Pebron

**Pebron **o **pebròt** designa diversas espècias vegetalas del genre  *[[Capsicum]]* . D'unas varietats son picantas e d'autras son doças obtengudas per seleccion. Aquestes cultivars doces produson de fruchs de diferentas colors coma lo roge, lo jaune e l'irange. Lo fruch es tanben consomat jos sa forma verda non madura. Es una planta annala de la familha de las Solanacèas originària de Mexic, d'America centrala e d'America del Sud. La planta es cultivada coma planta d'òrt per sos fruches consomats, cruses o cuèchs, coma legums o coma condiment. Lo tèrme designa a l'encòp lo fruch e la planta.

Lo pebron est l'ingredient indispensable d'unes plats, coma la piperada o la ratatolha, mas pòt tanben servir d'acompanhament.

## Descripcion
esquèrra|vinheta|Flor du pebron
esquèrra|vinheta|Pebrons en formction
Es una planta annala, en clima temperat que resistís pas a las geladas, mas podent viure d'annada en climat tropical.
Pòrt quilhat, gaireben arbustiu, fòrça ramificat. Las tijas de la basa tendon a se lignificar. La planta atenh 40 a 50&nbsp;cm de naut en general après d'una germinacion avent durat de 7 a 15 jorns.

Las fuèlhas, altèrnas, lanceoladas, s'acaban en punta, son d'un vert brilhant.
Las flors, nombrosas e pichonas, son blancas, de petals soúdats e ponchuts, al nombre de 6 a 8. Lo fruch es una baia d'un tipe particular, la pulpa, pro prima e formant una espècia de capsula entorejant un placenta mai o mens voluminós portant de fòrça granas. Exteriorament, la pèl es lisa e lusenta, de color verd brilhant abans maturitat, pren a maturitat una color viva, mai sovent roja, mas tanben jauna, iranja, violeta, marron, negra…

Las granas son pichonas, planas, reniformas, de color blaquinosa.

## Espandiment
Aquesta planta es coneguda qu'à l'estat cultivat.
Es belèu originària d'America del Sud e foguèt belèu domesticada al Mexic. Se trapèt de granas vielha de 5000 ans dins d'escacions arqueologicas al Mexic.

Es cultivada dins lo mond entièr, dempuèi que foguèt introducha dins l'ancian mond a la fin del sègle XV. S'espandiguèt plan aisidament subretot jos la forma picanta. Lo pebron doç sembla s'èsser espandit mai tard, a la fin del sègle XVIII en Euròpa.

## Varietats de pebrons
[vinheta|Petit carré de Nice - [Musèu d'istòria naturala de Tolosa|Musèum de Tolosa]]
Lo pebron es une espècia plan polimòrfa. Las varietats cultivadas son innombrablas.

## Allergias au pollèn de pebron
Una quantitat creissenta de pebron es cultivat en sèrra (es lo primièr legum de sèrra als Païses Basses ont près de 8 000 obrièrs agricòls lo cultivan sus 10 000 ectaras).
Sas flors produson un pollèn irritant que los trabalhadors i son espausats quand culhisson lis pebrons. 1/3 d'aquestes acaban per venir allergics. Foguèt mostrat al començament de las annadas 2000 qu'introduire una colonia d'abelha domestica (bornat) dins la sèrra diminís fòrça aqueste risc; Dins las sèrras ont las abelhas èran presentas, lo pollèn èra culhit per las abelhas suls antèrs del temps de sa produccion e los simptòmas d'allergias diminuirián o desapareisseriá pels trabalhadors.

## Utilizacion
vinheta|Pebrons roges.
vinheta|Pebrada (pebrons verds e cebetas cuèchs dins de vin blanc).
vinheta|Pebrons talhat pichon e cuèch a la padena amb de ceba.
Lo pebron (es a dire lo fruch d'aquesta planta) se culhís o verd, o madur. Se consoma coma legum crus o cuèch:
; • Crus
: lo pebron, de textura brisarela, dintra, talhat en rondèlas o en troces, dins la composicion d'ensaladas, amb tomatas e cebas.
: Quand es consomat crus, lo pebron es pauc digèst: sa pèl e sas fibras espessas son mal suportadas pels intestins fragils. Cal donc, abans de lo consomar, levar sa pèl, sas fibras blancas a l'interior e totas sas granas.

; • Cuèch
: lo pebron se prepara de diferents biais: grasilhat, al forn, a l'estofada, etc. Per sa forma clòta, li val plan las preparacion en farcit.
Es un legum fòrça pauc caloric, 22 quilocalorias per 100&nbsp;g. Es ric en vitaminas C e A.

De varietats de pebron rics en terpenoïdes son utilizadas per realizar de colorants.

## Aspèctes economics
vinheta|Pebrons colorats
La produccion mondiala de pebrons es estimada a 23,2 milions de tonas (font FAO, 2007). Lo primièr productor mondial es la China amb 14 milions de tonas, es a dire près de 50 %.
: 

## Proprietats medicinalas
Lo pebron es bon per la memòria. Conten una substéncia la luteolina, una flavona qu'agís en activant de circuits neuronals implicats dins l'aprendissatge. Lo pebron es tanben una font d'anticàncer: las capsiatas son de substéncias quimicas dins lo pebron que pòdon provocar la mòrt de las cellulas tumoralas e atal permetre d'evitar lo desvelopament de las tumors cancerosas. Los capsiatas son plan pròches dels capsinoïdes contenguts dins lo piment e aquestas an lo meteisse efièch.

## Comparason entre lo pebron roge e le pebron verd
: 

## Pesticids
Segon un estudi la DG Sanco de 2001, l'endosulfan foguèt trobat dins 31,7 % de pebrons testats. A saber que l'endosulfan es ara enebit d'utilizacion en Euròpa qu'es tròp polluent per l'environament e tròp dangierós per la santat umana e animala.

## Vejatz tanben
* Capsicum

## Bibliografia e fonts
* GNIS : Enjeux *Piments, poivrons et tomates : conservation du patrimoine génétique et évolution des variétés*
: par Marie-Christine Daunay (INRA -  coordonnatrice du réseau de ressources génétiques Solanaceae), Bruno Landon (directeur marketing, Clause), et Didier Court (UFS - président du comité grand public de la section potagères et fleurs).

## Nòtas e referéncias

## Ligams extèrnes
* Les variétés de Piment Poivron inscrites au GNIS (Catalogue français - 12 pages avec descriptif d'obtention).
* Tableau des nutriments du poivron vert