open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arcs (Lanas)

**Arcs** (*Arx* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [arks]. Las fòrmas ancianas son en latin : *capellanus de Arcubus* en 1369-1370 e 1405, *ecclesia de Arcubus* au sègle XV .

Dauzat qu'i vedèva ua varianta probabla de *Arcs* . Qu'ei aprovat per Bénédicte Boyrie-Fénié qui precisa que las atestacions son a l'ablatiu plurau e que lo pont èra damb arcas, per oposicion aus ponts dab bigas orizontaus, benlhèu sus la via Vasats-Sòs, partida de Bordèu-Tolosa e eretèra d'un camin preistoric sus l'aigavèrs .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Aubanhan

**Aubanhan** (*Aubagnan* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [awβa'ɲa]. Las fòrmas ancianas que son : *Aubagnã* (mapa de 1638), *Aubagnan* (mapa deu començament deu sègle XVIII), *Aubagnã* (mapa de 1714), *Aubagnan* (mapa de 1733) .

Dauzat qu'explica Aubanhan per un nom latin d'òmi *Albanius* dab lo sufixe *-anum* , Negre (citat per Bénédicte Boyrie-Fénié), per un nom de persona « roman » *Albanianus*, derivat d*'Albanus*, shens sufixe e Astor (tanben citat per Bénédicte Boyrie-Fénié) que torna a *Albanius* .

Bénédicte Boyrie-Fénié que precisa lo nom d'òmi [implicitament, *Albanius*] ei derivat deu cognomen *Albanus* e lo toponime, nom d'ua propietat antica, data de l'epòca romana.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Comunautat de comunas de Shalossa Tursan

## Nòtas
Audinhon

**Audinhon** (*Audignon* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [awdi'ɲuŋ]. Las fòrmas ancianas que son *Audignõ* (mapa de 1638), *Audignan* (mapas de 1714 e 1733) .

Dauzat qu'explica *Audinhon* per un nom germanic d'òmi *Aldino* dab lo sufixe *-onem*, Rohlfs (citat per Bénédicte Boyrie-Fénié) que causeish lo nom latin d'òmi **Aldinius* dab *-onem* .

Bénédicte Boyrie-Fénié que hè arremarcar a bon dret l'etime **Aldinonem* causit per Dauzat auré miat a **Audion*. *Audinhon* que veien donc d'ua varianta **Aldinius* deu nom germanic d'òmi *Aldinus*, seguit de *-one* (cf. Audigny qu'ei atestat *Aldiniacum* en 1065). Pr'amor de l'origina germanica, lo nom que's fixè a la fin de l'Antiquitat o au començament de l'Edat Mejana.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

* **Lo castèth de Captan**, aperat tanbenh "Castèth de Galard".
* **Lo molin de Marselhon**.
* **La glèisa de Nosta-Dauna**, classada Monument Istoric (12-05-1975).

## Personalitats ligadas dab la comuna
* Jean Darcet (1724-1801), quimista, batiat a Audinhon.

## Véder tanben

* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Comunautat de comunas de Shalòssa Tursan

## Nòtas
Arsague

**Arsague** (*Arsague* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Que's trobava dens lo canton d'Amor.
Qu'es tanhenta de la "Comunautat de Comunas deus Costalats e Vaths deus Luis"

## Geografia
Comuna situada sus l'Orson, un arriu qui's vueita dens lo Lui de Bearn ; qu'es au sud de la Shalòssa.

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ar'saɣə]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Johannes de Arzaage* aus sègles XI-XII, *Arsaage* en 1010, *Arsac* en 1400, *Arsague* (mapas de 1714 e 1733).

Dauzat qu'explica Arsague per un nom latin d'òmi *Arcius*, *Arsius* o gallic *Artius* (de *arto* « ors ») dab lo sufixe *-aca* . Negre (citat per Bénédicte Boyrie-Fénié) qu'ei per *Arsius* dab *-aca*. Rohlfs (tanben citat per B. Boyrie-Fénié) que compara lo nom dab lo d'Arsac (Gironda) e que causeish, dab plan de dobtes, un nom aquitan d'òmi *Harsi* qui ei a comparar dab lo basco *artz* « ors ». Astor  (tanben citat per B. Boyrie-Fénié) qu'ei, tanben dab dobtes, per un nom gau d'òmi *Artios*, basat sus *Artos* « ors ».

Per Bénédicte Boyrie-Fénié, Arsague que sembla viéner deu cognomen *Arsio*, rare pr'aquò, dab lo sufixe *-aca*. Arsague que seré atau un maine antic. Mès la toponimista que dona tanben l'opinion de J.B. Orpustan : un derivat de *(h)arri*  « pèira », **artzagoi* « lòc peirut en hautor ». Pr'aquò, per totas las proposicions que demòra ua dificultat : las fòrmas dab -aa-.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
* Glèisa deu  dab lo son campanèr baish, d'estil bearnés 
* Castèth d'Argobet, ostau baish dab fernestòts suu teit e qui presenta au miei un portic de quate colomnas ionicas, qui pòrtan un fronton triangular (proprietat privada).

## Personalitats ligadas dab la comuna
* Jean d'Argoubet (Dacs 1762 - Arsague 1844) : Generau de brigada.
 
## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Arsague sus lo sit de l'Insee
* Arsague suu site Cassini

## Nòtas
Audon

**Audon** ( en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [u'ðuŋ]. Las fòrmas ancianas que son *affarium de Audon* en 1276, *Audon* (mapas de 1638, 1647, 1714 e 1733) .

Dauzat qu'explica lo toponime per un nom germanic d'òmi *Aldo* au cas regime , Negre (citat per Bénédicte Boyrie-Fénié) qu'i ved un nom de persona *Audon* e Astor (tanben citat per Bénédicte Boyrie-Fénié) un nom d'òmi d'origina germanica basat sus l'arrasic *aud-* : idèa de bonur, de riquessa, au cas regime o com diminutiu .

Bénédicte Boyrie-Fénié que conclutz en acòrd dab las proposicions precedentas sus la proposicion d'un nom germanic d'òmi *Aldone* au cas regime; lo toponime, classat dens l'estrata « dialectau » per Negre, qu'ei probablament medievau (lo nom de familha *Daudon*, *Dodon* (sens de « hilh d'Audon ») qu'existeish enqüèra dens lo departament) .

## Istòria

### Eraudica
left|100px|thumb|Vila d'Audon.
"Esquarterat : au 1èr de gula a la gresilha d'aur, la manèga a l'embaish, au 2au d'azur aus dus colacs d'argent nadant l'un sus l'aut, au 3au d'azur au leon d'argent, au 4au de gula a la garba de hroment d'aur ligada d'azur".

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Aurelhan (omonimia)

**Aurelhan** (deu latin: *Fundus Aurelianus*) pòt designar duas comunas de Gasconha:
*Aurelhan (Hauts Pirenèus)
*Aurelhan (Lanas)
Aurice

**Aurice** (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [aw'rise]. Las fòrmas ancianas que son *Arnaldus d'Urisse* en 1270, *Aurice* (mapa de 1638), *Aurise* (mapa deu començament deu sègle XVIII), *Aurice* (mapas de 1714 e 1733).

Dauzat e Negre (citat per B. Boyrie-Fénié) qu'explican *Aurice* per lo nom latin d'òmi *Auricius* . Bénédicte Boyrie-Fénié que considèra lo nom *Auricius* ei tròp rare per estar retienut e que pensa a *[[Auritz]]*, en Navarra (*Auriç* en 1110, *Burguete* en castelhan). Segon J.B. Orpustan, l'element *-auritz* qu'ei contienut dens *Herauritz*, quartièrs d'Ustaritz (atestacions medievaus) e d'Heleta. Que i a dilhèu ua basa *aur(r)-* « abans, situat a l'abans ». Lo nom qu'ei probablament aquitanic, segon J.B. Orpustan.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Comunautat de comunas de Shalossa Tursan

## Nòtas
Asur

**Asur** (*Azur* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Arreproèr
* Ad Asur, que paishan los asos preu cuu.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [a'zy]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Johannes de Esiur* (sègles XI-XII), *Esur* en 1206, *Azur* en 1356 e 1475, *Azur* (mapas de 1638 e 1647), *Asu* (mapa de 1666), *Azur* (mapas de 1714 e 1733) .

Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, lo nom qu'a coneishut l'atraccion deu mot *azur*; probablament qu'a pas la medisha origina que Ador per rasons foneticas evidentas. Lo nom que hè pensar a la vila d'Esuris (Betica) e a un cognomen *Isurcio*, a l'ancian nom de baptisme *Eizius*/*Ezius*. Que i a tanben un lòc escrit *in loco vocato Asuer in parochia de Montibus*, qui poderé estar Asur; en Baisha Navarra, que i a hens lo cartulari de Dacs ua parròpia *Sancta Gratia de Azurdoi* (dab *-doi* « bòsc »); lo radicau que poderé estar lo basco *ezur* « çò qui demòra en tèrra quan an copat lo toi »; aquò que hè pensar a un toponime d'eishartigatge, mès que i a ua dificultat : lo mot basco qu'a ua *-rr* finau hòrta e dens lo nom lanusquet *-r* que s'ei amudida. Lo nom que sembla d'origina aquitanica. J. B. Orpustan qu'i tròba un compausat de *ur* « aiga » en basco en finau e de *aitzi(n)* « abans, situat en abans ».

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Baús Sobiran

**Baús Sobiran** (*Bahus-Soubiran* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ba'hys suβi'raŋ]. Las fòrmas ancianas que son *Willelmi de Baus* en 1273, *Bahus* (mapas de 1714 e 1733) .

Dauzat qu'interprèta *sobiran* com « situat per dessús lo riu Bahus » . Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'explica lo nom de l'aiga atau : un idronime preceltic **ban* dab lo sufixe latin *-utium*. Dauzat e Negre, per explicar lo nom de l'aiga, parten de la basa idronimica **ban-*, qui seré dens lo nom de *Banisa* (Cruesa) e de Baïsa (*Vanesia* au sègle IV). B. Boyrie-Fénié que part de l'etime **Banutium* e qu'accèpta la teoria de Dauzat peu sens deu determinant (çò qui ei estranh : coneish pas *Bahus-Jusanx*, comuna de Montsoèr ?).

Que i a donc un aute lòc nommat *Baús*, tanben dens la vath de l'arriu d'aqueth nom, marcat sus la mapa de Cassini *Bahus Jusonx* o *Jusanx* o *Jusoux* (de mau legir). Qu'ei ua anciana comuna, passada a Montgalhard en 1806, puish a Montsoèr en 1875. Lo determinant *Sobiran* qu'ei donc necessari (a pas arren a véder dab lo riu, mès dab l'aute Baús).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Vaths (Shalòssa)

**Vaths** (*Baigts* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [batʃ]. Las fòrmas ancianas que son *Sancta Maria de Bads* aus sègles XI-XII, *de Vallibus*, en latin aus sègles XI-XII, *Badz* en 1285, *Bats* en 1638 (mapa), *Baithz* en 1714 (mapa), *Baith* en 1733 (mapa).

Dauzat qu'i ved la fòrma gascona deu latin *vallis*; Astor (citat per B. Boyrie-Fénié) que dona la medisha idèa. Negre (tanben citat per B. Boyrie-Fénié), d'acòrd suu sens, que hè remercar lo vilatge ei sus un petit costalat enter duas vaths, la de Lui e la d'un afluent  [en realitat, Vaths qu'ei enter duas comas, mès lo Lui qu'ei mei luenh].

Bénédicte Boyrie-Fénié que nòta la grafia *igts* correspond au fonèma [tʃ] e pòt estar un singular, mès fòrmas ancianas marcan un plurau, çò qui junta plan dab la situacion geografica (dejà explicada per Negre). Lo vocable (nom de la glèisa) que hè supausar ua origina a l'Edat Mejana e donc l'estrata medievau. La grafia curiosa *Baigts* que representa donc *Vaths* (eretèr de *valles* en latin) .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna
* Henri Séqué (Vaths 1893 – Lo Mont 1959) ; aliàs "Guiraut de la Sequèra" : poeta francés e gascon.

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Vaths de Bearn

**Vaths de Bearn** (*Baigts-de-Béarn* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa deu canton d'Ortès. Qu'ei administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [batʃ]. Las fòrmas ancianas que son *Baigs* au sègle XIIIau, *Baigx* en 1318, *Bags* en 1343, *Bachs* en 1505, *Batz* cap a 1540, *Vagtz* en 1548, *Baitz* en 1582, *Baigts* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, *Vaths* qu'ei la fòrma gascona deu latin *vallis*, medish sens . 

Miquèu Grosclaude qu'arrefusa e completa l'explicacion deu Dauzat. Prumèrament lo nom qu'ei au plurau, pr'amor de la prononciacion [batʃ] e non dab un *t* palatalizat com au singular, segon la prononciacion locau. Segondament, se ved pas perqué lo nom seré « las vaths », d'abòrd n'i a pas qu'ua, la deu Gave de Pau; lo quite sens « la vath » que seré improbable, perqué lo lòc ei pas mei dens la vath que los autes. Que i a duas etimologias :
**vallis* qui a per sens « vath », mès tanben « cròs, en.honsament »;
**vallum*, « palissada, fortificacion ».
La significacion de *vath* qu'ei la sola improbabla .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Aurelhan (Lanas)

**Aurelhan** (*Aureilhan* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bòrn situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [awrə'ʎaŋ]. Las fòrmas ancianas que son *Haurenihano* en latin, en 1274, *Hausehano* en latin, en 1274, *Aurelhano* en latin, en 1315, *S. Vincentius de Aurelhan*, shens data, *capella de Aurilhano* en latin, en 1326, etc.

Dauzat qu'explica *Aurelhan* vien deu nom latin d'òmi *Aurelius* dab lo sufixe *-anum*.

Negre (citat per Bénédicte Boyrie-Fénié) que cred *Aurelhan* vien d'un nom latin d'òmi *Aurelianus*, Astor (citat tanben per B. Boyrie-Fénié) deu nom latin d'òmi *Aurelius* (tirat d*'Aurius*).

Bénédicte Boyrie-Fénié que sièc Dauzat e Astor e que causeish tanben lo nomen *Aurelius*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Basserclas

**Basserclas** (*Bassercles* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ba'serkləs]. Las fòrmas ancianas que son *in parrochia de Bassercas* en 1270, *Batserkes* en 1305, *Basercles* (mapas de 1714 e 1733) .

Dauzat, shens certitud, qu'explica lo nom per l'adjectiu *bas* e un derivat deu vèrbe *sarclar* .

Shens certitud tanpauc, Bénédicte Boyrie-Fénié qu'i tròba un compausat de *vath* (latin *valle*) e de l'eretèr de *circu* « cerc, circ » : la configuracion de çò qui's ved en devath deu vilatge que pòt har pensar a ua vath semicirculara .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bastenas

**Bastenas** (*Bastennes* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [bas'tenəs]. Las fòrmas ancianas que son *Bastenes* aus sègles XI-XII, *Bastenes*, *Bastanes* en 1285, *Rymlar seu de Bastenes* en 1285, *Bastene* (mapas de 1638, 1714 e 1733) .

Dauzat qu'i ved lo gascon *basta* « lana » e que plaça lo nom en seguida de Bastanès.

Negre, citat per B. Boyrie-Fénié, qu'explica lo nom com la fòrma gascona de l'occitan *bastenda* « bastida, construccion », dab *-nd-* > *-n-* .

Bénédicte Boyrie-Fénié que hè remarcar lo mot **bastene* es pas atestat. Que pensa vau mei guardar lo mot *basta* « toja », dab un sufixe prelatin *-enna*, l'ensemble qu'a lo sens de lana umida poblada d'aquera planta; qu'arreliga lo nom a Bastanès e a Bastan, afluent esquèr de Niva; lo nom que'u sembla aquitanic.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Vaths (Tursan)

**Vaths** (*Bats* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [bats]. Las fòrmas ancianas son *de Vallibus* aus sègles XI-XII, *Badz* en 1274, *Baz* en 1289, *Batz* en 1293, *Baths* (mapa de 1638), *Bats* (mapa de 1733) 

Dauzat, Negre, Astor (los dus citats per B. Boyrie-Fénié) e Bénédicte Boyrie-Fénié son d'acòrd suu sens deu nom, lo mot *vath*, de *vallis*, *valles*; B. Boyrie-Fénié considèra implicitament lo nom ei un plurau.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Comunautat de comunas de Shalossa Tursan

## Nòtas
Baudinhan

**Baudinhan** (*Baudignan* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [bawdi'ɲaŋ]. Bénédicte Boyrie-Fénié que cita ua fòrma anciana *capellanus de Baudinhano* en latin, en 1369-1370 .

Dauzat qu'explica *Baudinhan* peu nom germanic d'òmi (latinizat) *Baldin(ius) e lo sufixe *-anum*.

[[Ernèst Negre|Negre]] (citat per B. Boyrie-Fénié) que ditz en gròs la medisha causa (dab suposicions personaus) : lo nom germanic de persona *Baldinus* e lo sufixe « roman(ic) » *-ianum* (?), çò qui mia a **Baldinianum (mansum)''.

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'accèpta l'explica deus sons predecessors e que l'ahorteish dab la preséncia d'autes noms germanics a l'entorn (èst de las Lanas, près d'Armanhac).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Begar

**Begar** (*Bégaar* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son : *Begar (Sanctus Petrus d[e] ~)*, au sègle XI o XII, e sus mapas divèrsas, *Begar*, en 1638, *Begua* en 1647, *Bega*, en 1714, *Bega*, en 1733. La prononciacion actuau qu'es [bə'ɣar] .

Dauzat e Rostaing que supausan, dab prudéncia, ua arraditz aquitanica *beg-*, *big-*, presenta dens Bigòrra e benlèu dens ''Bégadan'', [qui, en realitat, sembla d'ua auta origina qu'aquera arraditz] . Negre, mençonat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que pensa a un mot gascon supausat **bega(n)ar*, deu bas latin **vicanaris*, « barri, forària ». Bénédicte Boyrie-Fénié que s'orienta cap a un collectiu de vegetaus, com dens lo basque *baga (a)rte*, « talhadís, bartàs de haus » (derivat deu latin *fagus*, « hag, hau, hai »). L'origina deu nom que seré antica (aquitanica ?), meilèu que medievau . La comparason enter las fòrmas de 1647 a 1733 e la prononciacion actuau (restabliment de l*'-r* etimologica), atau com l'existéncia d'un aute toponime, *Bega*, au nòrd d'Arjusan, sus la mapa de Cassini, e, per ara, d'un *Chemin de Bega* a Benessa de Maremne, que harén supausar, shens certitud, una influéncia de la grafia sus la fòrma orala.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Tartàs-oèst; qu'es ara deu canton deu *Pays morcenais tarusate* (en francés).

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Belada

**Vath Lada** o meilèu **Balehada** (*Belhade* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [baləˈhaðə] o [bə'laðə]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Vincentius de Esquasse* aus sègles XI-XII, *Baslada* [lòc de] en 1274, *de Baslada* en 1293, *Baslade*, *Balade* en 1514, *Bahade* (mapa deu sègle XVII, shens data), *Balhade* o *Bahade* (mapa deu començament deu sègle XVII), *Belhade* (mapa de 1714), *Balhade* (mapa de 1733) .

I a pas agut d'explicacions avant. Bénédicte Boyrie-Fénié qu'explica lo nom per vath lada (deu latin *valle lata*, a prepaus de la vath d'Eira. Lo nom de la parròpia, mei ancian qu'èra *Esquasse*, de sens pas coneishut. J.B. Orpustan l'arreliga au basco *ezki* « telh, tilh e arbos aparentats », qui mia a **eskiazu* « lòc on lo tilh abonda » (atestat dens la Peninsula Iberica dab lo nom *esquiasso*; mès lo *-i-* en tròp que pausa problèma. La vielha arradic basca *azka* « vath, hossat » dab un sufixe *-tze* qu'auré lo sens de « lòc de la vath », çò qui junta plan dab lo nom *Baslada*, segon Bénédicte Boyrie-Fénié .

Bénédicte Boyrie-Fénié se pronóncia pas suu passatge tardiu de *vath* a *veth*, fenomèn qui's tròba aulhors : Vathmala prononciat *Bethmale* en francés, *Bellongue* (en francés) e dab un aute contèxte consonantic d'origina, Velbaser, Velromana (Tarn e Garona).

Las formas atestadas per Arnaudin e l'enquista sacaze indican una [h] distinta, çò que permet pas de confirmar l'ipotèsi **valle lata*. Es possible qu'aquesta [h] se sia perduda en posicion intervocalica au sègle 20. Las formas ancianas permeten d'ipotetizar una evolucion de tip Baslada > * Bal·hada > Balehada.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Maucòr Baish

**Mau Còrn Baish** o meilèu **Maucòr Baish** (*Bas-Mauco* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [maw'kɔ]. Bénédicte Boyrie-Fénié cita pas qu'ua fòrma anciana : *Mauco la Crauste* (mapa de 1714) .

Per Dauzat, lo nom caracteriza ua tèrra ingrata, comparabla aus *Crèvecœur*.

Negre e Astor (citats per B. Boyrie-Fénié) que son tanben per l'idèa d'ua tèrra que descoratja e qu'interprètan la finau de *Mauco* com lo mot gascon *còr* .

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'accèpta lo sens generau, mès dab ua diferéncia, lo nom qu'auré meilèu lo sens de *còrn* « endret, lòc, canton », dab l'adjectiu *mau*; l'atraccion de *còr* qu'auré influenciat la prononciacion. Dens la fòrma de 1714, *Crauste* qu'a lo sens de *clastre*, del latin *claustra* « lòc barrat, sens religiós d'aqueth mot ». Qu'ei a remarcar B. Boyrie-Fénié, a despièit de la prononciacion e de la sua explicacion, escriu **Còrn*; sembla pas tanpauc en estat de justificar per la fòrma orala atestada lo determinant *Baish* . A véder Mau Còrn Haut (las duas comunas que's son separadas despuish 1793 e qu'èran ua sola comunautat e parròpia abans) e Maucòr (Bearn), escriut *Maucoo* en 1402 .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Comunautat de comunas de Shalossa Tursan

## Nòtas
Bascons

**Bascons** (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son *Bascons*, sus ua mapa de 1638, *Bascon*, sus ua mapa de 1714, *Bascon*, sus ua mapa de 1733. La prononciacion qu'ei [bas'kuns] . Qu'ei un nom de pòble , los *Vascones* segon Ernèst Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, mès, segon J.-B. Orpustan, se lo nom datava de l'invasion vascona de la fin deu sègle VI, lo resultat que seré en *G-* (de [w-] en passant per [gw-], devath influéncia germanica) e pas en *B-*; la formacion deu nom qu'ei donc plan posteriora au càmbiament fonetic *Uascon(es)* > *Guascon(es)* e qu'ei donc l'arribada de Bascos d'ua epòca mei recenta qui explica lo nom .

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Granada d'Ador; qu'ei adara deu canton d'Ador Armanhac (burèu centralizator Aira).

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Belís

**Belís** (*Bélis* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son *par. Sancte Marie de Belis*, en 1274, *vilagium de Belis in par. S. Marie de Belis*, en 1276, *ecclesia de Belis*, cap a 1320, 1336, 1340, *capellanus de Belis*, cap a 1375, *Belis*, mapa de 1733. La prononciacion qu'ei [be'lis] . *Belís* que vien benlèu deu nom latin d'òme *Belicius* : *Belicium (fundum)*, segon Dauzat . Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'aima mei *Bellicius*, inferit de *Bellius*, mès en gascon aquò que donaré **Berís*. B. Boyrie-Fénié que causeish meilèu, mès sense certitud, lo cognomen *Belix*/*Belice* o un derivat **Belicius*. Com que sia lo toponime es d'origina antica .

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Labrit; qu'ei adara deu canton de Hauta Lana Armanhac (burèu centralizator Labrit).

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Belús

**Belús** (*Bélus* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [bə'lys]. Las fòrmas ancianas que son *Sancta Maria de Belus* aus sègles XI-XII, *Belus* en 1299, *Belus* (mapa de 1638), *Bellus* (mapa de 1714 e 1733).

Shens cap de certitud, Dauzat qu'i supausa un mot pirenenc qui's tròba dens Lus e l'adjectiu *bèth*, de *bellum*.

Per Bénédicte Boyrie-Fénié, l'explica de Dauzat que convien pas per rasons cronologicas ([-t que's seré conservat]). La situacion de Belús sus un mus que hèn pensar a un oronime, benlèu l'arradic preindoeuropèa **bel(l)-*, varianta de **bal-*, qui donè  l'occitan *bal/bauç*. Lo nom qu'ei prelatin mès que demòra escur .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Benessa de Maremne

**Benessa de Maremne** (*Bénesse-Maremne* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [bə'nœsə]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Martinus de Benesse*, en latin, aus sègles XI-XII, *de Benessa*, en latin, aus sègles XI-XII, *Benessa*, en latin, en 1105, *Benesse* (mapas de 1638, 1647, 1714, 1733) .

Dauzat, shens certitud, que pensa a **Vinditia (villa)*, d'un nom gau d'òmi **Vinditius*, de *vindos* « blanc » .

Negre (citat per B. Boyrie-Fénié) qu'ei per *Vindicius* e que precisa en gascon, *-nd-* > *-n-*. Bénédicte Boyrie-Fénié refusa pas la causida de Negre, mès lo cognomen *Vindicius* ei pas atestat qu'un sol còp. B. Boyrie-Fénié qu'arreliga lo toponime a *Benés* (*Petrus de Benes* en 1233. Joan Coromines que descriu lo nom com ibero-basco, basat sus *iben* « cama d'arbo » (en supausant ua aferèsi, dab un sufixe preindoeuropèu *-esse* .

Lo determinant qu'ei lo país o anciana viscomtat de Maremne, citat en 1527 *archipresbyteratus Maritime*. Lo nom que vien de *marítimu* > *marítmu* > *marétme* > *marénme* > *marémne* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Benquet

**Benquet** (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [beŋ'ket]. Las fòrmas ancianas que son *Benqued* en 1243, *miliciam de Benguera*, en latin, en 1270, *Alemaund de Venked* en 1274, *Benket* en 1305, *Bengue* (mapa deu sègle XVII), *Benquet* (mapa de 1638, *Binquet* (mapa de 1651), *Benquet* (mapas deu començament deu sègle XVIII, de 1714 e 1733) .

Dauzat explica lo nom peu gascon *benc* « arròca escabrosa ». Astor (citat per B. Boyrie-Fénié) qu'ei per la medisha idèa. Que supausa ua arradic preceltica *ben-*, derivada en *ben-k* . 

Bénédicte Boyrie-Fénié que constata aquera etimologia correspon pas briga au relèu. Lo sufixe que hè supausar un collectiu vegetau. La basa que seré *benque* « vime », deu latin **vincus* « ligam », qui a, segon lo Palai, un derivat *vencilh* (qui vien de *vinciculum*. Benquet que seré un lòc umid on los vimes e's plasen. I a pas pr'aquò de certitud, donc B. Boyrie-Fénié que guarda lo *b-* iniciau .

Vejatz l'explicacion per lo nom de la comuna de Benca.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments


Benquet St Christau 1.JPG|Église de Saint-Christau.
Benquet château.JPG|Château de Laurens Castelet.
Eglise JB Benquet 1.JPG|Église Saint-Jean-Baptiste de Benquet.
Benquet Monument morts.JPG|Monument aux morts, œuvre de Jean-Éloi Ducom.


## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Vergüei (omonimia)

**Vergüei** que pòt designar:
*Vergüei, comuna de las Lanas
*Vergüei, anciana comuna de la Baisha Navarra uei integrada a Vergüei-Vièlanava
*Vergüei-Vièlanava, comuna de la Baisha Navarra
Vergüei (Lanas)

**Vergüei** (*Bergouey* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
Lo vilatge qu'es sus l'arribèra esquèrra deu Los, afluent de l'Ador.

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ber'gwej]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Andreas de Bergui*, aus sègles XI-XII, *de Berguoy*, en 1283, *Vercoey* (mapa de 1638), *Burgoey* (mapas de 1714 e 1733) .

I a pas avut d'explicacions avant. Bénédicte Boyrie-Fénié que pensa lo nom deriva deu romanic *vergan* (deu latin *virga* « branca plegadissa ») « tèrra que convien au vime », qui's tròba tanben dens lo mot *verguilh* « lòc on i a sauç », e dens lo basco *bergo*, *bergu* « branca a har panèrs ». Lo nom Bergüei, situat dens la zòna au contacte deu basco, atau com lo nom lanusquet que son probablament lòcs on creishen ua varietat de sauç diferenta de la que lo gascon nomenta *sauç* (deu latin *salice*). Segon J.B. Orpustan, lo *u* que s'ei diftongat en *-oé-* au contacte de iòd. Lo nom que passè de [ber'gyj] (qui contien lo sufixe basco *-ui* present dens *Balestui* estudiat per Coromines) a [ber'gwej]. B. Boyrie-Fénié que considèra l'etimologia sonque com probabla, mès pas segura .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
* La Glèisa de Sent Andriu.
* La hont sulfurosa de Massei.

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Veirias

**Veirias** (*Beyries* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [bej'riəs]. Las fòrmas ancianas que son *Beiries* en 1291, *Berris* en 1305, *de Beiries* en 1334, *Beirie* (mapa de 1714), *Beyrie* en 1733 .

Dauzat, Negre, Astor (los dus darrèrs citats per Bénédicte Boyrie) qu'i veden lo latin *vitrina* : veiria + "-s" (plurau) : *veirias*, fabrica de veire. Bénédicte Boyrie-Fénié qu'escriu Veirias ei l'equivalent deus *Vedrinas* deu Massís Centrau e deus *Veirinas* de Dordonha; mès per *Vedrinas*, que i a ua objeccion fonetica absoluda, *-dr-* > *-ir-*, lo latin *petra* non mia pas a **pèdra*; los *Vedrinas* e *Vedrenas* que vienen de *veterina*.

A véder Veirinas de Vern.

## Istòria

## Administracion

## Economia

## Demografia

## Lòcs e monuments
thumb|right|La glèisa de sent Blasi
thumb|right|Lo castèth de Veirias
* Glèisa de sent Blasi de Veirias.
* Castèth de Veirias, inscrivut Monument istoric (12/04/2001).

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Bibliografia

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrns

## Nòtas
Biarròta

**Biarròta** (*Biarrotte* en francés) qu'ei ua comuna gascona deu País de Gòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [bja'rrɔtə]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Stephanus de Biarrote* aus sègles XI-XII, *ecclesia de Biarrote* aus sègles XI-XII, *Biarrote* en 1495, *Biarrote* sus ua mapa de 1638, *Biaroitz* sus ua mapa de 1647, *Biarote* sus ua mapa de 1714 e *Biarotte* sus ua mapa de 1733 .

Segon Dauzat, lo nom que representa ua persona sortida de Biàrritz .

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'arrefusa a bon dret la proposicion de Dauzat, perqué l'etnic *biarròt* es plan tròp recent per aver servit au sègle XI. *Biarròta* que seré meilèu un diminutiu de *villa* > *vièla* : **Vieròta* > **Viaròta*, com *biarnava* = *Vila nava*, a costat deu vièlh quartièr de Vièla (Vath d'Aussau). J. B. Orpustan qu'i ved ua origina basca que cau pas separar de la de Biàrritz, mès aquela explicacion que sembla pas la mei segura a B. Boyrie-Fénié, qui, pr'aquò, pòt pas explicar la preséncia de las duas *rr* despuish las prumèras atestacions .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Biars (Lanas)

**Biars**  (*Bias* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bòrn situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [bjàs]. Las fòrmas ancianas que son *port de Byars* en 1254, *ecclesia S. Michaelis de Biars* en 1266, *par. Sancti-Michaelis-de-Bars* o *Biars* en 1274, *de Bias* (medisha data), *de Bios in Borno* (medisha data), *de Biartz* en 1311, *de Bias* (medisha data), *Bias* (mapa de 1630), *Le Bios* (mapa de 1647), *Le Bias* (mapa de 1638), *Bias* (mapa deu començament deu sègle XVIII, de 1714 e 1733) .

Negre (citat per B. Boyrie-Fénié) qu'i supausa un occitan *biard* « terrenh gras e prigond », dilhèu au plurau, çò qu'ei paradoxau dens un lòc sablós e de piquèirs, segon B. Boyrie-Fénié. Las fòrmas en *Biòs* que son analogicas. Joan Coromines que coneish un mot basco *bearr* « praube, necerós » que tròba dens la peninsula de Biarra « ben pobre e erme » . A véder Biarròta, dab duas *-r*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Biudòs (Lanas)

**Biudòs** (*Biaudos* en francés) qu'ei ua comuna gascona deu País de Gòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [biw'dɔs]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Petrus de Biudos* aus sègles XI-XII, *ecclesia de Biudos* aus sègles XI e XII, *Bildos* en 1072, *Viodos* (mapa de 1638), *Biodos* (mapa de 1647), *Biaudos*  (mapa de 1714), *Biodos* (mapa de 1733) .

Negre (citat per B. Boyrie-Fénié) que pensa a ua arradic **bild-*, probablament preceltica, la de *Bildos* au País Basco espanhòu, dab lo sufixe aquitanic *-oss*. La fòrma de 1072 qu'ei, segon Bénédicte Boyrie-Fénié, la mei près de l'origina e l'arreliga a Biudòs, en Sola, qui ei *Bildoze* en basco. Lo nom que vieneré d'un radicau prelatin, dilhèu lo deu basco *bil* « arredondit, rabasset », aplicat a un costalat de fòrma arredondida. Bénédicte Boyrie-Fénié que cred lo nom ei d'origina aquitanica , nocion que B. Boyrie-Fénié identifica implicitament a la de proto-basco.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bèthvéser d'Armanhac

**Bèthvéser d'Armanhac** (*Betbezer-d'Armagnac* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
I a pas de fòrmas ancianas (coneishudas per Bénédicte Boyrie-Fénié). La prononciacion qu'es [bɛt'beze] .

Segon Dauzat, lo nom que vien deu latin *bellum videre*. La fòrma gascona Bèthvéser que corrspon aus *Bèlvéser* lengadocians .

Negre, citat per B. Boyrie-Fénié, qu'explica lo sens com « bèth aspècte », mès Astor (tanben citat per B. Boyrie-Fénié) com « lòc on la vista pòrta luenh ». Curiosament, B. Boyrie-Fénié que sostien l'idèa de Negre, en tot díser que la nocion representa un mirador, un bèthvéser (çò qui correspond a l'explica d'Astor). Explica tanben, après Negre, l'etimologia deu determinant *Armanhac* (*de Armeingnac* en 1259), lo nom germanic d'òme *Herimannus*, dab lo sufixe *-iacu-*; a l'origina, lo nom que designava ua demorança senhorau .  Lo sufixe *-iacum* qu'ei en realitat lo sufixe celtic *-acon*, latinizat en *-acum*; lo *-i-* qu'ei en realitat manlevat aus noms aumentats en *-ius*, gentilicis en latin .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véser tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Vailonca

**Vath Longa** per **Vailonca** (*Beylongue* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [bɛj'luŋkə]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Petrus de Baielonke* aus sègles XI-XII, *Bailonque* (mapas de 1638 e 1647), *Bailongue* (mapa de 1714), *Baylongue* (mapa de 1733) .

Dauzat qu'i ved *videt longe* « que ved luenh » estant lo borg sus ua tuqueta .

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'arrefusa la proposicion de Dauzat perqué los toponimes d'aquera sòrta qu'an lo vèrbe a l'infinitiu. Jacques Boisgontier que prepausa un etime vath lonca per'mor d'ua mencion *Vallelonga* de 1509. Segon Boisgontier, *Vath lonca* que pòt passar a *Vai lonca* : vocalizacion de *-t* palatau davant *-l*, com Bètlòc prononciat [baj'lɔk], puei passatge normau de [aj] a [ɛj]; la vath en question qu'ei, totjorn segon Boisgontier, ua vath seca, mei bassa de 20 m, situada au nòrd deu borg e que's ved despuish aqueste. Aquera explicacion qu'ei mei solida que la de J.B. Orpustan, **baia longa* « riu long ». La grafia prepausada per Bénédicte Boyrie-Fénié, **Vath Longa* , permet pas, per la prumèra sillaba, de léger lo nom shens mòde d'emplec e arrefusa la precision necessària, regulara ortograficament, de l'assordiment de *g*. 

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Biscarròssa

**Biscarròssa** o benlèu *Biscarròsse* (*Biscarrosse* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bòrn, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [biska'rrɔsə]. Las fòrmas ancianas que son : *par. de Biscarrossa*, en latin, en 1274, *de Boscarossa*, en latin, medisha data, *de Bisquaressa*, en latin, en 1315, *Sanctus Martinus de Biscarrossa*, en latin, shens data, *Biscarosse* (mapas deu sègle XVII, de 1630, de 1647, de 1651, deu començament deu sègle XVIII, de 1733.

Dauzat qu'i ved un radicau aquitanic qu'arreliga au basco *biskar* « costalat », dab lo sufixe aquitanic *-ossum*.

Negre, segon B. Boyrie-Fénié, que ditz la medisha causa. Bénédicte Boyrie-Fénié que pensa l'establiment ei hòrt ancian. Lo nom que designa los piquèirs .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

* Associacion Gascons de Biscarròssa

## Nòtas
Bonaguarda

*Bona Guarda* o meilèu **Bonaguarda** segon las règlas graficas (*Bonnegarde* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [bunə'ɣwardə]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Petrus de Laki*, en latin, aus sègles XI-XII, *bastida de Bona Garda*, an latin, en 1283, *apud Bonam Guardam* en latin, en 1289, *Sanctum Michaelem de Crastes, in territorio et juris diccione castri et vile Bona Garda*, en 1289, *Bongarde* (mapa de 1638), *Bonegarde* (mapa de 1714) .

Dauzat qu'explica lo sens : « bona hortalessa » .

Negre que constata lo nom ei occitan; lo sens qu'ei de « bona tor de güait » . 

Edoard Ièr d'Anglatèrra que creè la bastida lo 8 d'agost de 1279. Aqueth tipe de fondacions qu'ei normalament pervesida de fortificacions. La glèisa de Sent Pèr de *Laki* qu'èra probablament la de la vila hòrta vesina.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bòsc (Lanas)

**Bòsc** (*Boos* en francés) qu'ei ua anciana comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Despuish 2017 qu'es comuna delegada d'Arrion .

## Geografia
Lo borg, a ua altitud de 75–80 m, qui èra plan petit a l'origina, qu'es dempuèi gaire enviroat de lotejaments, çò qui explica la pujada recenta de la populacion.

Una importanta centrala solara de la *Compagnie du Vent*, filiala de GDF-Suez (« Engie »), de 37000 panèus fotovoltaïcs, que s'installèt en 2014 a l'èst de la comuna . La produccion qu'es de 17 millions de kWh per an haut o baish.

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son : *Bost (Sanctus Petrus de ~)*, au sègle XI o XII, e sus mapas divèrsas, *Bost*, en 1638, *Bos* en 1714 e *Bost* en 1733. La prononciacion es [bɔs]. Totas las mencions qu'orientan cap au mot gascon *bòst* o *bòsc*, deu germanic **bosk* . Dauzat e Rostaing, qui citavan cap fòrma anciana e qui èran influenciats per la grafia francesa, que supausavan un radicau escur seguit deu sufixe aquitanic *-ossum* . Segur, que's pòt totjorn imaginar un nom ancian influenciat peu mot occitan *bòsc*, mès aquò que son conjecturas.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Tartàs-oèst; qu'es ara deu canton deu *Pays morcenais tarusate* (en francés).

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bordèras e Lamensan

**Bordèras e Lamensan** (*Bordères-et-Lamensans*  en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [bur'dɛrəs] (arren per Lamensan). Las fòrmas ancianas que son *Borderes* (mapa de 1714), *Bordères* (mapa de 1733) e (per Lamensan) *Laminsans* (mapa de 1638), *Lavinsans* (mapa de 1714), *Lavenzan*, mapa de 1733) . 

Dauzat qu'explica *Bordèras* ei un diminutiu (vien de *bord-ella*) * de *bòrda* « petit ostau, cabana » puish « bòria, ostau de paisan ». Arren sus Lamensan .

Segon Negre (citat per B. Boyrie-Fénié) lo nom que vien de l'occitan *bòrda*, sufix diminutiu *-èla*, *-èra* en gascon; lo sens qu'ei lo de petits ostaus de paisans. Astor, citat tanben per B. Boyrie-Fénié, qu'explica la medisha causa que Dauzat.

Per Bénédicte Boyrie-Fénié, lo gascon *bordèra* qu'a lo sens d'un ensemble de bòrdas, un vilatge et un sens segondari, qui s'aplica pas aquí, de « terrenh au bòrn d'ua rota ». Lo sens de *Lamensan(s)* qu'ei escur. B. Bénédicte Boyrie-Fénié l'arreliga shens poder explicar l'iniciau *l-* au cognomen *Amantius*, dab lo sufixe *-anu-* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bausten

**Bausten** o **Bostens** [bus'tens] (*Bostens* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [bus'tens]. Las fòrmas ancianas que son *ecclesia S. Mariae de Balesten* en 1009, 1012, *par. Sanctae Mariae Magdalene de Bausten* (idem ?), *S. Katerine de Bausten* (idem), *de Bausten* (idem), *ecclesia de Bausten* cap a 1320, *capellanus de Bausten*, cap a 1375 . 

Dauzat e Negre (citat per B. Boyrie-Fénié) qu'i veden un nom germanic d'òmi, *Bositto* dab lo sufixe *ing (os)* .

Bénédicte Boyrie-Fénié que constata Dauzat e Negre non coneishèvan pas las fòrmas ancianas. Lo sufixe qu'es *-en*, vienut deu sufixe d'apertenéncia *-*ennu*, d'origina regionau, qui's tròba dens Calen, Cassen, Caishen, etc. L'etime que poderé estar *balès/baleix*, qui a lo sens de « planèr » e qui vieneré de l'arradic preindoeuropèa **bal-*, dab un doble sufixe aquitanic *-*est* e *-ennu*. L'evolucion que supausa ua accentuacion sus la prumèra sillaba *Bal-* : *Bàlesten* > *Bàlsten* > *Bausten*. Lo nom qu'ei près de Belesten. Auta possibilitat, un nom d'òmi aquitan près de Beuste o dilhèu Biost . La grafia arcaïzanta qu'ei problematica. Lo nom qu'ei aquitanic per B. Boyrie-Fénié.

A véder la notícia de *Balestui* (municipi de Peramea, Catalonha) dens l'Onomasticon Cataloniae (II, p. 325-6), de Joan Coromines qui la considèra com basca per l'arradic e lo sufixe .
 
## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Boga

**Boga** (*Bougue* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei ['buɣə]. Las fòrmas ancianas que son *Bougue* (mapa de 1638), *Bougues* (mapa de 1651), *Bougue* (mapas de 1714 e 1733) .

Bénédicte Boyrie-Fénié que prepausa un mot de latin tardiu, *boga*, qui a, segon Du Cange, lo sens de « *terminus*, *limes* ». Que seré, dens un lòc d'ocupacion anciana, un establiment navèth fondat cap als sègles V-VI au limit d'un *pagus*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bretanha de Marsan

**Bretanha de Marsan** (*Bretagne-de-Marsan* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
 
## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [bre'taɲə]. Las fòrmas ancianas que son *Bretagne* (mapas de 1714 e de 1733) .

Dauzat que latiniza lo nom en *brittania (villa)*. Que seré ua colonia de Bretons e la formacion deu nom que seré d'epòca romana .

Negre (citat per B. Boyrie-Fénié) que supausa lo nom ei importat per tau de nomentar ua vila navèra .

Bénédicte Boyrie-Fénié que declara lo nom vienut deus Bretons, mès l'epòca se pòt pas precisar. Estosse a l'epòca romana que'n haré Bretons vienuts de l'isla de Bretanha, çò qui ei improbable. Donc que s'ageish probablament de Bretons deu continent vienuts après, atau com Bascons vien deu nom deus Bascos e non pas deus Vascons .

Lo determinant qu'ei lo país de Marçan, citat au sègle XIII : in *Marciano*. L'origina de *Marçan* qu'ei lo nom latin d'òmi *Martius* dab lo sufixe *-anu(-)* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas