Bram

**Bram** (*Bram* en francés tanplan coma en occitan) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. 

## Geografia
Bram es un vilatge circular. Es tanben una vila situada en Lauragués a mièja distància de Carcassona (20 km) e de Castèlnòu d'Arri (18 km) al ras de l'autorota A61 (E80: Lisbona-Istambol) e de la via de camin de fèrre Tolosa Narbona. Es un lòc de passatge entre la Montanha Negra e los Pirenèus. 

Bram dispausa d'un escambiador sus l'autorouta A 61 e la D 33-D 4 es causida per l'administracion coma axe Carcassona-Pàmias, al detriment de la RD 119 per Montreal.

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Sanctus Julianus de Bram* en 1210, *Bram* en 1211, *Brom* en 1211, *Broamum* en 1258, *Bromium* en 1298, *Bramum* en 1417, *Bronnum*, comprene *Bromium*, en 1378, *Bramium* en 1443, *Braham* en 1494, *Habran..., Abram* en 1589, *Bram* en 1781 . Dauzat ne cita mai e de pus ancianas : *Hebromago* (333), *Eburomagi* (sègle IV, Taula de Peutinger), *Hebromagum* (sègle IV, Ausòni), *Bran* (?) en 1210 
Lo nom li ven de*'eburomagus* / *Vicus Hebromago*, adaptacion del gal *eburos* (tueis, teis) e *magos* (mercat, camp) . 
Entre lo tueis e la proprietat d'Eburos, nom gallic d'òme (atestat), Xavier Delamarre pensa que lo segond es pus probable .
### Vilarzens
*Vilarzens* (nom supausat) es una anciana parròquia de la diocèsi de Sant Pàpol; la glèisa, arroïnada [cap a 1900], èra dedicada a Sant Martin. Las fòrmas ancianas son : *Villa Magnianacus, in pago Tolosano, super fluvium Fiscanum* en 835, *Villa Ranesindi ... pro terminio Magnanaco* en 898, *Villa quae vocatur Rancindo cum ecclesia Sancti Martini* en 950, *Villarasenc* en 1263, *Une granche appelée de Villerasan* en 1391, *Villesaran* en 1392, *Rectoria Sancti Martini de Villarazen* en 1444, *Prioratus secularis et sine cura Beati Martini de Villa Rasenci* en 1481, *Villa rasans* en 1494, *Rector de Villa Rasencho* al sègle XV, *Villalzel* en 1573, *Ville Razen, ... Ville Razem* en 1573, *Villerazein* en 1640, *Sanctus Martinus de Villarazens* en 1642, *Vilarzens* en 1711, *Villarzens ou Cascarrech* en 1760, *Vilerazens* en 1774, *Villarazens* en 1781, *Villerazens* en 1791 . 
L'abat Savartés manda a Santa Gema, situada al nòrd-oèst de Vilar(a)sens : *Sainte Geme la haute, château de Sainte Gème* en 1774, *Église de Sainte Gemme, dite de Villerazens* en 1791. L'abat Savartés precisa que la glèisa [Sant Martin ?] de Vilarzens èra al nòrd del castèl de Santa Gema. 
Vilarzens o Vilarasens es pas un *vilar*, es le resultat de *villa*, que designa las grandas proprietats ruralas a partir del sègle IV, puèi pren pauc a pauc lo sens de « vilatge », e d'un nom germanic, dont la fòrma pus anciana atestada es *Ranesind*. Las evolucions recentas son l'atraccion de las finalas en *-ens* ( de *-ingos*) e una tendéncia a la contraccion : *Vilar(r)asens* > *Vilarzens*.

## Istòria
Anciana estacion sus la *[[Via Aquitània|Via Aquitania]]*, simple *vicus*, mes d'una certana importància (un teatre, un temple, de tèrmes...) , Bram comencèt l'Edat Contemporanèa ambe una populacion e una activitat economica mediòcras. En 1818, le prefècte d'Aude, Claude Joseph Trouvé, constata que « Bram... ajusta als avantatges de sa situacion, lo d'èsser traversada per un grand camin que mena per Fanjaus a Mirapeis e que s'embranca al de Carcassona a Tolosa. Es estonable qu'aja pas cap establiment de comèrci. Sas rotas, son pòrt sul canal, l'industria dels abitants, ne garantirián le succès. ». A l'epòca, la vila locala èra Montreal.  Desempuèi, Bram quita pas de pujar.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².
* Remarcar la creissença de Bram en comparason ambe la lenta erosion de la vesina Montreal, 3383 abitants en 1831 e 1980 en 2020 (vertat es que la superficia comunala de Montreal es enòrme, çò que dona mai de pes a l'exòdi rural).

## Economia
Bram a doás zònas d'activitat economica. La chifra d'afars de son establiment pus important, Moog Organic (Bio Planète) es de 40 304 K€. Per Montreal, la vesina descasuda, lo primièr a 12 338 k€. I a 266 establiments a Bram e 1349 emplecs en 2018 (respectivament 164 e 410 a Montreal). Es un vertadièr remplaçament.

## Lòcs e monuments
*Pòrt de Bram sul Canal del Miègjorn

## Personalitats ligadas amb la comuna
* Loís Alibèrt (1884-1959) nascut a Bram, lingüista occitan, autor especialament d'una gramatica, e accessoriament d'un diccionari, que fondan la nòrma classica de l'occitan.
* Pierre Seel (1923-2005), enterrat al cementèri de Bram
* Familha Spanghero
* Olivièr de Tèrme (1200-1274), senhor de Tèrme e de Bram.

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Bram sul site de l'Insee

## Nòtas

.