Oigors

Los Oigors (oigor: ئۇيغۇر; chinés simplificat: 维吾尔; chinés tradicional: 維吾爾, pinyin: Wéiwú'ěr; turc:*Uygur*) son lo pòble turc mai important de China. En 2010, en China, èran estimats a 10 069 000. Un nombre important (350 000) viu tanben dins de países vesins de China: Cazacstan, Ozbequistan, Quirguizstan. 

Dempuèi 2014, lo governament chinés a somés los oigors vivent al Xinjiang a d'abuses generalizats, especialament l'esterilizacion forçada e lo trabalh forçat. Los cercaires estiman qu'al mens un milion d'oigors son estat arbitrariament detenguts dins los camps d'internament de Xinjiang dempuèi 2017 ; Los responsables del governament chinés afirman qu'aquestes camps, creats jos la direccion del secretari general del PCC Xi Jinping, servon los objectius d'assegurar l'adesion a l'ideologia del Partit communista chinés (PCC), de prevenir lo separatisme, de luchar contre lo terrorisme e de fornir una formacion professionala als oigors. Mantun universitaris e governaments occidentals considèrant aquesta politica coma un genocidi.

## Situacion geografica
### En China
Los Oigors vivon mai que mai dins la província de Xinjiang que i representan gaireben la mitat de la populacion.
Per mai de detalhs consultar: Oigors de China.

#### Evolucion demografica recenta

### Cazacstan
En 2009, lo recensament donèt 227 000 Oigors (1,39%) de la populacion.  Son concentrats dins la region d'Almaty que i representan 7,8% de la populacion.

#### Istòria
Los Oigors de Cazacstan son presents dins la region dempuèi de sègles mas una partida importanta es descendenta dels refugiats dels Trebolicis del nòrd-oèst de China entre 1862 e 1877 atal coma d'immigrants mai recents venguts de China dins las 1940 o las 1960.
I aguèt tanben de refugiats quand la Primièra Republica de Turquestan oriental (1933-1934) e la Segonda Republica de Turquestan oriental (1944-1949) foguèron anequelidas pels Chineses.
#### Situacion sociolingüistica

La majoritat dels Oigors a servat l'oigor. La lenga e ensenhada e i a quitament un diari en oigor.

Lo bilingüisme o lo trilingüisme son plan corrents (amb lo rus e lo cazac).

### Quirguizstan
En 2009, èran gaireben 49 000 segon lo recensament.

#### Istòria
Los Oigors s'installèron coma refugiats dins aquest país après los trebolicis del nòrd-oèst de China entre 1862 e 1877.
Lo nombre d'immigrants foguèt estimat a 7 000 a aquela epòca.
En 1979, èran 36 779 (0,8%) e en 2009, 48 543.
A l'ora d'ara son probablament 50 000 o mai.

#### Problèmas etnics

En general la coabitacion amb la majoritat quirguiza se passa ben mas sos bazars son de mai en mai l'objècte de tensions e i a ja agut mai d'un afar d'incendi e d'atac contra las botigas e los mercats tenguts pels Oigors.

#### Ensenhament de la lenga

L'oigor es pauc utilizat a l'escòla. La competéncia en lenga oigora es a se pèrdre demest los mai joves.

### Ozbequistan
Ozbequistan compta tanben una minoritat oigora presenta dempuèi de sègles. 
De 35 762 al recensament de 1989, passèron a 19 526 en 2000.

## Genetica

Los Oigors son un mescladís de populacions d'Asia occidentala e d'Asia orientala.
La proporcion de l'apòrt d'Asia occidentala varia de 30% a 60% segon los autors e los escapolons causits.

## Fotografias


File:Uigurs-Turpan.jpg|Turban.
File:Khotan-mercado-chico-d01.jpg|Dròlle a Khotan.
File:Khotan-fabrica-seda-d02.jpg|A la sedaria, Khotan.
File:Khotan-mercado-chicos-d01.jpg|Dròlles al mercat.
File:Uyghur-elders-sunday-market-Kashgar.jpg|Mercat del dimenge a Kashgar.
File:Uyghur-redhead.jpg|Dròlla oigora.
File:Uyghur girl in Turpan, Xinjiang, China - 20050712.jpg|Dròlla a Turpan, Xinjiang.
File:Uyghur camel drivers in Xinjiang.jpg|Cameliers, Xinjiang.
File:Uyghur-man-at-Kashgar-Sunday-Market.jpg|Vestits tradicionals a Kashgar.
File:Uyghur-Dopa-Maker.jpg|Capèls tradicionals, Kashgar.


## Nòtas e referéncias