Garait

**Garait** (en francés *Guéret*) es una comuna occitana de Lemosin situada dins lo departament de Cruesa e la region de de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia


## Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:

***Garait** - *Waractus* au  segle; *Locus qui vocatur Waractus, Warecus* au seglhe VIII; *Arveus de Garait prior de La Chastra* en 1121-1141; *Ramnulfus de Garag, archipresbiter* (forma sud-occitana) en 1140; *Factum … apud castrum de Garait ante portam monasterii* vers 1150; *Testes Ramnulfus de Garait archidiaconus* en 1177; *Hugo de Lata Petra prior de Garait* en 1180; *Garac* en 1189; *Garactum* vers 1192; *Coenobium Garactense. Garactensis ecclesia* au seglhe XII; *Prior de Garait* en 1200; *Abbacie de Albispetris XX solidos annui redditus in prepositura de Garacto* en 1248; *Garait* vers 1250; *Garactum* en 1261; *Apud Garectum* en 1285; *Castellania de Guaracto* en 1299; *En les chapelles de nostres chasteaux et villes qui s’ensevent … a Crosanc, a Guarayt, a Hun, a Albu…* en 1302; *Guaractum* en 1308; *Garactum* vers 1315; *Castellania de Garacto* en 1323; *Baylia de Garacto* en 1323; *Guillaume Roussiau chancellier de Guaret du seel nostre sr. le roy establi en ladite chastellenie…* en 1325; *Pro conductu duorum animalium de Garacto conducendum pisces Lemovices* en 1330; *Pro assisia domini senescalli Marchie que fuit apud Garactum die Jovis post festum beati Laurencii p…* en 1330; *… in baillia de Garacto et ressorto ejus constituti* en 1332; *Prior de Garacto* en 1336; *de Garait* vers 1140; *Carolus de Cella prior de Garacto* en 1351; *Guiot de Guéret capitaine de Guéret* en 1357; *Guaret* en 1373; *Prior de Garacto* au seglhe XIV; *… davant moy Guillaume Vilaton du Pontelibaut, lieutenant de Vincent, Aubos, prevost de Guaret…* en 1374; *Ex parte terrarum [Heliete de Pria] que ab ipso comite [Marchie] ad causam castri de Gareto teneri d…* en 1385; *Guillaume Archat chastellain de Garat* en 1386; *Mess. Guillaume de Bouteiller chevalier…, mess. Pierre de Clermont chevalier … receue a Garet le pre…* en 1391; *In turrim de Gareto* en 1391; *En la court de nostre treschier et tres amé cousin le Conte de la Marche à Garet* en 1397; *Capellanus de Garacto* en 1402; *Es assises de la seneschaucie de la Marche tenues par le seneschal au siege de Garet le XVe jour de…* en 1403; *Un religieux nommé le prieur de Garet* en 1405; *Comme les habitans de la ville de Guaret en notre conté de la Marche* en 1406; *A Jehan de Villemome no[s]tre trésorier de la Marche et chastellain de no[s]tre chastellenie de Gare…* en 1406; *Les assises de la Marche seoient à Garait* en 1408; *La chastellenie de Garet … dont est le lieue de Roche* en 1412; *Garactum* en 1412; *Johanne Garacti cappellano de Garacto* en 1414; *Paroisse de Garet* en 1417; *Sancta Feyra prope Gayrayt* en 1423; *Philippus Boneti burgensis olim de Garacto nunc commorans apud Peyratrum* en 1424; *Pour le singulier désir que avons d’acroistre, multiplier et augmenter no[s]tre ville de Garet…* en 1424; *Garactum* en 1429; *Racione possessionis et saisine prioratus de Gareto …* en 1429; *En l’eglise parrochial de St Pierre de nostre ville de Garet* en 1430; *Guaret* en 1434; *Castellanus de Garecto* en 1436; *Pierre Autort chastellain de Guaret* en 1440; *… Guillaume de Mendigort masson de la paroisse de Garet…* en 1446; *Guéret* en 1447; *Baylivia Guaractensis* en 1447; *Guéret* en 1451; *Garet* en 1451; *Garet* en 1462; *Garest* en 1483; *In villa de Garecto in vico vocato du Prat* en 1495; *Le grant hostel de Guéret* en 1506; *Garet* en 1509; *Guéret* en 1510; *J. Merigot … chastelain de Guéret, …* en 1555; *En la ville de Guéret, ville capitalle de la Haulte Marche, cent arquebuziers* en 1580; *Par devant le seneschal de la Marche au siège de Guéray* en 1609; *Guéret* en 1844.Lo terme ven dau bas latin *vervactum* / *bervactum* « tèrra pausada, ermada » alterat en *varactum*, puei *waractum* per influencia dau germanic sus l'iniciala, que farà *garet* / garait / guéret.

## Istòria
### Edat Mejana
Es au sègle VIIen que Lantarius, compte de Limòtges, persuadèt lo monge Pardulf (o sant Pardós) de rejónher son domeni rural de *Waractus*. Pardulf, ermita reputat per sos poders de taumaturg, i venguèt abat d'un monastèri a l'entorn dauqual un vilatge se bastiguèt. L'ensems foguèt destruit pels Vikings au , mas una modèsta ciutat i foguèt rebastida, que donèt naissença a Garait.

### De las guèrras de religion a la Revolucion francesa
En 1514 la vila ven capitala de la Marcha. Puèi en 1790 sa vocacion de sètge administratiu se vegèt confirmada quora la vila es chausida coma chapluec de departament.
Entre 'quelas doas datas, Garait coneis plusors insurreccions contra l’impòst, la *[[maltôte]]* : le 1èr de junh de 1705, seguent l’exemple daus abitants de Limòtges, plusors centenas d’insurgents atacan los emplegats de las Bòrias genaralas e los uissiers, totes encharjats de levar l’impòst. Dins lo vam, la fola lapida l’entrepaus de la bòria daus tabats. Dins 'quelas afaires, la solidaritat populària se manifesta e las autoritats municipalas aiman mai far pas res. En 1785, tornarmai plusors centenas d’abitants de la vila capitan de desliurar una femna.

### Segle XIXen
En junh de 1848, los revoltats d'Ajanh son de païsans de las comunas d'Ajanh, Lada Peire e Piònac que marchan vers Garait. Vòlon desliurar lors camaradas emprisonats per s'estre opausats a l'impòst que l’Assemblada conservatritz ven de votar en junh de 1848 A l'Intrada de la vila, l'afrontament emb la Garda nacionala fa setze mòrts entre los manifestants. Pendant la Segonda Republica, la comuna de Garait es de gaucha (la Montagne).

Dempuèi l'Edat Mejana, coma dins totas las comunas dau departament, beucòp d'òmes partissián chasca an dins las grandas vilas sus los chantièrs dau bastiment per se faire embauchar coma maçon, charpentièr, lausaire... Es aital que los maçons de la Cruesa venguèron bastisseires de catadralas, en 1624, bastiguèron la pansièra de La Rochèla, au sègle XIX, participèron a la construction dau Paris dau baron Haussmann. Inicialament temporària de mars a novembre, l'emigracion venguèt definitiva : aital Cruesa perdiguèt la mitat de sa populacion entre 1850 et 1950.

### Segle XXen
Pendant la Segonda Guèrra Mondiala, nombrós crosauds requerits per lo Servici dau trabalh obligatori rejonhon los camps daus maquisards. Entre eles, tres joves de Garait John Allan Colomb, 21 ans, Robert Janvier, 18 ans e Jacques Nouhaud, 19 ans seràn tuats pels alemands lo 7 de setembre de 1943 dins lo bòsc de Toraud. Albert Fossey ''alias'' François èra en 1943 lo cap departemental adjonch daus Movements units de la Resisténcia (MUR) de la Cruesa, puèi le chap departementau daus maquís de l'Armada secreta de la Cruesa. En 1944 serà lo chap departementau daus FFI de Cruesa emb lo grad de luòctenent-colonel. Lo 7 de junh de 1944 dirigiguèt la prumièra Liberacion de Garait puèi los alemands tornèron prendre la vila lo 9 de junh. Après una guerilha dins l'ensems dau departament, Garait es tornarmai desliurat lo 25 d'agost de 1944 per los maquisards dau comandant François. Es Roger Cerclier que recebèt la redicion de la garnison alemanda de Garait. 
Dins las annadas 1960, los enfants reünionés envejats en  Cruesa èran aculhits tre lors arrivada dins un fogal de Garait. Puèi èran envoiats dins de familhas d'acuelh en Cruesa. Uèi es l' *l'Espaci Creòl* qu'ocupa los bastiments.

## Blason

thumb|center|150px|en francés :''D'azur à la forêt de sinople sur une terrasse du même, au cerf passant d'or brochant sur le tout''.

## Administracion
### Lista daus maires

### Intercomunalitat
Dempuei lo  de genier de 2013, Garait es lo chapluec de la comunautat d'aglomeracion dau Grand Garait. Abans la creacion dau Grand Garait, la comuna fasiá chapluec de la comunautat de comunas de Garait Sent Vauric.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luecs e monuments

Fichièr:Guéret - Ancienne Mairie.jpg|Vielha Mairaria
Fichièr:Guéret - Conseil Général de la Creuse.JPG|Conselh Generau de Cruesa
Fichièr:Guéret - Musée de la Sénatorerie.JPG|Museu Senatorariá
Fichièr:Guéret - Porche accès Ancienne Mairie.jpg|Vers la vielha Mairaria
Fichièr:Guéret Monolithe de Chabrières.JPG|Monolite de Chabrieras
Fichièr:Guéret Loups de Chabrières.JPG|Los lops de Chabrieras
Fichièr:Guéret - Préfecture de la Creuse.jpg|La prefectura de Cruesa
Fichièr:2427840908 2dc4564b2f.jpg|La Trinitat plaça Boniaud
Fichièr:Gueret1.JPG|La gara


## Personalitats liadas a la comuna
* Albèrt Dauzat (1877-1955), lingüista.

## Veire tanben
### Liams connexes

### Liams externes

## Nòtas e referéncias