open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gapencés

**Gapencés** es un parçan d'Occitània situat dins lo  (e en Provença).

Sa vila principala es Gap.

Chal pas confondre lo nom dau parçan, *Gapencés*, amb lo gentilici de la vila de Gap qu'es *gapian -a*.

## Nòtas
Gimoés

**Gimoés** o **Gimontés** es un parçan d'Occitània situat en .

La soa vila principala es Gimont.

Lo gentilici es **gimoés -esa** o **gimontés -esa**.

## Nòtas
Grands Causses

Los **Grands Causses** (var. mens locala *Grans Causses*) son una partida dels Causses del Massís Central e son tanben un parçan d'Occitània. Se situan subretot en Roergue (Guiana) e un pauc en Lengadòc.

La vila principala es Milhau.

## Nòtas


## Vejatz tanben
*Pargue Natural Regional dels Grands Causses
The Shield

**The Shield** es una seria de television americana, creada per Shawn Ryan e difusada dempuèi lo 12 febrièr de 2002 sus FX. 

## Sinòpsi

Vic Mackey, inspector de policia corromput dins un quartièr caud de Los Angeles, dirigís une brigada de truc, la « Strike Team ».

## Actors principals
* Michael Chiklis : Vic Mackey
* Catherine Dent : Danielle « Danny » Sofer
* Walton Goggins : Shane Vendrell
* Michael Jace : Julian Lowe
* Kenneth Johnson : Curtis « Lemonhead » Lemansky
* Jay Karnes : Holland « Dutch » Wagenbach
* Benito Martinez : David Aceveda
* CCH Pounder : Claudette Wyms
* David Rees Snell : Ronnie Gardocki
* Brian J. White : Tavon Garris (sasons 2-3)
* Cathy Cahlin Ryan : Corrine Mackey
* Glenn Close : Capitaine Monica Rawling (sason 4)
* Forest Whitaker : Jon Kavanaugh (sasons 5-6)
Averroès

[thumb|right|250px|Averroès, detalh d'una [fresca d'Andrea Bonaiuto *Lo trionf de sant Tomàs*]] 
**Averroès** (Còrdoa, 1126 - Marraquèsh (Marròc), 10 de decembre de 1198) foguèt un filosòf, mètge e astronòm d'Al Andalós. Son nom es la traduccion de l'arabi *Abu Al-Walid Muhammad Ibn Ahmad Ibn Rushd* o simplament *Ibn Rushd*. 

Sa dobertura d'esperit e sa modernitat desplasián a las autoritats musulmanas de l'epòca que l'exilièron coma eretic e ordenèron que sos libres foguèsson cremats. Demorèt profondament desconegut fins al sègle XIII que comença dos ans après sa mòrt, que son importància foguèt, ça que la, minimizada. Los istorians de la filosofia actuals reconeisson son importància. Comenta totas las òbras d'Aristòtel: per aquò èra apelat 'lo Comentador'.
Garrigas (parçan)

Lei **Garrigas** son un parçan d'Occitània, e una dei 6 divisions dau departament de Gard. Es dividit en 22 unitats de païsatge. Lo territòri es situat istoricament en Lengadòc mas presenta una provençalizacion mai perceptibla e accentuada dins lei localitats mai pròchas de Ròse. 

Ocupa un espandi considerable dins la part centrala dau departament que vai dempuèi Vidorle e gaireben fins a Ròse. Compren l'airal mai important demograficament e economicament dau país amb quauquei vilas grandas coma Nimes o Usès. 
Mai au sud trobam la Pichòta Camarga e lei Costièiras, au nòrd la Cevena e a l'èst còsta Ròse, lo Gard rodanenc

Lo gentilici es **garrigaud -a**.

## Nòtas
Palais dels Reis de Malhòrca

Lo **[[palais]] dels Reis de Malhòrca** (var. **palais deus** / **dei** / **daus Reis de Malhòrca**; en catalan: *Palau dels Reis de Mallorca*, *Castell Reial de Mallorca*, *Castell Major*) es un dels monuments mai importants de Perpinhan en Catalonha Nòrd.

## Arquitectura

Lo palais es un palais-fortalesa d'estil gotic. Lo sieu plan s'organiza a l'entorn de tres patis (de gaireben 60 m de costat). Los primièrs mèstres d'òbra foguèron Ramon Pau e subretot Pons Descoll, que foguèt fòrça actiu dins los territòris del Reialme de Malhòrca.

La sala granda, sèti del poder politic, la capèla e la residéncia reiala son acampadas. Lo plan del palais s'inspira fòrça dels modèls malhorquins. Las parets, construidas en còdols e cairons ligats amb mortièr, èran cobèrtas de calç e pintadas e las pòrtas, las fenèstras, las galariás, las escalas, las cadenas de caire de las parets e torres principalas son de *carrèus* (pèira òcra de les Fonts, blava de Baixàs, grès, marbre roge de Vilafranca de Conflent, blanc e blau de Ceret).

## Istòria

Aquel edifici marca l'epòca daurada del Comtat de Rosselhon e subretot de Perpinhan quand aquela ciutat venguèt capitala del Reialme de Malhòrca. Foguèt a partir del 21 d'agost de 1262 quand Jaume lo Conquistaire leguèt al seu segond filh Jaume II lo reialme de Malhòrca (Illas Balearas) que compreniá los comtats de Rosselhon e de Cerdanha e tanben la senhoriá de Montpelhièr. Jaume II faguèt edificar lo sieu palais en 1276, consolidant aital la posicion de Perpinhan coma capitala del seu reialme, subre un puèg del sud de la vila. A l'entorn del palais faguèt construir de jardins e de capèlas que lor construccion definitiva s'acabèt en 1309 amb la seuna consacracion. Se situa al còr de la ciutadèla de Perpinhan e depend actualament del Conselh General del departament dels Pirenèus Orientals.

Amb la mòrt de Jaume III lo 25 d'octobre de 1349, las siás possessions catalanas reïntegrèron la corona d'Aragon e signifiquèron la fin del Reialme de Malhòrca; alara la corona francesa obtenguèt la senhoriá de Montpelhièr. En consequéncia, lo palais dels Reis de Malhòrca perdèt la siá preponderància e venguèt una residéncia segondària que sonque albergava los sobeirans aragoneses quand venián a Perpinhan.

Après los periòdes d'ocupacion francesa repetida al sègle XV, las guèrras francoespanhòlas faguèron del palais lo centre del dispositiu defensiu de Perpinhan, convertit aital en una ciutadèla. Entre 1538 e 1587, los sobeirans espanhòls Carles V e Felip II faguèron construir un claus impressionant emmuralhat amb cairons.
Après lo  Tractat dels Pirenèus e l'annexion francesa (en 1659), lo constructor francés Vauban renforçèt lo sistèma defensiu en apondre de fortificacions a l'exterior e a l'interior del claus de Felip II. Après un periòde d'ocupacion militara long de cinc sègles, lo palais foguèt dobèrt al visitors après la Segonda Guèrra Mondiala.

## Ligams extèrnes
* Pagina del Conselh General relativa al Palais
*  Palais dels Reis de Malhòrca
James Chadwick

Sir **James Chadwick** (1891-1974) foguèt un fisician britanic, premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisica de l'an 1935 per la descobèrta del neutron. 

## Biografia
[left|thumb|200px|Primièra Conferéncia Solvay de [1933. Podèm veire James Chadwick lo primièr per l'esquèrra de la primièra fila seguda al bòrd de Lise Meitner.]]
Naissèt lo 20 d'octòbre de 1891 dins la vila anglesa de Manchester estudièt a l'Universitat de Manchester e, posteriorament, a l'Universitat de Cambridge. Lo 1914 anèt estudiar al bòrd de Hans Geiger a la *Technische Hochschule* de Berlin, uèi jorn Universitat Tecnica de Berlin. 

Pendent la Primièra Guèrra Mondiala foguèt considerat enemic de la part del govèrn alemand, que causa foguèt per el arrestada e confinat al camp de concentracion de Zivilgefangenenlager. Apertenguèt a l'Universitat de Cambridge dempuèi 1923 fins lo 1935 e posteriorament a la de Liverpool. L'an 1945 foguèt nomenat Cavalièr de la part del rei Jòrdi VI del Reialme Unit.

Chadwick Moriguèt lo 24 de julhet de 1974 dins la vila de Cambridge.
George Paget Thomson

**George Paget Thomson** (n. en 1892, m.1975) foguèt un fisician britanic. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1937.
Julian Schwinger

**Julian Seymour Schwinger** (n. en 1918, m.1994) foguèt un fisician nòrd-american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1965.
George Edward Moore

**George Edward Moore** (n. en 1873, m. en 1958) foguèt un filosòf britanic, contribuidor important per lo desvolopament de la teoria etica e la filosofia occidental del sègle XX.
Noirigatge

L**'elevatge** (var. **eslhevatge**), lo **noirigatge** (var. **neurissatge**, **norrigatge**) o l**'abaliment** (var. **abariment**; aran. *ramaderia*), es l'ensems d'operacions que a per mira de reprodusir, de domesticar e d'esplechar d'animals dins la tòca d'obténer lor lana, lor cuèr, lor lach o lor carn, o de los utilizar per tirar l'araire o coma mejan de locomocion. L'ensems dels animals de la bòrda s'apèla bestial. Aqueste se distinguís en gròs (cavals, ases, muòls, vacas) e menut (fedas, cabras, pòrcs).
Senhal de Malhe Biau

Lo Senhal de Malhe Biau es lo punt culminant d'Aubrac amb 1469&nbsp;m. Se situa en Gavaudan (Losera) suls confinhs de Roergue (Avairon).

Lo suc pren la forma d'una cropa arredondida de las pendas fòrça  dolças. Los desnivelats son febles cap al nòrd-èst mas plan mai importants cap al sud e a l'oèst.

Une part de la montanha es constituïda d'un volcan fòrça erodat que presenta de tufs piroclastics que s'i pòdon retrovar de bombas volcanicas en fusèl.
Malhebiau constituís un dels rars volcans ben identificables d'Aubrac, los autres, situats pus al nòrd, essent de mal localizar jos la massa del basalt.

Del suc, e per bèl temps, se pòdon apercebre  Augal, lo mont Losera, los monts de Marjarida, lo Plom de Cantal e de còps que i a meme los monts Dòr. Mailhebiau es cobèrt de pasturas ont las vacas de raça Aubrac venon pàisser pendent l'estiu. Al nòrd èst, Beç pren sorgent,  ribièra pus importanta d’Aubrac que s'escola cap al nòrd per rejónher Truèire. Al sud, la montanha domina la val d'Òlt de  : es lo país de las « Boraldas », aigas que davalan d’Aubrac per s'escampar dins Òlt per de gòrjas prigondas, salvatges e pauc frequentadas (Aubrac avaironés).
Sant Amanç (Roergue)

**Sent Amanç** o *Sant Amanç* (*Saint-Amans-des-Cots* en francés) es una comuna roergata de Guiana situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Viadèna

La Viadèna es una contrada d'Occitàna, dins lo nòrd de Roergue (Guiana). Es delimitada per la Val d'Òlt al sud e las Gòrjas de Truèire a l'oèst. A l'èst la termièra amb Aubrac es fosca e la contrada es de còps considerada coma una sospart d'aquela contrada.

Las comunas principalas son  Sant Amanç e Argenças d'Aubrac.

## Nòtas
Espaliu

**Espaliu** (*Espalion* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Comunas vesinas

    400px|left||Distanças e posicion relativa
    



## Toponimia

Las fòrmas dels sègles X e XI son : *Spelevo*, *Speleu*, *Speleuvo*; cap a 1169 *ad Espeleu* . Se pòt donc supausar un ancian **Espeleu* vengut *Espaliu*. Coma, en Roergue, *-iu* e *-ion* se confondon en [-ju] (al revèrs de la majoritat del lengadocian), la grafia francesa es erronèament en *-ion* e Dauzat postula a tòrt **Spalione*, d'un nom d'òme gallo-roman *Spalia* e sufixe *-onem* (o una basa preceltica **spal*, « bauç ») .

## Istòria
En 1832, Espaliu annexèt Flaujac e Lo Cairòl. Lo Cairòl tornèt comuna en 1866.

## Administracion

* * Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, Espaliu èra canton; es ara burèu centralisator del canton de « Lot et Truyère » (en francés), donc **Òlt e Truèire**.

## Demografia

* en 1832, Espaliu annexèt Flaujac (188 abitants en 1800) e Lo Cairòl (284 abitants en 1800), mas tanlèu 1806 aquelas comunas èran recensadas amb una autra - probablament Espaliu. Se pòt donc considerar que la populacion de Flaujac e del Cairòl explican en partida la pujada de la populacion de 1806; al revèrs, Lo Cairòl tornèt comuna en 1866, d'aquí una partida de la baissa de 1872.

## Luòcs e monuments
[right|250px|thumb|Espalion: [Lo Castèl de Calmont d'Òlt.]]
thumb|left|Lo Pont Vièlh.

## Personalitats ligadas amb la comuna
* Beneset Rocairòl,  nascut a Espaliu lo 13 de junh de 1826, inventor del primièr escafandre autonòm.
* Familha Poulenc (a Flaujac) : La tor de *Masse* (en francés) situada a Flaujac foguèt l'ostal familial dels Poulencs dont sortiguèron lo compositor Francis Poulenc e Joseph, farmacian que faguèt fortuna a París e que venguèt al sègle XIX lo mecène d'Espaliu. Son filh Etienne fondèt la companhiá *Poulenc et Cie* que fusionèt al sègle XX amb la *la Société chimique des usines du Rhône*, en venent atal la firma Rhône-Poulenc. Camille Poulenc foguèt censor de la Banca de França de 1920 a 1932, puèi régent de la Banca de França (XIVn sèti) del 28.01.1932 al 17.08.1936.
* Josèp Vailet (felibre).
* Numa Ayrinhac (pintor argentin).

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Viuça

**Viuça**, **Vieussan** o **Viussà** o **Vioça** segon la prononciacion fornida per Frank R. Hamlin (*Viéussan* en grafia mistralenca; *Vieussan* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

Lo gentilici es **viuçanés -esa** o mens etimologic **viussanés -esa**.

## Geografia

Vilatjòt d'influéncia mediterranèa situat per la val d'Òrb, aperaquí 50 km al nòrd de Besièrs . Sos ostals cobèrts de teuladas s'arrucan sus un puèg ocupant una volta d'Òrb, dominat per los vestigis d'una torre. En fàcia se quilha lo puèg de Naudech,e se pòt veire al rèire plan la muralha minerala de Carós.

## Toponimia
La prononciacion es ['bjuso] (donc grafia **Vioça**). Las fòrmas ancianas son : *castello de Vilzano* cap a 1059, *lo castel de Vinzan* [legir : Viuzan] en 1129, començament del sègle XII, 1100-1150, *de Vinza* en 1156, *de Vinzano* en 1164, *Bremundi de Vinciano* en 1168, *Bermundi de Vinciano* en 1171, *de Viussano* en 1247-48, *Viusano* en 1323, *de Viussano* en 1342, 1344, *de Vieussano* en 1357, 1361, *Viussa* en 1363, *Vieussan* en 1556, 1571, 1643, 1708, 1740-60, 1770-72  (mapa de Cassini). 

Viuça vendriá del nom d'òme latin **Villicius*, de *Villius* (Dauzat e Rostaing) o *Vinicius* (los Féniés), amb lo sufixe latin *-anum*  , puèi reculament de l'accent, frequent dins la region, probablament aprèp la data de las atestacions. L'òrdre cronologic de las atestacions e la preséncia dins la partida centrala del lengadocian d'una evolucion *vocala + n* --> *vocala + u* (cf. l'exemple de Confolèuç (Tarn) : *Confluentes* > *Cofole*'n**tz'', atestacion de 1224, vengut Co(n)folè**u*'ç) fan puslèu supausar *Vinicius* amb la sequéncia **Vinça(n)* > **Viuça(n)* (finala articulada [-ɔ] jos l'influéncia de la nasala) > *Viuça* (influéncia de las finalas atònas en [-ɔ]). [[Frank R. Hamlin|Hamlin]], que dispausava de mai de fòrmas ancianas , interprèta pr'aquò lo nom coma lo resultat del cognomen *Vilicius* amb *-anum* (escrit curiosament *Vilicus* e *-i-anum*). Cossí que siá, *Vioça* èra una proprietat galloromana.

*'Fòrmas ancianas tiradas del diccionari topografic d'Eugène Thomas : *Locus de Vinciano* en [[1168]]; *Rector de Viusano* en [[1323]]; *Prieuré de Vieussano* en [[1518]]; *Vieussan'' en 1625.

## Istòria

## Administracion

* Fins a 2015, la comuna èra del canton d'Olargues. Es ara del canton de Sant Ponç de Tomièiras.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Noirissa

[thumb|right|[Pintura de Loís XIV e de sa noirissa.]]

Una **noirissa** o **baila** o **hilhuquèra** es una femna qu'alacha un enfant qu'es pas son fiu. Lo trabalh de noirissa remonta a la preïstòria, e foguèt comun fins au sègle XIX per alimentar de mainatges que sei maires podián pas o desiravan pas o far, mas es actualament vielhanchon dins la màger part d'Occident. Lo recors a una noirissa podiá èsser motivat per de rasons fisicas coma en cas de produccion insufisenta de lach, o tanben socialas; la professionalizacion de la lactància permetiá a la maire de se dedicar a d'autreis ocupacions, de reduire lo periòde entre emprenhament (per que lo sistèma endocrin enebís generalament la concepcion mentre que la maire alacha), o simplament de liurar d'un prètzfach percebut socialament d'inadequat per lei classas superioras. Dins mai d'una societat, lo prètzfach èra pas una profession, mai èra fach per totei lei maires dau grop. La professionalizacion de l'alachament foguèt sociologicament un dei mejans que permetèt ai femnas de classa auta de se desliurar dau liame constant au trabalh domestic femenin dins lei societats patriarcalas. Lo desvolopament de formulas complètas de lach en pouvàs, adaptada al sistèma digestiu dau mainatge, a portat l'escandilhament progressiu d'aquesta institucion dins lei país desvolopats.

## Liames intèrnes

* Alachament.
* Lach.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Puèg del Pal

Lo Puèg del Pal es una montanha de Roergue, situada sus la comuna de Vesinh, al nòrd-èst del plan de Leveson que ne's lo ponch culminant amb sos 1155 m. Viaur i a la font.

Del suc avem una vista dirècta sul la val d'Avairon, puèi sus Aubrac al nòrd e sus Larzac e los Monts de La Cauna al sud.

Lo Puèg foguèt  declarat zòna naturala d'interès ecologic, faunistic e floristic de per la preséncia de doas sanhas tipicas de Leveson e per son interès ornitologic amb de sites de nidificacion de milan roge, chic rossanèl, bistratà, quilhamòta, paire blanc, catla, tita, mosquèla.
Leveson

**Leveson** es un replanat del centre d'Avairon. Lo Leveson se situa al sud del Massís Central e constituís un ensemble individualizat entre los Monts de La Cauna, Larzac e Aubrac. Es delimitat a l'oèst per la ribièra de Viaur, al nòrd pel massís  de las Palanchas que lo ponch pus naut es lo Puèg del Pal a  d'altitud, a l'èst per lo riu Musa, e al sud per  Tarn. Leveson es la region intermediària entre Rodés e Milhau.
Escòt

**Escòt** (*Escot* en francés) qu'ei ua comuna de Bearn situada dens la Vath d'Aspa e administrada peth departament deths Pirenèus Atlantics dera region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània de la Republica Francesa.

Qu'ei tanhenta deras comunas de Lurbe  e Sent Cristau, Asasp Arròs, Sarrança e Vilhèra e pròcha deu còth de Maria Blanca (e per 'mor d'aquò qu'ei de quan en quan trancada peu torn de França).

## Geografia

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [es'kɔt]. Eras fòrmas ancianas que son *Scot* en 1096, *Eschot*, en 1154, *Scot* en 1187, *Escot* en 1385 e 1618, *Ascot* en 1576, *Escot* (mapa de Cassini, ara fin deth sègla XVIIIau) .

Dauzat qu'explica *Escòt* per un idronime pirenenc, tot com Escòs e Escòts (eths vilatges que serén dens ua vath près d'ua aiga , mès ei pas vertat per Escòts). 

Dumonteil e Chéronnet (in *Le For d'Oloron*) que pensan las tres prumèras atestacions concerneishen en realitat Escot, donc i auré pas traça d'Escòt avant 1385 e la quita Pena d'Escòt auré un nom anterior au deth vilatge .

Miquèu Grosclaude qu'exclutz mei o mensh cinc possibilitats :
* *(e)Scot*, « escossés » (cap de circonstància istorica);
* ua arrasic idronimica **esc*. Existeish ?
* un ligam dab eth arriu *Barescó*, torrent qui s'escampa ath nivèu deu borg. Solament, i a pas de *-t*;
* es (ancian article definit) e *cobt* (« cod(e) deth arriu, deth gave »); mès eth gave non hè cod; e senon, era prononciacion que seré [es'kut];
* es (ancian article definit) e *cot* (« eth pastenc »); mès aquò convien pas ara situacion deth lòc; dens eth cas tanben, era prononciacion que seré [es'kut];
* se eras remarcas de Dumonteil e Chéronnet son justas, eth nom que vieneré dera Pena d'Escòt, donc eth sens que seré oronimic. Que's pòt prepausar *es còth* (« eth pòrt en montanha ») qui poderé conviéner pr'amor era vath qui s'estreteish; mès i a pas cap signe de palatalizacion dens eras fòrmas ancianas .

Eth nom que vien probablament dera Pena d'Escòt, mès que demòra escur .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas


.
Arudi

**Arudi** (*Arudy* en francés) qu'ei ua comuna aussalesa de Bearn administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [a'rydi], a bèths còps [a'rrydi]. Las fòrmas ancianas que son *Eruri*, en 1270, *Aruri* en 1286, 1328, 1343, *Arury* en 1368, *Arudy* en 1375, *Aruri* en 1386, 1399, 1442, 1486, *Erudi* en 1487, *Arudi* en 1538, *Arudy* en 1607, *Arudy* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Dauzat qu'interprèta lo nom dab dus mots bascos (aquitanics), *harr*, « ròc » e *ur* « aiga », per un sens globau « aiga d'arròca » . 

Segon Miquèu Grosclaude, la prumèra partida deu nom qu'ei efectivament *harr*, « ròc, pèira », sovent redusit en *ar* e *er* en toponimia. Mès Dauzat explica pas lo *i* finau. Que cau donc partir de *uri*, varianta de *iri*, « vila ». Lo nom que passa de *Aruri* a *Arudi* per ua simpla dissimilacion (que i avèva duas *-r-* dens lo mot). N.B. *iri* qu'ei probablament mei recent que *uri*, pr'amor de l'armonia vocalica en basco.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

Imatge:Arudi1.jpg|Maison comuna
Imatge:Arudi2.jpg|
Imatge:Arudi3.jpg|
Imatge:Arudi4.jpg|
Imatge:Arudi5.jpg|Musèu
Imatge:Arudi6.jpg|
Imatge:Arudi7.jpg|Portau gotic de la glèisa
Imatge:Arudi8.jpg|


## Personalitats ligadas amb la comuna
## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Còth de Maria Blanca

Lo **còth de Maria blanca** d'ua hautor de 1035&nbsp;m qu'ei un punt de comunicacion enter las vaths d'Aspa e d'Aussau en Bearn. Qu' ei regularament traucat peu torn de França.

Lo còth que deu lo son nom a un deus biais aussalés d'aperar lo vutre percnoptèr d'Egipte : la Maria Blanca.
François Fillon

**François Charles Amand Fillon**, nascut lo 4 de març de 1954 a Lo Mans, es un avocat e notari public e un òme politic francés, membre de Los Republicans. Foguèt primièr ministre de França entre 2007 e 2012.
Sonny Anderson

**Sonny Anderson da Silva Nilmar** (n. en 1970) es un jogaire de fotbòl brasilièr que joguèt en l’Olimpic de Marselha en 1994.
Takeshi Kitano

**Takeshi Kitano** (en *[[japonés]]*: 北野 武 Kitano Takeshi) nasquèt lo 18 de genièr de 1947 a Tòquio, Japon. Conegut tanben jol nom de "Beat Takeshi" es actor, cineasta, comedian, escrivan, poèta, pintor e dissenhaire de jòcs vidèos japoneses.
Pastre

Un **pastre** (o una **pastra**) (dim. **pastron** o **pastrilhon**) (var. **pastor, -a, -essa** ; **aulhèr, -a** ; **oelhèr, -a**) es la persona que se consagra a far venir, guidar e gardar lo bestiar a l'aire liure. Especialament referit a las fedas, tanben s'aplica a las cabras e vacas dins l'elevatge extensiu. Abitualament, per l'exercici de son trabalh lo pastre es acompanhat de cans que, dirigits per son mèstre, menan lo tropèl, pel que dichs cans se nomenan *[[Can de pastre|cans de pastre]]*.

Ancianament los pastres, per exemple al Bascoat, podián pas aver de teules subre lors cabanas, pr'amor que lo teule representava la proprietat.
Chirac

**Chirac** pòt designar :
*Chirac, comuna de Charanta Lemosina, en Occitània e en França.
*Chirac, comuna de Losera, en Occitània e en França.
*Jacques Chirac (1932-2019), ancian president de la Republica Francesa.
Sant Laurenç d'Òlt

**Sant Laurenç d'Òlt** (*Saint-Laurent-d'Olt* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lesinhan de la Ceba

**Lesinhan (la Ceba)** o **Lesinhan de la Ceba** o  (*Lezignan, Lesigna* en grafia mistralenca; *Lézignan-la-Cèbe* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

Los gentilicis son **lesinhanenc -enca** e **lesinhanés -esa** (*lesignanen, lesignanenc -enco* e *lezignanés -eso* en grafia mistralenca; *lézignanais -aise* en francés).

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *ecclesiam S. Marie de Liziniano* en 1146, 1154, *Johannes Pelliparius de Lesignano* en 1174, *Bernardus Teiseire de Lisignano* en 1182, *Lesignano* en 1323, *de Lesinhano prope Pedenacio* en 1344, *de Lezignano*, al sègle XVI, *Lesignan de la Cebe* en 1571, 1590, *Lesignan* en 1613, *LeSigna* en 1622, *de Lesingnaune* en 1636, *Lezinan de la Sebe* en 1643, *Lesignan de la Sebe* en 1708, *Lesignan de la Cebe* en 1740-60, *Lesignan la Cebe* en 1740-60, *Lezignan la Cebe* en 1770-1772 (mapa de Cassini). 

*Lesinhan* ven del gentilici latin *Licinius*, amb lo sufixe *-anum*. Lesinhan èra una proprietat galloromana. *La Ceba* es lo nom del legum cultivat dins la comuna.

## Istòria

Lesinhan es conegut per sa ceba dolça que capita de venir plan en riba d'Erau. Los vendeires de cebas que passavan dins tot lo ròdol mandavan aquesta formula : *A la ceba, a la ceba ! A la ceba de Lesinhan / Qu’es tant dolça que se manja sens pan.*

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Cultura locala e patrimòni
*Coumpagnous de Lezignan,<br/>Levas-vous que l'aubo es claro.*(cançon citada per Mistral)
### Luòcs e monuments
* Castèl del segle XVIII qu’aparten a la familha D’Ormesson.
### Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Beauceron

Lo **Beauceron** es una raça de can de pastor d'origina molt anciana e d'aspècte rustic e fòrt. Raça adoptada pels pastors franceses per protegir e guidar lo bestiar, s'agís d'un can plan rustic. Es pas una raça que necessita  de liberar son energia tant fisicament coma psicologicament, aital coma espaci e fòrça exercici. Excellent can de garda, plan intelligent, brave e pacient amb los mainatges, es, al començament, un pauc caput. A besonh d'un mèstre actiu, coerent, seriós mas pacient e afectuós, dins lo qual pòsca fisar, e que li sàpia impausar los limits. L'educacion pòt transformar en un afidable can protector. D'autras denominacions de la raça son **pastor de Beauce'' o bas roge** a causa de las tacas de color defunt qu'a a las patas.

## Nòtas e referéncias
Lac (Bearn)

**Lac** o **Lac e Audejòs**  (*Lacq* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa situada dens lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.  Qu'ei situada hens lo bacin de Lac, un parçan bearnés ric en activitat industriala e quimica. Lac qu'ei justament coneguda per la soa resèrva de gas naturau. La comuna qu'a decidit de tradúser los son panèus en bearnés. 

## Geografia

## Toponimia
### Audejòs
Veire a l'article.

### Lac
La prononciacion qu'ei [lak]. Las fòrmas ancianas que son *Lag*, en 1193, *Lac* au sègle XIII e en 1385, *Lacq* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Dauzat qu'interprèta *Lac* com un possible **laccum (fundum)*, deu nom galic d'òmi **Laccos*, d'après *Laccobriga* [o Lacobriga], nom d'ua vila; pòt pas estar un *lac* . 

Segon Miquèu Grosclaude, Dauzat arrefusa lo nom *Lac*, pr'amor n'i a pas, e lo remplaça per un nom ipotetic [mès lo nom celtic *Lacos* qu'ei atestat]. Lo mot *lac*, deu latin *lacum*, que prengó sens diferents : lac > estanh > clòt > bacin de hont > balha de haure > cuba de trolh > casa peus gruns; en toponimia basca, *lako*, deu latin *lacum* qu'a sovent lo sens de « trolh, granja » e per extension, « cabana o estable, separat de l'abitacion ». Grosclaude que prepausa lo sens de « trolh, granja », deu latin *lacum*.

## Istòria
Lo 1èr de setémer 1972, Audejòs qu'estó incorporat a Lac per fusion-associacion . Audejòs qu'èra deu canton d'Artés e que guardè la soa apertenéncia dinc a 2015. La comuna que comunica dab lo nom, pas oficiau, de *Lacq-Audejos*  : *Lac e Audejòs*.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Noguèras

**Noguèras** (*Noguères* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa deu bacin de Lac, tanhenta de Morencs, Pardias, La Horcada e Òs e Marcelhon. Qu'ei administrada per lo departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Lòcsdits e bordalats
****L'Abadiassa***? ***Las Abadiassas***? (fr *Les Abadiasses*)

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [nu'gɛrəs]. Las fòrmas ancianas que son *Nogueras* au sègle XI, *Nogeriae*, en latin, en 1344, *Nogueres* en 1385, *Nogueres* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat e Rostaing, *Noguèras* que vien deu latin *nucaria*, fòrma femenina de *nucarium*, « noguèr » . Lo diccionari de Simin Palay, citat per Miquèu Grosclaude, que pòrta *nouguère*, *nougarède*.

Segon Miquèu Grosclaude, *Noguèras* que significa *nogareda*, deu latin *nucem*, « notz » e sufixe collectiu vegetau *-aria* .

## Istòria
La soa vita que's transformè a partir de las annadas 50 dab la descobèrta deu jaç de gaz de Lac e la bastida de d'un sarròt d'usias dens lo parçan.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Victor Meirelles

**Victor Meirelles de Lima** (n. en 1832, m. en 1903) foguèt un important pintre neoclassic brasilièr del sègle XIX. Filh d'immigrants portugueses, estudièt e abitèt a París grand part de sa vida, mas desvolopèt de tèmas brasilièrs.

## Qualques òbras
Sinagòga

[thumb|right|Veirial de la sinagòga Sixth and I, [Washington, DC.]]
La **sinagòga** (del grèc συναγωγή *synagoge*, que significa 'reünion' o 'assemblada'; en ebrieu: בית כנסת *beit kneset* 'ostal d'assemblada' o בית התפילה *beit ha-tafila* 'ostal de pregària') es lo luòc d'estudi e de pregària pels jusieus. Las sinagògas tenon correntament de salas separadas per la pregària e per l'estudi. Las salas d'estudi s'apèlan בית מדרש *beit midraš* 'ostal d'estudi'. La pregària en comunautat es una caracteristica importanta del judaïsme. Encara que las pregàrias se pòdon realizar dins quin luòc que siá, los jusieus devon pregar tres còps al dia, e lo prepaus de la sinagòga es d'èsser un luòc per aquela activitat. Las sinagògas (especialament en Nòrd-America e en Euròpa) son presididas per un comitat e un president laïcs, elegits per totes los membres e un guida espiritual, un rabin. Los rabins son pas essencials, e en fach fòrça sinagògas n'an pas. Se pòt realizar un mestièr religiós se i a un *minhan* (un minimum de dètz jusieus adultes (qu'ajan fach lo Bar-Mitzvà). Per aquela rason, e ja que la sinagòga es un luòc principalament d'estudi e de pregària, se pòt pas definir exclusivament coma luòc de culte, mas coma luòc de reünion o d'assemblada. Al delà, pel judaïsme l'adoracion a Dieu inclutz las activitats jornalièras, e las pregàrias son de realizar tanben individualament. En obediència al segond dels dètz mandaments de l'Exòde, dins las sinagògas i a pas cap d'imatge per representar Dieu.
Flavi Josèp

**Josèp hilh de [[Matias (pair de Flavi Josèp)|Matias]]**, mei coneishut com **Flavi Josèp** (Jerusalèm c. 37 – Roma c. 100), qu'estó un istoriograf judiu e de lenga grèga qui ei considerat com un deus mei importants de l'Antiquitat grècoromana. Quitament se la soa òbra ei ua de las honts principaus sus l'istòria de Judèa au sègle I, uei n'ei pas exempta de debats.

## Biografia
Que vadó en ua familha sacerdotau deu linhatge *Yehoyarib*. Qu'èra ligat a la monarquia deus asmoneans deu costat de la soa mair. En 63-64, qu'estó enviat tà Roma on e negociè dab succès, gràcias a Popèa, l'esposa de l'emperaire Neron, la liberacion deus prèstes acusats e empresoats peu procurador de Judèa Antòni Fèlix. En 66, au començament de la Purmèra guèrra judèoromana qu'estó nomat, peu Sanedrin, cap militar de Galilèa. Qu'estó alavetz acusat de traïson per autes caps de la revòlta (Joan de Giscala, Just de Tiberiàs e Jèsus hilh de Safat o de Safias) qui credèvan Josèp que hasèva doble jòc. En 67, au temps de la campanha de Vespasian en Galilèa, au cors de la presa de garnison judiva de la hortalessa de Yodfat (יודפת) o Jotapata (Ἰωτάπατα), on centenas de soldats estón tuats e on la majoritat deus autes e's suicidèn, que's refugiè dens ua espeluga dab quaranta deus sons companhons. L'escadença que hasó d'eth e d'un aute companhon los darrèrs subervivents deu suicidi collectiu decidit per tots e que's rendó au cap de las tropas romanas Vespasian e au son hilh Tit. Au purmèr abòrd, que prometó l'empèri dens un oracle inspirat per las profecias messianicas contiengudas dens los libes sants judaïcs vaticinant l'elevacion a l'empèri de Vespasian. Aquera prediccion que'u való la proteccion de Vespasian. Que passè au servici deus romans com intermediari, interprèt e negociaire enter aqueths darrèrs e los judius pendent lo sièti de Jerusalèm miat per Tit en 70 (dens lo quau los sons pairs e la soa purmèra hemna e perín) çò qui'u való d'estar considerat com traïdor peus judius. En 71, arron de la fin de la revòlta judiva, que s'establí près deu son protector a Roma on e obtiengó la ciutadania romana. Que prengó alavetz lo prenom de Tit e lo nom de Flavi en l'aunor deus sons protectors. Pendent aqueth periòde que redigí tots sos escriuts istorics coneishuts, principau hont non crestiana suu periòde deu Segond Temple de Jerusalèm. Que descriu sensiblament lo sièti e la presa de Massada en 74.

## Òbras principaus
**Guèrra deus judius* (75-79)
**Antiquitats judaïcas* (o *Antiquitats judivas*) (c. 93-94)
**Autobiografia* (c. 94-99)
**Contra Apion* (95?)

### Lo
Flavi Josèp que menciona Jèsus dens las soas *Antiquitats judivas*, escriutas de cap a 93-94: lo paragraf 63-64 deu libe XVIII, expurgat de las possiblas interpolacions, que'u presenta com l'autor d'òbras prodigiosas qui atirè un sarròt de judius e tanben de grècs; la soa notícia non sembla pas entusiasta puishqu'ei enquadrada dens un contèxte de meishants presagis de la purmèra guèrra judèoromana, lo paragraf seguent (18:65) començant per: ; lo paragraf 200 deu libe XX relatant la mort de Jacme a l'instigacion deu gran prèste Anan, que menciona .
Esquerra Republicana del País Valencià

**Esquerra Republicana del País Valencià** (en occitan Quèrra Republicana deth País Valencian (ERPV)) ei un partit politic istoric valencianista e de quèrres fondat eth 1933 e refondat en seteme deth 2000 per medi dera fusion dera federacion valenciana de Quèrra Republicana damb eth Front peth País Valencian. Eth sòn president ei des der an 2000 eth deputat Agustí Cerdà Argent e era sua tèsta de lista per Valéncia siguec enes darrères eleccions espanhòles er escrivan Toni Cucarella. En ua prumèra etapa pendent era Dusau Republica Espanhòla era implantacion de Quèrra Republicana en País Valencian se produsic jos la direccion de Gaietà Huguet, en Castelló de la Plana. En 1935, aguest dirigent impulsèc un procès d'unificacion damb eth partit autoctòn Esquerra Valenciana, fondat en 1934 e dirigit per Vicent Marco Miranda (exalcalde de Valéncia), Josep Benedito, Miquel Duran de València e Manuel Sanchis e Guarner. Dempús d'arténher Vicent Marco en 1936 era acta de deputat per Valéncia laguens des candidatures deth Front Popular andús partidi formèren un grop parlamentari conjunt en Congrès des Deputats espanhòu damb eth nom de Quèrra Catalana. Enter 1935 e 1998 non se pòt distinguir enter era istòria d'ERPV e EV donques qu'era prumèra organizacion s'autodissolvec pr'amor que es sòns militants s'afilièren en blòc ara dusau. Era Guèrra Civila Espanhòla interrompec diuèrsi projèctes politics en qué participaue EV, çò de mès important des quaus ère un projècte d'estatut valencian qu'autrejaue ara Comunautat Valenciana actuau eth nom oficiau de País Valencian, en tot omologar-la atau ath rèste de nacionalitats istoriques. Maugrat açò, EV artenhec eth sòn maxim creishement en aguest periòde e arribèc a despassar es  afiliadi en 1937. Actuaument ERPV prepause era autodeterminacion deth País Valencian e era sua confederacion en igualtat en un estat independent e republican damb eth rèste de territòris de parlar catalan (es nomentadi Païsi Catalans). Eth 1998 eth partit Esquerra Valenciana siguec refondat per un grop de exmilitants d'Unitat deth Pòble Valencian dempús dera conversion d'aguest partit en Blòc Nacionalista Valencian (BNV). Eth 2001 se sagèc infructuosament un nau procès de convergéncia o aumens er establiment de quauque tipe d'aliança enter andues formacions. Er acòrd autrejaue as militants de Quèrra Valenciana un representant ena executiva de Quèrra Republicana deth País Valencian per cada 12 que i entrèren. Mès tard era naua formacion passarie a nomentar-se EV-ERPV. Er an 2007 EV entrèc laguens deth BLÒC. ERPV non a representacion enes Còrts Valencianes, encara que dispause de 5 còssos en tot eth territòri valencian e eth 0,48% des vòtes vàlids.
Enzimologia

L**'enzimologia** qu'ei la disciplina qui estúdia los enzims e las reaccions quimicas que catalisan. Los dus pretzhèits principaus de l'enzimologia que son l'estudi (aperat *cinetica enzimatica*) de la vitessa de desenvolopament de las reaccions quimicas e l'estudi de l'estructura deus enzims e la classificacion de las moleculas enzimaticas segon ua nomenclatura EC.

La cinetica enzimatica que's basa sus la vitessa d'aparicion e de desaparicion deus substrats e de produt. Aqueths que pòden estar quantificats mercés a la colorimetria (en tot calcular la densitat de produt mercés a la densitat de la soa color o de la color d'un produt quimic qui reageish dab eth).

La cinetica enzimatica qu'estúdia l'interferéncia deus inibitors, elements qui pòden ralentir la reaccion quimica catalizada per tau o tau enzim. 

Per un enzim simple òm pòt apitar un grafic de reaccion establir l'equacion de Michaelis-Menten :


V_{i} = {V_\mathrm{max} \cdot [S] \over K_{m} + [S]}


on V_{i} qu'ei la vitessa iniciau, V_\mathrm{max} la vitessa maximau (dab ua quantitat maximau de substrat) e K_{m} la constanta de Michaelis-Menten especifica d'un enzim particular.
Tita Merello

**Ana Laura Merello** (Buenos Aires, l'11 d'octòbre de 1904 - Buenos Aires lo 24 de deceme de 2002) que ho ua cantaira e ua actritz de cinema argentina coneguda mei que mei com **Tita Marello**. Que comencè la soa carrièra com corista dens lo Bataclán, un teatre de maureputat deu pòrt de Buenos Aires o vadore *vedette*. 

En 1927 que participè peu purmèr còp a l'enregistrament d'un disc per la companhia Odeon dab dus tangos "Te acordás reo" (d'Emilio Fresedo) e "Volvé mi negra" (musica de José María Rizutti, paraula de Fernando Diez Gómez). En 1929, dab la companhia Victor qu'enregistrè 20 cançons, enter las quaus, "Tata ievame p'al centro", "Che pepinito" y "Te has comprado un automóvil".

Que debutè au cinema en 1933 dens lo filme *Tango*.

## Filmografia

**Tango ([[1933]])*
**Noches de Buenos Aires ([[1935]])*
**Así es el tango ([[1937]])*
**La fuga ([[1937]])*
**Ceniza al viento ([[1942]])*
**27 millones (1942)*
**Don Juan Tenorio ([[1949]])*
**La historia del tango (1949)*
**Morir en su ley (1949)*
**Filomena Marturano ([[1950]])*
**Arrabalera (1950)*
**Los isleros ([[1951]])*
**Vivir un instante (1951)*
**Pasó en mi barrio (1951)*
**Deshonra ([[1952]])*
**Gaucho ([[1954]])*
**Mercado de abasto ([[1955]])*
**Para vestir santos (1955)*
**El amor nunca muere (1955)*
**Amorina ([[1961]])*
**Los evadidos ([[1964]])*
**Ritmo nuevo, vieja ola (1964)*
**La industria del matrimonio (1964)*
**Los hipócritas (1964)*
**¡Esto es alegría! ([[1967]])*
**El andador (1967)*
**¡Viva la vida! ([[1969]])*
**La Madre María ([[1974]])*
**El canto cuenta su historia ([[1976]])*
**Los miedos ([[1980]])*
**Las barras bravas ([[1985]])*
Agustín Magaldi

**Agustín Magaldi Coviello** (Casilda, lo 1èr de deceme de 1898 - Buenos Aires, lo 8 de setembre de 1938)que ho un cantaire argentin de tango qui conegó un gran succès a la medisha epòca que Carlos Gardel. Qu'entrè tanben dens l'istòria en ajudant Eva Perón (qui, alavetz non que s'aperava Eva Duarte) ad arrecotir a Buenos Aires entà i començar ua carrièra de cantaira.

## Ligams extèrnes
Olargues

**Olargues** (pron. ; *Olargues* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon, situada dins la val de Jaur, dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [u'larges]. Las fòrmas ancianas son : *Adalberti Olargensis* en 1084, *castellum de Olarge* en 1122, *de Olarge* en 1129-1186, *Pontius de Olargue* en 1152, *Poncii de Olargue* en 1159, *las maisos que avem ad Olargue* en 1166, *Guillelmus de Olargio degas*, *Bernardus de Olarg* en 1174, *Pontii de Olergio*, *Pontii de Olargio*, *Pontius de Olargio* en 1202, *Poncium de Olargio* en 1210, *ecclesiae Beati Laurentii de Olargio*, *ecclesiae S. Juliani de Olargio* en 1308, *de Olargio* en 1344, 1351, *Olargue* en 1518, *d'Olargues* en 1585, *Olarguas* en 1613, *Oulargue* en 1643, *Olargues* en 1740-60, 1770-72 (mapa de Cassini). 

*Olargues* vendriá d'un nom latin d'òme, *Ollus*, e del sufixe *-anicum*, diminutiu de *-anum* . Olargues seriá doncas probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre *Ollus*. Dins *-anicum*, l'accent tonic es sus la primièira sillaba e doncas **Ollànicum* seriá un proparoxiton, qu'auriá conegut aprèp una apocòpa.

Contràriament a l'opinion precedenta e a las aparéncias, *Olargues* es pas un nom en *-anicis* > *-argues*, çò que Colson aviá constatat al sègle XIX (Académie de Nîmes, Bulletin des Séances 1850-51 , p. 357 , n. 1). En 874 la mencion *D'Oolargus* [doncas a una data tròp anciana per l'apocòpa dels proparoxitons] mòstra que se cal virar cap a un nom germanic d'òme *Olaricus* (M.T. Morlet). Frank R. Hamlin escriu tanben  que probablament lo nom actual s'es substituït a un mai ancian (lo site èra ocupat pendent l'Antiquitat).

Las fòrmas seguentas son tiradas del (marrit) diccionari topografic d'Eugène Thomas (1865) : *Olargium* en 1060; *Sainct Jullian de Ol* en 1518; *Ollanum* en 1162; *De Oleriis* en 1213; *Olla larga* en 1215; *Castellum de Olarge* en 1126; *Olargue* en 1157; *Olargues* en 1187.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton d'Olargues (capluòc); es ara del canton de Sant Ponç de Tomièiras

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments
## Galariá

Olargues_tour.JPG|Campanal de la glèisa castrala vièlha (sègle XIII).
Olargues_porte_neuve.JPG|Pòrta nòva .
Olargues_rue_neuve.JPG|Carrièira nòva.
Olargues_porte_village.JPG|Pòrta de Gaubèrt.
Olargues_façade_ancienne.jpg|Façada vièlha de l'ostal del comte de Tesan.
Olargues_maison_prieur.JPG|Pòrta de "l'ostal del prior de Sant Julian", amb al dessús una ola escultada (armas de la vila). 
Photo30022 le pont du diable - Olargues.jpg|Lo Pont del Diable.


## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben
* Comunas d'Erau
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Selhas e Rocosèls

**Selhas e Rocosèls** (forma compausada; dèu finir en *-s* segon las autras grafias), **Selha (e Rocosèls)** o **Celhas e Recosèls** (*Ceio, Celhos* e *Roucasèu* en grafia mistralenca; *Ceilhes-et-Rocozels* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

Lo gentilici es **selhòl/celhòl -òla**.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
### Selha
La prononciacion es ['seʎo] (Dedet) o ['sejě] (André Cabrol e Frank Hamlin). Las fòrmas ancianas son : *Raimundi Guilelmi de Silias* en 1101, *ecclesiam S. Johannis de Silias* en 1135, *prior de Celliis*, *vicarius de Siliis* en 1323, *prior de Silvis*, *de Siliis* en 1351, *de Sillis*, sense data, *prieur de Celhes* en 1571, 1590, *Séilles* en 1613, *Seilhes* en 1648, *le Bourg de Ceilles* en 1740-60, *Ceilles* en 1740-60, 1771, *Ceilhes* en 1774-75 (mapa de Cassini). 

Segon Dauzat e Rostanh, lo nom vendriá del nom d'òme latin *Sellius* amb sufixe latin *-anum*, puèi reculament de l'accent : auriá donat a l'Edat mejana quicom coma **Selha(n)*, amb *-n-* mut, donc **Selhà*, puèi l'accent se seriá portat sur la primièra sillaba (cf. Sant Africa).Segon Hamlin, lo nom deriva del latin vulgar *siligo* sinonim del latin classic *secalem* « segal ».

### Rocosèls
La prononciacion es [roko'zèls]. Las fòrmas ancianas son : *castro Rochosello* en 1031-1060, *Guido de Rocosel* en 1153, *Raimundus de Rocosell* en 1160, *Willermi de Rocosello* en 1170, *capelli castri de Rocosello* en 1180, *Guillem de Cocosel* [legir : *R-*] en 1184, *Guillelmus de Rocosello* en 1188, *Guillelmi de Rocosello* en 1190, *ante Rocosellum*, sense data [sègle XII ?], *minariis et terra de Rocosello* en 1247-48, *rector de Rocosell* en 1323, *Astulpho de Roquosello*, *Astolphe de Rocosel*, *Garcens de Rocozel* en 1334, *de Rocasello* en 1344, *de Rocozellis* en 1351, *de Rocosello* en 1361, *de Rocares* en 1529, *prieur de Rocarel* en 1571, *Roucouzel* en 1613, *Rocquosels*, *Roquezels* en 1740-60, *Rocosel* en 1759, 1774-75 (mapa de Cassini). *Rocosèls* deriva de l'occitan *rocós* amb un sufix diminutiu *-el*. Al sègle XVI apareis una tendéncia al rotacisme (*-z-* > *-r-*), travada après. 

* Fòrmas ancianas tiradas del diccionari topografic d'Eugène Thomas - *Castrum Rochosellum* en 1031; *castro de Rochosello* en 1031; *Mansus de Rocaelnosa* en 1112; *El mas del Rocadel* en 1116; *Mansus Rocoz* en 1123; *Willermi de Rocosello* en 1170; *capelli castri de Rocosello* en 1180; *Rocozellum* en 1220; *Rector de Rocosellis* en 1323; *rector de Rocoseli* en 1323; *prieur de Rocarel* en 1571; *Roquesels* en 1625; *Roqueselz* en 1649.Masatge.

## Istòria

## Administracion

 

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Lunaç; es ara del canton de Clarmont d'Erau.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Georg Cantor

**Georg Ferdinand Ludwig Philipp Cantor** (Sant Petersborg, 1845 – Halle, 1918) foguèt un important matematician e filosòf alemand del sègle XIX. Introduguèt la teoria modèrna dels ensembles.
Vescomtat de Menèrba

**Lo Vescomtat de Menèrba** foguèt un vescomtat d'Occitània , qu'èra una dependéncia feudala del vescomtat de Narbona. Son centre foguèt lo castèl de Menèrba situat a la confluéncia dels rius de Cessa e Brian. En 854 ja es mencionat un vescomte dels comtes de Narbona en Menerbés, nomenat Berard. En 873 un comte nomenat Isembert (a Narbona governavan Francon I e Alaric), deleguèt un certan Salomon per agir dins un jutjament (o cal pas confondre amb Salomon comte de Cerdanha). Cap a 990 lo vescomtat prenguèt forma coma delegacion dels vescomtes de Narbona e pauc après Guilhèm I, filh del vescomte Raimon, apareguèt coma vescomte. Comencèt una dinastia vescomtala pròpria e ereditària que continuèt son filh Raimon e après lo filh d'aqueste, Bernat. Aqueste se maridèt amb Agnès, e a sa mòrt cap a 1125 daissèt dos filhs nomenats Ponç e Guilhèm. Se pensa que lo primièr foguèt lo vescomte titular mas visquèt fòrça annadas a la cort castelhana amb lo rei Anfós VII de Castelha ont serà conegut coma Rodrigo González de Lara, e mai tard a la cort de Ferran II de Leon (1140-1161) ont recebèt la senhoriá de Sandoval e foguèt a mai governador de Leon e pòrta estendard del rei; se maridèt amb Estefania d'Urgèl veusa de Fernando Garcíez, e daissèt pas de succession. Guilhèm, lo seu fraire, recebèt en 1125 la senhoriá d'Olargues e a partir de 1135 almens regiguèt lo vescomtat que deviá eretar a la mòrt del seu fraire; se maridèt amb Garsenda e moriguèt en 1166. Daissèt un filh anomenat Ponç (I d'Olargues) que governèt la senhoriá d'Olargues e benlèu lo vescomtat. Lo seu filh Ponç II d'Olargues lo seguirà e après lo filh d'aqueste Guilhèm Bernat. A Menèrba son mencionats Guilhèm III e Guilhèm IV. En 1210 Simon de Montfòrt assetgèt lo castèl de Menèrba, que conqueriguèt lo 22 de julh, cremèt vius 150 catars, e pauc après confisquèt lo vescomtat. Guilhèm IV se faguèt cavalièr espitalièr en 1215 mas  tardèt pas de se revoltar, aligat amb Raimon VII de Tolosa, fins a sa mòrt en 1219 e lo vescomtat passèt als Trencavel vescomtes de Besièrs e Carcassona. Guilhèm V, lo seu filh, participèt a la rebellion dels Trencavels en 1240 e après anèt amb lo rei de França Sant Loís en Tèrra Santa.

## Lista dels vescomtes de Menèrba

*Guilhèm I  991-1045
*Raimon (filh) 1045-1098
*Bernat (filh) 1098-1125
*Ponç I (filh) 1125-1161
*Guilhèm II (fraire) 1161-1166
*Ponç II  d'Olargues (filh) 1166- ?
*Guilhèm III ?-?
*Guilhèm IV ?-1210
*Simon de Montfòrt 1210
*a Carcassona-Besièrs