Sima Qian

[thumb|right|Retrach [pintura|pintat de Sima Qian (data desconeguda).]]

**Sima Qian** (vèrs 145 - vèrs 86 avC) es un istorian e un foncionari chinés dau periòde Han. Cortesan de la cort imperiala, succediguèt a son paire coma « Grand Istorian » de l'emperaire e perseguiguèt son òbra. Aquò li permetèt de redigir lei *[[Memòrias dau Grand Istorian]]* (ò *[[Shiji]]*) qu'es lo premier obratge publicat consacrat a l'istòria de China deis originas dau país fins a l'epòca de son autor. Aguèt una influéncia fòrta sus lo trabalh deis istorians chinés ulteriors e, gràcias a sei qualitats literària, lo *[[Shiji]]* venguèt lo modèl deis annaus dinastics redigits durant lei sègles seguents.

## Biografia

Originari de la region de Zuo Pingyi, Sima Qian èra lo fiu de Sima Tan († 104 avC), l'annalista de la cort imperiala. Lo trabalh de son paire, situat entre aqueu d'un astrològ e aqueu d'un annalista tradicionau, consistiá a enregistrar lei fenomèns celestiaus e lor influéncia sus la societat umana. Per aquò, la familha viviá dins la vila de Maoling, a proximitat de la capitala Chang'an. Tre sa jovença, Sima Qian mostrèt de capacitats intellectualas precòças. En particular, a 10 ans, èra capable de legir de libres ancians. Puei, a 20 ans, completèt son educacion en realizant de viatges dins lei províncias de Jiangsu, de Anhui, de Zhejiang, de Hunan e de Henan. Pus tard, sei foncions au sen dau govèrn imperiau li permetèron de viatjar dins d'autrei regions per de missions d'inspeccion.

En 107 avC, après un dòu de tres ans, foguèt nomat au pòste d'annalista occupat per son paire. Aquò li permetèt d'aver accès ais archius imperiaus. Poguèt ansin perseguir l'òbra iniciada per son paire, es a dire escriure un libre depintant tota l'istòria de China. Dins aquò, en 99 avC, Sima Qian assaièt de defendre Li Ling, un oficier accusat de traïment après una desfacha còntra lei Xiongnu. Aquò entraïnèt la colèra de l'emperaire Wudi (141-87 avC) e Sima Qian foguèt condamnat a la pena de mòrt ò a la castracion. A aquela epòca, la castracion èra una pena infamanta e la màger part dei Chinés auriá probablament chausit la premiera opcion. Pasmens, Sima Qian chausiguèt la segonda per contuniar son trabalh istoric. Après tres ans de preson, foguèt perdonat e l'emperaire lo prenguèt coma secretari privat, un pòste relativament important reservat ais eunucs. Acabèt son òbra en 91 avC e moriguèt dins de circonstàncias desconegudas, probablament vèrs la fin dau rèine de Wudi.

## Òbra

### Lo ''Shiji''

[thumb|right|Premiera pagina dau ''[Shiji*.]]



Lo *Shiji* (ò *Memòrias dau Grand Istorian*) es l'òbra pus importanta de Sima Qian. Començada per son [[paire]] [[Sima Tan]] que voliá escriure una seguida ais *Annaus dau Reiaume de Lu*, sa redaccion durèt de [[-109|109]] a [[-91|91 avC]]. Uei, l'obratge es considerat coma un cap d'òbra de la [[literatura chinesa]]. Son objècte es de presentar l'[[istòria de China]] de l'[[Emperaire Jaune]] a l'epòca de son autor. Lo metòde adoptat per establir la veracitat dei fachs èra innovanta e prefigurava lo trabalh deis [[istòria|istorians]] modèrnes : Sima Qian aprofichèt sei viatges dins l'[[Dinastia Han|Empèri]] per recuelhir [[tradicion]]s e [[testimoniatge]]s e utilizèt son accès ais [[archius]] imperiaus per estudiar lei documents oficiaus.

Lo tèxte complèt dau *Shiji* compren 130 volums classats dins cinc categorias principalas :
* lei 12 volums de *Benji* (« racòntes fondamentaus ») contènon lei [[biografia]]s dei caps [[politica|politics]] importants de l'[[Emperaire Jaune]] a l'emperaire [[Qin Shi Huang|Qin Shi Huangdi]] ([[-246|246]]-[[-210|210 avC]]).
* lei 30 volums de *Shijia* (« grandeis ostaus ») contènon lei [[biografia]]s dei caps [[politica|politics]], dei [[noblesa|nobles]] e dei [[foncionari]]s de remarca dei periòdes dei [[Periòde dei Primas e deis Autonas|Primas e deis Autonas]] e dei [[Periòde dei Reiaumes Combatents|Reiaumes Combatents]].
* lei 10 volums de *Biao pu* (« tablèu ») presentan una [[cronologia]] deis eveniments. L'enregistrament deis eveniments i es rigorós a partir de [[-841|841 avC]]. Es [[ipotèsi|ipotetic]] per lei datas anterioras. Pasmens, innovacion importanta, aquel aspècte conjecturau es clarament indicat ai legeires.
* lei 8 volums de *Shu* ò *Zhi* (« tractat ») contènon d'eveniments [[economia|economics]] e [[cultura]]us de remarca durant lo periòde d'estudi dei *Memòrias*.
* lei 70 volums de *Liezhuan* (« cronicas ») contènon lei biografias de personatges considerats coma importants ([[Laozi]], [[Mozi]], [[Sun Tsu]]...).
Aqueu plan venguèt lo modèl de mai d'un obratge [[istòria|istoric]] [[Republica Populara de China|chinés]]. En particular, foguèt adoptat per lei *Vint-e-quatre Istòrias*, l'ensemble oficiau deis annaus imperiaus que va de l'[[Emperaire Jaune]] a la [[dinastia Ming]].

Lo *Shiji* es tanben un obratge [[literatura|literari]]. D'efiech, Sima Qian utilizèt sei capacitats [[literatura|literaris]] per donar mai d'interès a son tèxte. Lei retrachs e lei dialògs i tènon donc una plaça importanta. Son estile, considerat coma simple e clar mai fòrça evocator, es un dei factors qu'explica lo succès de l'òbra. Dins aquò, dins mai d'un cas, aquela dimension literària mena Sima Qian a abandonar l'imparcialitat de l'[[istòria|istorian]] per venir [[morala|moralista]] ò per prendre partit en favor d'un protagonista.

=== Autrei trabalhs literaris ===

En fòra dau *Shiji*, Sima Qian es tanben coneguda per d'autrei tèxtes [[literatura|literàrias]], generalament de [[letra]]s eissidas de sa correspondància. La pus famosa es aquela mandada a son amic [[Ren An]] en respònsa a una demanda d'intervencion auprès de l'[[emperaire]] per obtenir una reduccion de pena après una participacion a una revòuta mancada. Darrier document signat per Sima Qian, la letra es un refús famós per certanei passatges coma *« Leis òmes an totjorn agut una mòrt. Per certanei, es tant pesanta que lo Mont Tai ; per d'autrei, es tant insignificanta qu'una borra d'auca. La diferéncia es çò que ne'n fan »*.

=== Autrei trabalhs ===



Dins lo quadre de seis activitats d'annalista, Sima Qian participèt a la reforma dau [[calendier chinés]] adoptada en [[-104|104 avC]]. Dich [[calendier Taichu]], lo sistèma prepausat utilizava una annada [[Soleu|solara]] de 365<small></small> [[jorn]]s e un mes [[luna]]r de 29<small></small> [[jorn]]s. Lo metòde aguent permés de determinar aquelei valors es estat conservat.

== Annèxas ==

=== Liames intèrnes ===

<div style="-moz-column-count:3; column-count:3;">
* [[Annaus]].
* [[Archius]].
* [[Biografia]].
* [[Republica Populara de China|China]].
* [[Cronologia]].
* [[Dinastia Han]].
* [[Eunuc]].
* [[Istòria]].
* *Shiji*.
* [[Sima Tan]].
* *Vint-e-quatre Istòrias*.
* [[Wudi de Han|Wudi]].
</div>

=== Bibliografia ===

* *'(en)** W. G. Beasley e E. G. Pulleyblank, ''Historians of China and Japan'', Oxford University Press, 1961.
* **(en)** C. S. Cardner, ''Traditional Historiography'', Harvard University Press, 1970.
* **(en)** Grant Hardy, ''Worlds of Bronze and Bamboo: Sima Qian's Conquest of History'', Columbia University Press, 1999.
* **(en)** A. F. P. Hulsewé, "Shih chi" dins Michael Loewe, ''Early Chinese Texts: A Bibliographical Guide'', Society for the Study of Early China, University of California, Berkeley, 1993, pp. 405–414.
* **(en)** J. Markley, ''Peace and Peril. Sima Qian's portrayal of Han - Xiongnu relations'', Turnhout, 2016.
* **(fr)** Jacques Pimpaneau, ''Chine. Histoire de la littérature'', Philippe Picquier, 1989.
* **(fr)*' Léon Vandermeersch, « Vérité historique et langage de l'histoire en Chine », *Extrême-Orient, Extrême-Occident'', 1987, vol. 9, n° 9, pp. 16-17.

### Nòtas e referéncias