open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Antoine Alphonse Chassepot

**Antoine Alphonse Chassepot** (Mutzig, 4 de març de 1833 – Gagny, 5 de febrier de 1905) foguèt un armurier francés titular de la Legion d'Onor. Es celèbre per l'invencion dau fusiu Chassepot adoptat en 1866 per l'armada francesa.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
San Antonio de Areco

**San Antonio de Areco** qu'ei ua ciutat argentina de la Província de Buenos Aires e capitala deu partit qui porta lo son.

Fondada en 1730, qu'ei famosa per estar la vila deu personatge Don Segundo Sombra de l'escrivan Ricardo Güiraldes qui viscó dens aquesta ciutat. 

La vila qu'ei tanben famosa com lòc de celebracion de la cultura gauchesca dens la soa arquitectura (dab mantuns bastiments classificats *Monument istoric Nacionau* d'Argentina) e dab la Diadade la Tradicion celebrada lo 10 denoveme.
Pèire Brechet

**Pèire Brechet** (en francés *Pierre Brechet*; n. lo 22 de mai de 1956) es un ensenhaire e pedagòg occitan. Es lo president de l'Institut d'Estudis Occitans de 2010 a 2022. Succedís a Dàvid Grosclaude que demissionèt après son eleccion au Conseu Regionau d'Aquitània. Es actualament amb Patric Sauzet vicepresident del Congrès Permanent de la Lenga Occitana.
## Òbras
* Elie LÈBRE, Guiu MARTIN, Bernat MOLIN. *Dictionnaire de base français-provençal*, 2a ed. rev. e augm. per Bernat Molin amb l’ajuda de Pèire Brechet, Edisud, 2004, ISBN 2-7449-0522-4
* Guy MARTIN; Bernard MOULIN; Pierre BRÉCHET. *Grammaire provençale et cartes linguistiques*, Ais: Comitat Sestian d'estudis occitans, 1998, ISBN 2-7449-0043-5
* Pierre BRECHET. *Vocabulari provençau en images - Estructuras basicas*, Tolon: Institut d’Estudis Occitans - Seccion de Var, 1997
* Pierre BRECHET. *Manuau pratic de lectura e prononciacion*, Tolon: Institut d’Estudis Occitans - Seccion de Var
* Pierre BRECHET. *Communiquer en occitan provençal. Des mots aux idées, des idées aux mots*, Ais: CREO Provença, 2017, ISBN 9782953071283

## Referéncias
Chassepot modèl 1866

Lo fusiu **Chassepot modèl 1866** foguèt lo fusiu adoptat per l'armada francesa en 1866 per remplaçar lei fusius Minié. Foguèt principalament utilizat pendent la guèrra Guèrra francoprussiana (1870-1871), la Comuna de París (1871) e benlèu lei guèrras colonialas de l'epòca.

Foguèt lo premier fusiu de l'armada francesa amb un cargament per la culassa. Autorizèt donc lo cargament en posicion cochada e una  frequença de tir mai importanta. Per aumentar la portada, una pèça de cauchó estancava lo sistèma entre la culassa e la chambra. Lo canon èra raiat.

La cartocha èra una fabricacion complicada d'un desenau de pèças coma la bala, una capsula metallica ambé l'esca, una envelopa de papier... Èra assemblada per lo soudat. Après, pendent lo tir, la cartocha èra brutlada. Pasmens, aqueu foncionament encrassava l'arma e podiá blocar lo tir après un vintenau de còps. 

Se fabriquèt mai de  fusius Chassepot entre 1866 e 1875. La desfacha de 1871 ambé Prússia e l'aparicion dau fusiu Mauser 1871 entraïnèron lo remplaçament dau Chassepot per lo fusiu Gras qu'èra un Chassepot modificat en 1874 per utilizar una cartocha metallica.

## Caracteristicas tecnicas dau fusiu

* Calibre : 11,8 mm.
* Pes :  g ( g ambé la baioneta).
* Longor : 130 cm (188 cm ambé la baioneta).
* Longor dau canon : 795 mm.
* Portada utila : 150 m.

## Caracteristicas tecnicas de la municion

* Pes de la cartocha : 34 g.
* Diamètre de la cartocha : 13,5 mm.
* Diamètre de la bala : 11,8 mm.
* Pes de la bala : 24,5 g.
* Velocitat iniciala : 375 m/s.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Domenico Ciampoli

**Domenico Ciampoli** (Atessa, lo 23 d'agost de 1852 – Roma, lo 21 de març de 1929) que ho un escrivan regionalista deus Abruç, un bibliotecari e un eslavista italian.

## Vita
Que comencè los sons estudis dens la soa vila nadau d'Atessa abans d'estudiar au Licèu de L'Aquila. Qu'obtiengó lo son diplòma de Letras a l'Universitat de Nàpols. Qu'ensenhè dens divèrses licèus abans de vàder professor d'italian e de lengas eslavas dens las universitats de Sàsser e de Catània.

D'un punt de vista literari que compausè navas - *Bianca del Sangro* (1878), *Fiori di monte* (1878), *Fiabe abruzzesi* (1880), *Racconti abruzzesi* (1880), *Trecce nere* (1882), *Cicuta* (1884), *Fra le selve* (1891) - e cinc romans - *Diana*, *Roccamarina*, *Il Pinturicchio*, *L'invisibile* e *Il Barone di S. Giorgio* - .

Au ras de la soa òbra literària que publiquè traduccions e criticas de la literatura eslava e russa en particular.

Que tribalhè tanben per la *Biblioteca Nazionale Vittorio Emanuele II*

## Bibliografia
*Giuseppe Marcolongo, *Domenico Ciampoli. Riflessi della vita e delle opere*, Chieti 1964
*AA. VV., *Domenico Ciampoli*, Atti del convegno di studi, Atessa, 21-22 marzo 1981, Lanciano 1982
**Antologia ciampoliana*, a cura di T. Ferri; presentazione di T. De Mauro, Lanciano 1983
Jilin (vila)

[thumb|left|250px|[Sauses cobèrts de blancada]]
left|250px|thumb|Entrada deu Parc Beishan
[left|250px|thumb|Gara deu [camin de hèr]]
[left|250px|thumb|L'[arriu de Sungari vist de nuèit]]
**Jilin** 吉林市 *Jílín Shì* (chinés), **Girin ula** (manchó), **Girin** *Гирин* (rus), qu'ei ua comuna de la província de Jilin, dens la Republica Populara de China. Qu'a un estatut administratiu de vila-prefectura.
Tracy Austin

thumb|right|Tracy Austin
**Tracy Austin** es una èx-jogaira de tennis nòrd-americana. Nascuda lo 12 de decembre de 1962 a Palos Verdes, Califòrnia (Estats Units). Foguèt nº 1 del mond e ganhèt 2 cops lo US Open. Austin ganhèt 30 torneges en individuals e 4 en dobles. Ganhèt tanben 3 Copas Fed.

Se retirèt en 1983, amb 21 ans.

## Torneges
* 1977: Portland.
* 1978: Filderstadt e Tòquio.
* 1979: Washington, Hilton Head, Roma, San Diego, US Open, Filderstadt e Tòquio.
* 1980: Cincinnati, Seattle, Boston, Masters, Carlsbad, Hilton Head, Eastbourne, San Diego, Minneapolis, Filderstadt e Tucson.
* 1981: Washington, Eastbourne, San Diego, Toronto, US Open, Atlanta, Filderstadt e Rutherford.
* 1982: San Diego.
Jarosław Dąbrowski

thumb|right
**Jarosław Dąbrowski** (Jytomyr, (Polonha), 12 de julhet de 1836 – 23 de mai de 1871, París) foguèt un oficier polonés e una personalitat de la Comuna de París de 1871. 

Nat en 1836 dins una familha nòbla de Jytomyr, foguèt mandat en 1845 dins lo còrs d'entraïnament deis oficiers de Brest-Litovsk puei en 1853 dins lo còrs de Sant Petersborg. En 1855, intrèt dins l'armada russa e participèt a una campanha en Chechenia. Foguèt decorat e de 1859 a 1861, estudièt a l'acadèmia de l'estat major generau de Sant Petersborg. Venguèt capitani e foguèt afectat dins la 6 division a Varsòvia. Venguèt rapidament un cap dau movement revolucionari Tèrra e Libertat. Participèt donc a l'organizacion de l'insurreccion polonesa de 1863. Pasmens, denonciat, foguèt arrestat lo 14 d'aost de 1862 e deportat en  Siberia. 

En 1865, s'escapèt e s'exilièt en França. En 1871, èra membre de la XI Legion de la Gàrdia Nacionala de París. Après la desfacha dei Comunards durant lo 3 d'abriu de 1871, lo comandant de l'armada federada Gustave Paul Cluseret nomèt de militars ancians ai pòstes importants. Dąbrowski, apelat *Iaroslaw Dombrowski* per lei Parisencs, venguèt donc comandant dau frònt de Neuilly. Ambé 4000 soudats, resistiguèt au I còrs ( combatents) e a una partida dau V ( combatents) dau 7 d'abriu au 21 de mai de 1871. Durant la nuech dau 21 au 22 de mai, assaièt d'empachar l'armada versalhesa d'intrar dins la capitala e finalament, foguèt tuat lo 23 dins la carriera Myrrha. En despiech de sa situacion malaisada, la Comuna organizèt una ceremònia per son enterrament dins lo cementèri dau Père-Lachaise.

Durant la guèrra civila en Espanha (1936-1939), lo batalhon dei volontaris polonés puei la XIII bregada internacionala portèron son nom. En Polonha, l'Acadèmia Militara Tecnica de Varsòvia es egalament apelada en son onor e son retrach ornèt lei bilhetas de 200 zlotys.
Arthur Arnould

**Arthur Arnould** (Dieuze, 17 d'abriu de 1833 – 26 de novembre de 1895, París) foguèt un escrivan e jornalista francés, personalitat de la Comuna de París (1871).

Arthur Arnould foguèt un jornalista de l'oposicion pendent lo rèine de Napoleon III. Après la proclamacion de la Republica lo 4 de setembre de 1870, venguèt donc adjonch dau premier cònsol dau IV arredoniment de la capitala. Puei, lo 26 de març de 1871, foguèt elegit membre de la Comuna. Faguèt partida de quatre comissions : la Comission dei relacions exterioras après la proclamacion de la Comuna, la Comission dau trabalh, industria e cambi lo 6 d'abriu, la Comission dei subsisténcias lo 21 d'abriu e enfin la Comission de l'ensenhament lo 4 de mai. Lo 1 de mai, votèt contra la creacion dau Comitat de Salut Public e après la Setmana Saunosa, s'exilièt en Soïssa. I escriguèt  (1877) e una  (1878). Tornèt en França en 1880.
Augustin Verdure

**Augustin Verdure** (Rémilly, 1825 – Nòva Caledònia, 1873) foguèt una personalitat de la Comuna de París (1871).

Venguèt institutor pendent lo rèine de Napoleon III mai foguèt revocat per son ideau republican. Venguèt donc membre de l'Internacionala e participèt au jornau *La Marseillaise* d'Henri Rochefort. Durant la Comuna, foguèt elegit lo 26 de març de 1871 per lo XI arredoniment e faguèt partida de la Comission de l'ensenhament. Capturat pendent la Setmana Saunosa, foguèt deportat en Nòva Caledònia onte moriguèt.
Henry Louis Champy

**Henry Louis Champy** (Clamart, 1842 – París, 1902) foguèt una personalitat francesa de la Comuna de París (1871).

Membre dau 203 batalhon de la Gàrdia Nacionala pendent lo sètge de París per lei Prussians (1870-1871), foguèt elegit membre de la Comuna lo 26 de març de 1871 per lo X arredoniment. Faguèt partida de la Comission dei subsisténcias. Capturat per l'armada versalhesa, foguèt deportat en Nòva Caledònia. Après l'amnistia de 1880, tornèt en França. Venguèt lo president de la  e membre dau Partit Obrier Socialista Revolucionari de Jean Allemane.
Armand Antoine Jules Arnaud

**Armand Antoine Jules Arnaud** (Lion, 1831 – París, 1895) foguèt una personalitat francesa de la Comuna de París (1871).

Membre de l'Internacionala, participèt au jornau *La Marseillaise* amb Henri Rochefort o Prosper-Olivier Lissagaray. Durant lo sètge de París per lei Prussians (1870-1871), venguèt membre dau Comitat centrau de la Gàrdia Nacionala. Lo 26 de març de 1871, foguèt elegit membre de la Comuna e faguèt partida de la Comission dei relacions exterioras puei dau Comitat de Salut Public. Après lei combats de la Setmana Saunosa, s'exilièt a Londres e foguèt membre dau Comitat Generau de l'Internacionala. Tornèt en França après l'amnistia de 1880.
Calfucurá

**Calfucurá** (1773 Llaima - alavetz Araucania, uei Chile - Salinas Grandes, lo 4 de junh de 1873) que ho un capdau mapuche, oficiau dens l'armada argentina e l'ajòu deu benastrós argentin Ceferino Namuncurá.

Que s'aliguè dab lo cap d'Estat argentin Juan Manuel de Rosas entà combàter los bandolèrs chilians hrairs Pincheira e las tribús amigas dab eths.

Que demorè hidèu au regim federau de Rosas en lo bèth ajudar dinc a la soa des.hèita a la batalha de Caseros. Après, que continuè de remportar victòrias qui'u dèn un gran poder suber territòris immens de la Província de Buenos Aires. A maugrat deu pretzhèit deu president unitari Domingo Faustino Sarmiento d'obtiéner la soa mort, Calfucurá que's morí mei que centenari. 

Lo son hilh Manuel Namuncurá que prengó la seguida.
Chimpay

**Chimpay** qu'ei ua vila deu Departament d'Avellaneda dens la Província de Río Negro en Argentina.

Qu'ei mei que mei famosa per'mor d'estar la ciutat nadau deu benastrós argentin d'origina mapuche Ceferino Namuncurá. La vila qu'ei atau un lòc de romiatge.
Catalòg Messier

thumb|450px|Reparticion deis objèctes dau Catalòg Messier.
Lo **catalòg Messier** es un catalòg astronomic creat en 1774 per lo francés Charles Messier. Son but èra de recensar leis objèctes d'aspècte difús per ajudar lei cercadors de cometas. D'efècte, lei confusions entre una cometa novèla e d'objèctes astronomics de natura inconeguda coma lei galaxias èran frequentas. L'origina de la volontat de Messier de faire son catalòg foguèt justament una error d'identificacion entre la cometa de Halley e la Nebulosa dau Cranc.

La premiera publicacion dau catalòg aguèt luòc en 1774 amb 45 objèctes. Puei, entre 1774 e 1781, aqueu nombre aumentèt a 103 e Messier realizèt una version finala publicada en 1784 dins lo periodic francés *Connaissance des Temps*. Leis objèctes M104 a M110 foguèron descubèrts per Messier e son amic Pierre Méchain après 1781. Foguèron donc ajustats au catalòg pus tard. Ansin, lo darrier apondon, per Kenneth Glyn Jones data de 1966.

Uèi, lo catalòg es plus utilizat per lei cercadors de cometas. Pasmens, es totjorn popular car regropa d'objèctes podent èsser observats amb de gemèlas o un pichon telescòpi.

## Objèctes dau catalòg Messier

## Nòtas e referéncias
Campanha deu desèrt

**Campanha deu desèrt** que ho ua seria d'ofensivas dens l'istòria argentina dab lo pretzhèit de controllar los immens territòris de la Pampa e de la Patagonia e acabar dab las atacas de proprietats e rotas peus indians o bandolèrs. Se l'objectiu iniciau e's podèva donc justificar atau, la campanha que's virè de cap a ua conquèsta e un genocidi gavidat peu generau e futur president Julio Argentino Roca.
Charles Messier

**Charles Messier** (Badonviller, 26 de junh de 1730 – París, 12 d'abriu de 1817) foguèt un astronòm francés, cercador de cometas. Ne'n trobèt 20 entre 1760 e 1801, de còps ambé Pierre Méchain e Alexis Bouvard, e n'estudièt 44. Uèi, es subretot celèbre per son catalòg d'objèctes d'aspècte difús realizat entre 1774 e 1781 per ajudar lei cercadors de cometas. D'efèct, aqueu catalòg es fòrça util e popular per lei presaires car regropa d'objèctes podent èsser observats ambé de gemèlas o un pichon telescòpi.
John McEnroe

thumb|right|John McEnroe
**John Patrick McEnroe** es un ex-jogaire de tennis nòrd-american. Nascut lo 16 de febrièr de 1959 a Wiesbaden, (Alemanha). McEnroe foguèt nº1 del mond pendent 170 setmanas e ganhèt 7 torneges de Grand Chelem. Ganhèt 77 torneges en individual e 70 en doble. McEnroe ganhét tanben 5 copas Davis.

John McEnroe ganhèt 864 partis per 194 desbrandas. Se retirèt en 1992.

## Torneges de Grand Chelem
* Wimbledon: 1981, 1983 e 1984.
* US Open: 1979, 1980, 1981 e 1984.

## Torneges
* 1978: Hartford, San Francisco, Estocólme, Wembley e Londres.
* 1979: Masters, Nova Orleans, Milan, San Jose, Dallas, Queens, South Orange, US Open, San Francisco, Estocòlme e Wembley.
* 1980: Richmond, Memphis, Milan, Queens, US Open, Brisbane, Sydney e Wembley.
* 1981: Boca Raton, Milan, Francfòrt, Los Angeles, Dallas, Queens, Wimbledon, Cincinnati, US Open e Sydney.
* 1982: Filadèlfia, San Francisco, Sydney, Tòquio e Wembley.
* 1983: Filadèlfia, Dallas, Forest Hill, Wimbledon, Sydney e Wembley.
* 1984: Masters, Filadèlfia, Richmond, Madrid, Brussèlas, Dallas, Forest Hill, Queens, Wimbledon, Toronto, US Open, San Francisco e Estocòlme.
* 1985: Masters, Filadèlfia, Houston, Milan, Chicago, Atlanta, Stratton Mountain, Montreal e Estocòlme.
* 1986: Los Angeles, San Francisco e Scottdale.
* 1988: Tòquio e Detroit.
* 1989: Lion, Dallas e Indianapòlis.
* 1990: Basilèa.
* 1991: Chicago.
Kadashman-Turgu

**Kadashman-Turgu** foguèt un rèi de la dinastia kasita dau reiaume de Babilònia. Succediguèt a Nazimarrutash (vèrs 1324-1298 aC) e reinèt vèrs 1298-1280 aC. Son successor foguèt Kadashman-Enlil II (vèrs 1280-1265 aC).
Ergun

**Ergun** (额尔古纳市 *É'ěrgǔnà Shì* en chinés, Аргунь-Юци *Argun-Iutzi* en rus, Эргүн *Ergün* en mongòl) qu'ei ua comuna de la Region Autonòma de la Mongolia Interiora, dens la Republica Populara de China. Qu'a un estatut administratiu de vila-districte devath la jurisdiccion la vila-prefectura de Hulunbuir.
Manuel Namuncurá

**Manuel Namuncurá** (1811 - 1908) que ho un cacic mapuche hilh deu gran cacic Calfucurá e pair deu besnatrós Ceferino Namuncurá. 

Comlo son pair, que s'aliguè dab lo regim federau de Juan Manuel de Rosas. Après, que combató eroïcament l'ofensiva genocidària deu president Julio Argentino Roca abans de se rénder e d'acabar la soa vita a Chimpay.
Kadashman-Enlil II

**Kadashman-Enlil II** foguèt un rèi de la dinastia kasita dau reiaume de Babilònia. Succediguèt a Kadashman-Turgu (vèrs 1298-1280 aC) e reinèt vèrs 1280-1265 aC. Son successor foguèt Kudur-Enlil (vèrs 1265-1256 aC).
Kudur-Enlil

**Kudur-Enlil** foguèt un rei de la dinastia kasita dau reiaume de Babilònia. Succediguèt a Kadashman-Enlil II (vèrs 1280-1265 aC) e reinèt vèrs 1265-1256 aC. Son successor foguèt Shagarakti-Shuriash (vèrs 1256-1243 aC).
Kadashman-Harbe II

**Kadashman-Harbe II** foguèt un rèi de la dinastia kasita dau reiaume de Babilònia. Succediguèt a Enlil-Nadin-Shumi (vèrs 1228 aC) e reinèt vèrs 1228-1225 aC. Son successor foguèt Enlil-Nadin-Apla (vèrs 1225-1224 aC).
Enlil-Nadin-Apla

**Enlil-Nadin-Apla** foguèt un rèi de la dinastia kasita dau reiaume de Babilònia. Succediguèt a Kadashman-Harbe II (vèrs 1228-1225 aC) e reinèt pas lòngtemps, vèrs  leis annadas 1225-1224 aC. Son successor foguèt Adad-Suma-Iddina (vèrs 1224-1219 aC).
Mélisipah

**Mélisipah** foguèt un rèi de la dinastia kasita dau reiaume de Babilònia. Succediguèt a Adad-Suma-Usur (vèrs 1224-1189 aC) e reinèt vèrs 1189-1174 aC. Son successor foguèt Mérodash-Baladan Ier (vèrs 1174-1161 aC).
Mérodash-Baladan Ier

**Mérodash-Baladan Ier** foguèt un rèi de la dinastia kasita dau reiaume de Babilònia. Succediguèt a Mélisipah (vèrs 1189-1174 aC) e reinèt vèrs 1174-1161 aC. Son successor foguèt Zabuba-Suma-Iddina (vèrs 1161-1160 aC).
Kashtiliash IV

**Kashtiliash IV** foguèt un rèi de la dinastia kasita dau reiaume de Babilònia. Reinèt vèrs 1232-1225 aC. Pendent son rèine, ataquèt leis Assirians dau rèi Tukulti-Ninurta Ier e foguèt vencut en 1225 aC. Tukulti-Ninurta  venguèt adonc rèi de Babilònia fins a 1228 aC.
Enlil-nadin-apli Ier

**Enlil-nadin-apli ** foguèt un rèi de la Segonda dinastia d'Isin que reinèt sus lo reiaume de Babilònia vèrs 1135-1027 aC. Succediguèt a Nabucodonosòr Ier (vèrs 1126-1105 aC) e reinèt pas lòngtemps vèrs 1104-1101 aC. Son successor foguèt son oncle Marduk-nadin-ahhe (vèrs 1100-1082 aC).
Messier 102

**Messier 102** o **M 102** es lo 102 objècte dau Catalòg d'objèctes d'aspècte difús de l'astronòm francés Charles Messier. Es un cas particular d'aqueu catalòg perque l'objècte es totjorn pas clarament identificat. D'efèct, Pierre Méchain lo trobèt en 1781 mai puei, declarèt a Bernouilli que son observacion èra una error.
Auda

**Auda** (en francés *Audes*, en 1793 *Auldes*) es una comuna occitana de Borbonés dins lo departament d’Alèir, dins la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

## Geografia

Auda dins lo canton d'Eiriçon.png|Auda (roge) dins lo canton d'Eiriçon (irange).
Auda dins la Comunautat de Comunas de Val de Char.png|thumb|200px|left|Auda (roge) dins la Comunautat de Comunas de la Val de Char (ròse).


## Istòria

Auda.png|Auda sus la carta de Cassini.


La comuna d'Auda annèxa la de Peruelha en 1827.

En 1793 es dins lo canton d'Estivarelha, dempuèi 1801 dins lo d'Eiriçon.

En 1789 Auda depend :
* de la generalitat de Borges
* de l'eleccion de Sant Amand
* de la subdelegacion de Sant Amand
* del parlament de París
* de la senescaucia de Molins
* de la diocèsi de Borges

## Toponimia
Ven del latin *Alda*.

*Peruelha* ven de *Probilius*, antroponim latin que donèt *Perolium* (s. IX).

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben

## Nòtas e referéncias
Adad-Suma-Usur

**Adad-Suma-Usur** foguèt un rèi de la dinastia kasita dau reiaume de Babilònia. Succediguèt a Adad-Suma-Iddina (vèrs 1224-1219 aC) e reinèt vèrs 1219-1189 aC. Son successor foguèt Mélisipah (vèrs 1189-1173 aC).
Adad-Suma-Iddina

**Adad-Suma-Iddina** foguèt un rèi de la dinastia kasita dau reiaume de Babilònia. Succediguèt a Enlil-Nadin-Apla (vèrs 1225-1224 aC) e reinèt vèrs 1224-1219 aC. Son successor foguèt Adad-Suma-Usur (vèrs 1219-1189 aC).
Qiqihar

left|250px|thumb|Vista de la vila
[left|250px|thumb|[Resèrva Naturau de Zhalong]]
**Qiqihar** (en chinés: 齊齊哈爾; pinyin: *Qíqíhāěr*) **Cicigar hoton** (en manchó), **Tsitsikar** (en rus: Цицикар), qu'ei ua comuna de la província de Heilongjiang, dens la Republica Populara de China. Qu'a un estatut administratiu de vila-prefectura.

### Lòcs e monuments
* Resèrva Naturau de Zhalong
Zhalantun

**Zhalantun** (扎蘭屯 *Zhālántún* en chinés, Залан-айл хот *Zalan-ail khot* en mongòl, Чжаланьтунь *Chzhalantun* en rus, *Jalan Ail* o *Jalan Tun* en manchó), qu'ei ua comuna de la Region Autonòma de la Mongolia Interiora, dens la Republica Populara de China. Qu'a un estatut administratiu de vila-districte devath la jurisdiccion de la vila-prefectura de Hulunbuir.
African Safari

L**'African Safari** qu'ei un deus principaus parcs zoologics pròches de Tolosa. Qu'ei situat suu territòri de la comuna de Plasença deu Toish.

Lo zoo que compta dab un parc african on los animaus e son en mieja libertat e qui's vesita en auto, ua piscina dab otarias on e's presentan espectacles, ua bòrda entaus mainatges, un vivarium, un bacin dab un ipopotame, papagais en mieja libertat muishats en espectacles, centeas d'autas bèstias e tanben botigas e parcatge.

## Ligam extèrne
*https://web.archive.org/web/20081231071002/http://www.zoo-africansafari.com/17pc.html sit oficiau.
Centre de Formacion Professionala d'Occitània-Miègjorn-Pirenèus

right|230px|thumb|lògo del CFPO-MP

Lo **Centre de Formacion Professionala d'Occitània Miègjorn-Pirenèus** (CFPO-MP) es una associacion culturala segon la lei de 1901 que nasquèt en 1997 a Tolosa. Es un organisme professional al servici de la transmission de la lenga e la cultura occitanas als adultes.

Assegura aquela transmission en prepausant d'estagis e corses per tot public o especificament a l'usatge dels professionals. Lèu, deuriá metre tanben en plaça una formacion de formators "de contunh".

Lo CFPO-MP a per vocacion de prepausar als estajants de la Region de Miègjorn-Pirenèus una ofèrta professionala per la lenga e la cultura occitanas. La tòca es de provesir a cadun los mejans de perfeccionar sas coneissenças en occitan, tant coma se pòt far per d'autras lengas mai espandidas.

La part màger de l'activitat del Centre tòca la formacion per los que la lenga lor fa mestièr dins la practica professionala. Organizarà tanben lèu una formacion pels formators en lenga e cultura occitanas.

Lo CFPO-MP fa part de la ret de Centres de Formacion Professionala Occitans que s'estructura dins tres regions occitanas : Lengadòc-Rosselhon (Besièrs), Aquitània (Ortès) e Miègjorn-Pirenèus (Tolosa).

Lo CFPO-MP prepausa divèrsas formacions, caduna adobada amb d'exigéncias de qualitat precisas :
* Los estagis. Formacions intensivas d'un a tres jorns en immersion lingüistica. S'i tròban mescladas mantuna activitat que permeton d'aquesir o de perfeccionar la lenga, e d'aspèctes de la cultura.
* Los setmanièrs. Corses del ser de cada setmana assegurats per un formator professional.
* Formacions a distància en e-learning del nivèl A2 al nivèl C1.
* Formacions professionalas (ajuda mairalas...).
* Formacions individualas.
* Formacion intensiva a l'occitan modèrne - Preparacion als mestièrs ligats a la lenga e la cultura occitanas (Sièis meses a temps complet per aténher lo nivèl B e bastir un projècte professional).
* BAFA occitan.

Las formacions del CFPO M-P son concebudas a respècte de lo Quadre Comun Europèu de Referéncia per las Lengas (QECRL). Cada formator lo coneis e l'utiliza.

Las formacions inicialas que lo CFPO Miègjorn-Pirenèus prepausa los diplòmas "ESCAPOLAIRE-A2", "Nivèl B1", "Nivèl B2" e "Nivèl C1" per validar los nivèls de competéncia del QECRL, (l'Escapolaire es estat lo primièr diplòma d'aquela mena per la lenga occitana). Aquelas certificacions validan un nivèl de lenga a l'oral e a l'escrich.

Lo CFPO Miègjorn-Pirenèus es reconegut coma Centre de Formacion Professionala per la prefectura de Miègjorn-Pirenèus. A aquel títol, pòt beneficiar de finançament per la formacion continua dins lo quadre de plans de formacion, DIF o CIF.

## Contacte
45 carrièra Gatien Arnoult
31000 TOLOSA
tel :0561239931

## Ligam extèrne
*   Site oficial del CFPO-MP

## Vejatz tanben
*Ret de Centres de Formacion Professionala Occitans
*Centre de Formacion Professionau en Lenga e Cultura Occitanas Aquitània
*Centre de Formacion Professionala Occitan Lengadòc
Thomas Muster

thumb|right|Thomas Muster
**Thomas Muster** es un ex-jogaire de tennis austrian. Nasquèt lo 2 d'octòbre de 1967 en Leibnitz, Àustria. Foguèt nº1 del mond pendent 6 setmanas en 1995. Ganhèt Roland Garros en 1995 e 44 torneges individuals. Se retirèt en 1999.

## Torneges
* 1986: Amersfoort.
* 1988: Boston, Bordèu, Praga e Bari.
* 1990: Adelïda, Casablanca e Roma.
* 1991: Florença e Genèva.
* 1992: Montecarles, Florença e Umag.
* 1993: Mexic, Florença, Gènoa, Kitzbühel, Sant Marin, Umag e Palèrme.
* 1994: Mexic, Madrid e Sankt Pölten.
* 1995: Mexic, Estoril, Barcelona, Montecarles, Roma, Roland Garros, Sankt Pölten, Stuttgart, Sant Marin, Umag, Bucarèst e Essen.
* 1996: Mexic, Estoril, Barcelona, Montecarles, Roma, Stuttgart e Bogotà.
* 1997: Dubai e Miami.
Yannick Noah

thumb|right|Yannick Noah
**Yannick Noah** es un ex-jogaire de tennis francés. Nasquèt lo 18 de mai de 1960 a Sedan, França. Foguèt nº3 mondial e lo darrièr francés que ganhèt lo torneg de Roland Garros en 1983. Noah ganhèt 23 torneges en individuals e 16 en dobles.

Se retirèt en 1996. Tre 1990, se consacrèt a la musica amb cèrtas capitadas (*Aux arbres citoyens*, *La voix des sages*, *Donne-moi une vie*, *Les lionnes*...), aguèt d'ora un primièr gròs tube tre 1991 ambe sa cançon festiva *Saga Africa*.

## Torneges
* 1978: Manila e Calcuta.
* 1979: Nancí, Madrid e Bordèu.
* 1981: Richmond e Niça.
* 1982: La Quinta, South Orange, Basilèa e Tolosa.
* 1983: Madrid, Amborg e Roland Garros.
* 1985: Roma, Washington e Tolosa.
* 1986: Forest Hill e Wembley.
* 1987: Lion e Basilèa.
* 1988: Milan.
* 1990: Sydney.

## Cançons mai conegudas
* *Saga Africa (Ambiance secousse)* (1991)
* *Don't stay* (1991)
* *Simon papa Tara* (2000)
* *La voix des sages (No more fighting)* (2001)
* *Les lionnes* (2002)
* *Jamafrica* (2002)
* *Si tu savais* (2003)
* *Ose* (2004)
* *Mon eldorado (Du soleil)* (2004)
* *Métis(se)* (2005, ambe Disiz La Peste)
* *Donne-moi une vie* (2006)
* *Aux arbres citoyens* (2007)
* *Destination ailleurs* (2007)
* *Viens* (2019)

## Referéncias
Juglans mandshurica

Lo **noguèr de Manchoria** (*Juglans mandshurica*) qu'ei un arbo de l'Asia de l'Èst (Republica Populara de China e Corèa). Que pòt pagerar .
Hailar

[left|250px|thumb|Ua [carrèra de Hailar a la debuta deu sègle XXau]]
left|250px|thumb|Païsatge au vesinatge de Hailar
**Hailar** (海拉爾 *Hǎilā'ěr* en chinés), Хайлар *Khailar* en rus) qu'ei ua comuna de la Region Autonòma de la Mongolia Interiora, dens la Republica Populara de China. Qu'a un estatut administratiu de vila-districte devath la jurisdiccion de la vila-prefectura de Hulunbuir.
Parc Zoologic de Bordèu Peçac

Lo **Zoologic de [[Bordèu]] [[Peçac]]** qu'ei un deus màgers parcs zoologic de la capitala deu departament de Gironda. Qu'existeish desempuish 1976 e qu'ei proprietat deu zoo francés de La Flêche.
Anal Decapitation

Anal Decapitation qu'éi un grop de black metal occitan originari de la region de Tolosa. Que defineishen lo lor estil coma true tolosan black metal (o TTBM)

## Biografia

Lo grop que's formè en 2008. Per'mor de non pas aver de trucaire, qu'utilizan sintetisur per mainats entà har la ritmica de las loas cançons. 

Que reconeishen l'influéncia de grops de black metal coma Burzum, Venom, Blut Aus Nord o VON de qui an tornat préner las estructuras de cançons simplassas. Que son tanben influençats peus grops Nargaroth e Anal Cunt de qui an représ cançons en las barrejant en ua medisha cançon. L'electronica qu'a ua plaça importanta dens lo lor son puish que cèrtas cançons n'an mèma pas de guitarras mes sonque sintés. 

Que cantan en occitan, francés, anglés e alemand. 

## Membres

*Lord Nekroth : Votz, guitarras, baisha
*metalwarrior666@meetic.fr : sintés, ritmes electronics e votz

## Discografia

*Die (2008)
*F(orêt d')OUTRE-TOMBE (2010)
Phong Nha-Ke Bang

200px|right|thumb|Phong Nha-Ke Bang
**Phong Nha-Ke Bang** es un parc nacional de Província de Quang Binh, Vietnam.
Dong Hoi

thumb|300px|left|Dong Hoi.
**** es una comuna vietnamiana situada dins la region de Bac Trung e la província de Quang Binh, Vietnam.
Dong Hoi es la capitala de la Província de Quang Binh, Vietnam.
Aubigny (Alèir)

**Aubigny** es una comuna francofòna de Borbonés del departament d’Alèir, dins la region d’Auvèrnhe.

## Geografia

Vilatge rural situat entre la b&ograve;sc de Bagnolet, relique oriental de la b&ograve;sc de Tron&ccedil;ais, e lo Aliar. Lo relief es faiblement vallonn&eacute;, lo pa&iuml;satge es typique del bocage bourbonnais ; de nombr&oacute;s ruisseaux travèrsan la municipalitat, aital coma un tributaire de l'Aliar de mai granda import&agrave;ncia : la Burge.

Village rural situé entre la forêt de Bagnolet, relique orientale de la forêt de Tronçais, et l'Allier. Le relief est faiblement vallonné, le paysage est typique du bocage bourbonnais ; de nombreux ruisseaux traversent la commune, ainsi qu'un tributaire de l'Allier de plus grande importance : la Burge.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats liadas a la comuna
## Veire tanben

## Veire tanben

## Liams extèrnes

## Nòtas
Aurouër

**Aurouër** es una comuna francesa situada dins le departament d’Alèir e la region d’.

## Geografia

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben

## Liams extèrnes

## Nòtas
Pascal (unitat)

Lo **pascal** (simbòl: **Pa**) es l'unitat de constrencha e de pression dau Sistèma Internacionau d'Unitats. Tèn son nom de Blasi Pascal. Lo pascal fa partida deis unitats derivadas dau Sistèma Internacionau.

Segon lei règlas tipograficas dau Sistèma Internacionau:
* Lei noms d'unitat de l'SI son de noms comuns e s'escrivon en minusculas (« pascal »)
* Lo simbòl dau pascal es Pa, començant per una majuscula perque lo nom de l'unitat provèn d'un nom pròpri de persona

Leis equivaléncias son: 1013 hPa = 1,013 bar ≈ 760 mmHg (millimètre de mercuri).

Una pression d'un pascal es una constrencha unifòrma que s'aplica subre una superfícia plana de 1 mètre carrat, e exercís perpendicularament a aquela superfícia una fòrça totala de 1 newton.

L'expression dau pascal en unitats de basa es \mathrm{N/m^2 =kg/(s^2*m)}.

Estent que lo pascal es una unitat que sa valor es pron pichona a respiech dei valors usualas, s'utiliza sovent sei multiples:
* **l'ectopascal** (hPa) : 1 hPa = 100 Pa
* **lo quilopascal** (kPa) : 1 kPa = 103 Pa
* **lo megapascal** (MPa) : 1 MPa = 106 Pa = 1 N/mm2
* **lo gigapascal** (GPa) : 1 GPa = 109 Pa = 1000 N/mm2

Conversion vèrs d'unitats fòra de l'SI :

:1 Pa ≈ 7,500&nbsp;615·10-3 mmHg (millimètre de mercuri)
:1 Pa ≈ 9,869&nbsp;233·10-6 atm (atmosfèra estandard)
:1 Pa = 10-5 bar
:1 hPa = 10-3 bar = 1 mbar (1 millibar)

## Vejatz tanben
### Articles connèxes
* Pression
* Conversion deis unitats
* Pression atmosferica
* Baromètre
Aeropòrt de Ca Mau

200px|right|thumb|Aeropòrt de Ca Mau
L**'aeropòrt de Ca Mau** es un aeropòrt de Ca Mau, Província de de Ca Mau, Vietnam.
Intercomunalitats d'Alèir

Lo departament d’Alèir compren dempuèi lo 1èr de genièr de 2017 tres aglomeracions e uèit comunautats de comunas.

## Lista dels agropaments de comunas d’Alèir

Populacion : .

## Tanben veire
* Departament d’Alèir
* Arrondiments d'Alèir
* Cantons d'Alèir
* Comunas d'Alèir
Corsa d'Aran per sa lengua

thumb|250px|Cartèl dera Corsa de 2015

Era **corsa d'Aran per sa lengua** ei ua eveniment que s'organize ena Val d'Aran eth darrèr dimenge de junhsèga. Existís dempús er an 1993, fondat pera associacion Lengua Viua entà promòir er occitan e promòir-ne eth sòn usatge sociau. Jos era frasa emblematica de Frederic Mistral , era corsa amasse ues 1000 persones que gessen des tres puntes dera Val d'Aran entà amassar-se ena plaça dera glèisa de Vielha. Dempús des parlaments, s'autrege eth prèmi Lengua Viua as persones o entitats qu'agen destacat pera sua òbra en favor der occitan ena Val d'Aran, e comence era hèsta e es concèrts.

Pendent es prumèrs 15 ans Nadau amenizèc era hèsta damb ua sòrta de concèrt diferenta a tot çò qu'era banda gascona hè normauments pr'amor d'un public que saute, cride, cante e dance totes es cançons en tot ondejar drapèus deth país. Ena edicion de 2009 es concèrts siguèren a cargue deth grop aranés Bramatopin e dera banda bigordana Parpalhon.

Cada an, pendent eth madeish dia s'organize en Hòs, vilatge fronterèr ath nòrd, ua pròva esportiua de prestigi que talhe era carretèra d'accès ath cap de Gasconha, çò que hè a suspectar qu'er eveniment dèu de shordar a cèrtes autoritats jacobines. Ei recomanable, donques, consultar es oraris en qué era carretèra ei talhada.
Dandong

**Dandong** (chinés: 丹東; pinyin: *Dāndōng*), anteriorament coneishut com **Andong** (安東) e **Antung**, qu'ei ua comuna de la província de Liaoning, dens la Republica Populara de China. Qu'a un estatut administratiu de vila-prefectura.
Yingkou

**Yingkou** (營口 *Yíngkǒu* en chinés), anteriorament coneishut com **Newchwang** (牛庄 *Niúzhuāng*) en chinés e com **Ishangga gašan hoton** en manchó, qu'ei ua vila-prefectura de la província de Liaoning, dens la Republica Populara de China
Los Twist

**Los Twist** que ho un grop de rock argentin fondat en 1982 per Pipo Cipolatti e Daniel Melingo. Que comptè tanben per estonas dab Fabiana Cantilo e Hilda Lizarazu.

Enter los sons títol mei famós que podem mentàver *Pensé que se trataba de cieguitos* e *El estudiante*.

## Ligam extèrne
*http://www.youtube.com/watch?v=Vb3tn026_4I*El estudiante*sus youtube.com.
Alejo Vidal-Quadras

250px|thumb|Alejo Vidal-Quadras
**Alejo Vidal-Quadras Roca** (tanben s'emplega la forma *Aleix* en catalan), nascut a Barcelona lo 20 de mai de 1945, es un fisician, escrivan e òme politic catalan.

Es licenciat de Sciéncias Fisicas e professor de Fisica Atomica e Nucleara a l'Universitat Autonòma de Barcelona.

Es estat president del Partit Popular de Catalonha (1991-1996), deputat al Parlament de Catalonha (1988-1999), senador autonomic de la representacion del Parlament de Catalonha (1995-1999).

Foguèt elegit membre del Parlament Europèu en 1999 e reelegit en 2004. Dempuèi 2004 n'es tanben lo vicepresident.

## Ligams extèrnes
* Pagina oficiala
* Blòg personal
Bagneux (Alèir)

**Bagneux** es una comuna francofòna de Borbonés del departament d’Alèir, dins la region d’Auvèrnhe.

## Geografia

## Istòria

Lo castèl de Belleperche, situat sul territ&ograve;ri de la municipalitat, pat&iacute;s un banc en 1370, pendent la guèrra de#Cent Ans. Dels viaris (mercenaires e pillards) gascons, del partit dels Angleses, se n'èran apoderats l'an 1369 e reteni&aacute;n presoèra la duchesse douairière de Borb&oacute;, Isabelle de Val&iacute;s ; lo castèl #èsser assi&eacute;g&eacute; per las tropas dels ducs de Borb&oacute; e de Bourgogne. Los &laquo; viaris &raquo; #èsser ca&ccedil;ats, mas #portar la duchesse en otage.

Le château de Belleperche, situé sur le territoire de la commune, subit un siège en 1370, pendant la guerre de Cent Ans. Des routiers (mercenaires et pillards) gascons, du parti des Anglais, s'en étaient emparé en 1369 et retenaient prisonnière la duchesse douairière de Bourbon, Isabelle de Valois ; le château fut assiégé par les troupes des ducs de Bourbon et de Bourgogne. Les « routiers » furent chassés, mais ils emmenèrent la duchesse en otage.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats liadas a la comuna
## Veire tanben

## Liams extèrnes

## Nòtas
Barrais e Bussolles

**Barrais e Bussolles** (en francés, Barrais-Bussolles) es una comuna francofòna de Borbonés dins lo departament d’Alèir, e la region d’.

## Geografia

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria
La comuna es creada en 1833 per fusion de las comunas de Barrais e Bussoles.

## Demografia

## Liams extèrnes

## Nòtas

## Veire tanben
* Comunas d'Alèir
Marat Safin

thumb|200px|Marat Safin (2006)
**Marat Mubinovich Safin** es un èx-jogaire de tennis rus. Nasquèt lo 27 de genièr de 1980 a Moscòu, Russia. Foguèt nº 1 del mond pendent 9 setmanas. Ganhèt 2 torneges de Grand Chelem e 2 copas Davis (02 e 06). Safin ganhèt 15 torneges en individuals e 2 en dobles.

Marat Safin es lo fraire de Dinara Safina, tanben tennista. Se retirèt en 2009.

## Torneges
* 1999: Boston.
* 2000: Barcelona, Malhòrca, Toronto, US Open, Tashkent, Sant Petersborg e París.
* 2001: Tashkent e Sant Petersborg.
* 2002: París.
* 2004: Pequin, Madrid e París.
* 2005: Open Austràlia.
Percenac

**Percenac** es una comuna occitana de Borbonés dins le departament d’Alèir, dins la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

## Geografia

Barberier dins lo canton de Chantela.png|Percenac (roge) dins le canton de Chantela (orange).
Barberier dins la Comunautat de Comunas  en Pais de Sant Porçanh.png|Percenac (roge) dins la Comunautat de Comunas en País de Sant Porçanh (ròse).


### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Istòria

Barberier.png|Percenac sobre la carta de Cassini.


A la debuta dau segond empèri, se nomenava Barberier (francés Barberier), puèi Barberier e Percenac (francés Barberier-Persenat).

En 1789 Percenac depend :
* de la generalitat de Molins
* de l'eleccion de Gatnat
* de la subdelegacion de Sant Porçanh
* dau parlament de París
* de la senescaucia de Molins
* de la diocèsi de Clarmont

## Toponimia
Dins le parlar locau, la comuna se ditz [parsəˈna].

La parròquia de Sant Andrieu avia son sèti a Percenac (fr. *Persenat*) davant le sègle XVI.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Alèir

## Liams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Lindsay Davenport

thumb|right|Lindsay Davenport

**Lindsay Davenport** es una èx-jogaira de tennis nòrd-americana. Nascuda lo 8 de junh de 1976 a Palos Verdes, Califòrnia (Estats Units). Foguèt nº 1 del mond pendent 98 setmanas. Ganhèt 3 torneges de Grand Chelem e la medalha d'aur als Jòcs Olimpics d'Atlanta. Davenport ganhét 55 torneges en individuals e 37 en dobles. Ganhèt tanben 3 Fed Cup (96, 99 e 00) e 1 copa Hopman (04).

Davenport se retirèt en 2009. Ganhèt 750 partits per 193 desbrandas.

## Torneges
* 1993: Lucèrna.
* 1994: Brisbane e Lucèrna.
* 1995: Estrasborg.
* 1996: Estrasborg, Jòcs Olimpics d'Atlanta e Los Angeles.
* 1997: Oklahoma, Indian Wells, Amelia Island, Atlanta, Zuric e Chicago.
* 1998: Pan Pacific, Stanford, San Diego, Los Angeles, US Open e Zuric.
* 1999: Sydney, Madrid, Wimbledon, Stanford, Tòquio, Filadèlfia e Masters.
* 2000: Open Austràlia, Indian Wells, Linz e Filadèlfia.
* 2001: Pan Pacific, Scottdale, Eastbourne, Los Angeles, Filderstadt, Zuric e Linz.
* 2003: Pan Pacific.
* 2004: Pan Pacific, Amelia Island, Stanford, Los Angeles, San Diego, Cincinnati e Filderstadt.
* 2005: Dubai, Amelia Island, New Haven, Bali, Filderstadt e Zuric.
* 2007: Bali e Quebèc.
* 2008: Auckland e Memphis.
Govèrn

Lo **govèrn** (var. **govern**) es l'institucion d'un Estat encargada del poder executiu. Los membres d'un govèrn son generalament designats jos lo nom de «ministre» o «secretari d'Estat»*,* plaçat jos l'autoritat d'un «Cap de govèrn». Lo govèrn decidís e entrepren las accions necessàrias per conduire de l'Estat. Es responsable davant los ciutadans.

## Tipologia

Politicament, dins un regim parlamentari, lo govèrn parteja lo poder executiu amb lo cap de l'Estat que pòt èsser un monarca (coma en Espanha e al Reialme Unit) o un president elegit al sufragi universal dirècte (coma en França) o indirècte. Es responsable davant lo Parlament dins un regim parlamentari o semipresidencial.

Un govèrn se constituís generalament, jos l'autoritat d'un Cap de govèrn, que pòt èsser nomenat Primièr ministre (coma en França), President del Conselh (coma en Itàlia e en França jos la IIIa e la IVa Republica), o encara Cancelièr (coma en Alemanha), e de ministres. Es responsable politicament davant lo parlament dins un regim de tipe parlamentari. Cada ministre es titular d'un pòrtafuèlha ministerial. Los ministres son solidaris e lo govèrn es doncas un organ collegial. La demission del cap del govèrn entraina aquela de tot lo govèrn.

Dins un regim presidencial (coma als Estats Units d'America), lo govèrn se plaça jos l'autoritat dirècta d'un cap de l'Estat e es pas responsable davant lo Parlament. Los ministres compausant lo govèrn son individualament responsables davant lo cap de l'Estat; s'agís doncas pas d'un organ collegial.

Dins un sens larg, lo govèrn designa l'ensemble dels poders publics constitucionals, es de dire de las institucions centralas previstas par la Constitucion e dispausant del poder politic. Par exemple per la França, lo govèrn de la Cinquen Republica francesa se constituís del president de la Republica, del govèrn *stricto sensu*, del Parlament e del Conselh Constitucional. Es dins aquel sens del tèrme de *govèrn* que se pòt dire qu'un Estat se compausa d'un territòri, d'una populacion e d'un govèrn. Es tanben dins aquel sens que lo «mode de govèrn» designa lo regim politic d'un Estat.

## Nòtas
 

## Referéncias


## Vejatz tanben

### Articles connèxes

* Estat
* Poder executiu
* Separacion dels poders
* Forma de govèrn
Meteorit

[thumb|[Fotografia d'una meteorit metallic compausada de fèrre e de niquèl.]]
[Illustracion del [meteorit casut a Terrassa lo 25 de decembre de 1704.|thumb]]
Un **meteorit** es un còrs celèst relativament pichon qu'arriba a la superfícia terrèstra. Dins l'espaci, aqueles còrses se nomenan meteoroïdes que generalament son lo resultat de la collision de dos asteroïdes o mai). En dintrar en contacte amb l'atmosfèra, la friccion de l'aire fa que lo còrs s'escalfa, emetent de lutz e formant un meteòr, *bola de fuòc* o *estela que tomba*.

Lo mot *meteorit* significa  e descriu la lutz que se produsís quand un fragment de matèria dintra dins l'atmosfèra de la Tèrra e se desintègra.
Lo mot *meteoroïde* s'aplica a la particula pròpria, sens far referéncia al fenomèn que se produsís quand dintra dins l'atmosfèra. I a fòrça meteoroïdes qu'i dintraràn jamai. 

Qualques meteorits que foguèron estudiats semblan de venir de la Luna e d'autres de Mart. La majoritat, çaquelà, son de fragments d'asteroïdes o de cometas. 

I a tanben de corrents de meteoroïdes, que se formèron per la desintegracion de nuclèus de cometas. Quand coïncidisson amb la Tèrra se pòt veire una pluèja de meteorits (o, amb mai d'intensitat, una tempèsta) que pòt durar qualques jorns.
 
L'estudi dels meteorits revela de donadas interessantas. Son de bons exemples de la matèria primitiva del Sistèma Solar, encara que dins qualques cases lors proprietats foguèron alteradas.
Lo fèrre que coneissián los umans abans l'invencion de la farga veniá dels meteorits. Los minerals terrèstres que contenon de fèrre an pas de resisténcia. Lo fèrre extraterrèstre foguèt a l'origina de la metallurgia. 

Qualques catastròfas del passat pòdon èsser estadas causadas pels meteorits, coma l'extincion dels dinosaures del Cretacèu, fa 65 milions d'annadas, provocada per la casuda d'un asteroïde de gaireben  de diamètre, coma o pensan d'unes astronòms.

## Vejatz tanben
*Lagremas de Sant Laurenç

## Ligams extèrnes
* Meteorite.fr - Tot sus los meteorits 
* Meteoritical Society 
* Musèu d'istòria naturala - Catalòg de meteorits
Jonas Staugaitis

**Jonas Staugaitis**, mètge e òme politic, foguèt president de Lituània entre lo 18 e lo 19 de decembre de 1926.
Biaune d'Alèir

**Biaune** **d'Alèir** (en francés *Beaune-d'Allier*) es una comuna occitana de Borbonés dins le departament d’Alèir, dins la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

## Toponimia
Beuna ven del celtic *Belena*, la tèrra de Belenos.

Dins le parlar locau la comuna se ditz [ˈbjonə].

## Geografia

Beuna dins lo canton de Montmaraud.png|Biaune (roge) dins le canton de Montmaraud (orange).
Beuna dins la Comunautat de Comunas de la Region de Montmaraud.png|Beuna (roge) dins la Comunautat de Comunas de la Region de Montmaraud (jaune).


## Istòria

Beuna (Alèir).png|Biaune sobre la carta de Cassini.


En 1937, le nom oficiau de la comuna deven *Beaune-d'Allier* (que davant èra *Beaune*).

La comuna de Biaune es dins le districte de Montmaraud puèi dins l'arrondiment de Montluçon.
En 1789 Biaune depend :
* de la generalitat de Molins
* de l'eleccion de Montluçon
* de la subdelegacion de Montmaraud
* del parlament de París
* de la senescaucia de Molins
* de la diocèsi de Borges

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Alèir.

## Nòtas e referéncias
Baiet

**Baiet** (*Bayet* en francés) es una comuna occitana de Borbonés dins lo departament d’Alèir, dins la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

Baiet es a la termièra d'Occitània amb França.

## Geografia

Baiet dins lo canton de Sant Porçanh.png|Baiet (roge) dins lo canton de Sant Porçanh (irange).
Baiet dins la Comunautat de Comunas dau Pais de Sant Porçanh.png|Baiet (roge) dins la Comunautat de Comunas en País de Sant Porçanh (ròse).


### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Istòria

Baiet.png|Baiet sus la carta de Cassini.


En 1789 Baiet depend :
* de la generalitat de Molins
* de l'eleccion de Gatnat
* de la subdelegacion de Sant Porçanh
* del parlament de París
* de la seneschaucia de Molins
* de la diocèsi de Clarmont

En 1807, Baiet annèxa Martilhèi.

## Toponimia
*Baiet* seriá lo diminutiu de *Bai*, probablament un antroponim.
Una autra ipotèsi es donada per Dauzat e Rostaing: vendriá del celtic **bag-* (lo fau), ambe lo sufixe *-etum* . Delamarre vai dins aquel sens : **bāgeton*, **bāgeton-*, « lo bòsc de faus » .

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Alèir

## Liams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Carl Johan Thyselius

**Carl Johan Thyselius** (1811-1891) òme politic e jutge, foguèt primièr ministre de Suècia entre 1883 e 1884.
Lista dels primièrs ministres de Suècia

80px|thumb|Escut de Suècia.
Lo **Primièr ministre de Suècia** (en suedés *Statsminister*, *«Ministre d'Estat»*) es lo cap de govèrn de Suècia. Dempuèi lo 6 d'octobre de 2006, es Fredrik Reinfeldt (MP). 

Vaquí la lista dels Primièrs Ministres de Suècia aprèp 1873.

## Primièrs ministres durant l'union amb Norvègia (1873 - 1905)

## Primièrs ministres de Suècia aprèp 1905
Marduk-nadin-ahhe

**Marduk-nadin-ahhe** foguèt un rèi de la Segonda dinastia d'Isin que reinèt sus lo reiaume de Babilònia vèrs 1135-1027 aC. Succediguèt a Enlil-nadin-apli (vèrs 1104-1101 aC) e reinèt vèrs 1100-1083 aC. Son successor foguèt Marduk-sapik-zeri (vèrs 1082-1070 aC).

Pendent son rèine, se bateguèt ambé l'Empèri Assirian. Sei campanhas premieras li permetèron de s'emparar deis estatuas dei dieus Adad e Shala dins Ekkalatum. Pasmens, leis Assirians dau rèi Teglath-Phalasar  capitèron de prendre Babilònia e de cremar lo palais. Marduk-nadin-ahhe moriguèt probablament durant una campanha contra leis Aramèus.

Sei títols èran :
* Rèi.
* Rèi de Babilònia.
* Rèi de Sumèr.
* Rèi de Sumèr e d'Akkad.
* Rèi dau Mond.
* Rèi d'Ur.
* Rèi d'Akkad.
* Rèi de Karduniash.

## Referéncias
Adad-apla-iddina

**Adad-apla-iddina** foguèt un rèi de la Segonda dinastia d'Isin que reinèt sus lo reiaume de Babilònia vèrs 1135-1027 aC. Succediguèt a Marduk-sapik-zer (vèrs 1082-1070 aC) e reinèt vèrs 1069-1048 aC. Son successor foguèt Marduk-ahhe-eriba (vèrs 1047 aC).

Pendent son rèine, les Aramèus capitèron uneis expedicions dins lo territòri de Babilònia.

## Referéncias
Marduk-ahhe-eriba

**Marduk-ahhe-eriba** foguèt un rèi de la Segonda dinastia d'Isin que reinèt sus lo reiaume de Babilònia vèrs 1135-1027 aC. Succediguèt a Adad-apla-iddina (vèrs 1069-1048 aC) e reinèt solament pendent sièis mes vèrs 1047 aC. Son successor foguèt Marduk-zêr-(...) (vèrs 1046-1035 aC).