open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pin

Un **pin** es un arbre del genre *Pinus*, de la meteissa familha que los avets, los cèdres e las piceas entre autras.

## Morfologia
Los pins son d'arbres de fuèlhas perennas, generalament de pètge drech e anautit.

Las fuèlhas an una forma d'agulha caracteristica e s'amassan en grops de doas a cinc unitats en pichonas branquetas.

## Espècias principalas de pins
Region europèa e mediterranèa :
* *Pinus brutia*
* *Pinus canariensis* 
* *Pinus cembra*
* *[[Pinus halepensis]]* (pin d'Alèp)
* *Pinus heldreichii*
* *Pinus mugo* 
* *[[Pinus nigra]]* (pin Negre)
* *Pinus peuce*
* *Pinus sylvestris*
* *[[Pinus pinea]]* (pinhièr) 
* *[[Pinus pinaster]]* (pinastre) 

;Asia:
* *Pinus amamiana*
* *Pinus armandii*
* *Pinus bhutanica*
* *Pinus bungeana*
* *Pinus dalatensis*
* *Pinus densata*
* *Pinus densiflora*
* *Pinus eremitana*
* *Pinus fenzeliana*
* *Pinus fragilissima*
* *Pinus gerardiana*
* *Pinus henryi*
* *Pinus hwangshanensis*
* *Pinus kesiya*
* *Pinus koraiensis*
* *Pinus krempfii*
* *Pinus latteri*
* *Pinus luchuensis*
* *Pinus massoniana*
* *Pinus merkusii*
* *Pinus morrisonicola*
* *Pinus orthophylla*
* *Pinus parviflora*
* *Pinus pumila*
* *Pinus roxburghii*
* *[[Pinus sibirica]]*
* *Pinus squamata*
* *Pinus tabuliformis*
* *Pinus taiwanensis*
* *Pinus thunbergii*
* *Pinus uyematsui*
* *Pinus wallichiana*
* *Pinus wangii* (sin. *Pinus kwangtungensis*)
* *Pinus yunnanensis*

;Canadà e Estats-Units
* *Pinus albicaulis*
* *Pinus aristata*
* *Pinus attenuata*
* *Pinus balfouriana*
* *Pinus banksiana*
* *Pinus clausa*
* *Pinus contorta*
* *Pinus coulteri*
* *Pinus echinata*
* *Pinus edulis*
* *Pinus elliottii*
* *Pinus flexilis*
* *Pinus glabra*
* *Pinus jeffreyi*
* *Pinus lambertiana*
* *Pinus longaeva*
* *Pinus monophylla*
* *Pinus monticola*
* *Pinus muricata*
* *Pinus palustris* 
* *Pinus ponderosa* (sin. *Pinus washoensis*)
* *Pinus pungens*
* *Pinus radiata* 
* *Pinus reflexa*
* *Pinus remota*
* *Pinus resinosa*
* *Pinus rigida*
* *Pinus sabineana*
* *Pinus serotina*
* *Pinus strobus*
* *Pinus taeda*
* *Pinus torreyana*
* *Pinus virginiana*

;America del Sud 
* *Pinus apulcensis*
* *Pinus arizonica*
* *Pinus ayacahuite*
* *Pinus caribaea*
* *Pinus cembroides*
* *Pinus chiapensis*
* *Pinus cooperi*
* *Pinus cubensis*
* *Pinus culminicola*
* *Pinus devoniana* (sin. *Pinus michoacana*)
* *Pinus durangensis*
* *Pinus engelmannii*
* *Pinus estevezii*
* *Pinus gordoniana* (sin. *Pinus douglasiana*)
* *Pinus greggii*
* *Pinus hartwegii*
* *Pinus herrerae*
* *Pinus hondurensis* (sin. *Pinus caribaea* var. *hondurensis*)
* *Pinus jaliscana*
* *Pinus johannis*
* *Pinus lawsonii*
* *Pinus leiophylla*
* *Pinus lumholtzii*
* *Pinus maximartinezii*
* *Pinus maximinoi* (sin. *Pinus tenuifolia*)
* *Pinus montezumae*
* *Pinus nelsonii*
* *Pinus occidentalis*
* *Pinus oocarpa*
* *Pinus patula*
* *Pinus orizabensis*
* *Pinus pinceana*
* *Pinus praetermissa*
* *Pinus pringlei*
* *Pinus pseudostrobus*
* *Pinus quadrifolia*
* *Pinus rzedowskii*
* *Pinus strobiformis*
* *Pinus tecunumanii*
* *Pinus teocote*
* *Pinus tropicalis*
Maneton

**Maneton** (en grèc : Μανέθων, Μανέθως) que ho un prèste egipcian vadut a Sebennytos qui viscó au sègle -III durant los regnats deus purmèr rei Lagides d'Egipte. Qu'ei conegut com istorian autor d*'Ἀιγυπτιακά* (ua istòria d'Egipte) e la soa òbra qu'a transmès noms e dinastias deus ancians monarcas d'Egipte. 

Deu punt de vista istoric aquesta òbra qu'ei ua de la hont principaus entà conéisher la succeccion deus faraon e de las loas dinastia e tanben las duradas deus lors regnats. Aquesta hont que's pòt alavetz confrontar dab autas listas com la Lista Reiau d'Abidòs o lo Canon Reiau de Turin. 

L'òbra istorica de Maneton qu'ostend totun au mens duas flaquessas : qu'ei ua òbra de propaganda monarquica abans d'estar ua òbra scientifica e tanben que ns'ei estada transmesa indirectament peus escrits latins de Sextus Julius Africanus e d'Eusebius de Caesarea.
Quefrèn

**Quefrèn** (en grèc : Χεφρήν - *Chefrḗn,* en egipcian antic *ḫꜥ.f-rꜥ*) que ho un faraon de la IVau dinastia egipciana qui rengè au sègle -XXVI. Qu'ei mei que mei famós per'mor de la soa piramida monumentau qui e la segonda en talha enter las tres Piramidas de Giza (en perspectiva que sembla sovent estar mei hauta que la Grana Piramida de Queòps). La soa cara que sere representada suu cap deu Gran Esfinx de Giza.

Que ho l'espós de la regina Meresankh III (sepelida dens un mataba au ras de la piramida de Quefrèn).

La soa succession qu'ei insegura per'mor deus conflictes aparents de succession enter los hilhs de Queòps ; en tot cas sia directament, sia parallelament sia après d'autes reis Micerinos que pugè suu tròne.

## Nom de Rei de Hauta e Baisha Egipte en escritura [[ieroglifs egipcians|ieroglifica]] : Quefrèn



## Hont
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988.
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Conte de Sanehat

Lo **Conte de Sanehat** qu'ei ua narracion de l'Egipte antica.

## Resumit

La narracion que conta l'exili en Siria d'un cortesan egipcian aperat Sanehat a la mort deu son rei : lo faraon Amenemhat I (designat explicitament peu son nom de rei de Hauta e Baisha Egipte *Sehetepibtaoí*). Sanehat qu'acompanha lo princi e futur faraon Senosert I ; que cranh per la soa vita per'mor d'ua conspiracion contre lo son mèste qu'audeish accidentaument e que s'escapa. Dens lo son navèth país que vad ua importanta persona : un capdau que l'adopta en lo balhant la soa hilha, tèrras, òmis ; acerà Sanehat que's basteish ua familha dab numerós hilhs qui vaden eths medish poderós capdaus. Sanehat, eth, qu'ei un poderós militar. Un dia, un poderós Sirian que'u miaça entà prené'u tot lo son ben e Sanohat que'u deu véncer en duel. Los sirians (e sustot las hemnas) que cranhen per Sanehat per'mor de la soa popularitat. Victoriós, Sanohat que'u aucit e que vad enqüèra mei ric dab lo ben deu son rivau. Qu'a tot çò qui's pòt aver en Siria, mes totun que regreta Egipte. qu'obtien lo perdon deu son rei. Que tòrna en Egipte en deishant lo son clan en poder deus sons hilhs. En Egipte qu'ei arrecebut dab amor peu rei e que torna préner la soa plaça de cortesan.

## Versions

Lo conte de Sanehat que ns'ei parviengut dens un gran nombre de versions egipcianas anticas qui testimònian d'ua grana escaduda e d'ua fama de las granas. Dens lo son tractament que bremba quitament lo tèma de l'exili de Josèp dens la Bíblia.

## Genre

La narracion que sembla estar compausada en vers e que presenta caracteristicas epicas. Dilhèu b'èra declamat oraument.

## Adaptacions modèrnes

Dens la cultura occidentau populara Sanehat que ho transcrivut *Sinoé* e aqueste conte que ho adaptat en 1949 un roman (*Sinoé l'egipcian*) de l'escrivan finlandés Mika Waltari e adaptat peu cinèma hollywoodian en *The Egyptian* (*L'egipcian*) de 1954 ; aquesta adaptacion que transpausa lo raconte originaument escadut a la debuta de la XIIau dinastia dens lo contèxte de la XVIIIau dinastia dab la caduda d'Amenòfis IV.

## Ligam extèrne
*http://jennycarrington.tripod.com/JJSinuhe/ Site en anglés dab la lista de las diferentas versions, transcripcions en ieroglifs deu manescrit de Berlin, transcripcion fonetica e traduccion.
Conte deu pagés eloquent

Lo **Conte deu pagés eloquent** qu'ei ua òbra de la literatura egipciana antica on lo protagonista qu'ei un pagés aperat Khonanop qui va entà Egipte dab lo son aso entà véner la soa mercaderia. En bèth passar per las tèrras d'un nòble aperat Rensi. Lo son administrador que fòrça lo pagés a deteriorar lo ben de Rensi entà'u préner l'aso e lo har trucar. Lo pagés que's planh a Rensi qui ei impressionat peu son biais de pleitejar. Lo pagés que pleitejarà devant lo quite faraon abans de's véder tornar lo son ben e de's har autrejar la foncion d'administrador.

## Ligam extèrne
*https://web.archive.org/web/20120802004951/http://www.rostau.org.uk/ep/index.html Tèxte ieroglific dab transcripcion e traduccion telecargable en PDF.
Amenemhat I

**Amenemhat I** que ho lo purmèr faraon de la XIIau dinastia egipciana.

## Titulatura
*Nom de Her :


*Nom de Rei de Hauta e Baisha Egipte :


## Literature
* Wolfgang Kosack: *Berliner Hefte zur ägyptischen Literatur 1 - 12*: Teil I. 1 - 6/ Teil II. 7 - 12 (2 Bände). Paralleltexte in Hieroglyphen mit Einführungen und Übersetzung. Heft 9: Die Lehre des Königs Amenemhet I. an seinen Sohn. Verlag Christoph Brunner, Basel 2015. ISBN 978-3-906206-11-0.
IIIau dinastia egipciana

La **III dinastia egipciana** qu'ei la purmèra de l'Empèri Ancian. Lo son rei mei famós qu'ei de segur lo faraon Djòser qui s'a hèit bastir la piramida mei anciana (qui ei egaument lo monument de pèira mei ancian conegut au monde). Menfis que ho la soa capitala.

La succession deus reis d'aquesta dinastia b'ei pas clara a despart de Djòser (plan famós e dab un monument plan documentat) e de Honí qui sembla clarament estar lo darrèr. L'enjòc entà la poder completar dab seguretat qu'ei de poder acordar la diferentas listas reiaus (totas imprecisas) dab los elements arqueologics. 

## Reis de la III dinastia
* Nebka
* Djòser
* Sekhemkhet
* Khaba
* Neferkara
* Honí

## Galeria

Imatge:ReliefFragmentOfPharaohSanakht-BritishMuseum-August21-08.jpg|Nebka, Ashmolean Museum
Imatge:Djoser statue.jpg|Djòser, Musèu deu Caire
Imatge:Huni-StatueHead BrooklynMuseum.png|Honí, Brooklin Museum
Mirante do Vale

right|thumb|250px|Mirante do Vale

**Mirante do Vale** es un gratacèl de São Paulo de 51 nivèls, a una nautor de 170 mètres e la construccion foguèt acabada en 1960, es encara a l'ora d'ara lo pus grand gratacèl de Brasil.

## Ligams extèrnes
* Mirante do Vale
* Mirante do Vale Emporis
* Mirante do Vale SkyscraperPage
Djer

**Djer** que ho lo tresau o lo dusau faraon de la I dinastia egiciana. Aquesta posicion qu'ei controversada per'mor no's sap pas se los dus reis precedents (Meni e Her-Aha) b'èran vertaderament duas personas diferentas.

Que seré estat lo hilh de Her-Aha e lo son regnta qu'auré començat de cap a -3100. Qu'èra un rei deu periòde tinita e Tinis que ho justament la soa capitala. Com lo autes rei de la soa dinastia que ho sepelit dens la necropòli d'Abidòs (a Umm el-Qa'ab). 

Nicolas Grimal que considera que lo son regnat e sembla estar estat ua tempsada de prosperitat e que los sons cortesans que's hen sepelir au ras de son tombèu çò qui balharé un purmèr testimoniatge de la tradicion de continuitat de l'autoritat deu faraon dens l'aute monde suus sons subjèctes. 

Her-Djer qu'èra lo son nom de Her, e lo son nom de Sa-Ra b'èra **Iti** (e qu'apareish atau dens la Lista Reiau d'Abidòs).

En ieroglifs Iti que s'escriu : 

## Honts
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988.
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Oadji

**Oadji** (nom ipotetic interpretat peu hèit qu'èra escrivut dab lo ieroglif qui representa ua sèrp, *oadj* en egipcian antic) que ho un faraon de la I dinastia durant lo periòde Tinita.

Com tots los autes faraons de la soa dinastia que ho sepelit dens la necropòli d'Abidòs (qui èra alavetz Tinis, la soa capitala).

Oadj qu'èra lo son nom de Her, e lo son nom de Sa-Ra b'èra **Ita** (e qu'apareish atau dens la Lista Reiau d'Abidòs - *Itoui* dens lo Canon Reiau de Turin).

En ieroglifs Ita que s'escriu : 

## Honts
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988.
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Den

**Den** o **Her-Den** que ho un faraon de la I dinastia egipciana durant lo periòde tinita. Com los autes reis d'aquesta dinastia, Tinis qu'èra la soa capitala e que ho sepelit dens la necropòli d'aquesta ciutat (au ras d'Abidòs) a Umm el-Qa'ab.

Lo son nom de Her qu'èra Her-Den e lo son nom de Sa-Ra (mentavut suber la Lista reiau d'Abidòs qu'èra Semti o Septi.

En ieroglifs Septi que s'escriu 

Nicolas Grimal que situa lo son regnat enter -3050 e -2995. Aqueth regnat qu'auré començat per la regéncia de la soa mair Mernet o Meretnet ("l'aimada de Net). Grimal parla d'un regnat "gloriós" dab campanhas en Asia, ua organizacion administrativa renforçada, riquessas de las granas e l'emplec peu purmèr còp atestat d'un Nom de Nisot Biti (Rei de Hauta e Baisha Egipte hornit aus dus autes noms de la soa titulatura) e de pèira dens ua partida deu son tombèu.

## Honts
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988.
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Adjib

**Adjib** que ho un faraon de la I dinastia egipciana durant lo periòde tinita. que ho lo successor deu long regnat deu rei Den. Com lo son predecessor que celebrè ua hèsta Sed (ua mena de jubilèu - justificat dens aqueth cas per la soa etat - destinat a reviscolar lo rei e a provar la soa vigor).

Nicolas Grimal que situa lo son regnat enter : -2995 e -2960.

Dens la Lista Reiau d'Abidòs qu'apareish dab lo son nom de Sa-Ra Merbiap :


## Honts
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988.
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Semerkhet

**Semerkhet** que ho un deus darrèrs faraons de la I dinastia egipciana. Eth e lo son predecessor Adjib que succedín au long regnat de Den e que sembla que i aja avut trobles dens aquesta succeccion puish que los nom deus dus monarcas que's tròban a còps desfaçats (dilhèu mutuaument per rivalitat ?). En tot cas, lo son successor Qaa que ho lo darrèr rei de la dinastia.

## Honts
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988.
* Shaw, Ian. *The oxford history of ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Qaa

**Qaa** que ho lo darrèr faraon de la I dinastia egipciana durant lo periòde tinita. Qu'èra lo successor e dilhèu lo hilh deu rei Adjib. 

Lo son tombèu d'Umm el-Qa'ab que ho horrucat en 1991 e 1992 e sagèth de Hetepsekhemoi qu'i hon trobats ; que's pensa qu'aquò muisha ua continuitat enter lo dus faraons de dinastias diferentas e dilhèu que lo segon e aja acabat lo tombèu deu purmèr.

Lo nom de Sa-Ra de Qaa mentavut sus la Lista Reiau d'Abidòs qu'ei Qebah :


Nicolas Grimal qu'acaba lo son regnat en -2950.

## Honts
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988.
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Her-Aha

**Her-Aha** (en egipcian ieroglific "Her lo combatent") que ho un faraon de la I dinastia egipciana, durant lo periòde tinita de l'istòria de l'Egipte antica. 

Per la Pèira de Palèrme b'ei lo purmèr faraon. Aquesta mencion que pausa la question de la soa relacion dab lo rei Meni considerat com lo conquestaire de la Baisha Egipte e com l'unificador de la Hauta e de la Baisha Egipte (Her-Aha poderé estar lo son hilh, successor o quitament la medisha persona dab dus noms). 

Dens la Lista Reiau d'Abidòs qu'ei mentavut après Meni e abans Iti (aute nom de Djer) e dab lo nom de **Teti** : 

De tot biais, la question de l'unificacion d'Egipte sembla tostemps d'actualitat durant lo regnat de Her-Aha puish que lo nom de la soa esposa qu'èra Nethetep ("Net qu'ei en patz", Neith estant ua de la màger divessas deu Dèlta, en Baisha Egipte). Qu'esposè tanben las reinas Benerib e Khenthap, aquesta darrèra que serè la mair deu son hilh e eretèr Djer.

Nicolas Grimal que situa lo son regnat enter -3125 e -3100 e que soslinha que seré estat un regnat de pacificacion interiora mes dab campanhas contre los pòbles vesins de Libia (a l'oest) e de Nubia (au sud).

Com tots los rei de la I dinastia, que ho sepelit dens la necropòli d'Abidòs (suu lòc actuau de Umm el-Qa'ab - Tinis, au ras d'Abidòs, qu'èra la soa capitala - ).

## Honts
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Pèira de Palèrme

La **Pèire de Palèrme** qu'ei ua placa monumentau de basalte on son marcats (sus la duas caras) los noms deus purmèrs sobeirans (mitologicss o reaus) de l'Egipte antica en bèth mentàver los noms deus monarcas desempuish la I dinc a la V dinastia.

Qu'ei datada per aquesta rason de la V dinastia egipciana. 

Que ho aquesida en 1877 peu Musèu de Palèrme e, au cors deu sègle XX mantuns autes tròç que hon descobèrts ; la loa apartenença a la Pèira de Palèrme qu'ei sovent discutida, com ac ei tanben lo contiengut informatiu d'aqueth document oficiau e de propaganda. Que demòra de tot biais ua hont d'informacion suber un periòde ancian e mauconegut de l'istòria egipciana qui's pòt confrontar dab d'autes honts de dats.

Segon Nicolas Grimal, la lista deus sobeirans reaus qu'i ei aubèrta dab lo rei Her-Aha.
Umm el-Qa'ab

**Umm el-Qa'ab** qu'ei lo lòc on e's tròba la necropòli reiau de la I dinastia egipciana (dab quauques tombèu de la II)dens l'antica ciutat de Tinis, au ras d'Abidòs. Lo lòc qu'acessa tanben tombèu de membres de la familha reiau e de membres de las loas corts.

Segon Kathryn A. Bard, autora deu capítol *The emergence of the egyptian state* dens lo *Oxford History of Ancient Egypt* las tombas de quauques reis de la I dinastia que muisharén mòstras de sacrifici d'umans (escanats) e d'animaus vodats a servir lo faraon dens la soa existéncia dens l'aute monde. Que sia exacte o pas, aquesta tradicion non ho pas practicada au mens a partir de las dinastia posterioras on los defunt  e hon sepelits dab oshabtis : figurinas qui devèvan servir lo defunt. Bard que cita 33 gojats e 7 leons sepelits (e, segon era executats) dens la tomba de Her-Aha. En tot cas, totas la tobas deus faraons d'aquesta dinastia que son acompanhadas de tombas de servitors e/o de bèstias. 

La descobèrta en 1990 de dus batèus qu'illustra tanben dilhèu la practica de'us emplegar dens la ceremonia de sepeliment e tanben la credença que lo defunt soqui las aigas deu Non abans d'arribar dens lo monde de Mei Enlà.
Tinis

**Tinis** (deu grèc egaument aperada Tis) qu'ei ua anciana ciutat egipciana considerada com la capitala de la Ièra dinastia e parciaument de la IInda dinc au son remplaçament au prohèit de Menfis.

Qu'ei mentavuda per Maneton e que's considera que's trobava près deu lòc de la ciutat d'Abidòs. En favor de la soa existéncia e de la soa localizacion que's cau mentàver la preséncia de la necropòli reiau de las Ièra e IIau dinastias egipcianas a Umm el-Qa'ab e tanben la descoberta de la Paleta de Narmer (qui evoca lo rei Narmer considerat sia com lo purmè faraon de la Ièra dinastia sia com lo predecessor d'aquesta dinastia) près d'Abidòs.

Tinis que da lo son nom au periòde tinita de l'istòria de l'Egipte antica : lo temps de las duas purmèras dinastias precedent l'establiment de l'Ancian Empèri egipcian.
Hetepsekhemoi

**Hetepshemoi** (en egipcian antic "Las duas potèncias son en patz) que ho lo purmèr faraon de la II dinastia egipciana e successor deu rei Qaa.

L'istorian egipcian de lenga greca Maneton que l'apera Boetos e que conta que durant lo son regnta un terratrem segotí Per Bastet en bèth aubrir la soa tèrra qui engolí numerosas victimas. Arren b'ei pas jamei viengut confirmar aqueth raconte escrivut mantuns sègles après deu temps de Hetepsekhemoi.

Lo son nom de Sa-Ra qu'èra Baoneter segon la Lista Reiau de Saqqara : 
e Bedjaó segon la Lista Reiau d'Abidòs : 

## Honts
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988.
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Serekh

En escritura ieroglifica anciana e dens los noms de la titulatura deus faraons mei ancians un **Serekh** qu'ei ua representacion grafica d'ua façada de palais dab ua encinta on ei marcat lo nom de Her deu faraon e qui ei coroada d'ua haucon simbòl deu diu Her (Òrus). 

A la fin de la segonda dinastia aquesta representacion de Her que ho remplaçada (puish juntat au) peu diu Seth çò qui ei interpretat com un testimoniatge d'un conflicte intèrne puish que dens la mitologia ambs diu que s'opausan atau com s'opausan las loas regions.
Lista Reiau de Saqqara

La **Lista Reiau de Saqqara** qu'ei conservada dens lo Musèu deu Caire. Que mentau los noms de 47 faraons qui s'i pòden enquèra léger; d'autes noms que son perduts per'mor deu mau estat deu document. Que ho trobada en 1861 dens la tomba de Tjenri, un haut dignitari de la cort de Ramses II.

Com las autas listas reiaus egicpianas, la lista de Saqqara qu'ei mei que mei que mei un document religiós e de propaganda destinat a celebrar los faraons ancians entà celebrar lo poder contemporanèu. Atau, mantuns noms mancan, e mantuas mencion be son fausas o imprecisas. Totun, qu'ei basadas sus un cèrte nombre de dats istorics e que's pòt atau confrontar dab d'autas listas entà poder expleitar çò de vertaderament istoric.

## Lista deus reis mentavuts dehens la Lista de Saqqara
Jana Novotná

thumb|right|Jana Novotná
**Jana Novotná** foguèt una jogaira de tennis chèca. 

Nascuda lo 2 d'octòbre de 1968 a Brno, anciana Checoslovaquia. Se ganhèt Wimbledon en 1998, en categoria individuala, en dobles se ganhèt mai d'un cop cadun dels tornègs de Grand Chelèm. Foguèt numèro dos del mond, se ganhèt 24 tornègs, tres medalhas olimpicas e la Copa de la Federacion de 1988. Se retirèt en 1999.

Moric lo 19 de novembre de 2017 de las seguidas d'un cancèr dels ovaris.

## Tornègs
* 1988: Adelaïda
* 1989: Estrasborg
* 1990: Albuquerque.
* 1991: Sydney e Oklahoma City.
* 1993: Osaka e Brighton.
* 1994: Leipzig, Brighton e Essen.
* 1995: Linz.
* 1996: Madrid, Zuric, Chicago e Filadèlfia.
* 1997: Madrid, Leipzig, Moscòu e Masters.
* 1998: Wimbledon, Linz, Eastbourne e Praga.
* 1999: Hannover
Nineter

**Nineter** (qu'ei lo son nom de Her) que ho un faraon de la II dinastia durant lo periòde tinita.

## Versions deu [[nom de Nisot-Biti]]

Dens las Listas Reiaus d'Abidòs qu'ei aperat Baneter : 

Dens la Saqqara Baneteró :  

Dens lo Canon Reiau de Turin qu'ei aperat ...neter : 

## Hont
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988.
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Peribsen

**Peribsen** o **Seth-Peribsen** que ho un faraon de la II dinastia durant lo periòde tinita. Que ho sepelit a Abidòs e la soa estela que muisha, enlòc deu haucon simbòl deu diu her un can simbòl deu diu Seth ; en mei d'aquò Peribsen qu'ei absent de las listas reiaus. Nicolas Grimal que perpausa que lo regnat de Peribsem e poderé estar marcat per ua secession deu sud per'mor d'un culte de Ra privilegiat per Nebra. Peribsen qu'auré avut Sekhemib com successor locau.

Qui aja avuda division o pas nada, las causas que tornan dens l'unitat dab lo regnat de Khasekhem, dilhèu dab ua victòria deu nòrd suu sud, mes en tot cas, dab ua union de Her e de Seth au dessus deu son nom. 

## Hont
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988.
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Khasekhem

**Khasekhem** (après **Khasekhemoi** - dab l'emplec deu duau egipcian - ) que ho lo darrèr faraon de la II dinastia.

Qu'aurè reünificat Egipte après la ua temptativa de secession ; los sons predecessors que semblen aver perduda ua partida de la la autoritat au punt que Peribsen escambiè suu son nom lo títol de hilh deu diu Her per hilh deu diu Seth (lo son rivau mitologic e geografic). Après aver tornat unificar Egipte Khasekhem qu'orstendè peu purmèr còp dens l'istòria egpciana ambs dius (simbolizats peu can entà Seth e peu haucon entà Her) au som deu son serekh. Dilhèu per las medishas rasons que passè d'un nom singular a un nom duau : Khasekhemoi (l'egipcian antic que coneish aqueth nombre de 2 a despart deu singular e deu plurau) e atau muisha que ambs dius que regnavan amassas sus un sol país.

Que ho sepelit dens la necropòli reiau d'Umm el-Qa'ab (tombèu V).

La division de l'istòria egipciana en dinastia qu'ei a còps convencionau e ereta de l'istorian Maneton e non refleta sovent pas nada realitat genealogica. Dens lo cas de Khasekhem aquò qu'ei particularament vertadèr puish qu'aqueth b'ei l'ajòu deus faraons seguents tanhents de la III dinastia.

## Noms
* Dens la Lista Reiau d'Abidòs lo son nom de Nisot-Biti qu'ei Djadjai : 
* Dens la Lista Reiau de Saqqara lo son nom de Nisot-Biti qu'ei bebi :  

## Hont
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988.
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Nebra

**Nebra** que ho lo dusau faraon de la II dinastia durant lo periòde tinita e lo purmèr a revindicar lo culte de Ra dens lo son nom. 

Dens las Listas Reiaus d'Abidòs e de Saqqara qu'ei aperat deu son nom de Sa-Ra : kakaó :

## Honts
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988.
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Cate Blanchett

**Catherine Élise "Cate" Blanchett** (n. 1969), es una actritz australiana de cinèma.

## Ligams extèrnes

* Cate Blanchett – Australian Film Commission
Nicolas Grimal

**Nicolas Grimal** (Liborna, lo 13 de noveme de 1948) qu'ei un egiptològ francés vadut en Occitània, hilh deu professor de letras classicas Pierre Grimal.

Agregat de letras classicas en 1971, doctor d'estat en 1984, qu'ei professor d'egiptologia a la Sorbona desempuish 1984. Enter 1989 e 1999 qu'ei estat director de l'Institut Français d'Archéologie Orientale au Caire e desempuish 1990 director deu Centre franco-égyptien d'étude des temples de Karnak.

Qu'ei titular de la cadièra d'egiptologia au Collègi de França desempuish 2000.
Nebka

**Nebka** (o **Senakht** deu son nom de Her) que ho lo purmèr faraon de la IIIau dinastia. Dab eth e dab la soa dinastia comença l'etat classica egipciana coneguda com Ancian Empèri egipcian.

Qu'ei mentavut dens un deus contes deu Papir de Westcar.

## [[Nom de Nisot-Biti]]
* Dens la Lista Reiau d'Abidòs Nebka qu'ei marcat  atau :

## Hont
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988.
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Tiati

Lo **tiati** qu'èra un haut foncionari deu faraon dens l'antica Egipte. Aquesta foncion que he la soa aparicion durant l'Ancian Empèri. Qu'èra ua mena de purmèr ministre en carga de l'administracion deu país e deus ahars deu faraon. Los purmèrs Tiati qu'èran gessits de la familha reiau (autes hilhs de l'anacian farons, hrairs o miei hrairs deu lor faraon) ; devath lo regnat de Seneferó lo prince Nefermaat que ho nomat Tiati. Après que's causín enter los nòbles (probablement d'origina reiau) e la foncion que's passava de còps de generacion en generacion.

Foncion adnministrativa màger a la debuta, lo Tiati que ho chic a chic en concurréncia dab d'autes dignitaris qui's vedó hidar mission màgers dab la pujada lenta deu poder deus nòble  qui miè a la fin de l'Ancian Empèri egipcian.

Dens lo monde occidentau modèrne, ua vision orientalista e orientada de l'istòria que miè a'u designar dab la paraula *vizir* en referència a l'administracion tradicionau d'ua partida deu monde musulman.

En egipcian ieroglific Tiati que s'escrivèva :TA-t:Z1 o tanben O16-E17-G47-A1
Sekhemkhet

**Sekhemkhet** o **Teti** que ho un faraon de la III dinastia.

Nicolas Grimal qu'inversa las posicions de succession de Sekhemkhet e de Khaba.

## Nom
* Dens la Lista Reiau d'Abidòs Teti qu'ei marcat : 
* Dens la Lista Reiau de Saqqara Teti qu'ei marcat :  
* Dens lo Canon Reiau de Turin Teti qu'ei marcat :  

## Hont
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988.
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Khaba

**Khaba** foguèt lo quatren faraon de la dinastia III d'Egipte (c. 2638 aC). Manethó Comentèt, segon Juli African, que Mesocris va regnar dètz e sèt ans. Lo se cita en lo canon de Turin coma Hu (dyefa), amb un reinatge de sièis ans. En la lista reiala de Abidos, figura coma Sedyes, mas en la lista reiala de Saqqara i apareis pas. Governariá solament un brèu periòde, e seriá lo sieu successor Neferkara.

## Testimònis de la siá epòca
Se li atribuissi la piramida estratificada, inacabada, situada a Zawyet a lo-Aryan. Lo sieu nom s'es trobat grauat en qualques concas de pèira a Zawyet lo-Aryan.

## Nòtas e referéncias

*  
*
Neferkara

**Neferkara** que ho un faraon de la III dinastia egipciana.

En egipcian ieroglific Neferakara que vòu díser lo "Bèth Ka de Ra" e que s'escriu : 
:

## Ligams intèrnes

## Bibliograifa

* **[[francés|(fr)]]** Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988.
* **[[anglés|(en)]]** Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.

## Nòtas e referéncias
Selena

***Selena Quintanilla-Perez*** (n. 1971 d. 1995) es una famosa cantaira pop e tanben dels Estats Units d'America.
Arrondiments d'Alèir

Lo departament francés d'Alèir a 3 arrondiments:
* Molins - solas quauquas comunas au Sud son de lenga occitana
* Montluçon - majoritàriament occitan
* Vichèi - majoritàriament occitan

## Demografia

Populacion : INSEE, .

## Istòria

A la creacion dels arrondiments, en 1800, Alèir n'aviá 4:
* Gatnat
* Molins 
* Montluçon
* La Paliça

En 1926, l'arrondiment de Gatnat es suprimit. Los chantons de Gatnat e Escuròlas passan a l'arrondiment de La Paliça, lo chanton d'Ebruelh a l'arrondiment de Montluçon, los chantons de Chantela e Sant Porçanh a l'arrondiment de Molins.

En 1942 lo chapluòc de l'arrondiment de La Paliça es transferit a Vichèi.

En 2017 los limits son chamjats.

## Veire tanben
* Departament d'Alèir
* Cantons d'Alèir
* Comunas d'Alèir
* Gropaments de comunas d'Alèir

## Referéncias
Djedefher

**Djedefher** que ho un hilh deu faraon Khofo (Keòps en grèc) e dilhèu, segon cèrtas teorias, eth medish faraon de la IV dinastia a la seguida deu regnat de Khafra. 

Lo documents contenporans no'u mentàven pas com faraon mes aquò que's pòt déver a un conflicte dab sons hrairs (en particular dan Djedefra) e lo son mastaba qu'ei degradat. Qu'ei citat totun com faraon mes per escrits de l'Emperi Navèth egipcian e qui'u pòden aver autrejat aqueth títol a posteriori per'mor deu gran respecte qu'inspirè dens la saviessa egipciana (un cèrte nombre de tèxtes sapients - los Ensenhaments de Djedefher - , e en particular capítol deu màgers deu Libe deus Mort que'u son autrejats).

La reputacion de la soa sapiença que he d'eth gaireben un diu dens los escrits egipcians posteriors.

Mentavut com faraon, lo son nom en ieroglifs que s'escriu :

## Hont
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988.
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Baefra

**Baefra** o **Baka** (*Bikeris* dens los ecrits grècs de Maneton) que ho dilhèu un faraon qui regnè après Khafra o après Djedefher (eth tanben un faraon incertan). Com lo segon, qu'ei mentavut com faraon per escrits hèra posteriors a la soa epòca.

## Hont
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988.
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Micerinos

**Micerinos** (en grèc Μυκερίνος *Mykerínos* o Μεγχέρης *Menchérēs*, en egipcian *mn-kꜣw-rꜥ*) que ho un faraon de la IV dinastia. 

Qu'èra lo hilh deu faraon Quefrèn.

Que's he bast, ir la darrèra e mei petita piramida de Guiza (amassa dab las piramidas de Queòps - lo son ajòu - e Quefrèn).

## Titulatura
* Nom d'Òrus (Kakhet): -D28-E1-F32-
* nom de Nisot-Biti (*mn-k3w-Rˁ,* respectivament dehens las listas reiaus d'Abidòs e de Saccara) :  o 

## Hont
* Nicolas Grimal. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París: Fayard, 1988.
* Ian Shaw. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford: Oxford University Press, 2000.
Shepsekaf

**Shepsekaf** que ho un faraon de la IV dinastia. Qu'èra lo hilh deu faraon Menkaora. Que ho dilhèu lo darrèr faraon de la soa dinastia (au mens - mes aquò b'ei pas provat - qu'un Djedefptah aja regnat après eth).

Grimal perpausa qu'aja esposada Khentkaós I, hilha de Djedefher mes shens cap eretèr dab era ; totun, com aquesta e sembla estar la fondatora de la Vau dinastia egipciana, com tanben Djedefher qu'a aquesit dab las generacions seguentas ua reputacion de gran sabent e com sembla estar estat en conflicte entà la succecion au tròne, que poderé estar lo magician de la ficcion deu Papirus de Westcar. Que cau mentàver totun qu'aqueth raconte qu'ei hèra posterior a l'epòca e que'n crontradiccion dab aquesta teoria, la soa narracion que hè deu magician un simple testimòni de la fin de la dinastia e pas l'ajòu de la seguenta.

De tot biais l'ascendència de Khentkaós b'ei pas clara (qu'ei dilhèus hilha de Menkaora e donc sòr de Sehpsekaf.

Shepsekaf que's destaca per aver acabada la piramida deu son pair mes de s'aver causit com sepultura un mastaba bastit a Saqqara a maugrat que lo son pair, lo son ajòu e lo pair deu son ajòu e siin hèit bastir las tres piramidas de Giza. Que ved dens aqueth hèit e dens d'autes signes ua divergència religiosa dab los sons predecessors.

## Titulatura
* Lo son nom de Her qu'èra : A50 - F32 
* Lo son nom de Nisot-Biti (mentavust dehens la Lista Reiau d'Abidòs) : 

## Hont
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988.
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
* Bernhard Valentinitsch,Ein Sich-Lösen von und Brechen mit Traditionen - der Comic-Klassiker 'Blake und Mortimer',der 'Ketzer'-Pharao Echnaton und andere ägyptische Ketzer. In: Denken und Glauben.Nr.201. Graz 2022, S. 22–24.

## Weblinks
*
Djedefptah

**Djedefptah** qu'ei un faraon ipotetic de la IV dinastia qui poderé aver regnat après Shepsekaf. Se hosse atau que seré estat lo darrèr rei de la soa dinastia. Cap hont contemporanèa (tèxte o tombèu) vien pas confirmar la soa existéncia. Qu'ei mentavut dens documents hèra posteriors a la soa epòca : Maneton que l'apèra *Tamftis* (qui en egipcian e poderé adr Djedefptah) e lo Canon Reiau de Turin que'u mentau ua plaça vueita qui'u poderé acessar.

## Hont
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988.
Khentkaus I

**Khentkaus I** que ho ua reina egipciana qui viscó a la fin de la IV dinastia e a la debuta de la V. Qu'ei coneguda peus sons dus tombèus qui soslinhan la soa importància dens aqueth periòde de transicion. Totun, la soa parentat exacta dehens la ua o ambs d'aquestas dinastias b'ei pas clara.

Que ho dilhèu esposa de Shepsekaf, lo darrèr faraon de la IV dinastia, o dilhèu la mair deu purmèr faraon de la V, Oserkaf. Que's perpausa tanben que sia estada sia la hilha deu faraon Menkaora sia de Djedefher (un deus hilhs de Khofo - Keòps - qui seré estat deishat a despart deu poder).

Grimal que perpausa que la molhèr deu prèste qui deu portar enfants reiaus dens lo raconte deu Papirus de Westcar e seré ua evocacion de Khentkaós.

## Hont
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988.
Djedefra

**Djederfra** o **Ratèses** que ho un faraon de la IV dinastia, hilh deu faraon Queòps. Que ho lo purmèr a hiornir dens lo soa titulatura un nom de hlih de Ra.

Qu'èra lo miei hrair deus son successor Khafra e qu'aurè esposada la soa mieja sòr (qui èra estada esposa de Kauab, lo hilh de Queòps mort abans lo lors pair e qui èra vodat a la succession) Heteferés. Djedefra que seré estat en conflicte dab un aute hrair Djedefher e qu'auré fin finala ganhat lo tròne apèrs ua eventuala persecucion (lo mastaba de Djedefher que ho degradat).

Que he sepelir a Abu Rawash o e he bastir la soa piramida qui ho pilhada après.

## Titulatura
*Lo son nom de Her qu'èra Khepr : L1 
*Lo son nom de Nisot-Biti qu'èra :

## Hont
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988.
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Kauab

**Kauab** que ho un hilh deu faraon Queòps associat au son regnat e qui exercè la foncion de Tiati segon Grimal. Eretèr totun pas deu tròn per'mor d'estar mort abans lo son pair.
Oserkaf

**Oserkaf** que ho lo purmèr faraon de la V dinastia. durant lo son brèu regnat que comencè la bastida deu temple solar de Per Osir (Abosir) en replica deu temple de Iono (Heliopolis).

L'aparicion de la V dinastia qu'ei mauconeguda (e, de tot biais, la nocion de dinastia egipciana qu'ei sovent tan per tan ua convencion qui segueish los la vista de Maneton qui las creè mantuns sègles après) e las relacions de familha enter oserkaf e la IV dinastia tanben.

Lo Papirus de Westcar qu'evoca (mes que's tracta d'ua ficcion hèra posteriora a l'epòca d'Oserkaf) d'ua navèra dinastia a la seguida deu regnats deus hilhs deu faraon Khofo (Keòps) dab los regnats de tres hilhs de Redjedjet, molhèr deu prèste de Ra e emprenhada per la volontat d'aqueth diu. Segon Nicolas Grimal Redjedjet que poderé estar en vertat Khentkaós o tanben Oserkaf que poderé estar lo hilh Neferhetepés e donc l'arrèr hilh deu faraon Djedefra (que seré donc gessit d'un arram capbdet de la IV dinastia.

lo son successor que ho Sahora, dilhèu lo son hilh, o, en bèth seguir la legenda deu papirus de Westcar, lo son hrair.

## Titulatura
*Lo son nom de Her qu'èra Irmaat ("qui restableish la justícia") : D4-U1-Aa11:X1 
*Lo son nom de Nisot-Biti qu'èra Oserkaf ("deu ka poderós - listas reiaus d'Abidòs e de Saqqara : 

## Hont
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988.
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Nekhen

**Nekhen** (en grèc : Ἱεράκων πόλις - Ieracompòlis - la "Ciutat deu haucon") qu'ei un deus lòcs arqueologics mei ancian de l'Egipte antica. Durant lo periòde tinita o protodinastic (e mei que mei durant los regnats de la I dinastia egipciana que sembla estar estada la capitala religiosa deu joen reiaume dab lo son temple e lo son culte vodats au diu Her considerat com lo purmèr faraon. 

La ciutat que condava tanben dab ua mena de hortalessa bastida per faraon Khasekhemoi dab bricas de grava seca (que's supausa qu'èra mei que mei ua mena de palais).

Las resta deu temple de Her que hon horrucada per James Edward Quibell e per Frederick William Green a la fin deu sègle XIX e qu'i troben tres deus mei importants objèctes coneguts deu periòde protodinastic : los caps de massuga deus reis Narmer e d'Escorpion e la paleta de Narmer.

## Nòtas
Vancouver

**Vancouver** (prononciacion: [vænˈkuːvə]) es una vila costièra situada al sud de la província canadenca de Colómbia Britanica. Foguèt nomenada aital après sa "descobèrta" pel capitani britanic George Vancouver, qu'exploriguèt la region cap a 1790. Lo nom *Vancouver* a per origina lo neerlandés "van Coevorden," que designa qualqu'un originari de Coevorden, una vila dels Païses Basses.

Pus grand airal metropolitan de l'oèst de Canadà, Vancouver es tanben la tresena vila del país en populacion. 
Segon lo recensament de 2016, Vancouver a una populacion de  abitants.
Sos estajants son etnicament e lingüisticament divèrses; 52% parlan pas l'anglés coma primièra lenga.

De ressècs s'establiguèron en 1867 per l'esplecha forestièra dins un airal nomenat *Gastown* qu'anava venir lo nuclèu a l'entorn del qual la vila creisseriá. Vancouver prenguèt l'estatut de ciutat en 1886. En 1887, lo camin de fèrre transcontinental foguèt estendut fins a la vila per aprofechar dels avantatges de son grand pòrt natural, que vendriá un ligam vital per la rota comerciala entre l'Orient, l'èst de Canadà, e Londres.

### Referéncias
Meretnet

**Meretnet** que ho ua reina de la I dinastia egipciana. Com lo rei d'aquesta dinastia que ho sepelida dens la necropòli d'Umm el-Qa'ab (tombèu Y). Lo son nom que vòu díser *Aimada de [la divessa] [[Net]]*. I a controvèrsias suu hèit qu'aja regnada o pas en bèth assegurar la regéncia. 

Que's supausa generaument que ho la hilha deu faraon Djer, l'esposa deu faraon Oadji e la mair deu faraon Den.
País de Micse

[right|150px|thumb|Localizacion deu país de Micse en [Baisha Navarra]]
Lo **país de Micse** qu'ei un parçan deu Bascoat, en Baisha Navarra, format per la vath hauta de l'arriu de Bidosa. Que hè part deu departament deus Pirenèus Atlantics.

Qu'ei bordat per la vath d'Arberoa a l'oèst, lo principat de Bidaishe e lo ducat de Gramont au nòrd, Lauhire e Sola a l'èst, e Ostabarret au sud.

## Comunas

## Nòtas
Shabti

Un **Shabti** o **Oshabti** qu'ei ua estatueta sepelida dens un tombèu de l'antica Egipte entà servir lo defunt dens la soa existéncia après la vita terrèstra.

Que s'a perpausat la teoria que la practica de sepelir un defunt dab oshati que seré estada inventada entà remplaçar los sacrificis de servicialas. S'aquesta practica e ho anc practicada en Egipte, aquò que seré estat eventuaument lo cas sonque durant la I dinastia ; aquesta tèsi que s'apuja suu hèit que los rei d'aquesta dinastia que hon sepelit dab bèstias e dab d'auta personas qui semblan estar estadas joenas e qi avèva lo lor atahut a lo lor emplaçament. Per Katherin Bard que hon estadas escanadas per'mor que semblan aver sarradas las dents.

## Nòtas
Per Osir

**Per Osir** (uei Abosir, en grèc : Βούσιρις - Bosiris -)que ho ua ciutat de l'ancian Egipte. Que ho ua necropòli durant l'Empèri ancian e qu'èra revindicada per l' V dinastia.
Sahora

**Sahora** que ho un faraon de la V dinastia.

Dens lo son tombèu que s'autreja mantuas campanhas ; com per los autes reis, aquestas campanhas qu'èra vodadas a contrarollar contradas on Egipte e trobava materias purmèras. Enter aquestas campanhas, que's virè de cap au país de Pont.

## Noms
* Lo son nom de Her qu'èra Nebjaó : V30:N28-G43 
* lo son nom de Nisot-Biti qu'èra Shora :

## Honts
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Gramont (Lomanha)

**Gramont** es ua comuna gascona de Lomanha administrada peu departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son màgerment en latin : *Bernardi de Acromonte*, en 1275, *castrum Acrimontis*, en 1285-95, *Acrimontis*, en 1343, *dominus de Gramonte*, en 1374, *Agromonte*, en 1381 e 1428, *Grandimonte*, en 1532, *Sanctus Hilarius de Acrimonte*, en 1741, *Gramont* (Cassini) .

Dauzat, que probable coneishèva pas las fòrmas ancianas, interprèta lo nom atau : *grandis mons* . En realitat, cau explicar lo nom d'origina per *acrem montem* : **Agremont*, au sens ancian de « mont ponchut », com los lòcs nommats *Montagut* o *Montesquiu*, donc perilhós, de mau atacar. Après, lo sens estó pas mei comprés e l'adjectiu cambiè, passè a *gran*, d'aquí *Gramont* .
* **Sent Sauvi**, anciana parròquia, remembra *Salvius*, avesque d'Albi au sègle IV (un nom de la familha de *salvus*, « sauv » e de *salvare*, « sauvar ») .
 
## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de La Vit de Lomanha; es ara deu canton de *Garonne-Lomagne-Brulhois* (en francés), donc de Garona Lomanha Brulhés.

## Demografia

## Lòcs e monuments
* Lo Castèth de Gramont.

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Tarn e Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Gramont (omonimia)

**Gramont** que pòt designar:

* Gramont, la comuna de Lomanha
* Gramont, anciana comuna roergassa 
* Ducat de Gramont
* Castèth de Gramont
Castèth de Gramont (omonimia)

* Castèth de Gramont, fèu deu ducat de Gramont e de la familha deus senhors de Gramont, la senhoria de los quaus èra situada dens aqueste castèth, a Vièlanava de Bidosa en Baisha Navarra.
* Castèth de Bidaishe, tanben aperat , dens lo Principat sobiran de Bidaishe de la familha deus senhors de Gramont e en Baisha Navarra.
* Castèth de Gramont dens la comuna de Gramont en Lomanha.
* Gramont
Neferirkara-Kakai

**Neferirkara-Kakai** que ho un faraon de la V dinastia.

Segon Grimal la Pèira de Palèrme que ho gravada durant lo son regnat.

Com los sons predecessor de la soa dinastia que's he bastir ua piramida e un temple funerari a Per Osir (Abosir);

## Titulatura
* Lo son nom de Her qu'èra Oserkhaó :  F12-N28-G43 
* Lo son nom de Nisot-Biti qu'èra Neferirkara (mentavut dehens la Lista Reiau de Saqqara) : 
* Lo son nom de Sa Ra (mentavut dehens la lista Reiau d'Abidòs qu'èra Kakai : 

## Honts
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Vau dinastia egipciana

La **V dinastia egipciana** que regnè durant l'Ancian Empèri egipcian.

La soa neishença qu'ei descrivuda d'un biais ficcionau, legendari e hèra posterior dens la Papirus de Westcar. Lo son purmèr faraon que's he sepelir a Per Osir (Abosir) en i bèth bastí's ua piramida e un temple funerari com ac heren los son successors.

## Faraons de la V dinastia
*Oserkaf
*Sahora
*Neferirkara-Kakai
*Shepseskara
*Raneferef
*Nioserra
*Menkaoher
*Djedkara
*Onís

## Galeria

Imatge:SahureAndNomeGod-CloseUpOfSahure MetropolitanMuseum.png|Sahora
Imatge:Neferefre.jpg|Raneferef
Imatge:Niuserre BrooklynMuseum.png|Nioserra
Imatge:Menkauhor on a stele, Louvre.jpg|Menkaoher
Nioserra

**Nioserra** que ho un faraon de la V dinastia.

Qu'èra dilhèu lo hilh deu faraon Raneferef. Com los predecessors de la soa dinastia que's he bastir ua piramida a Per Osir (Abosir). Que s'i trobè papirus e batèus funeraris a la debuta de las annadas 1980.

Qu'ei famós per la son temple solar bastit Abo Goròd ; tots los predecessor de la soa dinastia que's hen com eth bastir un temple solar inspirat deu temple d'Iono (Eliopòlis).

## Honts
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Mastaba

Un **mastaba** qu'ei ua mena de tombèu de l'Egipte antica a l'origina bastits entaus rei, puish per la familha reieu, los nòbles e los dignitaris. La paraula que vien de l'arabi  per *banc* (çò qui ei ua referéncia a la soa forma). Lo "banc" qu'acessa la capera on e's s'aumora lo defutn e, en davath, demòras lo còs e lo tombèu sosterranhs e barrats.

Lo tombèu, desempuish las tempsadas mei ancianas de la civilizacion egipciana, que devèva semblar a l'ostau que lo defunt avèva abitat e provesir çò qu'avèva consomit e emplegat durant la soa vita. Lo mastaba qu'ei donc ua mena de casa o de palais.

La piramida qu'ei ua mena posteriora de tombèu e que sembla estar ua evolucion (la piramida graduada caperant un mastaba originau). La piramida mei anciana coneguda (la piramida de Djòser) que's tròba au miei d'ua mena de vilatjòt dab autas tombas, temples, un epaci entà celebrar la hesta Sed (lo jubilèu) com se hosse lo âlais deu faraon.
VIau dinastia egipciana

La **VI dinastia egipciana** que marca la fin deu periòde conegut convencionaument com l'Ancian Empèri egipcian. 

A despart deu hèit que la division de l'istòria egipciana e l'encadenament de la disnastias b'ei mei que mei convencionau (quitament ontologic) e shens cap relacion dab la vision qu'avón los egipcians antics sus la loa istòria (en mei deu hèit que la recèrcas e mòstran ua continuitat administrativa enter l'Ancian Empèri e la tempsada seguenta aperada Ièr Periòde Intermediari egipcian), que's cred que la VI dinastia qu'arribè au som d'ua purmèra Etat d'Aur en parallèle dab ua creishuda deu poder deus dignitaris e deus senhors locaus qui aflaquèn lo poder deu faraon.

## Faraons de la VI dinastia
* Tetí
* Oserkarà
* Pepi I
* Merenrà I
* Pepí II
* Merenrà II
* Nitocris
Oserkarà

**Oserkarà** que ho lo dusau faraon de la VI dinastia.

Que's sap chic de causa sus eth. Qu'ei mencionat mei que mei sus la Lista Reiau d'Abidòs. Que sembla que lo son predecessor Tetie sia estat assassinat çò qui deisha un dobte sus la soa plaça ; n'i a qui perpausan que sia estat un usurpator gessit de la dinastia precedenta mes, dilhèu mei probablement puish que sembla que la transicion dab lo son successor e sia estada tranquilla, d'autes que pensan qu'a jogat un simple ròtle de transicion au costat de l'esposa de Teti, la reina Iput, mair de Pepí I.

Dens la Lista d'Abidòs Oserkara ("poderós qu'ei lo ka de Ra") qu'ei marcat atau : 

## Honts
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.