open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Serum

[vinheta|Aqueles dos tubes contenon de l'EDTA (anticoagulant), dins aquel d'esquèrra las emacias aguèron lo temps de sedimentar e lo subrondant obtengut es lo [Plasma (biologia)|Plasma.]]
Lo **serum** es lo liquid sanguin levat de sas cellulas e de proteïnas de la coagulacion. Es lo liquid subrondant obtengut après coagulacion e centrifugacion de la sang dins un tube « sec », es a dire sens inibitor de la coagulacion. A contrari del plasma, obtengut per simple centrifugacion sens coagulacion prealabla, lo serum es levat dels factors de coagulacion e del fibrinogèn, consomats per la coagulacion.

## Composicion
Aquel liquid es subretot constituit d'aiga, conten de substanças dissolgudas, que son subretot: 
* de proteïnas (anticòs, albumina,&nbsp;eca.) ; 
* divers ions (sòdi, clorur,&nbsp;eca.).

## Seroterapia
La seroterapia a per principi l'injeccion de serum per prevenir o curar una infeccion. 

## Autres sens
* Un serum designa un liquid impregnant las cellulas de las membranas serosas.
* serum fisiologic
* serum antiverin
* « Serum de veritat »

## Notas e referéncias

## Vejatz tanben

### Articles connèxes

* Proteïna serica
* Serologia
* Seroterapia
* Sang
* Analisi de sang
* Verin


### Ligams extèrnes
* Maxence Layet e Jean-Claude Rodet, ''Quinton, le sérum de la vie'', 2008. ISBN 978-2-7029-0637-8.
Sotada

La **sotada** es una activitat que consistís a nadar en immersion (sotar), siá en fasent servir un escafandre classic (alimentat en aire per un tudèl religat a la superfícia), siá amb un escafandre autonòm, o en apnèa.
Evencs

Los **Evencs** o **Evenkis** (rus : **эвенков** ; chinés simplificat : 鄂温克族 ; chinés tradicional : 鄂溫克族 ; pinyin : Èwēnkè Zú, autrescòps coneguts jol nom de **Tongoses** o **Tongozes**),  son un dels pòbles tongozes mai importants de Russia e de China. Èran un pauc mai de 69 000 en 2015. En 2010, èran 37 843 en Russia e 30 875 en China segon las donadas dels recensaments d'aquestes países. 535 Evencs mongolozats vivián tanben en Mongolia a la meteissa data.

En Russia son reconeguts coma un dels pòbles minors indigènas del Nòrd, de Siberia e d'Extrèm-Orient ((Rus: коренные малочисленные народы Севера, Сибири и Дальнего Востока) mentre qu'en China son reconeguts coma una de las 56 etnias oficialas del país.

Los Evencs parlan tradicionalament l'evenki mas sonque 36% tot al mai l'aurián servat coma lenga mairala. Parlan tanben lo rus, lo mandarin estandard e lo mandarin del Nòrd-Èst. D'unes que i a parlan tanben lo daur o lo mongòl.

## Istòria

### Origina
Segon las recèrcas mai recentas los Evencs aurián viscut a l'entorn del lac Baikal dempuèi lo neolitic. Se respandiguèron a partir d'aquest territòri cap al Nòrd de Siberia e a Manchoria.

### Istòria medievala
Los Evencs son de còps que i a restacats al pòble shiwei qu'abitava dins lo Grand Khitan entre los sègles 5 e 9.
Los Evencs de las vals de Ienisei e de Lena èran en 1600, abans l'arribada dels Russes, un pòble nomadizant que viviá de l'elevatge dels rèns.

## Reparticion actuala

### En China

En 2000, i aviá 30 505 Evencs en China demest los quales 25 418 (83,3%) vivián dins la Prefectura de Hulunbuir, en Mongolia Interiora e 2648 dins Heilongjiang (8,5%), lo demai essent escampilhat dins las regions vesinas e mai dins d'autras províncias luènchecas de China.

Dins la Prefectura de Hulunbuir son concentrats dins la Bandièra Autonòma Evenca (31,9% dels Evencs de China e 6,6% de la populacion de la bandièra autonòma), dins la Bandièra Autonòma Daur de Morin Dawa (16,8% dels Evencs de China e 1,7% de la populacion de la bandièra autonòma) e dins la Bandièra Autonòma Oroqina (10,3% dels Evencs de China e 1,1% de la populacion de la bandièra autonòma). Dins totas aquestas regions representan de minoritats reduchas en nombre. Los Hans son dominants dins la prefectura de Hulunbuir tota.

### En Russia
En Russia, los Evencs son escampilhats en petits grops espandits sus un territòri plan vast, de Sakhalin a la region occidentala de Siberia. Benefician d'un district, lo District Evenc dins lo Krai de Krasnoyarsk. Lor lenga es ensenhada.

Son majoritaris dins lo district d'Oleniosk en Iakotia.

## Referéncias
Paul Revere

**Paul Revere** (1èr de genièr de 1735 – 10 de mai de 1818 a Boston) foguèt un orfèbre american, patriòta de la Revolucion americana. Immortalizat per sos gèstes eroïcs durant la batalha de Lexington e Concord, es conegut per sa corsa a caval dins la nuèch del 18 d'abril de 1775, la  *Midnight Ride* .
  
## Referéncias
Luxemborgés

Lo **luxemborgés** o **francic luxemborgés** (; autonim: *Lëtzebuergesch*, ) es lo nom atribuit a la varietat del francic parlada principalament en Luxemborg, totparièr en Belgica, en França e en Alemanha. Lo luxemborgés es la lenga nacionala de Luxemborg.

[right|thumb|Façada dau Monkey's Bar,  de la Loge, [Luxemborg (vila)|Luxemborg :  *Mir wölle bleiwe wat mir sinn* («Volèm restar çò que sèm»)]]

## Lexic

* **' - Bonjorn
* **' - Au reveire
* **' - si te/vos plai
* **' - Mercés
* **' - Luxemborg
* **' - luxemborgés
* ** - trepadors

## Nòtas e referéncias
Coalicion pes Valors Tradicionaus

La **Coalicion pes Valors Tradicionaus** ( en anglés: *Traditional Values Coalition* ) es una organizacion crestiana que representa en mai de 43,000 glèisas evangèliques crestianas conservadoras de detlos Estats Units. Se tròba a Washington (Districte de Columbia). Los membres de la coalicion crosan; "En las valors tradicionalas basats en la Bíblia, e en un còdi moral e de comportament basat en l'Ancian Testament e lo Nòu Testament". La coalicion considèra que las valors tradicionalas comprenon la cresença de que Jesucrist se detlo Filh de Dieu; "Nòstre Senhor nos a donat un manual amb nòrmas per viure cossent damb elas, aquel manual se detla Santa Bíblia, aital coma un compromís per viure, segon los precèptes morales que son estats ensenhats per Jesucrist, lo Filh de Dieu, tal coma nos es estat revelat a la Santa Bíblia". La coalicion es coneguda principalament per la siá oposicion als omosexuales, e mai se s'es participat en una manifestacion sus l' immigracion. L'organizacion foguèt fondada pel Reverend Sr. Louis P. Sheldon, Qual es lo sieu actual president. Andrea Sheldon Lafferty es la siá directora executiva. 

## Ligams extèrnes
* *[http://www.traditionalvalues.org/ Coalicion pels Valors Tradicionaus]* (anglés)
Orok

L'orok (o oroc, en rus: О́рокский язы́к, en orok: ulta o ujlta) es una lenga tongoza parlada per 47 personas (per un grop etnic de 300) en Russia. La lenga es ensenhada dins una escòla de l'oblast de Sakhalin.
En 1989 i aviá tanben 20 Orocs a Japon (Hokkaidō).

Dempuèi 2007, la lenga es escricha (alfabet cirillic).
## Referéncias
YWCA

[vinheta|de Femnas de ''YWCA'' pendent la [Primièra Guèrra Mondiala.]]
YWCA ( en anglés: *Young Women's Christian Association*) (en occitan: *Associacion Crestiana de Femnas Jovenes* ) es una organizacion sociala orientada al desvolopament d'oportunitats per las femnas per rapòrt a luòcs de poder e liderat, **YWCA** discrimina pas per motius raciales o de genre. La primièra d'aquelas organizacions foguèt creada en lo Reialme Unit a l'an 1865. Uèi lo jorn l'organizacion mairitz es localizada a Genèva, Soïssa, e a de delegacions per tot lo mond, amb leugièras variacions dins los sieus programas.
Beneset Rocairòl

thumb|Beneset Rocairòl
**Beneset Rocairòl** (en francés *[[Benoît Rouquayrol]]*), nascut a Espaliu (Avairon) le 13 de junh de 1826 e mòrt a Rodés (Avairon) lo 14 de novembre de 1875, foguèt, amb August Denairosa (1837–1883), un engenhaire occitan e un dels inventors de l'escafandre autonòm.
Xibe

Lo **Xibe** ( *sibe gisun*, also **Sibo, Sibe, Xibo language**) es la  lenga tongoza mai parlada en China. Se parla dins Xinjiang.
Lo nombre de locutors passa pas los 30 000 sus una populacion etnica de 190 481 en 2010.
Lo xibe es oficial amb lo chinés estandard dins lo District Autonòm Xibe de Qapqal dins Xinjiang.

## Classificacion

Segon las autoritats chinesas, lo **xibe** es considerat coma una lenga separada del manchó dempuèi 1764 quand un grop de Xibes foguèron mandats per la dinastia Qing per gardar la frontièra del Xinjiang.
Es dins aquesta region que la lenga poguèt subreviure. En 2009 i aviá 42 790 Xibes en Xinjiang que servavan encara la lenga ancestrala. Los autres Xibes que vivon mai que mai en Manchoria (132 615 en 2000 dins Liaoning) son completament sinizats.
Lo **manchó** e lo **xibe** son mutualament intelligibles.

## Escriptura

Los **Xibes** utilizan un alfabet derivat de l'alfabet manchó. L'alfabet xibe diferís leugièrament de l'alfabet manchó: 13 sillabas qu'existisson en manchó son absentas del alfabet xibe. Reciprocament, l'alfabet xibe a tres sillabas desconegudas del manchó.

## Situacion sociolingüistica

Lo Xibe èra ensenhat dins 8 escòlas primàrias del District Autonòm Xibe de Qapqal coma subjècte mas la lenga d'ensenhament dominanta èra lo mandarin estandard. Existís tanben una licéncia de Xibe a l'Universitat Normala d'Ili dempuèi 2005. La lenga beneficia de qualques programas escasses. I a tanben qualques publicacions.
La lenga es amenaçada, lo bilingüisme amb lo mandarin estandard es de mai en mai respandit. Qualques Xibes parlan tanben oigor o cazac.

## Referéncias
Weber

Lo **weber** (simbòl : Wb) es l'unitat derivada de flus d'induccion magnetica dau Sistèma Internacionau (SI). Es dich en onor dau fisician alemand Wilhelm Eduard Weber.

## Liames intèrnes

* Magnetisme.
American Task Force on Palestine

La **American Task Force on Palestine** (**ATFP**) ( en occitan: *Fòrça de Trabalh American per Palestina* ), es una organizacion fondada l'an 2003 per defendre l'interès nacional american en promòure una fin al conflicte entre israelians e palestinians, a travèrs de la creacion d'un estat palestinian capabla de viure al bòrd d'un estat israelian, en patz e amb seguretat. 

L'organizacion condemna tota mena de violéncia dirigida cap als civils. ATFP Es finançada integrament per lo sieu conselh directiu e lo sieu simpatizant. ATFP Recep pas cap de fons del govèrn o de las agéncias governamentalas. L'organizacion a fach publicas las siás declaracions financièras, e las a publicadas a la siá pagina web. 

L'associacion trabalha principalament a Washington DC, e vòl bastir unas relacions de trabalh fòrt amb los departaments governamentals e las agéncias, los *think tanks*, las organizacions pas governamentalas, aital coma amb los mejans de comunicacion. ATFP a mantenguts de contactes amb los govèrns dels Estats Units, Palestina, Israèl, e Jordania, per'mor de defendre e aténher los sieus objectius politics. L'associacion a participat a la collècta de fons, per apiejar de causas umanitàrias ligadas a l'educacion e la santat, dins los territòris palestinianes ocupats. 

## Ligams extèrnes
* ''American Task Forci for Palestine'' (en anglés)
Grop manchó-xibe

Lo **grop manchó-xibe** es un grop de doas lengas tongozas parladas en China, en Manchoria e dins Xinjiang.

Las doas lengas derivan del jurchen, lenga ancestrala dels Manchós parlada en Manchoria abans 1635, mas se desseparèron en 1764 quand una partida dels Xibes foguèt mandada a Xinjiang par gardar la frontièra.

Las doas lengas son mutualement intelligiblas e utilizan l'alfabet manchó.

Lo manchó es parlat per 10 personas e lo xibe per 30 000.

## Referéncias
Sinizacion

La **sinizacion**, (en chinés: 中国化 Zhōngguóhuà o 汉化 Hànhuà) es l'assimilacion lingüística o l'assimilacion culturala a la cultura chinesa. Designa tanben l'adaptacion a la cultura chinesa de tot çò qu'es estrangièr .

## Sinizacion lingüistica
Las **sinizacion lingüistica** en China a dos aspèctes. La primièra es la sinizacion lingüistica pròpria amb l'adaptacion lingüistica de tots los tèrmes e concèptes estrangièrs.  La segonda aparten al nivèl sociolingüistic amb l'assimilacion dels membres de las culturas minoritàrias al mandarin estandard o a una de las varietats del chinés.

### Sinizacion lingüistica

### Sinizacion sociolingüistica

La sinizacion sociolingüistica es plan poderosa dins la Republica Populara de China. Unas etnias an gaireben perdut l'usatge de lor lenga e parlan a l'ora d'ara una de las lengas chinesas.

Los **Manchós** son un exemple particularament representatiu. Lo recensament de 2010 ne trobèt 10 387 958 mas sonque 10 èran capables de parlar manchó.

L'etnia tujia comptava 8 353 912 membres en 2010 mas s'estima que sols 70 000 podián parlar tujia.

L'etnia she comptava 708 651 membres en 2010 mas 90 personas solament èran de locutors natius.

Aquesta sinizacion es pas çaquelà generala. Qualques pòbles coma los Mongòls, los Oigors o los Tibetans sèrvan massissament lor lenga.

## Referéncias


__INDEX__
Mistral (polissa)

**Mistral** es una polissa de caractèrs creada pel tipograf occitan Roger Excoffon en 1953, a partir de sa quita escritura. Foguèt publicada per la fondariá marselhesa Olive.

Las letras minusculas son concebudas per se tocar e reprodusir l'escritura manescricha.

Existís tanben al format informatic, jol nom Mistral, e amb un clòne nommat Staccato.
Grop Evenki

Lo **grop evenki** es un grop de lengas tongozas, l'evenki, lo negidal e l'oroqen.

Las tres lengas son parladas en Russia e en China per aperaquí 26 000 personas.

## Referéncias
Alexei Shelodco

**Alexei Shelodco **(1920-1995, en bulgar, **Алексей Димитров Шелудко**) èra un fisician e quimista bulgar d'origina ucraïnesa.

## Biografia
Nasquèt en Alemanha, a Halle, en 1920, filh del filològ Dmitro Shelodco.

## Bibliografia
* *A. Scheludko*, Colloid Chemistry, Elsevier, Amsterdam-London-New York (1966)
* *A. Scheludko*, Thin Liquid Films, Adv. Colloid Interface Sci., **1**, 391 (1967)
* *A. Scheludko, B. V. Toshev, D. Platikanov*, On the mechanics and Thermodynamics of Three-Phase Contact Line Systems, Mod. Theor. Capill., 163-182 (1981)
Udege

L**'udege** (en rus:Удэге́йский (удэ́йский) язы́к, tanben sonat Udihe, Udekhe o Udeghe) es una lenga tongoza del grop oroch-udege parlada en Siberia dins lo Krai de Primorie e dins lo Krai de Khabarovsk per 103 personas en 2010.
Le lenga s'escriu amb l'alfabet cirillic.

## Situacion sociolingüistica
L'udege fa partida del grop de las lengas autoctònas siberianas amenaçadas a brèva escasença. Lo nombre d'Udeges s'amerma (1902 en 1989, 1496 en 2010). Lo nombre de personas que parlavan udege a cabussat de 462 a 103 entre 1989 e 2010.

## Referéncias
Grop Oroch-Udege

Lo **grop oroch-udege** fa partida de las lengas tongozas septentrionalas que compren tanben lo grop evenki e l'even. Es constituit de doas lengas, l'oroch e l'udege que son parladas en Russia.
Tot ben que faga partida del grop septentrional, a reçauput una fòrta influéncia de las lengas tongozas meridionalas.
A l'ora d'ara, lo grop es gaireben extinct amb 111 locutors recensats (èran mai de 600 en 1989).
## Referéncias
Galon

[thumb|right|Bidon d'un galon d'[esséncia (idrocarbur)|esséncia vendut ais Estats Units.]]
[thumb|right|Mesura d'[esséncia (idrocarbur)|esséncia per:]]

Un **galon** (simbòl : gal) es una unitat de volum anglosaxona utilizada per mesurar lei volums ocupats per de liquids. Fa pas partida dau Sistèma Internacionau d'Unitats mai son usatge es totjorn frequent dins lei país de cultura anglosaxona e dins certanei país americans pròches deis Estats Units. Mai d'un galon diferent existís :
* lo galon imperiau (simbòl : gal GB o gal Imp) es egau a 4,546 09 litres.
* lo galon US (simbòl : gal US) es egau a 3,785 411 784 litres.
* lo galon US dry es egau a 4,404 883 770 86 litres. Aquela unitat es pas utilizada dins lo comèrci.

## Liames intèrnes

* Volum
Olive (fondariá)

La **fondariá Olive** èra una fondariá tipografica creada en 1836 a Marselha (Occitània).

L'espandiment de la fondariá foguèt l'òbra del darrièr director, Marcel Olive, que trabalhèt amb lo bèlfraire Roger Excoffon (aquel dessenhèt las polissa Chambord, Vendôme, Banco, Mistral, Antique Olive). En 1978, foguèt crompada per Mergenthaler Linotype, que vend ara las polissas.

## Referéncias
* Sandra CHAMARET, Julien GINESTE, Sébastien MORLIGHEM. *Roger Excoffon et la fonderie Olive*. París: Ypsilon, 2010.
Oroqen

L**'oroqen** es la lenga tradicionala dels Oroqens (8659 al recensament de 2010). Aparten a la familha de las lengas tongozas, grop evenki.
Es una lenga grèvament amenaçada.

I auriá sonque 12 locutors perfièchament competents e 1200 amb una competéncia mai limitada. La chifra de 2 500 personas èra donada en 2000.

La lenga es pauc utilizada socialament e la lenga es pas escricha.

Totun es utilizada a la radio e es una de las lengas reconegudas oficialament de la Bandièra Autonòma Oroqena (en Mongolia Interiora).
I a pas cap de monolingue, los Oroqens parlan tanben lo mandarin del Nòrd-Èst, lo mandarin estandard e tanben per unes que i a lo mongòl, lo daur e l'evenki.
## Dialèctes

**Los dialèctes de l'oroqen** son lo kumarchen, l'orochen, lo selpechen, lo birarchen e lo gankui. Lo gankui, parlat en Mongolia Interiora, es lo dialècte utilizat coma basa per la lenga estandard.
Lo kurmachen a encara qualques dròlles qu'aprenon lo dialècte.

## Referéncias
Farad

Lo **farad** (simbòl : F) es l'unitat derivada de capacitat electrica dau Sistèma Internacionau d'Unitats. Correspond a la capacitat d'un conductor electric isolat que son potenciau aumenta de 1 vòlt après addicion de 6,241.1018 electrons. Es dich en onor dau fisician estatsunidenc Michael Faraday.

## Liames intèrnes

* Capacitat electrica.
* Sistèma Internacionau d'Unitats.
Ohm

L’**ohm** (simbòl : Ω) es l'unitat derivada de resisténcia electrica dau Sistèma Internacionau d'Unitats. Correspond a la resisténcia mesurada en dos ponchs d'un conductor electric quand una diferéncia de potenciau constanta e egala a 1 vòlt i entraïna l'aparicion d'un corrent electric egau a 1 A. Es dich en onor dau fisician alemand Georg Simon Ohm.

## Liames intèrnes

* Resisténcia electrica.
* Sistèma Internacionau d'Unitats.
Nanai

Lo nanai ( tanben sonat **Hezhen** en China, en rus Нана́йский язы́к) es una lenga tongoza parlada per 1347 personas en Russia e per 40 en China (sus una populacion etnica de 17 514 en 2010).

## Situacion sociolingüistica
Los Nanais son reconeguts coma minoritat en Russia e en China.

En Russia benefician d'un District Nanai dins lo Krai de Khabarovsk.

Lor lenga es escricha en Russia mas en China utilizan sonque lo chinés per escriure. La lenga se pèrd, tot ben que siá ensenhada dins lo District Nanai. Lo rus e lo chinés son preferats pels joves.

## Referéncias
Alix Lynx

**Alix Lynx** es una actritz porno dels Estats Units d'America.

Segon ela relata, foguèt mossardeta dins un pòble près de Naua Yòrk per los sieus parents, un paire que trabalhava al bastiment e una maire foncionària al departament de salut. Se traguèt lo graduat d'educacion segondària e estudièt après a l'universitat publica ont se traguèt la carrièra de comunicacions en 3 ans malgrat èsser calculat per èsser de 4 ans e après lo Bachelor of Arts en transmission televisiva. Se traguèt un mastèr en administracion d'entrepresas mentre trabalhava de modèl de promocion. Trabalhèt de relacions publicas a una entrepresa après ascendir d'auxiliar d'executiva contable. L'entrepresa barrèt e dintrèt trabalhar coma gestora de màrketing sociala. Trabalhèt a luòcs web de Webcam e quitèt de fin finala trabalhar a un burèu.

Dempuèi que vegèt un documentari als 15 o 16 ans sus Playboy volguèt èsser actritz porno. Lo 2014 comencèt a trabalhar a l'indústria cinemàtica de la pornografia coma actritz. Trabalhèt amb Hustler, AllGirlMassage.Cossí, Girlfriends de Films e Girls Gone Wild. Lo 2015 trabalhèt pendent 6 meses per Brazzers. Trabalha amb OC Modeling.

## Referéncies
A2M

[drecha|vinheta|200x200px|[Sodomia|Sèxe anal]]
drecha|vinheta|200x200px|Sèxe oral
**A2M** o **ATM** (de l'anglés *ass to mouth*: ***del cu a la boca***) es un acrònim utilizat en la catalogacion de la practica sexuala pròpria del cinèma pornogràfic consistent a introdusir lo penes dins la boca d'una autra persona (fel·lació), a pena après aver-lo extrach de la anus d'aquela meteissa persona o d'una autra e sens interrupcion visuala en lo desvolopament de la scèna coma gatge de veracitat de l'accion.

S'agís d'una practica de risc, pauc corrent en la vida sexuala intima, e gaireben limitada a la foncion de pur exhibicionisme de cara a l'espectador. Sovinteja En los films X de tematica heterosexual que la femna es umiliada e somesa per un o mai de mascles, coma una forma extrèma de degradacion, amb l'objectiu de provocar lo excitació del visualitzador. 

En tota la pornografia convencionala mas, lo risc d'infeccion bucal o digestiva per la preséncia de bacterias e matèria fecal ne lo penes es fòrça limitat, doncas que, generalament, las actrises qu'intervenon en A2M en fasent sèxe anal salvaguarden la higiene pròpria mejançant ènemes aplicats abans de la filmacion d'aquelas practicas. Es per aquò que se li cal pas confondre amb la coprofília (ingestió de matèria fecal), practica pròpria d'un subgènere pornogràfic mai marginal e minoritari.
Jordana

**Jordana** (en francés *Jordanne*) es una ribiè(i)ra del Massís Central que raja dins lo departament de Cantal. Es, ame Autra, un dels dos pus importants afluents de Sera, e un sosafluent de Dordonha.

## Geografia

De , Jordana a sa font sus la comuna de Mandalha e Sant Julian, a  pendas sud dau puèi de Pèire Arsa (), puèi raja devèrs lo sud-oèst dins la meteissa direccion que la val de la Sera, e après aver percorut una quarantena de quilomètres, rejonh Cèra en riba drecha a Arpajon.

La val comença pel circ de Mandalhas dominat circularament pel Puèi Chava Ròcha, lo Puèi Marin, lo Puèi de Pèira Arsa e lo Puèi de Batalhosa.

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Aqua de Jordana* en 1298; *Jordeianes* en 1453; *Riparia Jordanix* en 1500; *Jourdana* en 1529; *Jourdaine* en 1598; *Jourdane* en 1610.

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
François Mansart

**François Mansart** (23 de genier de 1598, París - 23 de setembre de 1666, París) foguèt un arquitècte francés dau sègle XVII. Es considerat coma lo precursor de l'arquitectura classica francesa.

## Liames intèrnes

* Arquitectura classica.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Jean-Pierre Babelon e Claude Mignot, *François Mansart, le génie de l'architecture*, Gallimard, 1998.

## Nòtas e referéncias
Nicolas Poussin

**Nicolas Poussin** (junh de 1594, Les Andelys - 19 de novembre de 1665, Roma) foguèt un pintaire francés dau sègle XVII. Es un dei mèstres principaus de la pintura classica francesa. Format en París, foguèt subretot actiu en Roma a partir de 1624. Foguèt l'autor de scenas istoricas, religiosas, mitologicas ò de païsatges. Son òbra aguèt una influéncia fòrça importanta sus lo desvolopament ulterior de la pintura francesa.

## Liames intèrnes

* Pintura classica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Eva Děpoltová

Eva Děpoltová es una soprano chèca, nascuda lo 5 d'agost (o lo 8 de mai) 1945, a Bratislava, Checoslovaquia.
## Biografia
## Discografia
* Dalibor, de Bedřich Smetana, dirigit per Václav Smetáček, Supraphon, 1980, dins lo ròtle de *Milada* 
* Hubička (Lo Poton), de Bedřich Smetana, dirigit per František Vajnar, Supraphon, 19.., dins lo ròtle de *Vendulka* (supausat)
* Libuše, de Bedřich Smetana, dirigit per Zdeněk Košler, Supraphon
* Eva, de Josef Bohuslav Foerster, dirigit per František Vajnar, Supraphon, 19.., dins lo ròtle de 
* Šárka, de Zdeněk Fibich, dirigit per Jan Štych, Supraphon, 1979, dins lo ròtle de Šárka
* Don Giovanni, de Mozart, dirigit per Libor Pešek, Supraphon, 1982, dins lo ròtle de Donna Anna
* Epos o Gilgamešovi, (en anglés: The Epic of Gilgamesh), oratorio de Bohuslav Martinů, dirigit per Zdeněk Košler, Marco Polo, puèi Naxos, enregistrat en novembre 1989, publicat en 1990 
* Pod jabloní («Jol pomièr»), de Josef Suk, dirigit per Libor Pešek, Supraphon, Denon, enregistrat en setembre 1985

## Nòtas e referéncias
Grop nanai

Lo **grop nanai** es un grop de lengas tongozas, branca meridionala. Constituís amb lo grop manchó-xibe l'ensemble meridional de las lengas tongozas.

Es compausaut de tres lengas, lo nanai, l'ulch e l'orok. En 2010, aquestas tres lengas èran parladas per 1 588  personas.
Lo grop es amenaçat.

## Referéncias
.jnj

**** (acorcha de Johnson e Johnson en anglés) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa americana Johnson & Johnson Services, Inc. Es en servici dempuèi lo 8 d’abril de 2016.

## Referéncias
.teva

**** (*טבע*, "natura" en ebrieu) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa de farmacia israeliana Teva Pharmaceutical Industries Limited (טבע תעשיות פרמצבטיות בע"מ). Es en servici dempuèi lo 13 d’abril de 2016.

## Referéncias
.sbi

**** (acorcha de *State Bank of India*, "banca de l’estat en Índia" en anglés) es un nom de domeni generic depausat per la banca indiana SBI. Es en servici dempuèi lo 16 d’abril de 2016.

## Tanben veire
* .statebank

## Referéncias
.imamat

**** (mot anglés e occitan, de l’arab إِمامة) es un nom de domeni generic depausat per la fondacion de l’Aga Khan. Es en servici dempuèi lo 16 d’abril de 2016.

## Tanben veire
* .agakhan
* .akdn
* .ismaili

## Referéncias
Even

L’even (en even: Эвэды торэн; en rus: Эве́нский язы́к, autrescòps sonat lamot - Ламутский язы́к), es una lenga tongoza septentrionala parlada dins lo nòrd-èst de Siberia per 5656 personas en 2010 (sus un grop etnic de 22 383 membres).

La lenga es ensenhada e s'escriu amb l’alfabet cirillic. Emai siá ensenhada, la lenga es amenaçada que, en 2010, 75% dels evencs avián lo rus (o tanben de còps que i a lo iacot) coma lenga mairala. La lenga es parlada subretot pels ancians.

## Referéncias
.ftr

**** (acorcha de *Frontier*, "termièra" en anglés) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa americana Frontier Communications Corporation. Es en servici dempuèi lo 17 d’abril de 2016.

## Referéncias
.网站

**** (Punycode .xn--5tzm5g, *wǎngzhàn* "sit wèb", en chinés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 17 d’abril de 2016.

## Referéncias
Coulomb

Lo **coulomb** (simbòl : C) es l'unitat de carga electrica dins lo Sistèma Internacionau d'Unitats. Es dich en onor dau fisician francés Charles-Augustin Coulomb. Correspond a la quantitat d'electricitat que traversa una seccion de conductor percorregut per un corrent d'intensitat egala a 1 A durant 1 s. Es equivalent a 6,241 509 629 152 65.1018 cargas electricas elementàrias.

## Liames intèrnes

* Electricitat.
Henry

Lo **henry** (simbòl : H) es l'unitat d'inductància dau Sistèma Internacionau d'Unitats. Es dich en onor dau fisician Joseph Henry. L'inductància d'un circuit electric es egala a 1 H s'un corrent passant dins aqueu circuit, en variant d'un biais unifòrm egau a 1A/s, entraïna a sei bòlas l'aparicion d'una fòrça electromotritz egala a 1 V.

## Liames intèrnes

* Electricitat.
Israel Ballet

**Israèl Balet** es una companhiá de dança qu'interpreta d'òbras de balet classic e neo-classic. Foguèt fondada l'an 1967 per Berta Yampolsky e Hilel Merkman, que son estats davant de la companhiá pendent mai de 45 ans. La companhiá interpreta sovent òbras que son estats recentament coreografiades. Es l'unica companhiá de balet professional dins l'estat d'Israèl que representa d'òbras del repertòri internacional classic. L'Israèl Balet fa regularament viatges a l'estrangièr. La companhiá a contunhat amb la longa tradicion de preservar e de nodrir l'art classic, per que la tecniciana e l'estetica del Balet contunhen de far de la dança israeliana. La companhiá residís en lo local de l'Israèl Balet, dins la vila de Tel Aviv, lo local dispausa d'una sala amb 250 sètis. L'Israèl Balet a representat a Israèl en viradas a l'entorn del mond, e en divèrses festivals a Euròpa, Asia e America.

### Istòria
Los fondators de la companhiá, Berta Yampolsky e Hillel Markman, representèron la primièra foncion de l'Israèl Balet, lo 25 de genièr de l'an 1967, amassa amb quatre joves dançaires, dins la vila de Holon. L'an 1975, George Balanchine donèt permís a l'Israèl Balet per interpretar la siá òbra *Serenade*, e lo 1981 donèt permís a la companhiá per interpretar totas las siás òbras. A l'ora d'ara, Berta Yampolsky e Hillel Markman contunhan d'èsser los directors artistics de la companhiá. Los dançaires son d'Israèl, o son plan d'immigrants dels païses qu'avián fach partida de l'anciana Union Sovietica, i a tanben dançaires d'arreu del Mond que se son jonches a la companhiá.

### Installacions
L'Israèl Balet dispausa de las siás pròprias installacions dins la vila de Tel Aviv. Aquelas intal·lacions comprenon una escòla formala de balet, nomenat centre de balet classic. Aquel centre es un institut de dança israeliana, e una escòla de balet per estudiants de totas las edats. Los mèstres e de musicians del balet cercan l'excelléncia, e an coma objectiu que los estudiants sortin del centre preparat per s'incorporar a las companhiás de dança existenta a Israèl e arreu del Mond.

### Repertòri
L'Israèl Balet dispausa de vàrias d'òbras de George Balanchine en lo sieu repertòri, entre elas; Symphony in C, Square Dance, ***La Valse***, Concèrti Barocco e The Four de Temperaments. En lo repertòri de la companhiá i a d'òbras modèrnas de coreografes cossí; Christian Spuck, Rudi van Danzig, Jan Lincolns, Lar Lubovitch, e Krzysztof Pastor. La companhiá compren en lo sieu repertòri òbras classicas coma ***Giselle*** e ***Lo Quishòt***, e d'òbras del compositor rus Piotr Ilitx Txaikovski; ***Eugeni Oneguin***, ***Romeo e Julieta***, ***La bèla dorment***, e ***Lo Trencanous***.

### Ligams extèrnes
* ''Iballet.co.il'' (Ebrèu) e (anglés)
Daniel O'Connell

**Daniel O'Connell** (irlandés: *Dónall Ó Conaill*; 6 d'agost de 1775– 15 de mai de 1847, sovent escaissat *The Liberator* o *The Emancipator*, foguèt un òme politic irlandés de la primièra part del sègle XIXen. Faguèt campanha per l'emancipacion dels catolics—e obténer lo drech per eles de sèire al Parlament de Westminster, refusat durant mai de 100 ans—e per l'abrogacion de l*'[[Act of Union 1800|Act of Union]]* que ligava  lo Reialme Unit amb Irlanda.
## Referéncias
Palais de Westminster

Lo **palais de Westminster** (en anglés: *Palace of Westminster*; en galés: *Palas San Steffan*), tanben sonat **Cambras del Parlament** (anglés: *Houses of Parliament*), es a Londres lo luòc que i sèson la Cambra de las comunas (*House of Commons*) e la Cambra dels Lòrds (*House of Lords*) del Reialme Unit. Lo palais es en riba nòrd de Tamèsi e se situa dins l’arrondiment londinenc de la Ciutat de Westminster.

L’edifici servissiá a l’origina de residéncia reiala, mas cap monarca anglés o britanic i pas pus viscut dempuèi lo . La pus vièlha seccion del palais, *Westminster Hall*, data de l’an 1097. Pasmens, la pus granda part del bastiment data del  : l’ancian Palais de Westminster, d'efièch, foguèt gaireben completament destruit par un incendi lo 16 d'octobre de 1834. L’arquitècte responsable de la reconstruccion, Sir Charles Barry, faguèt lo bastiment nòu dins lo pus pur estil neogotic, en referéncia a l’epòca dels Tudor. Una de las atraccions pus famosas del palais de Westminster es sa Torre del Relòtge *(Clock Tower)*, qu'alberga *[[Big Ben]]*.
Imago

vinheta|Imago del Vulcan
Un **imago** designa l'estadi final d'un individú que lo desvelopament se debana en mai d'una fasas (mai sovent uòu, larve, imago). Aquel tèrme es utilizat pels artropodes, mas tanben pels  amfibians.

Pels insectas pterygotas, l'imago se caracteriza pel desvolopat d'alas ailes (levat per las espècias secondariament aptèras) e de l'aparelh genital.

Çò que se nomena comunament un « parpalhòl » es l'estadi imago dels Lepidoptèrs. 

La muda qu'acaba a l'imago se dich *imaginala*.

Per unes insectas, existís un estadi intermediari entre la larva e l'imago. Es lo cas de la crisalida dels Lepidoptèrs, de la nimfa dels Coleoptèrs o de la pupa dels Diptèrs. Es tanben lo cas del « subimago » per d'insectas aquatics, coma los efemèrs.
[vinheta|''Muda imaginala de la [Cicadidae|cigala.*]]

== Font ==
* Eugène Séguy (1967) : *Dictionnaire des termes techniques d’entomologie élémentaire*, XLI, Éditions Lechevalier (Paris), collection *Encyclopédie entomologique'' : 465 p.
Festival de Dança de Karmiel

drecha|vinheta|240x240px
Lo **Festival de Dança de Karmiel** es un festival de dança que debana cada an a l'estiu, dins la vila de Karmiel, a Israèl. Lo festival comencèt a l'an 1988 per iniciativa de dos autors de danças popularas a Israèl. La durada del festival es de tres jorns, que s'amassa pendent el una multitud de personas, los espectadors pòdon observar una ampla varietat d'espectacles. En aquel festival participan tant dançaires israelianes, coma dançaires venguts d'autres païses procedentes de l'estrangièr. 

Al bòrd de las divèrsas accions dels desparièrs grops de dança, i a de balhs que son dobèrts al public e son per totes los assistents. I a instructors de balh vengut dempuèi l'estrangièr. En mai dels actes celebrats en lo festival i a de divèrsas competicions: un concors de coreografia, un concors de dança folklòrica, e un concors de balh en grop per seleccionar al melhor equipa de l'an. 

Yonatan Carmon Foguèt lo director artistic del festival pendent dotze ans, fins a l'an 2000, quand venguèt director Shlomo Maman. Lo director del festival al cors de la siá vida es estat Aaron Solomon. Lo festival de dança debana en divèrsas installacions e equipaments esportius de la vila de Karmiel entre eles cal destacar; lo amfiteatre, l'estadi, lo parc, lo pabalhon esportiu, e l'auditòri. Fòrça espectacles en lo passat son estats consacrats en onor a compositors del país cossí; Sasha Argov, Naomi Shemer, e Avihu Medina. L'an 2006 s'anullèt lo festival a causa de la guèrra amb lo Liban.

## Ligams extèrnes
* ''Festival de Dança de Karmiel'' (en anglés) e (en ebrèu)
Rosamunde Quartett

Lo **Rosamunde Quartett** o *Rosamunde Quartett München* (de disques Berlin Classics pòrtan aquela mention, allòc que los disques ECM indican pas que *Rosamunde Quartett*), èra un qüartet de còrdas alemand fondat en 1992 e dissolgut en 2009. Son nom ven del Qüartet Rosamunde n°13 D.804 de Schubert, que l'andante s'inspira de la musica de scèna del meteis nom. 
## Istòria
Lo qüartet se fondèt en 1992 ambe de membres qu'avián dejà agut una carrièra individuala. Èra basat a Munic. Foguèt influenciat per Sergiu Celibidache. S'especializèt mai que mai en musica contemporanèa, mas tanben en musica barròca (Purcell), classica (dos disques Haydn), romantica (un disque Schubert, ambe'l qüartet Rosamunde, de segur, e Goldmark) e quitament en musica del mond (ambe Dino Saluzzi). Enregistrèt en çò de Berlin Classics e ECM. Se separèt en 2009.
## Composicion
### Primièr violon
* Andreas Reiner
### Segond violon
* Simon Fordham 
* Diane Pascal, a partir de 2005 a quicòm prèp (lo siti  explica que Diane Pascal i foguèt pendent quatre ans)
### Alto
* Helmut Nicolai
### Violoncèl
* Anja Lechner
## Discografia
* Othmar Schoeck: *Notturno – cinc movements per qüartets e una votz cantada d'aprèp de poèmas de Nikolaus Lenau e un fragment de Gottfried Keller, op. 47*, 2009 ECM New Series 2061
* *IXXU* (Thomas Larcher ambe'l Rosamunde Quartett), 2005 ECM Records (Preis der deutschen Schallplattenkritik)
* Tigran Mansurjan: *Qüartets de còrdas*, 2005 ECM Records
* leggiero, pesante (Grammy Nominierung 2003), ECM New Series 1776
* Joseph Haydn: *Seven Words – Las sèt darrèras paraulas de nòstre redemptor a la crotz*, qüartet op. 51, ECM New Series 1756
* Kultrum, Dino Saluzzi (bandoneon) ambe'l Rosamunde Quartett, ECM New Series 1638
* Òbras de Webern, Dmitri Chostakóvich & Burian, ECM New Series 1629 (Preis der deutschen Schallplattenkritik)
* Òbras de Schubert & Goldmark, Berlin Classics 0011112BC
* Joseph Haydn: *Qüartets de còrdas* (L'Alauseta, Lo Cavalièr, L'Emperaire), Berlin Classics 0011272BC
## Ligams extèrnes
*  (discografia a Discogs; i a pas que los CD ECM)
*  (entrevista, en alemand)

## Nòtas e referéncias
Comtats ceremonials d'Anglatèrra

Los **comtats ceremonials d'[[Anglatèrra]]** (en anglés: *ceremonial counties of England*) son de divisions administrativas d'aqueste país per las qualas es nomenat un *[[Lord Lieutenant]]*. Sovent s'utilizan dins un contèxte geografic, ja que sa talha e omogeneïtat es pus adequada per aquò que la dels comtats administratius, rason per la quala son tanben nomenats **comtats geografics** (en anglès: *geographic counties*).

## Taula

## Referéncias


## Vejatz tanben
* Comtats d'Anglatèrra
Grand Londres

Lo **Grand Londres** (en anglés: *Greater London*) es una subdivision administrativa anglesa creada en 1965 per administrar la region de la capitala britanica que los  abitants en 2015 (amb 44 % de minoritats etnicas) amassan 82 % de la populacion de l'aira urbana de Londres e aperaquí 60 % de la de l'aira metropolitana de Londres. Son territòri, que s'estend sus  km, equival tanben dempuèi 1994 a una region d'Anglatèrra sonada **Londres**, e dempuèi 1999 a la circonscripcion de Londres al Parlament Europèu.
Defensor (fotbòl)

Lei **defensors** (o arriers) son de jogaires de fotbòl que son pretzfach principau consistís en perturbar, o idealament empachar, lo juec d'ataca de l'adversari.

Si pòu recuperar lo balon en seguida d'un duèl ganhat per un defensor (accion individuala) o per una destabilizacion deis adversaris per una estrategia collectiva (intercepcion, provocacion d'un fòra juec, etc.). Doncas outra la soliditat e la rigor fisica, lei qualitats importantas per un bòn defensor son lo sangplan, la concentracion e l'intelligéncia de juec, especialament per lo plaçament. Pendent longtemps s'estimava que lei defensors èran de "destructors" de juec, qu'avián pas de mostrar de capacitats tecnicas particulàrias. Es plus lo cas actualament, qu'an de participar a de pretzfachs ofensius.

Abitualament la linha de defensa si constituís de quatre jogaires, mai rarament tres o cinc. La defensa de quatre "tipica" comprèn dos arriers lateraus, que cadun jòga d'un caire, e dos arriers centraus que li dién segon lo ròtle "aplantaire" o "liberò" (pòste de mai en mai rare dins lo fotbòl modèrne).
Povidòna iodada

La **po(li)vidòna iodada** es un complèxe quimic soluble dins l'aiga, compausat d'iòde e de polivinilpirrolidòna (PVP).

La povidòna iodada es emplegada dins la farmacopèa coma antiseptic topic e antifongic. Lo medicament es entre autres, comercializat jol nom (**iso-**)**Betadine** en França, Belgica, Soïssa o Espanha.

## Usatges e precaucions
Segon las formas galenicas o dilucions de l'especialitat, l'usatge pòt èsser contra indicat pel nenon de mens d'un mes o de mens de sièis meses. La povidòna iodada provòca lo risc de necròsi importanta o d'ipotiroïdia fetala pendent una utilizacion longa.

Aquel medicament deu pas èsser utilizat en associacion amb los antiseptics derivats del mercuri (Merbromine « mercurochrome », Mercryl Laurylé…).

Existès de cases d'allergia a la povidòna, e subretot nonoxinòl-9, un tensioactiu utilizat dins mai d'una preparacions galenicas.

## Divèrs
La povidòna iodada fa partit de la lista dels produchs essencials d'usatge medical de l'Organizacion mondiala de la santat (liste m.a.j en abril de 2013).

## Referéncias


## Vejatz tanben
* Tintura d'iòde
Cauna de las Glèisas

La **[[cauna]] de las Glèisas**, a Ussat, dins lo país de Fois, en Lengadòc, dins lo departament d'Arièja, embarra un grand nombre de pinturas e de gravaduras paleoliticas magdalenianas. Se dobrís dins la val nauta d'Arièja, aperaquí  en amont de Tarascon d'Arièja.

Lo site, compausat de doas caunas tocantas, serviguèt de refugi al començament de l'ivèrn als caçaires preïstorics de boquetins e de lagopèds, que pescavan de salmons enòrmes en Arièja. Las sasons d'ocupacion foguèron determinadas per l'estudi de las rèstas de boquetin. Los nivèls magdalenians se distinguisson per una fauna abondanta pauc variada. En 1860, Fèlix Garrigon reconeguèt a una desena de mètres de l'intrada los vestigis d'un abitat magdalenian. A aquèla epòca, Joan Baptista Nolet trobèt una bana de buòu fossila, de dents del meteis romiaire, lo cèrvi gigant, lo singlar e d'ossaments umans. En 1863, l'abat Puech tròbèt d'ossaments e de terralhas. En 1865, lo doctor Guitard entresenhèt de tèsts nombroses de terralha. En 1921, lo doctor Cugulière descobriguèt los cavals, boquetins e bisonts gravats e Henri Breuil ne faguèt lo revelat. En genièr de 1943 l'abat Glory descobriguèt, en preséncia de R. Clastres, l'ièna e los dos pichons bisonts negres dins la cauna inferiora. En 1975, Joan Clòtas menèt de cèrcas en trobant las esqueletas de pus de 40 boquetins, 66 lagopèds, 54 peisses (trochas e salmons), 5 còrbs, 3 lèbres e de fragments d'isard, cabiròl, buòu e cèrvi. Demest las aisinas liticas e ossosas foguèron trobats d'arpons e de sagaias de bana de rangièr. Una sepultura individuala del Bronze Mejan foguèt descobèrta en 1982.

## Referéncias
Jardins botanics reials de Kew

Los **jardins de Kew** (en anglés: *Kew Gardens*) son un ensemble de jardins situats entre los quartièrs de Richmond upon Thames e de Kew, a l'oèst de Londres. Sus une superfícia de 121 ectaras, albergan una de las pus importantas coleccions de plantas del mond mai de  espècias de vegetals e un centre de recercas en botanica reputat. Son erbièr es tanben un dels pus grands del mond, amb mai de set milions d'especimens. Fondat en 1759, aqueste luòc emblematic de l'epòca victoriana, qu'aculhís  cada an dos milions de visitaires, es estat marcat en julhèt de 2003 sus la lista del patrimòni mondial establida per l'UNESCO.
## Referéncias
Abadiá de Westminster

L’**Abadiá de Westminster** (*Westminster Abbey* en anglés)  es un dels edificis religiós pus famós de Londres. Sa construccion data per l'essencial del , jos Enric III. Es lo luòc de sepultura d'una part dels reis e reinas d'Anglatèrra e tanben dels òmes e femnas celebras. Lo Canton dels poètas (*Poet's Corner*) fa onor als escrivans del reialme. La quasi-totalitat des coronaments dels monarcas anglés aguèt luòc dins aquesta abadiá. 
Lo nom vertadièr de l'abaciala es "glèisa collegiala de Sant Pèire" (*Collegiate Church of St. Peter at Westminster*). *Westminster* significa "abbadiá de l'oèst" perque aquesta se situava a l'oèst de la *[[Cité de Londres|City]]* (en oposicion a *[[Eastminster]]*, monastèri cistercian que se trobava a l'èst, al delà de la torre de Londres, sul site de l'actual Royal Mint.

Es classada al Patrimòni Mondial de l'UNESCO dempuèi 1985.
## Galariá

File:Westminster Abbey by Canaletto, 1749.jpg|*Westminster Abbey* amb una procession dels Cavalièrs de Bath, per Canaletto, 1749
File:Standard of Westminster Abbey.svg|Bandièra de *Westminster Abbey*, amb las armas dels Tudor entre la Ròsa dels Tudor jos las armas supausadas  d'Edoard lo Confessor
File:Layout Of Westminster Abby.svg|Mapa de *Westminster Abbey*, 2008
File:Westminster Abbey by night.JPG|*Westminster Abbey* al vèspre, 2014
Culheron

vinheta|273x273px|Culheron.
Lo **culheron** es una aisina de taula servissent a bolegar lo sucre o assimilat dins un pichon recipient emplit d’una bevenda mai sovent cauda coma lo cafè, lo té, lo chocolat, lo lach, lo vin caud, d’aiga, de chuc de fruch, o del iogort, per ne facilitar la dissolucion o per accelerar lo refregiment.

Dins los païses grands consomators de té, coma Austràlia, Canadà, la Nòva Zelanda e lo Reialme Unit, l'aisina se nomena « **culhièr té** » ( pels anglofons).

## Contenença
Dins las receptas de cosina, un culheron, designa lo contengut d'aquela aisina dins lo dosatge de diferents ingredients; dins totes los païses avent adoptat lo sistèma metric, la contenença admesa es de  de liquid.

Per convencion, i a tres culherons dins un culhièr e dos culherons dins un culhièr de dessèrt. Mai, al subjècte de las polveras, cal destriar lo culhièr *ras* del culhièr *comol*; per convencion encara, aquela darrièra es exactament lo doble de la primièra.

Dins lo sistèma de las mesuras anglosaxonas, l’usatge d’autres sistèmas d’unitats mena a admetre des contenença diferentas:
* lo culhièr té canadian val  1/6 d’onça liquida imperiala, siá  ;
* lo culhièr té imperial o *drachme* (), val  1/8 d’onça liquida imperiala, siá  ;
* lo culhiè té american () val  1/6 d’onça liquida EUA, siá .

## Notas e referéncias


## Articles connèxes
* Culhièr
Tintura d'iòde

vinheta|Tintura d'iòde utilitzada pendent una anestesia peridurala.

En medecina, la **tintura d'iòde** es un antiseptic e antifongic poderós compausat d'iòde dissolgut dins l’alcòl, mai precisament dins l'etanòl, mai sovent a un taus de 10 %. Tanben existís de mesclas a 2 %, 3 % e 7 %. Es un element essencial d'un estug de subrevida utilizat per desinfectar e assanir.

Fòrça lèu apareguèt après la descobèrta de l'iòde per Bernard Courtois en 1811. Foguèt enseguida massissament utilizada per las armadas.

Uèi, l’iòde e sos derivats convenon a las plagas e cremaduras superficialas pauc espandidas.
* Cal pas l'associar als antiseptics contenent de mercuri (formacion de compausats caustics).
Dins de cas de patologias tiroïdianas, coma l'ipotiroïdia, un apond d'iòde pòt èsser benefic. Aquel apond se pòt far per via cutanèa grâce a la tintura d'iòde. S'aplica directament sus la pel e l'organisme va l'absorbar segon los sieus besonhs.

## Preparacion
Se dissòlv 70 g d'iòde e 50 g d'iodur de potassi dins 50 ml d'aiga. Après se dilua aquela solucion concentrada a 1 litre amb d'etanòl.

## Notas e referéncias
Kick Off

***Kick Off*** es un videojuec de fotbòl desvelopat e editat per Anco en 1989 sus lei microordinators Amiga e Atari ST. Lo juec siguèt concebut, programat e dessenhat per Dino Dini sus Atari ST, que l'adaptèt ambé Steve Screech sus Amiga. Lo juec siguèt recebut fòrça ben : lo considerèron coma un dei melhors dau genre. A la fin de 1989, sortèron lo juec sus Amstrad CPC, Commodore 64 e ZX Spectrum. Generalament aquestei versions recevèron pas de criticas tant bònas. En 1991, adaptèron lo juec sus NES, Super Nintendo e, ambé lo títol ***Super Kick Off*** sus Master System, Mega Drive, Game Boy e Game Gear (cf. *[[Kick Off 2]]*).

*Kick Off* aguèt l'extension *[[Kick Off Extra Time|Extra Time]]* e lo declinèron en juec de gestion ambé *[[Player Manager]]*. Donèt luec a d'iteracions nombrosas.
Imatòng

thumb|right|350px|L’estat dins l’Equatòria Orientala
L’Estat d’**Imatòng** (oficialament, en anglés, *Imatong State*) es un estat del Sodan del Sud, dins la region d’Equatòria. La capitala n’es Torit.

L’estat foguèt creat en 2015 per la division de l’ancian estat de l’Equatòria Orientala, que n’es la mitat occidentala.

Lo 12 de novembre de 2015, lo parlament de l’Equatòria Orientala aprovèt la reparticion dels foncionaris entre los dos estats novèls.

Lo primièr governador n’es Natisio Loluke, nomenat pel president de la Republica lo 24 de decembre de 2015.

## Referéncias
Subdivisions de Bòsnia e Ercegovina

Lei **subdivisions de [[Bòsnia e Ercegovina]]** presentan en realitat doàs organizacions parallèlas de subdivisions territorialas dau fach de l'existéncia de doàs entitats constitutivas de la federacion bosniana :
* la Federacion de Bòsnia e Ercegovina
* la Republica Sèrba de Bòsnia
S'aponde una tresena entitat : lo destrech de Brčko que si situa entre lei doàs premieras, au nòrd dau país, qu'a un estatut neutre e autonòme, en partida gerida per un supervisor internacionau mandatat per l'ONU.
Namoronhang

thumb|right|350px|L’estat dins lo Sodan del Sud
thumb|right|350px|L’estat dins l’Equatòria Orientala
L’Estat de **Namoronhang** (Namorunyang en anglés e oficialament) es un estat del Sodan del Sud, dins la region istorica d’Equatòria. La capitala n’es Capoeta.

L’estat es creat en 2015 per la division de l’anciana Equatòria Orientala, que n’es la mitat orientala.
Capoeta

**Capoeta** (Kapoeta en anglés) es una vila de la region d’Equatoria dins lo Sodan del Sud. Es la capitala de l'estat de Namoronhang.

En 2008 aviá aperaquí 7000 abitants.
Torre de Londres

La **torre de Londres** (en anglés *Tower of London*) es una fortalesa istorica situada en riba nòrd de Tamèsi a Londres en Anglatèrra a costat de Tower Bridge. La torre se tròba dins lo districte londinenc de Tower Hamlets situat a l'èst de la Ciutat de Londres dins un espaci dich Tower Hill. Sa construccion comencèt cap a la fin de l'an 1066 durant la Conquista normanda d'Anglatèrra.
La torre Blanca (*White Tower*) que donèt lo nom a l'ensemble del castèl, foguèt bastida per Guilhèm lo Conquistaire en 1078 e foguèt considerada coma un simbòl de l'opression de Londres per la classa dirigenta. Lo castèl foguèt utilizat coma preson tre 1100. Servissiá tanben de grand palais e de residéncia reiala. Dins son ensemble, la torre es un complèxe compausat de mai d'un bastiments enrodats de doas muralhas defensivas concentricas e d'un valat.
La torre es marcada al Patrimòni de l'Umanitat.