Constellacions chinesas

[thumb|right|''[Carta de Suzhou* (sègle XIII).]]

Lei *'constellacions chinesas*' son un ensemble de [[constellacion|constellacions]] utilizadas per leis [[astronomia|astronòms]] [[Republica Populara de China|chinés]] per devesir lo cèu [[nuech|nuechenc]] en regions pus pichonas. Aquelei [[constellacion|constellacions]] son pus nombrosas que lei constellacions occidentalas utilizadas per definir lei constellacions modèrnas amb 283 traçats coneguts (còntra 88). Pasmens, i a de diferéncias importantas entre lei [[constellacion|constellacions]] pus pichonas, formadas d'una estela unica, e lei traçats pus complèxs que pòdon èsser compausat d'un trentenau d'estelas.

Lei constellacions chinesas èran integradas a un sistèma pus complèx de division dau cèu que compreniá lei quatre [[Gardians dau Cèu]] associats ai [[ponch cardinau|ponchs cardinaus]] e lei [[lòtja lunara|lòtjas lunaras]] que correspòndon mai ò mens ai signes dau [[zodiac]]. Uei, aqueu sistèma es encara utilizat per de rasons tradicionalas, sovent liadas ai [[Religion tradicionala chinesa|crèires chinés istorics]] e a l'[[astrologia]] eissida d'aquelei [[Mitologia|mites]]. En [[sciéncia]], son estudi es de còps necessari per identificar la posicion de fenomèns celestiaus notats per leis astronòms chinés.

== Istòria ==



Lei constellacions chinesas se desvolopèron d'un biais independent dau sistèma grècoroman a l'origina dei constellacions actualament recongudas per l'[[Union Astronomica Internacionala]]. Dins aquò, una influéncia [[mesopotamia]]na sus l'[[astronomia]] chinesa es possibla. Una influéncia indiana es egalament una possibilitat car lo sistèma dei 28 lòtjas lunaras presenta de similituds amb lo sistèma Nakshatra utilizat per leis astronòms indians.

Lei constellacions chinesas pus vièlhas semblan de datar dau sègle V avC mai lei cartas dau cèu pus ancianas datan de la [[dinastia]] [[Edat Mejana|medievala]] dei [[Dinastia Tang|Tang]]. Son completats per de tractats d'astronomia coma lo *Tractat d'Astrologia de l'Èra Kaiyuan* e la *Carta de Dunhuang*. Aquela carta indica 257 constellacions e  [[estela]]s. Lo nombre de constellacions foguèt jamai totalament definit mai demorèt relativament estable. Ansin, au sègle XIII, la *Carta de Suzhou* donava 283 constellacions per  estelas. Avans lo sègle XVI, lei constellacions chinesas se trobavan dins lo cèu observable dempuei lo territòri de l'Empèri de China. Pasmens, au sègle XVI, 23 traçats suplementaris foguèron introduchs per lo sabent [[Xu Guangqi]] a partir de cartas dau cèu [[Euròpa|europèas]].

== L'organizacion dei constellacions ==



Dins l'astronomia chinesa, la premiera division dau cèu èra associada ai quatre [[ponch cardinau|ponchs cardinaus]] qu'èran associats amb quatre entitats gardianas dichas lei quatre animaus (四獸), lei quatre poders (四靈) ò lei quatre figuras (四象). Cada figura èran tanben associada amb un element de la teoria elementària chinesa : lo [[Drac d'Azur]] a l'[[èst]] e a la [[fusta]], la [[Tortuga Negra (constellacion)|Tortuga Negra]] au [[nòrd]] e a l'[[aiga]], lo [[Tigre Blanc (constellacion)|Tigre Blanc]] a l'[[oèst]] e au [[metal|metau]] e l'[[Aucèu Vermelhon]] au [[sud]] e au [[fuòc]]. A la fin dau periòde dei [[Reiaumes Combatents]], un cinquen gardian, associat au centre e a la tèrra foguèt creada, l'[[Unicòrn Jaune]], per tenir còmpte de l'aumentacion dau nombre d'elements fondamentaus dins la [[filosofia]] chinesa. Pasmens, a pas d'interès per l'[[astronomia]].

Lei [[lòtja lunara|lòtjas lunaras]] (二十八宿) son un ensemble de 28 [[constellacion|constellacions]] que permèton de devesir la [[zodiac|benda zodiacala]]. Cada lòtja èra definida per una [[estela]] de referéncia que formava son limit occidentau. Son limit orientau èra fixat a l'estela de referéncia de la lòtja seguenta. La talha dei lòtjas èra variabla anant de 1 a 33 *du*. Cada [[Gardian dau Cèu|Gardian]] èra associat a 7 lòtjas.

En mai dei [[lòtja lunara|lòtjas lunaras]], li a 255 constellacions « ordinàrias » que son de traçats de 5 a 6 [[estela]]s en mejana. Entre aqueleis constellacions, i a lei 23 traçats tardius introduchs durant lo [[Dinastia Ming|periòde Ming]].


<div style="-moz-column-count:6; column-count:6;">
* [[Bagu]]
* [[Baigua]]
* [[Baijiu (astronomia chinesa)|Baijiu]]
* [[Bakui]]
* [[Beidou (astronomia chinesa)|Beidou]]
* [[Nan bei he|Beihe]] (veire *Nan bei he*)
* [[Beiji]] 
* [[Beiluo shimen]] 
* [[Bie (astronomia chinesa)|Bie]]
* [[Bodu]]
* [[Ce (astronomia chinesa)|Ce]]
* [[Cexing]] 
* [[Changchen]] 
* [[Changyuan (astronomia chinesa)|Changyuan]] 
* [[Chefu]]
* [[Cheqi]]
* [[Chesi]] 
* [[Chu (astronomia chinesa)|Chu]] 
* [[Chuanshe]]
* [[Chuhao]] 
* [[Congguan]] 
* [[Congguan (Leo)|Congguan]]
* [[Dajiao]] 
* [[Dali (astronomia chinesa)|Dali]] 
* [[Daling]] 
* [[Deng Longlu]] 
* [[Dixi]] 
* [[Dizuo]] 
* [[Dong'ou]] 
* [[Dongxian]]
* [[Duanmen]] 
* [[Dunwan]] 
* [[Fa (astronomia chinesa)|Fa]]
* [[Fu (astronomia chinesa)|Fu]]
* [[Fukuang]] 
* [[Fulu]] 
* [[Fuyue]] 
* [[Fuyue (Scl)|Fuyue]]
* [[Fuzhi]]
* [[Gaiwu]]
* [[Gang (astronomia chinesa)|Gang]] 
* [[Gedao]]
* [[Genghe]]
* [[Gou (astronomia chinesa)|Gou]] 
* [[Gouchen]] 
* [[Gouguo]]
* [[Gouxing]], [[Tiangou]]
* [[Guan (astronomia chinesa)|Guan]]
* [[Guansuo]] 
* [[Hegu]] 
* [[Heng (astronomia chinesa)|Heng]] 
* [[Hou (astronomia chinesa)|Hou]] 
* [[Hushi|Hu]], [[Hushi]]
* [[Hu (astronomia chinesa)|Hu]]
* [[Huagai]]
* [[Huangdi (astronomia chinesa)|Huangdi]] 
* [[Huangdi Zuo]]
* [[Huanzhe]]
* [[Huben]]
* [[Hugua]]
* [[Jianbi]] 
* [[Jiantai]]
* [[Jianxing]] 
* [[Jinxian (astronomia chinesa)|Jinxian]] 
* [[Jishi]] 
* [[Jishui (Gem)|Jishui]] 
* [[Jishui (Per)|Jishui]]
* [[Jiukan]]
* [[Jiuliu]]
* [[Jiuqi]] 
* [[Jiuqing neizuo]] 
* [[Jiuzhou shukou]] 
* [[Jixin]] 
* [[Jizu]]
* Juanshe ò [[Juanshi]] 
* [[Junjing]]
* [[Junmen]] 
* [[Junnanmen]] 
* [[Junshi (astronomia chinesa)|Junshi]]
* [[Kangshi]]
* [[Ku (astronomia chinesa)|Ku]]
* [[Kulou]] (ò [[Kulou|Tianku]])
* [[Lang (astronomia chinesa)|Lang]]
* [[Langjiang]]
* [[Langwei]]
* [[Laoren]]
* [[Leibizhen]]
* [[Leidian]]
* [[Liesi]] 
* [[Lingtai (astronomia chinesa)|Lingtai]]
* [[Lishi (astronomia chinesa)|Lishi]] 
* [[Liujia]] 
* [[Liyu]] 
* [[Lizhu]]
* [[Luoyan]]
* [[Mingtang]]
* [[Nan bei he]]
* [[Nan bei he|Nan bei hexu]] (veire [[Nan bei he]])
* [[Nan bei he|Nanhe]] (veire [[Nan bei he]])
* [[Nanmen]] 
* [[Nei wuzouhu]]
* [[Neichu]]
* [[Neichu (Peg)|Neichu]]
* [[Neijie]]
* [[Neijiu]]
* [[Neiping]] 
* [[Neiping (LMi)|Neiping]] 
* [[Niandao]] 
* [[Nonzhangren]]
* [[Nüchuang]]
* [[Nüshi]]
* [[Nüyu]]
* [[Pili (astronomia chinesa)|Pili]]
* [[Ping (Hya)|Ping]] 
* [[Ping (Lep)|Ping]]
* [[Pingdao]] 
* [[Pingxing]] 
* [[Qi (astronomia chinesa)|Qi]] 
* [[Qifu]] 
* [[Qigong (astronomia chinesa)|Qigong]]
* [[Qiguan]]
* [[Qingqiu]]
* [[Qichen Jiangjun|Qizhen jiangjun]]
* [[Queqiu]]
* [[Ren (astronomia chinesa)|Ren]]
* [[Ri (astronomia chinesa)|Ri]]
* [[Sangong]], [[Sanshi]]
* [[Sangong (CVn)|Sangong]]
* [[Sangong neizuo]]
* [[Santai (astronomia chinesa)|Santai]]
* [[Sanzhu]]
* [[Shangshu (astronomia chinesa)|Shangshu]]
* [[Shaowei]]
* [[Shenggong]] 
* [[Shenqi]]
* [[Sheti]]
* [[Shi'erguo]]
* [[Shilou (astronomia chinesa)|Shilou]]
* [[Shuifu (astronomia chinesa)|Shuifu]]
* [[Shuiwei]]
* [[Sidi zuo]]
* [[Sidu]]
* [[Sifei]]
* [[Sifu (astronomia chinesa)|Sifu]]
* [[Siguai]]
* [[Silu]]
* [[Siming (astronomia chinesa)|Siming]]
* [[Siwei]]
* [[Sun (astronomie chinoise)|Sun]]
* [[Taiwei]], [[Taiwei gong]]
* [[Taiyi]]
* [[Taizi]]
* [[Taiyangshou]]
* [[Taizun]]
* [[Tengshe]]
* [[Tian'e (astronomia chinesa)|Tian'e]]
* [[Tianbian]]
* [[Tiancang]]
* [[Tianchan]]
* [[Tianchu]]
* [[Tianchuan]]
* [[Tianchuang]]
* [[Tianda jiangjun]]
* [[Tianfu (Lib)|Tianfu]]
* [[Tianfu (Aql)|Tianfu]]
* [[Tiangang]]
* [[Tiangao]]
* [[Tiangou]]
* [[Tianguan]], [[Tianguan|Tianmen]]
* [[Tianhe (astronomia chinesa)|Tianhe]]
* [[Tianhuang]]
* [[Tianhuang dadi]]
* [[Tianhun]]
* [[Tianji (CrB)|Tianji]]
* [[Tianji (Hya)|Tianji]]
* [[Tianji (Sgr)|Tianji]]
* [[Tianjiang]]
* [[Tianjie]]
* [[Tianjie (Tau)|Tianjie]]
* [[Tianjin (astronomia chinesa)|Tianjin]]
* [[Tianjiu]]
* [[Tianjun (astronomia chinesa)|Tianjun]]
* [[Kulou|Tianku]] (veire [[Kulou]])
* [[Tianlao]]
* [[Tianleicheng]]
* [[Tianli]]
* [[Tianlin (astronomia chinesa)|Tianlin]]
* [[Tianguan|Tianmen]] (veire [[Tianguan]])
* [[Tianmen (Vir)|Tianmen]]
* [[Tianmiao]]
* [[Tianpei]]
* [[Tianqian]]
* [[Tianqiang]]
* [[Tianru]]
* [[Tianshe]]
* [[Tianshi]]
* [[Tianshi (Còl)|Tianshi]]
* [[Tiansi]]
* [[Tiantian]]
* [[Tiantian (Vir)|Tiantian]]
* [[Tianxiag]]
* [[Tianyi]]
* [[Tianyin]]
* [[Tianyu]]
* [[Tianyue]]
* [[Tianyuan (astronomia chinesa)|Tianyuan]]
* [[Tianyuan (Sgr)|Tianyuan]]
* [[Tianyuan (Eri)|Tianyuan]]
* [[Tianzhu (astronomia chinesa)|Tianzhu]] 
* [[Tianzun]]
* [[Tugong]]
* [[Tugonglii]]
* [[Tusi (astronomia chinesa)|Tusi]]
* [[Tusikong (Cet)|Tusikong]]
* [[Tusikong (Hya)|Tusikong]]
* [[Waichu]]
* [[Waiping]]
* [[Wangliang]]
* [[Wenchang (astronomia chinesa)|Wenchang]] 
* [[Wuche]]
* [[Wudi neizuo]]
* [[Wuzhuhou]] 
* [[Xianchi]]
* [[Xiang (astronomia chinesa)|Xiang]] 
* [[Xinchen]]
* [[Dongxian|Xixian]] (veire [[Dongxian]])
* [[Xizhong]] 
* [[Xuange]] 
* [[Xuanyuan]] 
* [[Xuliang]] 
* [[Yangmen]] 
* [[Yangmen (Hya)|Yangmen]]
* [[Yeji (astronomia chinesa)|Yeji]]
* [[Yezhe]]
* [[Yinde]]
* [[Yougeng]]
* [[Youqi]]
* Yousheti (veire [[Sheti]])
* [[Yu (astronomia chinesa)|Yu]]
* [[Yue (astronomia chinesa)|Yue]]
* [[Yujing]]
* [[Yulinjun]]
* [[Yunyu]]
* [[Zhangren]]
* [[Zhaofu]]
* [[Zhaoyao]]
* [[Zhenche]]
* [[Zhewei]]
* [[Zhinü]]
* [[Zhouding]]
* [[Zhu (astronomia chinesa)|Zhu]]
* [[Zhuwang]]
* [[Zhuxiashi]]
* [[Zi (astronomia chinesa)|Zi]]
* [[Ziwei]], [[Ziwei|Ziwei gong]], [[Ziwei|Ziwei yuan]]
* [[Zong (astronomia chinesa)|Zong]]
* [[Zongren]]
* [[Zongzheng]]
* [[Zuogeng]]
* [[Zuoqi (Sge)|Zuoqi]]
* [[Zuoqi (Aur)|Zuoqi]]
* Zuosheti, *voir* [[Sheti]]
</div>


== Lo nom deis estelas ==

Lei constellacions èran la basa d'un metòde permetent de definir un nom sistematic per leis [[estela]]s. D'efiech, coma en teoria cada estela visibla èra integrada dins una constellacion, èra possible de li donar un nom de la forma « nom de la constellacion - numerò de l'estela dins la constellacion ». Per exemple, [[Altaïr]] èra la segonda estela dau Tambor dau Riu. Probablament aparegut ai sègles V-VI apC, aqueu sistèma prefigurava la [[designacion de Bayer]] qu'es lo metòde actuau de notacion deis estelas visiblas.

== Annèxas ==

=== Liames intèrnes ===

* [[Astronomia]].
* [[Constellacion]].
* [[Gardians dau Cèu]].
* [[Lista dei constellacions chinesas]].
* [[Lòtja lunara]].

=== Bibliografia ===

* Sun Xiaochun e Jakob Kistemaker, *The Chinese sky during the Han'', Brill, Nòva York, 1997, 247 p.

### Nòtas e referéncias