open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Autoire Viam

**Tòir e Viam** [toj e vi'an] (*Toy-Viam* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la  region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Etimologia

S'a propausat que **Tòir**, reduccion de *Altòir(e)*, venga del galés *altoduros* (fortalesa sus l'autura) e Viam, del latin VĬAM « via, camin, rota » (aquest darrièr ja atestat l'an 1000,o d'un nom d'òme galés, *Viamos*,de segur possible, estant qu'aquel nom sembla atestat, mas los noms galeses, rarament utilizats sols, son lo mai sovent compausats e sufixats. Una autra ipotèsi propausa *Viama*, nom d'una divinitat qu'apareis en una inscripcion descobèrta a Sassenage, près\p de Grenòble (Isèra). Segon X. Delamarre (2007), aquel nom es benlèu un compausat en *vegia-ma, que se poiriá traduire per “la teisseira” (Arbre celtic). Viam auriá pogut èsser donc un luòc plaçat jos la proteccion d'aquela divessa.

Lo cartulari Tula menciona en 1080 una glèisa de Sant Jacme d'Altoire que confirma l'ipotèsi *altoduros* coma l'etimologia de Tòir, es a dire un compausat mixte del latin *altus*, « naut », e del galés *duros*, « encinta, ciutadèla, mercat ». Seriá donc « la ciutadèla o lo mercat de dessús ».

Una autra ipotèsi es aquela d’un compausat del galés **alto, alat, alut*, « bièrra » (anglés *ale*) » e *duros*, « mercat », coma per Altoire (Lòt). Seriá alara lo « mercat de la cervesa ».

**Tòir e Viam** foguèt doncas entendut coma lo « mercat naut », lo « borg de l'autura ».

Tanben poiriá èsser format de l'element vegetal *tòie* (toja), del tèrme prelatin *toiu*, sens dobte d'origina iberica, e de l'element latin *ardŭus* « naut, elevat, escalabrós ».

De raprochar donc de lo nom de la comuna d'Altoire.

Tanben s'a propausat una meteissa origina que Thouars, una vila de Deux-Sèvres.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Corresa

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sorçac

**Sorçac** (*Soursac* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la  region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
*Sorçac* vendriá del nom latin d'òme *Surtius*, emb lo sufixe *-acum* , latinizacion del sufixe gallés *-aco(n)*. Sorçac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre *Surtius*. 

## Istòria

## Administracio n

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de La Plèu; es aura del canton d'Aus Gletons.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monument s
* Viaducte daus Rochiers Negres (s. 20)
* Sautada dau Saut Salin  
* Forest de Fretinha

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Corresa

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Saurnac

**Saurnac** (*Sornac* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la  region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Dauzat e Rostaing fan derivar lo nom de *Sorinus*, emb lo sufixe *-acum* , latinizacion del sufixe gallés *-aco(n)*, mas los Feniés, que coneisson l'atestacion de vers 1315, *Saornac*, causisson *Saturnus*, totjorn emb *-acum* . Saurnac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mestre *Saturnus*.

### Seccions comunalas
Noms (*en francés*):
* *Les Anouillards*
* *La Bachellerie*
* Beuna e Combret - *Beaune et Combret*
* *Chateix et Chateix-Moeuf*
* *Les Chazeaux*
* La Faja - *La Fage*
* *Guillerin*
* *Malpouge* o *Mas-le-Pouge*
* *Le Maureix*
* *Le Monteil*
* *Peyroux*
* Prat Aut - *Pras-Haut*
* *Recounergue*
* La Vau - *Laval*
* La Viala - *La Vialle*

## Istòria
* Entre 1790 e 1794, *Malepouze* (nom francés supausat) es annexat a la comuna; fusion temporària, entre 1972 e 1981, emb Sent German las Volps . La seccion de *Malepouge* o *Malpouge* existís encara en 2017.

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra canton; es aura dau canton dau	*Plateau de Millevaches* (en francés), donc dau Replanat de Miuvachas.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Corresa

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sescles

**Sescles**, « * nom occitan de verifiar segon las enquestas toponimicas IEO  »   (*Sexcles* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la  region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia

## Toponimia
Una atestacion de 893 es *Sicca vallis*. S'en pòt tirar la conclusion que lo nom vòu dire « vau secha ». Coma a la fin dau segle IX, la lenga populara èra dejà luenh dau latin, es permés de se demandar si *Sicca vallis* es pas una latinizacion abusiva, o sinon, qualas son las estapas que permetèren d'arribar a *Sescles* e pas a **Sechavau*.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Mércuer; es ara del canton d'Argentat.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Corresa

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Serendon

**Serendon** (*Sérandon* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la  region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Lo nom vendriá d'un nom latin d'òme *Serranus*, amb lo gallés *dunum*, « tuca, fortalesa »  (Dauzat e Rostaing). Per Delamarre, aquò seriá un *ser(r)āno-dūnon*, la fortalesa de *Serānos*, nom gallés atestat, o benleu de **Serrā-no-*, « mèstre de la sarpa/serpa/del podet » .

Lo nom usitat seriá *Los Micalets*, nom de luòc e nom dels abitants, [lej mika'le], [lɔw-] .

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Nòuvic; es ara del canton de *Haute-Dordogne* (en francés), doncas de Nauta Dordonha.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Corresa

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Selhac

**Selhac** (*Seilhac* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la  region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia

## Toponimia
Lo nom de Selhac, *Salliacus* segon una mencion dau sègle X, deriva d'un nom d'òme gallo-roman, *Salius*, e dau sufixe *-acum*, latinizacion del sufixe celtic *-*ako-*. Seriá donc una propietat rurala d'origina gallo-romana, o, çò pus mens de l'Antiquitat tardiva. L'atestacion latinizada del sègle X, confòrma a l'etime supausat *Salliacus*, fai pensar a un nom vertadier que seriá **Salhac* a la mesma epòca. Comparar a Salhan, a Salhac, a Salhac (Carcin), a Salhac (Corresa), a Celhac.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Corresa

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sent Angiau

**Sent Angiau** (*Saint-Angel* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia
## Geografia
Comuna dau Massís Centrau situada dins l'aira urbaina d'Ussèl sul replanat de Miuvachas traversada d'oèst en èst per la rota nacionala 89. Lo vilatge es situat sus un suquet rocós dominant la riba drecha de Triosona.

La comuna fa partit dau parc naturau regionau de Miuvachas en Lemosin e es enrodada de bòscs de (pins de Douglas e pins silvèstres).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Corresa

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Senta Aulària (Corresa)

**Senta Aulària** (*Saint-Aulaire* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la  region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Dauzat e Rostaing citan una fòrma anciana, fòrtament latinizada : *Sancta Eulalia*, au segle XI. La senta onorada dins lo nom de la comuna es Senta Aulària de Barcelona, en latin *Sancta Eulalia*, martirizada a Barcelona en 304. L'aferèsi, supression de la vocala iniciala del segond mot, *E-* d' *Eulalia*, remplaçada per la vocala finala del prumier, *-a* de *Senta* (Dauzat parla d*'elision*),  dona, en partent d' *Eulàlia*, *Aulàlia*; puèi *Aulària* es lo resultat d'una dissimilacion  entre consonantas.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton d'Aient; es ara del canton de *l'Yssandonnais* (en francés), donc de l'Eissandonés.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Corresa

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sent Julian (Corresa)

**Sent Julian (dau Vendonés)** (*Saint-Julien-le-Vendômois* o ancianament tanben *Saint-Julien-le-Vendonnais* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
I a tot plen de sents nommats *Sent Julian*, mas aici deu èsser Sent Julian de Briude, martir mòrt en 304  o benlèu Sent Julian l'Espitalier, sent legendari . Per ara, *Lo Vendonés* es lo nom d'una bòria.

Per lo determinant de la fòrma francesa *Saint-Julien-le-Vendômois*, francizacion e trasvestiment de *Vendonés*, l'idèa circula d'una error de la companhia de chamins de fer París-Orleans , mas en 1801 lo nom oficiau èra dejà Saint-Julien-le-Vendômois .

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Liberçac; es aura dau canton d'Usercha.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Corresa

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sent Julian de Baurt

**Sent Julian de Bòrt** (*Saint-Julien-près-Bort* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novèla Aquitània, ancianament de Lemosin. Dempueis lo 1èr de genièr, Sent Julian de Bòrt es comuna delegada de Sarron e Sent Julian, amb Sarron.

## Geografia

### Perimètre dau territòri (davant la comuna novèla)

## Toponimia
* **Sent Julian**
* **[[Bòrt]]**. La prononciacion es [bòr] e la grafia erronèa *Baurt*, inatestada es una grafia erronèa basada en l'etimologia supausada **bal-ritum*

## Istòria

## Administracion

* Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Bòrt; es avòra del canton de *Haute-Dordogne* (en francés), donc de Nauta Dordonha  (burèu centralizator : Bòrt).

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments

## Lenga
350px|left|thumb|Sent Julian es pas dins lo Lemosin linguistic
La lenga autoctòna es l'auvernhat.

## Personalitats ligadas emb la comuna
## Veire tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sent Martin la Mediana

**Sent Martin la Mediana** (sic, nom probablament inventat) (*Saint-Martin-la-Méanne* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la  region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Lo nom dau determinant de *Sent Martin* es pas enquera conegut : *meiana* ? *mejana* ? La sola chausa segura es qu'aquò's pas *mediana*, per de rasons d'evolucion fonetica evidentas.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de La Ròcha Canilhac; es aura dau canton de Senta Fortunada.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Corresa

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sent Merd de la Pléu

**Sent Merd de la Pleu** (*Saint-Merd-de-Lapleau* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la  region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia

## Toponimia
**Sent Merd** es un agiotoponime : 'quò's un nom de luòc que fa referéncia a un nom de sent. S'agís de *Sanctus Medardus* (456 - 8 de junh 545), evesque de Noyon en Picardia (França), dont lo nom ven dau germanic *Math-hard*. En occitan, a part en Gasconha occidentala e meridionala que consèrva inalterat lo *-d-* intervocalic, *Medard* es una fòrma sabenta. Una de las fòrmas occitanas d'origina populara (per evolucion normala) es *Mesard* (*-d-* intervocalic > *-z-*, grafiat *-s-*), coma a Sent Mesard, mas pus au nòrd  *-z-* intervocalica dispareis, çò que dona *Meard* e, per evitament de l'iatus, *Merd*, *Mèrd*, *Miard*, etc. En francés, la fòrma populara es normalament *Mar(d)* (grafiat *Mard*, *Mars*, *Marc*).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Corresa

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sent Pardos Corbier

**Sent Pardos e Corbier** (nom a verificar) (*Saint-Pardoux-Corbier* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la  region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia

## Toponimia
* **Sent Pardós (Pardos ?)** ven dau nom de Pardulphus, nom germanic *Pard-wulf* o *Bard-wulf*, que correspond a un ermita garit miraculosament de la 'vuglessa, puei que venguet abat de Garait  (658 - entre 737 e 743); a tombat sistematicament, en Occitània, dins l'atraccion de *perdon*, adaptat en francés en *Pardoux*, *Perdon*, *Pardon*, etc , çò que la preséncia d'una nasala finala permetriá de verificar, se lo parlar locau l'articulava regularament quand n'i a una; se l'articula pas, coma 'quò's normau en Lemosin, la verificacion sembla impossibla (**Pardol* e **Pardon* confluïsson en [par'du]. La grafia occitana autentica del nom ne'n depend (*Pardós / Pardos*, emb *-s* finala, es probablament analogic). La question es tanben de la plaça de l'accent tonic : *Pardos* o *Pardós* ?

* **Corbier** pòt èsser un *corbarium*, per *corvarium*, luec trevat per los còrbs (corbeus, corpaus) coma Corbèras es un *corbaria*, emb lo mesme sens . 

* Coma *Sent Pardos* e *Corbier* son dos luecs diferents, per convencion devon èsser separats per la conjoncion *e* dins lo nom de la comuna, levat que lo mot *corbier* foncione, o siá percebut, com un adjectiu qualificatiu.

## Istòria
Entre 1790 e 1794, la comuna de Corbier es estachada a la de Sent Pardós.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Corresa

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sent Pardós lo Nuòu (Corresa)

**Sent Pardós lo Nuòu** nom a verificar (*Saint-Pardoux-le-Neuf* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la  region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia

## Toponimia
* **Sent Pardós** ven dau nom de Pardulphus, latinizacion dau nom germanic *Pard-wulf* o *Bard-wulf*, qu'es lo nom d'un ermita garit miraculosament de la cecitat, puèi que venguèt abat de Garait  (658 - entre 737 e 743); a tombat sistematicament, en Occitània, dins l'atraccion de *perdon*, adaptat en francés en *Pardoux*, *Perdon*, *Pardon*, etc , çò que la preséncia d'una nasala finala permetriá de verificar, se lo parlar locau l'articulava regularament quand n'i a una; se l'articula pas, la verificacion sembla impossibla (si de non, **Pardol* e **Pardon* confluïsson en [par'du]). La grafia occitana autentica del nom ne'n depend (*Pardós*, emb *-s* finala, es probablament analogic).
* **Lo Nuòu**, nom occitan a verificar , o **Lo Nueu**. Lo sens es evident se i a pas agut d'atraccion paronimica (influéncia d'un autre mot que sembla plan lo precedent), e la motivacion (la rason de l'emplec d'un tau adjectiu) es benlèu la diferenciacion emb Sent Pardós lo Vielh.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Corresa

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sent Pardós l'Urtigier

**Sent Pardós l'Urtigier**, o **Sent Pardos** (nom a verificar) (*Saint-Pardoux-l'Ortigier* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia

## Toponimia
* **Sent Pardós** ven del nom de Pardulphus, latinizacion del nom germanic *Pard-wulf* o *Bard-wulf*, qu'es lo nom d'un ermita que gariguet miraculosament de la cecitat, puèi que venguet abat de Garait  (658 - entre 737 e 743); a tombat sistematicament, en Occitània, dins l'atraccion de *perdon*, adaptat en francés en *Pardoux*, *Perdon*, *Pardon*, etc , çò que seriá a verificar, dins lo cas de la comuna. La grafia occitana autentica ne depend (*Pardós*, emb *-s* finala non etimologica, es probablament analogic del francés *Pardoux*).

* **L'Urtigier**, maugrat la varietat dels eretiers dau latin *Urtica* (*ortruja*, *otruja*, *autruja*, *estruja*, *entruge*, *ortrija*, etc), sembla ben aver lo sens d'un luòc ont las ortigas abondan.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Corresa

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sent Saitier

**Sent Saitier** (*Saint-Setiers* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la  region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia
vignette|gauche|Lo replanat de Miuvachas vist dau sud-oèst de la comuna.
Dins lo quart nòrd-èst dau departament de la Corresa, sul replanat de Miuvachas, la comuna s'estend sus . Situat sus l'aigavèrs entre lo bacin de Dordonha e lo de Léger, es asagada per Vinhana que la borda a l'oèst sus près de dos quilomètres, e per lo riu de *Villevaleix* qu'a la font sul territòri comunau e que, vengut la Dièja,  limita la comuna au sud-èst sur près de quatre quilomètres.

L'altitud minimal emb 691 o  se tròba localizat a l'extrêm sud-èst, près dau luec-dich *la Boija Longa*, ont Dièja laissa la comuna e entre sus la de Saurnac. L'altitud maximal emb 953 o  es situada au sud-oèst, au ras de la rota departementala (RD) 36, au senhal d'Audosa.

## Istòria
* Entre 1790 e 1794, *Le Bos* (nom francés, adonc **Lo Bòsc*) fuguèt annexat a Sent Saitier .

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Corresa

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sent Saupesís los Bòscs

**Sent Saupesís los Bòscs** (*Saint-Sulpice-les-Bois* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la  region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia
Comuna situada sul Replanat de Miuvachas a 12km de Maismac.

## Toponimia
lo nom es prononciat 

/ʂɛ̃ⁿʂopeˈziː loːboː/

Lo nom es lo d'un evesque de Borges, o dos segon los autors, aus segles VI e VII . En toponimia, se rencontra la fòrma sabenta de son nom (*Sulpici*) o de fòrmas d'evolucion populara (*Soplesi*, *Soplèsi*, *Somplesi*, *Sepise*, *Supesís*, etc), o tanben de fòrmas d'evolucion populara influenciadas per la fòrma sabenta, generalament utilizada en francés.  

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Maismac; es ara del canton du *Plateau de Millevaches* (en francés), donc dau Replanat de Miuvachas.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Corresa

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Monés

**Monés** (*Monès* en francés) es ua comuna gascoa de Comenge en Savés, situada dens lo departament de la Nauta Garona e de la région d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Savés a  al sud-oèst de Tolosa e  al sud-oèst de Murèth.

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Ni Dauzat, ni Negre, ni les Féniés, nimèi Astor non disen arren de *Monés*.

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Monés *et Gayrimont* èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Lombèrs e de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa, annèxa de Gençac, es Sent Bertomiu. Tanlèu 1790, Monés èra deu canton de Riumas. Le nom èra *Monès et Gayrimont* dinc a l'an VIII . *Garimont* o *Gayrimont* es au nòrd-oèst de la comuna.

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Riumas; qu'es ara deu canton de Casèras.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Cultura
* Mandelfi, artista, autor, compositor e interprèt, evòca Monès, son vilatge natal, dins son album "The Trance Parts".

* Deu punt de vista lingüistic, a Monés se parlava un dialècte gascon dambe las caracteristicas que seguishen 
- prononciacion [œ] de la u occitana coma dens tot le Savés
- prononciacion [w] de la /v/ entre vocaus.
- article masculin le/les coma a Tolosa
- abséncia deu "que" expletiu gascon
- confusion de la -m e -n finau en [ŋ]
- la terminason -a deu femenin èra prononciada coma ua [o] regde tampada.
- un bèth nombre de pluraus masculins en -is "bèris uelhs" quan le gascon a "bèths uelhs"

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes
* [mairie.mones@orange.fr]

## Nòtas e referéncias
Monestròl

**Monestròl** (*Monestrol* en francés) es una comuna lengadociana en Lauragués situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués a 42 km al sud-èst de Tolosa.
 

### Perimètre del territòri

## Toponimia
*Monestròl* ven de *monasteriolum*, un diminutiu de *monasterium*, « monestièr », (del sègle IV, segon Negre), e designa donc un monestièr pichon .

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Monestròl èra de la diocèsi civila de Mirapeis, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Mirapeis e de la senescauciá de Lauragués. Tanlèu 1790, Monestròl èra del canton de Nalhós (dempuèi 2015, es del canton d'Escalquens). Le vocable de la glèisa, annèxa de La Garda de Lauragués, es Sent Pèire (ara, Nòstra Dòna) .

## Administracion
thumb|center|L'ostal de comuna

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
* Glèisa parroquiala de Sant Pèire
* Castèl
* Castèl de La Sèrra
* Colombièr del Fòrt


monestrol eg.JPG|La glèisa Sant Pèire
monestrol croix.JPG|Crotz
monestrol monu.JPG|Monument dels mòrts
monestrol castle2.JPG|Le castèl de Monestròl
Monestrol castle.JPG|Le castèl de Monestròl


## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Nòtas e referéncias
Montastruc de Savés

**Montastruc de Savés** (*Montastruc-Savès* en francés) es una comuna gascoa de Comenge (?) en Savés, situada dens lo departament de la Nauta Garona e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en le Savés a 49 km al sud-oèst de Tolosa e 30 km au sud-oèst de Murèth.

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Dauzat e Rostaing que pensan le nom veng deu latin *mons* [montem] e d'un nom de persona, *Astruc* . 
Negre que horneish ua atestacion *de Monte Astruco* en 1268, mès, pr'amor qu'es hornida dus còps e a la medisha data, non se sap s'es per aqueste *Montastruc* o per Montastruc de Salias. Dambe *mont*, segon Negre, Astor, les Féniés, le determinant qu'es meilèu un epitèt, « urós, neishut devath bons astres » e per consequent plan situat, per tant de ganhar la prosperitat e enquèra mèi escapar aus enemics.

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Montastruc de Savés qu'èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Lombèrs e de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa qu'es Nòsta Dauna. Tanlèu 1790, Montastruc de Savés qu'èra deu canton de Riumas . 

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Riumas; qu'es ara deu canton de Casèras.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Montastruc (omonimia)

* '''Montastruc''', comuna de Lomanha
* '''Montastruc''', comuna d'Hauts Pirenèus
* '''Montastruc''', comuna de Carcin

***[[Montastruc de Salias]]**, comuna de Comenge dins la val d'Arbàs
***[[Montastruc e la Conselhièra]]**, comuna del Tolosan
***[[Montastruc de Savés]]**, comuna de Savés
Barma de Mandrin

La **[[barma]] de Mandrin** se tròba a Malatavèrna, en Daufinat de Vianés, dins lo departament de Droma. Foguèc ocupaa au Paleolitic Mejan e Superior. Es recherchaa dempuei 1991 per Ludovic Slimak.

## Ligams extèrnes
* Arqueologia: La barma de Mandrin 
* Ludovic Slimak, Damien Pasesse, Yves Giraud (2014): "La barma Mandrin e las primieras ocupacions dau Paleolitic Superior en Occitània Orientala"
Carles de Tortolon

thumb|Carles de Tortolon
**Carles de Tortolon** (en francés **Charles de Tourtoulon**; Montpelhièr, 12 d'octobre de 1836 – Ais de Provença, 12 d'agost de 1913), baron de Tortolon, foguèt un avocat, erudit e politician occitanista. Proveniá d'una familha nòbla d'Orlhac. Venguèt celèbre dins los mitans de la lingüistica per sa determinacion a afirmar l'existéncia e los limits de la lenga occitana, çò que generèt un afrontament aspre amb lo lingüista parisenc Gaston Paris.

## Biografia
Se maridèt lo 25 de novembre de 1863 a Montpelhièr amb Blanche Thérèse Jeanne d'Audé de Tardieu de La Barta. S'interessèt fòrça a Jacme I e a aquesta epòca d'expansion de la confederacion catalanoaragonesa.  
thumb|400px|Mapa dels limits entre lenga d'òc e lenga d'òil segon Tortolon (1876)
En 1869 fondèt amb Anatole Boucherie, Pau Glèisa, Aquiles Montèl e lo catalan Francesc Camboliu la *Société pour l'Etude des Langues Romanes*, que tre 1870 publiquèt la revista filologica e literària, la Revue des Langues Romanes. Aquesta comptava un autre collaborador fòrça actiu Alfons Ròcaferrièr que vendriá un dels pilars de la Societat. En 1873 Tortolon amb son collèga e amic Octavian Bringuièr partiguèron estudiar los limits lingüistics del territòri occitan. 

Aital, en 1877 foguèt convidat pels felibres a l'Assemblada Generala de la Mantenença de Montpelhièr ont i prepausèt que se reunifiquèsse Occitània jol Felibritge e l'occitan sus la basa del dialècte lengadocian, pasmens sos arguments se vegèron rebutats per una oposicion fòrta dels provençals. Mai tard donèt supòrt a çò que se nomena *Felibre Latin*. 
Qualque temps abans que moriguèsse publiquèt sas memòrias *Notes et souvenirs de quelqu'un qui ne fut rien*.
Foguèt majoral del Felibritge en 1876, membre de l'Acadèmia d'Ais e de l'Acadèmia de Sciéncias e Letras de Montpelhièr. A mai èra estat correspondent de l'Acadèmia Reiala d'Istòria de Madrid e de l'Acadèmia Reiala de Bonas Letras de Barcelona.

## Òbras
### Lingüistica
* *Etude sur la limite géographique de la langue d'oil et de la langue d'oil* (1876), començat amb Octavian Bringuièr.

### Istòria
* *Notes pour servir à un nobiliaire de Montpellier* (1856)
* *Les Français aux expéditions de Mayorque et de Valence* (1866)
* *Jacme I le conquérant* (1867)

## Referéncias

## Ligams extèrnes
* ''Etude sur la limite géographique de la langue d'oil et de la langue d'oil'' a archive.org
* ''Les Français aux expéditions de Mayorque et de Valence'' a archive.org
* ''Jacme I le Conquérant'', segonda part a archive.org
* ''Notes pour servir à un nobiliaire de Montpellier'' a Gallica.fr
Sent Cristòli de Blaia

**Sent Cristòli de Blaia** e non pas *Sent Cristolin de Blaia*  (en francés *Saint-Christoly-de-Blaye*) es una comuna gavaia de Bordalés  situada dens lo departament de Gironda de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Xtofle* en 1240, *parochiis de Sancti-Christophorii* en 1273, *Sent Cristole* en 1359, *par. Sancti-Christophorii Blaviensis* en 1360 . Un aute nom de Sent Cristòli es *(Sent Cr.) de Canac* . 
*Saint-Christoly* ven dau grèc *Christophoros*, «  portaire dau Crist », martir dau sègle III. 
Segon Negre, citat per B. Boyrie-Fénié, e Bénédicte Boyrie-Fénié era-medisha, *Christoly* es un testimòni dau substrat occitan. *Christoly* ven dau grèc *Christophóros*, [tractat coma] paroxitòn segon B. Boyrie-Fénié [i a tanben una varianta (regulara) proparoxitonica, veire Saint-Christophe-de-Double ], que passa a *Cristofòl*, contractat en *Cristòl*, pui relatinizat graficament en *Christoly*, emb l'accent tonic avançat sus *-y* dempui que lo lòc es francés . 
En realitat (fòrma de 1359) *Cristòl* passa a *Cristòle* (lo gascon accèpta pas *-l* finala), emb la vocala de sosten barrada en *-i* près de Bordèu e en Medòc, probablament per de rasons foneticas e exterioras a tota latinizacion, perqué lo fenomèn concernís d'autres mots, resultats, justament, de proparoxitòns en general. Shens parlar dau quite *sent* que manca dens l'atestacion de 1240, venguda de l'abadia Senta Crotz de Bordèu, lo passatge de **Cristòfle* a *Cristòle* entre lo sègle XIII e lo sègle XIV seré a precisar (se la prumèira fòrma es pas convencionala).
Sent Cristòli es lo nom de la parròpia. *Canac*, probablament lo nom d'origina, ven, coma Chanac, dau nom latin d'òme *Canus*, emb lo sufixe *-acum*, latinizacion dau sufixe gallic *-*acon*. Seré donc una propietat rurala d'origina galloromana.

## Istòria
Sent Cristòli èra una vicaria perpetuala (estatut inferior a parròpia) .

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas emb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gironda

## Ligams extèrnes
* Saint-Christoly sus lo site de l'Insee

## Nòtas
Aquiles Montèl

**Aquiles Montèl** (en francés *Achille Montel*; Montpelhièr, 1841 - Keransker, 1900) foguèt un erudit del país de Montpelhièr que collectèt fòrça cants e elements populars de Lengadòc. Foguèt amb Carles de Tortolon un dels membres fondadors de la Societat per l'Estudi de las Lengas Romanicas.

## Biografia
Aquiles Montèl nasquèt a Montpelhièr dins una familha pro amonedada. Son paire vendiá de fusta. Aquiles faguèt pas gaire d'estudis pasmens mostrèt una granda intelligéncia e capitèt aital de venir archivista a Montpelhièr. Son prètzfach de collectatge foguèt contunhat e completat per Loís Lambèrt.

## Òbras

## Referéncias
RossoNoemi

***RossoNoemi*** es lo títol del 2° album de Noemi.

## Cançons de l'EP ''Noemi''
# *Up* – 4:07
# *Fortunatamente* – 4:10
# *[[Vuoto a perdere]]* – 4:03
# *Sospesa* – 4:27
# *Dipendenza fisica* – 3:50
# *[[Odio tutti i cantanti]]* – 4:35
# *Poi inventi il modo* – 3:28 
# *Musa* – 4:15
# *Le luci dell'alba* – 4:05

## Classements
* Itàlia: #6
Domenge de Guzmán

**Domingo Núñez de Guzmán**, mai conegut coma **Sant Domenge** (nascut en v. 1170 en Espanha e mòrt en 1221 a Bolonha), foguèt un religiós catolic, fondador de l'Òrdre dels fraires presicaires dits corentament «dominicans», canonizat per la Glèisa Catolica Romana en 1234.
Maria Roanet

**Maria Roanet** (en francés: *Marie Rouanet*; Besièrs, 26 de mai de 1936 - Sant Africa, 25 de genièr de 2026) es una cantaira e escrivana occitana, esposa d'Ives Roqueta.

## Biografia
Maria Roanet nasquèt a Besièrs en 1936, dins una familha modèsta, filha d'un mecanician del país e d'una maire venguda de Lorrena. Foguèt recebuda a l'Escòla Normala en julh de 1952 e venguèt regenta. S'interessèt a l'etnologia e l'istòria del país d'òc, de tal biais que cap a 1954 comencèt a escriure sos primièrs poèmas e las paraulas de sas cançons en occitan. Foguèt membre de la Nòva Cançon (coma Patric, Joan-Pau Verdier, Rosina de Pèira e d'autres). En 1976 venguèt delegada del patrimòni a la vila de Besièrs e i demorèt 24 ans.
En 1978 celebrèt son maridatge civil amb Ives Roqueta en occitan, malgrat las reticéncias del deputat del departament d'Òlt e Garona, Garosta. En 1995, arribada la retirada, partiguèt viure amb son marit a Camarés.
Qualques disques sieus sortiguèron de l'ostal discografic Ventadorn e dempuèi la mitat de las annadas ochanta s'es mesa a escriure en francés.

## Discografia
* *Pica Relòtge*, 1973
* *Cantem Nadal*, 1977 
* *Contra corrent la Trocha Nada*, 1976
* *A l'Intrada del Temps clar*, 1976
* *Me soveni...*, 1979
* *Als enfants d'Occitania*, 1979
* *L'eternitat*, 1982

## Libres
* * Occitanie 1970, les poètes de la décolonisation* (PJ Oswald, Honfleur, 1971)
* *Dins de patetas rojas* (IEO, 1975; Letras d'òc, 2012, ISBN 978-2-916718-43-9)
* *Apollonie,Reine au coeur du monde* (1984)
* *Je ne dois pas toucher les choses du jardin* (1993)
* *La Marche lente des glaciers* (1994)
* *Nous les filles* (1990), memòrias
* *Du côté des hommes* (2001)
* *Luxueuse austérité* (2006)
* *Mauvaises nouvelles de la chair* (2008) 
* *Trésors d'enfance* (2009)
* *La Nègre* (2010) 
* *L’Arpenteur* (2012)
* *Murmures pour Jean Hugo* (2013)
* *Abécédaire de l'Espérance* (2014)
* *Mon rouge Rougier* (2015)
* *Territoires sonores* (2016)
* *Émerveillements* (2022)

## Referéncias
Imatjariá per ressonància magnetica

L**'Imatjariá per Ressonància magnetica nucleara** (o **IRM**) es una tecnica d'imatjariá medicala derivada de la tecnica de la RMN (Ressonància magnetica nucleara).
Sistèma integumentari

Lo **sistèma integumentari** es lo teissut biologic que fa l'interfàcia entre l'organisme e lo mitan exterior.
Sen

Lo **sen** es l'ensems de la partida ventrala superiora dau tòrse d'un animau, especialament per lei mamifèrs.
Montclar de Lauragués

**Montclar de Lauragués** (*Montclar-Lauragais* en francés) es una comuna lengadociana en Lauragués, situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués a 36 km al Sud-Èst de Tolosa.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, *Montclar* es format del latin *mons*, « mont », e del latin *clarus* . 
Segon Negre, *Montclar* es format de l'occitan *mont* e de l'adjectiu *clar* « de color clara », o « evident, distinguit » . 
Segon les Féniés, *clar* exprimís la color, l'impression que dona [le mont] . 
Segon Astor, l'adjectiu *clar* es utilizat ambe plan de noms diferents. Sa valor es donc invariabla, laudativa, comparabla ambe'ls adjectius *bèl* o *bon* .

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Montclar èra de la diocèsi civila de Mirapeis, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Mirapeis e de la senescauciá de Lauragués. Le vocable de la glèisa es Sant Alari. En 1790, Montclar èra del canton d'Avinhonet, en l'an VIII, del canton de Vilafranca. Oficialament, Montclar prenguèc le nom de *Montclar-Lauragais* per decret del 22 de març 1929 .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Vilafranca de Lauragués; es ara del canton de Revèl.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Montgasin

**Montgasin** (*Montgazin* en francés) qu'es ua comuna lengadociana istoricament, mès lingüisticament gascona, o de transicion, situada dens lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Comuna al tèrme ambe'u departament d'Arièja situada en Volvèstre a 21 km al Sud de Murèth e prèp de 40 al sud de Tolosa.

vignette|upright=1.6|centre|Mapa de la comuna e de las comunas prèpas.

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, le nom qu'es format de l'eretièr deu latin *montem*, de *mons* e probablament d'un nom germanic d'òme *Watin-* . 
Negre qu'accèpta le latin *montem*, mès que causeish le nom germanic d'òme *Guazinus* . 
Jacques Astor que manda a ua lista de noms germanics, mès le sol possible *waldan-*, « governar » + *sind-*, *sint-*, « viatge, camin », que mia regularament a **Gauzin*  (e non pas a *Gazin*). 
### Montadet
*Montaudet* qu'es un diminutiu de Montaut, comuna confrontanta.

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Montgasin e Montaudet qu'èra de la diocèsi civila de Rius, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Rius, de la senescaucia de Tolosa. En 1790, Montgasin qu'èra deu canton de *Saint-Sulpice-Lezadois*, Sent Somplesi. La glèisa qu'es devath le patronatge de Senta Catarina . Montaudet, au sud de la comuna, qu'èra parròpia, tot com Montgasin (mapa de Cassini .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Carbona; qu'es ara deu canton d'Autariba.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
* Glèisa e son campanar mur (campanas de 1523 e 1533)

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Montossin

**Montossin**  (*Montoussin* en francés) qu'es ua comuna gascoa  situada dens le departament de la Hauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada à 37 km al sud-oèst de Murèth al jonhent de la Loja e de la Nèra.

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, *Montossin* que veng de *mons* [montem], « montanha o tuca », deu latin *ursus*, « ors », e deu sufixe *-inum* . 
Dauzat e Rostaing precisan pas la motivacion deu nom : preséncia vertadèra o possibla d'orsis, indici d'un territòri sauvatge e (abans que le desbosiguèssen !) deishat au herum, o alavetz autes motius. Segon Negre, Montossin qu'es sus ua hautor mediòcra e pelada. L'occitan *mont* + l'adjectiu *orsin*, « d'ors » que 's comprén per un mont en fòrma d'ors, meilèu que per un mont que i a orsis. Estranh. 
Astor tanben que pensa les orsis an pas qu'ua valor simbolica, presenta [benlèu] dens l'escut .

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Montossin qu'èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Rius e de la senescaucia de Tolosa. Lo vocable de la glèisa qu'es Senta Anna. Tanlèu 1790, Montossin, dambe'u nom de *Montoussin et Tillet*, qu'èra deu canton deu Hosseret .

*Tillet* (Tilhet, se supausa) qu'èra ua comunautat non parròquia de l'eleccion de Comenge e de la senescaucia de Tolosa. Tanlèu 1790, Tilhet qu'estó incorporada a la comuna de Montossin . Tilhet qu'es au nòrd-oèst de Montossin.

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton deu Hosseret; qu'es ara deu canton de Casèras.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Montoussin.jpg|L'entrada. 
Town_hall_of_Montoussin_(2).jpg|L'ostau de comuna.


## Personalitats ligadas amb la comuna
## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes
* site de la vila

## Nòtas e referéncias
Morvilas Bassas

**Morvilas Bassas** (*Mourvilles-Basses* en francés) es una comuna lengadociana en Lauragués situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d',  ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada sus Marcaissona en Lauragués a 28 km à l'èst de Tolosa.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing,  las *Morvilas* venon del latin *morum*, « amora, mora, fruit de la rómec », o del preceltic *murr-*, « tuca rocosa » e del latin *villa*, « granda proprietat » . 
Segon Negre, *Morvillas* ven del nom germanic d'òme *Moricho*, ambe *villa*. L'aglomeracion pus anciana es Morvilas Nautas e le nom es transferit a las Bassas. Le plural designava l'ensemble de las doás . 
### Vilèla (castèl)
Le nom es atestat *Vilela* en 1249 .

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Morvilas Bassas èra del comtat de Caramanh [incorporat a la província de Lengadòc en 1779], de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescauciá de Lauragués. Le vocable de la glèisa, annèxa de Las Varenas, es Sent Andrieu. Tanlèu 1790, Morvilas Bassas èra del canton de Caramanh . En 2015, suprimiguèron le canton de Caramanh e Morvilas Bassas passèc al canton de Revèl, largament espandit.

*Fourtounens* (nom francés, doncas probablament *Fortonens*) èra pendent l'Ancian Regime una comunautat non parròquia, de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa e de la senescauciá de Lauragués. Tanlèu 1790, Fortonens èra incorporat a Morvilas Bassas . Fortonens es a l'èst-sud-èst de Morvilas Bassas, a pauca distància.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

* Castèl de Campauliac 
* Castèl de Morvilas del sègle XVII de bricas

Lo castèl de la familha de Vilèla es bastit al bòrd de la val de Marcaissona sul penjal d'una costièra dins un grand pargue (prèp de 40 ectaras).

* Capèla del castèl de Morvilas

* Glèisa de Sant Andrés de 1830 de bricas e pèiras

## Personas ligadas a la comuna

* Josèp de Vilèla enterrat dins la capèla del castèl de Morvilas.

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Nòtas e referéncias
Morvilas Nautas

**Morvilas Nautas** (*Mourvilles-Hautes* en francés) es una comuna lengadociana en Lauragués, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués a 42 km au Sud-Èst de Tolosa.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Le nom es atestat en 1428, *Morvilla* . 
Segon Dauzat e Rostaing,  las *Morvilas* venon del latin *morum*, « amora, mora, fruit de la rómec », o del preceltic *murr-*, « tuca rocosa » e del latin *villa*, « granda proprietat » . 
Segon Negre, *Morvillas* ven del nom germanic d'òme *Moricho*, ambe *villa*. L'aglomeracion pus anciana es Morvilas Nautas e le nom es transferit a las bassas. Le plural designava l'ensemble de las doás . 

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Morvilas Nautas èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Lauragués. En 1790, Morvilas Nautas èra del canton de Sant Felitz, en l'an XII, del canton de Revèl. *Biès* fosquèc incorporat a Morvilas Nautas tanlèu 1791. Le vocable de la glèisa es Santa Magdalena .

Pendent l'Ancian Regime, *Biès* o *Viès* èra una comunautat non parròquia ambe las meteissas apertenéncias. En 1790, Biès èra del canton de Sant Felitz. Tanlèu 1791, fosquèc annexat a Morvilas Nautas . I a un castèl de *Biès* a l'èst de Morvilas Nautas, a la cima d'una *cuesta*.

## Administracion

* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra del canton de Revèl, i demorèc. 

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas a la comuna
* Jean Grégoire Barthélemy Rouger de Laplane nasquèt lo 13 d'octobre 1765 e moriguèt lo 16 de junh 1837 a Morvilas Nautas dins son ostal dins lo vilatge, lòctenant general retirat cavalièr de Sant Loís, grand oficièr de la Legion d'Onor a l'edat de 73 ans. Son nom es gravat sul pilar sud de l'Arc de trionf a París.

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Navelhas

**Navelhas** (*Noueilles* en francés) es una comuna lengadociana en Lauragués, situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Nauelhas es una comuna de la Comunautat d'aglomeracion del Sicoval.
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués, a 28 km al sud de Tolosa. La comuna es traversada pel riu Aïsa.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Noüellanes* cap a 960 [dobte sul tremà], *Nouilhariis*, sense data, *Nouellianes*, sense data, *Novellianus*, sense data,  
, *Noelhas* en 1428 . 
Le nom es escrit *Naoelhas* sus una plancarte a la dintrada de la comuna . Quitament Patrici Pojada fornís la prononciacion [na'weʎos]], pauc compatibla ambe sa grafia *Navelhas*, per una comuna qu'es pas gascona. La bona grafia sembla puslèu *Nauelhas*. 
Dauzat e Rostaing e Negre dison pas res de Nauelhas.

## Istòria
Jos lo Regim Ancian, lo comte de Polastron èra senhor de Navelhas, Grepiac e Venèrca. Lo castèl èra a Navelhas.

Pendent l'Ancian Regime, Nauelhas èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa, annèxa d'Auranha, es Sant Pèire. En 1790, Nauelhas èra del canton de Montesquiu; en l'an IX, passèc al canton de Montgiscard .

## Administracion

## Populacion e societat
### Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

### Cultura e festivitats
thumb|right|La mediatèca
Fèsta locala, mediatèca.

## Personas ligadas a la comuna
* Familha de Polastron
* Yolande de Polastron

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes
* Site oficial de Navelhas

## Nòtas e referéncias
Le Pin Murelet

*Le Pin de Murelet* (idèa contrària a tota realitat istorica) o meilèu **Le Pin Murelet** ) (en francés *Le Pin-Murelet*) qu'es ua comuna gascona en Savés situada dins lo departament de la Hauta Garona e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Es ua comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Savés a 48 km au sud-oèst de Tolosa e 29 km au sud-oèst de Murèth.

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
*Le Pin* es atestat *Pinu* en 1276 . 
Segon Dauzat e Rostaing, *Le Pin*  veng deu latin *pinus*, « pin » . 
Segon Negre, *Le Pin* veng de l'occitan *pin* . 
Murelet es pas mèi dens la comuna, mès, pr'amor deu risque d'omonimia, le nom de *Le Pin Murelet* estèc atribuït a la comuna en 1921 .

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Le Pin èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Lombèrs e de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Senta Magdalena (d'après l' *Ordo*). Tanlèu 1790, Le Pin èra deu canton de Riumas. Le nom oficiau es *Le Pin et Lesperes* en l’an  IV . 

Las comunas deu Pin e de Murelet estén creadas en 1790. Le Pin annexèc las comunas de Gotz e de La Haugareta enter 1801 e 1806. Le Pin annexèc Murelet en 1829. Totun, la seccion de Murelet (qui es ua enclava dens lo Gers) estèc transferida (24au lei deu 26 de març de 1829) a la comuna de Gençac (departament deu Gers) qui ei la medisha annada reünida a Montpesat. En 1921 (decret deu 22 de junh de 1921), la comuna pren oficiaument le nom de *Le Pin-Murelet* a maugrat Murelet non sia pas mei en lo son territòri. 

Pendent l'Ancian Regime, Gots, comunautat non parròquia, èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush e de la senescaucia de Tolosa. Gots pareish com comuna en l'an IV e en l'an VIII. Incorporèn Gots au Pin Murelet aprèp 1819 . 

La Haugareta èra tanben de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush e de la senescaucia de Tolosa. Èra ua infima comunautat d'Ancian Regime de la quau le nom sembla totaument dispareishut, a maugrat i aja aus archius comunaus deu Pin Murelet un libre de mutacion de 1819-1829 . En realitat, le lòc escrit sus la mapa *La Fourguerette*, entre Le Pin e Gots, deu estar La Haugareta.

Pendent l'Ancian Regime, *St Romain* (nom francés) èra ua parròquia de la diocèsi de Lombèrs e de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa, annèxa deu Pin, es Sent Arroman . I a un lòc *Saint Arroman* dens la comuna , a l'èst deu Pin, au limit de la comuna e au sud de la RD 3, mès s'i vei pas mei de glèisa. 

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Riumas; es ara deu canton de Casèras.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

### Demografia Gots
* 1793 : 46
* 1800 : 20
### Demografia Haugareta
* 1793 : ?
* 1800 : ?

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dambe la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias