Ausèl

Leis **aucèus** (var. **aucel**, **aucèl**, **auceu**, **auchèth**, **audèth**, **ausèl**, **ausèth**, **auseu**) son un ensemble d'espècias animalas caracterizadas per la preséncia d'un plumatge. Probablament apareguts durant lo Jurassic i a 150 milions d'ans, son venguts un grop important presents sus totei lei continents e totei leis oceans terrèstres. Uei, aperaquí  espècias viventas son estadas identificadas. 

En mai de la preséncia de la plumas, la màger part deis aucèus son capables de volar. An d'alimentacions variadas anant de l'erbivorisme au carnivorisme amb d'espèctres alimentaris fòrça reduchas ò, au contrari, largament opportunistas. Una gròssa diversitat s'observa tanben dins lei talhas (5 cm a 2,75 m), dins lei duradas de vida (de quauqueis ans a mai de 80 ans) e dins lei mòdes d'organizacion (dau pareu mai ò mens isolat a de colonias de plusors desenaus de miliers d'individús). Dins aquò, maugrat aquela diversitat, mai d'una espècia es uei menaçada de disparicion en causa de l'accion de l'èsser uman sus la natura.

## Istòria evolutiva e taxonomia

### Istòria evolutiva

#### L'aparicion deis aucèus

[thumb|right|[Fotografia dau fossil d'un *[[Archaeopteryx|Archaeopteryx lithographica]]*, un genre de dinosaure probablament precursor dei premiereis aucèus.]]

L'estudi de l'istòria evolutiva es complicat per la dificultat de trobar de fossils d'aucèus dins un bòn estat de conservacion. A l'ora d'ara, lei pus ancians que son considerats coma fasent partida dau grop datan dau Jurassic i a aperaquí 150 milions d'ans. Segon l'ipotèsi pus frequentament acceptada, son eissits dau grop dei teropòdes qu'èra un ensemble de dinosaures carnivòrs que compreniá d'espècias coma lo compsognathus, lo deinonychus ò lo tyrannosaurus. Pus especificament, lo rèire comun de totei leis aucèus seriá un teropòde pichon que caminava ja coma un aucèu amb una adaptacion dei patas, un esquelèt aleujat, un còl lòng, una esquina drecha e de plumas.

Puei, lei descubèrtas paleontologicas an mostrat l'aparicion en certanei teropòdes de caractèrs que s'observan en leis aucèus. Lei membres anteriors e sei dets venguèron pus lòngs, l'estèrnum s'ossifiquèt per venir la paleta (e a tèrme permetre lo vòl), la coa venguèt pus corta e se rigidifiquèt. L'origina de l'omeotermia e de l'endotermia deis aucèus es desconeguda. Dins aquò, èra probablament apareguda en lei teropòdes avans leis aucèus.

#### L'origina de la pluma

Segon lei conoissenças paleontologicas de 2021, la pluma seriá apareguda avans leis aucèus coma o mòstran divèrsei fossils de dinosaures amb de plumas. La màger part d'aqueleis espècias fasián partida dei teropòdes correires mai èran incapables de volar. Son ròtle premier èra donc probablament de melhorar l'isolament termic ò de facilitar la comunicacion sexuala. Plusors etapas foguèron necessàrias per arribar a la pluma modèrna : aparicion de protoplumas (*[[Sinosauropteryx]]*), ramificacion e barbas liuras (*[[Therizinosaurus]]*), establiment d'un liame entre lei barbas e lo raquís, aparicion de cròcs sus lei barbas permetent d'assegurar l'estanqueïtat dau plumatge (*[[Sinornithosaurus]]*) e, finalament, aparicion de la pluma actuala (*[[Microraptor]]*, *[[Archaeopteryx]]*).

En parallèl, l'importància de la corsa per aqueleis animaus auriá menat a la reduccion de la talha dei braç e dei dets. La longor dei plumas auriá alora aumentat per compensar aquela demenicion, çò que podriá explicar l'origina dei remijas. Dins aquò, aquela teoria es encara mau segura.

#### La radiacion evolutiva

Lei procès de radiacion evolutiva dei teropòdes en generau e deis aucèus en particular son uei mau coneguts. Segon lei teorias principalas establidas en 2021, leis aucèus èran ja ben diversificats a la fin dau Cretacèu, çò qu'explica la subrevida de certanei linhadas aviàrias durant l'extincion dau Cretacèu-Paleogèn. Après una radiacion novèla, lei genres actuaus serián venguts preponderants durant l'Oligocèn (33,9-23 Ma) per leis aucèus marins e lo Miocèn (23-5,3 Ma) e lo Pliocèn (5,3-2,6 Ma) per lo rèsta. Pasmens, i a dos milions d'ans, una crisi reduguèt la diversitat deis espècias marinas au profiech dei mamifèrs marins dau clade dei *[[Pinnipedia]]* (otarias, fòcas... etc.).

### Taxonomia

Lo trach caracteristic deis aucèus es la preséncia de plumas. Sa classificacion filogenetica es encara l'objècte de discussions car es relativament complèxa. D'efiech, en causa de l'ancianetat dau grop, plusors brancas son estenchas dempuei de desenaus de milios d'ans e lei diferents liames entre leis espècias identificadas son donc fòrça malaisats d'establir. En 2021, entre  a  espècias identificadas èran viventas. La mitat èran de passerons.

▲
 └─o Aves
   ├─o Archaeopterygidae (estench)
   └─o
     ├─o *[[Rahonavis]]* (estench)
     ├─o *[[Jeholornis]]* (estench)
     ├─? Yandangornithidae (estench)
     └─o Avebrevicauda
       ├─o *[[Sapeornis]]* (estench)
       └─o Pygostylia
         ├─o Confuciusornithidae (estench)
         └─o Ornithothoraces
           ├─o Enantiornithomorpha (estench)
           │ ├─o 
           │ │ ├─o *[[Iberomesornis]]* (estench)
           │ │ └─o *[[Noguerornis]]* (estench)
           │ └─o Euenantiornithes (estench)
           │   ├─? *[[Protopteryx]]* (estench)
           │   ├─o *[[Concornis]]* (estench)
           │   ├─o *[[Eoalulavis]]* (estench)
           │   └─o
           │     ├─o Axelornithiformes (estench)
           │     ├─o Kurzholiidae (estench)
           │     ├─o Sinornithiformes (estench)
           │     ├─o Cathyornithiformes (estench)
           │     ├─o Gobipterygiformes (estench)
           │     └─o Enantiornithiformes (estench)
           │       ├─o *[[Gurilymia]]* (estench)
           │       ├─o Zhyraornithidae (estench)
           │       ├─o Enantiornithidae (estench)
           │       └─o Avisauridae (estench)
           └─o Ornithuromorpha
             ├─? Eurolimnornithidae (estench)
             ├─? Cursornithidae (estench)
             ├─o Liaoningornithidae (estench)
             ├─o Chaoyangidae (estench)
             ├─o Songlingornithidae (estench)
             ├─o Yanornithidae (estench)
             ├─o Yixiaornithidae (estench)
             └─o
               ├─o *[[Gargantuavis]]* (estench)
               ├─o Patagopterygiformes (estench)
               ├─o *[[Vorona (genre)|Vorona]]* (estench)
               └─o Ornithurae
                 ├─o *[[Apsaravis]]* (estench)
                 └─o
                   ├─o *[[Neogaeornis]]* (estench)
                   ├─o Hesperornithiformes (estench)
                   └─o
                     ├─o Gansuiformes (estench)
                     └─o Carinatae
                       ├─o Ichthyornithiformes (estench)
                       │ ├─o Apatornithiformes (estench)
                       │ └─o
                       │   ├─o Ambiortidae (estench)
                       │   └─o *[[Ichthyornis]]* (estench)
                       └─o
                         ├─o *[[Limeavis]]* (estench)
                         └─o Neornithes
                           ├─o Palaeognathae
                           │ ├─o Eremopezidae (estench)
                           │ ├─o *[[Stromeria]]* (estench)
                           │ ├─o Remiornithidae (estench)
                           │ ├─o Lithornithiformes (estench)
                           │ └─o
                           │   ├─o Struthioniformes
                           │   │ ├─o Eleutherornithidae (estench)
                           │   │ └─o Struthionidae
                           │   └─o
                           │     ├─o Tinamiformes ò Tinamidae
                           │     │ ├─o Nothurinae ò Rhynchotinae
                           │     │ └─o Tinaminae
                           │     ├─o Dinornithiformes (estench)
                           │     │ ├─o Dinornithidae (estench)
                           │     │ └─o Emeidae (estench)
                           │     │   ├─o Anomalopteryginae (estench)
                           │     │   └─o Emeinae (estench)
                           │     ├─o Rheiformes
                           │     │ ├─o Opisthodactylidae (estench)
                           │     │ └─o Rheidae
                           │     └─o
                           │       ├─? Aepyornithiformes ò Aepyornithidae (estench)
                           │       └─o
                           │         ├─o Apterygiformes ò Apterygidae
                           │         └─o Casuariiformes
                           │           ├─o Casuariidae
                           │           └─o Dromaiidae
                           └─o Neognathae
                             ├─o Galloanserae
                             │ ├─o Galliformes
                             │ │ ├─o Gallinuloididae (estench)
                             │ │ ├─o Paraortygidae (estench)
                             │ │ └─o
                             │ │   ├─o Quercymegapodiidae (estench)
                             │ │   └─o
                             │ │     ├─o *[[Taoperdix]]* (estench)
                             │ │     ├─o Craci
                             │ │     │ ├─o Megapodiidae
                             │ │     │ └─o Cracidae
                             │ │     └─o Phasiani
                             │ │       ├─o Odontophoridae
                             │ │       ├─o Numididae
                             │ │       ├─o Meleagrididae
                             │ │       └─o Phasianidae
                             │ │         ├─o Tetraoninae
                             │ │         ├─o Perdicinae
                             │ │         └─o Phasianinae
                             │ └─o Odontoanserae
                             │   ├─o Odontopterygiformes (estench)
                             │   │ ├─o Pelagornithidae (estench)
                             │   │ └─o Odontopterygidae (estench)
                             │   └─o Anserimorphae
                             │     ├─? Diatrymiformes (estench)
                             │     │ ├─o Gastornithidae (estench)
                             │     │ └─o Diatrymatidae (estench)
                             │     └─o Anseriformes
                             │       ├─o *[[Chaunoides]]* (estench)
                             │       ├─o Anhimidae
                             │       └─o
                             │         ├─o Dromornithidae (estench)
                             │         └─o Anseres
                             │           ├─o Anseranatidae
                             │           └─o 
                             │             ├─o Anatalavinae (estench)
                             │             └─o Anatoidea
                             │               ├─o Presbyornithidae (estench)
                             │               ├─o *[[Vegavis]]* (estench)
                             │               └─o 
                             │                 ├─o Cnemiornithidae (estench)
                             │                 └─o Anatidae
                             │                   ├─o Dendrocygninae
                             │                   │ ├─o Thalassornithini
                             │                   │ └─o Dendrocygnini
                             │                   └─o
                             │                     ├─o Dendrocheninae (estench)
                             │                     └─o 
                             │                       ├─o Anserinae
                             │                       │ ├─o Cereopsini
                             │                       │ └─o
                             │                       │   ├─o Anserini
                             │                       │   ├─? Thambetochenini (estench)
                             │                       │   └─o Cygnini
                             │                       └─o
                             │                         ├─o Stictonettinae
                             │                         └─o
                             │                           ├─o Tadorninae
                             │                           │ ├─o Plectropterini
                             │                           │ └─o
                             │                           │   ├─? Euryanatini (estench)
                             │                           │   ├─o Merganettini
                             │                           │   └─o Tadornini
                             │                           └─o Anatinae
                             │                             ├─o Malacorhynchini
                             │                             ├─o Anatini
                             │                             ├─o Aythyini
                             │                             ├─o Mergini
                             │                             └─o Oxyurini
                             └─o Neoaves
                               ├─? *[[Anisolornis]]* (estench)
                               ├─? Gracilitarsidae (estench)
                               ├─? Zygodactylidae (estench)
                               ├─o Metaves
                               │ ├─o
                               │ │ ├─o
                               │ │ │ ├─o *[[Juncitarsus]]* (estench)
                               │ │ │ └─o
                               │ │ │   ├─o Podicipediformes ò Podicipedidae
                               │ │ │   └─o Phoenicopteriformes
                               │ │ │     ├─o Palaeolotidae (estench)
                               │ │ │     └─o Phoenicopteridae
                               │ │ └─o
                               │ │   ├─o Phaethontiformes
                               │ │   │ ├─o Prophaethontidae (estench)
                               │ │   │ └─o Phaethontidae
                               │ │   └─o
                               │ │     ├─o Pterocliformes ò Pteroclidae
                               │ │     └─o
                               │ │       ├─o Mesitornithiformes ò Mesitornithidae
                               │ │       └─o Columbiformes ò Columbidae
                               │ └─o
                               │   ├─o Eurypygiformes
                               │   │ ├─o Rhynocheti
                               │   │ │ ├─o Apterornithidae (estench)
                               │   │ │ └─o Rhynochetidae
                               │   │ └─o Eurypygoidea
                               │   │   ├─o Messelornithidae (estench)
                               │   │   └─o Eurypygidae
                               │   └─o Strisores ò Caprimulgiformes 
                               │     ├─o
                               │     │ ├─o Steatornithidae
                               │     │ │ ├─o Preficinae (estench)
                               │     │ │ └─o Steatornithinae
                               │     │ └─o Podargiformes
                               │     │   ├─? Fluvioviridavidae (estench)
                               │     │   └─o
                               │     │     ├─o *[[Masillapodarcus]]* (estench)
                               │     │     └─o Podargidae
                               │     │       ├─o Podarginae
                               │     │       └─o Batrachostominae
                               │     └─o Cypselomorphae
                               │       ├─? Archaeotrogonidae (estench)
                               │       └─o
                               │         ├─o Caprimulgiformes *s.s.*
                               │         │ ├─o
                               │         │ │ ├─o *[[Paraprefica]]* (estench)
                               │         │ │ └─o Nyctibiidae
                               │         │ └─o Caprimulgidae
                               │         │   ├─? *[[Ventivorus]]* (estench)
                               │         │   ├─o Chordeilinae
                               │         │   └─o Caprimulginae
                               │         └─o Daedalornithes ò Apodiformes *s.l.*
                               │           ├─o Aegothelidae
                               │           └─o
                               │             ├─o Aegialornithidae (estench)
                               │             ├─o *[[Eocypselus]]* (estench)
                               │             └─o Apodiformes *s.s.*
                               │               ├─o Trochili
                               │               │ ├─o Cypselavidae (estench)
                               │               │ └─o
                               │               │   ├─o *[[Jungornis]]* (estench)
                               │               │   └─o Trochilidae
                               │               │     ├─o *[[Eurotrochilus]]* (estench)
                               │               │     └─o
                               │               │       ├─o Phaethornithinae
                               │               │       └─o Trochilinae
                               │               └─o Apodi
                               │                 ├─o *[[Laputavis]]* (estench)
                               │                 └─o
                               │                   ├─o Hemiprocnidae
                               │                   └─o
                               │                     ├─o *[[Scaniacypselus]]* (estench)
                               │                     └─o Apodidae
                               │                       ├─o Cypseloidinae
                               │                       └─o Apodinae
                               └─o Coronaves
                                 ├─o
                                 │ ├─o Opisthocomiformes òOpisthocomidae
                                 │ └─o
                                 │   ├─o
                                 │   │ ├─o Otidiformes ò Otididae
                                 │   │ └─o
                                 │   │   ├─o Gruiformes
                                 │   │   │ ├─o Ralloidea
                                 │   │   │ │ ├─o Aptornithidae (estench)
                                 │   │   │ │ ├─o
                                 │   │   │ │ │ ├─o Heliornithidae
                                 │   │   │ │ │ └─o Sarothruridae
                                 │   │   │ │ └─o Rallidae
                                 │   │   │ │   ├─o Himanthornithinae
                                 │   │   │ │   └─o Rallinae
                                 │   │   │ │     ├─o Porphyriornithini
                                 │   │   │ │     └─o
                                 │   │   │ │       ├─o Gymnocrecini
                                 │   │   │ │       └─o Eulabeornithini
                                 │   │   │ └─o 
                                 │   │   │   ├─o Ergilornithioidea (estench)
                                 │   │   │   │ ├─o Geranoididae (estench)
                                 │   │   │   │ └─o
                                 │   │   │   │   ├─o Eogruidae (estench)
                                 │   │   │   │   └─o Ergilornithidae (estench)
                                 │   │   │   └─o Gruoidea
                                 │   │   │     ├─o Psophiidae
                                 │   │   │     └─o
                                 │   │   │       ├─o Aramidae
                                 │   │   │       └─o Gruidae
                                 │   │   │         ├─o Balearicinae
                                 │   │   │         └─o Gruinae
                                 │   │   └─o Cuculiformes ò Cuculidae
                                 │   │     ├─o Carpococcystinae
                                 │   │     └─o
                                 │   │       ├─o Centropodinae
                                 │   │       └─o
                                 │   │         ├─o Neomorphinae
                                 │   │         └─o
                                 │   │           ├─o Crotophaginae
                                 │   │           └─o
                                 │   │             ├─o Phaenicophaeinae
                                 │   │             │ ├─o Rhinorthini
                                 │   │             │ └─o
                                 │   │             │   ├─o Ceuthmocharini
                                 │   │             │   └─o
                                 │   │             │     ├─o Saurotherini
                                 │   │             │     └─o Phaenicophaeini
                                 │   │             │       ├─o Rhopodytina
                                 │   │             │       └─o Phaenicophina
                                 │   │             └─o Cuculinae
                                 │   │               ├─o Taperini
                                 │   │               └─o
                                 │   │                 ├─o Eudynamini
                                 │   │                 └─o
                                 │   │                   ├─o Coccygini
                                 │   │                   └─o Cuculini
                                 │   │                     ├─o Pachycoccystina
                                 │   │                     └─o
                                 │   │                       ├─o Chrysococcystina
                                 │   │                       └─o Cuculina
                                 │   └─o
                                 │     ├─o Musophagiformes ò Musophagidae
                                 │     └─o
                                 │       ├─o Gaviiformes
                                 │       │ ├─? *[[Neogaeornis]]* (estench)
                                 │       │ ├─? *[[Gaviella]]* (estench)
                                 │       │ ├─? Lonchodytidae (estench)
                                 │       │ └─o Gaviidae
                                 │       └─o
                                 │         ├─o
                                 │         │ ├─o Sphenisciformes ò Spheniscidae
                                 │         │ │ ├─o Palaeeudyptinae (estench)
                                 │         │ │ └─o Spheniscinae
                                 │         │ └─o Procellariiformes
                                 │         │   ├─? Tytthostonychidae (estench)
                                 │         │   ├─o Diomedeoididae (estench)
                                 │         │   └─o
                                 │         │     ├─o Diomedeidae
                                 │         │     └─o
                                 │         │       ├─o Hydrobatidae
                                 │         │       │ ├─o Hydrobatinae
                                 │         │       │ └─o Oceanitinae
                                 │         │       └─o Procellariidae
                                 │         │         ├─o Procellariinae
                                 │         │         └─o
                                 │         │           ├─o Fulmarinae
                                 │         │           └─o Pelecanoidinae
                                 │         └─o
                                 │           ├─o Ciconiiformes ò Ciconiidae
                                 │           └─o Pelecaniformes
                                 │             ├─o Steganopodes
                                 │             │ ├─o Fregatidae
                                 │             │ │ ├─o Limnofregatinae (estench)
                                 │             │ │ └─o Fregatinae
                                 │             │ └─o Suloidea
                                 │             │   ├─o Sulidae
                                 │             │   └─o
                                 │             │     ├─o Phalacrocoracidae
                                 │             │     │ ├─o Leucocarboninae
                                 │             │     │ └─o Phalacrocoracinae
                                 │             │     └─o
                                 │             │       ├─o Plotopteridae (estench)
                                 │             │       └─o Anhingidae
                                 │             └─o
                                 │               ├─o
                                 │               │ ├─o Pelecanidae
                                 │               │ └─o
                                 │               │   ├─o Balaenicipitidae
                                 │               │   └─o Scopidae
                                 │               └─o
                                 │                 ├─o Threskiornithidae
                                 │                 │ ├─o Threskiornithinae
                                 │                 │ └─o Plataleinae
                                 │                 └─o Ardeidae
                                 │                   ├─o *[[Calcardea]]* (estench)
                                 │                   ├─o Botaurinae
                                 │                   └─o Ardeinae
                                 │                     ├─o Nycticoracini
                                 │                     ├─o Tigrisomatini
                                 │                     └─o Ardeini
                                 └─o
                                   ├─o Charadriiformes
                                   │ ├─? Scaniornithidae (estench)
                                   │ ├─? Cimolopterygidae (estench)
                                   │ ├─? Graculavidae (estench)
                                   │ └─o
                                   │   ├─o
                                   │   │ ├─o Chionidi
                                   │   │ │ ├─o Burhinidae
                                   │   │ │ └─o
                                   │   │ │   ├─o Chionididae
                                   │   │ │   └─o Pluvianellidae
                                   │   │ └─o Charadrii
                                   │   │   ├─o Pluvialinae
                                   │   │   └─o
                                   │   │     ├─o Charadriidae
                                   │   │     │ ├─o Charadriinae
                                   │   │     │ └─o Vanellinae
                                   │   │     └─o
                                   │   │       ├─o Haematopodidae
                                   │   │       └─o
                                   │   │         ├─o Ibidorhynchidae
                                   │   │         └─o Recurvirostridae
                                   │   └─o
                                   │     ├─o
                                   │     │ ├─o Thinocori
                                   │     │ │ ├─o
                                   │     │ │ │ ├─o Rostratulidae
                                   │     │ │ │ └─o Jacanidae
                                   │     │ │ └─o
                                   │     │ │   ├─o Thinocoridae
                                   │     │ │   └─o Pedionomidae
                                   │     │ └─o Scolopaci ò Scolopacidae
                                   │     │   ├─o
                                   │     │   │ ├─o Gallinagininae
                                   │     │   │ └─o Scolopacinae
                                   │     │   └─o
                                   │     │     ├─o
                                   │     │     │ ├─o Phalaropodinae
                                   │     │     │ └─o Tringinae
                                   │     │     └─o
                                   │     │       ├─o Calidridinae
                                   │     │       └─o Arenariinae
                                   │     └─o
                                   │       ├─o Turnici ò Turnicidae
                                   │       └─o Lari
                                   │         ├─o Glareolidae
                                   │         │ ├─o Cursoriinae
                                   │         │ └─o Glareolinae
                                   │         └─o
                                   │           ├─o Alcidae
                                   │           │ ├─o *[[Hydrotherikornis]]* (estench)
                                   │           │ ├─o Mancallinae
                                   │           │ └─o Alcinae
                                   │           │   ├─o Alcini
                                   │           │   └─o
                                   │           │     ├─o Aethiini
                                   │           │     └─o Fraterculini
                                   │           └─o
                                   │             ├─o Dromadidae
                                   │             └─o
                                   │               ├─o Stercorariidae
                                   │               └─o
                                   │                 ├─o Rhynchopidae
                                   │                 └─o
                                   │                   ├─o Laridae
                                   │                   └─o Sternidae
                                   └─o
                                     ├─o
                                     │ ├─o Cariamiformes
                                     │ │ ├─o Ameghinornithinae (estench)
                                     │ │ ├─o Bathornithidae (estench)
                                     │ │ ├─o Idiornithidae (estench)
                                     │ │ ├─o Cariamidae
                                     │ │ └─o Phorusrhacidae (estench)
                                     │ │   ├─? Patagornithinae (estench)
                                     │ │   ├─o
                                     │ │   │ ├─o Psilopterinae (estench)
                                     │ │   │ └─o Mesembriornithinae (estench)
                                     │ │   └─o
                                     │ │     ├─o Phorusrhacinae (estench)
                                     │ │     └─o
                                     │ │       ├─o Cunampaiidae (estench)
                                     │ │       └─o Brontornithinae (estench)
                                     │ └─o
                                     │   ├─o Falconiformes ò Falconidae
                                     │   │ ├─o Herpetotherinae
                                     │   │ └─o
                                     │   │   ├─o Polyborinae
                                     │   │   └─o Falconinae
                                     │   └─o
                                     │     ├─o Passeriformes ►
                                     │     │
                                     │     └─o Psittaciformes
                                     │       ├─o Pseudasturidae (estench)
                                     │       └─o
                                     │         ├─o *[[Psittacopes]]* (estench)
                                     │         ├─o Quercypsittidae (estench)
                                     │         └─o Psittacidae
                                     │           ├─o
                                     │           │ ├─o Strigopini
                                     │           │ └─o Nestorini
                                     │           └─o
                                     │             ├─o
                                     │             │ ├─o *[[Neopsephotus]]*
                                     │             │ └─o
                                     │             │   ├─o *[[Agapornis]]*
                                     │             │   └─o
                                     │             │     ├─o *[[Psittaculirostris]]*
                                     │             │     └─o
                                     │             │       ├─o *[[Melopsittacus]]*
                                     │             │       └─o Loriinae
                                     │             ├─o Platycercini
                                     │             ├─o Psittaculini
                                     │             └─o
                                     │               ├─o Micropsittini
                                     │               ├─o Cyclopsittacini
                                     │               ├─o grop *[[Loriculus]]*
                                     │               ├─o Psittacini
                                     │               ├─o Cacatuinae
                                     │               ├─o Arini
                                     │               └─o
                                     │                 ├─o *[[Coracopsis]]*
                                     │                 └─o Psittrichadini
                                     └─o
                                       ├─? *[[Halcyornis]]* (estench)
                                       ├─? Sylphornithidae (estench)
                                       ├─o Accipitriformes
                                       │ ├─o Vulturides
                                       │ │ ├─o Teratornithidae (estench)
                                       │ │ └─o Cathartidae
                                       │ └─o
                                       │   ├─o Sagittariidae
                                       │   └─o
                                       │     ├─o Pandionidae
                                       │     └─o Accipitridae
                                       │       ├─? Horusornithidae (estench)
                                       │       ├─o *[[Messelastur]]* (estench)
                                       │       ├─o *[[Aquilavus]]* (estench)
                                       │       ├─o
                                       │       │ ├─o Elaninae
                                       │       │ └─o Perninae
                                       │       └─o
                                       │         ├─o
                                       │         │ ├─o Aegypiinae
                                       │         │ └─o Circaetinae
                                       │         └─o
                                       │           ├─o grop *[[Harpia]]*
                                       │           └─o
                                       │             ├─o grop *[[Spizaetus]]*
                                       │             └─o
                                       │               ├─o Circinae ò Accipitrinae
                                       │               └─o
                                       │                 ├─o Milvinae
                                       │                 └─o Buteoninae
                                       └─o
                                         ├─o
                                         │ ├─o Coliiformes
                                         │ │ ├─o Sandcoleidae (estench)
                                         │ │ └─o
                                         │ │   ├─o *[[Selmes]]* (estench)
                                         │ │   └─o Coliidae
                                         │ └─o Strigiformes
                                         │   ├─o Protostrigidae (estench)
                                         │   └─o
                                         │     ├─o Ogygoptyngidae (estench)
                                         │     ├─? Palaeoglaugidae (estench)
                                         │     ├─? Sophiornithidae (estench)
                                         │     └─o
                                         │       ├─o Strigidae
                                         │       └─o Tytonidae
                                         │         ├─o Necrobyinae (estench)
                                         │         ├─o Selenornithinae (estench)
                                         │         └─o
                                         │           ├─o Phodilinae
                                         │           └─o Tytoninae
                                         └─o
                                           ├─o Leptosomiformes ò Leptosomidae
                                           └─o
                                             ├─o Trogoniformes ò Trogonidae
                                             │ ├─o *[[Primotrogon]]* (estench)
                                             │ └─o
                                             │   ├─o *[[Septentrogon]]* (estench)
                                             │   └─o
                                             │     ├─o Apaloderminae
                                             │     └─o Trogoninae
                                             │       ├─o Harpactini
                                             │       └─o Trogonini
                                             └─o
                                               ├─o Bucerotiformes
                                               │ ├─o Upupae
                                               │ │ ├─o Phoeniculidae
                                               │ │ └─o Upupidae
                                               │ └─o Buceroidea
                                               │   ├─o Bucorvidae
                                               │   └─o Bucerotidae
                                               └─o
                                                 ├─o Piciformes
                                                 │ ├─o Galbulae
                                                 │ │ ├─o Bucconidae
                                                 │ │ └─o Galbulidae
                                                 │ └─o Pici
                                                 │   ├─o Picoidea
                                                 │   │ ├─o Indicatoridae
                                                 │   │ └─o Picidae
                                                 │   │   ├─o Jynginae
                                                 │   │   └─o
                                                 │   │     ├─o Picumninae
                                                 │   │     └─o Picinae
                                                 │   └─o Ramphastioidea
                                                 │     ├─o Megalaimidae
                                                 │     └─o
                                                 │       ├─o Lybiidae
                                                 │       └─o
                                                 │         ├─o Capitonidae
                                                 │         └─o
                                                 │           ├─o *[[Semnornis]]*
                                                 │           └─o Ramphastidae
                                                 └─o Coraciiformes
                                                   ├─o Meropidae
                                                   └─o
                                                     ├─o
                                                     │ ├─o Todidae
                                                     │ └─o
                                                     │   ├─o Momotidae
                                                     │   └─o Alcedinoidea
                                                     │     ├─o Halcyonidae
                                                     │     └─o Alcedinidae
                                                     │       ├─o Cerylinae
                                                     │       └─o Alcedininae
                                                     └─o
                                                       ├─o Eocoraciidae (estench)
                                                       ├─o Primobucconidae (estench)
                                                       └─o Coracioidea
                                                         ├─o Ceranopteridae (estench)
                                                         └─o
                                                           ├─o Coraciidae
                                                           └─o Brachypteraciidae
                                                             ├─o Brachypteraciinae
                                                             └─o Atelornithinae

### Menaças de disparicion

Dempuei l'aparicion de l'agricultura e la sedentarizacion de l'òme, leis aucèus conoisson una crisi en causa de l'antropizacion dei mitans naturaus (urbanizacion, pollucions, desvolopament dau norigatge, destruccion deis abitats, caça excessiva, destruccion dei seuvas tropicalas... etc.). En 2018, aperaquí 12% deis espècias reconegudas èran consideradas coma menaçadas per l'UICN. De mai, plusors populacions aviàrias èran en regression.

De mesuras de proteccion son estadas adoptadas per divèrsei govèrns per limitar la destruccion deis abitats, especialament aquelei necessaris ai migracions. Pasmens, aquò es encara insufisent car lei causas principalas de la disparicion deis aucèus son gaire tocadas per aquelei decisions.

## Morfologia e sistèmas biologics

### Anatomia

#### Generalitats e trachs caracteristics

Un aucèu es un animau tetrapòde amb un còrs cubèrt de plumas e un bèc desprovesit de dents. Sei membres posteriors son de patas e sei membres anteriors son d'alas que permèton a la màger deis espècias de volar. L'evolucion mòstra l'abséncia de liame dirècte entre la preséncia de plumas e lo vòl car lo premier a precedit lo segond de plusors desenaus de milions d'ans.

La talha deis aucèus es fòrça variabla. Lei colibrís son sovent presentats coma lei prototipes deis aucèus pus pichons amb una talha de 5 cm e una massa de quauquei gramas. A l'autra extremitat, se tròba l'estruci d'Africa que pòu agantar 2,75 m d'autor e 100 kg. Lo moa gigant de l'illa dau Sud, disparegut au sègle XV, aviá una talha pus importanta (fins a 4 m) per una massa maximala de 300 kg.

Leis organs sexuaus son intèrnes. En l'abséncia de caracteristicas extèrnas diferentas (color, talha...), l'identificacion dau sèxe pòu èsser fòrça malaisada. Lei patas e lo bèc son adaptats a l'environament de l'espècia. N'existís de formas variadas que son observacion permet sovent de dedurre lo regim alimentari de l'animau. L'espèctre dei colors dau plumatge es fòrça divèrs per de rasons mau determinadas a l'ora d'ara. D'un biais generau, sembla un compromés entre lo camoflatge, lo besonh d'èsser vist per lei partenaris sexuaus e la resisténcia dei pigments a l'accion oxidanta dau raionament solar.

[thumb|center|600px|Aspècte generau d'un aucèu (''[Passer domesticus*).]]

==== Lo plumatge ====

[[Fichièr:Esquèma pluma.jpg|thumb|Estructura detalhada d'una [[pluma]]]]
[[Fichièr:Aegolius funereus-wing.jpg|thumb|right|[[Fotografia]] dei plumas d'una ala (*Aegolius funereus*).]]



Lo [[pluma]]tge es una caracteristica deis aucèus. Es constituït de plusors tipes diferents de [[pluma]]s que son definidas per son aspècte :
* lei [[filopluma]]s son de [[pluma]]s pichonas que retrason a de [[peu]]s fins. Semblan d'aver un ròtle per ajudar l'aucèu a metre en òrdre sei plumas durant la teleta.
* lei [[plumachòla]]s son de [[pluma]]s pichonas presentadas sus lo pitre. Certaneis espècias leis utilizan per fabricar son [[nis]].
* lei [[vibrissa]]s retrason a de peus lòngs. An un ròtle sensoriau.
* lei plumas *stricto sensu* que son destriadas per son ponch d'estacament. Lei [[remija]]s son situadas sus lei membres anteriors e permèton lo vòl. Leis autrei foncions liadas au vòl son asseguradas per lei [[rectritz]] que se tròban vèrs la [[coa]]. Enfin, lei [[tectritz]] asseguran la cubèrtas dau plumatge.

Lei foncions dau plumatge son variadas. La pus universala es l'isolacion termica, compres l'estanqueïtat, que participa au mantement de la [[temperatura]] intèrna de l'[[animalia|animau]]. Seis autrei ròtles despendon deis [[espècia (biologia)|espècias]]. Permet sovent s'assegurar lo vòl, lo [[camoflatge]] ò la parada nupciala gràcias a de colors permetent a la femèla de detectar lei mascles e de mesurar son estat de santat.

Lo plumatge representa una fraccion significativa dau pes de l'aucèu (30% en lei [[passeron]]s, 50% en la [[fregata (aucèu)|fregata]]). Sa complexitat es variablas. Un [[colibrí]] a generalament un milier de plumas, chifra que pòu montar a  en lo [[ciune]]. Son implantacion es rarament unifòrma car lei plumas creisson sus de zònas definidas.

==== Lo bèc ====

[[Fichièr:Pigeon portrait 4861.jpg|thumb|right|[[Fotografia]] dau [[bèc]] e de la [[ciera (aucèu)|ciera]] d'un [[pijon]].]]

Leis aucèus primitius de la sosclassa deis *Archaeornithes* avián encara de [[dent]]s. Pasmens, aquela caracteristica a disparegut dins leis [[espècia (biologia)|espècias]] modèrnas. La forma dau [[bèc]] es adaptada au regim alimentari. Per exemple, es robust e crocut en lei [[rapaç]], massís e conic en lei granivòrs, fin en leis insectivòrs... etc. Totei lei bècs son fachs de doas mandibulas de « còrn », un tegument dur que se renovèla regularament. Sa basa e lei [[narra]]s son sovent protegidas per una zòna nuda e mòla qu'es dicha [[ciera (aucèu)|ciera]].

==== Lei patas ====

Leis aucèus son d'animaus [[digitigrad]]s qu'an de patas formadas de tres [[òs]] lòngs ([[tibià]], [[tibiotars]], [[tarsometatars]]) e de quatre [[det]]s. Son cubèrtas d'[[escauma]]s que sa [[color]] varia segon leis [[espècia (biologia)|espècias]]. La disposicion dei dets es tanben fòrça variabla. Lo pus frequent es l'arrenjament anisodactil qu'es caracterizat per tres dets orientats a l'avans e un a l'arrier. Es lo meteis qu'aqueu dei [[teropòde]]s. Leis autreis organizacions son pus raras e son generalament la consequéncia d'una migracion ò d'una fusion, parciala ò complèta, dei dets.

A l'extremitat de cada det, se tròba una arpa. Leis [[espècia (biologia)|espècias]] aqüaticas an generalament una palmadura entre lei dets ò dei dets lobats que li permèton de se desplaçar pus aisament a la superficia d'una estenduda d'[[aiga]].

=== Sistèmas biologics ===

==== Omeotermia ====

Leis aucèus son de creaturas omeotèrmas, es a dire que sa [[temperatura]] intèrna es mantenguda constanta quina temperatura exteriora que siegue. Son [[metabolisme]] important e son [[pluma]]tge participan fòrça a aquela regulacion. A respècte d'autreis [[animalia|animaus]] coma lei [[mamifèr]]s, la temperatura corporala deis aucèus es relativament auta amb de valors mesuradas entre 38 e 45 °C (generalament entre 40 e 42 °C).

==== L'alimentacion ====

Lei regims aliementaris e leis [[estrategia]]s per se norrir son fòrça variadas. Certaneis [[espècia (biologia)|espècias]] son oportunistas coma lei [[voutor]]s que manjan totei lei tipes de [[caronhada]]. D'autrei, au contrari, son fòrça especializadas e son dependantas de [[fruch]]s ò de [[nectar]]s precís Leis aucèus pòdon èsser erbivòrs, granivòrs, frugivòrs, insectivòrs, piscivòrs ò [[carnivòr]]s e quauqueis [[espècia (biologia)|espècias]] practican lo [[cleptoparasitisme]]. La cèrca de manjar pòu èsser una activitat individuala ò collectiva.

En causa de son [[metabolisme]] rapid, leis aucèus son obligats d'emmagazinar de quantitats d'[[energia]]. Ansin, cada [[jorn]], consuman una massa de norridura que pòu representar 40% de sa massa corporala en lei [[tordre]]s, 100% en leis [[arendola]]s e 200% en lei [[colibrí]]s. La resisténcia au [[juni]] es febla. Dura rarament mai de 24 [[ora]]s per leis [[arendola]]s e mai de quauquei [[jorn]]s per lei grands [[rapaç]] diurnes.

En l'abséncia de [[dent]]s, lo manjar es pas [[masticacion|masticat]] mai lo [[bèc]] pòu assegurar de foncions de trissatge e d'estraçadura. Leis [[aliment]]s son tractats per un [[estomac]] de doas pòchis onte se tròban de [[suc gastric|sucs gastrics]] e de [[muscle]]s poderós. De [[gastrolit|pèiras]] pòdon èsser empassadas per compmetar lor accion. Fòrça eficaç, aqueu sistèma permet de manjar rapidament de quantitats importantas de norridura, coma de [[peis]] entiers ò de desenaus de [[gran]]s, que sa [[digestion]] pòu aver luòc dins un endrech segur. En revente, son absorpcion es pauc selectiva e leis aucèus son donc vulnerables ai [[toxina]]s alimentàrias. Aquò limita ben sovent l'espèctre de son [[alimentacion]]. La sortida dau [[digestion|sistèma digestiu]] es formada per la [[cloaca]]. Aquel [[organ]] permet de collectar e d'eliminar lei descais eissits de l'organisme.

==== La reproduccion ====

[[Fichièr:Anas platyrhynchos ducklings.jpg|thumb|right|[[Fotografia]] d'aucelons e d'[[uòu]]s dins un [[nis]].]]

L'[[reproduccion|aparelh reproductor]] deis aucèus es caracterizat per l'abséncia d'organs [[sèxe|sexuaus]] extèrnes. Ben sovent, la determinacion dau sèxe es realizada a partir de l'identificacion de caractèrs segondaris ([[color]]s, [[cant (aucèu)|cant]], [[pluma]]s particularas... etc.). La [[copulacion]] es un acte fòrça brèu de quauquei [[segonda]]s. Lo mascle monta sus la femèla e lei doas cloacas intran en contacte per permetre lo passatge de l'[[espèrme]].

Après la fecondacion, la femèla pond generalament d'[[uòu]]s dins un [[nis]]. Lo nombre d'uòus varia de 1 en lei *Procellariidae* ò lei [[rapaç]] a 20 per certanei [[perditz]]. An un cruvèu dur qu'es principalament fach de [[carbonat de calci]]. Per se desvolopar, l'[[embrion]] a besonh d'una [[temperatura]] constanta e la màger part deis [[espècia (biologia)|espècias]] coan seis [[uòu]]s durant una durada que pòu anar d'un desenau de [[jorn]]s a plusors [[setmana]]s.

A sa naissença, l'autonòmia deis aucelons varia fòrça segon leis [[espècia (biologia)|espècias]]. Certanei juvenils son dirèctament autonòms après l'espelida. En revènge, dins un nombre fòrça important d'[[espècia (biologia)|espècias]], leis aucelons son nidicòlas e lei parents dèvon lei norrir durant lo periòde necessari a la formacion dau [[pluma]]tge e a l'aprendissatge dau vòl. Per melhorar sei probabilitats de subrevida, certaneis espècias an adoptat de metòdes de norrigatge permetent ai parents de recebre l'ajuda d'autreis adults.

==== Lei ritmes biologics ====



[[Fichièr:Milvus migrans distr.png|thumb|right|Carta representant lei zònas de nidificacion ([[arange]]), lei zònas d'ivernatge ([[blau]]) e lei zònas d'abitat permanent dau [[Milvus migrans|milan negre]].]]

Plusors cicles biologics ritman la vida deis aucèus. La màger part es [[diürne (comportament animau)|diürna]] mai quauqueis [[espècia (biologia)|espècias]] an una activitat jornadiera [[nocturn (comportament animau)|nuechenca]], [[crepuscular (comportament animau)|crepusculara]] ò basada sus la [[marèia]]. Un nombre important de populacions aviàrias realiza tanben de migracions. Lei pus conegudas an luòc sus una basa circaannuala e pòdon menar a de desplaçaments sus de distàncias fòrça lòngas (de còps entre dos [[continent]]s). Pasmens, n'existís d'autrei qu'an un periòde pus feble, generalament de l'òrdre de quauqueis [[ora]]s ò de quauquei [[jorn]]s, que permèton a l'aucèu de se desplaçar vèrs de zònas de cèrca de norridura, de luòcs de nidificacion ò d'endrechs pus fregs.

Lei mecanismes que permèton ais aucèus de s'orientar durant aquelei desplaçaments son encara mau coneguts. Semblan liats a l'[[odorat]], a la capacitat de detectar lo [[camp magnetic]] [[Tèrra|terrèstre]] ò una vision [[polarizacion|polarizada]] de la [[lutz]]. Lei viatges son sovent malaisats e una partida significativa dei migrators mòr lòng dau percors. Lei mòdes de desplaçament son variables (vòl batut, planat, nuechenc, diürne... etc.) e quaqueis [[espècia (biologia)|espècias]], coma lo [[Uria lomvia|guilhaumet de Brünnich]] utilizan puslèu la nada.

==== La longevitat ====

[[Fichièr:Dermanyssus-gallinae.jpg|thumb|right|[[Fotografia]] de *Dermanyssus gallinae*, un [[pesolh]] caracteristic dei [[gallinacèu]]s.]]

La durada de vida deis aucèus es fòrça variabla segon leis [[espècia (biologia)|espècias]]. En teoria, va de 3 a 4 ans per certanei passerons a mai de 90 ans lo [[Cacatua moluccensis|cacatoà de puput roge]]. Pasmens, dins la [[natura]], leis aucèus son somés a una importanta pression environamentala ([[malautiá]]s, [[predacion]]... etc.). Per exemple, per lei passerons dei regions [[clima temperat|temperadas]], lo risc anuau d'èsser tuat es d'aperaquí 70%. Demenís per leis [[espècia (biologia)|espècias]] pus gròssas que vivon dins d'endrechs isolats. Ansin, la mortalitat anuala de l'[[Diomedea epomophora|albatròs reiau]] es de solament 3%.

Leis aucèus son fòrça tocats per lei [[parasitisme|parasits]] amb au mens  [[espècia (biologia)|espècias]] identificadas que vivon dins lei [[nis]], lei [[pluma]]s ò lo [[bèc]]. Entre lei pus frequents, se pòdon citar leis [[acari]]s, lei [[niera]]s ò lei [[pesolh]]s. Leis aucèus son tanben victimas de [[malautiá]]s pus classicas coma lo [[paludisme aviari]], la [[gripa aviària]] ò la [[malautiá de Lyme]]. Pòdon de còps transmetre de [[malautiá]] a l'[[Homo sapiens|èsser uman]]. Per exemple, mai d'una [[epidemia]] de [[gripa]] es probablament liada a la [[mutacion]] d'un [[virús]] inicialament present unicament en leis aucèus.

== Comportament ==

=== Lei sens ===

[[Fichièr:'Tutoke' - geograph.org.uk - 2532332.jpg|thumb|right|[[Fotografia]] d'una [[machòta]], un exemple d'aucèu amb una [[vision]] e una [[ausida]] fòrça desvolopadas.]]

Lei sens deis aucèus son relativament similars a aquelei dei [[mamifèr]]s amb de diferéncias mai ò mens importantas. La [[vision]] es sovent ben superiora, especialament en lei [[rapaç]]. Per exemple, la [[fovèa]] de la [[Buteo buteo|busa]] tèn aperaquí  còns per millimètre carrat còntra  per l'[[Homo sapiens|òme]]. De mai, leis [[uelh]]s representan una part auta de la [[massa]] corporala de l'animau (15% en l'[[Sturnus vulgaris|estornèu]]) e tènon d'[[organ]]s au ròtle mau comprés coma la [[membrana nictitanta]]. Certaneis espècias an tanben doas [[fovèa]]s e la disposicion laterala deis uelhs assegura un camp de vision fòrça larg. En revènge, demenís la percepcion dau relèu, çò qu'explica la posicion pus frontala ocupada per leis uelhs en certaneis aucèus qu'an besonh de visar un objècte amb precision (coma una presa per un [[rapaç]]).

L'[[odorat]] es sovent feble franc de quauqueis [[espècia (biologia)|espècias]] que pòdon detectar l'odor de son manjar ([[kiwi (aucèu)|kiwis]], [[Sarcoramphus papa|voutor papa]], certanei *Procellariidae*...). L'[[ausida]] es sovent desvolopada, especialament en lei *Strigidae* que pòdon detectar una presa dins la sorniera complèta, mai l'abséncia de [[pavalhon auricular]] necessita d'efectuar de rotacions de la tèsta per localizar de sòns multiples. Lo [[gost]] es reduch en causa dau nombre feble de [[papilla gustativa|papillas gustativas]]. Sembla en partida compensat per lo [[tocar]] gràcias a la preséncia de captors especifics au nivèu dau [[bèc]], de la [[boca]] e de la [[pèu]].

En mai d'aquelei sens tradicionaus, leis aucèus dispausan d'organs suplementaris per mantenir son equilibri. Pasmens, lo sens mens comprés es aqueu que permet a certaneis [[espècia (biologia)|espècias]] de detectar lei linhas dau [[camp magnetic]] [[Tèrra|terrèstre]]. Seriá fòrça utilizat durant lei migracions mai es tanben present en d'aucèus sedentaris.

=== Lei desplaçaments ===

[[Fichièr:Domestic Pigeon Flock.jpg|thumb|right|[[Fotografia]] de diferenteis etapas de vòl batut dins un grop de colombs.]]

La màger part deis aucèus es capabla de volar. Solament un seissantenau d'[[espècia (biologia)|espècias]] actualas, que son dichas correiritz, o pòdon pas. La pèrda d'aquela capacitat, generalament observada dins d'endrechs isolats, es benlèu liada a l'abséncia de [[predacion|predators]] ò a de quantitats tròp feblas de manjar per sostenir la despensa [[energia|energetica]] dau vòl. Existís plusors tecnicas de vòl que son a l'origina d'adaptacions particularas deis alas :
* lo vòl batut (ò vòl sostengut) es caracterizat per lo movement constant deis alas.
* lo vòl estacionari es una varianta rara dau vòl batut que permet a l'aucèu de demorar au meteis endrech dins lo cèu.
* lo vòl planat es caracterizat per la dubertura deis alas. Pauc consumaire d'energia, aqueu vòl permet d'utilizar la fòrça portaira de l'aucèu ò leis efiechs dei corrents aerians per perseguir lo vòl.

Leis aucèus correires dispausan d'adaptacions li permetent de se desplaçar fòrça rapidament. Per exemple, l'[[estruci d'Africa|estruci]] es capabla d'agantar de velocitats de 70 km/h. D'autreis [[espècia (biologia)|espècias]] pòdon nadar a de prefondors relativament importantas.

=== L'intelligéncia ===

Plusors [[espècia (biologia)|espècias]] d'aucèu mòstran de signes d'[[intelligéncia]] relativament avançats. Lei pus intelligents semblan lei [[Corvidae|corpatàs]] mai certanei [[Psittacidae|papagai]]s son tanben capables de performáncias de remarca. Ansin, mai d'un aucèu sembla d'aver la capacitat d'aprendre, d'utilizar un objècte coma otís, de memorizar lo plan d'una zòna importanta ò de manjar d'[[argiela]] per combatre leis efiechs de [[toxina]]s alimentàrias. Entre lei capacitats pus raras e pus excepcionalas, la [[Corvus corone|gralha]] es capable de jogar, de fabricar d'otís, de resòuvre de problemas e de reconóisser d'[[Homo sapiens|èssers umans]]. Lo [[Merops orientalis|vespier d'Orient]] a la capacitat, unicament partejada per lei *Hominidae*, de « visualizar » mentalament lo camp de vision de son predator.

=== Lei relacions socialas ===

[[Fichièr:Colony of aptenodytes patagonicus.jpg|thumb|right|[[Fotografia]] d'una colonia de  [[pingüin]]s.]]

La màger part deis [[espècia (biologia)|espècias]] son sociablas. Dins aquò, lei formas de la societat aviària varian fòrça. La relacion de basa es generalament aqueu dau pareu. D'efiech, la [[monogamia]] es la nòrma per la màger part deis aucèus. Per lei pus pichons, amb una durada de vida febla, lei pareus duran generalament una sason. En revènge, pòdon èsser establits a vida per aqueleis amb una lònga esperança de vida. L'autra relacion de basa es aquela entre lei parents e lei juvenils. Lor norrigatge es sovent realizat per lo pareu segon de modalitats variablas de partiment dei pretzfachs.

En fòra d'aquelei relacions, leis aucèus son susceptibles de constituïr de grops, especialament se lei ressorsas (manjar, zòna de nidificacion... etc.) son limitadas. Pòdon èsser permanents ò provisòris (per exemple, durant la migracion) e son sovent mai ò mens ierarquizats. Lei pus gròs recampan de miliers d'individús e s'observan generalament dins leis endrechs [[mar]]itims ò [[illa|insulars]]. La preséncia de plusors [[espècia (biologia)|espècias]] diferentas i es possibla.

La comunicacion entre individús es principalament fondada sus d'actituds que son completadas per de sòns, de [[color]]s ò de posicions de [[pluma]]s. Aquelei senhaus vènon fòrça complèxs durant la [[parada nupciala]].

== Annèxas ==

=== Liames intèrnes ===

* [[Lista alfabetica dels noms vernaculars d'ausèls|Lista alfabetica dei noms vernaculars d'aucèus]].
* [[Lista deis aucèus d'Occitània]].

=== Bibliografia ===

* *'(fr)**  Guilhem Lesaffre, ''Nouveau Précis d’ornithologie'', Vuibert, 2006.
* **(en)*' C. Perrins, *The New Encyclopedia of Birds'', Oxford University Press, 2003.

### Nòtas e referéncias