Lugdunum

**Lugdunum** (Λούγδουνον) es lo nom latin de la vila de Lion en França, pus precisament en Arpitània, a la confluéncia entre *Arar* (Sòna) e *Rhodanus* (Ròse). La ciutat romana èra situada al territòri dels segusians, vesins dels edus (aedui), sus un puèg nomenat uèi *Fourvière* (possible *Forum Vetus*). La vila modèrna de Lion es entre Sòna e Ròse, e sorgiguèt pas abans l'epòca de Loís X de França. 
## Etimologia
Lo toponim *Lugdunum*, o *Lugudunum*, es eissit del celtic *Lugu-dunon*. Lo tèrme *[[Dun (toponim)|-duno]]* significa « fortalesa », « puèg »

Per lo tèrme *Lugus*, una ipotèsi seriá que ven del dieu *[[Lug (dieu)|Lug]]* (*[[Llew Llaw Gyffes|Lleu]]* en gallés), divinitat màger de la mithologia celtica. Es a partir d'aquela ipotèsi que d'unes istorians an supausat l'existéncia d'un sanctuari consacrat  a-z aqueste dieu a Forvièra, sanctuari que se ne retrobèt pas cap de traça.

## Istòria
L. Munatius Plancus, governador de la Gàllia Transalpina, i establiguèt en -43 una colonia romana amb de monde venguts de Viana qu'eran estat forabandits d'aquesta pels allòbroges.
Del temps d'Estrabon èra la mai granda vila de Gàllia après Narbona, centre comercial e de comunicacions e residéncia dels governadors romans. Del temps de Plini lo Jove i aviá subretot de libraris. Del temps de Senèca foguèt destruïda pel fuòc, mas Neron la faguèt tornar bastir. 

Foguèt saquejada en 197 pels soldats de Septimi Sever après la derrota de Clodi Albin a la Batalha de Lugdunum. A la fin de l'Empèri èra encara un centre important. Durant lo règne de Julià governador de Gàllia, foguèt atacada per un grop d'alamans. Dins la vila i aviá l'autar d'August (*Ara Augusti* a l'angle entre l'Arar e Ròse) bastit en 12 aC e dedicat a August en 10 aC; lo primièr capelan ne foguèt C. Julius Vercundaridubius, un edu.

Foguèt  la vila nadala l'emperaire Claudi (emperaire roman). Sus d'unas inscripcions apareis coma **Colonia Copia Claudia Augusta Lugdunum**, nom que probable li foguèt donat del temps de l'emperaire.

Lugdunum donèt son nom a la província de la *Gallia Lugdunensis*.

## Cristianizacion
Lo cristianisme i dintrèt plan lèu. Del temps de Marc Aurèli i aguèt un soslèvament anticrestian, que foguèt causa de la mòrt d'una quarantena de crestians; lo seu avesque, Pothinus, moriguèt sus l'arena del circ (172 o 177). Pr'aquò, la comunitat se restabliguèt jol govèrn de l'avesque Sant Irenèu, un dels Paires de la Glèisa, e cresquèt en nombre e en influéncia.

## Monuments antics
La ciutat aviá d'ostals, de temples, de teatres, de palais e d'aquaductes, mas ne demòran pas que pauques rèstes, perqué los materials se tornèron utilizar. Se pòdon veire unes minimes rèstes del teatre, d'un camp militar. I aviá tres aquaductes (Sant Didier, Mont d'Or i Mont Pilat) que ne demòran sonque de vestigis. 

## Lenga francoprovençala e influéncia lingüistica

L'influéncia lingüistica de Lugdunum sus la Gàllia romana foguèt plan importanta. Lo latin lugdunenc aguèt una granda aira d'influéncia e donèt naissança als dialèctes diches francoprovençals o *arpitans*. Se la lenga d'oïl es l'evolucion del latin parlat dins lo nord de la Gàllia, e se l'occitan es lo fruch de la romanizacion precòcia del sud de la Gallià, l'arpitan es lo fruch dirècte de l'evolucion d'un latin particularament elegant e distinguit que se parlava dins lo caplòc de las Gàllias e a Viana. Aqueste caractèr plan conservatiu del latin de Lugdunum se transmetèt als dialèctes arpitans actuals que, per exemple, coneisson encara la vocala -o a la fin de mots masculins e coma terminason de la primèra persona dins la conjugason (*j'amo* per dire *aimi*, coma dins lo latin *amo*, *un homo* per dire *un òme*, coma en latin *homo*, lo mot *molar* que vòl dire *ròca* e que ven del latin *molaris*, un mot plan rara e caracteristic d'un nivèl de lengatge distinguit etc.).
Entre las autres consequéncias de l'influéncia lingüistica del latin de Lugdunum, podèm tamben parlar de la palatalizacion de *ca* e *ga*, d'origina celtica, que s'espandiguèt dempuèi Lugdunum a tot lo nòrd de Gàllia e al nord del domèni occitan (*jo chanto* e *una jamba* per dire *canti* e *una gamba*, evolucions del latin *canto* e *gamba*).

## Referéncias