Blues

[thumb|right|300px|Lo famós autor interprèt de blues [John Lee Hooker]]

Lo **Blues** (literalament en occitan *blaus*. Veire l'etimologia) es una forma de musica vocala e instrumentala basada sus l'utilizacion de la nòta blava e sus un motiu repetitiu que seguís mai que mai una estructura de dotze mesuras. Emergiguèt dins las comunautats africanas dels Estats Units a partir de la musica espirituala, de las cançons de prègas, dels cants cantats pels camps de coton, en ritmar las baladas narativas anglesas o irlandesas. L'utilizacion de la nòta blava e de motius de crida - responsa dins la musica e las paraulas, indican l'origina oèst-africana del blues. Lo blues influencièt mai tard la musica populara americana, e venguèt partida dels genres de ragtime, jazz, bluegrass, rhythm and blues, rock, hip-hop, e cançons pop.
## Etimologia

Lo tèrme « blues » ven de l'anglés american. Deriva de l'expression *« blue devils »* que designava al començament del sègle XVII las allucinacions ligadas al *delirium tremens*. Durant lo sègle XVIII, aquela expression perdiguèt sa referéncia als demònis e foguèt associada als estats de malenconiá, de tristesa, de depression e d'agitacion mentala. Per extension, l'adjectiu « blau » prenguèt pauc a pauc la significativa figurativa de « triste » o « melancolic » en anglés. Aquel sens se renfortiguèt pendent lo sègle XIX amb d'exemples nombroses dins la correspondéncia de personalitats de l'epòca. « Blues » se deguèt aplicar als cants dels esclaus negres del Sud dels Estats Units pendent aquel periòde, mas lo primièr usatge clarament atestat d'aquel mot dins aquel sens data solament de 1912.

## Originas e contèxte istoric

### Las originas

Las originas prigondas del blues se tròban dins las culturas musicalas d'Africa Occidentala e Centrala. Aquelas tradicions son basadas sus mai d'un principi d'estructuracion coma la predominança de l'oralitat e de la transmission informala, las formas dialogicas entre un solista e un grop, la concepcion non temperada de la nautor dels sons e una musica indissociabla del còrs, dels gèstes e de la foncion sociala del cant. A la diferéncia de las tradicions musicalas europèas basadas sus la notacion escricha e una certana rigiditat formala, aquelas formas musicalas laissan mai de plaça a la variacion, a l'improvizacion e a l'expression individuala. Aqueles principis subrevisquèron a l'esclavatge en despièch de de la pèrda de las lengas, dels instruments e dels encastres rituals originals.

En efièch, pendent lo periòde esclavagista dels sègles XVII-XIX, la musica afroamericana compliguèt de foncions essencialas per coordinar lo trabalh collectiu, manténer (o crear) una memòria culturala e exprimir la sofrença e, de còps, la resisténcia. Pasmens, las originas socioeconomicas precisas del blues son pas plenament identificadas. Las cançons de trabalh (*work songs* e *[[field holler|field hollers]]*) dels trabalhaires poirián èsser considerats coma una forma de protoblues. Aquelas cançons, sovent sens mesura, amb lor larga tessitura e lor intonacion liura, permetián l'expression de la subjectivitat individuala dins un encastre collectiu opressiu. Introduguèron tanben un ligam intim entre votz e emocion, una caracteristica màger del blues. Los *spiritual*s son tanben una autra forma de cant avent probablament participat a la formacion del blues. Son de cants fondamentalament collectius mostrant l'esperança d'una desliurança futura fondada sus de cresenças eissidas d'un sincretisme entre lo cristianisme e lo simbolisme african.

### L'emergéncia del ''blues''

Après l'abolicion de l'esclavatge en 1865, los negres del Sud se trobèron confrontats a una libertat juridicament reconeguda mas socialament entravada. Las leis Jim Crow, la violéncia raciala e las inegalitats economicas (en particular la miejairiá) mantenguèron una estructura de dominacion sociala, politica e economica. Es probablament dins aquel contèxt que lo blues emergiguèt coma una musica profana e individualizada, se distinguissent pauc a pauc dels *spirituals*. En efèit, lo *blues* promet pas lo salut ; descriu unicament l'existéncia jornadièra e abòrda de tèmas considerats coma tabós o immorals (alcoòl, errància, conflictes amoroses, sexualitat, desillusion). Aquela rompedura foguèt a l'origina de las tensions istoricas entre lo *blues* e las institucions religiosas, que i vegèron de còps una musica « del monde » opausada a la morala crestiana.

Una primièra innovacion importanta del *blues* foguèt la centralitat del « ieu ». Per raport als cants anteriors majoritàriament collectius, lo *blues* afirma una paraula personala, subjectiva e singulara. Aquela individualizacion èra la materializacion de la transformacion de l'èx-esclau que veniá, almens simbolicament, un subjècte autonòm. Lo *bluesman* es pas un narrator neutre. Es a l'encòp autor, interprèt e personatge. Cada representacion ven aital una reactualizacion del viscut, çò qu'explica la plaça centrala de l'improvizacion e de la variacion.

La region del Dèlta de Mississipí, país agricòla marcat per una pauretat extrèma , aguèt tanben una influéncia fondamentala sus l'aspècte minimalista del blues. En efièch, la manca de mejans favorizèt una estetica despolhada amb una instrumentacion reducha (guitarra, armonica) e d'estructuras armonicas simplas mas un recors acrescut a las tecnicas expressivas (*slide*, vibrato, distorsion vocala). Lo *slide*, permetent de lisar entre las nòtas, venguèt lèu un element màger del blues perque permetiá de reproduire las inflexions de la votz umana e d'afortir l'expressivitat emocionala.

### La cristallizacion dels estils regionals

A la debuta del sègle XX, lo *blues* cessèt d'èsser una practica estrictament locala e començèt de s'estructurar en estils regionals diferenciats. Aquelas variantas constituïguèron pas d'escòlas formalas, mas de tradicions estilisticas ligadas a d'espacis geografics, a de condicions socioeconomicas e a de rets de circulacion dels musicians. Una d'aquelas primièras formas, probable la mai influenta, foguèt lo « Delta blues » de la region del Dèlta. Se caracterizava per una fòrta intensitat expressiva, una guitarra ritmica poderosa, sovent en acòrdis dobèrts, l'usatge frequent del *slide* e una granda libertat ritmica. Dins lo quadre rural del Dèlta, dominat per las migracions dels trabalhaires sasonièrs, èra jogat dins de quadres informals per un musician sol o en pichon grop. Es aquel estil que foguèt a l'origina dels primièrs bluesmen celèbres coma Charley Patton (1891-1934) o Robert Johnson (1911-1938).

En Texas, lo blues adoptèt una textura mai melodica e mai sopla amb un jòc de guitarra generalament mai fluida marcat per l'influéncia del *[[ragtime]]* e per un sens mai afirmat de la linha instrumentala. La dimension narrativa i èra tanben mai importanta. Blind Lemon Jefferson (1893-1929) ne foguèt una de las figuras màgers e contribuïguèt a sa difusion comerciala tre los ans 1920. Dins lo Sud-èst (Carolina del Nòrd, Carolina del Sud, Georgia), se desvolopèt tanben lo « Piedmont blues » que se distinguiguèt per una tecnica de guitarra en *picking* alternat, pròche del *ragtime*, balhant una textura mai leugièra e sincopada mostrant d'interaccions mai estrechas amb las tradicions musicalas europèas e americanas.

### Los primièrs enregistraments e lo periòde del « classic blues »

A partir dels ans 1920, los ostaus de disques estatsunidencs identifiquèron un mercat afroamerican especific, designat jol tèrme de « race records ». Aquò permetèt l'intrada del blues dins l'industria fonografica. Lo succès de Mamie Smith (1883-1946) foguèt un element màger d'aquela evolucion que permetèt al blues de venir un produch comercial a l'escala nacionala. Aquela fasa, principalament portada per de cantairas acompagnées d'orquestras influenciadas pel jazz, ocupa una plaça centrala dins l'istòria del blues. En efièch, o faguèt passar d'una tradicion majoritàriament rurala e masculina, a un genre urban, scenic e professionalizat. Es a l'origina del « classic blues » dels ans 1920 marcat per de figuras coma Ma Rainey (1886-1939) e Bessie Smith (1894-1937).

### La Granda Migracion e l'urbanizacion del blues

Entre 1910 e 1950, l'evolucion del blues foguèt prigondament marcada per las transformacions socialas ligadas a l'industrializacion dels Estats Units e a las migracions intèrnas de las populacions negras del país. En efèit, de 1916 a 1970, de milions de negres estatunidencs quitèron lo Sud per s'installar dins las vilas industrialas del Nòrd e del *Midwest* (Chicago, Detroit, New York...). Aquò accelerèt la difusion e l'urbanizacion del blues. Favorizèt tanben l'emergéncia d'estils novèls que los musicians, se produsent d'ara enlà dins de bars, de clubs o de grandas salas, deguèron s'adaptar a un novèl environament sonòr. En particular, a Chicago, lo blues se transformèt a causa de l'amplificacion electrica amb l'adopcion de la guitarra electrica, una amplificacion de l'armonica e la formacion de grops puslèu que de performanças sòlo. Lo son venguèt egalament mai poderós e estructurat. Aquel estil es incarnat per d'artistas coma Muddy Waters (1913-1983) e Howlin' Wolf (1910-1976).

L'electrificacion del blues favorizèt son implantacion dins los centres urbans e marquèt la debuta de sa transicion vèrs d'autres genres. Lo *[[jump blues]]*, caracterizat per de grops alargats e l'integracion de seccions d'instruments en metal, es un estil clau d'aquela transformacion que menarà a l'aparicion del *[[rhythm and blues]]* e prepararà l'aparicion de la musica ''soul'' e del *[[rock and roll]]* dins los ans 1950.

## Caracteristicas

D'un ponch de vista tecnic, lo *blues* es definit per tres elements que son un ritme ternari sovent sincopat, una progression armonica de tipe I-IV-V e una melodia utilizant la gamma del blues e las nòtas blavas.

### Las estructuras e las formas musicalas

Lo **blues'' repausa generalament sus una estructura armonica ciclica apelada « grasilha de blues » que sa forma mai espandida compren dotze mesuras. Aquela estructura dicha « blues de 12 mesuras » s'organiza a l'entorn dels gras I, IV e V de la tonalitat segon una progression estandardiza. De variantas de 8 o 16 mesuras existisson dins de tradicions regionalas o de composicions tardivas.

Sul plan liric, lo ''blues'' adòpta generalament una forma estrofica dicha AAB. Un primièr vèrs es enonciat, repetit e seguit per un tresen vèrs que pòrta una conclusion o una responsa. Aquela estructura afortís l'efièch expressiu e ritmic del tèxt en daissant una plaça importanta a l'improvisacion instrumentala entre las diferentas frasas vocalas.

=== Los elements musicals ===




Lo ''blues'' es fondat sus una [[gamma]] especifica, la « gamma del blues », derivada de la [[gamma pentatonica]] menora amb l'apondi de la quarta aumentada (o quinta diminuida), apelada « nòta blava » (''blue note''). Aquela nòta, situada entre la [[tèrça]] majora e la [[tèrça]] menora e entre la [[quinta]] justa e la quinta dimunuida, es la marca caracteristica de la [[musica afroamericana]]. Son usatge crèa una tension expressiva que conferís al ''blues'' sa color emotiva particulara. Lo ritme del ''blues'' es generalament ternari, organizat sus una pulsacion en ''shuffle'' o en ''swing'', çò que li dona una sensacion balançanta e sincopada. Aquela estructura ritmica, eissida de las tradicions afroamericanas, foguèt un dels elements que lo ''blues'' transmetèt al [[jazz]], al ''[[rhythm and blues]]'' e al ''[[rock and roll]]''.

Sul plan armonic, la progression de basa del ''blues'' es fondada sus tres acòrdis dominants : lo I (tonic), lo IV (jos-dominant) e lo V (dominant). A la diferéncia de la [[musica classica]] occidentala, aqueles acòrdis son sovent jogats en acòrdis de seten, balhant una color armonicament laguiosa e melancolica. Aquela ambigüitat armonica entre màger e menor es una autra caracteristica estructurala del ''blues''.

Enfin, un autre element tecnic fondamental del ''blues'' es lo principi de « crida e responsa » qu'es un eiretatge dirècte de las tradicions musicalas d'[[Africa de l'Oèst]]. Dins lo ''blues'', aquela tecnica pòt se manifestar entre la [[votz (musica)|votz]] e la [[guitarra]], entre lo [[solista]] e lo public o entre de frasas instrumentalas alternadas. Aquela estructura de dialòg impregna l'interpretacion d'una dimension comunicativa e ritualizada.

=== Las tematicas e las paraulas ===

Los tèxtes del ''blues'' son caracterizats per lor franquesa [[emocion|emocionala]] e lor ancoratge dins la vida de cada jorn. Los tèmas principals son l'[[amor]] malurós, la separacion, l'errància, la [[pauretat]], lo [[racisme|violéncia raciala]], l'[[alcoòl]] e la [[sexualitat umana|sexualitat]]. Aqueles tèmas, sovent tabós dins la societat americana del sègle XX, faguèron del ''blues'' un espaci [[Libertat d'expression|d'expression liura]], de còps transgressiva, per las populacions negras dels Estats Units.

Lo raconte del ''blues'' es lo mai sovent portat a la primièra persona del [[singular]]. Lo ''bluesman'' parla de la sieuna experiéncia, [[realitat|reala]] o [[ficcion|ficcionala]], e bastís un « ieu liric » a l'encòp vulnerable e resilient. Aquela subjectivitat afirmada representava una forma de resisténcia simbolica a la negacion de l'individualitat impausada per l'[[esclavatge]] e la [[segregacion]]. Los tèxtes del ''blues'' an sovent recors a la [[metafòra]], a l'[[ironia]] e al doble sens. Un lengatge codificat permet d'abordar de subjèctes sensibles (violéncia, [[racisme]], [[desir]]...) sens s'expausar dirèctament a la [[censura]] o a de represalhas socialas. La sofisticacion d'aquela dimension [[poesia|poetica]] foguèt remarcada per de critics [[literatura|literaris]] coma [[Ralph Ellison]] (1914-1994) o [[James Baldwin]] (1924-1987).

=== Los instruments e l'interpretacion ===

L'[[Instrument musical|instrument]] màger del ''blues'' es la [[guitarra]], sovent [[guitarra acostica|acostica]] dins las formas ruralas ancianas e [[guitarra electrica|electrica]] dins las formas urbanas posterioras. Ten una foncion dobla que permet d'assegurar lo [[Ritme (solfegi)|ritme]] e la [[melodia]] del tròç. Per aquò, lo jogaire pòt acompanhar la votz amb d'acòrdis e jogar de frasas melodicas en responsa als vèrs cantats. L'usatge del ''slide'', a l'origina un tròç de [[veire]] o de [[metal]] plaçats sus las còrdas, i tròba son importància. Permet de modificar l'intonacion de las còrdas per produire d'inflexions qu'imitan la votz umana.

L'[[armonicà]] es lo segond instrument emblematic del ''blues''. Es de còps jogat en « posicion crosada » (''cross harp''), çò que significa que l'instrumentista utiliza una armonicà acordada una quarta mai nauta que la tonalitat del tròç. Aquò es una caracteristica importanta que permet d'exprimir mai facilament las nòtas blavas. Lo [[piano]] jòga tanben un ròtle important, en particular dins las tradicions urbanas del ''[[boogie-woogie]]'' que son caracterizadas per una linha de bassa repetitiva de tipe ''[[ostinato]]'' jogada amb la man esquèrra e d'improvisacions jogadas amb la man drecha. Lo piano es egalament plan present dins lo [[blues de Chicago|''blues'' de Chicago]].

Dins lo ''blues'' urban electrificat dels ans 1940-1950, la seccion ritmica, organizada a l'entorn de la [[Batariá (instrument)|batariá]] e de la [[Guitarra baisha|bassa electrica]], venguèt indispensabla. Èra sovent completada per un [[armonicà]] amplificat e, de còps, per una seccion d'instruments en metal ([[saxofòn|saxofòns]], [[trombòne|trombònes]]). Aquelas evolucions transformèron radicalament l'estetica del ''blues'' que passèt d'una musica intima e rurala a un son poderós e urban, capable d'emplir de grandas salas de [[concèrt]].

== Las evolucions del blues ==

=== La difusion e l'internacionalizacion ===

A partir dels ans 1950, lo ''blues'' comencèt de passar las frontièras dels [[USA|Estats Units]] per tocar un public internacional. Aquel procediment foguèt largament facilitat pel desvolopament de l'industria del disc e per la difusion radiofonica. En [[Euròpa]], especialament al [[Reialme Unit]], lo ''blues'' estatsunidenc trobèt un terren plan favorable amb de musicians fascinats pels enregistraments de [[Muddy Waters]], [[Robert Johnson]] o [[Howlin' Wolf]]. Lors reïnterpretacions donèron naissença al ''[[British Blues]]''. De grops coma los ''[[Rolling Stones]]'', los ''[[Yardbirds]]'' o ''[[Fleetwood Mac]]'' contribuïguèron tanben a far tornar descobrir lo ''blues'' al public blanc dels dos costats de l'[[Ocean Atlantic|Atlantic]]. En [[França]] e en [[Occitània]], lo ''blues'' foguèt aculhit amb estrambòrd tre los ans 1960, sustot dins los mitans del ''jazz'' e de la musica ''folk''. De labèls coma ''Blue Star'' o ''Vogue'' difusèron d'enregistraments estatsunidencs e de musicians, coma [[Memphis Slim]] (1915-1988), s'installèron a [[París]] onte participèron a l'implantacion del genre dins lo paisatge musical europèu.

En [[Africa]], de cercaires e de musicians identifiquèron de ligams estructurals entre lo ''blues'' e divèrsas tradicions musicalas localas, en particular amb las dels [[griot|griots]] e dels jogaires de ''[[kora]]'' e de ''[[ngoni]]''. D'artistas coma [[Ali Farka Touré]] (1939-2006) incarnèron aquela parentat en prepausant una [[musica]] que dialogava explicitament amb lo blues del Dèlta.

=== Los corrents principals ===

Dins lo corrent del sègle XX, lo ''blues'' se diversifiquèt en mai d'un sosgenre e d'un corrent regional, cadun portant las marcas de son contèxte d'emergéncia. Los mai influents son :
* lo ''[[Delta blues]]'' es una de las formas mai ancianas. Èra caracterizat per una intensitat expressiva bruta, un jòc de guitarra ''slide'' marcat e una estructura ritmica liura. Sas figuras principalas foguèron [[Charley Patton]] (1891-1934), [[Robert Johnson]] (1911-1938), e [[Sa House]] (1902-1988).
* lo ''[[Chicago blues]]'', nascut de l'electrificacion e de l'urbanizacion de las comunautats negras durant los ans 1940-1950, prepausa un son mai poderós e mai estructurat. Es basat sus de grops organizats a l'entorn d'una [[guitarra electrica]] amplificada, d'un [[armonicà]] e d'una seccion ritmica. [[Muddy Waters]] (1913-1983), [[Howlin' Wolf]] (1910-1976) e [[Little Walter]] (1930-1968) ne foguèron los representants màgers.
* lo ''[[Texas blues]]'' es mai melodic e mai fluid. Privilegiava un jòc de guitarra mai rafinat eretat del ''[[ragtime]]''. Foguèt un incarnat per [[Blind Lemon Jefferson]] (1893-1929) dins sa forma tradicionala e per [[T-Bone Walker]] (1910-1975) e [[Stevie Ray Vaughan]] (1954-1990) dins sa forma electrica.
* lo ''[[Piedmont blues]]'', desvolopat dins lo Sud-Èst dels [[USA|Estats Units]], èra caracterizat per l'usatge plan frequent d'una tecnica de guitarra en ''fingerpicking'' alternat, relativament pròcha de las tradicions europèas. [[Blind Blake]] (1896-1934) e [[Gary Davis]] (1896-1972) son de figuras centralas d'aquel corrent.
Enfin, lo ''blues'' contemporanèu, aparegut a partir dels ans 1980, intègra d'influéncias ''rock'', ''soul'' e ''funk''. Pasmens, manten las estructuras armonicas e expressivas del ''blues'' classic. [[Robert Cray]] e [[Keb' Mo']] ne son de representants emblematics.

=== Las influéncias suls autres genres musicals ===

L'influéncia del ''blues'' sus la musica populara del sègle XX foguèt considerabla e dificila a subrestimar. En efièch, serviguèt de fònts d'inspiracion per la màger part dels genres de la musica populara occidentala. Lo [[jazz]] foguèt lo primièr genre, tre los ans 1920, a integrar las estructuras armonicas, las gammas e las inflexions expressivas del blues a son vocabulari musical. La ''blue note'' venguèt aital un element central de l'improvisacion jazz, e la forma del blues en dotze mesuras demorèt una grasilha de referéncia pels musicians de jazz.

Lo ''[[rhythm and blues]]'' e la musica ''soul'' emergiguèron dirèctament del ''blues'' urban electrificat dels ans 1940-1950, en i ajustant d'influéncias ''gospel'' e una orientacion mai dançarèla. [[Ray Charles]] (1930-2004) e [[James Brown]] (1933-2006) incarnèron aquela sintèsi que menèt mai tard a l'aparicion del ''funk'' e del ''disco''. Lo ''[[rock and roll]]'', puèi lo ''[[rock]]'', son egalament estats fòrça influenciats pel ''blues''. [[Chuck Berry]] (1926-2017) e [[Elvis Presley]] (1935-1977) bastiguèron sos primièrs succès sus d'estructuras e de sonoritats eretadas del ''blues'' electric. Mai tard, d'artistas coma [[Jimi Hendrix]] (1942-1970), [[Eric Clapton]] (nascut en 1945) o lo grop [[Led Zeppelin]] portèron aquela filiacion de faiçon explicita e reivindicada.

Enfin, lo ''[[hip hop]]'' entreten amb lo ''blues'' una relacion a l'encòp indirècta e prigonda. Pel mejan del ''funk'', de la ''soul'' e del ''rhythm and blues'', eretèt de tematicas centralas del ''blues'' (expression del patiment, afirmacion del subjècte individual, usatge d'un lengatge codificat...) tot en los reactualizant dins lo contèxte urban contemporanèu.

== Annèx ==

=== Ligams intèrnes ===

<div style="-moz-column-count:3; column-count:3;">
* [[Armonicà]]
* ''[[Boogie-woogie]]''
* [[Esclavatge als Estats Units]]
* [[Gamma del blues|Gamma del ''blues'']]
* [[Granda Migracion]]
* [[Guitarra]] [[Guitarra electrica|electrica]]
* ''[[Hip-hop]]''
* ''[[Jazz]]''
* [[Leis Jim Crow]]
* [[Musica afroamericana]]
* [[Nòta blava]]
* ''[[Ragtime]]''
* ''[[Rock and roll]]''
* ''[[Rhythm and blues]]''
* ''[[Soul (musica)|Soul]]''
</div>

=== Figuras màger del blues ===

Aquela lista es non exaustiva e organizada per corrent estilistic principal :
<div style="-moz-column-count:3; column-count:3;">
* Delta blues :
** [[Charley Patton]] (1891–1934)
** [[Son House]] (1902–1988)
** [[Robert Johnson]] (1911–1938)
** [[Skip James]] (1902–1969)
** [[Tommy Johnson]] (1896–1956)
** [[Big Joe Williams]] (1903–1982)
** [[Bukka White]] (1906–1977)

* Classic blues :
** [[Ma Rainey]] (1886–1939)
** [[Bessie Smith]] (1894–1937)
** [[Mamie Smith]] (1883–1946)
** [[Alberta Hunter]] (1895–1984)
** [[Ida Cox]] (1896–1967)
** [[Victoria Spivey]] (1906–1976)

* Texas blues :
** [[Blind Lemon Jefferson]] (1893–1929)
** [[Leadbelly]] (1888–1949)
** [[T-Bone Walker]] (1910–1975)
** [[Lightnin' Hopkins]] (1912–1982)
** [[Freddie King]] (1934–1976)
** [[Stevie Ray Vaughan]] (1954–1990)
** [[Albert Collins]] (1932–1993)

* Piedmont blues :
** [[Blind Blake]] (1896–1934)
** [[Gary Davis]] (1896–1972)
** [[Mississippi John Hurt]] (1893–1966)
** [[Blind Boy Fuller]] (1907–1941)
** [[Etta Baker]] (1913–2006)
** [[Josh White]] (1914–1969)

* Chicago blues :
** [[Muddy Waters]] (1913–1983)
** [[Howlin' Wolf]] (1910–1976)
** [[Little Walter]] (1930–1968)
** [[Sonny Boy Williamson II]] (1912–1965)
** [[Jimmy Reed]] (1925–1976)
** [[Otis Rush]] (1934–2018)
** [[Buddy Guy]] (nascut en 1936)
** [[Magic Sam]] (1937–1969)

* Blues de Memphis :
** [[Memphis Minnie]] (1897–1973)
** [[Furry Lewis]] (1893–1981)
** [[Memphis Slim]] (1915–1988)
** [[Bobby Blue Bland]] (1930–2013)
** [[Junior Parker]] (1927–1971)

* Blues contemporanèu et electric :
** [[B.B. King]] (1925–2015)
** [[Albert King]] (1923–1992)
** [[John Lee Hooker]] (1917–2001)
** [[Elmore James]] (1918–1963)
** [[Robert Cray]] (nascut en 1953)
** [[Keb' Mo']] (nascut en 1951)
** [[Gary Clark Jr.]] (nascut en 1984)
** [[Joe Bonamassa]] (nascut en 1977)

* Blues britannique :
** [[Alexis Korner]] (1928–1984)
** [[John Mayall]] (né en 1933)
** [[Peter Green]] (1946–2020)
** [[Eric Clapton]] (né en 1945)
** [[Rory Gallagher]] (1948–1995)
</div>

=== Bibliografia ===

* [[francés|**(fr)**]] Gérard Herzhaft, ''Encyclopédie du blues'', Seghers, 1984.
* [[anglés|**(en)**]] Alan Lomax, ''The Land Where the Blues Began'', The New Press, 2002, 500 p.
* [[francés|**(fr)**]] Giles Oakley (trad. Hubert Galle), ''Devil's Music : Une histoire du blues'', Denoël, 1985, 348 p.
* [[anglés|**(en)**]] Robert Santelli, ''The Big Book of Blues,'' Penguin Books, 2001, 576 p.
* [[anglés|**(en)*']] Eileen Southern, *The Music of Black Americans'', W. W. Norton & Company, 1997.

### Nòtas e referéncias