L'Isla de Baish

**L'Isla de Baish** (*L'Isle-Jourdain* en francés) ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

La devisa de la vila es  *Hospes Atque Fidelis* (Òste e Fidèla).

## Geografia
Comuna situada a l'èst deu departament deu Gèrs au limit oèst de la Hauta Garona a 35 quilom&egrave;tres de Tolosa sus Sava e  a 40km au sud èst d'Aush. 

En 2009 vengoc la segonda comuna mès poblada deu Gèrs. Es ara dins l'airau urban de Tolosa. 

Es le sièti de la comunitat de comunas de la Gasconha Tolosana, creada en 2010, qu'a 14 comunas e mès de 20 000 abitants.

La vila se situa dins una plana argelosa a 170 m d’altituda qu’es entornejada peus costalats.
 
Lo climat es oceanic. Se caracteriza per las plojas abondentas (subertot ivèrn e prima), per la doçor de las temperaturas (ivèrn doç, autone sec), mès l’estiu es soent caud. L’autan (vent que veng deu Sud-Èst), e generalament caud, pòt bohar hòrt pendent quauques jorns. 

## Toponimia
Le nom es atestat en 1431 *La Ylha En Jorda*, e *Ilha en Jorda* en 1445. Segon Negre, l'occitan *isla*, *ila* qu'a devut aver le sens de vilatge entornejat de varats.
Per la vila antica prèpa o l'ahorest : *Buchona*, *Bocona*, *Bucona* cap a 893 .

Segon Dauzat, *Isla* que veng deu latin *insula*, medish sens. Le determinant (francés) qu'es le nom deu senhor.

## Istòria
Avant la conquista romana, la Gasconha es poblada peus Aquitans qu'èran considerats com pòbles de lenga basca. Aquò explica benlèu lo particularisme deu parlar gascon dins l’ensemble occitano-catalan.

Le país tolosan, on se tròba l’Isla de Baish, es pregondament romanizat. An trobat las roeinas de la vielha romana que s’apèra Bucconis. A la fin de l’empèri roman, la vila càmbia de nom en *Ictium* e se crestianiza. 

Au sègle XII nèish vertadèrament l’Isla de Baish qu’es una etapa suu camin de Sent Jacme de Compostèla. Los sons espitaus de Sant Jacme e deu Sant Esperit aculhissen les romius. L’Isla de Baish deveng una part deu poderós Comtat de Tolosa. D’alhors, l’escut de la ciutat cap la crotz occitana qu’es lo simbèu de Tolosa. En 1096, Raimon, senhor de la ciutat, partís a las crotzadas e lo son hilh es batiat dins lo riu Jordan. Es pr’amor d’aquò que la vila s’apèra en francés *l’Isle-Jourdain*. Apèi la crotzada contra los albigeses, l’Isla de Baish es anexada au reiaume de França en 1271. 

L’usatge de l’occitan coma lenga oficiau es interdit en 1539 per l’edit de Villers-Cotterêts. L'Isla de Baish estèc una plaça fòrt deu protestantisme tolosan conegoc las misèrias de las guèrras de religion au sègle XVI.

Dinc a la debuta deu sègle XX, L’Isla de Baish es un borg sus l’axe Aush-Tolosa on se debanan mercats e hèiras (coma la de la Sent Martin) qu’amassan les paisans deu Savés. Le Gèrs, coma tota l’Occitania, manca la revolucion industriala au sègle XIX. Per exemple, la region tolosana pèrd lo 24% de la soa populacion (sia 600 000 abitants) entre en 1850 e 1945. 

A la debuta deu sègle XX, Claudi Augèr, le celèbre fondator deu diccionari francés *Larousse*, hè bastir un polit ostau sus la plaça principala. La guèrra 1914-1918 es catastrofica ende la vila que se pèrd una bèra partida de la joenèssa. Venecians e Padans la remplaçan dins las annadas 1920. 

A partir de las annadas 1960, l’Isla de Baish profièita deu desvolopament tolosan çò que le permet de compensar l’exòdi rurau. la vila de l’Isla de Baish conegoc le desvolopament, mès estèc pas le cas deu son canton, regde rurau, que se despoblava rapidament. 

A la debuta deu XXI, las causas s'accelèran pr'amor de l'aviada de Tolosa. L'Isla de Baish crèish rapidament e tanben tot le son campèstre. Atau la populacion sauta de 5500 abitants en 2000 a 7500 en 2010. La draubida d'una desviacion autorotièra pertot la creacion d'una zòna comercialo-industriala (dambe le líder de cela de piscina *Abrisud*) au Pont-Peirin. 

### Origina deu nom de la vila
Le Senhor de l'Isla, partit a las crotzadas, qu'auré batiat le son hilh dins le Jordan. La vila semblava a una isla, entre les rius Estelh e Sava, estèc aperada atau *l'Isla de Baish* (L'Isla en Jordan).

Una auta explicacion complementària ei que *L'Isla de *'Baish**'' per oposicion a [[L'Isla de Haut]] tanben sus [[Sava]] dins le departament de la [[Hauta Garona]]. ''Baish'' significa tanben en gascon le [[Nòrd]] quand ''Haut'' significa [[Sud]].

Avèm donc un nom oficiau occitan ''L'Isla en Jordan'' qu'estèc pas jamès (?) emplegat per las gents que gardèn totjorn (?) l'apelacion ''L'Isla de Baish''.

Le doblon, plan diferenciat, ''L'Isle-Jourdain'' e **l'Isla de Baish** ei donc plan ancian.

== Administracion ==











== Demografia ==

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

== Monuments ==
* [[Pont]] ''Tornèr'' atestat dumpèi [[1217]]
* Tor campanèra deu sègle XIV
* [[Collegiada]]  de [[1785]]
* Mercat cobèrt deu sègle XIX, reabilitat en [[Centre Musèu Europèu d'Art Campanèr]]  en [[1994]]
* "Casa [[Claude Augé/Claudi Auger]]" : ostau particular [[1904]] classat aus [[Monument istoric (França)|Monuments istorics]]
* [[Capèra]] de Sant Jacme (dens l'encinta de l'[[ostau de retirada]])
* [[Capèra deu Clòs Florit]] [[1857]] non draubida au public, servís ende l'escòla e le collègi deu medish nom.
* [[Castèth de Panat]], bastit a la fin deu sègle XIX per Josep Samuel Brunet de Castelpers, marqués de Panat.

== Personatges ligats dambe la vila ==
* [[Sant Bertrand de Comenge]] ([[1050]] L'Isla de Baish - [[1123]] [[Lugdunum Convenarum]],[[Comenge]])
* [[Antòni Anselme]] ([[1652]] - [[1737]]), predicaire celebre
* [[Armand Praviel|Armand Praviel/Pratvièlh]] ([[1875]] - [[1944]] [[Perpinhan]]) [[Escrivan]] recompensat quate còps per l'[[Acadèmia deus Jòcs Floraus]] de [[Tolosa]]
* [[Claudi Augé/Auger]] ([[1854]] - [[1924]] [[Fontainebleau]]): grand lexicografe e [[Edicion (document)|editor]] de l'ostau d'edicion [[Edicions Larousse|Larousse]].
* [[Nicolau Rei Bèthvéder]] (1970-) : [[Lexicografia|lexicografe]] qu'escrivoc un diccionari suu parlar occitan de L'Isla de Baish.
* Mantun internacionau de l'[[equipa de França de rugbi de XV]] : [[Elias Cester]], [[Patric Tabacco]], [[Sergi Laïrle]], [[Joan Claudi Skrela]] (entrainaire).

== Economia ==
A la debuta deu sègle XX, l’Isla de Baish es sustot un borg rurau on se teng un mercat important le dissabte. Dambe la crisi deu monde paisan, le campèstre deu Gèrs coneish una fòrta desertificacion. 

Apèi la segonda guèrra mondiala, la proximitat de la capitala regionala, que coneish un dinamisme regde important, permet aquera reconversion. L’Isla de Baish profièita subertot de la prosperitat de l’industria aeronautica de Tolosa-Blanhac (15 000 emplegats). Per exemple, la creacion de la zòna industriala de l’Isla de Baish-Buconis s’explica pr’amor que Tolosa es solament a 33 km. S'installa un sostractan d'Airbus, que ditz ''Equip'Aero'' qu'es ara un deus mès bèls emplegaire deu Gèrs, o encara ''EcoCert'' que certifica les produits bios.

Podèm díser que l’Isla de Baish es una banlèga de Tolosa qu’aculhís monde hugissant le centre vila. Cau ajustar que l’Isla de Baish a vias de comunicacions modèrnas. I a una autorota acabada entre Tolosa e l’Isla de Baish, e i a tanben la linha de camin de her Aush-Tolosa.

La creacion au sègle XXI de la zòna d'activitat de la Gasconha tolosana au Pont-Peirin, dambe una connexion autorotièra, permet de tornar lançar l'economia. Se desvolòpa ''Abrisud'' que deveng le líder de la cela de piscina.

=== Educacion ===
**Ensenhament Public** : [[Escòla mairala]] [[Anne Franck]], escòla mairala Jean de la Fontaine, [[Escòla purmèra]] [[René Cassin]], escòla purmèra [[Paul Bert]], escòla purmèra [[Lucie Aubrac]], [[Collegi en França|collègi]] [[Louise Michel]], [[Licèu en França|licèu]] [[Joseph Saverne/Josèp Saverna]]  

**Ensenhament Privat devath contracte d'associacion dambe l'Estat*' : escòla e collègi Nòstra Dama deu Clòs Florit
* [http://www.ndleclosfleuri.com  Escòla e collègi Nòstra Dama deu Clòt Florit]

De notar que l'ensenhament de l'occitan a l'Isla de Baish, ei ancian e solidament implantat. Data de las annadas '60 deu sègle XX dambe Pèire Lassèrra. I a occitan au Licèu, aus collègis privat e public. Existís tanben dumpèi seteme de 2013, una seccion bilingua francés - occitan a la mairala publica.

=== Cultura ===
* la MJC (Ostau deus Joens e de la [[Cultura]]) e que prepausa daubuns tipes d'activitats : [[teatre]], [[dança]], cors de [[musica]]...
* lo [[cinèma]]... i a duas salas : la prumèra e que presenta filmes internacionaus, la segonda, mès petita, e qui mòstra filmes orientats [[Art e Ensai]].
* Aire J/Air-J (situat prèp deus collègis), un endret endeus 12-17 ans dambe activitats ([[Internet]], [[Fotbolet]]...), o simplament tà se reünir. De sortidas pendent las vacanças que son tanben organizadas : patinadoira, lazer-quest...
* las seradas hestivas *Escota e Minja'', la purmèra dimenjada de julhet : concerts (gratuits lo dissabte),  gastronomia sus la Plaça de la Comuna, dambe promocion de la cultura occitana.
* un carnaval gascon ei organizat cada an. Au son programa, que i a : jòcs gascons e après le procès, en occitan gascon, i a la cremacion de Mossur Carnavau, una palhassa de bòsc e de palha.
* Ua tropa de teatre : l'Efemèra/l'Ephémère, ua aventura e qui a trenta ans o quasi. 

### Espòrt
Equipaments : dus lacs : dambe activitats de vela suu prumèr e de pesca sus l'aute, una piscina municipala, draubida  l'estiu.

## Embessonatges
* , véser tanben Carballo 
* , véser tanben Motta di Livenza 

## Véser tanben
* Comunas de Gers

## Ligams extèrnes
* L'Isla de Baish suu site de l'Insee
* 
* Sit de L'Isla de Baish
* Institut Europèu d'Art Campanèr (IEAC Mieidia-Pirenèus)

## Nòtas e referéncias