Endorfina

Una **endorfina** (de l'abreviacion **''endo**genous mo**rphin**e* — morfina endogèna) es un neuropeptid opioíd endogèn, es a dire un [[peptid]] agissent coma un [[neurotransmetor]], produch pel còrs, agissent suls receptors opiacèus, sens pasmens èsser quimicament parent als compausats de l'[[òpi]]. Las endorfinas son secretadas pel complèxe ipotalamoipofisari pels vertebrats quand d'activitat fisica intensa, excitacion, [[dolor]] e [[orgasme]]. S'encontran entre autres dins lo [[cervèl]] e la [[Mesoth espinau|mesolha espinala]] tanben coma dins lo sistèma digestiu. Coma los [[Opiacèu|opiacèus]], e subretot la [[morfina]] (d'ont lor nom), an una capacitat [[Analgesic|analgesica]] e dona una sensation de ben èsser veire d'euforia. I a dins aquesta familha cinc compausats màger<span> </span>: α-endorfina, β-endorfina,
γ-endorfina, α-neoendorfina
e β-neoendorfina

== Istòria ==
Las primièras endorfinas foguèron descobèrtas per John Hughes e Hans Kosterlitz dins lo [[cervèl]] d'un [[Cavia|cobai]]. Nomenavan enquefalinas (del grèc *enkephalos*: dins lo [[Cap (anatomia)|cap]]).

Segon un estudi d'Olds e Milner en 1952, foguèt mostrat qu'aqueste receptirs opiacèus provocavan pels mamifèrs de sensacions de plaser. Una experiéncia consistiá a presentar a un garri una pedaleta que la movent transmetiá d'endorfina (alara nomenada enquefalina) a son cervèl. Lo garri nòu primièr la pedala per astre, puèi lèu l'animal compren e pièja sempre mai, fina a se noirir pas mai e acaba per morir. Las recercas actualas mostran de rets sempre mai complèxes qu'aquestes descobèrts dins las annadas 1970, la neuroimatgeria benlèu va tornar la question del modèl causalista lineari que s'utiliza depuèi alara per explicar totas menas de dependéncias. Las recercas sus la complexitat e l'especificitat dels mecanismes del plaser, de la dependéncia o d'[[Addiccion|addiccions]] son pas qu'al començar.

== Dependéncia ==
Fasent d'exercici fisic, la fabricacion d'endorfinas se pòt aumentar fins a detz còps la quantitat normala. Es que se recomanda sovent a las personas un pauc deprimidas, als ancians fumaires, ancians bebeires e *a fortiori'' a las personas opioidodependantas al moment del desmamatge de tornar pauc a pauc a una activitat fisica de contunh pendent al mens trenta minutas cada jorn a un ritme plen qu'aquò aumenta naturalament la produccion d'endorfinas (que l'activitat fisica agís coma un estrès sus l'organisme, lo quita i respond per la liberacion de β-endorfina).

Las endorfinas son tanben largadas naturalament après un orgasme. Çò que provòca lo repaus, la relaxacion e tanben la venguda del sòm après un acte sexual. Las endorfinas son enseguida leu damatjadas, lor efièch es cort.

## Bibliografia

* (en) H. M. Emrich (editor), The Role of endorphins in neuropsychiatry, Basel New York, Karger, coll.&nbsp;« Modern problems of pharmacopsychiatry » (no&nbsp;17), 1981, 290&nbsp;p. (ISBN&nbsp;978-3-805-52918-1, OCLC&nbsp;7812305)
* (en) Jeffrey B. Malick et Robert M.S. Bell, Endorphins : chemistry, physiology, pharmacology, and clinical relevance, New York, M. Dekker, coll.&nbsp;« Modern pharmacology-toxicology » (no&nbsp;20), 1982, 296&nbsp;p. (ISBN&nbsp;978-0-824-71687-5, OCLC&nbsp;8169519)
* (en) R. J. Rodgers et S.J. Cooper, Endorphins, opiates, and behavioural processes, Chichester West Sussex New York, Wiley, 1988, 361&nbsp;p. (ISBN&nbsp;978-0-471-91675-8, OCLC&nbsp;16225593)
* Deva Beck, James Beck, Myriam Zeghouani (traducteur) et Ludovic Lanier (traducteur), Les endorphines : l'autogestion du bien-être, Barret-le-Bas, France, Le Souffle d'or, coll.&nbsp;« Chrysalide », 1993, 114&nbsp;p. (ISBN&nbsp;978-2-904-67027-5, OCLC&nbsp;300150702, notice BnF no&nbsp;FRBNF35580386)
* Augustin de Bretagne et Catherine Lemay (dir.), Impact de l'activité sportive sur la sécretion des endomorphines, Amiens, [s.n.], 2006, Thèse d'exercice : Pharmacie (OCLC&nbsp;492908891)
* André Orsetti, Sports et endorphines : endorphines et enképhalines, nos stimulants internes naturels, Paris, Chiron, coll.&nbsp;« A.P.S. », 1991, 109&nbsp;p. (ISBN&nbsp;978-2-702-70435-6, OCLC&nbsp;25144097, notice BnF no&nbsp;FRBNF35510406)

### Article connexe

* James Olds

## Nòtas e referéncias