Zolo

Lo **zolo** (autonim: **') es una [[lenga]] apartenent al grop [[Langues nguni|nguni]] (que comprend tanben lo [[xhosa]] e lo ndebele) de las [[Lengas bantos|lengas bantoas]]. Es una de las [[Lengas africanas|lengas]] comptant mai de locutors en [[Africa Australa|Africa australa]].

Lenga mairala de mai de 9 milions de personas (que 95 % abitan l'[[Sud-Africa|Africa del Sud]]), lo zolo es la lenga dominanta dins la província de [[KwaZulu-Natal]] e la lenga mai espandida dins las províncias de [[Mpumalanga]] e [[Gauteng]]. Lo zolo es mai la lenga mai parlada d'Africa del Sud. Es vengut l'una de las 11 lengas oficialas d'aqueste país après la fin de l'[[Apartheid]].

== Istòria ==
La patria d'origina dels [[Zolos]] sembla se situar dins la region de la [[Tanzania]] modèrna. Lor preséncia en Africa del Sud ven del [[sègle XIV]]. Tot coma los [[Xhosa (peuple)|Xhosas]] que se son installats en Africa del Sud pendet d'èrças migratòrias [[bantoas]] precedentas, ls Zolos assimilèron fòrça sons de las lengas [[san]] e khoï, aquelas dels primièr abitants de la contrada. Alara, lo zolo e lo xhosa gardèron fòrça consonentas amb clics (sons que s'encontra pas qu'en Africa del Sud), malgrat l'atudament de nombrosas lengas san e khoï.

Lo zolo, coma totas las lengas indigènas d'Africa del Sud,èra una lenga orala fins a la venguda de missionaris europèus, que lo transcriguèron en utilisant l'[[alfabet latin]]. Lo primièr document redigit en zolo foguèt una traduccion de la Bíbla, pareguda en [[1883]]. En [[1901]], [[John Dube]], un zolo de [[Natal (Africa)|Natal]], crèat l**Ohlange Institut*, lo primièr establiment d'ensenhament indigèn d'Africa del Sud.

== Cultura ==
[[John Dube]] es tanben l'autor de *Insila kaChaka* ([[1933]]), lo primièr roman escrich en zolo. Un autre escrivan davancièr del zolo escrich foguèt [[Reginald Dhlomo]], autor de romans istorics suls caps de la nacion zoloa al [[sègle XIX]]: *U-Dingane* (1936), *U-Shaka* (1937), *U-Mpande* (1938), *U-Cetshwayo* (1952) e *U-Dinizulu* (1968). [[Benedict Wallet Vilakazi]], mai recentament, [[Oswald Mbuyiseni Mtshali]], portèron tanben una contribucion significativa a la literatura zoloa.

Sul plan musical [[Johnny Clegg]] e [[Sipho Mchunu]], un trabalhador blanc e un estudiant zolo, cambièron la fàcia de la musica sudafricana a l'epòca de l'[[apartheid]], enregistrant, de [[1979]] a [[1985]], una seriá d'albums ont se mescla musica occidentala e musica zoloa.

== Fonetisme ==
Una de las particularitats foneticas del zolo, del [[xhosa]], e del [[sotho]], una lenga vesina, es l'utilizacion de [[Clic fonetic|clics]]. Los tres clics de basa en zolo son<span></span>:
* [ǀ] clic dental, notat *'c**
* [ǃ] clic postalveolari, notat **q**
* [ǁ] clic alveolari lateral, notat **x** 
Cada clic de basa es susceptible d'èsser modificat, per exemple per l'aspiracion o la sonorizacion; atal, lo nombre de clics distinctes se multiplica.

La morfologia del zolo es [[Lenga aglutinanta|aglutinanta]].

Lo Conselh linguistic del zolo (**') de KwaZulu-Natal èra encargat de fixar lo zolo escrich, foguèt remplaçat pel Comitat linguistic pansudafricain (**') en 1995.

=== Exemples ===


== Expressions ==
Çò que srguís es una lista d'expressions que se pòt emplegar en visitant una region ont la lenga primària es zolo.
* Sawubona (**Bonjorn**, a una persona)
* Sanibonani (**Bonjorn**, a un grop de personas)
* Unjani? (**Cossí anatz?)**
* Ngiyabonga (**Mercés**)
* Ngubani igama lakho (**Qual es vòtre nom?**)
* Igama lami ngu... (**Mon nom es…**)
* Isikhathi sithini? (**Cossí es lo temps?**)
* Ngingakusiza? (**Vos pòdi ajudar?**)
* Uhlala kuphi? (**Ont demoratz?**)
* Uphumaphi? (**Ont siatz?**)
* Yebo (**Òc**)
* Cha (**Non**)
* Angazi (**Sai pas**)
* Ukhuluma isiNgisi na? (**Parlatz anglés?**)
* Ngisaqala ukufunda isiZulu (**Acabi de començar a aprende lo zolo*')

== Notas e referéncias ==

== Vejatz tanben ==

=== Bibliografia ===
*  G.R. Dent et C.L.S. Nyembezi (dir.), *Scholar's Zulu dictionary : English-Zulu, Zulu-English*, Shuter and Shooter, Pietermaritzburg, 1995 ( éd.), 519 p.
*  Derek F. Gowlett, *Zulu newspaper reader*, Dunwoody Press, Springfield, VA, 2004, 513 p.   
*  Audrey N. Mbeje, *Zulu learners' reference grammar*, NALRC Press, Madison, Wis., 2005, 313 p.  
* Irène Roussat, *Le zoulou de poche'', Assimil, Chennevières-sur-Marne, 2008, 213 p.  

### Articles connèxes
*lista de lengas
*lengas en Africa

### Ligams extèrnes
*  Listes de mots et documents sonores en zoulou (The UCLA Phonetics Lab Archive)
* Dictionnaire en ligne zoulou-anglais et anglais-zoulou

## Font