Sant Martin de Les

**Sant Martin de Les** (*Saint-Martin-Lys* en francés) es una comuna lengadociana de Fenolhedés situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Domus Sancti Martini, cujus basilica sita est in territorio Fenioletense*, en 898, *Monasterium Sancti Martini quod vocatur Alenis*, en 955, *Cœnobium Sancti Martini de Lenis*, en 1038, *Cœnobium almi confessoris et presulis Martini, quod es fundatum..., in valle antiquitus vocata Bollecarne, quod alio nomine vocatur Lenis*, en 1045, *Sanctus Martinus de Petra Lesia*, en 1360, *Sainct Martin de la Pierre*, en 1547, *Sainct Martin, quarante maisons pauvrement basties, ensemble vingt-quatre patus, ayant ledit lieu esté bruslé, les guerres passées, par ceux de la religion préthendue refformée*, *Sainct Martin del Lez..., maison de Sainct Martin del Lez, assise au lieu dit à la val de Volcarnie..., Sainct Martin del Lez à présent Sainct Martin de la Pierre*, en 1639, *Sanctus Martinus de Leso*, de 1208 al sègle XVIII, *Saint Martin de Pierre Lis*, en 1781 .
*Bollecarne* e *Volcarnie* sont lo meteis mot e n'es atal del nom *Alenis*, vengut *Lenis* per aferèsi, puèi *Les* (per l'intermediari de **Lens*). La latinizacion *Alenis* es benlèu en relacion ambe'l nom gallic d'òme *Alenos*  (las tèrras d'Alenos ?). En francés, *Pierre-Lys* representa la frau (la gòrja, l'estreit). *Les* es le nom d'una anciana circonscripcion territoriala en partida sul canton de Quilhan e en partida sul canton d'Atsat. Las fòrmas ancianas de *Les* son : *In Alaceitia* en 898, *Lenis* en 954, *Vallis Bolecarnea* en 955, *Vallis Bolecarne quae alio nomine vocatur Lenis* en 1045, *val de Volcarnie* en 1639 . Les autres noms son misterioses. 
Sant Martin, avesque de Tors, èra un evangelizator de las Gàllias al sègle IV  e las parròquias que pòrtan son nom datan sovent de la Nauta Edat Mejana.
### Artòsol(s)
Artòsol es un ancian vilatge e un ancian priorat del vocable de Sant Miquèl unit a l'abadiá de Sant Martin de Les, situat al sud-èst de Sant Martin, dins un site extraordinàriament penjalut. Demòra una paret de la glèisa . Las fòrmas ancianas son *Attosol* en 954, *Artosolum* en 955, *Ecclesia Sancti Michaelis de Artosolo* en 1045, *Artosol* en 1594, *Sainct Michel d'Artosal* en 1049-1639, *Au lieu d'Artoul* en 1076-1639, *Ortosol* en 1138-1639, *Ortosels* en 1639, *Artozoul* en 1781, *Artauzouls* (cadastre). Antòni Savartés ne parla coma d'una bòria (començament del sègle XX) . Lo nom es d'origina gallica, format d*'arto-* e de *-ialon*. Lo primièr element pòt èsser *artos* « ors », mes per Artheuil, Delamarre ne fa *lo vilatge d'Artos*, d'un nom de persona . Fondar un vilatge supausa de desbosigar un bòsc, d'aquí lo sens d'« esclairada, espaci descobèrt » per *ialon*, que, a la fin, èra benlèu utilizat coma un simple sufixe per un vilatge . *-S* finala sembla recenta.
Per la fonetica de *-ialon* en *-òsol(s)* e pas en *-òjol(s)* o en *-uèjols*, conferir ambe Conòsols, a un quinzenat de km.

## Istòria
L'abadiá a l'origina del vilatge existissiá dempuèi la debuta del sègle IX al mens. Es protegit pels comtes de Rasés puèi pels comtes de Cerdanha e Besalú, mèstres del Fenolhedés dempuèi 950. Contarotlava las glèisas e vilatges d'Artosol (a Sant Martin de Les), Coronda (a Calhan), Combret (a Escolobre), Pèiralada (Sant Pau de Fenolhet) o encara Voluda (a Marçan, País de Saut). En 1066 èra vengut sonqu'un priorat del monastèri de Sant Ponç de Tomièiras. La vida monastica desaparéis segurament al sègle XII abans que son patrimòni passa a l'arquevescat de Narbona en 1271. Les bastiments serián estats destrusits dins la guèrras religiosas al sègle XVI.
Las roïnas de l'abadiá son al lòc nommat *Le Couvent* dins lo cadastre , *le Vieux Couvent* sus la mapa de Cassini, al nòrd de Sant Martin.

## Administracion

* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra del canton de Quilhan, i demorèt. Tornèron batejar lo canton *Canton de la Val Nauta d'Aude* (traduccion) per decret del 27 de decembre 2015.

## Demografia

* Los trabalhs de construccion del camin de fer (linha dubèrta en 1904) explican probablament la populacion de 1896.
* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Sant Martin de Les sul site de l'Insee

## Nòtas