Ascon

**Ascon** (*Ascou* en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [asku]. Las fòrmas ancianas son *(alode de) Ausa*, *Ascho* en 1243, *(vallis de) Ascone*, *(villa de) Ascone* en 1272, *Asco* en 130, *Asco*, *Ascho* en 1318-1325, *Ascone* en 1324, *Asco* en 1385, 1390, *Esco* en 1401, *Asco*, cap a 1460 (Esquerrier).
Dauzat i vei lo basque *as*, *aitz*, « punta rocassosa » e un sufixe escur.
Segon Negre, citat per Patrici Pojada, *Ascon* ven benlèu d'un nom aquitan de persona *Halsco*. Segon Coromines, citat per P. Pojada, lo nom sembla ibero-basc, del nom del tais, *azkon* en basc. Segon Felip Carbona, *Ascon* es en relacion ambe'l tais en basc, mès i a una autre etimologia, tanben bascoïda : *acitiz* + *gune*/*kune*, lo lòc dels ròcs.

Patrici Pojada cèrca a mostrar que lo primièr element es lo basc *az-* « ròc ». Un nom basc coma Ascanh (*Azkaine* en basco e *Ascain* en francés) a un *as-* inicial coma Aspa, Asme, Ascarat, que, segon J.B. Orpustan, ven de *-*az*, varianta de *aitz*, « ròc ». J.B. Orpustan senhala de toponimes basques que s'acaban en *-(z)kun*, element qu'indica un lòc (ex : Suhescun, *Suhuskune* en basc, que seriá **zuhazkun*, « lòc d'albres »). Atal, *Ascon* seriá benlèu « lo lòc dels ròcs », çò que va dins lo sens d'una de las ipotèsis de F. Carbona.

Cal benlèu metre lo nom en relacion ambe Ascó (Catalonha), qu'es exactament lo meteis nom, mès tanben ambe Asco (Corsega), Ascas, (Gironda), Ascas (Tarn e Garona) e Asca (Hauts Pirenèus). Son de noms qu'embarrassan los toponimistas. Per Ascas de Gironda, Bénédicte Boyrie-Fénié tròba pas de solucion, mès evòca un mot prelatin, eretat pel basque *aska*, « besal, regòla, comba ». Burgan e Lafon veson pas tanpauc de solucion clara per Ascas de Tarn e Garona. La proposicion de Negre, un nom roman **asca*, « fàstic » es regetada per B. Boyrie-Fénié e per Burgan e Lafon, coma de febla acceptibilitat toponimica .

La situacion geografica d'aquelis toponimes presenta çaquelà qualques semblanças. Ascon tresplomba de 100 m la val prigonda del riu nommat en francés *La Lauze*. La situacion es la meteissa per Asco, que domina la frau del riu Asco, nommat localament Stranciacone. Son pr'aquò de situacions banalas en montanha e benlèu que lo nom a una autra origina. Mès per Ascas (Gironda), es quicòm mai. Dins la val de Dordonha, las ribas alentorn despassan a pena lo nivèl del flume, tirat a Ascas, plaçat sus una tuca isolada del planòl calcari, que tresplomba dirèctament las aigas. Dins lo païsatge girondin pauc traversut, un tal siti deguèt impressionar los abitants. L'exemple d'Ascas fa comprene milhor perqué l'idèa de « lòc que tresplomba un riu », o al minimom, de « perfil accidentat » (lo morre del tais...), pòt èsser un punt comun. Per la vila d'Ascó, es pas tan caracteristic : l'aglomeracion es pus nauta qu'Èbre d'un desenat de mètres, çò qu'es banal dins un país mediterranèu, que les aigats i son perilhoses. Ascas (Tarn e Garona) es sus un planòl, mès entre dos rius a pauca distància, lo Riu d'Ascas e Riutòrt : l'idèa principala es mai o mens mantenguda. I a pas que per Asca (Hauts Pirenèus), que Michel Morvan explica per un mot basque *aska*, « nauc »  qu'òm pòt èsser embarrassat; pr'aquò, la glèisa es sus un tap que domina un riu, çò que pòt justificar un bocin l'idèa prepausada.

Totis aquels noms son dins un airal aquitano-basco-iberic, fòra d'Asco; mès la Corsega es pas exempta de toponimes aparentats al basque. Lo mot *aska*, « nauc » es pas la solucion çaquelà. Encara que lo mot *asque* (grafia de Palay), « lhavet, avalanca, lit » que conten per natura l'idèa de *naut* e de *bas*, es benlèu pas desprovesit de ligam semantic ambe lo mot comun a totis nòstres toponimes.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton d'Ax; es ara del canton de *Haute-Ariège* (en francés), donc de Nauta Arièja.
200px|thumb|left|Meria

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments
La glèisa parroquiala amb son estatua «La Verge e l'Enfant». Aquela escultura es estada classada per arrestat dempuèi le 31 de Març de 1956 puèi foguèt marcada als monuments istorics en 1992.

## Personalitats ligadas amb la comuna
Michel Naudy : jornalista e òme politic (nascùt a Auloron (Bearn))

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja
## Ligams extèrnes

## Nòtas