open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nintendo DS

vinheta|Logo de la consòla
La **Nintendo DS** es una consòla de videojòcs portabla de Nintendo. Foguèt lançada en l'America del Nòrd lo 21 de novembre de 2004 e arribèt en Euròpa lo 11 de març de 2005.

Es caracterizada per son implementacion de dos ecrans, dont lo segond es tactil. D'autras foncionalitats incluson un microfòn, un estilet optic e una connectivitat sens fils mejançant Wi-Fi, tant localament coma en linha sul servici Nintendo Wi-Fi Connection. En 2006, un pichon redessenh de la consòla conegut coma Nintendo DS Lite foguèt lançat. En 2008, Nintendo lancèt la Nintendo DSi, un mai grand redessenh qu'apondèt de nombrosas foncionalitats.

La Nintendo DS foguèt introducha coma successora de la Game Boy Advance; los modèls originals n'admeton tanben los jòcs amb la funcion de la retrocompatibilitat. Dempuèi, venguèt la segonda consòla de videojòcs mai venduda. Foguèt seguida per la Nintendo 3DS en 2011.

## Jòcs
[vinheta|Una Nintendo DS Lite e lo jòc ''[Dr Kawashima's Brain Training: How Old Is Your Brain?|Brain Training*]]
La Nintendo DS a fòrça jòcs que vendèron de milions d'unitats, que qualques unes ne son *New Super Mario Bros.*, *Mario Kart DS*, [[Pokémon Diamond e Pearl|*Pokémon Diamond* e *Pearl*]], [[Pokémon Mystery Dungeon: Explorers of Time e Explorers of Darkness|*Pokémon Mystery Dungeon: Explorers of Time* e *Explorers of Darkness*]], *Mario Party DS* e *Mario & Luigi: Bowser's Inside Story*. Foguèt tanben lo breçòl de fòrça serias, coma *Mario & Sonic at the Olympic Games*, *Tomodachi Collection* e lo *Professor Layton*.

La consòla èra tanben centrada sus fòrça jòcs dirigits cap a un public mai informal. La marca [[Touch! Generations]] designèt qualques unes d'aqueles jòcs, que fòrça venguèron tanben fòrça populars: *Nintendogs*, *Dr Kawashima's Brain Training*, *Big Brain Academy*, [[English Training: Have Fun Improving Your Skills!|*English Training*]], [[Rhythm Paradise|*Rhythm Paradise*]], *42 All-Time Classics* e *Art Academy.''

## Nòtas e referéncias
Apchièr

**Apchièr** (en francés: *Apchier* o *Apcher*) pòt èsser: 

## Variantas

* **Apchièr**
* **Apchier**
* **Apchèr**
* **Apchèir** o **Apcheir** 

## Patronims
*La familha d'Apchièr, dont:
:*Garin d'Apchièr, trobador
## Toponims
### Estats
*baroniá d'Apchièr
### Castèls
*chastèl d'Apchièr, Apchièr, Prunièiras, Losera
### Masatges
**Apcher*, Drujac, Cantal
**Apcher*, Anzac e le Luguet, Puèi de Doma
*Apchièr, Prunièiras, Losera
**Apcher*, Sant Pau de Salèrn, Cantal
**Apcher*, Sant Sarnin, Cantal
**Le Villeret d'Apchier*, Chanalelhas, Naut Léger

### Comunas
*Vas Apcher, Cantal
*Arzenc de Z-Apchièr, Losera
*Sench Ale da Z-Apchièr, Losera

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Creòle haitian

Lo **creòle haitian** es un creòl de basa lexicala francesa parlat per 11 milions de personas en Haití e dins la diaspòra haitiana. A l'estatut de lenga oficiala en Haití despuei 1887 e es gerit per l'Acadèmia Creòla Haiciana. I es fòrça utilizat dins la comunicacion orala. Pasmens, lo francés predomina totjorn larjament a l'escrich. Es aparéissut durant lo sègle XVIII per relexificacion e resintactificacion de lengas africanas parlaas per los esclaus importats per trabalhar dins las plantacions de l'illa. Una partia importanta dau vocabulari es donc d'origina francesa, mas la màger part de las reglas gramaticalas son eissias de parlars africans. Lo francés e lo creòle haitian son donc pas intercomprenables.

## Ligams internes

* Creòle.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Jules Faine, *Philologie créole : études historiques et étymologiques sur la langue créole d'Haïti*, Port-au-Prince, Haiti, Imprimerie de l'État, 1937.
* **[[francés|(fr)]]** L. Peleman, *Diksyonnè Kréòl-Fransé*, Port-au-Prince, C.I.C.M. Imprimerie Bon Nouvel, 1976.

## Nòtas e referéncias
Brezhoweb

thumb|Logo de Brezhoweb.
**Brezhoweb** es un canal de television generalista en breton per Internet. Aquesta cadena, creada e dirigida pel jornalista breton Lionel Buannic, lo primièr mejan audiovisual completament en breton, foguèt lançada en decembre de 2006. 

L'entitat a sa sedença a Auray, fa partida del grop LB Groupe que publica tanben las cadenas de television ÒCtele en Occitan e Galoweb en gallo. Sa color d'identificacion dins lo grop es lo verd e se retroba dins tot son apelhatge d'antena.

Sos oraris d'emission son de quatre oras e mièja per jorn actualament, de 18h00 fins a 22h30. Lo rèsta de las oras los programas pòdon èsser recuperats a travèrs lor site web. Brezhoweb difusa divèrses programas en breton, dessenhs animats, filmes, sèrias, espectacles de jòcs, documentaris, reportatges.

## Ligams extèrns
* Sit oficial

## Nòtas e referéncias
Estreit de Luzon

L' **estreit de Luzon** est un estreit de la mar de China Meridionala situat entre las illas de Taiwan al nòrd e de Luzon, a las Filipinas, al sud. Marca lo passatge de la mar de China Meridionala a l'oèst a la mar de las Filipinas a l'èst. Inclutz las illas Batanas.
Giovanni Treccani

Lo comte **Giovanni Treccani degli Alfieri** (; 3 de genièr de 1877 – 6 de julhet de 1961) foguèt un entreprenaire, editor e mecènas italian. Foguèt fondator de l*Istituto dell'Enciclopedia Italiana*, amassa amb Giovanni Gentile, e editor de l*Enciclopedia Italiana di scienze, lettere ed arti* e del *Dizionario Biografico degli Italiani.*

## Biografia
Filh d'un farmacian e d'una nòbla de Breissa, eissida dels comtes d'Alfieri, Giovanni Treccani nasquèt a Montichiari en 1877. A l'edat de 17 ans, emigrèt en Alemanha coma simple obrièr textil de Krefeld. 

En 1925, foguèt eligit senator del Reialme d'Itàlia. En 1931, constituiguèt la societat Treves-Treccani-Tumminelli (R.D.L. 24 de junh de 1933 n. 669) que s'encarguèt de la publicacion de la Enciclopedia omonima. Durant lo regim fascista, li concedèt lo títol de comte en 1937. En 1939, recebèt un títol *honoris causa* en literatura de l’Universitat de Milan.

## Bibliografia

* AA.VV., *Il fascismo nella Treccani*, (prefazione di Giorgio Galli), 1997, terziaria, Milán, 
* Vincenzo Cappelletti, Gabriella Nisticò, *Istituto della Enciclopedia italiana*, en *Enciclopedia italiana di scienze, lettere e arti*, V appendice 1979-1992, vol. 2. E-Is, Roma, Istituto della Enciclopedia italiana, 1991, pp. 106–108
* Amedeo Benedetti, *L'Enciclopedia Italiana Treccani e la sua biblioteca*, "Biblioteche Oggi", Milán, n. 8, octubre de 2005, pp. 39–46.
* Giovanni Treccani degli Alfieri, *Enciclopedia italiana Treccani: idea, esecuzione, compimento*, Milán, E. Bestetti, 1939.
* Giovanni Treccani degli Alfieri, *Enciclopedia italiana Treccani: come e da chi è stata fatta*, Milán, Edizioni d'arte Emilio Bestetti, 1947.
* Valeria Della Valle, L'Enciclopedia Treccani, de Wikiradio de Rai Radio Tre, emitida el 18 de febrero de 2013 (podcast y streaming)
* Alessandra Cavaterra, *La rivoluzione culturale di Giovanni Gentile.* *La nascita della Enciclopedia italiana*, prefazione di Giuseppe Parlato, Siena, Cantagalli, 2014, 

## Referéncias
Umbèrt II d'Itàlia

**Umbèrt II d'Itàlia**, nomenat lo «**Rei de Mai**» (en italian: *Umberto Nicola Tommaso Giovanni Maria di Savoia*; 15 de setembre de 1904 – 18 de març de 1983), foguèt lo darrièr rei d'Itàlia del 9 de mai de 1946 fins a la proclamacion de la Republica lo 12 de junh de 1946.

## Originas familiaras

Nasquèt lo 15 de setembre de 1904 dins la vila de Racconigi, situada uèi dins la província de Cuneo, filh del rei Victor Manuel III d’Itàlia e de la princessa Elena de Montenegro. Èra lo felen per linha paterna del rei Umbert I d’Itàlia e de la princessa Margarida de Savòia-Gènoa, e per linha mairala del rei Nicolau I de Montenegro e de Milena Vukotić.

## Maridatge e descendéncia

Maridèt lo 8 de genièr de 1904 la princessa Maria Josèpa de Belgica, filha del rei Albèrt I de Belgia e la duquessa Elisabèt de Bavièra. Aguèron quatres filhs:

# S.A.R. la princessa Maria Pia d’Itàlia, nascuda a Nàpols en 1934. Se maridèt a Estoril en 1955 amb lo prince Alexandre de Iogoslàvia, del qual divorcièt en 1966. Tornèt se maridar en Florida amb lo prince Miquèl de Borbon-Parma.
# S.A.R. lo prince Victor Manuel d’Itàlia, nascut a Nàpols en 1937. Se maridèt en 1971 a Teheran amb Marina Doria.
# S.A.R. la princessa Maria Gabrièla d’Itàlia, nascuda a Nàpols en 1940. Se maridèt a Èze-sur-Mer en 1969 amb l’aristocrata ongresp Robert Zellinger de Balkan, del qual divorcièt en 1990.
# S.A.R. la princessa Maria Beatritz d’Itàlia, nascuda a Roma en 1943. Se maridèt en 1971 amb lo mexican Luis Reyna Corvalán, que foguèt assassinat en 1999 a Cuernavaca.

## Referéncias
Contra-torpilhaire

[thumb|right|[Fotografia d'un contra-torpilhaire francés dels ans 1920.]]

Lo **contra-torpilhaire** èra un pichon naviri de guerra apareigut a la fin dau segle XIX e destinat a luchar contra los torpilhaires. Èra equipat de canons leugiers permetent un tir rapid contra los naviris pauc protegits. Tenguèt ansin un ròtle determinant dins la proteccion de las flòtas de guera e dels naviris de transpòrt durant las doas guerras mondialas. Lo concepte de contra-torpilhaire foguèt fòrça utilizat dins las marinas francesa e italiana. Fusionèt pauc a cha pauc amb aqueu de destroier e, dins las marinas modernas, los termes « contra-torpilhaire » e « destroier » son venguts sinonimes.

## Ligams internes

* Destroier.
* Torpilhaire.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Galin Reiau

Eth **Galin Reiau** ère un ancian tribut en Val d'Aran. Et tribut consistie d'un galin, un recipient que a era mesura deth gran cultivat en un terren de 216 mètres cairats, plen de blat, per huec.rats

Era prumèra referéncia escrita coneishuda ath galin reiau ei deth Tractat der emparança de 1175. En aqueth tractat, Alfons eth Cast assegure er emparament e annexion dera Val d'Aran as sòns domenis e eth rei les prenie jos eth sòn emparament e les garantie es sues libertats seculares en escambi d’un tribut, eth galin reiau. Aqueth tribut consistie en pagament annau d’aquera mesura, en tot equivaler a 10,5 litres, per part de cada casa o larèr.

## Nòtas e referéncias
Torre franca de l'Acropòli d'Atenas

[thumb|right|[Fotografia de la torre en 1874.]]

La **torre franca de l'Acropòli d'Atenas** es una torre medievala probablament bastia a la fin dau segle XIV per los ducs de la dinastia Acciaiuoli. Permetiá de susvelhar lo plan centrau d'Atica e las montanhas vesinas e benlèu d'alucar de fuecs visibles de l'Acrocorint. La torre foguèt destrucha en 1874 dins l'encastre d'una campanha de destruccion de las construccions postclassicas de l'Acropòli d'Atenas.

## Ligams internes

* Acropòli d'Atenas.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Peter Lock, « The Frankish Towers of Central Greece », *The Annual of the British School at Athens*, vol. 81, 1986, pp. 101–123.
* **[[anglés|(en)]]** Peter Lock, « The Frankish Tower on the Acropolis, Athens: The Photographs of William J. Stillman », *The Annual of the British School at Athens*, vol. 82, 1987, pp. 131–133.

## Nòtas e referéncias
Maïté

**Marie-Thérèse Ordonez**, vaduda **Marie-Thérèse Badet** lo 2 de junh de 1938 a Arrion (Gasconha), qu'èra ua restauratora occitana de Gasconha. En 1959, que s'èra maridada a Jean-Pierre Ordonez .

Qu'ei sustot coneishuda entà aver animat dab lo nom **Maïté** d'emissions culinàrias a la television francesa (sus FR3 / França 3), en particular *La Cuisine des mousquetaires* dab Micheline Banzet-Lawton de 1983 a 1997, e *À table* de 1997 a 1999. Foguèt tanben un pauc animatritz ràdio (emission *Les Recettes de Maïté* en 1997-1998 sus Sud Radio).  

Qu'ei apareishuda dens quauques filmes (*Le Fabuleux Destin de madame Petlet* en 1995 o enqüèra *Que la lumière soit !* en 1998), tanben dins telefilmes e serias a la television francesa. 

La prauba **Maïté** que defuntèt en Occitània lo 21 de deceme de 2024 dens la soa vila gascona d'Arrion.
Canton de Limòtges e Lu Palaiç

Lo **canton de Limòtges e Lu Palaiç** es una anciana division administrativa de Lemosin, situada dins l'arrondiment de Limòtges, lo departament de Nauta Viena e la region de Lemosin. Dempuei la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, lo territòri dau canton es partit entre los cantons de Limòtges-3 e Limòtges-5 (Lu Palaiç dins Limòtges-5). La populacion èra de 12 537 abitantsen 2010. La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta nauta lemosina.

## Composicion

## Istòria
Lo canton fuguet creat en 1973 .

## Nòtas
Oleg Losev

thumb|right|Retrach d'Oleg Losov (data inconeissua).

**Oleg Losev** (10 de mai de 1903, Tver - 22 de genier de 1942, Leningrad) es un fisician sovietic de l'entre doas guerras. Es considerat coma un precursor de la rechercha dins los domenis dels semiconductors e dels diòdes electroluminescents. En particular, trobèt quauquas proprietats dels semiconductors e l'electroluminescéncia d'un cristau de carbur de silici electrizat. Moriguèt en 1942 durant lo sietge de Leningrad.

## Ligams internes

* Diòde.
* Semiconductors.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Tatiana Ventôse

**Tatiana Jarzabek**, dicha **Tatiana Ventôse**, es una videasta web politica francesa nascuda lo 24 de febrièr de 1988 a Nancí (Lorena). Es mai que mai coneguda coma animatritz e cofondatritz de caps fin 2015 del mèdia sus internet *Le Fil d'actu*. Publica tanben d'analisis politicas sus sa pròpria cadena YouTube.

Inicialament, es classada politicament a esquèrra, aderís quitament al Partit d'Esquèrra en 2012 (fins a decembre de 2015). Pasmens, sa postura populista, son vocabulari, sas frequentacions ambigüas (Greg Tabibian), sas tematicas e presas de posicions (per exemple rapòrt a las susmautas en seguida de la mòrt de Nahel Merzouk) o encara son sosten a Marine Le Pen al segond torn de las eleccions presidencialas de 2022 « per far barratge a Emmanuel Macron » fan que fòrça monde la categorizan d'ara enlà puslèu coma una influenciaira d'extrèma drecha.

En 2016, participa a lançar lo movement *On vaut mieux que ça* (valèm melhor qu'aquò) per luchar contra la lei El Khomri e participa brèvament tanben al movement Nuèch Dreches (en francés : *Nuit debout*). 

A la fin de novembre de 2018, **Tatiana Ventôse** es presenta dins lo Movement dels Corsets Jaunes e ne fa l'analisi.

Lo 31 de genièr de 2019, anóncia son intencion de se presentar a las eleccions europèas e lança lo *Mouvement V.* que la tòca es de « tornar bastir França », ambe lo videaste web (sus YouTube) Greg Tabibian. Co-escrivon quitament un libre entitolat  *Jusqu'ici tout va (très) mal*, fins ara, tot va (fòrça) mal. 

Al segond torn de l'eleccion presidenciala de 2022 en França, crida a votar per la candidata d'extrèma drecha Marine Le Pen per far baratge a Emmanuel Macron.

Pendent las susmautas en seguida de la mòrt de Nahel Merzouk, estima dins una video que los policièrs deurián aver l'autorizacion de « tirar a vista » suls insurgents « sens aver de recasudas ».

Son pseudonim « Ventôse » fa referéncia a las leis de ventôse an II promulgadas pendent la Primièra Republica francesa.

En genièr de 2017, **Tatiana Ventôse** a recebut lo quatren « Prètz etic » de l'annada de la part de l'associacion Anticor.

En 2019, *Le Fil d'actu* compta 100 000 abonats. La meteissa annada, **Tatiana Ventôse** fa partida del « tòp 5 de las creatrises a descobrir en 2018 » mesas endavant per YouTube per la jornada internacionala de las femnas.

En març de 2022, la revista Challenges la classa seisena d'un « tòp 10 dels influenciaires politics mai populars » ambe sos 332 900 abonats sus YouTube e Instagram.

## Referéncias
Pioneer 10

***Pioneer 10*** es una sonda espaciala estatsunidenca mandaa en 1972 per realizar una prumiera reconoissença de las planetas exterioras dau Sistema Solar. Seguia per la mission *[[Pioneer 11]]*, la sonda foguèt ansin lo prumier veïcule espaciau que passèt la cencha principala d'asteroïdes, que subrevolèt Jupiter e qu'agantèt la velocitat de liberacion dau Sistema Solar. Sos instruments permetèron de collectar de donadas importantas per la preparacion dei missions *[[Voyager 1]]* e *[[Voyager 2|2]]*. La sonda se dirigís en direccion d'Aldebaran, mas lo contacte es perdut despuei lo 23 de genier de 2003.

*Pioneer 10* es tanben celebra per sa placa, un messatge destinat a una eventuala civilizacion extraterrèstra. Presenta l'umanitat e la posicion de la Tèrra dins lo Chamin de Sant-Jaume.


Pioneer 10 Construction.jpg|
Pioneer plaque.svg|
P10A05.jpg|
Pioneer 10 - Ganymede - P102a.jpg|


## Ligams internes

* Jupiter.
* *[[Pioneer 11]]*.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Paolo Ulivi e David M Harland, *Robotic Exploration of the Solar System Part 1 The Golden Age 1957-1982*, Chichester, Springer Praxis, 2007, 534 p.

## Nòtas e referéncias
Emperaire Jaune

L’**Emperaire Jaune** o **Huangdi** es una figura mitica de la mitologia chinesa onte tèn lo ròtle de sobeiran civilizator dau país durant l'Antiquitat Auta. Es ansin sovent inscrich dins lei listas d'emperaires amb de datas de rèine anant de 2697 a 2597 avC. Segon lo *[[Shiji]]* de Sima Qian, foguèt lo premier emperaire de China. Segon la legenda, foguèt divinizat a sa mòrt. 

Absent dei fònts ancians, l'Emperaire Jaune sembla d'aparéisser dins lei tèxtes a partir dau periòde dei Reiaumes Combatents. Ocupèt una plaça importanta dins lei trabalhs deis istorians dau periòde Han. Representava lo sobeiran ideau e fòrça tèxtes o descubèrtas tecnicas li foguèron atribuïts (o a sei conselhiers). Dempuei lo sègle XIX, es sovent presenta coma lo paire de la civilizacion chinesa.

## Liames intèrnes

* Mitologia chinesa.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Canton de Panasòu

Lo **canton de Panasòu** es una novela circonscripcion electorala de Lemosin, situada dins l'arrondiment de Limòtges, lo departament de Nauta Viena e la region de Lemosin. Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, lo territòri dau canton èra dins lo canton de Limòtges e Panasòu. La populacion èra de 17 144 abitants en 2021 e la densitat de 383 ab/km². La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta nauta lemosina.

## Composicion

## Istòria
Lo canton fuguet creat per las eleccions departamentalas de 2015, en seguda dau decret dau 13 de febrier de 2014  
, en aplicacion de las leis dau 17 de mai de 2013 (lei organica 2013-402 e lei 2013-403).

## Nòtas
Thomas Tompion

thumb|right|Retrach de Thomas Tompion.

**Thomas Tompion** (1638, Bedfordshire - 20 de novembre de 1713, Londres) es un relotgier e inventor anglés de la segonda mitat dau segle XVII e de la fin dau segle XVIII. Beneficiari d'una proteccion reiala, fabricava de relòtges e d'instruments scientifics. Aquò li permetèt de collaborar amb de personalitats scientificas coma Robert Hooke (1635-1703) o Edmund Halley (1656-1742). Pasmens, èra mai que mai celebre per sos melhoraments de l'eschapament, per las prumieras utilizacions dau ressòrt espirau e per sos assais de balanciers dobles engranats. De mai, aguèt l'idea de devesir la fabricacion de sos relòtges en pretzfachs distints fisats a d'obriers especializats, çò que prefigurava la division dau trabalh.

## Ligams internes

* Relòtge.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Múte Bourup Egede

**Múte Inequnaaluk Bourup Egede** (prononciat  - Nuuk, 11 de març de 1987) es un òme politic groenlandés. Membre de l'Inatsisartut, lo parlament de Groenlàndia, dempuèi 2015 e president del partit Inuit Ataqatigiit dempuèi 2018, es Primièr ministre de Groenlàndia dempuèi lo 23 d'abril de 2021.

## Biografía
Egede es nascut a Nuuk mas a crescut a Narsaq, dins lo sud de Groenlàndia. Acabèt sos estudis segondaris a Qaqortoq abans de començar en 2007 d’estudis d'istòria culturala e sociala a l'Universitat de Groenlàndia. Entre 2011 e 2012, foguèt vicepresident de KISAQ, la societat universitària dels estudiants groenlandeses. A pas acabat sos estudis, perque los abandonèt en 2013 per reprene una entrepresa familiala de pastura dirigida per son paire.

### Carrièra politica
En 2007, Múte Bourup Egede ven membre del parlament de la joventut groenlandesa, l'Inuusuttut Inatsisartui, e de 2013 a 2015, foguèt president de l'Inuusuttut Ataqatigiit, las joventuts de l'Inuit Ataqatigiit.

A las eleccions legislativas danesas de 2015, Múte Bourup Egede es candidat al Folketing per Inuit Ataqatigiit. Recep 2.131 vòtes, çò qu'es pas sufisent per èsser elegit.

Entre 2016 e 2018, Egede es Ministre de las matèrias primièras e del mercat del trabalh, ont es simultanèament, pendent tres meses en 2017, Ministre per interim de las comunas, dels masatges, dels quartièrs periferics, de l'infrastructura e del lotjament.

Lo 1èr de decembre de 2018, es elegit president d'Inuit Ataqatigiit, partit politic socialista democratic, succedissent a Sara Olsvig. En fasa amb la linha de son partit, Egede es un defensor de l'independéncia de Groenlàndia.

A las eleccions legislativas groenlandesas de 2021, mena sa formacion politica que ven, amb 36,6 % de las voses, lo mai grand partit al parlament. Amb 3 380 voses, Egede es lo candidat qu'obten lo mai de vòtes personals a las eleccions, amb mai de 1 500 voses en mai que lo Primièr ministre en exercici Kim Kielsen del Siumut. Lo 16 d'abril de 2021, IA anóncia aver format amb Naleraq una coalicion que deten 16 sètis sus 31 al parlament. Atassut, que deten dos sètis, desira pas dintrar dins una coalicion prò-independéncia mas decidís de li portar son sosten. Lo 23 d'abril, Egede es confirmat pel parlament e ven lo mai jove Primièr ministre de l’istòria de Groenlàndia.

Lo 23 de setembre seguent, recep la medalha d'aur de l'Òrdre Groenlandés del Meriti Nersornaat.

## Referéncias
Daudèr de Pradas

[vinheta|[Bibliotèca Nacionala de França|BnF ms. 12473 fol. 96v; cançonièr K]]
[vinheta|[Bibliotèca Nacionala de França|BnF ms. 854 fol. 111v; cançonièr I]]
**Daudèr de Pradas** (primièra mitat del  ) foguèt un trobador occitan medieval nascut a Pradas de Salars en Roergue (primièra salvetat del Roergue creada per los monges de l'abadiá de Concas en 1110 (*Daude de Pradas si fo de Rozergue d'un borc que a nom Pradas que es pres de la ciutad de Rodez quatre leguas...*).

Èra eclesiastic a Rodés (Roergue) e foguèt un personatge important en lo moment de la Crosada albigesa, puèi que foguèt testimòni de las actas formalizadas entre l'avesque de Rodés, del qual foguèt vicari general e jutge sosdelegat, e Simon de Montfòrt.

Foguèt un trobador amb expression amorosa d'una simplicitat que comprometon pas jamai l'òme e que parla dels amants coma se foguèsson una categoria sociala, cançons al marge del *[[trobar clus]]* o ''trobar'' ''lèu''. Se conservan d'el 19 poesias (entre elas, un planh per Uc Brunet) e lo tractat de falconeria *Dels ausèls caçadors* (3792 vèrses), aital coma una òbra morala intitulada *Honestatz es e cortesiá*, de las quatre vertuts cardinalas e consacrada a l'avesque Estève del Puèi de Velai, causa que lo permet de datar de 1220-30.

Se conserva la musica de 124,5 *Belha me se la votz autana* en lo cançonièr W.

## Referéncias

## Bibliografia

* Martí de Riquer, *[https://web.archive.org/web/20181004155501/http://ccuc.cbuc.cat/record=b1640696~S23*cat Los trovadores]*. *[https://web.archive.org/web/20181004155501/http://ccuc.cbuc.cat/record=b1640696~S23*cat Historia literaria y]* de tèxtes. Barcelona: Ariel, 1983, vòl. 3, p. 1545-1549 [estudi, e edicion de la vida e d'una composicion, amb traduccion en  espanhòl]
* Robèrt Lafont e Christian Anatole (1973) *Història de la literatura occitana,* Dopesa, Barcelona.
* Alfred Pillet / Henry Carstens, *Bibliographie der Troubadours* von Dr. Alfred Pillet [...] ergänzt, weitergeführt und herausgegeben von Dr. Henry Carstens. Halle : Niemeyer, 1933 [Daudèr de Pradas es lo numèro PC 65]
* Guido Favati (editor), *Le biografie trovadoriche, teste provenzali dei secc.* *XIII e XIV*, Bologna, Palmaverde, 1961, pàg. 345
* Martí de Riquer, *Vidas y retratos de trovadores*. de *Textos y miniaturas del siglo XIII*, Barcelona, Círculo de Lectores, 1995 p. 116-118 [Reproduccion de la vida, amb traduccion en espanhòl, e miniaturas dels cançonièrs A, E e K]
* Larghi, Gerardo, *Daude de Pradas trovatore, canonico e maestro* (... 1191-1242 ...), in *Cultura Neolatina* 71, p. 23-54, 2011.

## Vejatz tanben

* Lista de trobadors e trobairitz

## Ligams extèrnes

* Òbras completas en trobar.org
* http://troubadours.byu.edu/PC/PC-124/124%20-%20Daude%20de%20Pradas.htm
*
Amanieu de la Broquèira

**Amanieu de la Broquèira** (fl. 1160-1210) que ho un trobador gascon, originari d'Era Broquèra en Nebosan, diocèsi de Comenge.

## Nòm
Dens la literatura de l'epòca, eth sòn nom varia enter *Nameus de broqueira*, *Hameus de la Broqueira* *Amaneus* e benlèu *Amaneus de Broquera* (1188), demest eths testimònis d'ua donacion hèita en 1188 per Bernat IV comte d'Armanhac, en favor dera glèisa de Senta Maria d'Aush.

Eths occitanistas modèrnes emplegan de variacions com *Amanieu de la Broquèira*, *Amanieu de Labroquere*, e *Amèu* de la *Brouquèra* [mistralenc: *Brouquero*]

Maugrat aquò, eth lingüista Alfred Jeanroy pensa qu'eth son nòm qu'ei mau ortografiat, "estropiat peth copista", explicat probablament per l'amudiment deth "-N-" enter vocalas gascoas "(*N'Amèus* per *N'Amanèu*)".

Eth sòn nom locau en occitan modèrne qu'ei probablament **Amanieu dera Broquèra**, e son nom ancian ven, en nòrma classica, **Amanèu de la Broquèira**.

## Hònts
### Nòtas

### Referéncias

### Bibliografia
*
## Véser tanben
### Articles connèxes
### Ligams extèrnes
Nompar II de Caumont

**Nompar II de Caumont** (1391-1446) qu'èra un senhor gascon qui deishè racontes escriuts deus sons pelegrinatges a Sant Jaume de Compostèla e a Jerusalèm. Lo son tribalh qu'a egaument portat contribucions lexicograficas au Diccionari deu francés mejan.

## Biografia
La soa familha que s'èra despuish longtemps aliada aus anglés. Qu'èra estat nommat atau en omenatge au son pairbon pairau, Nompar de Caumont, senescau d'Agenés deu rei d'Anglatèrra, nommat en abriu de 1400 en Gasconha anglesa.

Pendent la soa minoritat, qu'estó lhevat peu son cosin lo comte de Foish, puish se maridè joen e qu'avó dus hilhs.

Que partí entà Compostèla en julhet de 1414, a l'atge de vint e tres ans, puish entà Jerusalèm, enter heurèr de 1419 e abriu de 1420. Qu'èra alavetz coneishut com senhor de Caumont, Castèlnau, Castelculhèr e Berbiguièras.

Qu'estó exiliat en 1443 per Carles VII, rei de França, e despossedit de las soas tèrras au profieit deu son hrair. Que's morí en Anglatèrra tres ans mei tard, deishant racontes escriuts deus sons pelegrinatges e un libe entaus sons mainatges.

## Òbras
### ''Voyaige d'oultremer en Jhérusalem''
Qu'a escrivut un *Viatge a Jerusalèm* en 1418, publicat a París en 1858 per Édouard Lelièvre de la Grange..

Nompar que descriu lo sens deu son pelegrinatge e com ei estat hèit cavalèr deu Sent Sepulcre. Que critica las costumas de la soa epòca. Sustot los senhors de la soa epòca, mei preocupat de's har la guèrra qui de partir en crotzada. Que placè la soa pròpia bandèra a costat de la deu rei d'Anglatèrra. E l'endedia, que creè lo son pròpi ordi de cavaleria qui avèva, entà signe distintiu, un folard azur.

### ''Dits et Enseignemens''
Que'u se deu tanben deus quatrins moraus devath lo títol de *Dits e ensenhaments*, publicats per Galy.

### Lista
* *Dits et Enseignemens*
* *Voyaige a St Jaques en Compostelle*, 1414  
* ''Voyaige d'oultremer en Jhérusalem'', 1419–1420

## Honts
### Nòtas


### Referéncias

### Bibliografia
* 
* 
* 

*

* 

* 

## Véser tanben
### Articles connèxes
### Ligams extèrnes
Ribièra dels Ottawas

La **Ribièra dels Ottawas **  (en algonquin: *Kitchissippi*; en francés: *rivière des Outaouais*; en anglés *Ottawa River*) es l'afluent principal del flume Sant Laurenç (Quebèc, Canadà). La ribièra forma una part importanta de la frontièra entre las províncias canadencas de Quebèc e d'Ontàrio. La ribièira dels *Outaouais* joguèt un ròtle determinant de via de penetracion dins lo continent nòrd-americain, al nòrd vers la Baia d'Hudson e a l’oèst cap als Grands Lacs. Es l'aiga pus longa  de Quebèc. Foguèt nomenada pels franceses  *rivière des Outaouais* en referéncia a la nacion dels *[[Ottawa (pòble)|Outaouais]]* o Ottawa que demòrava per sas ribas.
Corvada

La **corvada** (var. **corvaa**) es un trabalh non pagat impausat per un sobeiran, un senhor ò una autoritat a sei ciutadans, subjèctes ò dependents. Considerat coma un impòst non pecunari, pòu aver una importància significativa dins lei societats pauc monetarizadas. Se destrian generalament lei « corvadas privadas » que son degudas au senhor locau e lei « corvadas publicas » que son degudas a la comunautat.

En Euròpa, lei corvadas foguèron un element centrau de la fiscalitat durant l'Antiquitat e l'Edat Mejana. Lei corvadas privadas èran generalament regladas sota la forma de jornadas de trabalh agricòla au profiech dau senhor. Lei corvadas publicas èran destinadas a l'entretenença d'infrastructuras coma lei pònts e lei rotas. Lei corvadas privadas degudas au senhor declinèron a partir dau sègle XI dins lo sud dau continent, mai demorèron importantas dins lo nòrd fins a la fin dau periòde medievau e fins au sègle XIX en Russia. De mai, de formas de corvada privada e publica persistisson dins mai d'una region europèa.

En Occitània, lei corvadas foguèron mai que mai instauradas dins l'encastre de la societat feudala. Se la corvada privada declinèt rapidament, lei corvadas publicas prenguèron una certana importància a l'iniciativa dau poder reiau. D'efiech, aqueu sistèma, que representava quauquei jorns de trabalh dins l'annada, foguèt fòrça utilizat per entretenir e desvolopar la ret rotiera. Totei lei corvadas foguèron oficialament abolidas en 1789, mai de formas perdurèron lòngtemps. En particular, avans la creacion dau fermatge en 1946, lei balhaires de tèrras agricòlas podián exigir de jornadas de trabalh a sei mainatgiers. De mai, dins fòrça comunas ruralas, èra possible fins ais ans 1950 d'exigir lo pagament deis impòsts locaus en natura sota forma de jornadas de trabalh (generalament destinadas a entretenir lei rotas e lei camins).

## Annèxas

### Liames intèrnes

* Corvada reiala.
* Impòst.

### Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Jean Sévillia, *Historiquement correct : pour en finir avec le passé unique*, París, Perrin, 2003, 453 p.

### Nòtas e referéncias
Euonymus europaeus

Lo **bonèt de prèire** (***Euonymus europaeus***), es un arbust o un arbrilhon de la familha  *[[Celastraceae]]*.

## Descripcion

Es un arbust comun en França, que pòt mesurar de 3 a , tijas quilhadas, ramificadas, verd mat, gaireben quadrangulàrias (sovent marcadas de 4 crèstas blancassas mai o mens siurosas) e las fuèlhas opausadas e finament dentadas e de las floretas verd-jaunassas. Aquel arbust es subretot remarcable per sos fruits a l'auton, de capsulas ròsas daissant veire a maturitat de granas iranjas, o capsulas ròse viu que daissan veire de granas rojas lusentas. La grana es entièrament envolopada d'una arilha, que li balha sa color.

Son aspècte lo fa escaissar "bonet de prèire" o "bonet de capelan". A l'auton, son fulhatge se colora parcialament en roge, de còps que i a viu, que ne fa una planta fòrça presada dins las baranhas per son aspècte decoratiu.

Ten una creissença rapida, mas una febla longevitat.

Comun pertot levat en Mediterranèa.

Espècia eliofila o mièg-ombra.
Se tròba dins las baranhas, las aurièras, los bòsques, las fagedas.

De bon multiplicar per semenada, botura e marcota.

## Referéncias
Arthur William Savage

**Arthur William Savage** (19 de mai de 1857, Kingston - 22 de setembre de 1938, San Diego) es un inventaire britanic puei estatsunidenc de la fin dau segle XIX e de la prumiera partida dau segle XX. Creator de la Savage Arms, un fabricant d'armas, foguèt lo conceptor dau Savage Model 99, un fusieu produch a mai d'un milion d'exemplaris entre 1899 e 1997. Pasmens, son invencion pus celebra es probablament lo pneu radiau qu'es vengut lo pneumatic de basa de las automobilas.

## Ligams internes

* Pneu radiau.
* Savage Model 99.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Latas-Montpelhièr

Lo Basquet Latas Montpelhièr Mediterranèa Metropòli Associacion es un club femenin occitan de basquet apertenent a la Liga femenina de basquet, lo mai naut nivèl del campionat francés. Es basat dins la vila de Latas, en banlèga de Montpelhièr.
Frédéric Fauthoux

**Frédéric Fauthoux** qu'ei un entrainaire e jogador francés de basquet vadut lo 6 de deceme de 1972 a Sent Sever (Lanas). Que jogava au pòst de miaire e que mesura 1,80 m. Dab l'equipa de França, qu'ei medalhat de bronze au Campionat d'Euròpa 2005.

La soa hilha Marine Fauthoux, qu'ei ua jogadora internacionau francesa de basquet evoluant au pòst de miaira.

Fauthoux qu'ei ua figura de legenda de l'Elan béarnais.
USK Praga

L'USK Praga es un club de basquet chèc evoluant dins la vila de Praga. La seccion femenina aparten a la 1 Liga, siá l'elèit del campionat chèc.
Çukurova BK Mersin

Lo Çukurova Basketbol Kulübü Mersin, o mai simplament ÇBK Mersin, es un club femenin turc de basquet evoluant dins la primièra division del campionat de Turquia.
Basket Landes

Basquet Lanas qu'ei un club francés de basquet dont l'equipa femenina apartien a la Liga femenina de basquet. Lo club qu'ei basat dens la vila deu Mont de Marçan ; totun la soa origina ei ligada au vilatge d'Èiras-Mont Cube. Despuish seteme de 2015, las partidas que son hèitas a l'espaci François-Mitterrand au Mont de Marçan.
RAH Band

**Richard Anthony Hewson**, nascut lo 17 de novembre de 1943 a Stockton-on-Tees (Anglatèrra), es un musician britanic.

**Richard Hewson** comencèt sa carrièra a la fin de las annadas 1960 coma adobaire e productor de musica. Trabalhèt per exemple ambe Los Beatles (*I Me Mine* e *The Long and Winding Road*), Los Bee Gees (*Melody*), James Taylor (*Carolina in My Mind*), Herbie Hancock, Supertramp, Diana Ross, Chris de Burgh, Fleetwood Mac e Chris Rea. Adobèt tanben la partida orquestrala sus mantuns albums de Cliff Richard : *I'm Nearly Famous* (1976), *Every Face Tells a Story* (1977) e *Green Light* (1978). **Richard Hewson** trabalhèt tanben pel grop anglés Jigsaw, inclusent los adobaments de lor succès *Sky High*.

En 1977, comencèt de publicar jol nom de **RAH Band**, es a díser « lo grop de Richard Anthony Hewson », quitament se, en realitat, èra un projècte en sòlo. Lo dich **RAH Band** aguèt un succès internacional en 1985 ambe lo títol synthpop *Clouds Across the Moon*. Al cant sus aqueste tròç : Liz Hewson, sa pròpia femna. 

Al Reialme Unit, **RAH Band** es tanben conegut pel tèma *The Crunch*, publicat de caps 1977.
Alum

[thumb|right|Cristaus d'[alum de potassi.]]

L’**alum** es un ensemble de substàncias quimicas ionicas contenent generalament d'ions alumini e sulfat. Istoricament, lo terme designa la sau de formula generala KAl(SO4)2.12H2O. Per extension, pòt designar de saus similaras de formula generala XAl(SO4)2.12H2O amb X un cation monovalent, mas dins aqueu cas, se precisa aqueu cation dins lo nom (alum de sòdi, alum d'ammòni, etc.). Dins l'industria moderna, lo terme designa pusleu lo sulfat d'alumini Al2(SO4)3.*n*H2O utilizat dins la màger part dels procediments de floculacion. Enfin, un alum pòt èsser una sau de formula generala XM(SO4)2.12H2O amb M un metau trivalent o un calcogene (sofre, selèni).

De l'Antiquitat al segle XVIII, l'alum aguèt un ròtle economic important coma mordent per la tenchura dels textiles. Uei, es mai que mai utilizat dins los desodorants car permet de limitar l'accion de las glandas sudoriparas. Es pereu utilizat coma adjuvant immunologic dins de vaccins. La màger part de la produccion d'alum naturau proven de Siria, d'Egipte, de Boèmia, de Saxònia e de regions volcanicas situaas en Grècia, en Itàlia e dins las Antilhas. Pasmens, es tanben possible de produrre d'alum sintetic a partir de saus d'ammòni.

## Ligams internes

* Sau.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** George T. Austin, *Shreve's Chemical process industries*, Nòva York, McGraw-Hill, 1984.

## Nòtas e referéncias
Swann Périssé

**Swann Périssé**, nascuda en 1990 a Pontoise (França), es una umorista francesa. Diplomada de l'Institut d'estudis politics de París, pren de corses de teatre e comença sa carrièra umoristica en particular sus YouTube (a partir de 2014) en i publicant de scenetas inspiradas de sa vida personala. 

Venguda populara en França a partir de 2020 ambe sas scenetas, decidís alavetz d'utilizar tanben l'umor coma utís de comunicacion e de sensibilizacion a de tematicas que li son caras coma lo feminisme e l'ecologia. Per exemple, pren position en favor de la contestacion contra lo projècte de construccion de l'autorota A69 en Occitània entre Tolosa e Castras.
Jaufré de Caumont

**Jaufré de Caumont** (vèrs 1525 - mòrt empoisonat en abriu 1574), baron de Caumont, foguèt l'una dels pus gròssas fortunas de França a la debuta de las guèrras de Religion.

Fraire ainat de Francés de Caumont, abat d'Usèrcha (assassinat a París en 1572, paire del manescal Jacme Nompar), eretèt de bens de sa familha en 1562 e esposèt la marquesa Margarida de Lustrac, "l'una de las mai ricas eretièras de França". Aguèron una filha unica postuma, Anna de Caumont (1574-1642), marquesa de Fronçac, maridada per fòrça per son tutor, Joan d'Escars (*des Cars*) de Peirussa, successivament a dos de sos filhs, los princes de Carency Claudi e Enric d'Escars (des Cars); puèi maridada a Francés d'Orleans-Longavila, comte de Sant Pòl (1570-1631), d'ont Leonòr, duc de Fronsac (1605-1622).

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Théodora

**Théodora**, de son nom vertadièr **Lili-Théodora Mbangayo Mujinga**, es una cantaira francesa d'origina congolesa nascuda en Soïssa. A fòrça mudat, a viscut en Grècia, al Còngo, puèi en França, primièr sus l'illa de La Reünion puèi en Sèina e Marna, a Groslay, a Saint-Jean-d'Angély, puèi a viscut en Bretanha, a Rennes, abans de tornar un còp mai en França, aqueste còp còsta París en Sèina e Sant Danís.

De'n primièr atirada per la politica, dintra en classa preparatòria a l'ENS, puèi ven membre del Conselh regional de Bretanha, e quitament *presidenta de la comission cultura*.

Es activa coma cantaira dempuèi 2018, e son fraire, *Jeez Suau*, es son compositor, productor e manejaire.

Sa musica es noirida per de multiplas influéncias culturalas. Son estetica es marcada una iperfeminitat descomplexada e reivindicada.

En 2024, obten una gròssa capitada ambe son títol *Kongolese sous BBL*.
Ostau de Grailly

L**'ostau de Gralhí** (fr *maison de Grailly*) qu'ei ua familha nòbla, atestada dès 1120, originari de Gralhí situada dens lo país de Gèx.

La branca de Gasconha qu'obtien los títols de Captal de Bug, puish suu comtat de Foish, lo vescomtat de Bearn e la principat d'Andòrra (peu maridatge) abans d'obtiéner en 1479 lo reiaume de Navarra (per maridatge) dab Gaston de Gralhí dab l'infanta Eleonòr, futura reina de Navarra.
Cock Robin

**Cock Robin** es un grop pop ròck anglofòna american fondat en 1982 a San Francisco (Califòrnia) pel cantaire e guitarrista Peter Kingsbery.

Cock Robin es lo nom en anglés del barbarós, mas mai precisament lo nom **Cock Robin** d'aquel grop s'inspira d'una comptina del XVII sègle entitolada *Death and Burial of Poor Cock Robin* ( « la mòrt e l'enterrament del paure Barbarós »). 

Lo qüatuor **Cock Robin** es centrat sul duò format al cant per Peter Kingsbery e *Anna LaCazio*. Los dos autres sòcis originals del grop èran *Clive Wright* e *Louis Molino*. 

Grop d'estil pop ròck, **Cock Robin** es de còps considerat coma un grop new wave tardiu : an sortit lor primièr album en 1985 e conegut sulcòp una gròssa capitada en Euròpa continentala. Paradoxalament, an agut pauc de resson al Reialme Unit e dins lor país d'origina (als Estats Units). Son estats al som de lor popularitat entre 1985 e 1990 : los títols mai coneguts de lor repertòri en Occitània son, dins l'òrdre cronologic, *When Your Heart Is Weak* fin 1985, *The Promise You Made* en 1986, *Just Around The Corner* en 1987 e *Worlds Appart* en 1990. 

Peter Kingsberry a tanben agut una plan gròssa capitada en sòlo en França en 1993 ambe *Only The Very Best*, una version en anglés del *SOS d'un Terrien en détresse* de Starmania, una composicion de Michel Berger que la version originala en francés foguèt popularizada per Daniel Balavoine en 1978.

Dempuèi 2015, Peter Kingsberry contunha Cock Robin en avent remplaçat *Anna LaCazio* per la francesa *Coralie Vuillemin*.

## Discografia
* 1985 : *Cock Robin*
* 1987 : *After Here Through Midland*
* 1989 : *First Love / Last Rites*
* 2006 : *I Don't Want to Save the World*
* 2010 : *Songs from a Bell Tower*
* 2016 : *Chinese Driver*
* 2021 : *Homo Alien*

## Cançons mai conegudas
* *When Your Heart Is Weak* (1985)
* *The Promise You Made* (1986)
* *Thought You Were On My Side* (1986)
* *Just Around The Corner* (1987)
* *The Biggest Fool Of All* (1987)
* *El Norte* (1988)
* *Worlds Apart* (1990)
* *Straighter Line* (1990)

## Referéncias
Captalat de Bug

Lo **[[captalat]] de [[Bug (parçan)|Bug]]** (var. **capdalat, catalat**) que ho ua senhoria feudala de Gasconha que correspon au país de Bug modèrne. La sua capitala qu'èra La Tèsta de Bug.

Captau, capdau, captalessa o capdalessa es un ancian títol gascon eqüivalent a cap o capitan, e que a l'Edat Mejana qu'ei donava aus mei nòbles d'Aquitània.

## Lista deus captaus
Véser captau de Bug

## Referéncias
Giorgio de Chirico

**Giorgio de Chirico** (10 de julhet de 1888 - 20 de novembre de 1978) foguèt un pintor 
italian, nascut en Grècia.

De Chirico foguèt lo creator de la pintura metafisica, qu'influencièt mai tard lo surrealisme. Sas òbras mai famosas presentan d'imatges onirics, poblats de portics romantics, d'ombres, de manequins, de trens e de perspectivas illogicas. Faguèt partida del movement surrealista fins a 1926.

Amb lo temps, s'alunhèt de l'art modèrna, estudièt las tecnicas de pintura tradicionalas e trabalhèt puèi dins los estils neoclassics e neobaròcs, en tornant frequentar los tèmas metafisics de sas primièras òbras.
Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi Cirro

**Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi Cirro** (n. 24 d'abril de 1956) escaissat **Irro**, es un òme politic de Somaliland e lo president d'aquel estat dempuèi lo 12 de decembre de 2024.
Toarègs

Los **Toarègs** (; endonim: ***Imuhaɣ***/***Imušaɣ***/***Imašeɣăn***/***Imajeɣăn***) son una etnia berbèra, divisida en mantas confederacions e tribús. Son natius d'una vasta region de Sahara del sud-èst de Libia cap a Argeria, Mali, Nigèr, Burkina Faso, aital coma lo nòrd de Nigèria. 

## Referéncias
La Zarra

**La Zarra**, de son nom vertadièr **Fatima-Zahra Hafdi**, es una cantaira francesa d'origina marroquina nascuda al Canadà lo 25 d'agost de 1988 a Montreal (Quebèc).

Se fa conéisser en 2021 dins la francofonia ambe lo tube *Tu t'en iras*. 

En 2023, es causida per representar França al Festival de la Cançon d'Eurovision ambe lo títol *Evidemment*.

## Discografia
* *Traîtrise* (2021)
Nuuk

**Nuuk** es la capitala e la pus granda vila de Groenlàndia. Se situa sus la còsta oèst, a la boca del fjord de Nuuk, a   al sud del cercle polar artic, çò que ne fa la capitala pus septentrionala del monde. Nuuk es tanben lo capluòc de la comuna de Sermersooq.

Vila pus poblada de Groenland, compta, al 1èr de genièr 2024, d'après lo recensament de l'ofici de las estatisticas groenlandés Naatsorsueqqissaartarfik, 19872 abitants, siá mai del terç de la populacion totala del país.

Abitada pels vikings tre lo sègle X e per las populacions inuitas dempuèi lo sègle XIII, la vila foguèt fondada en 1729 pel missionari norvegian Hans Egede, jol nom de Godthåb (« bona esperança »), la Norvègia essent, a l'epòca, tot coma
Groenlàndia, jos la sobereinetat danesa. Foguèt la premièra vila de l’illa, al sens europèu del tèrme.

Coma capitala, la vila es lo sètge du Governament e de las institucions, aital coma lo pus grand centre cultural, economic e comercial del país.
Captal (títol)

**Captal** (m) o **captalessa** (f) èra un títol nobiliari en Occitània a l'Edat Mejana e a la Renaissença. En Aquitània descriguèt lo cap d'un ostal illustre, mas pòt descriure en tota Occitània un òme ric, un notable, o una aristocrata. Un territòri administrat per un captal o una capdalessa es un **[[captalat]]**.

## Variantas
*Al masculin: captal, captau, capdau, capdal, chaptau, chaptal, cauptau.
*Al femenin: captalessa, capdalessa, captala.

## En cultura
*La paraula *captal* èra tanben utilizada d'un biais negatiu per descruire un "aristocrata, flagèl del pòble, en marrida part".
*Mantas variantas del títol restan en usatge coma noms de familha.

## Veire tanben
*Senhor e senhoriá

## Referéncias
Joan II de Gralhí

**Joan II de Gralhí** qu'èra un senhor deu sègle XIV, que pòrta sustot lo títol de captau de Bug.

## Biografia
Jean qu'ei lo hilh d'Assalhida de Bordèu, eretèra deus captaus de Bug, e de Pèir II de Gralhí, vescomte de Benauja e de Castilhon, arrèrhilh de Joan I de Gralhí.

Qu'ei captau de Bug de 1328 a 1343, com successor de la soa mair.

Mentre que's marida en 1328 dab Blanca de Foish, lo son pair Pèir II, eth, que's torna maridar dab Eremborja de Peirigòrd, d'on Archambaud de Gralhí, hrairastre de Joan II, vadut a la medisha epòca qui los sons pròpi mainatges e soca deu 2au Ostau de Foish-Bearn.

Que's moreish prematurament abans lo son pair.

## Familha
Joan II qu'esposè lo 3 de març de 1328 Blanca de Foish, hilha de Gaston Ièr, comte de Foish e vescomte de Bearn, e de Joana d'Artés e que n'avó :

*Gaston de Gralhí (v.1329-v.1347), captau de Bug après lo son pair.
*Joan III de Gralhí (1330-1376), captau de Bug après lo son hrair, considerat com lo cavalèr melhor deu son temps.

## Referéncias

## Véser tanben
Antòni de Tonens

**Antòni de Tonens** (Chornhac, 12 mai 1825 - Tortoirac, 12 setembre 1878) era un païsan e jurista perigordin vengut aventurier e criptarca. Es conegut per aver fondat lo Reiaume d'Araucània e Patagònia (uei part de Chile e Argentina) en aliant quauques chaps mapuches.

## Liames externes
*REVÈST, Laurenç. Un pantaissaire e fondator occitan (II): Antòni Tonens de Chornhac. Creator del reialme “Uai Mapo” (Araucània e Patagònia).