All's Well That Ends Well

vinheta|La primièra pagina de ''All's Well that Ends Well'' del First Folio de las pèça de Shakespeare, publicat en 1623.
***All's Well That Ends Well*** (Tot va plan, qu'acaba plan) es una pèça de William Shakespeare. Seriá estat escricha en 1604 e 1605, e d'en primièr publicat dins *First Folio* en 1623.

D'en primièr la pèça foguèt classificada coma un comèdia de Shakespeare, la pèça es ara considerada per de criticas coma una de sas pèça a problèma, atal nomenat que pòt pas èsser plenament classificada coma tragèdia o comèdia. Es pas una pèça de la mai estimada del dramaturg, que lo critica Harold Bloom escriguèt que pas degun , "levat George Bernard Shaw, jamai exprimiguèt amb fòrça entosiasme per *All's Well That Ends Well*."

## Personatges
**Rei* de França
**Duc* de Florença
**Bertram*, Comte de Rosselhon
**Comtessa* de Rosselhon, Maire de Bertram
**Lavatch*, un *[[Bofon]]* e son ostal
**Helena*, una domaisèla aparada per la Comtessa
**Lafew*, un nòble vièlh
**Parolles*, un seguent de Bertram
*Una vièlha *Veusa* de Florença, escaissada Capilet
**Diana*, Filha de la Veusa
*Intendent de la Comtessa de Rosselhon
*Violenta (personatge fantasma) e *Mariana*, vesins e amics de la Veusa
*Un Page 
*Soldats, Servicials, Gentilòmes, e Cortesans

## Esquèma
*Helena*, lo rèire banc d'una comtessa francesa, es enamorada del filh de la comtessa: *Bertram*, qu'es indeferent d'ela.  *Bertram* va a París per remplaçar son paire defunt per ajuda lo *Rei de França* malaut. *Helena*, la filha d'un doctor recentament defunt, seguís *Bertram*, en aparéncia ofrir al *Rei* sos servicis de medecinaira. *Lo Rei* es sceptic, e ela garantís la garison de sa vida: se el morís, ela serà mesa a mòrt, mas se el vui, ela causirà un espos dels cortesans. Lo *Rei* garís e Elena causís *Bertram*, que el la regeta, en rason de sa pauretat e de son estut bas. Lo *Rei* la força al maridatge, mas après la ceremonia *Bertram* sul pic se'n va a la gèrra en Itàlia sens un quita bais d'adieu-siatz. El ditz que serà maridat sonque après qu'ela aurà fach nàicer son enfant e portarà son anèl de familha. En Itàlia, *Bertram* es un guerrirèr victoriós e tanben un seductor fruchós de verges localas.  *Helena* lo seguís en Itàlia, ven amiga de Diana, una verge qu'encanta *Bertram*, e aranjan qu'*Helena* prenga la plaça de *Diana* al lièch.  Diana obten de *Bertram* l'anèl e cambi d'un d**Helena''. D'aquel biais ''Helena'', sens que ''Bertram'' se'n prenga consciéncia, consuma lor maridatge e pòrta son anèl.
''Helena'' torna cap a la comtessa rosselhonesa, qu'es orrifiada de çò qu'a fach son filh, e declara ''Helena'' coma sa filha a la plaça de ''Bertram''. ''Helena'' fenh sa mòrt, e ''Bertram'', pensant que se'n deliurèt, se'n torna. Ensag de se maridar amb la filha d'un senhor local, mas ''Diana'' se revèla e trenca l'engatjament.  ''Helena'' aparéis e explica l'escambi d'anèl, anoncia que compliguèt l'esomesa de ''Bertram''; ''Bertram'', impressionat per tot çò qu'ela faguèt per lo ganhar, jura de l'amar.  Tot s'acaba plan. I a una sosintriga amb ''Parolles'', una associat desleal de Bertram. Un tèma recurrent que percors la pèça es la similaritat entre amor e guèrra – conquista/seduccion/traïson/manipulacion.

== Sinòpsi ==
La pèça comença en  Rosselhon ont lo jove comte'' Bertram'' ditz a-dieu-siatz a sa maire la contessa e ''Helena'', al partir a la cort de París (amb lo vièlh'' Lòrd Lafew'') jos l'òrdre del rei de França. Lo paire de ''Bertram'' defuntèt recentament e ''Bertram'' es jos la tutela del ''Rei'' e son servicial.  ''Helena'', una jova aristocrata minora e jos la tutela de la comtessa, que lo paire (un mètge talentós) ven de morir, deplora son amor impossible (o afogat) per ''Bertram'', e lo perdent a París, çò que li es grèu alara que pels autres sembla plorar son paire.  ''Parolles'', un soldat coard e parasit de ''Bertram'', fa intelligéncia amb ''Helena'', comparant alara l'amor amorós e la pèrda de virginitat que s'esfòrçan de prene lo militar.  ''Helena'' gaireben admés son anor per ''Bertram'' a ''Parolles'' abans de se'n anar per París amb ''Bertram'' e ''Lafew''. Encara un còp sola, ''Helena'' se convenç de se batre per ''Bertram'' malgrat las escasenças, mencionant la malautiá del ''Rei'' per prene sa decision.

A París, lo Rei e la notabilitat discutisson de la guèrra en Toscana, ont los nòbles de França rejonhon l'un o l'autre camp en cerca de lors glòria. ''Bertram'', ''Parolles'' e ''Lafew'' arriban, e lo Rei lausa lo paire de ''Bertram'' coma vertadièrament mai onorable, umble e egalitarista d'entre los nòbles de son temps o d'aquel de ''Bertram''. Aculhís ''Bertram'' coma s'èra son filh.
[[Fichièr:Helena_and_the_Countess.jpg|esquèrra|vinheta|Aquarela d'Helena e la Comtessa,  Act I, Scèna iii.]]
En Rosselhon, lo ''Bofon'' demanda la permission de se maridar çò de que el e la ''comtessa'' debaton. L'<nowiki/>''Intendent'' explica a la ''Comtessa'' qu'a ausit ''Helena'' se lamentar de son amor per ''Bertram'' malgrat lor difréncia sociala. La Comtessa, per simpatiá e vesent ''Helena'' coma la sieuna filha, obten sa confession.  ''Helena'' admés son amor, mas (per convenéncia o estrategia) restanca son ambicion ja revelada.  S'agradan qu**Helena* farà lo viatge cap a París per ensejar de sonhar lo *Rei*, quitament a engatjar sa vida per l'escasença.

A París, lo *Rei* conselha als nòbles de partir a la guèrra, los exortant, utilizant lo registre de l'amor, a cercar l'onor e los avertís de las femnas italianas en tèrmes guerrièrs.  *Bertram*, tròp jove per anar a la guèrra e a París per servir lo Rei, es encoratjat per *Parolles* e los nòbles per volar a la guèrra de Toscana. Fa la jurada als nòbles que se'n irà, mas après lor partença, a *Parolles*, reconéis (o cambia) son intencion de demorar a çò del *Rei*.  *Lafew* demanda al *Rei* de parlar a *Helena* que li ofrís de sonhar sa malautiá fatala amb la pocion mai poderosa e protectriz de son paire. Lo *Rei *reconéis la fama de son paire defunt, mas refusa de noirir un esper fatals.  Amb una seria d'arguments -mostrant sa fisança, cridant lo costat irracional e mistic, fasent valer la reputacion de son paire- convenç lo *Rei* de daissar far lo cèl mejans ela. Accèpta l'avertiment del *Rei* qu'engatjarà sa vida contra la capitada, mas dins la balança, demanda que pòsca causir son espos d'entre los cortesans. Accèpta lo *Rei*.

En Rosselhon, la *Comtessa* manda lo *Bofon* a París amb una letra per *Helena*, mas abans de partir lo *Bofon* tafura la *Comtessa* imitant los cortisans al biais auturós e enganaire.

De retorn a París, *Lafew* ensag de parlar dels poders del cèl dins un mond de scientifics, mas *Parolles* l'interromp a cada torn, ensejant de marcar de punts e crida que *Lafew* pense coma el. La conversacion mena cap a la garison miraculosa del *Rei* e de la femna que lo sonhèt. Dintran lo *Rei* e *Helena*, e los òmes son surpreses d'aprene que la femna es *Helena* (*Lafew* pòt èsser incredul, qu'es el qu'introduguèt *Helena* al *Rei* per intencion!). Lo Rei convòca los cortesans e el e *Helena* fan conéisser lor aranjament que deu ara causir un espos.  *Helena* questiona brèvament unes cortesans (los dos primièrs fan un consenç superficial en fàcia del *Rei* mas de biais auturós e enganaire coma lo *Bofon* l'aviá mostrat de per abans).  *Helena* causís *Bertram* se liurant a el, e lo *Rei* conclutz lo vòt.  *Bertram* esita, demandant d'en primièr al *Rei* dels sieus uèis causir qui va maridar, alara mespresa sa pauretat e son manca de (bona) titulatura. Lo *Rei* ofrís d'argent e títol, e la lausa mai d'un biais a *Bertram* sens que s'opausa, mas *Bertram* encara refusa malgrat los dich sus la felicitat de la vertut de son estatut. Lo *Rei*, en colèra, menaça *Bertram* de la roïna e de son corroç.  Bertram consent en paraula e lo Rei los aurà marida sens delai. A *Parolles*, *Lafew* menciona la retirada de *Bertram* e lo dever de *Parolles* envèrs el, çò que provòca una montada asirosa de mesprés de *Parolles* ont desdenha e menaça lo vièlh nòble.  *Lafew* torna l'animositat, se'n va e torna per anonciar que *Bertram* es maridat puèi insulta *Parolles* al retorn.  *Bertram* se planh de son astrada a *Parolles* e organiza sa fugida a la guèrra en Toscana, e remandant *Helena* a cò d'ela.

Lo *Bofon*, a son arribada, amb *Parolles* se disputan al subjècte de sa flaquesa de títol, dever e valor.  Parolles fa la demanda a *Bertram* per qu*'Helena* se'n ana cap al *Rei* pendent que *Bertram* es ocupat a d'autras afars.

*Lafew* ensag sens capitar de convéncer *Bertram* de la brutalitat vana de *Parolles*.  *Bertram* l'entendrà pas, e *Lafew* demanda a *Bertram* de remendar las relacions entre el e *Parolles*, d'un biais sarcastic, fins a la dintrada de *Parolles*, *Lafew* subtilament trabalha cap a l'acusacion franca de *Parolles* coma s'èra un òme plan vestit amagant pas que d'un clòsc.  *Bertram* conta a *Helena* qu'a un afar urgent de reglar per lor maridatge surpresa e que li daissèt de quetions en suspens, e que tornarà a l'ostal dins dos jorns. Ela tròba lo coratge de li demandar un bais, mas el refusa.

A Florença, lo *Duc* local e los nòbles franceses discutisson de l'abstencion del *Rei de França* de la guèrra de Toscana, e lo Duc benastruga la participacion de fòrça nòbles franceses venguts cercar onor e glòria.

En Rosselhon, lo *bofon* informa la *Comtessa* del maridatge de *Bertram* e *Helena*, e tanben del tristum de *Bertram*, cal apondre que lo *bofon* perdèt l'interés de la femna que volgava maridar après que la visquèt a la cort parisiana. La *comtessa* legís la letra de *Bertram*, disaprovant sa fugida de Florença, e lo *bofon *braceja l'ambigüitat entre coardisa a la guèrra e dins lo maridatge.  *Helena* e los *nòbles* (tornant de Florença) dintran per ensenhar de la fugida de *Bertram* e *Helena*, abatuda, legís la letra sardonica de *Bertram* demandant que l'aurà per espos quand portarà so anèl de familha e son enfant. La *comtessa* lo repudia e pren *Helena* coma la sieuna filha, donant als nòbles son messatge de disaprobacion que lo pòrten a *Bertram*.  *Helena*, sola e amb l'esper que *Bertram* aja rason dels dangiers de la guèrra, projècta de deasparéisser de Rosselhon per la nuèch

En Florença, lo *Duc* fa de *Bertram* son oficièr de cavalria.

En Rosselhon, la *Comtessa* legís la letra d'adieu-siatz d*'Helena*, aquela declant que se'n va de romiva cap a Compostèla. La *Comtessa* manda un mot a *Bertram*, esperant que torne de Florença ara qu'Helena es partida.

A Florença, una *Veusa*, sa filha *Diana*, *Mariana* e d'autras femnas parlan dels soldats e los gaitan o espèran de luènh. Parlan de *Bertram* victorios a la guèrra e de *Parolle* seductor de las verges localas.  *Helena* arriba desguisada de romaira, qu'es ostalada a Florença a cò de la* Veusa*. Ausís de Bertram e sa glòria marciala e son istòria e sos ensags recents per seduire *Diana*, amb fòrça	jòcs de mots entre guèrra e seduccion de las verges.  *Helena* s'enamiga de las femnas.

Los *nòbles* avisan *Bertram* del desonor de *Parolles*, que s'amalgaman lors reputacions e que se fa de dobtes sus *Bertram*.  *Bertram*, ara mai receptiu per aquesta possibilitat, s'acòrda amb lo projècte dels nòbles de mandar *Parolles* que torne lo tambor, perdut dins la batalha, e a son retorn, de lo capturar alara qu'es desguisat en enemic.  *Parolles* dintra dins la presa, fasent l'ufanós, jura de recuperar l'instrument.  *Bertram* pren un *Senhor* per li mostrar *Diana*.

*Helena* alara que s'èra presentat a la *Veusa*, d'una nobilitat descasuda, la paga per prene l'anèl de la familha de Bertram e escambiar *Diana* per *Helena* al lièch dins una trapèla 

Un *nòble* francés e sos soldats se trapan a esperar *Parolles*, que passa lo temps a se demandar quant de temps durarà l'istòria e quant d'autoferidas van satsifar los autres quand lo veiran torna sens lo tambor. Lo francés disguisat lo fa una ambuscada, e sul còp panica e dona d'informacions sus la causa Florentina.

A cò de la *Veusa*, *Bertram* ensag de cortesar *Diana* que s'interròga sus sos motius e bona fe. Un còp que *Bertram* mòstra son onestat eternela, e franca, *Diana* lo maneja per recobrar l'anèl, se vendent per l'anèl (per *Helena*) e sa virginitat.  Accepta *Bertram*.

Los *nòbles* parlan de la letra de la maire de *Bertram* expriment sa desaprobacion, cossí lo deserv, de son grossièr comportament, e de la recenta rumor de la mòrt d'<nowiki/>*Helena* a Compostèla. Dintra *Bertram*, avent arenjat sos afars lèu ara qu'a aprés la mòrt d*'Helena*. Los nòbles, esperan qu'el se rendrà compte amb *Parolles* demascat, lo prenent los uèlhs clucats a cò de *Parolles*, que ven de donar d'inforacions sus la situacion militara de Florença per se salvar. Es tanben, sul còp a amagar la personalitat de *Bertram* a l' "enemic" quand se decobrís lo bilhet per *Diana*, l'avisant de tornar l'argent de *Bertram* qu'aviá donat per la seduire que de segur va la traïr. Se desrevelan e envergonhejan *Parolles* de lor silenci. Sol e umiliat, ne conclutz de los seguir de retorn en França.
[[Fichièr:All's_Well_That_Ends_Well_Act_V_Scene_iii.jpg|vinheta|A 1794 la scèna finala]]
*Helena*, la *Veusa* e *Diana* parlan de lor succés (la seduccion se realizèt fòra de scèna entre IV.ii. e IV.iii.) e *Helena* perpensan sus l'amor-asir de *Bertram*, (o seductors-enganaires de son biais, o dels òmes en general) pendent l'acte sexual. Demanda a la *Veusa* e *Diana* que l'acompanhen a cò del *Rei* per acabar sa victòria o encalada de *Bertram*.

En Rosselhon, la *Comtessa*, *Lafew* e lo *Bofon* ploran la pèrda d*'Helena*.  *Lafew* prepausa al *Rei* que *Bertram* espose sa filha, que la Comtessa se'n acorda.

A Marselhas, *Helena*, la *Veusa* e *Diana* mandan un  Gentilòme cap a eles en Rosselhon amb una letra pel *Rei* al subjècte de *Bertram*.

En Rosselhon, *Parolles*, ara mendicaire pudent, demanda ajuda a *Lafew*, que li permet de sopar.

Lo *Rei*, *Lafew* e la *Comtessa* ploran la pèrda d'<nowiki/>*Helena* e decidisson de perdonar lo jovenet ufan insensat qu'es *Bertram*.  *Lafew* e *Bertram* an arenjat son maridatge amb la filha de *Lafew*, e consentís lo *Rei*.  Dintra *Bertram*, demandant perdon, e fasent mòstra de son amor per la filha de *Lafew*, que se n'enamorèt al primièr agach. Aquel amor provòca lo desdenh per *Helena*, que l'agrada sul tard.  *Lafew*, que lo domèni passarà a *Bertram* per maridatge, demanda l'anèl a *Bertram* per la donar a sa filha.  *Bertram* li dona l'anèl de *Diana* (que ven d'<nowiki/>*Helena*). Lo *Rei*, *Lafew* e la *Comtessa* reconeisson la jòia coma l'anèl que lo *Rei* aviá donat a *Helena*, çò que denega *Bertram*. Lo *Rei* l'a sasit, suspectant una engana (Lo *Rei* sap qu'ela l'auriá rendut a *Bertram* solament dins son lièch, e *Bertram* crei qu'aquò es impossible). Lo *Gentilòme* arriba, donant la letra de *Diana* e *Helena* al *Rei*, ont es declarat que *Bertram* s'engatja a se maridar amb *Diana* del moment qu'<nowiki/>*Helena* morís.  *Lafew* revòca la man de sa filha. Dintran  *Diana* e la *Veusa* e *Bertram* reconeis que las coneis, mas pas que la seduguèt o li prometèt lo maridatge, pretendent qu'es una putana Florentina.  *Diana* mòstra l'anèl de familha de *Bertram*, e crida *Parolles* coma testimòni dels esfòrces de *Bertram* per la seduire.  Bertram cambia d'istòria, afirmant li aver donat nèciament l'anèl en pagament de son libertinatge.  *Diana* après demanda l'anèl d'<nowiki/>*Helena*, coma o reconeis la cort, coma aquel que donèt a *Bertram* dins lo lièch. Alara que la confusion es al comol, *Parolles*, quichat, admit que *Bertram* la seduguèt e se la colquèt, e *Diana* explica cossí a pres l'anèl d*'Helena*.  Après lo tust de la cort, *Helena* explica çò dels anèls, e qu'a amb succés emplidas las condicions de l'escomesa sardonica de *Bertram*.  *Bertram* fa la jurada de l'amar vejent qu'ela a fa onestament tot aquò e pòt l'explicar.  *Helena* s'engatja onestament, o just divorciarà de *Bertram*.  *Lafew* accepta *Parolles* coma servicial. Lo *Rei* ofrís a *Diana* una dòt e l'espos de sa causida.  L'actor jogant lo *Rei* alara s'avança e comença l'epilòg, declarant que tot va plan se *Helena* e *Bertram* parlan sincèrament, e demanda l'aprobacion del public.

== Fonts ==
[[Fichièr:Decameron_Title_Page.jpg|vinheta|Una copiá de *The decameron containing an hundred pleasant nouels. Wittily discoursed, betweene seauen honourable ladies, and three noble gentlemen*, de Boccaccio's estampat per Isaac Jaggard in 1620.]]
La pèça es basada sul conte (3.9) de [[Giovanni Boccaccio|Boccaccio]], *Lo Decameron*. Shakespeare auriá legit una traduccion anglesa de William Painter dins *Palace of Pleasure*.

Lo títol de la pèça enoncia lo [[provèrbi]] *All's well that ends well* (Tot va plan, qu'acaba plan), que significa que los problèmas pauc impòrtan del moment lo resultat es bon.

== Analisi e critica ==
Es pas evident que *All's Well* èra populara a l'epòca de Shakespeare e demorèt una de la mens conegudas, en partida a causa de son eterodòxa mescla de la logica del conte de fada, del capvirament dels gendres e del realisme cinic. L'amor d'Helena per un Bertram en aparéncia pas amable es malaisit d'explicar sus una pagina, mas al jòc pòt venir acceptable fasent jogar un actor vertadièrament atractiu o se lo jòga al biais naïu e inocent pas encara près per amar coma cal, e tant Helena coma lo public pòdon lo veire capable de desvolopament emocional. Aquesta darrirèra interpretacion ajuda a passar la scèna finala ont Bertram subte cambia de l'asir a l'amor en una linha. Aquò es un problèma subretot pels actors formats a admirar lo relisme psicologic. Pasmes, de lecturas alternativas instisson sul "se" dins sa promesa equivoca: "se ela, mon senhor, pòt me lo far saber clarament, I'amarai tendrament, sempre, sempre tendrament." Aquí, i a pas quin que siá cambiament d'avís. De realizacions coma aquela del National Theatre de 2009, en aparéncia fan la promesa de Bertram coma s'èra veraia, mas a la fin de la pèça man dins la man amb Helena, el, agach drech lo public suggerissent que s'amaisa sonque per salvar la fàcia a la cara del Rei.

Fòrça criticas considèran que la fin tronca es un incovenient, amb aquesta conversion subte de Bertram. Mantunas explanacions foguèron donadas. I a (coma sempre) la possiblat d'un tèxte mancant. Unes suggeriguèron que la conversion de Bertram significa que deu èsser subte e magica segon que lo tèma principal de la pèça es: 'una joventa biasuda realiza d'actes per ganhar un espos de naissença màger  rebecós'. D'autres considèran que Bertram deu pas èsser considerat coma mespresable, simplament coma un jovent novelari s'aleiçonant de valors.



Foguèt recentament considerat que Thomas Middleton collaborèt amb Shakespeare per aquesta pèça.

== Referéncia ==


== Bibliografia ==
* Evans, G. Blakemore, *The Riverside Shakespeare*, 1974
* 
* Lawrence, W. W., *Shakespeare's Problem Comedies*, 1931
* Price, Joseph G., *The Unfortunate Comedy*, 1968
* Schoff, Francis G., "Claudio, Bertram, and a Note on Interpretation", *Shakespeare Quarterly*, 1959
* Styan, J. G., *Shakespeare in Performance series*: All's Well That Ends Well, 1985

== Ligams extèrnes ==
* [https://web.archive.org/web/20110217230733/http://www.folger.edu/template.cfm?cid=877 Folger Shakespeare Library: *All's Well That Ends Well*]
* [http://www.maximumedge.com/shakespeare/allwell.htm MaximumEdge.com Shakespeare: *All's Well That Ends Well''] – searchable scene-indexed version of the play.
* LibriVox