Arundo donax

***Arundo donax*** es una de planta erbacèa de la familha de las *[[Poaceae]]*, sosfamilha de las *[[Arundinoideae]]*, es una canavèra. Son cultivar pigalhat la fa mai atractiva e s'utiliza per ornar pargues e jardins.

## Descripcion
Es una graminèa de rizòma caracteristic dels luòcs umids de las regions mediterranèas. A de grandas fuèlhas desfiladas, penjantas, glaucas, e de crestas terminalas d'espiguets de color vers palle a violacèu.

Sembla a una canavèra o un bambó, subretot abans l'aparicion dels espiguets. Sa nautor varia de 1&nbsp;m a 8&nbsp;m segon las varietats e las condicions de cultura. L'ivèrn pren un aspècte dessecat.

L'inflorescéncia apareis de setembre a octobre, es una crèsta d’espiguets pollinizats pel vent (anemogamia). Lo fruch es un cariòpse.
File:Arundo_donax_3.jpg |Pés.
File:Illustration Arundo donax0.jpg |Arundo donax. font: Pr Otto Wilhelm Thomé, Flora d'Alemanha, Àustria e Soïssa, 1885.
File:Arundo_donax_2.jpg |Detalh de la tija.


## Cultura
Quitament se supòrta plan la secada un còp installada, aquela canavèra se cultiva melhor sus de terrens umids e plan drenats. Pòt venir invasiva se las condicions son adaptadas.

Se multiplica levant de rizòmas a la prima o per brocatge dins l'aiga de tròces dels cluèges de 1 an (1 a 2&nbsp;cm de diamètre, 3 noses) utilizant la partida ont buta de rams laterals. Tanben se pòt utilizar de cluèges de l'an mas lo brocatge foncionarà mens ben.

*Arundo donax* es pro rustic un còp installada (fins a -10&nbsp;°C pels cluèges e -15°C pels rizòmas) e es pauc sensibla als parasits o malautiás.

Coma totas las espècas pigalhada, lo cultivar 'Versicolor' (mai utilizat en ornament) es fòrça mens vigorós que l'espècia tipe (la partida blanca del fulham participa pas a la fotosintèsi).

## Abitat e espandiment
L'airal de reparticion d'origina d**Arundo donax'' s'espandís dins las regions temperadas e tropicalas del [[Mond Vièlh]]. Pasmens se l'espècia es sovent considerada coma indigèna dins le [[Bacin Mediterranèu|bacin mediterranèu]] o d'autras regions mai caudas del Mond Ancian, seriá una introduccion anciana en [[Euròpa]] dempuèi l'[[Asia|Asia tropicala]]. Son airel original seriá donc purament asiatic. Aquela espècia es uèi largament espandida dins totas las regions caudas del mond. Se naturalizèt dins fòrça regions e es a vegadas venguda envasissenta, subretot en [[Africa Australa|Africa australa]], dins las regions subtropicalas dels [[Estats Units d'America|EUA]], al [[Mexic]], dins las [[Antilhas]], en [[America del Sud]] e dins las illas del Pacific .

''Arundo donax'' figura dins la lista de las cent espècias envasissentas d'entre las mai nosiblas del mond'' de l'[[International Union for Conservation of Nature and Natural Resources|UICN]]''. Dins las [[Illas Canàrias]], l'espècia es classificada coma planta envasissenta e alara enebida de detencion, comèrci e propagacion pel decret reial 1628/2011.
* Abitat tipe: canelièras mediterranèas
* Airal de reparticion: cosmopolit.

== Utilizacions ==

=== Bioenergia ===
Sul plan industrial, ''Arundo donax'' es una de las culturas mai prometosa per la produccion de bioenergia jos [[clima mediterranèu]] ont es ja adaptada al mitan, dona de rendements importants e durables, e resistís a las secadas. D'estudis sul terren mostrèron sos febles besonhs en trabalh de sol, engrais e pesticids. a l'avantatge de far pas concurréncia a las culturas alimentàrias que sos febles besonhs li permeton de butar ont pas cap d'autre cultura alimentària serà pas envisajabla. Mai, ''Arundo donax'' dona una proteccion contra l'erosion dels sols, un dels procediments mai importants de degradacion de las tèrra dins lo [[Bacin Mediterranèu|bacin mediterranèu]]. ''A. donax'' a un potencial impressionant per mai d'un procediment de conversion en matèrias primièras bioenergeticas. Son recòrd istoric de produccion foguèt establit en Itàlia per SNIA Viscosa sus 6 300 ha a Torviscosa, per aténher la produccion annala mejana de 35&nbsp;t/ha de matèria seca. Uèi, d'estudis per trobar de culturas energeticas foguèron menats per mai d'una universitat als EUA e UE dins l'UE per evaluar e identificar las practicas melhoras de gestion per maximizar los rendements de [[biomassa]] e evaluar los impactes environamentals.

=== Òrt ===
Sovent utilizadas en sèga a [[Miègjorn|Occitània]], buta plan en situacion abrigada e plan solelhada, amb un sol umid e puslèu sablonós, mas plan drenat l'ivèrn. S'adapta a la salinitat dels sòls.

Tradicionalament, dona lo material de basa per realizar las canissas e de banastariá. Se las tijas son mal servadas se desvolòpan de [[Mosidura|mosiduras]].

=== Arts ===
Se realiza tanben  d'enches amb d**Arundo donax*, per la [[clarineta]], lo [[saxofòn]], lo [[clarin]], lo [[basson]] e autres instruments de vent. Tanben aquelas canavèras son utilizada per realizar de calams, instruments d'escritura e de [[calligrafia]].

== Varietats ==
* *Arundo donax*
* *Arundo donax* var. *variegata*
* *Arundo donax* var.  *versicolor*

== Nòtas e referéncias ==
<references/>

== Vejatz tanben ==

=== Ligams extèrnes ===

==== Referéncias taxinomicas ====
* Referéncia Catalogue of Life : [https://web.archive.org/web/20160304023854/http://www.catalogueoflife.org/col/search/scientific/genus/Arundo/species/donax/match/1/match/1 *Arundo donax* L.] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span><small> (consulté le 22 juin 2013)</small>
* Referéncia [https://web.archive.org/web/20120501095724/http://www.efloras.org/flora_page.aspx?flora_id=2 Flora of China] : [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200024889 *Arundo donax*] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span><small> (consulté le 22 juin 2013)</small>
* Referéncia [https://web.archive.org/web/20080930071127/http://www.efloras.org/flora_page.aspx?flora_id=5 Flora of Pakistan] : [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=200024889 *Arundo donax*] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span><small> (consulté le 22 juin 2013)</small>
* Referéncia [http://www.efloras.org/flora_page.aspx?flora_id=11 Flora of Missouri] : [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=11&taxon_id=200024889 *Arundo donax*] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span><small> (consulté le 22 juin 2013)</small>
* Referéncia [http://florabase.calm.wa.gov.au FloraBase (Australie-Occidentale)] : [http://florabase.calm.wa.gov.au/search/quick?q=Arundo+donax <small>classification</small> *Arundo donax*] <small>([https://web.archive.org/web/20110408120229/http://florabase.dec.wa.gov.au/browse/photo/226 + photos] [https://web.archive.org/web/20110408120355/http://florabase.dec.wa.gov.au/browse/map/226 + distribution] [https://web.archive.org/web/20110408120512/http://florabase.dec.wa.gov.au/browse/profile/226 + description])</small> <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span><small> (consulté le 22 juin 2013)</small>
* Referéncia GISD : [http://www.iucngisd.org/gisd/species.php?sc=112 <small>espèce</small> *Arundo donax*] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span><small> (consulté le 22 juin 2013)</small>
* Referéncia [http://www.ars-grin.gov/ GRIN] : [https://web.archive.org/web/20151117031326/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?4439 <small>espèce </small>*Arundo donax*  L.] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span><small> (consulté le 22 juin 2013)</small>
* Referéncia INPN : [http://inpn.mnhn.fr/isb/espece/cd_nom/84173 *Arundo donax*  L., 1753] (<small>[http://inpn.mnhn.fr/isb/espece/cd_nom/84173/tab/statut + statut] [http://inpn.mnhn.fr/isb/espece/cd_nom/84173/tab/fiche + description]</small>) <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : français">fr</abbr>)</span><small> (consulté le 27 août 2014)</small>
* Referéncia [[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]] : [http://www.cbif.gc.ca/acp/fra/siti/regarder?tsn=41450 *Arundo donax*  L.] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : français">fr</abbr>)</span> (<span class="plainlinksneverexpand"><small>+ [http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=41450 version anglaise]</small></span> <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span>)<small> (consulté le 22 juin 2013)</small>
* Referéncia Kew Garden [http://apps.kew.org/wcsp/prepareChecklist.do?checklist=selected_families@@090310320101429328 World Checklist] : [http://apps.kew.org/wcsp/qsearch.do?page=quickSearch&plantName=Arundo+donax *Arundo donax*] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span><small> (consulté le 22 juin 2013)</small>
* Referéncia NCBI : [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?lin=s&p=has_linkout&id=35708 *Arundo donax*] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span><small> (consulté le 22 juin 2013)</small>
* 
* Referéncia Tela Botanica ([http://www.tela-botanica.org/page:isfgm Antilles]) : [http://www.tela-botanica.org/bdtxa-nn-951 *Arundo donax*  L.] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : français">fr</abbr>)</span><small> (consulté le 22 juin 2013)</small>
* Referéncia Tela Botanica ([http://www.tela-botanica.org/page:eflore France métro]) : [http://www.tela-botanica.org/bdtfx-nn-7099 *Arundo donax*  L.] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : français">fr</abbr>)</span><small> (consulté le 22 juin 2013)</small>
* 

==== Autres ====
* .
* [https://web.archive.org/web/20081216050633/http://www.ricoreeds.com/ RICO, fabricant d'anches en *Arundo donax*] [[Fichièr:Flag_of_United_States.svg|ligam=Estats_Units_d'America|bordadura|21x21px]][[Estats Units d'America|Estats Units]].
* [http://www.vandoren.fr Vandoren, fabricant d'anches en *Arundo donax''] (fr).