Mohandas Karamchand Gandhi

## Biografia

### Jovença e formacion

Mohandas Karamchand Gandhi naissèc lo 2 d'octòbre de 1869 a Porbandar, una vila costiera de Gujarat, au sen d'una familha aisaa de la casta dels *[[vaishyas]]* (« marchands »). Son paire, Karamchand Gandhi (1822-1885), èra un foncionari que venguèc *dewan* dels principats de Porbandar puei de Rajkot. Sa maire, Putlibai, èra una femna piosa observant d'un biais atentiu los rites indós. Pasmens, es pauc coneissua per los istorians. Es dins aqueu quadre familhau que Gandhi foguèc influenciat per los principis de l*'[[ahimsa]]* (non-violéncia), de la tolerància religiosa e dau vegetarianisme.

Segon Gandhi eu meteis, foguèc pas un bòn escolan durant son enfança, mas sos resultats se melhorèron après son intraa au collegi. A 13 ans, foguèc maridat segon la tradicion amb Kasturba Makhanji (1869-1944). Lo pareu aguèc quatre enfants : Harilal Gandhi (1888-1948), Manilal Gandhi (1892-1956), Ramdas Gandhi (1897-1969) e Devdas Gandhi (1900-1957). Pasmens, aqueu maridatge precòce marquèc prefondament sa relacion amb la sexualitat, çò que menèc mai tard a son adopcion de la chastetat volontària (*[[brahmacharya]]*) coma practica espirituala.

Après la mòrt de son paire en 1885, Gandhi partiguèc a Londres per estudiar lo drech. Aqueu sejorn en Anglaterra foguèc determinant que descurbèc la traduccion anglesa dau *[[Bhagavadgita]]*, un texte fondamentau de l'indoïsme qu'es sovent presentat coma un abreujat de la doctrina vedica. S'interessèc alora a las religions indianas. Intrèc pereu en contacte amb de militants vegetarians, estudièc la dietetica e faguèc partia de la *[[Vegetarian Society]]*. Aquò li permetèc d'obtenir una prumiera experiéncia dau foncionament interne d'una organizacion. En 1891, foguèc diplomat avocat e decidèc de s'entornar en Índia. Pasmens, en causa de sa manca d'experiéncia, deguèc rapidament barrar son gabinet a Bombai. Puei, trabalhèc dins lo gabinet de son fraire a Rajkot fins a un incident amb un foncionari britanic, Charles Ollivant (1846-1928), que refusèc d'intervenir en favor de son fraire dins un afaire de raubament.

### Lo periòde sud-african

[thumb|right|Fotografia de Gandhi en [1909.]]

En 1893, Gandhi acceptèc una mission juridica d'un an en Sud-Africa per lo còmpte d'una companhiá marchanda indiana. Pasmens, aquela mission se transformèc en un sejorn de 21 ans que foguèc determinant per la formacion de sa pensaa politica e espirituala. D'efiech, Gandhi i descurbèc rapidament la violéncia dau sistèma racista impausat per los Britanics e los Boers a las populacions non europeas. Gandhi raportèc plusors incidents fondators dins son autobiografia. Lo mai important foguèc son expulsion d'un compartiment de prumiera classa d'un tren entre Durban e Pretòria en causa de sa raça. Durant un autre incident, Gandhi auriá refusat d'enlevar son turban dins un tribunau. Aquelas umiliacions o decidèron de luchar còntra las discriminacions que tochavan los Indians de Sud-Africa. Per exemple, après un corrier adreiçat a la direccion de la companhiá de chamin de ferre, obtenguèc que los Indians « correctament vestits » poguesson viatjar en prumiera o en segonda classa.

Segon l'autobiografia de Gandhi, la comunautat indiana de Sud-Africa li demandèc de demorar dins lo païs per defendre sos interès. Pasmens, aqueu passatge sembla fòrça romançat que los Indians avián ja una bòna idea de la politica de menar per protegir sos drechs. En 1894, Gandhi participèc a la fondacion dau Natal Indian Congress, una organizacion destinaa a combatre las discriminacions còntra los Indians en Sud-Africa. Secretari dau movement, aguèc un ròtle important dins l'unificacion politica de la comunautat indiana sud-africana, çò que li permetèc de denonciar los limits impausats a l'imigracion indiana en Natal (*[[Immigration Law Amendment Bill]]*, ''Immigration Restriction Act'' de 1897) o l'obligacion legala impausaa als Indians de donar lors emprentas digitalas per obtenir un permés de circulacion (*[[Black Act]]*). Durant mai de detz ans, utilizèc unicament de mejans legaus per combatre aquelas injustícias (peticions, campanhas de premsa, etc.). En 1897, au retorn d'un viatge en Índia, un trebulum organizat per de blancs e de negres sud-africans assajèc d'empachar lo desbarcament de son naviri a Durban. A aquela ocasion, Gandhi refusèc de portar planja còntra los descaladaires, principi que venguèc una basa de son accion politica.

Convencut de la possibilitat per los Indians d'obtenir una plaça digna dins l'Emperi Britanic, Gandhi multipliquèc las accions destinaas a demostrar la fidelitat de la comunautat indiana a la politica britanica. Durant la Segonda Guerra dels Boers (1899-1902), organizèc un còrs d'ambulanciers de  òmes que participèc au conflicte dins lo camp britanic. Participèc personalament a la batalha de Spion Kop. En 1906, durant la revòuta zolo de 1906, Gandhi tornèc una unitat de baiardiers destinaa a sostenir las fòrças britanicas. Pasmens, la situacion dels Indians de Sud-Africa se melhorèc pas. Au contrari, en setembre de 1906, las autoritats de Transvaal votèron una lei exigissent l'enregistrament obligatòri de tota la populacion indiana e chinesa de la colonia.

Per luchar còntra aquela decision, Gandhi adoptèc per lo prumier còp lo metòde dau *[[satyagraha]]* (« fòrça de la vertat »). Inspirat per las ideas de l'ascèta Shrimad Rajchandra (1867-1901), es un principi de resisténcia e de contestacion basat sus la non-violéncia e la desobeïsséncia civila. Aquò menèc a una lucha de set ans. De miliers d'Indians e de Chinés, compres Gandhi eu meteis, foguèron emprisonats, foitats e de còps tuats per aver refusat de s'enregistrar, organizat de grevas o refusat d'obeïr a las autoritats. Pauc a cha pauc, l'opinion publica reagissèc violentament als metòdes extremament durs emplegats per reprimir los manifestants asiatics pacifics. Finalament, lo generau Jan Smuts, que dirigissiá los afaires corrents de la colonia, acceptèc de negociar un compromes en 1914. Los maridatges non crestians venguèron tornarmai legaus e un taxa de tres liures impausaas als Indians que volián venir de trabalhaires liures foguèc abolia.

Durant aqueu periòde, la pensaa de Gandhi evolucionèc amb la lectura de l'òbra de l'escrivan John Ruskin (1821-1900). En 1904, crompèc una ferma dins la region de Phoenix e chambièt de mòde de vida (practica dau june, realizacion de pretzfachs reservats a las castas bassas, etc.). Adoptèc sa concepcion de la chastetat volontària en 1906 e publiquèc en 1909 *[[Hind Swaraj]]*, un libre denonciant la civilizacion occidentala e prepausant una vision d'Índia independenta fondaa sus una economia rurala autosufisenta. Comencèc pereu una correspondéncia amb Leon Tolstoï (1828-1910). Aquelas transformacions li donèron una reputacion d'integritat que li permetèron de venir l'avocat dels marchands indians mai riches de Sud-Africa e d'obtenir de revenguts considerables. Pasmens, refusèc pauc a cha pauc los avantatges materiaus ligats a aquela situacion per chausir un mòde de vida simple.

### Lo retorn en Índia e los prumiers combats

Gandhi tornèc en Índia en 1915 a la demanda de Gopal Krishna Gokhale (1866-1915), un dels chefs de l'Indian National Congress. Fondat en 1885, aqueu movement aviá per objectiu de favorizar l'integracion dels Indians educats au sen de l'Emperi Britanic. Pasmens, venguèc pauc a cha pauc mai radicau e favorable a de reformas socialas e politicas d'amplor dau sistema coloniau. Gokhale èra una figura dels partisans d'evolucions socialas, mas s'opausava pas a l'existéncia de las Índias Britanicas. Seguissent sos conseus, Gandhi comencèc de viatjar en Índia per descurbir lo païs.

En 1917, Gandhi organizèc sos prumiers combats en Champaran e en Kheda. Dins las doas regions, identiquèc una importanta populacion de trabalhaires agricòlas paures (servs, trabalhaires sensa terra, proprietaris paures) que devián trabalhar au profiech de grands proprietaris, sovent britanics, per cultivar de produchs destinats a l'exportacion (indi, etc.). La misèria i èra extrema que los revenguts reversats als trabalhaires èran fòrça febles. Amb l'ajuda de Vallabhbhai Patel (1875-1950), estudièc lo territòri e achampèc de volontaris per netejar los vilatges, construire d'escòlas e d'espitaus e dirigir de protestacions còntra los problemas sociaus locaus e una aumentacion dels impòsts decidia per las autoritats britanicas. En Champaran, lo poder foguèc susprés e acceptèc rapidament de negociar quauques concessions. En Kheda, una campanha de cinc mes de refús de pagar las taxas localas permetèc d'obtenir l'abandon dau projecte de taxa suplementària, la liberacion dels manifestants arrestats e la dubertura de negociacions pus larjas entre l'administracion locala e Vallabhbhai Patel.

Durant la Prumiera Guerra Mondiala los Britanics avián promés de reformas dau sistema coloniau que foguèron jamai aplicaas. Aquò favorizèc l'emergéncia de movements nacionalistas mai radicaus dins mai d'una region. Per los combatre, adoptèron en 1919 la lei Rowlatt, un texte que permetiá a las autoritats d'arrestar los Indians sospechats de sedicion e de los detenir dos ans sensa procès. Gandhi rejonhèc la lucha còntra aquela lei en aplicant tornarmai la *[[satyagraha]]*.

### La lucha per l'independéncia

### Lo partiment de las Índias e l'assassinat

## Pensaa e eiretatge

### La pensaa de Gandhi

### L'eiretatge e l'influéncia culturaus de Gandhi

## Annexas

### Ligams intèrnes


* Filosofia indiana.
* Índia.
* Movement independentista indian.
* Nehru (Jawaharlal).
* Partiment de las Índias.
* Raj Britanic.
* Ruskin (John).
* *[[Satyagraha]]*.
* Tolstoï (Leon).


### Bibliografia

### Nòtas e referéncias