open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Melhac

**Melhac** (*Meilhac* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Fòrmas ancianas : *Melhaco* en 1279, *Melhac* au segle XIII. Prononciat [mɛ'ʎa] . 
Segon Dauzat e Rostaing, *Melhac* s'explica per lo nom gallic d’òme *Mellius*, emb lo sufixe *-acum*. Pòt venir tanben dau nom latin d’òme *Aemilius* . 
Segon Negre, segut per Marcel Villoutreix, ven dau nom romanic d’òme *Maelius*, emb lo suf. *-acum*. A la solucion de Negre, Ives Lavalada apond, eventualament, la possibilitat de *mello*, tuca . 
Segon Xavier Delamarre, *Melhac* ven del nom celtic *Mellios* derivat en *-ācon*. *Melius*, *Mellius*, atestats, son pas necessàriament latins .

## Istòria

## Administracion
### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Meusac

**Meusac** (*Meuzac* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

Sos abitants s'apelan los Meusacauds.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Fòrmas ancianas : *Melzac* en 1071 e sens data, *Melsac* vers 1080, au segle XII, vers 1147 e sens data, *Meulzac*, sens data, etc. Prononciat [’mœzɔ] . 
Segon Dauzat e Rostaing, *Meuzac* ven dau nom galloroman [dins lo libre, lo sens es : d'origina gallica] d'òme **Mellitius*, varianta de *Mellitus*, emb lo sufixe *-acum* .
Emb de las formulacions mai o mens precisas, Negre, Marcel Villoutreix e Ives Lavalada chausissen lo nom latin d'òme *Meletius*, emb lo mesme sufixe . 
Segon Xavier Delamarre, *Meuzac* ven dau nom celtic d'òme *Melitios*, derivat en *-ācon* .

## Istòria

## Administracion

### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Particularitats dau parlar comunau
* Articles definits :
* Prononciacion : *Ch*- ; *g*-,* j*-

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna
*Jan dau Melhau

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Masères

**Masèras** o **Masères** (*Mézières-sur-Issoire* en francés) es una anciana comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin. Es comuna delegada e chapluòc de la comuna novela de Vau d'Isseure (nom supausat). 

Sos abitants s'apelan los maserauds e lo riu que passa dins la vila li dison Isseure (vejatz Vinhana).

## Geografia

 

### Perimètre dau territòri
 

## Toponimia
Lo nom es atestat en 1185 : *de Maseriis*. La prononciacion es [ma'zɛɾ / ma'zajɾɛ] . 
Lo nom *Masères* ven dau latin *maceria*, *maceriae*, a l'origina « paret de barradura en pèiras secas », mas que marca sovent la preséncia de roïnas de l'epòca romana, segon Dauzat e Rostaing  o, dau latin *maceriae*, « mur de barradura, mur de peiras sechas, ostalon, masiera, roinas, vestigis galloromans » . 
La forma francesa deu venir d'una francizacion consistent en alinhament sus los nombroses noms de comuna *Mézières* en França.

## Istòria

## Administracion
### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Demografia

## Particularitats dau parlar comunau
* Articles definits :
* Prononciacion : *Ch*- ; *g*-,* j*-

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Ceará

**Ceará** es un estat de Brasil. Es bordat per l'Ocean Atlantic al nòrd, e confronta los estats de Rio Grande do Norte e Paraíba a l'èst, Pernambuco al sud, e Piauí a l'oèst. Sa capitala es Fortaleza. Sa superfícia totala es un pauc inferiora a la de Nepal.

### Istòria

### Geografia
Lo clima tropical predomina dins tot l'estat, amb de variacions de precipitacions dins diferentas regions. Dins la region de *[[sertão]]* lo un clima es semiàrid.

Lo relèu presenta de punts mai nauts als limits amb Piauí (*Serra de Ibiapaba* e *Serra Grande*) e Pernambuco (*Chapada do Araripe*). Los rius Jaguaribe e Acaraú son los principals de l'estat.

### Economia
Las principalas activitats economicas de l'estat son l'elevatge de bovins, l'agricultura (mongeta, milhòc, ris, coton), l'industria (aliments, textil e cauçaduras, metallurgia) e lo torisme (principalament en las plajas de Fortaleza, Canoa Quebrada, Jericoacoara, Aracati, e autres).

### Ligams extèrnes
Missorí (estat)

Missorí es un estat dels Estats Units d'America qu'a pas cap de frontièra maritima.
Missorí confronta a l'oèst l'estat de Kansas, al nòrd Iowa, al nòrd-oèst Nebraska, a l'èst Illinois, al sud-èst Kentucky e Tennessee, al sud Arkansas e al sud-oèst Oklahoma. Ten son nom del riu Missorí, pus important afluent de Mississipí que travèrsa l'Estat d'oèst en èst. 

Sas doas pus grandas vilas son Kansas City (que parteja son aglomeracion amb Kansas) e Saint Louis (que parteja son aglomeracion amb Illinois). La capitala de l'Estat es Jefferson City.

## Istòria

## Geografia

## Economia

## Ligams extèrnes
Mato Grosso

**Mato Grosso** es un estat de Brasil qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta al nòrd los estats de Amazonas e Pará, a l'èst los estats de Tocantins e Goiás, al sul el Mato Grosso do Sul e a l'oèst Bolívia e l'estat de Rondônia. Sa capitala es la vila de Cuiabá.

### Istòria
Pel Tractat de Tordesillas la region èra territòri espanhòl. Aprèp l'union de las coronas de Portugal e Espanha en 1580, los portugueses comencèron d'arribar en la region.

Los paires jesuistas fondèron de missions dins la region mas foguèron expulsats pels *bandeirantes* (explorators) originaris de São Paulo en 1680.

Aprèp la descobèrta d'aur dins la region en 1718 e la fondacion de Cuiabá en 1719, la populacion de la region comencèt d'aumentar. Amb lo Tractat de Madrid de 1750, la region passèt al domini portugués.

### Geografia

### Economia
En 2005, 70  % du PIB del Mato Grosso èra degut a l'agricultura e a l'elevatge. Las expleitacions agricòlas produson 18 milions de tonas de sòja e 29 milions de bovins. Gràcia a la region, Brasil es lo primièr productor e lo premièr exportator de sòja del monde. Las autras culturas del Mato Grosso son lo coton, lo ris, la cana de sucre e lo milh.

Aquesta agricultura, en plena expansion del fach dels besonhs alimentaris e de la demanda d'agrocarburant (bioetanòl), es responsabla d'un desboscament intens, lo pus important de totes los Estats de Brasil.


Herd of Brahma Cattle led by Pantaneiro Cowboy ... - Flickr - berniedup.jpg|Tropèl dins lo Mato Grosso.
Champ coton.jpg|Expleitacion du coton dins una fazenda.
SojaBrasnorte.jpg|Plantacion de sòja dins lo Mato Grosso


### Ligams extèrnes
Rondônia

**Rondônia** es un estat de la Region Nòrd de Brasil. Confronta al nòrd l'estat d'Amazonas, a l'èst l'estat de Mato Grosso, al sud Bolívia e a l'oèst l'estat d'Acre. Sa capitala es Porto Velho.

### Istòria

### Geografia

### Economia
Las principalas activitats economicas de l'estat son l'agricultura (principalament cafè, cacau, ris, sòja), l'extraccion del cauchó e de fusta, e la mineracion d'estam.

### Ligams extèrnes
Nantiac (Nauta Vinhana)

**Nantiac** (*Nantiat* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

Sos abitants s'apelan los nantiauds.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Fòrmas ancianas : *in vicaria Nantiacensi* en 955, *Gaufridus Chaus de Nantiac*, davant 1180. Prononciat [nɑ̃'tja] . 
Segon Dauzat e Rostaing, Tanet e Hordé, *Nantiac* ven d'un nom gallic d'òme, **Nantu(us)*, emb lo sufixe *-acum*, latinizacion dau sufixe celtic *-ācon*. 
Segon Negre, Marcel Villoutreix, *Nantiac* ven dau nom gallic *Nantu-*, emb lo sufixe *-acos*, o *-acum* }. 
Segon Ives Lavalada, *Nantiac* ven dau nom gallic *Nantuus*, emb lo sufixe *-iacum* . Mes la barradura de *Nantuag-* a *Nantiag-* es aisada. 
Segon Xavier Delamarre, que cita pas *Nantiac*, los noms celtics d'òme *Nantus*, *Nantū*, *Nantō*, *Nantios* son atestats 
Dauzat e Rostaing escriven que *Nantiat* ven de **Nantuus*, [que seriá] derivat de *Nantius*. *Nantius* + *-ācon* auriá donat **Nanzac* o eventualament **Nançac*.

## Istòria

## Administracion

### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Particularitats dau parlar comunau
* Articles definits :
* Prononciacion : *Ch*- ; *g*-,* j*-

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Neda (Lemosin)

**Neda** (*Nedde* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

Sos abitants s'apelan los Nedas.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Fòrmas ancianas : *Aneda*, *eccl. s. Martini de Aneta* en 984, *Aneto* en 1242, *Anedes* au segle XIII, *Aneta* vers 1315, *Nedde*, *Aznede*, *Anneta*, *Aneta*, sens data. Prononciacion [nɛ'dɔ] . 
Segon Dauzat e Rostaing, lo nom es escur. Pòt representar *Nevita (villa)*, d'un nom d'òme *Nevita*, portat per un barbar del temps de l'emperaire Julian . 
Segon Negre, *Neda* ven benleu d'un nom de persona mitic *Anethus*, vengut nom vertadier de persona, emb *-a* . 
Segon Ives Lavalada, *Nevita (villa)* de Dauzat auria menat a  **Neuda*. Lo nom ven benleu de *ana*, mot gallic per « sanha, palú », emb lo sufixe diminutiu *-itta* .

## Istòria
En 1836, la comuna de *Plenartige* (en francés) fuguet gropelada emb Neda .
## Administracion

### Lista daus maires

### Intercomunalitat

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².
### ''Plenartige''

* En 1806, la comuna fuguet recensada emb una autra (Neda, probablament).

## Particularitats dau parlar comunau
* Articles definits :
* Prononciacion : *Ch*- ; *g*-,* j*- 
## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Nòuvic (Montanha Lemosina)

**Nòuvic** (*Neuvic-Entier* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

Los abitants se ’pelan los nòuvics.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Fòrmas ancianas : *in vicaria Novicense* en 920, *parochia de Nouvic, in castlania de Chastenou* au segle XI-XII, *Nouvic* en 1147-89, *P de Noyc* en 1223, *Novus vicus* vers 1315, idem sens data, *Nouitz* en 1425. Prononciat [no vi] . 
*Nòuvic* es format de *nòu*, latin *novus*, e *vic*, latin *vicus*, « vilatge ». Nòuvic, au segle XVII, fuguet gropat emb autras doas paròfias, çò qu'explica lo nom en francés (*Neuvic-en-Tiers* en 1686 . 
NB. Lo *vicus*, mot pas passat en occitan, era mai qu'un vilatge : era un pitit centre comerciau, artesanau e religiós, generalament sus un grand chamin. 'Quò's una nocion de l'Antiquitat e de la Nauta Edat Mejana, diferenta de la *villa* .

## Istòria

## Administracion

### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Particularitats dau parlar comunau
* Articles definits :
* Prononciacion : *Ch*- ; *g*-,* j*-

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Neiçon

**Neiçon** (*Nexon* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Fòrmas ancianas : *Aneisso* en 1028-1055, 1031-1059, *parochia d'Oneysso* vers 1080, *Aneisson* au segle XI, *Aneycho* sens data, *Annexionium* vers 1315, *Nexonio* en 1427 e 1484, *Noxiono* en 1428. Prononciat [nej'su] . 
Segon Dauzat e Rostaing, Marcel Villoutreix, *Neiçon* s'explica per lo nom gallic d’òme *Anectius*, emb lo sufixe *-onem*. Marcel Villoutreix precisa que lo nom a coneissut una aferèsi . 
Segon Negre, *Neiçon* ven benleu dau latin *annexio*, que significa *adjoncion* (estachament a una jurisdiccion, paròcha annexa...) . 
Ives Lavalada fai d*'Anectius* un nom latin, mas accepta *Anectius* e l'aferèsi . 
Xavier Delamarre cita pas *Neiçon* dins son diccionari daus noms de luòcs celtics, mas coneis los noms de persona *Anecta* e *Anectio* , çò que sufís.

## Istòria

## Administracion

### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Particularitats dau parlar comunau
* Articles definits : lu /ly/, la /lɔ/, los /luː/, las /lɛː/ 
* Prononciacion : *Ch*- /ʦ/ ; *g*-,* j*- /ʣ/ ; *a* tonic /ɛ/ fòra davant  *r* ; a l'encontrari, *e* davant *r* se fai pas /a/.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Nuèlh

**Nuèlh** (*Nieul* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

Sos abitants s'apelan los Nueulauds.

## Geografia

 

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Niolio* en 1052-1073, aus segles XI-XII, *Nioil* vers 1175, *Nieuil* en 1762, *Nyeul* sens data. La prononciacion es [nyɛj] .
Segon Dauzat e Rostaing, seguts per Ives Lavalada, *Nuèlh* ven dau gallic *novio* (noveu) e *-ialo* (champ, esclarziera) .
Segon Ernèst Negre, segut per Marcel Villoutreix, *Nuèlh* ven dau gallic *novio* (noveu) e *-ó-ialo*, donc novela esclarziera .
Segon Xavier Delamarre, *ialon* aviá lo sens d'« esclarziera », mas tanben e de mai en mai, de « vilatge ». Per crear un vilatge, faliá desboijar un bòsc. *Nuèlh* pòt èsser una novela esclarziera, un noveu vilatge, mas pòt èsser tanben la proprietat de *Nouios*, nom atestat .

## Istòria

## Administracion

### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Particularitats dau parlar comunau
* Articles definits :
* Prononciacion : *Ch*- ; *g*-,* j*-

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Rio Grande do Norte

Lo **Rio Grande del Nòrd** es un estat del nòrd-est de Brasil. Confronta l'estat de Ceará a l'oèst e l'estat de Paraíba al sud. Es bordat per l'Ocean Atlantic al nòrd e a l'èst. Sa superfícia totala (53&nbsp;306,8&nbsp;km²) es similara a la de Croàcia.

### Istòria

### Geografia
Las vilas pus pobladas son Natal, Mossoró, Parnamirim e Ceará-Mirim. Mai de 80% del territòri presenta una altitud inferiora a 300&nbsp;m.

Lo clima es tropical, amb variacions de precipitacions dins caduna de las diferentas regions. Dins la region del Sertão i a un clima semiarid. Sul litoral l’umiditat es pus intensa, e lo nivèl de las pluèjas pòt despassar 1000&nbsp;mm per an.

L'Atòl das Rocas, situat a 260&nbsp;km a l'èst de la còsta dins l'Ocean Atlantic, fa partida del territòri de l'estat.

### Economia
thumb|200px|right|Plaja de Ponta Negra, en Natal.
L'agricultura (especialament fruchs tropicals, dins las vals irrigadas del Sertão) e lo torisme (especialament en las plajas de Natal, Genipabu, Extremoz e São Miguel do Gostoso) son las activitats economicas principalas.

### Ligams extèrnes
Monsteiròu

**Monsteiròu** o **Monteiròu** (*Montrol-Sénard* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

Sos abitants s'apelan los Monsteirauds.

## Geografia

 

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
las fòrmas ancianas son : *Sancti Juniani de Monasteriolo* en 1185, *Mostayrou* en 1262, *Morterol Sénard* en 1762, etc. La prononciacion es [mu~tej'raw] . 
*Monsteiròu* es lo resultat de **monasteriolum*, en latin dau segle IV segon Negre, dau latin *monasterium* e sufixe diminutiu *-olum*, adonc « pitit monastier, pitit convent » . 
*Sénard* es pas un autre luec, mas un determinant de *Monsteiròu*. Es un nom germanic d'òme, format de *Sin*, « sens », e *-hard*,  « dur, fòrt ». 

## Istòria

## Administracion

### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Particularitats dau parlar comunau
* Articles definits :
* Prononciacion : *Ch*- ; *g*-,* j*-

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Pajas

**Pajas** (*Pageas* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

L'escais de dos abitants es los bòrds de còu.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Fòrmas ancianas : *parochia de Paias* en 1002, *Pagas* vers 1315, *Pagis* sens data. Prononciat [pa’dzɛ:] . 
Dauzat e Rostaing, Negre, non disen ren. Segon Marcel Villoutreix, puei Ives Lavalada, *Pajas* s'explica per lo latin *pagina*, pèça de terra cultivabla, ensemble de terras, au plurau , emb lo sens de domeni.

## Istòria

## Administracion
### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Particularitats dau parlar comunau
* Articles definits :
* Prononciacion : *Ch*- ; *g*-,* j*-

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Pansòu

**Pansòu** (*Pensol* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

Sos abitants s'apelan los Pansòus.

## Geografia

 

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *ecclesia de Pansol* au segle XI o XII, *Pansol* en 1276, *Pansolh* vers 1315, *Panceau* en 1663, *ou Pansou-le-Pauvre*. La prononciacion es [pɑ̃'so] . 
Segon Ives Lavalada, lo nom ven benleu d'una raiç prelatina qu'auriá lo sens de « palú, sanha », segon Dauzat (quau libre ?). La finala grafica atestada *Pansolh* sembla illogica, per l'amor que auriá donat *-uelh* .
### Las Simoliàs
[laːʂimu’lja] ~ [lɛːʂimu’ljɛː] (en francés *Les Simoulies*).

## Istòria

## Administracion
### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Particularitats dau parlar comunau
* Articles definits :
* Prononciacion : *Ch*- ; *g*-,* j*-

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Orador Sent Genès

**Orador Sent Genès** (*Oradour-Saint-Genest* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Oratiensi* a l'eitamnada dau segle XI, *Sancti Genesii de Oratorio* en 1185. La prononciacion es [oɾa'du sɛ̃ ʒnɛ] . 
*Orador* ven dau latin *oratorium*, en occitan « oratòri, orador », dau verbe latin *orare*, « prejar ». Lo nom es probablament d'epòca carolingiana (Marcel Villoutreix). *Sent Genès* es lo nom de mai d'un sent . 

## Istòria

## Administracion

### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Particularitats dau parlar comunau
Dins queu país se parla un parlar bas-marchés, emb quauquas caracteristicas :
Exemple per lo verbe "avèr", la vocala iniciala au part. passat per la 3èna persona que se prononça pus dins los autres parlars, fai [ɔ] a La Crotz e a Orador : agut (*águt*) [o'gy] ([ɔ'gy]?), agude (*águde*) [o'gyd] ([ɔ'gydə]?)

* Articles : un, une [yn] ; daus [do] (m), de las / das (?) ; le / l', la [la] ; los [u], las [lɑ]
* Prononciacion : *Ch*: [ʃ] ; *g* davant "e" e "i" & *j* : [ʒ]

## Luecs e monuments

Orador Sent Genès - Egleisa.jpg|Egleisa d'Orador Sent Genès
Orador Sent Genès - Egleisa int.jpg|L'interior de l'egleisa
Oradour St G. - Crotz de l'Egleisa - 2023 02 19.jpg|Crotz de peira de l'egleisa
Orador Sent Genès - Crotz.jpg|Crotz
Orador Sent Genès -Oradour St G - ruas.jpg|Ruas e paneus faça a l'egleisa


## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Orador (de Vairas)

**Orador** (**de Vairas**) (*Oradour-sur-Vayres* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

Sos abitants s'apelan los oradors.

## Geografia
miniatura|gaucha|Situacion d'Orador (Lemosin) en Nauta Vinhana

 

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : * ? de Vayras* en 1262, *jadis St Christophe de Vayres* en 1311, *St Christophe d'Oradour* en 1555. La prononciacion es [ɔɾa'du] . 
Segon Dauzat e Rostaing, Negre, Ives Lavalada, *Orador* representa lo latin *oratorium*, « oratòri, orador » .  
Segon Marcel Villoutreix, lo nom ven dau latin *oratorium* (de *orare* = prejar), que designava un luòc consacrat a la pregiera e au culte, puei un edifici pas tant important coma una egleisa e sovent privat .

## Istòria

## Administracion
### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Particularitats dau parlar comunau
* Articles definits :
* Prononciacion : *Ch*- ; *g*-,* j*-

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Peira Bufiera

**Peira Bufiera** ['pejro̞ by'fi:ro̞] (*Pèiro-Bufiero, Pèiro-Bufièiro* (lim.) en nòrma mistralenca; *Pierre-Buffière* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

Sos abitants s'apelan los pèirabufieirauds.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Fòrmas ancianas : *Aimericus de Pairabufeira* en 1002, *Petra bufiera* en 1063, *de Petrabufer* en 1068, *Petrabufiera* entre 1090 e 1100, etc. La prononciacion es ['pejɾɔ by'fi:ɾɔ] . 
Segon Dauzat e Rostaing, *Peira bufiera* ven dau latin *petra*, « peira, ròc, montanha » e dau latin **bufaria*, « luòc que lo vent i bufa » . 
Segon Negre, Peira Bufiera es sus un morre rochelós expausat au nòrd, son nom vòu dire qu'es un luòc expausat au vent . 
Segon Ives Lavalada, la vila es sus un morre au junhent de Briança e d'autres doas aigas, ò que justifica lo sens de l'occitan *bufiera*, « terra ventada » .

## Istòria
*Petrabuferia* atestat en 1061, *Petrabufer* 1068.

## Administracion
### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luecs e monuments

* **L'egleisa Senta Crotz** : bastida en 1061 per un Goscelin de Pierre-Buffière, fuguet modificada aus segles XIIIen e XVIIIen.
* **L'hôtel des Trois-Anges**, aqueste ancien relais de pòsta dau segle XVIen, agèt coma òste lo papa Piu VII en 1814.
* Gara de Peira Bufiera

## Personalitats liadas a la comuna
*Eble de Peira Bufiera, trobador
**lo c[h]apelan de Peira Bufiera*, "curat proverbiau en Lemosin"

## Intercomunalitat

## Embessonatges

## Particularitats dau parlar comunau
* Articles definits :
* Prononciacion : *Ch*- ; *g*-,* j*-

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
La Porcharia

**La Porcharia** (*La Porcherie* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

Sos abitants s'apelan los porchariauds.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Fòrmas ancianas : *Porcaria* en 947, 1073, 1100, *Porcharia* vers 1100. Prononciat [lɔ puɾsɔ'ɾjɔ] . 
Lo nom derivat de *porcus*, « pòrc », designa un parçon (parc, estable daus pòrcs), o pus generalament un elevatge de pòrcs . 
Certas, coma disen Dauzat  e Rostaing, *La Porcharia* es, coma Porchères, lo resultat de *porcus*, emb lo sufixe *-aria* , mas 'quò's un afar d'epòca e d'accent tonic. Se La Porcharia era tan vièlh coma Porchères, çò qu'es pas, seria quauqua ren coma **Porchieras*.

## Istòria
Entre 1795 e 1800, Aubassanha (« sanha blanca »), 62 abitants en 1793, fuguet estachada a la Porcharia . Sus la mapa IGN actuala, lo nom es desfaciat en *Le Bassagne*...

## Administracion

### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Particularitats dau parlar comunau
* Articles definits :
* Prononciacion : *Ch*- ; *g*-,* j*-

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Joan Josèp Cassanea de Mondonvila

**Joan Josèp Cassanea de Mondonvila** (Narbona, batejat lo 25 de deceme de 1711 – Belleville, lo 8 d'octobre de 1772 ; en francés *Jean-Joseph Cassanéa de Mondonville*) que ho un compositor e violonista concertista màger deu sègle XVIIIau. Gessit deu fecond mitan musicau de l'Occitània barròca e classica, qu'escrivó lo libret e la musica de l'opèra occitan Dafnís e Alcimadura. Que li devem tanben la prumèra òbra dab armonicas (nòtas agudas produsidas sens prémer las còrdas contra la tòca de l'instrument) estampada peu vriolon.

## Biografia
Mondonvila que vadó a Narbona lo 25 de deceme de 1711 dens ua familha d'origina aristocratica. Lo son pair qu'èra organista. En 1733 que comencè la soa carrièra a París com violonista en çò deu *Concert Spirituel*. De tira que ho presat peu *[[Mercure de France]]* per la soa virtuositat. En 1734 qu'èra tanben membre deu Concèrt de Lilla, puish qu'entrè en la Capèra Reiau en 1739, que'n vadó sosmèste en 1740 e mèste en 1744. En 1748 qu'esposè ua grana clavecinista d'aqueth temps: Anna Jeanne Boucon.

Que publiquè la soa purmèra òbra (Sonatas per vriolon Op. 1) en 1733 seguida peu segond opus en en 1734, e en 1738 que he progressar la tecnica deu vriolon dab *Les Sons Harmoniques*. Que ho tanben l'annada qui presentè los sons Grands Motets, la soa òbra la mei presada e la mei interpretada enqüèra au dia de uei.

Mercés a Mondonvila, 1754 que ho per la cultura occitana ua data importanta, per'mor que presentè, a Fontainebleau e davant la cort, lo son opèra en occitan : *Dafnís e Alcimadura*. Interpretat mantuns còps, imitat, tradusit, presat e criticat, que ho ua grana escaduda. Qu'èra dus ans après la famosa *[[Querelle des Bouffons]]*, e Mondonvila qu'ecrivèva alavetz ua òbra de musica francesa mes en ua auta lenga que non pas lo francés, ua lenga d'un certe biais a la mòda e accentuada d'un biais mei pròche de l'italian. Per'mor d'aquò lo critic d'art Grim que critiquè la musica, mes que ho tanben per eth lo parat de vantar la lenga occitana (foneticament pròcha de l'italian). *[[Dafnís e Alcimadura]]* que soslinha tanben lo pes deus occitans dens lo mitan musicau e liric francés de l'epòca : los ròtles principaus qu'èran interpretats peus dus cantadors màgers (ambs occitans): lo bearnés e *prim uomo* Jeliòt e la bordalesa Mla Fèl, qui èran acompanhats per mantuns autes cantadors occitans com Trial (provençau e ligat arron dab la Terror).

Joan Josèp Cassanea de Mondonvila que s'morí a Belleville en 1772.
Pairac (de Belac)

**Pairac de Belac** o benleu mai simplament **Pairac** (*Peyrat-de-Bellac* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

Sos abitants s'apelan los pairachons.

## Geografia

 

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *vicaria Padriacensis* en 934-942, *vicaria Pariacinse* en 955-974, *de Peirat* en 1096, *Guido deu Peirat* au començament deu sègle XII, *Ademari de Pairac*, idem, *Pairat en Poitou* sens data. La prononciacion es [pej'ɾa] . 
Segon Dauzat e Rostaing, *Pairac* ven dau nom latin d'òme *Parius*, emb lo sufixe *-acum*.
Segon Marcel Villoutreix, lo nom d'òme es *Patricius* . 
Segon Negre e Ives Lavalada, s'agis de *Patrius* , solucion pus economica e confòrma a las fòrmas ancianas.  
Pairac èra adonc una propietat rurala d'origina galloromana.

## Istòria

## Administracion

### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Particularitats dau parlar comunau
* Articles definits :
* Prononciacion : *Ch*- ; *g*-,* j*-

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Alagoas

**Alagoas** es un estat de Brasil, situat dins la Region Nòrd-Èst del país. Confronta l'estat de Pernambuco al nòrd, e l'estat de Sergipe a l'oèst e al sud. Es bordat per l'Ocean Atlantic a l'èst. Capitala: Maceió.

Sa superfícia totala es similara a la d'Albania e d'Aïtí.

### Istòria

### Geografia
Lo relèu es modèst, en general inferior als 300 metres. Plana per la còsta, replanat d'altitud al nòrd e depression al centre. Lo punt mai naut es localizat dins la *sèrra de Santa Cruz* (844 m). Los rius principals son: São Francisco, Mundaú e Paraíba do Meio.

Las vilas principalas son Maceió, Arapiraca e Palmeira dos Índios.

### Economia

#### Torisme
thumb|right|190px|Plaja de Ponta Verde, en Maceió.
Recentament, lo torisme s'es desvolopat sus las plajas del litoral, amb l'arribada de toristas brasilièrs e tanben d'estrangièrs. I aguèt l'agrandiment de l'aeropòrt de Maceió e de la ret d'ostalariás. Al litoral nòrd, especialament dins las vilas de Maragogi e Japaratinga, s'es bastit recentament de grands *resorts*. En la vila de Marechal Deodoro cal notar la preséncia de construccions istoricas.

### Ligams extèrnes
Rhode Island

**Rhode Island** (*l’illa de Ròdes*) es lo pus pichon dels estats dels Estats Units d'America.

### Istòria
La “colonia de l’illa de Ròdes e de las plantacions de Providéncia” foguèt creada pels anglés en 1644. Tre 1652 s’i aboliguèt l’esclavatge. Se proclamèt l’independéncia lo 4 de mai de 1776. Venguèt lo tretzen estat dels Estats Units d’America en n’aprovant la constitucion en 1790. En 2020, un referéndum acorchèt lo nom oficial en “Rhode Island”.

### Geografia

### Economia

### Ligams extèrnes
Arnold Schwarzenegger

**Arnold Alois Schwarzenegger** (nascut lo 30 de julhet de 1947 a Thal bei Graz en Àustria) es un culturista, actor de cinèma, òme d'afars e politician austrian naturalizat american. Membre del partit republican foguèt dos còps seguits governador de l'estat de Califòrnia de 2003 a 2011. Foguèt maridat a la jornalista Maria Shriver, filha d'Eunice Kennedy Shriver de 1986 a 2011, çò que lo ligava doncas a la familha Kennedy, e aguèron amassa cinc enfants.

Arnold Schwarzenegger comencèt la musculacion a l'edat de 15 ans. A reçaubut lo títol Mr. Universe a 20 ans e s'emportè 7 còps lo concors Mr. Olympia. Dens la soa carrièra de culturista estó chafrat "*Austrian Oak*" (lo Cassó austrian).

Es conegut en Euròpa per estar una icòna deu cinèma d'action hollywoodians de las annadas 80 e 90. Estó remarcat en 1982 dens Conan the Barbarian (sortit en França dab lo títol Conan le Barbare).

Tau coma Republican, es estat elegit lo 17 de noveme 2003 coma 38au Governador de l'estat de Califòrnia. Es estat tornat elegit lo 5 de genièr de 2006.

## Filmografia
* 1970 : Hercules in New York
* 1973 : The Long Goodbye
* 1974 : Happy Anniversary and Goodbye
* 1976 : Stay Hungry
* 1977 : Pumping Iron
* 1979 : The Villain/Cactus Jack
* 1979 : Scavenger Hunt
* 1982 : Conan the Barbarian
* 1984 : Conan the Destroyer	
* 1984 : The Terminator 	
* 1985 : Red Sonja 	
* 1985 : Commando
* 1986 : Raw Deal	
* 1987 : Predator	
* 1987 : The Running Man 	
* 1988 : Red Heat 	
* 1988 : Twins	
* 1988 : Total Rebuild
* 1990 : Total Recall 	
* 1990 : Kindergarten Cop	
* 1991 : Terminator 2: Judgment Day
* 1992 : Christmas in Connecticut
* 1992 : Feed
* 1993 : Dave
* 1993 : Last Action Hero
* 1994 : True Lies 	
* 1994 : Junior 	
* 1994 : Beretta's Island
* 1996 : Eraser 	
* 1996 : Jingle All the Way
* 1996 : T2 3-D: Battle Across Time
* 1997 : Batman and Robin
* 1999 : End of Days
* 2000 : The 6th Day
* 2001 : Dr. Dolittle 2 (Votz)
* 2002 : Collateral Damage 	
* 2003 : Terminator 3: Rise of the Machines 	
* 2003 : The Rundown
* 2004 : Around the World in 80 Days
* 2005 : The Kid & I
* 2006 : Cars (Votz)
* 2009 : Terminator Salvation
* 2010 : The Expendables
Casablanca

thumb|280px|right|''Boulevard de París'' a Casablanca, Marròc.
**Casablanca** (en arabi: الدار البيضاء, Ad Dar al Bayda, literalament *La Casa la Blanca*; reduït en lo lengatge popular a *Dar l Bida*; tanben com *Casa* amb prononciacion a la francesa) es la vila mai granda de Marròc e son pòrt pus important. 

Es considerada la capitala economica del país, encara que la capitala oficiala e centre del govèrn siá Rabat. Situada a l'oèst, sus la còsta de l'Ocean Atlantic. Segon lo censament de setembre de 2004, la populacion de Casablanca es de  abitants, çò que representa 11% de la populacion del país.

Limita a l'oèst amb l'ocean Atlantic, al nòrd-èst amb la província de Ben Slimane, e al sud amb la província de Settat. 

## Istòria
Casablanca foguèt fondada pels portugueses e aviá per nom *Casa Branca* en 1575, aprèp la destruccion de la vila d'Anfa, situada sul meteis endrech en 1515. Portugal partiguèt de la vila en 1755 en seguida de l'aumentacion de las atacas de las tribús de las environas. 

Pendent lo sègle XIX la populacion comencèt de créisser bravament e lo comèrci maritim aumentèt fòrça. Casablanca venguèt un pòrt important estrategicament pendent la Segonda Guèrra Mondiala e aculhiguèt la Cimera Angloamericana en 1943. 

## Monuments d'interès
A Casablanca se pòt veire la Mosqueta Hassan II, la mai granda del mond aprèp la de La Mèca; son minaret es lo pus naut del mond, amb sos 210&nbsp;m de nautor. La faguèt construire lo rei Hassan II e sa construccion s'acabèt en 1993.
Brasília

**Brasília** es la capitala federala de Brasil e la capitala del Districte Federal. La vila es situada sus laltiplan brasilièr dins la region del centre-oèst de Brasil. Foguèt fondada en 1960, per servir de nòva capitala nacionala en plaça de Rio de Janeiro. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2004. Sa superfícia totala es .

Projècte dels arquitèctes brasilièrs Oscar Niemeyer e Lúcio Costa, sa construccion comencèt en 1957. Foguèt inaugurat lo 21 dabril de 1960 per lo president Juscelino Kubitschek de Oliveira.

Originalament se prevesiá  abitants, mas uèi lairal metropolitan na mai de dos milions, çò que provoquèt de cambiaments dins los plans e dessenhs originals. En 1987 lUnesco declarèt la vila Patrimòni Cultural de lUmanitat, es la sola vila bastida al sègle qua recebut aquel onor.

## Galariá de imatgens


Brasilia Eixo Monumental Nat Congress Ministries from TV Tower.jpg|La **Esplanada dos Ministérios**. Al centre, lo Congrès Nacional ; e a la drecha e esquèrra, los edificis dels ministèris.
Brasilia National Congress crop2.jpg|Lo **Congrès Nacional**—compausat per la Cambra dels Deputats e lo Senat—de Brasil.
Hora mágica no lago Paranoá e Ponte JK em Brasília.jpg|**Pont Juscelino Kubitschek de Oliveira**.
Brasilia Cathedral Bell Tower.jpg|La **Catedrala de Brasília**.
Sergipe

**Sergipe** es lo pus pichon dels 27 estats de Brasil. Es localizat dins la Region Nòrd-èst e confronta l'estat de Alagoas (N), l'Ocean Atlantic (E) e Bahia (S e O). A una superfícia de , un pauc mai granda que la d'Israèl.

### Istòria

En 1575, els jesuitas van intentar colonizar les terres de l'actual estat de Sergipe, però solament en 1590 els indígenes van ser derrotats definitivament per Cristóvão de Barros, fundador del fort i del poble de São Cristóvão. Entre 1637 i 1645, Sergipe va estar sota el domini dels olandeses, periòde en el qual la seva economia va ser bastant perjudicada. Amb la recuperació de les terres pels portuguesos, es va desenvolupar la cultura de cana de sucre e l'elevatge.

En 1820, es va fer una *capitanía* autònoma, separada de Bahia. Amb l'independència de Brasil, Sergipe va ser transformat en província de l'Imperi. Durant el sègle XIX, les plantacions de coton van passar a tenir important paper en l'economia. En 1855, la capitala foguèt transferida de São Cristóvão vèrs lo vilatge d'Aracaju.

En la segonda mitat del segle XX, els escriptors Tobias Barreto i Sílvio Romero van projectar l'estat en el panorama cultural del país.
### Geografia

Coma la majoritat dels estats de la Region Nòrd-èst de Brasil, l'interior de l'estat es totalament cobèrt per la *[[caatinga]]*, la vegetacion del semiarid brasilièr. Lo litoral se caracteriza per la preséncia de mangròvas  e de plajas de sabla. Una pichona extension de bòsc tropical cobrís de partidas de la còsta. Lo riu São Francisco forma lo limit nòrd de l'estat e receb las aigas d'una part dels rius del nòrd e èst de l'estat.

### Economia

L'economia de Sergipe se basa principalament sus la cultura de cana de sucre. Les seves extenses plantacions, beneficiades per un sòl fèrtil, produson mai d'1,4 milion de tonas de sucre per an. Al contrari de molts estats brasilièrs, l'elevatge no és molt important.

thumb|right|200px|Carrer de comerç en Aracaju, capital de Sergipe.
A més de la canya, són conreats la tapioca (617&nbsp;400&nbsp;t. per an), la taronja (14,4 milions de fruits) i el coco. Una petita indústria d'artefactes de cuir tanben existís. Lo comerci pus important és el de la capital, Aracaju.

Lo govèrn brasilièr a desvolopat l'explotació de petròli e gas natural sins l'estat.

### Ligams extèrnes
Roraima

**Roraima** es un estat de la Region Nòrd de Brasil, qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta Veneçuèla al nòrd e nòrd-oèst, Guyana a l'èst, e los estats brasilièrs de Pará (al sud-èst) e Amazonas al sud. Sa capitala es Boa Vista.

### Istòria

### Geografia
Lo clima de l'estat es equatorial al nòrd, sud e oèst, e tropical a l'èst.

### Economia
Las activitats economicas principalas son l'agricultura, l'elevatge, extraccion de fusta e en la mineracion (aur, diamant e lo mineral d'estam conegut coma *cassiterita*).

### Ligams extèrnes
Mato Grosso del Sud

Lo **Mato Grosso del Sud** es un estat de Brasil que confronta l'estat de Mato Grosso al nòrd, Goiás al nòrd-èst, Minas Gerais e São Paulo a l'èst, l'estat de Paraná al sud-èst, Paraguai al sud e sud-oèst, e Bolívia a l'oèst. Sa superfícia () pòt èsser comparada a la de Finlàndia (es un pauc mai granda).

### Istòria
Division de l'estat de Mato Grosso e creacion del Mato Grosso del Sud: 1 de genièr de 1979.

### Geografia
La region del Pantanal cobrís l'extrèm oèst de l'estat; las planas lo nòrd-oèst; los altiplans e las montanhas de la *Sèrra de Bodoquena* l'èst. Los rius Paraguai, Paraná, Paranaíba, Miranda, Aquidauana, Taquiri, Negro, Apa e Correntes son los principals de l'estat. Es un estat de la Region Centre-Oèst de Brasil, qu'a pas cap de frontièra maritima.

### Economia
L'economia de l'estat se basa sus l'agricultura (sòja, milhòc, coton, ris, cana de sucre, cafè, blat); sus l'elevatge (principalament bovids e porcins); sus l'extraccion minerala (fèrre, manganès, calcari); e sus l'industria (aliments, transformacion minerala, fusta, e ciment). Las principalas vilas industrialas son la capitala, seguida per Dourados, Corumbá e Três Lagoas.

vinheta|drecha|200px|Cascada a Bonito.
Los punts toristics principals de l'estat son la region del Pantanal e la region de la vila de Bonito. La vila de Campo Grande a un important aeropòrt internacional.

### Ligams extèrnes
Goiás

**Goiás** es un estat de la Region Central-Oèst de Brasil, qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta l'estat de Tocantins al nòrd, Bahia a l'èst, Minas Gerais a l'èst e al sud, Mato Grosso do Sul al sud-oèst, e Mato Grosso a l'oèst. Lo Districte Federal (format per Brasília) es un enclavament dins l'estat.

### Istòria
Los primièrs europèus arribèron al territòri de Goiàs durant lo sègle XVII. Aur foguèt descobèrt en la region en 1682 per lo *bandeirante* (explorator) paulista Bartolomeu Bueno da Silva.

### Geografia

### Economia

### Ligams extèrnes
Maceió

**Maceió** es la capitala e pus granda vila de l'estat brasilièr d'Alagoas. Es un important centre de torisme de la Region Nòrd-èst de Brasil. Es tanben un pòrt e un important centre regional de comèrci.

## Personas notablas

* Nise da Silveira, (1905-1999), psiquiatre

## Galariá

Image:Maceio02.jpg|Plaja de *Pajuçara*a Maceió.
Image:Beach_in_Maceió,_Alagoas,_Nov_2004.jpg|Plaja de *Jatiúca*a Maceió
Aracaju

**Aracaju** es la capitala de l'estat brasilièr de Sergipe. Sa superfícia totala es de 182&nbsp;km², e sa populacion (en 2005) èra de 520&nbsp;207 abitants.

thumb|257px|left|La vila d'Aracaju.

thumb|left|257px|Lo centre d'Aracaju.
Traian Băsescu

**Traian Băsescu**, nascut lo 4 de novembre de 1951 a Basarabi, èx-oficièr de la marina de comèrci, es un òme politic romani, que foguèt president de Romania de 2004 fins a 2014.
Buster Keaton

Buster Keaton (nascut **Joseph Francis Keaton** en 1895, mòrt en 1966) foguèt un actor nòrd-american de comèdias de cinèma, *vaudeville*, e pionièr del filme mut.
João Goulart

**João Belchior Marques Goulart**, avocat, foguèt president de Brasil entre 1961 e 1964. Foguèt depausat durant l'exercici del poder per un còp d'Estat militar.
Amapá

**Amapá** es un estat de la Region Nòrd de Brasil. Confronta Guaiana a l'oèst, e l'estat brasilièr de Pará al sud-oèst, al sud e al sud-èst. Sa superfícia totala es similara a la de Tatgiquistan e superiora a la de Grècia. Sa capitala es la vila de Macapá.

### Istòria
Pel Tractat de Tordesillas la region èra territòri espanhòl. Aprèp l'union de las coronas de Portugal e Espanha en 1580, los portugueses comencèron d'arribar en la region. Amb lo Tractat de Madrid de 1750, la region passa al domeni portugués.

La descobèrta d'aur e la mesa en valor del cauchó dins lo mercat internacional durant lo sègle XIX, promoguèron la creissença de la populacion d'Amapá e accentuèron las disputas territorialas, mas, lo 1 de decembre de 1900, la Comission d'arbitratge de Genèva, concediguèt la possession del territòri a Brasil, incorporat al Pará amb lo nom d'Araguari. En 1943 venguèt territòri federal amb lo nom d'Amapá. 

La descobèrta de rics jaciments de manganès a la Sèrra del Navio, en 1945, revolucionèt l'economia locala. Lo 5 d'octobre de 1988, amb la promulgacion de la Constitucion de 1988, foguèt elevat a la categoria d'Estat.

### Geografia

### Economia
Las principalas activitats economicas de l'estat son l'extraccion de castanha d'Amazonia, de fusta e de manganès.
### Ligams extèrnes
Paraíba

**Paraíba** es un estat de la Region Nòrd-est de Brasil. Confronta los estats de Rio Grande do Norte al nòrd, Ceará a l'oèst, e Pernambuco al sud. A l'èst es bordat per l'Ocean Atlantic.

Sa superfícia totala (56&nbsp;439,8&nbsp;km2) es similara a la de Croàcia. Sa capitala es la vila de João Pessoa.

### Istòria

### Geografia
Lo clima predominant es tropical, amb variacions de precipitacions en caduna de las diferentas regions. Dins la region del sertão i a un clima semiarid. Sus lo litoral lo nivèl de las pluèjas pòt despassar los 1500&nbsp;mm annals.

### Economia

### Ligams extèrnes
Alice Cooper

Alice Cooper (nascut **Vincent Damon Furnier** en 1948) es un musician e cantaire de rock dels Estats Units d'America.
Natalie Cole

Natalie Cole (nascuda **Stephanie Natalie Maria Coles** en 1950 e mòrt en 2015) es una cantaira americana de soul, R&B e jazz, filha del tanben cantaire Nat King Cole.
Tocantins (estat)

**Tocantins** es un estat de la Region Nòrd de Brasil, qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta l'estat de Maranhão al nòrd-èst, Piauí e Bahia a l'èst, Goiás al sud, Mato Grosso al sud-oèst, e Pará a l'oèst e nòrd-oèst. Sa capitala es la vila de Palmas. Sa superfícia totala es similara a aquela de Burkina Faso.

### Istòria
Las primièras idèas d'autonomia per la region de l'actual estat de Tocantins apareguèron al sègle XIX. En 1821 Joaquim Teotônio Segurado capitèt de declarar un govèrn autonòm, mas lo movement foguèt reprimit. Es solament al sègle XX, mai exactament en 1950, que foguèt represa l'idèa. Durant lo decenni de 1970 foguèt prepausat al Congrès Nacional la creacion de l'estat, que capitèt d'èsser aprovada, mas lo president José Sarney i metèt son vèto.

L'estat foguèt creat fin finala amb la constitucion brasilièra de 1988.

### Geografia
Tocantins fa partida de la zòna de transicion entre lo bòsc pluvial amazonian e la savana (en Brasil, nomenada *cerrado*). Per aquesta rason, los païsatges de l'estat son variats. Al sud del parallèl 6° S lo clima es tropical amb una sason seca entre mai e setembre.

Lo relèu presenta dos punts un pauc mai elevats al nòrd e a l'èst. Las regions centralas e occidentalas son constituidas per la plana del mejan Araguaia, amb l'illa de Bananal (*Ilha do Bananal*) la pus granda illa fluviala del mond, constituida per dos braçes de l'Araguaia. 

Divèrses flumes travèrsan l'estat. Los pus importants son lo riu Tocantins, lo riu Araguaia, lo riu do Sono, lo riu das Balsas e lo riu Paranã.

### Economia
La principala activitat economica de l'estat es l'elevatge de bovins. Çaquelà las plantacions de *Attalea speciosa* (babaçu) son fòrça importantas non solament per la consomacion interiora de Brasil, mas tanben per l'exportacion cap a d'autres païses del Mercosur (Mercosul en portugués). Al nòrd de l'estat s'extrai tanben d'òli vegetal sustot dels palmièrs babaçu.

Las culturas pus importantas son: ris, milhòc, sòja e mongeta. Tanben l'ananàs es important, per l'exportacion. I a paucas industrias dins l'estat. Lo torisme ten un grand potencial dins l'estat a causa dels sieus païsatges naturals, coma dins la region de *Jalapão*.

### Ligams extèrnes
* Sit oficial
Nebraska

**Nebraska** es un estat dels Estats Units d'America que se trapa a l'encòp dins lo Midwest e las grandas planas. Es bordat pel Dakota del Sud al nòrd; Iowa a l'èst e Missorí al sud-èst, ambedos de l'autre costat del flume Missorí; Kansas al sud; Colorado al sud-oèst; e Wyoming a l'oèst. 

Los pòbles autoctòns, especialament los Omaha, Missouria, Ponca, Pawnee, Otoe e divèrsas brancas de las tribús Lakota (Sioux), visquèron dins la region durant de millenis abans l'exploracion europèa. L'Estat foguèt travèrsat per l'expedicion de Lewis e Clark en 1805.

La superfícia de Nebraska es d'un pauc mai de 200 000 km2, amb una populacion de prèp de 1,9 milion d'abitants. Sa capitala es Lincoln e sa pus granda vila Omaha, qui se trapa en riba de Missori. Nebraska foguèt admés coma Estat en 1867, dos ans après la fin de la Guèrra Civila Americana.

## Istòria

## Geografia

## Economia

## Ligams extèrnes
Omaha

thumb|280px|right|Edificis a Omaha, Nebraska.

Omaha es la vila pus granda de l'estat american de Nebraska. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2000. Sa superfícia totala es 307,9&nbsp;km².
Tocantins

Tocantins pòt designar:
* Tocantins es un flume brasilièr
* l'estat de Tocantins, un estat de Brasil