open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Heinrich Otto Wieland

**Heinrich Otto Wieland** (n. en 1877, m.1957) foguèt un quimista alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1927.
Plan de Sant Miquèu

La **plaça Joan Jaurés**, conoissuda aperavans sota lo nom de *Plan de Sant Miquèu*, popularament afrancesat en *La Plaine*, es una plaça de Marselha que s'atròva entre lo baloard Chave e la Canabiera, en dessús de la linha de Tramway que parte de la gara de la Blancarda e que s'acaba a Noalhas. Fòrça conoissuda dei marselhés per son mercat, lo Plan de Sant Miquèu formava ambé lo cors Julian fins leis annadas 1970 lo còr dei mercats marselhés, que i demorava lo mercat de gròs. Uei i demòra un mercat au detalh ben provesit. Es tanben conoissuda la plaça Joan Jaurés per sei bars, restaurants e salas de concèrt que ne fan un dei luecs pus animats dei nuechs marselhesas.

Es dins aqueu quartier que s'atròvan d'associacions viradas devèrs la cultura occitana  coma l'Ostau dau País Marselhés, Massilia Chourmo, MicMac ò lo liame. Leis grops de musica occitans coma D'Aquí Dub, Lo Còr de la Plana, Gacha Empega, Original'Occitana e Massilia Sound System virèron premier e totjorn viran dins lei nombrosei salas dau quartier. Aquela orientacion  dau quartier es pas nòva, qu'es au Teatre Nau, pròche lo Plan de Sant Miquèu que fuguèt presentada la Pastorala Maurel per lo premier còp, au sègle XIX. Tanben au començament dau sègle XX, un marselhés anomenat Loís Focard jogava de pichonei pèças de teatre fòrça populara en provençau au mitan de la Plaça.
De notar tanben que Victor Gelu i demorèt un temps, au crosament de la Plaça e de la carriera de la bibliotèca.

Leis estrangiers que visitan Marselha s'estonan soventei-fes de son nom *La Plaine* estent que la plaça es ben de bòn un plan ! Sota l'influéncia dau francés, s'emplega de còp ara la forma *La Plana* per nomenar en occitan aquela plaça.
Soledad Pastorutti

**Soledad Pastoruti** (Arequito, Província de Santa Fe, lo 12 d’octòbre de 1980) (chafrada la “Sole” o l’’Hurancán d’Arequito”) qu’ei ua cantaira folclorica e de varietat argentina revelada a la hestejada de Cosquín de 1995. Qu’a perseguida ua carrièra dens tota America latina e contribuit dab un son navèth e un acompanhament particular deus sons musicians a l’evolucion de la musica folclorica argentina.

Qu’a enregistrat mantuns discs dab quauques duòs dab la soa sòr Natalia Pastorutti.

## Ligam extèrne
* laSole.net
Jacinto Benavente

**Jacinto Benavente y Martínez** (Galapagar (Madrid), lo 12 d'aost de 1866 - Escalona (Toledo), lo 14 de Julhet de 1954) foguèt un escrivan espanhòl. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura de l'an 1922.

## Òbras
172 òbras entre las qualas:
* *Rosas de otoño* (1905)
* *Los Intereses creados* (1907)
* *Señora ama* (1908)
* *El Nietecito* (1910)
* *La malquerida* (1913)
* *La ciudad alegre y confiada* (1916)
* *Campo de armiño* (1916)
* *Lecciones de buen amor* (1924)
* *La mariposa que voló sobre el mar* (1926)
* *Pepa Doncel* (1928)
* *Vidas cruzadas* (1929)
* *Aves y pájaros* (1940
* *La honradez de la cerradura* (1942)
* *La infanzona* (1945)
* *Titania* (1946)
* *La infanzona* (1947)
* *Abdicación* (1948)
* *Ha llegado Don Juan* (1952)
* *El alfiler en la boca* (1954)

## Ligam extèrne
* http://www.segundarepublica.com/index.php?id=3&opcion=8 
* https://web.archive.org/web/20040512123509/http://personal.telefonica.terra.es/web/tdb/servanto.htm
Palmon

vinheta|drecha|230px|Los '''palmons''' a costat del còr e dels grands vaissèls dins lo pitre.

Lo **palmon** (var. **paumon**) es l'organ essencial de la respiracion pels vertebrats, que los mai primitius son los dipnòus.

Sa foncion principala es lo carreg de l'oxigèn de l'aire atmosfèric dins la circulacion sanguina, e l'excrecion del dioxid de carbòni de la circulacion sanguina cap a l'atmosfèra . Aquel escambi de gases es complit dins una mosaïca de cellulas especializadas que forman de milions de saquetons d'aire sonats alveòls. Los palmons an tanben de foncions non respiratòrias.

## Nòtas
Estadi Velodròm

L**'Estadi Velodròm** es l'estadi ont jòga l'equipa de fotbòl de l'Olimpic de Marselha dempuei junh de 1937. L'Estadi deu son nom a la pista ciclista uei desapareguda. Proprietat de la Municipalitat de Marselha, L'Estadi Velodròm es gestionat per la societat Arema, dins l'encastre d'una concession ligada a la renovacion començada en 2011. Per la Copa dau mond 1998, la capacitat de l'estadi passèt de  a  plaças. Lo recòrd d'afluéncia ( espectators) data dau 6 de mai de 2004 per la partida contra Newcastle United en Copa de l'UEFA. En 2014, la renovacion de l'estadi s'acaba amb una nòva capacitat de  sètis.

## Lei diferentei renovacions

L'estadi a subit diferentei renovacions. L'estadi foguèt inaugurat en 1937 per una victòria còntra leis Italians dau Torino FC. La primiera renovacion a luòc per la copa dau mond de 1998. La renovacion comença lo 18 de febrier de 1996 per la demolicion parciala de la tribuna Joan Boin. Leis òbras finisson fòrça criticadas; se ditz que l'estadi es tròp envasat, l'ambient es tròp diferent d'abans, pasmens i aviá mens de plaças dins l'ancian estadi.
En 2011, l'estadi entamena un nòva renovacion, en rason de l'atribucion a la França dau Campionat d'Euròpa dei Nacions. La capacitat serà portada a  sètis e lo teulat que demandavan totei lei costumiers dei travèias marselhesa serà pausat, fasent dau Velodròm un deis estadis mai modèrnes d'Euròpa tota e classificat cinq estèlas dins l'indici UEFA, çò que li permetrà d'aculir de finalas de copas europencas.
  
## Liame extèrne
https://web.archive.org/web/20140413094805/http://www.arema-velodrome.com/

## Fotografias


Imatge:Entrée des joueurs.jpg|
Imatge:Tifo Virage Sud OM Lille.jpg|
La Braunha

**La Braunha** (*La forêt de la Braunhie* en francés) es un airal bartassièr de 2600&nbsp;ha pel Causse de Gramat. Es una de las atraccions màgers del Pargue Natural Regional dels Causses de Carcin. Se situa mai que mai sus las comunas de Canhac e de Fontana.

## De venir veire
* las pelenas
* las igas
* los lacs de Sant Naufasi
* las pèiras levadas
* las orquidèas
* las fedas del causse, dels uèlhs macats
* las parets amb los sautadors, los comptadors e autres sistèmas
* las casèlas, sètis e autras cabanas de pastre
* los lauzèrts (loc. lusèrp), demest los pus bèls d'Euròpa 

## Braunha e poesia
Dins lo recuèlh de poesia *[[Al Clar del Temps]]* l'abat Silvan Tolze evòca los païsatges de la Braunha e lo , especialament dins lo poèma "La Centena de mon país":

[...]
Mas amor qu'aicí las magrièras fan
D'un estiu sens aiga un ivèrn sens pan,
Cava de laquets, o bon Sant Naufari,

Que los pastorèls sempre i menaràn
Beure lors borrets, anhels e vacivas,
Abans d'i levar de tendas de grivas
Quand lo cantalés agrempís lo ram.
[...]

(Font: *[[Al Clar del Temps]]*, Silvan Tolze, Estampariá Gerbèrt, Orlhac, 1968)
Arthur Harden

**Arthur Harden** (n. en 1865, m.1940) foguèt un quimista anglés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1929.
Silvan Tolze

**Silvan Tolze**, tanben conegut coma **l'abat Tolze**, (Lo Caire, comuna de Grialon, Carcin, 9 de genièr de 1911 - 15 de mai de 1993) foguèt un eclesiastic, poèta e escrivan occitan de Carcin. Foguèt majoral del Felibritge en 1961, sòci de l'Acadèmia dels Jòcs Florals e president de l'Escòla Occitana de 1973 a 1989. Foguèt tanben curat de Trespotz de 1939 a 1991.

## Sas òbras
* *[[Mistral]] et le peuple occitan, 1931.
* *La Canta del Faidit, poëmas*, 1954.
* *À la recherche de Clément Marot*, 1962.
* *Al clar des Temps / Couleur du temps*', 1968.
* *Comme mes songes vont, Poèmes français*
* *Au vent des jours, Proses et maximes*
* *Gafa per rire, Cronicas''

## Vejatz tanben
*
Sant Naufasi

**Sant Naufari** (pronóncia locala: ʃen nɔwˈfaʒi) es un ermita carcinòl del sègle VIII. Es una figura mai que mai legendària ligada a l'airal de La Braunha e al vilatge de Canhac.

Bastiguèt per la Braunha los lacs diches, encara uèi, lacs de Sant Naufasi

## Ligams extèrnes
* Sant Naufasi Ermita carcinòl del sègle VIII article de Pèire Dalon, Bulletin de la Societat dels Estudis d'Òlt
Blaise Cendrars

**Blaise Cendrars** (nascut **Frédéric Louis Sauser** en 1887, mòrt en 1961) foguèt un escrivan e poèta soís, naturalizat francés en 1916.
George Tupou V

**Siaosi Tāufaʻāhau Manumataongo Tukuʻaho Tupou** dit **"George" Tupou V** estot lo rei de Tònga de 2006 a 2012.

## Referéncias
Jacob Stainer

**Jacob Stainer**  ([Absam]], Àustria, c. 1617 - 1683) que ho un laütièr austriac tanhent de l'escòla de Cremona e deus Amati mei que mei (çò qui's coneish en véder las vòutas pronciadas deus son instrunents). Qu'èra de la generacion anteriora a la d'Antonio Stradivari e los son instruments que hon a còps mei recercats que'us deu mèste cremonés.

Las signatura de Stainer suber las etiquetas deus sons instruments qu'èra deu tipe :

Jacobus Stainer in Absam 
prope Oenipontum fecit 1663 

Deu talher de Steiner que gessón vriulons, vriulons altos, violoncèls e contrabassas.
Abadiá de Senhanca

L**'abadiá de Senhanca** es un edifici religiós cistercian pròche la localitat de Gòrda, en Provença, en Occitània.

## Istòria

Nasquèt coma comunautat de monges cistercians en 1148, provenents de l'abadiá de Masan en Vivarés, sota lo patronatge d'Alfant, evesque de Cavalhon, e de Ramon Berenguier II, còmte de Provença. Consagrada en 1178, coneguèt son esplendor maxima dau sègle VIII au sègle XIV, en arribant de possedir quatre molins, sèt granjas e de tèrras nombrosas en Provença. En 1544, amb lei guèrras de religion, lo monastèri foguèt devastat.

Es ren qu'en 1854 que lo luòc se faguèt crompar tornarmai per una comunautat nòva de monges cistercians de la Concepcion Immaculada, sota una règla mens estricta que la de l'òrdre de la Trapa. La comunautat foguèt fòrabandida entre 1903 e 1926 e tornèt au sèti de l'òrdre, l'abadiá de Lerins a l'illa de Sant Onorat, pròche Canas. En 1988, amb la renaissença dei vocacions a l'ostau maire de Lerins, una comunautat pichona de monges se reïnseriguèt a Senhanca.

## Arquitectura

La glèisa construcha en forma de crotz de tau, amb una absida que projècta mai enlà dei parets exterioras de l'abadiá, es tras qu'austèra, coma es tipic deis edificis cistercians. Lei clastras son lo luòc de passatge que comunica amb lei diferentei parts dau monastèri. La sala capitulara, gràcias ai sièis vòutas de crotz ogivalas, se caracteriza per la finesa de son acostica (èra la sola estança ont èra permés de parlar), amb l’abat au centre e la Tarasca, figura dau demòni, escultada au davant dei clastras.

Un pauc inusualament, lo costat extrèm orientau liturgic agacha devèrs lo nòrd, perque la vau estrecha e isolada ofririá ges d'espaci per una aculhença convencionala.
Fernando de Noronha

thumb|200px|Carta de l'archipèla de Fernando de Noronha.
thumb|200px|Vista de l'illa de Fernando de Noronha.
**Fernando de Noronha** es un archipèla brasilièr format per 21 illas e ròcas, situadas a la latitud 3° 51’ S e la longitud 32° 25’ O, amb una superfícia totala de 21&nbsp;km².

Solament l'illa principala, Fernando de Noronha, amb 17&nbsp;km², es abitada. Sa populacion totala èra 2051 abitants en 2000. Es situada a 360&nbsp;km a l'èst de la vila de Natal, al Rio Grande do Norte.

Constituís una municipalitat especiala de l'estat brasilièr de Pernambuco (e mai s'es mai pròcha del Rio Grande do Norte).
Jean-Baptiste Vuillaume

**Jean-Baptiste Vuillaume** (Mirecourt, lo 7 d'octobre de 1798 - París, lo 19 de març de 1875) qu'ei lo mei famós deus laütièrs francés deu sègle XIX. 

Que vadó a Mirecourt capitala francesa de la laüteria on aprengó deu son pair lo son mestièr. En 1818, que devarè a París entà tribalhar dens los talhers de François Chanot puish, en 1821, en çò de Lette Joseph Dominique dab qui aubrire, en 1824, ua botiga aperada *Lette et Vuillaume* carrèra Croix-des-Petits-Champs. En 1827 qu'arrcevó la medalha d'argent a l'exposicion mondiau de París e en 1828 qu'aubrí la soa botiga deu 46 carrèra Petits-Champs. 

Durant la soa carrièra que copiè mantun instruments e italians mei que mei. Que sabó innova tanben totun e qu'ei l'autor deu màger instrument de còrdas hergada de l'istòria : l'octobassa.

Que ho tanben ua personalitat mondana de la purmèra dens lo París deu sègle XIX en contacte dab los grans artistas e scientifics deu son temps dab qui e miè las soas recercas artisticas e tecnicas de laütièr. Qu'avó justament lo fisician acostic Karl Rudolf Koenig com aprenedís.

Uei lo dia, los sons instruments que son recercats per concertistas deus màgers.

## Quauques violonistas qui an avuts de vriulons de Vuillaume

*Charles-Auguste de Bériot (1802 - 1870) apreciava los sons arquets
*Henri Vieuxtemps (1820 - 1881)
*Camillo Sivori  (1815 - 1894) 
*Joseph Joachim (1831 - 1907) 
*Eugène Ysaÿe (1858 - 1931) 
*Joseph Suk (1874 – 1935)
*Jacques Thibaud (1880 - 1953)
*Fritz Kreisler (1875 - 1962)
*Isaac Stern (1920 - 2001)
*Joseph Hassid (1926 - 1950)
*Ruggiero Ricci (1918 -)
*Aaron Rosand (1927 -)
*Cristian Rossi (1948 -)
*André Rieu (1949 -)
*Hilary Hahn (1979 -)
*Pierre Fouchenneret (1985 -)
*Patrice Fontanarosa (1942 -)
*Hélène Collerette
*Olivier Pons (1970 -)
*Nemanja Radulovic (1985-)
*Quatuor Modigliani (2003-)
John Couch Adams

**John Couch Adams** (n. 1819, m. 1892) foguèt un astronòm britanic qu'a predit l'orbita del planeta Neptun, en 1845, amb l'usatge solament de matematica.
Octobassa

L**'octobassa** qu'ei un instrument de còrdas hregadas e lo mei gran e lo mei grave de la familha deu vriulon. Qu'ei acordada ua terça en devath de la cotrabassa (e certas contrabassa que possedan quitament ua còrda autan grava) dab sonque tres còrdas (ut1, sol 1 e ut 1) mes dab un son hèra poderós per'mor de l'endom de la soa caisha de resonància. Qu'ei longea de 3,48 m.

Que ho inventada e fabricada en purmèr peu famós laütièr deu sègle XIX Jean-Baptiste Vuillaume entà interpretar composicions d'Hector Berlioz. L'instrument que presentat a l'exposicion mondiau de París de 1855. De las duas octobassas de Vuillaume ua que's troba dens lo Musèu de la Musica, a París, e l'auta a Viena.
Rites e costumas en Occitània

Los rites e costumas varian segon los parçans occitans, mas un cèrt gra d'unitat demòra.

## Costumas de l'annada
### Cap d'an

### Los Reis magues
Lo 6 de genièr es el jorn per celebrar los Reis Magues. Tradicionalament la còca dels Reis se coneis coma la fogaça dels reis, la corona dels reis, la crostada o lo pastís.

### Carnaval

### Mes de mai

### Fuòc de Sant Joan

### Nadal
* Los Tretze dessèrts (Provença)

## Costumas de la vida
### Noviatge
* far vistalhas

### Maridatge

## Costumas de dòl
* ocultar los miralhs amb una pèça de tela
* anonciar lo decès al bestial
* arrestar los relòtges

## Vejatz tanben
* cresenças popularas
Cresenças popularas

Las **cresenças popularas** o **supersticions** son un fach important de cada cultura o civilizacion. Las cresenças popularas especialament occitanas son mai que mai ruralas. Mas se pòt tanben mencionar lo desvolopament de çò que li dison legendas urbanas.

## Lo Missant uèlh

## Cresenças ligadas al bestial
* lo crit del **galgalet** o **gargalin** (Carcin): es lo crit que fa la pola qu'imita lo gal. Pòrta mala sòrt. La sancion es immediata. La galina se fa talhar lo còl.
* "après cent ans la vaca torna a l'estable", valent a dire la meteissa vaca. Al delai de la nocion de recomençament perpetual, es l'idèa qu'un eveniment se torna produire al cap d'un periòde donat. Per exemple, un ostal abandonat, un jove coble lo crompa, un mainatge nais pel primièr còp dempuèi 50 ans.

## Vejatz tanben
* Apotropaïsme Article "apotropaïsme" dins lo Wikiccionari.
Macau

**Macau** (; en chinés: 澳门; en portugués: *Macau*), oficialament la **Region Administrativa Especiala de Macau**, es una ciutat e una de las doas regions administrativas especialas —amb Hong Kong— de la
Republica Populara de China.
Lo gentilici es **macanean -a**.

## Istòria
Los mercants portugueses s'installèron a Macau al sègle XVI. Fòrça dels mercants estrangièrs daissèron Macau per Hong Kong aprèp la Guèrra de l'Òpi en 1841. Los afars e las activitats economicas a Macau declinèron. Administrat per Portugal fins en 1999, èra la mai vielha colonia europèa en China. Lo poder administratiu sobre Macau foguèt transferit a China en 1999.

## Economia

A l'ora d'ara Macau a desvolopat d'industrias coma textils, electronica e joguets, e tanben una industria toristica significativa amb una larga causida d'ostalariá, restaurants e casinòs. Coma dins lo passat, l'economia de Macau es estrechament ligada a la de Hong Kong e de la region del dèlta del fluvi de las Pèrlas en China continentala, qu'es qualificada coma un dels Tigre d'Asia de l'Èst. Amb de bonas infrastructuras, Macau provesís de bons servicis financials e bancaris, personals administratius, equipaments de transpòrt e comunicacions.

## Nòtas e referéncias
Galilèa

**Galilèa** es una region del nòrd d'Israèl situada entre los monts Hermon (), Carmèl () e Guilboa () e la val de Jordan, inclusent lo lac de Tiberiàs (). Al còr se quilha lo mont Tabòr ().

Lo territòri foguèt confiat a Eròdes Antipas de 4 abC a 39, puèi a son nebot Eròdes Agripa I de 41 a 44. D'aquí endavant, foguèt incorporat a la província romana de Judèa, que en 135 venguèt part de la província de Siria Palestina.

## Vejatz tanben
* Tiberiàs
* Cafarnaom
* Nazaret
Cartagena

**Cartagena** pòt significar las vilas o la region de:
* Cartagena (Espanha) - vila en Espanha
* Cartagena (Colómbia) - vila en Colómbia, America del Sud
* Cartagena (Chile) - comuna en la zòna centrala de Chile
Cartagena (Colómbia)

**Cartagena** o **Cartagena de Indias** es la capitala de la província de Bolívar, en Colómbia. Es situada dins lo litoral de la Mar Cariba. 

Sa populacion totala èra estimada a  personas en 2006. Sa superfícia totala es de 572 km².

thumb|500px|left|Bocagrande, Cartagena.
Viòla de gamba

Las **viòlas de gamba** (de l'italian *gamba* qui vòu díser "cama") que constitueishen dab la familha deu vriolon l'auta grana familha d'instruments de musica de còrdas hregadas. Que s'opausan a la lira da braccio (ajòu deu vriolon e de la soa familha) per la posicion verticau de l'instrument quan òm ne joga.

Enter las caracteristicas qui caracterizan la viòla de gamba e qui la desseparan de la familha deu vriolon que podem mentàver :

*Lo nombre mei elevat de còrdas (generaument sheis) que dens los cas de familha de vriolon
*Lo hons plat dab un angle au som
*Lo biais de gahar l'arquet
*Los horats (generaument en forma de "C" mentre qui la familha deu vriolon be'u a en forma d'"F")
*La preséncia de fretas (ligams qui delimitan los espacis on e premen los dits suber la toca)

Que cau soslinhar que la contrabassa de la familha deu vriolon que pertatja las tres purmèras caracteristicas de la viòla de gamba mentavudas aquiu (que's pòt jogar dab duas menas d'arquets, un deus dus gahat com un arquet de viòla de gamba) ; que donc un instrument tanhent de las duas familhas.

Deu medish biais, la viòla d'amor qui ostenda ua forma pròcha de la de la viòla de gamba que's jòga suu braç com un vriolon e en gahant l'arquet d'un biais similar au deu vriolon, pertanhent atau a las duas familhas.

Las familhas deu vriulon e de las viòlas de gamba que son los hruts de duas evolucions diferentas e contemporanèas: cap de las duas b'ei mei anciana que l'aute (a maugrat qui la purmèra be 's hosse impausada suber la dusau).
Sonsaina

La **sonsaina** (tanben aperada **vièla**, reg. **sansònha**, **velha** o **vièna**) qu'ei un instrument de musica de còrdas hregadas au mejan d'ua arròda e jogat au mejan d'ua manivèla qui hè virar l'arròda e d'un clavièr qui prem las còrdas.
Antonio Stradivari

**Antonio Stradivari** (Italia, c. 1644 - Cremona, lo 18 de deceme de 1737) qu'ei lo laütièr lo mei famós de tots los temps. que signava deu son nom latin **Stradivarius** e per aquesta rason los sons instruments que son aperats.

Que's cred que ho aprenedís dens lo talhèr de Nicolò Amati. En 1680 qu'aubrí la soa botiga suber la plaça San Domenico de Cremona. Qu'aquesí lèu ua grana reputacion en desenvolopant los son instruments pròpis, çò qui vòu díser que he recercas suber la diferentas espessor de husta, la qualitat d'aquestas, la composicion e color deu vernís, l'inclinason de las vòutas (taula e hons) e lo dessenh de mòtle pròpis. 

A despart deus vriulons qui 'u hen vàder, Stradivari qu' ei tanben l'autor (en quantitats mendras) d'autas menas d'instruments : violoncèl, guitarra, mandolina, arpa, vriulon alto. Que signava dab ua etiqueta on escrivèva en latin (segon l'annada) :

*Antonius Stradivarius Cremonensis Faciebat Anno 1720*

Per'mor d'aquò, lo terme neolatin stradivarius que son emplegats entà referí's aus instruments qui n'ei l'autor.

Deus 1 100 instruments que's cred que he (de segur que n'i qui no he pas que supervisar la loa fabricacion) sonque 650 be remanan dens estats mei o mens bons de conservacion ; un deus mei famós, lo lo Messia (tornat descobert peu laütièr Francés Jean-Baptiste Vuillaume) qu'ei enqüera conservat nau (a maugrat qui la soa autenticitat be sia discutida).

## Galeria de [[vriulon]]s estradivaris

Imatge:Messiah Stradivarius.jpg|Lo ''Messia'', lo mei famós deus vriulons.
Imatge:HellierFront.jpg|Stradivarius deus Hellier
Imatge:Stradivarius violin, Palacio Real, Madrid.jpg|Segon vriulon Palatin (stradivarius deu Palais Reiau de Madrid), pertanhent au quatuor de straduvarius Palatins.
Imatge:Stradivarius violin front.jpg|Stradivarius de 1703, Musèu deus Instruments de Musica, Berlin.
Imatge:Stradviolin.jpg|Stradivarius deu Metropolitan Museum of Art, 1717


## Galeria de [[violoncèl]]s estradivaris

Imatge:Mstislav Rostropovich 1978.jpg|Lo Duport
Imatge:ServaisStradivarius.jpg|Lo Servais
Imatge:Jacquelinedupredavidoff.jpg|Lo Davidov dab Jacqueline du Pré
Imatge:JullianLloydWebber1.PNG|Barjansky dab Julian Lloyd Webber


## [[Mandolina]] stradivarius

Imatge:Mandostrad.jpg
Òsca

**Òsca** (; en aragonés SLA/GO *Uesca*, en castelhan *Huesca*, ambedós prononciats ) es una vila dau nòrd d'Aragon tot parier capitala de la província d'Òsca, tanben nomenada Aut Aragon.

Situada au centre d'una depression nommada Plana d'Òsca aviá, en 2015,  abitants dins una superfícia de  a . Es a  de la vila vesina de Saragossa. Lo clima d'Òsca es mediterranèu amb de matís continentaus e lei precipitacions son a l'entorn de  annuaus.

## Galariá

Imatge:Flag of Huesca.svg|Bandiera d'Òsca
Image:Escudo de Huesca.svg|Blason d'Òsca
Image:Catedral de Huesca.jpg|La catedrala
Image:Huesca - Fachada de la catedral.jpg|La catedrala
Image:Casino Municipal Huesca.jpg|L'ancian casinò municipau
Image:Huesca-Parque Miguel Servet.jpg|Lo pargue Miguel Servet
Image:A-23 Autovia Mudejar en Huesca.jpg|L'autovia Mudéjar (autoestrada Mudejara) a Òsca
Image:Huesca municipio mapa.png|Localizacion d'Òsca dins la província d'Òsca (en espanhòu)


## Istòria
Dins l'Edat Antica, leis ibèrs (en concret leis *ilergèts*) ocupavan la region avans l'arribada dei romans. La vila en aquela epòca se sonava *Bolskan* (50px), e ja batiá moneda au sègle II avC.

L'Òsca dei romans (en latin *Osca*), au sègle I avC ja èra una ciutat romanizada de fresc. Foguèt capitala de l'Ispània solevada de Sertòri còntra la Republica, e s'enaucèt a la categoria de municipi amb August en 30 avC.

Après l'etapa dei visigòts, puei l'invasion aràbia, Òsca foguèt contrarotlada per lei musulmans, que la sonèron en arabi *Wasqa*. Transformada en frontiera en fàcia dei reiaumes crestians au nòrd, deguèt afrontar pron d'assauts, çò que l'obliguèt de venir una plaça militara de premier òrdre.

En 1094 lo rei crestian Sanç Remíriz d'Aragon assagèt de conquistar la ciutat en construsent lo castèu de Montearagón. Lo rei Sanç Remíriz moriguèt en se fasent tocar per una sageta mentre que reconoissiá la muralha. A la prima de 1096, l'armada crestiana, amb lo rei Pèire I d'Aragon endavant, assautèron Òsca pendent sieis mes. La vila foguèt liurada au rei Sanç, venceire a la batalha dei Plans d'Alcoraz, segon un acòrd entre musulmans e crestians.

## Fèstas
Lei fèstas de Sant Laurenç, dau 9 au 15 d'aost, e la Setmana Santa d'Òsca son estadas declaradas "fèstas d'interès toristic". Lo 22 de genier se celèbra la fèsta de Sant Vincenç. Leis abitants d'Òsca gausan encendre de fogaus, rostir de [tartifles???] e se lei manjar.

## Luòcs d'interès
### Monuments religiós
*La Catedrala de Santa Maria d'Òsca o *Seu de Uesca* (Ses d'Òsca). Construcha entre lei sègles XII e XIV
**Basilica de Sant Laurenç*. Barròca.

### Monuments civils
**Comuna*.
**Muralhas*.

## Demografia

## Vejatz tanben
### Liames intèrnes
*Aragon
### Liames extèrnes
*Comuna d'Òsca 
*Torisme, Comuna d'Òsca
*Òsca e l'Aut Aragon
*Radio Huesca
*Diario de l'Alto Aragón (Jornau de l'Aut Aragon)
*Deputacion d'Òsca
Louis de Broglie

**Louis-Victor-Pierre-Raymond de Broglie**, seten Duc de Broglie (16 d'agost de 1892, 19 de març de 1987) foguèt un fisician francés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1929.
Instrument de còrdas hregadas

Los **instruments de còrdas hregadas** (var. **instruments de còrdas fretadas**) que hèn vibrar las loas còrdas sian au mejan d'un arquet, sia dab ua arròda (com dens lo cas de la sonsaina). 

A despart d'estar mavudas per la hregada de l'arquet o de l'arròda, la còrdas que poden totun estar puntejadas (com las còrdas de la guitarra, e aquò que s'apera alavetz lo pizzicato, hèra emplegat au vriulon e a la contrabassa) o vibrar per simpatia (com ac hèn las còrdas simpaticas de la sonsaina e de la viòla d'amor).
Arenc

Los **arencs** (*Clupea spp.*) son un genre constituit per 15 espècias de peisses teleostèus, de color blava e natius de las aigas atempradas e pauc prigondas de l'Ocean Atlantic e la Mar Baltica. Fan de grands cardumens. L'arenc adulte viu en nauta mar e de nuèch puèja fins a la superfícia per s'i noirir de plancton. A de dents pichonas, mas sas branquias foncionan coma una crivèla, que li permet de capturar d'animals pichons en colant l'aiga qu'empassa quand nada. La feme met mai de  uòus annalament e los escampa dins l'aiga: se depausan sul jaç marin e fòrça son engolits per de peisses e d'autres predators; los que capitan de subreviure genèran de creaturas pichonas que pojan vèrs la superfícia atrachas per la lutz. En Euròpa, lor pesca se fa dempuèi las epòcas preïstoricas e, pendent las darrièras annadas, las capturas son estadas tan incontrarotladas que lor nombre s'es considerablament redusit. Pòdon aver una talha fins a 45&nbsp;cm de longor e lor abitat es lo nòrd de l'Ocean Atlantic.

## Ligams intèrnes

* Lista de peisses.
Isidor Isaac Rabi

**Isidor Isaac Rabi** (n. 1898, m. en 1988) foguèt un fisician american nascut en Àustria-Ongria. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1944.

## Biografia
Nasquèt lo 29 de julhet de 1898 dins la vila de Rymanów, actualament en Polonha, mas qu'en aqueles moments fasiá partida d'Àustria-Ongria. Un an après los sieus parents s'installèron dins la vila de Nòva York. L'an 1927 se doctorèt en fisica a l'Universitat de Columbia amb un trabalh sus las proprietats magneticas dels cristals. Lo 1929 comencèt a trabalhar en aquela universitat, que comencèt a exercir coma professor de fisica lo 1937. 

Moriguèt lo 11 de genièr de 1988 dins la vila de Nòva York.
Adrian Pasdar

**Adrian Kayvan Pasdar** (Pittsfield, Massachusetts, 30 d'abril de 1965) es un actor irano-american e un cineasta. Se faguèt conéisser dins lo ròtle de Jim Profit dins la sèria de television venguda culta *[[Profit]]*, e posteriorament dins *[[Near Dark]]* e *[[Mysterious Ways]]*. Mai recentament interpretèt lo ròtle de Nathan Petrelli dins la sèria *[[Eròis]]*.
Foguèt maridat a Natalie Maines, vocalista principala del grop de musica country texan Dixie Chicks, de 2000 a 2017.
Profit

**Profit** es una seria de television americana constituida d'un pilòt de 90 minutas e sèt episòdis de 45 minutas, creada per John McNamara e David Greenwalt. Quatre episòdis foguèron difusats entre lo 8 d'abril e lo 29 d'abril de 1996 sus la ret Fox. En França l'integralitat de la seria foguèt difusada a partir del 23 d'abril de 1997 sus la cadena Jimmy.

## Sinòpsi
Jim Profit, jove quadre de Gracen & Gracen (G&G), una multinacionala que sos dirigents an pauc de morala, emplega los metòdes mai extrèms (chantatge, corrupcion, extorsion...) per realizar sas ambicions.
Musèu del Protestantisme del Naut Lengadòc

Lo **** o **Musèu de Ferrièras** es, amb lo Musèu dau Desèrt, un dels musèus consacrats a la memòria protestanta en Occitània. Lo Musèu del Protestantisme es situat dins la comuna de Ferrièras, dins lo departament de Tarn.

## Ligams extèrnes
* Sit oficial del musèu
Laüt

200px|right|thumb|Un laütièr de la Renaishença

Lo **laüt** (de l'arab: العود, *al-ʿūd*) qu'ei un instrument de còrdas puntejadas pròche de la guitarra mes qui conegó ua istòria desseparada. Qu'ei originari deus país arabs on b'ei aperat *od* (qui balhè *laúd* en castelhan puish laüt en occitan) e que ho importat en Euròpa entà i conéisher ua evolucion originau. Que ho hèra popular durant la Renaishença e a l'epòca barròca qui dè d'autes instruments com lo teorba (un instrument d'endom màger) e las divèrsas mandolinas. 

De la Renaishença que cau destacar las composicions melancolicas de John Dowland per laüt e votz. L'instrument que dore lo son nom au fabricant de tots los instrument de còrdas puntejadas e hregadas 

## Lo repertòri del laüt
Los compositors principals de musica per laüt:

Renaissença--Itàlia
* Francesco Canova da Milano
* Vincenzo Capirola;
Renaissença--Euròpa Centrala
* Bálint Bakfark ; 
* Hans Neusidler ;
* Melchior Neusidler
Renaissença--Anglatèrra
* Thomas Campion ;
* John Dowland ; 
* John Johnson ; 
* Philip Rosseter 
Renaissença--França
* Guillaume Morlaye ;
* Jean-Paul Paladin ;
* Albert De Rippe ;
* Adrian Le Roy 
Barròc--Itàlia
* Johannes Hieronymus Kapsberger ;
* Alessandro Piccinini;
* Antonio Vivaldi
Barròc--França
* Charles Bocquet ;
* François Dufaut ;
* Jacques Gallot;
* Ennemond Gaultier, dich Le Vieux Gaultier;
* Denis Gaultier, dich Gaultier le Jeune;
* René Mézangeau ;
* Charles Mouton ;
* Germain Pinel ;
* Robert de Visée
Barròc--Alemanha
* Johann Sebastian Bach; 
* Johann Georg Conradi;
* Adam Falckenhagen; 
* Joachim Bernhard Hagen;
* Johann Hieronymus Kapsberger;
* David Kellner ;
* Karl Kohaut;
* Wolf Jakob Lauffensteiner; 
* Esaias Reusner;
* Sylvius Leopold Weiss
Modèrnes e contemporanèus 
* Johann Nepomuk David--Alemanha
* Vladimir Vavilov-- Russia
* Sandor Kallosz-- Ongrie e Russia
* Stefan Lundgren-- Alemanha e Suècia
* Toyohiko Satoh -- Japon e Païses Basses
* Ronn McFarlane-- USA
* Paulo Galvão-- Portugal
* Rob MacKillop--Escócia
* Jozef van Wissems-- Païses Basses
* Aleksandr Danilevsky-- França e Russia
* Roman Turovsky-Savchuk-- USA e Ucraïna
Sarda

La **sarda europèa** o **sarda comuna** o la **sardina** (*Sardina pilchardus*) es un peis de la familha dels clupeids, estrechament emparentat amb las anchòias e arencs. 

## Vejatz tanben

* Lista de peisses.
Rotland (camisard)

**Rotland**, o **Rotland Lapòrta** es l'escais-nom de **Pèire Lapòrta** (3 de genièr de 1680 - 14 d'abril de 1704) foguèt un cap camisard de Cevenas. Li dison tanben lo «&nbsp;General dels mainatges de Dieu». Moriguèt a 24 ans. 

Nasquèt al Mas Sobeiran, vengut uèi lo Musèu dau Desèrt.
Mas Sobeiran

Lo **Mas Sobeiran** es un mas de la comuna occitana de Mialet, dins lo departament de Gard.

L'ostal del cap camisard Rotland assosta lo Musèu del Desèrt, consacrat al protestantisme cevenòl. Es un simbòl e un luòc de memòria preeminent del protestantisme occitan e francés. Cada an i se debana l'Assemblada del Desèrt.

Al ras del Mas Sobeiran se tròba la cauna de Trabuc. Lo GR70, tanben anomenat *Camin de Stevenson*, passa per aquí.
Musèu dau Desèrt

Lo **Musèu dau Desèrt** conta l'istòria del protestantisme cevenòl. Lo seu nom fa referéncia al Desèrt, tèrme que designa lo periòde que lo protestantisme foguèt illegal dins lo reialme de França, valent a dire entre la revocacion de l'Edicte de Nantas en 1685 e l'Edicte de Tolerància en 1787.

Lo musèu se situa al Mas Sobeiran, dins la comuna occitana de Mialet al ras d'Alès e Nimes. L'assota l'ancian ostal de Rotland, cap camisard de las Cevenas. Dins un païsatge e un ostal tipicament cevenòls, presenta documents e objèctes d'aquel temps.

Lo Musèu dau Desèrt a tanben una vocacion religiosa. Aquí s'amassa, cada an, al mes de setembre, l'Assemblada del Desèrt.

## Ligams extèrnes
*  Sit oficial del Musèu
Fluvi de las Pèrlas

[thumb|250px|Lo fluvi de las Pèrlas a [Guangzhou]]
thumb|250px|Lo fluvi de las Pèrlas la nuèit, Guangzhou

**Zhujiang** (珠江 Pinyin: Zhūjiāng) o lo **fluvi de las Pèrlas** es lo tresen de China per la longor (), après Yangzijiang (lo fluvi Blau) e Huanghe (lo fluvi Jaune), e lo segond pel volum, après Yangzijiang. Situat dins lo sud, se geta dins la Mar de China Meridionala entre Hong Kong e Macau. Forma pus bas lo dèlta del fluvi de las Pèrlas.

Lo fluvi de las Pèrlas es tanben conegut coma **Yuejiang** (). Es nomenat d'après una illa del mitan de la ribièra apelada *Pèrla de Mar* (海珠). Amb lo cambiament del cors del riu, aquela illa se tròba uèi sus la riba.

Lo fluvi de las Pèrlas es eissit del rescontre de Xijiang (), Beijiang (), e de Dongjiang (). Lo fluvi travèrsa las províncias de Guangdong, Guangxi, Yunnan, Guizhou e en partida las d'Hunan e Jiangxi, per formar un bacin de , lo bacin del fluvi de las Pèrlas (珠江流域).
Mar de China Meridionala

250px|thumb|Situacion de la mar de China Meridionala
La **mar de China Meridionala** (en chinés: *Nan Hai* 南海 / 南洋, () es una mar que fa partida de l'Ocean Pacific e que s'espandís sus una superfícia d'aperaquí  entre Singapor e l'estrech de Taiwan, çò que ne'n fa la mai granda mar après los cinc oceans. I existís de centenas d'illetas amassadas en archipèlas.

La mar de China Meridionala e aquelas illetas son l'objècte de revendicacions de sobeiranetat per los Estats vesins. Aquò se tradutz per una diversitat de noms utilizats per nomenar las illas e la mar.
Werner Heisenberg

**Werner Karl Heisenberg** (n. 1901, m. en 1976) foguèt un fisician alemand premiat en 1932 per lo Prèmi Nobel de Fisica pels sieus trabalhs sus la mecanica quantica.
## Biografia
Nascut lo 5 de decembre de 1901 dins la vila alemanda de Würzburg, plan pichon se sentiguèt atrach per las matematicas, e en mendre gra per la fisica. En 1920 comencèt son doctorat en matematicas, mas Ferdinand von Lindemann lo refusèt coma escolan. Lo sieu mèstre recomandèt a Heisenberg que faguèsse los sieus estudis de doctorat amb lo fisician Arnold Sommerfeld coma supervisor, çò qu'acceptèt de bon grat, en partejant los estudis amb Wolfgang Pauli.

Durant lo primièr an prenguèt essencialament de corses de matematicas amb l'idèa de se metre a trabalhar sus la teoria dels nombres tre que n'auriá l'oportunitat, mas comencèt rapidament a s'interessar a la fisica teorica. Ensagèt de trabalhar sus la Teoria de la relativitat d'Albert Einstein, mas Pauli li aconselhèt de se consacrar a la Teoria atomica per laquala existissiá encara una granda discordància entre teoria e experiéncia. 

Heisenberg moriguèt lo 1 de febrièr de 1976 dins la vila de Munic.
Erwin Schrödinger

**Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger** (1887 - 1961) foguèt un fisician austrian. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1933, per sas òbras subre la mecanica quantica relativista: aplicacion de la mecanica ondulatòria a l'electron, trabalhs de mecanica ondulatòria, e l'eqüacion d'onda.

## Biografia
Nasquèt lo 12 d'agost de 1887 a Erdberg, uèi lo jorn una banlèga de Viena, filh de Rudolf Schrödinger, botanista e fabricant de sudaris, e de Georgine Emilia Brenda, filha del professor de quimia Alexander Bauer. Lo paire èra catolic mentre que la maire èra luteriana. En 1898 comencèt d'estudis al *Akademisches Gymnasium* de Viena, e los contunhèt entre 1906 e 1910 als costats de Franz Serafin Exner (1849 - 1926) e Friedrich Hasenöhrl (1874 - 1915). En 1910 obtenguèt lo sieu doctorat en fisica teorica a l'Universitat de Viena.

En 1914 obtenguèt una abilitacion, participarà après a la Primièra Guèrra Mondiala coma oficièr d'artilheriá amb divèrsas fòrças austrianas. Lo 6 d'abril de 1920 Schrödinger se maridèt amb Annemarie Bertel. Lo meteis an venguèt l'assistent de Max Wien e en setembre venguèt professor associat (*Ausserordentlicher Professor*) de fisica a l'Universitat de Stuttgart, en 1921 serà professor titular (*Ordentlicher Professor*) a Wrocław. En 1922 mudèt a l'Universitat de Zuric, al departament de fisica teorica ont faguèt la coneissença d'Albert Einstein e Max von Laue.
Los Soprano

**Los Soprano** (títol original : *The Sopranos*) es una seria televisada americana creada per David Chase e difusada per HBO (10 de Genièr de 1999 a 10 de junh de 2007). Los Soprano comprenon sièis sasons e 86 episodis. 

La seria raconta la vida del cap de la Mafia de Nòva Jersei, Tony Soprano, que es confrontat als problèmas de sa vida familiala e a la dificultat de gerir son organizacion criminala. 

Aquesta seria a conegut un grand succès comercial e critic e es considerada coma la melhora seria de l'istòria de la television. 

## Actors principals

* James Gandolfini : Tony Soprano
* Edie Falco : Carmela Soprano
* Jamie-Lynn DiScala : Meadow Soprano 
* Robert Iler : Anthony « A.J. » Soprano Jr
* Lorraine Bracco : Dr Jennifer Melfi
* Dominic Chianese : Corrado « Junior » Soprano
* Nancy Marchand : Livia Soprano (1999-2000)
* Aida Turturro : Janice Soprano 
* Michael Imperioli : Christopher Moltisanti
* Drea de Matteo : Adriana La Cerva (1999-2004)
* Tony Sirico : Paulie Gualtieri
* Steven van Zandt : Silvio Dante 
* Vincent Pastore : Salvatore « Pussy » Bonpensiero (1999-2000)
* Joe Pantoliano : Ralph Cifaretto (2001-2002)
* Vincent Curatola : Johnny « Sack » Sacramoni (1999-2007)
* Federico Castelluccio : Furio Giunta (2000-2002)
* David Proval : Richie Aprile (2000)
* Joseph Badalucco Jr : Jimmy Altieri (1999) 
* John Ventimiglia : Artie Bucco
* Katherine Narducci : Charmaine Bucco 
* Steve Buscemi : Tony Blundetto (2004)

## Ligams extèrnes

*  Sit oficial de la seria
Beauce

La **Beauce** es una region istorica francesa entre Sèina e Léger. Sa vila principala es Chartres. Compren mai que mai los departaments d'Eure et Loir e Loir e Char. Lo gentilici es beauceron -e.

Tradicionalament dita lo "granièr de blat francés", Beauce es sempre mai que mai una vasta espandida de culturas cerealièras, oleaginosas e proteaginosas, amb tanben de bledaraba sucrièra, e de trufas.

## Geografia fisica
La Beauce es situada al sud-oèst de París e s'estend sus mantun departaments : Eure et Loir e Loir e Char, e una part de Loiret, e d'Essonne e d'Ivelinas. Es delimitada al nòrd pel bòsc de Rambouillet, a l'èst per Essonne e lo bòsc de Fontainebleau, al sud per la Val de Léger, e a l'oèst per Loir. 

L'altitud mejan i es de . 

## Referéncias
Recèrcas e observacions sul parlar de Carcin

** (Dialècte de Caors e environs)** es lo títol d'un lexic occitan-francés per Pau Lescala jol nom francés de *Recherches & Observations sur le Patois du Quercy (Dialecte de Cahors et environs)*. 

L'obratge foguèt publicat en 1923 per A. Bergonh, imprimeire-editor de Caors. Conten environ 3 000 intradas, presentats coma "mots originals". Lo prològ es datat de 1900.

L'us del tèrme "patés" dins l'edicion francesa pòt pas èstre compresa dins son accepcion pejorativa, d'aquí la traduccion occitana de "parlar".

## Plan de l'obratge
* Prològ
* Lo parlar de Carcin
** Consideracions generalas
** Istoric
** Ortografia
** Prononciacion
** Gramatica
** Etimologia
** Transformacion
** (Tablèu)
** Consonantas
** Los noms pròpris
* Glossari etimologic dels mots originals encara emplegats (1900) dins lo parlar de Carcin
** Observacions
** Abreviacions
* Especimèn del parlar de Caors (inedit), *Lus dos cans, Fabla*
Pau Lescala

**Pau Lescala** es l'autor d'un lexic occitan-francés sul parlar carcinòl de Caors e sa tombada. Lo lexic entitolat ***[[Recèrcas e observacions sul parlar de Carcin | Recèrcas e observacions sul parlar de Carcin (Dialècte de Caors e environs)]]*** foguèt publicat a Caors en 1923.
Yangzijiang

Lo **fluvi Blau** o **Yangzi** (en chinés tradicional 扬子江, pinyin : Yángzǐ Jiāng) es lo fluvi mai long de China e d'Asia e lo tresen fluvi mai long del monde, aprèp Nil e Amazonas.

Lo riu fa aperaquí 6,380 km de long e raja dempuèi sa font per la província de Qinghai, cap a l'èst, per se getar dins la Mar de China Orientala a Shanghai. Es tradicionalament considerat coma una linha de separacion entre China del Nòrd e China del sud, malgrat que los geografs consideran que la linha Qinling-Riu Huai siá la separacion geografica oficiala. Coma mai grand riu de la region, Yangzi es istoricament, culturalament, e economicament 
important per China. Una de las paissièras del riu, la Paissièra de las Tres Gòrjas, es la pus granda centrala idroelectrica del mond.
[thumb|left|350px|La primièra virada del riu a Shigu (石鼓), dins la província de [Yunnan]]
Peis (omonimia)

**Peis** (var. **peish**) se pòt referir a:
* peis (var. peish), l'animal
* Peisses (var. Peisses, Peishs), la constellacion
Niccolò Paganini

**Niccolò Paganini** (Gènoa, 1782 - Niça, 1840) que ho un compositor romantic italian, considerat tanben com un deus violonista màgers de totas las tempsadas, que ho tanben mandolinista e guitarrista.

Los sons coincertos per vriulon e sustot los sons 24 capricis deu son opus 1 que comptan (e, de segur, en paticular lo 24au) enter las òbras màgers deu repertòri deu vriulon. Qu'ei totun tanben presat per las soa musica de crampa incluent pupitres de guitarra.

## Vita
Niccolò paganini qu'èra lo tresau enfant d'ua familha qui e'n comptè 6. Lo son pair, Antonio Paganini, marcadèr, qu'èra tanben mandolinista e que'u aprengó a jogar la mandolina. Aus set ans, que comencè a estudiar lo vriulon (un instrument mei dificil mes pròche acordat parièr com la mandolina). De segur lo mainatge que's mostrè deus hèra talentuós e lo son pair que'u s'anè hidar au mèste Alessandro Rolla a Parma, qui, eth medish, e'u hidè a Ferdinando Paër e a Gasparo Ghiretti. Au 18 ans, arron mudanças devudas a l'invasion d'Italia per Napoleon, Paganini que vadò purmèr vriulon de la Republica de Lucca. La soa carrièra de virtuòse qu'èra establida atau com la soa reputacion de jogaire de hemnassèr.

Que perdore atau lo son estradivari au jòc abans de's har auherir, en compensacion lo famós guarneri conagut devath lo nom de ''Il Cannone.
Babsk

**Babsk** es un vilatge de Polonha amb una populacion de 690 abitants, entre Varsòvia e Łódź subre lo riu. Es situat dins la comuna (en polonés *gmina*) de Biała Rawska e lo destrech (en polonés *[[powiat]]*) de Rawa Mazowiecka, qu'es una subdivision administrativa dau Voivodat de Łódź.

Lo vilatge foguèt probable fondat au sègle XIV.

## Liame extèrne
*  Babsk
* Carte
Dobla e Landés

**Dobla e Landés** es un parçan d'Occitània situat en Peiregòrd (Guiana). Se compausa dau dos sosparçans de Dobla e de Landés.

Sa vila principala es Moissida.

## Nòtas
Dordonha Lemosina

La **Dordonha Lemosina** es una contrada d'Occitània situada en Lemosin.

Sa vila principala es Aus Gletons.

## Nòtas
Draguinhanenc

**Draguinhanenc** es un parçan d'Occitània situat en Provença.

Sa vila principala es Draguinhan.

Lo gentilici es **draguinhanenc -a**.

## Nòtas
Espinosa

**Espinosa** es una montanha del sud del Massís Central e un parçan d'Occitània situat en Lengadòc.

Espinosa e Carós constituisson la part meridionala del Massís Central pus pròcha del litoral mediterranèu. Son enclaus dins le perimètre del Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc. 

Espinosa es una montanha formada de terrens ancians (granits, gneis, blestas) que lor linha de cresta assegura lo partiment de las aigas entre bacins atlantic e mediterranèu. Lo som d'Espinosa culmina a , son bòrd oriental, Carós culmina a . Espinosa conten de jaciments de carbon que foguèron esplechats a Castanet lo Naut e Sent Ginièis de Varençal.

## Nòtas
Esterèu

L**'Esterèu** es una montanha pichona e un contrada d'Occitània situat en Provença.

Sa vila principala es Frejús.

## Nòtas
Devoluí

thumb|right|250px|Vista dau massís de Devolui
**Devoluí** o **Devoruí**, benlèu **Devolui** (*Devoului, Devouri* en grafia mistralenca alpenca e *Devoulun* en grafia mistralenca rodanenca; *Devoloi* en occitan ancian; *Dévoluy* en francés), es un parçan d'Occitània situat dins lo Daufinat (e tanben en Provença), dins los Aups.

Dempuèi 2013 quatre comunas daus Auts Aups an fusionat dins una comuna tanben apelaa Devolui.

Lo gentilici es **devoluard -a**.

Devolui es delimitat a l'oèst per lo Grand Ferrand, al nòrd per l'Obio e lo Gicon, a l'èst per la montanha de Faraut e al sud per lo pic de Bure. Òm pòt i accedir per lo pas dau Festre (al sud), lo pas dau Noguièr (a l'èst, barrat en ivèrn) e per l'estrech de la Soloise (al nòrd) per loqual s'escola la ribièira eponima vèrs lo lac artificial de Sautet e lo Drac, al limit amb lo departament d'Isèra.

Le ponch culminant de la vau  es la Granda Testa d'Obio ().

## Nòtas
Diés

**Diés** es un contraa d'Occitània situaa dins lo Daufinat.  Lo gentilici es **diés -esa**.

La contraa de Diés constituís lo bacin versant de Droma e de seis afluents (Roana, Meiròssa, etc. Diés cobrís lo sud de Vercòrs e lo nòrd de la Droma provençala. La capitala de Diá, sosprefectura de Droma, se situa au pè de la montanha de Glandassa, barra rocosa au sud de Vercòrs, que culmina a  mètres. Un terç dau territòri de Diés fa partit dau parc naturau regionau de Vercòrs.

## Toponimia
Las atestacions istoricas mai ancianas son *In Diense* (sègle VIII), *In pago Diense* (739), *In Comitatu Deensi* (890), *In pago Diensi* (957), *In comitatu Diense* (960). D'autras, mai recentas, son *Dyos* (1434), *Comitatus Diensis* (1445), *Dyeoys* (1449), *Dioys* (1503), *Le Diez* (1585), *Dyiois* e *Dyois* (1587).

*Diés* es nomat per Frederic Mistral sota la fòrma *Lou Diés* dins *Lou Tresor dóu Felibrige*. Dins lo meteis obratge, Mistral indica que los abitants de Diá son nomats *Dies* e *Dieso*. Pasmens, la denominacion en *Dioàs* s'es recentament franc socializat localament, probablament per efiech de diglossia. Ensin, es lo tèrme *Dioàs* qu'èra sistematicament utilizat per Han Shook a la fin dau sègle XX e a la debuta dau sègle XXI. Auguste Boissier (Gusté Boueissier), a la fin dau sègle XIX, escriviá *Lou Diois* e *Poueisias dioisas*. Lo tèrme *Diés* es tornarmai popular dins l'usatge occitanista en Droma. Ensin, l'utilizacion dau tèrme *Diés* puslèu que *Dioàs* es legitima e preferibla dins un movament de re-apropriacion de la lenga.

## Istòria
### Antiquitat

### Edat Mejana e Renaissença

### Epòca contemporanèa

## Eraldica

## Liames externes
*Actualitats - Diés, de Jornalet
## Nòtas
Fesensaguet

**Fesensaguet** es un parçan d'Occitània situat en .

Sa vila principala es Mauvesin.

## Istòria
Aqueth vescomtat qu'estó destacat en 1182 deu comtat de Fesensac per Bernat IV, comte d'Armanhac e de Fesensac en favor deu nebot Bernat de Lomanha. 

Lista deus viscomtes:
* 1182-1202 : Bernat Ièr (ou V) de Lomanha (1155 † 1202), hilh d'Odon de Lomanha, seigneur de Firmacon, e de Mascarose d'Armanhac.
* 1202-1215 : Geraud Ier (1175 † 1219), hilh deu precedent. En 1215, il devient comte d'Armanhac e de Fesensac e cède le Fesensaguet à son frère cadet.
* 1215-1245 : Roger Ier (1190 † 1245), fraire deu precedent.
* 1245-1285 : Geraud II (1235 † 1285), hilh deu precedent, comte d'Armanhac e de Fesensac
* 1285-1320 : Gaston d'Armanhac, (1275 † 1320), hilh capdet deu precedent.
* 1320-1339 : Geraud III († 1339), hilh deu precedent.
* 1339-1390 : Jean Ièr († 1390), hilh deu precedent.
* 1390-1401 : Geraud IV († 1401), fraire deu precedent, comte de Pardiac per maridatge
* 1402-1402 : Jean II († 1402), hilh deu precedent.

En 1402, Bernat VII, comte d'Armanhac, de Fesensac e de Rodés, qu'empresonè lo cosin e que's prengó las tèrras de Fesensaguet e Pardiac. Fesensaguet seguiscó lo sòrt d'Armanhac e de Fesensac e qu'estó annexat au maine reiau francés en 1589, au parat de l'accession d'Enric III au tròn de França.

La comunautat de comunas Bastidas deu Val d'Arrats actuau que correspond a aqueth territòri.

## Nòtas
Forcauquierés

**Forcauquierés** es un parçan d'Occitània situat en Provença.

Sa vila principala es Forcauquier.

Cau pas confondre lo nom dau parçan, *Forcauquierés*, e lo gentilici de la vila de Forcauquier qu'es *forcauquierenc -a*.

## Nòtas
Frontonés

**Frontonés** es un parçan d'Occitània situat en Lengadòc.

Sa vila principala es Frontonh.

Lo gentilici es **frontonés -esa**.

## Nòtas
Galhaqués

**Galhaqués** es un parçan d'Occitània situat en Lengadòc.

Sa vila principala es Galhac.

Cal pas confondre lo nom del parçan, *Galhaqués*, amb lo gentilici de la vila de Galhac qu'es *galhagòl -òla* (var. *-òu -òla*).

## Nòtas e referéncias

## Veire tanben