open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ctenochasma

En Solnhofen tamben se traparen pterosaures damb coa cuerta mès açò ère estranh e pas comun coma en diuerses strata deth Jurassic francés o eth nòrd alemanh. Eth prumèr Ctenochasma (maissa corvada) ère sonque un troç deth deuant d'ua maissa inferior damb plan de dents primes e siguec descrit dejà en 1851. Auia sigut trapat eth fossil en ua caucinosa marina contemproanea en er airau de Hannover e siguec donques aperat *Ctenochasma roemeri*.

Eth prumèr individú de Solnhofen siguec descrit en 1862. Ère sonque un troç de maissa superior. D'autes esqueletas sanceras sigueren trapades dempús e aperades *Ctenochasma gracile*. Siguec pas enquia 1981 que d'autes espècies d'aguest genre sigueren descrites. S'aperéc  *Ctenochasma procristata* pr'amor dera sua cresta de uas porosa sus eth cran.

Eth fossil ère un cran aislat damb era part de deuant damb dent e provenia deth districte peirièr d'Eïchstatt.

Eth nom Ctenochasma siguec escolhit pr'amor qu'aguest pterosaure auia ues dents plan longues qu'anauen entàth deuant enes maisses superior e inferior. Açò formava un aparelh plan estranh e damb aguestes dents aguesta creatura podiá hiltrar eth minjar hòra dera aigua. 

Era dita *dents corves *tamben ei utilizada tà descríuer aguest tipe de dents. Ctenochasma auia 260 dents. Eth fossil mès gran auia un cran de 20 cm e ua ala d'1,2m. Se pensa donques que minjaua coma hèn es audèths marins d'aué. Eth genre Ctenochasma tamben demoréc pendent eth Jurassic ena Lorrena francesa sus era forma d'un cran aislat de 24 cm de longada e 200 dents planes, longues, solides, hètes tamben tà hiltrar.

**Hònt**: *The Illustrated Directory of Dinosaurs and Other Prehistoric Creatures, Greenwich Editions, 2005*.
Moglia

**Moglia** (**La Mòja** en lombard) es una comuna de la província italiana de Màntoa en Lombardia. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2014. Sa superfícia totala es 31,85&nbsp;km². Lo 29 de mai 2012 i aguèt luòc lo tèrratrem d'Emília-Romanha qu'atenhèt una magnitud de 5,8.
Peninsula de Shandong

La **peninsula de Shandong** ò **peninsula de Jiaodong** es una peninsula situada sus lo litorau orientau de China. Marca lo limit entre la Mar de Bohai e la Mar Jauna.

## Liames intèrnes

* Republica Populara de China.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Auvèrnhe-Ròse-Aups

**Auvèrnhe-Ròse-Aups** (var. **Auvèrnha-Ròse-Alps**; en francés *Auvergne-Rhône-Alpes* o AURA, en francoprovençal, *Ôvèrgne-Rôno-Arpes*) es una region administrativa de França, fusion de las regions Auvèrnhe e Ròse-Aups. Compausada de 12 departaments (la metropòli de Lion demòra dins lo departament de Ròse e mai s’a una collectivitat territoriala a despart), es majoritàriament arpitana, mas s’i parla tanben occitan e francés. Son capluòc es Lion.

Lo nom compausat dels noms de las regions fusionadas, dins l'òrdre alfabetic, es finalament gardat pel Conselh regional.

## Composicion
Metèm a despart la metropòli de Lion qu'a pas mai de cantons.

## Populacion

## Simbòls
La region reprend los escuts d’Auvèrnhe, Savòia, Daufinat e Lionés (aquel sens lo cap de flors de liri).

Flag of the region Auvergne-Rhône-Alpes (version 1).svg|Bandièra de la region Auvèrnhe-Ròse-Aups (version escut sus fons blanc)
Flag of the region Auvergne-Rhône-Alpes (version 2).svg|Bandièra de la region Auvèrnhe-Ròse-Aups (bandièra d'armas)


## Lengas

Se parla tres lengas dins la region: l’occitan dins sas varietas auvernhata, vivaroaupenca e lengadociana, l’arpitan e lo francés-lenga d’oïl dins sa varietat borbonesa.

## Nòtas e referéncias
Australàsia

**Austràlasia** es lo tèrme emplegat per descriure la region d'Oceania que compren los territòris d'Austràlia, Nòva Zelanda e las illas vesinas de l'Ocean Pacific.

Lo tèrme foguèt emplegat per Charles de Brosses dins *Histoire des navigations aux terres australes* (1756). Deriva del latin per designar lo sud d'Asia, Es a dire l'Asia australa, per oposicion a l'airal de Polinesia (a l'èst) e al Pacific sud-èst (la Magellanica), o Micronesia (al nòrd-èst).
Los sèt contra Tebas

[thumb|upright=0.8|Scèna dels ''Sèt contra Tebas'' : [Capanèu puja los barris de Tebas per capitar Creont, amphore campaniana de caras rojas, v. 340 AbC., Villa Getty (Malibu)]]

***Los Sèt contra Tebas*** (en grèc ancian *Ἑπτὰ ἐπὶ Θήϐας*) es una tragedia grèga d'Esquil representada en 467 AbC.

## Argument
La tragedia conta la guèrra dels sèt caps, expedicion que l'origina es la luta qu'opausa Eteocles e Polinices, los fraires d'Antigòna, après la mòrt de lor paire, Edip, per prene lo reialme de Tebas.

Polinices arriba amb una armada argosiana per tornar prene lo tròn a son fraire Eteocles. En efièch, los dos fraires s'èran acordats per ocupar cadun son torn lo tròn, mas Eteocles, son torn acabat, aviá refusat de daissar sa plaça.

Un messatgièr anoncièt a Eteocles l'arribada venenta de l'armada argosiana. Lo còr se lamenta alara e demana ajuda als dieus, çò que provoquèt la colèra d'Eteocles que declara que lo temps es a aparar de la ciutat e pas mai dels planhs.
Lo messatgièr explica que los enemics se devisan en sèt grops, cadun dirigit per un grand capmèstre e se preparant a prene una pòrta de la vila. Cada cap los descriu en detalh lo messatgièr; Eteocles causís un campion tebasian per far fàcia a cadun d'aqueles. Lo darrièr grop es menat par Polinices, es perque Eteocles decidís de gardar d'esperel la setena pòrta e de far fàcia a son fraire. Coneissiá l'imprecacion d'Edip e sap que va morrir de la man de son fraire e d'esperel lo tuar se va per lo combatre, pasmens decidís d'o far, pel ben de la ciutat. 

Es salvada la ciutat, mas los dos fraires enemics acaban par s'entretuar pendent un combat d’òme contra òme. Eteocle se vei ofrir una sepultura pels dignitaris de la vila alara que Polinices, declarat traïdor de son país, ne deu pas aver de cap de biais. Creont decidís que lo cadavre d'aquel darrièr será daissat al solelh per far un exemple als oposants de Tebas. Fa vigilar lo còs per de gardas e anoncia la mesa a mòrt de qui que siá ofrirá una sepultura al còs. Mas Antigòna, sa sòrre, decidís sola contra l'avís de totes donar un tombèl coma cal.

Pasmens, dins lo mite d'Antigòna de Sofocles (tornat per J. Anouilh) se sap pas s'es lo còs de Polinices o d'Eteocles que se tròba dins la sepultura o alongat al solelh, perque ni l'un ni l'autre se podava reconéisser après lo combat dels dos fraires.

## Los sèt assalidors e lors oposants

## Posteritat
Dins la tragedia grèga, lo mèsma subjècte es tractat pauc après per Euripides dins *[[Las Fenicianas]]*, que conten d'allusions claras a son predecessor.

## Ligams extèrnes

* Edicion bilenga amb tèxte grèc establit per H. W. Smyth e traduccion d'Alexis Pierron, 1870, sus Remacle

## Vejatz tanben
* Edip rei
* Edip a Colonos
* Cicle tebasian
* Guèrra dels sèt caps
Crivèl d'Eratostenes

Lo crivèl d'Eratostenes es un procés que permet de trobar totes los nombres primièrs inferiors a un certan entièr natural donat *N*. Es l'aujòl del crivèl d'Atkin qu'es mai aviat mai mai complèxe. 

## Algoritme

L'algoritme fonciona per eliminacion: s'agís de suprimir d'una taula d'entièrs de 2 cap a N totes los multiples d'un entièr. Suprimissent totes los multiples, a la fin demora pas mai que los entièrs que son multiples de pas cap d'entièr, e que son doncas los nombres primièrs.

Començam per barrar los multiples de 2, puèi cada còp barram los multiples del mai petit entièr demorant.

Podèm s'arrestar quand lo carrat del mai petit entièr demorant es superior al mai grand entièr demorant, perque dins aquel cas, totes los nonprimièrs ja foguèron barrats de per abans.

A la fin del procés, totes los entièrs que foguèron pas barrats son los nombres primièrs inferiors a N.

L'animacion çaijós illustra lo crivèl d'Eratostenes per N=120 :
Estadi (mesura)

L**Estadi** es una unitat de longor antica. 

Existís mai d'una valors: 
* Pels Egipcians, valiá 157,50 mètres e correspondava a l'"estadi grèc itinerari".

* Per l'estadi atic, dempuèi Lehmann-Haupt, retemèm mai sovent la valor , mas de valors compresas entre 150 e  existisson. Per la Grècia antica, l'estadi mai ancian seriá aquel de la pista d'Olimpia, que fuguèt bastida (pel mai tard) al sègle VI AbC; sa valor es de .

* Pels Romans, equivaliá a 1/8 de la mila romana (Plini, *HN*, II, 247, Estrabon, VII, 7, 4), es a dire 185 m, es a dire 1/10 de la Mila marina modèrna.

## Notas e referéncias
Solnhofen (plaques de)

thumb|Es plaques de calissa de Solnhofen includen fossils coma insectes, petits dinosaures e pterosaures.
Es **plaques de Solnhofen** (1) (var. **placas de Solnhofen **) o **caucinoses de Solnhofen** son ues pèires deth Jurassic qu'an plan d'organismes fossilizats includint huelhes plan detalhades de cossi mès mòfles coma es carnarines.

Eth fossil mès comun des plaques de Solnhofen includen er audèth primitiu Archeopterix, ben conservat damb tant de detalh qu'ei un des fossils mès famosi e mès berois de tot eth mond. Es lhets de Solnhofen son en Baviera (Alemanha) a miei camin demest Nürnberg e Munic e sigueren originauments ues peirières e ua hònt de caucinoses litografiques (2).

## Paleoenvironament e preservacion

Pendent eth Cretacèu superior aguest airau ère un archipelag ena fin dera mar de Tetis. Açò includia lacs tranquilhs qu'auien limitat er acces ara mar duberta e èren plens de sau. Tanta que i podiá pas auer vida. Coma qu'es aigues mès baishes auien pas oxigen tanpòc i auien carronhaires.

Tot organisme que i quèia qu'es fonia en hang de carbonat mòfle. Atau, plan de creatures delicades sigueren pas minjades pes carronhaires. Ales de llibelules, huelhes de plomes e tamben diuerses plantes queigueren en es lacs e se conservaren.

Es fossils èren numerosi mès quauqu'ns d'aguesti son espectacolars e dan ua vision plan comprenedora der ecosistema local jurassic.

De còps, es lacs èren secs e eth carbonat gahava insectes e tamben quauques dinosaures petits. S'an trapat  enquia 600 espècies, includint 29 tipes de pterosaure que son plan petits o qu'arriben a auer ues ales d'1,2 m de longada.

Era textura de gran fin dera hanga que formava era calissa de Solnhoffen (qu'ei enes viles de Solnhofen e Eichstätt) ei ideal tàra formacion de plaques litografiques e i auéc ua gran peirièra pendent eth segle XIX que revelléc plan de fossils coma era *Archeoptheryx lithografica*, toti es fossils deth qual provenen d'aguesti depaus. 

Eth lòc analòg mès parièr a Solnhofen aué ei era conca d'Orca, en eth nòrd de Mexic. Totun, aguest airau ei plan mès prigond qu'es lacs de Solnhofen (3).

## Tà véder tamben

*List of fossil sites (with link directory)
*List of types of limestone
*List of dinosaur-bearing rock formations

## Referències

1.a b c d Rauhut, O. W., Heyng, A. M., López-Arbarello, A., & Hecker, A. (2012). A new rhynchocephalian from the Late Jurassic of Germany with a dentition that is unique amongst tetrapods. PloS One, 7(10): e46839.

2.Schweigert, G. 2007. Ammonite biostratigraphy as a tool for dating Upper Jurassic lithographic limestones from South Germany – first results and open questions." Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie - Abhandlungen, 245(1): 117-125. doi:10.1127/0077-7749/2007/0245-0117

3.Bartell K.W., Swinburne N.H.M. and Conway-Morris S. 1990. Solnhofen: a study in Mesozoic palaeontology. Cambridge (transl. and revised from Bartel K.W. 1978. Ein Blick in die Erdgeschichte. Ott.

## Pàgines web

*External links[edit]
	Wikimedia Commons has media related to Solnhofen limestone.
*University of California Berkeley offers a brief introduction.
*Another brief description.
.latrobe

**** (del nom de familha occitan La Tròba, afrancesat) es un nom de domeni generic depausat per l'universitat de La Trobe, a Melborna, en Austràlia (universitat nommada en omenatge a Charles Joseph La Trobe, primièr governador de Victòria). Es en servici dempuèi lo 2 de decembre de 2014.

## Referéncias
.网店

**** (*wǎng diàn*, "botiga", en chinés, còdo punycode .xn--hxt814e) es un nom de domeni. Es en servici dempuèi lo 2 de decembre de 2014.

## Referéncias e nòtas
Borgonha-Franca Comtat

La region de **Borgonha-Franca Comtat** (var. **Borgonha-Francha Comtat**) es una region administrativa e collectivitat territoriala de França, fusion de las ancianas regions Borgonha e Franca Comtat en 2016.  Compausada de 8 departaments, es majoritàriament francofòna, mas s’i parlava tanben arpitan. La prefectura n'es Besançon.

## Composicion

## Referéncias
Formacion de Crato

thumb|Ena epoca ena qual se formec era Formacion de Crato er Atlantic deth sud que's dubria pauc a pauc  e eth territori ère un mar interior.
Era **Formacion de Crato** ei ua formacion geologica deth Cretacèu inferior plaçat ena conca d'Araripe, en eth nòrd-èst deth Brasil. Ei un lòc de descubèrta de fossils importanta pes paleontològs. Es estrates son dera epoca deth Albian, hè 108 milions d'ans e queigueren laguens d'un mar interior. Ena epòca er Atlantic del Sud qu'es dubria en un estret mar. 

Qu'a guanhat era sua forma pr'amor que s'an trapat plan ben conservats diuerses amassades de fossils. Enquia 25 espècies de peishi damb contengut en sòns estomacs an sigut trapats aciu, mès tanben delicats exemplars de pterosaure, reptil e amfibi atau coma invertebrats (insectes) e plantes. Enquia dinosaures; uns paucs *maniraptors* sigueren descrits en 1996. Era tafonomia pauc comuna deth lòc permetèc plaques caucinoses damb noduls e organismes mòrts e es conservaren es tròçi dera sua anatomia.

### Istòria

Ja en 1823 se parla de pesihi fossils. Quan se publicaren es trabalhs sus aguesti, en 1993, es plaques caucinoses dera Formacion de Crato desvelhéc un nau lòc tà descurbir pterosaures e insectes que queien en quauqu'n lac e tanben peishi conservats sus caucinosa. Es llibelules fossils e mosques fossils tanben son comunes:s'an descrubert enquia 384 fossils, 264 adults e 120 larves d'insectes plan ben conservats. tanben s'i an trapat despulhes de plantes.

Era mineria tà hèr bastides e estanques a hèt mau ar environament e era beutat deth lòc. I a un comerç illegal de fossils pendent es darrèrs dètz ans e arran d'açò a vadut ua industria local plan importanta. Es paleontològs hè temps que demanden un programa tà conservar eth lòc damb urgencia.

Ath delà, es formacions de Crato e de Santana an ues tèrres meravelhoses. Eth Manakin d'Araripe (Antilopia bokermanni) ei un audèth pauc comun descurbert hè paucs ans e se pensa que sonque demora en es bòsqui dera Chapada d'Araripe en aguesti lòcs.

Era Formacion de Crato a sigut considerada tradicionauments coma eth membre mès baish dera Formacion de Santana ( o formacion Araripina). Ei producte d'ua soleta fase e es sòn strata mostren ues condicions que cambiaven quan era mar ère duberta.

Era edat d'aguestes strata a sigut malaisit de díder mès plan de scientifics pensen qu'ei ena termièra der Aptian-Albian, hè uns 112 milions d'ans.

Era extension dera unitat de Crato e era sua relacion damb era Formacion de Santana siguec dejà descrita hè temps. Siguec pas enquia 2007 que Martin, Bechly e Loveridge qu'era&nbsp;formacion de Crato&nbsp;ère d'un tipe de tèrra local e qu'açò la desseparava dera formacion de Santana, qu'ei 10 milions d'ans mès joena.

## Referències
Grand Èst

La region del **Grand Èst** (en francés: *Grand Est*, ) es una region administrativa francesa resultant de la fusion de las regions Alsàcia, Champanha-Ardena e Lorena dempuèi lo 1èr de genièr de 2016.  . Comptava  en 2020 e amassa, sus , de territòris de l'Euròpa renana (Alsàcia, la Meurthe e Mosèla, la Mosèla e l'èst dels Vòges) a l'èst e de territòris del bacin parisenc (las Ardenas e la Marna) a l'oèst, separats per la diagonala del void (qu'inclutz majoritàriament de territòris de la Nauta Marna, d'Auba e de la Mòsa).

Compausada de 10 departaments, es majoritàriament francesa, mas s’i parla tanben mejan e aut alemand (francic e alemanic).

La prefectura n’es Estrasborg.

## Composicion
Normandia (region)

La region de **Normandia** (en francés: *Normandie*) es una region francesa que resulta de la fusion de las regions Hauta e Baisha Normandia lo 1èr de genièr de 2016. Compausada de 5 departaments, comprend la Normandia istorica, manca las illas Normandas, emai qualques bocins de Maine e Perche, dins lo departament d'Òrna.

La capitala es fixada a Roan (prefectura de la region de Normandia), allòc que l'ostal de region es situat à Can (residéncia del conselh regional de Normandia).

## Composicion

## Nòtas e referéncias
Seccions de Guaiana

Las **seccions de Guaiana** son la division electorala de Guaiana creada per la lei francesa n°2011-884 del 27 de julhet de 2011, que prevei la mesa en plaça, après las eleccions de 2015, d'una collectivitat unica de Guaiana, qu'agropa a l'encòp lo departament e la region. Lo conselh general e lo conselh regional son remplaçats per una amassada unica, l'amassada de Guaiana, qu'es elegida a l'escrutin de lista de dos torns segond de circonscripcions electoralas sonadas "seccions". Los cantons disapareisseràn doncas de Guaiana.

## Lista de las seccions

## Tanben veire
* Guaiana

## Referéncias
Dimenjada

La **dimenjada** o **fin de setmana** es un periòde setmanièr d’uns jorns, mai sovent dissabte e dimenge, pendent que la màger partida de las gens son al repaus. 
Dins lo lengatge corrent, la dimenjada, varia segon lo mestièr exercit, lo periòde pòt anar de la vespre de divendre a la vespre de dimenge (o al diluns pels comerciants).

L’idèa d’un repaus setmanièr ven de l’Antiquitat. 

Tres importantas religions monoteïstas observan caduna un jorn de repaus:
* lo cristianisme: lo jorn del Senhor es dimenge per gaireben totas las confessions; d'unas considèran dissabte coma essent lo jorn del Senhor. Dins los païses de majoritat o d'istòria crestiana, la dimenjada es dissabte e dimenge (a vegada dimenge e diluns per qualques professions). Es tanben lo cas dins d'autres païses coma Japon.
* l’islam: lo jorn de la preguièra es divendres. La fin de setmana es mai sovent divendre e dissabte dins los païses arabs, a vegada dijòus e divendre, exceptionalament dissabte e dimenge (amb un temps daissat per la preguièra a mièjorn de divendre).
* lo judaïsme: lo shabat dura de divendre a solelh colc cap a dissabte a solelh colc; la fin de setmana en Israèl es divendre e dissabte;

## Notas e referéncias


## Vejatz tanben
### Articles connèxes
* Repaus setmenièr
Jocasta

[thumb|Iocasta, miniatura d'un manuscrich medieval del ''[De mulieribus claris* de [[Boccace]], [[Bibliotèca nacionala de França]].]]
Dins la [[mitologia grèga]], *'Jocasta**, **Iocasta** (en [[grèc]] ancian ''Ἰοκάστη'' / ''Iokástê'') o **Epicasta*' (*Ἐπικάστη* / *Epikástê*) dins l’*Odissèa*, filha de [[Menecèu filh d'Oclasos|Menecèu]] e sòrre de [[Creont (Tèbas)|Creont]], es l'esposa de [[Laïos]], puèi del seu filh, [[Edip]], de qui aurá quatre enfants, dos mascles ([[Eteocles]] e [[Polinice]]) e doas filhas ([[Ismèna]] e [[Antigòna filha d'Edip|Antigòna]]). Se penjèt quand aprenguèt la vertat suls rapòrts amb Edipe.

Jocasta aparéis totjorn al reire plan dins los mites coma dins las [[Tragèdia grèga|tragèdias grègas]]. Doas pèças conservadas la meton en scèna coma personatge: l’*Edip rei* de [[Sofòcles]] e *Las Fenicianas* d'[[Euripides]]. Aquela darrièra òbra presenta lo parelh [[Incèst|incestuós]] encara en vida de temps après la revelacion, al moment del dual fratricidi de lors dos filhs: es a l'eissida d'aquel combat fatal que morrís se suicidant sus seus cadavres .

== Evocacions artisticas ==
Jocasta es tanben presenta (e en vida) dins la primièra partida de la pèça de [[Jean Racine]], *La Tebaïda*, e se tua sonqu'aprés qu'aboquèt a reconciliar los seus dos filhs.
Jocasta es tanben un personatge dins la pèça *Antigòna'' de Rotrou

## Font
* Omèr, Odissèa (XI, 271).
Ciutat Metropolitana de Turin

La **ciutat metropolitana de Turin** la es una division administrativa de la region italiana de Piemont que la remplaça la província de Turin lo primièr de genièr de 2015. 

Son còde ISTAT la es **201**, mas las comunas la se gardan lo prefixe estadistic de l'anciana província **001**. 

La capitala la n'es Turin.

La ciutat metropolitana la es dirigia per un sindic metropolitan, qu'es lo cònse de la capitala. Lo primièr sindic la foguèt Piero Fassino elegit en octobre de 2014. De 2016 a 2021, la foguet Chiara Appendino. Dempuèi 2021, la es Stefano Lo Russo.

La es devesida en 316 comunas, qu'un plamponh la forman la partia mai al Nòrd de las Valadas occitanas. Sa populacion la es de  abitants ().

## Voses connèxas
* Piemont
* Valadas occitanas

## Ligams extèrnes
* Site oficial de la ciutat metropolitana de Turin
Peirosa (Puèi de Doma)

**Peirosa** [paˈʁuzɔ] (*Lapeyrouse* en francés) z-es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben

## Liams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Panarabisme

Lo **panarabisme** es un movement politic, culturau e ideologic fortament secular que son objectiu es de reünir e d'unificar lei pòbles arabis. Es liat au nacionalisme arabi e foguèt fòrça popular dins lo corrent deis ans 1950 e 1960. Declinèt après lei desfachas militaras còntra Israèl e lo caractèr mai e mai dictatoriau dei regims se reclamant dau panarabisme.

## Liames intèrnes

* Nacionalisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Listèu (eraldica)

Un **listèu** es un riban ò un bendèu utilizat en eraldica per escriure una devisa ò un crit de guèrra.

## Liames intèrnes

* Eraldica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Xədicə İsmayılova

**Xədicə İsmayılova** (pron.[xædiːˈdʒæ ismɑˈjɯlovɑ]; en transcripcion internacionala: **Khadija Rovshan qizi Ismayilova**; 27 de mai de 1976) es una jornalista e militanta civica azerbaijanesa. Aquesta jornalista d'investigacion e de ràdio que trabalha actualament per la seccion azerbaijanesa de Radio Free Europe/Radio Liberty es membre del Projècte de Rapòrt sus la Corrupcion e lo Crim Organizat. 

Lo 5 de decembre de 2014, aprèp mantes problèmas de persecucion anteriors deguts a sa critica constanta de la politica del govèrn d'Azerbaijan, es estada arrestada e demorarà empresonada almens dos meses.
Ban Chao

**Ban Chao** (32-102) foguèt un generau chinés dau periòde Han. Èra lo fraire l'istorian Ban Gu (32-92). Cargat de l'administracion dei territòris chinés d'Asia Centrala, luchèt còntra lei nomadas xiongnus e restabliguèt la dominacion chinesa sus lo Bacin de Tarim gràcias a una tiera de campanhas militaras menadas entre 73 e 102. Dins lo corrent de seis expedicions, agantèt la frontiera ambé l'Empèri Part e la Mar Caspiana e assaièt d'establir de relacions ambé l'Empèri Roman en 97. Se retirèt a la Cort Imperiala de Luoyang en 102 e i moriguèt rapidament. Aguèt ges de sucessor eficaç e son òbra s'afondrèt rapidament après sa disparicion.

## Liames intèrnes

* Rota de la Seda.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Partit Socialista Sicilian

Lo **Partit Socialista Sicílian** (*Partitu Sucialista Sicilianu* en sicilian, *Partito Socialista Sicilian*o en italian, PSS) es un partit politic socialdemocrata e autonomista a Sicília. Foguèt fondat en 1893 a Palèrme pels caps del movement popular dels Fasci Siciliani e, après se jónher al Partit Socialista Italian d'aicí a unes ans, foguèt refundat lo 21 de mai 2013, exactament après 120 ans a comptar del primièr congrès dels Fasci e en lo meteis luòc (la sedença istorica del Fascio de Palèrme, en via Alloro 97). Es l'eretièr politic e lo continuament del Partit Socialista Sicilià istoric, qu'èra la part principala de la revòlta. Expausa las idèas del socialisme democratic e del sicilianisme, sens cap de vista aïllacionista, mas en se mantenent fisèla a la internacionalisme e europeisme. Lo partit cerca tota l'aplicacion de Sicília estatut especial e sosten a l'unificacion de l'esquèrra siciliana en una perspectiva socialista democratica. Lo secretari general es Antonio Matasso. Los membres del partit provenon de las seccions sicilians del Partit Socialista Italian, del Partit Socialista Democratic Italian e del Partit Socialista Italian d'Unitat Proletària.

## Ligams extèrnes
*
Luciana Aymar

thumb|right|Luciana Aymar.
**Luciana Aymar** es una ex-jogaira argentina de oquei pelena. Nascuda lo 10 d'agost de 1977 a Rosario. Foguèt la melhora jogaira de oquei del mond durant 8 còps. Ganhèt 22 títols en total.

## Vejatz tanben
### Ligams extèrnes

* www.olympic.org - Luciana Aymar en anglés
* www.sports-reference.com - Luciana Aymar en anglés
### Referéncias
Castel di Lucio

**Castel di Lucio** (sicilian *Castriddruzzu*) es una comuna de Sicília (província de Messina, Itàlia). En 2007 aviá 1 432 abitants. Confronta amb las comunas de Geraci Siculo (PA), Mistretta, Nicosia (EN), Pettineo e San Mauro Castelverde (PA).

## Evolucion demogràfica

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:3500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001

PlotData=
 color:barra width:20 align:left

 bar:1861 from:0 till: 2001
 bar:1871 from:0 till: 2359
 bar:1881 from:0 till: 2678
 bar:1901 from:0 till: 2846
 bar:1911 from:0 till: 3060
 bar:1921 from:0 till: 3003
 bar:1931 from:0 till: 2198
 bar:1936 from:0 till: 2280
 bar:1951 from:0 till: 2355
 bar:1961 from:0 till: 2290
 bar:1971 from:0 till: 1757
 bar:1981 from:0 till: 1783
 bar:1991 from:0 till: 1751
 bar:2001 from:0 till: 1561

PlotData=

 bar:1861 at: 2001 fontsize:S text: 2.001 shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 2359 fontsize:S text: 2.359 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 2678 fontsize:S text: 2.678 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 2846 fontsize:S text: 2.846 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 3060 fontsize:S text: 3.060 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 3003 fontsize:S text: 3.003 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 2198 fontsize:S text: 2.198 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 2280 fontsize:S text: 2.280 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 2355 fontsize:S text: 2.355 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 2290 fontsize:S text: 2.290 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 1757 fontsize:S text: 1.757 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 1783 fontsize:S text: 1.783 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 1751 fontsize:S text: 1.751 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 1561 fontsize:S text: 1.561 shift:(-10,5)

TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:fonte ISTAT - elaborazione grafica a cura di Wikipedia

 
## Administracion
.trust

**** ("fisança", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 6 de decembre de 2014.

## Referéncias
Archiu Nacional de Catalonha

L**'Archiu Nacional de Catalonha** (ANC), plaçat a Sant Cugat del Vallès, es l'institucion principala del país qu'a per mission d'amassar, servar e divulgar lo patrimòni documentari de Catalonha. Fondat per decrèt de la Generalitat de Catalonha lo 28 de novembre del 1980, l'ANC es l'archiu general de l'administracion catalana e l'archiu istoric nacional. Coma archiu general de l'administracion, i son depausats, s’i recupèra e gerís la documentacion producha per l'accion politica e administrativa dels departaments, organismes e entrepresas de la Generalitat de Catalonha. En qualitat d'archiu istoric, recupera tota la documentacion que, segon la legislacion, possedís un interès particular per la coneissença de l’istòria de Catalonha. Demest los airals de l'Archiu i a lo fons istoric, lo fons d'imatges, grafics e audiovisuals, l'airal de reprografia e de novèlas tecnologias, lo laboratòri de restauracion e la bibliotèca.

## Referéncias


## Ligams extèrnes
* Archiu Nacional de Catalonha - sit web oficial
.samsung

**** es un nom de domeni generic depausat per l'entrepresa coreana Samsung. Es en servici dempuèi lo 10 de decembre de 2014.

## Tanben veire
Lo meteis domeni en corean: .삼성

## Referéncias e nòtas
Clau de vòlta

[thumb|esquerra|Dessenh de [Eugène Viollet-le-Duc per una pèira clau d'un arc ogival]]
[thumb|Clau de vòlta escultada e colorada; [Catedrala de Sant Estève de Tolosa.]]

La **clau de vòlta** es lo clavèl central d'un arc, o d'una vòlta. Es mai sovent de dimencion màger que los autres clavèls, e ornada, mas aquò sens rason foncionala senon estetica. La clau, coma los clavèls, se mantenon de per la quita forma de las pèças, perque las seunas fàcias lateralas, talhadas en angle, transmeton lateralament una partida de las tensions, fasent l'equilibri, e evitant que s'esfondra jos una carga verticala. Las tensions orizontalas del clavèl inferior se transmeton al mur, o a un autre arc, e la verticala se transmet al mur o a un pilar. Per plaçar ensems los clavèls e la clau s'utiliza un cindre, qu'es una estructura de fusta, o de metal, amb la fòrma d'arc, que manten los clavèls e retirat un còp l'arc completat.

## Referéncias
Adolf Fick

**Adolf Eugene Fick** (3 de setembre de 1829, Kassel - 21 d'aost de 1901, Blankenberge) es un fisiologista alemand. Vengut doctor en medecina en 1851, estudièt la difusion de la matèria e publiquèt en 1855 una lèi sus aqueu fenomèn permetent de liar lo flux e lo gradient de concentracion d'una espècia quimica diluïda. Inspirada de la lèi de Fourier de 1822, es dicha lèi de Fick e foguèt demostrada per Albert Einstein e Jean Perrin entre 1905 e 1908. Adolf Fick s'interessèt tanben a la fisica medicala e inventèt lo tonomètre.

## Liames intèrnes

* Lèi de Fick.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Kerma

**Kerma** es la capitala supausada dau Reiaume de Kush dins lo corrent dau Segond Periòde Intermediari Egipcian (vèrs 2450-1480 av. JC). Èra un centre fòrça fortificat qu'ocupava una posicion estrategica dins la Vau Mejana de Nil per susvelhar e contraròtlar lo comèrci african en direccion d'Egipte. Foguèt conquistat au sègle XV av. JC per leis Egipcians.

En arqueologia, lo tèrme Kerma caracteriza tres fasas de desvolopament de la cultura kushita. Son dichas Kerma Ancian (sègles XXV-XXI av. JC), Kerma Mejan (sègles XXI-XVIII av. JC) e Kerma Classic (sègles XVIII-XVI av. JC avans la conquista egipciana). Correspondon a de tecnicas diferentas de produccion de terralha.

## Liames intèrnes

* Reiaume de Kush.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Meròe

**Meròe** foguèt la capitala dau reiaume antic de Kush entre lo sègle V av. JC e lo sègle IV ap. JC. Fòrça influenciat per la civilizacion egipciana, foguèt un centre artistic e politic poderós fins au sègle I ap. JC. En particular, foguèt lo sèti de plusors sanctuaris religiós e d'una importanta necropòli reiala formada de mai d'un centenau de piramidas.


File:Sudan Meroe Pyramids 2001.JPG|Necropòli de piramidas de Meròe.
File:Meroe Südfriedhof.JPG|Necropòli de piramidas de Meròe.
File:Amanitore bust.jpg|Gravadura sus un bas-relèu de Meròe.
File:SFEC BritMus Roman Modification1.jpg|Bronze de l'emperaire roman August descubèrt a Meròe.


## Liames intèrnes

* Reiaume de Kush.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Cort Penala Internacionala

La **Cort Penala Internacionala** es una juridiccion permanenta cargada de jutjar leis individús acusats de genocidi, de crime còntra l'Umanitat, de crime d'agression ò de crime de guèrra. Foguèt oficialament creada lo 1 de julhet de 2002 après la signatura de l'Estatut de Roma lo 17 de julhet de 1998. Son sèti es oficialament installat a L'Aia mai lei procès pòdon èsser organizats dins d'autreis endrechs. En 2013, 122 estats avián signat e ratificat l'Estatut de Roma e 32 l'avián signat mai pas encara ratificat.

La Cort Penala Internacionala pòu intervenir dins d'afaires implicant leis autoritats deis estats membres, dins d'afaires que se son debanadas sus lo territòri d'un estat membre ò dins d'afaires fisadas per lo Conseu de Seguretat dei Nacions Unidas. De mai, l'iniciativa premiera es laissada ais estats membres e la Cort pòu unicament intervenir en l'abséncia de reaccion dei juridiccions nacionalas.

## Liames intèrnes

* Crime còntra l'Umanitat.
* Crime de guèrra

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Premiera batalha dau còl de Klisura

La **premiera batalha dau còl de Klisura** se debanèt dau 6 au 11 de genier de 1941 dins lo sud d'Albania durant la Segonda Guèrra Mondiala. Opausèt lei fòrças d'Itàlia a aquelei de Grècia e s'acabèt per una victòria de l'armada grèga que capitèt de conquistar lo còl estrategic de Klisura. Après la revirada de l'invasion italiana de Grècia lo 28 d'octòbre de 1940, aquò marquèt la fin de la còntra-ofensiva grèga acomençada dins lo corrent de novembre. D'efèct, lei dos camps estabilizèron sei posicions e la situacion evolucionèt gaire fins a l'intervencion alemanda en abriu de 1941.

## Liames intèrnes

* Segonda batalha dau còl de Klisura.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Debrecen

La **batalha de Debrecen** se debanèt en Ongria entre lo 6 e lo 29 d'octòbre de 1944 dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. Opausèt lei fòrças alemandas e ongresas ai tropas sovieticas e romanesas dins la region de Debrecen e s'acabèt per un resultat indecís. D'efèct, la batalha acomencèt amb una ofensiva sovietica destinada a rompre lei linhas de l'Axe per atacar dirèctament Budapèst e eliminar Ongria dau conflicte. Pasmens, en despiech d'una avançada de plusors desenaus de quilomètres (160 km dins certanei sectors) e la conquista de Debrecen (19-20 d'octòbre), lei Sovietics e lei Romanés foguèron arrestats per una tiera de còntra-ofensivas e una resisténcia acarnada. La temptativa d'ocupar Budapèst rapidament mau capitèt totalament. De mai, leis asalhidors subiguèron de pèrdas importantas ambé  òmes neutralizats e aperaquí 500 carris e mai de  canons perduts. En fàcia, lei pèrdas de l'Axe foguèron pus feblas ambé solament  soudats perduts e 200 carris e 490 canons destruchs.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Kyiv (1943)

La **segonda batalha de Kyiv** ò **batalha de Kiev de 1943** se debanèt entre lo 3 de novembre e lo 22 de decembre de 1943 dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. Opausèt lei fòrças sovieticas ai tropas alemandas e s'acabèt per una victòria sovietica en despiech de pèrdas importantas. 

Son debanament es devesit entre doas fasas que son l'ofensiva sovietica iniciala (3 - 13 de novembre) e una tiera de còntra-ofensivas alemandas (13 de novembre - 22 de decembre). Durant la premiera fasa, una ofensiva sovietica capitèt de rompre aisament lei linhas alemandas e de liberar Kyiv (6 de novembre). Leis Alemands subiguèron de pèrdas importantas e, après un premier refús, Hitler, foguèt obligat d'acceptar lo mandadís de renfòrç que permetèron a la *Wehrmacht* de gardar lo contraròtle dei camins de fèrre de la region. Aquò permetèt per la seguida ais Alemands d'organizar divèrseis atacas per melhorar sei posicions dins lo sector e protegir mai lo camin de fèrre qu'èra fòrça importanta per son avitalhament. 

Lo bilanç uman de la batalha foguèt important dins lei dos camps car lei Sovietics avián infligit de pèrdas significativas ais Alemands au començament de novembre. Pasmens, perdiguèron tanben mai d'una unitat per arrestar lei còntra-ofensivas de novembre-decembre.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Ostal de Borbon-Parma

L**'[[Ostal (genealogia)|Ostal]] de Borbon-Parma** (var. **Ostau de Borbon-Parma**) foguèt la branca borbonosa italiana  que regnèt de 1748 a 1859 sul ducat de Parma, Plasença e Guastalla, de territòris situats en lo marge drech del riu Pò a comptar de Piemont. 

Un còp mòrt sens descendència dirècta Antonio Farnese, lo darrièr dels ducs de Parma d'aquela branca, Isabel Farnese, segonda esposa de Felip V d'Espanha, tracta d'exercir lo sieu melhor drech successori per sieus filhs coma neboda del Duc. La politica espanhòla del reinatge de Felip V a un de los sieus principals objectius en la recuperacion dels territòris italians perduts après la Guèrra de Succession Espanhòla e lo tractat d'Utrecht a mans de Àustria. S'atenguèt la designacion de Carles (mai tard Carles III d'Espanha), filh de Felip V d'Espanha e Isabel Farnese, coma Duc de Parma lo 1732. A consequéncia de la Guèrra de Succession de Polonha, Carles atenguèt de part austriana lo reialme de Nàpols en 1735. La contraprestacion es lo liurament del ducat a Àustria en 1735. Lo domeni austrian sul ducat portèt solament fins al Tractat d'Aquisgran (1748), que lo reïntegrèt en mans de la branca espanhòla, a comptar d'aquel moment marida de Borbon-Parma. Felip, duc de Parma, filh de Felip V e Isabel Farnese, assumèt la regéncia dels ducats de Parma, Plasença e Guastalla en 1748. D'aquela manièra Isabel Farnese vei satisfachas las siás aspiracions en plaçar en tròns als sieus filhs, malgrat aiçò, las siás aspiracions se veiràn superadas en accedir al tròn ​​d'Espanha lo sieu filh Carles après la mòrt del sieu germanastre en 1759.

## Ligams extèrnes
* http://www.borbonparma.org/
.sky

**** ("cèl", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per l'entrepresa anglesa Sky. Es en servici dempuèi lo 12 de decembre de 2014.

## Referéncias e nòtas
Mitra

## Divinitats
* **[[Mitra (vedisme)|Mitra]]** es una divinitat de l'indoïsme.
* **[[Mitra (mitologia persana)|Mitra]]** es un dieu indoiranian

## Animals
* ***[[Mitra (genre)|Mitra]]*** es un genre de mollusques

## Personalitats
* **[[Abhas Mitra]]** es un astrofisician indian.

## Objèctes
* La mitra es un cobricap reservat als evesques e abats de la Glèisa Catolica Romana.
* La mitra es lo cobricap dels evesques e autras dignitats de las Gèisas Catolicas Orientalas.
Hernán Crespo

thumb|250px|Hernán Crespo en 2011
**Hernán Jorge Crespo**, nascut le 5 de julhet de 1975 a Florida, es un ancian fotbolaire professional argentin. 

Lo botan dins la lista dei 125 melhors fotbolaires dau Mond encara vius en 2004, dins un classament comun de Pelé e de la FIFA .

## Nòtas
.doosan

**** ("los grans" e "la montanha", en corean) es un nom de domeni generic depausat pel conglomerat corean Doosan. Es en servici dempuèi lo 13 de decembre de 2014.

## Referéncias e nòtas
.lidl

**** es un nom de domeni generic depausat per l'entrepresa alemanda Lidl (a l'origina Südfrüchte Großhandlung Lidl & Co), del grop Schwartz. Es en servici dempuèi lo 13 de decembre de 2014.

## Tanben veire
.schwartz, domeni de la holding.

## Referéncias e nòtas
.sew

**** (acorcha de *Süddeutsche Elektromotoren Werke*, "construccions de motors electrics de Sud-Alemanha", en alemand) es un nom de domeni generic depausat per l'entrepresa alemanda SEW Eurodrive. Es en servici dempuèi lo 13 de decembre de 2014.

## Referéncias e nòtas
.schwartz

**** ("negre", e nom de familha en alemand) es un nom de domeni generic depausat per l'entrepresa alemanda Schwartz. Es en servici dempuèi lo 13 de decembre de 2014.

Tanben veire la filiala .lidl e .schwarz.

## Referéncias e nòtas
Napata

**Napata** es una vila antica que foguèt la capitala dau Reiaume de Kush dau sègle X av. JC au sègle V av. JC. Durant lo periòde de la XXV dinastia egipciana, foguèt tanben la capitala d'Egipte. Foguèt probablament destrucha e abandonada vèrs la fin dau sègle I av. JC.

La ciutat foguèt fondada dins lo corrent dau sègle XV av. JC après la conquista de Nubia per leis Egipcians. Au sègle XI av. JC, èra una vila poderosa que venguèt lo centre politic e economic dau Reiaume de Kush après la restauracion de son independéncia ai sègles XI-X av. JC. Après la conquista de la Nubia Bassa vèrs 900 av. JC e d'Egipte vèrs 750 av. JC, sa dinastia dominèt la Vau de Nil. Napata foguèt alora un centre politic e culturau major. Plusors temples e necropòlis, inspirats per l'art egipcian, foguèron bastits dins son relarg, especialament un ensems de piramidas utilizadas coma tombas reialas ò lo sanctuari de Gebel Barkal.

Après la pèrda dau territòri egipcian per lei rèis de Kush, Napata demorèt sa capitala e sei posicions politicas e culturalas contunièron de s'afirmar fins au sègle IV av. JC. Pasmens, la vila èra d'ara endavant regularament menaçada per d'incursions egipcianas e foguèt pilhada mai d'un còp dins lo corrent dau sègle VI av. JC. Au sègle seguent, la capitala foguèt donc transferida a Meroe, pus alunchada de la frontiera e aisada de protegir. Aquò entraïnèt lo declin progressiu de Napata fins a sa destruccion per lei Romans en 23 av. JC.


File:ThutmoseIII-VictoryStela MuseumOfFineArtsBoston.png|Estèla egipciana de Napata celebrant la conquista dau sègle XV av. JC.
File:Temple Amon Napata elevation 2.jpg|Reconstitucion informatica dau temple d'Amon de Gebel Barkal.
File:Amun in Barkal.jpg|Gravadura dau dieu Amon dins lei vestigis de Gebel Barkal.
File:Nuri main pyr.northeast.jpg|Piramidas situadas dins lo relarg de Napata.
File:Anlamani-Statue-CloseUpOfHead MuseumOfFineArtsBoston.png|Estatua dau faraon d'origina kushita Aspelta descubèrta a Napata.


## Liames intèrnes

* Reiaume de Kush.
* Meroe.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Pelegrinatge

Un **pelegrinatge** (var. **pelerinatge**, **romavatge**, **romievatge**, **romivatge** o **sentoratge**) es un viatge o ua recèrca espirituau o morau. Aparéishut au cors de l'Antiquitat Auta, pren genaurament la fòrma d'un viatge de cap tà un santuari o un aute lòc important per las cresenças religiosas deu pelegrin. Totun, pòt tanben préner la fòrma d'un viatge metaforic dens las cresenças personaus deu romiu. D'efèit, mantua religion balha importància a certans endrets com lo lòc de neishença o de decès deu son fondator o d'un religiós remarcable, lo lòc de recepcion d'ua revelacion divinau o lo lòc d'aparicion o de vita d'ua entitat subernaturau (divinitat, ànjol, esperit... etc.). Aqueths endrets son sovent lo lòc de construccion de santuaris o de temples qu'atiran fidèus cercant la guarison d'ua malaudia, ua responsa a ua question o un aute benifici espirituau.

## Ligams intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Roberto Ferruzzi

**Roberto Ferruzzi** (nascut a Šibenik en 1853, mòrt a Venècia en 1934) foguèt un pintre autodidacte  italian.

## La vida

Nascut a Šibenik lo 1853 de parents italians, a quatre ans mudèt amb sa familha a  Venècia, ont comencèt sos estudis. A la mòrt de son paire, un avocat famós, tornèt en Dalmàcia ont estudièt los classiques e la pintura coma autodidacte.

A 14 ans, mudèt a Luvigliano, masatge de Torreglia, que i va crear sas òbras pus famosas, en particular *La Madonnina* .

Moriguèt lo 16 de febrièr de 1934 e es rebondut dins lo pichon cementèri de Luvigliano amb sa femna Ester Sorgato e sa filha Mariska.

## La Carrièra

Amb *La Madonnina*, Ferruzzi ganhèt, en 1897, la segonda  *Biennala de Venècia* : voliá représentar la maternitat. Fàcia al succès remportat per aquela òbra, lo tablèu, inicialament dich  *Maternitat* es renomenat*Madonnina*, mas es tanben conegut  pels noms de *Madonna con bambino*, *Madonna del Riposo* ; *delle Vie* , *della Tenerezza* , *Madonnella*, *Zingarella* .

## Qualques pinturas de Ferruzzi


Image:Roberto Ferruzzi - Madonnina.jpg|Otra versiòn de *La Madonnina*


## Referéncias

## Ligams extèrnes

* Article sur la peinture ''La Madonnina'' avec photo
Escarificacion

L**'escarificacion** (var. **escarraunhadura**) es una practica medicala ò sociala que consistís a incisar ò a cremar la pèu per i crear de motius (dessenh, mòt... etc.) permanents. Es fòrça frequenta en Africa de l'Oèst e dins certanei regions d'Oceania ont es una marca d'identificacion tribala e d'estatut sociau (rite de passatge, posicion au sen de la societat... etc.). Èra tanben coneguda en Euròpa dempuei l'Antiquitat en medecina ont èra utilizada dins l'encastre dei sagnadas, especialament entre lei sègles XVI e XVIII.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Zara Yakub

**Zara Yakub** (1399 - 28 d'aost de 1468) foguèt lo negus de l'Empèri d'Etiopia de 1434 a 1468. Succediguèt a son nebòt Amda Iyasus (1433-1434) e foguèt remplaçat per Baeda Maryam I (1468-1478).

Son rèine marquèt l'apogèu de l'Etiopia medievala. Arribat au poder après un periòde d'instabilitat au sen de la dinastia salomoniana, renforcèt premier sa legitimitat en organizant son coronament dins la vila istorica d'Aksum e demorèt fòrça maufisant fins a sa mòrt per s'aparar còntra lei complòts organizats per l'aristocracia. Se preocupèt tanben d'establir de relacions fòrtas ambé la Glèisa Etiopiana. Per aquò, fondèt plusors monastèris, en particular aqueu de Debre Metmaq (1441) e organizèt mai d'una campanha de conversion dei populacions paganas de Godjam e de Damot. Enfin, capitèt de reglar en 1450 la crisi grèva que minava lo clergat etiopian dempuei la publicacion dei tèsis de l'abat Ewostatewos (autonòmia pus larga de la Glèisa, interpretacion pus estricta de la Bíblia, respèct dau sabbat en plaça dau repaus dau dimènge... etc.) ambé l'adopcion d'una tiera de mesuras inspiradas per l'abat coma la reconóissença dau sabbat. Puei, capitèt d'impausar aquelei sei decisions ais elements pus conservadors de la Glèisa. Enfin, luchèt còntra la mascariá e adoptèt de definicions pus precisas dei rites e de la liturgia etiopians.

Regardant la politica estrangiera, contunièt lei guèrras acomençadas per sei predecessors còntra lei principats musulmans de la region. En particular, bateguèt lo sultan d'Ifat que foguèt tuat sus lo prat batalhier en 1445 e installèt de colonias militaras en Eritrèa. A sa mòrt, l'Empèri s'estendiá tornarmai fins a la Mar Roja, lei principats musulmans d'Ifat, de Fatagar, de Dawaro e de Bale èran venguts sei vassaus e Adel deviá pagar un tribut important.

## Liames intèrnes

* Dinastia salomoniana.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Dinastia salomoniana

La **dinastia salomoniana** es una dinastia d'Etiopia apareguda au sègle XIII. Dirigiguèt lo país de 1270 a 1974 franc d'un periòde d'interupcion de 1855 a 1889. Foguèt fondada per lo negus Yekuno Amlak (1270-1285) après la capitada d'un còp d'estat còntra lo darrier sobeiran de la dinastia zague. Per legitimar son poder, proclamèt èsser un descendent escondut dau rèi ebrieu Salomon e de la rèine de Saba. Aquò donèt son nom a la dinastia e una òbra literària medievala importanta foguèt redigida per donar una basa mitologica a aquelei pretencions (en particular ambé l'epopèia *[[Kebra Negast]]*). Lei reglas de succession au sen de la dinastia foguèron pas totjorn claras e i aguèt mai d'un cambiament de linhatge car lei successions oncle-nebòt foguèron pas raras.

Après la revolucion etiopiana de 1974, plusors membres de la dinastia foguèron arrestats e aquelei que demorèron en libertat deguèron s'exilar. Dempuei 1991, an tornarmai lo drech de viure en Etiopia e certanei son rintrats s'installar dins lo país.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Oficier

Lo tèrme **oficier** (var. **oficièr**) designa generalament un grop de grades dins una ierarquia de tipe militar. Un oficièr es generalament cargat dau comandament d'una unitat. Pasmens, pòu tanben designar un especialista qualificat dins un domeni precís (oficièr de polícia judiciària en França... etc.). Lo tèrme es pereu utilizat au sen d'òrdres onorifics per designar certanei rengs (oficièr de la Legion d’Onor... etc.) ò per designar certanei categorias ancianas de domètges.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Evòri

L**'evòri** es una substància dura, blanca e opaca qu'es la matèria principala dei dents e dei defensas d'animaus coma l'elefant, l'ipopotam, lo mòrsa, lo narvau ò lo facocher. Es formada de dentina e es essida de la mineralizacion de la maire extracellulària de la dent ò de la defensa per leis odontoblasts (cellulas intèrnas de la dent). En fòra de son ròtle biologic, es una matèria utilizada dempuei la Preïstòria per l'èsser uman per escultar d'objèctes. Pasmens, en causa de la disparicion progressiva deis elefants, que son caçats per sei defensas d'evòri, de restriccions fòrça importanta son intradas en vigor en 1989 per limitar e contraròtlar son comèrci.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Roberto Ivens

thumb|250px|Roberto Ivens en 1885
**Roberto Ivens** (Ponta Delgada, 12 de junh de 1850 – Oeiras, 28 de genièr de 1898) foguèt un oficièr de la marina portuguesa, geograf, administrador colonial e explorador portugués. 

## Biografia
Roberto Ivens nasquèt en 1850 a Ponta Delgada, capitala d’Açòres dins una familha de classa mejana. Era filh de Júlia Margarida de Medeiros Castelo Branco, que veniá d'una familha modèsta e de Robert Breakspeare Ivens, sortit d'una familha amonedada de mercadièrs angleses.