open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nodule de manganèsi

Lu **nodules de manganèsi** ò **nodules polimetallics** son de concrecions minerali repauant sus lo fons oceanic e constituidi de cercles concentrics d'idroxides de fèrre e de manganèsi precipitats a l'entorn d'un nucleu. Lo nucleu es sovent microscopic, mas pòu èstre un element visible coma un microfossile, una dent de làmia ò un tròç de basalte. Descubèrts en lo 1868 dins la mar de Kara, aquelu nodules an una talha generalament compresa entre 5 e 10 cm de diamètre. Contènon mai que mai de manganèsi, de fèrre, d'alumini, de niquèl, de coire e de cobalt. Pòdon se formar dins toti lu mitans aqüatics, compres lu lacs, mas li concentracions pus importanti se tròban dins li planas abissali entre  e  m de prefondor. Poirían representar una ressorsa miniera importanta durant lu sègles futurs. Totun, la sieua esplecha eventuala suscita d'inquietudas importanti car es susceptibla de cauar de degalhs considerables dins li regions abissali.

## Ligams intèrnes

* Metal.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Trioxid d'antimòni

thumb|right|Fotografia d'una mòstra de trioxid d'antimòni.

Lo **trioxid d'antimòni**, lo **trioxid de diantimòni** ò **l'oxid d'antimòni(III)** es un compausat inorganica de formula quimica Sb2O3. A una color blanca e pòu formar, dins la natura, dos mineraus que son dichs senarmontita e valentinita. Es una substància cancerigèna qu'aparéis coma intermediari dins lei procès d'extraccion de l'antimòni. Es tanben utilizat per fabricar de polimèrs e dei textils ignifugats (amb de compausats alogenats), coma opacificant dins lo veire, lei ceramicas e leis esmauts, coma pigment dins de pinturas e coma catalisaire dei reaccions de vulcanizacion e de fabricacion de PET. En 2002, la produccion mondiala de trioxid d'antimòni èra d'aperaquí  tonas.

## Proprietats fisicoquimicas

Lo trioxid d'antimòni es un solid blanc, generalament presentat sota forma de pouvera fina. Es insoluble dins lei solvents organics e pauc soluble dins l'aiga (aperaquí 20 mg/L a 20 °C). Es un ampotèr que pòu se dissòudre dins lei solucions acidas e basica per formar d'antimoniats. Es tanben un reductor que pòu se transformar en antimòni metallic en preséncia de monoxid de carbòni ò de carbon. En preséncia d'idrogèn e sota presssion, pòu tanben formar de triidrur d'antimòni qu'es un gas toxic. Reagís violentament amb lei metaus, l'acid percloric e lo trifluorur de bròme.

## Preparacion

Doas tecnicas existisson per produrre de trioxid d'antimòni. La premiera es basada sus lei metòdes d'extraccion de l'antimòni a partir de l'estibina, un sulfur d'antimòni. Dins un premier temps, lo minerau es trissat e concentrat per flotacion. Puei, es grilhat dins un forn virant. Aquò permet de transformar lei cristaus de trisulfur d'antimòni en pouvera de trioxid d'antimòni segon la reaccion :
: 2 Sb2S3 + 9 O 2 → 2 Sb2O3 + 6 SO2
Lo segond metòde consistís a oxidar d'antimòni metallic dins un forn. La reaccion es exotermica e lo trioxid d'antimòni se forma per sublimacion :
: 4 Sb + 3 O2 → 2 Sb2O3

## Toxicitat

Leis efiechs cancerigèns dau trioxid d'antimòni son estats reconeguts en 2021. Entraïna principalament de cancèrs dau paumon, mai sembla d'aver egalament un ròtle dins l'aparicion de tumors cutanèas.

## Annèxas

### Liames intèrnes

* Antimòni.

### Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** INRS, « Trioxyde de diantimoine. Fiche toxicologique n°198 », 2017.

### Nòtas e referéncias
Darude

**Toni-Ville Henrik Virtanen** (nascut lo 17 de junh de 1975 a Eura), aliàs **Darude**, es un DJ (discjòquei), productor discografic e compositor de musica electronica finlandés.

Aparentat al genre trance, a començat sa carrièra musicala en 1996. S'es fach conéisser gràcias a la capitada en 2000 de son simple *Sandstorm*, puèi ambe *Feel the beat* en 2001.

A representat Finlàndia (en duò ambe Sebastian Rejman) al Festival de la Cançon d'Eurovision 2019.
Hankyu

La **Hankyu Corporation** (Japonés:阪急電鉄株式会社) es una de las principalas entrepresas publicas japonesa, dels sector del transport ferroviari. Es una entrepresa del grop Hankyu.
## Vejatz tanben

### Ligams extèrnes
* Site oficial de *Hankyu*
Diana Riba Giner

**Diana Riba i Giner** (Barcelona, 1975) es una pedagòga, activista pels dreches civils e politica catalana. Es deputada dins lo Parlament Europèu en representacion d'Esquèrra Republicana de Catalonha.

## Ligams extèrnes

* Diana Riba i Giner
Lista dels primièrs ministres de Burkina Faso

thumb|220px|Blason de Burkina Faso
Lo primièr ministre de Burkina Faso es solament lo cap del Consèlh de Ministres del país. Vaquí la lista dels primièrs ministres de Burkina Faso, aprèp l'independéncia.

## Vejatz tanben
* Lista dels presidents de Burkina Faso
Canton de Bleila

Lo **canton de Bleila**  es una anciana division administrativa d'Auvernhe, situada dins l'arrondiment de Briude, lo departament de Naut Léger e l'anciana region d'Auvernhe, avòra en Auvèrnhe-Ròse-Aups. Totas las comunas, a part Lubilhac (canton del país de La Faieta) son dempueis 2015 dins lo canton de Santa Florina. La lenga autoctòna es l'occitan auvernhat, dins sa varianta de Naut Auvernhe, de transicion vas la de Bas Auvernhe.

## Composicion

## Istòria
En 1791, creèron lo canton de Bleila . En 1801, a causa de la supression delh canton de Lenda, las comunas de Chambeçon , de *[[Lauton]]*  e de Lorlanjas  passèron dins lo canton de Bleila. 
A las eleccions departamentalas de març de 2015, lo canton de Bleila saguèt suprimit, Lubilhac passèt dins lo canton del país de La Faieta e las autras nòu comunas saguèron estachadas alh canton novèu de Santa Florina .  

## Nòtas
Albian

[thumb|right|Esferas de gres de l'Albian ([Sant Andreu de Rosans).]]

L’**Albian** es un periòde geologic dau Cretaceu Superior que s'estend de 113 a 100,5 milions d'ans. Prepausat en 1842 per lo naturalista francés Alcide d'Orbigny (1802-1857), a pas encara d'estratotipe oficiau. Pasmens, l'Albian es generalament definit a partir de las sablas verdas d'Auba. Es precedit per l'Atian e remplaçat per lo Cenomanian.

## Ligams internes

* Eschala dels temps geologics.
* Cretaceu.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** François Michel, *Dictionnaire illustré de géologie. Initiation aux sciences de la Terre*, París, Belin, 2016.
* **[[francés|(fr)]]** A. C. V. M. d'Orbigny, *Paléontologie française: Terrains crétacés*, vol. II, 1842.

## Nòtas e referéncias
Neubaufahrzeug

[thumb|right|Tres Neubaufahrzeug a [Òslo en abriu de 1940.]]

Lo **Neubaufahrzeug** es un prototipe de carri pesuc alemand desvolopat durant los ans 1930. Multitorrelas, pesucs e lents, èran armats d'un canon principau de 75 mm, d'un canon segondari de 37 mm e doas o tres mitralhairas. Cinc unitats foguèron produchas, mas lo carri, tròp complexe e mecanicament pauc fisable, foguèt pas adoptat. Los prototipes èran pas aptes au combat car avián un blindatge d'acier doç. Pasmens, foguèron conservats e utilizats coma arma de propaganda a l'Exposicion Internacionala de l'Automobila de Berlin en 1939 e durant la campanha de Norvègia en 1940. Lor destin après aquela campanha es inconeigut.

## Ligams internes

* Carri pesuc.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Peter Chamberlain e Hillary Doyle, *Encyclopedia of German Tanks of World War Two: The Complete Illustrated Directory of German Battle Tanks, Armoured Cars, Self-propelled guns and Semi-tracked Vehicles 1939-1945*, Silverdale Books, 2004.

## Nòtas e referéncias
Roch Voisine

**Roch Voisine** es un autor, compositor e cantaire francofòn e anglofòn originari del Nòu Brunswick al Canadà. Es tanben actor, e es quitament estat jogaire de hòquei sus glaç e animator de television al Canadà pendent sa joventut dins las annadas 1980.

**Roch Voisine** es nascut lo 26 de març de 1963 a Saint-Basile, vila uèi restacada a Edmundston, dins Nòu Brunswick, mas pendent son adolescéncia, a mudat a Notre-Dame-du-Lac dins la província de Quebèc.

Fa son baptisme musical lo 1èr de julhet de 1986 a Montreal a l'escasença de la Fèsta del Canadà. 

Ven un cantaire fòrça popular al Quebèc e en França en 1989 gràcias a la capitada de sa cançon *Hélène* (quitament n°1 en França al mes de decembre de 1989).

## Dicografia
* 1986 : *Sweet Songs*
* 1987 : *Roch Voisine*
* 1989 : *Hélène*
* 1990 : *Double* 
* 1993 : *I'll Always Be There*
* 1994 : *Coup de tête*
* 1996 : *Kissing Rain*
* 1999 : *Chaque feu...* 
* 2000 : *L'Album de Noël* (en francés) e *Christmas is Calling* (en anglés)
* 2001 : *Roch Voisine*
* 2002 : *Higher*
* 2003 : *Je te serai fidèle*
* 2005 : *Sauf si l'amour...* 
* 2008 : *Americana* (album de represas)
* 2009 : *Americana II*
* 2010 : *Americana III*
* 2010 : *Confidences*
* 2013 : *Duophonique*
* 2014 : *Movin' on Maybe*
* 2017 : *Devant nous*

## Cançons mai conegudas
* *Hélène* (1989)
* *Pourtant* (1990)
* *Avant de partir* (1990)
* *La berceuse du Petit Diable* (1990)
* *Darlin* (1991)
* *On the outside* (1991)
* *Waiting* (1991)
* *La promesse* (1992)
* *Avec tes yeux pretty face* (1992)
* *La légende Oochigeas* (1992, version sus l'empont)
* *I'll always be there* (1993)
* *There's no easy way* (1994)
* *Laisse-la rêver* (1995)
* *Comme* (2000)
* *Petit Papa Noël* (2000, represa de Tino Rossi)
* *Dis-lui* (2002)
* *Tant pis* (2004)
* *Je l'ai vu* (2004)
* *Ne viens pas* (2006)

## Referéncias
Puzur-Sin

**Puzur-Sin** es un rei assirian que reinèt durant lo segle XVIII avC. Pauc coneissut, es a l'origina de la disparicion dau reiaume amorrita fondat per Samsi-Addu a l'entorn d'Ekallatum. Aqueu succès marquèt una etapa importanta dau declin dels estats amorritas mesopotamians.

## Ligams internes

* Amorritas.
* Assiria.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Dark wave

La **dark wave** (l'èrsa escura) es un terme que foguèt a l'origina emplegat marginalament coma sinonim de ròck gotic o al lòc de cold wave, o se pòt tanben veire coma un sosgenre contemporanèu del dich ròck gotic. L'expression fa, plan solide, resson al terme new wave, que n'es un derivat.

Semblariá que **cold wave** foguèt dins las annadas 1980 puslèu emplegat sul continent europenc, en Belgica e en França (Occitània compresa), mentre que los países anglofòns de las Islas Britanicas, los Estats Units e lo Canadà, an tostemps emplegat lo tèrme de **dark wave**, d'alhor escrich puslèu **darkwave** aus Estats Units. 

A l'ora d'ara, **dark wave** es devenguda l'expression la mai emplegada per qualificar çò que se disiá ròck gotic dins las annadas 1980 e 1990. E coma i aviá una nuança entre la new wave al sens larg e la synthpop per qualificar lo sosgenre dels grops qu'emplegavan lo sintetizor coma instrument principal, existís la meteissa nuança entre la **dark wave** (ex-ròck gotic) al sens larg coma per exemple la musica de Lebanon Hanover, e la **synthwave**, lo sosgenre compausat dels grops qu'emplegan lo sintetizor coma instrument màger, per exemple lo grop american Light Asylum. 

Se pòt plan solide tanben trobar de còps una filiacion enre la synthpop e la **synthwave**, vist que i a d'unes grops **synthwave** que reivindican coma referéncias grops synthpop o aparentats coma tal, per exemple Visage, New Order, Orchestral Manoeuvres in the Dark o encara Depeche Mode. 

## Vejatz tanben
* Ròck gotic

## Referéncias
Coordinacion rurala

La **Coordinacion rurala** (CR, "Coordination rurale" en francés) es un sindicat agricòla fondat lo 2 de decembre de 1991 en Occitània a L'Isla de Baish (Gasconha). 

Es lo segond sindicat agricòla francés.

La Coordinacion rurala es classada politicament a drecha, e es quitament de còps considerada coma essent pròcha de l'extrèma drecha.

## Vejatz tanben
* José Pérez
* Karine Duc
* Bertrand Venteau
* Movement dels agricultors de 2024
* Revòlta agricòla europèa de 2024

## Referéncias
Bossolasc

**Bossolasc** (*Bossolasch* en piemontés, *Busulàsch* en padan normat, *Bossolasco* en italian) es una comuna piemontesa. Administrativament, es dins la província de Coni e la region de Piemont de l’estat italian.

## Istòria
Atestat tre lo s. XI, Bossolasc es una comunautat vassala de la comuna d'Alba (jurament de 1219), partejada entre Bossolasc e Bossolasquet. Al s. XIV ven la capitala d'un marquesat jol govèrn dels marqués de Carret. Ven un feu imperial, governant dempuèi Milan, puèi passa en 1735 als Savòia. A l’unificacion d’Itàlia la comuna de *Bossolasco* es caplòc de canton dins l’arrondiment d’Alba e dins la província de Coni.
Confederacion Païsana

[thumb|right|200px|[José Bové, un dels sòcis fondadors de la Confederacion Païsana, aquí a Tolosa (Occitània) en 2007]]
La **Confederacion Païsana** ("Confédération paysanne" en francés) es un sindicat agricòla francés fondat lo 18 d'abril de 1987.

Es lo tresen sindicat agricòla francés, avent obtengut 20,5 % de las voses a las eleccions a las cambras d'agricultura en 2025, darrièr la Coordinacion rurala e la Federacion nacionala dels sindicats d'esplechaires agricòlas (FNSEA), que totaliza 47 % sus de listas comunas amb lo sindicat Joves agricultors.

La **Confederacion Païsana** es classada politicament a esquèrra. 

## Vejatz tanben
* José Bové
* Restanca de Sivens 
* Luta del Larzac
* Movement dels agricultors de 2024

## Referéncias
Francés Astièr

**François Astier** foguèt un sindicalista agricòla e un òme politic occitan nascut lo 7 d'agost de 1855 a Soions (Ardecha) e mòrt lo 16 de genièr de 1934 a Montpelhièr.

## Biografia
Proprietari de vinhas dins Ardecha, Erau e Gironda, ven un animator important del sindicalisme agricòla republican dins Occitània. Fonda e presidís de caissas de credit agricòla, de caissadas d'assegurança mutualistas (contra l'incendi, la granissa e la mortalitat del bestial), de societats regionalas.

En 1909, es elegit deputat radical de l'Erau. Fa sesilha a la comission del comèrci e de l'industria. Es batut en 1910 e se representa pas a la deputacion enseguida, mas desplegèt una activitat pro intensa pendent aquesta unica annada de mandat, intervenent dins los domènis màger al subjècte de l'agricultura: ensenhament agricòl, òbras d'amenatjaments, tarifs doanièrs, cooperativas, repression de las fraudas, vendimia. 

Es lo paire de Marcèl Francés Astièr.

## Decoracion
* Comandant de la Legion d'onor

## Fonts
* « François Astier », dins le Dictionnaire des parlementaires français (1889-1940), sous la direction de Jean Jolly, PUF, 1960

## Ligams extèrnes
Marguerite Perey

**Marguerite Perey** (19 d'octòbre de 1909, Villemomble - 13 de mai de 1975, Louveciennes) es una chimista francesa dau segle XX. Especializaa dins l'estudi dels compausats radioactius, es mai que mai coneissua per sa descuberta dau franci en 1939. Foguèc professora titulària de la cadiera de chimia nucleara de l'Universitat d'Estrasborg (1949) e foguèc la prumiera femna elegia correspondenta de l'Acadèmia de las Sciéncias en 1962. Victima d'un cancer causat per los efiechs de las radiacions, aguèc un ròtle important dins la mesa en plaça de reglas de seguretat dins los laboratòris de recherchas sus la radioactivitat.

## Liames internes

* Franci.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Natalie Pigeard-Micault, *Les femmes du laboratoire de Marie Curie (Biographie)*, París, Éd. Glyphe, 2013.
* **[[francés|(fr)]]** *Les femmes et la science : de l'Antiquité à nos jours*, Union féminine civique et sociale, París, 1992, pp. 62-69.

## Nòtas e referéncias
Coteu de combat

[thumb|right|Coteu de combat [KM2000 de l'armada alemanda.]]

Un **coteu de combat** (var. **cotèl**, **cotelh**, **cotèth**, **cotèu de combat**) es un coteu concebut per un usatge militar, particularament per lo combat raprochat. Derivat de las dagas, es apareissut durant la Prumiera Guerra Mondiala per remplaçar las baionetas qu'èran pauc adaptaas au combat dins las trencadas. Son usatge s'es generalizat a partir de la Segonda Guerra Mondiala e lo coteu de combat fai totjorn partia de l'equipament dau soldat moderne.

Los coteus de combat moderne an una lama ponchua e renforçaa d'una lonjor compresa entre 15 e 20 cm, una garda dobla per aparar la man dau portaire, una manilha destinaa a facilitar l'utilizacion de l'arma e un revestiment mat per limitar los rebats. Los materiaus utilizats per la fabricacion son chausits en foncion de sa resisténcia. Los coteus de combat son destinats au combat raprochat, mas son pereu d'esplechs utilitaris permetent de copar una larga gama d'objectes e de materiaus rescontrats sus lo prat batalhier o dins la vida quotidiana d'un militar.

## Liames internes

* Combat raprochat.
* Daga.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Enkidu

[thumb|right|Representacion probabla d'Enkidu dins un [palais dau rei assirian Sargon II.]]

**Enkidu** es un personatge legendari de la Mesopotamia anciana. Rivau e amic de l'eròi Gilgamesh, es un personatge centrau de l’*[[Epopèia de Gilgamesh]]*.

## Biografia

Creat per la divessa Aruru a partir d'un tròc de glaisa de l'estepa, ignora inicialament la civilizacion e son comportament es aqueu d'un animau. Es convertit a la civilizacion per una cortesana, Shamhat. Après un combat indecís, ven l'amic de Gilgamesh e l'acompanha dins la Selva dels Cedres per i combatre lo demòni Humbaba. L'expedicion es un succès, mas a son retorn, Gilgamesh ofensa la divessa Ishtar que manda un taur gigant còntra la vila d'Uruk. Los dos amics tuan la creatura e Enkidu li arrancha una chamba e la gita a Ishtar en la menaçant. Es alora condamnat a una mòrt precòça per los dieus.

Tochat per una malautiá incurabla, Enkidu mauditz Shamhat. Totun, la cortesana e Gilgamesh li rampelan los moments de plaser e d'amistat. Enkidu accèpta alora de levar sas malediccions. Mòre après un songe terrible sus la condicion dels defuntats dins los inferns. Aquela disparicion inicia la seguia de l'epopèia e lo  començament de la quista de l'immortalitat de Gilgamesh.

## Annèxas

### Liames intèrnes

* *[[Epopèia de Gilgamesh]]*
* Gilgamesh.
* Shamhat.

### Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Jean Bottéro, *L’Épopée de Gilgameš : le grand homme qui ne voulait pas mourir*, Gallimard, 1992.
* **[[anglés|(en)]]** Andrew R. George, *The Epic of Gilgamesh : A New Translation*, Penguin Classics, 1999.
* **[[anglés|(en)]]**  Andrew R. George, *The Babylonian Gilgamesh Epic : Introduction, Critical Edition and Cuneiform Texts*, Oxford University Press, 2003.

### Nòtas e referéncias
Nauts de França

Los **** (en francés: *Hauts-de-France*), son una region administrativa e una collectivitat territoriala de l’estat francés eissida de la fusion de las ancianas regions de Nòrd-Pas de Calais e Picardia. La region es tradicionalament de lenga picarda, mas s’i parla tanben francés e flamenc.

S'estend sus  e compta cinc departaments : Aisne, Nòrd, Oise, lo Pas de Calais e Somme. Lo capluòc n’es Lilla, principala vila de la region e aperabans ja capluòc del Nòrd Pas de Calais. Amians, capluòc de l'anciana Picardia, es la segonda vila de la region.

## Composicion

## Istòria e politica
Lo nom compausat dels noms de las regions fusionadas, dins l'òrdre alfabetic (Nòrd-Pas de Calais-Picardia), èra provisòri. Se cambièt en setembre de 2016.
Lo president del conselh regional es Xavier Bertrand dempuèi lo 4 de genièr de 2016.

## Referéncias
Fabrici Brun

**Fabrici Brun**, nascut lo 2 d'abriu de 1968 a Avinhon (Vauclusa), es un òme politic occitan. Membre dei Republicans, es deputat de la 3a circonscripcion d'Ardecha dempuèi lo 18 de junh de 2017.

## Veire tanben
### Ligams extèrnes
Cahokia

thumb|Sites principaus de la cultura de Mississipí.
[thumb|right|Toret de 6,5 [ectaras sus lo site de Cahokia.]]

**Cahokia** es un site archeologic amerindian d'America dau Nòrd situat dins lo sud-oèst de l'Estat d'Illinois, a proximitat de la vila actuala de Sant Loís. Ocupat a partir dau segle VI, venguèt una vila majora de la cultura de Mississipí a partir dau segle XI. Dominaa per un elèit aristocratic e religiós que sembla de partejar de trachs comuns amb las dinastias au poder en Mesoamerica (importància dels sacrificis umans, dels ponchs cardenaus, de la mòrt, etc), èra fondaa sus la cultura dau gròs blat. Pasmens, formèt una societat complexa amb de quartiers especializats dins la produccion de terralha. De mai, los abitants èran capables de construrre de torets per aparar sas construccions còntra las inondacions. Enfin, de cercles de paus situats a l'exterior de la vila son sovent considerats coma una mena de calendier o d'observatòri astronomic primitiu. La ciutat èra pereu fortificaa, çò que mostra l'existéncia d'una autoritat capabla de coordinar sa defensa militara.

A son apogeu, probablament entre 950 e 1250, la vila ocupava 120 torets repartits sus una superficia de 16 km². Sa populacion es estimaa entre  e  abitants. De traças de trabalh dau coire son pereu estaas descubertas sus un toret dau site. L'emergéncia de la vila foguèt rapida, probablament gràcias a la productivitat de son agricultura. Foguèt abandonaa entre 1350 e 1400 per de rasons desconeigüas. Los chambiaments climatics dau Pichon Temps Glaciari e una esplecha agricòla tròp intensiva semblan d'èsser los dos factors principaus d'aqueu declin.

Descrich en 1540 per l'explorator Hernando de Soto (1497-1542), lo site alimentèt plusors teorias pseudoistoricas assajant d'explicar la construccion dels torets per una influéncia feniciana, galesa o escandinava durant lo segle XIX. En 1869, un important toret foguèt ansin destruch per construrre d'usinas. Un interès vertadier apareguèt a partir dels ans 1950 amb la construccion d'una autorota dins lo nòrd dau site. A partir dels ans 1960, las recherchas mostrèron l'importància de la vila. Despuei aquela data, lo luec es l'objecte de cavaments regulars e es vengut un site toristic.

## Liames internes

* Cultura de Mississipí.
* Southern Cult.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** R. Barry Lewis e Charles Stout (dir.), *Mississippian Towns and Sacred Spaces*, University of Alabama Press, 1998.
* **[[anglés|(en)]]** Dean Snow, *Archaeology Of Native North America*, Prentice Hall, 2010.
* **[[anglés|(en)]]** Biloine Young e Melvin L. Fowler, *Cahokia: The Great Native American Metropolis*, University of Illinois, 2006.

## Nòtas e referéncias
Fine Young Cannibals

**Fine Young Cannibals** èra un trio pop anglés fondat en 1984 a Birmingham (Anglatèrra) e separat en 1996. 

**Fine Young Cannibals** èra compausat de Roland Gift al cant, d'Andy Cox a la guitarra, e de David Steele a la guitarra bassa. Lor nom es inspirat del títol del film de Michael Anderson *[https://ca.wikipedia.org/wiki/All_the_Fine_Young_Cannibals All the Fine Young Cannibals]* ambe Robert Wagner e Natalie Wood. 

Lor primièr 45 torns *Johnny Come Home* obten una polida capitada al Reialme Unit en 1985 (e un quite petit resson en Occitània al mes de novembre de 1985), mas los **Fine Young Cannibals** son mai que mai coneguts per dos gròsses tubes internacionals en 1989, *Good Thing*, e sustot *She Drives Me Crazy* (quitament n°1 als Estats Units).

## Discografia
* 1985 : *Fine Young Cannibals*
* 1989 : *The Raw and the Cooked*

## Cançons mai conegudas en [[Occitània]]
* *Johnny Come Home* (1985)
* *She Drives Me Crazy* (1989)
* *Good Thing* (1989)
Escapulomancia

[thumb|right|Clòsca de tartuja utilizaa per un rituau d'escapulomancia en [Republica Populara de China|China.]]

L’**escapulomancia** designa una forma d'osteomancia devinatòria basaa sus l'examen d'omoplatas d'animaus e, per extension, d'autras partias ossuas coma los plastrons de clòsca de tartuja. Foguèt practicaa dins mai d'una region dau monde en Euròpa, en Africa dau Nòrd, en Orient Mejan, en Extreme Orient e en America dau Nòrd. Sovent, l'omoplata èra somesa au fuec o chaufaa per provocar de fendilhas.

## Liames internes

* Devinacion.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** David N. Keightley, *Sources of Shang History: The Oracle-Bone Inscriptions of Bronze Age China*, University of California Press, Berkeley, 1978.

## Nòtas e referéncias
P.+Ramlee

**P. Ramlee** (22 de març de 1929 - 29 de mai de 1973) es un cantaire, actor e productor de films de Malàisia.
Toène de Boismenu

**Toène de Boismenu** (Rems, 24 de julhet de 1968) es païsan dins le Puèi de Doma, escrivan, militant de la causa agricòla e dau monde rurau e investit dins le desvolopament locau (president de la Maison de la Forma d'Embèrt, fondator e president dau Site remarcable dau gost: "País d'Embèrt, Brèç de la Forma d'Embèrt").

## Carrèira païsana
Dejupuèi le comencament de l'an 2007, es païsan vès La Civèira, associat en GAEC embei un fraire e una sòrre au sen de la *Ferme des Supeyres*. Aquesta explotacion produit de formatge boriaire (forma d'Embèrt e toma de montanha) vendut en dirècte e de vianda de vachas de Salèrs. La forma produita beneficia dau labèl AOP Forma d'Embèrt dejupuèi le comencament de l'an 2011.
Es decorat dau Meriti agricòla: chavalèir dau 14 de julhet de 2004 e oficèir dau 1èir de janvèir de 2010.

## Diplòmas
* BEPA elevatge (juenh de 2007) 
* Diplom d'estudis superiors especializats en Dreit de l'agricultura (Universitat de París I - 1991) 
* mestresa en dreit privat (Universitat de Can, 1990) 
* Ancian auditor de l'Institut daus nauts estudis de desvelopament e d'amenatjament dau territòri (IHEDAT), promocion inaugurala 2000.

## Carrèira professionala
Davant de venir agricultor, Toène de Boismenu aguèt una carrèira d'una dotzena d'annadas dins las organizacions professionalas agricòlas parisianas: après èstre estat director dau Centre nacionau daus Joines Agricultors (CNJA), sindicat professionau agricòla, siguèt nomenat secretari federau a la Federacion nacionala dau Credit agricòla e responsable de las relacions embei le Parlament dau Grop Credit agricòla mutuau. Après prenguèt las foncions de director generau de la Federacion nacionala daus Safer (Societats d'amenatjament fonsèir e d'establiment rurau), ente s'investiguèt sobretot sobre las questions relativas a la proteccion daus païsatges ruraus, en botar en causa l'artificializacion de las tèrras agricòlas. Redigiguèt un libre blanc sobre aquel tèma puèi lancèt un manifèst per la proteccion daus Païsatges, signat a l'Assemblada nacionala en feurèir de 2006 per mai de 250 associacions; aquel manifèst menèt a d'Estats generaus daus païsatges que se tenguèron au Conselh economic, sociau e environamentau le 8 de feurèir.

## Articles e obratges majors
* "L’agriculture a 7000 ans… devant elle ! "  172 paginas, Editions ADN Europe - mai 2007
* "La fin des Paysages ? Livre blanc pour une gestion ménagère des espaces ruraux" 50 paginas, Editions FNSafer - octobre 2004
* "Les enjeux fonciers et les Safer aujourd'hui "  revue Paysans –  novembre 2004
* "L’agriculture a-t-elle un avenir ?", Conflits Actuels, revue d’étude politique - hiver-printemps 2002
* "Agriculture et pérennité des valeurs", Conflits Actuels, - printemps 1999

## Veire tanben
### Liames extèrnes

* Le site de la Ferme des Supeyres
* Le site de la Maison de la Fourme d'Ambert
* L'Institut des Hautes études d'aménagement et de développement du territoire
Turd Blossom

"**Turd Blossom**" ("flor de cagada") o "Sand Turd" ("cagada de sabla") es un tèrme texan american designant una flor que possa a partir d'un mont de bosa de vaca. En sa forma "Turd Blossom", lo tèrme es vengut famós als Estats Units coma chafre que seriá estat atribuït per l'expresident american George W. Bush coma tèrme d'afeccion per son ancian conselhièr politic en cap, Karl Rove.

En julhet de 2005, mantun jornal refusèt de publicar doas bendas dessenhadas de *[[Doonesbury]]* representant Bush s'adreçant a Rove per aquel chafre.
Il était une fois

**Il était une fois** (en occitan : "Un còp èra") èra un grop musical francés format en 1971 e separat en 1979.

**Il était une fois** es estat format a París (França) per Serge Koolenn (1947-2015), Joëlle Mogensen, Richard Dewitte, Lionel Gaillardin, Bruno Walker e Christian Burguière. 

**Il était une fois** son coneguts en França per las cançons "Que fais-tu ce soir après dîner ?", "Les Filles du mercredi", "Pomme", "Viens faire un tour sous la pluie", "Rien qu'un ciel", e sustot "J'ai encore rêvé d'elle" en 1975, lor cançon emblematica e lor mai gròs [tube](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube%20(musique)), que lo 45 torns s'es vendut a mai d'un milion d'exemplars.

Abans la creacion de **Il était une fois**, Richard Dewitte e Serge Koolenn èran musicians de Michel Polnareff. Joëlle Mogensen (defuntada en 1982) èra en coble ambe Serge Kooleen 

## Referéncias
Magazine 60

**Magazine 60** (en occitan : "Revista 60") èra un grop francés originari del canton de Lilla (dins lo Nòrd de França) fondat en 1981 pel compositor Jean-Luc Drion ambe Yves, Marc e Danielle Delval.

A la debuta, lo grop s'acontenta de far de represas de succèsses de las annadas 1960 (çò qu'explica lor nom "Revista 60"). Pasmens, en 1983, en seguida d'un desacòrd ambe la frairièra Delval, Jean-Luc Drion contunha **Magazine 60** sens eles e aqueste còp, ambe Dominique Regia-Corte e Pierre Mastro (dich « El Chico »), càmbia alavetz d'estili e se vira cap a la synthpop. Obtendràn dos [tubes](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)), "Don Quichotte (No estan aqui)", plan gròssa capitada en 1985, tròç qu'a la particularitat d'èsser cantat en espanhòl, e un chic mens popular a la debuta de 1986, "Rendez-vous sur la Costa del Sol" (tròç cantat dins una mescla de francés, d'anglés e d'espanhòl). 

Aquesta meteissa annada de 1985, mentre que **Magazine 60** es al som de sa popularitat ambe "Don Quichotte", Jean-Luc Drion e Dominique Regia-Corte fondan en parallèl un autre grop synthpop, anglofòn aqueste : Monte Kristo.
Mar d'Amundsen

La **mar d'Amundsen** es una mar de l'ocean Austral que si situa a l'oèst de la mar de Bellingshausen, a l'èst de la mar de Ross e au larg de la Tèrra Marie Byrd entre lo cap Dart e l'isla Thurston. Es una estenduda d'aiga frèia qu'es generalament recubèrta per la banquisa antartica. La partida dau sieu litoral situat entre lo continent e li islas Carney e Siple es ocupada la barriera de glaça de Getz. Lo sieu nom vèn dau capitani e explorator norvegian Roald Amundsen (1872-1928) e foguèt prepausat per l'expedicion de Nils Larsen (1900-1976) que passèt dins la region en lo 1929.

## Ligams intèrnes

* Antartica.
* Barriera de Getz.
* Ocean Austral.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Egma

**Egma** es un grop de musica electronica neerlandés anglofòna emblematic de l'eurodance, format pels compositors **Ege Van Kruysdijk**, discjòquei dins las discotècas d'Eindhoven (Païses Basses), e **Marcel Theunissen**. Lo nom del grop es la contraccion de las doas primièras letras de lors prenoms. Sus l'empont, la cantaira **Margo** e lo cantaire **Henk van de Wiel** (puèi en seguida **Michael Robby**) faguèron las partidas vocalas en anglés de lors composicions. 

**Egma** foguèt fòrça popular en Occitània de caps 1993 e 1994 ambe dos [tubes](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)), *"Never Gonna Loose Your Love"* e *"Love is"*.
Licence IV

**Licence IV** èra un grop musical festiu francés, format a l'entorn d'un nuclèu compausat del trio Olivier Guillot (1953-1993), Francis Vacher (1958-2010) e de l'acordeonista Gilles « Gilou » Lecouty (nascut en 1942). Lor títol lo mai conegut es *Viens boire un p'tit coup à la maison*, fòrça gròssa capitada populara en França en 1987. Lo grop se separa oficialament en 1994 après la mòrt tragica d'Olivier Guillot en seguida d'un accident d'auto lo 19 de mai de 1993.

Lor cançon *Viens boire un p'tit coup à la maison* es estada represa en 2013 pel grop occitan Fascagat. 

En defòra de **Licence IV**, Gilles « Gilou » Lecouty es estat l'acordeonista de Patrick Sébastien, Renaud o encara Pierre Perret.
Bass Bumpers

**Bass Bumpers** es un grop de musica electronica anglofòna alemand emblematic de l**eurodance'' de las annadas 1990.

**Bass Bumpers** se compausa de Henning Reith (als clavièrs), dels discjòqueis Caba Kroll e CJ Stone, e tanben d'Akira Yamamoto (de son vertadièr nom : Chorn Pin Chang), qu'escriu lors tèxtes a partir de 1994.

**Bass Bumpers** foguèt a l'origina fondat en 1990 per Henning Reith e Caba Kroll ambe la [[rap|rapaira]] Nana. Enregistran ambe ela un primièr tròç : ''Can't Stop Dancing''. 

Pel segond títol ''Get The Big Bass'', recorron al [[rap|rapaire]] E.Mello (de son nom vertadièr : Ian Freeman). Mas son puslèu revelats gràcias a la capitada del tresen [https://fr.wikipedia.org/wiki/Single_(musique) simple], ''The Music's Got Me'' en 1992, ambe l'arribada de la novèla cantaira Felicia Uwaje. 

En seguida auràn dos autres [https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube%20(musique) tubes] en 1993, ''Move to the Rhythm'' e ''Runnin**, tanben tirats del primièr album. 

*The Music's Got Me* serà représ pel grop alemand Brooklyn Bounce en 1998 e pel projècte Purestar en 2003.
Brooklyn Bounce

**Brooklyn Bounce** es un projècte alemand anglofòn de musica electronica aparentat tècno o de còps trance. 

Fondat en 1995, Lo nuclèu del grop es lo duò Matthias Menck e Dennis Bohn, totes dos natius d'Amborg (Alemanha). 

**Brooklyn Bounce** es mai que mai conegut en Occitània per lor [tube](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube%20(musique)) en discotèca *The Theme (Of Progressiva Attack)* en 1997.
Canton de Briude Nòrd

Lo **canton de Briude Nòrd**  es una anciana division administrativa d'Auvernhe, situada dins l'arrondiment de Briude, lo departament de Naut Léger e l'anciana region d'Auvernhe, avòra en Auvèrnhe-Ròse-Aups. Totas las comunas, a part Sent Bausile, passat alh canton del país de La Faieta, son dempueis 2015 dins lo canton de Briude. La lenga autoctòna es l'occitan auvernhat, dins sa varianta de Naut Auvernhe, de transicion vas la de Bas Auvernhe.

## Composicion

## Istòria
Vès 1791, creèron lo canton de Briude.
Lo  24 de decembre de 1984, lo canton de Briude saguèt despartit en canton de Briude Nòrd e canton de Briude Sud .

Los dos cantons saguèron suprimits a l'ocasion de la novèla reparticion delhs cantons de 2014, aplicada en 2015, pelh decret delh 17 de febrièr de 2014, que creèt un canton de Briude pus estreit que lo prumèir. Per exemple, Sent Bausile passèt dins lo canton delh País de La Faieta e las autras 8 comunas anèron dins lo canton de Briude .  

## Nòtas
X-Perience

**X-Perience** es un grop alemand anglofòn de musica electronica fondat en 1995 a Berlin (Alemanha). Associats a l'eurodance, lor estili musical vària entre synthpop, tècno, dream e trance. Los sòcis del grop son Claudia Uhle (cant, paraulas), son fraire Matthias Uhle (composicion, clavièrs) e Alexander Kaiser (paraulas, clavièrs).

*Circles of Love*, lor primièr [simple](https://fr.wikipedia.org/wiki/Single_(musique)), es estat produch per Axel Henninger (qu'aviá ja trabalhat ambe lo grop new wave Camouflage). Aquel tròç *Circles of Love* es vengut una capitada dins lo canton de Berlin, çò qu'a atirat l'atencion del labèl WEA, qu'a alavetz prepausat un contracte al grop. Es la capitada de lor segond [simple](https://fr.wikipedia.org/wiki/Single_(musique)), *A Neverending Dream*, qu'a impausat **X-Perience** a la fin de l'annada 1996 coma un grop màger de l*'eurodance*, mai especificament de la scèna dream.

*A Neverending Dream* es estat représ pel celèbre grop alemand Cascada en 2006.
Zhi-Vago

**Zhi-Vago** èra un grop de musica electronica alemand anglofòn de dream actiu de 1996 a 2002.

Los productors de **Zhi-Vago** son Claudio Mangione e Gottfried Engels (tanben productors del projècte Bellini).

Lor titol lo mai popular es *Celebrate (The Love)*, gròs [tube](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) dream de 1996 cantat per Joan Wilson. Aquela cançon s'inspira de *La serenissima* de Rondo Veneziano. Lor tròç *Dreamer*, cantat per Eliz Yavuz, el tanben es estat un [tube](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) en 1996.
AMR 33

[thumb|right|[Fotografia d'un AMR 33.]]

L’**AMR 33** (nom complèt : **automitralhièra de reconoissença Renault modèl 1933**) es un carri leugier desvolopat per Renault en 1932-1933. Intrada en servici dins l'armada francesa en 1933, foguèt producha fins a 1935 a 123 exemplaris. Èra un veïcul blindat relativament rapid (45 km/h sus lo prat batalhier) armat de doas mitralhièras de 7,5 mm. Lo blindatge èra feble, mai corrècte per l'epòca (13 mm au maximom). En despiech de son nom, l'AMR 33 èra pas destinat a la reconoissença, mai a la formacion d'una massa de carris leugiers encargats de combatre a l'avans d'un grop de carris pus pesucs. Pasmens, èra pauc fisabla e foguèt rapidament remplaçada per l'AMR 35.

Una suspension inadaptada au desplaçament sus lo prat batalhier èra la causa principala de la manca de fisabilitat de l'AMR 33. En 1940, lei veïculs disponibles foguèron utilizadas per lei divisions leugieras de cavalariá per provesir un sostèn ai divisions motorizadas, a l'infantariá e a la cavalariá a pè. Pasmens, a aquela data, leis AMR 33 èran obsolètas e la màger part foguèron rapidament destruchas durant lei combats. Quauquei veïculs subrevivents foguèron capturats e utilizats per la *[[Wehrmacht]]*, probablament en França.

## Liames intèrnes

* AMR 35.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** François Vauvillier, *Les automitrailleuses de reconnaissance. Vol. 1. L'AMR 33 Renault modèle 1933 type VM : ses précurseurs, ses concurrentes et ses dérivés*, Histoire et collections, 2005.

## Nòtas e referéncias
Tipe 1 Chi-He

[thumb|right|[Fotografia d'un tipe 1 Chi-He.]]

Lo **Tipe 1 Chi-He** es un carri mejan japonés de la Segonda Guèrra Mondiala. Concebut a partir de 1940, èra un melhorament dau Tipe 97 Chi-Ha qu'aviá una poissança de fuòc aumentada per l'adopcion d'un canon anticarri de 47 mm. Adoptava tanben una torrela novèla e aviá de basa una radiò per facilitar lei comunicacions. Pasmens, aqueu veïcul èra pas una prioritat per l'armada japonesa e la concepcion durèt fins a 1942. Ja obsolèt a son intrada en servici, lo tipe 1 Chi-He foguèt pauc produch (170 exemplaris) e destinat a la defensa dau territòri japonés en cas d'invasion aliada. Foguèt ansin jamai utilizat au combat, mai auriá probablament agut de dificultats importantas per rivalizar amb lei blindats de la fin de la guèrra. Lo Tipe 3 Chi-Nu foguèt imaginat per luchar d'un biais pus eficaç còntra lei M4 Sherman estatsunidencs.

## Liames intèrnes

* Tipe 3 Chi-Nu.
* Tipe 97 Chi-Ha.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Andrzej Tomczyk, *Japanese Armor*, vol. 2, AJ Press, 2007.

## Nòtas e referéncias
Semovente da 75/18

[thumb|right|[Fotografia d'un Semovente da 75/18.]]

Lo **Semovente da 75/18** es un canon d'assaut italian de la Segonda Guèrra Mondiala concebut per lu constructors Ansaldo e FIAT. Utilizava lo quadre dau carri mejan M13/40 coma basa per installar un obusier de 75 mm. L'objectiu èra de melhorar la poissança de fuèc de l'armada italiana que mancava d'armas capabli de destruir lu blindats aliats en Àfrica. La supression de la torrela permetia finda d'aumentar lo blindatge. Enfin, lo concèpte de canon d'assaut, tecnicament pus simpla qu'un carri, èra pus adaptat ai capacitats de l'industria italiana. La produccion comencèt donc rapidament a partir de febrier dau 1941. Au total, 520 exemplaris foguèron fabricats.

Lo Semovente da 75/18 foguèt mai que mai utilizat durant li operacions en Àfrica dau Nòrd. Lo sieu canon de 75 mm èra eficaç còntra lu blindats aliats en dotacion en lo 1942. Inspirèt d'autru canons d'assaut italians basats sus de quadre de carris M14/41 e M15/42. Per l'armada italiana, aqueu succès èra fòrça important car lu sieus carris de combat èran notoriament inferiors ai blindats aliats. Après la capitulacion italiana, la *[[Wehrmacht]]* capturèt la màger part dei Semovente da 75/18 italians. Aquelu veïcules foguèron integrats dins d'unitats alemandi en Itàlia e dins lei Balcans fins a la fin de la guèrra.

## Ligams intèrnes

* Canon d'assaut.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Leland Ness, *Jane's World War II Tanks and Fighting Vehicles: The Complete Guide*, Londres e Nòva York, Harper Collins, 2002.

## Nòtas e referéncias
ABAL

**ABAL** es un grop de musica peitevin que chanta en occitan e en francés, actiu entre Peitau e Perigòrd. Lor son es basat sus la poesia occitana e francesa, e la polifonia.

## Cançons
*Aval a la rivièra (2021)
*A malaja la bugada (2023)
*Quan lo solelh (2023)

## Membres
Son compausats de 6 chantaires, chantairitz e percussionistas:
*Nicolas Gallardo - chant, tom basse, pandeiro, clap
*Cécile Hesse - chant, clap, carcabou
*Paul Paitel - chant, caxixi, clap
*Bérénice Célérier - chant, pandero, tom basse, sati, rebolo
*Cécile Jacquelin - chant, clap
*Adrien Fossaert - chant, pandero, composicion, clap, bendir

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias

## Veire tanben
### Liames externes
*Sit web oficiau
*Canau de YouTube oficiau
*Pagina de Facebook ofociau
Flammpanzer II

Lo **Flammpanzer II** es un carri leugier alemand de la Segonda Guerra Mondiala desvolopat entre 1939 e 1941. Basat sus lo quadre dau Panzer II, èra equipat de dos lança-flamas e d'una mitralhaira de 7,92 mm. Produch a 150 exemplaris, èra un veïcul rapide e fisable qu'èra adaptat a l'ataca de posicions fortificaas e au sosten de l'infantaria. Per aquò, de tacticas de coordinacion amb los autres blindats e l'artilharia foguèron desvolopaas. Pasmens, en 1942, la proteccion dau quadre èra definitivament insufisenta per arrestar los obús anticarri sovietics. Los Flammpanzer II subrevivents foguèron convertits en Marder II e los lança-flamas installats sus de fortificacions fixas lòng de l'ocean Atlantic.

## Liames intèrnes

* Lança-flamas.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** H. Doyle, *Flammpanzer German Flamethrowers 1941-45*, Osprey Publishing, coll. « New Vanguard », 1995.
* **[[anglés|(en)]]** M. Sowdony, *German Armored Rarities 1935-1945 : Neubaufahrzeug, Luchs, Flammpanzers, Tauchpanzer, Krokodil, Leopard, Lowe, Bar, and many others experimental vehicles and armored projects*, Schiffer plubishing Ltd, 2004.

## Nòtas e referéncias
Loreen

**Lorine Zineb Nora Talhaoui**, dicha **Loreen**, nascuda lo 16 d'octobre de 1983 a Estocòlme (Suècia), es una cantaira, tanben autora e compositritz suedesa. Canta mai que mai en anglés.

Representant Suècia, empòrta lo Festival de la Cançon d'Eurovision dos còps, en 2012 ambe lo tròç electro *Euphoria*, e en 2023 ambe *Tattoo*. Es la primièra femna e la segonda artista a ganhar l'Eurovision dos còps.

## Discografia
* 2012 : *Heal* 
* 2017 : *Ride*

## Cançons mai conegudas
* *Euphoria* (2012)
* *Neon Lights* (2022)
* *Tattoo* (2023)
* *Is it love* (2024)
Acid nitric fumadís roge

[thumb|right|[Fotografia d'una mòstra d'acid nitric fumadís roge.]]

L’**acid nitric fumadís roge**, sovent dich **RFNA**, es un ergòu estocable utilizat coma comburant dins de missils balistics e de fusada fins ais ans 1970 (e fins a 1987 per l'Agena D). Es compausat de 84 % d'acid nitric HNO3 estabilizat amb 13 % de peroxid d'azòt N2O4 e 3 % d'aiga H2O. Lo peroxid d'azòt se descompausa en dioxid d'azòt NO2 que dona sa color au produch e que, mai que mai, permet sa conservacion.

L'acid nitric fumadís roge èra un melhorament deis ergòus desvolopats per leis Alemands durant la Segonda Guèrra Mondiala. Sa mesa en servici participèt a la concepcion de missils susceptibles d'èsser tirats rapidament en cas de guèrra nucleara, çò qu'aguèt un efiech important sus lo mantenement de l'equilibri de la terror durant la Guèrra Freja. De missils balistics armats de carga convencionala, coma lo Scud sovietic, utilizan tanben aqueu produch. Pasmens, lo RFNA es una substància fòrça corrosiva e toxica que son utilizacion es complèxa. Foguèt donc pauc a cha pauc remplaçat per lo peroxid d'azòt e sei derivats.

## Liames intèrnes

* Acid nitric fumadís blanc.
* Missil balistic.
* Lançaire.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias


.
Hrèisho (omonimia)

**Hrèisho** pòt èsser:
* *Geografia*
** **[[Lo Hrèisho]]**, una comuna d'Agenés;
** **Hrèisho**, un borg de la comuna de Hrèisho e Hreishet, en Bigòrra.
Canton de Briude Sud

Lo **canton de Briude Sud**  es una anciana division administrativa d'Auvernhe, situada dins l'arrondiment de Briude, lo departament de Naut Léger e l'anciana region d'Auvernhe, avòra en Auvèrnhe-Ròse-Aups. Las comunas, a part Javaugues e Sent Just de Briude, passats alh canton delh País de La Faieta, son dempueis 2015 dins lo canton de Briude. La lenga autoctòna es l'occitan auvernhat, dins sa varianta de Naut Auvernhe, de transicion vas la de Bas Auvernhe.

## Composicion

## Istòria
Vès 1791, creèron lo canton de Briude.
Lo  24 de decembre de 1984, lo canton de Briude saguèt despartit en canton de Briude Nòrd e canton de Briude Sud .

Los dos cantons saguèron suprimits a l'ocasion de la novèla reparticion delhs cantons de 2014, aplicada en 2015, pelh decret delh 17 de febrièr de 2014, que creèt un canton de Briude pus estreit que lo prumèir. Per exemple, Javaugues e Sent Just de Briude passèron dins lo canton delh País de La Faieta e las autras 5 comunas anèron dins lo canton de Briude .  

## Nòtas
Còdi Internacional de Nomenclatura d'algas, fonges e plantas

Lo ***Còdi Internacional de Nomenclatura d'algas, fonges e plantas (ICN)***, ancianament nomenat ***Còdi Internacional de Botanica***, es un ensemble de règlas e recomendacions que definisson la metodologia d'atribucion dels noms scientifics a las plantas e als autres organismes, malgrat qu'incluga tanben los campairòls e las cianobacterias.

Lo principi fondamental de la nomenclatura botanica es la lei de prioritat, segon la quala, lo nom mai ancian es prioritari. L'ICN establís formalament la data de debuta de la nomenclatura de las plantas al 1èr de mai de 1753, data de la publicacion del libre *Species Plantarum* de Linnaeus (o una data posteriora per autres grops especifics). Abans, ja s'aplicavan de noms latins, mas sens cap de mena de critèri taxonomic.

La darrièra actualizacion, «Còdi Shenzen», se tenguèt dins la vila chinesa eponima pendent lo XIX Congrès e publicada en 2018.

Per las plantas cultivadas existís un còdi separat:  *Còdi Internacional de Nomenclatura per las plantas cultivadas*.

## Referéncias
Comunautat de comunas de Briude Sud Auvernhe

La **** es una intercomunalitat de la Republica Francesa, situada dins lo departament de Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvernhe. Son còdi SIREN es 200085728.
Ficha Banatic : https://web.archive.org/web/20230422123825/https://www.banatic.interieur.gouv.fr/V5/recherche-de-groupements/fiche-raison-sociale.php?siren=200085728 
Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-200085728

## Istòria
La Comunautat de comunas de Brivadés se creèt lo 1èir delh mes lòng de 2000.

L'esquèma departamentau de cooperacion intercomunala , aprovat lo  4 de març de 2016 per la comission departamentala de cooperation intercomunala de Naut Léger, prevei la fusion de la Comunautat de comunas de Brivadés e de la Comunautat de comunas delh País de Bleila, fòra Chambeçon, lo 1èir delh mes lòng de 2017.

Lo 1èir delh mes lòng de 2017, la Comunautat de comunas delh País de Bleila, fòra Chambeçon, s'incorporèt a la Comunautat de comunas de Brivadés, que venguèt Comunautat de comunas de Briude Sud Auvernhe.

Lo 1èir delh mes lòng de 2018, Anhac, que veniá d'Auson Comunautat, aitau coma *[[Frugières-le-Pin]]* e *[[Sent Ilpize]]*, en provenéncia de la Comunautat de comunas de las Ribas delh Naut Alèir .

## Composicion

## Veire tanben

## Nòtas
Dance 2 Trance

**Dance 2 Trance** èra un duò alemand anglofòn de house, mai precisament del sosgenre tècno, compausat de Rolf Ellmer dich Jam El Mar, e de Dag Lerner. Actiu mai que mai entre 1990 e 1995, aquel grop es de còps considerat coma l'un dels pionièrs de l'estili dream trance. 

En Occitània, son coneguts per lor tube en discotèca *Power of American Natives* en 1993. Lo cant femenin sus aqueste tròç es lo de Linda Rocco.
Michel Jonasz

**Michel Jonasz** es fòrça conegut coma cantaire francés, tanben autor e compositor. Es tanben actor al cinèma, a entre autres jogat dins los filmes ''Qu'est-ce qui fait courir David ?'', [''Tir à vue''](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tir_%C3%A0_vue_(film)) e ''La Doublure''. 

D'origina josieva ongresa per sos parents, **Michel Jonasz** es nascut còsta París en França, lo 21 de genièr de 1947 a Drancy (Sèina e Sant Danís).

Demest sas cançons mai conegudas en França coma cantaire, se pòt citar entre autres *"La Boîte de jazz"* en 1985, *"La FM qui s'est spécialisée Funky"*, *"Joueurs de blues"*, *"Les Vacances au bord de la mer"*, *"Je voulais te dire que je t'attends"*, *"J'veux pas que tu t'en ailles"*, *"Lucille"*, *"Groove Baby Groove"*, *"I'm Leaving Home Mama"*, o encara *"Super Nana"*. Sa primièra capitada foguèt *"Dites-moi"* en 1974.

Coma autor e compositor, a collaborat ambe Françoise Hardy a la fin de las annadas 1970 (album *Musique saoule* en 1978). 

## Referéncias