open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Illa de Sant Brendan

drecha|vinheta|300x300px|Mapa de l'''Atlas'' d'Abraham Ortelius (1570) mostrant l'illa de S. Brandani al larg de las còstas americanas.
[drecha|vinheta|300x300px|Mapa francesa de 1707 mencionant « l’Isle de St Borondon », a l'oèst de las [illas Canàrias.]]
L’**Illa de Sant Brendan** es una illa mitica situada a l'oèst d'Euròpa, que segon la tradicion irlandesa seriá estat descobèrta per sant Brendan de Clonfert ; lo primièr escrich que la menciona e que foguèt gardat fins a l'epòca contemporanèa es la *Navigatio Sancti Brendani Abatis* (*Viatge de sant Brendan, abat*), que ven del sègle XII. 

L'illa aparéis dins fòrça mapas dels sègles XIII a XVIII, en diferents punts de l'ocean Atlantic (al larg de la còsta oèst d'Irlanda, o coma « ochena illa » de l'archipèla de las Canàrias - Cristòl Colomb conta dins son jornal de bòrd que los abitants de l'illa d'El Hierro pretendián qu'una illa se mostrava a l'oèst, un còp l’an -, etc.). Foguèt activament cercada pels explorators espanhòls Pendent lo sègle XVI, jol nom d’*isla de San Borondón*. En 1520, pendent son assag de circumnavigacion, Fernand de Magellan donèt lo nom de « baia de Samborombón » a una baia situada a boca del río de la Plata, pensant qu’aqueste accident geografic marcava lo luòc d'ont l'illa de Sant Brendan s'èra destacada. Es encora mencionada dins de racontes de viatge de la segonda mitat del sègle XVIII.

En 1976, l'explorator Tim Severin entreprenguèt de tornar far lo viatge de sant Brendan, a bòrd d'un currach de cuèr, per verificar qu’èra fasedor; poguèt debarcar a Tèrra Nòva, e provèt que lo viatge èra tecnicament possible.

## Nòtas e referéncias

## Articles connèxes

*
Gara de Castèlnòu d'Arri

drecha|sens_quadre
La **gara de Vilafranca Castèlnòu d'Arri** es una gara ferroviària de la linha de Bordèu Sant Joan a Seta Vila, situada sul territòri de la comuna d'Castèlnòu d'Arri, dins lo departament de l'Aude.

Foguèt mesa en servici en 1857 per la Companhiá dels Camins de fèrre del Miègjorn.

Es una gara de la SNCF, desservida per de trens TER d'Occitània.

## Situacion ferroviària
Establida a 165 mètres d'altitud, la gara es situada al punt quilometric (PK) 311,196 de la linha de Bordèu Sant Joan a Seta Vila, entre las garas obèrtas d'Avinhonet e de Bram.

## Vejatz tanben

### Ligams extèrnes

*  La gara sul sit *[[SNCF|SNCF Gares & Connexions]]*
*  La gara sul sit dels TER d'Occitània
Linha de Sent Anha a Aush

drecha|sens_quadre
La **linha de Sent Anha a Aush** (o **linha de Tolosa a Aush** e de còps apelada *linha deu Gers*) es una linha ferroviària anant de la gara de Sent Anha (Tolosa) a la gara d'Aush.
[centrat|vinheta|700x700px|La linha en [francés.]]
Gara d'Avinhon TGV

drecha|sens_quadre|280x280px
La **gara d'Avinhon TGV** es una gara ferroviària de la LGV Mediterranèa , situada sul territòri de la comuna d'Avinhon, dins lo departament de Vauclusa.

## Situacion ferroviària

Establida a 21 mètres d'altitud, la gara es situada al punt quilometric (PK) 625,162 de la linha de Combs-la-Ville a Sant Loís (LGV), entre las garas de Valença TGV e d'Ais TGV.

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Gara d'Avinhon Centre
* Avinhon

### Ligams extèrnes

*  La gara sul sit de *[[SNCF|SNCF Gares & Connexions]]*
*  La gara sul sit dels TER Provença-Aups-Còsta d'Azur
Gara de Seta

drecha|sens_quadre|270x270px
La **gara de Seta** es una gara ferroviària de las linhas de Bordèu Sant Joan a Seta Vila e de Tarascon a Seta Vila.

Es una gara de la SNCF, desservida per de trens TER d'Occitània, Intercités e TGV.

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Seta

### Ligams extèrnes

*  La gara sul sit *[[SNCF|SNCF Gares & Connexions]]*
*  La gara sul sit dels TER d'Occitanià
Linha a nauta tension

vinheta|Linhas a nauta tension.
La **linha a nauta tension** es l'una dels principalas fòrma d'infrastructuras energeticas, e lo principal compausant dels grands malhums de transpòrt d'electricitat.

## Notas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Electricitat
Videojòc de ròtle e d’accion

Un **videojòc de ròtle e d'accion** o un **accion-RPG** es una mena de videojòc de ròtle qu'incorporan d'unes elements dels jòcs d'accion.

## Principis
Lo principi del jòc es globalament aquel d'un jòc de ròtle, qu'es que lo jogaire incarna generalament un sol personatge e lo jòc passa en temps real. La majoritat d'aquels jòcs se debanan a la tresena persona, amb una camerà pus prèp del personatge que dins los jòcs de ròtle tradicionals. Lo jogaire evoluís liurament dins un mond e deu reüssir d'unas objectivas per avançar dins l'aventura. De mai, la la majoritat dels accion-RPGs prepausan un sistèma d'evolucion del personatge butat (equipament, caracteristics, nivèl d'experiéncia, etc.).

## Exemples
* La seria *[[Seiken densetsu|Secret of Mana]]* (atal que *[[Secret of Evermore]]*) per Square puèi Square Enix ;
* Lo jòc *[[Zelda II: The Adventure of Link]]* ;
* La seria *[[Fable (seria)|Fable]]* per Lionhead Studios ;
* La seria *[[Mass Effect (seria)|Mass Effect]]* per BioWare ;
* La seria *[[Ys (seria)|Ys]]* per Falcom ;
* La seria *[[Hydlide (seria)|Hydlide]]* per T&E Soft ;
* Lo jòc *[[Dragon Age 2]]* per BioWare ;
* Las serias *[[The Elder Scrolls]]* e *[[Fallout (seria)|Fallout]]* per Bethesda Softworks ; 
* La seria *[[Kingdom Hearts]]* per Squaresoft, puis per Square Enix ;
* La seria *[[The Witcher]]* per CD projekt ;
* La seria *[[Monster Hunter]]* per Capcom ;
* La seria *[[Dark Souls]]* per From Software.

## Nòtas e referéncias
Gara d'Ais TGV

drecha|sens_quadre|280x280px
La **gara d'Ais TGV** es una gara ferroviària de la LGV Mediterranèa, situada suls territòris de las comunas d'Ais e de Cabriés, dins lo departament dei Bocas de Ròse.

## Situacion ferroviària

Establida a 190 mètres d'altitud, la gara es situada al punt quilometric (PK) 699,140 de la linha de Combs-la-Ville a Sant Loís (LGV), entre la gara d'Avinhon TGV e lo cap de la LGV.

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Gara d'Ais
* Ais

### Ligams extèrnes

*  La gara sul sit de *[[SNCF|SNCF Gares & Connexions]]*
San Mateo

San Mateo pòt designar:

Una persona:
* Lo nom espanhòl de Sant Matèu, un dels apòstols crestians.

Un toponim:
* Lo Comtat de San Mateo, comtat de l'estat american de Califòrnia.
* San Mateo,  vila de l'estat american de Califòrnia.
* San Mateo de Gállego, municipi espanhòl de Saragossa
* Vega de San Mateo, municipi espanhòl de Las Palmas
Gara d'Ais

vinheta|250x250px|Lo bastiment istoric
vinheta|250x250px|Lo bastiment modèrne.
La **gara d'Ais** es una gara ferroviària de las linhas de Lion Perrache a Marselha Sant Carles (per Grenòble) e de Ronhac as Ais, situada sul territòri de la comuna d'Ais dins lo departament dei Bocas de Ròse.

Es una gara de la SNCF, desservida per dei trens TER Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Situacion ferroviària
Establida a 177 mètres d'altitud, la gara es situada al punt quilometric (PK) 408,274 de la linha de Lion Perrache a Marselha Sant Carles (per Grenòble) e al PK 25,178 de la linha de Ronhac as Ais.

## Notas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Ais
* Gara d'Ais TGV

### Ligams extèrnes

*  La gara sul sit de *[[SNCF|SNCF Gares & Connexions]]*
*  La gara sul sit dels TER Provença-Aups-Còsta d'Azur
Gara d'Agen

drecha|sens_quadre|265x265px
drecha|sens_quadre|265x265px
La **gara d'Agen** es una gara ferroviària de la linha de Bordèu Sant Joan a Seta Vila, situada sul territòri de la comuna d'Agen, dins lo departament d'Òlt e Garona.

Foguèt mesa en servici en 1856 per la Companhiá dels Camins de fèrre del Miègjorn.

Es una gara de la SNCF, desservida per de trens TER d'Occitània, TER Nòva Aquitània, Intercités e TGV.

## Situacion ferroviària
Establida a 48 mètres d'altitud, la gara es situada al punt quilometric (PK) 135,491 de la linha de Bordèu Sant Joan a Seta Vila.
Es tanben lo cap de la linha de Niversac a Agen, al PK 651,565.

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Agen

### Ligams extèrnes

*  La gara sul sit de *[[SNCF|SNCF Gares & Connexions]]*
*  La gara sul sit dels TER Nòva Aquitània
Girona Futbol Club

Lo **[[Girona]] Futbol Club** qu'ei un club de fotbol de la vila catalana deu medish nom.

Que ho fondat en 1930 e que pugè en Purmèra division deu campionat espanhòu en 2017. DEsempuish que tornè baisha totun.

La soa casa qu'ei l'Estadi Municipau de Montilivi, estreaten 1970.

Qu'ei de destaca que lo 29 d'octobre de 2017, en plena crisi dau Procès catalan, que vencè lo Real Madrid, siant Carles Puigdemont, lo president destituit, ancian cónsol de Girona e suportaire conegut deu club. 


Panoramica Montilivi - panoramio.jpg|Estadi de Montilivi
Gironaartigues.jpg|Equipa de 1930
 Banderagironafc.png|Banera
Gara de Limòtges Benedictins

drecha|sens_quadre|300x300px
drecha|sens_quadre|300x300px
La **gara de Limòtges Benedictins** es la principala gara ferroviària per viatjadors de Limòtges, dins lo departament de la Nauta Vinhana.

Foguèt mesa en servici en 1856 per la Companhiá del Camin de fèrre de París a Orleans.

Es una gara de la SNCF, desservida per de trens TER Nòva Aquitània e Intercités.

## Situacion ferroviària
Establida a 252 mètres d'altitud, la gara es situada al punt quilometric (PK) 401,190 de la linha dels Aubrais Orleans a Montalban Vila Bourbon. Es lo cap de la linha del Daurat a Limòtges Benedictins al PK 474,631, e l'origina dels linhas de Limòtges Benedictins a Engoleime e Limòtges Benedictins a Periguers.

## Notas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Limòtges

### Ligams extèrnes

* La gara sul sit de *[[SNCF|SNCF Gares & Connexions]]*
* La gara sul sit dels TER Nòva Aquitània
Estat liure d'Icaria

L'illa d'Icaria proclamèt unilateralament son independéncia (Ελεύθερας Πολιτείας Ικαρίας) de l'Empèri otoman lo 17 de julhet de 1912, profiechant d'una de las guèrras balcanicas que captava l'atencion de las autoritats otomanas. Pendent cinc meses, Icaria es un Estat independent, amb sas fòrças armadas, sa bandièra, sos sàgels e son imne. Ioannis Malahias, mètge, foguèt lo sol president d’aqueste breu Estat. Fogèron de meses dificils, amb de carestiás alimentárias, un isolament maritim e lo risc d'una agression italiana. Lo 28 d’octobre, une assemblada populara proclama l'Enosis (union amb la Grèceia). La flota grèga arriba dins l'illa lo 4 de novembre de 1912, per sosténer la secession e empachar l'Itàlia de la prene. L'illa es oficialament ligada a la Grècia en junh de 1913.

## Nòtas e referéncias
Festival de la Cançon d'Eurovision Junior

*Vejatz l'edicion anteriora: [[Festival de la Cançon d'Eurovision Júnior 2021|Festival de la Cançon d'Eurovision Junior 2021]]*

*Vejatz l'edicion actuala: [[Festival de la Cançon d'Eurovision Júnior 2022|Festival de la Cançon d'Eurovision Junior 2022]]*

*Vejatz l'dicion seguenta: [[Festival de la Cançon d'Eurovision Junior 2023]]*

El **Festival de la Cançon d'Eurovision Juniòr** es un concors musical televisiu, que debana annalament, dempuèi la siá creacion l'an 2003 e qu'es produsit per la UER (EBU en anglés), a travèrs de las entitats publicas de television que i agisson coma membres actius d'aquela organizacion. En lo festival i participan los païses d'Euròpa, Austràlia e Israèl. Lo 2018 debanèt a Minsk al 25 de novembre de 2018. A ganhat la Roksana Węgiel, d'Israèl.

## Originas e istòria
Las originas del concors se remontan a l'an 2000, quand Danmarks Radio celebrèt un concors de cançons per mainats daneses ongan e l'an seguent. L'idèa s'estendèt a un festival de cançons escandinaus lo 2002, al MGP Nordic, amb Dinamarca, Norvègia e Suècia coma participants. L’UER reculhiguèt l'inventa d’un concors de cançons amb mainats e dobriguèt la competicion a totas las emissoras membres d’UER que se convertiguèron en un eveniment paneuropeu.

## Sedenças

### Per edició

## Reglaments del Festival
## Vejatz tanben
*Festival de la Cançon d'Eurovision
*Festival d'Eurovision de Joves Dançaires
*Festival d'Eurovision de Joves Músics
*Festival de Balh d'Euròpa
*Eurovision Magic Circus Show
*Còr de l'an d'Euròpa
*Festival de la Cançon d'Eurovision Asia
*Festival American de la Cançon
*Festival de la Cançon de Turkvisión
*Festival de la Cançon de Turkvisión Bala
Linha 2 dau mètro de Marselha

La **linha 2 dau [[mètro de Marselha]]** es la seconda linha dau malhum de mètro a Marselha.

## Traçat e estacions

### Lista de las estacions

## Espleitacion

### Material rotlant
La linha es espleitada ambe deis trens MPM 76.

## Notas e referéncias


## Veire tanben

### Articles ligats

* Mètro de Marselha
* Marselha

### Liames extèrnes

* Sit ofical de la RTM
Prèmi Pulitzer

Lo **prèmi Pulitzer** (*Pulitzer Prize*) es un prèmi american atribuït a de jornalistas, escrivans o musicians. Es considerat entre los mai prestigioses del monde.

Joseph Pulitzer, editor del jornal *World*, creèt lo guerdon en 1904, mas lo metèt pas en plaça abans 1917. Al començament, èra atribuït a una dotzena de categorias del jornalisme  e de las arts. A la debuta del sègle XXI, es decernit per 21 rubricas, dont : plusors tipes de reportatges, l'editorial, la caricatura, la fotografia, lo roman, la  biografia, lo teatre, la poesia, l'istòria e la musica. Una envolopa de  acompanha lo prèmi, remes al mes d’abril a de personalitats americanas, mentre que lo laureat del prèmi del servici public rempòrta una medalha d'aur.
Miralhs dels princes

Los **Miralhs dels princes** (*Specula principium*) son del genre literari del miralh, aparegut a l’Edat Mejana, e son de menas de tractats d'etica, de dralha de seguir, de precèptes morals especificament destinats als caps d'Estat. 

## Istòria
vinheta|''Super Physicam Aristotelis'', 1595
Escrichs per de conselhièrs (sovent de teologians) destinat a de sobeirans, existisson ja pendent l'Antiquitat jos una forma diferenta, mas se desvelopèron subretot al sègle VIII. Los Miralhs dels princes constituisson una mena de manual compausat de conselhs e de precèptes morals destinats a mostrar al sobeiran la dralha de seguir per regnar segon la volontat de Dieu. Coma lor nom l'indica, aquestes tractats fan figura de miralh renbatent l'imatge, la descripcion del rei perfièche.

Fòrça tèxtes redigits en grèc per de filosòfs pagans (Jamblic, Sopatros, Temistios) e un teologian crestian (Eusèbi de Cesarèa) a sègle IV ApC, a una epòca de cambiament de l'empèri roman, un periòde de transicion entre lo mond grecoroman e los començaments de las civilizacions medievalas (latina, bizantina e arabia). Aqueste diferents corrents de pensada pòrtan sus çò que seriá lo bon govèrn; sus çò que fa qu'un rei es bon; sus las qualitats moralas e intellectualas, las responsabilitats e las foncions del melhor governaire; sul sens de la politica.

Dins la tradicion islamica, los mai ancians tractats d'etica gouvernamentala coneguts son del sègle VIIIe,,. Los primièrs Miralhs dels princes serián aquestes d'Abd al-Hamid Ibn Yahya e l'Adab al-kabir d'Ibn al-Muqaffa.

Un dels mai celèbres, lo Kitâb at-tibr al-masbûk fî nasîhat al-mulûk (*Lo miralh duel prince e lo conselh als reis*), es compausat per l'imam Abû Hamid Al-Ghazâlî a la fin de sa vida, entre 1105 e 1111.

En 1603 paréis lo Taj as-Salatin (*La corona dels reis*) redigit en malés classic (jawi) atrubuit a Bukhari al-Jauhari. Seriá en granda partiada basat sul Nasîhat al-Mulûk d'Al-Ghazâlî.

En Euròpa, lo primièr verai « Miralh dels princes » de l'epòca carolingiana foguèt la *[[Via regia]]* escricha per Emaragd de Saint-Mihiel vèrs 813, e que lo destinatari seriá Loís lo Pitós, alara qu’èra pas encara emperaire. Lo tèxte d’Esmaragde ten una fòrça valor morala que l'autor liga estrechament al domèni politic e a la persona del roi. D’entre d'autres escrichs d’aqueste tipe, la *Ciropedia* de Xenofont foguèt imitada a l’Edat Mejana coma modèl del genre Miralh dels princes. Cal tanben citar *De regis persona et regio ministerio* d'Incmar de Rems, redigit en 873, que ten un vejaire de la fonccion dels evèsques qu’es plan destriada de l'autoritat reiala. Un obratge màger dins la linhada dels Miralhs dels princes es *De institutione regia* que Jonas d'Orleans vèrs 831 per Pepin d'Aquitània, un dels filh de Loís lo Pietós. *De institutione regia* fonda la reialtat sus de vertuts moralas necessàrias per la recerca de l’esalut de l'alma e de l'amor de Dieu. Din aqueste agach, los Miralhs dels princes tòcan tanben los rapòrts dels poders, lp poder temporal e lo poder sacerdotal, e lor posicion a vejaire de Dieu.

## Articles connèxes

* Roman d'Alexandre

## Nòtas e referencias
Arbeishan

**Arbeishan** (*Arbéchan* o *Arbechan* en francés) qu'es ua anciana comuna gascoa, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Despuish 1821, qu'es annexada a Sent Joan lo Comdau.

## Geografia
Lo vilatge d'Arbeishan qu'es sus ua tuca de 264 m a l'oèst-sud-oèst e a 2 km de Sent Joan lo Comdau. Que i a un accès dirècte a la RN 21 dempuish Aush sense passar per Sent Joan (cap a *Pey*) e ua sortida en direccion de Tarba (cap a *La Poste Neuve*, en passant per *En Bidet*, direccion de Labejan) . Lo vilatge qu'èra tant vau díser arren, mès dempuish quauques annadas que i a plan de construccions navèras, pr'amor de las vistas e perqué Aush qu'es a 13-14 km. La glèisa que s'es conservada.

## Toponimia
Ni Dauzat e Rostaing, nimei los Féniés disen pas arren d'aquera anciana comuna. Çò qui sembla segur qu'es en finala lo sufixe latin *-anum* (o gallés *-ānon*). Arbeishan qu'èra probablament ua grana proprietat antica. Lo nom deu mèste qu'èra benlèu *Albicius*, *nomen* latin (resultat esperat **Aubeishan*), o **Arbacios*, nom gallés inatestat  (resultat esperat **Arbaishan*). Teoricament, dens lo prumèr cas, lo nom que pòt passar de **Albeissan(o)* a **Arbeissan(o)* per rotacisme; dens lo segond cas, **Arbaishan* que's pòt dissimilar en **Arbeishan*. Tanben, un crosament deus dus noms de persona es pas impossible : **Arbicius*. Mès tombam dens l'especulatiu e benlèu que la solucion es diferenta. 
* Arbeishan que donè lo son nom a L'Ila d'Arbeishan, ara oficialament *L'Isle-de-Noé* (cambiament tanlèu lo sègle XVIII  ).

## Istòria
* Au sègle XVIII, Arbeishan qu'èra ua parròpia annèxa 
* En 1821, qu'annexèn Arbeishan a Sent Joan lo Comdau .

## Demografia

* Las donadas de la dreta deu grafic, plaçadas automaticament, que son las de la comuna de Sent Joan lo Comdau. En 1821, Sent Joan qu'avè 380 abitants : Arbeishan qu'èra en comparason ua petita comuna (de 3 o 4 km² en hasent ua règla de tres).

## Véser tanben
* L'Ila d'Arbeishan.

## Nòtas e referéncias
Linha C del mètro de Lion

vinheta|L'estacion ''Cuire''.
La **linha C del [[mètro de Lion]]** es una linha del malhum de mètro a Lion. La premièra seccion d'aquesta linha dobriguèt en 1974, e religa uèi l'estacion *[[Hôtel de Ville - Louis Pradel (mètro de Lion)|Hôtel de Ville - Louis Pradel]]* al centre de Lion, a l'estacion *[[Cuire (mètro de Lion)|Cuire]]* al nòrd. Amb una longor de 2,435 km, es la linha la mai corta del malhum.

La linha utiliza lo traçat d'un ancian funicular transformat e presenta la particularitat de possedir una cremalh, cas unic al mond.

## Istòria

### Cronologia

* 1891 (12 d'abril) a 1972 (2 de julhet) : espleitacion entre *[[Croix-Paquet (mètro de Lion)|Croix-Paquet]]* e *[[Croix-Rousse (mètro de Lion)|Croix-Rousse]]* sus format de funicular.
* 1974 (9 de decembre) : dobriguèt de la linha C del mètro entre las estacions *[[Croix-Paquet (mètro de Lion)|Croix-Paquet]]* e *[[Croix-Rousse (mètro de Lion)|Croix-Rousse]]*.
* 1978 (2 de mai) : extension cap el sud entre las estacions *[[Croix-Paquet (mètro de Lion)|Croix-Paquet]]* e *[[Hôtel de Ville - Louis Pradel (mètro de Lion)|Hôtel de Ville - Louis Pradel]].*
* 1984 (8 de decembre) Extension cap el nòrd entre las estacions *[[Croix-Rousse (mètro de Lion)|Croix-Rousse]]* e *[[Cuire (mètro de Lion)|Cuire]]*.

## Traçat e estacions
vinheta|Traçat de la linha.

### Lista de las estacions

* Hôtel de Ville - Louis Pradel (correspondéncia mètro A)
* Croix-Paquet
* Croix-Rousse
* Hénon
* Cuire

### Racòrdament
La linha C es espleitada ambe de trens a rotlament sus fèrre e alimentadas per catenari. De fach, possedís pas de racòrdament ambe los tres autras linhas del malhum de mètro.

## Espleitacion

### Material rotlant
La linha es espleitada ambe de trens MCL 80.

## Notas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Mètro de Lion
* Lion
Lo Garranèr

**Lo Garranèr**, nom supausat (*Le Garrané* en francés), qu'es ua anciana comuna gascoa, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Que l'annexèn a Artigadiu en 1822 e despuish 1973 Artigadiu qu'es ua comuna associada de la comuna de Sheishan.

## Geografia
Lo Garranèr qu'es au nòrd d'Artigadiu. La RD 285 que passa pas lonh deu castèth e de la glèisa (aquesta situada a 300 m deu castèth).
## Toponimia

## Istòria
Au sègle XVIII, Lo Garranèr èra parròpia e Artigadiu annèxa . Que sembla ben que la parròpia contunhè d'estar au Garranèr d'aquí au sègle XX, perqué la placa commemorativa deus mòrts de la guèrra de 1914-1918, quitament dens la glèisa d'Artigadiu, pòrta l'inscripcion « Paroisse du Garrané », dab los medishs mòrts que suu monument municipau (véser dens *Lòcs e monuments*).

## Demografia

* En 1821, Artigadiu qu'avè 189 abitants.

## Lòcs e monuments

Le Garrané - Château.jpg|Lo castèth deu Garranèr (vista d'ensemble)
Le Garrané - Château (2).jpg|Lo castèth deu Garranèr (vista de perfil)
Château du Garranée.jpg|Lo castèth
Le Garrané - Eglise.jpg|La glèisa deu Garranèr
Artiguedieu - Plaque église.jpg|Los mòrts de 14 de la parròpia deu Garrané (= comuna d'Artigadiu), dens la glèisa d'Artigadiu


## Nòtas e referéncias
Ciclades

Las **Ciclades** (en grèc: *Κυκλάδες*) son una archipèla de Grècia situada dins lo sud de la mar Egèa, dans la periferia de l’Egèa Méridionala. L’archipèla compren aperaquí 250 illas, illets e illets-ròcs. Solas 24 illas son abitadas. Se sonan Cicladas amor que forman un cèrcle (en grèc:κύκλος ) a l'entorn de l'illa sagrada de Delos. De 1833 fins a la reforma Kallikratis de 2010, las Cicladas formavan un nòme.
Eleccions ath Conselh Generau d'Aran de 2019

Es **eleccions ath Conselh Generau d'Aran de 2019** se celebraràn eth 26 de mai deth 2019, en tot coïncidir damb es eleccions municipaus. Serviràn ad a elegir es 13 membres deth Conselh Generau.

## Sistèma electorau
Es eleccions se realizen mejançant sufragi universau de listes barrades, segons era formula electorau dera règla D'Hondt e damb un lindau de 3% des vòts valids per circonscripcion. I a sies circonscripcions, corresponentes as sies terçons d'Aran: Marcatosa e Lairissa elegissen un conselhèr; Pujòlo e Arties e Garòs, dus; Quate Lòcs, tres, e Castièro, quate.

## Candidatures
Es candidatures que se presenten as eleccions son:

## Referéncies
Nièigle

**Nièigle** (*Niègles*, *Nieigles*, *Niaigles* en francés) es una anciana comuna vivaresa, situada dins lo departament d'Ardecha. Dempuèi 1903, es despartida entre las comunas de La Levada d'Ardecha e Pònt de la Bauma.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es ['ɲɛjgle], d'un informator de Prunet , çò que correspond benlèu a la grafia **Nièigle**. Segon las informacions presentas a la glèisa, l'origina seriá *nidus aquilinum*, « nis d'agla », fòrça convenable semanticament e acceptable foneticament.

## Istòria
Lo vilatge es sus una tuca e la populacion se desvolopava dins la ribièra d'Ardecha. Lo 15 de decembre 1903, despartiguèron la comuna de *[[Nièigle]]*, suprimida, entre Pònt de la Bauma e La Levada d'Ardecha, comunas creadas .

## Demografia

* Las donadas de la dreita delh grafic, plaçadas automaticament, son las de la comuna de La Levada d'Ardecha.

## Lòcs e monuments
* Glèisa romanica de Nòstra Dama, inscrita alhs monuments istorics en 1975 .
 
## Veire tanben

## Nòtas e referéncias
Loma Mar (Califòrnia)

**Loma Mar**, qu'es espanhòl per "*colina de la mar*", es una *[[census-designated place]]* o *[[census-designated place|CDP]]* del comtat de San Mateo, en Califòrnia, situada dins los Monts de Santa Cruz. Es traversada per la Rota del Rèc de Pescadero (anglés: *Pescadero Creek Road*), que religa la CDP amb las vilas de La Honda e de Pescadero e al mond exterior. Servicis e entrepresas localas coma lo burèu de pòsta e l'Especiariá de Loma Mar (*Loma Mar Store*) fan fàcia a aquela rota, aital qu'un arrèst de bus escolar e una casèrna de pompièrs voluntaris. Loma Mar abriga los Campaments del YMCA de Loma Mar e de Jones Gulch. Se troba tanben a proximitat del Campament de YMCA de Redwood Glen e lo Pargue Memorial. Lo Còde ZIP es 94021, e lo prefix telefonic es +1 (650). En 2010, lo Burèu del recensament dels Estats Units comptava una populacion de 113 abitants.

Loma Marina abriga lo camp Loma Marina, lo camp Redwood Glen e lo centre de conferéncia del YMCA, aital coma un petit nombre d'entreprendudas e de servicis, dont lo magasèm Loma Marina, un burèu de pòsta e una casèrna de pompièrs dirigida per de benevòls.

## Geografia e Idrologia
La vila es situada dins un bòsc de sequòias, avets de Douglas e dels autres arbres mai pichonas, aperaquí 10km a l'èst de Pescadero (Califòrnia) e 12km al sud-oèst de La Honda (Califòrnia). Es traversada per lo Rèc de Pescadero.

## Escòlas
La vila se situa dins los limits del *[[Districte Escolar Unificat de La Honda-Pescadero]]*, mai a pas una escòla.

## Nòtas e referéncias
Arlulf de Marselha

**Arlulf de Marselha** (mòrt après 965) es un noble provençau dau sègle X. Tenent de fèus donats per lo rèi Conrad I d'Arle (937-993) a l'entorn de Marselha e de Tretz, es lo fondator de la dinastia vescomtala de la Ciutat Focèa.

## Liames intèrnes

* Marselha.
* Vescomtat de Marselha.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Ostal d'Aurenja

L’**ostal d’Aurenja** o **ostal d’Aurenja e Nassau** es una familha reiala europèa que regna suls païses del Reialme dels Païses Basses: Païses Basses, Aruba, Curaçao e Sant Martin. Regnèt tanben autres còps sus Anglatèrra, Escòcia, Irlanda, França (1689-1702) e Luxemborg (1814-1890).

Tenon lo nom del principat occitan d’Aurenja que ne recebèron lo títol en 1544. Lo nom de Nassau lo tenon del ducat alemand del meteis nom.
## Nòtas e referéncias
Canton de Tuèis

Lo **Canton de Tuèis** es una division administrativa de Vivarés (venguda circonscripcion electorala), situada dins l'arrondiment de L'Argentièira, lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups. Lo canton de Tuèis es conservat après la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, garda sas 13 comunas e s'espandís sus autras 28. L'ancian chapluòc, Tuèis, ven burèu centralizator en 2015. Puèi en 2016, le canton es tornat batejar « **Canton de Nauta Ardecha** ». La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian, dins sa varianta bas-vivaresa o nòrd-cevenòla (« lengadocian en cha », qu'a las caracteristicas que definisson lo nòrd-occitan, aitau coma per lo gavaudanés).

## Composicion abans 2015

Cantondethueyts.png|Situacion delh canton de Tuèis dins lo departament d'Ardecha abans 2015.
Ardeche-arrondissement.svg|Los arrondiments e cantons d'Ardecha.
Canton de Thueyts.jpg|Mapa delh canton abans 2015.


La superficia èra de 215,54 km².

## Composicion delh canton de Tuèis, puèi de '''Nauta Ardecha''', de 2015 ençai
**Lo canton d'origina es entre parentèsis** :
* Astet (Tuèis)
* L'Aval d'Aurèla (Sant Estève de Ludarés), ara Sant Laurenç daus Banhs e L'Aval d'Aurèla
* *[[Barnas]]* (Tuèis)
* Lo Biatge (Montpesat)
* *[[Borne]]* (Sant Estève de Ludarés)
* Burzet (Burzet)
* *[[Cellier du Luc]]* (Sant Estève de Ludarés)
* La Chapèla Gralhosa (Cocoron)
* *[[Chirols]]* (Tuèis)
* Cocoron (Cocoron)
* Cròs de Gieuran (Montpesat)
* L'Esperon (Cocoron)
* Fabràs (Tuèis)
* Issanlas (Cocoron)
* *[[Issarlés]]* (Cocoron)
* Jaujac (Tuèis)
* *[[Le Lac d'Issarlès]]* (Cocoron)
* La Levada d'Ardecha (Tuèis)
* Mairàs (Tuèis)
* Maires (Tuèis)
* Masan de l'Abadiá (Montpesat)
* Montpesat (Montpesat)
* La Narsa (Cocoron)
* Pereiras (Burzet)
* Lo Planhau (Sant Estève de Ludarés)
* Pònt de la Bauma (Tuèis)
* Pradas (Tuèis)
* Lo Ros (Montpesat)
* Sanha e Godolet (Burzet)
* Santa Aulalha (Burzet)
* *[[Sant Alban en Montagne]]* (Sant Estève de Ludarés)
* *[[Sant Cirgues de Prades]]* (Tuèis)
* *[[Sant Cirgue de Montanha]]* (Montpesat)
* Sant Estève de Ludarés (Sant Estève de Ludarés)
* Sant Laurenç daus Banhs (Sant Estève de Ludarés), ara Sant Laurenç daus Banhs e L'Aval d'Aurèla
* Sant Pierre de Colombier (Burzet)
* La Socha (Tuèis)
* **[[Tuèis]]** (Tuèis)
* Usclada e Riutòrt (Montpesat)
* La Veiruna (Sant Estève de Ludarés)
* Lavillatte (Cocoron)

Lo canton novèu de Nauta Ardecha compren totas las comunas de 5 cantons : de Tuèis, de Burzet, de Cocoron, de Montpesat e de Sant Estève de Ludarés.

## Istòria
## Nòtas e referéncias
Wajarapuco

**Wajarapuco** (o *corneta* o *Waca Waccra*) qu'ei ua mena andina de trompa hèita dab mantuas còrnas de vacas estacadas en espirala enter eras dab ligams de cuer.
Natofian

250px|right|thumb|Extension de la cultura natofiana.
250px|left|thumb|Estatueta animau natofiana, Musèu d'Israèl.
Lo **Natofian** qu'ei ua cultura arqueologica epipaleolitica deu Lhevant mediterranèu qui's situa de  a  abans lo present, dab las purmèras experiéncias de sedentarizacion. Aqueth periòde que pren lo nom deu Wadi en-Natuf, en Cisjordania, on se tròba l'espeluga de Šuqba. En 1928, l'arqueològ britanic Dorothy Garrod que i descrobí los purmèrs testimoniatges d'aquera cultura. Dens lo son airau geografic, lo Natofian succedeish au Kebarian e precedeish lo Ḫiamian.
Canton de Burzet

Lo **canton de Burzet** es una anciana division administrativa de Vivarés, situada dins l'arrondiment de L'Argentièira, lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups, adara d'Auvèrnhe-Ròse-Aups. Las 5 comunas son dempuèi 2015 dins lo canton de Nauta Ardecha (burèu centralizator Tuèis). Puslèu que lo vivaroaupenc, la lenga autoctòna es probablament l'occitan lengadocian, dins sa varianta bas-vivaresa o nòrd-cevenòla (« lengadocian en cha », qu'a las caracteristicas que definisson lo nòrd-occitan, aitau coma per lo gavaudanés).

## Composicion

Cantondeburzet.png|Situacion delh canton de Burzet dins lo departament d'Ardecha.
Ardeche-arrondissement.svg|Los arrondiments e cantons d'Ardecha abans 2015.
Canton de Burzet.jpg||Mapa delh canton.


## Istòria
## Nòtas e referéncias
Ian Brossat

**Ian Brossat** (Fontenay-aux-Roses, lo 23 d'abriu de 1980) qu'ei un òme politic francés membre deu Partit Comunista Francés, conselher de l'Ostau de Vila de París.

D'origina rodanenca peu son pair Alain Brossat professor de Filosofia de l'Universitat de París VII e judiu polonés per la soa mair cercaira en sociologia, membre deu partit d'esquerra israelian Matzpen (qu'ei atau tanben arrer hilh de l'ome politic israelian tanhent deu interests soviectics Marcus Klingberg).

Elejut a París desempuish 2008, en 2019 qu'ei candidat entau Partit Comunista entà las eleccions europeanas.
Canton de Cocoron

Lo **canton de Cocoron** es una anciana division administrativa de Vivarés, situada dins l'arrondiment de L'Argentèira, lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups, adara d'Auvèrnhe-Ròse-Aups. Las 8 comunas son dempuèi 2015 dins lo canton de Nauta Ardecha (burèu centralizator Tuèis), amai totas son tanben de la Comunautat de comunas de la Montanha d'Ardecha (n° SIREN 200072007). La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian, dins sa varianta bas-vivaresa.

## Composicion

## Istòria
## Nòtas e referéncias
Antiòquia (omonimia)

**Antiòquia** (en grèc *Antiochia*, *Αντιόχεια*) es un nom pròpri que pòt designar:

## Toponims
De vilas de l'Antiquitat que lo nom foguèt donat en omenatge Antioc I Soter:

### 

* '''Antiòquia''' o **Antiòquia d'Orontes** (en turc *Antakya*), la mai coneguda de totas las vilas que s'apèlan *Antiòquia*.
* *[[Antiòquia de Meandre]]* (*Antiochia ad Mæandrum*), en Caria, près de Kuyacak (província d'Aydın).
* *Antiochia ad Cragum* ou *Antiochia Parva*, appelée Antioqueta, uèi Güney (província d'Antalya).
* *Antiochia ad Taurum*, près de Gaziantep.
* Antiòquia de Pisidia o *Antiòquia de Frigia* (*Antiochia ad Pisidiam*, dicha tanben *Antiochia Cesarea*), sus la frontièra de la Pisidia e de la frigia, uèi Yalvaç (província d'Isparta).
* *Antiochia Mygdoniæ* o *[[Nisibis]]*, en Mesopotamia, uèi Nusaybin (província de Mardin).
* *Antiochia ad Sarum* ou Antiòquia de Cilícia, uèi Adana.
* *Antiochia ad Pyramum*, en Cilicia, près de Karataş (província d'Adana).
* *Antiochia in Mesopotamia*, près de Viranşehir (província de Şanlıurfa).
* *Antiochia ad Cydnum*, uèi Tars.
* *Antiochia Lamotis* o *Antiochia in Isauria*, en Isauria partida de la Cilícia, a la boca del fluvi Lamos, près d'Erdemli (província de Mersin).
* *Antiòquia de Commagèn* (*Antiochia in Commagene*), nom de Samosata.
* *Antiòquia de Calliroè*, nom d'Édesse, uèi Şanlıurfa.

### 

* *Antiòquia de Media* ou *Antiochia in Media* o *Antiochia in Persis*, uèi Nahavand.

### Siria

* *Antiochia in Pieria*, uèi Arouad.
* Pòrta d'Antiòquia

### Ozbequistan

* *Antiochia in Scythia*, sul fleuvi Jaxartes (Syr-Daria), près de Tachkent.

### Turcmenistan

* *Antiochia Margiana* (*Antiòquia de Margiana*), capitala de la Margiana, uèi Merv.

### 

* *Antiochia in Sittacene*.

### 

* *Antiòquia Ipos* ou *Antiochia ad Hippum*, dins la Decapòla.
* *Antiochie Ptolemaïs* o *Antiòquia de Ptolemaïda*, Acre.

### 

* *Antiochia Semiramis*, tanben nomenada *Gadara*, uèi Umm Qais.

### Autras vilas

* *Antiòquia de Lidia*, en Lidia que la localizacion precisa en Anatolia (dins l'actual Turquia) es desconeguda.
* *Antiòquia dels Crisaorians*, nom temporari d'Alabanda, en Caria.
* *Antiòquia de Susiana*, tanben nomenada Charax, l'anciana capitala de la Susiana.
* *Antiòquia de Troada*, tanben nomenada Cebrena, Kevrin o Kebrene, en Troada.

## Vejatz tanben

* Pertús d'Antioche
* Principat d'Antiòquia
Antiòquia de Meandre

**Antiòquia de Meandre** (en grèc: Ἀντιόχεια τοῦ Μαιάνδρου, en latin : *Antiochia ad Maeandrum*), avant **Pitopolis**, es una vila de l'anciana Caria, en Anatolia.

Antiòquia de Meandre es situada près de Kuyacak (province d'Aydın).

## Nòtas e referéncias

## Ligams extèrnes
Bauma de Shuqba

right|250px|thumb|La bauma de Šuqba
La **[[bauma]] de Šuqba**, dins los monts de Judea, en Cisjordania, es un site arqueologic ente se troberen los prumiers vestigis de la cultura natofiana. Es un exemple excepcionau d'establiment uman tradicionau que se situa au nòrd dau Wadi en-Natuf, a  au nòrd-est de Lod, a  au nòrd-oest de Ramallah e a  au nòrd-oest de Jerusalem. En 1924, Alexis Mallon SJ i entreprenguet 'na cercha. En 1928, l'arqueològa britanica Dorothy Garrod dirigiguet 'na autra cercha dins 'queu site. Garrod identifiquet 'na sequéncia arqueologica comprenent 'na jaça dau Mosterian tipic (Paleolitic mejan) emb preséncia de talha Levallois e 'na jaça dau Mesolitic que nommet Natofian d'apres lo Wadi en-Natuf dins lo quau se dubrís la bauma. Era la prumiera vetz qu'òm trobava 'na jaça natofiana dins lo quadre d'un depaus estratificat. 'Quela jaça conteniá de traças de charbon vegetau, 'na industria de pitits ustilhs de peira talhada (microlits) en forma de creissent o de luna -desconeguts juscanta 'queu moment-, 'na industria en òs e las restas de 45 esqueletas umanas, que la majoritat fragmentàrias. Las restas de fauna descubertas son dominadas per las gaselas mas los chens son tanben presents. La bauma de Šuqba es auei somesa a daus riscs importants de degradacion pr'amor de 'na fòrta pression umana, sensiblament l'installacion de ´na descharja e la construccion de 'na rota e d'un mur dins los environs immediats de la bauma. La bauma de Šuqba e lo Wadi en-Natuf fan partida de la lista indicativa dau patrimòni mondiau de l'UNESCO en Palestina dempuei 2013.

### Referéncias
Bay Area Rapid Transit

Lo **Bay Area Rapid Transit** (*Transit Rapid de l'Airal de la Baia*) o ***BART*** es un malhum de mètro (*rapid transit system* en anglés) servissent las partidas centralas e vilas màgers de l'Airal de la Baia de San Francisco coma San Francisco, Oakland, las comtats d'Alameda e de Contra Costa, la partida nord-èst del Comtat de San Mateo e los aeropòrts internacionals de San Francisco e d'Oakland. Es administrat pel San Francisco Bay Area Rapid Transit District (en occitan: *Districte de transit rapid de l'Airal de la Baia de San Francisco*).

## Linhas e servicis del Mètro

## Nòtas e referéncias
Arres de Jos

**Arres de Jos** ei un pòble dera vath d’Aran, en eth municipi d’Arres que n’ei eth caplòc. A ua populacion de  abitants ().
## Toponimia
Eth nom ancian atestat e que poderé estar restablit es **Arres Sotirans** (grafiat *Arres Sotiras*). **Arres de Baish** tanben es atestat. En espanhòu son atestats *Arrés de Abajo* e *Arres de Jus*.
Linha D del mètro de Lion

vinheta|Tren a l'estacion ''Bellecour''.
La **linha D del [[mètro de Lion]]** es una linha del malhum de mètro a Lion. La premièra seccion d'aquesta linha dobriguèt en 1991 e religa uèi l'estacion *Gare de Vaise* dins lo nòrd-oèst de Lion, a l'estacion *Gare de Vénissieux*.

Amb una longor de 12,6 km, es una linha èst - oèst importanta per l'aglomeracion lionesa.

MAGGALY (*Métro Automatique à Grand Gabarit de l'Agglomération LYonnaise* en francés) es un nom de còdi designant lo sistèma automatic de la linha, al moment de sus construccion.

## Istòria

### Cronologia

* 1991 (4 de setembre) : mesa en servici en conduita manuala entre *Gorge de Loup* e *Grange Blanche*.
* 1992 (31 d'agost) : mesa en servici de la conduita automatica integrala sus aquesta primièra seccion.
* 1992 (11 de decembre) : extension entre las estacions *Grange Blanche* e *Gare de Vénissieux*.
* 1997 (28 d'abril) : extension cap el nòrd entre las estacions *Gorge de Loup* e *Gare de Vaise*.

## Traçat e estacions
vinheta|Traçat de la linha.

### Lista de las estacions

* Gare de Vaise
* Valmy
* Gorge de Loup
* Vieux Lyon - Cathédrale Saint-Jean
* Bellecour
* Guillotière - Gabriel Péri
* Saxe - Gambetta
* Garibaldi
* Sans Souci
* Monplaisir - Lumière
* Grange Blanche
* Laënnec
* Mermoz - Pinel
* Parilly
* Gare de Vénissieux

## Espleitacion

### Material rotlant
La linha es espleitada ambe de trens automatics MPL 85, ambe lo sistèma MAGGALY.

## Notas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Mètro de Lion
* Lion
Besòs

Lo **Besòs** es un riu catalan, amb un cors de 17,7 km, que nais dins la comarca del Valés Oriental de l'union dels rius Mogent e Congost e desboca dins la Mediterranèa en a Sant Adrià de Besòs.

Son bacin conten las comunas de Aiguafreda, Figaró-Montmany, la Garriga, las Franquesas del Vallès, Canovelles, Granollers, Montmeló e Mollet del Vallès, mas, subretit, passa per Parets del Vallès, Montcada e Reixac, Sant Todon de Gramenet, Barcelona e Sant Adrià de Besòs. Lo debit del Besòs es tipic de la Mediterranèa, fòrça irregular pendent l'annada.

## Afluents
Lo riu Besòs a cinc afluents principals:

* Lo Mogent
** Riera de Vallforners
** Riera de Vilamajor
*** Vallserena
* Lo Congost
** Riera de Turbina
* Lo Tenes.
** Lo Rossinyol
* La riera de Caldes
* Lo Ripoll
** Torrent de Colobrers
** Ritz Torçut
** Ritz Shut

## Istòria
Quitament se jamai foguèt navegable, representava una via de comunicacion entre la còsta catalana e l'interior. Sas aigas s'utilizèron per l’asagatge ortalenc de Barcelona; es per aquò que, al sègle X, se bastiguèt lo *Rec Comtal, *valat bastit a partir de Montcada i Reixac e que pendent l'Edat Mejana arribava a l'interior de la vila de Barcelona. A causa de son passatge per una zòna de poblament dens e industrializada, pendent los ans 70 e 80 del sègle XX  foguèt tristament celèbre per èsser lo riu mai poluit d'Euròpa. Dmpuèi la mitat de la decènnia de 1990 foguèt netejat, e sa aigas, descontaminadas. En aprofechant de las òbras urbanisticas realizadas pel Forum Universal de las Culturas, en 2004 se realizèt lo Pargue Fluvial del Besòs, situat entre Barcelona, Santa Coloma de Gramenet e Sant Adrià de Besòs. 
Fichièr:Rbesos01.jpg| Vista del riu a Sant Adrià de Besòs
Fichièr:Rbesos02.jpg| Lo tram final del riu en direccion cap la mar
Fichièr:Rbesos03.jpg| La desbocadura


## Referéncias
Illon urban

[vinheta|Vista aeriana de [Manhattan, ont s’apercep los ilons urbans.]]
[vinheta|[Barcelona|Barcelone e lo plan Cerdà, amb lo ilons regulars.]]
[vinheta|Exemple d'ilon dens a [Drèsda.]]
Un **illon urban** o **blòt** jos l’influéncia de l’anglés, es un ensemble de parcèlas, bastiadas o non, constituissent una unitat elementària de l'espaci urban, separat de las autras per de carrièras,. Isolat, evòca una illa prichona.

## Istòria
L'urbanizacion en ilons regulars (plan ipodamic per exemple) existissiá avant l'epòca romana e foguèt generalizada dins las vilas de l'empèri roman sul modèl de lors garnisons. Aquesta forma es venguda classica al sègle XIX amb l’espandiment rapid de las zonas urbanas. Aquò concernís sovent de tèrras colonizadas après la revolucion industriala. Aquesta unitat es utilizada per construire la vila a vegada per la causida d'un modèl d'urbanisme teorizat (ideal) fondat sus l'equilibri e l'egalitat de l'accès individal a las fonts (aire, lutz ...) puslèu que la causida d'una mesa en conformacion pragmatica de l'ensems bastit amb lo terren que recep las construccions. 

Los plans de desvolopament de vila comportant una estructura en trama orizontala d'ilons geometrics regulars o irregulars dins lor forma individuala faguèron donc partida dels estudis importants de l'urbanisme de totas las epòcas. Atal per exemple los « ilons haussmannians  » constituissent la trama orizontala de París foguèron considerats de près per George B. Ford, teorician de la vila american, per establir lo *Zoning Ordinance* de Nòva York en 1916 que definís las limitas de las envelopas verticalas des grata cèl de la vila. 

## Vilas exemples amb ilons regulars

* A Barcelona, lo quartièr Eixample  se caracteriza per un plan en damièr de Ildefons Cerdà compausat en 1859 de 550 ilons (*masanas*) carrats de  de costat. Veire plan Cerdà.

* A Nòva York, Manhattan se caracteriza par un malhum de carrièras (orientadas segon un axe Èst-Oèst) e d'avenguda (orientadas segon un axe Nòrd-Sud) que delimitan de biais rigorós d’ilons (*blocks*) totes identics, largs de  e longs de 140. Aqueste sistèma foguèt definit pel *[[Commissioners' Plan de 1811]]*, per reglar racionalament l'urbanizacion de l’ila.

* A Tòquio, cada ilon pòrta un numèro dins un quartièr. Aqueste numèro fa partit de l'adreça postala dels ostals que lo constituisson.

## Nòtas e referéncias

## Articles connèxes

* Urbanisme geometric :
** Plan Cerdà
** Ciutat Lineària (d’Arturo Soria y Mata)
** ilon haussmannian
*Insula (romana istorica)
Meandre (fluvi)

Lo **Meandre** (grèc modèrne : Μαίανδρος, *Maïandros*), uèi nomenat oficialament **Büyük Menderes** (« grand Meandre ») en Turquia, es un fluvi d'Asia Menora desemboca dins la mar Egèa.

## Geografia
Lo Meandre pren sa font près de Celaenae (uèi Dinar dins la província d’Afyonkarahisar) en Frigia, separant la Lidia de la Caria, e desemboca dins la mar Egèa, entre Eraclèa e Prièna, en fàcia de Samos, Antiòquia de Meandre, Magnesia de Meandre e Milet. 

Los poètas de la Grècia e de la Roma anticas celebrèron las corbas del Meandre, que lo nom passèt dins lo lengatge comun, de *[[Corba (riu)|meandre]]*, donat als contorns dels cors d'aiga, e tanben la beutat de sos cicnes. 

Son cors a una orientacion sud-oèst e seguís los monts Messogis; al sud de Tirebolu, recep las aiga del Çürüksu Çayı, del Akçay e del Çine Çayı. Près de Carura passa de Frigia en Caria, ont raja din un cors tòrt, mejans la plana de Maeandrian e desemboca dins lo golf d'Icaros (un bras de la mar Egèa).

Lo Meandre es un riu prigon, mas estrech, es navigable qu'amb de naus pichonas. Ai sovent d’aigadas e se pausa de sediments a boca, que se forman d’ilòtas al larg de la broa venent se liagar al continent dempuèi l’Antiquitat.

## Annèxes

### Articles connèxes

*
* Caïstre

### Ligam ext§rne

*  Le Büyük Menderes sur le site du WWF
Reaccion d'oxidoreduccion

Una **Reaccion d'oxidoreduccion**  es un tipe de reaccion quimica dins laquala l'estat d'oxidacion dels atòms càmbia. Aquelas reaccions son caracterizadas per lo transferiment d'electrons entre espècias quimicas, una espècia (lo reductor) es oxidada (pèrd d'electrons) mentre qu'una autra espècia, (l'oxidant) es reduita (ganha d'electrons). 
* Una **oxidacion** es una *perda* d'electrons o una *aumentacion* de l'estat d'oxidacion d'un atòm per una molecula, un ion, o un autre atòm.
* Una **reduccion** es un *ganh* d'electrons o una *diminucion* de l'estat d'oxidacion d'un atòm per una molecula, un ion, o un autre atòm.

Per exemple, pendent la combustion de lenha, d'electrons son transferits dels atòms de carbòni de la lenha cap als atòms d'oxigèn de l'aire. Los atòms d'oxigèn son reduits, ganhan d'electrons, mentre que los atòms de carbòni son oxidats, perdon d'electrons.
Linha B del mètro de Lion

vinheta|Tren a l'estacion ''Gare d'Oullins''.
La **linha B del [[mètro de Lion]]** es una linha del malhum de mètro a Lion. La premièra seccion d'aquesta linha dobriguèt en 1978 e religa uèi l'estacion *[[Charpennes - Charles Hernu (mètro de Lion)|Charpennes - Charles Hernu]]* a Villeurbanne al nòrd, a l'estacion *[[Gare d'Oullins (mètro de Lion)|Gare d'Oullins]]* al sud.

## Istòria

### Cronologia

* 1978 (28 d'abril) : inauguracion de la linha entre las estacions *Charpennes* e *Part-Dieu*.
* 1978 (2 de mai) : mesa en servici comercial de la linha.
* 1981 (14 de setembre) : extension entre las estacions *Part-Dieu* e *Jean Macé*.
* 2000 (4 de setembre) : extension entre las estacions *Jean Macé* e *Stade de Gerland*.
* 2013 (11 de decembre) : extension entre las estacions *Stade de Gerland* e *Gare d'Oullins*.

## Traçat e estacions
vinheta|Traçat de la linha.

### Lista de las estacions

* Charpennes - Charles Hernu
* Brotteaux
* Gare Part-Dieu - Vivier Merle
* Place Guichard - Bourse du Travail
* Saxe - Gambetta
* Jean Macé
* Place Jean Jaurès
* Debourg
* Stade de Gerland
* Gare d'Oullins

## Espleitacion

### Material rotlant
La linha es espleitada ambe de trens MPL 75.

## Notas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Mètro de Lion
* Lion
Concolas (Ardecha)

**Concolas**, nom probable (*Concoules* en francés), es una anciana comuna (gavaudanesa o vivaresa) d'Ardecha e de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups. Abans 1800, l'annexèron a *[[Sant Alban en Montagne]]* e en 1829 passèt a L'Esperon.

## Geografia

## Toponimia
Coma per l'autre Concolas, lo nom es probablament un derivat de *conca*, amb lo sufixe *-ūla*, accentuat; designa una val en fòrma de cròs, de bacina, una vòuta de flume o una baia 
. Lo vialatge tresplomba una vòuta d'Alèir.

## Istòria
* Alh sègle XVIII, Concolas èra parròquia . 
* Abans 1800, annexèron Concolas a *[[Sant Alban en Montagne]]*. Lo nom oficial de la comuna èra *Saint-Alban et Concoules*. En 1829, Concolas passèt de la comuna de *[[Sant Alban en Montagne]]* a L'Esperon .

## Demografia
* En 1793, Concolas aviá 50 abitants . Probable que lo territòri comunal èra pichonèu (a l'epòca, *[[Sant Alban en Montagne]]*, sus un luòc pas tan cultivable, aviá 275 estatjants).

## Lòcs e monuments
Las façadas, teuladas e chaminèia delh prumièr e delh tresen estatges de la tor e los vestigis de la glèisa foguèron inscrits alhs monuments istorics en 1982 .

## Veire tanben

## Nòtas e referéncias
Canton de Montpesat (Vivarés)

Lo **Canton de Montpesat** es una anciana division administrativa de Vivarés, situada dins l'arrondiment de L'Argentèira, lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups, ara d'Auvèrnhe-Ròse-Aups. Las 7 comunas son dempuèi 2015 dins lo canton de Nauta Ardecha (burèu centralizator Tuèis). Montpesat es de la Comunautat de comunas Ardecha de las Fònts e Volcans e las autras 6 son de la Comunautat de comunas de la Montanha d'Ardecha. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian, dins sa varianta bas-vivaresa o nòrd-cevenòla (« lengadocian en cha », qu'a las caracteristicas que definisson lo nòrd-occitan, aitau coma per lo gavaudanés).

## Composicion

## Istòria
## Nòtas e referéncias