Asilha lo Comtal

**Asilha lo Comtal**, ancianament *Asilhan lo Comtal* o **Asilha** (*Azille* en francés) es una comuna lengadociana de Menerbés situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia
Comuna del Menerbés situada al pè de la Montanha Negra dins l'AOC Vin del país de las Costièras de Peiriac.

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *In villa Asiliano Superiore territorii Narbonensis* en 878; *Azilianum* en 1120; *Asellanum* en 1177; *Sanctus Andreas de Asilhano* en 1228; *Asillianum Magnum* en 1234; *Azilhan lo Comtal* en 1355; *Azilha lo Comtal* en 1381; *Asilan lo Contal* al sègle XIV; *Arilhan* en 1406; *Azilha* en 1408; *Asillan* en 1528; *Azille le Comtal en Minervois* en 1582; *Auxilianum, Comitatus titulo* en 1587; *Azilhan le Contal* en 1589; *Asille* en 1591; *Azillie* en 1595; *Azilan* en 1595; *Azillan le Comtal* en 1639; *Azille* al sègle XVIII; etc. La prononciacion es *Azilho* (grafia de l'abat Savartés) , doncas [a'ziʎɔ].
*Asilha* ven d'un nom latin d'òme, *Acilius*, ambe'l sufixe *-anum* (*Acilianus* pres absoludament segon los Féniés, que copian Negre). L'accent a reculat  (*Asilhan* > *Asilha*), coma sovent dins l'airal e la marca del reculament dins los tèxtes data del sègle XVI (mès benlèu que comencèt abans), çò que se remarca tanben dins plan de cases semblables. Asilha èra una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre *Acilius*. La mencion *-lo Comtal* sembla pas mai en usatge, mès garda sa valor valorizanta per la comuna.
### Sant Andrieu d'Asilha
Es una anciana glèisa parroquiala, ara suprimida. Las fòrmas ancianas son *Ecclesia Sancti Andree de Azillano* en 1119, *Esglise parochielle Sainct André d'Azillan* en 1639, *Quartier, porte, fontaine de Saint-Andrieu* (cadastre), etc .
*Sant Andrieu* representa probablament l'apòstol, mes i a tanben d'autres sants.
### Sant Estève de Terçan
Es un ancian priorat. Las fòrmas ancianas son *Rector de Terciano* en 1351, *Ecclesia Sancti Stephani de Treiciano* en 1360, *Annexa de Magdalena, alias ecclesia de Sancto Stephano de Tersans* en 1404, *Sainct Estienne de Tersan* en 1184-1639, *Saint Étienne de Tressan* en 1706, *Saint Étienne* en 1781, *Tertia* entre 1326 e lo sègle XVIII, *Terssan* (cadastre). L'abat Savartés precisa qu'es una localitat despareguda e fornís d'autras atestacions : *Trencianum* en 1263, *Trucan* en 1216-1589 .
Un nom latin d'òme es seguit del sufixe *-anum*. Segon las atestacions, poiriá èsser *Tertius* (*Terciano*, *Tersan*, etc) o *Terentius* (*Trencianum*, *Tressan*, etc). Cossí que siá, *Terçan* (se lo nom es aqueste, perqué sembla remplaçat per *Vaissièra*) es un nom de proprietat galloromana. Demòra una glèisa preromanica (sègle X) e romanica (sègle XII).
### Joaras (nom supausat)
Ara, i a *Joaras le Vièlh, le lac de Joaras (ancianament estanh), d'installacions toristicas, mai que mai sus la comuna d'Olms.
Joaras es una anciana comunautat e un ancian priorat del vocable de Sant Pèire. Las fòrmas ancianas son *Villa de Aihoaras* en 1110, *Ecclesia S. Petri de Naigras* en 1119, *De Najoaras* en 1119, *Castrum Adjouaras* en 1135, *Villa de Majoarras* en 1215, *Ecclesia de Joarris* en 1351, *Joaras* al sègle XIV, *S. Petrus de Majoras* en 1228-1494, *Villa de Noaiarcis..., Noaieriis* en 1228-1494, *Nazoaras* en 1228-1494, *De Nozoaras* de 1282 al sègle XV, *De Najoharas* en 1521, *Joarras* en 1536, *Chasteau de Jouares* en 1584, *Esglise parochielle Sainct Pierre de Jouarres* en 1639, *Jouars* en 1503-1680.
Es un nom diferent de Jouarre, qu'es un *diuo-duron*, format de *diuo* (del dieu, donc sacrat) e *duron* (mercat claus, barrat, donc en general « enclaus », benlèu vilatge fortificat, borg), pr'amor de la sillaba iniciala de las fòrmas pus ancianas e tanben per la finala en *-a*. La primièra sillaba es estada eliminada (aferèsi), benlèu per confusion ambe l'apellacion onorifica femenina *na* o puslèu en dos tempses (*n* confonduda ambe la fin de *en*, puèi *a* confondut ambe la preposicion). Sembla que l'èrra siá simpla, en tot cas al començament (ara ?).

## Istòria
A Asilha se trapan de rèstas de las civilizacions de la preïstòria fins a uèi; las tombas per incinerar de l'Edat del Fèrre, (musèu d'Olonzac), la fòrt bèla villa romana de la serrada de Bilherin, que l'estatua del satir Marsias es expausada al Musèu Arqueologic de Narbona, la recenta descobèrta d'una necropòli visigòta.

A l'Edat Mejana, Asilha èra una de las vilas pus grandas de l'archidiocèsi de Narbona.

Sant Julian foguèt lo sèti de l'archipreirat de Menerbés. Al sègle XIV venguèt *Asilhan lo Comtal* fins al sègle XVI. Vila liura, foguèt administrada per los seus cònsols elegits.

Al començament del sègle XIII, Asilha coneguèt lo catarisme amb un ostal dels Perfèits. En 1289, Eustache de Lévis fondèt, o restaurèt, lo convent dels franciscans fòra los barris. En 1331, sa filha fondèt dins los barris l'Abadiá Reiala de Santa Clara.

La creacion dels departaments faguèt abandonar dos camins importants que passava a Asilha (véser la mapa de Cassini), lo que menava a Lonzac en venent de Rius de Menerbés e tanben faguèt pèrdre d'importància al qu'anava a Asilhanet. Asilha pèrdet aital son ròtle de caireforc e l'essencial de la circulacion generala passa per la D 11 Carcassona-Besièrs e per un camin novèl que s'embranca sus ela, La Redòrta-Rius.
Çaquelà, a la fin del sègle XIX, amb l'arribada del tren (linha de Mos a Caunas de Menerbés), lo comèrci e l'industria se desvolopèron per un briu. Empacha pas que, sense tornar a l'Edat Mejana, al sègle XIX, Asilha rivalizava ambe Rius, ara La Redòrta es puslèu pus importanta per la populacion e lo nombre d'emplecs (font : INSEE, comparason). Anciana vila, probablament segonda dins la diocèsi darrèr Narbona, Asilha es venguda un vilatge.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Economia
Viticultura: Corbièras

## Lòcs e monuments

* **La glèisa parroquiala de Sant Julian e Santa Basilissa** : la glèisa data del sègle XIV (monument istoric). Es d'estil gotic meridional amb nau unica larga.
* **Sant Estève de Terçan** a Vaissièra :''' Glèisa preromanica
* La font Sant Andrieu: giscla dins un edicul gotic del sègle XIV.
* L'Abadiá Reiala de Santa Clara: que se'n pòt veire las rèstas sus la plaça de la glèisa.
* Lo Convent dels Cordelièrs : destruit
* Los barris de l'Edat Mejana : qualques partidas visiblas.
* La cava de Joaras e lo castèl viticòla d'estil neorenaissença, a Floris.
* Restanca de Joana 


Azille Clocher-tour.jpg|Lo cloquièr de 36 mètres.
Azille porte dans le rempart.jpg |Pòrta dins los barris.
Azille_la_Gare.jpg|L'anciana gara.
Azille maison avec ornementation en terre cuite.jpg|L'ostal amb decòrs de tèrra cuècha.
Azille_-_Saint-Étienne_de_Vaissière_1.JPG|Anciana glèisa Sant Estève de Vaissièra (o de Terçan).


## Personalitats ligadas a la comuna
* L'abat Antòni Savartés, nascut a Asilha en 1854, archivista e istorian d'Aude.
* Francois Sangalli, internacional de rugbi de XV.

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Asilha sul site de l'Insee

## Nòtas