Giambattista Basile

**Giambattista Basile** (Nàpols, 1566 o 1575 - Giugliano in Campania, 23 de febrièr de 1632) es un poèta, cortesan e escrivan italian.

Es subretot conegut pel recuèlh *Lo Conte dels contes* (*Lo Cunto de li cunti overo Lo trattenemiento de peccerille*), mai comunament designat jol títol de *[[Pentamerone]]*.

## Biografia
Nascut a  Nàpols dins una familha de la classa mejana, Giambattista Basile foguèt cortesan e soldat près de mai d'un princes italians, coma lo Dòge de Venècia. Segon Benedetto Croce seriá nascut en 1575, alara que d'autras fonts seriá nascut en 1566.

Giambattista Basile comencèt a escriure de poèmas a Venècia puèi es enseguida tornat a Nàpols per servir coma cortesan jos la proteccion de Don Marino II Caracciolo, prince d'Avellino a qui decidiguèt son idilli *L'Aretusa* (1618). A sa mòrt, èra vengut Comte de Torrone.

Basile es subretot conegut per aver escrich un recuèlh de contes napolitans titulat *Lo cunto de li cunti overo Lo trattenemiento de peccerille* (en napolitan significa « Lo conte dels contes o Lo divertiment dels mainats »). Aqueles contes foguèron publicats en dos volums après sa mòrt per sa sòrra Adriana en 1634 e 1636 jol pseudonim de Gian Alesio Abbatutis.

Giambattista Basile passèt fòrça temps dins las corts nobiliàrias del reialme de Nàpols. Los contes du *Pentamerone* se debanan dins los bòscs e los castèls de la Basilicate, e subretot près de la vila d'Acerenza.

## Presentacion del Conte dels contes
Lo *Pentamerone* de Basile es bastit jol modèl del recit encastre intercalant de racontes secondaris estructuralament ligats a l'intriga màger. I a cinquanta contes, escampilhats en cinc jornadas s'acabant per una eglòga.

Giambattista Basile reculhiguèt e adaptèt de contes eissits de la tradicion orala dels sud d'Itàlia, sens pasmens exclure de fonts escrichas (*Le Piacevoli Notti* de Straparola) e l'apond d'un estil a vegadas trivial e d'autras sofisticat e preciós que fa son originalitat. En efièch, quitament sr l'encoratge oral del recuèlh es discutit, a l'ora d'arar, los arguments invocats per rebutar l'inspiracion orala de l'autor ne sont pas sufisentament fòrts per que abandona aquela idèa.

De resons d'aqueles recits se trapan dins de contes de Charles Perrault e dels Fraires Grimm, qu'amavan fòrça una granda admiracion a aqueles contes napolitans (prefàcia dels *Contes* dels fraires Grimm de 1812). Es par exemple lo cas de *Pèl d'ase* ("L'orsa", II, 6), de *Cendrilhon* ("La Gatta cennerentola", I, 6), del *Cat botat* ("Cagliuso", II, 4), de las *Fadas* ("Las doas pichina pizzas", IV, 7 e "Las tres fadas", III, 10), de *[[La bèla dormenta|La bèla dormanta]]* ("Solelh, Luna Talia", V, 5) de Perrault; d*'Ansèl e Gretèl* dels Grimm ("Nennillo et Nennella", V, 9).

*Lo Cunto* es conegut jol nom de *Pentamerone*, un títol utilizat pel primièr còp dins l'edicion Bulifon de 1674 fasent allusion al *[[Decameron]]* de Boccace, qui presenta la matritz del genre e que se debana tanben en Jornada regropant detz istòrias cadunas. Pasmens la construccion de la compilacion de Basile es un pauc diferenta, amb un recit encastre (obertura) que d'esprel conten un conte meravelhós que trapa son acabament dins la concluson o cinquanten conte, un pauc al biais de las *[[Las mila e una nuèits| mila e una nuèits]]*.

L'obratge foguèt mai d'un còp editat en napolitan entre 1636 e 1728, e tradusit en 1712 en bolonhés e en 1747 en italian (traduccion anonima). L'òbra tornèt èsser trobada vertadièrament quand foguèt traducha en alemand per Felix Liebrecht, dins una traduccion prefaciada per Grimm (1846), puèi en angles, par Taylor (1848) et Burton (1893). Las primièras edicions/adaptacions pels enfants amb illustracions seguèron (Florença, 1889; Londres, 1893; Londres, 1911; Boston-Nòva York, W. Crane, 1885).

La traduccion de Benedetto Croce (Bari, 1925) tornèt far descobrir l'òbra en Itàlia, al meteis temps venguèt la basa a de novèlas traduccions estrangièras (en anglés, per Penzer, 1932).

## Articles connèxes
* Giovanni Francesco Straparola
* Pentamerone