open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Batalha de Doornkop

La **batalha de Doornkop** se debanèc lo 2 de genier de 1896. Es lo resultat d'una temptativa de còp d'Estat organizat per de Britanics establits dins la republica de Transvaal e d'una ataca menaa per una armaa britanica « privada » per sostenir los insurgents. Aqueu projecte s'inscriviá dins l'encastre de las tensions entre los Boers e los *uitlanders*, un ensemble de trabalhadors estrangiers, generalament britanics, installats dins las doas republicas boers. Las autoritats britanicas de la colonia dau Cap sostenguèron l'operacion, mai i participèron pas oficialament.

Lo complòt fuguèc una reviraa e lo còp d'Estat foguèc rapidament arrestat. Detectaa, la fòrça britanica d'invasion (650 òmes) fuguèc atacaa lo 1 de genier per una tropa establia sus una posicion defensiva dins la region de Krugersdorp. Puei, de renfòrç permetèron d'obtenir sa capitulacion a Doornkop, a proximitat de Pretoria. Los Britanics perdiguèron 65 tuats còntra un mòrt dins lo camp boer. Pasmens, la batalha calmèc pas las tensions e la Segonda Guerra dels Boers comencèc en 1899.

## Ligams internes

* Segonda Guerra dels Boers.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Thomas Pakenham, *The Boer War*, Johannesbourg, Jonathan Ball, 1997.

## Nòtas e referéncias
Bomfunk MC's

**Bomfunk MC's** es un grop musical anglofòn de rap-electro finlandés. 

Fondat en 1998, a per menaire Raymond Ebanks (dich « B.O. Dubb ») e per productor màger Jaakko Salovaara (dich « JS16 »).

**Bomfunk MC's** es conegut en Occitània pel tube *Freestyler* en 2000.
Alteracion (geologia)

thumb|right|Sòu lateritic, exemple de formacions eissias de l'alteracion de las ròchas.

L’**alteracion** es un ensemble de mecanismes fisico]quimics menent a la transformacion de l'estructura dels mineraus de las ròchas e a lor perta de coësion. Favoriza lor desagregacion e lor erosion. L'aiga es l'agent principau de l'alteracion, mas sos efiechs pòion èsser accelerats per la preséncia d'autras substàncias. Lo clima o la preséncia de fenomenes idrotermaus son pereu de factors importants car la chalor accelèra las reaccions chimicas.

## Ligams internes

* Erosion.
* Ròcha.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** François Michel, *Dictionnaire illustré de géologie. Initiation aux sciences de la Terre*, París, Belin, 2016.

## Nòtas e referéncias
Alveolizacion

[thumb|right|De [taffonis, un exemple de ròchas tochaas per un fenomene d'alveolizacion.]]

L’**alveolizacion** designa la formacion de traucs a la surfàcia d'una ròcha en causa de l'arranchament de grans per de mecanismes erosius. Fòrça mecanismes pòion èsser a l'origina d'aqueu fenomene coma de variacions de temperatura, l'erosion eoliana, l'alteracion chimicas, l'accion dau geu, etc.

## Ligams internes

* Erosion.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** François Michel, *Dictionnaire illustré de géologie. Initiation aux sciences de la Terre*, París, Belin, 2016.

## Nòtas e referéncias
Inscripcion de Namara

[thumb|right|[Fotografia de l'inscripcion.]]

L’**inscripcion de Namara** es un texte datat de 328 apC. Es important dins l'istòria de la lenga aràbia actuala. D'efiech, es escrich amb l'albafet utilizat per transcriure l'arabi nabatean, mas de ligaturas entre de letras indican l'aparicion d'evolucions destinaas a transcriure de consonantas novelas. Lo texte es ansin vist coma un rare vestigi d'una forma tardiva de l'arabi nabatean o d'una forma primitiva de l'arabi.

## Ligams internes

* Arabi.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Escània

**Escània** (en suedés e danés *Skåne*) es una província istorica de Suècia, situada a l'extrémitat sud del país. Lo territòri correspond a l'actuala region de Skåne e a l'actual comtat de Skåne.

## Geografia

Escània es bordada al nòrd-oèst pel comtat de Halland, al nòrd pel de Kronoberg e al nòrd-èst pel de Blekinge.

Escània es desseparada de Danemarc per l'estrech de Sund (*Öresund* en suedés, *Øresund* en danés). Dempuèi |julhet de 2000, lo pont-tunèl de l'Øresund entre Danemarc e Suècia religa Malmö en Escània a Copenaga sus l'illa danesa de Seeland.

La populacion totala de la província es de près de  (2015), la màger part situada per las ribas d'Øresund. Escània e lo Nord-est-Seeland del costat danés forman un ensemble apelat region de l'Øresund poblada de mai de  de personas, çò que ne fa lo pus grand centre de populacion dels païses nordics.
## Referéncias
Chaplain des Côtes d'Armor

**Anthony Chapelain**, dich **Chaplain des Côtes d'Armor**, nascut en 1983, es un cantaire breton francofòn de Saint-Alban (Bretanha). Es conegut en Occitània per son tube *Marie La Dondaine* en 2005.

## Discografia
* 2006 : *Contre vents et marées*
* 2010 : *Chroniques de Mme Haude-Cœur*
* 2022 : *Le retour*

## Referéncias
Coratge, lo Can Paurugàs

***Coratge, lo Can Paurugàs*** es una comèdia animada de terror americana creada per John R. Dilworth per Cartoon Network. Foguèt produsida per l'estúdio d'animacion de Dilworth, Stretch Films. Lo personatge eponim es un can ansiós que viu amb un parelh d'ancians, Muriel e Eustace Bagge, dins una bòrda al mièg de Nowhere, una vila de ficcion dins Kansas. Dins cada episòdi, los Bagges son mai d'un còp lançats dins d'aventuras estranhas, sovent perturbantas, e sovent paranormalas o subrenaturalas, amb Couratge devent sovent rescatar sos proprietaris. La seria es coneguda per son umor e son atmosfèra escurs e subre-reals.

Dilworth lancèt la seria dins lo shòwcase d'animacion de Hanna-Barbera What a Cartoon! amb un pilòt titulat "The Chicken from Outer Space" ("Lo Polet del Còsmos") que foguèt emés sus Cartoon Network lo 18 de febrièr de 1996. Lo segment foguèt nominat per un Academy Award mas perdèt contra Wallace & Gromit: A Close Shave. Lo shòrt foguèt autorizat per venir una seria, que sortiguèt lo 12 de novembre de 1999, e s'acabèt lo 22 de novembre de 2002, amb quatre sasons consistissent en 13 episòdis caduna. Foguèt nominat per tres Golden Reel Awards e ganhèt un Annie Award.
Archa (geologia)

[thumb|right|Lo [pònt d'Arc, un exemple famós d'archa naturala.]]

Una **archa** (var. **arca**) es una estructura geologica espectaculara eissia de mecanismes d'erosion dessenhant un pònt naturau au-dessús d'un sòu, d'una ribiera o d'un braç de mar. Fòrça mecanismes pòion menar a la formacion d'aqueu tipe de morfologia coma la dissolucion preferenciala d'una ròcha, una erosion eoliana localizaa o la traucaa d'un esperon per una ribiera.

## Ligams internes

* Erosion.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** François Michel, *Dictionnaire illustré de géologie. Initiation aux sciences de la Terre*, París, Belin, 2016.

## Nòtas e referéncias
Alteracion

Lo terme **alteracion** pòt designar :
* l'alteracion, un tipe de modificacion d'una nòta de musica.
* l'alteracion, un ensemble de mecanismes modificant l'estructura de las ròchas.
Kat Abughazaleh

**Katherine Marie Abughazaleh**  (Dallas, Tèxas, 24 de març de 1999), mai coneguda coma **Kat Abughazaleh** e professionalament coma **Kat Abu**, es una jornalista, influenciaira e comentarista politica americana. Abughazaleh venguèt famosa del temps que trabalgava a Media Matters for America, ont ganhèt de popularitat gràcias a sas criticas contra un dels personatges mai influents e emblematics del canal de tendéncia d'extrèma drecha Fox News, Tucker Carlson.

Los escriches d'Abughazaleh son estats publicats per la revista *Mother Jones* e *The New Republic*.

En març de 2025, anoncièt sa campanha amb lo Partit Democrata per intrar a la Cambra de Representants dels Estats Units al 9en districte congressional de l'estat d'Illinois.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Giorgio Armani

**Giorgio Armani** (prononciacion: ) (Plasença, Emília-Romanha, 11 de julh de 1934 - Milan, 4 de setembre de 2025) foguèt un dessenhaire de mòda italian. Principalment conegut per sos vestits masculins, fondèt son entrepresa en 1974. En 2006, la revista *[[Forbes]]* lo considerava lo creador de mòda mai capitat vengut d'Itàlia que sa fortuna èra estimada alara a 4.100 milions de dolars.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Ben Affleck

**Benjamin Géza Affleck**, mai conegut coma **Ben Affleck** (prononciacion: ) (Berkeley, Califòrnia, 15 d'agost de 1972) es un actor, productor, realizador e scenarista american. Se revelèt en 1997 gràcias al film *Will Hunting*, que foguèt un succès critic e comercial realizat per Gus Van Sant, e que coescriguèt amb son amic Matt Damon. Ganhèron aital l'Oscar del melhor scenari original.

Foguèt maridat a l'actritz Jennifer Garner de 2005 a 2018.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Jennifer Garner

**Jennifer Anne Garner** (Houston, Tèxas, 17 d'abril de 1972) es una actritz e productora de cinèma americana. Venguèt famosa mondialament tre 2001 gràcias a son interpretacion de Sydney Bristow, una agenta secreta de la CIA, dins la sèria *[[Alias]]* e que durèt de 2001 a 2006.  

Foguèt maridada a l'actor Ben Affleck de 2005 a 2018.
## Referéncias


## Ligams extèrns
Hugh Jackman

**Hugh Michael Jackman** (Sydney, 12 d'octobre de 1968) es un actor, cantaire e productor australian. Aprèp divèrses ans passats al teatre e a la television, Jackman venguèt famós internacionalament gràcias a son interpretacion del mutant de Marvel Wolverine tre l'an 2000. Lo personatge es vengut dempuèi un dels supereròis mai apreciats de l'univèrs dels X-Men e la notorietat d'Hugh Jackman es venguda mai importanta encara gràcias als films centrats sus aqueste personatge e mai encara en 2024 en seguida del succès de *Deadpool & Wolverine* amb Ryan Reynolds.
## Referéncias


## Ligams extèrns
Blake Lively

**Blake Ellender Lively** (Tarzana, Los Angeles, 25 d'agost de 1987) es una actritz e modèla americana. Se revelèt en 2005 gràcias a son ròtle dins *The Sisterhood of the Traveling Pants* e a sa seguida en 2008. Es coneguda subretot internacionalament per son interpretacion de la multimilionària Serena Van der Woodsen dins la sèria *Gossip Girl*.

Es maridada amb l'actor Ryan Reynolds.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Florence Pugh

**Florence Pugh** (prononciacion en anglés britanic: ) (Oxford, Anglatèrra, 3 de genièr de 1996) es una actritz anglesa. Debutèt coma actritz professionala dins lo film de mistèri en 2014 *The Falling*. Obtenguèt puèi, tre 2016 una reconeissença internacionala gràcias a son ròtle principal coma femna maridada malaürosa dins lo drama independent *Lady Macbeth*. Son interpretacion li faguèt ganhar lo prèmi BIFA de la melhora actritz. Recebèt tanben d'elògis de la critica per son ròtle principal dins la mini sèria *The Little Drummer Girl* en 2018.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Libre de pòcha

[thumb|right|[Fotografia d'un libre de pòcha.]]

Un **libre de pòcha** es un format d'estampatge de libre que combina una dimension reducha, un pretz moderat e un tiratge relativament important. Apareissut durant lo segle XIX, es l'eiretier dels pichons formats utilizats entre los segles XV e XVIII per amagar d'obratges enebits o susvelhats per las autoritats. Es destinat a un public large e  aguèt un ròtle centrau dins l'aparicion de la literatura de massa.

## Ligams internes

* Libre.
* Literatura.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Isabelle Olivero, *Les Trois Révolutions du livre de poche. Une aventure européenne*, Sorbonne Université Presses, 2022.

## Nòtas e referéncias
Vanessa Kirby

**Vanessa Nuala Kirby** (Wimbledon, Londres, 18 d'abril de 1988) es una actritz anglesa. Ganhèt lo prèmi BAFTA de television coma melhora actritz segondària e foguèt nominada al prèmi Primetime Emmy de melhora actritz segondària en sèria dramatica per son ròtle de la princessa Margarida dins la sèria de drama istoric de Netflix *[[The Crown]]* (2016–2017). Participèt tanben a de nombrosas produccions teatralas, que li valguèron tres prèmis Ian Charleston.

Interpretèt de ròtles segondaris dins *[[About Time]]* en 2013, *Lo destin de Jupitèr* en 2015 e *Everest* en 2015. Se ganhèt una bèla notorietat gràcias a sos ròtles dins los films d'accion *Mission: Impossible – Fallout* en 2018 e *Hobbs & Shaw* l'an seguent e puèi s'emportèt la Copa Vulpi de melhora actritz per son interpretacion dins lo film dramatic *Pieces of a Woman* en 2020. Venguèt mai famosa encara mondialament per son ròtle de la supereroïna Susan Storm dels 4 Fantastics dins lo film *The Fantastic Four: First Steps* en 2025 al costat de Pedro Pascal.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Lynda Carter

**Lynda Jean Carter** (Phoenix, Arizòna, 24 de julh de 1951) es una actritz, cantaira e reina de beutat americana. Venguèt famosa internacionalament per son interpretacion de la supereroïna de DC Comics Wonder Woman dins la sèria de television eponima que foguèt difusada sul canal ABC primièr e puèi sus CBS de 1975 a 1979. Abans d'entamenar una carrièra d'actritz, foguèt coronada Miss World USA en 1972 e acabèt demest las 15 primièras al concors Miss World en 1972.
## Referéncias


## Ligams extèrns
Elisa (cantaira italiana)

**Elisa Toffoli**, coneguda musicalament coma **Elisa** (Trieste, Friol-Venècia Júlia, 19 de decembre de 1977) es una cantautora, compositora e productora musical italiana. Sa musica s'inspira de genres divèrses coma per exemple la pop, lo rock alternatiu o la musica electronica.

Sa votz se caracteritza per son falset, que va fins a de tonalitats fòrça nautas e pel fach d'èsser la principala cantautora italiana a escriure en anglés. Elisa a ganhat sièis prèmis al Festival de Musica de Sanremo en 2001, un Targa Tenco, dos prèmis Lunezia, 13 Italian, Wind & Music Awards, un prèmi al Festivalbar, un Nastro d'Argento, un David di Donatello, e d'autres prèmis, coma un MTV Europe Music Awards.

## Discografia
* *Pipes & Flowers* (1997)
* *Asile's World* (2000)
* *Then Comes the Sun* (2001)
* *Lotus* (2003)
* *Pearl Days* (2004)
* *Heart* (2009)
* *Ivy* (2010)
* *L'anima vola* (2013)
* *On* (2016)
* *Diari aperti* (2018)
* *Ritorno al futuro/Back to the Future* (2022)
## Referéncias


## Ligams extèrns
Colejaire

[thumb|right|Colejaires dins los [Aups vers 1900.]]

Un **colejaire** (var. **carrejaire**, **còlportaire**, **crofetaire**, **marchandon**, **marchandòt**, **pòrta-bala**, **traficant**) es un marchand ambulant que transpòrta sas merças amb eu. Seguís generalament d'itineraris predeterminats en foncion de las sasons, dels territòris e dels eveniments comerciaus. Pòt èsser un professionau implicat tota l'annada dins lo comerci, mas l'activitat es sovent practicaa per d'obriers o de païsans sasoniers en quista d'un complement de revenguts. Los produchs venduts son variats (libres, textiles, remedis, coteus e aisinas, merçariá, estampas, etc.) e son de còps acompanhats de servicis (amolaire, empalhaire, vesença, etc.). Los colejaires son pereu un important vector de propagacion d'informacions entre las regions.

Lo mestier dispareissèc en Euròpa e dins los país desvolopats a partir de la Revolucion Industriala. Pasmens, es totjorn ben viu dins los país paures e pauc desvolopats.

## Ligams internes

* Comerci.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Laurence Fontaine, *Histoire du colportage, XVe – XIXe siècles*, París, Éditions Albin Michel, 1993.

## Nòtas e referéncias
Ryan Reynolds

**Ryan Rodney Reynolds** (Vancouver, Canadà, 23 d'octobre de 1976) es un actor, entrepreneire e realizador canadian e american. Venguèt fams per son interpretacion de l'antieròi Deadpool tre 2016. Gràcias al succès d'aqueles films, subretot lo darrièr *Deadpool & Wolverine* en 2024, venguèt lo segond actor mai pagat del mond en 2020 e 2024. Son trabalh a palejat 6,5 miliards de dolars dins lo mond entièr. Reynolds recebèt tanben mantes prèmis, coma per exemple un Primetime Emmy Award, e de nominacions a dos Prèmis Grammy e tanben un Prèmi Golden Globe. En 2017, la revista *Time* incluguèt Reynolds dins sa lista de las 100 personas mai influentas del mond. 

Es maridat amb l'actritz Blake Lively.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Kinga Skwira

**Kinga Skwira** (Varsòvia, 1996) es una poèta polonesa. Es autora del libre de poesia *Wszystko już było dotykane* (2021) e foguèt nominada al Prèmi Literari del President de Białystok en memòria de Wiesław Kazanecki al melhor debut poetic de l’an (2022). Residís a l'ora d'ara a París.

Foguèt revirada, entre autras, en catalan, mandarin e espanhòu.

## Referéncias
Pedro Pascal

**José Pedro Balmaceda Pascal** (prononciacion en espanhòl: )  (Santiago de Chile, 2 d'abril de 1975) es un actor chilenoamerican. Aprèp aver passat gaireben dos decennis amb de ròtles segondaris al teatre e a la television, Pascal se revelèt en 2014 gràcias a son interpretacion d'Oberyn Martell dins la quatrena sason de la sèria de fantasia d'HBO *Game of Thrones*. Son importància venguèt mai importanta encara amb son ròtle de Javier Peña dins la sèria de crims de  Netflix *Narcos* (2015–2017). Apareguèt puèi dins los films *The Great Wall* en 2016, *Kingsman: The Golden Circle* en 2017, *The Equalizer 2* en 2018 e *Triple Frontier* l'an seguent.
## Referéncias


## Ligams extèrns
Aryna Sabalenka

**Aryna Siarhiejeŭna Sabalenka** (en bielorús: Арына Сяргееўна Сабаленка; Minsk, 5 de mai de 1998) es una jogaira de tennis bielorussa.

Professionala dempuèi 2015, ganhèt 21 títols en simple sul circuit WTA, que comptan l'Open d'Australia 2023 e 2024 e l'US Open 2024 e 2025 e mai sièis títols en doble dònas, que dos d'eles èran en Grand Chelem en duo amb la bèlga Elise Mertens.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Sydney Sweeney

**Sydney Bernice Sweeney** (Spokane, Estat de Washington, 12 de setembre de 1997) es una actritz americana. Es coneguda per sos ròtles d'Emaline Addario dins la sèria de Netflix *Everything Sucks!*, d'Eden Spencer din la sèria de Hulu *The Handmaid's Tale* e mai de Cassie Howard dins *Euphoria*, una sèria d'HBO. Aguèt un ròtle notable dins la comèdia dramatica de 2019 de Quentin Tarantino, *Once Upon a Time in Hollywood*, qu'i interpretèt Snake, un membre de la familha Manson.

Interpretèt puèi de protagonistas principals coma dins lo drama de 2023 *Reality* e la comèdia romantica *Anyone but You*. Mai recentament, en 2024, foguèt Julia Cornwall/Spider-Woman, una de las femnas aranhas del film de supereròis *Madame Web*. Aquel meteis an produsiguèt lo film d'orror *Immaculate*, que ne foguèt tanben lo personatge central.

En agost de 2025, la participacion de Sweeney a una campanha publicitària per la marca de jeans American Eagle generèt una polemica intensa per encausa de l'emplec de l'slogan "Sydney Sweeney has great jeans" que jogava amb lo fach que "jeans" se pronóncia parièr quee "genes" (los gèns). Divèrses corrents politics e movements socials interpretèron aquesta frasa coma la formulacion d'una superioritat de tipe arian (pels rossèls e uèlhs blaus), e alara de supremacisme blanc.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Spokane (Washington)

**Spokane** es una ciutat americana de l'estat de Washington. Situada al nord-oest dels Estats Units a l'estat de Washington, es la vila mai granda e la capitala del comtat de Spokane. Es tanben lo centre metropolitan de la region continentala del nòrd-oèst. La ciutat se tròba a ras del riu Spokane, a 180 km al sud de la frontièra amb Canadà, 32 km de la termièra entre los estats de Washington i Idaho, e 436 quilomètres a l'èst de Seattle.
Ilona Mitrecey

**Ilona Mitrecey**, nascuda lo 1èr de setembre de 1993, es una cantaira francesa. Son CD single *Un monde parfait*, cançon de mainatge (la pichona a solament onze ans quand es publicada) ambe un adobament tècno ven en març de 2005 numèro 1 de las vendas en França. Se vend a 1 520 000 exemplars , çò qu'es non solament la melhora venda de singles de l'annada 2005 e quitament de la decennia 2000-2010 en França, mas tanben a n'aqueste moment lo 12en single mai vendut de tostemps en França.

## Discografia
* 2005 : *Un monde parfait*
* 2006 : *Laissez-nous respirer*

## Cançons mai conegudas
* *Un monde parfait* (2005)
* *C'est les vacances* (2005)
* *Dans ma fusée* (2005)
* *Noël, que du bonheur* (2005)
* *Allo, allo* (2006)
* *Laissez-nous respirer* (2006)
* *Chiquitas* (2007)
Chimène Badi

**Chimène Badi**, nascuda en França còsta París lo 30 d'octobre de 1982 a Melun, en Sèina e Marna, es una cantaira francesa d'origina argeriana per sos parents. A passat la màger partida de son enfança (a partir de l'edat de tres ans) en Occitània, a Vilanuèva d'Òut (Guiana). 

En 2002, **Chimène Badi** vei a la television francesa la benda-anóncia de l'emission musicala *Popstars* e s'inscriu al casting a Bordèu, ont es retenguda. Ganha pas aquel concors televisat, pasmens, lo productor francés Valéry Zeitoun que l'i a remarcada pensa que's pòt lançar dins una carrièra sòlo e li permet alavetz de signar un contracte ambe l'ostal de disques Universal. Aital, en 2003 publica son primièr simple *Entre nous* que ven una capitada enòrma en França, classat numèro un de las vendas.

Fin 2004, repren *Je viens du sud* de Michel Sardou : lo simple publicat en genièr de 2005 s'ajoca lèu numèro dos de las vendas de disques en França.

## Cançons mai conegudas en [[Occitània]]
* *Entre nous* (2003)
* *Je vais te chercher* (2003)
* *Si j'avais su t'aimer* (2003)
* *Le jour d'après* (2004, adaptacion francesa de la cançon del filme american ''The Day After Tomorrow'')
* *Je ne sais pas son nom* (2004)
* *Je viens du sud* (2005, represa de Michel Sardou)
* *Retomber amoureux* (2005)
* *Dis-moi que tu m'aimes* (2005)
* *Tellement beau* (2006)
* *Là-haut* (2018)
Marcel Grossmann

thumb|right|Marcel Grossmann

**Marcel Grossmann** (6 d'aost de 1878, Budapèst - 7 de setembre de 1936, Zuric) es un matematician soís de la prumiera partia del segle XIX. Amic d'Albert Einstein (1878-1955), l'ajudèc a desvolopar e estructurar l'aspecte matematic de la teoria de la relativitat generala. Es ansin cosignatari de plusors publicacions d'Einstein sus lo subjecte.

## Ligams internes

* Relativitat generala.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Mileva Marić

[thumb|right|Mileva Marić en [1896.]]

**Mileva Marić** ò **Mileva Einstein** (19 de decembre de 1875, Titel - 4 d'aost de 1948, Zuric) es una fisiciana d'origina serba. Prumiera femna d'Albert Einstein (1879-1955), es la maire d'Hans Albert Einstein (1903-1974) e d'Eduard Einstein (1910-1965). Assegurèc la màger part de l'educacion dels enfants, en particular après la separacion del pareu en 1914.

## Ligams internes

* Albert Einstein.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Michele Besso

thumb|right|Michele Besso

**Michele Besso** (25 de març o de mai de 1873, Zuric - 15 de març de 1955, Genèva) es un fisician italosoís de la prumiera mitat del segle XX. Amic d'Albert Einstein (1879-1955), participèc a l'elaboracion de las teorias de la relativitat. Ajudèc pereu lo pareu Einstein durant lor separacion e lor divòrci.

## Ligams internes

* Albert Einstein.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
David Fajgenbaum

**David C. Fajgenbaum** (Raleigh, Carolina del Nòrd, 29 de març de 1985) es un cercaire e escrivan scientific american. Actualament professor assistent a l'Escòla de Medecina Perelman de l'Universitat de Pennsilvània, es famós subretot per sas recercas e progrès sus la malautiá de Castleman, domeni que sas contribucions i son estadas pionièras.

## Referéncias


## Ligams extèrns
The Supermen Lovers

**Guillaume Atlan**, dich **The Supermen Lovers**, es un compositor de musica electronica nascut a París (França) lo 9 de febrièr de 1975.

En Occitània, es mai que mai conegut per aver compausat la musica del tròç en anglés *Starlight* ambe l'ajuda de Mani Hoffman (que n'es tanben l'interprèt), un gròs tube de l'annada 2001.
Anutin Charnvirakul

**Anutin Charnvirakul** (n. 1966) es un òme politic tailandés, elegit primièr ministre lo 5 de setembre de 2025.
Chandrapuram Ponnusami Radhakrishnan

**** (n. 1957) es un òme politic indian. L’11 de setembre de 2025 es elegit vice-president de l’Union. Dintra en foncions lo 12.
Mayapan

thumb|right|Piramida de Mayapan.

**Mayapan** es un important site arqueologic maia situat en Yucatan a 40 km al sud-est de Merida e 100 km a l'oest de Chichen Itza. Ocupa una superficia de 4 km² amb  estructuras identificaas a l'interior de sas muralhas. Es un luec toristic, mas atira mens de visitaires que los sites pus impressionants de Chichen Itza o d'Uxmal.

En 1221, los Maias de las regions centralas se revoutèron còntra la dinastia maia-tolteca de Chichen Itza. Après una breva guerra civila, los insurgents venguèron la novela potença dominanta dins l'espaci maia. Puei, menats per la dinastia dels Cocomes, chausissèron Mayapan, una vila fondaa vers 1050, per i installar lor capitala. Lo site foguèc alora l'objecte de trabalhs importants per i bastir una vila forticaa e dotaa d'infrastructuras relativament importantas. A son apogeu, sa populacion totala es estimaa entre  e  abitants. Pasmens, lo teissut urban demorèc mens desvolopat que dins los centres urbans dels periòdes precedents. Per exemple, la piramida centrala es una version reducha del *Castillo* de Chichen Itza. Mayapan mantenguèc son egemonia politica durant a pauc près dos segles, mas dins los ans 1440, una revòuta menaa per los Xius entraïnèc la destruccion e l'abandon de la ciutat. 

## Ligams internes

* Civilizacion maia.
* Cocomes.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Robert J. Sharer, *The Ancient Maya*, Stanford University Press, 2006.

## Nòtas e referéncias
Mérida (Mexic)

**Mérida** (en maia: *Joꞌ*) es la capitala e la vila pus poblada de l'Estat mexican de Yucatan, e es tanben la capitala de la Municipalitat de Mérida. Dins la region de la peninsula de Yucatan, es la capitala sociala, culturala, educativa e financièra.

Segon l'INEGI, sa populacion èra en 2020 de 921 771 abitants coma vila e 1 316 088 abitants dins la metropòla tota, e es aital la 11ena metropòla pus bèla de Mexic.

Ee escaissada « la ciudad blanca » (la vila blanca).

## Geografia
La vila es situada a une trentena de quilomètres de la còsta, al sud del golf de Mexic e al nòrd de la peninsula de Yucatan près de l'epicentre del cratèr de Chicxulub.
Frank Costello

[thumb|right|Frank Costello en [1951.]]

**Frank Costello** (26 de genier de 1891, Lauropoli – 18 de febrier de 1973, Nòva York), naissut **Francesco Castiglia**, es un important mafiós italoestatsunidenc de Nòva York. Foguèc *[[capo di tutti capi]]* de 1946 a 1957.

Amic e associat de figuras importantas de la màfia nòvayorkesa coma Lucky Luciano (1897-1962), Vito Genovese (1897-1967) o Meyer Lansky (1902-1983), participèc a la guerra dels Castellammarese (1931). *[[Consigliere]]* de la Familha Luciano, desvolopèc lo trafec de machinas de jogar monea. Prenguèc la direccion dels afaires de la familha après l'arrestacion de Lucky Luciano en 1936 e venguèc *[[capo di tutti capi]]* en 1946. Partisan del mantenenement de la patz entre las diferentas organizacions criminalas de la vila, favorizèc las discussions entre los chefs del crime organizat e lo desvolopament de la corrupcion al sen de l'administracion. Aqueu periòde es ansin considerat coma l'apogeu de la màfia nòvayorkesa.

En 1957, Costello foguèc nafrat durant un atac organizat per Vito Genovese, desirós de prendre sa plaça. Las, Costello negocièc sa retiraa e laissèc la direccion de son organizacion a Genovese. Pasmens, participèc amb Luciano e Lansky a l'organizacion de l'eschambi d'eroïna que permetèc a las autoritats estatsunidencas d'arrestar Genovese en 1959.

## Liames intèrnes

* *'[[Cosa nostra]]*.
* Màfia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Epidèrma

En anatomia, l’**épidèrma** (etimologicament format en grèc dels mots *epi*, subre e *derma*, pèl) es la sisa superficiala de la pèl que la susfàcia es formada de cellulas mòrtas queratinizadas que descaman. Son espessor es variadissa segon los endreches del còs (1mm d'espessor per las paumas de las mans). Es format d'un teissut epitelial estratificat, queratinizat, pavimentós, escamós e non vascularizat que cobrís lo dèrma (conjonctiva cobrissent l'ipodèrma, teissut prigond de la pèl). Los queratinocits son lo principal tipe cellular representat dins aquel teissut, cellulas extrèmament dinamicas que subisson una proliferacion e una diferenciacion permanentas al tèrme desqualas se transforman en cellulas mòrtas (corneocits), que s'eliminan regularament par descamacion. L’origina embriologica de l’epidèrma es dins l’ectodèrma, fulhèt extèrne de l’embrion.
Sent Biat e Les

**Sent Biat e Les** qu'ei ua comuna navèra gascoa e lengadociana de Comenge, situada en departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus, creada eth 1èr de gèr 2019. Les qu'ei comuna delegada e Sent Biat qu'ei caplòc, shens estar comuna delegada.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Cercar a Sent Biat e a Les.

## Istòria
Era creacion dera comuna navèra que data deth 1er de gèr de 2019. Sonque Les ei comuna delegada .

## Administracion

## Demografia

NB : Sonque Les ei comuna delegada. Era populacion de Sent Biat que's pòt conéisher per sostraccion. Per eras annadas recentas, era tombada qu'ei mèi que mèi era de Sent Biat.

**Evolucion dera populacion de Sent Biat e Les, a perimètre identic, shens dobles comptes**
* 1793 = 1171
* 1851 = 1731
* 1921 = 1031
* 1968 = 909
* 1975 = 721
* 1982 = 618
* 1990 = 619
* 1999 = 431
* 2010 = 455
* 2015 = 426
* 2018 = 382
* 2021 = 384

## Véser tanben
* Comunas dera Hauta Garona

## Ligams extèrnes
## Nòtas
Sébastien Lecornu

**** (nascut, 11 de junh de 1986) es un òme politic francés, nomenat primièr ministre de la Republica Francesa despuèi lo 9 de setembre de 2025.
Fasenda (domeni)

Una **fasenda** (var. gasc. **hasenda**) es un tipe de domeni rural e bastiment agricòla en Occitània.

Lo o la "bracièr•a agricòla" que trabalha una fasenda es apelat•ada un•a *fasendièr•a* (*hasendèr•a* en gascon, autres dialèctes *fasendier•a, fasendeir•a, fasendièira*, etc.).

## Etimologia
Lo tèrme *fasenda* es eiretat del latin medieval *facienda* "domeni agricòla", del latin classic *facienda*, "que deu èsser fach". Es donc aparentat al catalan *feina*, al castelhan *[[hacienda]]*, e al portugués *fazenda*.

En occitan ancian i a doas ortografias: *fasenda* o *fazenda*.

## Toponimes
*Fasenda (fr *Fazende*), mas près Santa Aulalha, Ardecha (07). Anciana atestacion: *Fezinde* al sègle XVIII.

*La Fasenda (fr *La Fazende*), domeni roïnat, près Glenat, Cantal (15). Ancianas atestacions *Affarium del Farancf* en 1323; *Affariumde la Fazenda* en 1357; *Mansus de la Fezenda* en 1395

*La Fasenda (fr *La Fazende*), domeni roïnat, près Sent Santin de Cantalés, Cantal 15. Anciana atestacion: *Mansus de la Fasenda* en 1322.

*La Fasenda (fr *La Fazende*), masatge, vacariá e castèl destruch, près Sant Saurin, Cantal (15). Ancianas atestacions *La Fazenda* en 1357; *La Fazende* en 1665; *La Fagende* en 1748; *La Falzinde*; *La Juzende*.

*Fasenda (fr *Fazende*), domeni près Gigondàs, Vauclusa (84).

## Veire tanben

## Nòtas e referéncias
Alexandre Yersin

thumb|right|Alexandre Yersin (data desconeissua).

**Alexandre Yersin** (22 de setembre de 1863, Aubonne – 28 de febrier de 1943, Nha Trang) es un metge francosoís disciple de Pasteur. Collaborator d'Émile Roux (1853–1933), participèc a las recherchas que menèron a la descuberta de la toxina difterica. Trabalhèc pereu sus la tuberculòsi. Pasmens, pauc interessat per l'ensenhament, decidèc de viatjar en Asia. Charjat per l'Institut Pasteur d'estudiar la causa d'una epidemia de pesta dins lo sud de China, descurbèc lo bacil responsable de la malautiá, ''Yersinia pestis'', en 1894. Puei, fondèc un laboratòri a Nha Trang en Indochina Francesa per fabricar de serom antipestós. Per trobar los fons necessaris a aqueu projecte, desvolopèc la cultura de l'evea e la produccion de quinina dins la region. Venguèc ansin una figura dau desvolopament de l'agricultura moderna en Vietnam.

## Ligams internes

* Indochina Francesa.
* Institut Pasteur.
* Pesta.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Henri Jacotot, *Le docteur Alexandre Yersin : esquisse de ce qu'il fut et de ce qu'il fit*, Société des études indo-chinoises de Saigon, 1944, 46 p.
* **[[francés|(fr)]]** Henri H. Mollaret e Jacqueline Brossollet, *Alexandre Yersin ou le vainqueur de la peste*, Fayard, 1985.

## Nòtas e referéncias
Chance Vought F4U Corsair

[thumb|right|Un F4U britanic en [1943.]]

Lo **Chance Vought F4U Corsair** es un avion de caça estatsunidenc desvolopat durant la Segonda Guèrra Mondiala per servir de caçaires embarcats sus lei pòrta-avions. Intrat en servici en decembre de 1942, foguèt utilizat après la guèrra fins ais ans 1960-1970 per França, Argentina e Onduras. Dotat d'un motor eficaç e d'un armament antiaerian poderós li permetent de rivalizar amb lei caçaires japonés, lo F4U se destrièt mai que mai durant lei missions d'ataca d'objectius terrèstres. Foguèt ansin largament utilizat per aqueu tipe de mission durant la Guèrra de Corèa (1950-1953) e durant la Guèrra d'Indochina.

## Liames intèrnes

* Grumman F6F Hellcat.
* Pòrta-avions.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Enzo Angelucci e Paolo Matricardi, *Les avions, t. 4 : La Seconde Guerre mondiale - U.S.A., Japon, U.R.S.S., etc.*, Elsevier Sequoia, coll. « Multiguide aviation », 1978, pp. 87-89

## Nòtas e referéncias
Organizacion sens tòca de lucre

Una **organizacion sens tòca de lucre** (**OSTL**), o **organizacion non lucrativa** (**ONL**), es una institucion legala que non contribua amb objectiu primari de realizar un benefici economic sinon que promòu principalament una finalitat de natura sociala, collectiva, publica o umanista. 

Aquel tipe d'organismes son generalament financiats gràcias a donacions derivadas de personas fisicas o moralas, entrepresas o organizacions. Nonobstant aiçò, aqueles revenguts economics podon èsser limitats, o quitament, restringits legalament.
Robert Downey Jr.

**Robert John Downey Jr.**, conegut d'unes còp que i a per sas inicialas **RDJ** (4 d'abril de 1965) es un actor american. Actor dels mai influents de son epòca, sos films an generat de beneficis de mai de 14 miliard de dolars dins lo mond entièr. En 2008, Downey foguèt nomenat per la revista *[[Time]]* coma una de las 100 personas mai influentas del mond. Puèi de 2013 a 2015, apareguèt dins la lista dels actors melhor pagats d'Hollywood de la revista *[[Forbes]]*. A recebut una multitud de prèmis, coma un Prèmi Academy, un Prèmi Emmy, tres prèmis Golden Globe, dos prèmis BAFTA, e tres Screen Actors Guild Awards.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Paul Rudd

**Paul Stephen Rudd** (Passaic, Nòva Jersey, 6 d'abril de 1969) es un actor american. Faguèt d'estudis de teatre a l'Universitat de Kansas e a l'Acadèmia Americana d'Arts Dramatics abans de se far revelar coma actor en 1991. Foguèt comprés dins la lista de la revista *[[Forbes]]* de las 100 personas mai famosas en 2019 e puèi en 2021 foguèt nomenat l'"Òme viu mai sexy" per la revista *People*. Recebèt mantes prèmis coma lo Critics' Choice Television Award, e mai de nominacions als Prèmis Golden Globe Award, dos Primetime Emmy Awards, e dos Screen Actors Guild Awards.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Ridsa

**Maxence Boitez**, dich **Ridsa**, nascut lo 16 d'octòbre de 1990 a Orleans (França), es un rapaire e cantaire francés d'origina espanhòla : aital, canta a l'encòp en francés e en espanhòu. Entremièi sas cançons mai conegudas en Occitània, se pòt citar per exemple (en francés) *Là c'est die* fin 2015, o (en espanhòu) *Me enamore* pendent l'estiu de 2025.

**Ridsa** jogava al fotbòl quand èra joen, puèi en 2010 comencèt de far de musica. Aital, trabalhèt ambe lo cantaire francés Willy William (un ancian membre del Collectif Métissé) e lo trucaire canadian Ryan Stevenson : t'enregistrèron amassa las cancons *Je n'ai pas eu le temps* e *Es tu fiesta* qu'aguèron còp-sec de resson. 

En 2014, **Ridsa** publica son primièr album, *Mes histoires*.
Zohran Mamdani

**Zohran Kwame Mamdani** (prononciacion: ) (Kampala, Oganda, 18 d'octobre de 1991) es un politician american.

Membre del Partit democrata e afiliat als Socialistas democratas d'America, es membre de l'Assemblada de l'Estat de Nòva York pel 36en districte dempuèi 2021.

En octobre de 2024, anoncièt que se presentava coma candidat a las eleccions municipalas de 2025 de la vila de Nòva York. S'emportèt l'investidura democrata lo 24 de junh de 2025 contra Andrew Cuomo e d'autres candidats.

Sa maire es la cineasta indoamericana Mira Nair.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Carles Gròs

**Carles Gròs**, escaissat **lo felibre dau Clapàs**  (en francés: *Charles Gros*; Montpelhièr, 6 d'abril de 1841 - Montpelhièr, 27 d'octobre de 1911), foguèt un escrivan e activista occitan. A mai d'èsser liquorista, Gròs foguèt un autor prolific de tèxtes, poesias e cançons e se revelèt un animador primadièr de l'occitanisme dins lo caire del Clapàs.
Vice-president del Felibritge Latin e collaborador de *[[La Campana de Magalona]]*, escriguèt tanben qualques còps jol pseudonim de Sorg. Trabalhèt sovent amb l'artista Edoard Marçal qu'èran fòrça amics.

Sa primièra òbra foguèt l'"Inondacion de Tolosa" en 1875 e aquel meteis an faguèt una autra composicion a prepaus d'un aigat causat per Erau (L'"Inondacion de l'Erau").
## Referéncias


## Ligams extèrns
Jerome Powell

**Jerome Hayden Powell**, tanben conegut coma **Jay Powell** (Washington, D.C., 4 de febrièr de 1953) es un avocat e banquièr d'investiments american. Es actualament, e dempuèi 2018, lo 16en president de la Resèrva Federala dempuèi 2018.
## Referéncias


## Ligams extèrns
Peñarroya de Tastavins/Penya-roja de Tastavins

**Peñarroya de Tastavins/Penya-roja de Tastavins** (en espanhòl: *Peñarroya de Tastavins*; cooficialament en catalan: *Penya-roja de Tastavins*) es una comuna de la Franja de Ponent, en Aragon.

## Referéncias
Jenna Ortega

**Jenna Marie Ortega** (Palm Desert, Califòrnia, 27 de setembre de 2002) es una actritz americana. Sa carrièra artistica foguèt entamenada tre son enfància. Trobèt fama gràcias a son ròtle de Young Jane dins la sèria de comèdia e drama de The CW Television Network: *Jane the Virgin* entre 2014 e 2019. 

Sa celebritat cresquèt puèi a partir de son interpretacion d'Harley Diaz dins la sèria del Disney Channel *Stuck in the Middle* tre 2016, çò que li valguèt l'Imagen Award per melhor actor jove de television en 2018. Foguèt tanben la votz de la princessa Isabel dins la sèria d'animacion del Disney Channel *Elena d'Avalor* de 2016 a 2020.

En 2019 interpretèt Ellie Alves durant la segonda sason de la sèria thriller de Netflix *You* e mai tard foguèt protagonista principala del film familiar realizat tanben amb Netflix *Yes Day* en 2021. Recebèt mantes elògis de la critica per son ròtle dins lo drama adolescent *The Fallout* (2021) e joguèt un ròtle important dins los films *X* e *Scream* de 2022, e s'impausèt coma una de las reinas dels crits (en anglés: *scream queen*). En aquel meteis an, Ortega interpretèt lo ròtle principal de Dimècres Addams dins la sèria fantastica de Netflix *Wednesday*.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Ernst Mach

[thumb|right|Ernst Mach en [1900.]]

**Ernst Mach** (18 de febrier de 1838, Brünn - 19 de febrier de 1916, Vaterstetten) es un fisician austroongrés. Figura reconeissua de la fisica e de l'epistemologia de la fin del segle XIX, estudièc lo comportament d'un fluïde traversat per un objecte se desplaçant a una velocitat superiora a la velocitat del son dins aqueu mitan. Aquò es a l'origina del nombre de Mach qu'es totjorn utilizat per mesurar la velocitat dels objectes supersonics dins l'atmosfera. En mecanica, critiquèc plusors principis de la mecanica newtoniana. Aguèc ansin una influéncia importanta sus los prumiers trabalhs d'Albert Einstein pertochant la relativitat especiala.

## Ligams internes

* Nombre de Mach.
* Son.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** X. Verley, *Mach, un physicien philosophe*, Presses universitaires de France, 1998.

## Nòtas e referéncias
Joan Fornèl

**Joan Fornèl** (1865, Montpelhièr-1941, Montpelhièr) escaissat *Joan de l'Oliva*, foguèt  un jornalista montpelhierenc. Majorau dau Felibritge en 1912, èra embé Francés Deseuse e d'autres, un daus cofondators de la famosa revista felibrenca *[[La Campana de Magalouna]]*. Foguèt  president de l'Escòla dau Paratge en 1910 e creador dau musèu fogau dau Paratge en 1932.
## Òbras
**Avec ceux d'Argelliers* (Montpellier, Éditions languedociennes)
**Lou Parage de Mountpeliè* (1910)
**Lou Mount dau Lum* (1914)
## Font
* Site de Joan Frederic Brun: MONTPELHIÈR L'OCCITANA
Jimmy Kimmel

**James Christian Kimmel**, mai conegut coma **Jimmy Kimmel** (Nòva York, 13 de novembre de 1967) es un presentador de television e comedian american. Es conegut subretot coma òste e productor executiu del programa lo *Jimmy Kimmel Live!*. Kimmel es tanben estat lo presentador dels Primetime Emmy Awards tres vegadas, en 2012, 2016 e 2020 e a mai presentèt los Prèmis Academy quatre còps, en 2017, 2018, 2023 e en 2024.

Son programa foguèt suspendut lo 17 de setembre de 2025 a partir d'una pression del govèrn de Donald Trump aprèp de comentaris qualificats d'ofensius a prepaus de l'assassinat del propagandista d'extrèma drecha Charlie Kirk.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Charlie Kirk

**Charles James Kirk** (Arlington Heights, Illinois, 14 d'octubre de 1993 – Orem, Utah, 10 de setembre de 2025) foguèt un propagandista, entrepreneire e personalitat mediatica d'extrèma drecha american. Cofondèt l'organizacion ultraconservadora Turning Point USA (TPUSA) en 2012 e n'èra son director executiu. Èra lo presentador de The Charlie Kirk Show, un programa de ràdio. Recentament, venguèt una de las personalitats mai influentas del movement MAGA de Donald Trump al sen del Partit Republican. Per encausa de sas posicions extremistas envèrs las minoritats etnicas o sexualas e mai las femnas, foguèt victima d'un assassinat lo 10 de setembre de 2025 a l'Universitat d'Utah. 

## Referéncias


## Ligams extèrns
Carbònia

**Carbònia** (*Carbonia* en italian) es una ciutat e comuna de Sardenha. Administrativament, es una de las doas capitalas de la província de Meureddìa e Igresiènti dins la region autonòma de Sardenha de l’estat italian.

## Istòria
La comuna de Carbònia es creada en 1938 pel regim fascista italian, dins la província de Castèl a partir de bocins de las comunas d'Igrèsias e Gonnesa, e la totalitat de Serbariu. De 1940 a 1945 li son annexadas las comunas de Portescusi e Gonnesa. En 1974, son còdi estatistic es cambiat en *092*'012***. En 2006, ven capitala de la nòva província de Carbònia e Igrèsias. Reçaup lo còde estatistic ''107'''003***. En 2016, es integrada a la província de Sardenha del Sud amb lo còde ISTAT *111*'009***. Finalament en 2025 ven capitala de la província de Meureddìa e Igresiènti, amb lo còde estatistic ''119'''003***.

## Referéncias
Laura Mancinelli

**Laura Mancinelli** (Udine, Friol-Venècia Júlia, 18 de decembre de 1933 – Turin, 7 de julhet de 2016) foguèt una escriptora, germanista, medievalista i traductora italian. Èra professora de filologia germanica a l'Universitat de Turin e establiguèt la primièra catedra d'istòria de la lenga alemanda a l'Universitat Ca' Foscari de Venècia. 

## Òbras
### Narrativa
**[[I dodici abati di Challant]]* (1981)
**[[Il fantasma di Mozart]]* (1986)
**[[Il miracolo di santa Odilia]]* (1989)
**[[Amadé]]* (1990)
**[[Gli occhi dell'imperatore]]* (2004)
**[[A passo di gambero]]* (2006)
Arrondiment de Sant Flor

L’**arrondiment de Sant Flor** es una division administrativa e una anciana division electorala francesa, situada en Auvèrnhe, administrativament dins lo departament de Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups.

## Composicion
### Davant 2015
L'arrondiment compreniá 9 cantons :
* Canton d'Alancha : 11 comunas.
* Canton de Chaldas Aigas : 12 comunas
* Canton de Condat : 9 comunas.
* Canton de Maciac : 12 comunas
* Canton de Murat : 15 comunas
* Canton de Pèirafòrt : 11 comunas
* Canton de Ruenas de Marjarida : 13 comunas
* Canton de Sant Flor Nòrd : 14 comunas + fraccion de Sant Flor
* Canton de Sant Flor Sud : 11 comunas + fraccion de Sant Flor

### Dempueis la refòrma cantonala aplicada en 2015
Lo nombre de comunas es de 109 en 2015, 106 en 2016, 98 en 2017 e 102 en 2025. 
* Canton de Murat : 26 comunas
* Canton de Nòvaglèisa de Trueire : 27 comunas
* Canton de Riòm de las Montanhas : 9 comunas, las autras 14 son de l'arrondiment de Mauriac
* Canton de Sant Flor-1 : 23 comunas + fraccion de Sant Flor
* Canton de Sant Flor-2 : 16 comunas + fraccion de Sant Flor

## Nòtas
Les Escrocs

**Les Escrocs** (Los Arpians) es un grop francés basat en region parisenca de cançon umoristica. Fondat en 1993, lo grop ès compausat de tres musicians, Éric Toulis, Hervé Coury e Didier Morel. Aquel grop a agut de resson en 1994 ambe lor primièr simple, *Assedic*, una cançon politicament incorrècta.
Tim Burton

**Timothy William Burton**, mai conegut coma **Tim Burton** (Burbank, Califòrnia, 25 d'agost de 1958) es un realizador, scenarista e productor de cinèma american.
Sos films, sovent d'univèrs fosc e surrealista, trason generalament son inspiracion de las òbras de l'escrivan american Edgar Allan Poe. Utiliza sovent los meteisses actors emblematics dins sas produccions coma per exemple l'actor Johnny Depp o l'actritz anglesa Helena Bonham Carter que foguèt son esposa. Se revelèt mondialament tre 1988 gràcias a divèrses films coma *[[Beetlejuice]]* (en 1988), *Batman* (en 1989) e *Edward Scissorhands* l'an seguent.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Congrès Solvay

[thumb|right|Fotografia dels invitats al prumier congrès en [1911.]]

Los **congrès Solvay** son de conferéncias scientificas en fisica e en chimia que son organizaas segon un cicle de tres ans dempuei 1911. Creats gràcias au mecenat del chimista e industriau Ernest Solvay (1838-1922), aquelas conferéncias aguèron un ròtle important dins lo desvolopament de la mecanica quantica durant la prumiera mitat del segle XX.

## Ligams internes

* Solvay (Ernest).

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Helena Bonham Carter

**Helena Bonham Carter** (Islington, Londres, 26 de mai de 1966) es una actritz anglesa. Es coneguda per sos  ròtles dins mantes films independents e divèrses succèsses. Foguèt nominada a l'Oscar de la melhora actritz per son interpretacion de Kate Croy dins *The Wings of the Dove* en 1997 e puèi a l'Oscar de la melhora actritz segondària per son ròtle d'Elizabeth Bowles-Lyon dins *The King's Speech* en 2010. Aquesta interpretacion li faguèt ganhar lo BAFTA de la melhora actritz segondària. S'emportèt tanben l'Emmy Internacional de la melhora actritz e foguèt nominada al BAFTA de television de melhora actritz quand interpretèt l'autora Enid Blyton dins lo telefilm de la BBC4 Enid en 2009.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Bella Hadid

**Isabella Khair Hadid**, mai coneguda coma **Bella Hadid** (Los Angeles, 9 d'octobre de 1996) es una modèla americana. Filha d'una modèla, Yolanda Hadid, maridada a un entrepreneire d'origina palestiniana, Bella venguèt "Modèla de l'An" en 2016. Es la sòrre de Gigi Hadid e Anwar Hadid, modèls eles tanben.
## Referéncias


## Ligams extèrns
Leó Szilárd

[thumb|right|Leó Szilárd vers [1960.]]

**Leó Szilárd** (11 de febrier de 1898, Budapèst - 30 de mai de 1964, La Jolla) es un fisician ongroestatsunidenc del segle XX. Actor important dau projecte Manhattan e collaborator d'Enrico Fermi (1901-1954), estudièc la reaccion entre los rais γ e lo berilli, un important metòde de produccion de neutrons. S'opausèc a una utilizacion directa de l'arma nucleara còntra Japon car preferissiá ofrir al govern nipor una ocasion de capitular après una demostracion del poder destructor de la bomba atomica. Après los bombardaments nuclears d'Hiroshima e de Nagasaki, venguèc una figura de l'usatge pacific de l'energia atomica. Per aquò, reçaupèc lo Premi Nobel de la Patz en 1962.

## Ligams internes

* Arma nucleara.
* Pacificisme.
* Projecte Manhattan.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Richard Rhodes, *The Making of the Atomic Bomb*, Nòva York, Simon and Schuster, 1986.

## Nòtas e referéncias