open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Montesquiu (Erau)

**Montesquiu** (*Montesquieu* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
### Montesquiu
Las fòrmas ancianas son : *apud Montem Eschivum* en 1159, *Bernardus de Monte eschivo* en 1182, *Peire de Montesquiu* en 1184, *apud Montem esquivum* en 1204, *le seigneur de Montesquieu de Pezenas* en 1529, *Montesquiou* en 1636, *Montesquieu* en 1643, 1708, 1740-60, 1759, 1770-1772 (mapa de Cassini), *le ch[âte]au ruiné de Montesquieu* en 1740-60. 

*Montesquiu* ven de l'occitan *mont* e *esquiu*, « sauvatge, fèr, ostil » .
### ''Le Mas-Rolland''
L'occitan *mas*, del latin *mansum*, a lo sens de « bòria, ostal », mas de còps de « masatge ».
Lo nom es sus la mapa de Cassini (1770-72) : *Mas Rolland*, explicable pel nom de familha *Rolland*.
### Padèrn(s)
Las fòrmas ancianas son : *ecclesiam S. Michaëlis de Padernis*, cap a 1156, *de Pader* en 1270 [1746] (segonda man), *Paders* en 1622, 1643, *paroisse de Paders* en 1724, *Pader* en 1770-72 (mapa de Cassini). Padèrn(s) èra una granda proprietat galloromana. Lo nom ven de l'escais-nom [cognomen] *Paternus*, emplegat sense sufixe, probablament perqué lo cognomen a una valor adjectivala. Caldriá benlèu ajustar *in loco quem vocant Paderino* en 988 e la varianta *Padernis* (Joan Pèire Chambon).
### Fornòls
Las fòrmas ancianas son : *[village] de Fournols* en 1740-60, *Fournols* en 1770-1772 (mapa de Cassini). Es un nom de familha e pas dirèctament un derivat de *forn* o del latin *furnus*, amb lo sufixe latin *-olum* o son resultat.
### ''Valuzières''
L o nom es pas atestat qu'en 1894 : *Valeuzieres*. Representa *val eusièra* : val del bòsc d'euses.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Montferrièr de Les

**Montferrièr de Les** (*Montferrier-sur-Lez* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *castrum Montisferrarii* en 1109, *del castel de Monferrer*, *de Montferrer* en 1111, *Montemferrarium* en 1114, *castro de Monteferrario* en 1128, *castrum quod dicitur Monsferrarius* en 1129, *castrum de Monteferario* en 1135, *apud Montemferrarium* en 1158, *de S. Stephano de Insula, alias de Monteferrario*, *de Monteferrario*, sense data [sègle XII ?], *de Podio ferrario*, *Podio Ferrers*, al sègle XII, *prior Montisferrarii* en 1230, *manso de Podio Ferrerio* en 1243, *mansi de Podio Ferrerio*, *de Podio Ferrario* en 1245, *mansi vocati de Podio Ferrario*, *domicelli de Monteferrario* en 1285, *versus Montemferrarium* en 1307, *loci de Monteferrario* en 1317, *manso de Podio Ferrario* en 1332, *de Monteferrario* en 1392, 1529, 1550, *Monferrier* en 1622, *Montferier* en 1626, *Monferrie* en 1648, *Montferié* en 1703, *Montferrier* en 1740-60, 1770-71 (mapa de Cassini). 

Segon Dauzat e Rostaing, *Montferrièr* ven dau latin *mons* « mont » e *ferrum* « fèrre », amb lo sufixe *-arium* (nom ligat a l'industria).  
Segon Negre, citat per Patrici Pojada a prepaus de Montferrièr (Arièja), *Montferrièr* ven dau latin *montem*, amb l'adjectiu *ferrarius*, « mont provesit de fèrre o qu'a l'aspècte dau fèrre ».
Segon Hamlin, *Montferrièr* ven de *mont*, amb l'occitan *ferrièr* au sens de « obrièr dau fèrre » o benlèu de « farga ».
Segon Patrici Pojada, a prepaus de Montferrièr (Arièja), lo nom es compausat de *mont* e *ferrièr*, que marca tot simplament la preséncia de fèrre dins lo mont.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Montolièrs

**Montolièrs** (*Montouliers* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *ecclesiam S. Baudelii de Monte-Olerio* en 940, *castrum de Monteolario*, *ecclesiam S. Baudilii de Monteolario* cap a 1182, *Montemolerium* en 1224, *de Monteolerio* en 1271, *castrum de Monteolerio* en 1318, *prior de Monte Olerio* en 1351, *Montolliers* en 1518, *S. Baudelii de Visan, alias de Montoliers* en 1612, *Montouliés* en 1740-60, 1771-72 (mapa de Cassini), *Montolliac* en 1771. 

Lo nom es  format de l'occitan *mont* (del latin *mons*, *montis*), e *olièr*, d*'ola* (del latin *olla*) e sufixe *-ièr*, de *-ariu-*; l'olièr es lo que fa d'olas . e lo plural s'explica benlèu perqué n'i aviá mai d'un. Montolièrs s'explica donc pas per l'òli nimai per l'oliu (olivièr), coma se poiriá creire.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Sanch Inhan; es ara del canton de Sant Ponç de Tomièiras.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Morese

**Morese** (*Mourèze* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *castro Morecino* en 990,  *castello de Murezes*, cap a 1059, *castro, quod vocatur Moirenes*, cap a 1070, *[ecclesiam] de Moreze* en 1162, *P. de Moreze* en 1185, *castrum de Moresio* en 1247-48, *ecclesia S. Marie de Moresio* en 1252, *de Moresio*, cap a 1257, *ecclesia S. Marie de Moresio* en 1325, *de Moressio* en 1344, *de Muresio*, *de Moresio*, al sègle XVI, *Moreze* en 1622, 1643, 1740-60, *Moureze* corregit en *Mourese* en 1740-60, *Moureze* en 1740-60, 1770-1772 (mapa de Cassini). 

Segon Dauzat e Rostaing, *Morese* ven del preceltic *murr-*, « truc rocassós », amb lo sufixe preceltic *-esia*, *-esa*; segon Hamlin, *Morese* ven del tèma **mŭrr-*, amb lo sufixe preindoeuropèu *-esa*. Degun explica pas perqué la vocala finala es en *-e* amb un sufixe acabat per *-a*, nimai cossí una dobla *rr* dins lo mot d'origina supausat a poscut menar a una *r* simpla dins lo toponime.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben
* Comunas d'Erau
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Molés e Baucèls

**Molés e Baucèls** (*Moulès-et-Baucels* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
### Molés
Las fòrmas ancianas son : *G. de Mollez* en 1156 (identificacion malsegura), * mansorum de Mollessiis*, *de Mollesis*, *pertenementi de Molleriis*, *tenemento de Molesiis* en 1293, *bajulum de Moles*, *tenemento de Moles* en 1311, *mansis de Molesiis* en 1317, *homines de Molesio* en 1320, *mansis de Molesio*, sense data, *Moulés* en 1774-75 (mapa de Cassini). 

Segon Dauzat e Rostaing, *Molés* ven del latin *mollis*, « mòl », amb lo sufixe *-ensem*; segon Hamlin, una origina per un nom prelatin de persona *Mullus* amb un sufixe *-essu* (Rohlfs, Studien , p. 124) es mai probabla que lo latin *mollis* amb lo sufixe adjectival *-ensem*. Molés es sus un travèrs.
### Baucèls
Las fòrmas ancianas son : *parrochia S. Johannis dels Baucelz*, *dels Baucels* en 1218, *de Baucellis* en 1293, 1304, 1312, 1320, 1405, *Ginestous ou Baucels* en 1774-75 (mapa de Cassini). 

Segon Dauzat e Rostaing, *Baucèls* es un diminutiu de *balteus* [latin *balteu-* > *bauç*]; segon Hamlin, lo nom *l'Églisette* representa en realitat Baucèls [luòc (ara) sense aglomeracion que consèrva pas qu'una glèisa e un cementèri]; *Baucèls* es un diminutiu de *bauç*, amb lo sufixe *-el* (comprene *-èl*).
### Ginestós
Sus la mapa de Cassini, *Ginestós* pareis coma un autre nom de la parròquia de Baucèls e es tanben un autre luòc situat un km al nòrd.

Las fòrmas ancianas son : *Ginestous* en 1648, *Ginestous* [castèl] e *Ginestous ou Baucels* [vilatge] en 1774-75 (mapa de Cassini). *Ginestós* pòt èsser motivat per un luòc plantat de ginèsta o representar un nom de familha.

## Istòria
Lo 22 de julhet de 1836, la comuna de Baucèls foguèt estacada a la de Molés que venguèt Molés e Baucèls.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².
### Demografia Baucèls

* Lo n° INSEE es estat cambiat per rasons practicas.

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Mudason

**Mudason** (*Mudaison* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *loco de Mutationibus* en 1099, *ad Mudazon*, *de Mutationibus* abans 1129, *a domo Mudazonis* en 1134, *a Mudazons*, cap a 1150, *S. Asciscli de Mudazuns* en 1154, *de Mutacionibus*, sense data [sègle XII ?], *vicarius de Mutacionibus* en 1392, *Mudaisons* en 1526, *de Mutationibus* en 1529, 1550, *Musdezon* en 1622, *Mudezou* en 1648, *Mudazon* en 1740-60, *Mudaisons* en 1740-60, *Mudaison* en 1740-60, 1770-71 (mapa de Cassini). 

*Mudason* ven del latin *mutatio*, *mutationes*, « relai de pòsta sus una viá romana ».

Ajustar : *Modazos* (òc ancian) en 1365.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Murlas

**Murlas** (*Murles* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [kurnè'jan]. Las fòrmas ancianas son : *Pontii Raimundi de Murlas* en 1103, *S. Johannis de Murles* en 1109, *castrum de Murlis*, cap a 1109, 1120, *parrochia S. Johannis de Murles* en 1120, *de Murlis*, sense data [sègle XII ?] , *parrochia S. Johannis de Murles* en 1202, *Murles* en 1222, 1268, *ecclesie de Murlles* en 1268, 1272, *Murles* en 1295, *castri de Murles*, *de Murlis* en 1307, *de Murlis* en 1333, *prior de Murlis* en 1392, *Murles* en 1526, *de Muolis* en 1529, *de Mirolis* en 1550, *château de Murles* en 1579, *Murles* en 1622, 1626, 1648, 1740-60, *Murles* (comprene : *glèisa de Murlas*) e *village de Murles* en 1770-72 (mapa de Cassini). 

Dauzat e Rostaing non donan cap de solucion e Hamlin declara l'etimologia escura.

## Istòria

## Administracion

 
## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Mervièlh

**Mervièlh** (en francés *Murviel*, puèi *Murviel-lès-Montpellier* dempuèi 1891) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [mèr'bjèl] (*Atlas Linguistique du Languedoc oriental*). Las fòrmas ancianas son : *villa quam vocant Muro Vetulo* en 1031-1060, *ecclesia S. Johannis de Muro Vetulo*, *parrochia vel villa S. Johannis de Muro Veteri* en 1122, *castrum de Muro veteri* en 1149-50, *villam de Muro veteri* en 1155, *ecclesiam S. Johannis de Muroveteri*, cap a 1160, *de Muroveteri* en 1187, 1194, sense data [sègle XII ?], *del maso del castello de Mur vetulo*, *lo mas del castel de Muro vetulo* en 1201 (?), *villam de Muro veteri* en 1202, *terminio S. Johannis de Muroveteri* en 1213, *castri de Muroveteri* en 1311, *Mervielh* en 1526, *Meruel* en 1613, *Merveil* en 1622, *Merviel* en 1622, 1626, *Murvel* en 1648, *Merviel* en 1668-69, *Murviel* en 1740-60, 1770-72 (mapa de Cassini), *Merviel* en 1771.

Segon Dauzat e Rostaing, Hamlin, lo nom representa « mur vièlh, vièlha muralha », que designa un ancian oppidum. Justament, al nòrd del vilatge, i a lo siti arqueologic del *Castelàs*, ont se trobava una vila antica celtica, puòi galloromana.

La clartat del toponime a patit d'una assimilacion vocalica : *u* de *mur* vengut *e* per influéncia de *è* de vièlh (*è* es normalament impossible abans l'accent tonic, es donc lo fonème pus prèp, *e*, qu'a remplaçat *u*). Es a remarcar qu'en occitan, i a pus sovent de dissimilacions que d'assimilacions en toponimia (los *Ròcafòrt* venguts *Recafòrt* dins la prononciacion, los *Verdfuèlh* cambiats en *Vrufuèlh*, etc), allòc que las assimilacions vocalicas son frequentas en la lenga basca (cf. lo doblet *uri*, *vilatge* e *iri*). Es lo fenomèn de l'armonia vocalica, que se pòt tanben trobar mai o mens en Catalonha, país de substrat iberobasc (Celsona > Solsona, per çò qu'es de la toponimia, *jonoll*, de *genoll*
Nevian (Lodevés)

**Nevian** (*Nébian* en francés) es una comuna lengadociana de Lodevés. Administrativament, es situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *in Nibiano* en 990, *villa que vocant Nibiano* en 1008, *castellum Nibianensem* en 1038, *castro Nibiano* en 1112, *apud Nibianum* en 1122, *ad Nibianum* en 112, *lo castel de Nebian* en 1160, *terminio Nibiani* en 1174, *P. Raimunz de Nebia* en 1185, *parrochia S. Juliani de Nebiano* en 1207, *hospitalis de Nebiano*, *parrochia S. Juliani de Nebiano* en 1234, *ecclesia S. Juliani de Nebiano* en 1252, *de Nebiano* en 1264, 1484, al sègle XVI, *Nebia* en 1622, *Nebian* en 1643, 1694, 1740-60, *Nevian* en 1740-60, *Nebian* en 1770-72 (mapa de Cassini). 

Segon Dauzat e Rostaing, *Nevian* ven del nom latin escur d'òme **Nebius*, benlèu près del grèc *Nebo*, puslèu que del nom de flume *Nebis* (Tarraconesa), amb lo sufixe *-anum*; segon Hamlin, *Nevian* ven del gentilici latin *Naevius* (o variantas *Nivio*, *Nivius*), amb lo sufixe *-anum*. Nevian èra una proprietat galloromana.

La prononciacion populara tradicionala es fornida per un autre luòc, que son nom es un transferiment de Nevian : *Camp de Nébios* (nom francés), a 3 km al sud, dins la comuna de Liuran de Cabrièira.
### Sant Miquèl
Es un luòc gaireben desabitat situat al sud-èst del vilatge. Las fòrmas ancianas son : *S. Michaelis de Domasano* en 1234, *ecclesiae de Domasano*, *de Domasan* en 1236, *ecclesia S. Michaelis de Domazano* en 1252, *ecclesiae de Domasano*, *de Domasan* en 1236, *ecclesia S. Michaelis de Domasano... sine cura* en 1484, *de Domasano*, al sègle XVI, *Domezan* en 1586, *St Michel* en 1770-72 (mapa de Cassini). L'ancian determinant es un nom de proprietat galloromana. *Domasan* ven del gentilici latin *Domatius*, amb lo sufixe *-anum*. 

### Fòrmas ancianas tiradas del diccionari topografic d'Eugène Thomas
***Nevian** - *Nibianum et Nebianum* en 990; *Nibianum* en 1122; *Nebianum* en 1172; *Nebanianum* en 1275; *Nebian* en 1625.
***Damassan** (mistralenc *Damassan*; fr *Saint-Michel de Damassan*; latin tardiu *Damassanum*) - *S. Michaelis de Damassano* en 1288; *Saint-Michel* (Cassini).Masatge.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau
## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Nefiès

**Nefiès** (*Nefiès* en grafia mistralenca; *Neffiès* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

Los gentilicis son **nefiessòl -òla** e **nefieiròl -òla**.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *castrum Nifiani* en 990, *castello de Nisianis* [legir : *Nifianis*], vers 1059, *castri de Nefiano* en 1123, *castro de Nefiano* en 1262, *Bermundus de Nefiariis* en 1273, *de Nefianis* en 1323, *de Neffianis* en 1344, *de Nepsianis* en  1361, *de Nephianis*, a la fin del sègle XIV, *Neffies* en 1571, 1643, *Neffiers* en 1636, *Neffies* en 1708, *Neffiès* en 1740-60, *Neffiez* en 1740-60, 1759,  1770-72 (mapa de Cassini). 

Segon Hamlin, doás dificultats fan que lo nom es escur : l'abséncia de tot nom de persona susceptible de l'explicar e lo passatge de mal explicar d'un nom en *-anum* a la finala *-iès*. Nefiès èra benlèu una proprietat galloromana. Veire ipoteticament Effiat.

Fòrmas ancianas tiradas del diccionari topografic d'Eugène Thomas (1865)- *in castrum Nifiani medietatem ecclesie* en 990; *Castellum de Nifianis* en 1059; *De Nefiano* en 1123; *Villa de Nephianis* en 1206; *De Neffiariis* en 1273; *De Nefiato* en 1295; *De Nefianis* en 1667; *Neffiat, seigneurie de la viguerie de Béziers* (sens data); *Nefiés* en 1625; *Neffies* en 1649, en 1688, e en 1760; *Neffian ou Neffiez* en 1733; *Neffiez* al sègle XVIII (Cassini); *Néfiés* en 1795-6.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Nesinhan de l'Avesque

**Nesinhan de l'Avesque** (*Nézignan-l'Évêque* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *capellani de Naziniano* en 1110, *castrum de Nazignano* en 1173-1774, *de Naziniano* en 1209, *in castro de Nasignano* en 1219, *castro de Nesignano quod espiscopus tenet*, *castrum de Nazignano* en 1231, *Nasinhanum* en 1272, *de Nesignano* en 1344, *prior de Nasinhano*, *de Nersinhano*, a la fin del sègle XIV, *Nasinha* en 1408, *Nerignan* en 1418, *l'Eglise de Nazinta* en 1518, *Lezignan* [legir : *N-*] *de l'Evesque, prez la ville de Pezenas* en 1562, *Nazigne* en 1622, *Nezinan* en 1643, *Nesignan de lEveque* en 1708, *Nezignan* en 1740-60, *Nesignan-L'evéque* en 1740-60, *Nezignan l'Evêque* en 1770-17721 (mapa de Cassini). 

*Nesinhan* ven del gentilici latin *Nasinius*, amb lo sufixe *-anum*. Nesinhan èra una proprietat galloromana. Lo determinant s'explica perqué lo castèl de Nesinhan èra proprietat de l'avesque d'Agde.

## Istòria

## Administracion

* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra del canton de Pesenàs, i demorèt.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Aveil

**Aveil** (*Aweil*, en anglés) es la capitala de l’estat del meteis nom, al Sodan del Sud. Abans 2015 èra capitala de l’estat del Bahr el Ghazal Septentrional.
A una populacion estimada a 100 000 abitants.
Equatòria Centrala

thumb|right|350px|Division de l’estat de 2015 a 2020

**** es un estat del Sodan del Sud. Sa capitala es Juba. 

De 2015 a 2020, èra devesida en tres: Terequeca, al nòrd, Jobec al centre, e lo Riu Iei, al sud.
Equatòria Occidentala

thumb|right|350px|Division de l’ancian estat en 2015

L****' es un ancian estat del Sodan del Sud. Sa capitala èra Yambio. 

En 2015, es devesida en tres: Gbodve, a l'oèst, Maridi al centre, e Amadi, a l'èst.
Lacs (Sodan del Sud)

[thumb|right|200px|Localizacion de l'estat dins lo [Sodan del Sud]]

L'estat dels **Lacs** es un ancian estat del Sodan del Sud. Sa capitala èra Rumbek. Son governador èra Chol Tong Mayay Jang.
## Administracion

L’estat des Lacs èra devesit en uèch comtats, administrats per un comissari.
Nil Superior

[thumb|right|200px|Localizacion de l'estat dins lo [Sodan del Sud]]

L'estat del **** es un estat del nòrd-oèst del Sodan del Sud. Sa capitala es Malakal.
Jean-Auguste-Dominique Ingres

Jean-Auguste-Dominique Ingres (nascut en Montalban en 1780, m.1867) foguèt un pintre francés del movement classicista.
Societat

La **societat** es l'ensems compausat per un grop d'umans liats per de relacions persistentas. L'expression pòu tanben designar un grop sociau important que parteja un territòri donat.
Espartac

[thumb|300 px|right|... ''[Estatua de n'Espartac ais Teulariás de París*... ]]


*'Espartac*'  (*Spartacus'' en son nom latin d'esclau ... mòrt en 71 avC) èra un gladiador, un esclau roman e lo cap d'una revòuta majora dicha Tresena Guèrra Servila entre 73 e 71 avC. 

D'efèct, en 73 avC, acomencèt una revòuta dins una escòla de gladiators. Lo movement se desvolopèt rapidament e Espartac n'en venguèt un dei caps principaus. 

Capitèt de vencre uneis armadas romanas mandadas còntra la rebellion. 

Pasmens, foguèt blocat dins lo sud d'Itàlia per la traïson d'una flòta pirata devent permetre lo passatge en Sicília e per l'armada de Crassus. 

Leis esclaus foguèron finalament batuts e Espartac tuat durant una batalha.
## Nòtas & referéncias
Pontifex maximus

Lo **Pontifex Maximus** èra lo cap dau collègi religiós roman e lo titól pus important de la ierarquia religiosa romana. La carga venguèt partida dei poders imperiaus fins a 382.
Equatòria Orientala

thumb|right|350px|Division de l’ancian estat en 2015

L’**** èra un estat del Sodan del Sud. Sa capitala èra Torit. 

En 2015, es devesida en dos: Imatòng, a l'oèst e Namoronhang, a l'èst.
Jonglei

**** es un ancian estat del Sodan del Sud. Sa capitala èra Bor. Son governador èra Kuol Manyang Juuk.
En 2015 es devesit en maites estats.
Tessèla

La **tessèla** es una pèça pichona de marbre, tèrra cuèita, veire, etc., amb la quala se fa de mosaïcs.

Lo mot ven del latin *tessellae*, que el meteis ven del Grèc ancian *τεσσερες* , e que significa quatre. 

Dins lo monde grèc ancian s'utilizava fòrça e (fins al sègle V abC) amb frequéncia per elaborar de caladat compausat per de còdols del riu (peiròlas erodadas de la ribas dels rius) de diferentas talhas e colors. Amb aqueles còdols se fasiá de dessenhs simples constituïts de motius geometrics. A la fin del sègle III abC, las tessèlas se substituiguèron als còdols policroms.

Las tessèlas son de pèças de forma cubica, facha de divèrsas pèiras, de calcar, de marbre o d´autres materials de veire o ceramica, fòrça adreitament elaboradas e de divèrsas talhas e formats. Los romans de l'antiquitat ja construiguèron de mosaïca amb aquelas pichonas pèças, tanplan que nomenèron lo trabalh atal fach *opus tessellatum*, pasmens qu'aquela denominacion correspond mai a una de las nombrosas varietat de malonatges decorats amb tessèla que se desvolopèron amb lo temp.

Los talhièrs de mosaïstas de la Roma antica èran compausats per mai d'uns professionals que trabalhavan en equipa: l'operator mai remarcable èra lo musivarius, qu'agençava las tessèlas sus una superfícia preparada de per abans amb de mortièr idraulic nomenat signinum, ne repartissent las colors e las formas segon lo motiu a representar que lo pictor tesselarius aviá fach lo transferiment al sòl, e que aviá de per abans dessenhat lo pictor imaginarius que èra considerat coma artista.

## Vejataz tanben
*Mosaïc
*Trencadís
Sodan del Sud

Lo **Sodan del Sud o **Sud-Sodan**** (en anglés *South Sudan*), oficialament la **Republica del Sodan del Sud** (en anglés *Republic of South Sudan*), es un estat federal d'Africa, independent de Sodan dempuèi lo 9 de julhet de 2011. Confronta Sodan al nòrd, Etiopia a l'èst, Kenya e Oganda al sud-èst, la Republica Democratica del Còngo al sud-oèst, e Centrafrica a l'oèst. 

La capitala es Juba, lo gentilici es **sud-sodanés**, **-esa**, es dividit en 10 estats.

## Istòria

Fins a l'independéncia dau Sodan dau Sud lo 9 de julhet de 2011, son istòria es liada a aquela de Sodan. Lo país obtenguèt rapidament son adesion ai Nacions Unidas (14 de julhet), a l'Union Africana (27 de julhet), au FMI e la Banca Mondiala (18 d'abriu de 2012). Salva Kiir, lo cap de l'Armada Populara de Liberacion de Sodan, ne'n venguèt president.

Lo 23 de julhet de 2013, una crisi politica opausèt Salva Kiir a son vicepresident, Riek Machar, que foguèt destituit après l'anóncia de seis ambicions presidencialas. Lei tensions entre lei partisans dei dos òmes s'agravèron e lo 15 de decembre, de combats acomencèron entre lei dos camps dins la capitala. Lei fòrças de Salva Kiir ne'n gardèron lo contraròtle e divèrsei caps politics foguèron arrestats. Pasmens, Riek Machar capitèt de s'enfugir. La guèrra civila se generalizèt alora ambé la presa de posicion de diferenteis etnias ò faccions de la guerilha independentista devesidas per de dissensions ancianas en favor d'un dei dos camps. De combats saunós entraïnèron la mòrt de  personas e lo desplaçament de 1,8 milions de refugiats de decembre de 2013 a junh de 2015.

## Politica

## Geografia fisica

## Economia
De veire *[[Economia de Sud-Sodan]]*

## Populacion

### Religion

## Cultura

### Lengas

## Bibliografia
## Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias


### Voses connèxas

* Sodan
Nil Superior de l'Oèst

[thumb|right|200px|Localizacion de l'estat dins lo [Sodan del Sud]]

L'estat de l**'Unitat** o del **Nil Superior de l'Oèst** es un estat del Sodan del Sud. Sa capitala es Bentiu. Son governador es Taban Deng Gai.

Lo nom definitu après l'independéncia es pas conegut: Unitat èra l'apelacion del Sodan unificat, lo SPLM utiliza Nil Superior de l'Oèst.
Varrap

L'estat del **Varrap** (en anglés, *Warrap* o *Warrab*) èra un estat del Sodan del Sud. Sa capitala èra Coajòc.
Fèu

Lo tèrme **fèu** (del latin *feudum*, el meteis de livant del bas francic ancian *fehu*) designava un ben o un revengut, lo benefici, confiat en retribucion d'un servici.

Se lo fèu es constituit —non d'una tèrra— mas dels revenguts d'aquesta tèrra, lo vassal, beneficiari del fèu, a alavetz la fruicion de la tèrra. Lo tèrme de  apareguèt al sègle XV e designava l'accion de dispausar d'un ben. Lo tèrme es ligat a l'usufruit; lo dreit de fruicion d'un ben d'un autre.
Torit

**Torit** es una vila de la region d’Equatoria dins lo Sodan del Sud. Foguèt la capitala de l'estat de l'Equatoria de l'Èst fins a sa division en 2015. Es ara capitala de l’estat d’Imatong.

A una populacion estimada a 17 957 abitants (2009).
Iambio

**Iambio** (en anglés, Yambio) es la capitala de l'estat de Gbodve, al Sodan del Sud. Abans 2015 èra la capitala de l'estat de l'Equatòria Occidentala.
A una populacion estimada a 41 997 abitants.
Drech d'aquist novèu

L**'aquist novèu** es un drech (de pagar en espècias) degut au rei o au senhor per lei roturiers crompaires de fèus.

## Etimologia
"Aquist" ven dau latin *acquisitum*, dau vèrbe *acquirere* (de *ad*, 'a', e *quaerere*, 'quèrre' / 'querir'), que significa aquerir / crompar (*acquêt* en francés, *acquisto* en italian).

## Fònts
* *Diccionari de la Lenga Francesa* (Littré), Tòme I, 1873.
Bor (Sodan del Sud)

**Bor** (pr. Bòr) es la capitala de l'estat de Jonglei, al Sodan del Sud.
A una populacion estimada a 26 800 abitants (2006).
Bor

**Bor** es un toponim present dins mai d'un país:
* Bor, capitala de l'estat de Jonglei dins lo Sodan del Sud.
* en Chequia, Serbia, Afganistan i a tanben de comunas d'aquel nom
Rumbek

**Rumbek** (pr. Rombec) es la capitala de l'estat dels Lacs, al Sodan del Sud.
A una populacion estimada a 100 000 abitants.
Malakal

**Malakal** (pr. Malacal) es la capitala de l'estat del Nil Superior, al Sodan del Sud.
A una populacion estimada a 126 500 abitants (2008).
Bentiu

**Bentiu** o **Bantiu** es la capitala de l'estat del Nil Superior de l'Oèst, al Sodan del Sud.
A una populacion estimada a 7700 abitants.
Ruvyironza

**Ruvyironza** o **Luvironza** es un flume de Burundi que sa font es de còps considerada coma la font de Nil. En Tanzania, se geta dins Kagera qu'al sieu torn rejonh lo lac Victòria.
Tornada (omonimia)

Una **tornada** pòt èsser:
* la darrièra part d'un poèma de trobador
* una colomna d'èr en rotacion
Cautarés

thumb|left|200px|Vath
thumb|left|200px|Tèrmes de Cesar
thumb|left|200px|Glèisa de Nosta Dauna
thumb|left|200px|Anciana gara ferroviària, uei vienguda gara rotèra

**Cautarés** o **Cauterés** (*Cauterets* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra, en Lavedan, ena arribèra de Sent Savin, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. 

## Geografia

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [kawta'rés] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *Caldarez*, cap a 1060, 1077-1078, 1094, *vallem Caldarensem*, en latin, en 1083-1094 e en 1317, *in valle Caldarea*, en latin, en 1094-1118, *de Cautereis*, en latin, en 1168, *Cautares* en 1285, *De Cauteresio*, en latin, en 1342, *De Cautaresio*, en latin, en 1379, *Cauteres* en 1429, *Cauterez* en 1614, *Cauterés* en 1790, *Cauterez* en 1790.

Segon Dauzat, *Cautarés* que vien deth latin *caldaria*, « estuba », dab eth sufixe *-ellum*.
Segon Negre e R. Aymard, eth nom d'origina de *Cautarés* èra probablament *caldaria*, « banhs d'aiga cauda », puish per era vath, que la nommèn **Vallem Caldar-ensem* (vath de Caldaria). Qu'ei **caldarensem* qui miè a Cautarés.

Segon Miquèu Grosclaude, Dauzat, enganat peth *-ts* francés, que supausè eth sufixe *-ellum*; qu'ei ua error.
Eth étime latin qu'ei *caldaria*, « estuba », qui miè a *cautèra* en gascon. Qu'i ajustèren eth sufixe adjectivau *-ensis* (> *-és* en gascon), eth ensemble qu'èra a l'origina l'adjectiu epitèt de *villa* o de *vallis*. Boisgontier que constatava lo *t* de *Cauterets* ei absurde, quitament en francés; dens aquera lenga, que caleré escríver *Cauterés*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  era populacion èra de  abitants e era densitat èra de  ab/km². 

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab era comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes
* Sit oficiau
* Sit deth Ofici de Torisme
* Sit deras tèrmas
* Sit dera escòla d'esquí francés
* Sit deth casino
* Eth vilatge suu sit der'Institut geografic nacionau
* Lacs dera vath
* Cauterèrs - Vinhamala
* Chalet Galitzine.

## Nòtas
Visòs

**Visòs** (*Vizos* en francés) qu'ei ua anciana comuna gascona de Bigòrra, en Lavedan e en País Tòi, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Despuish eth 1èr de gèr de 2017 qu'ei incorporada hens era comuna navèra de Saligòs.

## Geografia

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [bi'zòs] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *Visos* en 1077-1078, *De Bisos* ath sègle XII, *Bizos* en 1285 e 1313, *Bizoos* en 1313, *De Bisossio*, en latin, en 1342, *Bizos*, *Bisos* en 1429, *Visos' en 1789'.

Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Rostaing, après [[Gerhard Rohlfs|Rohlfs]], *Visòs* que vien deth nom latin d'òmi *Visus*, dab eth sufixe aquitan *-ossum*.
Segon [[Ernèst Negre|Negre]], *Visòs* que vien deth nom latin d'òmi *Vitius*, dab eth sufixe aquitan *-ossum*.

[[Miquèu Grosclaude]] qu'accèpta eras ipotèsis precedentas. *Avitius*, mei frequent que *Vitius'', qu'ei tanben possible (aferèsis massivas en occitanoromanic per confusion dera iniciau dab era preposicion).

## Istòria
* Era fusion dab Saligòs que's hascó eth 1èr de gèr de 2017 shens formacion de comunas delegadas.

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab era comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bisquèr

**Bisquèr** (*Visker* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [bis'kèr] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *en P. de Bisquers* en 1283, *Bisquers*, en 1285, *Petrus de Bisqueriis*, en latin, en 1300, *De Bisquerrio*, *Bisquerio*, en latin, en 1313, *de Visqueriis*, en latin, en 1379, *Bisquer* en 1429, *Visquer* en 1742-1768, *Bisquer* en 1760, *Visquer* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).

Segon Dauzat e Negre, *Bisquèr* qu'ei ua varianta masculina deth gascon *bisquèra*, « bisca, biscalèra, cerimana », deth basco *biskar*, « esquia, bisca deth teit ».
R. Aymard que precisa eth vilatge qu'ei alongat sus ua cresta.

Miquèu Grosclaude, qu'ei en acòrd dab eras explicacions precedentas. *-r* finau qu'indica ua finau primitiva *-rr*. A comparar dab Biscarròssa e Biscarrués (Espanha).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab era comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Biscòs

**Biscòs** (*Viscos* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra, en Lavedan e en País Tòi, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. 

## Geografia

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [bis'kòs] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *De Biscos * ath sègle e en 1313, *de Viscossio*, en latin, en 1379, *Biscos* en 1429.

Segon Dauzat, qui sièc Rohlfs, atau com Negre, *Biscòs* que vien deth nom latin d'òmi *Viscus*, dab eth sufixe aquitan *-ossum*.
Segon R. Aymard, eth tèma *bisk* comun ath basco e ath gascon (= bisca, bisquèra, biscalèra, biscle, cerimana) que correspón a un vilatge pincat.

Segon Miquèu Grosclaude, eras proposicion de Dauzat e de Negre que son foneticament corrèctas, pr'aquò eth tèma basco *bisc*, « esquia » (dab eth sufixe aquitan *-ossum*) qu'ei milhor pr'amor deth site.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  era populacion èra de  abitants e era densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab era comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Vièlanava (Hauts Pirenèus)

**Vièlanava** (*Villenave-près-Béarn* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei ['bièla 'nawo] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : *Bielanaba*, *Villa Noua*, *Billa Naue* en 1429, *Viellenabe* en 1670, *Viellenave Béarn* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII), *Villenave en Bigorre*, en 1789, *Viellenave-près-Béarn*, en 1790, *Villenave-près-Béarn* en 1790.

Segon Dauzat e Rostaing, ua *Vièlanava* qu'ei ua aglomeracion navèra, fondada a l'Edat Mejana per un senhor o ua comunautat religiosa, shens que la preséncia de franquessas acordadas aus poblants sia mentavuda dens lo nom.

Segon Negre, *Vièlanava* que vien deu gascon *vièla*, « localitat, vilatge, borg », e *nava*, « nava, navèra » .

Segon Miquèu Grosclaude, *Vièlanava* que vien deu gascon *vièla*, « vila, vilatge » e *nava*, deu latin *villa nova*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Vilambic

**Vilambic** o **Vialambic** (*Villembits* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [byalam'bik] o [bilam'bik] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : *P. de Bielenbids* en 1251, *Augerius de Vielambit* en 1283, Procès Bigòrra), *Auger de Bielambitz* (ibid.), *Bielembiz* en 1285, *Villambitz*, en 1300 e en 1313, *Bielambitz*, *Billambitz*, *Bielambit* en 1429, *Villambis* en 1736, *Villambits* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII), *Villambits* en 1790, *Villembits* en 1790.

R. Aymard qu'escriu « Per la soa posicion en suspart de *Boués* enter dus turons protectors, aqueth lòc que's merita lo sens deu gascon * en vista ».

[[Miquèu Grosclaude]] que constata l'idèa d'Aymard, *en vista*, explica pas briga *Vilambic*. La prumèra partida deu nom que sembla estar *vila*, *vièla*, resultats deu latin *villa*. Per la segonda partida, segon Grosclaude, las fòrmas ancianas que hèn pensar au mot latin *ambitus*, mes en aposicion (com [[Jalamur]], *vila* + *mur*), qui significa  « muralha de castèth, d'abadia o de vila » (cf. *Dict. Mediae latinitatis lexicon minus*, J.-F. Niermeyer-Leiden, E.-J. Brill., 1976). *Vialambic* que vien donc deu latin *villa*, « vila » e *ambitus*, « muralhas ». Grosclaude qu'escriu *Vialambit'', contra la prononciacion recenta e s'explica pas sus las variantas dab shiulanta, qui son las mei numerosas.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Vilalonca

**Vilalonca** [biro'lūŋko] o **Vilalònca** ['bilɔ'lɔŋkɔ]  e damb la fòrma mens localista **Vilalonga** (*Villelongue* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra, en Lavedan, dens era arribèra de Davantaiga, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. 

## Geografia

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei ['bilo'lònko] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *in Villa Longa*, en latin, en 1168, 1300, 1313, *Biele Lonque* en 1284 e 1285, *Bilalonga* en 1349, *Biela Longue*, *Biela Lonque* en 1429, *Villelongue* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).

Segon Dauzat, *Vilalònca* qu'ei format deth latin *villa*, « propietat »,  e d'eth adjectiu *longa*, « longa ».
Segon Negre, *Vilalònca* qu'ei format deth latin *villa*, « vilatge »,  e d'eth adjectiu *longa*, « longa ». Segon R. Aymard, era ipotèsi de Negre qu'ei la qui convién milhor.

Segon Miquèu Grosclaude, *Vilalònca* qu'èra un vilatge long, segon lo sens de *villa* ara Hauta Edat Mejana, qui sembla estar l'epòca dera fondacion dera aglomeracion. Grosclaude qu'escriu a bon dret **Vilalònca**.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  era populacion èra de  abitants e era densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab era comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Vilafranca (Nauts Pirenèus)

**Vilafranca** (*Villefranque* en francés) qu'ei ua comuna gascona d'Armanhac (e de Bigòrra per la diocèsi tradicionau) situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [bilo'franko] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : *Villam Francham* en 1300, *De Villafranca*, en latin, en 1342, *de Villafrancha*, en latin, en 1379, *Villefranche* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).

Ua *vilafranca*, en gascon, qu'ei ua vila navèra, fondada per un senhor o ua comunautat religiosa, dab franquessa deus drets feodaus, per tant d'i atirar poblants.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Biec

**Biec** (*Vignec* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge, ena Vath d'Aura, situada en eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. 

## Geografia
Era gendarmeria deth ancian canton de Vièla (d'Aura) qu'ei a Biec, près dera estacion d'esquí de Sent Lari.

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [biék] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *Duran Baroi Biyecco*, *Duran Baron Biiecco*, en latin, ath sègle XII, *Assiu Griu de Binhec/Bignec*, *Fortanerius de Bignec*, *Fortaner de Bignech/Bignec*, cap a 1180, *Fortane de Binec* en 1249, *Fortaner de Bineg* ath miei deth sègle XIII, *India de Binheto*, en latin, en 1281, *De Vinheto*, en latin, en 1387. 
Segon Negre, *Biec* que vien deth gascon *bignèc*, « sòu favorable ara vinha ». 
Segon Miquèu Grosclaude, dens *Vignèc*, que i a un è obèrt, ath lòc qu'eth nom de Biec contién un *é* barrat, shens comptar qu'era vinha ei improbabla ara altitud deth lòc; Boisgontier que disèva « un dérivat deth latin *vinea* ei ni versemblable, ni acceptable foneticament ». Eth nom que demòra escur. 
Segon Xavier Ravier, que i agó sovent en Bigòrra supression de *-n-* intervocalica quitament quand èra palatalizada (*-nh-*); qu'en demorè ua traça qui permetó dens quauques cas eth restabliment dera nasala dentala, mes pas a Biec.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab era comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Biger

**Biger** (*Viger* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra, en Lavedan,  situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. 

## Geografia

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [bi'yérr] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *A Bezier*, cap a 1200-1230, *Bisier* en 1285, *De Bezierrio*, *de Bizierrio*, en latin, en 1313, *De Bigerrio*, en latin, en 1342, *de Vigera*, *de Vigerio*, en latin, en 1379, *De Biger* ath sègle XIV, *Biger* en 1429, *Viger* en 1541, *Viger* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).

Segon R. Aymard, *Biger* que vien de *beguèr* (latin *vicarius*). Qu'èra probablement eth nom d'un ostau.

Segon Miquèu Grosclaude, era proposicion d'Aymard qu'ei impossibla, pr'amor de *-r* finau sensibla qui pròva un sufixe en *-err*, devut probablament ath jaç prelatin aquitan; eras fòrmas anticas que son près deth nom deths *Bigerriones*, pòble aquitan de Bigòrra; eth nom que demòra escur.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  era populacion èra de  abitants e era densitat èra de  ab/km².
## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Biei

**Biei** (*Viey* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra, en Lavedan e en País Tòi, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. 

## Geografia

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [byéy] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *De Biey*, *Biei*, ath sègle XII, *Biei*  en 1285, *De Biey* en 1313 e 1342, *Viey* en 1379, *Biey* en 1429, *Viey* en 1614, *Viey en Barège*, *Viey* en 1736-1785 , *Viey* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).

Segon R. Aymard, eth nom qu'ei escur. Ei ni *biè* (*viarium* = petit camin), ni bielh (= vielh).

Segon Miquèu Grosclaude, eth nom que demòra escur.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  era populacion èra de  abitants e era densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab era comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Viudòs

**Viudòs** (*Vieuzos* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Aute vilatge o quartièr : Eth Haget.

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [byou'doh] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *Bildos* en 1213, *Biosos* cap a 1250, *R. de Bieusos* en 1257, *de Viusossio*, en latin, en 1383-1384 e 1405, *Bieusos* en 1746, *Vieusos* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).

Per Dauzat e Rostaing, a prepaus de Viuça, lo nom que vien deth nom latin d'òmi ** Villicius*, derivat de *Villius*.

Segon Miquèu Grosclaude, **Villicius* es inatestat, mes *Villius* e eth *villicus*, « intendent  d'ua *villa* » que son plan coneishuts. *Viusòs* que ven deth nom latin d'òmi ** Villicius*, varianta de *Villius*, dab eth sufixe *-ossum*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bièr e Bòrdas

**Bièr e Bòrdas** (*Vier-Bordes* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra, en Lavedan, dens era arribèra de Davantaiga, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. 

## Geografia
Aute vilatge : Cagòts.

## Toponimia
### Bièr
Era prononciacion qu'ei [bièr] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *Bier* en 1272, 1294 e 1349, *De Bierrio* en latin, en 1313 e 1342, *Vier* en 1379, *Bier* en 1429, *Vier* en 1614, *Vier* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).

Segon Miquèu Grosclaude, arren justifica pas un *V-* iniciau, era grafia que serà confòrma ara prononciacion. Eth nom qu'ei escur, prelatin, donc aquitan. Totun, que's constata era preséncia d'ua *-r* finau sensibla, coma a Nestièr, Usèr, Biger, Bisquèr (X. Ravier, *Toponymes gascons en r final sensible : Un fait de substrat aquitano-pyrénéen*). Pr'amor d'aquò, l'origina ei pas *vièr*, « sendèr »; ei pas tanpauc *vèrn*.
### Bòrdas
Era prononciacion qu'ei ['bòrdos] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *De Bordis*, en latin, en 1342 e 1379, *Bordes*, *Bordas* en 1429, *Bordes* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII)

*Bòrda* qu'ei un mot d'origina germanica. Eth sens prumèr qu'ei probablament « cabana de pòsts », puish « ostau petit », puish « ostau agricòla ». Eth mot que s'ei conservat mei que mei en Gasconha (eth patronime *Laborde* qu'ei frequent) e en País Basco e curiosament s'ei perdut deths país d'oïl pauc a pauc.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km². 

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab era comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Vielar

**Vielar** o **Vialar**  [bja'la / bje'la], **Vielar** per Top'Oc , (*Viella* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra, en Lavedan e en País Tòi, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. 

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [bia'la/bié'la] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *Bernardus de Bilar*, en 1037 o cap a 1040, *Aichelino de Vilar*, en 1077-1078, *De Bilario*, au sègle XII, *De Bielar*, au sègle XII e en 1251, *De Bielar*,  en 1285,  *de Villario*, en 1300, e 1313, *de Villario*,  en 1379, *De Vilario*, en 1342, *Bielar*, en 1429, *Viela*,  en 1614,  1760 (o *Viela d’Arribere*) e en 1768, *Viala en Barèges*,  en 1789. Lo nom qu'ei gascon e eth mot *vielar* qu'ei eth eretèr deth latin *villa* e d'eth sufixe *are*. Eth sens qu'estó « dependéncia d'un domeni agricòla, d'ua *villa*», puish « vilatjòt » .
Curiosament, Dauzat e eths Féniés qu'interprètan era grafia francesa *Viella* com *Vièla*, dab eth accent tonic sus era prumèra sillaba, donc com un representant deth latin *villa*, shens sufixe . Mès era grafia francesa respècta normalament pas eth *-a* finau atòn deus toponimes occitans. Negre qu'explica lo nom corrèctament .
Per un cas semblable : Vielar (Gers).

## Istòria

## Administracion

* Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton de Lus e Sent Sauvaire; qu'es ara deth canton d'Era Vath deths Gaves.

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab era comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas