open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nitrocellulòsa

thumb|right|Representacion dau motiu de la nitrocellulòsa.
[thumb|right|[Fotografia d'una mòstra de nitrocellulòsa solida.]]

La **nitrocellulòsa** (ò **nitrat de cellulòsa**) es un estèr de cellulòsa utilizat coma explosiu fulminant. Dins lei condicions normalas de temperatura e de pression, es un solid fibrós de color blanc jaunàs, de massa volumica 1,35 a 1,40 g/cm3 e de temperatura de fusion situada entre 160 e 180 °C.

Descubèrt en 1838 per Théophile-Jules Pelouze (1807-1867), es fabricat per tractament de la cellulòsa per l'acid sulfonitric. Aquela reaccion permet de realizar la nitracion de la cellulòsa. Lo mononitrat es una substància fòrça inflamabla e lei dinitrats e trinitrats son d'explosius que pòdon èsser instables en preséncia d'un excès d'acid. Sa fabricacion requièr donc un mestritge important dau procès de produccion. Per empedir una explosion, l'estocatge de la nitrocellulòsa dèu èsser realizat dins de condicions d'umiditat fòrça importanta (mai de 25%) ò dirèctament dins l'aiga.

L'explosion de la nitrocellulòsa produtz una quantitat fòrça importanta de gas e pauc de particulas solidas. Per aquela rason, foguèt estudiat a partir de 1850 per fabricar de pouveras sensa fumada. D'efiech, a respècte de la pouvera tradicionala realizada a partir de sofre, de carbon e de saunitre, una pouvera sensa fumada permet de defugir l'encrassatge de l'arma. La premiera pouvera d'aqueu tipe foguèt concebuda en 1884 per Paul Vieille (1854-1934). Dicha pouvera B, remplacèt lei pouveras precedentas e es a l'origina dei pouveras actualas que son totjorn principalament a basa de nitrocellulòsa.

## Liames intèrnes

* Collodion, dissolucion de nitrocellulòsa dins una mescla d'etèr e d'etanòl.
* Fulmicoton, forma pulverulanta de la nitrocellulòsa.
* Pouvera.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Canton de La Noalha

Lo **canton de La Noalha** es una anciana division administrativa dau Perigòrd e dau Lemosin), suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Periguers, lo departament de Dordonha e la region d'Aquitània, adara de Novela Aquitània. Dempuèi 2015, una comuna, Nantiac, es dins lo canton de Tivier e las autras 9 son dins lo canton d'Eila-Loa-Auvesera (burèu centralizator : Eissiduelh) . La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta perigòrda.

## Composicion

## Istòria
Lo canton de Duiçac se creet en 1790 dins lo districte d'Eissiduelh , emb 7 comunas, Duiçac, Engoissa, Nantiac, La Noalha, Sarlanda, Sarrasac e Sent Soplesí d'Eissiduelh. 

En 1793, fuguet creat lo canton de Paisac, dins lo districte d'Eissiduelh, emb 3 comunas que venian de Corresa, Paisac, Savinhac e Sent Circ las Champanhas .

Lo 13 de *brumaire* an X (4 de novembre 1801), fusioneren los cantons de Dussac (7 comunas) e lo de Paisac (3 comunas) e placeren lo chapluec a La Noalha , en posicion centrala. Totas las 10 comunas fondatritz se son conservadas desempuei. Sembla pas que la paròfia  de *Gandumas* (nom francés) fuguesse estada comuna, au quite començament de la revolucion; son borg es despartit entre Duiçac e Sent Medard d'Eissiduelh.

A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion dau decret dau 21 de feurier de 2014 que delimita los cantons del departament de Dordonha, lo canton de La Noalha fuguet suprimit. 

Lo canton era dins l'arrondiment de Nontronh e sas comunas i son demoradas.

## Nòtas
Comunautat de comunas d'Eila-Loa-Auvesera en Perigòrd

La **Comunautat de comunas d'Eila-Loa-Auvesera en Perigòrd** es una intercomunalitat  perigòrda e lemosina situada dins lo departament de Dordonha e la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 242401024. La lenga autoctòna es l'occitan lemosin perigòrd.

## Istòria
La comunautat de comunas d'Auvesera-Loa se creet per l'arrestat prefectoral n° 2000 - 181 dau 12 de decembre de 2000 per efecte lo 20 de decembre de 2000, emb 4 comunas, puei 5 de mai lo 28 de novembre de 2002. Chamnhet de nom e venguet *comunautat de comunas dau País de La Noalha*, lo 12 de mai de 2003. Lo 28 de decembre de 2009, las comunas de Preissac d'Eissiduelh e Sent Medard d'Eissiduelh i entreren.

Sens chamjar de nom e de n° INSEE, lo 17 de genier de 2017, la comunautat de comunas dau País de La Noalha fuguet alarjada a la comunautat de comunas de Causses e Ribieras en Perigòrd, dissòuta, manca de Savinhac de las Gleisas que se jonguet a la comunautat d'aglomeracion dau Grand Periguers . Emb 19 comunas de mai, lo territòri faguet mai que doblar.

La CC de Causses e Ribieras en Perigòrd se creet 29 de decembre de 2003 emb 9 comunas e ne'n recebet progressivament 11 de mai, dont Eissiduelh lo 1er de genier de 2011.

La comunautat novela compreniá donc 30 comunas. lo 1er de julhet de 2017, la CC dau País de La Noalha chamnhet de nom e venguet la **Comunautat de comunas d'Eila-Loa-Auvesera en Perigòrd** .
 

Quand fuguet creada lo 1er de genier de 2017 la comuna novela de Cujac Auvesera Vau d'Ans que compren tres ancianas comunas, lo nombre de comunas baisset a 28.

## Composicion

## Veire tanben

*Comunas de Dordonha

## Nòtas
Rama

**Rama** es una divinitat importanta de l'indoïsme. Dins fòrça tradicions indoas, es lo ueiten avatar (encarnacion) de Vishnó.
## Referéncias
La vita comincia ogni mattina

**La vida comença cada matin** (*La vita comincia ogni mattina* en italian) es una pèca de teatre dels dramaturgs italians Italo Terzoli e Enrico Vaime de 1981. La primièra de la pèça foguèt jogada a Milan en 1981 al *Teatro Nazionale*.

Existís tanben una version televisada de 1983.

## Personatges

* Gino Bramieri: Giulio Cogliati; 
* Carmen Scarpitta: Lucia, la femna
* Edi Angelillo: la filha
* Silvia Regina: Isabèla

## Intriga

Giulio Cogliati es un òme maridat amb Lucia, e que vei subran sa rotina quotidiana tresvirada per sa passion per una brasiliana, fòrça pus jove qu'el.

## Nòtas


## Ligams extèrnes

*  ''La vita comincia ogni mattina'' en MYmovies.it, Mo-Net Srl
Scud

Lei **Scud** son una familha de missils balistics sòu-sòu sovietics. Lo tèrme vèn dei règlas de nomenclatura de l'OTAN per designar lo missil R-11 e sei versions ulterioras (R-17, R-300). Desvolopada a partir deis ans 1950, la premiera version intrèt en servici en 1957. Pauc precisa ( m), aviá una portada de 130 km e portava una carga militara de 950 kg. Lei versions seguentas melhorèron aquelei caracteristicas per obtenir finalament una arma relativament precisa amb la version D (700 km de portada per una precision de 50 m). D'autrei versions foguèron desvolopadas per de país utilizators, generalament per aumentar la portada en cambi d'una demenicion de la precision.

## Liames intèrnes

* Missil.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Maria Elena Boschi

**Maria Elena Boschi** (nascuda en 1981 a Montevarchi) es una femna politica italiana. Es membre de la Cambra dels deputats italiana e foguèt ministra de la reforma constitutional dins lo govèrn de Matteo Renzi (2014-2016).

### Carrièra politica

* Deputada de 2013 a 2018
* Deputada dempuèi 2018

## Referéncias

## Ligams extèrnes

## Nòtas

.
Comunautat de comunas dau Terrassonnés en Perigòrd Negre Tenon Autafòrt

La **Comunautat de comunas dau Terrassonnés en Perigòrd Negre Tenon Autafòrt ** es una intercomunalitat  perigòrda situada dins lo departament de Dordonha e la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 200041150. La lenga autoctòna es l'occitan lemosin perigòrd.

## Istòria
La comunautat se creet per l'arrestat prefectoral n° 2013150-0003 dau 30 de mai de 2013 e prenguèt efecte lo 1er de genier de 2014. Resulta de la fusion de :
* la comunautat de comunas de Causses e Vesera (residéncia : La Bachalariá), creada lo 19 de decembre de 2002 emb efecte lo 1èr de genièr de 2003, que compreniá 12 comunas, dont 9 dau canton de Tenon;
* la comunautat de comunas dau País d'Autafòrt (residéncia : Autafòrt), creada lo 27 de decembre de 199 emb efècte lo 1èr de genièr de 1995, que compreniá a la fin 13 comunas, las dau canton d'Autafòrt, mens Charvés e Cubas, mai Sent Tria;
* la comunautat de comunas dau Terrassonés (residéncia : Terrasson e La Vila Dieu), creada en 1997 e eslarjada en 2003, que compreniá 14 de las 16 comunas dau canton de Terrasson e La Vila Diu (las autras doas eran dins Causses e Vesera).

La comunautat novela compreniá 39 comunas. Quand fuguet creada lo 1er de genier de 2017 la comuna novela daus Termes Perigòrds, aqueu nombre baisset a 38. En 2019, la comuna d'En Còli, en fusionar emb Sench Amand de Còli, passet dins la CC de la Vau de l'Òme e lo nombre baisset a 37.

## Composicion

## Veire tanben

*Comunas de Dordonha

## Nòtas
Canton de Periguers Centre

Lo **canton de  Periguers Centre** es una anciana division administrativa dau Perigòrd, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Periguers, lo departament de Dordonha e la region d'Aquitània, adara de Novela Aquitània. Compreniá qu'una partida de la comuna de Periguers. Dempuèi 2015, lo canton es despartit entre los dos cantons noveus de Periguers-1 e Periguers-2 (cantons que son exclusivament dina la comuna de Periguers) .
La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta perigòrda.

## Composicion

Lo 1er de genier de 2012, la populacion dau canton era de 18 677 abitants.

## Istòria
Lo canton de Periguers fuguet creat en 1790 dins lo districte de Periguers  e conservat lo 13 de *brumaire* an X (4 de novembre 1801) .

En 1973, lo canton de Periguers fuguet despartit en tres cantons : canton de Periguers Centre, canton de Periguers Nòrd-Èst e canton de Periguers Oèst .

A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion dau decret dau 21 de feurier de 2014 que delimita los cantons del departament de Dordonha, lo canton de Periguers-Centre fuguet suprimit . 

## Nòtas
Naviri collector d'entresenhas

Un **naviri collector d'entresenhas** es un naviri militar concebut per collectar d'entresenhas electromagnetics. Es un naviri de talha fòrça variada (de quauquei centenaus de tonas a plusors desenaus de miliers) equipat de sistèmas d'intercepcion passius e, sovent, de mejans de lectura dei sinhaus interceptats. Lei naviris collectors d'entresenhas pus pichons son generalament camoflats per semblar a de naviris civius, generalament de chalutiers.

L'idèa d'aqueu tipe de naviri es aparegut dins lo corrent deis ans 1920-1930 amb la multiplicacion dei naviris de combat equipats de radios. Son utilizats per la reconoissença e, de còps, per seguir lo movement de missils, d'aeronaus o de naviris gràcias a sei mejans de deteccion. En temps de patz, operan dins leis aigas internacionalas onte pòdon chausir un ponch optimizat per l'intercepcion dei sinhaus cercats. Aquò es un avantatge important a respècte deis autrei sistèmas d'intercepcion electromagnetics e explica la preséncia de naviris collectors d'entresenhas dins lei marinas dei poissanças navalas de premiera importància.

## Liames intèrnes

* Naviri de guèrra.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Premier concili de Nicèa

Lo **Premier concili de Nicèa** es un concili que se debanèt dau 20 de mai au 25 de julhet de 325 dins la vila de Nicèa a la demanda de l'emperaire Constantin (306-337). Destinat a resòuvre de problemas de disciplinas, de questions de dògmas e a afiermar l'autoritat de l'emperaire sus leis evesques, es un eveniment major de l'istòria dau cristianisme qu'es reconegut per la quasi totalitat dei crestians actuaus. Permetèt d'adoptar lo dògma de la Trinitat au sen de la màger part dei Glèisas e de condamnar l'arianisme coma eresia.

## Liames intèrnes

* Arianisme.
* Constantin I lo Grand.
* Cristianisme.
* Segond concili de Nicèa.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Ramsay MacMullen, *Voter pour définir Dieu : Trois siècles de conciles (253-553)*, Les Belles Lettres, 2008.

## Nòtas e referéncias
Religion oficiala

Una **religion oficiala** es una religion que dispausa d'un estatut e d'una reconoissença legala dins un Estat. Aquò assegura generalament de drechs e de libertats particulars a un culte, a son clergat e a sei fidèus. Dins certanei cas, li permet tanben d'obtenir un sostèn institucionau e financier coma una proteccion còntra d'autrei cultes ò la possibilitat de levar un impòst religiós.

Una religion d'Estat es una forma particulara de religion oficiala. Dins aqueu cas, la religion inspira lo foncionament e la legislacion de l'Estat e lei privilègis liats a son organizacion son sovent fòrça importants.

## Liames intèrnes

* Religion.
* Religion d'Estat.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Arrondiment de Nontronh

L’**Arrondiment de Nontronh** es una division administrativa e una anciana division electorala  francesa situada en Perigòrd, dins lo departament de Dordonha e la region de Novela Aquitània, anteriorament d'Aquitània. La lenga autoctòna es l'occitan lemosin dins la varianta perigòrda.

## Istòria
L'arrondiment fuguet creat en 1800, coma los autres arrondiments francés. Lo nombre de comunas èra de 80,  repartidas dins 8 cantons.

Emb la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, lo nombre de cantons fuguet devesit per dos, un canton noveu pòt èsser sus dos arrondiments. 

En 2017, modifiquèren la composicion daus arrondiments per 'mor de los adaptar aus limits de las intercomunalitats e de las circonscripcions legislativas. 

L'arrondiment ganhet 28 comunas que venian de l'arrondiment de Periguers : Anlhac, Biràs, Bordelha, Brantòsme en Perigòrd, Brochau, Buçac, Charvés e Cubas, Clarmont d'Eissiduelh, Colòures, Cujac Auvesera Vau d'Ans, Eissiduelh, Eivirac, Janiç, Maiac, Negrondes, Preissac d'Eissiduelh, Sent Front d'Alems, Sent Gèrman daus Prats, Sent Jòri las Blos, Sent Marçau d'Aubareda, Sent Medard d'Eissiduelh, Sent Maimin, Sent Pantali d'Eissiduelh, Sent Rafeu, Sent Vincenç d'Eila, Salanhac, Cencenac e Puei de Forchas e Valuelh.

## Composicion d'aici a 2015

* Canton de Bussiera Badiu;
* Canton de Champanhac;
* Canton de Jumilhac lu Grand;
* Canton de Maruelh;
* Canton de La Noalha;
* Canton de Nontronh;
* Canton de Sent Pardon la Ribiera;
* Canton de Tivier.

Emb 1 621 km2, sia 17,9 % de la superficia dau departament, e 9,7 % de sa populacion (au recensament de 2014), l'arrondiment de Nontronh èra, davant 2017, lo pus pitit e lo mens poblat de Dordonha.

## Composicion dempuei 2017
Per'mor de la modificacion dau territòri, en 2017, l'arrondiment de Nontronh a un territòri de 2 098 km2, sia 23,2 % de la superficia dau departament, e 13,3 % de sa populacion (au recensament de 2014). 

L'arrondiment compren 94 comunas en 2020, a causa de las fusions de comunas. Correspondon a quatre intercomunalitats (noms supausats) : la comunautat de comunas de Drona e Bela (Champanhac), la comunautat de comunas dau Perigòrd Nontronés (Nontronh), la comunautat de comunas de Perigòrd-Lemosin (Tivier) e la comunautat de comunas d'Eila-Loa-Auvesera en Perigòrd (Paisac de la Noalha).

## Nòtas
Canton de Savinhac de las Gleisas

Lo **canton de Savinhac de las Gleisas** es una anciana division administrativa dau Perigòrd, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Periguers, lo departament de Dordonha e la region d'Aquitània, adara de Novela Aquitània. Dempuèi 2015, lo canton es totalament esbocinat, despartit entre 4 cantons noveus o modificats : lo canton de Trelhissac, lo canton d'Eila-Loa-Auvesera (burèu centralizator : Eissiduelh), lo canton dau Naut Perigòrd Negre (burèu centralizator : Tenon), lo canton de Tivier . En tenent compte de l'intercomunalitat, du canton e de l'arrondiment, i a sieis situacions diferentas :
* Comunautat de comunas d'Eila-Loa-Auvesera en Perigòrd, canton d'Eila-Loa-Auvesera, arrondiment de Nontronh : 5 comunas o ancianas comunas, Colòures, Cujac, Maiac, Sent Pantali d'Ans e Sent Vincenç d'Eila;
* Comunautat de comunas de Perigòrd-Lemosin, canton de Tivier, arrondiment de Nontronh : Negrondes; 
* Comunautat d'Aglomeracion dau Grand Periguers, canton de Trelhissac, Arrondiment de Periguers, 4 comunas : Antona e Trigonam, Cornilha, Escoira e Sarlhac d'Eila;
* Comunautat d'Aglomeracion dau Grand Periguers, canton dau Naut Perigòrd Negre, Arrondiment de Periguers : Lo Chamnhe (anciana comuna);
* Comunautat d'Aglomeracion dau Grand Periguers, canton de Tivier, Arrondiment de Periguers : Ligüers e Sòrges (fusionadas);
* Comunautat d'Aglomeracion dau Grand Periguers, canton d'Eila-Loa-Auvesera, Arrondiment de Periguers : Savinhac de las Gleisas.

La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta perigòrda.

## Composicion

## Istòria
Los cantons de Savinhac de las Gleisas, de Cujac (districte d'Eissiduelh), d'Antona  e de Ligüers, remplaçat en novembre per lo canton d'Agonac (districte de Periguers), se creeren en 1790 . 

Lo 13 de *brumaire* an X (4 de novembre 1801), sol se conservet lo canton de Savinhac de las Gleisas .

A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion dau decret dau 21 de feurier de 2014 que delimita los cantons del departament de Dordonha, lo canton de Savinhac de las Gleisas fuguet suprimit .

## Nòtas
Lauren Singer

**Lauren Singer** es una activista ecologista estatsunidenca, entrepreneira e blogaira dins lo movement zèro degalh. Mena una vida zèro degalh dempuèi 2012. Lauren es coneguda per recaptar totes los degalhs qu'a creats dempuèi 2012 dins un pòt Mason de 453,6 g (16 oz). Son blòg "Trash is for Tossers" forniguèt als lectors de conselhs per viure de manièra mai durabla tot en documentant son pròpri estil de vida zèro degalh. Es la fondairitz de *Package Free* e de *The Simply Co*. Singer es estada nomenada "femna a susvelhar" per Business Insider, una de las "50 femnas que càmbian lo mond" de InStyle e una "creairitz de cambiament 2020" de Well+Good.

## Jovença e educacion
Es nascuda dins una familha jusieva e cresquèt a Nòva York. Frequentèt NYU e obtenguèt un diplòma en estudis environamentals en 2013. Trabalhèt puèi coma analista del desvolopament durable pel New York City Department of Environmental Protection, abans de fondar *The Simply Co* e Package Free.

## Carrièra e activisme
En 2012, Singer comencèt a recaptar los degalhs que produsissiá dins un pòt Mason de 453,6 g (16 oz) e a detalhar sa vida zèro degalh sus son blòg "Trash is for Tossers". Simultanèament, comencèt a fabricar sos pròpris produits de suènhs personals e a modificar son comportament de consomacion per defugir que sos degalhs finisson en descarga e se desengatjar de las indústrias que provòcan la contaminacion de l'environament.

Singer abandonèt son emplec a temps plen en 2014 e lancèt *The Simply Co.* amb la tòca de comercializar de produches de bugada durables e non toxics. Son detergent biologic per la bugada de tres ingredients obtenguèt un sosten sus Kickstarter e es estat vendut via lo site Web de Kickstarter e dins de magasins de venda en gròs a travèrs los Estats Units.

En 2017, Singer dobriguèt *Package Free*, una botiga efemèra de tres meses a Williamsburg. Dempuèi sa dubertura, Package Free empachèt de centenas de milions de degalhs d'acabar en descarga.

## Nòtas e Referéncias

## Ligams extèrnes

* Trash is for Tossers, blòg de Singer.
* The Simply Co.
* Package Free Shop
Concili d'Efèsa

Lo **concili d'Efèsa** es un concili dau 22 de junh au 22 d'aost de 431 dins la vila d'Efèsa a la demanda de l'emperaire Teodòsi II (408-450). Eveniment major de l'istòria dau cristianisme, s'acabèt per la condamnacion dau nestorianisme e per lo premier esquisme de la crestiantat amb lo refús de la Glèisa de Pèrsia d'abandonar lei tèsis de Nestorius.

## Liames intèrnes

* Cristianisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Temple de Jerusalèm

Lo **Temple de Jerusalèm** designa diferents temples, bastits a la cima dau Mont dau Temple dins la vila de Jerusalèm, que foguèron utilizats per leis Ebrieus e lei judieus coma luòc de culte principau. Lor destruccion son d'eveniments majors de l'istòria dau judaïsme. D'efiech, construch durant l'Antiquitat Auta, lo premier temple foguèt destruch per lei Babilonians de Nabuchodonosor II en 587 avC a l'eissida dau sètge que marquèt la desportacion d'una partida dau pòble ebrieu en Mesopotamia. Lo segond temple foguèt bastit entre 536 e 515 avC après lo retorn deis exiliats. Transformat per lei trabalhs d'extension ordonats per Eròdes lo Grand entre 19 avC e 63 apC, foguèt pilhat e cremat per lei Romans durant la revòuta judieva de 70-73. Sei vestigis venguèron un luòc de romavatge per lei judieus.

## Liames intèrnes

* Judaïsme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
John Donne

thumb|right|Retrach de John Donne.

**John Donne** (22 de genier de 1572, Londres - 31 de març de 1631, Londres) es un poèta e predicator anglés de la premiera partida dau sègle XVII. Considerat coma lo fondator de la poèsia metafisica, es l'autor d'una òbra fòrça diversificada que compren de poèmas d'amor, de sonets religiós, de cançons, de sermons ò de traduccions de tèxtes latins.

## Liames intèrnes

* Poesia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Mirza Ghalib

[thumb|right|[Fotografia de Mirza Ghalib.]]

**Mirza Asadullah Khan Ghalib** (27 de decembre de 1797, Agra - 15 de febrier de 1869, Delhi) es un poèta indian de lenga ordo e persana. Es considerat coma lo darrier poèta classic en persan e lo premier autor modèrne en ordo. Seis òbras pus conegudas son sei poèmas en persan e son *[[diwan]]* en ordo en 1841.

## Liames intèrnes

* *[[Diwan]]*.
* Poesia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Canton de Sent Peir de Chinhac

Lo **canton de Sent Peir de Chinhac** es una anciana division administrativa dau Perigòrd, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Periguers, lo departament de Dordonha e la region d'Aquitània, aura de Novela Aquitània. Dempuèi 2015, 3 comunas o ancianas comunas (En Bòrn, Milhac d'Aubaròcha e Sent Antòni d'Aubaròcha, totas dins la comuna novela de Bassilhac e Aubaròcha) son estachadas au canton dau Naut Perigòrd Negre (bureu centralizator : Tenon) e las autras 12 son dins lo canton d'Eila Manoire (bureu centralizator : Bolasac) .
La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta perigòrda.

## Composicion

## Istòria
Lo canton de Sent Peir de Chinhac se creet en 1790 . 

Lo 13 de *brumaire* an X (4 de novembre 1801), lo canton de Sent Peir de Chinhac fuguet mantengut .

A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion dau decret dau 21 de feurier de 2014 que delimita los cantons del departament de Dordonha, lo canton de Sent Peir de Chinhac fuguet suprimit .

Dempuei la supression dau canton, de las comunas fusionèren :
* Lo 1er de genier de 2016, Astur, Bolasac, e Sent Laurenç de Manoire, puei Chinhac lo 1er de genier de 2017 dins la comuna novela de Bolasac Eila Manoire;
* Lo 1er de genier de 2017, Bassilhac, En Bòrn, Eilhac, Milhac d'Aubaròcha e Sent Antòni d'Aubaròcha (emb Lo Chamnhe) dins la comuna novela de Bassilhac e Aubaròcha;
* Lo 1er de genier de 2017, Marsanés e Nòstra Dama de Sanilhac (emb Bruelh) dins la comuna novela de Sanilhac.
Solas las comunas de La Dosa, Sent Crespin d'Aubaròcha, Sengeirac e Sent Peir de Chinhac demòran independentas en decembre 2020.

## Nòtas
Iperligam

Un **iperligam**, **ligam ipertèxte** o **ligam**, es una referéncia dins un sistèma  ipertèxte que permet de passar automaticament del document consultat a un autre document. Foguèt inventat per Ted Nelson en 1965 dins l’encastre del projècte Xanadu. Dempuèi las annadas 1990, los iperligams son notadament emplegats dins lo World Wide Web per permetre lo passatge d'una pagina web a una autra. 

Lo ligam a una font (o origina) e una destinacion (o cibla). L'activacion de l'element font d'un iperligam permet d’arribar automaticament a sa destinacion.

La font d’un iperligam es generalament un element (mot, frasa, imatge) d'un document ipertèxte. La destinacion pòt èsser un autre element del meteis document, se sona un iperligam intèrne. La destinacion pòt tanben èsser un autre document o un element especific d'un autre document. D’unes sistèmas  ipertèxtes garantisson pas que la destinacion existís: en aqueste cas,  pòdon seguir de iperligams  que son dits  romputs o  mòrts.

## Referéncias
Impòst dirècte

Un **impòst dirècte** es un impòst qu'es pagat dirèctament per lo contribuidor e que taxa una matèria impausabla permanenta d'un biais periodic. Dins lei sistèmas fiscaus modèrnes, es establit a partir d'un registre nominatiu. Sa collècta es sovent la carga d'una administracion especializada. Per un Estat, un impòst dirècte presenta l'avantatge d'èsser permanent e pauc costós mai son rendement varia fòrça amb la situacion economica generala. De mai, es un impòst visible que pòu suscitar d'oposicions.

## Liames intèrnes

* Impòst.
* Impòst indirècte.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Impòst indirècte

Un **impòst indirècte** es un impòst que tòca d'accions episodicas de consumacion e de produccion e que necessita pas l'establiment d'un registre nominatiu dei contribuidors. A respècte deis impòsts dirèctes, presentan l'avantatge d'èsser pauc visibles. Pasmens, son sovent considerats coma injusts, especialament aquelei tocant la consumacion, car penalizan mai lei familhas modèstas ò nombrosas.

## Liames intèrnes

* Impòst.
* Impòst dirècte.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Canton de Sench Astier

Lo **canton de Sench Astier** es una division administrativa de Perigòrd, venguda dempuei 2015 solament circonscripcion electorala, situada dins l'arrondiment de Periguers, lo departament de Dordonha e la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània. A la refòrma cantonala de 2015, lo canton passet de 12 a 11 comunas e Sench Astier, qu'era chapluòc, venguet burèu centralizator . La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta perigòrda.

**NB. Per de las rasons tecnicas, una partida de las informacions de l'Infobox (superficia, populacion, densitat, n° INSEE) son las de la situacion d'avant 2015.**

## Composicion avant 2015

## Istòria
Los cantons de Sench Astier e de Granhòu se creeren en 1790  

Lo 13 de *brumaire* an X (4 de novembre de 1801), lo canton de Granhòu fuguet conservat e lo de Sench Astier fuguèt suprimit: lo canton de Granhòu compreniá las 3 comunas d'origina, las 7 de l'ancian canton de Sench Astier e doas comunas de l'ancian canton de L'Esla, La Chapela de Gonaguet e Mencinhac. En 1829, lo canton venguet *canton de Sench Astier* per chamnhament de chapluòc  .

A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion dau decret dau 21 de feurier de 2014 que delimita los cantons dau departament de Dordonha, lo canton de Sench Astier fuguèt deminjat : gardet 11 comunas dau canton vielh e perdet la comuna de Rasac d'Eila, passada dins lo canton noveu de Colonhés e Champs Niers . Lo total demòra a 11 comunas en l'abséncia de tota fusion.

## Composicion après 2015

Totas las comunas, manca de Rasac d'Eila.

## Nòtas
Lo Grand Periguers

Lo **Grand Periguers** es una intercomunalitat  perigòrda qu'a l'estatut de comunautat d'aglomeracion. Es situada dins lo departament de Dordonha e la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 200040392. La lenga autoctòna es l'occitan lemosin perigòrd e l'occitan lengadocian.

La mapa de l'infobox representa Lo Grand Periguers **en 2014**.

## Istòria
Lo Grand Periguers resulta de la fusion, lo 1er de genier de 2014, de doas intercomunalitats de l'aglomeracion pergosina :
* la Comunautat d'aglomeracion Pergosina (CAP, residéncia a Periguers, 18 comunas);
* la Comunautat de comunas d'Eila Manoire en Perigòrd (15 comunas, residéncia a Chinhac), compausada de las comunas de l'èst de l'aglomeracion.
La fusion es legalizada per l'arrestat n° 121329 dau 6 de decembre de 2012 , modificat per l'arrestat n° 2013282-0005 dau 9 d'octobre de 2013.

Après la fusion : 
* entreren tres comunas lo 1er de genier de 2017, Manzac de Vern, venguda de la Comunautat de comunas d'Eila, Vern, Salembre en Perigòrd (Sench Astier), Savinhac de las Gleisas, venguda de la CC de Causses e Ribieras de Perigòrd (Maiac), Sòrges e Ligüers de Perigòrd, venguda de la CC dau País Tiverenc (Tivier);
* la Comunautat de comunas dau País Vernés e dau Terrador de la Trufa Negra fusionet emb lo Grand Periguers, manca doas comunas, Limuèlh e Tremolat (18 comunas de mai). 
* lo nombre de comunas baisset, a causa de la creacion de quatre comunas novelas, Bassilhac e Aubaròcha, Bolasac Eila Manoire, Sanilhac e Vau de Loira e Caudau.

## Composicion

## Veire tanben

*Comunas de Dordonha

## Nòtas
Comunautat de comunas d'Eila, Vern, Salembre en Perigòrd

La **Comunautat de comunas d'Eila, Vern, Salembre en Perigòrd** es una intercomunalitat  perigòrda situada dins lo departament de Dordonha e la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 200040095. La lenga autoctòna es l'occitan lemosin perigòrd.

## Istòria
La comunautat de comunas d'Eila, Vern, Salembre en Perigòrd se creet per l'arrestat prefectoral n°  121326 dau 16 de decembre de 2012 e la fusion efectiva data dau 1er de genier de 2014. 
 
La CC resulta de la fusion de :
* la comunautat de comunas Asteriana Eila e Vern (7 comunas, residéncia Sench Astier);
* la comunautat de comunas de la Vau Mejana d'Eila (8 comunas, residéncia Sorzac), manca Beupoiet, partit vers la comunautat de comunas dau Moissidanés en Perigòrd;
* la comunautat de comunas de la Vau de Salembre (3 comunas, residéncia Sent Gèrman de Salembre) . 

La novela intercomunalitat compreniá 17 comunas sus 304.53 km².

Lo  1er de genier de 2017, Manzac de Vern partiguet per anar au Grand Periguers ; la CC compreniá donc 16 comunas sus un territòri de 284.57 km².

## Composicion

## Veire tanben

*Comunas de Dordonha

## Nòtas
Albi Rugby League XIII

L’**Albi Rugby League XIII** es un club professional de rugbi de XIII creat en 2008 a Albi. Succedís al Racing Club Albigés XIII. Jòga a l'estadi Mazicou (5 000 plaças). 

## Ligams extèrnes

* Lo site oficial del club
La Tor Blancha e Cercle

**La Tor Blancha e Cercle** (*La Tour-Blanche-Cercles* en francés) es dempuei lo 1er de genier 2017, una comuna novela d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
La comuna novela agropela las comunas de Cercle e La Tor Blancha, que venon de las comunas delegadas. Lo chapluec es a La Tor Blancha.

## Geografia
Lo borg de Cercle es a gaire mai d'un km dau de La Tor Blancha.
## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luecs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Asteroïde de tipe S

[vignette|[(433) Eros|(433) Eròs, un exemple d'asteroïde de tipe S.]]

Los **asteroïdes de tipe S** son d'asteroïdes principalament compausats de silicats que representan aperaquí 17 % dels asteroïdes; constituisson doncas lo segond tipe d'asteroïdes plus important, après los asteroïdes de tipe C.

## Caracteristicas
Los asteroïdes de tipe S son pauc brilhants, amb un albedo de 0,10 a 0,22, e son mai que mai constituïts de silicats de fèrre e de magnèsi. Son dominants dins la part intèrna de la Cencha d'asteroïdes a mens de , comuns dins la part centrala de la Cencha fins a aperaquí , e pus escasses al delà.

Los pus grands objèctes d'aquesta categoria son, per talha descreissenta, , , , , . Son vesedors amb de gemèlas de 10x50 dins la màger part de las oposicions ; lo mai lusent, , pòt aténher la magnitud +7,0, çò que ne fa l’asteroïde pus luminós après .
Amparo Serrano Iglesias

**Amparo Serrano Iglesias** dita **Amparo Serrano** ei ua hemna politica aranesa. Siguèc sindica d'Aran de 1993 a 1995.
Luis Lacalle Pou

**Luis Alberto Aparicio Alejandro Lacalle Pou** (n. 1973) es un avocat e òme politic uruguaienc, president de la republica dempuèi 2020. Es lo filh del rèirepresident Luis Alberto Lacalle Herrera.
Medigap

**Medigap** (o assegurança completaria del Medicare) fa referéncia a divèrses plans d'assegurança medicala privada que venon completar Medicare als Estats Units. L'assegurança Medigap ofrís una cobertura per fòrça dels copagaments e qualques unas de las co-asseguranças ligadas a las despensas d'espital, centres d'infermariá especializats, atencion medica domiciliària, ambulància, equipa medica de longa durada e mètges cobèrts per Medicare. Lo nom de Medigap se deriva de la nocion que i a per cobrir la diferéncia entre las despensas reemborsadas als provesidors per las parts A e B de Medicare pels servicis mencionats anteriorament e la soma totala que se permet crubar per aqueles servicis als Estats Units. Mai de 14 milions d'estatunidencs avián una assegurança complementària de Medicare en 2018, segond un rapòrtvde l'Associacion Estatunidenca d'Asseguranças Complementàrias de Medicare.

## Elegibilitat
La elegibilitat per Medicare pòt començar pels estatunidencs quand complisson al mens 64 ans e 9 meses o a la retirada. Aqueles amb un andicap, malautiá renal en estapa terminala, ELA o andicap de la Seguretat Sociala pendent 24 meses consecutius pòdon tanben qualificar pels beneficis anticipats de Medicare. Una persona li cal èsser inscricha en las parts A e B de Medicare abans de se poder inscriure dins un plan Medigap.

## Referéncias
Canton de Nuòuvic (d'Eila)

Lo **canton de Nuòuvic** es una anciana division administrativa dau Perigòrd, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Periguers, lo departament de Dordonha e la region d'Aquitània, aura de Novela Aquitània. Dempuèi 2015, 9 de las 11 comunas son estachadas au canton de la Vau d'Eila (21 comunas, bureu centralizator : Nuòuvic) e las autras doas, Sent Andriu de Dobla e Sent Vincenç de Conasac, au canton de Rabairac , entau coma a la CC dau Perigòrd Rabairagués.

La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta perigòrda.

## Composicion

## Istòria
Los cantons de Nuòuvic (districte de Moissídan) e de Sent Vincenç de Conasac (districte de Rabairac) se creeren en 1790  

Lo 13 de *brumaire* an X (4 de novembre de 1801), lo canton de Nuòuvic fuguet conservat e lo de Sent Vincenç de Conasac fuguèt suprimit .

A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion dau decret dau 21 de feurier de 2014 que delimita los cantons dau departament de Dordonha, lo canton de Nuòuvic fuguèt suprimit, o, se se vòu, espandit al canton de la Vau d'Eila . 

## Nòtas
Canton de Rabairac

Lo **canton de Rabairac** es una division administrativa de Perigòrd, venguda dempuei 2015 solament circonscripcion electorala, situada dins l'arrondiment de Periguers, lo departament de Dordonha e la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània. A la refòrma cantonala de 2015, lo canton passet de 13 a 35 comunas e Rabairac, qu'era chapluec, venguet burèu centralizator . La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta perigòrda.

**NB. Per de las rasons tecnicas, una partida de las informacions de l'Infobox (superficia, populacion, densitat, n° INSEE) son las de la situacion d'avant 2015.**

## Composicion avant 2015

## Istòria
Lo canton de Rabairac fuguet creat en 1790 dins lo districte de Rabairac  

Lo 13 de *brumaire* an X (4 de novembre de 1801), lo canton de Rabairac fuguet conservat e ganhet de las comunas de l'ancian canton de Sent Vincenç de Conasac, suprimit .

A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion dau decret dau 21 de feurier de 2014 que delimita los cantons dau departament de Dordonha, lo canton de Rabairac fuguet agrandit : gardet las 13 comunas dau canton vielh e ganhet las 17 dau canton de Vertelhac, la comuna de Cela, dau canton de Montagrier, las comunas de La Jamaia e de Pontairaud, de l'ancian canton de Senta Aulaia e las comunas de Sent Andriu de Dobla e de Sent Vincenç de Conasac, de l'ancian Canton de Nuòuvic . 

Lo 1er de genier de 2017, las comunas de La Jamaia e de Pontairaud fusioneren dins la comuna novela de La Jamaia e Pontairaud e las comunas de La Tor Blancha e de Cercle dins la comuna novela de La Tor Blancha e Cercle. Lo nombre de comunas dau canton passet entau de 35 a 33.

## Composicion après 2015

### Las comunas dau canton vielh de Rabairac
Las 13 comunas.

### Las comunas de l'ancian canton de Vertelhac

### La comuna de l'ancian canton de Montagrier

### Las comunas, aura fusionadas, de l'ancian canton de Senta Aulaia

### Las comunas de l'ancian canton de Nuòuvic

## Nòtas


## Nòtas
Micolau Bonet

**Micolau Bonet** es un laütier provençau de z-Ais.

Naissut dins una familha de laütiers, si formèt en Itàlia.

En 2018 fo un siéu violon fo guerdonat embé la medalha dins aquesta categoria d'instrument e ansin intrèt dins la colleccion de violons de Cremona.

## Liame extèrne
*Biorafia subre son site personau
*[Article dins [La Provence]]
*[Video dau violon guerdonat subre lo còmpte youtube.com dau [Musèu deu Vriulon|Musèu dau Violon]]
Canton de Montagrier

Lo **canton de Montagrier** es una anciana division administrativa dau Perigòrd, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Periguers, lo departament de Dordonha e la region d'Aquitània, aura de Novela Aquitània. Dempuèi 2015, la comuna de Cela es estachada au canton de Rabairac e las autras 10 au canton de Brantòsme , vengut desempuei canton de Brantòsme de Perigòrd. Totas las comunas son de la CC dau Perigòrd Rabairagués. La gendarmaria es a Sent Abre, la comuna principala.

La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta perigòrda.

## Composicion

## Istòria
Ls canton de Montagrier fuguet creat en 1790 dins lo districte de Rabairac  

Lo 13 de *brumaire* an X (4 de novembre de 1801), lo canton de Montagrier fuguet conservat .

A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion dau decret dau 21 de feurier de 2014 que delimita los cantons dau departament de Dordonha, lo canton de Montagrier fuguèt suprimit . 

## Nòtas
Comunautat de comunas dau Perigòrd Rabairagués

La **Comunautat de comunas dau Perigòrd Rabairagués** es una intercomunalitat  perigòrda situada dins lo departament de Dordonha e la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 200040400. La lenga autoctòna es l'occitan lemosin perigòrd.

## Istòria
La comunautat de comunas dau País Rabairagués (nom iniciau) se creet per l'arrestat prefectoral n° 121324
dau 6 de decembre de 2012 e la creacion efectiva data dau 1er de genier de 2014 . 
 
La CC dau País Rabairagués resulta de la fusion de :
* la comunautat de comunas dau Naut de Drona (4 comunas, residéncia Segonzac);
* la comunautat de comunas dau Rabairagués (16 comunas, residéncia Rabairac) ;
* la comunautat de comunas de la Vau de Drona (10 comunas, dont 9 dau canton de Montagrier, residéncia Sent Abre).
* la comunautat de comunas dau Vertelhagués (16 comunas, tot lo canton, manca Bertric e Burèia, residéncia Vertelhac).

Per l'arrestat prefectorau n° 24-2019-08-02-001 dau 2 d'aost de 2019, chamnhet de nom e venguet la comunautat de comunas dau Perigòrd Rabairagués.
 

Dempuei la creacion de la CC, en 2017, las comunas de La Jamaia e de Pontairaud fusioneren dins la comuna novela de La Jamaia e Pontairaud e las de La Tor Blancha e de Cercle fusioneren dins la comuna novela de La Tor Blancha e Cercle. Lo nombre de comunas de l'intercomunalitat baisset entau de 46 a 44.

## Composicion

## Veire tanben

*Comunas de Dordonha

## Nòtas
Guy Parmelin

**Guy Parmelin** (Bursins, Vaud, 9 de novembre de 1959) es un òme politic soís. Vice-president de la Confederacion en 2020, es elegit a la presidéncia confederala per 2021 lo 9 de decembre de 2020. Es tornar president confederal en 2026.
Arròs e Vila

**Arròs e Vila** ei ua antiga comuna dera Val d’Aran, en eth terçon de Marcatosa. Siguèc creada pera fusion des municipis d'Arròs e de Vila, ath s. XIX. Siguèc fusionada per eth regim franquista en 1968 en era comuna de Vielha e Mijaran.


[{  "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q12647",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff1010"  }},
{  "type": "ExternalData",  "service": "geopoint",  "ids": "Q28039909",  "properties": {  "fill": "#ff0",  "stroke": "#ffff00", "marker-color": "ffff11", "title": "Arròs" }},
{  "type": "ExternalData",  "service": "geopoint",  "ids": "Q28468098",  "properties": {  "fill": "#ff0",  "stroke": "#ff0000", "marker-color": "ff8811", "title": "Vila" }}]


## Veir tanben
* Lista des municipis dera Val d'Aran
Écouché-les-Vallées

**Écouché-les-Vallées** es una Comuna novèla francesa situada dins lo departament d'Òrna en region Normandia, poblada de  2 169 abitants. Foguèt creada lo 1èr de genièr de 2016 per la fusion de sièis comunas:  Batilly, La Courbe, Écouché, Loucé, Saint-Ouen-sur-Maire e Serans que venguèron de comunas delegadas. Le 1èr de genièr de 2018, Fontenai-sur-Orne integrèt la comuna novèla.
Comunautat de comunas de Drona e Bela

La **Comunautat de comunas de Drona e Bela** es una intercomunalitat  perigòrda situada dins lo departament de Dordonha e la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 200041572. La lenga autoctòna es l'occitan lemosin perigòrd.

## Istòria
La comunautat de comunas de Drona e Bela se creet per l'arrestat prefectoral n° 2013147-009 dau 27 de mai de 2013, completat per l'arrestat n° 2013282-0003 dau 9 d'octobre de 2013 e la creacion efectiva data dau 1er de genier de 2014 . 
 
La CC de Drona e Bela  resulta de la fusion de :
* la comunautat de comunas dau Brantosmés (8 comunas de las 11 dau canton de Brantòsme, residéncia Brantòsme);
* la comunautat de comunas dau País de Champanhac de Perigòrd (9 comunas, las dau canton de Champanhac, residéncia Champanhac) ;
* la comunautat de comunas dau País de Maruelh de Perigòrd (14 comunas, las dau canton de Maruelh, residéncia Maruelh).
 

Dempuei la creacion de la CC, lo nombre de comunas baisset de 31 a 16, per'mor de fusions de comunas :
* en 2016, las comunas de Brantòsme e de Sent Júlian de Bordelha  fusioneren dins la comuna novela de Brantòsme de Perigòrd, segudas en 2019 per 6 comunas, Eivirac, Cencenac e Puei de Forchas, Valuelh (canton de Brantòsme davant 2015), Cantilhac e La Gontariá e Bolonés (ancian canton de Champanhac) e Sent Crespin de Richemont (ancian canton de Maruelh);
* en 2017 las 9 comunas de Baussat, Champeus e La Chapela de Pomiers, Los Grauges, Lagulhac de Cercle, Maruelh, Montsec, Puei-rainier, Sent Soplesí de Maruelh e Vielh Maruelh fusioneren dins la comuna novela de Maruelh de Perigòrd. 

## Composicion

## Veire tanben

*Comunas de Dordonha

## Nòtas
9 × 19 mm Parabellum

Lo **9 × 19 mm Parabellum** es una municion concebuda per l'inventor austrian Georg Luger (1843-1929) en 1901. Destinada au pistolet Luger P08, intrèt en produccion en 1902 en Alemanha. Puei, foguèt adoptada per fòrça pistolets e pistolets mitralhaires, çò que menèt au desvolopament de mai d'una version. La massa dau projectil i varia de 7,45 g a 8,04 g per de velocitats inicialas de 360 a 405 m/s.

Au començament dau sègle XXI, lo 9 × 19 mm Parabellum es totjorn una municion de guèrra fòrça populara au sen dei fòrças armadas e dei fòrças de polícia gràcias a un bòn compromés entre poissança de fuòc, rapidament dau tir e reculament de l'arma. Pasmens, de municions pus poderosas (.40 S&W, 10 mm Auto...) son de còps preferidas quand es fòrça important de neutralizar rapidament un adversari.

## Liames intèrnes

* Municion.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Cantons d'Avairon

Los **cantons d'Avairon** son una division electorala e una anciana division administrativa del departament d'Avairon.

Dempuèi 2015, lo departament d'Avairon es devesit en 23 cantons que permeton d'elegir los conselhièrs departamentals.

## Istòria
Los cantons d'Avairon son creats a la revolucion francesa, coma division administrativa e electorala.
10 mm Auto

Lo **10 mm Auto** es una municion desvolopada en 1983 per la companhiá suedesa Norma per lo pistolet Bren Ten. Pus poderós que lo 9 mm Parabellum o lo .357 Magnum, èra destinat a remplaçar lo premier au sen dau FBI. Plusors versions foguèron concebudas amb una projectil anant de 9 a 15 g e una velocitat iniciala de 350 a 430 m/s. Pasmens, son utilizacion necessitava d'armas pus pesucas e sa poissança foguèt jutjada tròp importanta per mai que d'un tiraire. Lo 9 mm Parabellum demorèt donc la municion principala per lei pistolets dau FBI.

## Liames intèrnes

* 9 mm Parabellum.
* Pistolet.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
HK MP5

Lo **HK MP5** es un pistolet mitralhaire desvolopat per la companhiá alemanda Heckler & Koch. La premiera version es sortida en 1964 mai que d'una es estada comercializada dempuei aquela data. Concebuda coma una version corta dau HK G3, lo MP5 es una arma corta amb generalament una cròssa telescopica o fixa. Dins lo premier, sa longor totala es inferiora a 500 mm e dins lo segond a 700 mm. Sa massa varia de 2,5 a 3,4 kg. Utiliza lo 9 mm Parabellum, çò que li permet d'èsser eficaç a de distàncias de 50 a 100 m per una cadéncia de tir de 800 còps/mn.

Lo MP5 es una arma precisa e fisabla qu'es utilizada dins au mens un centenau de país per lei fòrças armadas o per lei fòrças de polícia.

## Liames intèrnes

* Pistolet mitralhaire.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
FN P90

Lo **FN P90** es un pistolet mitralhaire desvolopat per la companhiá bèlga FN Herstal en 1986. Considerat a son origina coma una arma de defensa personala, èra destinat a remplaçar lei pistolets mitralhaires que tiran lo 9 mm Parabellum dins leis unitats pauc acostumadas au combat (artilhariá, engèni...). Es donc una arma corta (500 mm), relativament leugiera (3 kg), fisabla e aisada d'utilizar. De mai, presentava d'inovacions importantas coma una disposicion *[[bullpup]]*, un cargaire de 50 cartochas e una municion especiala, lo 5,7 × 28 mm, capabla de traucar una proteccion individuala fins a 200 m. Per aquelei rasons, lo P90 es estat adoptat per mai de 40 país tant per sei fòrças armadas que per sei fòrças de polícia.

## Liames intèrnes

* Arma de defensa personala.
* Pistolet mitralhaire.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
HK UMP

Lo **HK UMP** es un pistolet mitralhaire desvolopat en 1999 per la companhiá alemanda Heckler & Koch. Utilizant de municions de .45 ACP, èra destinat au remplaçament dei MP5 utilizats per lei fòrças de polícia estatsunidencas. Per aquò, a un aspècte similar a son predecessor amb un mecanisme simplificat, una longor de 450 a 690 mm (segon l'utilizacion de la cròssa) e un pes de 2,8 kg. A una portada eficaça de 100 m e una cadéncia de tir de 600 còps/mn amb un cargaire de 25 cartochas. Pasmens, maugrat un còst mens important que lo MP5, l'UMP a rescontrat un succès limitat amb una difusion dins un vintenau de país que l'utilizan principalament adoptat per completar leis arsenaus de MP5 amb una arma pus poderosa.

## Liames intèrnes

* Pistolet mitralhaire.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Vityaz-SN

Lo **Vityaz-SN** es un pistolet mitralhaire desvolopat en 2008 per la companhiá russa Izhmash. Inspirat per lo PP-19 Bizon e l'AK-74, es una arma fisabla qu'es venguda lo pistolet mitralhaire estandard de l'armada e de la polícia de Russia. Utilizant la municion de 9 × 19 mm Parabellum, es una arma d'aperaquí 3 kg amb una portada eficaça de 200 m, un cargaire de 30 còps e una cadéncia de tirs de 800 còps/mn. A una longor de 490 o 705 mm segon l'utilizacion de la cròssa.

## Liames intèrnes

* Pistolet mitralhaire.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
SR-2 Veresk

Lo **SR-2 Veresk** es un pistolet mitralhaire concebut per la companhiá russa TZNIITOCHMASH e sortit en 1999. Fòrça leugier (1,65 kg) e cort (367 o 603 mm segon l'utilizacion de la cròssa), es destinat a l'ataca de personaus portant una proteccion individuala antibalistica a de portadas de 100 a 150 m. Per aquò, utiliza una municion rara (9 x 21 mm SP-10) e un mecanisme e d'emprunt de gas. Es unicament utilizat per d'unitats d'elèit car son recuol important necessita un entraïnament avançat per l'utilizar corrèctament.

## Liames intèrnes

* Pistolet mitralhaire.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Steyr TMP

Lo **Steyr TMP** es un pistolet mitralhaire desvolopat per la companhiá austriana e sortit en 1992. Es principalament destinat a un tir instintiu dins lo quadre de combats raprochats onte s'utilizan generalament de pistolets automatics o semiautomatics. Per aquò, a de caracteristicas similaras a aqueleis armas amb un pes feble (1,3 kg), una talha reducha (282 mm), una utilizacion de municions 9 mm Parabellum e una portada eficaça de 50 m. En revènge, a una cadéncia de tirs de 900 còps/mn. Lei cargaires disponibles son de 15 o 30 cartochas.

En 2003, lei drechs de desvolopament e de fabricacion foguèron crompats per la companhiá soïssa Brugger & Thomet que prepausa divèrsei melhoraments coma una cròssa que permet d'aumentar la portada eficaça a 100 m). L'objectiu de la companhiá es lo mercat dei fòrças d'intervencion estatsunidencas que pòdon aver besonh d'una tala arma.

## Liames intèrnes

* Pistolet mitralhaire.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias