Carassius auratus

Los **peisses roges** son d'animals domestics comuns.

## Origina e istòria del peis roge
Los peisses roges son originaris dels rius, lacs e estanhs de China, son de còps tanben apelats *vel de China* o *Japonés velat*.

## Caracteristicas

### Descripcion
Lo peis roge comun es la varietat pus coneguda e que pòt aténher las talhas mai impressionantas (de 30 a 45&nbsp;cm). Lo còs es alongat, la coa e las nadarèlas pichonas en rapòrt al còs. Inicialament, èra daurat, mas es vengut amb l'aparicion de l'elevatge en China roge, calico, blanc o negre.
Aprèp mantun crosament e seleccion, de varietats novèlas son estadas creadas, coma l'oranda, lo comèt, lo telescòpi, lo cap de leon, l'uranoscòpi... Dins aquestes cases, los peisses pòdon aver una coa dobla o quitament tripla, d'excrescéncias sul cap, una nadarèla dorsala mai nauta, o tanben absenta...

#### Varietats
Existisson de varietats nombrosas dichas de « peisses roges », ne vaquí qualques-unas :
* Lo *Vela de China* o *Ryukin* : reconeissible per son long vel desdoblat sus sa nadarèla caudala.
* La *Cap de Leon* o *Ranchu* : a la particularitat d'aver una excreissença roge-sang o irange sul dessús del cran, que pòt far pensar a una crinièra de leon.
* Lo *Bubble Eye* : que possedís doas pòchas semitranslucidas rojas jols uèlhs.
* Lo *Telescòpi* : que sos uèlhs son ipertrofiats e de còps fòrt asimetrics.
* Lo *Shubunkin*.

Los peisses roges e japoneses son considerats en França coma domestics.

### Mantenença
Vivon en aqüari o en bacin. Son de peisses d'aiga freja, mas se pòdon mantenir a de temperaturas anant de  a  ( per la reproduccion). L'aiga deu aver un pH puslèu neutre a alcalin (basic) comprés entre 6,0 e 8,0, (7,0 per la reproduccion) e una duretat de 5°d GH a 15°d GH. Aquestes animals an besonh de bravament d'espaci, de per lor talha (almens 20&nbsp;cm per las varietats seleccionadas, fins a 50&nbsp;cm pel peis roge basic) e lor natura de gròs "pollueire". Se còmpta un minimum de 100 litres per dos peisses roges (!) e 50 litres per animal suplementari. L'aqüari deu èsser equipat d'una filtracion poderosa (environ de 4 a 5 còps lo volum total per ora).
Se compren plan alara qu'una "bola" es totalament inadaptada a una bona mantenença. Recordem que l'esperança de vida d'un peis roge es d'un vintenat d'annadas al minimum...

### Noiridura
Aqueste peis es omnivòr e es dich « gloton » perque pòt manjar plan mai que necessari, al risc d'èsser malaut.
Serà noirit de noiridura del comèrci en flocons o granulats (pas de dafnias secadas ! an pas cap d'interès nutritiu), d'ensalada bolhida, de noiridura viva e/o congelada (artemias, vèrms de vasa etc.)

### Reproduccion
A la prima, quand l’aiga atenh 17&nbsp;°C a 18&nbsp;°C, lo peis roge s’aprèsta a se reproduire. 
Lo mascle atenh sa maturitat sexuala a dos ans e la femèla a tres ans. La reproduccion es apelada *lo groüm*.

Lo groüm fecondat s'arrapa a las plantas e la maturacion pòt començar. Dins una aiga a 18-20&nbsp;°C, la rabalha sortís de l’uòu en tres a quatre jorns.

Los pichons demòran al fons de l’aiga. Se noirisson d’en primièr del contengut de lor pòcha nutritiva, sul costat del ventre. Es voidada en una setmana.

Las femèlas son pus redondas e pus plenas que los mascles quand arriba lo periòde del groüm. Se reconeis que son prèstas a pondre quand lo ventre se fa mòl. Lo mascle en periòde de ponduda pòrta de "botons de nòça" blancs suls operculs.

### Cresença
Se ditz que los peisses roges aurián pas que tres segondas de memòria, e qu'atal serián pas tristes dins lor bocal, aquò es estat demostrat coma fals. Jean-Marie Bigard a largament participat a espandir aquesta falsa cresença a travèrs un dels sketches de son espectacle Des animaux et des hommes.

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
* 
* 
*   AFPR : Lo site de l'Associacion Francesa del Peis roge e forum d'aderents 
* PR Net : Forum d'ajuda mutuala suls peisses roges 
* PDPR : Sit per debutants consacrat als peisses roges