open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Economia de las Illas Marshall

L'ajuda dels Estats Units es la principala font de ressorsas d'aqueste pichon archipèla. Entre 1986 e 2002, las illas recebèron mai d'un miliard de dolars del govèrn nòrd-american. Lo govèrn del país es la principala font d'emplecs: gaireben 46% de la populacion activa trabalhan per el

L'agricultura se tròba concentrada en pichonas proprietats. La pichona indústria se concentra en la produccion d'artesanias, lo processament de ton e còpra. Lo torisme, qu'es una de las principalas esperanças de melhorament de la renda nacionala, emplega actualament mens de 10% de la populacion.

## Referéncias
Fogatge

A l'Edat Mejana, lo **fogatge** (*focagium*) èra un impòst extraordinari percebut sus cada fuec (*focus*) o fogau, valent a dire, per unitat familiala e/o d'abitacion.

Lo fogatge existiguèt dins divèrsei províncias. Tendèt a se generalizar au sègle XIV quand lei finanças reialas assetèron sus lei vilas e sus lei parròquias d' dins la tòca d'encarar lei despensas creissentas (salari dei gents de guèrra, retribucion deis oficiers d'estat en nombre creissent).

* En 1274, lei josieus devián pagar un fogatge a Carcassona.
* Lo fogatge de Provença : èra la talha reala percebuda sus lei fuecs, unitat fiscala de  liuras, determinada per lo cadastre; solament lo fonzier èra correctament estimat, lo mobiliari èra fòrtament jos evaluat. Au sègle XVIII i aviá  fuecs.
* Lo fogatge de Bretanha
Economia de Jersei

L'economia de Jersei se basa en los servicis financièrs, lo torisme, lo comèrci electronic e l'agricultura. Los servicis financièrs contribuisson aperaquí lo 60% de l'economia de l'isla, qu'es reconeguda coma un dels principals centres finacinèrs internacionals.

## Referéncias
Economia de Bermudas

L'economia de Bermudas se caracteriza pel fòrt sector financièr e lo torisme de luxe. Bermudas possedís bassas taxas d'impòsts suls rendiments e un sistèma juridic segur, derivat del Reialme Unit, que fa amb que leugièr avantatgi en l'economia mondiala. A una dels pus nauts PIB per cápita del mond, 50% màger qu'a dels Estats Units.

## Referéncias
Dinastia Trastamara

La **dinastia Trastamara en Catalonha** s'installèt, coma dins la rèsta de la Corona d'Aragon, dempuèi los acòrdis del Compromés de Casp qu'escuelhèron un nòu rei après la mòrt de Martin l'Uman de l'Ostal de Barcelona.

La nòva dinastia, mai acostumada a las faiçons de far de Castelha s'acostumava pas al pactisme que dempuèi lo sègle XIII limitava lo poder del rei en favor de las Corts Catalanas e la Deputacion del General. A las Corts de Barcelona de 1413 li calguèt cedir a las pressions en los donant mai de poder mas totun mantenguèt lo celèbre afrontament del vectigal, en 1416, amb los poders de Barcelona. Creèt ja fòrça de malèsser quand en se dirigir a las corts o faguèt en castelhan per desplaser de fòrça assistents.

Lo malèsser entre las institucions catalanas e la nòva dinastia arribèt al moment de tension maximala dins la Guèrra Civila Catalana quand la Generalitat declarèt que lo rei aviá pas drech de metre lo pè en Catalonha sens lo sieu consentiment. Al mitan de la guèrra ensagèron de cambiar de dinastia divèrses còps sens succès, en causissent divèrses nòus reis.

Fin finala, lo rei se transportèt a demorar en defòra de la Corona d'Aragon, en Castelha, en perdent la pression dels catalans e assentant las basas per qu'al sègle XVII Felip IV vegèsse Catalonha coma un apendix a annexar e assimilar al reialme e a la cultura castelhana.
Mamadou Tandja

**Mamadou Tandja** Mamadou (n. 1938) militar es lo president de Nigèr. Lo 18 de febrièr de 2010 es renversat per un còp d'estat.
Edat Modèrna de Catalonha

En l**'Edat modèrna de Catalonha** succediguèron de divèrses episòdis istorics:
#Lo compromís de Casp (1412)
#Los Trastamara (1412-1516)
#Los Àustries (1516-1700)
#La Guèrra de Succession Espanhòla (1700-1714) e los Decrets de Nova Planta (1716)

## Introduccion

Dab lo compromís de Casp (1412) se met fin a la dinastia del Casau de Barcelona a la Corona d'Aragon e l'arribada al poder de la dinastia Trastamara, d'origina castelhana.

Dab lo matrimòni d'Isabel de Castelha e Ferran II en 1479 los destins dels dos reialmes se jonhon, malgrat que la Corona d'Aragon mantenguèt totas las siás institucions, fins als Decrèts de Nòva Planta, lo (1714).

Lo auge de l'Empèri Ispanic (dab lo domeni de mièja Euròpa e la descobèrta d'America) e la crisi intèrna catalana portèron a una cèrta castelhanizacion de la noblesa catalana.

La desbranda a la Guèrra de Succession (1700-1714) e l'arribada del rei francés Felip V accelerèron aquel procès en favorint una legislacion que marginalizava lo catalan e grauava l'economia locala.



## Ligams extèrnes
* La decadència política i la represa econòmica a la Catalunya de l'Edat moderna (s.XVI a XVIII)
* Catalunya dins de la monarquia hispànica  Vídeo a https://web.archive.org/web/20090723042947/http://www.edu3.cat/
Economia del Reialme Unit

L'economia del Reialme Unit seguís lo modèl anglosaxon: liberalizacion economica, liure mercat, impòsts e regulacions minimas. Basat sus la mesura del produch interior brut en taxa de cambiament del mercat, lo Reialme Unit es la cinquena economia del mond e la segonda d'Euròpa après Alemanha; es la seisena economia del mond en PIB en paritat de poder adquisitiu. 

Los britanics foguèron los primièrs dins lo mond a dintrar dins la Revolucion Industriala e coma la rèsta dels estats en industrializacion d'alavetz, la siá economia èra concentrada dins l'industria pesuga: bastison navala, minas, produccion d'acièr e textils. L'Empèri Britanic creèt un mercat mondial pels produches britanics, en permetent que lo Reialme Unit dominèsse lo comèrci internacional al sègle XIX, un avantatge unic que conservèt fins a l'industrializacion d'autras nacions europèas e nòrd-americanas. L'industria pesuga demeniguèt en importància al cors del sègle XX, del temps que lo sector dels servicis a crescut substancialament e representa a l'ora d'ara 73% del PIB. Lo sector dels servicis es dominat per las entrepresas financièras. Londres es un dels centres financièrs pus grands del mond.

L'agricultura representa unicament 1% del PIB e es fòrtament mecanizada. Dins l'industria, las principalas activitats son la maquinària, lo material de transpòrt (veïculs, camin de fèrres e aeronautica) e los produches quimics. Dins l'insdustria minièra, las minas de carbon situadas en Yorkshire, País de Galas, Escòcia e Lancashire provesiguèron a las centralas termicas britanicas l'energia necessària pel desvolopament economic. Mercés al petròli descobèrt en 1970 en mar del Nòrd, lo Reialme Unit es lo segond productor europèu après Norvègia. Lo sector de servicis es lo qu'apòrta mai al PIB del país. Cal senhalar la borsa, los servicis financièrs de la banc e las companhiás d'asseguranças. 

La moneda del Reialme Unit es la liura esterlina, representada amb lo simbòl £. Lo Banc d'Anglatèrra es lo banc central de l'Estat encargat de l'emission de la moneda, e mai se los bancs d'Escòcia e Irlanda del Nòrd conservan lo drech d'emetre de bilhets subjèctes a la retenguda de pro bilhets del Banc d'Anglatèrra per ne realizar l'emission. Al cors de l'istòria la liura esterlina s'es mantenguda coma una de las devisas mai establas e fòrtas del mond. Lo Reialme Unit foguèt un dels tres Estats que s'integrèron pas a la zòna èuro en 2002, e mai se lo govèrn s'es engatjat a realizar un referendum se las "cinc condicions economicas" per l'integracion se complisson. La majoritat de la populacion, segon las darrièras enquèstas, s'i opausan, çò que los critics an nomenat l' "euroscepticisme".

## Referéncias
Economia de Ghana

L**'[[economia]] de [[Ghana]]** s'enfortiguèt mercés a una solida gestion durant un quart de sègle, per aténher un nivèl de negòcis competitius e la reduccion persistenta del nivèl de pauretat. Ghana es un dels païses mai rics d'Africa tropicala, e la siá economia se basa en l'extraccion de ressorsas naturalas e l'agricultura. La principala font de revenguts dels agricultors es lo cacau e los sieus produches derivats, que  constituissaon generalament dos tèrces de las exportacions. Expòrta tanben fusta, òli de palma, lo coco e d'autres produches eissits dels palmièrs, lo karité, del qual se trai de graissa comestibla e lo cafè.

[thumb|left|Plantacion d'[ananàs a Ghana.]]
En mai d'aqueles produches tradicionals, Ghana a incorporat a la siá agricultura de produches novèls amb succès, coma l'ananàs, anacards, pebre negre, nham, tapioca, banana, milh, arròs, cacauèts, blat e sorgo. 

Se practica tanben l'espleitacion minièra - principalament d'aur, diamants, manganès e baucita. L'unic camp petrolifèr que i aviá foguèt abandonat après aver produch 3.5 milions de barrils (560 000 m²) durant sèt ans, mas i a d'indicis de la preséncia de gas natural. 

## Nòtas & referéncias
Andy Murray

**Andrew "Andy" Murray**, (Glasgow, Escòcia, Reialme Unit, 15 mai 1987) es un jogaire de tennis britanic. Foguèt nº 2 del mond 2009. Murray a ganhat la medalha d'aur als Jòcs Olimpics de Londres 2012, 2 Grand Chelem e 28 torneges en individuals.

En 1996, anèt l'unic subrevivent de la massacre dins l'escòla de Dumblane.

## Torneges (46)
* 2006: San José.
* 2007: San Jose e Sant Petersborg.
* 2008: Doha, Marselha, Cincinnati, Madrid e Sant Petersborg.
* 2009: Doha, Rotterdam, Miami, Queens, Montreal e Valéncia.
* 2010: Toronto e Shanghai.
* 2011: Queens, Cincinnati, Bangkòk, Tòquio e Shanghai.
* 2012: Brisbane, Jòcs Olimpics de Londres e US Open.
* 2013: Brisbane, Miami, Queens e Wimbledon.
Economia de Sierra Leone

Sierra Leone es lo segond país pus paure del mond, après Papoa-Nòva Guinèa e tanben compta amb una distribucion de la riquesa fòrça inegala. A d'importants recorses minerals e de pesca e una agricultura a potenciar. Malgrat aiçò, l'infrastructura sociala e economica es pauc desvolopada, e de divèrses problèmas socials contunhan d'empachar lo desvolopament economic, après una guèrra civila de 9 ans. Es un país ric en diamants, en mai d'autres produchs, la que causa li a convertit a un territòri fòrça desirat per grandas companhiás minaires multinacionalas. Près de dos tèrces de la populacion en edat de trabalhar viu de l'agricultura de subsisténcia. L'indústria se redusís al tractat de matèrias primièras e a l'indústria leugièra dirigida al mercat domestic. 

En essent en 2004 83% de la valor de los sieus exportacions los diamants, lo prètz del mineral a condicionat constantament l'economia del país. En los decènnis de 1970 e 1980, la davalada del prètz del mineral ocasionèt de problèmas a l'economia. La nòva crisi que se desliguèt en 2003 tornèt punir lo precari sistèma economic. 

De l'espleitacion del diamant, solament entre lo 7 e 10% del total es legal, la que causa empedís que los beneficis arriben a la populacion. L'espleitacion illegala contribuissi al sostenament de la lucha armada de grops guerrilhèrs, comèrci d'armas e activitats delictivas en general, amb un govèrn fòrça flac que pòt a pena afrontar de solucions a la situacion. Malgrat tot dempuèi l'an 2000 se multipliquèt per 20 lo volum d'exportacion legala declarada. Aiçò, amassa amb la creacion, a instàncias de las Nacions Unidas, d'un fons amb los impòsts que grauan l'exportacion de diamants, a permés lo retorn als ciutadans de las regions minaires d'una part importanta de ressorsas.

## Nòtas & referéncias
Economia de Botan

Botan es una de las economias pus flacas del mond, amb un fòrt deute extèrne. Se basa en lo sector primari e la venda d'energia electrica a l'Índia. Als darrièrs ans i a agut un aument del torisme, centrat en l'alpinisme e en seguir los passatges del del bodisme. Cal remarcar que lo govèrn limita la preséncia estrangièra dins unas paucas zònas del país. Las culturas principalas son lo ris, lo blat, lo milhòc, los fruches e las ortolalhas.

La balança comerciala es negativa. Impòrta sustot combustible e de produches industrials. Gaireben 90% dels escambis se fan amb l'Índia. Los seguents sòcis en importància son Hong Kong, Bangladèsh e Japon. D'Euròpa, lo país amb mai relacions es Suècia (informacions de l'an 2007). 

La manca d'infrastructuras, a causa de l'orografia, e la manca d'accès a la mar an dificultat o desvolopament del país. La devisa nacionala, lo ngultrum, depend totalament de la ropia indiana, gaireben cooficiala.

## Referéncias
Chechenia

**Chechenia** (Чечня *Čečnya* en rus, Нохчийчоь *Noxçiyçö* en chechèn) qu'ei ua republica de la Federacion de Russia. 

La capitau qu'ei Groznyi.

Lo gentilici qu'ei **chechèn -èna**.

Las regions e païses tòcatocants que son Stavropol au nòrd-oèst, Daguestan au nòrd-èst e a l'èst, Ingoshia e Ossetia deu Nòrd a l'oèst; lo sud qu'ei bordat per Caucàs, termièra montanhosa dab Georgia.

Los chechèns e los ingoshes, originàriament animistas o crestians, qu'estón islamizats aus sègles XVIII e XIX peus missionaris naqšbandís de Daguestan e que practican uei lo dia l'islam conservator sofí.

La basa economica de Chechenia qu'ei l'espleita deu petròli, la silvicultura e l'agricultura. Lo país que possedeish tanben resèrvas de gas naturau.
Economia de Sant Cristòl e Nevis

thumb|250px|left|Platja en Frigate Bay, Sant Cristòl.
Sant Cristòl e Nevis foguèt lo darrièr luòc a practicar la monocultura de sucre dins las Pichonas Antilhas. Mas a causa que l'industria de sucre trobava cada còp màger dificultats per aténher de beneficis, lo govèrn decidiguèt de realizar un programa de diversificacion pel sector agricòla e estimulacion del desvolopament en autres sectors de l'economia, particularament lo torisme. 

Lo govèrn instituiguèt un programa d'incentius a l'investiment, en encoratjant tant l'investiment privat local coma estrangièr. Las politicas governamentalas comprenián d'exempcions fiscalas, importacion d'equipament e materials liures d'impòstes e subsidis per la capacitacion a personal local. Lo torisme s'es fòrça desvolopat. Cap a 1987, aviá despassat lo sucre coma font d'intrada de devisas.

## Referéncias
Economia de la Republica de Còngo

L'economia de la Republica de Còngo se basa principalament en l'agricultura de subsisténcia e l'artesanat, aital coma una indústria depend en granda mesura dels derivats de petròli. La majoritat de la populacion viu de l'agricultura.

## Nòtas & referéncias
Wilhelm Meyer-Lübke

**Wilhelm Meyer-Lübke** (Dübendorf, Soïssa, 30 de genièr de 1861 - Bonn, Alemanha, 4 d'octobre de 1936) foguèt un linguista soís. Foguèt considerat, amb l'alemand Friedrich Christian Diez, coma un dels fondators dels estudis romanics.

## Biografia
Nascut dins una familha rica sortida de Zuric, estudièt la filologia classica e romanica a l'Universitat de Zuric. 

Ensenhèt a Zuric en 1884, a París de 1885 a 1887, puèi a Iena, Viena e Bonn.

Es conegut tanben per son libre sul catalan *Das Katalanische*, publicat en 1925, que sortiguèt aquesta lenga del domeni iberoromanic per l'agropar amb l'occitan dins lo galloromanic. Aquela classificacion generèt una polemica importanta amb lo lingüista mai important de la lenga espanhòla d'aquel temps, Ramón Menéndez Pidal, que, dins son òbra màger *Orígenes del español* (1926), fasiá del catalan una lenga iberoromanica.

## Bibliografia
* *Italienische Grammatik*, Leipzig, Verlag von O. R. Reisland (1890)
* *Grammatik der Romanischen Sprachen, Leipzig, 3 voll., Fues's Verlag (R. Reisland), (1890-1902), vol. 4.
* *Einführung in das Studium der romanischen Sprachwissenschaft, Heidelberg, C. Winter, (1910) (3° edicion; 1° ed. 1901).
* *Historische Grammatik der franzosischen Sprache*, Heidelberg, C. Winter, (1913-1921), vol. 2.
* *Das Katalanische* (1925)
* *Romanisches etymologisches Worterbuch*, Heidelberg, C. Winter (1935) (3° edicion; 1° ed. 1911).

## Biografia
* Guillem Calaforra i Castellano, *Wilhelm Meyer-Lübke i das Katalanische*, Barcellona, Institut d'Estudis Catalans, 1998, pp. 20 sgg. http://books.google.it/books?id=PR5PFU0UumcC&pg=PA20&dq=wilhelm+meyer-l%C3%BCbke+D%C3%BCbendorf&lr=&as_brr=3 
* Petra Boden, Rainer Rosenberg (a cura di), *Deutsche Literaturwissenschaft 1945-1965: Fallstudien zu Institutionen, Diskursen, Personen*, Akademie Verlag, 1997, p. 403.
Lengas occitanoromanicas

Las **lengas occitanomanicas**, de còps designadas l**'occitanoromanic**, son una branca de las lengas romanicas qu'agropan l'occitan e lo catalan. Mai recentament, d'unes lingüistas s'atardan sus la classificacion de l'aragonés e prepausan de l'inclure tanplan. Foguèt probablament Loís Alibèrt qu'introduiguèt lo primièr aqueste nom dins sa *[[Gramatica occitana segon los parlars lengadocians|Gramatica occitana]]*. La denominacion venguèt popularizada puèi pel lingüista, e escrivan, gascon Pèire Bèc durant los ans 1960.

## Classificacion

Bec supradialectal.jpg|Classificacion supradialectala de l'occitanoromanic segon P. Bèc
Division supradialectala de l'occitanoroman segon Sumien.svg|Classificacion supradialectal de l'occitanoromanic segon D. Sumien

De linguïstas occitans coma Pèire Bèc e Domergue Sumien an propausadas de classificacions supradialectalas de l'ensems occitanoromanic.

## Comparason lexicala

Las chifras en diferentas varietats occitanoromanicas son:
:
Las chifras '1' e '2' prenon de formas masculinas e femeninas.

Las formas aragonesas marcadas d'una esteleta * son castelhanizadas; pro recentament, las formas utilizadas dins los escrits de l'Edat Mejana son estadas restablidas per de neolocutors.

## Veire tanben
* Catalan
* Occitan
* Aragonés

## Referéncias
Economia de Madagascar

L'agricultura, e tanben la pesca e silvicultura, son lo pilar de l'economia de Madagascar, en explicant 25% del Produch interior brut, en emplegant 80% de la populacion, e en contribuissent mai de 70% pels ganhs d'exportacion. L'industria presenta la fabricacion de teissuts e lo tractament de produchs agricòlas. La creissença de la produccion entre 1992 e 1997 faguèt una mejana mens que la taxa de creissença de la populacion. Aiçò arribèt a causa de caumas e demostracions contra lo govèrn, una decadéncia en la demanda mondiala de cafè, e lo compromés erratic del govèrn a la reforma economica.

Los obstacles formidables son depès en lo camin de la realizacion de Madagascar de lo sieu potencial de creissença considerable; lo gra de reformas del govèrn, defòra d'ajuda financièra, e investiment estrangièr seràn determinants claus.

Après l'abandon de politicas de caractèr socialista pendent lo decenni de 1990, Madagascar adoptèt las politicas de la Banca Mondiala e del FMI en matèria de privatizacions e liberalizacion.

## Referéncias
Bas sorab

Lo **bas sorab** (var. **sorabe bas**, **sorabe baish** - nom autoctòn: *dolnoserbska rěc*, *dolnoserbšćina*) es una lenga eslava parlada en Lusàcia Bassa, a l'entorn la vila de Chośebuz (Cottbus), dins l'èst d'Alemanha, dins lo land de Brandeborg.

Lo sorab benefícia de mesuras de proteccion dins l'estat alemand, ça que la patís una diglossia al profièch de l'alemand.

## Referéncias
* Joan Francés Blanc, ''Pichon lexic sorabe bas-occitan'', 1993.
Ana Belén

**Ana Belén** (Madrid, 27 de mai de 1951) z-es'na chantarina e actritz espanhola de cinèma e teatre. Son nom d'ostal z-es María del Pilar Cuesta Acosta. Z-es la femma del cantaire espanhol Víctor Manuel, e z-a dos enfants.

## Biografia
En 1965, comencet al cinèma en *Zampo y yo* embe Fernando Rey. Trabalhet embe Pilar Miró, Vicente Aranda, Luis García Berlanga e Fernando Trueba. A ganhat de prèmis dins los festivals de cinèma de San Sebastian e Malaga.

Considerat coma una figura fondamentala de l'espectacle espanhòl e en America del Sud. Z-es una artista comprometa en politica de quèrras e progressista.

## Filmografia (selecta)
* *Tormento* (1974)
* *El amor del capitán Brando* (1974)
* *La petición* (1976)
* *Demonios en el jardín* (1982)
* *Se infiel y no mires con quien* (1986)
* *La corte del faraón* (1986)
* *La pasión turca* (1994)
* *Libertarias* (1996)
* *El amor perjudica seriamente la salud* ( 1996)
Miquèla Torr

**Michèle Torr** (Pertús, lo 7 d'abril de 1947 ; en provençau *Miquèla Torr*) es una cantaira provençala de lenga francesa. Sas cançons mai conegudas son "Emmène-moi danser ce soir", "J'aime", "Lui", "Une petite française", "J'en appelle à la tendresse", "Qui", "La prière Sévillane" e "Je m'appelle Michèle".

En occitan, a représ la Copa Santa (en provençau).

Entre 1965 e 1967, foguèt la galanta del cantaire francés (de soca italiana) Christophe. 

## Discografia
*1964 : Dans mes bras oublie ta peine
*1965 : Dis-moi maintenant
*1966 : Ce soir, je t'attendais
*1970 : Tous les oiseaux reviennent
*1974 : Un disque d'amour
*1976 : Je m'appelle Michèle
*1976 : Jezebel
*1977 : Une petite française
*1977 : J'aime
*1978 : Emmène-moi danser ce soir
*1979 : Chanson inédite
*1980 : Lui
*1981 : J'en appelle à la tendresse
*1982 : Olympia 83
*1983 : Midnight Blue en Irlande
*1983 : Adieu
*1984 : Donne-moi la main, donne-moi l'amour
*1986 : Je t'aime encore
*1986 : Qui ?
*1987 : Chanson de toujours
*1987 : I remember you
*1988 : Je t'avais rapporté
*1989 : Argentina
*1991 : Vague á l'homme
*1993 : À mi-vie
*1995 : À nos beaux jours
*1997 : Seule
*2002 : Donner
*2003 : Michèle Torr chante Piaf
*2006 : La louve
*2008 : Ces années-lá
*2012 : Chanter c'est prier
*2015 : Diva
*2016 : Tout l'amour du monde
*2019 : Je vais bien. 

## Referéncias
Economia de Brasil

L'economia de Brasil es la pus granda d'America Latina e la 8 del mond. La majoritat de la granda industria es concentrada al sud e lo sud-èst del país, especialament dins los estats de São Paulo, Minas Gerais, Rio de Janeiro, Rio Grande do Sul e Paraná. La Region Nòrd-èst es estat tradicionalament la region mens desvolopada, e mai se a recebut d'inversions recentament. Brasil realizèt un reüsit programa d'estabilizacion economica, nomenat lo Plan Real (nom de la siá nòva moneda) dempuèi lo 1èr de julhet de 1994. L'inflacion, qu'èra arribada a 5000% annal en 1993, arribèt a 2,5% en 1998.

Brasil es un dels productors principals de cana de sucre e cafè, e un grand exportador de cacau, sòja, carn, sucre, iranja, tabac, nòu e de fruches tropicals. La sòja es cultivada al dedins del país (Mato Grosso do Sul, Mato Grosso, Goiás, Tocantins, èst de Bahia) amb granda mecanizacion.

## Indústria
[thumb|left|170px|Lo fabricant d'avions [Embraer es un dels principals exportadors industriales de Brasil.]]
Brasil a un dels sectors industrials pus avançats d'America Latina e lo mai diversificat de la region. Aquel sector representa un tèrç del PIB de Brasil, e crompan l'indústria de l'automobila, de l'acièr, petroquimia, d'informatica e aeriana. Amb l'estabilitat promoguda pel Plan Real las indústrias multinacionalas que i opèran an realizat d'investiments en equipa de nauta tecnologia. 

Lo govèrn brasilièr a implementat un plan per redusir la dependéncia de petròli importat, que representavan mai de 70% dels besonhs energetics del país, mas, que se son redusits a 33%. Malgrat tot los besonhs d'una populacion superiora als 180 milions son superiors a la produccion energetica. Brasil es un dels principals productors d'energia idroelectrica del mond e dins lo decenni de 1990 se bastiguèt una planta d'energia nucleara.

## Nòtas & referéncias
Plan de Lanamesa

250px|right|thumb|Ua part der'idrografia deth Plan de Lanamesa
Eth **Plan de [[Lanamesa]]** (o localament **Platèu de Lanamesa**), en Gasconha, que's situa ath pè deths Pirenèus en nòrd-èst deth departament deths Hauts Pirenèus en limit dera Nauta Garona. Qu'a ua altitud mejana de 510 m. Era sua populacion qu'ei de cap a 10 000 estatjants.

Que pòrta eth nom de Lanamesa (o *Era Lanamesa*, o *Lanamedan* ) per'mor era vila omonima que's situa quasi ath son center. Qu'ei era hònt deths arrius de Gers, de Sava, de Gimona, de Baïsa, d'Arrats, de Loja, de Toish, tots afluents de Garona, e de Boés (?) afluent deth bacin d'Ador.

Popularament, eths abitants deth parçan que l'apèran simplament eth **Platèu** per auposicion ara **Valea**, de qui designa era vath d'Aura, e aths **Costalats** mes entà capvath de cap ath Manhoac.

## Geologia
Compausat de dus tèrçs de tèrras incultas e esterilas, de bòsques, de talhadas, entercopats de paluns e de landas.

Eth terren qu'ei d'origina calcària dab un jaç de tèrra arabla de qui non despassa pas 20 cm. Ena lana ath arras dera Barta que s'espleita era torba.
Economia de Bòsnia e Ercegovina

Amb la guèrra civila entre 1992 e 1995 la produccion de la Bòsnia e Ercegovina baissèt de 80%, lo caumatge s'elevèt, e la màger part de la populacion subrevisquèt mercé a l'ajuda umanitària de l'exterior. A la deterioracion de l'economia se jonhèt lo blocatge economic de la part de païses vesins, Serbia e Croàcia. Amb la patz, la produccion se recuperèt fòrtament entre 1996 e 1999. Entre 2003 e 2008 la creissença de l'economia superèt 5% a l'an. Lo país es encara una de las èx-republicas pus pauras de l'anciana Iogoslavia.

## Referéncias
Cornièr sanguinòl

Lo **cornièr sanguinòl** *(Cornus sanguinea)* es un arbinèl de fuèlhas caducas de la familha de las cornacèas. Deu son nom a la tencha roge sang de sas fuèlhas a la fin de l'estiu. Las brancas joves expausadas a la lutz del solelh prenon tanben una color roge brilhant. Aqueste fenomèn es degut a la preséncia d'un pigment de la familha dels antocians. L'arbinèl es doncas utilizat per sas proprietats ornamentalas.

## Ligams extèrnes
* 
*
Economia de Sant Vincenç e las Grenadinas

L'agricultura (cultiu de banana) e lo torisme venguèron las principalas fonts d'intradas de Sant Vincenç e las Grenadinas en 1993. En 2007 arribèron mai de  toristas dins l'archipèla.

## Referéncias
Alassane Ouattara

**Alassane Dramane Ouattara** (n. 1942) es l'actual president de Còsta d'Evòri, administrator public e òme politic, foguèt tanben primièr ministre de Còsta d'Evòri entre 1990 e 1993.

En decembre de 2010 foguèt venceire de las eleccions presidencialas. Pasmens lo president Gbagbo se faguèt proclamar elegit per lo Conselh Constitucional.
Economista de profession qu'a trabalhat al FMI, durant son mandat de primièr ministre, assaniguèt las finàncias publicas del país e faguèt tornar partir l’economia al pretz d’una politica de rigor budgetària. Foguèt elegit en 1999 al cap del *[[Rassemblement des républicains de Côte d'Ivoire|Rassemblement des républicains]]* (RDR), mas se poguèt pas presentar a las eleccions presidencials de 1995 e 2000 per encausa del concèpte d’*[[ivoirité]]*.

Candidat a l'eleccion presidenciala de 2010, foguèt elegit president de la Républica amb 54,1 % dels sufragis segon la comission electorala independenta e la quasi-totalitat de la comunautat internacionala. Exercís plenament sas fonccions de cap d'estat dempuèi l'arestacion de Laurent Gbagbo, que refusava de daissar lo poder. Son investitura, qu'oficializèt la causa, aguèt luòc lo 21 de mai de 2011.

### Nòtas
Anerood Jugnauth

**Anerood Jugnauth** (29 de març de 1930-3 de junh de 2021) avocat e òme politic, foguèt president de Maurici entre 2003 e 2012. Tanben foguèt primièr ministre del país en doas ocasions: entre 1982 e 1995, e entre 2000 e 2003.
Choudhary Charan Singh

**Chaudhary Charan Singh** (1902-1987) òme politic, foguèt primièr ministre d'Índia entre 1979 e 1980.
James Callaghan

**Leonard James Callaghan** (1912-2005) avocat e òme politic, foguèt primièr ministre del Reialme Unit entre 1976 e 1979.
Alec Douglas-Home

**Alexander Frederick Douglas-Home** (1903-1995), òme politic, foguèt primièr ministre del Reialme Unit entre 1963 e 1964.
Plutarco Elías Calles

**Francisco Plutarco Elías Campuzano** (1877-1945) militar, professor e òme politic, foguèt president de Mexic entre 1924 e 1928.
Boèmia Centrala

La **Boèmia Centrala** (en chèc, *Středočeský kraj*) es una region de la Republica Chèca creada lo 1èr de julhet de 1960. Dempuèi lo 1èr de genièr de 2000 es venguda una entitat autonòma. 

Sa capitala es Praga qu'es tanben capitala del país e de la region de Praga.

## Division
### Districtes
La region se compausa de 12 districtes : Benešov, Beroun, Kladno, Kolín, Kutná Hora, Mělník, Mladá Boleslav, Nymburk, Praga-Èst, Praga-Oèst, Příbram e Rakovník. 

### Administracion locala
Dempuèi lo 1èr de genièr de 2003 existís pas mai d'administracion al districte, qu'es vengut una unitat estatistica. L'administracion locala se fa dins de comunas de la responsabilitat espandida (*obcí s rozšířenou působností*) caplòcs d'arrondiments administratius (*správní obvod*).

#### Lista dels arrondiments
* Benešov
* Beroun
* Brandýs nad Labem-Stará Boleslav
* Čáslav
* Černošice
* Český Brod
* Dobříš
* Hořovice
* Kladno
* Kolín
* Kralupy nad Vltavou
* Kutná Hora
* Lysá nad Labem
* Mělník
* Mladá Boleslav
* Mnichovo Hradiště
* Neratovice
* Nymburk
* Poděbrady
* Příbram
* Rakovník
* Říčany
* Sedlčany
* Slaný
* Vlašim
* Votice

## Govèrn local
La governadora es Jaroslava Pokorná Jermanová (ANO) dempuèi 2014.

## Simbòls
100px

L'escut de la region repren lo lion blanc de Boèmia.

## Rius
* Berounka
* Labe
* Jizera
* Sázava
* Vltava
* Cidlina

## De visitar
* Svatý Jan pod Skalou
* Přerov nad Labem
* Karlštejn
* Křivoklát
* Koněpruské jeskyně
* Konopiště
* Kouřim
* Kutná Hora
* Okoř
* Říčany
* Poděbrady
* Sázava (ciutat)
* Český Šternberk
* Svatá hora

## Istòrias

Dins los districtes de Kolín e Kutná Hora i a doas comunas qu'an lo meteis nom e que se destrian sonque per la numerotacion : Břežany I e Břežany II.

## Veire tanben
* Republica Chèca

## Governadors
* Petr Bendl (ODS),  2000 - 2008 
* David Rath (ČSSD), 2008 - 2012
* Zuzana Moravčíková (ČSSD), junh-novembre de 2012
* Josef Řihák (ČSSD), 2012 - 2014
* Miloš Petera (ČSSD), 2014-2016
* Jaroslava Jermanová (ANO 2011), dempuèi 2016

## Referéncias


## Ligams extèrnes
*  Administracion de la region
Gibson ex-Huberman

Lo **Gibson ex-Huberman** qu'ei un vriulon creat per Antonio Stradivari en 1713. Que ho proprietat deu violonista Bronisław Huberman e qu'ei adara proprietat deu violonista Joshua Bell.

Que ho panat duas vegadas a Huberman. La purmèra que ho brèva, mes arron deu segon panatòri, Huberman no'u tornè pas véder e que hore crubat au cap d'un cinquanteat d'annadas.

## Interpretacion de [[Niccolò Paganini]]
Albigés

**Albigés** es una sosregion de Lengadòc, correspondent mai o mens a l'anciana archidiocèsi d'Albi e l'actual departament de Tarn. Es mai vasta que son sosparçan, lo País d'Albi, qu'es de còps cridat Albigés tanben.

Sa vila principala es Albi.

Lo gentilici es **albigés -esa**.

## Geografia
Es compausada de 6 o mai contradas:
Lo País d'Albi, Castrés, Caunés, Galhaqués, lo País Masametòl, lo Segalar Albigés, Carmaucin, e Corbés.

Geograficament l'extrèm sud fa partida de la Montanha Negra.
### Mapas modèrnas

Fichièr:Sosregions Regions Occitania.png|Mapa de las sosregions d'Occitània de Jornalet, inclusent Albigés.
Fichièr:Encontradas Parçans Occitania.png|Mapa de las contradas d'Occitània de Jornalet, inclusent los 6 d'Albigés.

### Mapas istoricas

File:Cartes Occitanie.png|Mapa del vescomtat d'Albi entre las possessions del comtat de Tolosa en 1209.
File:Carte de l'Albigeois - btv1b530294549 (1 of 2).jpg|La mapa d'Albigés (1 de 2) de vèrs 1630.
File:Carte de l'Albigeois - btv1b530294549 (2 of 2).jpg|La mapa d'Albigés (2 de 2) de vèrs 1630.
File:Carte Albi 1661 Zeiller 15224.jpg|L'archidiocèsi d'Albi en 1661.
File:Carte du diocèse d'Alby.jpg|L'archidiocèsi d'Albi en 1781.
File:Diocèse Albi 1789.svg|L'archidiocèsi d'Albi (roge) en França, 1789.
Banat

**Banat** ei ua region d'Euròpa Centrala uui partatjada enter Ongria, Romania e Serbia (Voivodina).

En Ongria, Banat ei dens lo comtat de Chongrad.

En Romania, Banat ei dens los departaments de Timish e Carash e Severin, e un chic dens los d'Arad e Mehedints.

En Voivodina, Banat ei compausat de tres districtes:
* Banat deu Nòrd (Quiquinda)
* Banat Centrau (Zrenhanin)
* Banat deu Sud (Panchevo)

La capitau istorica ei Timishoara.
Klezmer

La musica **klezmer** qu'ei l'estil musical desvolopat en Euròpa Orientau peus judius ashkenazes. Qu'amassa influéncias armonicas orientaus, eslavas e tziganas. Enriquida peus sègles e los viatges de la diaspòra e de l'immigracion, que's pòt interpretar dab la màger part deus instruments de musica classica mes totun dab ua predileccion per quauques uns com lo vriulon, la clarineta, l'acordeon e la contrabassa.

Los sons intrepretas que son aperats *klezmerim* (per'mor de la marca deu plurau en *im* de l'ebrèu).
Linha Massa-Senigallia

Dins la lingüistica romanica, la **linha [[La Spezia]]–[[Rimini]]**, tanben nomenada **linha [[Massa]]–[[Senigallia]]**, marca la frontièra lingïistica entre las lengas romanicas occidentalas (al nòrd) e orientalas (al sud).

* au sud de la linha Massa-Senigallia, las lengas romanas orientalas constituen çò que es apelat per los lingüistas la *Romania orientala*. Comprenen notamment l'italian, lo còrs, lo romanés e sas variantas valacas que l'ancian dalmata.

* au nòrd de la linha Massa-Senigallia, las lengas romanas occidentalas constituen la *Romania Occidentala*. Comprenen los diferents parlars galloitalics, lo vènet, lo grop retoroman (ladin, romanch e friolan), lo francés aital coma las autras lengas d'oïl, lo francoprovençau, lo grop catalan–occitan, l'espanhòu e lo grop galèc–portugués.

## Bibliografia

* Renzi, Lorenzo. *Nuova introduzione alla filologia romanza*. Bologna, Il Mulino. Pagg. 504. ISBN 88-15-04340-3

## Vejatz tanben

* Padània
Districte

Lo **districte** es una division administrativa de segond nivèl.

En França, los departaments foguèron primièr divisits en districtes (es en 1800 que los districtes foguèron remplaçats per d'arrondiments).
Arbutus

***Arbutus*** es un genre de plantas de la familha dels *[[Ericaceae]]*.

## Espècias
* *[[Arbutus andrachne]]* L. - originari de Mediterranèa Orientala. Florís a la prima. Nautor fins a 12 m
* *[[Arbutus arizonica]]* - originari del sud-oèst dels Estats Units. Nautor fins a 15 m
* *[[Arbutus canariensis]]* Veill. - Nautor fins a 7 m
* *[[Arbutus coccinea]]* Sessé & Moc.
* *[[Arbutus densiflora]]* Kunth
* *[[Arbutus donnell-smithii]]* Small
* *[[Arbutus empetrifolia]]* Lam.
* *[[Arbutus ferruginea]]* L.f.
* *[[Arbutus floribunda]]* M.Martens & Galeotti
* *[[Arbutus furiens]]* Hook. & Arn.
* *[[Arbutus glandulosa]]* M.Martens & Galeotti
* *[[Arbutus hirsutus]]* Sessé & Moc.
* *[[Arbutus laurina]]* M.Martens & Galeotti
* *[[Arbutus macrophylla]]* M.Martens & Galeotti
* *[[Arbutus madrensis]]* S.González
* *[[Arbutus menziesii]]* Pursh. - Originari de l'oèst dels Estats Units. Nautor fins a 15 m
* *[[Arbutus mollis]]* Kunth
* *[[Arbutus mucronata]]* L.f.
* *[[Arbutus occidentalis]]* McVaugh & Rosatti
* *[[Arbutus ovata]]* M.Martens & Galeotti
* *[[Arbutus paniculata]]* M.Martens & Galeotti
* *[[Arbutus peninsularis]]* Rose & Goldman
* *[[Arbutus petiolaris]]* Kunth
* *[[Arbutus phillyreafolia]]* Pers.
* *[[Arbutus pilosa]]* Graham ex Hook.
* *[[Arbutus prunifolia]]* Klotzsch
* *[[Arbutus punctata]]* Hook. & Arn.
* *[[Arbutus rubescens]]* Bertol.
* *[[Arbutus salicifolia]]* Sessé & Moc.
* *[[Arbutus spinulosa]]* M.Martens & Galeotti
* *[[Arbutus tessellata]]* P.D.Sorensen
* *[[Arbutus texana]]* Buckley
* *[[Arbutus tomentosa]]* Pursh
* *[[Arbutus varians]]* Benth.
* *[[Arbutus vernalis]]* Poepp. & Endl.
* *[[Arbutus unedo]]* L - L'Arboç
* *[[Arbutus xalapensis]]* Kunth

## Espècias ibridas
**[[Arbutus ×andrachnoides]]* Link - idrid entre *[[arboç|Arbutus unedo]]* e *[[Arbutus andrachne]]*. Obtengut en Grand Bretanha cap a 1800. Nautor fins a 7 m.

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
*
Ademar lo Negre

**Ademar** o **Asemar lo Negre** (*Azemar, Azema lou Negre* en nòrma mistralenca; N**Aimars lo Negres'' en [[occitan ancian]]) es un trobador nascut al Castèl Vièlh d'[[Albi]].

N’**Aimars lo negres*' si fo del Castelveill d’[[Albi]]. Cortes hom fo e gen          parlanz. E fo ben onratz entre la bona gent, per lo rei Peire d’[[Aragon]] e          per lo comte Raimon de [[Tolosa]] – per aquel que fo deseretatz – que·ill          donet masons e terras a 'Tolosa. E fez cansos tals com saup faire. Et          aqui son escritas de las soas cansos.

==Veire tanben==
===Bibliografia===
*Lavaud, René. Nelli, Rainat. *Les troubadours''. París : Desclée de Brouwer, 2000.
### Articles connèxes
*Lista de trobadors e trobairises

### Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Aimeric de Belenoi

**Aimeric de Belenòi** (*Eimeri de Belenoi* en nòrma mistralenca; 1216-1242) èra un poèta e trobador occitan dau sègle XIIIau, vadut au castèth de L'Esparra (Medòc, uei Gironda) e mòrt a la cort dau rei Ferdinand III de Castelha, a vint-sheis ans solament. Çò ditz sa *vida* : 
Es citat - coma d'autes trobaires occitans - per Dante Alighieri dens son obratge *De vulgari eloquentia* (De l'eloquéncia en lenga vulgara). Clèrc, après augussi joglat en Gasconha, se n'angut obrar en maine francoprovençau, notadament en Savòia, on passèt frem de temps. Servit notadament lo comte Tomàs I de Savòia (1178-1233), meitot son esposa Margarida de Genevés (1180-1236) qu'i dediquèt una cançon :  

*Dona Na Margarid
E vezers, e gens aculhirs
Provon que res nos vos sofranh
De so que a pro domna tanh*

Lo comte Aimon de Savòia (1291-1343) l'apriguèt tanben una passada.

## Òbras
Aissi quo'l pres que s'en cuja fugir
Aissi cum hom pros afortitz
Ara'm destrenh Amors
Meravilh me cum pot hom apelhar
No'm laissa ni'm vol retener
Nulhs hom no pot complir adrechamen
Per Crist s'ieu crezes Amor
Pos Dieus nos a restaurat
Puois lo gais temps de pascor
Selh que promet a son coral amic
S'a midons plazia
Ailas per que viu lonjamen ni dura
Domna, flor
Anc, puois qe giois ni canc
Tant es d'Amor honratz sos senhoratges
A'l prim pres de'ls breus jorns braus
Fins e leials e senes tot engan
Ja non creirai q'afanz ni cossirers
Nulhs hom en re no falh
Pus de Joy mou e de Plazer
Can mi perpens ni m'arbire
Consiros, cum partitz d'amor

## Véder tanben
### Bibliografia
Maria Dumitrescu : Poésies du troubadour Aimeric de Belenoi, 1935.
### Articles connèxes
*Lista de trobadors e trobairises
### Ligams extèrnes
*Cançons d'Aimeric de Belenoi
Håkan Hardenberger

**Håkan Hardenberger** (Malmö, 1961) qu'ei un trompetista virtuòse suèc.

Que comencè a estudiar la trompeta a 8 ans e qu'apregondí la soa formacion au Conservatòri de París abans d'acabar la soa formacion estrictament academica a Los Angeles.

A despart de la soa mestresa deu repertòri classic, la soa virtuositat que la miat a estrear mantuas creacions contemporanèas.

## Ligam extèrne
*https://web.archive.org/web/20110717081720/http://www.hakanhardenberger.com/index.php Site oficiau en anglés.
Bernard Soustrot

**Bernard Soustrot** qu'ei un trompetista francés vadut a Lion e eslhève de Maurici André.

Que comencè a estudiar la trompeta a 9 ans au Conservatòri de Lion en i bèth aquesir en 4 ans la medalha d'aur de trompeta e de cornet.

Arron, que perseguí la soa formacion au Conservatòri de París dab lo gran mèste occitan Maurici André.

En 1974 que vadó trompeta solo hens l'Orquèstra Sinfonica de la ràdio de Stuttgart abans d'ocupar lo medish pupitre, en 1976, hens lo *Nouvel orchestre philharmonique de Radio France*, arron de perseguir ua carrièra de solista.

Desempuish 1989 qu'ei professor au Conservatoire national de région de Boulogne-Billancourt. Qu'ei tanben professor au Conservatòri de Perpinhan.

Qu'ei egaument director deu concors de quintet de coires de Narbona e creator deu concors *Prestige de la trompette*.

Desempuish 1995 que gavida un ensemble nomat e ortografiat "Occitania".
Jean-Baptiste Arban

**Jean-Baptiste Arban** (Lion, lo 25 de heurèr de 1825 - París, abriu de 1889) que ho un conista virtuòs e un pedagòg de la trompeta autor d'un metòde hèra referenciau en França.

Que comencè com musician dens la marina e, atau, que participè au viatge de recrubament de las restas de l'empereire Napoleon Ièr a Santa Elena. Arron, qu'estudiè au Conservatòri de París on estudiè la trompeta naturau en i bèth ganhà's lo purmèr prèmi abans de tornar a la marina e de virà's de cap au cornet (alavetz un instrument recent e un deus purmèr de la soa familha provesit de piston e donc capable de jogat totas las gamas armonicas).

Que ho donc un deus purmèrs musician a desvolopar tecnicament e virtusament l'estudi d'aqueste instrument. En 1957 que ho nomat professor de saxhorn a l'Escòla Militara de París. 

Qu'estampè lo son metòde en 1864 inclusent la soa famosa variacion suber la *Carnaval de Venise*

En 1869 qu'aubrí ua classa de cornet au conservatòri de París, qu'abandonè en 1874 entà gavidar concèrt en Russi, en tot tornar préner lo son pòste au conservatòri en 1880.

A la fin de la soa vita que tribalhè dab factors de coires com Adolphe Sax, Courtois e Selmer au desvolopament deu son pròpi modèl de cornet.
Trompeta naturau

Ua **trompeta naturau** (var. **trompeta naturala**) qu'ei un aerofòn de coire provesit d'ua embocadura e compausat d'un long tube acabat per un pabalhon. 

Que pòt prodúser ua seria de nòtas armonicas a partir d'ua nòta grava fondamentau (qui la soa frequéncia b'ei determinada per la longor deu tube). Aqueste son fondamentau qu'ei dota frequéncia ; las nòtas seguentas dens la soa seria armonica que son las nòtas qui la loa frequéncia b'ei un multiple entièr de la frequéncia deu son fondamentau. Cada còp qu'òm multiplica la frequéncia per 2 la nòta qu'ei la medisha mes dab ua octava de diferéncia. Per exemple, puish que dab ua frequéncia de 440&nbsp;Hz òm produseish un la, a 220&nbsp;Hz òm aurà un la mei grave e a 880&nbsp;Hz òm aurà un la mei agut.

En pujant dens las nòtas agudas, l'intervau enter la nòta e s'abraca (per'mor be i a mei de multiples enter 4 e 8 que non pas enter 2 e 4) permetent atau d'interpretar melodias un pauc mei complèxas que non pas dens lo registre mei grave de l'instrument.

Abans l'invencion deu piston de cap a la meitat deu sègle XIX, gaireben totas las trompetas qu'èran naturaus (a despart de la trompeta de claus - deu son hèra imperfecte mes capabla de prodúser gama cromaticas - e de la trompeta de colissa). Que ho generaument remplaçada per la trompeta classica modèrna qui, ajudada deus sons pistons, e pòt interpretar totas las gamas cromaticas.

Uei las trompetas naturaus mei emplegadas que son la trompeta barròca e la trompeta de cavaleria.
Wynton Marsalis

**Wynton Marsalis** (nascut lo 18 d'octobre de 1961 a Nòva Orleans) qu'ei un trompetista virtuòse nòrd american e afro-american especializat en jazz mes qui a hèit tanben mantuns enregistrament classics e barròcs. 

Hilh d'un professor de paino, que ho un trompetista deus precòç (que comencè aus 6 ans) e qu'estudiè a la Julliard Scholl. Qu'ei director deu centre academic Jazz at Lincoln center.

Qu'arrecebó un Grammy Award e lo Prèmi Pulitzer (en bèth estar lo purmèr musician ofiiaument de jazz a'u arrecéber).
Pierre Thibaud

**Pierre Thibaud** (Proissan, Dordonha, 22 de julh de 1922 – 29 de noveme de 2004) que ho un trompetista occitan e un mèste presat d'aqueste instrument.

Qu'estudiè au Conservatòri de Bordèu puish au Conservatòri de París on e ho discípol d'Eugène Foveau e on arrecebó lo purmèr prèmi de cornet. Que ho professor eth medish dens aquesta institucion (enter los eslhèvas qu'avó Håkan Hardenberger‎) e, arron la soa retirada, professor au Conservatòri de Tòquio.
Guy Touvron

**Guy Touvron** (Vichèi, lo 15 de heurèr de 1950 - 9 març de 2024) qu'ei un trompetista classic occitan, eslhève de Maurici André au Conservatòri de París e qui a perseguit ua carrièra com solista.
Arturo Sandoval

**Arturo Sandoval** (Artemisa, Cuba, lo 6 de novembre de 1946) es un trompetista cuban e american de jazz d'estil latin. Nascut a Cuba e influenciat e pròche de Dizzy Gillespie, abandonèt lo sieu país en 1990 e venguèt ciutadan dels Estats Units.

## Referéncias
James Stamp

**James Stamp** (1904 - 1985) que ho un trompetista academic classic e de jazz american e mei que mei un pedagòg d'aqueste instrument. 

Que comencè a estudiar la trompeta a 16 ans. Per 17 annadas que ho purmèr trompeta dens l'Orquèstra Sinfonica de Mineapolis. En 1944 que's mudè a Hollywood entà i jogar entaus estudios de cinema. Arron ua ataca cardiaca en 1954 que's virè de cap a l'ensenhament e, en 1978, que publiquè *Warm-ups + Studies*, ua referencia dens l'apretissatge de la trompeta entà entà jogar net dab poder, claretat e nanças.
Giora Feidman

**Giora Feidman** (Buenos Aires, lo 26 de març de 1936) de qu'ei un clarinestista judiu argentin d'estil klezmer.

Que vadó dens ua familha de musicians bessarabian : son pair e los son ajòu que jogavan a l'escadença de nòças e bar mitzvahs. Giora Feidman que joguè dens l'orquèstra deu Teatro Colón per duas annadas abans d'emigrar en Israel on e joguè 20 annadas dens l'Orquèstra Filarmonic d'Israel. Au medish temps que comencè ua carrièra en solo.
Trompeta de cavaleria

La **trompeta de cavaleria** qu'ei un aerofòn de la familha deus coires. Qu'ei ua mena de trompeta naturau utilizada dens l'armada. 

La longor deu son tube de coire e lo biais de jogar que son pròches de la trompeta barròca dab la diferéncia que lo tube de la trompeta barròca non vira pas sonque un còp sus eth mentre qui lo tube de la trompeta de cavaleria e vira duas vegadas. 

En mei d'aquò, aqueste tube de la trompeta de cavaleria qu'ei mei long que lo tube deu claron çò la balha mei de possibilitats armonicas puish que lo son son fondamentau mei grave e donc que la soa seria de sons armonics que s'eriqueish dab mei de nòtas a la medisha tessitura ; dit d'un aute biais, la trompeta de cavaleria que pòt prodúser mei de nòtas que non pas lo claron e atau jogar melodias de las mei complèxas.

La trompeta de cavaleria qu'ei generaument acordada en Mib mes que's pòt cambiar aquesta nòta fondamentau en eslissant la soa paleta.

Lo repertòri de la trompeta de cavaleria qu'ei lo de la bateria fafara mes, potenciaument, tanben lo repertòri de la trompeta barròca.

En França la trompeta de cavaleria enrollada dus còps sus era medisha e atau, braca, qu'ei dominanta. Dens los país germanics e eslau sovent qu'ei la **trompeta de fanfarra** la que i domina, enrollada un còp e mei longa per ua logor de caner equivalenta.
Claron

La **claron** qu'ei un aerofón de la familha deus coires. Com las trompetas naturaus, que produseish ua seria de nòtas armonicas a partir d'un son fondamentau. Au contre de las trompetas qu'ei constituit d'un tube conic çò qui da un son mei doç e mens estiglant. Lo tube deu claron qu'ei mei cort que lo tube de la trompeta de cavaleria çò qui'u da mens de possibilitats armonicas (que pòt donc jogar melodia mens complèxas).

Los claron que son generaument acordats en Sib.

Per'mor deu son tube conic, lo claron qu'ei tanhent deu bugle (*bugle* qu'ei justament la paraula anglesa per *claron*) qui ei ua mena de claron provesit de piston (e donc capable, dab un timbre similar, de jogar totas las gama cromaticas).
Bugle

Lo **bugle** qu'ei un aerofòn de la familha deus coires constituit d'un tube conic e de tres pistons. Qu'ei acordat en Mib o en Sib e que's jòga com la trompeta.

Lo tube conic qu'ei la diferéncia màger dab la trompeta e que da au bugle un son mei doç e mens estiglant. Lo bugle que partaja aquesta caracteristica dab lo claron qui ei ua mena de bugle shens nat piston (*bugle* qu'ei justament la paraula anglesa per ''claron).
Trompeta de claus

La **trompeta de claus** qu'ei ua mena de trompeta horadada entà poder prodúser gamas cromaticas. Los traucs que son tapoats e auberts au mejan de claus com dens los instruments d'espiulas (com la clarineta e lo clarin). 

Qu'ei un instrument de transicion enter la trompeta barròca qui èra ua trompeta naturau deu repertòri limitat e la trompeta modèrna provesida de pistons. Au contra de la trompeta barròca, la trompeta de claus que pòt interpretar melodias complèxas e dens totas las tonalitats mes au prètz d'ua deterioracion deu son per'mor qu'ua trompeta horadada qu'a un son briga estiglant.

Duas òbras de musica classica escrivuda entà la trompeta de claus que son famosas e que son uei lo dia regularament interpretadas per trompetistas classics :

*Lo concerto per trompeta de Joseph Haydn, compausat en 1796.
*Lo concerto per trompeta de Johann Nepomuk Hummel compausat en 1803.

La trompeta de clau qu'èra acordada en Mib. L'invencion de la trompeta classica modèrna de cap a la meitat deu sègle XIX que la tornè definitivament obsolèta.