open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Charaka

**Charaka** es un mètge indian que visquèt entre lo sègle III avC e lo sègle II apC. Redigiguèt un important tractau medicau (*[[Charaka Samhita]]*) que demorèt una referéncia fins a l'aparicion de la medecina modèrna a la fin dau sègle XIX.

Desvolopada a partir de sabers pus ancians, probablament reünit au sègle IV avC, definiguèt una medecina centrada sus tres principis (lo movement, la transformacion e l'estabilitat) produchs a partir de l'accion de l'organisme sus leis aliments consumats. Aquò li permetèt de metre en plaça de concepcions fòrça avançadas per son periòde (digestion, metabolisme e d'immunitat) e de descriure mai de  patologias diferentas.

## Liames intèrnes

* Medecina.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Mormansk

**Mormansk** (en rus: Мурманск) es una vila de Russia e la capitala de l'óblast de Mormansk. Es tanben un pòrt important situat en riba orientala de la baia de Kola, dins la mar de Barents. Sa populacion s'enauçava a  en 2015. Cinquanta-sesena per sa populacion dins la Federacion de Russia, es la vila pus granda al mond al nòrd del cercle Artic. La vila viu principalament de l'expleitacion del gas de la mar de Barents e de las activitats portuàrias (pr'amor del Gulf Stream lo pòrt es liure de glaç tot l'ivèrn).
Giovanni Maria Lancisi

**Giovanni Maria Lancisi** (26 d'octòbre de 1654, Roma - 20 de genier de 1720, Roma) es un mètge italian de la fin dau sègle XVII e dau començament dau sègle XVIII.

Eissit de l'Universitat La Sapienza de Roma, estudièt lo paludisme e capitèt d'establir un liame entre la malautiá e la preséncia d'insèctes vivent dins de zònas palunosas. Per descriure aquela influéncia marrida dei paluns, introduguèt lo tèrme *mal’aria* (« èr marrit » en occitan) per designar l'infeccion. Estudièt tanben lo foncionament dau còr e depintèt plusors problemas cardiacs coma l'insufiséncia cardiaca drecha.

Foguèt mètge dau papa Clement XI (1700-1721).

## Liames intèrnes

* Insufiséncia cardiaca.
* Paludisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
.inc

**** (acorcha de l'anglés "incorporated") es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 17 de julhet de 2018.
## Referéncias
Nacionalisme andalós

[vinheta|Monument a [Blas Infante, *paire d'Andalosia*, erigit al luòc ont foguèt executat sens jutjament pels insurgentes franquistas en 1936.]]
Lo **nacionalisme andalós**, o « *andalucismo* », es un movement politic e social que defend la reconeissença d’Andalosia coma nacion al nivèl europèu.  Los principals partits politics que representan lo nacionalisme andalós son lo Partido Andalucista, lo Partido Socialista de Andalucía e la Nación Andaluza.
Annaba

**Annaba** (**ⵄⴻⵏⵏⴰⴱⴰ** *Ɛennaba* en berbèr, *عنّابة* en arabi) es una vila del nòrd èst d'Argeria prèp de la frontièra tunisiana. Es capluòc de la vilaia d'Annaba que compta mai de 260 000 abitants.

## Istòria
Annaba d'uèi foguèt bastit sus l'anciana vila romana d'Hippo Regius. Pendent lo periòde colonial francés foguèt dich **Bône**.

## Galariá

Fichièr:Annaba, algeria04.jpg|La vila.
Fichièr:Annaba-train-station.jpg|L'estason de trens.
Fichièr:Capucine et baie d'Annaba. Mahieddine Boumendjel.jpg|La còta.
Fichièr:Cezaır annaba by ısoytekın - panoramio.jpg|La basilica.
Fichièr:Annaba-building02.jpg|Lo capitòli.
Valetas (Agenés)

**Valetas** (en francés *Valette*, *Valetes*, *Vallete*, etc)  es una anciana comuna occitana d'Agenés  situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Dempuèi 1840, es dins la comuna de Lograta.

## Geografia
Valetas es al nòrd de la comuna de Lograta. La glèisa es sola. Pas luènh, i a un castèl del meteis nom de Valeta(s).
## Toponimia
Lo nom es escrit *Valettas* en 1283 .
La glèisa Nòstra Dòna  e lo cementèri son situats sul travèrs d'una depression, çò que motiva lo nom. *Valetas* es un diminutiu de *val*, emb lo sufixe derivat del latin *-ĭtta* . Lo plural es pas mai sensible dins lo parlar local.

## Istòria
Valetas èra del canton de Castilhonés. En 1840, la comuna de Valetas fuguèt annexada a Lograta 
## Demografia

* Las donadas de la drecha del grafic, plaçadas automaticament, son las de la comuna entièra de Lograta
## Lòcs e monuments

## Veire tanben

## Nòtas e referéncias
Pierre Joseph Pelletier

**Pierre Joseph Pelletier** (22 d'abriu de 1788, París - 19 de julhet de 1842, Clichy-la-Garenne) es un quimista e un farmacian francés de la premiera mitat dau sègle XIX. Fiu de Bertrand Pelletier (1761-1797), estudièt l'isolament quimic de divèrsei principis actius coma l'emetina (1817), l'estricnina (1818), la brucina e la veratrina (1819), la cinconina e la quinina (1820) e la cafeïna (1821). Realizèt la màger part de son trabalh amb Joseph Bienaimé Caventou (1795-1877).

## Liames intèrnes

* Joseph Bienaimé Caventou.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Joseph Bienaimé Caventou

**Joseph Bienaimé Caventou** (30 de junh de 1795, Saint-Omer - 5 de mai de 1877, París) es un quimista e un farmacian francés dau sègle XIX. Estudièt l'isolament quimic de divèrsei principis actius coma l'emetina (1817), l'estricnina (1818), la brucina e la veratrina (1819), la cinconina e la quinina (1820) e la cafeïna (1821). Realizèt la màger part de son trabalh amb Pierre Joseph Pelletier (1788-1842).

Foguèt elegit a l'Acadèmia de Medecina en 1821 e professor de toxicologia a l'Escòla de Farmacia de 1835 a 1860.

## Liames intèrnes

* Pierre Joseph Pelletier.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
François Maillot

**François Clément Maillot** (18 de febrier de 1804, Briey - 24 de julhet de 1894, París) es un mètge francés dau sègle XIX. Mètge militar, estudièt lo paludisme, qu'èra a infligir de pèrdas importantas ai tropas francesas engatjadas dins la conquista d'Argeria, e desvolopèt un tractament preventiu eficaç a basa de sulfat de quinina.

Intrèt au Conseu de Santat en 1856 e ne'n venguèt president en 1864.

## Liames intèrnes

* Paludisme

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Pompiac (Agenés)

**Pompiac** (en francés *Pompiac* tanben)  es una anciana comuna occitana d'Agenés situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Dempuèi 1825, es dins la comuna de Castilhonés.

## Geografia
## Toponimia
Per Pompiac (Gers), vaquí çò que Dauzat e Rostaing donan : lo nom ven de *Pompeius*, o milhor de *Pompius*, emb lo sufixe *-acum* , latinizacion del sufixe gallés *-ācon*. Se n'es aital, Pompiac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre *Pompeius* o *Pompius*. La preferéncia de Dauzat e Rostaing per *Pompius* ven de çò que *Pompeius* pòt tanben donar Pompejac.
## Istòria
* En 1825, la comuna de Pompiac fuguèt annexada a Castilhonés .
## Demografia

* Lo n° INSEE es estat camjat per de las rasons practicas
## Lòcs e monuments

## Veire tanben
* Castilhonés
## Nòtas e referéncias
Patrick Manson

**Patrick Manson** (3 d'octòbre de 1844, Old Meldrum - 9 d'abriu de 1922, Londres) es un mètge britanic de la fin dau sègle XIX e dau començament dau sègle XX.

Mètge en Hong Kong de 1866 a 1889, i estudièt la filariòsi. Demostrèt que sa causa èra un vèrme (la filària de Bancroft) que deviá parasitar un moissau per cumplir son cicle de vida. Emetèt una ipotèsi similara per lo paludisme e sospichèt un moissau dau genre *[[Culex]]*. Pasmens, aquò mau capitèt car lo moissau vector dau paludisme es dau genre *[[Anopheles]]*.

## Liames intèrnes

* Filariòsi.
* Paludisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Ettore Marchiafava

**Ettore Marchiafava** (3 de genier de 1847, Roma - 24 d'octòbre de 1935, Roma) es un mètge italian de la fin dau sègle XIX e dau començament dau sègle XX.

Mètge de tres papas e de la Cort Reiala de Savòia, realizèt plusors descubèrtas importantas sus lo paludisme de 1880 a 1891. En particular, amb Angelo Celli (1857-1914) e amb Amico Bignami (1862-1919), capitèt d'identificar plusors etapas dau cicle de vida dau parasit a l'origina de la malautiá.

## Liames intèrnes

* Paludisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Angelo Celli

**Angelo Celli** (25 de març de 1857, Cagli - 2 de novembre de 1914, Roma) es un mètge e un zoologista italian de la fin dau sègle XIX e dau començament dau sègle XX. 

Partisan dei teorias igienistas dau sègle XIX, trabalhèt amb Ettore Marchiafava (1847-1835) sus lo paludisme per confiermar e desvolopar la descubèrta dau *[[Plasmodium]]* realizat en 1880 per lo Francés Alphonse Laveran (1845-1922). Participèt ansin d'un biais decisiu a l'identificacion de plusors etapas importantas  dau cicle de vida dau parasit a l'origina de la malautiá.

En parallèl, luchèt tanben còntra lei medicaments contrafachs que circulava en Itàlia e ajudèt a l'adopcion de lèis en favor de l'instruccion dei populacions tocadas per lo paludisme.

## Liames intèrnes

* Paludisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Nimes Olimpic

Lo **Nimes Olimpic** (oficialament en francés *Nîmes Olympique*) es un club de fotbòl occitan basat a Nimes e fondat lo 12 d'abril de 1937 après la disparicion del Sporting Club Nimes, ancian club professional de la vila. Lo club jòga ara en la Liga 1 francesa.

## Lo Palmarés

###### Liga 2

* *campions* (1): 1950

###### Campionat nacional

* *campions* (2): 1997, 2012

## Ligams extèrnes

* Lo site oficial
Pèirarua

**Pèirarua** o **Peirarua** es un toponim occitan:
* Peirarua, comuna provençala vesina de Forcauquier
* Pèirarua, comuna lengadociana vesina de Sanch Inhan
Amico Bignami

**Amico Bignami** (15 d'abriu de 1862, Bolonha - 8 de setembre de 1929, Roma) es un mètge italian de la fin dau sègle XIX e dau començament dau sègle XX.

Professor de l'Universitat de Roma de patologia (1883) e de medecina (1921), s'interessèt ai patologias dau cervèu. Pasmens, es subretot famós per sa cèrca dau moissau vector dau paludisme. En particular, capitèt de demostrar, en 1898, l'ipotèsi emesa per Ronald Ross (1857-1932) d'una transmission assegurada per lei moissaus dau genre *[[Anopheles]]*.

## Liames intèrnes

* Paludisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Giovanni Battista Grassi

**Giovanni Battista Grassi** (27 de març de 1854, Rovellasca – 4 de mai de 1925, Roma) es un zoologista italian de la fin dau sègle XIX e dau comenaçemnt dau sègle XX.

Doctor de l'Universitat de Pàvia en 1878, ensenhèt en Alemanha e en Itàlia avans d'èsser nomat a l'Universitat de Roma en 1895. Estudièt principalament la biologia dei vèrmes intestinaus, dei termits e dei protozoaris. En particular, identifiquèt plusors etapas dau cicle de vida dau *[[Plasmodium]]*, lo parasit responsable dau paludisme, en lo moissau [anofèl].

== Liames intèrnes ==

* [Paludisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Assemblada Occitana

vinheta|Lògo de l'Assemblada Occitana despí lo 2019.
vinheta|Ancian logo de l'ANÒC.
L’**Assemblada Occitana** es un grop de trabalh e d'accion basat a Niça. Son objectiu es de conscientizar la populacion d'Occitània tota sus son apartenéncia a la nacion occitana e de restaurar la dignitat nacionala per una Occitània liura, sobeirana, democratica, ecologica, sociala e umanista.  

## Istoric
Lo 20 de febrier de 2016 foguèt creada a Marselha l**'Assemblada Nacionala Occitana** (**ANÒC**). Bastida sus lo modèl de l'Assemblea Nacional Catalana (ANC), l'ANÒC se presentava coma una organizacion populara, transversala e integratritz, rassemblant totei lei fòrças vivas de l'occitanisme (movements associatius, politics e socials) per fin d'avançar amassa dins “la recuperacion de la consciéncia nacionala occitana”.  

A la fin de 2018, l'Assemblada Nacionala Occitana cambièt de nom e de lògo per devenir l**'Assemblada Occitana**. Tocada per la crisi e lei divisions cronicas de l'occitanisme, cambièt tanben d'estrategia en se presentant pas mai coma un movement de massa mas coma un grop de trabalh e d'accion. Ansin, cessèt de cercar l'unitat dau movement occitanista per se consacrar au trabalh d'informacion de la populacion d'Occitània tota.  
## Objectiu

L'Assemblada Occitana a per objectiu de conscientizar la societat occitana e rassemblar totas las fòrças civilas occitanas per fin de complir las finalitats seguentas:  

* La **reconeissença de la nacion occitana**, dins sa pluralitat lingüistica e culturala, e la presa de consciéncia del pòble occitan d’i aperténer,

* L’**aveniment d’una economia occitana** sobeirana, dinamica, ecologica e sociala,

* Crear las condicions politicas e socialas necessàrias per establir e constituir una vertadièra **entitat territoriala occitana pròpria**, que siá plurala, federativa e democratica,

* Obtenir de condicions equitablas per promòure e desvolopar un **usatge normal de la lenga occitana** dins totes los domenis de la vida,

* Restaurar la **dignitat nacionala del pòble occitan**. L’independéncia d’Occitània es un mejan necessari per restaurar aquela dignitat (en passant per una autodeterminacion democratica),

* **Defendre las personas** (fisicas e moralas) que subisson de discriminacions, de tractaments inequitables, de vexacions, d’injúrias, de difamacions o de violéncias a causa de lor cultura occitana, de lor usatge de la lenga occitana, de lor accent occitan o de lor origina occitana; e se constituir partida civila per defendre aquelas personas.

## Ideologia
L'Assemblada Occitana aderís ai valors '''progressistas''' talas que la defensa dels dreches del pòble, la '''democracia''', l’'''umanisme''', lo '''feminisme''' e lo **[[Ecologisme|respècte de l’environament]]**.

## Ligams extèrnes
* Site oficial
*"L'Assemblada Occitana, qu'es aquò ?"

## Referéncias
Paul Guttman

**Paul Guttman** (9 de setembre de 1834, Ratibor - 24 de mai de 1893, Berlin) es un mètge alemand dau sègle XIX. Es famós per son trabalh sus lo sistèma nerviós simpatic amb Albert Eulenburg (1840-1917) e per sa participacion a la descubèrta dei proprietats dau blau de metilèn còntra lo paludisme.

## Liames intèrnes

* Paludisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Plasmodium vivax

***Plasmodium vivax*** es un protozoari dau genre *[[Plasmodium]]* que pòu causar lo paludisme en l'òme. Es a l'origina de la màger part dei cas (65% en 2012) de paludisme recensats en Asia e en America dau Sud.

## Liames intèrnes

* Paludisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Giuseppe Bastianelli

**Giuseppe Bastianelli** (26 d'octòbre de 1862, Roma - 30 de març de 1959, Roma) es un mètge italian de la fin dau sègle XIX e de la premiera mitat dau sègle XX. Especialista dau paludisme, participèt a l'identificacion deis etapas dau cicle de vida principau dau parasit a l'origina de la malautiá. Puei, foguèt nomat a l'Universitat de Roma e participèt ai campanhas d'eradicacion dau paludisme en Itàlia.

## Liames intèrnes

* Paludisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Plasmodium malariae

***Plasmodium malariae*** es un protozoari dau genre *[[Plasmodium]]* que pòu causar lo paludisme en l'òme. Bens mens perilhós a respèct deis autrei parasits susceptibles d'entraïnar aquela malautiá, es a l'origina de fèbres amb un periodicitat caracteristica de quatre jorns.

## Liames intèrnes

* Paludisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Blau de metilèn

Lo **blau de metilèn** es un derivat de la fenotiazina qu'es utilizat coma medicament e colorant. Sintetizat per lo premier en 1876 per Heinrich Caro (1834-1910), es un solid cristalizat inodòr dins l'aiga. Coma medicament, es inscrich sus la lita de medicaments essenciaus definida per l'OMS per tractar la metemoglobinemia. A temps passat, èra tanben utilizat per tractar d'infeccion urinària ò lo paludisme.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
DDT

Lo **DDT** (ò **diclorodifeniltricloroetan**) es un produch quimic organoclorat sintetizat famós per sei proprietats insecticidas.

Sintetizat per lo premier còp en 1874, foguèt largament utilizat après la descubèrta de sei proprietats insecticidas per lo quimista soís Paul Hermann Müller (1899-1965). Son usatge permetèt l'eradicion de plusors malautiás causadas per d'insèctes dins lei regions temperadas (paludisme, pèsta...). Pasmens, a partir deis ans 1970, son utilizacion foguèt pauc a pauc enebida dins mai d'un país en causa de seis efiechs environamentaus negatius sus la fauna (disparicion deis aucèus...).

## Liames intèrnes

* Paludisme.
* Pèsta.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Montpelhièr Erau Sport Club

vinheta
Lo **Montpelhièr Erau Sport Club** (oficialament en francés *Montpellier Hérault Sport Club*) es un club de fotbòl basat a Montpelhièr e fondat en 1919 sus lo nom de Estadi Olimpic Montpelhierenc. Lo club jòga ara en Liga 1 francesa. Jòga a domicili dins l'Estadi de la Mosson qu'ofrís 32 939 plaças.

## Lo Palmarés

###### Liga 1

* *campions* (1): 2012

###### Liga 2

* *campions* (3): 1946, 1961, 1987

###### Copa francesa de f'''ò'''tbol

* *campions* (2): 1929, 1990
**finalista* (2): 1931, 1994

## Ligams extèrnes

* Lo site oficial
John William Watson Stephens

**John William Watson Stephens** (2 de març de 1865 - 17 de mai de 1946) es un mètge britanic de la fin dau sègle XIX e de la premiera mitat dau sègle XX. Èra especialista dei malautiás tropicalas.

Amb H. B. Fantham (1876-1937), estudièt la triponosomiasi africana e lo paludisme e descurbiguèt lo parasit a l'origina de la premiera (*[[Trypanosoma brucei]]*) e identifiquèt lo quatren parasit a l'origina de la segonda (*[[Plasmodium ovale]]*).

## Liames intèrnes

* Paludisme.
* Triponosomiasi.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Malariàterapia

La **malariàterapia** es un tractament medicau desvolopat au començament dau sègle XX per sonhar la sifílis. Frequent durant leis ans 1920-1940, demorèt utilizat fins ais ans 1970. Son principi es de destrurre lei bactèris responsables d'aquela malautiá gràcias a la fèbre dau paludisme. Puei, aqueu darrier èra eliminat – ò limitat – amb un antipaludic. Lo metòde èra perilhós – i aguèt de decès en causa dau paludisme – mai foguèt generalament jutjat preferible a una mòrt causada per la sifílis.

## Liames intèrnes

* Paludisme.
* Sifílis.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Plasmodium ovale

***Plasmodium vivax*** es un protozoari dau genre *[[Plasmodium]]* que pòu causar lo paludisme en l'òme. Mens perilhós que *[[Plasmodium falciparum]]*, es endemic d'Africa Orientala e d'Asia dau Sud-Èst.

## Liames intèrnes

* Paludisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Tu Youyou

**Tu Youyou** (30 de decembre de 1930, Ningbo) es una quimista chinesa de la segonda mitat dau sègle XX e dau començament dau sègle XXI. Es laureata dau Prèmi Nobel de Fisica 2015 per sa descubèrta de l'artemisinina (1972) qu'es la basa dei tractaments antipaludics desvolopats dempuei lo començament dau sègle XXI.

## Liames intèrnes

* Paludisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Cloroquina

La **cloroquina** (ò **resoquina**) es un medicament de la familha deis amino-4-quinoleïnas. Desvolopat entre 1934 e 1936 per una còla d'IG Farben dirigida per Hans Andersag (1902-1955), es un medicament antipaludic.

Conjugada amb l'usatge dau DDT, la cloroquina permetèt l'eradicacion dau paludisme dins lei regions temperadas. D'efiech, a respèct dei moleculas similaras, aviá pauc d'efiechs segondaris (principalament de trèbols de la vision). Foguèt ansin largament utilizat dins lo mond fins a l'aparicion de resisténcias importantas de part dau parasit a l'origina de la malautiá a partir deis ans 1960. Dins lo corrent deis ans 1980, foguèt donc necessari de lo remplaçar per d'autrei substàncias.

## Liames intèrnes

* Paludisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Ernest Fourneau

**Ernest Fourneau** (4 d'octòbre de 1872, Biàrritz - 5 d'aost de 1949, Ascain) es un quimista francés, d'origina occitana, de la premiera mitat dau sègle XX. Trabalhèt per lo grop Poulenc e per l'Institut Pasteur, trabalhèt sus la sintèsi e sus lei proprietats de medicaments e d'anestesics novèus coma lo Stovarsol (antisifilitic), la Stovaïne (premier anestesic locau de sintèsi) ò la rodoquina (antipaludic).

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Fòtbol Club dau Martegue

Lo **Fòtbol Club dau Martegue** (oficialament en francés **Football Club de Martigues**) es un club de fòtbol provençau de la vila dau Martegue. Foguèt creat 1921. Lo club jòga ara en Nacionau 2 francés.  

## Lo Paumarés

###### Liga 2

* *campions* (1): 1993

## Liames extèrnes

* Lo site oficiau
Sporting Club de Tolon

Lo **Sporting Club de Tolon**, abreujat coma **SC Tolon**, es un club de fotbòl provençau fondat en 1944 e basat a Tolon. Lo club participa ara en Nacionau 2 francés. Jòga a domicili dins l'Estadi de Bòn Rescòntre qu'ofrís 8 000 plaças.

## Liames extèrnes

* Site oficiau dau club
Bloque Nacionalista Galego

vinheta|Logotipe oficial.
Lo **Bloque Nacionalista Galego** (en occitan *Blòc Nacionalista Galician*), abreujat **BNG**, es una organizacion nacionalista e independentista galiciana d'esquèrra. Fondat en 1982 coma una coalicion dels partits galicianas. Es membre de l'Aliança Liura Europèa.

## Ligams extèrnes

* Site oficial
Natacha Jaitt

**Natacha Jaitt**, nascuda lo 13 d'agost de 1977 e mòrta lo 23 de febrièr de 2019, foguèt una actritz, manequin, vedèta, animatritz de radio e de television argentina.

## Vejatz tanben

### Referéncias
Ptolemèu Ièr

**Ptolemèu Ièr Sotèr** (en grèc ancian: *Πτολεμαίος ο Σωτήρ*, *Ptolemaîos o Sōtēr*, « Ptolemèu lo Salvador »), nascut en -367 e mòrt en -282 es un general macedonian que venguèt rei d'Egipte en -305 o -304.

Ptolemèu es lo fondador del reialme lagida e de la dinastia lagida.
Medievalòc

**Medievalòc** qu'ei un jornau d'istòria medievau gratuit sus Internet escrit integralaments en occitan, www.medievaloc.com
Lo fondator qu'ei lo jornalista Christian Andreu. 

Enter los membres de la redaccion que i a lo romanista Michal Čukan (eslovac), l'istorian Anthony Walker (anglés) e l'economista Francesc Sangar (catalan).

### '''Ligams'''
* www.medievaloc.com, site oficial
Naqshbandiyya

vinheta|La ''cadena d'aur'' amb los noms dels 40 grands sheics de la naqshbandiyya.
La tariqa **naqshbandiyya** es l'una dels quatre principalas confrairiás sofis. Pren lo nom de Baha ad-Din Naqshband de Bukhara qu'es considerat coma son mèstre, plan que la fondèt pas dirèctament. Abu Yaqub Yussef Hamadani, nascut en 1140, e Abdul Khaleq Ghajdwani, nascut en 1179, son los fondateurs dels principis d'aquela camin sofi. La naqshbandiyya traça sa linhatge espirituala al profèta islamic Maomet a comptar d'Abu Bakr as-Siddiq.

## Los 11 principis naqshbandi

* Yâd kard (lo sovenir o « mencionar »)
* Bâz gasht (la constrencha o resèrva)
* Nigâh dâsht (la vigilància)
* Yâd dâsht (lo remembre)
* Hôsh dar dam (consciéncia de la respiracion)
* Safar dar watan (viatjar cap a sa patria) 
* Nazar bar qadam (èsser atent a l’endrech ont se camina) 
* Khalwat dar anjuman (la solitud entre una fola)
* Wuqûf zamânî (la consciéncia del temps) 
* Wuqûf ‘adadî (la consciéncia dels nombres)
* Wuqûf qalbî (la consciéncia del còr)
Parasitisme

Lo **parasitisme** es l'estat d'un organisme, dich lo **parasit**, que viu au despens d'un organisme eissit d'una autra espècia, dich l'òste. Lo parasit utiliza l'òste per se norrir, per s'assostar ò per se reprodurre.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Collectivitat europèa d'Alsàcia

La **collectivitat europèa d'Alsàcia** (en alsacian, **europäischa Gebiatskärwerschàft Elsàss**; en francés, *collectivité européenne d'Alsace*) es una collectivitat territoriala de l’estatut especific de l’estat francés qu’agropa los conselhs departamentals de Bas Ren e Haut Ren, valent a dire l’anciana region administrativa d’Alsàcia. Sa creacion se fa per decrèt lo 27 de febrièr de 2019, mas ven efectiva lo primièr de genièr de 2021.. Lo caplòc provisòri es a Estrasborg. Sa populacion es de  abitants (). Son còde estatistic es **6AE**.

L’estatut es especific que la collectivitat cubrís dos departaments que demòran, per l’estat, doas circonscripcions administrativas amb caduna son prefècte e sos servicis desconcentrats de l'Estat. Las solas diferéncias amb los conselhs departamentals classics son:
* una amassada sonada conselh departamental d'Alsàcia (del sèti provisòri a Colmar) que jonh los elegits per canton dins los dos departaments;
* una competéncia alargada sus las rotas (departamentalas emai "nacionalas" e autorotas);
* de competéncias rapòrt a las relacions transfrontalièras amb Alemanha e Soïssa: ensenhament bilingue, etc.
## Referéncias
Partit Popular d'Aran

Eth **Partit Popular** (esp. *Partido Popular*) ei un partit politic espanhòu present ena Val d'Aran.

As eleccions de 2011 obten:
* 1 regidor a Arres
* 1 regidor a Vielha e Mijaran

## Ligam extèrne
* Paja vèb deth PP d'Aran
Frònt Revolucionari Antifaissista de Provença

[vinheta|[Bandiera dau grop.]]Lo **Frònt Revolucionari Antifaissista de Provença** (en francés *Front Révolutionnaire Antifasciste de Provence*), abreujat **FRAP**, es una organizacion antifaissista de la tendéncia maoïsta basada a Marselha. Seis adversaris principaus son l'Estat francés e lei grops d'extrèma drecha que son situats en Provença: l'Accion Francesa, lo Rassemblament Nacionau, la Liga dau Sud, la Liga dau Miegjorn, etc., que son considerats per l'organizacion coma sei serviciaus.

Lo grop es liat au Partit Comunista Maoïsta.

## Vejatz tanben

#### Liames extèrnes

* Facebook

##### Referéncias
Mszczonowieścice

**Mszczonowieścice** es un vilatge polonés imaginari dins lo roman de Kazimierz Sejda, *C.K. Dezerterzy* (1937). Es estat inventat per sotalinhar las dificultats de pronóncia de la lenga. Mszczonowieścice es dins la comuna de Grzmiszczosławice e lo districte de Trzcinogrzechotnikowo.

## Tanben veire
* Chrząszczyżewoszyce
Canton de Castilhonés

Lo **Canton de Castilhonés** es una anciana division administrativa situada en Agenés e en Perigòrd, dins lo departament d'Òut e Garona en region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. Las 10 comunas son adara dins lo canton de la Val de Dròt (burèu centralizator Miramont de Guiana). La lenga autoctòna es lo lengadocian brageiragués, qu'apèlan *perigòrd*.

## Composicion

## Istòria
Lo canton de Castilhonés se creèt a la Revolucion, mas las comunas de Caisac, Dosens, *Saint-Grégoire* (nom francés), adara dins Dosens e La Landuça èran del canton de Caisac, suprimit en 1801. Cavarc, un moment en Dordonha, fuguèt estacat a l'Òut e Garona en 1793 . La comuna de Serinhac del Puègbodon, creada en 1867, èra dins Sigalars e lo canton de Lausun.

Caisac, Cavarc, *Saint-Dizier* (nom francés), adara dins Cavarc, Dosens, *Saint-Grégoire* (nom francés), adara dins Dosens, Ferrançac, *Saint-Martin-Transfort* (nom francés), adara dins Ferrançac, La Landuça, *Gassas* (nom francés), adara dins La Landuça, Sent Quentin e probablament Sent Front (comuna de Castilhonés ?, en tot cas al nòrd de la vila) son perigòrdas, Lograta, Cèlas e Ròcadet, Valeta, adara dins Lograta, Montauriòl, Pompiac, adara dins Castilhonés e Serinhac son agenesas. Castilhonés aviá la particularitat d'èsser reivindicadas al còp per la diocèsi de Sarlat e la d'Agen. Mas perqué tant de comunas perigòrdas anguèron del costat òutegaronés a la Revolucion ? La rason es qu'èran deja de la jurisdiccion de Castilhonés (Serinhac solament en partida) o dins la de Caisac (las qu'èran après dins son canton) e a la fin de l'Ancian Regime, de sa subdelegacion .

A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, las 10 comunas del canton fuguèron plaçadas dins lo canton novèl de La Val de Dròt.

## Nòtas e referéncias
Lo Diari

**Lo Diari** *(ISSN : 2427–5735)* es una revista sus l'actualitat culturala occitana creada en 2008, editada per l'IEO Miègjorn-Pirenèus.

## Ligams
# Site de la revista
# Pagina Facebook
Lo Novèth Sarmonèir

**Lo Novèth Sarmonèir** èra un site internèt en gascon creat en març de 2019, ara desaparegut.  

## Ligams extèrnes
Mont Adams (Washington)

Lo **Mont Adams**, en anglés , del nom del president John Adams, es un estratovolcan actiu dins l'Arc volcanic de las Cascadas. Es la segonda pus nauta montanha dins l'Estat de Washington, après Mont Rainier, qu'es tanben un estratovolcan.

## Vejatz tanben

### Articles connèxes
* Cadena de las Cascadas

### Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Black Tusk

Lo **Black Tusk** es una ròca volcanica largament erodada d'una fòrma que recòrda una defensa de mòrsa, çò que li valguèt lo nom. Es situada dins lo Pargue Provincial de Garibaldi, en Colómbia Britanica a l'oèst de Canadà. Es considerat coma essent lo vestigi d'un estratovolcan d'andesita atudat que se seriá format al Pleistocèn.

Lo volcan aperten a la Cencha volcanica de Garibaldi que forma part de l'Arc volcanic de las Cascadas, emai que siá situat fòra del limit geografic de la Cadena de las Cascadas.

La primièra ascension del mont foguèt capitada per William J. Gray en 1912.

## Vejatz tanben

### Articles connèxes

### Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Sent Cibornet

**Sent Cibornet** (*Saint-Sibournet* en francés) es una anciana comuna perigòrda  situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Dempuèi 1829, es dins la comuna de Sent Martin de Vilarial.

## Geografia
Lo vilatge de Sent Cibornet es en riba de Dròt, a l'oèst de la comuna de Sent Martin de Vilarial.

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *S. Cybranet* (mapa de la prumièra mitat del sègle XVII), *S. Cibranet* (mapa del sègle XVII) .

*Sent Cibornet* es una alteracion de *Sent Cibranet* (fòrma diminutiva del latin *Cyprianum*) per metatèsi de l*'r* . L'evolucion es probablament [-sibrɔ'ne(t)] > [sibɔr'ne] (metatèsi) > [sibur'ne]. Quand lo nom èra [-sibrɔ'ne(t)], [ɔ] èra la modalitat de *a* abans nasala, mas quand lo contacte emb la nasala fuguèt perdut, [ɔ] se comportèt coma tot [ɔ] abans l'accent tonic e se regularizèt en [u].

I a un autre Sent Cibranet, mas son diminutiu s'explica perqué es a pauca distància de Sent Cibra (ancianament **Sent Cibran*). Sent Cibran èra un avesque de Cartage e martir del sègle III , mas i a d'autres sents del meteis nom, mai que mai occitans, dont un en Perigòrd al sègle VI, un autre en Provença, etc . Probable qu'es lo sent perigòrd qu'es onorat a Sent Cibornet.

## Istòria

## Demografia

* En 1793, la municipalitat èra « Villereal, Estrades, Devillac, Parizot et Sibournet », donc Vilarial, probablament *Estrada(s)* (comuna de Devilhac, Devilhac, *París* (?) e Sent Cibornet.
* Entre 1800 e 1806, possibla modificacion de territòri (al benefici de Vilarial, çò pus probable, o d'una autra comuna, mas pas de Sent Martin).
* Las donadas de la drecha del grafic, plaçadas automaticament, son las de la comuna entièra de Sent Martin de Vilarial.

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben

## Nòtas e referéncias
Mont Jefferson (Oregon)

Lo **Mont Jefferson** (en anglés *Mount Jefferson*) es un volcan de l'Arc volcanic de las Cascadas al centre d'Oregon, dins lo nòrd-oèst dels Estats Units d'America.

## Toponimia
La montanha (tanben nomenada *Vancouver* per los britanics, e *Seekseekqua* per los americans natius) foguèt apercebuda lo 30 mars 1806 per los membres de l'expedicion de Lewis e Clark que la batejèron aital en onor del president Thomas Jefferson.

## Geografia
### Situacion

### Topografia
thumb|upright=1.3|alt=Carte topographique du mont Jefferson.|Carte topographique du mont Jefferson.

### Idrografia

### Geologia

### Clima

### Fauna e flora

## Vejatz tanben

### Articles connèxes
* Arc volcanic de las Cascadas
* Cadena de las Cascadas

### Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Arc volcanic de las Cascadas

L'Arc volcanic de las Cascadas (anglés *Cascade Volcanoes*, *Cascade Volcanic Arc*, o tanben *Cascade Arc*) es un arc volcanic d'America del Nòrd que s'estend de la província canadenca de Colómbia Britanica al nòrd fins a l'estat american de Califòrnia al sud, passant per los estats de Washington e d'Oregon. Los 26 volcans que forman aquest arc volcanic son alimentats per un magma venent de la subduccion de la placa Juan de Fuca sota la placa nòrdamericana. E mai que prenga lo nom de la Cadena de las Cascadas, l'arc s'estend tanben en defòra d'aquesta sèrra.

## Geografia
### Topografia
### Geologia
## Erupcions de las Cascadas
Onze dels tretze volcans presents sul territòri dels Estats Units aguèron una erupcion durant los darriès , dont 7 durant los dos darrièrs sègles. Son recensadas mai de 100 erupcions en total pendent lo millenni dont fòrça foguèron explosivas. D'unes volcans pòdon èsser endormits pendent de centenas o milièrs d'ans entre dos erupcions çò que fa venir lo risc mens vesedor.
### Grandas Catastròfas

## Presença Umana

## Lista dels volcans

## Galariá

Image:Mount Rainier 7437.JPG|Lo Mont Rainier dempuei lo nòrd-èst
Image:MountMeagerPlinthCapricorn.jpg|Vista del Mont Meager
Image:Medicine_Lake_Volcano_from_Captain_Jack%27s_Stronghold_in_Lava_Beds_NM-750px.JPG|Vista de Medicine Lake dempuei lo bastion de Captain Jack.
Image:Mount_Garibaldi.jpg|Vista del mont Garibaldi (centre) dempuei Squamish, amb lo pic Atwell (dreit)
Image:Boulder_Glacier_3737.JPG|Lo Mont Baker e Boulder Glacier dempuei lo sud-èst
Image:Mount_Adams.jpg|Vista aeriana del Mont Adams
Image:Newberry_caldera.jpg|Lo Newberry Caldera, amb Lac Paulina, Lac East, e Big Obsidian Flow
Image:Crater_Lake_2.jpg|La caldera de Mont Mazama, emplit per Lac Crater


## Vejatz tanben
### Articles connèxes
* Cadena de las Cascadas

### Ligams extèrnes

*  Observatoire volcanologique des Cascades

## Nòtas e referéncias
Three Sisters (Oregon)

Las **** (literalament las « tres sòrres ») son tres volcans situats dins l'Arc volcanic de las Cascadas, al centre de l'estat american d'Oregon, dins lo nòrd-oèst dels Estats Units.

## Vejatz tanben

### Articles connèxes
* Cadena de las Cascadas

### Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Montgarri

**Montgarri**, qu'abantes ère un municipi, ei ua entitat de poblacion deth municipi de Naut Aran, ath terçon de Pujòlo dera Val d'Aran (Part d'Occitània der Estat espanhòl e de la Generalitat de Catalonha).

Ei situat a 1.645 metres d'altitud, en baishant deth Plan de Beret. Ara, non i a cap abitant censat. Eth despoblament deth pòble que se realizèc entre 1945 i 1955 a causa des dificultats dera agricultura de nauta montanha e der exòdi rurau.

Ath costat deth santuari i avia una rectoria i un espitau. Actuaument, ath lòc dera rectoria i a un refugi e tanben ua bòrda que hè de restaurant.

Aué, ei un lòc d'excursion e de torisme.
vinheta|Montgarri

## Lòcs d'interés

Santuari romanic de Montgarri deth sègle XVI, situat ena polida val deth riu Noguèra Palharesa. I destacam eth campanar acabat en flècha octogonau. Er edifici originau datava d'entre 1117 e 1119.

## Hèstes locaus

Romiatge ara verge de Montgarri es dies 2 de juriòl i 15 d'agost.
Aurelhac

**Aurelhac** (*Aureillac* en francés, oficialament), èra una comuna occitana de Lengadòc, administrada pel departament de Gard de l’estat francés. En 1813, es annexada per la comuna vesina d’Arpalhargues que ven Arpalhargues e Aurelhac.
## Nòtas
Nauta Califòrnia

La **Nauta Califòrnia**, (en espanhòl: *Alta California* sonada tanben *Nueva California* , *California Septentrional* , *California del Norte* o *California Superior*), es un territòri que se formèt en 1804 quora la província de Las Califòrnias, qu'èra alara una part de la colonia espanhòla de la Nòva Espanha, foguèt devesida en dos long d'una linha que desseparava las missions franciscanas al nòrd de las missions dominicanas al sud. La part sud venguèt lo territòri de la Peninsula de Bassa Califòrnia o *California Vieja* (« Califòrnia Vièlha »), mentre que la part nòrd èra la *California Nueva* (« Nòva Califòrnia »). Correspond als estats actuals (dels Estats Units) de Califòrnia, Nevada, Utah, Arizòna del nòrd et Wyoming del sud-oèst.

## Vejatz tanben

## Articles connèxes
* Califòrnia

### Ligams extèrnes
*  Worldstatesmen.org: Provinces of New Spain
*  Alta California grants in UC Library System ''Calisphere''
*  Mexican Land Grants of Santa Clara County at the University of California, Berkeley, Earth Sciences & Map Library
* 

## Nòtas e referéncias
Arpalhargues

**Arpalhargues** (*Arpaillargues* en francés, oficialament), èra una comuna occitana de Lengadòc, administrada pel departament de Gard de l’estat francés. En 1813, annèxa la comuna vesina d’Aurelhac e ven Arpalhargues e Aurelhac.
## Nòtas
Monterey (Califòrnia)

**Monterey** (en espanhòl: *Monterrey*; literalament *Mont Rei* o *Montrei* en occitan), es una vila situada al sud de la Baia de Monterey de la còsta centrala pacifica de l'estat american de Califòrnia. Fondada lo 3 de junh de 1770, Monterey  foguèt la capitala de Nauta Califòrnia entre 1777 e 1850.

## Geografia

### Clima

## Istòria

Fondat per l'explorador e governador colonial catalan Gaspar de Portolà. Èra la capitala de Nauta Califòrnia jos Nòva Espanha e Mexic, de 1777 fins a 1845.

## Demografia

## Personas ligadas a Monterey
* John Steinbeck, escrivan

### Personas celèbras nascudas a Monterey
* Tory Belleci, (veire tanben *[[MythBusters]]*) presentador de television american
* Lisa Bruce, productor de cinèma american
* Peter J. Cutino, educador e entrenador en cap de vater pòlo a l’Universitat de Califòrnia a Berkeley
* Olin Dutra, campion de gòlf american
* Katerina Moutsatsou, actritz grèga

## Nòtas e referéncias
Bèlmontés de Perigòrd

**Belmontés de Perigòrd** (en francés *Beaumontois en Périgord*) es una comuna novèla perigòrda creada lo 1èr de genièr 2016, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Recampa las ancianas comunas de Bèlmont (capluòc), La Bocariá, Nojals e Clòtas e Senta Sabina e Bòrn, vengudas caduna de las comunas delegadas.

## Geografia

vinheta|

## Toponimia

Veire a Bèlmont, La Bocariá, Nojals e Clòtas e a Senta Sabina e Bòrn.

## Istòria
## Administracion

## Demografia
* En  la populacion èra de  abitants.
* En  la densitat èra de 

## Lòcs e monuments

Beaumont-en-perigord.jpg|Bèlmont.
Église_Saint-Laurent-et-Saint-Front_de_Beaumont-du-Périgord_-8.JPG|Façada de Sent Laurenç e Sent Front, Bèlmont.
Beaumont-du-Périgord_église_nef.JPG|La nau unica de la glèisa de Bèlmont (vòutas del sègle XIX).
BEAUMONT-DU-PERIGORD_(Dordogne)_-_Château_de_Bannes.JPG|Castèl de Banas (nom supausat), a Bèlmont.
Beaumont-du-Périgord_Bannes_église_(1).JPG|Sent Martin de Banas.
Nojals_dolmen.JPG|La passada cobèrta del Blanc, a Nojals e Clòta.
Nojals-et-Clotte_-_Église_Sainte-Anne_de_Clotte_-01.jpg|Senta Anna de Clòtas.
Labouquerie.jpg| La glèisa de La Bocariá.
Maison_à_empilage_de_planches_des_Jouandis,_Ouest.jpg|Ostal d'empilament de fustas als Joandís, Senta Sabina e Bòrn. 
Sainte-Sabine-Born_-_Eglise_de_Born-de-Champs.JPG|Sent Cristòfol (nom supausat) de Bòrn.
Dolmen_de_Cugnac.jpg|Sibornièr de *La Casa del Lop* (nom supausat), a Cunhac (anciana parròquia), comuna de Senta Sabina e Bòrn.


Veire a Bèlmont, La Bocariá, Nojals e Clòtas e a Senta Sabina e Bòrn.

## Personalitats ligadas emb la comuna
Veire a Bèlmont, La Bocariá, Nojals e Clòtas e a Senta Sabina e Bòrn.

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes
## Nòtas
Mont Diablo

**Mont Diablo** (lit. "Mont Diable") es una montanha de la cadena Diablo. Es situada dins lo Comtat de Contra Costa a l'èst de la Baia de San Francisco en Califòrnia del Nòrd, al sud de la vila de Clayton e al nòrd-èst de Danville. En raison de sa granda prominéncia, sos pics mai nautas son visibles de la majoritat de l'Airal de la Baia de San Francisco, sovent en forma de dobla piramida.

## Nòtas e referéncias
Salinas (omonimia)

**Salinas** pòt designar:

Nom comun: 
* Salinas, fòrma plurala del mot salina.
Un toponim:
* Salinas, municipi espanhòl d'Alacant.
* Salinas, vila americana de Califòrnia.
* Arcos de las Salinas, municipi espanhòl de Teròl
* Salinas del Manzano, municipi espanhòl de Cuenca.
* Monteagudo de las Salinas, municipi espanhòl de Cuenca.
* Salinas de Pisuerga, municipi espanhòl de Paléncia.
* San Miguel de Salinas, municipi espanhòl d'Alacant
Una persona:
* Carlos Salinas de Gortari, òme politic mexican
Val d'Augal

**Val d'Augal** (oficialament en francés *Val-d'Aigoual*) es una nòva comuna occitana de la Cevena (Lengadòc), situada dins lo departament de Gard e la region d’Occitanie. Es creda lo 1èr de genièr de 2019 per la fusion de Valarauga e Nòstra Dama de la Rovièira que venon comunas delegadas. Lo caplòc es a Valarauga.

## Nòtas
Illa de Brescon

L’**illa de Brescon** o *illa del Fòrt Brescon* es una pichona illa mediterranèa d’Occitània que depend de la comuna d'Agde. Foguèt fortificada pel partit uganaud.
Sant Cristòu e Verargas

**Sant Cristòu e Verargas** (*Entre-Vignes* en francés) es una comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament d'Erau e la region . Se creèt lo 1èr de genièr de 2019 per la fusion de Verargas e Sant Cristòu.

## Demografia
* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben
* Comunas d'Erau
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Ostal de Latròba

L’**ostal de Latròba** o **familha de Latròba** es una familha sortida de Montbequin, en Occitània, qu’en causa de l’exilh uganaud s’escampilhèt de pel mond.

Demèst sos enfants mai coneguts:
* Benjamin Henry Latrobe (1764-1820), arquitècte angloamerican (ostal blanc de Washington, catedrala de Baltimore...)
* Benjamin Henry Latrobe II (1806-1878), engenhaire american (maites ponts de camin de fèrre)
* Charles Joseph La Trobe (1801-1875), militar anglés, primièr governador de la colonia australiana de Victòria
* Christian Ignatius Latrobe (1758-1836), eclesiastic e compausitor anglés (fraire de Benjamin Henry lo vièlh; paire de Charles Joseph)
* Ferdinand Claiborne Latrobe (1833-1911), òme politic american, cinc còps cònsol màger de Baltimore (1875-1877, 1878-1881, 1883-1885, 1887-1889 e 1891-1895)
* Jean Henri Bonneval La Trobe (1670-1760), lo primièr exilhat, nascut a Vilamur e mòrt en Irlanda.
París (Perigòrd)

**París** (*Parisot* en francés e oficialament) es una seccion comunala e una anciana comuna perigòrda, reünida a Vilarial en 1839. Èra administrativament del departament d'Òlt e Garona.

## Istòria
Las comunas de Vilarial e París son reünidas lo 25 de julhet de 1839.
## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *(parrochia Sancti Stephani prope) Parisius*, en latin, en 1259 , *Paris* , *Paris* , *Paris Ht* (lo capluèc de parròquia, sus sa tuca) e *Paris Bas* (un vilatge a l'oèst) . Fan supausar que lo nom ancian èra *París*, mas sabèm pas cossí lo nom se ditz adara. Lo nom sembla format sul modèl de París, capitala de França.

## Referéncias
París (omonimia)

**París** es un toponim galloromanic:
* París, ciutat de França, capitala de l’estat
* París (en francés, *Parizot* o *Parisot*), anciana comuna perigòrda

## Tanben veire
* Paris
* Parisòt
Pic Lassen

Lo **Pic Lassen**, en anglés *Lassen Peak* o comunament *Mount Lassen*, es lo volcan actiu pus al sud de la cadena de las Cascadas, situat dins la region de las Cascadas de Shasta de Califòrnia del Nòrd e de l'Oèst dels Estats Units. Fòrma partida de l'arc volcanic de las Cascadas, que s'esten del sud-oèst de Colómbia Britanica cap al nòrd de Califòrnia. Lo Pic Lassen atenh un altitud de 3 187 m al dessús de la partida nòrd del Val de Sacramento. Abriga de nombrosas espècias de flòra e de fauna demest sas abitats divèrsas, somesa a de frequentas nevadas e atenhon de las altituds elevadas.

## Vejatz tanben
Parc Nacional Volcanic de Lassen
## Nòtas e referéncias
Nòrd-oèst Pacific

Lo **Nòrd-oèst Pacific** (en anglés ***Pacific Northwest*** o abreujat ***PNW***) es una region del nòrd-oèst de l'America del Nòrd.
Inclutz tota la region compresa entre la còsta pacifica e lo *[[Continental Divide]]* (es a dire l'aigavèrs dins les montanhas Rocosas) e compren la totalitat dets Estats americans de Washington, d'Oregon, d'Idaho, una granda part de la província canadenca de la Colómbia Britanica e lo sud-èst d'Alaska, lo nòrd de Califòrnia, una part de Montana e del Territòri de Yukon.

La region amassa aperaquí 25 milions de personas, las vilas pricipalas son Vancouver, Seattle e Portland.

## Veire tanben
### Articles connèxes
*Cascàdia
### Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Lista de las municipalitats de Califòrnia

Aquest article lista las municipalitats de l'Estat american de Califòrnia per ordre alfabetic. Elles regroupent une grande partie, mais pas la totalité, de la population de l'État. De nombreuses localités ne sont pas incorporées, c'est-à-dire ne disposent pas du statut de municipalité, parmi lesquelles plusieurs villes importantes en termes de population, et dépendent directement du gouvernement du Comtat auquel elles appartiennent. Certains Comtats ruraux peu peuplés comptent ainsi parfois seulement une ou quelques municipalités, le reste des localités restant non incorporées. Pour en savoir plus, lire l'article *[[Comtat dels Estats Units]]*.

__NOTOC__

## A

## B

## C

## D

## E

## F

## G

## H

## I

## J

## K

## L

## M

## N

## O

## P

## R

## S

## T

## U

## V

## W

## Y

## Ligams extèrnes

* cacities.org Lista de las 478 vilas amb ##son populacion, mise à jour du 3 octòbre 2003.

## Nòtas e referéncias
Paris (omonimia)

**Paris** pòt èsser:
* Paris, un eròi mitologic gregal
* lo nom en francés de París, capitala de l’estat francés
* Paris l'Hôpital, comuna bergonhosa

## Tanben veire
* París
* Parisòt
Canton de Montclar d'Agenés

Lo **canton de Montclar d'Agenés** es un anciana division administrativa d'Agenés, situada dins l'arrondiment de Vilanuèva d'Òut, lo departament d'Òut e Garona e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. Las 9 comunas son dempuèi 2015 dins lo canton del Liuradés (burèu centralizator Senta Liurada). La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian, dins sa varianta brageiraguesa al nòrd.

## Composicion

## Istòria
## Nòtas
Arrondiment de Vilanuèva d'Òut

**L'arrondiment de Vilanuèva d'Òut** es una division administrativa e una anciana division electorala  francesa situada mai que mai en Agenés e tanben en Perigòrd, dins lo departament d'Òut e Garona en region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Lo capluèc es Vilanuèva d'Òut. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian agenés o brageiragués.

## Composicion
### Abans 2015
L'arrondiment compreniá 11 cantons :
* Canton de Cancor
* Canton de Castilhonés
* Canton de Fumèl
* Canton de Montclar d'Agenés
* Canton de Montflanquin
* Canton de Pena d'Agenés
* Canton de Senta Liurada
* Canton de Tornon d'Agenés
* Canton de Vilanuèva d'Òut-Nòrd
* Canton de Vilanuèva d'Òut-Sud
* Canton de Vilarial

### Dempuèi la refòrma cantonala aplicada en 2015
La composicion e lo nombre de comunas de l'arrondiment a pas cambiat e demòra de 92. I a pas agut de fusion de comunas (escrit en 2020) e an pas modificat la plaça de cada comuna per l'ajustar a una intercomunalitat (de comunas de la Comunautat d'aglomeracion del Grand Vilanovés an demorat dins l'arrondiment d'Agen).

## Istòria
Entre 1790 e 1795, Montflanquin e Vilanuèva d'Òut èran capluècs de districtes.
Veire Districtes d'Òut e Garona.

## Nòtas
Canton de Vilarial

Lo **Canton de Vilarial** es una anciana division administrativa situada en Perigòrd e en Agenés, dins l'arrondiment de Vilanuèva d'Òut, lo departament d'Òut e Garona en region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. Las 13 comunas son adara dins lo canton del Naut Agenés Perigòrd (e tanben dins la Comunautat de comunas de las Bastidas en Naut Agenés Perigòrd). La lenga autoctòna es lo lengadocian brageiragués, qu'apèlan *perigòrd*.

## Composicion

## Istòria
Las comunas del canton èran màgerment de la jurisdiccion de Vilarial o dins la de Montaut (Bornèl e Montaut). Las de la jurisdiccion de Vilarial èran en pichona partida en Agenés : Vilarial, Sent Estèfe de ''Lézenne'', Devilhac, dins l'archipreirat de Vilarial, Estrada (comuna de Devilhac) dins l'archipreirat de Fumèl. La màger part de la jurisdiccion de Vilarial èra en Perigòrd, diocèsi de Sarlat : Sent Martin del Dròt, *París* o *Parisòt* (comuna de Vilarial), Trolhac, Parrancuèch, Sent Cibornet (comuna de Sent Martin de Vilarial), de l'archipreirat de Capdròt, Ribas e Masièras, de l'archipreirat de Palairac, Dodrac e Naressa, de l'archipreirat de Bonhagas. Aquelas parròquias èran tanben de la subdelegacion de Castilhonés . Precisem que Bòrn èra dins son canton abans 1801, que compreniá tanben Montaut  e Bornèl .

## Nòtas