Mitra (mitologia persana)

**Mitra** es un dieu iranian, filh d'Anahita, que lo culte coneguèt son apogèu a Roma als sègle II e III ApC.

## Lo culte

Le mitraïsme èra un culte politeïsta anterior de mai de 1500 ans al cristianisme primitiu, mas que coneguèt son apogèu a Roma al moment de la naissença d'aquel darrièr. 

Mitra es une divinitat indoeuropèa. De documents ititas confirman son existéncia a partir del millenari II AbC. Dins la Pèrsia antica, lo culte obtenguèt una vertadièra importança e comença a èsser conegut un pauc melhor.

Se desvelopèt a Roma benlèu a partir del sègle I ApC., sens que se sap exactament quand e cossí foguèt introdusit dins l'empèri. Segon l'istorian Plutarc, lo mitraïsme seriá arribat en Itàlia amb las expedicions de Pompèu contra los piratas de Cilicia. Pasmens, sembla que son introduccion foguèt mai tardièra e diverses ipotèsis existisson a aquel subjècte.

Aquel culte èra plan popular dins las armadas, subretot pels soldats e centurions e tanben de qualques legats. Fòrça esclaus e afranquits tanben n'èran fidèls. Los senators e cavalièrs semblent al contrari èran mai reticents a aderir al mitraïsme. Las femnas ne serián estat exclusidas pasmens s'es pas absoludament segur. Lo culte s'espandiguèt subretot en Itàlia, en Granda Bretanha, sul Ren e lo Danubi. Mas, sembla aver pas conegut un grand vam e sonque tadièrament dins la partida orientala de l'Empèri Roman

Pau d'elements son coneguts sul contengut del mitraïsme e las seunas valors. Se supausa, a l'ora d'ara, que las valors d'amistat e de leialtat èran primièras. Solas doas scènas de la gesta de Mitra son plan conegudas e identificadas: sa naissança e la tauroctonia.

Mitra, que se crèt d'esperel de la ròca (se dich petrogèn), es a l'encòp *primogenitus* e *autogenitus*. La representan aquela scèna fòrça estatuas. 

La tauroctonia es de segur la scèna mai representada dins los sanctuaris del dieu, que siá d'esculturas, de bas relèus o de frescas. Sembla qu'après aver caçat lo taur, Mitra auriá trapat e tuat. Lo sacrifici del taur seriá a l'origina de la vida, lo sang de l'animal fertilizant la tèrra.

Lo mitraïsme es un culte de mistèris. Lo fidèl deviá subir una initiacion per èsser plenament acceptat d'entre los mai fervoroses fidèls. Aquel tipe de culte, al contrari de çò que, de longas, se creèt, es pas d'origina "orientala" mas grèga. Los iniciats portavan cadun un grade pal precís: còrb (corax), fiançat o jove mariat (nymphus), lo soldat (miles), lo leon (leo), lo Pèrsa (Perses), l'Eliodròm (Heliodromus) e lo Paire (Pater). Aqueles grades son subretot atestats en Itália, coma se vei sus fòrça inscripcions e mosaïcs del sanctuari de "Sette Sfere" a Ostia e tanben mercé al testinòni de Geròni d'Etridon.

## Los sanctuaris

Lo sanctuari dedicat a Mitra pòrta actualament lo nom *[[mithraeum]]* o mitrèu. Dins l'Antiquitat, se nomenavan tanben *spelaeum* (espelonga) en Itàlia, o *templum* (temple, sanctuari) dins las províncias. Aqueles sanctuaris èran a vegada installats dins de balmas naturalas. Mas, mai sovent aqueles temples èran bastits artificialament e sonque reprodusiá la forma d'una balma: èran sovent e al mens en partida sosterrens. La balma èra sens contesta un luòc important pels fidèls de Mitra perque lo dieu se seriá nascut dins l'una d'elas. 
Los plafons d'uns sanctuaris representan lo cèl estelat. Aquò menèt fòrça cerecaires a interpretar lo culte de Mitra mejans l'astronomia e l'astrologia. Mas, ara se tornèt sus aquelas interpretacions.

A Roma, la Basilica Sant Clement del Latran possèda dins los sossols de rèstes d'un temple mitraíc.

En Occitània se trapèt de rèstes de sanctuaris dedicats a Mitra a Arle, Bordèu o Lo Borg Sant Andiòu, . E endacom mai en França a Angieus, Biesheim,Nuits-Saint-Georges, Septeuil e Estrasborg.

En Esapnha a Els Munts, Altafulla, Tarragona; Mérida, Extremadura; lugo, Galícia.

En Argeria, a Lambèsa e Skikda (la Rusicade romana).

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles connèxes
* Culte de Mitra

### Ligams extèrnes

* Mithraeum.eu Site internet dedicat al dieu Mitra.
* Les Amis de Mithra, site monografic sul Mitraïsme.
* Salomon Reinach, La morale du Mithraïsme, *Cultes, mythes et religions*, t. II, Éd. Ernest Leroux, Paris, 1906, pp. 220-233.
*   L'iconografia de Mitra
* Article « Mithra » dins lo dicvionari de las antiquitats grègas e romanas de Daremberg e al., 1919, mes en linha per l'Universitat de Tolosa-Joan Jaurés.

## Bibliografia
* Jaime Alvar, *Romanising Oriental Gods: Myth, Salvation and Ethics in the Cults of Cybele, Isis and Mithras*, Leiden-Boston, 2008.
* Manfred Clauss, *Cultores Mithrae: die Anhängerschaft des Mithras-Kultes*, Stuttgart, 1992.
* Manfred Clauss, *The Roman Cult of Mithras*, New York, 2000.
* Reinhold Merkelbach, *Mithras*, 1984. 
* Jean-Christophe Piot, *Les Lions de Mithra*, 306 p., Marseille, Gramond-Ritter, 2006. 
* Robert Turcan, *Mithra et le mithriacisme* (« Que sais-je ? », 1929), Paris, Presses universitaires de France.
* Robert Turcan, *Mithra et le Mithriacisme*, 180 p., Les Belles Lettres, Collection Histoire, Paris, 1993. 
* Maarten Jozef Vermaseren, *Mithra, ce dieu mystérieux*, Coll. Religions, 291, Bruxelles, editions Sequoia, 1960, 158p.
* Maarten Jozef Vermaseren, *[[Corpus inscriptionum et monumentorum religionis Mithriacae]]*, La Haye, Martinus Nijhoff, Vol I, 1956, Vol II, 1960