open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lo Barós

**Lo Barós** e ancianament *Aubarós* (*Le Barroux*) es una comuna occitana de Provença situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

## Toponimia

de Albarusso, 1113, Albarros, 1274 (DR); = lat. albarus «peuplier blanc » + suff. E. Negre

Es un cas repertoriat de deglutinacion de l'article. "D'Aubarrós" comprés per "dau Barrós*". Rostaing consacra un article a la Provença.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna
*Marius Jove (1865-1909), felibre e artista pintre.

## Veire tanben
* Comunas de Vauclusa

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Gadanha

**Gadanha** (o **Castèunòu de Gadanha**, en francés *Châteauneuf-de-Gadagne*) es una comuna provençala situada administrativament dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. La vila es considerada "lo brèç dau Felibritge" coma o indica un cartèu en provençau a l'intrada dau vilatge.

## Geografia

## Toponimia
Lo nom de Gadanha se deu als Guadagni, una familha de mercadièrs florentins. 

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

* lo castèu de Fòntsegunha, ont naissèt lo Felibritge en 1854
* lo monument a Anfós Tavan.

## Personalitats liadas ambé la comuna
* Anfós Tavan, escrivan e felibre occitan (1833-1905)

## Veire tanben
* Comunas de Vauclusa

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Baumas de Venisa

**Baumas de Venisa** (*Beaumes-de-Venise* en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

## Istòria
Dins lo toponim *Baumas de Venisa*, *Venisa* non es pas cap francisme amb *Venisa per Venècia. En fach, Venis(s)a es la forma anciana e classica d'aquesta comuna del Comtat Venaicin.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Vauclusa

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Crilhon

**Crilhon** (en francés *Crillon* e *Crillon-le-Brave* dempuèi 1927) es una comuna provençala situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

## Istòria
En 1784, Crillon, una comuna de Picardia, pren son nom actual per decision de François Félix Berton des Balbes (1758-1820), alara *comte de Crilhon*.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Vauclusa

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Sant Laugier d'Aurenja

**Sant Laugier**, **Sant Laugier d'Aurenja** ò **Sant Laugier dau Ventor** (*Sant-Lóugié dóu Ventour* en nòrma mistralenca; *Saint-Léger-du-Ventoux* en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

## Toponimia
Atestacions ancianas:
* 1254: *de Sancto Laugerio*
* 1363: *Sant Leydier*
* 1550: *Sanctus Logerius*.
Noms francés:
* 1793: *Léger*
* 1801: *Saint-Léger*
* 1918: *Saint-Léger-d'Orange* (decret de l'11 de decembre de 1918, *Journal officiel de la République française* dau 5 de genier de 1919)
* 1953: *Saint-Léger-du-Ventoux* (18 de julhet de 1953)

## Istòria
La comuna es de la Comtat. Es annexada per França en 1791 (districte de Carpentràs, 1792 departament de Droma, 1793 departament de Vauclusa).

Frederic Mistral li passa en davalant dau Ventor. Lo cònta dins sos *Memòris e racòntes*: “Au calabrun, finalament, arriberiam a Sant Laugier, un marrit endrechon qu'es au pè dau Ventor, abitat per de carbouniers e tot apalhat de lavanda.”

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Vauclusa

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Blauvac

**Blauvac** (*Blauvac* en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

## Toponimia
Blauvac (atestacions *de Blanzaco*, en 1143, legir *Blau-*, *Blauzacum* en 1239, *Blauvacum* en 1272) vendriá, segon Dauzat, d'un nom d'òme gallés [latinizat], **Blavus*, format sus lo mot gallés *blavos*, « jaune, gròc » (e non pas « blau »), ame lo sufixe *-acum* , latinizacion dau sufixe celtic *-*acon*. Blauvac èra donc una granda proprietat gallo-romana. **Blavacum*, supausat per Dauzat, explica pas completament las atestacions ancianas e la fòrma actuala. Una autra possibilitat seriá **Blanzac* (de *Blandius* + *acum*), vengut **Blausac* per vocalizacion de *-n-* davant consonanta sibilanta (cf. *Confolentz* > Confolèuç), puèi *Blauvac*. Aquela possibilitat a un certan gra de probabilitat, puèi que Dauzat es obligat de supausar, a Blausac (Gard) tanben, que la sillaba *Blan-* d'una fòrma anciana representa *Blau-* en realitat : acceptar una error semblabla per dos noms identics dins dos luòcs separats seriá forçar un pauc tròp l'azard. De mai, se vei pas perqué dona per *Blauvac* un autre etime que per *Blausac*, puèi que *Blauvac* passèt per *Blausac* segon l'atestacion de 1239 e que *Blavitus* conven plan mai que *Blavus*.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, Blauvac èra dau canton de Mormeiron; es ara deu canton de Pèrnas dei Fònts.

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Vauclusa

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Arte

**ARTE** (*Association relative aux télévisions européennes* / Associacion relativa a las televisions europèas) es un cadena de television francoalemanda que dona de programas de qualitat en relacion amb lo monde de l'art e de la cultura. Los seus estudios son a Estrasborg, França (sèti) e Baden-Baden, Alemanha, Los programas son difusats tant en francés qu'en alemand.

E mai la SBS d'Austràlia tradusís fòrça dels programas d'Arte en anglés per los distribuir als mercats d'aquela lenga. Tanben faguèt d'acordis amb grandas televisions publicas d'Euròpa: RTBF de Belgica, SRG SSR de Soïssa, TVE d'Espanha, TVP de Polonha, ÖRF d'Àustria, YLE de Finlàndia, NPS dels Païses Basses, BBC de la Grand Bretanha e SVT de Suècia.

Arte es una cadena qu'a mai d'audiéncia en França (4%), qu'en Alemanha (1%). Aquela cadena succediguèt a *La Sept* (*Société d'édition de programmes de télévision* / Societat d'edicion de programes de television), lançada en Mai de 1989.

Arte a una radio en linha sus son site, anomenada *Arte Radio*.

## Ligams extèrnes

*  Arte TV
*  Arte Radio
Sant Martin de la Brasca

**Sant Martin de la Brasca** (*Saint-Martin-de-la-Brasque* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Vauclusa

## Liames extèrnes

## Bibliografia

**Istòria dei comunas de Vauclusa** :
* Gabriel Audisio, *Procès-verbal d'un massacre : les vaudois du Luberon (avril 1545)*, Ais de Provença, Édisud, 1992.
* Robert Bailly, *Dictionnaire des communes du Vaucluse*, A. Barthélemy, 1986.
* Jules Courtet, *Dictionnaire géographique, géologique, historique, archéologique et biographique des communes du département de Vaucluse*, Seguin Ainé, 1876.

## Nòtas e referéncias
Brantas

**Brantas** (*Brantes* en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

## Toponimia
Per Dauzat e Rostaing, que fornisson una atestacion de 1161, *Brantul*, e una autra de 1254, *de Brantulis* (en latin), Brantas es un nom escur. Los autors citan una proposicion, la d'un tèma preceltic (ligur) **br-*, contraccion de **bar*, nautor, ambe doble sufixe *-ant-ulu*, accentuat sus l'antepenultima (es a dire *bran-*). La finala *-l* s'es amudida o vocalizada e la vocala venguda finala ([y] ? [u] ? diftongue provisòri ? ) s'es alinhada sus una autra pus frequenta, [ɔ], resultat normal de *-a* pòsttonica. La consonanta finala escrita *-s* sembla posteriora au sègle XIII e la fòrma *Branto* de Mistral implica la grafia **Branta** sènsa pèrda per la prononciacion.

Cf. Brantòsme, autre toponime problematic.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Vauclusa

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Masan (Vauclusa)

**Masan ** (*Mazan* en francés) es una comuna provençala, en Occitània, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

## Toponimia
Lei formas ancianas son *villa Madazano*, en 982, *Madaza*, vèrs 1100, *de Mahasano*, en latin, en 1225, *Mesanum*, en latin, en 1269. *Masan* vendriá d'un nom latin d'òme, **Matasius*, inferit de *Matusius*, amb lo sufixe *-anum* . *Masan* èra doncas probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre un **Matasius*. Notem que lo nom pòt venir de *Matusius* (**Matusianum* > **Madusan*) e passar de **Madusan* a *Madasan* per assimilacion vocalica (es l'explicacion pus probabla). L'explicacion per Masan de l'Abadiá es diferenta.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas amb la comuna

## Vejatz tanben
* Comunas de Vauclusa

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Gigondàs

**Gigondàs** (*Gigondas* en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Toponimia
Dins lo nom ***Gigondàs***, lo sufixe *-às* s'escriu ben *-às* en grafia classica (e non pas *-aç*), conformament ai règlas establidas clarament per Loís Alibèrt (*[[Gramatica occitana segon los parlars lengadocians|Gramatica occitana]]*, 1935, reed. 1976), per Robèrt Lafont (*L'ortografia occitana: lo provençau,* 1972) e per Pèire Bèc.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Vauclusa

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Metàmias

**Metàmias** (*Méthamis* en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

## Toponimia
Fòrma anciana en 1206 : *Nometana*. Mistral fornís lei donadas seguentas : *METÀMIS* (rom. *Methamies*, b. lat. *Metamiœ*, *Momethamiœ*, *Nomethamiœ*) . En provençau, la sequéncia *-ia* pòsttonica se pronóncia *-i*. Mapa de Cassini : *les Metamies*.

Autras atestacions, de 1404 :  « ... Jaufres de Venasqua ten proses III servidors et homes miens en son luoc de Nometamias que anavan ami de bestias cargradas de blat...», « ... del fach de los enemics que vengueron assalhir Nommetasmias... Escricha al Montelliemar le VIII jour de septembre 1404 Anthoni de Luna rector de Venaycin »; « ... sibi qualiter inimici volebantur intercepere locum de Nomelamiis» (legir *Nometamiis*); « alcuna presa que a fâcha Jaufres de Vcnasqua [legir *Venasqua*] de III servidors de monsen mon fraire Refforsat a mometamias... »;  
.

L'aferèsi de la primièra sillaba es segura e pas definitiva abans lo sègle XV o après. Una rason possibla es de bon trobar : confusion de *Nometàmias* ame *lo Metàmias* > *au Metàmias* > *Metàmias* (reaccion culta ?), amai s'es sense pròvas (la mapa de Cassini dona ben un article , mas es pas lo que se podiá esperar). L'origina dau nom demòra, çaquelà, escura (ren dins lo Dauzat e Rostaing, ren dins la *Toponymie des Pays Occitans* dei Feniés).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Vauclusa

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Montdragon (Vauclusa)

**Montdragon** (*Mondragon* en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

## Istòria
Montdragon fuguet longtemps un principat vassau dei avèsques d'Arle, enclavat entre la Comtat e lo Principat d'Aurenja (que teniá lo feu de Derbós). Èra deis tèrras adjacentas de Provença. A la Revolucion francesa, rejonh, amb lo Principat d'Aurenja, lo departament dei Bocas de Ròse a la fin de 1790, puèi lo departament de Vauclusa.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Vauclusa

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Morieras d'Avinhon

**Morieras d'Avinhon** (*Morières-lès-Avignon* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Morieras es atestat cap a 1095, *Morarias*, en latin. Lo nom vendriá dau latin *morus*, « amorier », ame lo sufixe *-aria*, o de lors resultats .
 
## Istòria
Morieras es una comuna independenta d'Avinhon dempuèi 1870 .

## Administracion

## Demografia

* 2016 : 8295
## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Vauclusa

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Civèrgas

**Civèrgas** (*Sivergues* en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa sus lo pendís septentrionau de Leberon a 11 km au sud d'Ate. Es un vilatge rurau pauc poblat amb una populacion de 44 abitants en 2022.

## Istòria

L'origina dau luòc sembla de datar dau sègle V apC amb la fondacion d'un covent per la femna de sant Castor e sièis . Pasmens, aquela origina es contestada e lo toponim podriá venir, coma fòrça localitats de la region, d'un nom roman. Que que siegue l'origina, l'existéncia dau vilatge es atestada en 1067 (*Sex Virgae*) e en 1200 (*Siuergia*). Au sègle XII, lo luòc fasiá partida dau domeni dei còmtes de Forcauquier e un *castrum* foguèt fondat per contrarotlar l'endrech. En 1501, de Vaudés foguèron installats dins la region qu'èra demorada relativament desertic. Pasmens, foguèron victimas de l'expedicion antivaudesa menada per lo baron d'Opeda en 1545. En 1793, lo premier recensament trobèt 136 estatjants dins la comuna, mai l'exòde rurau entraïnèt un declin important de la populacion que varia entre 35 e 50 abitants despuei 1911.

## Annèxas

### Liames intèrnes

* Leberon.

### Personalitats liadas a la comuna

* Frédéric Lazard, musician e premier cònsol.

### Bibliografia

* Notice communale Ldh/EHESS/Cassini « Sivergues ».
* Fiches Insee - Populations légales de la commune « Sivergues ».

### Nòtas e referéncias
Pèrnas

**Pèrnas** o **Pèrnas dei Fònts** (en francés *Pernes* e, dempuèi 1936, *Pernes-les-Fontaines*) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

## Toponimia
Pèrnas (atestacions *in Paternis*, de 994-1032, *de Paernas* en 1125) ven de *Paterna villa*, dau nom d'òme latin *Paternus*,. Lo determinant recent e probablament absent en occitan  ven de las fònts que sòrton dau Plan de Vauclusa e asagan la plana comtadina. Se tractariá donc d'una anciana proprietat gallo-romana. La pèrda de la dentala intervocalica (cf. Padèrn) supausa l'evolucion : *Paterna (villa)* > **Padèrna* > **Pazèrna(s)* (*-z-* = *-dz-*) > *Paèrna(s)* > *Pèrna(s)*. La grafia mistralenca es *Perno*, ont *-er-* representa *-èr-*, e onte se pòt pas saber se i a vertadièrament una *-s* finala .

Lo qualificatiu *dei Fònts* es un ajust recent de l’administracion francesa (1936) .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna
*Duran de Pèrnas, trobador
*Valentin Esperit Flechier (1632-1710), avesque de Nimes, orator celèbre

## Veire tanben
* Comunas de Vauclusa

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Lo Puget (Vauclusa)

**Lo Puget** (*Puget* o *Puget-sur-Durance* en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Toponimia

L’atestacion mai anciana (1257) es "del Puget", çò que justifica lo restabliment de l’article "Lo". La mapa de Cassini pòrta *Le Puget de Lauris*. Lo diccionari de Courtet escriu “Puget” mas tanben “du Puget”. L’apondon *sur Durance* es utilizat localament mas es pas oficial.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Vauclusa

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Visan

**Visan** (*Visan* en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Toponimia
Lo nom de Visan (atestacions *de Avisano*, en 1136, *Avisa* en 1148, *Avisani* en 1418) ven dau nom d'òme latin *Avitius* emé lo sufixe *-anum*. La primièra sillaba a disparegut per aferèsi. 
Visan èra probablament una granda proprietat gallo-romana.

## Istòria

## Administracion

* La refòrma cantonala de 2014 càmbia pas res per lo canton de Vauriàs que garda sei limits precedents.

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Vauclusa

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Fenomèn

Un **fenomèn** (del grèc *φαινόμενoν*, "aparéncia") es l'aspècte qu'ofrisson las causas sasidas pels nòstres senses: lo primièr contacte qu'avèm amb aqueles, que nomenam "experiéncia". Dempuèi lo començament de la reflexion umana per mejan la filosofia, l'èsser uman comprenguèt que la coneissença qu'ofrisson los senses pòt èsser limitada, perque mòstran e tanben amagan la realitat de las causas. 

Segon Immanuel Kant, i a quicòm mas alà del fenomèn, non perceptible, que nomena nomèn; lo fenomèn constituís lo monde tal coma lo vesèm, s'opausant al monde tal coma existís independentament de la nòstra experiéncia, que Kant nomena "la causa en se meteissa". Segon Kant, l'èsser uman pòt pas conéisser las "causas en se", mais sonque aquelas que experimenta o nòta.

## Referencias
Liberalisme economic

thumb|Retrach d'Adam Smith

Lo **liberalisme economic** es una teoria politica e d'economia desvolopada a l'epòca de las Luses (sègle XVIII) e formulada per Adam Smith segon que l'economia s'autoregula sens cap d'intervencion de la part de l'Estat e que demanda doncas qu'aquela intervencion siá minima o fins a nulla. Segon aquela idèa, la libertat economica conduiriá a una societat pus armoniosa e egalitària, en mai d'un aument progressiu e infinit de la prosperitat. Se produiriá un òrdre espontanèu governat per la man invisibla que provòca que los individús seguisson lo seu egoïsme personal e que règla, per exemple, los prèses justes de cada servici o produch, e tanben los salaris e la societat en general.

Lo liberalisme economic se basa sus la proprietat privada e los rapòrts individuals. Las primièras teorias liberalas de basavan sul paradigma que las accions economicas dels individús son subretot basadas dins lor interès pròpri, e que, en permetent d'agir sens restriccion auràn un comportament pareissent a la seleccion naturala que menariá als resultats melhors. 

Es lo modèl economic qu'an los partits politics de drecha, alara qu'aqueles d'esquèrra, que lo considèran coma "la lei de la selva", preferisson la participacion de l'Estat per garantir las necessitats basicas per totes e per aparar los flacs en fàcia als mai fòrts. Aquela diferéncia dins lo biais de tractar l'economia d'un pòble, que compòrta fòrça posicions intermediàrias, pus moderadas o radicalas d'un costat o l'autre, es en principi una de las diferéncias fondamentalas en que se basan la majoritat dels partits politics de las democracias actualas. Alara, los Estats decidisson en general una politica mai o mens liberala, atal, dins los païses mai liberals economicament parlant, coma lo Reialme Unit o los Estats Units d'America, se paga pauc d'Impòsts mas i a de grandas inegalitats socialas, alara que dins d'autres mens liberals, coma Alemanha o França, se'n paga mai mas totes an drech a l'educacion, la santat, la retirada, eca.

## Vejatz tanben
* Capitalisme
* Drecha politica
* Estat del benestar, un objectiu politic alternatiu al liberalisme
* Keynesianisme, l'aparicion de l'economia modèrna
* Desvolopament sostenible, l'economia contemporanèa fa la relacion entre la societat e l'environament. Uèi n'i a que son partesans de la descreissença en fàcia de creissença infinida.

## Referéncias
Man invisibla

Lo principi de la **man invisibla** es una forma metaforica inventada per l'economista escocés Adam Smith. La trobam dins divèrses escriches sieus e subretot dins *[[La Riquesa de las Nacions]]*. La metafòra ensaja de descriure lo mecanisme amb que un individú que pretend d'obtenir un benefici personal e que concentra son esfòrç a lo capitar, fin finala acaba en estimulant l'economia de sa comunitat e en melhorant lo nivèl de benestar d'aquela, pasmens qu'aqueste serà pas partit de son desir inicial. 

::**'.

Los seus pròpris interèsses son çò d'obtenir de beneficis derivats de las vendas de sos produches a de consumidors potencials. De lor costat, aqueles consumidors satisfaràn de necessitats mercé a l'interès egoïsta del maselièr, del bierraire e del fornièr. Tanpauc, l'idèa primièra d'aqueles es pas aquela de melhorar lo nivèl de benestar de la comunitat mas simplament d'obtenir un benefici.

::**'.

## Referéncias
Òrdre espontanèu

L**'òrdre espontanèu** es l'aparicion espontanèa de l'òrdre dempuèi l'aparent caòs per mejan de l'autoorganizacion. Es tanben una teoria sociala que descriu l'aparicion de divèrses tipes d'òrdre social a partir d'una combinason liura de personas interessadas dins son pròpri benestar e qu'ensajan pas intencionalament de crear l'òrdre. Los partisans de la teoria tendon a pensar que l'òrdre espontanèu, es superior a tot tipe d'objècte que seriá estat creat per un dessenh. Alara:

*Dins tot tipe d'organizacion naturala o artificiala l'interaccion es superiora a la planificacion, las operacions amb d'instruccions simplas son superioras a aquelas d'instruccion complèxas, e l'autoorganizacion es superiora a l'organizacion amb una autoritat centrala.

*Pels èssers umans l'òrdre espontanèu se tradusís coma l*òrdre* que resulta liurament de l*accion umana* *entre* las personas, fàcia al *desòrdre* que sortís immancablament quand s'executa un *dessenh uman* *sus* las personas.

L'evolucion de la vida sus la Tèrra, lo lengatge uman, lo Drech, las règlas de circulacion, l'economia de mercat e lo sistèma dels preses e argent foguèron prepausats coma exemples classics de sistèmas que se desvolopèron per mejan d'un òrdre espontanèu pel benefici privat. L'òrdre espontanèu tanben s'utiliza coma sinonim de quin que siá comportament d'emergéncia o autoorganizat de que l'òrdre espontanèu per interès pròpri es sonque un exemple, experiéncias de comportaments emergents serián las adhocracia, la division del trabalh, l'autogestion dins las entrpresas, los programas collaboratius (ex. Wikipèdia), o los malhum socials.

## Referéncias
Belafaire

**Belafaire** (*Bellaffaire* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. 
 
## Geografia

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Istòria

La *villa Jugurnis* aperteni&aacute; al abbaye Sant-Victor de Marselha.

La localit&eacute;, #qu'apareis al comen&ccedil;ament de la XII s&egrave;gle en los chartes, a dotat d'un consulat a la XIII s&egrave;gle. 

En 1348, la reina Jeanne, ca&ccedil;ada de lo sieu reialme de N&agrave;pols, li calgu&egrave;t se refugiar en Provence. Per reconqu&eacute;rir los sieus Estats napolitains, #vendre Avignon&eacute;ner al passatge l'absolution pontificale que la ruscava de tota sosp&egrave;cha en l'omicidi de lo sieu primi&egrave;r esp&oacute;s Andr&eacute; d'Ongria. Reconeissenta, baiet a Guillaume II Roger, fraire del pape, lo fief de Valernes, que l'agu&egrave;t erigit en vicomt&eacute; per cartas brevets en 1350. La nova vicomtat compreni&aacute; las comunas de Bayons, Vaumeilh, la Motte, Belafaire, Gigors, Lauzet, las M&eacute;es, M&eacute;zel, Entrevennes e lo Castellet, amb los sieus juridictions e de depend&eacute;ncias.

En 1793, lo cast&egrave;l apertenent a la familha Eyssautier a mes a las ench&egrave;res per demolicion. Totjorn jos la Revolucion, lo Pr&eacute; lo Tribunal o de Fr&eacute;chenie a vendut coss&iacute; plan nacional.

## Admenistracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas deis Aups d'Auta Provença

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Estat del benestar

L**'estat del benestar** (*Welfare State* en anglés, per comparacion al "warfare state" o estat de guèrra alemand aprèp la Segonda Guèrra Mondiala) es, segon lo sociològ T.H. Marshall una combinason especiala entre democracia, benestar e capitalisme. Consistís en un ensems de politicas qu'installa una seria de servicis socials de caractèr universal. Aqueles servicis an per finalitat de garantir de condicions de vida convenentas a la populacion e evitar que las personas demòren en situacion d'escac fàcia a de circonstàncias de natura problematica. L'estat garantís l'accès a l'ensenhament, a la santat e per poder viure dins la malaltiá, andicap, caumatge e retirada. 

## Origina
Lo primièr estat del benestar ven del sistèma d'assegurança establits per Otto von Bismarck en Alemanha al sègle XIX. Seguit pels païses escandinaus qu'establiguèron de sistèmas mutualistas que pauc a pauc seràn integrats pendent la primièra mitat del sègle XX, e aprèp la crisi seguent de la granda depression dels ans 1930 foguèt desvolopat un còp acabada la Segonda Guèrra Mondiala, subretot capitanejada per las reformas prepausadas per Sir William Beveridge, qu'establiguèron un sistèma d'assegurança nacionala per afrontar las necessitats socialas.

## Tipes
Segon divèrses autors i a diferents tipes d'estats del benestar coma los modèls anglosaxon, centreuropèu, mediterranèu e de l'Euròpa de l'èst.

### Estat de benestar en França

Lo regim francés combina dos aspèctes:
* l'Estat de benestar bismarckien, fondat en Alemanha per las leis de 1880, amb un mecanisme d'asseguranças socialas, ont las prestacions son la contrapartida de cotizacions (malautiá, retirada e accident del trabalh sonque pels actius)
* l'Estat de benestar beveridgian finançat per l'impòst e dona de prestacions uniformas a totes los membres de la societat, las prestacions ne donant en general sonque de minimums relativament basses. 

Atal perseguís un objectiu doble: un objectiu de proteccion sociala, d'assegurança contre los riscs e astras de la vida, mas tanben un objectiu de justícia sociala amb de mecanismes complèxes de redistribucion de las riquesas.

## Referéncias
Bevonç

**Bevonç** (*Bevons* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. 

## Geografia

Lo vilatge es situat a 505 m d'altitud, en la vall&eacute;e del Jabron.

Se tr&ograve;ba gr&egrave;s sus la municipalitat, mas lo adret que # la municipalitat a establit sus lo compta sustot argilas e marnes brunas.

Climatiquement, La municipalitat a situat als confins septentrionales de la z&ograve;na mediterran&egrave;a : lo limit n&ograve;rd de la cultura de la olivier e arriba.

Lo ancian vilatge e avi&aacute; situat sul replat, a ieu-pendent, separat del Jabron per un abrupt. Lo abitat ancian se sustot constituit de bastidas isoladas, bastidas quand lo ancian p&ograve;ble a #&egrave;sser progressivament abandonat.

Le village est situé à 505 m d’altitude, dans la vallée du Jabron.

On trouve des grès sur la commune, mais l’adret sur lequel la commune est établie compte surtout des argiles et marnes brunes.

Climatiquement, la commune est située aux confins septentrionaux de la zone méditerranéenne : la limite nord de la culture de l’olivier y passe.

L’ancien village était situé sur le replat, à mi-pente, séparé du Jabron par un abrupt. L’habitat ancien est surtout constitué de bastides isolées, construites lorsque l’ancien village a été progressivement abandonné.

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Istòria

De las traces de aucupacion anciana an #&egrave;sser de amassadas : un abitat romain al Vi&egrave;lh Bevonç, un mausol&eacute;e e una granda villa rustique a Castel-Bevons.

La comunitat levava de la viguerie de Sisteron, e las gl&egrave;isas de Bevonç e de Pansier de las cap&iacute;tols cath&eacute;draux de Sisteron e Forcalquier. Lo fief aperten A las familhas del Oracion (XV s&egrave;gle), de contunh dels Valbelle (XVII s&egrave;gle).

A , lo p&ograve;ble perch&eacute; a abandonat e lo abitat s'escampilhada en granjas e pichons caserius.

Des traces d’occupation antique ont été retrouvées : un habitat romain au Vieux Bevonç, un mausolée et une grande villa rustique à Castel-Bevons.

La communauté relevait de la viguerie de Sisteron, et les églises de Bevonç et de Pansier des chapitres cathédraux de Sisteron et Forcalquier. Le fief appartient aux familles des Oraison (XV siècle), puis des Valbelle (XVII siècle).

Au , le village perché est abandonné et l’habitat se disperse en fermes et petits hameaux.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas deis Aups d'Auta Provença

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Maironas (Provença)

**Maironas** (*Meyronnes* en francés) es una anciana comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.  
Dempuèi lo 1èr de genièr de 2016, Maironas es una comuna delegada de la comuna novèla  de Vau d'Oronaia.

## Geografia

## Toponimia
Lo nom de Maironas (atestacion *de Meyronnas*, vèrs 1200) ven deu gallés *matrona*, divessa maire, aplicada çò mai sovent a la naissença d'un riu, una fònt. Lo nom èra accentuat sus l'antepenultima sillaba (màtrona) e son accentuacion passèt a la penultima jos l'influéncia deu mot latin *matrona* . La fòrma francesa *Meyronnes* marca benlèu que lo diftongue *-ai-*, en posicion pretonica, se pronóncia [-ej-] coma dins una bona partida de la lenga.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En 1946, Maironas èra recensat ame Barcilona

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas deis Aups d'Auta Provença

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Torama Auta

**Torama Auta** (*Touramo* en nòrma mistralenca; *T(h)oramena* en occitan ancian; *Thorame-Haute* en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

### Comunas vesinas

    400px|left||Distanças e posicion relativa
    



## Istòria

## Administracion
Lei comunas de Peiresc e de La Còla de Sant Miquèu fuguèron fusionats en 1964 e incorporats puèi a la comuna de Torama Auta en 1974.

## Demografia

* 2016 : 237

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas deis Aups d'Auta Provença

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Beinas

**Beinas** (*Beynes* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. 

## Geografia

Lo vilatge es situat a 793 m d'altitud, en un vallon afluent del Asse, en lo mass&iacute;s del Montdenier.

Re&uuml;nions e De caulets :
* montanha de Beinas (1598 m)
* caulet de la Crotz (869 m) entre Palus e Majastres

Caserius : 
* Creisset
* Palus
* los Guberts

Le village est situé à 793 m d’altitude, dans un vallon affluent de l’Asse, dans le massif du Montdenier.

Sommets et cols :
* montagne de Beinas (1598 m)
* col de la Croix (869 m) entre Palus et Majastres

Hameaux : 
* Creisset
* Palus
* les Guberts

### Comunas vesinas

    400px|left||Distanças e posicion relativa
    



## Istòria

Los territ&ograve;ris de Creysset e de Beinas an #&egrave;sser ocupat f&ograve;r&ccedil;a d'ora, coma la testifiquen los nombroses vestigis en datant del edat del F&egrave;rre trobats.

Las doas comunitats de Creysset e de Beinas levavan de la viguerie de Digna. Lo masatge de Sant-Pierre, situat pr&egrave;s de la clue de Chabri&egrave;res, p&ograve;t correspondre a un prieur&eacute; *Sant-Pierre-de Arcan&ccedil;on*.

Los Ligueurs assi&egrave;gent lo cast&egrave;l en 1591, abans #que si&aacute; d&eacute;moli.

Un marquisat de Beinas a creat l'an 1673 per P&egrave;ira de Castillon.

La municipalitat de Creisset a absorbit per aquela de Beinas en 1925. La comunitat apareis a la Mi&egrave;ja Edat, a la XIII s&egrave;gle, jol nom de *Creissellum*. Comptava 21 fu&ograve;cs en 1315 e 6 apr&egrave;s la crisi del  (Peste negra e gu&egrave;rra de #Cent Ans ; en 1765, la si&aacute; populacion &egrave;ra de 168 abitants.

Les territoires de Creysset et de Beinas ont été occupé très tôt, comme l’attestent les nombreux vestiges datant de l’âge du Fer retrouvés.

Les deux communautés de Creysset et de Beinas relevaient de la viguerie de Digne. Le hameau de Saint-Pierre, situé près de la clue de Chabrières, peut correspondre à un prieuré *Saint-Pierre-d’Arcançon*.

Les Ligueurs assiègent le château en 1591, avant qu’il soit démoli.

Un marquisat de Beinas est créé en 1673 pour Pierre de Castillon.

La commune de Creisset est absorbée par celle de Beinas en 1925. La communauté apparaît au Moyen Âge, au XIII siècle, sous le nom de *Creissellum*. Elle comptait 21 feux en 1315 et 6 après la crise du  (Peste noire et guerre de Cent Ans ; en 1765, sa population était de 168 habitants.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas deis Aups d'Auta Provença

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Blieus

**Blieus** (*Blieux* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. 

## Geografia

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Istòria

En l'Antiquitat, lo vilatge installat en a l'arribada de las Romains es aquel de las *[[Sentii]]*.

La localit&eacute; apareis per las primi&egrave;ras fes en las chartes en 1110, coma apertenenta a *Raimundus de Blaus*. Lo fief aperten al cap&iacute;tol episcopal de Senez, passa de contunh als Castelana a , a las Pontev&egrave;s a , a las Engelfred a  . Las gl&egrave;isas de las parr&ograve;quias de Blieus (a Blieus e a Melle), e las intradas #que i an ligat, passan successivament al abbaye Sant-Victor de Marselha, al avesque de Senez, de contunh al abbaye de L&eacute;rins.

En 1342, la comunitat de Blieus a ligat a la viguerie de Castellane pel comte de Provence.

A la fin dels gu&egrave;rras de religion, los abitants de Blieus destruisson la si&aacute; gl&egrave;isa per evitar que los sieus enemics se n'apoderan.

Pendent la Revolucion, la municipalitat compta una societat patriotique, creada apr&egrave;s la fin de 1792.

Dans l’Antiquité, le peuple installé dans à l’arrivée des Romains est celui des *[[Sentii]]*.

La localité apparaît pour la première fois dans les chartes en 1110, comme appartenant à *Raimundus de Bleus*. Le fief appartient au chapitre épiscopal de Senez, puis passe aux Castelana au , aux Pontevès au , aux Engelfred au  . Les églises des paroisses de Blieus (à Blieus et à Melle), et les revenus qui y sont attachés, passent successivement à l’Marselha, à l’évêque de Senez, puis à l’abbaye de Lérins.

En 1342, la communauté de Blieus est rattachée à la viguerie de Castellane par le comte de Provence.

À la fin des guerres de religion, les habitants de Blieus détruisent leur église pour éviter que leurs ennemis s’en emparent.

Durant la Révolution, la commune compte une société patriotique, créée après la fin de 1792.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas deis Aups d'Auta Provença

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Lo Castelet de Saussas

**Lo Castelet de Saussas** (*Castellet-lès-Sausses* en francés) es una comuna occitana de Provença. Administrativament es dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur de l’Estat francés.

## Geografia
### Toponimia
Cal restablir l'article "lo" e escriure **Lo Castelet de Saussas**.

Lo vilatge se nommèt **Lo Castelet de Gaidan** o **Gaidan** al s. XVIII.

## Istòria
La comuna d’Aurent es reünia au Castelet de Saussas en 1961. De 1932 a 1961 èra estaa restacaa a Braus.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas deis Aups d'Auta Provença

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Sant Estève deis Òrgues

**Sant Estève deis Òrgues** (*Saint-Étienne-les-Orgues* en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

Lo vilatge a situat al p&egrave; de la montanha de Lure, a 687 m d'altitud e a una desena de quilom&egrave;tres al n&ograve;rd de Forcalquier.

Lo ponch culminant de la municipalitat es &ccedil;&ograve; senhal de Lure (1827 m). Lo sentier de grand randonn&eacute;e GR 6 passa sus la comuna.

La vip&egrave;re de Orsini es presenta en la comuna.

Le village est situé au pied de la montagne de Lure, à 687 m d’altitude et à une dizaine de kilomètres au nord de Forcalquier.

Le point culminant de la commune est le signal de Lure (1827 m). Le sentier de grande randonnée GR 6 passe sur la commune.

La vipère d'Orsini est présente dans la commune.

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Istòria

## Administracion

## Demografia

* 2016 : 1273
## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas deis Aups d'Auta Provença

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Duias Autas

**Duias Autas** (*Hautes-Duyes* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Istòria

La municipalitat a format de la fusion d'aquelas de Auribeau e de Sant-Est&egrave;ve en 1973. Auribeau Apareis cap a 1200 en los chartes (*Auribellum*), compte 26 fu&ograve;cs en 1315 e 3 en 1471. Sant-Est&egrave;ve a citat per las primi&egrave;ras fes al  (*Sanctus Stephanus*), e compte 26 fu&ograve;cs l'an 1315, e 139 abitants l'an 1765. Las doas comunitats levavan de la baillie de Digna.

Sant-Est&egrave;ve aperten als comtes de Baschi de la XV a la XVIII s&egrave;gle, e lo fief de Bachy-Sant-Est&egrave;ve a erigit en marquesat en 1715. Un nucl&egrave;u de protestants se manten a Sant-Est&egrave;ve fins a la fin de la  e utiliza la cap&egrave;la e lo cement&egrave;ri La n&ograve;stra-Madama.

Pendent la Revolucion, Auribeau compta una societat patriotique, creada apr&egrave;s la fin de 1792, aital coma Sant-Est&egrave;ve. Per seguir lo decr&egrave;t de la Convencion del 25 vend&eacute;miaire an II en convidant las municipalitats en avent de noms en podent remembrar los remembres de la royaut&eacute;, de la f&eacute;odalit&eacute; o de las superstitions, als rempla&ccedil;ar per d'unas autras denominacions, aquel segond comun c&agrave;mbia de nom contra *L'Arc-de detlos-Duyes* (de c&ograve;ps orthographi&eacute; *Larg-de detlos-Duyes*).

La commune est formée de la fusion de celles d’Auribeau et de Saint-Estève en 1973. Auribeau apparaît vers 1200 dans les chartes (*Auribellum*), compte 26 feux en 1315 et 3 en 1471. Saint-Estève est cité pour la première fois au  (*Sanctus Stephanus*), et compte 26 feux en 1315, et 139 habitants en 1765. Les deux communautés relevaient de la baillie de Digne.

Saint-Estève appartient aux comtes de Baschi du XV au XVIII siècle, et le fief de Bachy-Saint-Estève est érigé en marquisat en 1715. Un noyau de protestants se maintient à Saint-Estève jusqu’à la fin du  et utilise la chapelle et le cimetière Notre-Dame.

Durant la Révolution, Auribeau compte une société patriotique, créée après la fin de 1792, ainsi que Saint-Estève. Pour suivre le décret de la Convention du 25 vendémiaire an II invitant les communes ayant des noms pouvant rappeler les souvenirs de la royauté, de la féodalité ou des superstitions, à les remplacer par d'autres dénominations, cette seconde commune change de nom pour *L’Arc-des-Duyes* (parfois orthographié *Larg-des-Duyes*).

## Administracion

## Demografia
## Demografia Sant Estève, puèi Duias Autas

* 2016 : 43
## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas deis Aups d'Auta Provença

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Turriás

**Turriás** (*Turriers* en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

Lo vilatge a situat a unitat|1040|m}}, sus una cr&ecirc;te, surplombant lo void dels dos costats.
Se escalona sus una &eacute;minence (las Baumelles) al centre d'una vasta conca de pradas vorejades per re&uuml;nions bois&eacute;s d'altitud mod&egrave;sta ( al mai elevat).

Le village est situé à , sur une crête, surplombant le vide des deux côtés.
Il s'étage sur une éminence (les Baumelles) au centre d'un vaste bassin de prairies bordées par des sommets boisés d'altitude modeste ( au plus haut).
thumb|left|Turriás dins las montanhas

## Istòria

La localit&eacute; apareis per las primi&egrave;ras fes en las chartes l'an 1050 (*Turrias*). Lo fief aperten en principi als Vintimille (-), de contunh a las de Hugues de la XVII s&egrave;gle a la Revolucion. Las doas gl&egrave;isas Santas-Ostal e Sant-Geni&egrave;s levavan del abbaye Sant-Victor de Marselha #que nomenavan los prieurs desservants e requectavan las intradas ligadas dins aquelas gl&egrave;isas. La comunitat levava de la baillie de Sisteron.

En 1477, lo archev&ecirc;ques de Bruma acc&egrave;pta que los abitants bastisson una cap&egrave;la dins lo p&ograve;ble, la gl&egrave;isa paroissiale en essent sul promontori del Mouriers pro aluenhada del p&ograve;ble.

Pendent la Revolucion, la municipalitat compta una societat patriotique, creada apr&egrave;s la fin de 1792. En 1793, lo cast&egrave;l a mes als ench&egrave;res per demolicion.

La localité apparaît pour la première fois dans les chartes en 1050 (*Turrias*). Le fief appartient d’abord aux Vintimille (-), puis aux d’Hugues du XVII siècle à la Révolution. Les deux églises Sainte-Marie et Saint-Geniès relevaient de l’Marselha qui nommaient les prieurs desservants et percevaient les revenus attachés à ces églises. La communauté relevait de la baillie de Sisteron.

En 1477, l’archevêques d’Embrun accepte que les habitants construisent une chapelle dans le village, l’église paroissiale étant sur le promontoire du Mouriers assez éloignée du village.

Durant la Révolution, la commune compte une société patriotique, créée après la fin de 1792. En 1793, le château est mis aux enchères pour démolition.

## Administracion

## Demografia

* 2016 : 321

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas deis Aups d'Auta Provença

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Sant Giniés

**Sant Giniés** (*Saint-Geniez* en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

## Toponimia
Lo nom dau vilatge apareis pel primièr còp en 1030 (*ecclesia Beati Genesii*), es nomenat d’après sant Giniés d'Arle o Giniés de la Colomna (*Genesius* en latin)

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* 2016 : 94

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas deis Aups d'Auta Provença

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Ubraia

**Ubraia**  (*Ubraye* en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

La municipalitat a compausat de 5 pichons p&ograve;bles : Ubraia (a 949 m d'altitud), Rouainette (a 1230 m d'altitud, ), Laval, Jaussier e lo Touyet (#qu'es una parr&ograve;quia a partir de 1807). Los p&ograve;bles de Ubraia e de Rouainette son de p&ograve;bles perch&eacute;s.

La sola rota d'acc&egrave;s al Touyet a bastit l'an 1954, l'electricitat arriba pas #qu'en 1958, lo telef&ograve;n l'an 1934 (una cabina finan&ccedil;ada pel conselh general) e la television l'an 1962 (antenne de Valberg).

La commune est composée de 5 petits villages : Ubraia (à 949 m d'altitude), Rouainette (à 1230 m d'altitude, ), Laval, Jaussier et le Touyet (qui est une paroisse à partir de 1807). Les villages d’Ubraye et de Rouainette sont des villages perchés.

La seule route d'accès au Touyet est construite en 1954, l’électricité n’arrive qu’en 1958, le téléphone en 1934 (une cabine financée par le conseil général) et la télévision en 1962 (antenne de Valberg).

### Comunas vesinas

    400px|left||Distanças e posicion relativa
    



## Istòria

La localit&eacute; apareis per las primi&egrave;ras fes en las chartes l'an 1125. La gl&egrave;isa e las intradas #qu'en d&eacute;pendaient levavan avesques de Entrevaux e la distincion &egrave;ra a las comtes de Provence. Passa de contunh als Pontev&egrave;s, de contunh a la branca de las Clary-Pontev&egrave;s (1408-Revolucion). La d&icirc;me alavetz requectada &egrave;ra d'un treizi&egrave;me dels r&eacute;coltes (lo *treizain*).

La comunitat l&egrave;va en principi de la viguerie de Castellane, de contunh d'aquela de Annot quand aquela a creat.

Pendent la Revolucion francesa, per seguir lo decr&egrave;t de la Convencion del 25 vend&eacute;miaire an II en convidant las municipalitats en avent de noms en podent remembrar los remembres de la royaut&eacute;, de la f&eacute;odalit&eacute; o de las superstitions, als rempla&ccedil;ar per d'unas autras denominacions, la municipalitat c&agrave;mbia de nom contra *Enchastrayes*.

La localité apparaît pour la première fois dans les chartes en 1125. L’église et les revenus qui en dépendaient relevaient des évêques d’Entrevaux et la seigneurie était aux comtes de Provence. Elle passe ensuite aux Pontevès, puis à la branche des Clary-Pontevès (1408-Révolution). La dîme alors perçue était d’un treizième des récoltes (le *treizain*).

La communauté relève d’abord de la viguerie de Castellane, puis de celle d’Annot quand celle-ci est créée.

Durant la Révolution française, pour suivre le décret de la Convention du 25 vendémiaire an II invitant les communes ayant des noms pouvant rappeler les souvenirs de la royauté, de la féodalité ou des superstitions, à les remplacer par d'autres dénominations, la commune change de nom pour *Enchastrayes*.

## Administracion

## Demografia

* 2016 : 88 abitants

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas deis Aups d'Auta Provença

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Ceirèsta

**Ceirèsta** (*Céreste-en-Luberon* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia
Protegida au nòrd per los monts de Vauclusa, e au sud per la cadena de Leberon, Ceirèsta es a la frontièra entre la Bassa e l'Auta Provença, sus l'anciana via Domícia, a 370 m d'altitud.

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Istòria
Lo nom en francés de la comuna es *Céreste-en-Luberon* dempuèi lo 1èr de genièr de 2024.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna
## Veire tanben
* Comunas deis Aups d'Auta Provença

## Liames extèrnes

## Nòtas