open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anton Stamitz

**Anton Thadäus Johann Nepomuk Stamitz** que ho un violonista, un altista e un compositor de la fin deu XVIII sègle. 

Que vadó a Mannheim. Qu'èra lo hilh deu compositor Johan Stamitz qui ensenhè lo vriulon a Anton e lo son hrair Carl Stamitz. Après aver jogat a la cort de Mannheim, que vadó musician de la cort deu Rei de França a Versalhes dab lo títol d*'ordinaire de la maison du Roi*. En França (on e's morí) qu'avó lo parat d'estar lo mèste deu famós violonista Rodolphe Kreutzer.
Arroi deus Mendelssohn

L**'Arroi deus Mendelssohn** qu'ei un vriulon creat per Antonio Stradivari en 1721. Qu'ei en possession e jogat per la violonista americana Elizabeth Pitcairn.

L'istòria de l'Arroi que demòra misteriosa enter lo son despartir deu talhèr d'Antonio Stradivari a Cremona dinc a la soa aquesida, a la fin deu sègle XIX, per tanhents deu compositor Felix Mendelssohn e donc tanben deu filosòf Moses Mendelssohn.

Que vadó hèra famós per aver inspirat lo scenario deu filme canadian *[[The Red Violin]]* per'mor l'ajòu de Pitcaim que'u crompè entà era auherir en 1990 a Christie's per 1,6 milion de dollars. Elizabeth Pitcairn b'avèva pas sonque 16 ans e l'identat deu crompador e de la soa beneficiària que ho esconuda ; Pitcairn e lo son ajòu que demorèn un par d'annadas abans de levar aqueste anonimat (arron que la violonista e avosse completats los sons estudis e la soa carrièra).

## Ligam extèrne
*http://www.youtube.com/watch?v=dHb2RDPuvKo&feature=channel_page Pitcairn interpretant *Hora Stacatto* dab l'Arroi deus Mendelssonh.
*http://www.elizabethpitcairn.com/ Sit oficiau de Pitcairn dab fotografias de l'Arroi.
Jazz

[thumb|200px|right|Orquestra de jazz a [Houston, Tèxas en 1921]]Lo **jazz** qu'ei un estil musicau e quitament ua forma d'expression musicau gessida au debut deu sègle XX de la cultura africana americana dab influéncias divèrsas. Que s'ei desvolopat durant tot aqueste sègle en bèth arrecéber influéncias musicaus deu monde sancèr dab ua predileccion per l'improvisacion e la sincòpa e las nòtas blavas.
Hilet

Lo **hilet** (var. **filet**) deus instruments de musica, e mei que mei deus instruments de còrdas hregadas qu'ei ua benda de duas colors incrustada suu bòrds de la taula d'armonia e deu hons. 

Lo canau deu hilet qu'ei dessenhat dab un gredon, delimitat dab un cotèth plan agusat (com un escalpèl) puish vuèitat ; la benda bicolora (hèita de duas colors de husta) qu'ei alavetz copada, trempada dab pega e incrustada dab un marteròt. Un còp la pega seca, la pèça de husta e lo filet que son curat dab ua góbia entaus lissar amassas e har semlar que hon estats hèits amassas.

Dens los còrns de l'instrument que cau copar lo filet en forma de bec de corbaish entà qui duas bendas e's pòsquin júnher. En totau, que cau copar 10 bendas de hilet (a maugrat qui, entà acabar l'instrument, e calerà copar e retirar dus tròç de hilet entà hicar e pegar lo manjo e lo silhet).

Lo hilet que pòt estar doble (tecnica qui ei estada ampliament emplegada peu laütièr Giovanni Paolo Maggini e tornada emplegar en lo bèth imitar en Euròpa Centrau au sègle XIX).

A còps, lo hilet que pòt estar simplament dessenhat, sia per economia, sia (dens lo cas d'instruments hèra ancians) per rason de non apatenença deu laütièr a la corporacion deus marquetistas.

lo hilet qu'ondra l'instrument mes qu'estanca tanben las vibracions e los trucs suu bòrd ; atau, que pòt influenciar lo son e, sustot, emparar  deus trucs suu bòrd de l'instrument en bèth evitar, a còps, qui henreclin la husta de la taula d'armonia e deu hons.
Ba Đồn

**** es una comuna vietnamiana situada dins la region de Bac Trung e la província de Quang Binh, Vietnam.
Donemiliaga

**San Millán / Donemiliaga** es una comuna d'Alaba dins la comunautat autonòma espanhòla del País Basc.
Ribera Baja

**Ribera Baja / Erribera Beitia** es una comuna d'Alaba dins la comunautat autonòma espanhòla del País Basc.
Eths caulets

**Eths caulets** qu'ei ua cançon occitana deth nòrd deths Pirenèus.

*Eths caulets quand son torradis*
*Totis se daishan anar !*
*Totis se daishan anar*
*Atal fan las joenas hilhas*
*Quand passan de maridar*
*Dus aucèths sus una espiga*
*Non se’n poden sustenir !*
*Non se’n poden sustenir*
*Dus gojats amb’una hilha*
*Non se’n poden divertir*
*Fan las boishas mala cara*
*De quand perden las rasics !*
*De quand perden las rasics*
*Atal fan las joenas hemnas*
*De quand perden eths marits*
*Mira-la quand va a la messa*
*Mira-la ‘ta caminar !*
*Mira-la ‘ta caminar*
*E se ara non t’agrada*
*Jamei non t’agradarà*
*Eth dia que jo m’maridi*
*Non farà fred ni calor !*
*Non farà fred ni calor*
*Poiram dire « Nom d’un Diable !*
*Qu’ei atrapat la sason ! »*
Adrien-François Servais

**Adrien-Francois Servais** (Halle, lo 6 de junh de 1807 – Halle, lo 26 de noveme de 1866) que ho violoncelista bèlga deu sègle XIX famós per la soa virtuositat e la soa influéncia suber l'istòria deu violoncèl. Lo son violoncèl stradivarius que eth ho auhèrt que pòrta enqüèra lo son nom e qu'ei atau conegut com lo Servais.
Florençac

**Florençac** (o **Floreçac** grafia mai fonetica e mens englobanta; en francés: *Florensac*) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *vila de Florenciaco* en 954-986, *de Florenciago* en 966, *mansus de Florenciaco* en 978, *in Florenciaco* en 990, *S. Johannis in villa Florensiaco* en 990, *villa Florenciaco* en 991, *ipsa turre de Florentiaco*, cap a 1036, *condaminam de Florentiaco*, *honorem de Florentiaco*, après 1061, *castro Florenchiaci* en 1207, *ecclesias S. Johannis et S. Martini de Florentiaco*, *ecclesiam S. Johannis de Florenciaco* en 1116, *castro Florenchiaci* en 1207, *ecclesias S. Johannis et S. Martini de Florentiaco* en 1216, *de Florenciaco* en 1344, *de Florensaco*, a la fin del sègle XIV, *les habitans de Florensac* en 1418, *l'eglise parochiale de Florensac*, *l'hopital de Florenzac* en 1518, *Florensac* en 1613, 1770-71 (mapa de Cassini) e regularament amb la meteissa grafia als sègles XVII e XVIII. 

Segon Dauzat, *Florençac* ven del nom latin d'òme *Florentius*, amb lo sufixe *-acum*; segon Hamlin, *Florençac* ven de l'escais-nom [cognomen] latin *Florentius*, amb lo sufixe celtic *-acum*. Lo nom *Florentius* al femenin foguèt portat par Santa Florença (> *Florentia*), martirizada del temps de Dioclecian (284-305) a Cessero, vila vesina, o a Agde. Florençac èra una granda proprietat galloromana qu'aviá per mèstre Florentius.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
* Gaston Vinàs, escrivan occitan (1885-1940)

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Cauchó

Lo **cauchó** (AFI: ) es una matèria que se pòt obtenir  per la transformacion del latèx secretat naturalament per d'unes vegetals (per exemple, l'evea), o de manièra sintetica (nomenat elastomèra)

## Istòria
L'istòria del cauchó comença plan abans la fin del sègle XV, quand amb las grandas descobèrtas, los europèus començan d'observar, en America Centrala e en America del Sud, l’usatge secular que fasián las populacions localas d'una matèria alara desconeguda en Euròpa. Provenent del latèx secretat naturalament per d'unes vegetals - coma l’evea e lo guaiulo - , aquesta substància ten d'usatges variats: pelòtas, bòtas, telas enduchas, botelhas, gants, preservatius... Es l'invencion dels pneumatics (apiejada mai tard per l'explosion de la produccion automobila) e lo  succès de las bicicletas que provoquèron lo "bom" de la produccion de cauchó a la fin del sègle XIX.

## Mòdes de fabricacion
Lo cauchó natural s'obten per calhament del latèx d'unes vegetals, mai que mai de l'evea, *Hevea brasiliensis*, familha de las ginosclas (*euphorbiaceae*), venent d'Amazonas. La collecta es facha per la talha de la rusca dels troncs de manièra que lo latèx, venent dels canals lactifèrs, raja dins de gòts. En Amazonas, es lo trabalh dels *[[seringueiro]]s*. Lo latex reculhit pòt èsser ara estabilizat amb d'amoniac e concentrat per demesir sa tenor en aiga.

La cultura de l'evèa, venent d'America del Sud, se desvolopèt dins lo sud-èst asiatic e, pus modestament, en Africa Eqüatoriala (Nigèria, Còsta d'Evòri, Cameron).

## Plantas amb [[latèx]] permetent de far lo cauchó
*l'evea (*[[Hevea brasiliensis]]*)
*Lo cauchó (*[[Ficus elastica]]*)
*lo guaiulo (*[[Parthenium argentatum]]*)
*lo pissalach de Russia (*[[Taraxacum kok-saghyz]]*)

## Formulacion e vulcanizacion
Lo cauchó, natural o sintetic, es gaireben totjorn mesclat amb d'autres ingredients :
* de cargas renfortissentas o non, la principala es lo negre de carbòni (d'ont la color dels produches eissits del cauchó). Las cargas renfortissentas melhoran la resisténcia mecanica, la resisténcia a l'abrasion. Per esquivar la color negra, s'utiliza de cargas blancas coma lo silici precipitat, las argilas, e la greda trissada.
* d'òlis, o de plastificants,
* d'agents de parament contra los UVs o la lutz,
* de produits per la vulcanizacion (sofre, oxid de zinc, abrivador, peroxides, els.)
* de produits divèrs coma colorants, agents conflaires, antifuòcs, els.

## Produccion

La produccion mondiala de cauchó passa los 21 milions de tonas.
Canton de Saramon

Lo **canton de Saramon** es ua anciana division administrativa francesa, situada dens lo departament de Gers  e la region de Miègjorn-Pirenèus (auèi ).

## Geografia
Aqueth canton qu'èra organizat au torn de Saramon dens l'Arrondiment d'Aush. La sua altitud que va de 157 m (Aurimont) a 314 m (Moncornelh e Grasan) per ua altitud mejana de 239 m.

## Composicion
Lo canton de Saramon se compausava de las 16 comunas seguentas :

## Istòria
A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, las comunas deu canton de Saramon que s'integrèn au canton navèth d'Astarac-Gimona, dont lo burèu centralizator es Masseuva.
## Administracion

## Demografia

## Véser tanben
* 
* Arrondiments de Gers
* Cantons de Gers
* Comunas de Gers
Cantons de Gers

## Cantons d'avant 2015

Lista deus 31 ancians **[[cantons francés|cantons]]** deu departament de **[[Gers (departament)|Gers]]**, per arrondiment :

* **[[Arrondiment d'Aush]] (12 cantons - Prefectura : [[Aush]])** :
** Canton d'Aush Nòrd-Èst 
** Canton d'Aush Nòrd-Oèst
** Canton d'Aush Sud-Èst 
** Canton d'Aush Sud-Oèst
** Canton de Colonha
** Canton de Gimont 
** Canton de l'Isla de Baish 
** Canton de Jigun
** Canton de Lombers 
** Canton de Samatan 
** Canton de Saramon 
** Canton de Vic en Fesensac 

* **[[Arrondiment de Condòm]] (11 cantons - Sosprefectura : [[Condòm]])** :
** Canton de Casaubon 
** Canton de Condòm 
** Canton d'Eusa
** Canton de Florença 
** Canton de Leitora 
** Canton de Mauvesin
** Canton de Miradors 
** Canton de Montrejau de Gers 
** Canton de Nogaròu 
** Canton de Sent Clar 
** Canton de Valença de Baïsa

* **[[Arrondiment de Miranda]] (8 cantons - Sosprefectura : [[Miranda]])** :
** Canton d'Anhan 
** Canton de Marciac 
** Canton de Masseuva 
** Canton de Mielan 
** Canton de Miranda 
** Canton de Montesquiu 
** Canton de Plasença 
** Canton de Riscla

## Cantons de 2015 ençà

## Véser tanben
* 
* Arrondiments de Gers
* Cantons de Gers
* Comunas de Gers
George Abela

**Ġorġ Abela** (sovent anglicizat en *George*) es un òme politic maltés que foguèt president de la republica de 2009 a 2014. Es lo paire de Robert Abela.
Aurader

**Aurader** o **Auradèr** (*Auradé* en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
Segon Albèrt Dauzat, *Aurader* qu'es benlèu ua varianta d'Aurador « oratorium » . Aquò es possible pr'amor de la pronóncia locala, [awɾaˈðe]

Segon Negre, *Auradèr* que seré benlèu lo gascon *auranèr*, *auradèr* (mots presents dens lo diccionari Palay dab aqueth sens), deu bas latin *abellan-etum*, « lòc plantat d'averan(h)èrs (averaèrs, auraèrs) ».

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gers

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Lauhire

**Lauhire** qu'ei un petit país enter lo Bascoat e Biarn situat capvath de la confluéncia deu Gave de Maulion e deu Gave d'Auloron. Qu'inclutz las comunas d'Avitenh, Arboet-Sussauta, Autivièla-Sent Martin-Vidèren, La Bastida, Vergüei, Ilharre e Ossaranh.

Lo son nom, deu basco *lau hiri* 'quate maines', qu'ei estat explicat per la soa situacion au confinh enter Sola, Baisha Navarra, Biarn e Gasconha (a l'epòca de l'influéncia de Dacs dinc aqueths lòcs, abans lo restacament d'Ortès a Biarn au sègle XI).
Concerto grosso

Lo **concerto grosso** en musica qu'ei ua forma de copausicion qui opausa un grop de solistas (aperat *concertino*) a un aute grop de còrdas de l'orquèstra (qui ei alavetz aperat *ripieno*). Qu'ei donc un concerto per un grop de solistas (e non pas un concerto per un o paucs intruments solistas individualizats). 

A despart deu ripieno e deu concertino l'orquèstra que compta tanben dab ua baisha continua.

La soa invencion qu'ei atribuida a Alessandro Stradella mes lo nom mei associat dab aqueste genre qu'ei lod'Arcangelo Corelli. Corelli que compausè concertos grossos de duas menas : *sonata da chiesa* e *sonata da camera*. 

L'etat d'aur deu concerto grosso qu'ei la tempsas barròca (a maugrat qui d'autes compositirs posteriors s'i ajin essajats).
Tashelhit

Le **tashelhit** o **shluh** (en shluh: *Taclḥit*) es una lenga berbèra qu'es parlada 'ès le sud dau Marròc, 'ès la planura de Sosse (inclusent la viala d'Agadir), dau Naut Atlàs e l'Antiatlàs. 'Bei 8 a 10 milhon de parlants, le chleuh es una lenga berbèra la mai importanta dau monde, 'bei son nombre de parlant e par l'amplor de son espandiment.

## Nòtas e referencias

## Vejatz tanben
### Liames intèrnes
* berbèr
### Liames extèrnes
* Presentacion dau tashelhit (INALCO)
Aurimont

**Aurimont** (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Segon Dauzat, lo sens deu nom qu'es probablament « mont d'aur », format deu genitiu latin *auri-* , damb lo mot que donè aprèp *mont* en occitan. Comparar damb Aurivalh.
Segon Negre, *Aurimont* que veng de l'adjectiu masculin gascon *auri(n)* « color d'aur » e de *mont*. Cf. *aurî*, *aurine* (diccionari Palay, p. 88).

## Istòria
Bastida fondada en 1287 per Eustache de Beaumarchès en pariatge damb lo monastèri de Saramon.

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu Canton de Saramon; qu'es ara deu canton d*'Astarac-Gimone* (en francés), donc d'Astarac Gimona.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gers

## Ligams extèrnes
* Aurimont sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau
* Aurimont suu site de l'Insee

## Nòtas e referéncias
Bedeishan

**Bedeishan** (*Bédéchan* en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Segon Dauzat, Bedeishan que vengueré d'un nom latin d'òme *Betitius* dab lo sufixe *-anum* . 
Segon Negre, Bedeishan que vengueré d'un nom « romanic » (----> latin) d'òme *Bativius* (derivat de *Battius*), dab lo sufixe *-anum* .
Bedeishan qu'èra donc probablament ua anciana grana propietat antica qui avèva per mèste *Betitius*, *Bativius* o un aute. 

## Istòria
## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu Canton de Saramon; qu'es ara deu canton d*'Astarac-Gimone* (en francés), donc d'Astarac Gimona.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

                                                
ImageSize  = width:250 height:200                          
PlotArea   = left:40 right:10 top:10 bottom:20            
TimeAxis   = orientation:horizontal                       
AlignBars  = justify                                       
Colors =                                                
  id:gray1 value:gray(0.9)                           
                                                  
DateFormat = yyyy                                 
Period     = from:1960 till:2010                 
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960
                                    
PlotData =                          
  bar:300 color:gray1 width:1       
  from:start till:end             
  bar:200 color:gray1              
  from:start till:end            
  bar:100 color:gray1           
  from:start till:end         
  bar:0 color:gray1       
                       
                    
LineData =       
  layer:front    
  points:(48,100)(84,87) color:blue  width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 142 1968: 118
  points:(84,87)(100,81)    color:blue    width:2 #1975: 107
  points:(100,81)(128,78)   color:blue    width:2 #1982: 102
  points:(128,78)(160,81)   color:blue    width:2 #1990: 107
  points:(160,81)(196,79)   color:blue    width:2 #1999: 104
  points:(196,79)(228,89)     color:blue    width:2 #2004/5 
  
  
   
## Lòcs e monuments
La glèisa de Fanjau bastida près d'un temple paien de Jupiter (fanum jovis).

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gers

## Ligams extèrnes
* Bedeishan suu site de l'Insee

## Nòtas e referéncias
Vathcava e Aguin

**Vathcava e Aguin** (*Betcave-Aguin* en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
### Vathcava
Segon Dauzat, *Vathcava* que ven deu gascon *bèth* e deu latin *caua* « clòt, cau [varat segon lo Gaffiot] ».
Segon Negre, qui cita la mencion de 1338, *de Vallecava*, que s'ageish en realitat deu gascon *vath* e de l'adjectiu femenin *cava*, puish atraccion de *bèth*.
### Aguin
Pas d'informacions.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dambe la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gers

## Ligams extèrnes
* Vathcava e Aguin suu site de l'Insee

## Nòtas e referéncias
Castèthnau Barbarens

**Castèthnau Barbarens** (*Castelnau-Barbarens* en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
* **Castèthnau**. Damb *castèl/ castèth/chastèl*, etc, mot vengut deu latin *castellum* (e abans de *castrum*), l'adjectiu *nòu*, de *novum*, e las soas fòrmas mei evolucionadas *nau* e *nuèu*, qu'es lo qui se tròba mei sovent en toponimia. En mei deu sens literau, lo nom de *castèlnòu*/*castèlnau* que designava  petitas aglomeracions apiejadas sus ua fortalesa qui las emparava, qu'èran donc borgs castraus medievaus (sègles XI a XIII)  estudiats per exemple per Benoît Cursente.
* **Barbarens**.

## Istòria
En 1821, Castèthnau qu'annexè *Grenadette*, *Pepieux* e *Saint-Guiraud* .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Saramon; qu'es ara deu canton d*'Astarac-Gimone* (en francés), donc d'Astarac Gimona.

## Demografia

* En 1821 agrandiment deu territòri (veire Istòria).
* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

### Demografia de ''Grenadette'' (nom francés)
* 1791 : 98 abitants
* 1800 : 107 abitants
* 1806 : 110 abitants
* 1821 : 114 abitants 

### Demografia de ''Pépieux'' (nom francés)
* 1791 : 43 abitants
* 1800 : 42 abitants
* 1806 : 53 abitants
* 1821 : 52 abitants 

### Demografia de ''Saint-Guiraud'' (nom francés)
* 1791 : 191 abitants
* 1800 : 212 abitants
* 1806 : 219 abitants
* 1821 : 215 abitants 
   

### Eveniments culturaus
*De arrevirar*
Lo Rondèu (festival de danças e musicas traditionaus) 

Exposicion dens la Capèra de Nosta Dauna de Pietat deu 14 juillet au 15 août (Artisanat et Peinture)

## Lòcs e monuments
* Villa galloromana deu Taros
* Capèra de Nosta Dauna de Pietat

## Personalitats ligadas dambe la comuna
* Edoard Lartet (1801-1871) : geològ, preïstorian e paleontològ.

## Véser tanben
* Comunas de Gers
## Ligams extèrnes
* Castèthnau Barbarens suu site de l'Insee
* Sit de Castèthnau Barbarens

## Nòtas e referéncias
Beserilh

**Beserilh** (*Bézéril* en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
Segon Dauzat, lo nom es escur; *Beserilh* que vengueré benlèu de **veser-ile*, en supausant **veser* es lo nom deu riu qui nèish près de Beserilh.
Segon Negre, Beserilh qu'es a la neishença d'un petit afluent esquèrre d'Esquinçon; lo nom que veng probablament de l'occitan *besal*, mot d'origina gallica, « arrolha, canèr, escorra, varadet; baniu, nauja, arriu molinar, arriu molèr, nauta, cobicom, bocau, bocalh », dambe lo sufixe diminutiu *-il*, per un sens globau de « petita arrolha » .

## Istòria

## Administracion

## Demografia
                                                
ImageSize  = width:250 height:200                          
PlotArea   = left:40 right:10 top:10 bottom:20            
TimeAxis   = orientation:horizontal                       
AlignBars  = justify                                       
Colors =                                                
  id:gray1 value:gray(0.9)                           
                                                  
DateFormat = yyyy                                 
Period     = from:1960 till:2010                 
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960
                                    
PlotData =                          
  bar:300 color:gray1 width:1       
  from:start till:end             
  bar:200 color:gray1              
  from:start till:end            
  bar:100 color:gray1           
  from:start till:end         
  bar:0 color:gray1       
                       
                    
LineData =       
  layer:front    
  points:(48,102)(84,90) color:blue  width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 144 1968: 123
  points:(84,90)(100,84)    color:blue    width:2 #1975: 113
  points:(100,84)(128,84)   color:blue    width:2 #1982: 113
  points:(128,84)(160,81)   color:blue    width:2 #1990: 107
  points:(160,81)(196,72)   color:blue    width:2 #1999: 92
  


* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dambe la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gers

## Ligams extèrnes
* Beserilh suu site de l'Insee
 
## Nòtas e referéncias
Endofièla

**Endofièla** (*Endoufielle* en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
Ni Dauzat nimei Negre non disen arren d'Endofièla.
Las fòrmas ancianas son : *Andofielle* 1569, *Andofiella* 1570, *Andofiele* 1695, *Andoufielle* 1724, *Andouffielle* 1727, *Andofiel* 1783, *Endouffielle* 1753/1785, *Andoufielle* 1793, *Eudouffielle* 1801, *Andofiel* 1804, *Endoufielle* 1854, *Andoufielle* 1857, *Endoufielle* 1825/1866.

S'agish probablament d'un nom de lòc de l'Antiquitat tardiva en *-villa* qu'a miat a *-viala* en lengadocian, *vièla* (e *gela*) en gascon, dambe ua evolucion en *-fièla* dens la medisha region.

Lo prumèr element es probablament lo nom d'òme *Andulfus*, fòrma latinizada d'un antroponime gotic citat per Marie-Thérèse Morlet ; l'ipotèsi d'ua assimilacion du [v] de *-villa* au [f] de l'antroponime per explicar lo passatge de *-vièla* a *-fièla* es improbabla, pr'amor de l'exemple de Segofièla, anciana **Seguinvièla*. Tà çò qu'es de l'iniciala primitiva *An-*, sembla qu'estoc estada alterada tardivament en *En-*, probablament per atraccion deus nombroses toponimes en *en* + noms de personas atestats dens Gers.

Lo nom de persona *Andulfus* se contunha benlèu dens le patronime *Andou* atestat dens l'oèst occitan a epòca anciana, e segurament dens lo patronime italian *Andolfi*.

L'hypotèsi d'ua origina gotica du prumèr element es en.hortida per la proximitat de la capitala deus Visigots e peu hèit que l'eretèr de *-villa* es precedit çò mei sovent per un nom germanic de persona dens los toponimes.

La medisha varianta en *-fièla* se torna trobar dens Renofièla (nom supausat), anciana parròpia, ara dens L'Isla de Baish, atestada *Renoufielle* 1595 e 1763, *Renouffiel* en 1763/1788, *Renouffielle* 1753/1785) e dens Segofièla (*Seguenvilla* en 1196 ).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Ligams extèrnes
* Endofièla suu site de l'Insee

## Nòtas e referéncias
Faget Abadiau

**Faget Abadiau** (*Faget-Abbatial* en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
### Faget Abadiau
*Faget Abadiau* qu'es atestat en 845 *Altum Fagitum Monasterium*. Lo nom que veng deu bas latin *fagetum* (*fagus* « hau, hac, hai » e sufixe collectiu *-etum*), donc lo sens qu'es « bòsc de haus ».
### Herèisho
Vilatge e cairehorc important. Deu nom gascon de *fraxinus* : hrèisho, hrèishe, etc.

## Istoria

## Administracion

## Demografia
                                                
ImageSize  = width:250 height:200                          
PlotArea   = left:40 right:10 top:10 bottom:20            
TimeAxis   = orientation:horizontal                       
AlignBars  = justify                                       
Colors =                                                
  id:gray1 value:gray(0.9)                           
                                                  
DateFormat = yyyy                                 
Period     = from:1960 till:2010                 
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960
                                    
PlotData =                          
  bar:390 color:gray1 width:1       
  from:start till:end             
  bar:260 color:gray1              
  from:start till:end            
  bar:130 color:gray1           
  from:start till:end         
  bar:0 color:gray1       
                       
                    
LineData =       
  layer:front    
  points:(48,141)(84,119) color:blue  width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 278 1968: 226
  points:(84,119)(100,108)    color:blue    width:2 #1975: 201
  points:(100,108)(128,115)   color:blue    width:2 #1982: 217
  points:(128,115)(160,108)   color:blue    width:2 #1990: 201
  points:(160,108)(196,112)   color:blue    width:2 #1999: 211
  points:(196,112)(228,118)     color:blue    width:2 #2004/5 
  
    

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
* Glèisa abadiau.

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gers
## Ligams extèrnes
* Faget Abadiau suu site de l'Insee
* Istòria de Faget Abadiau e quauques fòtos deu vilatge

## Nòtas e referéncias
Garravet

**Garravet** (*Garravet* en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
Dauzat que descriu *Garravet* com la varianta gascona deu « provençau » *garravièr*, « arrosèr sauvatge, gavardèr », mes per Gavarret (Gers) e Gavarret (Lanas), qu'en hè lo resultat deu gascon *gavarra* (*Ulex Europeanus*, mei gròs que la toja), dambe'u  sufixe collectiu *-etum* .
Segon Negre, *Garravet* que vengueré d'ua interversion [metatèsi] entre *-v-* e *-rr-*; qu'ei derivat deu gascon *gavar*, mot d'origina preceltica « terrenh cobèrt de broishòcs, lana boçada », dambe'u sufixe diminutiu [?] *-et*, donc per un sens globau de « petita lana boçada ».

## Istòria

## Administracion

## Demografia
                                                
ImageSize  = width:250 height:200                          
PlotArea   = left:40 right:10 top:10 bottom:20            
TimeAxis   = orientation:horizontal                       
AlignBars  = justify                                       
Colors =                                                
  id:gray1 value:gray(0.9)                           
                                                  
DateFormat = yyyy                                 
Period     = from:1960 till:2010                 
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960
                                    
PlotData =                          
  bar:330 color:gray1 width:1       
  from:start till:end             
  bar:220 color:gray1              
  from:start till:end            
  bar:110 color:gray1           
  from:start till:end         
  bar:0 color:gray1       
                       
                    
LineData =       
  layer:front    
  points:(48,140)(84,132) color:blue  width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 233 1968: 217
  points:(84,132)(100,118)    color:blue    width:2 #1975: 191
  points:(100,118)(128,100)   color:blue    width:2 #1982: 155
  points:(128,100)(160,91)   color:blue    width:2 #1990: 138
  points:(160,91)(196,82)   color:blue    width:2 #1999: 121
  points:(196,82)(228,89)     color:blue    width:2 #2004/5 
  


* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dambe la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gers

## Ligams extèrnes
* Garravet suu site de l'Insee

## Nòtas e referéncias
Casaus de Savés

**Casaus de Savés**  o **Casaus Savés**  (*Cazaux-Savès* en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
Segon Dauzat, *Casaus* « bòrda, meitaderia », que vengueré de *cas-ale*, derivat de *casa* (del latin *casa*, cabana ----> ostau rurau, ----> domeni, maine, proprietat) .
Segon Negre, *Casaus* qu'ei lo plurau de l'occitan *casau* « òrt; embarra, barralh, (en)claus » (Lo Petit Levy que horneish los sens de *cazal* : ostau; embarra qui enviroa un ostau, òrt; terrenh bastider).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

* lo Castèth de Caumont, bastit suu lòc d'un castèth fòrt de Gaston Fèbus, dentre 1525 e 1535 per Pierre de Nogaret de la Valette
Sit deu Castel de Caumont

## Personalitats ligadas dambe la comuna
* Jean-Louis de Nogaret, seigneur de La Valette e de Caumont et duc d'Épernon, petit-fils de Pierre de Nogaret et favori d'Henri III, né en 1554 au château de Caumont.
* Mareva Galanter, Miss França 99, e son companhon, le couturier Jean-Charles de Castelbajac ont habité dans cette comuna.

## Véser tanben
* Comunas de Gers
## Ligams extèrnes
* Casaus de Savés suu site de l'Insee

## Nòtas e referéncias
Haulias

**Haulias** (*Haulies* en francés) qu'es ua comuna occitana de Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia
 

## Toponimia
Segon Dauzat, *Haulias* que vengueré deu nom latin d'òme *Fabullus*, dab lo sufixe *-inum* : **Fabullinae (villae)* .
Negre ditz pas arren de Haulias.

## Istòria
En 1824, la comuna d'Arcanhac qu'estó annexada a Haulias .

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².
    
## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dambe la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes
* Haulias suu site de l'Insee

## Nòtas e referéncias
La Maguèra

**La Maguèra** (*Lamaguère* en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
Segon Dauzat, a la seguida de Coromines, *La Maguèra* que vengueré deu gascon *maguèra* « sèga calhavuda, pièla de pèiras », deu latin *macaria*, varianta de *maceria* .
Negre que considèra tanben *La Maguèra* e vengueré deu gascon *maguèra*, dab la definicion « « sèga calhavuda, bruishòc au miei d'ua tèrra cultivada », segon la definicion deu diccionari Palay (DBG).

## Istòria

## Administracion

## Demografia
                                                
ImageSize  = width:250 height:200                          
PlotArea   = left:40 right:10 top:10 bottom:20            
TimeAxis   = orientation:horizontal                       
AlignBars  = justify                                       
Colors =                                                
  id:gray1 value:gray(0.9)                           
                                                  
DateFormat = yyyy                                 
Period     = from:1960 till:2010                 
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960
                                    
PlotData =                          
  bar:300 color:gray1 width:1       
  from:start till:end             
  bar:200 color:gray1              
  from:start till:end            
  bar:100 color:gray1           
  from:start till:end         
  bar:0 color:gray1       
                       
                    
LineData =       
  layer:front    
  points:(48,77)(84,74) color:blue  width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 100 1968: 96
  points:(84,74)(100,66)    color:blue    width:2 #1975: 82
  points:(100,66)(128,72)   color:blue    width:2 #1982: 92
  points:(128,72)(160,65)   color:blue    width:2 #1990: 79
  points:(160,65)(196,57)   color:blue    width:2 #1999: 66
  


* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
* La glèisa Sent Miquèu.
* las arroeinas deu castèth de La Maguèra, au lòc Cap de la Còsta.

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gers

## Ligams extèrnes
* La Maguèra suu site de l'Insee

## Nòtas e referéncias
L'Artiga

**L'Artiga** (*Lartigue* en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
Segon Dauzat, *L'Artiga* que veng d'un mot prelatin, probablament aquitanic, *artica* « bosiga » .
Segon Negre, *artiga* qu'ei un mot d'origina preceltica aquitana; lo sens qu'ei « tèrra desbosigada » .
La preséncia de l'article indica ua fixacion deu nom au segond millenari.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gers

## Ligams extèrnes
* L'Artiga suu site de l'Insee

## Nòtas e referéncias
Tirent e Pontejac

**Tirent e Pontejac** (*Tirent-Pontéjac* en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia
L'ostau de comuna qu'ei a Pontejac, lo vilatge mei important e plaçat près d'un gran cairehorc (Tirent qu'ei en un lòc isolat).

### Perimètre del territòri

## Toponimia
* **Tirent**. Ni Dauzat e Rostaing, nimei Negre non disen arren de Tirent.
* **Pontejac** que veng deu nom latin d'òme *Ponteius* damb lo sufixe *-acum*, latinizacion deu sufixe gallés *-aco(n)*. Pontejac qu'èra donc probablament una anciana granda propietat antica qui avèva per mèste *Ponteius*.

## Istòria
* En 1822, qu'incorporèn la comuna de Pontejac a Tirent.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

### Demografia Pontejac

* Lo n° INSEE es estat cambiat per rasons practicas.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gers

## Ligams extèrnes
* Tirent e Pontejac suu site de l'Insee

## Nòtas e referéncias
Traversèras

**Traversèras**  (*Traversères* en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, *Traversèras* que veng deu latin *transversa* « embrac, embraca, embraquèra, acorcida; passatge ».
Segon Negre, *Traversèras* qu'ei lo plurau deu gascon *travessèra* « rega transversala dens un camp per l'escorra de las aigas », segon lo diccionari Palay .

## Istòria
En 1821, qu'incorporèn a Traversèras las tres comunas d'Aulin, Montastruc e Mauvesin . Aulin e Traversèras qu'èran senglas parròpias annèxas abans la revolucion, las autas duas shens ròtle eclesiastic. Aulin qu'ei au sud, près de la RD 106, Montastruc au sud-èst e Mauvesin au nòrd-oèst.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

### Demografia Aulin

* Lo n° INSEE es estat cambiat per rasons practicas.
### Demografia Montastruc

* Lo n° INSEE es estat cambiat per rasons practicas.
### Demografia Mauvesin

* Lo n° INSEE es estat cambiat per rasons practicas.

## Lòcs e monuments

Traversères - Croix village.jpg|Crotz au borg
Traversères 9.jpg|Putz au borg
Traversères 10.jpg|Bolodròme
Traversères - Eglise village 3.jpg|La glèisa de Traversèras
Traversères 1.jpg|La glèisa de Traversèras vista despuish Aulin
Église d'Aulin -Traversères.jpg|La glèisa d'Aulin
Traversères - Croix Aulin.jpg|Crotz près d'Aulin


## Véser tanben
* Comunas de Gers

## Ligams extèrnes
* Traversèras suu site de l'Insee

## Nòtas e referéncias
Escòla de Margarida

L’**Escòla gascona de Margarida** èra ua escòla felibrenca fondada en 1901 a Nerac. Sos purmèrs gavidaires eston Marcèu Deurèir, cabiscòu, Aubanh Carrèra, soscabiscòu, G. e A. Dupin (dinerèr e sossecretari) e Pau Corrent (secretari generau). N'ei pas mei en activitat uei.

## Referéncias
Marià Aguiló

**Marià Aguiló i Fuster** (Ciutat de Malhòrca, 1825 – Barcelona, 1897) èra un poèta, filològ e biografe catalan, e tanben un dels primièrs majorals del Felibritge.

## Biografia
Arriba a Barcelona per trabalhar dins lo drech, mas s'i escad pas e a partir de 1849 comença una carrièra d'arquivista primièr a Barcelona, puèi a Valéncia del Levant (1858) e tornar a Barcelona (1861). Publica poèmas romantics (sos primièrs poèmas son publicats après sa mòrt - Records de jovenesa, 1900), una Bibliografia catalana premiada en 1860, e rejonh dins las annadas que segon l'Acadèmia dels Jocs Florals de Barcelona que n'es manteneire e quitament president (1867, 1888). Mèstre en gai saber (1866), ven majoral del Felibritge en 1876.

## Referéncias
Adolf Blanch

**Adolf Blanch i Cortada** (Alacant, 11 de genièr de 1832 – Barcelona, 7 de febrièr de 1887) foguèt un poèta, gramatician, istorian e jornalista catalan. Venguèt Majoral del Felibritge en 1876.

## Biografia
**Adolf Blanch** nasquèt a Alacant (País Valencian) en 1832, de parents originaris de Catalonha. Estudièt la filosofia e lo drech a l'Universitat de Barcelona. S'endralhèt puèi cap a d'estudis literaris e publiquèt dins lo jornal barcelonin *El Sol* sos primièrs ensages. Publiquèt divèrsas poesias dins qualques revistas. Obtenguèt mantun prèmi als Jòcs Florals de Barcelona e en 1859 capitèt d'aver "la viòla d'aur e d'argent" gràcias a sa poesia *Amor de Deu*. En 1861 venguèt sòci numerari de la Reial Acadèmia de Bones Lletres de Barcelona. Amb un autre erudit catalan d'aquel temps, Antoni de Bofarull, publiquèt una gramatica catalana en 1867.
## Ligams extèrnes
* ''Gramatica de la lengua catalana'' de 1867 d'Antoni de Bofarull e Adolf Blanch sus Google Books

## Referéncias
Antoni de Bofarull

thumb|250px|Retrach d'Antoni de Bofarull
**Antoni de Bofarull i de Brocà** (Reus, 1821 – Barcelona, 1892) èra un istorian, poèta, autor de teatre e de romans catalan. Ven majoral del Felibritge en 1876.

## Òbras
### En catalan
* *Los trobadors nous* (1858), antologia de poesias de la renaissença
* *L'orfeneta de Menargues o Catalunya agonitzant* (1862)
* *Costums que es perden i records que fugen. Reus 1826-1840* (1880)
### En espanhòl
* *Pedro el Católico, rey de Aragón,* (1842)
* *Roger de Flor* (1845)
* *Historia crítica (civil y eclesiástica) de Cataluña* (1876-78)
* *Historia crítica de la guerra de la Independencia en Cataluña* (1886-87)
* *Historia del rey de Aragón don Jaime I el Conquistador* (1848)
* *Crónica del rey de Aragón, Pedro IV el Ceremonioso* (1850)
* *Crónica catalana de Ramón Muntaner* (1860)
* *Gramática de la lengua catalana* (1867) amb Adolf Blanch i Cortada

## Referéncias
Montgausir

**Montgausir** o **Montgausin** (*Mongausy* en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia
Comuna situada sus l'anciana Nacionala 626.

## Toponimia
La prononciacion es [mun'gawzi] a Sent Martin Gimoés, a 2 km e lo nom deus poblants es [mungawzi'nezes] . L'accentuacion es benlèu ua innovacion e lo polimorfisme es possible. Lo gentilici damb ua derivacion irregulara (pas etimologica) sembla explicar la grafia estranha *Montgausin* de la mapa deu departament de Gers, probablament shens realitat fonetica. 
Segon Dauzat e Rostaing, *Montgausí* que vengueré deu latin *mons* « montanha o simple tarrèr » e deu nom germanic d'òme *Gaudin* o *Waldin* .
Segon Negre, *Montgausí* que vengueré de *mont* e probablament de l'infinitiu *gausir*, traduccion deu francés *montjoie*, *montjoy*.
A prepaus de l'omonime vasadés, Bénédicte Boyrie-Fénié, qui apròva globalament l'explicacion de Negre, que remarca pr'aquò un toponime format d'un nom e d'un vèrbe a l'infinitiu es estranh. L'etime que seré meilèu, çò escriu Pierre-Henri Billy, *montem gaudii* « mont deu gaug, montjoie », coërent pr'amor lo vilatge ei sus la via antica e medievala Bordèu-Tolosa, au pè d'un costalat. Lo nom comun francés *monjoie*, vengut de la remotivacion religiosa de *Mons Jovis* « mont de Jupitèr », situat entre Montmartre e Saint-Denis, a la fin deu sègle X, que designa un punt de referéncia constituït per ua elevacion (crotz, tumulus, turon...) au bòrn d'un camin, mei que mei de pelegrinatge . *Montem gaudii* qu'ei donc un latinisme tardiu, donc ua fòrma sabenta, mes Bénédicte Boyrie-Fénié explica pas com son adaptacion en lenga vulgara es venguda *MontgauSí* dus còps, damb ua evolucion *-d-* intervocalic > *-z-* plan anteriora au sègle X (qui presenta pas tròp de dificultat pr'aquò).
L'impression qu'es P.H. Billy a barrejat *Montgausir* damb lo nom Montjòi, vengut de l'ocupacion francesa e sa possibla traduccion Montgaug.  
Ua grafia prudenta qu'ei **Montgausí**.

## Istòria
En 1824 Montgausir qu'absorbic la comuna de La Rocau.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².
 
## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gers
## Ligams extèrnes
* Mongausir suu site de l'Insee

## Nòtas e referéncias
Pelahiga

**Pelahiga** o **Pèlafiga** (*Pellefigue* en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
### Pelahiga/Pèlafiga
Segon Dauzat e Rostaing, *Pelahiga/Pèlafiga* que's un compausat verbau de *pela*/*pèla* « pilha » (latin *pilare*) e de *higa*/*figa* .
Segon Negre, *Pelahiga/Pèlafiga* que veng deu gascon *pèla-higas*  « pelhèr, gratapuç, longanèr, pèdescauç, gus » segon lo diccionari Palay  (per *péle-higuè*).
### Vielar
Com Vielar (Gers), probablament.
### Aurievath
Com Auriavath, probablament.

## Istòria
En 1823, *Auriebat* (escriut sus la mapa IGN actuala *L'Auriabat*) e *Viella* (Vielar) qu'estón aplegats dab Pelahiga.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

### Demografia ''Vielar'' (nom supausat)

* Lo n° INSEE qu'es estat cambiat per rasons practicas.

### Demografia ''Aurievath'' (nom supausat)

* Lo n° INSEE qu'es estat cambiat per rasons practicas.
* La donada de 1793 qu'es inexplicada.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gers

## Ligams extèrnes
* Pelahiga suu site de l'Insee (administracion)
* Pelahiga suu site de l'Insee (estatisticas)

## Nòtas e referéncias
Alt Pirineu i Aran

thumb|200px|Poblacions per percentatge per çò qu'ei dera poblacion totau.

**Alt Pirineu i Aran** (*Aut Pirenèu e Aran*) ei un es ueit encastres foncionaus territoriaus definidi eth çò Pla territoriau generau de Catalonha. Plaçat ath nòrd-èst de Catalonha, concrètaments en Pirenèus, includís es comarques de nauta montanha dempús deth limit damb er Aragon enquiara Cerdanha: Auta Ribagòrça, Aut Urgèl, Bassa Cerdanha, Palhars Jusan, Palhars Sobeiran e Val d'Aran. Per poblacion ei er encastre damb mens poblacion,  abitants eth 2007, que contraste damb es  der Àmbit metropolità de Barcelona. Ne l'informi Roca siguec prepausada coma ua sotsvegueria dera vegueria de Ponent, damb eth nòm deth Alt Pirineu i Val d'Aran.

Pes sòns trèti diferenciaus, ar encastre i conviuen dues leis importantes entath territòri. Ua qu'afècte a totes eres ei era Lei 2/1983, de 9 de març, de nauta montanha, anteriora ath Plan territoriau generau de Catalonha, e que definís aguestes comarques coma "comarques de montanha". En tot arreconéisher era especificitat des airaus de montanha, entà desvolopar es competéncies dera Generalitat de Catalunya era matèria de tractament especiau d'aguesti airaus. Ua auta lei ei era qu'afècte ena Val d'Aran, Lei 16/1990, de 13 de junhsèga (DOGC 1326, de 3 d'agost), que definís eth regim especiau d'Aran e que permetec er organ de govèrn autonòm dera val, eth Conselh Generau d'Aran.

|}
Serrat de la Capella

Eth **Serrat dera Capèla** ei un barri de la Seu d'Urgèl, ath Aut Urgèl, çò 2001 auie 84 abitants. Eth barri se tròbe ath nòrd de la Seu d'Urgèl, fòrça separat deth nuclèu principau. Se tròbe jos eth pujau deth plan des forques, apròp der arriu Valira, peth dessús dera rotonda dera N-260 e ath miei dera carretèra que va en direccion entà Andòrra.

Er eth darrèr Plan Generau d'Organizacion Urbanistica de la Seu d'Urgèl, se preve un ampliament deth barri que melhorarie es equipaments dera zòna e es connexions damb eth nuclèu principau.
Santa Magdalena (la Seu d'Urgèl)

**Santa Magdalena** ei un barri de La Seu d'Urgèl plaçat ath sud-oèst dera ciutat. N'ei fòrça coneishuda era sua Glèisa, metuda jos era advocació dera madeisha Santa; aguesta Glèisa ei era dusau era importància sociau de la Seu.

A Santa Magdalena tanben i a eth CEIP Mossen Albert Vives e er ancian aucider, qu'aué dia ei un centre civic entà joens. Era zòna, coneishuda coma "es cases barates", ei de bastiments economics, er aguest cas marides unifamiliars era arrua, bastides dempús dera Guèrra Civiu, sus terrens expropriadi ara familha deth qual siguec eth Baile dera ciutat que proclamèc era Republica eth 1931, Ne Enric Canturri e Ramonet.
Sant Pere (la Seu d'Urgèl)

**Sant Pere** ei un barri de la Seu d'Urgèl, ath Aut Urgèl. Eth barri se tròbe plaçat ar èst deth barri de Sant Antoni ath nòrd-èst dera ciutat. Ath delà tanben includís eth paratge de Sant Pere. Se tròbe peth dessús dera N-260 (èish pirenenc) isolat de la Seu d'Urgèl.

Plaçat ara fin dera plana de de la Seu a on comence era Sèrra de Sant Pere que da nòm en barri, çò 2001 auie 55 abitants. Administrativament Se tròbe dividit e aparten ath municipi de la Seu d'Urgèl e a les Valls de Valira.
Sant Antoni (la Seu d'Urgèl)

**Sant Antoni** ei un barri de la Seu d'Urgèl, ath Aut Urgèl. Eth barri se tròbe plaçat entre es barris deth Poble-sec e Sant Pere ath nòrd-èst dera ciutat. Es tres nuclèus se tròben peth dessús dera N-260 (èish pirenenc) isoladi entre eri e de la Seu d'Urgèl.

Plaçat ara fin dera plana de la Seu, a on comence era montanha, çò 2001 auie 159 abitants. Administrativament se tròbe dividit e aparten ath municipi de la Seu d'Urgèl e a les Valls de Valira.
El Poble-sec (la Seu d'Urgèl)

**El Poble-sec** ei un barri de la Seu d'Urgèl, en l'Aut Urgèl. Eth barri se tròbe plaçat ath nòrd de la Seu abans deth barri de Sant Antoni. Se tròbe peth dessús dera N-260 (èish pirenenc) isolada de la Seu d'Urgèl e de Sant Antoni. Entà melhorar es connexions deth barri damb la Seu se dauric un carrèr per jos era carretèra.

Plaçat ara fin dera plana de la Seu, a on comence era montanha, eth 2001 auie 116 abitants. Administrativament Se tròbe dividit e aparten ath municipi de la Seu d'Urgèl e en les Valls de Valira.

[thumb|centre|450px|Mapa deth municipi de [la Seu d'Urgèl.]]