open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cabildo de Buenos Aires

Lo **Cabildo de Buenos Aires** que's troba sus la plaça de Mayo (tanben costejada per la catedrau e l'Ostau Arroset) que ho la sede deu poder municipau e judiciau deu temps de la colonia espanhòla (deu temps de la vicereiautat, lo vicerei que s'estava dens la hortalessa, a l'emplaçament deu l'actuau Ostau Arroset). que ho un lòc centrau de la Revolucion de Mai e qu'acesè la Purmèra Junta qui remplacè lo govèrn coloniau.

Lo cònsol Manuel Frías que decidí de'u bastí mercés a ua taxa suu navius qui entravan e sortivan deu pòrt. Lo purmèr cabildo que ho acabat en 1610. En 1682 las autoritats que perpausèn de'u tornar bastir dab dus solèrs : dens la partida baisha ua carcèr e au solèr lo capitòu e los archius. La construccion que comencè en 1725 per s'estancar en 1728 per manca de diners, puish que recomencè en 1731 per s'estancar enqüèra en 1732. Deu temps de la Revolucion de Mai de 1810 lo bastiment b' èra tostemps pas acabat (a maugrat qui la tor e hosse bastida de cap a 1764).

Au cors deu sègle XIX lo bastiment que conservè la totalitat deus sons onze arcèus, la soa tor e tanben lo son estil coloniau ; totun, a la fin d'aqueth sègle la tor que ho en purmèr eslhevada en 1880 per las transformacion de l'arquitècte Pedro Benoit puish avalida en 1889. 

La traucada de l'avienguda de Mayo (1894) que he càder mantun arcèus de dreta ; en 1931 d'autes arcèus, a esquèrra aqueth còp, que cadón entà deishar passar l'avienguda diagonau Julio Argentino Roca.
 
Fin finala lo bastiment, redusit a 4 arcèus, shens nat tor e ostendent un estil italian que ho restaurat au cors de las annadas 1940 per l'arquitècte Mario Buschiazzo qui'u tornè lo son estil coloniau d'autes còps en bèth tornar bastir ua tor inspirada de la purmèra, en tornant hicar un balcon de herrat, hèrs a las frinèstas e un tèit de teulas arroias. Qu'ei atau qui's pòt véder uei lo dia, dab ua tor e ua façada qui son donc, en vertat, deu sègle XX. A maugrat de la semblança, enter lo Cabildo originau e l'actuau que i avó donc duas autes versions.

Uei lo dia lo Cabildo qu'ei un musèu qui presenta objèctes de la Buenos Aires coloniau. Dens la soa cort, auberta sus l'avienguda de Mayo, que's pòt trobar un putz (adara barrat) qui ei ua de las paucas causas remontant au temps coloniau e qui no's mudè pas jamei dens lo Cabildo (que pertanhèva a l'ostau nadau de Manuel Belgrano.
Cheek by Jowl

**Cheek By Jowl** es una companhiá teatrala fondada per Declan Donnellan e Nick Ormerod en 1981. La companhiá s'es producha de pel mond entièr e donèt sa primièra representacion de Shakespeare en The Swan (teatre): *[[Twelfth Night (pèça)|Twelfth Night]]* en 1986.

## Produccions de Cheek by Jowl

*2007  *[[Three Sisters (pèça)|Three Sisters]]* ... d'Anton Chekhov
*2007  *[[Cymbeline]]* ... de William Shakespeare
*2005  *[[Great Expectations]]* ... adaptat de Charles Dickens
*2005  *[[The Changeling (pèça)|The Changeling]]* ... de Thomas Middleton e William Rowley
*2004  *[[Othello]]* ... de William Shakespeare 
*2002  *[[Homebody / Kabul]]* ... de Tony Kushner ..... Primièra britanica
*1998  *[[Much Ado About Nothing]]* ... de William Shakespeare 
*1997  *[[Out Cry]]* ... de Tennessee Williams ..... Primièra britanica 
*1995  *[[The Duchess of Malfi]]* ... de John Webster 
*1994  *[[As You Like It]]* (revival) ... de William Shakespeare
*1994  *[[Measure for Measure]]* ... de William Shakespeare 
*1993  *[[Don't Fool With Love]]* ... de Alfred de Musset
*1993  *[[The Blind Men]]* ... de Michel de Ghelderode ..... Primièra britanica 
*1991  *[[As You Like It]]* ... de William Shakespeare 
*1990  *[[Hamlet]]* ... de William Shakespeare
*1990  *[[Sara (pèça)|Sara]]* ... de Lessing ... Primièra britanica 
*1989  *[[Lady Betty]]* ... de Declan Donnellan ..... Primièra britanica
*1989  *[[The Doctor of Honour]]* ... de Pedro Calderon ..... Primièra britanica 
*1988  *[[The Tempest]]* ... de William Shakespeare
*1988  *[[Philoctetes]]* ... de Sophocles
*1988  *[[A Family Affair (pèça)|A Family Affair]]* ... de Ostrovsky ..... Primièra britanica
*1987  *[[Macbeth]]* ... de William Shakespeare 
*1986  *[[Twelfth Night (pèça)|Twelfth Night]]* ... de William Shakespeare
*1986  *[[Le Cid]]* ... de Pierre Corneille ..... Primièra britanica
*1985  *[[The Man of Mode]]* ... de George Etherege
*1985  *[[A Midsummer Night's Dream]]* ... de William Shakespeare
*1985  *[[Andromache]]* ... de Jean Racine ..... Primièra britanica 
*1984  *[[Pericles]]* ... de William Shakespeare 
*1983  *[[Vanity Fair]]* ... de William Makepeace Thackeray ..... Primièra britanica
*1982  *[[Othello]]* ... de William Shakespeare 
*1981  *[[The Country Wife]]* ... de William Wycherly

## Ligams extèrnes
*cheekbyjowl.com
Teatro Colón

[left|200px|thumb|Davant deu teatre Colomb dant suber la [plaça Lavalle]]
Lo **Teatre Colomb** (**Teatro Colón** en castelhan) qu'ei la mei grana sala d'opera (dab mei 3000 plaças) e de balet de la ciutat de Buenos Aires. Bastit en un vinteat d'annadas suber l'emplaçament de l'anciana gara deu camin de hèr de l'oest (*Ferrocarril Oeste* en castelhan) e dusau teatre de gran endom de portar aqueth nom dens aquesta ciutat (lo purmèr, toca tocant de l'Ostau Arroset, qu'ei uei lo dia lo *[[Banco de la Nación Argentina]]*, la Banca Nacionau) que s'estreè lo 25 de mai (diada de hèsta nacionau) de 1908. Qu'èra l'òbra de l'arquitècte Francesco Tamburini e de Víctor Meano. La copòla que ho ondrada per l'artista argentin Raúl Soldi.

Los talhèrs e colissas deu teatre que son sosterranhs e en partida situats devath la vesia plaça Lavalle.

Durant la soa istòria lo teatre que ho marcat per grans noms com los de : Arturo Toscanini, Enrico Caruso, Maria Callas, Plácido Domingo, Luciano Pavarotti, Ástor Piazzolla o Mercedes Sosa.

Situat dens lo quartièr de San Nicolás, lo Teatro Colón qu'ei pròche deu Teatre Nacionau Cervantes e tanben de la Sinagòga de la Congregacion Israelita de la Republica Argentina.

## Galeria

Imatge:Frente_del_Teatro_Colón.jpg
Imatge:Teatro_Colón,_Buenos_Aires.jpg
Imatge:Buenos_Aires_-_San_Nicolás_-_Teatro_Colón.jpg|
Imatge:Colon-interior-escenario-TM.jpg|Cortia
Imatge:Panorámica_interior_del_Teatro_Colón_(cropped).jpg
Imatge:Reapertura_del_Teatro_Colón_-_Orquesta_antes_de_La_Boheme.jpg
Victor Gelu

200px|right|thumb|Victor Gelu
**Victor Gelu** (Marselha, 12 de setembre de 1806- Ròcavaira, 2 d'abriu de 1885) foguèt un autor provençau d'expression occitana qu'aguèt una influéncia fòrta sus la produccion en lenga d'òc dins l'airau marselhés.

## Biografia
Victor Gelu nasquèt en 1806 dins una familha de la pichona borgesiá marselhesa. Son paire èra fornièr e sa maire cordurièra qu'aviá agut dètz enfants mas que pas que tres avián subreviscut. Victor faguèt seis estudis dins d'escòlas religiosas, çò que probablament li inspirèt un òdi vèrs lo mond dei capelans. Venguèt republican, s'engatgèt politicament d'un biais vesedor dins seis escrich e se creèt ansin fòrça enemistats. Lo 2 d'abriu de 1885, Victor Gelu se moriguèt en cò de son filh.

## Seis òbras
L'òbra d'aqueu poèta dau pòble marselhés se compausa mai que mai de cançons escrichas en provençau marselhés. Escriguèt tanben un roman, *Novè Granet*, que nos cònta lo viatge d'un païsan de Vitròla a París per l'Exposicion Universala de 1855. L'ensems de son òbra a inspirat divèrs escrivans provençaus e subretot es a l'origina dau jornau satiric *[[La Sartan]]*.

## Bibliografia
* *Chansons provençales et françaises*, Senès, 1840.
* *Chansons provençales* (2e édition augmentée), Laffitte e Roubaud, 1856.
* *Mèstre Ancèrra o lo Vielhitge <Meste Ancerro vo lou Vieiugi>*. Cançons provençalas amb glossaris e nòtas, Camoin fraires, 1863.
* *Lo Garagalh <Lou Garagaï>*. Cançons provençalas amb glossaris e nòtas, Camoin fraires, 1872.
* *Œuvres complètes*.
* *Novè Granet <Nouvè Grané>*. Reedicion per una còla dau CREO-Provença (amb un apendix de Guiu Martin: *Notes sur le parler de Victor Gelu mis en perspective avec l'espace linguistique occitan*). Publicacions de l'Universitat de Provença, Ais de Provença, 1987.
* *Cançons provençalas*. Libre-CD amb lo tèxte en nòrma classica e una traduccion novèla. Ostau dau País Marselhés, 2003.

## Liames extèrnes
* ''Lo Garagalh'' <Lou Garagaï> a Gallica.fr
* ''Mèstre Ancèrra o lo Vielhitge <Meste Ancerro vo lou Vieiugi>'' a Gallica.fr
* ''Chansons provençales et françaises'' a Gallica.fr
* Article sus Victor Gelu sus lo site de Renat Merle
Ostau Arroset

L**'Ostau Arroset** (en castelhan la **Casa Rosada** ; reg. **Ostau Arròse**, **Ostal Ròse** o **Ostau Ròse**) qu'ei lo sèti deu poder executiu argentin. Que's troba a Buenos Aires suber la plaça de Mayo (costejada tanben per la catedrau e lo cabildo) suu lòc exacte qu'ocupava autes còp la hortalessa e on e s'estava lo vicerei deu temps de la vicereiautat de l'arriu de la Plata e on, après l'independéncia, los purmèrs caps d'Estat be gavidèn lo país.

Après la caduda de Juan Manuel de Rosas, la hortalessa, qui èra estada abandonada au prohèit de l'ostau de Rosas (conegut com quinta de Rosas) que ho en grana partida destrusida entà poder bastir la Doana Nava. En 1873, dejus la presidéncia de Domingo Faustino Sarmiento lo Palais deu corrièr, òbra de l'arquitècte suedés K. Kihlberg, que ho au son torn bastit suber ua partida deu terren liberada per la destruccion de la hortalessa e au ras de çò qui'n remanava qui ho pintrat en arròset en mesclar la pintrura blanca dab sang de bueu, utilizada ad aquesta epòca per las soas proprietats estabilizatritz e idrofòbas.

Lo president Julio Argentina Roca que he espandir lo sèti deu govèrn en seguir lo projècte de l'arquitècte E. Aberg en destrusent tot çò qui demorava de l'anciana hortalessa puish, lo president Luis Sáenz Peña que decidí d'unificar l'Ostau Arroset e lo palais deu corrièr en omogeneitzan los lors estils en qui hidar lo prjècte a l'arquitècte Francisco Tamburini. 

Lo bastiment, dens lo son estat actuau que ho inaugurat en 1898, deu temps deu segond mandat presidenciau de Roca.

Uei lo dia, a despart de la soa activitat politica, lo bastiment qu'ei tanben un musèu on e son expausats objèctes pertanhent aus ancians presidents (com los lors barròts presidenciaus) e on se pòt vesitar los espacis sosterranhs de l'anciana hortalessa, tornar trobats arron de recercas arqueologicas vadudas possiblas mercés a la destruccion de la Doana Nava.
Palais deu Congrès de la Nacion Argentina

Lo **Palais deu Congrès de la Nacion Argentina** a Buenos Aires qu'ei l'edifici on e s'amassan lo Senat e la Crampa deus deputats.

La Lei 3.187 deu 20 de noveme de 1894 qu'autorizava lo poder executiu a bastir lo Congrès. Lo 8 de genèr de 1896 un concors internacionau que causí lo projècte de l'arquitècte italian Vittorio Meano.

La bastida, executada per  pesos (lo buget autrejat qu'èra  pesos) per l'enterpresa *Pablo Besana y Cía* enter agost de 1897 e lo 12 de mai de 1906, dia de la soa inauguracion peu president José Figueroa Alcorta a l'escadença de l'obertura deu son mandat ; a maugrat d'aquesta inauguracion, l'edifici n'èra pas sancerament acabat per aquesta data, puish que certas òbras que's perlonguèn dinc a las annadas quaranta, causant atau qui los envestiments e passin a mei de 31 milions de pesos en paucas annadas, rason per la quau l'edifici hore susnomat lo *palais d'aur*.

Per'mor de l'assassinat de Vittorio Meano en 1904, l'arquitècte belga Jules Dormal que gavidè la bastida deu congrès dinc a la soa inauguracion.
Catedrau Metropolitana de Buenos Aires

La **Catedrau Metropolitana de Buenos Aires** qu'ei lo màger lòc de culte catolic d'Argentina. Que's tròba suber la plaça de Mayo (qui ei tanben costejada peu cabildo de l'Ostau Arroset). Qu'ei tanben lo lòc on ei sepelit lo generau José de San Martín, liberator deu país durant la Guèrra d'Independéncia.

Desempuish lo sègle XVII, cinc lòcs de culte que hon bastit au medish endret shens demorar per'mor de la mala qualitat de las òbras. Que ho consacrada en 1791 a maugrat qui no hosse pas acabada. Lo son davant neoclassic realizat en 1822 qu'ei l'òbra de l'arquitècte francés Prosper Catelin. Ua rica ondradura que'i ho hornida enter 1860 e 1863.

En 1880, lo mausolèu deu generau San Martin, òbra de l'escultor picard Carrier Belleuse que ho installat entà arcuélher lo còs deu liberator qui repausava dens la cripta de la catedrau de Bolònha de Mar, ciutat on èra mort en exili.
Lausana

**Lausana** (*Lausanne* en francés, *Losena* en arpitan) es la cinquena vila de Soïssa, capitala del canton de Vaud e capluòc del districte de Lausana. 
L'aglomeracion de Lausana compta  abitants. Es un centre important per la cultura, l'espòrt, l'economia e la formacion. Es una placa giranta de la Soïssa de l'Oèst. Lausana es la capitala de l'olimpisme, que se i tròba lo sèti del Comitat Internacional Olimpic o CIO que lai ne son lo musèu amai los archius del movement olimpic.

Lo gentilici es **lausanés -esa**

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
Teatre Nacionau Cervantes

Lo **Teatre Nacionau Cervantes** (var. **Teatre Nacional Cervantes**), en castelhan **Teatro Nacional Cervantes**, qu'ei situat a Buenos Aires suber la plaça Lavalle. 

Que compta tres salas : la sala màger qu'ei la sala Sala María Guerrero (de 860 plaças) e las salas Orestes Caviglia e Sala Luisa Vehíl, mei petitas.

Despuish 1995 e segon la lei Nº 24.570. qu'ei classat Monument Istoric Nacionau.
Pisa

**Pisa** (*Piso* o *Peso* en grafia mistralenca; *Piza* en occitan ancian; *Pisa* en italian) es una vila italiana, dins la region de Toscana, en riba d'Arno abans que se traga dins la mar Ligura. Es la capitala de la Província de Pisa. Famosa dins lo mond entièr per sa torre inclinada, la vila qu'a mai de 90 000 abitants (aperaquí 200,000 amb l'aira metropolitan) ten mai de 20 glèisas istoricas, mantun palais medievals, e divèrses ponts sus Arno. La vila foguèt una de las Republicas maritimas italiana.

Lo gentilici es **pisan**, **pisana**.
Estrech de Torres

L**'estrech de Torres** (var. **estreit de Torres**) separa Austràlia e Papoa-Nòva Guinèa. Mesura aproximativament 150&nbsp;km de larg. Al sud se tròba lo Cap York, lo punt mai septentrional de l'estat australian de Queensland. Al nòrd se tròba la província occidentala de Papoa-Nòva Guinèa. 

L'estrech junta la Mar del Coralh (a l'èst) amb la Mar d'Arafura (a l'oèst). Es fòrça pauc prigond, e lo laberint d'escuèlhs e illas lo rend de plan mal navegar. Dins l'estrech se tròban las Illas de l'Estrech de Torres, abitadas pels Insulars de l'Estrech de Torres, un pòble melanesian pròche dels Papós.

Lo primièr a traversar l'estrech foguèt lo marin espanhòl Luis Váez de Torres, un lòctenent de l'expedicion de Pedro Fernández de Quirós que partiguèt de Peró fins al Pacific Sud en 1605. Après lo retorn en Mexic de la nau de Quirós, Torres continuèt fins a Manila, passant per las Molucas. Naveguèt al larg de la còsta sud de Nòva Guinèa, e capitèt probablament de veire l'extrèm nòrd d'Austràlia.
L'Afar Thomas Crown

**L'Afar Thomas Crown** (*The Thomas Crown Affair*) es un filme realizat per Norman Jewison, estrenat en 1968.  

## Sinòpsi
Dins una cambra d'una ostalariá nòvayorkesa un individú que se pòt pas veire sa cara, parla amb una votz deformada a un autre òme. S'apèla Thomas Crown, es miliardari e a decidit tant per escapar al languiment coma per gost del risc, de montar d'hold-up fruchoses. Una femna se maina de lo far tombar. S'enseguís una fringa entre los dos protagonistas que mena l'espectator als limits extrèms del suspens.

## Ficha tecnica
*Títol : *L'Afar Thomas Crown*
*Títol original : *The Thomas Crown Affair* 
*Realizacion : Norman Jewison
*Scenari : Alan Trustman
*Distribucion :  Estats Units : United Artists
*País : Estats Units 
*Genre : Drama, Thriller
*Durada : 102 minutas (1h42) 
*Datas de sortida :
**Estats Units : 19 de junh de 1968
**França : 1968

## Distribucion
*Steve McQueen : Thomas Crown
*Faye Dunaway : Vicki Anderson
*Paul Burke : inspecteur principal Edward 'Eddy' Malone
*Jack Weston : Erwin Weaver
*Gordon Pinsent : Jamie McDonald
*Biff McGuire : Sandy
*Addison Powell : Abe
*Astrid Heeren : Gwen

## A prepaus del filme
* Lo realizator del filme es sortit del mond de la publicitat e de la television, d'aquí l'usatge de l'ecran partejat (nommat generalament en anglés *split screen*) çò que fa una de las originalitats dels filme. 
* Lo filme a un dels potons mai longs de l'istòria del cinèma: 55 segondas d'una tirada.
* La musica es del francés Michel Legrand. Recebèt per aqueste filme l'Oscar de la melhora benda originala en 1969. I se pòt ausir "*The windmills of your mind*" ("*Los molins de mon còr*") cantada per Noel Harrison.
* Un remake foguèt filmat en 1999 per John McTiernan amb Pierce Brosnan e Rene Russo. Vejatz : *[[Thomas Crown]]*.

## Ligam extèrne
*
Salamon (omonimia)

**Salamon** pòt designar :
*Geografia :
**Illas Salamon, estat d'Oceania.
*Istòria :
**Salamon, rei d'Israèl.
Maire (omonimia)

* La **[[maire]]** es la persona de sèxe femenin, considerada a respècte de son o sos enfants.
* Lo **[[primièr cònsol|maire]]** es lo primièr cònsol d'un municipi.
Mèstre de Cabestany

Lo **Mèstre de Cabestany** es un escalpraire de la segonda mitat del sègle XII. Es pas identificat precisament, mas es conegut per l'estil particularament original de sas òbras que s'encontran mai que mai dins de glèisas o d'edificis religioses en Lengadòc, Catalonha, Navarra e Toscana, es a dire practicament al long dels dos camins principals de peregrinatge de l'epòca, Roma e Sant Jaume de Compostèla.

Son origina demòra desconeguda e benlèu qu'èra un artista itinerant que se desplaçava de talhièr en talhièr. Foguèt nomenat *Mèstre de Cabestany*, pr'amor qu'una de sas òbras màgers es lo timpan de la glèisa del vilatge de Cabestany situat a 4&nbsp;km de Perpinhan.
L'originalitat de son estil lo despartís de totes los artistas de son epòca, lo tipe fisic dels seus personatges es gaireben una signatura: d'uèlhs globilhós, d'aurelhas grandas escartadas, un nas trencant un còs rabassut amb de mans fòrça alongadas.Tot aquò ne'n fa de personatges que pòdon aver un aspècte siá suau, siá esglasiant.

## Sas òbras
* Lo lindal e lo timpan de la glèisa d'Errondo en Navarra (que se trapa ara als Estats Units).
* Lo portal del Monastèri de Sant Pere de Rodes en Catalonha (qu'un tròç se trapa al Musèu Marés a Barcelona).
* Lo timpan de la glèisa de Cabestany e lo portal de la glèisa del Voló en Rosselhon.
* Un ancian portal a La Grassa dins Aude.
* Los capitèls de l'absida a Sant Pàpol dins Aude.
* Lo sarcofag de Sant Ilari dins Aude.
* Los capitèls de Riu Menerbés dins Aude.
* Los leons de l'abadiala de Sant Antimo a Montalcino en Toscana.
* Un capitèl a Habacuc
* Un supòrt de senhador a Sant Giovanni in Sugana prèp de Florença.
NB: A Sant Esteban de Basal sud d'Olot e a Sant Pere de Galligans prèp de Girona, de capitèls son fòrça pròches del seu estil mas li son pas atribuits dirèctament.
Grand

Los **grands** o *aujòls* (gasc. tanben *aujòus*, *ajòus*), **avis** o **rèires** (lem. *reir(e)s*; aup. *reire-grands*) d'una persona designan los parents de sos parents. Per extension los aujòls o los rèires designan los davancièrs, çò es los ancestres.

Quand es una femna s'apèla la **grand-maire**, **maire-grand**, **mairina** (lem. *grand-mair, grandamair, mairgranda, reina-grandamair*, e familiarament *granda, anda* f.; auv. *grand-maire* e familiarament *grand* f., *mameta *; prov. *sénher-grand*, e familiarament *grand* f.; gasc. *mair-gran, mairana, mairbona, maircheta* {Lavedan} e en Aran *mair-sénher*; aup. *maire-grand* e familiarament *grand* f.) o simplament e familiarament la **grand/granda** f.

Quand es un òme s'apèla lo **grand-paire, paire-grand** (lem. *grand-pair, reir-grandpair*; auv. *grand-paire*, e familiarament *grand* m., *papa-grand*, *papa-vièlh*, *papet*; prov. *grand* m.; aup. *paire-grand*; gasc. *pair-gran, pairan, gran-pair, pairbon, arrèr-pair*, en en Aran *pair-sénher* e familiarament *papet*, *papon*, *pepin/pipin*; aup. *paire-grand*, e familiarament *grand* m.) o simplament e familiarament lo **grand**, lo **papet** o lo **papeta**.

Son tanben apelats dins un lengatge familiar, *pairin*, *pairan*, *papet*, *papeta*, *papon*, *papanon* (*gasc. *papèra/papai/paí(r)òt/papet/papon/pepè*, *papin/pepin/pipin* o *pin* o encara *belet* (grand-paire) e *mameta*, *mamet, *mamia*, *mamon*, *mamanon*, *memina*, *menina* (lem. *menin*, *memet*; gasc. *mamai, memè, mameta, pina*; aup. mameta*, *grantona'') (grand-maire).
Rodrigo

**Rodrigo** foguèt rei dels visigòts d'Espanha entre 710 e 711. Èra filh del comte Teodofred e filhastre del rei Khindasvint. Demorèt a Còrdoa e foguèt fach duc de Betica. En morir Vitiza en 710, sos enemics lo causiron rei.
 

Los filhs de Vitiza se refugièron a Ceuta, qu'i governava lo comte Olbà, apelat tanben Julian, jos lo domeni de Mūsà ibn Nusayr. Negocièron lor ajuda per tal de recuperar lo tròn e l'auviatge familial. Mentre que Rodrigo assetjava Pampalona e luchava contra los bascos revoltats, los arabis, comandats per Tariq ibn Ziyad e ajudats per Olbà, passèron l'estrech e s'establiron al luòc apelat puèi Gibartar. Rodrigo tornèt a Còrdoa, organizèt l'armada e ne confièt sas doas alas als fraires de Vitiza. Mūsà mandèt de refortiments. Se liurèt la batalha al mejan de las vilas de Medina Sidònia e Vejer de la Frontera, pròche de l'estanh de La Janda, e durèt dempuèi lo 19 fins al 26 de julhet de 711. Los vitizans abandonèron l'armada, e lo centre d'aquela foguèt destrucha. Rodrigo despareguèt; moriguèt probablament pendent la batalha, mas se parla tanben sus l'existéncia de son sepulcre a Visèu, en Lusitània, ont se poguèt benlèu refugiar. La legenda de la filha de Julian (apelada *la Cava*), otratjada per Rodrigo, coma causa de l'entrada aràbia en Espanha, es pas estada istoricament demostrada.
Canche (flume)

200px|right
La **Canche** es un flume costièr del nòrd de França, dins lo departament del Pas de Calais, long de 88 km. Nais a Gouy-en-Ternois, passa per Frévent, Hesdin e Montreuil-sur-Mer e se geta dins la Marga entre Etaples e Le Touquet-Paris-Plage. L'istòria d'aqueste flume es estrechament ligada a la de la ciutat lacustra de Quentovic, un dels pòrts màgers de l'empèri de Carlesmanhe. La Canche marca la frontièra extrèma de la Picardia istorica en separant Bolonés, al nòrd, de Ponthieu al sud.

L'estuari de la Canche es caracteristic dels estuaris diches *picards*.
Quentovic

**Quentovic** (en latin Quentovicus) foguèt un *[[emporium]]*, o centre comercial, del nòrd de Gàllia dels sègles VII a IX. Se seriá avalida al començament del sègle X. La causa de sa disparicion coma sa localizacion exacta demòran malseguras e contribuisson de ne far una ciutat mitica.

La ciutat, situada a proximitat de la Marga, en riba de Canche, foguèt un dels pòrts màgers de l'Empèri Carolingian. Tant coma Dorestad, Quentovic foguèt una possession personala de Carlesmanhe.

Après son avaliment, Bolònha de Mar e Montreuil-sur-Mer recuperèron aquela foncion de centre comercial.
Landirans

**Landirans** (*Landiras* en francés) es una comuna bordalesa de Gasconha o de Guiana, lingüisticament gascona, situada dens lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

Situada dens la seuva de las Lanas e lo vitatge de las Gravas.

## Istòria
### Toponimia
Las atestacions mei ancianas qu'an **Landirans**. L'interpretacion damb l'article definit (*L'Andirans*) n'ei pas segura.

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véder tanben
* Comunas de Gironda

## Ligams extèrnes
* landiràs

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Província de Salta

**Salta** qu'ei ua província deu nord-oest d'Argentina qui costeja Bolívia au nord, Paraguai a l'est de Chile a l'est e per çò qui ei de las autas províncias argentinas, Jujuy, Formosa, Lo Chaco, Santiago del Estero e Tucumán. Qu'ei rica d'ua cultura locau representada per ua mena particulara de gauchos, lo folclòre (mantun musicians argentins deus géncers que son gessits de Salta), la lenga quéchoa parlada peus indians *[[colla]]* e l'eretatge arquitecturau deu barròc coloniau.
La soa capital qu'ei Salta, dens la vath de Lerma.

## Cosina

Enter las especialitats de Salta que podem mentàver las *[[empanada salteña|empanadas salteñas]]*, la *[[humita]]* (hèita dab haria de milhòc), lo *[[locro]]* (ua mena de sopa), e los tamales.

## Musicians
*Óscar Palavecino (conegut com lo *Chaqueño Palavecino*)
*Eduardo Falú


File:Salta-Square2.jpg
File: Cable Car to the Cerro San Bernardo - Salta - Argentina.jpg
File: Tren a las nubes cruzando Viaducto la Polvorilla.jpg
File: Argentine vineyard and mountains..jpg
File:Tour to the Quebrada de las Conchas.jpg
File: Quebrada de las Flechas - Argentina.jpg
File:Iruya 1.jpg
File: Salinas Grandes 052.JPG
File:Cachi 01.jpg
File:Camino a Cachi.jpg
Economia d'Espanha

L'economia d'Espanha cresquèt en mejana de 5% per an entre 1986 e 1990. Aprèp una recession al començament del decenni de 1990, l'economia tornèt créisser a partir de 1994.

## Nòtas e referéncias
Província de Jujuy

[200px|left|thumb|[Purmamarca, serra de las set colors]]
**Jujuy** qu'ei ua província argentina situada enter Bolívia e ua auta província d'Argentina aperada Salta. L'oest de Jujuy qu'ei bordat per la cordilhèra deus Andes. Lo quéchoa (tanben aperat *quíchoa*) qu'ei emplegat dens aquesta província au costat deu castelhan. La soa capitala qu'ei Sant Salvador de Jujuy. 


File:Pucará de Tilcara 01.JPG|
File:Camino a Villa Nougues (Tucumán).jpg|
File:Jujuy-Capital-P3110030.JPG|
Província de Missiones

200px|left|thumb|Cataractas d'Iguazú
[200px|left|thumb|Arrueina d'ua mission [jesuista]]
**Missiones** qu'ei ua província argentina qui ei limitada per Paraguai (a l'oest), Brasil (a l'est) e la província argentina de Corrientes. La soa capitala qu'ei Posadas. Qu'ei famosa per las soas cataractas d'Iguazú (dens lo Parc Nacionau Iguazú) e per las arrueinas de las missions jesuistas. La region que possedeish ua rica flòra e tanben ua importanta fauna dens la soa seuva tropicau. La cultura e la lenga guaraní qu'ocupan ua plaça de las granas dens lo patrimòni culturau d'aquesta província.
Cabestany

**Cabestany**  (occitan **Cabestanh**) es una comuna de Rosselhon, dins la Catalonha del Nòrd. Administrativament es una comuna francesa del departament dels Pirenèus Orientals e de la region d'.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats
* Guilhèm de Cabestanh, trobador. 
* Mèstre de Cabestany, escalpraire del sègle XII.

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Salta

**Salta** qu'ei ua ciutat argentina, capitala de la província deu medish nom. Qu'ei situada au pè deus Andes, dens la vath de Lerma. Per'mor de la beutat d'aquesta vath e deu son patrimòni arquitecturau, la vila qu'ei susnomada *Salta la Bèra*.

## Istòria
La ciutat que ho fondada per Hernando de Lerma lo 16 d'abriu de 1582. Que he partida de la Vicereiautat deu Peró dinc a 1776, annada de la creacion de la Vicereiautat de l'arriu de Plata (qui la soa capitala be hore Buenos Aires). Que vadó capitala de l'Intendéncia de Salta del Tucumán.

Durant la Guèrra d'Independéncia, los gauchos aus òrdis deu generau Güemes que combatón las tropas espanhòus en las empachar de tornar conquestar Argentina. En 1813, lo generau argentin Manuel Belgrano qu'obtiengó ua victòria decisiva per la libertat definitiva deu país suber los reialistas espanhòus durant la batalha de Salta.

Durant lo sègle XIX, Salta que demorè estremada e que tornè conéisher ua importanta activitat economica dab l'arribada deu trin (1890) e, dab eth, deus immigrants : italians, espanhòus e sirio-libanés. Despuish la fin deu sègle XX qu'a pravat hèra, au punt d'engolir las vilas pròchas entà formar lo Gran Salta.

## Monuments e activitats toristicas
* Cabildo de Salta e los sons dus musèus istorics.
* Catedrala de Salta
* Glèisa e convent de San Fransico (dab un musèu)
* Glèisa de la Cadelaria
* Lo Tren cap a las nublas que part de Salta
* Puei de San Bernardo, accessible dab lo teleferic desempuish lo parc San Martín ; l'ascencion de las soas mei de 1000 gradas marcadas per un *via crucis* qu'ei ua atraccion entaus esportius ; au som òm tròba lo bethvéder. 
* Ostau deus Güemes

## Galariá

Imatge:Catedral_de_Salta_1.jpg|Catedrala de Salta
Imatge:GleisaJujuy.jpg|Glèisa de la Candelaria]]

Imatge:Monumento a güemes.JPG|Monument en omatge a Martín Miguel de Güemes
Imatge:Salta-Square2.jpg
Imatge:Salta-Street1.jpg
Economia de Moldàvia

L'economia de Moldàvia, tradicionalament agricòla, comencèt, cossent damb la rèsta de territòris del Union Sovietica, un accelerat procès de industrializacion, mai que mai alimentària (vin e sucre refinat). La produccion de refrigerators, confeccion, materialas de bastiment e maquinària agricòla es tanben significativa. Lo país es un dels pus paures d'Euròpa.

L'agricultura, en essent encara un important motor economic, perdèt pes ras de l'accelerada industrializacion. Malgrat aiçò, a atengut florir de nòu davant la crisi de lo sieu sector industrial. A l'ora d'ara, mai de la mitat de la populacion activa de la Republica de Moldàvia se consacra a l'agricultura.

La produccion agricòla moldava es variada: virasolelh, tabac, granatges, vinha, ortalécias, bledaraba sucrera e trufa. L'elevatge es pauc significatiu, e es principalament de bovids e pòrcs, e tanben la cria d'ausèls de corral.

* Mineracion: Sal e petròli. 

* Indústria: alimentària, texila, mecanica, del cauçat, d'aparelhs de precision.

## Referéncias
Wiesbaden

Wiesbaden es la capitala del *Land* alemand d'Èssa. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2006. Sa superfícia totala es 204,1&nbsp;km².

thumb|230px|left|Lo centre de la vila

thumb|230px|left|Wiesbaden

## Ligam extèrne

* Pagina oficiala de la ciutat
Provèrbi

Un **provèrbi** (o encara *repervèri, arrepervèri, revitèri, (ar)reproèr*) es una formula brèva que conten un ensenhament moral o una vertat d'experiéncia que se considèra bona de remembrar. La maxima, la senténcia, l'aforisme, la dicha (*díser* gasc.), *dicton* o *dich* (?), la paremia e l'apoftègma son de concèptes pròches del provèrbi. Miguel de Cervantes ne fa aquela definicion: *(...) son de senténcias brèvas, tiradas de l'experiéncia e de l'especulacion de nòstres sabents ancians* (*[[Don Quichòte]]*: segonda partida, capítol LXVII). 

Son de senténcias abitualament anonimas. Ça que la, fòrça expressions literàrias e d'autras culturas son tanben vengudas far partida del recuèlh popular. I a de provèrbis venent de l'experiéncia collectiva coma espècia al long del temps, amb de tèmas coma la meteorologia o lo destin invariable e fatalista de l'existéncia. 

Lor estructura es generalament rimada e se servisson de figuras literàrias (antitèsi, ellipsi o parallelisme) per facilitar lor continuitat orala. L'estudi dels provèrbis s'apèla *paremiologia*.

## Bibliografia
* *La bugada provençala, onte cadun i a panochon* . J. Roize, Ais, 1649. [recuèlh de provèrbis]

## Vejatz tanben
*Lista de provèrbis occitans
Província de Santiago del Estero

**Santiago del Estero** qu'ei ua província deu nòrd-oest d'Argentina entornejada per la província de Salta (au nòrd-oest), lo Chaco (au nòrd), Santa Fe (a l'est), Córdoba (au sud), Catamarca e Tucumán (ambs au son oest). La soa capitala qu'ei Santiago del Estero. Provesida d'ua pregonda identitat culturau, qu'ei ua província on e's parla quíchoa e qu'ei famosa peu son folclòre (qui'n cau destacar lo ritme de chacarera).

## Musicians de Santiago del Estero
Sixto Palavecino, Peteco Carabajal
Occitanofilia

L**'occitanofilia** es lo sentiment d'amor per Occitània, sa cultura, la lenga occitana  e/o de simpatia per l'occitanisme.

## Ligams
*CAOC Sit del Comitat d'Afrairament Occitano-Catalan 
*Òc-Valéncia Associacion d'occitanofils del País Valencian
San Salvador de Jujuy

**San Salvador de Jujuy** qu'ei la capitala de la província argentina de Jujuy. Que troba dens lo sud d'aquesta pronvíncia andina e pròche de Bolívia, a la juntada deus arriu Grandes e Xbi Xibi. Qu'acesa ua populacion de 237.751 anmas. Qu'ei rica d'un eretatge arquitecturau coloniau, a despart de l'ostau deu govern de Jujuy qui ei d'estil francés deu sègle XIX.
Pèire Pessamessa

thumb|250px|Pèire Pessamessa en setembre de 2011
**Pèire Pessamessa** (10 de decembre de 1931, a Marselha – 10 de decembre de 2018) foguèt un escrivan, òme politic e romancier occitan. Escrivan contemporanèu en provençau, es conegut subretot per son òbra màger *Nhòcas e bachòcas* e son prètzfach occitanista. 

## Biografia
Comencèt a escriure dins la revista occitanocatalana *[[Vida Nova]]* e puèi dins la catalana *[[Serra d'Or]]*. Recebèt lo Prèmi Occitània als Jòcs Florals de L'Alguer en 1962.
Es tanben critic literari e a realizat divèrsas emissions de ràdio e mai de filmes en occitan. Recebèt lo Prèmi Batista i Roca en 2005. Foguèt cònsol de Buòus (Provença) durant 28 ans. Es dempuèi fòrça temps membre del CAOC occitan que ne venguèt president lo 30 de novembre de 2002.

## Seis òbras
* *[[La tèrra acampassida]]* 1963
* *[[Beluga de l'Infèrn]]* 1966
* *[[D'un còp de destrau]]* 1970
* *[[Beluga de l'infèrn]] (Cronica istorica deis annadas 50)*
* *[[De fuòc amb de cendre]]* 1973-1978
** Volum 1: *[[Onze oras passadas de cinc]]* 1973
** Volum 2: *[[Lo refugiat]]* 1976
** Volum 3: *[[Espaci nòu]]* 1978
* *[[Nhòcas e bachòcas]]* 1957 e 1981
* *[[La tèsi]]* 1995
* *[[Viatge au fons de la mitologia]]* 2008

## Contribucion a la literatura occitana

## Vistas politicas e engatjaments

## Prèmis e realizacions

## Criticas
De fuòc amb de cendre

**De fuòc amb de cendre** es lo títol d'una seria de 3 romans de Pèire Pessamessa.

* Onze oras passadas de cinc 1973
* Lo refugiat 1976
* Espaci nòu 1978

## Sinòpsi
## Apròchi critic de l'òbra
Onze oras passadas de cinc

**Onze oras passadas de cinc** es un roman de Pèire Pessamessa, primièr volum de la seria De fuòc amb de cendre. Foguèt publicat en 1973 dins la collection A tots (n°5) de l'IEO. Conta l'istòria d'un  jove Occitan de Provença que, en 1944, se daissa embrigadar dins una division SS que lo menarà sul front rus e al cap d'el meteis.

## Sinòpsi
Lo roman comença en 1943 amb la vida de tres companhs d'un collègi de Provença. Pèire, lo narrator, Norbèrt e Marqueton. Jos l'influéncia de Norbèrt, jove idealista resoludament occitanista conquistat per las idèas nazis, Pèire s'engatja dins la SS e se daissa ganhar per aquelas idèas, mentre que Marqueton rejonh la Resisténcia.

## Comentari
Defugissent las idèas simplas, lo romancièr capita l'escomesa d'escapar al debat moral per porgir un mond e una umanitat restituits dins lor complexitat. Los tres collegians del començament del roman, als primièrs temps de l'amor e de la descobèrta de la sexualitat, cabussan dins lo mond dels òmes, menats non pas pels eveniments mas per las idèas, lor vista del mond o lors ideals. Sens jutjar ni pr'aquò excusar, lo lector es emportat per la vitalitat d'un roman que sembla pas que miralhar una demèst las vidas possiblas.

Un aspècte enjaulaire — al sens a l'encòp de trebolant e benlèu d'enganaire, del roman es que lo fascista Norbèrt pòt èsser tengut per un occitanista de la primièra ora. Lo personatge religa clarament, e d'un biais argumentat, son engatjament nazi a la defensa d'Occitània. Emplega lo mot e sos derivats de longa. Al delai de saber se la ligason entre lo mot e la nocion es, o pas, anacronica, lo mecanisme contribuís de pausar la figura de personatges fòrts e multidimensionals, d'Occitans vertadièrs e assumits, actors e non pas victimas de la guèrra.

Cal dire, çaquelà, que los antieròis nazis presentats per Pessamessa ne demòran als crimes de guèrra. S'exprimisson una ideologia segurament abjècta, lors actes son los d'una guèrra napoleoniana. Cap de camp d'exterminacion. Cap d'Orador. Es lo limit benlèu d'aqueste roman, qu'es un dels grands romans de la literatura occitana contemporanèa. S'agís d'un roman d'aprendissatge per cu a ja viscut, prompt a contentar lo legeire en quista de prigondor, mai non pas que de rasonaments o de moralas simplistas. Per far cort avètz aquí un roman destinat al legeire de romans.
Manhattan

thumb|375px|Vista de Manhattan.
right|thumbnail|300px|5ena avenguda

**Manhattan** es un dels 5 boroughs de la vila de Nòva York dins l'estat de Nòva York, Estats Units d'America. Ocupa la màger part de l'illa del meteis nom, d'una superfícia de , enrodada pel flume Hudson a l'oèst, l'East River a l'èst, l'Upper New York Bay al sud, e l'Harlem River al nòrd.
En 2012, sa populacion èra de , e sa densitat es fòrça superiora a la de tot autre comtat dels Estats Units.

Manhattan es la part pus rica de la vila de Nòva York, çò que ne fa lo luòc pus toristic de *[[Nòva York|Big Apple]]*, mondialament famós per sos gratacèls e son activitat trepidanta. Manhattan es tanben lo còr economic e financièr de la vila, bastit a l'entorn de Wall Street que aculhís lo New York Stock Exchange, e Midtown que compta mantun sètges socials d'entrepresas coma la Time Warner, Bloomberg LP o encara MetLife. Es tanben lo centre cultural de Nòva York, amb sos musèus coma lo Metropolitan Museum of Art, l'American Museum of Natural History, e lo MoMa. La màger part dels gratacèls pus coneguts son situats per aqueste quartièr, amb per exemple l'Empire State Building, lo Chrysler Building,  lo GE Building e  lo One World Trade Center, que remplaça lo World Trade Center que foguèt destruit per los atempats del 11 de setembre de 2001.

Sens que s'agisca de divisions administrativas en se los quartièrs màgers de Manhattan son, del sud al nòrd:
* Lower Manhattan, amb (Downtown, the Village, Tribeca, China town, Little Italy)
* Midtown
* l'Upper Manhattan, partejat per Central Park, entre l'Upper West Side e l'Upper East Side.

Bastida mai que mai sus un plan ortogonal, las vias son totas numerotadas e son nomenadas "avengudas" (anglés, *avenues*) per las que van del nòrd al sud de l'illa, e "carrièras" (anglés, *streets*) las que van de l'oèst a l'èst. Çaquelà d'unas carrièras mai vièlhas del Lower Manhattan pòrtan de noms.
thumb|right|250px|Localizacion de Manhattan demest los 5 districtes
### Referéncias
Cap Cod

Lo **cap Cod** (*lo cap de las merluças*), en anglés **Cape Cod**, es un cap o una peninsula sus la còsta èst dels Estats Units, dins l'estat de Massachusetts.

## Geografia e divisions administrativas
thumb|left|250px|Alba a Nantucket Sound.

## Geologia

## Clima

## Populacion d'origina

## Istòria
*"(Cape Cod is)... a vast morgue, where famished dogs may range in packs - the most uninviting landscape on earth."* - Henry David Thoreau

## Transpòrts

## Torisme
thumb|right|270px|Lo Cap Cod es conegut dels pintors per una cèrta qualitat de lutz.

## Espòrts

## Illas al larg de Cap Cod
Las illas de Nantucket e Martha's Vineyard, tant coma Elizabeth Island Chain, qu'inclutz l'illa de Naushon, proprietat de la Familha Forbes.

## Referéncias




## Ligams extèrnes
* Cape Cod Chamber of Commerce
Pròsa occitana

**Pròsa occitana** es, amb Cap al sud, una de las doas colleccions editorialas de l'ostal d'edicion catalana las Edicions del Trabucaire.

## Ligams extèrnes
Pròsa occitana Pagina de las colleccions occitanas del Trabucaire.
Edicions del Trabucaire

**Las edicions del Trabucaire** es un ostal d'edicion catalana de Perpinhan que prepausa doas colleccions occitanas, Pròsa occitana e Cap al sud.

En particular, es l'editor del roman de Joan-Maria Pieyre, Rai la mòrt.

## Ligam extèrne
* Sit oficial de l'ostal d'edicion
Lo refugiat

**Lo refugiat** es un roman de Pèire Pessamessa, segond volum de la seria De fuòc amb de cendre. Foguèt publicat en 1976 dins la collection A tots de l'IEO. Es la seguida cronologica del primièr tòme Onze oras passadas de cinc. Los dos jovents occitans engatjats dins la SS per idealisme vivon los darrièrs jorns de lor division, fugissent primièr los Russes, puèi los Occidentals.

## Sinòpsi
Norbèrt e Pèire, cadun de son costat o amassa s'acaran als darrièrs jorns del Reich, puèi al  que representa per aquestes dos SS la desfacha nazi. Caminan per Alemanha en quista d'una escapatòria abans de se separar al pè dels Alps.

## Comentari
Lo raconte contunha de prene lo lector. La fugida ten de donar vam a l'òbra romanesca, mentre qu'espelís un agach critic de Pèire sus son engatjament nazi. Lo roman s'acaba amb dos relats vius e pivelants, lo de la guèrra viscuda per Marqueton, figura de la Resisténcia, e lo de la guèrra viscuda per Bernat, figura dels camps de concentracion. Aqueles dos relats venon fa contrapés al punt de vist nazi de l'antieròi. Pessamessa contunha de fargar amb mestriá una multitud de personatges, sempre caracterizats en l'afar de qualques mots e en relacion dinamica amb los autres. Es d'una eficaça redotabla. Aquela catastròfa, al sens pròpri del tèrme, fonciona coma lo reflux de la fugida après lo flux, l'endavant fòl de l'engatjament nazi de la part primièra del roman. Après s'èsser ronçats dins la vida que la se vòlián sencèra, sens compromés, son, aqueste còp, precipitats per la foliá que contribuiguèron de descadenar. La fam, l'instint de subrevida, l'amistat, lo frairar viril, la traïson, l'embriagament jovenil que ven embrigadament ideologic, aquel esfondrament abrivat crida lo parelh de la catastròfa qu'es la crisi, valent a dire lo jutjament. Après l'apogèu quasi apologetic d'Onze oras passadas de cinc, lo romancièr porgís la nekuia que conven a tota trilogia del buf epic, e que tròba aicí per resson, tant lo triangle Norbèrt-Pèire-Marqueton coma in absentia lor monta-davala dins la "còla" venguda mitica de la joventut perduda.
Girona (omonimia)

**Girona** pòt designar:

* La ciutat de Girona, dins comarca del Gironés, en Catalonha. E, en relacion amb aquesta ciutat:
** La província de Girona.
** Lo Comtat de Girona.
** Lo pla de Girona.
* Lo riu Girona,  a la Marina Alta (País Valencian).
* La Girona, galion espanhòl.
Economia de Santa Lúcia

L'economia de Santa Lúcia depend en granda part del cultiu de banana. Malgrat aiçò, los cambiaments en lo regim d'importacions de l'Union Europèa e la creissenta competéncia dels productors d'America Latina an forçat la diversificacion. En ans recents l'indústria del torisme e las finanças internacionales an aquerit un ròtle important en la composicion del sieu produch interior brut e actualament gaireben 73% del meteis es generat per l'indústria de servicis (2002). Lo sieu sector de manufactura es un dels pus diversificats de las Caribas Orientalas. 

Los principals produchs d'exportacion de l'isla son la banana e qualques produchs texiles que vend al Reialme Unit e als Estats Units per una soma prèpa als U$ 30 milions, gaireben la mitat de las siás exportacions totalas.

L'illa foguèt un dels païses fondators de la Organizacion Mondiala del Comèrci e s'integrèt al Fons Monetari Internacional lo 15 de novembre de 1979.

## Referéncias
Surf

thumb|right|300px|Surf
Lo **surf** es un espòrt nautic que consistís a lisar amb una pòst per las èrsas. Es practicat mai que mai en riba de mar, mas tanben en plena mar, o pus anecdoticament pels flumes a l'escasença dels mascarets.

Lo surf es una activitat populara demest los joves occitans de la còsta gascona, e mai generalament demest los joves del mond entièr.

Las doas classificacions màgers al dintre de l'espòrt rebaton la diferéncia dins lo dessenh de las pòstes de surf: lo longboarding, qu'utiliza de pòstes longas, e lo shortboarding, qu'utiliza de pòstes pichonas.

## Surf e occitan
Demest l'avalancha de tèrmes angleses, l'occitan contribuís al lengatge del surf, particularament amb los mots occitans que son *[[mascaret]]* e *[[baïna]]*.

## Lo surf en Occitània
Occitània es una de las destinacions màgers del torisme surfaire gràcias a la còsta oèst del país ribejada per l'Ocean Atlantic.
L'estacion balneària landesa de Òssagòr es conegut dels surfaires e amators de surf del mond entièr, especialament en Japon e en Austràlia.

## Surf e culturas localas
Lo surf es fòrça practicat dins païses que una cultura locala fòrta, e mai foguèsse minoritària o minorizada, es notabla. Aital de las culturas aborigènas en Austràlia, maòri en Nòva Zelanda, papó en Papoa-Nòva Guinèa e pus generalament dins las illas micronesianas, polinesianas, a Hawaii, en Occitània e Cornoalha. Arriba que d'unas ceremonias de remesa de trofèu una atencion particulara siá facha a la cultura locala

## Los luòcs de surf occitans
La terminologia anglesa que s'es impausada dins la part màger de las lengas utiliza lo mot *spot* per destriar una part de plaja d'una autra. Aicí nos contentam amb lo nom de las comunas occitanas que i se pòdon trobar un nombre bèl d'aqueles *spots*. Convendriá de destriar aqueles tròces de plaja entre los que las èrsas se copan sus un tèu d'arena (*beachbreak* en anglés) e los que las èrsas se lèvan contra una poncha rocassosa (*pointbreak* en anglés). La tipologia surfaira inclutz tanben los luòcs que las èrsas se lèvan en rason d'estèu de coralh (*reefbreak* en anglés).

* Còsta landesa
** Moliets
** Massanjas
** Senhòssa
** Òssagòr
* Còsta occitanobasca
** Anglet
** Biàrritz
Joan Maria Pieire

**Joan Maria Pieire** (*Jean-Marie Pieyre* per  l'estat civil, nasquèt en Sant Africa, en Roergue, lo 5 d'abril de 1954; moriguèt en decembre de 1998)  es un escrivan occitan. Foguèt collaborador de la revista Òc.

## Sas òbras
* Sens Importància 1973
* Los Papagais 1977
* Contes del Minau 1981
* La Persona Estrangièira 1983
* Comissari Serafin 1984
* L'Òme de Magalona 1987
* La montada de la Granda Còsta 1996
* Las aigas del tornis1996
* Lo ligador d'amor 1996
* Las orsas que dançan 1996
* Rai la mòrt 1999
Rai la mòrt

**Rai la mòrt** es un recampament de tèxtes de Joan Maria Pieire per la revista Òc que las edicions del Trabucaire ne faguèron una publicacion postuma jos aqueste títol en 1999. **Rai la mòrt** es lo quite títol d'un dels tèxtes recampats. Se lo recuèlh pòt pas èsser considerat coma un roman los tèxtes son ça que la totis trevats per l'idèa de la mòrt e se respondon los uns als autres.

L'edicion porgida per la colleccion Pròsa occitana del Trabucaire s'acompanha d'un pòstfaci de Rotland Pecot.  

## La lista dels tèxtes
* *Un còp i aviá*
* Dàvid las escobilhas
* Primalba
* Lo vòl de la tartana
* L'iga
* Lo barrutlaire
* La montada de la Granda Còsta
* La musica de Mano Negra
* Ai freg ara
* Inabenable Frederic
* Trechan
* Lo signe d'un temps
* Rai la mòrt
* Cal pas morir l'estiu
* La Lama del cotèl
* Los miralhs de Gineta
* Lo temps Caraïbas
* Dròlle
* Las aigas del tornís
* La bona odor
Montfalcon (Carcin)

**Montfalcon** (*Montfaucon* en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus, pel Causse de Gramat. Es una anciana bastida medievala.

## Geografia

## Toponimia
* l'Abitarèla
* Bordariá
* Bòsc de Lairac
* las Boriatas
* lo Camp d'Arnald
* Camp dels Òrts
* Carlac
* la Casèla
* la Cassanha
* la Civadiá
* Comarca
* Danís
* Ermet
* Ermitatge
* Folhòla
* las Forcas
* Frausèl
* las Gresas
* Joanariá
* Joanica
* Lac grand
* Nogairosa
* lo Pastron
* Puèg Laurièr
* Puèg de Malamat
* puèg Mauriòl
* Puèg Rofièr
* Posal
* Possible
* Pren-te garda
* la Ribièra
* Rigalon
* lo Ròc de Lemosin
* las Ròcas
* Roqueta
* lo Ros
* Sòl del Puèg
* las Teulièras
* Vaissièra
* Vaissieron
* Vernèl

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Economia
* Centre espitalièr de la Rosareda (230 emplecs)
* Mesa en servici de la zòna d'activitats *Causs'Énergie* (Causs'Energia) sus las comunas de Montfalcon e de Senièrgas, a la sortida de l'autorota A20 .
## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òlt
* 
* L'occitan de Carcin

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Aut Empordan

L**'Aut Empordan** (var. **Naut Empordan**; oficialament en catalan: *Alt Empordà*) es una de las doas comarcas que devesisson lo territòri d'Empordan dempuèi 1936.
Se situa dins la Província de Girona en Catalonha (Espanha).
Lo seu capluòc es Figueres.
Es confrontat per Valespir e Rosselhon al nòrd; la mar Mediterranèa a l'èst; lo Bas Empordan, Gironés e lo Plan de l'Estanh al sud, e Garrotxa a l'oèst.

L’Aut Empordan, geograficament, es format per una plana alluviala amb los rius Muga i Fluvià, que desbocan vèrs la mar Mediterranèa dins lo golf de Roses. L'Aut Empordan es dobèrt subre la sèrra de l’Albèra al nòrd e la petita sèrra de Valldavià e lo massís de Montgrí al sud.