open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wignicourt

**** es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.

## Geografia
### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

En lo moment del primièr torn de las eleccions presidencialas 2012, aquela municipalitat es #çò qu'a realizat lo score çò de mès d'elevat de França en favor de Philippe Poutou amb 12,5% de las voses exprimidas.

Lors du premier tour des élections présidentielles 2012, cette commune est celle qui à réalisé le score le plus élevé de France en faveur de Philippe Poutou avec 12,5% des voix exprimées.

En lo moment del primièr torn de las eleccions presidencialas 2012, aquela municipalitat es #çò qu'a realizat lo score çò de mès d'elevat de França en favor de Philippe Poutou amb 12,5% de las voses exprimidas.

Lors du premier tour des élections présidentielles 2012, cette commune est celle qui à réalisé le score le plus élevé de France en faveur de Philippe Poutou avec 12,5% des voix exprimées.
## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sorditge

Lo **sorditge** (var. **sordièra**), es un estat patologic caracterizat per la pèrda, parciala o totala, de l'ausida.
Lo Molin Màger

**Lo Molin Màger** (*Moulin-Mage* en francés) es una comuna lengadociana en Caunés, situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Situada dins la punta èst del departament de Tarn, la comuna del Molin Màger es vesina del departament d'Avairon. Lo vilatge es bastit sus los Monts de La Cauna. Cal pas confondre la comuna del Molin Màger amb lo masatge de Molin Màger qu'es dins la comuna de Murat.
Ambedós son separats pel riu de Viau, limit comunal. 

### Masatges
* Lo Molin Màger
* La Trivala
* La Comba
* Las Cabanas
* Riuvièlh

### Clima
Lo Molin Màger es al limit de las influéncias oceanicas e mediterranèas. E mai, son altitud infléncia las temperaturas e las precipitacions.
Lo clima es fred e umid en ivèrn. L'estiu es caud, fins a sec, quand l'influéncia mediterranèa es preponderanta.

## Istòria
Jol Regim Ancian, la comuna èra dins l'ancian diocèsi de Castras. La parròquia d'origina èra la parròquia de Sant Alari de Las Cabanas. La parròquia de Nòstra Dòna del Molin Màger foguèt creada lo 9 d'octobre de 1843.

Las Cabanas e Barre èran doas comunas en 1790, lèu reünidas fins en 1900.
Lo 16 de febrièr de 1900 se creèron doas comunas: Barre e Lo Molin Màger.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
* Menir del Vacant de Riuvièlh.

* Glèisa de Nòstra Dòna del Molin Màger.

* Glèisa de Sant Alari de Cabanas.

## Vejatz tanben
* Comunas de Tarn
thumb|250px|Glèisa de Sant Alari de las Cabanas.

## Nòtas e referéncias
Mosens (Lengadòc)

**Mosens ** (*Mouzens* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
## Toponimia
Lo nom es atestat al sègle XII, jos la fòrma *Moscenx*. Segon los toponimistas, lo nom de Mosens es format d'un nom germanic d'òme, ambe lo sufixe *-ing(os)*, *Mozo* per Dauzat e per Negre , mas per d'autres especialistas que trabalhan sus l'omonime del Perigòrd, poiriá èsser *Muozzo* , o *Mausos*, que seriá lo mèstre d'una proprietat . L*'s* finala ven probablament de *-ingos*.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Cuc Tolzan; es ara del canton de *Lavaur Cocagne* (en francés), donc de La Vaur Cocanha.

## Demografia

## Veire tanben

### Articles connèxes
* Comunas de Tarn

### Ligams extèrnes

## Nòtas
Blòcs de Sant Miquel

Dins lo principat de Mónegue, lo sector de **Sant Miquel** es divisit en  blòcs (*îlots*, en francés):

## Referéncias
Blòc 1001

Lo **** es un blòc (en francés, *îlot*) del sector de  dins lo principat de Mónegue.

Sa superfícia es de  .

## Referéncias
Blòcs de Moneghetti

Dins lo principat de Mónegue, lo sector de **[[Moneghetti]]** es divisit en  **blòcs** (*îlots*, en francés)
numerotats 0901 a 0918, que lo blòc 0907 foguèt suprimit.

## Referéncias
Najas (Tarn)

**Najas** (*Nages* en francés) es una comuna lengadociana en Espinosa situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Comuna situada sus Viau
* Puèg de Montgrand (mai naut de Tarn)

## Istòria

Pendent la Guèrra de Cent Ans, la region sofriguèt del Prince Negre.

Lo castèl de Najas aparteniá als Comtes de Tesan, que i demorèron pauc.

En 1586, pendent las Guèrras de religion, lo castèl foguèt pres per las tropas protestantas capitada pel Duc de montgomery.  La glèisa parroquiala de Sant Martin foguèt alara destroïda. Aprèp la glèisa de Sant Victor foguèt agrandida e venguèt la parroquiala. Una de las torres del castèl foguèt transformada en campanar.

Pendent la Revolucion Francesa, lo Comte de Tesan emigrèt pas. Los seus bens foguèron pas sasits.
Lo castèl, las bòrias de Rocan e Tredos anèron a sa filha e a la filha d'aquela, duquessa de Levis Mirapeis. Los Levis Mirapeis vendèron lors proprietats de Najas aprèp la Primièra Guèrra Mondiala.

Parròquias de Najas : 

*Sant Victor
*Nòstra Dòna de Vilalonga (Parròquia creada en 1734)
*Sant Pèire de Tastavin (Parròquia creada lo 30/1/1839)
*Nòstra Dòna de Condaminas (Parròquia creada lo 20/2/1846)
.

## Administracion

## Demografia

* 2013 : 326 abitants (6,9 ab/km²)

## Luòcs e monuments
* Castèl de Najas.
* Musèu de la vida païsana en Naut Lengadòc a Riumontanhièr.
* Ostal de Pairac
* Musèu del presbitèri de Tastavin.
* Lac del Lausàs.
* Centre de léser de Riumontanhièr.

## Personas ligadas a la comuna
* Monique Frydman, pentra.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

## Articles connèxes

## Ligams extèrnes
* Ofici de torisme
Espeluga deths Tres Hrairs

Era **[[espeluga]] deths Tres Hrairs** qu'embarra un sarròt d'òbras d'art parietau deth Magdalenian (Paleolitic Superior). Qu'apartien ath hialat d'espelugas ornadas dera cadea pirenenca-cantabrica. Que's tròba en Coserans, ens Pirenèus, ena comuna de Montesquiu Avantés e en departament d'Arièja. D'ua altitud de , qu'ei vesia dera espeluga deth Tuc d'Audobèrt, deth medish periòde, arreconeguda peths sòns nombrosi objèctes d'art mobiliari.

Qu'ei coneguda pera arrepresentacion parietau de dus èsters miei-òmis miei-animaus (teriantropia), rare en art parietau. Eth prumèr, en tot presentar amassa eras caracteristicas d'un uman e d'un bisont, que s'apera eth  per'mor que sembla hèr ad aguest instrument de còrdas hregadas. Entath dusau, eras interpretacions successivas que l'an designat com un broish practicant un rite magic o un diu deths animaus nommat eth  o enqüèra com un chaman en transit. 

Er interior qu'embarra tanben un peirat e un larèr. 

Que deu eth sòn nom aths tres hilhs Max, Jacques e Louis deth comte Henri Bégouën qui eth 20 o eth 21 de julh de 1914 e descorbiren era entrada dera espeluga.
Gardiòl

Lo **gardiòl** es lo parlar occitan vivaroaupenc de La Gàrdia (Guardia Piemontese en *italian*), en Calàbria (*Itàlia*).
La populacion de La Gàrdia es arribada de las Valadas Occitanas dau Piemont au sègle XIV, quand fugissiá las persecucions contra los Valdés.

En 2007, pel lingüista Fiorenzo Toso, i aviá 340 locutors de gardiòl sus los 1 860 demorants, los autres parlavan italian estandard, o calabrés.

## Exemple de texte
Tèxte tirat del metòde de G. Ligozat.

*A La Gàrdia l’antica pòrta granda (pòrta dal sang) ilh recòrda fait brut, fòrse, en part, inventat. Un fait dei mai brut al vai sochèd ‘o 11 de junh 1561 a Montalto Uffungo aont otanta-uèch Valdés ilh van èsser massat a chavon dal schalier de la guieisa de Sant Fransisc de Paola.*

*Un testimone al vai scriu dins una letra ‘o fait brut:  ‘o bòia, stachaa una faissa sus lhi uèlh dal condamnat, ab ‘o cotèll al lhi talha ‘o gargaròt, al lhi cacha la faissa, e ainan un autre.*

*‘O deman ilh van talha lhi cadàver, ilh lhi van tapa sus lhi carre e ilh lhi van empinge sus lhi arbre, per mai  ò mens trenta-shèis milhe long la straa per Castrovillari. ‘O 28 de junh, sus la plaça de Cosenza, lhi autre Valdés ilh van èsser cuvèrt de piche e iars coma tòrche. Gabriele Pepe, dins Il Ponte – setembre/otróeve 1950, al a pas dóbie: « La vai èsser una crochata vèra, ab tot lhi mal de le crochate: destruccion de país entíer, fúec, massacre colectiu, impicajon, confiscacion, vinhe destrote. » En tot 2000 Valdés de La Gàrdia, Montalto Uffugo e San Sisto ilh van èsser massat; 1600 ilh van èsser empresonat ò mandat sus le galère.*

## Le gardiol comparat au nòrd-occitan e aus autras lengas romanas

## Caracteristicas
***Prononciacion**

*a* : [a]

*a* finau : [ə] o mut

*e* davant una consona nasala deven : [ə] o s'accentua : [ʏ]

*é* : pòt far [ɛ], *Valdés* : [val'dɛ]

*i* : s'accentua o non per e se cambiar en [ə], *vichinat* : [vəʧənɛ]

*ò* : [ɔ] mas pòt maitot far [œ], *ròsa* : ['rœzə]

*u* : [ʏ] e non [y] coma dins los autres dialectes occitans, *una* : [ʏna]

*uè* : [œ], *uèlh* : [jœʎ]

*ll*, especific au gardiòl, fai [ɖ], coma los *l* iniciau, davant una vocala tonica, *castell* : [caʃtɛɖ:], *lenga* : [ɖ:ʏŋgə]

*sh* : [ʃ] coma en gascon

* **los pluraus**

Lo *s* ne marca pas los pluriaus (ni la conjugason).

Plurau masculin : *non escrit* : 'o jíec (lo juòc), lhi jíec

Plurau fiminin en *e* : la montanha, le montanhe

***Conjugason**

Verbo **chantar** (verbe cantar) al present

Me chanto

Tu tu chanta

Èll al chanta / Ilh ilh chanta

Nos chantèm

Vos chantètz

Lor ilh chantan

## Réferenças


## Ligam extèrne
A auvir : http://www.youtube.com/watch?v=QSRY9GIMTzI
Navés

**Navés** (*Navès* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Navés es una pichona comuna rurala a prèp de 5 km de Castras. 

Lo vilatge es en fàcia de la Montanha Negra.

## Istòria

Segon un estudi de Barrière Flavy las traças del territòri dintran dins l'istòria al sègle XIII. Suls territòris de:
* Navés
* Salapiusson
* Montespieut

Dempuèi la mitat del sègle XIII fins a la mitat del sègle XVI, l'abitat suls diferents territòris sembla pas aver cambiat fòrça: qualques fòrts e bòrias dispersadas e benlèu dos luòcs d'abitats massats: Salapiusson e Barginac. Lo sègle XVI se bastiguèron ostals nòus per de juristas protestants destacat de Castras. (los juristas catolics èran eles destacats del Parlament de Tolosa). L'abitat ven mai densificat e ben lèu se bastiguèt lo castèl nòu Montespieut.
Al sègle XIXe se faguèt de grands cambiaments: creacion de la novèla comuna de Navés amb la construccion de la glèisa, l'escòla e l'ostal de vila.
Lo darrièr tèrç del sègle XX se bastiguèt fòrça coma s'èra jamai conegut. La populacion qu'èra estabilizada dempuèi de sègles a 400 abitants a gaireben doblat uèi. .

## A dministracion

## Luòcs e monuments

* Castèl de Montespieut
* Castèl de Navés (demorança de Georges Prêtre)
* Castelet de Galhard e son colombièr classat.
* Camins d'excursions.

## Personas ligadas a la comuna
* Lo cap d'orquèstra  Georges Prêtre.

## Veire tanben
* Comunas de Tarn

## Nòtas e referéncias


## Ligams extèrnes
* Site de la vila de Navés
* Navés sul site de l'IGN
Blòcs de Fòntvielha

Dins lo principat de Mónegue, abans 2013, lo sector de **[[Fòntvielha (Mónegue)|Fòntvielha]]** èra divisit en  blòcs (*îlots*, en francés):

## Referéncias
Nòstra Dama de Noalhac

**Nòstra Dama de Noalhac** (*Noailhac* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Torisme

### Cambra e Taulas d'Òstes
* Castèl de Ròcaperlic 

### Restaurant
* *Hostellerie D'oc* 

## Personas ligadas a la comuna
* Abat Enric Pistre, escaissat "lo papa du rugbi", curat de Nòstra Dama de Noalhac.

## Veire tanben
* Comunas de Tarn

## Ligams extèrnes
* Nòstra Dama de Noalhac sul site de l'IGN

## Nòtas e referéncias
Blòcs de Mónegue-Ciutat

Dins lo principat de Mónegue, lo sector de **[[Mónegue (ciutat)|Mónegue-Ciutat]]** es divisit en  blòcs (*îlots*, en francés):

## Referéncias
Blòc 0501

Lo **** es un blòc (en francés, *îlot*) del sector de  dins lo principat de Mónegue.

Sa superfícia es de  .

## Referéncias
Blòcs de La Condamina

Dins lo principat de Mónegue, lo sector de **La Condamina** es divisit en  blòcs (*îlots*, en francés):

## Referéncias
Orbanh

**Orbanh** (*Ourban* en grafia mistralenca; *Orban* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Veire tanben

### Articles connèxes
* Comunas de Tarn

### Ligams extèrnes

## Nòtas
Pairin e Aut Montel

**Pairin e Aut Montel** (*Payrin-Augmontel* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

Es compausada de doas principalas entitats geograficas distintas que son **Autmontel** e **Pairin**.

## Geografia
Sa longitud la plaça sus la meridiana verta.
Pairin e Aut Montel es una comuna del sud de Tarn. Situada al nord de l'aglomeracion de Masamet Aussilhon, al pè de la Montanha Negra e al tèrme del planòl calcari del Causse

## Istòria

## Administracion

## Veire tanben
* Comunas de Tarn

## Ligams extèrnes
* site de la vila

## Nòtas e referéncias
Puèjaudièr

**Puèjaudièr** o **Puèg-audièr** (*Péchaudier* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Es una comuna situada sus un pichon puèg que domina la plana de Revèl e una granda partida de la Montanha Negra.

## Istòria
Lo nom de Puèjaudièr ven del latin *Podio Auderio *(1277) a partir del germanic *Ald-Hari*.
Un pauc alunhada del vilatge dins la plana, i a la Glèisa de Nòstra Dama dels Camins enrodada pel cementàri comunal.

## Administracion

## Demografia

## Personas ligadas a la comuna
*Armand Viguier (1893-1985) pilòt d'avion militar de la Primièra Guèrra Mondiala.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben
* Comunas de Tarn

### Ligams extèrnes
*Donada chifradas : http://www.linternaute.com/ville/ville/donnee/26239/pechaudier.shtml
*Comunautat de comuna : https://web.archive.org/web/20100727035531/http://www.cc-pays-cocagne.fr/fr/pechaudier.60.html
Paulinet

**Paulinet** (pawli'net, localament pawri'net) es una comuna lengadociana en País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e la region d'.

## Toponímia
Del latin *Paulinius*, nom de persona.

Toponims de la comuna:

* *La Brandiá*

## Geografia
Fòrça espandida, la comuna compren set vilatges e de nombroses masatges. Son relèu tormentat es traversat per fòrças rius: Dadon, Olàs e Ambiàs.

## Istòria
Ancianament **Paulinhet** (pichon Paulinh), lo vilatge de Paulinet se pronóncia localament [paurinet] (amb rotacisme).

A la revolucion, la comuna de Paulinh es l'eretièra de l'anciana comunautat, a l'entorn del castèl dels vescomtes de Paulinh.

En 1833, pèrd la parròquia de Sant Amanç de Telhet que ven una comuna independenta.

En 1897, prend lo nom del vilatge que i es l'ostal de la comuna, Paulinet.

La vida demòra organizada a l'entorn de las sèt parròquias de la comuna: Paulinet, Sant Joan de Janas, Pomardèla, Tèrrabusset, Ginestièras, Nòstra Dama d'Ortiguet e Nòstra Dama de la Garda. 

L'exòde rural aumentèt aprèp las doas guèrras mondialas. Quand se tornèt dubrir la mina de fluorita del Molinal redonne tanben tornèt un brèu dinamisme economic alara que la comuna demòra subretot virada cap a l'agricultura e l'industria agroalimentària (formatjariá de Paulinet, carnsalada a Sant Joan de Joanas) e, un pauc de torisme. La mina acabèt al començament del sègle XXI.

## Administracion

## Demografia

## Fèstas

* 3 dimenjada de julhet.

## Luòcs e monuments
* Castèl de Paulinh

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben
### Articles connèxes

### Ligams extèrnes
* Comunautat de Comunas dels Monts d'Albanh
Torre de la Babòta

La  **Torre de la Babòta** es un vestigi dels ancians barris de la vila de  Montpelhièr, en Lengadòc. Al sègle XVIII, aguèt la foncion d'observatòri astronomic.

La torre de la Babòta  es una de las vint e cinc torres de l'encencha fortificada qu'aparava la vila de Montpelhièr a la fin del sègle XII. Nauta de vint e sièis mètres, ne 'n demora lo darrièr vestigi amb la torre dels Pins.

En 1739, l'Acadèmia reiala de las sciéncias demandèt l'autorizacion de i establir un observatòri d'astronomia, çò que li foguèt acordat pel director general de las fortificacions, lo marescal d'Asfeld. L'enauçament de la torre a partir de la parabanda, data d'aquesta epòca. Lo trabalh s'acabèt en 1745. L'observatòri foncionèt entrò 1793.

En 1832, la Babòta assostèt lo telegraf Chappe. A la fin del sègle XIX, la Societat colombofila d'Erau i installèt sos colombs.
Los astronòms tornèron far sas observacions dins la torre entre 1902 e 1922. La Federacion d'astronomia populara amator del Miègjorn i a son sèti dempuèi 1981.
Blòcs de Larvotto e Molins Bas

Dins lo principat de Mónegue, lo sector de **[[Larvotto e Molins Bas]]** es divisit en  blòcs (*îlots*, en francés):

## Referéncias
Cefalèa

La cefalèa qu'es un mau de cap, la podem trobar hens mantuas malaudias, neuròlogica com autas. Aquera dolor se pòt definircom cada dolor, qu'es a dìser per lo lòc (quin costat, darrèr...), lo tipe (en casco, cremada, agulha..), la durada (quauquas segondas, mantuas òras....), lo ritme (puja chic a chic, demora tostemps medish, anartornar...), l'apareishuda (d'un còp,pujada léser...), factor favorisent.

= cefalèa neruòlogica =

* migrana: mei de tres òras, d'un costat deu cap mes que pòt cambiar a cada crisi.
* emmoragia meninjada: cefalèa en casca, d'un còp, que's pòt dìser a ua segonda près
* tumor cerebrala: dolor que veng de mei en mei sus mantuns jorns, setmanas.
* algia vasculara de la cara: hòrta dolor de quauques minutas. Que's pòt estancar après mantuas setmanas e tornar pendent quauques jorns
* neuralgia deu tribesson: quauques segondas, com electricitat, mantuns còps en ua òra. Lo tocar de la jauga pòt balhar la dolor, qu'es ua zòna destenta
* accident vascular cerebrau: qu'arriba d'un còp mes lo tablèu clinic bota la dolor endarrèr.
* ipertension intracraniana: mei en mei de dolor de jorn en jorn. La dolor qu'es la mei hòrta lo matin e que's pòt estancar hens la jornada.

= cefalèa non neuròlogica =

* frèbe
* raumàs (auta infeccion ORL)
* ipertension
* iperglicemia
* cuentas ionicas (natremia, caliemia, calcemia)
* ipercapnia
* ipoxia
* traumatica
* imunologica
* oftalmologica
* iatrogèna
* intoxicacions
Lo Pont de L'Arn

**Lo Pont de L'Arn** o **Pont de Larn** (*Pont-de-Larn* en francés, localament escrich *Pont de l'Arn*) es una comuna lengadociana d'Albigés, a 2 quilomètres de Masamet. Es administrada pel departament de Tarne la region d'.

## Geografia
Comuna situada dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc al pe de la Montanha Negra sus Arn tot prèp de de Masamet.

## Istòria

## Administracion

## Luòcs e monuments

* Castèl de Montlaidièr: sègle X e XI

* Vièlhs ostals, coma a la Mòla (1782)

* Glèisa del Pont de l'Arn: 1870

* Glèisa de Sant Baudíl: sègle XII, manteniment cap a 1850, renovada en 1990.

## Torisme

A l'adrech de la Val de Toret i a d'ostals d'òstes, lo lac dels Sants Pèires es a qualques minutas.  

Tanben i a un camp de tenis e un cobèrt, d'estadis, de jòcs de bolas e lo gòlf de la Baroja.

A de camins d'escorregudas cap la Val d'Òrb, lo Carós o los Monts de La Cauna.

## Nòtas e referéncias


## Veire tanben
### Articles connèxes
* Comunas de Tarn

### Ligams extèrnes
* site de la comuna
* ''Blog Infos Jeunes''

## Nòtas
Cosina occitana

**La cosina d'Occitània o cosina occitana** es la cosina e gastronomia tradicionala de tipe miegterranenc en Occitània o dins los païses ont se parla l’occitan.

## Ingredients fondamentals
***Carn**: vedèl, bolit, guit, auca, pol, galina, codenas, carnsalada.
***Legums**: merinjana, cogorla, carchòfa, ceba, cogombre, tomata.
***Verdura**: sanadèla, bleda, mongeta, pòrre, cogorla, ensalada, pissalach.  
***Peis**: al dedins, truita e escaravissa. A la còsta, tota mena de peis d'aiga salada. Merluça de Lengadòc e Provença.
***Fruches de mar**: muscles e ustras de l'Atlantic.
***Fruches**: castanha, poma, pera, pruna, cerièra, majofa, avajon, figa.
***Fruches sècs**: noga, pistacha, amètla, pinha, agibit.
***Autres**: trufa, pan, formatge, campairòls (rabassa, cèp, girbol), bonasèrbas, alh.

## Pan

* Fogaça
* Mica
* Pan banhat
* Pan creston
* Pan de Bèucaire
* Pan de la Santa Agata
* Pan de Leberon
* Pan golçat
* Pan palhassa de Lodeva
* Pichada
* Pissaladièra
* Torton

## Sopa

* Aiga bolida
* Bajana
* Bolhabaissa
* Borrida
* Boriqueta
* Bressauda
* Garbura
* Sopa au pisto

## Ensalada

* Ensalada landesa
* Ensalada niçarda
* Mesclun

## Dintrada

* Fetge gras
* Melsat
* Pontin
* Sanqueta

## Plats

* Aligòt
* Anchoiada
* Caçolet
* Cambajon d'Ardecha
* Cambajon de Baiona
* Cambajon de La Cauna
* Chaudèl
* Flaunharda
* Garbura
* Magret secat
* Mica
* Milhaso
* Nogat
* Pastís de treflas
* Porqueta
* Ratatolha
* Sanganhèta
* Sòca de Niça
* Tapenada
* Tièla
* Trenèl
* Tripons
* Trufada
* Trula (especialitat de Niça)

## Dessèrt

* Biscotin (especialitat d'Ais)
* Canisson (especialitat d'Ais)
* Chaudèl
* Chichi fregit
* Clafotís (especialitat lemosina)
* Pastís de Cruesa (especialitat lemosina)
* Crostada
* Flaunharda  (especialitat lemosina)
* Flausona
* Fogaça
* Frescati (especialitat de Seta)
* Galapian (especialitat d'Ate)
* Jausierena
* Milhàs
* Naveta de Marselha
* Pompa d'òli (especialitat d'Arle)
* Pompet
* Aurelheta
* Reiaume
* Tortilhon
* Tretze dessèrts
Pratvièlh

**Pratvièlh** (*Pratviel* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Istòria
En 1824, las comunas de Julh e de Valcornosa foguèron regropadas ambe la de Pratvièlh.

## Administracion

## Demografia

## Nòtas e referéncias


## Veire tanben

### Articles connèxes
* Comunas de Tarn

### Ligams extèrnes
Puèjorsin

**Puèjorsin** (*Puéchoursi* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Tarn

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Blòc 0201

Lo **** es un blòc (en francés, *îlot*) del sector de  dins lo principat de Mónegue.

Sa superfícia es de  .

## Referéncias
Wu Cheng'en

**Wu Cheng’en** es un escrivan chinés. Wu Cheng’en es  naissut en 1500 e mòrt en 1582. A escrich lo roman *Lo viatge en occident* qu’es un dei Quatre libres classics chinés. Aquelei libres son conaissuts e presats per toei lei personas ( enfants e adultes ).  Wu Chen’en es fòrça famós en China.
Blòcs de Montcarles

Dins lo principat de Mónegue, lo sector de **[[Montcarles]]** es divisit en  blòcs (*îlots*, en francés):

## Referéncias
Polanh e Posòls

**Polanh e Posòls** (*Poulan-Pouzols* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
### Perimètre del territòri

## Toponimia
* **Polanh**. Las atestacions medievalas son *Pollanio*, al començament del sègle IX, *Polain* [comprene *Polanh*, *-i* plaçat abans *-n-* marca la nasalitat], cap a 1120. Lo nom s'explica per *Pullanius*, nom de persona roman emplegat sense sufixe 
* **Posòls**. Lo nom es atestat en latin, en 966, *Pociolius*, en 978, *Pociolo*, puèi en occitan, en 1161, *Pozols* e en 1188, *Podols*. *Posòls* es un derivat, amb lo sufixe *-eolum*, del mot occitan *potz* o del latin *puteus*, dont *potz* deriva .
* **Polanhòl** [lòc situat entre Polanh e Posòls], atestat cap a 1120, *Polainol* [comprene *Polanhòl*, *-i* plaçat abans *-n-* marca la nasalitat], es un diminutiu de *Polanh* 
## Istòria

* En 1830, Polanh fusionèt ambe *Saint-Benoît-de-Frédefont* (nom francés, *Sant/Sent Benesech de Fredafont* ?), mas en 1832, *Saint-Benoît-de-Frédefont* foguèt transferit a La Milhariá e Posòls fusionèt ambe Polanh .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Reialmont; es ara del canton *du Haut-Dadou* (en francés), donc del Naut Dadon.

## Demografia

* Al recensament de 1831, *Saint-Benoît-de-Frédefont* (176 abitants en 1821) aviá fusionat ambe Polanh dempuèi 1830 e sembla qu'en 1831, Posòls, encara comuna independenta, siá dejà recensat ambe Polanh. En 1836, Posòls èra dejà dins la comuna de Polanh e Posòls, mas *Saint-Benoît-de-Frédefont* èra restacat a La Milhariá dempuèi 1832

### Demografia de Posòls

* Sembla qu'en 1831, Posòls, encara comuna independenta, siá dejà recensat ambe Polanh
* Las donadas a la drecha del grafic son las de la comuna entièra de Polanh e Posòls

## Veire tanben

### Articles connèxes
* Comunas de Tarn

### Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Sectors de Mónegue

Lo principat e comuna de Mónegue es divisit en dètz **sectors**.

De notar que l'emplèc del mot "quartièr" es reservat a las tres ancianas comunas emai a Fòntvièlha e, de còps, a Moneghetti.

## Referéncias
Der Besuch der alten Dame

**Der Besuch der alten Dame** (en occitan vòl dire *La visita de la dòna vièlha*) es una pèça de teatre escricha en 1955 per l'autor soïs Friedrich Dürrenmatt. Es una tragèdia que se debana entre un òme e una femna. La femna se sona Claire Zachanassian e demòra a Güllen, una vilòta. L’òme se sona Alfred Ill.
Oi!

Lo **Oi!** es una categoria ròck punk nascut en lei annadas 70 e 80. Es compausat de grops punk que pronan lei valors de la classa obriéra, coma lo grop Angelic Upstarts o Cockney Rejects.
Pachuca de Soto

**Pachuca de Soto** o **Pachuca** (en nahuatl *Pachyohcan*) es la capitala de l'Estat mexican d'Hidalgo. Sa populacion, en 2010, èra de 267 856 abitants.
Guilhèm Rondelet

**Guilhèm Rondelet**, nascut lo 27 de setembre de 1507 a Montpelhièr e mòrt lo 30 de julhet de 1566 d'escorrença, foguèt un mètge e naturalista celebre per sos trabalhs suls peisses.

Filh de mercant, Rondelet entreprenguèt d'estudis dins sa vila nadala que i obtenguèt lo títol de doctor en 1537. Venguèt lo mètge personal del cardenal de Tournon e l'acompanhèt dins sos diferents viatges, en particular en Itàlia e als Païses Basses.

Recebèt la cadièra de medecina a la mòrt de Pierre Laurent a la Facultat de Medecina de Montpelhièr ont influencièt nombroses scientifics de son epòca. Participèt activament a la bastison d'un anfiteatre a la facultat de medecina mercé a Enric II de França. Aqueste anfiteatre li permiguèt de far sas demostracions  de disseccion de cadavres. 

Emai que publiquèsse pas d'obratge de botanica, exerciguèt dins aqueste domeni una influéncia considerabla. Encontrèt en particular Ulisse Aldrovandi e foguèt lo professor de Jean e Gaspard Bauhin, de Conrad Gessner, de Charles de l'Écluse, de Léonard Rauwolf, de Mathias de l'Obel (que li leguèt sos menuscrits), de Jacques Daléchamps, de Pierre Richer de Belleval...
Malhum de Sakany

Lo malhum espeleologic de **Sakany** es un ensems de caunas del País de Fois, en Lengadòc, dins lo departament francés d'Arièja e la comuna de Quièr.

Se caracteriza per de galariás complèxas de  contengudas dins un cube de 170 x 150 x 150 m².
Quièr

**Quièr** (*Quié* en francés), es una comuna occitana del Comtat de Fois , situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
La comuna de Quièr, enrodada gaireben completament per Tarascon d'Arièja, es en bona partida dins son aglomeracion (abitat d'ostals individuals). Estatisticament, Quièr es una de las sèt comunas de l'unitat urbana de Tarascon d'Arièja . Quièr es una comuna sense glèisa .

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas donadas dins lo siti *histariege* son : *castro de Cher*, en 1133, *Cher*, en 1159, *Lo castel de Quier, ab la villa del castel de Quier*, en 1390, *Keir* (sense data fornida), *Quer* (sense data fornida), *Chern* (sense data fornida) .
Les Féniés interprètan lo nom coma lo resultat d'una rasic pre-indoeuropèa **kar*, « pèira » , que Dauzat latinizava en **carium*, tot en li atribuissent la meteissa origina e en li donant lo sens de « ròc » .

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Tarascon d'Arièja; es ara del canton de *Sabarthès* (en francés), donc de Savartés.

## Demografia

## Lòcs e monuments
* Malhum de Sakany (caunas)

## Personalitats ligadas amb la comuna
## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Pau Giera

thumb|250px|Retrach de Pau Giera
**Pau Giera** (en francés *Paul Giéra*, Avinhon, lo 21 d'abriu de 1816- lo 8 de febrier de 1861) foguèt un escrivan romantic provençau e un dei sèt fondators dau Felibritge (lei *Primadiers* o *Sèt de Fòntsegunha*).

## Referéncias

## Ligams extèrnes
* Felibritge
Raiçac

**Raiçac** (*Rayssac* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
### Perimètre del territòri

## Toponimia
Lo sufixe gallés *-āco(n)*, latinizat en *-acum*, pausa pas de problèmas. Los toponimistas l'associan a un nom d'òme. Dauzat seguís Petar Skok que i vei un nom gallés *Rixa* , los Féniés postulan *Riccius*  e pels Raiçac de (Tarn), Negre utiliza los noms galleses *Riccius* o *Recius* . Per l'ensemble dels *Raissac/Raiçac*, las fòrmas ancianas (*Resciacum* per Raissac de Lampi, *Rexaco* per Raissac d'Aude, *Reisac* per lo lòc situat al Segur) mòstran que lo nom a desvolopat un *-a-* qu'es pas etimologic, probablament en passant per **Rii-* > **Rei-*.

Sul territòri de la comuna i aviá lo castèl de Janas, desrocat fa bèl temps, çò que fa que la comunautat se diguèt a un moment Raiçac de Janas. Lo vilatge vesin de Sant Joan de Janas es de la comuna de Paulinet.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de La Bessoniá (de Montredond); es ara del canton *du Haut-Dadou* (en francés), donc del Naut Dadon.
## Demografia

## Luòcs e monuments
* Castèl de Raiçac, bastit al sègle XVII èra de Loísa de Baina, amiga e correspondenta de Eugènia de Guerin.
* Glèisa de Sant Martin (1723).

## Veire tanben

### Articles connèxes
* Comunas de Tarn

### Ligams extèrnes
* Site officiel de l'Ofici de Torisme del País Montredonés

## Nòtas e referéncias
Blòc 0401

Lo **** es un blòc (en francés, *îlot*) del sector de  dins lo principat de Mónegue.

Sa superfícia es de  .

## Referéncias
Ronèl

**Ronèl** (*Ronel* en francés) es una anciana comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Lo 1èr de genièr de 2019, es fusionada dins la comuna novèla de Tèrra de Bancaliá que ne ven una comuna delegada.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
* Musèu *le rêve du passé*.

## Personas ligadas a la commune

## Veire tanben

## Nòtas e referéncias


## Ligams extèrnes
* Ronèl sul site de l'IGN
Ròcavidal

**Ròcavidal** (*Roquevidal* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region d' .

## Geografia

## Toponimia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

**Lo castèl de Ròcavidal :**
Lo castelar de Ròcavidal (privat) es dels sègles XIII e XIV, de forma rectangulara amb quatre torres redondas.

## Nòtas e referéncias


## Veire tanben
### Articles connèxes
Rosièiras (Tarn)

**Rosièiras** (*Rosières* en francés) es una comuna lengadociana en Segalar situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Personalitats ligadas a la comuna
*Jacques Castagné (1928-2020), ensenhaire e istorian, collaborator de la *Revue du Tarn*. Èra membre de l'associacion carmaucenca Lo Calelh (avodada a la cultura occitana, activa de 1947 a 1964).
## Patrimòni
Al dintre de la glèisa parroquiala Sant Eugèni, se pòdon veire de frescas de Nicolaï Greschny e de pinturas de son filh Michaël Greschny.
## Bibliografia
* Jacques Castagné, *Rosières en Albigeois des origines au XXe siècle*, Albi, Editions de la Revue du Tarn,1965.
* Jacques Castagné, *L'Église Saint-Eugène de Rosières en Albigeois*, Andoca, edicions Vent Terral, 1993. ISBN 285927068x

## Demografia

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben
### Articles connèxes
* Comunas de Tarn

### Ligams extèrnes
* site de la comuna
Lo Rialet

**Lo Rialet** (*Le Rialet* en francés) es una comuna lengadociana en Sidòbre, situada dins le departament de Tarn e la region d'Occitània.

Lo vilatge es traversat per la rota d'Anglés a Masamet (a 15 km).

## Geografia

La situacion geografica del vilatge del Rialet faguèt que demorèt isolat de l'activitat de la val. Se pòt legir dins lo *dictionnaire historique et géographique du Tarn*, de 1862, que a aquela epòca .

## Istòria

Per l'istòria, subretot se remembra del Rialet per son ròtle durant la Segonda Guèrra Mondiala. La region del Rialet abriguèt en 1944 un fogal de resisténcia conegut jol nom del Còs franc del Sidòbre. En represalhas los Alemands brutlèron las bòrias de Sanha Plana e del Catièr.

## Administracion

## Luòcs e monuments

* La glèisa dedicada a la Nativitat de la Santa Verge (fèsta lo 8 de setembre). Es del sègle XIX, alara amb un campanar destruit per l'eslhauç pauc aprèp sa construccion.
Demòra de l'anciana glèisa una campana del sègle XVI.
* Estela del Còs Franc del Sidòbre, de granit, de 10 de mai de 1980

File:Le Rialet (Tarn, Fr) église.JPG|Glèisa de la nativitat de la Verge
File:Le Rialet (Tarn, Fr) monument aux morts.JPG|Estela del Còs Franc del Sidòbre
File:Le Rialet (Tarn, Fr) une croix en forêt.JPG|Una cròtz dins la selva
File:Le Rialet (Tarn, Fr) GR 653, balisage jacquaire.JPG|camin GR 653 (Via Tolosana) 

## Personnalités liées à la commune
**Familha Schabaver.**
Ignace Schabaver (1834-1911), industriel alsacian aqueriguèt vèrs 1880 una bòtia al Rialet.

Son filh, Paul Schabaver (1869-1934)

**Familha Pech.**
Nauts nagistrats.

## Vejatz tanben
* Comunas de Tarn

## Nòtas e referéncias


## Ligams extèrnes
* Site sus l'istòria del còs franc del Sidòbre
* Lo Rialet sul site de l'IGN
Lo Riòl

**Lo Riòl** (*Le Riols* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
L'atestacion de 1330, *del Riol*, mòstra que lo nom a pas cambiat desempuèi. *Riòl* es un derivat de *riu*, ambe un sufixe vengut del latin *-eolum* , mas lo nom es de formacion medievala.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Vaur; es ara del canton de *Carmaux-2 Vallée du Cérou* (en francés), doncas de Carmauç-2 Val de Seron.

## Demografia

## Veire tanben
* Comunas de Tarn

## Ligams extèrnes
* Lo Riòl sul site de l'IGN

## Nòtas e referéncias
Roairós

**Roairós** (*Rouairoux* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

Comuna situada dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
* La crotz d'èura situada prèp del luòc dich "La Fendelha".

## Nòtas e referéncias


## Veire tanben

### Articles connèxes
* Comunas de Tarn
Figon

thumb|300px|Situacion dels parlars figons (cairats zebrats a la part esquèrra e bassa) demest las autras varietats segon Loís Funèu en 1897
Lo **figon** èra lo nom qu'èra donat pels provençals als parlars ligurians parlats en Provença. Aqueles parlars existissián a Biòt, Valàuria (près d'Antíbol), Mons e Escranhòla (a l'oèst de Grassa). La preséncia dels parlars èra deguda a de migracions de populacion ligura a partir del sègle XIII (coma a Mons que presenta d'actes d'abitacion en 1260 e 1468). Aital Biòt foguèt repoblat en 1471 per de familhas vengudas d'Onelha e Valàuria en 1501 per de colons de Porto Maurizio e Albenga.

## Variacion lingüistica dins los parlars

Juli Ronjat indicava dins sa gramatica istorica una identitat entre lo parlar d'Escranhòla e lo de Mons mentre que Biòt e Valàuria avián de varietats diferentas en foncion de l'origina dels abitants primitius. L'explicacion tradicionala de la semblança dels parlars dels dos vilatges seriá deguda a un repoblament d'Escranhòla per de gents de Mons en 1468 o en 1562. 
Aparentament avián totes recebut una influéncia occitana pro importanta que n'aviá fach de parlars ibrids pasmens amb de gras diferents. Ronjat aviá observat una impregnacion de traches provençals mai fòrta a Valàuria e que mermava progressivament a Biòt mentre que Mons e Escranhòla semblavan mai refractaris a la substitucion.

## La substitucion
thumb|250px|Vista de Mons, un dels darrièrs vilatges a parlar lo figon
A la fin del sègle XIX, a l'epòca que Senequièr faguèt son estudi, lo figon èra ja en via d'extincion. Lo lingüista aviá observat que a Valàuria e a Biòt, los joves parlavan pas mai la varietat locala e qu'avián de dificultats per lo comprendre e que la lenga èra emplegada sonque pels vièlhs entre eles. Presagiava la substitucion del figon pel provençal... 
A Escranhòla tanben lo parlar èra aparentament dintrat dins una etapa de decadéncia e se servava mai que mai, segon lo meteis autor, dins los masatges isolats. 
Per contra a Mons, la varietat autoctòna, tanben sonada monsenc, èra pro plan preservada per encausa de la situacion geografica de la localitat, protegida per son païsatge accidentat e son alonhament dels grands centres e grandas vilas de Provença. Lo monsenc sembla de s'èsser preservat fins a uèi.

## Origina del nom
Segon Frederic Mistral, lo nom ven del vilatge ligurian de Figonia.

## Qualques traches del figon
### L'article
A Mons e Escranhòla, Senequièr notèt la preséncia d'una forma particulara de l'article ligur: *ro* (m), *ra* (f), *ri* (m pl.) e *re* (f pl.) mentre qu'a Valàuria e a Biòt s'i emplegava l'article general ligur *o* (m), *a* (f).

## Literatura
Un poèma en figon d'Escranhòla, *E due bessoune*, foguèt publicat en 1899.

* Extrach d'un probable lexic manuscrich **figon-francés** trobat dins las archivas dau chasteu de *Beauregard* a Mons (Var) e identifiat per lo Fiorenzo Toso  comme ayant des similitudes avec un patois ancien de la région nord de Gênes (sègle XVII)  

imatge: FIGOUN lexique Mons.jpg | extrait dau manuscrich dau chasteu de *Beauregard* a Mons


## Referéncias


## Tanben veire
*Figui de Figogna
Sant Africa de las Montanhas

**Sant Africa de las Montanhas** (*Saint-Affrique-les-Montagnes* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Sant Africa de las Montanhas es une pichona comuna rurala a prèp 8,4 km de Castras.

La comuna se situa a qualques quilomètres de la Montanha Negra.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
Lo monument mai caracteristic de Sant Africa de las Montanhas es son **campanar** restaurat en 2006.

## Ligams extèrnes
* site de la vila

## Nòtas e referéncias
Sanch Amauç

**Sanch Amauç** (oficialament en francés *Saint-Amancet*) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Comuna situada al pe de la Montanha Negra, dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc

## Istòria
Montmorre es annexada a Sanch Amauç en 1828.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personas ligadas a la comuna
Lo marescal Louis Félix Marie François Franchet d’Espérey i moriguèt lo 8 de juilhet de 1942.

## Veire tanben

### Articles connèxes

## Nòtas e referéncias
Gorg d'Esparròs

Eth **[[gorg]] d'[[Esparròs]]**, enas Baronias de Bigòrra, qu'embarra delicadas agulhas e finas concrecions arborescentas de cristaus d'aragonita blanca, estalactitas excentricas e d'autes espeleotèmas.

Era vath deras Baronias Gasconas qu'ei un parçan on er'aiga ei present pertot e on e's tròba mes de 400 espelugas, duas deras quaus (aceras deths Shivaus ena Bastida e deth Bòsc deth Cantet en Espeisha) estón ondradas peths òmis dera Preïstòria.

Eth gorg que junh eths hialats carstics dera Bastida e d'Esparròs per un horat idrologic per miei dera montanha. Tà capsús, ena Bastida, er arrivet der'Espuga que's pèrd per un sifon en dusau solèr, puish er'aiga arron d'un camin sosterran que torna sorgir ara superfícia ath ras deth vilatge d'Esparròs ena resurgéncia der Echordidet on e vad er arrivet der'Aigueta.

Era sua longor coneishuda qu'ei haut o baish de . Era sua pregondor qu'ei de  despuish er'entrada naturau situada aths entorns deth còth de Copa, a près de  d'altitud.

Uei, un tunèl artificiau que permet d'accedir dirèctament ath nivèu inferior, enas galerias orizontaus qui embarran eras beròias cristallizacions d'aragonita.

Era legenda que conta er'entrada deth gorg qu'estó descobèrta ara debuta deth sègle XX per ua aulhèra qui avèva perdut un anhèth en un putz naturau, nombrós en parçan; er animau que'u sauvè un boscassèr qui avertí era aulhèra eth putz que s'en·honsava entaras pregondors dera Tèrra. Mei tard, en 1938 eth celèbre espeleològ Norbèrt Casteret dab eth son companh Germain Gattet que s'i enternè en tot explorar un hialat de mei de . Era beror e era puretat deths cristaus que l'arrebrembèn eths . Que vadó longtemps un lòc secret desconeishut tara màger part deras gents per'mor d'evitar eths pilhatges.

Ua partida deth gorg qu'ei uei accessibla solament taths espelològs; ua dusau partida, era  qu'ei sancèrament protegida; fin finala, ua tresau partida, on e's pòt arribar aisadament, qu'ei obèrta aras visitas toristicas.

## Ligams extèrnes
* Eth sit deth Gorg d'Esparròs
Sant Amanç de Val Toret

**Sant Amanç de Val Toret** (*Saint-Amans-Valtoret* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
La comuna de Sant Amanç de Val Toret es situada dins lo sud èst del Tarn dins lo Pargue Natural Regional del Lengadòc Naut, entre los monts de La Cauna e la Montanha negra . 

La rivièra del Tòre divisa aquel endrech en doas zonas, al nord Sant Amanç de Val Toret e al sud Sant Amanç de Solt . Per consequéncia d'aquel terren, lo vilatge de Sant Amanç de Val Toret a pauc de terra per la cultura ço que implica que per força temps, l'industria èra mai que mai favorisat . 

## Istòria
Segon una ìstoria, ne 1225, qualques abitants de la comuna original de Sant Amanç son partit per se desliuar de la tutèla senhoriala de la vila, de l'autre riba del Tòre per crear la comuna de Sant Amanç la Bastisda           ( ço que es, uèi lo jorn conegut còssi Sant Amanç de Solt ) . Per oposicion a aquel novèla comuna, los abitants del primièr Sant Amanç an subrenommat lor comuna " Sant Amanç vila mage " ne oposicion a l'autra                   " Sant Amanç vila mendre " . 

Mas amb lo temp, la poblacion de Sant Amanç la bastida a despassat la poblacion de Sant Amanç vila mage e per consequéncia, lo nom de la comuna èra pas mai apropriat e an adoptat lo nom que coneissèm ara : Sant Amanç de Val Toret . 

Malgrat aquel rivalitat, las desparièras administracions del departament del Tarn an volgut amb lo temps, regropar las doas comunas amassa mas a jamai pogut se concretizar coma per exemple ne 1806 o tanben 1976 .

● Perda del Cap del Pont de l'Arn

Dempuèi força temps, los abitants de la comuna del Cap del Pont de Larn vòlian partir de la comuna de Sant Amanç Val Toret perqué i habìa una distancia tròp importanta entre eles e la comuna que la dirigissia . Malgrat las protestacions de Sant Amanç Val Toret, lo Cap del Pont de l'Arn foguèt destacada d'aquela en 1928 perdant aital una gran part de sa poblacion comunala ( de 4321 ectaras a 3472 e 1617 abitants a 1119 aprèp la destacada )

Vejatz tanben l'istòria de Sant Amanç de Solt

## Administracion

## Demografia

## Vejatz tanben

### Articles connèxes
* Comunas de Tarn

### Ligams extèrnes
* Sant Amanç Val Toret sul site de la Comunautat de Comunas

## Nòtas e referéncias
Sant Amanç (Omonimia)

'''Sant Amanç''' evesque de Rodés

## Toponimia
* '''Sant Amanç''' una comuna de Roergue
* **[[Sant Amanç de Solt]]** una comuna de Lengadòc prèp de Castras
* **[[Sant Amanç de Val Toret]]** una comuna de Lengadòc prèp de Castras
* '''Sent Amanç''' una comuna de la Charanta Occitana
* '''Sent Amanç''' una comuna d'Arièja
* **[[Sent Amanç de Pelagal]]** una comuna de Carcin
* **[[Sent Amanç del Puèg]]** una comuna d'Agenés
Sant Amanç de Solt

**Sant Amanç de Solt** (*Saint-Amans-Soult* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

La comuna èran abans nomenada **Sant Amanç de la bastida** e cambièt de nom en 1851 en omenatge al Marescal Solt, nascut dins la comuna en 1769.

## Geografia
La comuna de Sant Amanç de Solt es situada dins la val de Toret al sud del departament de Tarn a mièg camin sus l’axe rotièr entre Tolosa e Besièrs.
Dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc, entre la Montanha Negra al sud e los Monts de La Cauna al Nòrd, aquela region es lo cap sud del Massís Central.
Lo vilatge es installat sus la riba esquèrra de Toret.
Aquel riu foguèt, de la fin del sègle XIX al començament del sègle XX, al centre de la revolucion industriala, amb coma principala activitat l’industria textila.

## Istòria

Existissiá alara un sol Sant Amanç bastit al pè de la Montanha Negra lo long de la riba esquèrra de Toret.

1225: d'abitants volent se liberar de la tutèla del senhor, fondèron una bastida sus l’autra riba de Toret.
Atal nasquèt Sant Amanç La Bastida, vila franca que son sobeiran dirècte èra la Corona de França. Lèu la novèla ciutat s’enrodèt de barris e foguèt comunament designada per *Sant Amanç vila mendre* per oposicion a *Sant Amanç primièr* (sus la riba drecha de Toret) que venguèt vila màger (uèi nomenada Sant Amanç de Val Toret). 
Dempuèi la creacion de Sant Amanç vila mendre, lo rei se comportèt en sobeiran e senhor absolut d'aquela vila, que ne faguèt una plaça fòrta de Lengadòc.
 
1572: pendent la guèrra de religion, ambedós Sant Amanç se pelegèron pendent quatre jorns; la vila demorèt fin finala dins las mans dels protestants que destruiguèron la glèisa primièra del sègle XIII en 1581 per bastir un Temple. 
Pasmens tornèt èsser bastida 100 ans mai tard jos son nom actual de « Nòstra Dòna de l’Assompcion ». Lo campanar de la glèisa del sègle XIII foguèt conservat; es un bon exemple de l’arquitectura regionala d'aquela epòca.
Aprèp aquel periòde de conflictes, lo comèrci se desvelopèt e Sant Amanç de Solt veguèt créisser la produccion de veire. Los gentilsòmes veirièrs s’installèron sus las primièras laissas de la Montanha Negra que lor fornissiá los materials de basa (fusta e silici).
Encara son visibles de forns veirièrs del sègle XVII

1806 : lo Baron Gary, prefècte del departament de Tarn prepausèt la reünion dels dos vilatges mas ambedoas municipalitats èran fòrça contra.

1851 : lo 3 de decembre, la vila de La Bastida de Sant Amanç prenguèt lo nom actual de *Sant Amanç Solt* per remembrar lo grand soldat e òme d’Estat, lo Marescal Solt qu'èra originari de la comuna.

## Economia
Lo grope Terreal a una usina de produccion de bricas.

## Administracion

## Personas ligadas a la comuna
* Jean de Dieu Soult (1769-1851), marescal d'empèri. Balhèt son nom a la comuna.
* Pierre Benoît Solt (1770-1843), general d'empèri.

## Veire tanben

### Articles connèxes
* Comunas de Tarn

### Ligams extèrnes
* site de la vila

## Nòtas e referéncias