abitants derivat dels toponims es l'etnonim o lo gentilici.

Lo domeni de la toponimia es vast. Aquesta sciéncia estúdia en efièch los noms de luòcs abitats (vilas, vilatges, masatges e escarts) o non abitats (luòcs diches), mas tanben los noms ligats al relèu, a las ribièras, a las vias de comunicacion (rotas, carrièras). Tanben pòt abordar de domenis pus restrenchs (noms d'ostals, per exemple).

## Ligams extèrnes
*Luòcs, basa de donadas toponimicas occitanas, utís desvolopat per l’Institut d'Estudis Occitans.
*Top'Òc, diccionari toponimic occitan
*''Règlas d'escritura (Comission Toponimica Occitana), IEO (libre electronic)
*seccion del site del Congrès Permanent de la Lenga Occitana ont se prepausan de listas de toponimes occitans realizadas per l'InÒc d'Aquitània, l'Institut d'Estudis occitans e lo CROM.
* Sit que balha los noms de totas las comunas d'Occitània en occitan, departament per departament
* [''Toponims e patronims occitans. Reflexion sus la resisténcia, lo dever de memòria e lo futur onomastics'', [Laurenç Revèst]]
* ''13 anecdòtas de la revirada dels topònims occitans a las lengas oficialas''
* [''Los toponims internacionals en occitan'', [Domergue Sumien], març de 2001]

## Listas de toponims
* Lista dels flumes de França
* Lista dels païses del Mond
* Lista dels païses per populacion
* Estats de Brasil
* Lista de las ciutats italianas de mai de 25 000 abitants
* Lista de las comunas de Tarn
* Lista de las capitalas del mond
* Lista dels cantons franceses (errors fòrça nombrosas)
* Departaments franceses
* Comunas deths Hauts Pirenèus
* Comunas de Losera
* Comunas de Gironda
* Cantons d'Aude
* Comunas de Nauta Vinhana
* Comunas d'Arièja
* Comunas de Nauta Garona
* Comunas de Charanta
* Comunas de Miègjorn-Pirenèus
* Lista deths toponims dera Val d'Aran
* Regions d'Itàlia
* Regions francesas
* Províncias espanhòlas

## Vejatz tanben
* Listas de las comunas de França
Nutacion

La **nutacion** (del latin *nutare* ) es una oscillacion leugièra (coma un movement de caboteig) de l'ais de rotacion d'una planeta, coma l'oscillacion periodica del pòl de la Tèrra al torn de sa posicion mejana dins l'esfèra celestiala, deguda a l'influéncia de la Luna sus la planeta, similara al movement d'una baudufa quand pèrd de fòrça e es prèsta de casudar. La nutacion de la Tèrra es provocada per l'atraccion diferenciala del Solelh e de la Luna subre l'abultament* equatorial de la Tèrra. Son efècte se superpausa al movement de precession e se manifèsta coma una pichona oscillacion conica de basa elliptica subre la posicion mejana de l'axe terrèstre. Se compausa de divèrsas oscillacions superpausadas, mas la mai importanta fa que los pòls de la Tèrra se desplacen de nòu segondas d'arc cada 18,6 ans. 

Lo Solelh produtz un autre efècte de nutacion d'importància fòrça menora, amb d'un periòde mejan de mièg an e un desplaçament polar maximal de 0,55" d'arc. Las autras planetas produsisson tanben de variacions, apeladas pertorbaments (pertorbasons), mas que mancan d'importància per lor valor pichona.

La nutacion foguèt descubèrta en 1728 per l'astronom anglés James Bradley. Fins a 20 ans pus tard, se saupèt pas que la causa del movement èra l'atraccion gravitacionala de la Luna combinada amb la del Solelh.

## Vejatz tanben

*Periòde de rotacion
*Precession 
*Translacion de la Tèrra 
*Trepidacion
Antonio Saura

**Antonio Saura**, (Òsca, lo 22 de setembre de 1930- Cuenca, lo 22 de julhet de 1998) foguèt un artista espanhòl, fraire del realizator de cinèma espanhòl Carlos Saura, e oncle delh productor de cinèma Antonio Saura Medrano.

## Ligam extèrne
*Site oficial d'Antonio Saura.
Kurt Cobain

**Kurt Donald Cobain** (1967–1994) foguèt un musician e cantaire estatunidenc. 
Foguèt lo cantaire e lo menaire del grop rock Nirvana, que marquèt prigondament l'istoria del rock durant los ans 1990. Sembla que Kurt Cobain aguèt pas una existéncia fòrça urosa e venguèt lèu dependent de l'eroïna. Se maridèt amb Courtney Love e aguèron una dròlla qu'el veguèt pas créisser fòrça temps. L'encausa oficiala de la mòrt de Kurt Cobain es lo suicidi. Se tirèt una bala dins lo cap. Simbòl d'una generacion malgrat el, cercant de fugir lo succès, Kurt Cobain a rejonch lo club de las estelas del rock mòrtas a 27 ans coma Janis Joplin, Jim Morrison e Jimi Hendrix.

## Discografia
### Amb Nirvana
#### Albums principals

* 1989 : *[[Bleach (album)|Bleach]]* 
* 1991 : *[[Nevermind]]*
* 1992 : *[[Incesticide]]*
* 1993 : *[[In Utero (album)|In Utero]]*
* 1994 : *[[MTV Unplugged in New York]]*

### Album solo
* 2015 (a títol postum) : *[[Montage of Heck: The Home Recordings]]*

### Collaboracions
* 1994 : *[[Live Through This]]* - Hole
Rage Against the Machine

**Rage Against the Machine** (**RATM**) es un grop estatunidenc de nòu metal, mesclant rock, rap e funk, fondat en 1990 per Tom Morello e Zack de la Rocha. Lo grop marquèt las annadas 90 e se separèt en 2000.

Rage Against the Machine es un grop engatjat, pròche de las idèas politicas d'extrèma esquèrra.

## Discografia

* *Rage Against the Machine*, 1992.
* *Evil Empire*, 1996.
* *Live & Rare*, 1998.
* *The Battle of Los Angeles*, 1999.
* *Renegades*, 2000
Dança macabra

La **Dança macabra** es una allegoria medievala religiosa e satirica d'origina francesa, que sos personatges, lo Papa, l'Avesque, l'Emperaire, lo Sacristan, lo Païsan..., i son convocats per la Mòrt a una dança, ont lor remembra la fugacitat dels plasers mondans e fin finala cason sus sos braces, independentament de lor edat o de lor posicion sociala.

L'espectacle macabre se desvolopèt dins tota la literatura europèa. Lo tèma de la mòrt mestregèt la Bassa Edat Mejana, per la terror davant la pèrda dels plasers mondans. Aguèt tanben una expression picturala, coma las gravaduras de Hans Holbein lo Vièlh.
Molins

**Molins** (en francés *Moulins*) es una vila situada de la partida francofòna de la província istorica de Borbonés. Es lo chapluòc dau departament d'Alèir, dins la region administrativa d'Auvèrnhe Ròse Aups.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna
* Samuel Paty, nascut a Molins, d'una familha sortida de Cruèsa

## Veire tanben

## Liams extèrnes

## Nòtas
Comunas d'Alèir

Lo departament d'Alèir a 320 comunas.

Lista de las 320 **[[comuna]]s** del departament d'Alèir per òrdre alfabetic, amb lor còdi INSEE e lor còdi postal principal, e mai lor apartenéncia a las principalas estructuras intercomunalas en 2010.

Veire tanben la lista dels cantons d'Alèir, la lista d'ancianas comunas d'Alèir e las Listas de las comunas de França (autres departaments).

## Lenga

## Istoric

## Veire tanben
* Departament d'Alèir
* Arrondiments d'Alèir
* Gropaments de comunas d'Alèir
* Cantons d'Alèir
Comunas d'Erau

Lista de las 343 comunas d'Erau per òrdre alfabetic, amb lor còdi INSEE e lor còdi postal principal, e mai lor apartenéncia a las principalas estructuras intercomunalas en 2004. Vejatz tanben la lista dels cantons e la lista de las ancianas comunas.


(CAM) Comunautat d'aglomeracion Montpelhièr Aglomeracion, creada en 2002.
(CAB) Comunautat d'aglomeracion de Besièrs Mediterranèa, creada en 2002.
(CAS) Comunautat d'aglomeracion del Bacin de Tau, creada en 2003 a l'entorn de Seta.
(CAA) Comunautat d'aglomeracion d'Erau Mediterranèa, creada en 2003 a l'entorn d'Agde.


## Referéncias
*Toponims occitans d'Erau
Tutmòsis III

200px|left|thumb|Tutmòsis III
**Tutmòsis III** que ho lo sheisau faraon de XVIIIdinastia egipciana. Qu'èra lo hilh de deu faraon Tutmòsis II dab ua concubina e lo pair d'Amehotep II (o Amenòfis II). A la mort deu son pair qu'èra hèra joen e la soa mairastra Hatshepsot qu'assegurè ua longa regença. A la mort d'aquesta regina, Tutmòsis que comencè lo son prestigiós regnat carracterizat per un gran nombre de campanhas victoriósas en Nubia e en Orient Mejan (subertot contre l'espandida deu Mitani) qui mièn Egipte au som de la soa expansion exteriora e au son deu son poder d'influéncia diplomatica e militara. 
Tutmòsis III qu'ei tanben brembat com bastidor deus grans : qu'espandí lo temple de Karnak, e que bastí en mantun autes lòcs d'Egipte. 
Que ho sepelit dens la Vath deus Reis, dens lo tombèu KV34.

## Titulatura
* Non d'Òrus : E2-D40-N28-m-R19-t:O49
* Nom d'Òrus d'aur: S42-F9:F9-D45:N28
* Nom de Nisot-Bití :
* Nom de Sa-Ra :
Amòsis I

[200px|left|thumb|Estatua d'Amòsis I, [Navèra York Metropolitan Museum]]**Amòsis I** qu'èra lo hrair de Kamòsis, lo darrèr faraon de XVIIau dinastia egipciana qui governava a Tebas durant la fin deu segond periòde intermediari, un temps qui Egipte èra devesida e que la region deu dèlta deu Nil (en Baisha Egipte) èra gavidada per ua dinastia de reis icsòs. Arron la mort deu son pair e deu son hrair, que pugè hèra juen suu tròn, que regnè, de cap a -1525/-1550, e que fondè la XVIIIau dinastia en bèth acabar la reconquesta d'Egipte suus envasidors icsòs. Qu'avó de reorganizar lo país en tot utilizar las estructuras politicas e oligarquicas deishadas peus ancians daunejaires. Que tornè a Egipte la soa unitat politica en tornant bastir monument de gran endom, com ac he lo país deu temps deu Ancian e Mejan empèris. A la soa mort la soa regina Amòsis-Nefertari que joguè un ròtle deus grans tant deu punt de vista religiós que politic.
XIXau dinastia egipciana

La **XIXau dinastia egipciana** qu'ei la dinastia deu famós faraon Ramses II.
Aquesta dinastia que gessó a la mort deu darrèr faraon de la XVIII dinastia : lo faraon mainatge Totankhamòn. Egipte que sortiva alavetz de la crisi armaniana produsida per la gestion deu país deu predecessor de Totankhamòn : Akhenaton. Lo generau Horemheb, regent de Totankhamòn qu'assegurè la transicion de dinastia en beth deishar lo poder aus descendents d'un deus sons oficièrs originari d'Avaris (la ciutat sethiana de la termièra nord-oèst d'Egipte) e qui s'aperava Pa-Ramesso, hilh d'un certe Sethi. Per'mor d'aquò, un deus purmèrs faraons de la XIXau dinastia que s'aperava Sethi Ièr. Eth e lo son hilh Ramses II que pelegèn en Libia e contra l'Empèri Itita. Ramses II qu'obtiengó ua victória famosa a la batalha de Kadesh en Siria abans de causir la via diplomatica dab los Ititas.
La dinastia que conegó ua mena de decadéncia a la mort de Merenptah e de las disputas enter los sons eretèrs. Amenes (dilheu un usurpador) que pugè suu tròn mes per un regnat deus brèus e lo Sethi II, que vadó faraon a la soa mort. Durant aqueth regnat la hemna principau Taosert e lo cancelèr Bai (qui d'escriba qu'arribè a vàder conselher deu rei e qui ho sepelit dens la Vath deus Reis) que ganhèn ua influéncia de las granas. La relacion enter Sethi II e lo son successor Siptah n'ei pas clara. Lo papir Harris que sembla implicar qu'a la soa mort Taosert e Bai que conservèn lo poder dens ua certa anarquia abans que Sethnakht prenosse lo poder en aucíder Bai en en bèth fondar la XXau dinastia, la dinastia ramessida.

## Lista deus faraons de XIX dinastia

*Ramses Ièr 
*Sethi Ièr 
*Ramses II
*Merenptah (o Mineptah) 
*Amenmes 
*Sethi II 
*Siptah 
*Taosert (regina)
Sydney

**Sydney** (*Gadigal* en dharug) es la pus granda vila d'Austràlia e la capitala de l'Estat de Nòva Galas del Sud.

Primièra de las colonias europèas d'Austràlia, Sydney foguèt fondada en 1788 a Sydney Crove per lo capitani anglés Arthur Phillip. 
Al sègle XIX, amb la descobèrta de jaç d'aur, de nombrós colons arribèron a Sydney.
En 1920, la vila comptava  abitants. En 2000, Sydney aculhiguèt los Jòcs Olimpics. En 2021, la vila comptava  abitants.