Fabresan

**Fabresan** (*Fabrezan* en francés) es una comuna lengadociana de las Corbièras, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. 

## Geografia
Commune de las Corbièras al jonhent d'Orbiu e de Nièla al pè de la Montanha d'Alaric.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *In villa Fabriciano* en 947-1494, *In Fabriciano, alias Faborisiano* en 951, *Faborizianum* en 951, *Fabersa*, en 988, *Faberzanum* en 1007, *Fabersanum* en 1118, *Fabreza*, en 1161, *Castrum de Faberzano* en 1222, *Castrum de Fabersano* en 1302, *Faberganum* en 1319, *Ecclesia de Fabrezano* en 1351, *Faberzan* en 1402, *Farbesanum* en 1228-1494, *Fabresans* en 1521, *Fabressa, Fabreza, Fabretsa* en 1537, *Fabreza* en 1538, *Fabresan*, en 1595. La prononciacion occitana es *Fabrezà* , dins la grafia de l'abat Antòni Savartés, donc [fabre'ʒa].
*Fabresan* vendriá d'un nom latin d'òme *Fabricius*, ambe'l sufixe *-anum*  (per los Féniés, que probable sègon Negre, de *Fabericius* ).
### Vilaroja la Cremada
Es una anciana parròquia del cossolat de Fabresan, del vocable de Sant Sarnin. Las fòrmas ancianas son : *Villa Rubia cum ecclesia Sancti Saturnini* en 859, *Castrum Villaerubene..., ecclesia Sancti Saturnini de Villarubea* en 1119, *Villa Rubra* en 1172, *Castrum de Villa Rubea* en 1272, *Villa Rubea Lapanosa* en 1298, *Villa Rubea Sapanosa* = *Lapanosa* en 1302, *Villa Rubea Sapanosa* en 1349, *Villarubea Panoza* en 1351, *Villarubea Pannoza* en 1377, *Villa Rubra la Panoza* en 1426, *Vialaroga la Panora,...Vilaroga la Pannoza* al sègle XIV, *Vylha Roja la Cremada,... Villa Rogia la Pannosse* en 1537, *Villaroja..., Villaroja la Cremada* en 1538, *Villerouge la Panouse* en 1666-69, *Villerouge-Basse, Villerouge-Haute, église et cimetière* (cadastre) . 
Lo nom es semblable a Vilaroja de Termenés, *villa Rubea* en 1107 . Mès caldriá conéisser los eveniments istorics qu'explican lo determinant *Cremada*. L'autre determinant *La Panosa* (o *Sa Panosa*, ambe l'article « salat », vengut del demonstratiu latin *ipsa*, que l'abat Savartés coneis pas) es interpretat per Dauzat e Rostaing coma lo latin *panus*, *pana*, « cabelh de panicula, panís, panissa », ambe'l sufixe *-osa*  e non pas productritz de pan, de blat.
### Parasòls
Parasòls (l'abat Savartés escriu Sant Laurenç de la Cabrerissa, mes la sola mencion actuala sus la mapa es dins Fabresan) es un ancian priorat del vocable de Sant Martin, unit a l'abadiá de La Grassa. Las fòrmas ancianas son : *Sanctus Martinus de Palazol..., alos de Palasolel* en 1119, *Honor de Palazolet..., ecclesia Sancti Martini de Palazolet* en 1125, *Villa de Paladol* en 1175, *De Parasolio* en 1426, *Parazols* entre 1228 e 1494, *Parazols les Fabrezan* en 1503, *Al molly de Parazols* en 1538, *Fief de Parasols* al sègle XVII, *Parazols* en 1781 . 
*Parasòls* es le resultat de *palatiolum* (*palatium* ambe'l sufixe diminutiu latin *-olum*, per un sens de « pichon palais »). Véser Palatz, sense diminutiu, aquí tanben per designar un priorat. Le passatge de *Pa*'l**asò**l**'' a ''Parasòl'' es una dissimilacion. Le plural es de mal explicar. I a d'autres ''Parasòls'' dins l'[[Aude (departament)|Aude]].

==Istòria==
Sus la comuna de Fabresan i a un masatge del nom de **Vilaroja la Cremada*' (abans Vilaroja la Panosa , encara abans *Villa Rubea''). Fasiá partida de l'astrada província Narbonesa.
I a una glèisa del sègle IX amb de frescas.

Sus aquel masatge i a un palais de l'Edat Mejana, que uèi sonque ne demòra qu'una mièja paret e una arquièra.

E mai, dins los archius de la vila, existisson lo comte de Fabresan e lo senhor de Vilaroia, al sègle XVII.

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Lesinhan de las Corbièras; es ara del canton de las Corbièras (canton de Fabresan abans lo 1èr de genièr de 2016) e Fabresan n'es lo burèu centralizator.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Economia
Viticultura: Corbièras e Corbièras Botenac

## Lòcs e monuments
thumb|120px|right|Bust de Charles Cros
* Estatua en bronze de Charles Cros.
* Castèl de Vilaroja la Cremada


Fabrezan-vue.jpg|Vista de Fabresan dempuèi La Sèrra
FabrezanVillage.png|Vista dempuèi la pineda.
High water.JPG|Aigat
La mairie de Fabrezan.jpg|Ostal de vila


## Personalitats ligadas a la comuna
* Charles Cros.

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Fabresan sul site de l'Insee

## Referéncias