open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marèa

thumb|Figura esquematica de las marèas vivas
thumb|Figura esquematica de las marèas mòrtas

La **marèa** (del latin: *mar*) designa lo fenomèn de modificacion de la nautor de las mars e oceans causada per l'interferéncia de la luna e del solelh sul camp gravitacional de la Tèrra.

Quand aquel nivèl es maximal se ditz "marèa nauta" o "plena", e quand es minimal se ditz "marèa bassa" .

Doas marèas nautas successivas son desseparadas per un periòde de temps de dotze oras e mièja, de manièra qu'entre una plena mar e una bassa mar passan sièis oras e quart.
Dins las mars tancadas o pichonas (com la Mediterranèa) las marèas son gaireben imperceptiblas, mas dins los oceans o mars dobèrtas, i pòt aver de diferéncias de qualques mètres entre la bassa mar e la plena mar.

L'influéncia gravitacionala solara pòt aumentar o demesir l'intensitat de les marèas. Pòt provocar de "marèas vivas" si lo solelh e la luna son alinhats (dos còps almens, en luna nòva e en luna plena), e "marèas mòrtas" (quand la luna es en quart creissent e en darrièr quarton).

La pression atmosferica tanben influís, fins a 15&nbsp;cm. Aquelas marèas se sonan "marèas meteorologicas".
Juan Carlos Wasmosy

**Juan Carlos María Wasmosy Monti**, engenhaire, entrepreneire e òme politic n. 1938, foguèt president de Paraguai entre 1993 e 1998.
Juho Sunila

**Johan (Juho) Emil Sunila** (1875-1936) foguèt un politician finés, primièr ministre de sa país en doas ocasions: 1927-1928 e 1931-1932.
Ban Ki-moon

thumb|right|200px|Ban Ki-moon en 2007
**Ban Ki-moon** (en corean (hangeul): 반기문, n. 13 de junh de 1944) es un diplomata sud-corean, ueiten e actual Secretari General de las Nacions Unidas, dempuèi lo 1èr de genièr de 2007 que i succediguèt a Kofi Annan.

## Biografia
Nasquèt lo 13 de junh de 1944 a Eumseong en Corèa del Sud. Foguèt diplomat en relacions internacionalas a l'Universitat Nacionala de Seol en 1970 e obtenguèt un master d'administracion publica a l'escòla governamentala John F. Kennedy a l'Universitat de Harvard en 1985.
Lista dels primièrs ministres de Jamaica

220px|thumb|right|Blason de Jamaica.
Lo **[[primièr ministre]] de [[Jamaica]]** exercís la foncion de cap de govèrn del país. Es formalament nomenat indicat per lo governador general de Jamaica, representant de la reina Elisabeta II.

Aquesta es la lista dels Caps Ministres (entre 1953 e 1962) e los Primièrs Ministres (dempuèi l'independéncia, en 1962).

;Caps Ministres

### Primièrs ministres
Andrés Rodríguez Pedotti

**Andrés Rodríguez Pedotti** (1923-1997) militar e òme politic, foguèt president de Paraguai entre 1989 e 1993.
David Howard Thompson

**David John Howard Thompson** (1961-2010) es avocat e òme politic de Barbados. Foguèt primièr ministre de 2008 a sa mòrt en 2010.

## Referéncias
Chastilhon de Diés

**Chastilhon de Diés** (*Châtillon-en-Diois* en francés) es una comuna occitana de Daufinat situaa dins lo departament de Droma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.

## Geografia

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Toponimia

### Atestacions istoricas
Las atestacions istoricas donaas per Brun-Durand son *Castrum Castillione* (1321), *Territorium Castillionis* (1321), *Chastillon en Dyois* (1538), *Chastillon* (1644), *Cura Castilonis* (1576), *Capella Sancti Nicolai Castillionis* (1509), *Ecclesia Castilionis* (1516).

### Atestacions occitanas

### Etimologia

### Realizacion fonetica e toponim occitan

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luecs e monuments

## Personalitats liaas embe la comuna
* Pèire Devoluy

## Veire tanben
* Comunas de Droma

## Liames externes

## Nòtas
Charles Rabemananjara

**Charles Rabemananjara**, militar n. 1947, foguèt lo primièr ministre de Madagascar entre 2007 e 2009.
Folco de Baroncelli-Javon

Lo marqués en **Folco de Baroncelli-Javon** (*Folco/Folcò de Baroncelli/Barouncèlli* en nòrma mistralenca; Ais de Provença, lo 1 de novembre de 1869 – Avinhon lo 15 de decembre de 1943) fuguèt un aristocrata occitan, un escrivan e poèta felibrenc provençau, èra tanben manadièr e gardian.

Poèta de consciéncia politica fòrta, fuguèt un grand defensaire dau pòble e dei tradicions camarguencas
Pròche de Frederic Mistral e de Josèp Romanilha, fondèt amb elei  lo jornau dau Felibritge: *[[L'Aiòli]]*.

## Biografia
Apertenent dau costat de son paire a una vielha familha florentina installada en Provença tre lo sègle XV, naissèt a Ais de Provença, mai fuguèt batejat a Avinhon ont sa familha possediá lo Palais dau Rore. Sei grand mairaus èran d'aristocratas nimesencs qu'encara parlavan provençau malgrat la substitucion de la lenga per lo francés dins las classas aristocraticas a aquesta epòca. Partejèt son enfància e sa joinessa entre Arle , Nimes e Bolhargues. Comencèt d'escriure en occitan a l'atge de 18 ans e durant sei estudis a Nimes, encontrèt Frederic Mistral que li confisèt la direccion de *[[L'Aiòli]]*, lo jornau dau Felibritge. A Bolhargues, en pichòta Camarga, au Castèu de Bèla Còsta, au contacte dei cavaus e dei buòus, s'enamorèt de la vida deliura mai dura de gardian, e aquistèt la "fe dei buòus". Tanlèu desliurat de la tutèla familhala, venguèt manadièr e s'installèt au mas de l'Amarèu, près dei Santei Marias de la Mar.
Ailà fondarà la Manada santenca  e esposarà la filha d'un proprietari de Castèunòu de Papa que li donarà tres filhas.

## Veire tanben
### Articles connèxes
*Crotz de Camarga
*Nacion Gardiana
### Liames extèrnes
* Bovina, a la seguida del Marques - Occitanica eAnem / CIRDOC 
* Biografia de Folco de Baroncelli-Javon, i, ''Mémoires de Pays''
* Nacion gardiana < Nacioun gardiano>
Lo Pònt de Montverd

**Lo Pònt de Montverd** (oficialament en francés *Le Pont-de-Montvert*) es una anciana comuna occitana de Gavaudan, en Occitània, situada administrativament dins lo departament de Losera e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. Lo 1èr de genièr de 2016,  venguèt una comuna delegada dins la comuna novèla de Pònt de Montverd - Sud Mont Losera.

## Geografia
Situat dins lo sud del departament de Losera sul penjal meridional del mont Losera, Lo Pònt de Montverd es traversat per Tarn, qu'a sa font sus las nautors de la comuna, prèp del masatge de l'Espital. Al sud del vilatge comença la montanha de Bogès.

Fichièr:12 Pont de Montvert.JPG|Lo Pònt de Montverd.
Fichièr:13 Pont de Montvert.JPG|Sauvatèrra del Pònt de Montverd.
Fichièr:14 Pont de Montvert.JPG|Lo Pònt de Montverd.
Fichièr:Montvert,le pont.JPG|Sul pònt.
Fichièr:18 Pont de Montvert.JPG|Lo temple.
Fichièr:Maison au pont de Montvert.JPG|Ostal del vilatge.


## Istòria
Al sègle XVII lo Pònt foguèt un luòc emblematic pels uganauds; un incident dins lo vilatge, l'assassinat lo 24 de junh de 1702 de l'abat de Chaila, marquèt la debuta de la Guèrra dels Camisards. 

Robert Louis Stevenson passèt al Pònt de Montverd pendent son escorreguda contada dins son libre "Viatge amb un ase per las Cevenas" (*Travels with a Donkey in the Cévennes*) en 1879.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Vejatz tanben
* Siti del conselh general de Losera 

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Pèire Andrieu de Sufren

**Pèire Andrieu de Sufren** (Sant Canat, Provença, lo 17 de julhet de 1729 - Ais de Provença, lo 8 de decembre de 1788) foguèt un Viceamirau provençau au servici dau Reiaume de França.

## Biografia
Pèire Andrieu de Sufren venguèt dins lo castèu pairau de Sant Canat dins un dei màgers ostaus nòbles de Provença (d'origina italiana e anoblida per lo rei Francés I de França. Capdet dins una seguida de 14 fraires e sòrres, foguèt admés en çò de l'Òrdre de Malta a 8 ans. Faguèt leis estudis en çò dei jesuitas a Tolon.

A 14 ans, dintrèt dins lo còrs d'armada dei gardas de marina e en 1744 participèt victoriosament a la batalha dau cap Sicié contra la marina anglesa.

Pendent sa carriera combatiá notadament durant la Guèrra de Sèt Ans e la Guèrra d'Independéncia deis Estats Units.
Corsari

Un **corsari** èra un marin de l'equipatge d'una nau civila armada, autorizada per una Patenta de corsa o letra de marca a atacar en temps de guèrra, tot vaissèl batant pavalhon d'estats enemics, e particularament son negòci mercant, en daissar a la flòta de guèrra l'ataca dels objectius militars.

Los corsaris, son pas de confondre amb los piratas pr'amor qu'exercisson son activitat segon las leis de la guèrra, sonque en temps de guèrra e amb l'autorizacion de son govèrn. Capturats, an drech a l'estatut de presonièr de guèrra. Aquesta forma de de guèrra navala èra apelada "guèrra de corsa".
Poul Holmskov Schlüter

**Poul Holmskov Schlüter** (Tønder, 3 d'abril de 1929) es un avocat e politician conservador danés. Foguèt primièr ministre de Danemarc entre 1982 e 1993.
Varna (Bulgaria)

**Varna** (En bulgar Варна, AFI: /ˈvar.nə/) es una vila situada en Bulgaria al ras de la mar Negra. Es la tresena vila del país de per sa populacion amb   estatjants en 2008.
 
## Referéncias
Lista dels primièrs ministres de Danemarc

thumb|right|120px|Blason de Danemarc.
Lo **[[primièr ministre]] de [[Danemarc]]** (en danés, *statsminister*) es lo cap de govèrn del país. Es lo lider d'una coalicion politica nel parlament (*Folketing*). Es nomenat per la reina.

Vaquí la lista dels primièrs ministres de Danemarc dempuèi 1848.

## Ministres d'estat (''Statsminister'', 1918 fins a uèi)

## Nòtas

## Vejatz tanben
* Lista dels monarcas de Danemarc
Sant Canat

**Sant Canat** (*Saint-Cannat* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

Es la comuna de naissença de Pèire Andrieu de Sufren.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben

## Liames extèrnes

## Nòtas
Yehude Simon

**Yehude Simon Munaro**, doctor veterinari, sociològ e òme politic n. 1947, es l'actual primièr ministre de Peró.
Neuilly sur Seine

**Neuilly sur Seine** (Neuilly de Sèina, fr. *Neuilly-sur-Seine*) es una comuna francesa situada dins lo departament dels Nauts de Sèina e la region d'Illa de França.

### Ligams extèrnes

* Sit oficial.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
### Bibliografia
### Articles connèxes
### Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Guilhèm X de Peitieus

**Guilhèm lo Tolosenc** o *lo Paladin*, nascut en 1099 es lo darrièr dels comtes de Peitieus de la dinastia dels Ramnulfids.

Regnèt de 1126 a 1137 jol nom de Guilhèm VIII, comte de Peitieus e duc d’Aquitània jol nom de Guilhèm X. Èra lo filh de Guilhèm lo Trobador, al qual succediguèt, e de Felip, filha del comte de Tolosa Guilhèm IV.

S’aliguèt contra Normandia amb lo comte d’Anjau Jaufré lo Bèl. Tranquil sus sa frontièra nòrd, deu per contra longtemps guerrejar al sud per contranher son vassal d’Aunis, Isembèrt de Châtelaillon.

Mal inspirat, sostenguèt amb lo legat Girard d’Engoleime l’antipapa Anaclèt II, pendent cinc ans, a partir de 1130 e fins a una entrevista amb sant Bernat de Clairvaux al castèl de Parthenay. 

Moriguèt lo 9 d'abril (jorn del Divendres sant 1137) al cors d’un pelegrinatge a Sant Jacme de Compostèla, preguèt dins sas darrièras volontats lo rei de França Loís VI *lo Gròs* de plan voler consentir a maridar son filh Loís a sa filha ainada, Alienòr d'Aquitània.

Venguèt, a la fin de l'Edat Mejana, un personatge de legenda, en partida confondut amb Guilhèm de Gellona e sant Guilhèm de Malevala, a l’origina de l’òrdre dels Guilhemits.

## Descendéncia
* Alienòr d'Aquitània (1122 o 1124-1204)
* Petronilha d’Aquitània (1125-1153)
* Guilhèm Aigret (1126-1130)

## Vejatz tanben

Ostal de Peitau ~ Lista dels comtes de Peitieus ~ Peitau

## Ligams extèrnes
Süleyman Demirel

**Sami Süleyman Gündoğdu Demirel** (İslamköy, 1 de novembre 1924) es un engenhaire, professor d'engenhariá e politician turc. Foguèt president de Turquia entre 1993 e 2000. Tanben foguèt 5 còps primièr ministre del país.
Lista dels presidents de Turquia

thumb|right|150px|Bandièra del president de Turquia.
Segon la Constitucion de Turquia lo president del país es elegit per la Granda Assemblada Nacionala Turca per un periòde de 7 ans.

Vaquí la lista dels presidents del país, dempuèi l'instauracion de la republica, en 1923.

## Presidents en exercici
* Cemal Gürsel (27 de mai de 1960 - 10 d'octobre de 1961) Governèt amb lo títol de "cap d'Estat" dempuèi lo còp d'Estat de mai de 1960.
* Tekin Arıburun (29 de març de 1973 - 6 d'abril de 1973) Lider del parlament. Foguèt lo president interin abans l'eleccion de Fahri Korutürk.
* İhsan Sabri Çağlayangil (6 d'abril de 1980 - 12 de setembre de 1980) Lider del parlament. Foguèt lo president interin en l'abséncia d'un nom de consens de la majoritat.
* Kenan Evren (12 de setembre de 1980 - 9 de novembre de 1982) Governèt amb lo títol de "cap d'Estat" dempuèi lo còp d'Estat de setembre de 1980.
* Hüsamettin Cindoruk (17 d'abril de 1993 - 16 de mai de 1993) Lider del parlament. Foguèt lo president interin après la mòrt de Turgut Özal.

## Vejatz tanben
* Primièrs ministres de Turquia

## Referéncias

* Past presidents, Presidéncia de la Republica de Turquia.
Cemal Gürsel

**Cemal Gürsel** (1895-1966) militar (general) foguèt lo 4en president de Turquia. Governèt entre 1960 e 1966.
Rai atomic

Lo **rai atomic** es la mitat de la distància que separa los nuclèus de dos atòms contigús dins un solid o dins una molecula.

Aquesta longor, mesurada amb l'ajuda d'un difractomètre de rais X, permet de determinar d'un biais aproximatiu la talha d'un atòm, quitament se los nívols d'electrons dels dos atòms se mesclan.

Quand se compara d'atòms isovalents, se los electrons se situan totes sul meteis jaç çò de cada atòm, l'atòm qu'a lo mai de protons (doncas lo pus pesuc) serà lo mai pichon perque l'atraccion es mai granda.

Quand se compara d'atòms isoelectronics, la meteissa logica s'aplica, l'atòm qu'a lo mai de protons aurà lo mai pichon rai atomic perque lo nuclèu exercirà una atraccion màger suls electrons.

Quand se compara d'atòms isoprotonics, cal agachar lo nombre d'electrons. Mens i a d'electrons dins l'atòm, mai la fòrça d'atraccion del nuclèu exercida sus cadun serà granda e mai lo rai atomic serà pichon.

Dins un tablèu periodic, mai se va cap a drecha sus un meteis periòde, mai lo rai atomic es pichon.

Mai se va cap aval sus una meteissa colomna, mai lo rai atomic es grand.
Adèla de Savòia

**Adèla de Savòia**, Alix o Adelaïda de Mauriana (vèrs 1100- 18 de novembre de 1154, a Montmartre), reina de França, es la filha del comte Umbèrt II de Savòia e de Gisèla de Borgonha, aquesta darrièra èra la filha del comte Guilhèm Ièr de Borgonha e la sòrre del papa Calixte II.

## Biografia
Esposèt en primièras nòças, lo 3 d'agost de 1115 o en març d'aquesta meteissa annada segon las fonts, en la glèisa de Nòstra Dòna de París, lo rei Loís VI lo Gròs, del passat movementat, mas qu'a 35 ans aspira a una vida calma.

Amb Adèla de Savòia, una branca dels Bosonids se fonda dins los Capecians, es una femna reputada *laja* mas atentiva e piosa. Aguèt sèt filhs e doas filhas :
# Felip (1116-1131), de pas confondre amb son fraire del meteis nom, mòrt d'una casuda de caval.
# Loís VII lo Jove (1120-1180), rei de França.
# Enric (1121-1175), sens aligança ni posteritat, evesque de Beauvais (1149-1161) puèi arquevesque-duc de Rems (1161-1175)
# Uc (v. 1123, mòrt jove)
# Robèrt Ièr de Dreux (v. 1123-1188), dich *Robèrt lo Grand*, comte de Dreux (1137-1184), comte de Perche
# Pèire Ièr de Courtenay (v. 1125-v. 1182), maridat vèrs 1152 amb Elisabeta de Courtenay (v. 1135-1206), dama de Courtenay
# Constança de França (v. 1124-1180), esposèt (1) en 1140 Eustaqui IV (1127-1153), dich *Eustaqui de Bles*, comte de Bolonha - sens posteritat coneguda&nbsp; esposèt (2) en 1154 Raimon V (1134-1194), comte de Tolosa
# Felip (v. 1132/1133-1161)
# una filha mòrta jove, inumada a Sant Victor de París

Robèrt Ièr de Dreux e Pèire Ièr de Courtenay, son las socas de doas importantas linhadas.

Aprèp la mòrt del rei en 1137, faguèt un segond maridatge amb lo conestable Matieu Ièr de Montmorency, n'aguèt una filha.

En 1153, obtenguèt de son marit de se retirar en l'abadiá de Montmartre qu'aviá fondada amb son filh lo rei Loís VII, e i moriguèt lo 18 de novembre de 1154. Son tombèl es en la glèisa de Sant Pèire de Montmartre.

## Vejatz tanben
* Ostal de Savòia

## Nòtas e referéncias
Roberto Regazzi

**Roberto Regazzi** qu' ei un famós laütièr italian vadut a Bolonha (Emília-Romanha) lo 20 d'agost de 1956.

Comencè a apréne lo son mestièr dens lo talhèr de Otello Bignami e de Ansaldo Poggi.

Qu' a fabricat instruments de musicians deus miélhers com ac son los violonistas Anne-Sophie Mutter, Uto Ughi e Boris Belkin.
Tage

**Tage** (*El Tajo* en espanhòl, *Tejo* en portugués) es lo flum mai long d'Espanha, d'una longor de 1008&nbsp;km. 
Nais dins la Sèrra d'Albarracin e s'escor dau nòrd-èst au sud-oest per se voidar dins l'ocean Atlantic a Lisbona (Portugal) traucant las ciutats d'Aranjuez, Toledo e Talavera de la Reina, en Espanha; e Abrantes, Santarém e Lisbona, en Portugal.

Los autres grands flums d'Espanha son: Douro, Èbre, Guadalquivir, Guadiana, Júcar e Segura.

## Veire tanben
*Naut Tage, region poblada per de colons occitans a l'Edat Mejana.
*Occitejano, parlar portugués amb d'influéncias d'occitan, parlat al Naut Tage.
Chandrika Kumaratunga

**Chandrika Bandaranaike Kumaratunga**, femna politica n. 1945 foguèt presidenta de Sri Lanka entre 1994 e 2005. Tanben foguèt primièra ministra del país, entre lo 19 d'agost e lo 14 de novembre de 1994.
Ahmed Abdallah Mohamed Sambi

**Ahmed Abdallah Mohamed Sambi** (n. 1958) òme d'afars e òme politic es l'actual president de las Comòras.
Ponç de Tolosa

**Ponç Guilhèm de Tolosa** (&dagger; 1060), tanben nomenat **Ponç II** es un comte de Tolosa, d’Albi, d’Agen e de Carcin de 1037 a 1060. Èra filh de Guilhèm III, comte de Tolosa, e d’Emma, comtessa de Provença.

### Nòtas e referéncias
Laurence Pernoud

**Laurence Pernoud** ( lo 13 d'octobre de 1918 - lo 2 de genièr de 2009) foguèt una jornalista e escrivana francesa. Trabalhèt per la United Press a Nòva York. Aviá de maitnages mas coma trobava pas de libres subre los maitnages, n'escriguèt un. Sos libres son "best-sellers", tradusits dins 40 lengas e estant dins mai de 70 païses francofòns. 

## Òbras

* *J'attends un enfant*, 1956.
* *J'élève mon enfant*, 1965.
* *Il ne fait pas bon être mère par les temps qui courent*, 1981.

## Ligams extèrnes
* Sit de las edicions Horay
Bornèo

thumb|right|200px|Topografia de Bornèo
**Bornèo** es una illa, la tresena del mond per la superfícia, situada al centre maritim de l'Asia del Sud-Èst. Administrativament, l'illa es devesida entre Indonesia, Malàisia e Brunei. Los indonesians dison a l'illa *[[Kalimantan]]*. Pasmens, pel monde fòra Indonesia, *Kalimantan* fa referéncia a la partida indonesiana de l'illa de Bornèo. La region malaisiana de Bornèo es sonada Malàisia Orientala o Bornèo Malaisiana. L'Estat independent de Brunei ocupa la rèsta de l'illa. Brunei es la nacion pus rica de l'illa de Bornèo.

## Geografia
Borneo es enrodat per la mar de China Meridionala al nòrd e nòrd-oèst, la mar de Sulu al nòrd-èst, la mar de Celèbes e l'estrech de Macassar a l'èst, e la mar de Java e l'estrech de Karimata al sud. A una superfícia de 743,330&nbsp;km².
Lista dels membres de l'Acadèmia francesa per cadieràs

**Lista dels membres de l'Acadèmia francesa per cadieràs.**

__NOTOC__

## Vejatz tanben
*Lista dels membres de l'Acadèmia francesa per data d'eleccion
*Cadieràs 41en
Bashar al-Assad

**Bashar al-Assad** (en arab: بشار الاسد; Damasc, 11 de setembre de 1965), es un òme d'Estat sirian, president del Siria del 20 de junh de 2000, fins a sa deposicion en decembre de 2024.

Succidiguèt a son paire, Hafez al-Assad. Membre de la minoritat religiosa alaoita, una branca del chiisme, exerciguèt tanben las foncions de secretari regional del partit Baas.

## Referéncias
Yoshiro Mori

**Yoshiro Mori**, jornalista e òme politic n. 1937 foguèt primièr ministre de Japon entre 2000 e 2001.
Bingu wa Mutharika

**Bingu wa Mutharika**, (n. **Brightson Webster Ryson Thom** en 1934) economista e òme politic, foguèt lo president de Malawi entrò 24 de mai de 2004 e sa mòrt lo 5 d'abril de 2012.
Giurtelecu Şimleului

**Giurtelecu Şimleului** (en romanés Giurtelecu Șimleului) es una vila de l'èst europèu (), una ciutat de Romania, de Sălaj. Sa populacion èra estimada a 1055 abitants en 2002. Sa superficia totala es . 

## Demografia

## Ligams extèrnes
* https://web.archive.org/web/20151213160859/http://www.donau-archaeologie.de/doku.php/kataloge/grabkatalog/g/giurtelec
* http://www.mek.oszk.hu/04700/04750/html/293.html
* https://web.archive.org/web/20090122042840/http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Szilagy 
* http://ro.wikisource.org/wiki/Legea_nr._2/1968,_republicat%C4%83_%C3%AEn_1981/Anexa_1_-_Jude%C5%A3ul_S%C4%83laj
* https://web.archive.org/web/20090201171531/http://harta.infoturism.ro/Romania/Salaj/harta_Salaj.php 
* http://www.photomagazine.ro/galeriefoto/pic_detail.php?image=7228&categ=9 
* https://web.archive.org/web/20160303210451/http://www.cimec.ro/scripts/Monumente/Culte/detaliu.asp?k=31123-1
* https://web.archive.org/web/20070818170551/http://www.cjsj.ro/localitati/giurtelecusimleului.html 
* http://www.simleusilvaniei.ro/prezentare_personalitati_15.php 
* http://www.hiszi-map.hu/catalog/displayimage.php?pid=2337&fullsize=1
* https://web.archive.org/web/20110819095416/http://www.revistatransilvania.ro/arhiva/2008/pdf/numarul2/art06.pdf 
* http://www.magazinsalajean.ro/index.php?cmd=article&artid=1925 
* http://www.arhivelenationale.ro/images/custom/image/Pdf-uri/DJAN-uri/DJAN_Salaj_fonduri_si_colectii_date_in_cercetare.pdf
Sumatra

thumb|right|200px|Topografia de Sumatra
**Sumatra** es una illa a l'oèst d'Indonesia, la pus occidentala de las Illas de la Sonda. Es la pus granda illa entièrament situada en Indonesia (doas illas importantas, Bornèo e Nòva Guinèa, son parcialament en Indonesia), e la seisena del mond per la superfícia (aperaquí ).

Lo punt culminant de l'illa es lo Mont Kerinci, a 3805 m. 
Las divisions administrativas de l'illa son: Aceh, Bengkulu, Jambi, Lampung, Riau, Sumatra de l'oèst, Sumatra del sud, Sumatra del Nòrd.
La vila mai poblada de l'illa es Medan amb una populacion de  personas. La populacion totala de l'illa es de 45 milions de personas (2005).
Los principals grops etnics son: los acehnés, los bataks, los minangkabaus, e los malais.
Manhanariá

Una **manhanariá** es una bòria especializada dins la sericicultura (la produccion de seda gràcias a l'eslhavatge de manhans).

La persona que s'ocupa dei manhans se sòna una **manhanarèla**.
Manhan

Lo **manhan** o **cuca de [[seda]]** qu'ei la cuca deu parpalhon Bombyx mori qui ei eslhevat entà prodúser la seda e mei que mei en Provença on la bòrdas especializadas en sericultara e son aperadadas manhanariá.

Com ac ditz lo lor nom latin, que's neurrieshen de huelhas d'amorier. Abans de s'embarrar dens lors cocons que hen 4 mudasons. Com ac mentau Frederic Mistral dens la nòtas de la soa òbra Mirèlha, se ditz alvetz que *dormon de la prumiera... dei dos... dei tres... dei quatre* ; dins aqueu poèma fa tornar mantun còps lo vers *cantaz, cantaz, manhanarelas ! / Dei amoriers la fuelha es bèla, / Galant son lei manha  e s'endòrmon dei tres ; /Leis amoriers son plen de filhas / Que lo bèu temps escarranilla * [...] (*Mirèlha*, *Cant II*)

*Lei Manhans* qu'ei ua de la grana òbras poeticas de l'escrivan provençau Josèp Màrius Dieulofet.
Lista dels primièrs ministres de Santa Lúcia

thumb|130px|Blason de Santa Lúcia.
Lo primièr ministre es lo cap de govèrn de Santa Lúcia. Entre sieus prètzfaches figura nomenar a las autras ministres del govèrn.

## Caps de govèrn de Santa Lúcia aprèp l'independéncia ([[1960]]-[[1979]])
* George Charles - 1 de genièr de 1960 - abril de 1964
* John Compton - abril de 1964 - març de 1967
* John Compton - març de 1967 - 22 de febrièr de 1979

## Primièrs ministres de [[Santa Lúcia]] ([[1979]] - uèi)

## Referéncias
Portia Simpson-Miller

**Portia Lucretia Simpson-Miller**, femna politica n. 1945 foguèt primièra ministra de Jamaica entre 2006 e 2007.
Brochau

**Brochau** (*Brouchaud* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [bru’ɕaw]. Las fòrmas ancianas son *Brochat* e *Brochalh*, au segle XIII, *Brochal* en 1453, *Brochaut* en 1566. Segon Dauzat, *Brochau*, situat sus un promontòri aus ajustants de dos rius [*Blâme* e *Soue*], ven dau gallic *broccos*, « poncha, puei taisson »; lo sufixe seriá *-atum* [?] o *-ale*. Chantal Tanet e Tristan Hordé objectan que lo borg es dins una val [mas dins l'Antiquitat, un luòc fortificat èra benleu pus naut (la mapa mòstra un luòc idòneu au nòrd) e demòra que lo planetge fai una avançada, compatibla emb la nocion de poncha] e aiman mai una varianta nòrd-occitana de *brocalha*, de *bròc*, « espina, boisson ». Lo site de las comunas de Dordonha chausís lo nòrd-occitan *brochau* « luòc cobert d’espinos », que seriá un collectiu de *bròc*, « espina ».

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Serena (mitologia)

Dins la mitologia grèga, las **serenas** (grèc singular: *Σειρήν* (Seirēn); grèc plural: *Σειρῆνες *(Seirēnes)) èran de perilhosas femnas-aucèls, descritas coma seductrises, que demoravan sus una illa sonada *[[Sirenum scopuli]]* e que cantavan per atraire los marins e los far se negar.

Dins la mitologia las serenas èran las filhas de Forcis o Aqueloos, e de las musas Melpomene,  Terpsicore o Calliope segon las versions.

La primièra mencion de las serenas dins la literatura se trapa al cant XII de l'Odissèa d'Omèr, dins un dels mai famoses passatges del raconte: Ulisses se faguèt estacar a l'arbre de sa nau per poder escotar lo cant de las serenas, pendent que sos companhs remavan, las aurelhas tapadas de cera.
Bussiera Badiu

**Bussiera Badiu** (*Bussière-Badil* en francés) es una comuna d'Occitània, situada dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [by’sjeːrɒ] [ba’diː].
* **Bussiera** (atestacions *Buxeriense monasterium*, en 1028, *Buxeria*, en 1283, *Buxeria Badili*, en 1315, totas en latin, *Bussière Badilh*, [en francés], au sègle XVI) ven dau latin *buxaria*, format de *buxus* e dau sufixe *-aria*, luec (luòc) ente i a beucòp de buis (bois, beneit, ausanier, rampam...) , . Segon los Feniés, que citan pas especificament Bussiera Badiu, lo buis se plai sus un sòu calcari o marca una ocupacion anciana e, eventualament, en Lemosin, daus sites arqueologics gallo-romans .
* **Badiu** vendriá d'un nom de persona d'origina germanica, *Baidilo* o se compren coma un mot occitan *(a)badiu* (relatiu a una abadia).

## Istòria
Los Benedictins fondèron autorn de 768 lo prumier priorat sus la comuna actuala.

De 1790 a 2015, Bussiera Badiu fuguet canton.

## Administracion

* De 1790 a 2015, Bussiera Badiu fuguet canton; dempuei la refòrma cantonala efectiva en 2015, es dau canton dau Perigòrd Verd Nontronés.

## Demografia

* comparar emb l'evolucion de Puei 'Gut e Pluviers que prenguet pauc a pauc lo ròtle efectiu de chapluec dau canton, mas Bussiera Badiu ne'n gardet lo títol d'aici a 2015.

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Concili de Trent

thumb|200px|Concili de Trent

Lo **Concili de [[Trent]]** que ho un concili ecumenic celebrat dens la ciutat italina de Trent enter 1543 e 1563 e suber ua tempsada de 18 ans entà reformar la Glèisa Catolica e trencar un certe nombre de questions pausadas per la Reforma protestanta.
Caterina de Bora

**Caterina de Bora** (en alemand : **Katharina von Bora** - (Lippendorf, 29 de genèr de 1499 – Torgau, 20 de decembre de 1552) que ho ua monja catolica alemana qui's convertí a la Reforma protestanta e qui esposè lo reformator Martin Luther.
Indulgéncia

* Indulgéncia : facilitat a perdonar las fautas o los defauts.
* Indulgéncia (catolicisme) : remission de la pena encorreguá per un pecat.
Jan Hus

**Jan Hus** (pron.: [ˈjan ˈɦus]) que ho un teologian, un lingüista e un universitari chèc. Ho rector de l'Universitat de Praga) en Boèmia e un precursor de la Reforma protestanta influenciat per l'anglés John Wyclif. Excomuniat per la Glèisa Catolica en 1411 e condemnat peu Concili de Constança que ho cremat suu lenhèr lo 6 de julhet de 1415.

A la soa mort que i avó ua crosada contra la Glèisa Hussiana (aperada Guèrras hussianas).

Qu'ei l'inventor deu hàchek (accent circonflèxe capvirat inventat per la lenga chèca).
Concili de Constança

Lo **Concili de Constança** qu'ei un concili ecumenic convocat per Sigismond I e qui's debanè enter 1414 e 1418 e qui clavè lo Grand Esquisme d'Occident.
John Wyclif

**John Wyclif** (1320-1384) que ho un teologian anglés precursor de la Reforma protestanta ; que contestè especiaument l'autoritat de la ierarquia catolica e que tradusí la Vulgata en anglés a maugrat de l'interdiccion de la Bíblia. La soa pensada inspirada per l'òbra de Sant Agustin qu'inspirè au son torn las idèas de Jan Hus e de Martin Luther.
La Vaissièra (omonimia)

**La Vaissièra** (var. **La Vaisseira**) es un toponim occitan que pòt designar:
* La Vaissièra, anciana comuna de Perigòrd
* La Vaissièra, nom colonial d'Aïn Youcef, en Argeria
* La Vaisseira, comuna d'Auvèrnhe
* lo Tindol de la Vaissièra, una formacion geologica en Cevenas.
Es tanben un antroponim:
* Joan La Vaissièra (1821-1892), soldat carcinòl de la conquèsta coloniala en Argeria, que son nom foguèt donat a la comuna argeriana.
95 Tèsis

La **Disputacion de [[Martin Luther]] suber lo poder de las [[indulgència]]s** (mei conegut com las **95 Tèsis**) que seré estat clavat suu portau de la glèisa de Wittemberg com un desfís a la Glèisa Catolica en tot aubrir la tempsada de la Reforma protestanta. Luther i atacava mei que mei la practica de las indulgéncias.
Girolamo Savonarola

200px|thumb|200px|Savonarola**Giròni Savonarola** (en italian **Girolamo Savonarola** - Ferrara, lo 24 o lo 24 de seteme de 1452 - cremat a Florença, lo 23 de mai de 1498) que ho un monge dominican, un teologian e un reformator qui impausè a Florença ua dictatura teocratica ostila a l'art ; suu son ''Lenhèr de las vanitats que he cremar mantuns libes e antuas òbras d'art.

Non trenquè totun pas dab la Glèisa Catolica mes que ho excomuniat e cremat.
Còdi postal en França

Dins l'estat francés, lo **còdi postal** es un nombre que permèt l'automatizacion de la tria del corrièr. Aqueste sistèma existís dempuèi 1964, data que la La Pòsta automatizèt la tria. Al començament, totas las comunas d'un departament avián lo còdi de doas chifras eiretat del còdi INSEE. Lo format cambièt per passar a 5 chifras en 1972. Existís un còdi postal per cada comuna francesa qu'aviá en 1972 un burèu per distribuir lo corrièr. 

## Las doas primièras chifras
Las doas primièras chifras son las meteissas que las del numèro de departament del burèu de pòsta, e non de la comuna. Existisson qualques comunas que son burèu se tròba dins un autre departament. En Corsega, los còdis postals començan totes per *20* alara que l'illa se compausa de dos departaments (20 èra lo numèro del departament de Corsega quand n'i aviá pas qu'un).

## Las tres darrièras chifras
Es lo numèro que designa lo burèu distributor dins lo departament. Pro sovent, las prefecturas an lo còdi *000*, e las autras grandas comunas an un còdi que s'acaba per *00*. Per las grandas comunas es possible de trobar mai d'un còdi postal segon lo quartièr.
Per París, Marselha e Lion, las darrièras chifras del còdi son las de l'arrondiment municipal.

Mónegue utiliza lo sistèma francés; lo còdi postal pel país es 98000.
Castèth deu Sant Anjo

Lo **castèth deu Sant Anjo** (var. **Castèth/Castèl/Castèu/Chastèl/Chastèu deth/deu/dau/del Sant/Sent Àngel**), en italian: *Castel Sant'Angelo*, qu'ei un monument de Roma, en Itàlia.

A l'origina que ho bastit au II sègle sus l'arribèra dreta de Tibre per l'emperaire Adrian entà ne har lo son mausolèu.

A partir deu sègle V que vadó hortalessa. Que deu lo son nom a la vision legendària d'un anjo qui seré apareishut au son som en bèth estruçar la soa espada en signe d'acabament de l'ira de Dieu e donc de las epidémias.

Que ho durant sègles la hortalessa deus papas (e la loa preson) dinc a l'an 1871 quan ho tornat a la Republica Italiana.
Roberto Urdaneta Arbeláez

**Roberto Urdaneta Arbeláez** (1890-1972) avocat e òme politic foguèt president de Colómbia entre 1951 e 1953.
Lista dels presidents de Paraguai

thumb|right|200px|Blason de Paraguai
Lo president es lo cap d'Estat e cap de govèrn de Paraguai. Actualament es elegit per un periòde de 5 ans per la populacion.

Vaquí la lista dels presidents de Paraguai dempuèi 1844.
Raúl Cubas Grau

**Raúl Alberto Cubas Grau**, engenhaire e òme politic n. 1943 foguèt president de Paraguai entre 1998 e 1999.
Tomás Romero Pereira

**Tomás Romero Pereira** (1886-1982) militar e òme politic, foguèt president de Paraguai entre lo 5 de mai e lo 15 d'agost de 1954.

## Referéncias
Felip Melanchthon

**Felip Melanchthon** (vadut **Philipp Schwartzerdt** - Bretten, lo 16 de heurèr de 1497 - Wittenberg, lo 19 d'abriu de 1560), que ho un teologian reformat discípol de Martin Luther e autor de la *[[Confesion d'Augsborg]]* tèxte fondator de la doctrina luteriana que dehenó davant la Dieta d'Augborg e l'Emperaire Carles V.
Carles Quint

**Carles Quint** que ho **Carles Ièr** d'Espanha e **Carles V** (Gant, lo 24 de heurèr de 1500 – Mostièr de Yuste, lo 21 de setembre de 1558) com emperaire deu Sant Empèri Roman Germanic.

Eretèr de possessions ibericas e americanas per la soa mair Joana la Hòla e de las possessions Borguinhonas e deus País Baishs peu son pair Felip lo Bèth, que ho elegit Emperaire deu Sant Empèri Roman Germanic en bastir atau la màger poténcia d'Euròpa (l'empèri on "lo sorelh non se cocha pas jamei").

Despossedit de Borgonha devath la dominacion francesa e provesit d'ua puishança tròp miaçanta per França, que ho lo gran rivau deu rei Francés Ièr de França ; amassas que's combatèn, enter autes conflictes, au cors de las Guèrras d'Itàlia. Qu'ei dens aqueth contèxte diplomaticament tienut qui perdó tot espèr de tornar Navarra au son rei paulin : Enric II de Labrit.

Carles Quint que ho tanben confrontat a la gessida de la Reforma dens las soas possessions. Qu'ensagè a la debuta de trobar un apasiment e un acòrd enter catolicisme e Reforma shens s'i escàder e, arron, de's hicar dens ua posicion de repression contra lo protestantisme. Que ho totun tanben en conflicte diplomatic dab lo Papa e las soas hòsts que cometèn lo Sac de Roma abans de reconcilià's e d'estar coroat Emperaire per l'eretèr e sant Pèir.

A la fin de la soa vita que's retiè dehens lo mostièr de Yuste en bèth deishar lo son tròn au son hilh Felip II d'Espanha (qui aquesore en mei de la posseion pairaus, de Portugau e d'Anglatèrra - per sa hemna).

²
Conjuracion d'Amboise

La **Conjuracion d'Amboise** qu'ei un deus purmèrs episòdis de las guèrras de Religion. Que ho un complòt de gentius francés per sequestrar la familha reiau entà la desseparar de l'influéncia deu Duc de Guisa (capdau catolic antiprotestant) e poder atau har pujar lo partit deu Princi de Condé.

La conjuracion non s'i escadó pas e mantuns conjurats que hon arrestats a partir deu 16 de mars de 1560 e executats (e enter eths, lo lor capdau Godefroi de La Renaudie).
Ahar deus Placards

L**'Ahar deus Placards** (var. **Afar/Ahar dels/daus/dei/deths Placards**) qu'ei un deus purmèrs episòdis de las Guèrras de Religion. Los *placards* qu'èran escrits pamfletaris e agressius contre lo catolicisme qui hon justament placardats durant la nueit deu 17 e 18 d'octobre de 1534 a Amboise e dinc a la quita pòrta de la crampa deu rei Francés Ièr de França au castèth d'Amboise. Victima d'ua provocacion tan agressiva qui'u tocava quasi fisicament la persona deu Rei, aqueth que con.hessè publicament la soa fe catolica e que prengó mesuras de repression (execucions e lenhèrs).
Chastèu de Muròl

Lo **chastèu de Muròl** z'es un chastèu fòrt d'Auvèrnhe.

Fuguèt bastit a partir dau sègle XII. Fuguèt proprietat de l'ostau d'Estanh e per 'quela rason fuguèt pas destrusit per lo Cardinal de Richelieu, 'ma zo fuguerèn d'autres chastèus auvernhats. Serviguèt per un temps de preson.

Z'es classat monument istoric dempuèi 1958.
Juan Bautista Egusquiza

**Juan Bautista Luis Egusquiza Isasi** (1845-1902) militar foguèt president de Paraguai entre 1894 e 1898.
Carles V

Mai d'un sobeirans e senhor europèu son apelats **Carles V**.

## Emperaires, reis
* Carles V dich ''lo Savi'' (1338-1380), rei de França de 1364 a 1380
* Charles V dich ''Carles Quint'' (1500-1558), rei, d'Espanha a partir de 1516 e emperaire del Sant Empèri Germanic de 1519 a 1555
* Carles V, rei de Suècia

## Ducs, princes

* Carles V (1643-1690), duc titular de Lorena de 1675 a 1690
* Carles V, ''Carles de Borbon'' (1788-1855), infant d'Espanha e pretendent al tròn d'Espanha en 1833
Antòni de Borbon

**Antòni de Borbon** (La Fère, Picardia, 22 d'abril de 1518 – Les Andelys, Normandia, 17 de novembre de 1562) foguèt rei de Navarra, duc de Vendòma aital coma coprince d'Andòrra (1555–1562). 

## Originas familiaras
Èra filh de Carles IV de Borbon e de Francesca d'Alençon, que vadó rei de Navarra a l'escadença deu son maridatge dab Joana III de Labrit. Sos fraires èran Francés, comte de Enghien, Carles, cardenal de Borbon, e Loïs, prince de Condé. Après lo rei de França e sos sieus filhs èra lo primièr prince de sang, es a dire, lo seguent en la linha successòria al tròn.

## Titulatura

* 25 de mai de 1555 – 17 de novembre de 1562: *Sa Majestat* lo rei de Navarra, comte de Fois, Bigòrra e Peiregòrd, vescomte de Bearn. 
* 25 de març de 1537 – 17 de novembre de 1562: *Son Altesa* lo comte de Vendòma

## Referéncias
Gérard Roussel

**Gérard Roussel** (Vaquerie, Picardia, 1500 - Maulion, 1555) que ho un eclesiastic francés pròche de la regina Margarida de Navarra e tanhent deu *[[Cenacle de Meus]]* qui, autorn de Guillaume Briçonnet e de las soas idèas per adobar e modernizar la Glèisa Catolica, e preparè la Reforma protestanta. Que ho tanben bisbe d'Auloron.
Bernat d'Arròs

**Bernat d'Arròs** que ho ua importanta personalitat uganauta bearnesa deu sègle XVI ; nomatlòctenent generau deu reiaume de Navarra per la regina Joana III de Labrit dens la mesa en plaça de la Reforma protestanta en Bearn e Navarra dens l'interdiccion deu culte catolic.
Jacques Lefèvre d'Étaples

**Jacques Lefèvre d'Étaples** (egaument aperat en latin **Faber Stapulencis** - ca 1455 - 1536) que ho un umanista francés pròche de Guillaume Briçonnet e per aquesta rason membre deu *[[Cenacle de Meus]]* qui considerava que caleva reformar la Glèisa Catolica. Que tradusí la Vulgata au francés ; aquò que'u dè mantuas cuentas dab los sons contemporanèus catolics; ua partida de las soas òbras que hon condemnadas per eretgia e qu'avó d'exilià's, mes que gaudí totun de la proteccion deu rei Francés Ièr de França.

A la fin de la soa vita, Margarida de Navarra que l'envitè a la júnher dens la soa cort de Nerac. 

A maugrat de las soas posicions en favor d'ua reforma de la Glèisa Catolica, que demorè eth medish catolic durant tota la soa vita.
Guillaume Briçonnet

**Guillaume Briçonnet** (ca 1472 - lo 24 de genèr de 1534) que ho un eclesiastic umanista francés qui ho bisbe de Lodeva (Lengadòc) e Meus (Isla de França). Pròche deu rei de Francés Ièr de França e de la regina Margarida de Navarra que's dediquè a reformar la Glèisa Catolica en se consacrant mei que mei aus problèmas de residéncia deus eclesiastics e a la loa formacion espirituau e intellectuau. Qu'amassè autorn d'eth òmis qui partajavan las soas idèas en bèth formar lo *[[Cenacle de Meus]]* qui integrava Josse van Clichtove, Guilhem Farel, Jacques Lefèvre d'Étaples, Martial Mazurier, Gérard Rousse e François Vatable.

A maugrat de las soas idèas reformatritz que demorè tostemps catolic e que condamnè las idèas de Martin Luther.
François Vatable

**François Vatable** (Gamache, Picardia - París, lo 1 de març de 1547) que ho un umanista, teologian, ebraïsta e ellenista picard pròche deu bisbe de Meus Guillaume Briçonnet qui, dab lo son *[[Cenacle de Meus]]* e dehenèva idèas de reforma de la Glèisa Catolica. Lo rei Francés Ièr de França que'u dè la cadièra d'ebrieu deu Collègi de las Tres Lengas (futur Collègi de França).
Federico Chávez Careaga

**Federico Chávez Careaga** (1882-1978) avocat e òme politic foguèt president de Paraguai entre 1949 e 1954.
Hortalessa de Laferrière

La **hortalessa de Laferrière** a Aïtí que ho bastida enter 1804 e 1820 per  esclaus sus òrdi deu rei Henri Christophe entà emparar lo país d'un ipotetic (mes probable) retorn de las tropas francesas. Lo monarca que s'i suicidè en 1820.

Qu'ei estat classificat en 1982 per l'UNESCO dehens lo catalòg deu Patrimòni Mondiau de l'Umanitat.

A còps òm i pòt véder la còsta de Cuba despuish las soas muralhas.
Chasteu de Bordelha

Lo **chasteu de [[Bordelha]]** es un monument peiregòrd consitituit d'un chasteu fòrt medieval e d'un palais de la Renaissença. 

Es mencionat dins lo roman de l'escrivan peiregòrd Joan Ganhaire : *[[Lo darrier daus Lobaterras]]*.
Basilica de Nosta Dauna de Luján

La **Basilica de Nosta Dauna de Luján** qu'ei un monument d'estil neogotic qui acesa la Verge de Luján patrona d'Argentina.

Ua parròpia qu'èra estada bastida dens aquesta vila après que l'estatua de la Verge e avosse semblat aver manifestada l'intencion de demorar dens aquesta vila situada a un setanteat de quilomètres de Buenos Aires. Au sègle XVIII ua glèisa mei grana que ho bastida, puish que ho destrusida en 1905 entà estar remplaçada per la basilica actuau qui la soa bastida e comencè en 1890 a l'iniciativa deu pair Salvaire e de l'engenhaire francés Ulrich Curtois. Que ho inaugurada en 1910 abans lo son acabament qui ho realizat en 1935. Que vadó basilica en 1930.
Guilhem Farel

**Guilhem Farel** (Gap, 1489 - Neuchâtel, lo 13 de seteme, 1565) que ho un teologian occitan qui he partida deus *[[Cenacle de Meus]]* gavidat per Guillaume Briçonnet e qui avèva com pretzhèit de reformar la Glèisa Catolica, mes qui ho condemnat per la Sorbona. 

Au contra de Briçonnet totun, Guilhem Farel que's trenquè dab lo catolicisme, que vadó protestant e que s'installè a Genèva en 1532 (e que's partí en 1538 per'mor de s'estar pelejat dab Joan Calvin.
Lista dels primièrs ministres de Romania

Lo primièr ministre es lo cap de govèrn de Romania. La carga foguèt creada en 1862, aprèp l'union dels principats del Danubi (Valaquia e Moldàvia) e la formacion dels Principats Units de Valaquia e Moldàvia.

Vaquí la lista dels primièrs ministres de Romania dempuèi 1862.

## Principats Units de [[Danubi]] ([[1859]]-[[1881]])

## Renhe de Romania (1881-1947)

## Republica Socialista de Romania (1947-1989)

## Republica Democratica de Romania (1989 fins a uèi)

## Vejatz tanben
* Lista dels presidents de Romania
Lista dels presidents de Madagascar

Lo president es lo cap d'Estat de Madagascar. Es elegit per un periòde de cinc ans per la populacion. Las foncions de cap de govèrn son exercidas per un primièr ministre.

## Presidents de Madagascar (1959-uèi)
Vaquí la lista dels presidents de Madagascar dempuèi l'an 1959.

## Nòtas

## Vejatz tanben
* Lista dels primièrs ministres de Madagascar
Lista dels comtes e ducs de Gasconha

Gasconha es una region situada entre Aquitània e los Pirenèus. Poblada pels Vascons ; profiecha al començament de l'Edat Mejana de l'alunhament del poder merovingian, situat dins lo nòrd de Gàllia. Atal de senhors s'intitolan **duc de Gasconha**. 
L'ascension dels Carolingians, que somet maitas revòltas los redusís al títol de *comtes de Gasconha*'.

La mai anciana genealogia es mencionada per la carta d'Alaon e represa per Monlesun. Mas aquela carta s'es revelada èsser un fals forjat al sègle XVII. La manca de documents contemporanèus obliga a recórrer a las ipotèsis per far la lista dels comtes e ducs de Gasconha.

## Los comtes
### Ostal de Gasconha

v.673-676 : Lop, duc d’Aquitània e de Gasconha

...

ab.768-778 : Lop II († 778), duc de Gasconha, descendent probable de Lop Ièr

801-816 : Sanche () Lop († 816), ‘’princeps’’ dels Gascons, filh del precedent.

816-819 : Lop (III) Centolh e Garcia () Centolh (&dagger; 819), filh d’un Centolh, el meteis filh possible de Lop II.

824-836 : Aznar Sanche (&dagger; 836), comte de Gasconha e de Fesensac, filh de Sanche Lop..

836-864 : Sanche (II) Sanche (&dagger; 864), comte puèi duc (en 851) de Gasconha, fraire del precedent.

864-884 : Arnaut de Peitieus (&dagger; 884), duc de Gasconha, filh d’Emenon, comte de Peitieus, e d’une sòrre d’Aznar Sanche e de Sanche Sanche.

886-920 : Garcia (II) Sanche, dich lo Corbat, comte de Gasconha, filh d’un Sanche, qu'es benlèu filh de Sanche Sanche.
:maridat a Amuna

920-955 : Sanche (III) Garcia († 955), comte de Gasconha, filh del precedent.

955-961 : Sanche (IV) Sanche († 961), comte de Gasconha, filh del precedent.

961-996 : Guilhèm () Sanche († 996), comte de Gasconha, fraire del precedent.
:maridat a Urraca de Navarra (&dagger; 1041)

996-1000 : Bernat () Guilhèm († 1000), comte de Gasconha, filh del precedent.

1000-1032 : Sanche (V) Guilhèm († 1032), comte de Gasconha, fraire del precedent.

### Ostal de Peitieus
1032-1039 : Eudes de Peitieus († 1039), comte de Gasconha, de Peitieus e duc d’Aquitània, filh de Guilhèm V, duc d'Aquitània e Lista dels comtes de Peitieus e de Brisca de Gasconha (filha de Guilhèm Sanche).

### Ostal d'Armanhac
1040-1052 : Bernat II Tumapar († 1090), comte d’Armanhac e de Gasconha, filh de Géraud, comte d’Armanhac, e d’Adalaïs d'Aquitània (sòrre d’Eudes de Peitieus).
:maridat a Ermengarda

### Ostal de Peitieus
1052-1086 : Gui Geffrei Guilhèm VIII, duc d’Aquitània e de Gasconha, comte de Peitieus, frairastre d’Eudes.
:vejatz apuèi la *[[lista dels ducs d'Aquitània]]*.

## Nòtas e referéncias
Lengas eslavas del nòrd

Las lengas eslavas son tradicionalament classificadas en tres grops : meridional, occidental e oriental.

Las lengas eslavas del Nòrd pòdon èsser :
* l'agropament de las lengas eslavas de l'Oèst e de l'Èst (en oposicion a las lengas eslavas meridionalas) ;
* lo dialècte ancian de Nòvgorod, de còps classificat a despart ;
* de lengas construchas sul principi de l'interferéncia quora amb las lengas escandinavas, quora amb las lengas finoogricas.

## Exemples de lengas eslavas del nòrd artificialas
* lydnevi
* mrezisk
* seversk
* slavëni
* slavisk

## Referéncias
Lista dels primièrs ministres de Barbados

thumb|right|250px|Blason de Barbados
Lo primièr ministre es lo cap de govèrn de Barbados.

Vaquí la lista dels *premiers*, entre 1954 e 1966 (abans l'independéncia) e dels primièrs ministres de Barbados dempuèi 1966.

## Premiers (1954-1966)

## Primièrs Ministres ([[1966]] fins a uèi)
La Gioconda

***La Gioconda*** o ***Mona Lisa***, es una pintura de Leonardo da Vinci, lo retrach mai famós de l'istòria e, benlèu, lo quadre mai conegut de la pintura occidentala. Es un retrach de mièg còs ont apareis una femna qu'agacha directament l'espectator amb una expression que sovent foguèt descrita coma enigmatica. Pintat entre 1503 e 1506 o 1507, es un òli sus taula d'albar de 77 × 53 cm retocat divèrses còps per l'autor. La tecnica utilizada foguèt l'esfumat (*sfumato*), procediment caracteristic de Leonardo. Lo quadre es proprietat del govèrn francés e es expausat al Musèu del Lovre de París amb lo títol *Retrach de Lisa Gherardini, esposa de Francesco del Giocondo*. Protegit per de multiplas sistèmas de seguretat dins de condicions de consevacion optimalas, es somés a un processus de revision constant per ne'n verificar e prevenir la deterioracion.

## Referéncias
Mustelinae

Aquesta sosfamilha dels mustelids compren maites genres :
* genre *[[Eira]]* H[amilton]-Smith, 1842
* genre *[[Galictis]]* Bell, 1826
* genre *[[Gulo]]* Pallas, 1780
* genre *[[Ictonyx]]* Kaup, 1835
* genre *[[Lyncodon]]* Gervais, 1845
* genre *[[Martes]]* Pinel, 1792
* genre *[[Mustela]]* Linnaeus, 1758
* genre *[[Poecilogale]]* Thomas, 1883
* genre *[[Vormela]]* Blasius, 1884

## Ligams extèrnes
* 
* 
*