Antiòquia de Pisidia

**Antiòquia de Pisidia** (**Antiocheia** o **Antiochia ad Pisidiam** en latin) es una anciana ciutat de Pisidia, la region dels lacs en Turquia, la província modèrna d'Antalya. Se situava a la crotz de las mars Mediterranèa e Egèa e la region centrala d'Anatolia, près de l'anciana frontièra entre la Pisidia e la Frigia. Per aquò es tanben coneguda jol nom d**'Antiòquia de Frigia**. Lo site se trapa a gaireben 1 km al nòrd de Yalvaç (o Yalobatch), vila modèrna de la província d'Isparta. Antiòquia èra situada sus un puèg que lo suc es a 1 236 m. La vila èra bordejada a l'èst del vabre prigond del riu Anthius qus s’escampa dins lo lac d'Eğirdir (en turc : Eğirdir Gölü).

## Fondacion
Fondada en 280 AbC, per Antiòc Ièr, filh de Seleuc Ièr, un dels generals d'Alexandre lo Grand, que li dona son nom tot coma à la vila d'Antiòquia d'Orontes, la capital de l'Empèri seleucida. Segon Estrabon foguèt fondada per de ciutadans de Magnesia sul Meandre. Es de nòu fondada coma colonia romana en 19 AbC, dins l’encastre de fondacions de colonias de veterans en Asia, en Grècia, Anatolia e Siria per exemple. Segon Plini lo Vièlh, s'agís de la capitala de la província romana de Pisidia, nomenada **Antiochea Cæsarea**. A la velha de la batalha d'Actium en 31 AbC, Octavi constata que l'Orient roman es inegalament urbanizat, subretot a l'interior de l’Anatolia ont las ciutats son raras. Se consacra donc, sens crear de novèlas *poleis* (fòra de Nicopolis d'Epir), a la restauracion e fondacion de colonias romanas coma aquesta d’Antiòquia. Aquò s'explica per la necessitat de lotejar los nombroses veterans desmobilizats l’endeman de la batalha d'Actium e, dins l’objectiu de venir de fogals de romanizacion a l’netorn de vilas pobladas de citutadans romans. Es atal qu'en installant de veterans de la Va Gallica e de la VIIa legion, August crea lo ret de colonias en Pisidia, e a Antiòquia a partir de 25 AbC.

## Cultura e religion
Los efièchs culturals son de facj limitats qu’es observat pertot lo grèc remplaça lo latin a partir del règne d'Adrian. Pas res testimònia tanpauc d'una difusion dels cultes romans, fòra dels cultes que sortisson pas dels mitan dels soldats e veterans. Se pòt pasmens notar la preséncia d'un culte local important, aqueste del dieu Men.

La vila foguèt fondada benlèu sul site d'un ancian sanctuari figian dedicat al dieu Men, s’encontra fòrça inscripcions.

Los *Actes dels Apòstols* nos aprenon que Pau de Tars (sant Paul) e sant Barnabèu anèron dos còps a Antiòquia en 46, mas qu'a lor primièra visita foguèron caçats pels Josieus fòrt nombroses dins la vila. Fobda diferentas comunautats cretianas al còr dels territòris non evangelizats. Antiòquia foguèt una de las primièras vilas d'Anatolia a adoptar lo cristianisme. La primièra e mai granda glèisa dedicada a sant Pau foguèt bastida mai tard a l'emplaçament ont aqueste darrièr prononcia son sermon.

## Fin d’Antiòquia e roïnas
Pendent una campanha de conquista dirigida pel califa omeyyada Al-Walid ben Abd al-Malik, la vila foguèt rasada en 713. D’assags foguèron fachas per la tornar bastir, mas torna pas encotrar son esplendor passada. Foguèt finalament abandonada quand Yalvaç foguèt fondada vèrs lo sègle XIII.

Uèi, demora un cèrt nombre de roïnas anticas de las muralhas, un aqüeducte, un teatre pichon, mas tanben las propilèas de l'acropòli, la plaça dicha *Auguste Platea* d'ont s’auçava un temple benlèu consacrat a Agust (o Dionís), la plaça *Tiberia Platea* en onor de Tibèri, e près dels rèstes de doas basilicas bizantinas e las roïnas d'una glèisa del sègle IV dedicada a sant Pau.

## Nòtas e referéncias

## Annèxes

### Articles connexes

* Yalvaç
* Autres establiments crestians del primièr sègle: Antiòquia, Tars, Derbe, Perge, Listre, Iconium, Ierapolis, Efès, Milet, Pergam, Troas

### Ligams extèrnes

* Extraits des ''Actes des Apôtres'' traitant du passage de Paul dans la cité.
* Photos des ruines et paysages d'Antioche.
*  [Inscription honorifique](http://links.jstor.org/sici?sici=0009-837X(192601)21%3A1%3C43%3ALAR%3E2.0.CO%3B2-Q) en latin d'un gouverneur romain au Ier siècle ap. J.-C. dans la colonie d'Antioche de Pisidie.
*  « Isparta Yalvaç Psidia Antiokheia », sur « Republic of Turkey Ministry of Culture and Tourism ».
*  « Isparta→Antiokheia », sur « Republic of Turkey Ministry of Culture and Tourism ».

### Bibliografia

* îStephen Mitchell, Marc Waelkens: *Pisidian Antioch. The site and its monuments*. Duckworth, Londres 1998, .
* *Actes du I<sup>er</sup> Congrès international sur Antioche de Pisidie*. Paris 2002, .
* Voir également Richard Stillwell, ed. ''Princeton Encyclopedia of Classical Sites'', 1976: "Antioch, Phrygia, Turkey".