open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pairolièr

**Pairolièr** es un mestièr designant a l'origina aquel que realiza de pairòls, puèi per extension las personas que realizan d'envelopas de còs clòt, de metal, e/o de matèria plastica, de quinas naturas que siá e per totas utilizacions.

L'artesan pairolièr vend lo resultat de son saber far « artistic », « tecnic e manual » e mestreja la fabricacion « pichona o mejana » pairolariá, coma las dorguetas de coire, armaduras, pairòls eca. 

L'obrièr pairolièr loga aquelas competéncias « tecnicas e manualas » e mestreja las operacions, de la construccion, o participantas a aquelas, d'ensems pairolats, coma:
* los generators de vapor;
* las caudièras;
* las aisinas de sèrva;
* la construccion navala.

## Istoric de la profession
Amb l'apareisson dels metals nasquèt lo pairolièr. Dempuèi la Nauta Antiquitat trabalha lo coire. Aquel metal demorèt lontemps la matèria de predileccion del pairolièr. 
Un dels obratges mai conrguts d'aquela vielha industria de mai de de 5000 ans es lo pairòl.

## Mestièr d'avenir
Amb l'arribada dels metals laminats en fuèlhas, coma l'acièr, l'acièr inoxidable (inox), l'alumini, mas tanben de materials polimèrs (matèrias plasticas), la pairolariá coneis un grand espandiment de sas aplicacions, mercé al pairolièr, que amb sas capacitats d'adaptacion de las tecnicas ancestralas, s'especializa dins totas las industrias de puntas:
* petrolièra
* quimia
* petroquimia
* nuclearia
* idraulica
* pneumatica
* alimentària
* papetièra
* miralhièra

Mas tanben d'òbras publicas, del bastiment, e los diferents mejans de transpòrts: 
* construccion navala
* aeronautica
* aerospaciala
* maritima
* automobila
* ferrovièria
* rotièra
E tanben las novèlas industrias:
* tractament de l'aiga
* tractament dels desgais
* recuperacion dels metals
* eolianas
Lo pairolièr es pertot, utiliza ara de maquinas amb comandas numericas, de traçatge, de copatge, de traucatge, de plegatge e de jonhament dels elements d'ensembles pairolats. 

Colomant los besonhs, de las industrias, en pèças d'estandards totjorn mai punchuts:
* de precision,
* de qualitat,
* de seguretat,
* de mantenença.
Belmonte

#### 
* Belmonte (Santa Catarina) - una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
* Belmonte (Bahia) - una vila de l'estat brasilièr de Bahia.

#### 
* Belmonte (Espanha) – un municipi de la província espanhòla de Cuenca e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
* Belmonte de Gracián –  un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
* Belmonte de Campos – un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
* Belmonte de Miranda – un municipi de la província d'Astúrias.
* Belmonte de San José – un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
* Belmonte de Tajo – un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.

#### 
* Belmonte Calabro
* Belmonte Castello
* Belmonte del Sannio
* Belmonte in Sabina
* Belmonte Mezzagno
* Belmonte Piceno
* San Colombano Belmonte

#### 
* Belmonte (Portugal)
Escut de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan

L**'[[escut]]  de la [[Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan]]** foguèt adoptat lo 1937 pel govèrn de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan. L'escut d'armas es basat en l'escut d'armas de l'Union Sovietica.

Lo emblema compta amb una tor de perforacion que representa de rics depauses de petròli de Bakó e, darrièr d'ela, un sol en naissent, de pè pel futur de la nacion àzeri. La fauç e martèl son un luòc prominent per dessús ela, del temps que l'estela roja (en simbolizant lo "socialisme en los cinc continents") se tròba a la part superiora de la emblema, per la victòria del comunisme e la "comunitat mondiala socialista dels estats ". La près exteriora compta amb simbòls de l'agricultura - blat e coton.

L'eslogan a la bandièra pòrta lo lèma estatal de l'Union Sovietica, ("Trabalhadors del mond, jonhètz-vos!") Tant en los idiòmas russes e azèri. En azerbaitjanès, se sona **"Бүтүн өлкәләрин пролетарлары, бирлəшин!"** (en l'actuala escritura azerbaitjanès Latina: **"Bütün ölkələrin proletarları, birləşin!"**).

Lo nom complet de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan s'explica tant en los idiòmas russes e azerbaitjanès.

Lo emblema foguèt cambiat en 1992 a l'actual emblema.

## Versions anterioras

Imatge:Emblem of the Transcaucasian SFSR (1922-1924).svg|Escut de la Republica Federatiua Socialista Sovietica de Transcaucàsia (1922-1923)
Imatge:Emblem of the Transcaucasian SFSR (1923-1924).svg|Escut de la Republica Federatiua Socialista Sovietica de Transcaucàsia (1923-1924)
Imatge:Emblem of the Transcaucasian SFSR (1924-1930).svg|Escut de la Republica Federatiua Socialista Sovietica de Transcaucàsia (1924-1930)
Imatge:Emblem of the Transcaucasian SFSR (1930-1936).svg|Escut de la Republica Federatiua Socialista Sovietica de Transcaucàsia (1930-1936)
Imatge:Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1931–1937).svg|Escut de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan (1930-1937)


## Vejatz tanben
* Escut d'Azerbaitjan
* Bandièra de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan

## Ligams extèrnes

* Escut de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan
Fauç

right|thumb|Femna amb fauç en transportant d'espigas culhidas
La **fauç** o lo **volam** es un espleit agricòla que s'utilisa per segar o dalhar o l'èrba. Son origina ven del mesolitic e es a l'ora d'ara fòrça mens utilizada dins lo mond occidental o desvolopada a causa de la mecanizacion del sector agricòla. Compren un lama corbada de metal que la partida intèrna o concava es amolada e s'acaba per un margue cort del meteis material o de fusta. Lo mecanisme d'accion cronsistís a capturar las tijas de las cerealas las acampant dins la corvadura e las segar limpant amb la partida talhanta. Utiliza lo meteis sistèma que la dalha mas a una escala mai pichona e donc amb rendiment mendre. 

## Istòria
[left|thumb|Fauç d'argila cuècha de [Sumèr 3000 AbC]]
Las primièras fauces trobadas dins de jaces preïstorics èran de pèira o d'argila cuècha que s'apondava, encastrats, a son entorn de pichon troces amolats, de silex mai sovent, perque l'ensems venga talhant.

Las primièras fauces son anterioras a l'agricultura e s'emplegavan per la culhida de cerealas salvatjas.

Dins lo periòde agricòla es un espleit d'utilizacion manuala, mai sovent emplegat per culhir de cerealas o de plantas que se segan ja secas e que se talhan mas aisidament.

Per evitar las feridas dins la man qu'acciona pas l'inturment, los segaires portavan una mena d'esclòp de fusta dins l'autra man que la protegissiá del talh de la fauç. Tanben las cambas èran protegidas d'un meteis biais.

Dins una granda partida del mond passèt sens transicion de segar amb la fauç per o far amb de maquinas acampairas.

## Simbolica e usatge dins la cultura populara
* Dalhas, forcas e fauces èran d'instruments agricòlas susceptibles d'èsser utilizats tanben coma arma. Foguèron utilizadas pendent de revòltas popularas coma pendent la Revolucion Francesa o la Guèrra dels Segaires en catalonha, «*bon còp de falç*» en l'imne nacional de Catalonha. 
* La fauç e lo martèl es lo simbòl de l'union dels obrièrs e campanhards, apareissiá dins la bandièra de l'Union Sovietica e coma simbòl dels partits comunistas pel mond.
* Dins l'antiquitat èra associada a la mòrt, que sega la vida coma la fauç l'èrbas. Mai tard lo simbolisme passèt a la dalha.

## Referéncias
Bandièra de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan

La **bandièra de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan ([[RSS d'Azerbaitjan|RSSA]])** foguèt adoptada pel primièr còp en 1920, e èra una bandièra roja amb una mièja luna e l'estela jauna a la cantoada superiora esquèrra.

Dempuèi la segonda part de 1921 a 1922, la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan utilizèt una bandièra roja amb los caractèrs cirillics *CCPA* ("RSSA") color jauna.

Lo 1937, la fauç e martèl daurat s'apondèron a la cantoada superiora esquèrra, amb las letras *RSSA* jols caractèrs latines en un tipe de letra serif en luòc dels caractèrs cirillics.

Una tresena version foguèt publicada en 1940, e substituiguèt las letras *RSSA* per la siá version en cirillic *АзССР*.

La darrièra version de la bandièra foguèt adoptada per la RSS d'Azerbaitjan lo 7 d'octòbre de 1952. Èra la bandièra de l'Union Sovietica, amb una banda orizontala blava en lo quatren inferior.

## Bandièras istoricas

Imatge:Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1920).svg|Bandièra de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan (1920)
Imatge:Flag of Azerbaijan SSR (1920-1921).svg|Bandièra de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan (1920-1921)
Imatge:Flag of Azerbaijan SSR (1921-1922).svg|Bandièra de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan (1921-1922)
Imatge:Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1921–1922).svg|Bandièra de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan (1922)
Imatge:Flag of Azerbaijan 1922 (2).svg|Bandièra de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan (1922-1924)
Imatge:Flag of Azerbaijan 1924.svg|Bandièra de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan (1924)
Imatge:Flag of Azerbaijan 1924 (1).svg|Bandièra de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan (1924-1925)
Imatge:Flag of Azerbaijan 1929.svg|Bandièra de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan (1929)
Imatge:Flag AzSSR.svg|Bandièra de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan (1937-1940)
Imatge:Flag АзССР.svg|Bandièra de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan (1940-1952)


## Vejatz tanben
* Escut de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan
* Bandièra d'Azerbaidjan

## Referéncias
Dalha

right|thumb|276x276px|Biais d'utilizar una dalha.
thumb|300px|right|Una dalha modèrna
La **dalha** (var. lo **dalh**)  es un espleit agricòla emplegat mai que mai per talhar las plantas ferratgièras. 

Consistís en un margue long (fins a 170 cm) fach abans de fusta e a l'ora d'ara tanben d'autras matèrias coma lo metal o lo plastic e d'una lama metallica mens corbada que la d'una fauç mas fòrça mai longa, de fins a 80 cm. Tanben cal una manilha (la nadilha) al mièg del margue long (lo fauchon) per poder mestrejar l'operacion de dalhatge. La lama es mantenguda sul margue per una peça metalica dicha la vira e un cunh fach sovent de la poncha d'una bana de vaca. La lama metallica es tenguda parallèla a la superfícia de talhar. Es un espleit pron dangierós, subretot quand se trabalha en còlas de dalhaires situats los uns pròche dels autres.

La dalha apareguèt en Euròpa fins als sègles XII e XIII e remplacèt la fauç dins unes cases. A l'ora d'ara son trabalh lo fan de maquinas accionadas amb de motors.

### L'agusament
Lo dalhaire deu sovent agusar sa lama (totas las quinze o trenta minutas seguent la resisténcia dels vegetals copats e la qualitat de la lama), gràcia a una pèira d'agusar umida o cot. Aquela operacion adoba los pus fins degalhs del trencant de la lama e, coma tot agusament, tira una pichona partida de metal. La cot se pòrta dins un estug emplit d'aiga, penjat a la cintura del dalhaire e sonat lo codial. Lo codial es fach de fusta  o d'una bana de vaca.

### La batason
De temps en temps (aperaquí dotze oras de dalhada) lo dalhaire deu batre la dalha. Per aquò dessepara la lama del margue. Puèi, amb un martèl sens angle marcat, tusteja lo trencant de la lama pausada sus un enclutge pichon que se ditz l'aira o la hòrga en gascon. Lo trencant de la lama es plaçat al mitan de la tèsta de l'enclutge. Lo dalhaire evita de tustar trop sovent al meme endrech senon lo trencant es pas pus drech, en mai se ven trop fin se pòt fendasclar. E mai qu'embestiantas aquelas decas desapareisson après qualques agusaments.
Aquela operacion es un fargatge freg destinat a afinar lo trencant, adobar las micro-fendilhas, comblar los traucs daissats per los esclats de metal partits, e a orientar los grans d'acièr dins lo melhor sens per la copa. Aquela operacion modela lo metal sens ne tirar. La batason es acabada quora lo trencant de la lama plega jos la pression de l'ongla. Es totjorn seguit d'un novèl agusament amb la cot.

## Ligams extèrnes
* La batason de la dalha part 1 (document IEO Lemosin a You Tube)
* La batason part 2 (document IEO Lemosin a You Tube)
Comunas de Macedònia

Las **comunas** son la sola division administrativa de la Republica de Macedònia. Dempuèi 2013 n’i a 80. 10 comunas son gropadas dins lo Grand Escòpie.
Forca

thumb|Una forca
Una **forca** es un espleit utilizat pels agricultors, los ortalièrs e los cantonièrs.

## Descripcion
Una forca a un margue long de fusta o ara de materials sintetics e de dents longas, primas o planas, largament separada coma cal, amb de tèrme punchuts o talhant. Es utilizada a l'encòp per palaversar e/o esbocinar la tèrra mas mai sovent quand es punchuda per levat e sacar de matèrias forra-borra coma lo fen, de fuèlhas mòrtas, de gravars. Compta 2 a 9 tijas nomenadas dents o pics, amb des longors variablas seguent los besonhs: forca de fanejat, forca de fems, forca de l'ortalièr, forca del cantonièr, forca de palversar...

## Istòria
A l'origina, las forcas èran fachas de fusta totalament realizada amb una* forca* naturala de la branca d'un arbre, que lor nom. Las forcas de tres dents èra fòrça cercadas. Lo cornièr donavan las forcas melhoras. A çò nòstre las celèbras forcas de* [[Sauve (Gard)|Sauve]]* son realizadas amb de falabreguiers.

La forca èra autrecòps utilizada coma arma per aqueles qui ne podavan pas aver accés a las espasas o mai tard als fusilhs.

L'expression *passar per las forcas caudinas* a per origina un pas, totjorn mai estrech, en forma de forca, près de Caudium, ont los Romans, que s'èron daissat preses pels Samnitas, deguèron passar e foguèron vencuts. Per espandiment, *passar per las forcas caudinas* significa capitular e acceptar las condicions del mai fòrt.

## Autres tipes de forcas
Los agricultors tanben utilizan de forcas idrolicas installadas suls tractors.

*forca* s'emplèga per tota entitat ont un element se devisa en dos caps divegent: un camin que fa una forca, une forca de bicicleta.

Las *forcas* designan tanben las doas dents mobilas en forme d'L d'un carri levadís. La partida verticala de las dents limpa sus una taula. Pòt èsser dotada, se cal, d'un sistèma de sòla idrolica per reglar de l'escartament de las dents. La partida orizontala, sovent mai longa, servís a levar la carga, mai sovent pausada sus una paleta de manutencion. Del meteis biais las gruas levan las paletas amb una forca fixada al cap del cable.

Una *[[forqueta]]* es una forca pichona utilizada a partir del sègle XI per manjar.

La forca de guèrra es una arma d'asta utilizada entre los sègles XVI e XIX.

## Simbolica

## Vejatz tanben

### Ligams extèrnes
* Site del Conservatòri de la forca de Sauve

## Nòtas e referéncias
Mar Celtica

La **mar Celtica** (anglés : *Celtic Sea* ; Breton *Ar Mor Keltiek* ; cornic *An Mor Keltek* ; Irlandés *An Mhuir Cheilteach* ; Galés *Y Môr Celtaidd*) es lo nom de la partida de l'ocean Atlantic qui bòrda lo sud de l'Irlanda, las doas ponchas sud-oèst de la Granda Bretanha e la façada oèst de la Bretanha ente es nomada Iroise.
Golf de Bòtnia

Lo **Golf de Bòtnia** (en suedés *Bottniska viken*, en finés *Pohjanlahti*) es situat dins la Mar Baltica, entre las còstas finlandesas a l'èst e las còstas suedesas a l'oèst. Au sud dau golf se tròba l’archipèla d’Åland (son las principalas islas dau golf, sos sobeiranetat finlandesa mas emb un estatut autonòm e dont las gents parlen suedés).

## Ligams intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
.lifeinsurance

**** ("assegurança de vida", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 19 de genièr de 2016.

## Referéncias
Constitucion d'Andòrra

La **Constitucion d’Andòrra** (en catalan: *Constitució d’Andorra*) es la lei fondamentala del Principat d'Andòrra. Foguèt aprovada lo 2 de febrièr de 1993 e recebèt la ratificacion del pòble andorran al referendum lo 14 de mars de 1993. Intrèt en vigor lo 4 de mai de 1993.

## Redaccion e adopcion
La primièra e unica Constitucion fins ara foguèt adoptada lo 2 de febrier de 1993 pel Conselh general reünit en Assemblada constituenta, puèi somesa a un referendum lo 14 de març seguent quand es aprovada pel pòble andorran per 74 % dels vòtes.

Lo 28 d'abril, foguèt signada pel syndic general Jordi Farràs Forné e los dos coprinces andorrans: lo president de la Republica Francesa, François Mitterrand e l'evesque d'Urgell, Joan Martí i Alanis. Lo tèxte dispausa entre autres qu'aqueles dos representants son lo cap d'Estat d'Andòrra. Intra en vigor lo jorn de sa publicacion al *Butlletí Oficial del Principat d'Andorra*, lo jornal oficial andorran lo 4 de mai.

## Composicion

Se compausa d’un preambul seguit de 107 articles amassats en nòuu títols.

## Nòtas e referéncias


## Annèxes

### Articles conèxes
* Politica d'Andòrra
* Drech andorran

### Ligams extèrnes
*
Libe deus Jubilèus

Lo **Libe deus Jubilèus** qu'ei un tèxt apocrif de l'Ancian Testament atribuit a Moïses qui presenta l'istòria deus patriarcas despuish la Creacion dinc a l'instauracion de la Hèsta de Pascas. En grèc qu'ei coneishut devath lo nom de Λεπτογένεσις *Leptogenesis*, valent a díser "Genèsi minora". Los Jubilèus que son un exemple de Bíblia reinventada. Produit per mieis judius pendent lo periòde deu Segond Temple, lo libe n'obtiengó pas estatut canonic dens lo judaïsme rabinic e n'estó pas integrat a la Bíblia deus Setanta mes qu'estó inclús dens lo canon de la Glèisa ortodòxa etiòpa. Difusat en Euròpa a partir deu sègle XIX quan uns manuscrits estón importats d'Etiopia, qu'estó arrevirat deu gueez en mantua lenga mes non suscitè pas hèra d'interès dens la comunautat academica abans de la descobèrta de mantun fragment en ebrèu.
Kibushi

Lo **kibushi** (pr. *quiboshi*) o **shibushi**, nomat totparier **kibuki**, **sakalava**, **antalaotra**, es una linga parlada a Maiòta. « Shibushi » es lo nom en maorés de quela lenga. Lo mot utilizat per sos locutors es « kibushi ». Quilhs darniers eran 47 900 en 2012.

Lo kibushi es la segonda linga parlada a Maiòta après lo shimaore, mesma si lo francés demora la linga oficiala. Los vilatges ente se parla quela linga son los que seguen: Bambo-Est, M'Boueni, Passi-Kéli, M'Ronabeja, Kani-Kéli, Chirongui, Poroani, Ouangani, Chiconi, Sohoa, M'tsangamouji, M'liha, Acoua, M'tsangadoua, Hamjago e Dapani.

Emb los diferents parlars malgashs, lo kibushi forma un sos-grope dins lo grope ditz « barito » de la branca malaiopolinesiana de las lingas austronesianas. Lo kibushi es pròche dau malgash parlat dins lo nòrd-oèst de la granda illa, a Antsiranana e Mahajanga.

Lo kibushi es una linga dau tipe VOS.

## Alfabet

## Referencias
Lenga maoresa

Lo **shimaore** (ou **maorés**) es una de las doas principalas lingas indigenas parladas sur l'isla de Maiòta. Qu'es 'na linga banto, aparentada au swahili, alora que lo kibushi es una linga austroesiana vesina de las lingas parladas a Madagascar.

Lo shimaore subís aüei l'influença fòrta deu francés. D'efiech,  quauques locutors de Maiòta parlen francés coma linga mairala, mas qu'es subretot la linga de l'educacion, deu saber e de l'emplec. Per quela rason de las associacions culturalas essaien de tornar animar la flama e de tornar balhar au shimaore sas "letras de noblessa", coma l'associacion SHIME.

250px|thumb|L'estanh Dziani Dzaha

## Cultura maoresa
La linga es un deus piliers de la cultura deus Maorés. Parlar francés entre Maorés es considerat coma una manca de respèct.

## Alfabet

## Quauques exemples

## Referencias
.pamperedchef

**** ("cosinièr coconat", en anglés, nom d’entrepresa) es un nom de domeni generic depausat per The Pampered Chef, Ltd.. Es en servici dempuèi lo 21 de genièr de 2016.

## Referéncias
.edeka

**** (acorcha de *Einkaufsgenossenschaft der Kolonialwarenhändler im Halleschen Torbezirk zu Berlin*, "cooperativa de crompa dels especièrs del districte berlinés de la pòrta de Halle", en alemand) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa de distribucion alemanda EDEKA Verband kaufmännischer Genossenschaften e.V.. Es en servici dempuèi lo 21 de genièr de 2016.

## Referéncias
.taobao

**** (acorcha de 淘宝网 *táobǎo wǎng*, "pesca de tresòrs sul malhum", en chinés) es un nom de domeni generic pel sit de venta en linha Taobao depausat pel grop chinés Alibaba. Es en servici dempuèi lo 21 de genièr de 2016.

## Tanben veire
* .alibaba
* .tmall

## Referéncias
Capolier dau Felibritge

Lo **capolier** es lo cap **dau [[Felibritge]]**. Fondat en 1854, lo Felibritge s’organizèt a partir de 1876 (estatuts) e formalizèt la foncion de capolier qu’èra dempuèi lo començament tenguda per Frederic Mistral. 

## Lista dei capoliers
# Frederic Mistral de 1876 a 1888 
# Josèp Romanilha de 1888 au 24 de mai de 1891 
# Fèlix Gras de 1891 a 1901 
# Pèire Devoluy del 21 de mai de 1901 a 1909
# Valèri Bernard de 1909 a 1919 
# Josèp Fallen de 1919 a 1922       
# Mari Jouveau de 1922 a 1941 
# Frederic Mistral (nebot) de 1941 a 1956 
# Carles Rostaing de 1956 a 1963
# Elias Bachas de 1962 a 1971 
# Rainier Jouveau de 1971 a 1982
# Pau Roux de 1982 a 1989
# Pau Pons de 1989 a 1992
# Pèire Fabre de 1992 a 2006
# Jaume Mouttet de 2006 a 2022
# Paulin Reynard dempuèi 2022
Ryukyu

**Ryukyu** (pr. **riuquiu**, nom japonés: 琉球国 Ryūkyū Kuni; en riuquiuan, 琉球 **Ruuchuu**) es un país insular d’Asia orientala, entre Japon e Taiwan. La capitala n'es Naha, sus l’illa d’Oquinava.

Longtemps un reialme independent (amb un protectorat lonhtan de China, puèi lo mai fòrt dels feus japonés), foguèt annexat per l’empèri japonés en 1879, e constituís la prefectura d’Oquinava. De 1945 a 1972 foguèt separat de Japon pels ocupants americans, qu’i mantenon encara uèi una fòrta preséncia militària, malgrat las protèstas dels riuquiuans.

Las lengas riuquiuanas son una familha de lengas japonicas que partejan una origina comuna amb la lenga japonesa e que se parlan encara dins las illas e dins la diaspòra riuquiuana, al Japon e endacòm mai.
Okinawa

**Okinawa** (en japonés, 沖縄本島, *Okinawa Hontō*; en conigami, ふちな *Huchináa* e en okinawan, 沖縄/うちなー *Uchinaa* - que se pòt transcriure *(H)ochinaa* en occitan) es l’illa principala de l’archipèla del meteis nom, als Riuquius.

Administrativament, es dins la prefectura japonesa d'Okinawa, levat un espaci que demòra jos ocupacion militària americana. Las vilas principalas son Nafaa (Naha en japonés) e Uchinaa (Okinawa en japonés).

A una superfícia de  km2 e  abitants (2014).

Es a Okinawa que s’inventèt lo karate.

## Nòtas e referéncias
Transpòrt toponimic

Un **transpòrt toponimic** es la reütilizacion d’un toponim dins un autre lòc. 

## Transpòrts de toponims occitans fòra d’Occitània
* Arpajon en Essona, abans Chastres, marquesat en 1720 per Loís de Severac, d’Arpajon en Auvèrnhe
* Crillon en Picardia, abans Cagny, de Crilhon (1784)
* Estissac en Champanha, abans 1737 Saint Liébaud, de Sent Joan d'Estissac (Perigòrd), per un La Ròcha Focaud-Estissac

## Transpòrts de toponims forastièrs en Occitània
* Artés d’Albigés, abans Savan, fondat en 1328 per Robèrt d’Artés
* Beumarchés, en Armanhac, bastida fondada en 1288 per Eustaqui de Beumarchés
* Belvés, en Albigés, bastida fondada en 1342 per Jean de Marigny, avesque de Belvés en Picardia
* Fleury, puèi Fleury d’Aude, abans Perinhan, 1736 de Jean Hercule Rosset de Fleury

## Referéncias
Eslisadòra

Una eslisadòra  (eslissadòra en gascon) és un veïcul sens motor sus lo qual ont nos podem  asseire per lisar. Lo terme tanben se referis a la meteissa activitat. I a  diversas  praticas de l'activitat conescudas:
* L'eslisadòra de corsa qual es una pratica esportiva (coma espròvas olimpicas desempuèi 1964) amb de competicions organisadas per una federacion internacionala
* L'eslisadòra de léser o ludica sus los penjals eneviats 
* L'eslisadòra d'estiu que se pratica sus una pista betonada
* L'eslisadòra sus ralh o camin de ferre qu' es una pratica ibrida particada en luòcs de montanha que mescla o barreja  montanhas russas e eslisadòra d'estiu.
* L'eslisadòra de carrièra es una maquina de gravetat particada sus un penjal de  rota
* Lo paret es una eslisadòra arpitana amb un patin (eslisadòra monpatin) o esqui e un sèti creada  dins lo vilatge de Manigod en Savòia, Arpitania al sègle XIX nuòu
* Lo Yooner es una eslisadòra monopatin desrivada del paret arpitan
Siròp d'ordiat

thumb|Siròp d'ordiat.

Lo **siròp d'ordiat** es una bevenda a basa de lach d'amètla e d'aiga de flor d'irangièr, que se beu en apondent d'aiga.

Tradicionalament, l'ordiat se prepara a partir d'una decoccion d'òrdi e d'amètlas. De vegadas, s'apond a l'òrdi de granas de melon e de cogombre e tanben d'amètlas doças trissadas. 

Ara, l'ordiat s'obten subretot per condensacion del benzaldeíd extrach de las amètlas amaras. Aquò fa que lo gost pareis fòrça a l*'[[orzata]]* italiana, bevenda a basa de benjoin. 

Lo siròp d'ordiat entra dins la composicion de coctèls coma la maurèsca o lo Mai Tai.

## Referéncia
 

## Articles connèxes
* Horchata de chufa
Lançon

**Lançon** ei lo nom de duas comunas d’Occitània e d’ua comuna de França:
* dens los Hauts Pirenèus: Lançon (Armanhac)
* dens las Bocas de Ròse: Lançon (Provença)
* dens las Ardenas: Lançon
Browning M2

La **Browning M2** es una mitralhièra pesanta estatsunidenca qu'utiliza de municions de 12,7 × 99 mm OTAN. Desvolopada après la Premiera Guèrra Mondiala per John Moses Browning (1855-1926), èra inicialament destinada a la lucha còntra leis avions mai podiá tanben destrurre de veïculs blindats. Leugierament melhorada en 1932, foguèt fòrça utilizada per leis Aliats durant la Segonda Guèrra Mondiala. En 1959, l'armada estatsunidenca assaièt de la remplaçar per la mitralhièra M85. Pasmens, jutjada tròp complèxa per lei militars, la M85 aguèt ges de succès e foguèt retirada dau servici actiu. Dempuei aquela revirada, la Browning M2 contunia d'equipar l'armada estatsunidenca (e plusors autrei fòrças armadas) e es regularament modernizada.

## Liames intèrnes

* Mitralhièra.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
FN Minimi

La **FN Minimi** es una mitralhièra polivalenta leugiera desvolopada dins lo corrent deis annadas 1970 per la companhiá bèlga FN Herstal. Utilizant de municions de 5,56 mm OTAN, normalament destinadas ai fusius d'assaut, es una mitralhièra amb una poissança de fuòc relativament febla. Pasmens, aquò li permet d'aver un encombrament pus feble qu'una mitralhièra de 7,62 mm, un pes mens important e una mobilitat superiora. Foguèt adoptada per plusors armadas modèrnas, especialament au sen de l'OTAN. Es generalament utilizada en complement dei mitralhièras mejanas que son pus poderosas. Per exemple, dins l'armada francesa, una seccion de combat tèn una mitralhièra mejana (FN MAG, M60 e variantas de l'AA-52) per lo supòrt generau e doas mitralhièras leugieras (FN Minimi) per lo sostèn.

## Liames intèrnes

* Mitralhièra.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Maschinengewehr 08

La **Maschinengewehr 08** (designacion sovent abreujada **MG08**) èra una mitralhièra alemanda desvolopada au començament dau sègle XX. Arma emblematica de la Premiera Guèrra Mondiala e de la guèrra dei trencadas, es la pus famosa dei mitralhièras Maxim. Aperaquí  exemplars foguèron produchs e la MG08 foguèt tanben fòrça utilizada, per totei lei camps, durant la Segonda Guèrra Mondiala.

## Liames intèrnes

* Mitralhièra.
* Mitralhièra Maxim.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Marcelo Rebelo de Sousa

**Marcelo Nuno Duarte Rebelo de Sousa** (n. a Lisbona lo 12 de decembre de 1948) es lo president de la Republica de Portugal dempuèi lo 9 de març de 2016.
Abans foguèt ministre del governament e e membre del Parlament, professor de Drech, jornalist, e analista politic.
BREN

Lo **BREN** es un fusiu mitralhaire britanic derivat dau ZB-30 checoslovac qu'utiliva de municions de .303 British. Intrat en servici en 1937 au sen de l'armada britanica, i foguèt utilizat fins a 1991 e èra totjorn en servici dins un trentenau de país en 2006. En particular, foguèt fòrça utilizat durant la Segonda Guèrra Mondiala ont èra apreciat gràcias a sa fisabilitat. Après la guèrra, foguèt modificat per l'adaptar au 7,62 × 51 mm OTAN. 

## Liames intèrnes

* Fusiu mitralhaire.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
École centrale de Lyon

L’escòla centrala de Lion (en francés *École centrale de Lyon* o pus simplament *Centrale Lyon*) es una granda escòla francesa situada a Lion.

## Ligams extèrnes
* Sit web oficial de l'École centrale de Lyon
Maschinengewehr 42

La **Maschinengewehr 42** (designacion sovent abreujada **MG42**) èra una mitralhièra alemanda de la Segonda Guèrra Mondiala. Considerada coma la melhora mitralhièra dau conflicte, èra una arma polivalenta, eficaça, fisabla, aisada de produrre e pron leugiera per acompanhar leis assauts d'infantariá. Èra tanben apreciada per son importanta cadéncia de tir (1200 a 1500 tirs per minuta). 

Son introduccion sus lo prat batalhier permetèt de corregir lei defauts de la MG34 qu'èra una arma similara mai de fabricacion pus complèxa e pus onerosa. Après la guèrra, la MG42 inspirèt la concepcion dei mitralhièras contemporanèas coma la M60 estatsunidenca ò la FN Minimi bèlga. De mai, de versions leugierament modificadas per leis adaptar ai municions actualas son totjorn en servici dins mai d'una armada (Alemanha, Espanha, Turquia, Paquistan... etc.).

## Liames intèrnes

* Mitralhièra.
* Maschinengewehr 34.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Pau Cibran

thumb|250px|Pau Cibran a l'entorn de 1946
**Pau Cibran**, escaissat "lo pintor de Lauragués" (en francés: *Paul Sibra*; Castèlnòu d'Arri, 10 de setembre de 1889 - Castèlnau d'Arri, 24 de març de 1951) foguèt un pintor e illustrador occitan. Dins son òbra retrachèt la vida rurala de son país lauragués e tanben mantes escrivans occitans de son temps coma Prospèr Estieu, Josèp Salvat o Filadèlfa de Gerda.
Empèri Angevin

L**'Empèri Angevin** qu'estó un conglomerat d'estats amassats devath l'autoritat de la dinastia deus Plantagenèst. En mei deus reiaumes d'Anglatèrra e de Jerusalèm e de la Senhoria d'Irlanda, que comprenèva lo Ducat de Normandia, lo Ducat d'Aquitània, lo Ducat de Vasconia  e autes territòris, e que contrarotlava doncas la meitat de la França actuau: que s'estenèva deus Pirenèus a la Marga deus sègles XII au XV.

## Nòtas e referéncias

## Veire tanben
Salla

vinheta|125px
**Salla** es una comuna de Finlàndia. Sa populacion èra estimada a 3 727 abitants, en 2015. Sa superficia totala es 5 873,08&nbsp;km².
Empordan

thumb|Localizacion de l'Empordan
L’**Empordan** es una comarca catalana istorica sens usatge administratiu compresa entre los massisses de l'Albera e de las Gavarras. A l'escasença de division comarcala de 1936 foguèron creadas doas comarcas administrativas recebent lo nom: d'Aut Empordan e de Bas Empordan, e una dozena de municipis empordaneses son ara escampilhats entre las comarcas del Gironés e lo Plan de l'Estanh. lo nom es un derivat d'Empúries (Emporion en grèc antic, o Emporiae en latin).

La vila màger d'Empordan es Figueres, pol economic i comercial principal d'Empordan, venguèt la capitala de l'Aut Empordan. La capitala del Bas Empordan es La Bisbal d'Empordà.
Alakurtti

thumb|250px|Alakurtti

**Alakurtti** es una comuna de Russia. Sa populacion èra estimada a 3 443 abitants, en 2015.
vinheta|
Visir

[thumb|Retrach de [Mehmed Pacha Sokolović, grand visir de Soliman lo Magnific, de Selim II e de Murad III]]
Un **visir** (en persan: وزير, en arab: *wäzîr*; literalament "çò que pòrta una carga") es un tèrme persan que designa una nauta carga politica (o a vegada religiosa) qu'agís coma conselhièr o ministre d'un monarca islamic coma los califas, emirs, malics o sultans.

Aquel títol nasquèt jos las omeias, quand aqueles adoptèron las costumas de l'ancian Empèri Pèrsa. La foncion prenguèt de poder totjorn mai important pendent lo califat dels abbassidas, de 750 al 1258, ont los visirs exercissián l'autoritat sul pòble al nom del califa. 

Lo títol tornèt dins l'Empèri otoman a comptar de 1380, ont èra donat als mai nautes dignataris de l'Estat que segondavan lo sultan al sèti del conselh del prince (*divan*). Mehmed II enforcèt la centralizacion de l'administracion e conferiguèt lo títol de **grand visir** al responsable de tota l'administracion. Lo grand visir èra responsable de la gàrdia del sagèl del sultan, susvelhava lo bon foncionament de la justícia, la mantengava l'òrdre public e comandava tanben las armadas. A comptar del 1835, lo grand visir, president del Conselh dels ministres, obtenguèt lo drech de designar el meteis los ministres. La carga desapareguèt amb l'Empèri otomà, lo 1923.

## Itimad al-Dawla
*Itimad al-Dawla* èra lo títol dels wazirs pèrsas pendent lo periòde safavida. Apareguèt a la fin del regne de Tahmasp I, vèrs lo 1568 o 1569. Lo wazir, abans per jos lo wakil, aumentèt son poder a còsta d'aquel darrièr. Lo títol s'utilizava pas mai jols qajars.

## Referéncias
Jorge Carlos Fonseca

**Jorge Carlos de Almeida Fonseca**, nascut lo 20 d'octobre de 1950 a Mindelo, es un òme politic capverdian, sòci del Movement per la democracia (MPD). Foguèt elegit president de la Republica a l'eleccion presidenciala del 21 d'agost de 2011 e prenguèt sas foncions lo 9 de novembre seguent.
Foggy Dew (cançon anglesa)

## Paraulas

*" When I was a bachelor, I liv'd all alone*
*I worked at the weaver's trade*
*And the only, only thing that I ever did wrong*
*Was to woo a fair young maid.*
*I wooed her in the wintertime*
*And in the summer, too*
*And the only, only thing that I did that was wrong*
*Was to keep her from the foggy, foggy dew.*

*One night she came to my bedside*
*When I was fast asleep.*
*She laid her head upon my bed*
*And she began to weep.*
*She sighed, she cried, she damn near died*
*She said what shall I do?*
*So I hauled her into bed and covered up her head*
*Just to keep her from the foggy foggy dew.*

*So, I am a bachelor, I live with my son*
*and we work at the weaver's trade.*
*And every single time that I look into his eyes*
*He reminds me of that fair young maid.*
*He reminds me of the wintertime*
*And of the summer, too,*
*And of the many, many times that I held her in my arms*
*Just to keep her from the foggy, foggy, dew. "*


### Version irlandesa
La debuta d'una version irlandesa de la mesma chançon comença per


*" When I was a bachelor, airy and young, I followed the roving trade,*
*And the only harm that ever I did was courting a servant maid.*
*I courted her all summer long, and part of the winter, too*
*And many's the time I rolled my love all over the foggy dew. "*
Alguazil

thumb|Un alguazil, amb un signe autoritari, comanda prene la banda que provoquèt la Revòlta contre Esquilache a Madrid en 1766. Pintura d'istòria de José Martí e Monsó, 1864.
Lo mot **alguazil**, coma visir, ven de l'Arab ispanic *alwazir* e de l'arabi classic *وزير* o *wazīr*: ministre. 

## Foncionari administratiu o judiciari

### Ancian regim
Entre las cargas judiciàrias e de seguretat de l'Ancian Regim en Espanha:

#### Alguazils reals
:* **[[alguazil Màger]]**, ancian governaire amb de potestats en matèria civila e criminala que donèt:
::* **[[alguazil del rei]]**
::* **[[alguazil Màger de la Cort]]**
::* **[[alguazil Màger de Castelha]]**, carga que venguèt ereditària dins l'Ostal de Zúñiga.
:* **[[alguzir]]**, Oficièr del rei qu'executava las decisions de l'administracion superiora de justícia en Catalonha.

#### Non reials
:* **[[alguazil judiciari]]**, jutge elegit per la comunitat de sa jurisdiccion.

#### Inquisicion
* **[[alguacil de l'Inquisicion]]**, carga subaltèrna del Tribunal de l'Inquisicion.

### Edat contemporanèa
* **[[Alguazil municipal]]**, foncionari administratiu de l'administracion locala espanhòla.

### Festas e festenals
* **[[alguazil tresaurièr]]**, Nomenat per un temps cort en ajuda al titularis per d'eveniments particulars, coma los festenals.
* **[[alguazililho]]** o alguazil, agent encargat de transmetre e executar los òrdres del president dins las corsas de buòus.

### Autres emplecs
* baile, oficial de justícia del rei en l'Ancian Regim dins de partida de França e autre païses.
* ***[[marshal]]*** o ***[[sherif|sheriff]]***, dins los païses anglosaxons:
Vescomtat de Tula

Lo **vescomtat de [[Tula]]** fuguet format au segle X per los comtes de Peitieus, recents conquistadors dau comtat de Limòtges.
Claire d'Asta

**Claire d'Asta**, nascuda lo 16 decembre 1953 a Marselha, es una autora-compositora-interpreta francesa/occitana.
Andrey Kurniavka

thumb|Andrey Kurniavka
**Andrey Petrovitch Kurniavka** (en russa :&nbsp;Андрей Петрович Курнявка) es un boxaire sovietic nascut lo 4 mai 1968 a Bichkek (Quirguizstan).
Lista deis isclas Turcas e Caïcas

right|Map of Turks and Caicos Islands
Vaqui la lista deis isclas compausant l'archipel deis **[[Illas Turcas e Caïcas|Isclas Turcas e Caicas]]**.
* Bay Cay
* Belle Isle
* Great Ambergris Cay (ou Great Ambergris Cay)
* Big Cameron Cay
* Big Sand Cay
* Bird Island
* Blue Hills
* Booby Island
* Breeches Island
* Bush Cay
* Conch Cay
* Dellis Cay
* Dikish Cay
* Donna Cay
* East Caicos
* East Cay
* Fish Cays
* Five Cays
* Fort George Cay
* French Cay
* Gibb Cay
* Grad Caicos
* Grand Turk 
* Highas Cay
* Hog Cay
* Iguana Cay
* Joe Grants Cay
* Little Ambergris Cay
* Little Water Cay
* Long Cay
* Major Hill Cay
* Mangrove Cay
* Middle Caicos
* Middle Creek Cay
* Middleton Cay
* North Caicos
* Parrot Cay
* Prickly Pear Cays
* Pelican Cay
* Penniston Cay
* Pine Cay
* Plandon Cay
* Providenciales
* Sail Rock Island
* Salt Cay
* Sand Cay
* Seal Cays
* Shot Cay
* Six Hill Cays
* South Caicos
* Stubb Cay
* The Island
* Three Mary Cays
* Water Cay
* West Caicos
* West Sand Spit Island
* White Cay
Emir

Un **emir** (de l'arab أمير, *amir*, "aquel qu'ordona", "cap", "governaire", a l'encòp derivat del vèrb *amara*, "comandar") es un cap militar, governaire o prince d'un país islamic. Lo títol d'emir cambièt de sens pendent lo cors de l'istòria e dels territòris: Al començament de l'Egira lo tèrme emir designava lo cap del mond islamic. Designava tanben e designa a totes los descendents de Maomet. Venguèt mai tard una mena de títol mièg nobiliari mièg politic qu'encara uèi se dona dins fòrça luòcs. Lo país governat per un emir es un emirat. Vaquí d'exemples d'emirats actuals, malgrat s'an de forma de govèrn diferents: Kowait, Qatar, Bahrayn e los Emirats Arabis Units. Après la creacion dels títols de sultan e rei (malic), lo títol d'emir venguèt a designar de dignitats mendres o d'oficièrs militars. Dins aquel sens militar foguèt utilizat a Siria o Egipte a l'epòca dels aïobidas e dels mamelocs. Los emirs comandavan de grops de 100 òmes e los emirs de la gàrdia 1000. A l'ora d'ara tanben designa los princes dels ostals reials. En l'Índia es tanben sinonim de ric. Emir foguèt tanben lo títol d'un cap religiós d'una secta minoritària de Lahore nomenada *Ahmadiyya anjuman ishaat-e Islam*. Emir es tanben un nom d'ostal dins unas regions balcanicas (per exemple, lo cineasta Emir Kusturica).

## Referéncias
Marshal

***Marshal*** es un mot anglés que pòt aver mai d'una significacions ligadas a l'armada o al manten de l'òrdre. Lo tèrme vendriá del vielh naut alemand *marah* « caval » e *schalh* « servicial » que donèt lo marescal. Se los pòt aprochar del prebòst.

## Estats Units d'America

### Nivèl federal
* Un marshal, o **US marschal**, es un oficièr de l**[[United States Marshal Service]]'', una agéncia de polícia federala del ministèri de la Justícia dels EUA encargat de la proteccion dels tribunals, dels jutges e dels testimòni mas tanben la recerca dels fugitius. 
* **Air marshal**, oficièr del ''[[Federal Air Marshal Service]]'', agéncia federala encargada de la seguretat a bòrd dels avions de linha americans.
* [[Mashal de la Cort suprèma]], lo cap de la [[polícia de Cort suprèma dels Estats Units d'America]].

=== Dins los Estats, comtats o vilas americanas ===
* **State Marshals*', dins certans Estats, es l'equivalent dels US Marshal, encargat de la proteccion del sistème judiciari de l'Estat 
* A l'epòca de la conquista de l'Oèst, es l'oficièr de polícia, elegit d'una vilòta. Aquel títol e foncion existís encara dins certanas vilas subretot del Sud alara que lo tèrme [[Sherif]] es mai espandit dins los autres Estats.

== Grand Bretanha ==
* *Marshal*, es l'equivalent de [[marescal]], grade mai naut de l'armada de tèrra;
* Ancian fonccion de la vila de [[Londres]], ont dos marshals, amb cadun una equipa, essent encargat de percaçar las prostituitas, los vagabonds e los vendeire a l'amagat.

== Canadà ==
* *Canadian Forces Provost Marshal* o *Prévôt général des forces armées canadiennes'' (Prebòst general de las fòrças armadas canadianas), cap de la polícia militària canadiana
Flight of the Navigator

***Flight of the Navigator*** es un filme de sciéncia-ficcion american realizat per Randal Kleiser e sortit lo 30 de julhet de 1986.
Reserva Naturala Nacionala de l'Estanh de las Landas

La **Reserva Naturala Nacionala de l'Estanh de las Landas**, situada a Luçac, dins la partida sud-est de la plana sedimentària de Gosom (un daus darriers bacins sedimentaris de Lemosin), fuguet creada en 2004. Ocupa 'na superficia de  e protegís un estanh de mai de  creat en 1684 e sos environs. Òm i tròba 5 espècias vegetalas protegidas nacionalament e 6 regionalament. L'avifauna compta 212 espècias que 127 nisairas. Lo site presenta la diversitat de libellulas mai granda de tota la region. Òm i tròba tanben 22 espècias de mamifers que la loira europea. Lo site conten mantun observatòri ornitologic. Per fin de respectar la tranquillitat de la fauna e de la flòra, los visitaires deven pas sortir daus chaminòus). De las airas de *pique-nique* son a la disposicion de las familhas. Lo torn de l'estanh se pòt far a pe (aperaquí  segon lo chamin chausit).

## Galariá

Fichièr:EtangLandes.jpg|L'Estanh de las Landas
Fichièr:ObservatoireOrnithologiqueLandes.jpg|Observatòri ornitologic de l'Estanh de las Landas
.lanxess

**** (nom de marca, del francés *lancer*, "lançar", e de l’anglés *succcess*, "escaduda") es un nom de domeni generic depausat per l'entrepresa alemanda Lanxess.. Es en servici dempuèi lo 26 de genièr de 2016.

## Referéncias
.helsinki

**** (nom de vila) es un nom de domeni generic geografic per la vila d’Elsinqui .. Es en servici dempuèi lo 26 de genièr de 2016.

## Referéncias
.adac

**** (acorcha de *Allgemeiner Deutscher Automobil-Club e.V.*, "club automobil alemand", en alemand, nom d’associacion) es un nom de domeni generic depausat per l’ADAC.. Es en servici dempuèi lo 26 de genièr de 2016.

## Referéncias
Chamberí

**Chamberí** (*Chambèri* en francoprovençau ; *Chambéry* en francés) es una comuna arpitana, capluòc del departament de la Savòia dins la region d'Auvèrnhe Ròse Aups. 

## Geografia

## Istòria
Es l'anciana capitala del ducat de Savòia.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Conservatòri Nacional de las Arts e dels Mestièrs

**Conservatòri Nacional de las Arts e dels Mestièrs** (en francés *Conservatoire national des arts et métiers* o pus simplament *CNAM*) es una granda escòla francesa situada a París.

## Ligams extèrnes
*  Sit web oficial CNAM
Leon d'Aur

Lo **Leon d'aur** ou **Leon d'aur del melhor film** (*Leone d'Oro al miglior film*) es lo prèmi màger donat a un film a l'essida de la Mòstra de Venècia dempuèi 1949.

## Istorica
Lo prèmi atribuit al melhor cambièt de nom dempuèi 1954, de 1949 a 1953, lo « Leon de San Marco », e en 1947 e 1948, lo « Grand prèmi internacional de Vècia ». Fins a 1942, la distincion mai nauta del festenal èra la « Copa Mussolini ».

Lo eion d'aur foguèt pas donat de 1969 a 1979, après las contestacions de 1968.

## Palmarés

## Notas e referéncias

## Annèxes

### Articles connèxes
* Mòstra de Venècia

### Ligams extèrnes
* / Site oficial
*  Istòria de la Mòstra de 1932 fins ara
*  La Mòstra an pae an sur l'Internet Movie Database
Marco Mengoni

thumb|220px|Marco Mengoni en 2021
**Marco Mengoni** (Ronciglione, Vitèrbe, 25 de decembre de 1988) es un cantautor italian. Se faguèt celèbre en 2009 gràcias a la tresena edicion del programa de television *X Factor* que ganhèt. Representèt Itàlia al concors de l'Eurovision en 2013.

## Discografia
* *Solo 2.0* (2011)
* *Pronto a correre* (2013)
* *Parole in circolo* (2015)
* *Le cose che non ho* (2015)
País Tòi

thumb|Eth País Tòi
thumb|Vista deth còth deth Tormalet de cap era vath de Varètja
Dens era grana Gasconha, era petita Bigòrra qu'intègra eth **País Tòi** dab eth bacin deth Gave de Gavarnia (Varètge, Gèdre...) en Lavedan dens eths Hauts Pirenèus. 

Aqueth tèrme *tòi* que vien de *petitòi* *pichinet* en gascon, e qu'èra un escais d'autis còps utilizat per era gents deth piemont enta designar eths abitants deras hautas vaths pirenencas.

Eth País Tòis que s'estend suber 43 302 ectaras deras gòrjas de Pèirahita ath còth deth Tormalet e era Ola de Gavarnia.

## Istòria
Eth 13 de noveme de 1272, Raimond Garcie  dit Masièra, senhor de Castelobon, qu'escàmbia dab Esquivat o Assisvat de Chabanas, comte de Bigòrra, era vath de Varètja e eth sos detz e set viltages dab totas eras soas apartenéncias. Eras contrapartias d'aqueth escambi que son eras tèrras de Préhac, Bages, Vier, Andrest e Troinhan una renta de Vint e tres sòus morlans. Eths detz e set vilatges dera vath de Barèjas qu'èran amassats en quate vics, eth vic deth plan, eth vic debat, eth vic darrèrlaiga e eth vic de Labadsus.

## Dita Tòi

*Un tòi non cranh que Dieu, eth pericle e era lit.*


## 16 comunas
* Lutz e Sent Sauvaire qu'ei era capitala deth País Tòi.
* Eth País Tòi que compren eras 16 comuns seguentas, totas situadas dens eth departament deths Auts Pirenèus :

## Idrologia
* Eth Bastan que travèrsa 8 comunas Varètge, Sers, Bèthpuei, Biei, Vièla, Estèrra, Lutz e Sent Sauvaire, Esquiesa e Cèra.
En heurèr de 2013, un lit qu'encombra eth Bastan a era autor deths Tèrmes de Varètja : eth vilatge qu'ei evacuat. Eth 31 de mai de 2013, era nèu que s'ei acomolada e un aute lit, en contrabàs de Lienz, que recobrís suber prèp de  eth lièit deth Bastan.

Un aigat istoric qu'ei constatat ets  18 e 19 de junh de 2013 : plojas incessantas que provòcan una pojada deras aigas associada a era fonduda deras nèus. Frenadas per eras rèstas deth lit de fin de mai, eras aigas deth Bastan qu'empòrtan era rota situada suber era sua riba dreita. Arribat a era autor deths Tèrmes (ont i aguèt eth lit de heurèr de 2013), Bastan empòrta era plaça de Varètja, puish eth parking HLM, eth camping, set ostaus ; pas cap damnatge corporau dens era populacion. Eth vilatge qu'ei evacuat eth 19 de junh gràcias a ua dubertura excepcionala deth Còl deth Tormalet totjorn ennevat.
* Eth Gave de Pau que travèrsa Gavarnia-Gèdre, Lutz e Sent Sauvaire, Sassís, Esquiesa e Cèra. A era joncion d'aqueras tres darnièras comunas Bastan que's ven gitar dens eth Gave.

## Espòrt
L'Altitoy qu'ei ua competicion d'esquí-alpinisma qui se debana ath mei aut deth País Tòi.

## Nòtas e referéncias




## Vejatz tanben

### Articles connèxes
* Comunautat de comunas del País Tòi
* Espacis protegits dels Pirenèus
* País de las Vals dels Gaves
Tiziano Ferro

thumb|Tiziano Ferro (2006)
**Tiziano Ferro** (Latina, Lazio, 21 de febrièr de 1980) es un cantautor e productor discografic italian. Se faguèt conéisser internacionalament en 2001 gràcias a sa cançon "Xdono" ("perdon" en occitan) que coneguèt puèi una version en espanhòl e en anglés.

## Discografia
* *Rosso relativo* (2001)
* *111* (2003)
* *Nessuno è solo* (2006)
* *Alla mia età* (2008)
* *L'amore è una cosa semplice* (2011)
* *TBA* (2016)