Dominòs chineses

drecha|vinheta|Un jòc de dominòs Chinés
Los dominòs chineses son utilizats per diferents jòcs per arrenjaments coma *tien gow, pai gow, tiu u* e *kap tai shap*.  En Cantonés se nomenan *gwat pai* (), que seriá "placas d'òs"; es tanben lo nom del jòc al nòrd de la China, on la règlas son diferentas de la version del sud de la China.

## Istòria
Xie Zhaozhe (1567–1624) autor de la dinastia Ming conta la legenda que los dominòs foguèron presentats a l'Emperaire Song Huizong en 1112. Mas lo contemporarèu Li Qingzhao (1084 – ≈1155) fa pas mencion dels dominòs dins son recamp de jòcs. La mai ancian confirmacion escricha fa mencion dels dominòs en China ven de *Los eveniments que se passèron a Wulin* (capitala Hangzhou) escrich per l'autor Zhou Mi (1232–1298) de la Dinastia Yuan (1271–1368), que repertoria de *pupai* (placa de jòc o dominòs), e de dats coma de causas vendudas pels mercands corredisses pendent lo regne de l' Emperaire song Xiaozong (1162–1189).. Andrew Lo afirma que Zhou Mi vòl dire dominòs quans fa referéncia als *pupai*, Lu Rong (1436–1494) autor Ming definís explicitament los *pupai* coma los dominòs (al respècte de l'istòria d'un promés que ganhèt la man de sa promesa pausant quatre *pupai* ganhant d'un jòc). Se trapèt de pèças datadas del sègle XII a XIV. A la diferéncia de las pèças modèrnas, la pèças son blancas amb de punts negre e roge.

Pendent la Dinastia Qing (1644-1912), la combinason nomenada "Chinés" e "barbar" tornèt èsser nomenada "civil" e "militar" per evitar d'ofensar los Machós. Las pèças amb de canton de zèro, coma se trapa dins lo jòc de doble sièis occidental, existiguèt al sègle XVII. Aquestes jòcs utilizan dos jòcs de doble sièis. Es possible qu'aquestes the tipes de dominòs ajan atangut l'Euròpa los sègle seguents.

## Deck composition and ranking
Cada motiu del jòc de dominò chinés es una representacion d'un lançat de dos dat de de sièis caras. Cada combinason es usada un còp, que sonque exsitís 21 possibilitats. Onze d'aquestes 21 motius unics son repetits per far a total 32 pèças dins lo jòc de dominòs chinés. L'ensems consistís en 32 pèças de doas "combinasons" or grops nomenats "militar" e "civil". I a pas de marca sus las pèças per destriar las pèças; cal al jogaire de se remembre quina pèça aparten a tal grop.

L'ensems conten doas pèças de las onze de la combinason civila (6-6, 1-1, 4-4, 1-3, 5-5, 3-3, 2-2, 5-6, 4-6, 1-6, 1-5) e una pèça de las dètz de la combinason militara (3-6, 4-5; 2-6, 3-5; 2-5, 3-4; 2-4; 1-4, 2-3; 1-2).  Cada pèça civila a un nom Chinés : The 6-6 es *tin* ( cèl), 1-1 es *dei* ( tèrra), 4-4 es *yan* ( òme), 1-3 es *ngo* ( auca o  armonia), 5-5 es *mui* ( flor de prunier), 3-3 es *cheung* ( long), 2-2 es *ban* ( conselh), 5-6 es *fu* ( destral), 4-6 es *ping* ( partition), 1-6 is *tsat* () (long leg seven), and 1-5 is *luk* () (big head six).

Las pèças civilas son renjadas segon la cultura chinesa del sens dels noms, que se cal mencionar.  Lo trinòmi cèl, tèrra, e òme () data de mai de dos mila an alara qu l'armonia () dels tres se trapa dins los jòcs de dat e dominò al mens dempuèi la dinastiaMing. Se remembre de las combinason e dels rengs de las pèças es mai aisit quand de compren los noms chineses de las pèças e lo simbolisme enrè. Las pèças miltaras son nomenadas e renjadas segon lo total dels punts total de la pèça. Per exemple, los "nòu" (3-6 e 4-5) de reng al dessús dels "uèit" (2-6 e 3-5).

Las pèças militaras (que n'i a pas qu'un exemplar de caduna) son tanben considerada coma "parelhs" (per exemple, las pèças 3-6 e 4-5  "correspondon" qu'an un mesme total de punts e ambedos dins la combinason militara). D'entre las pèças militaras, caduna de las pèças unicas d'un mèsme parelh (coma 1-4 e 2-3) son de reng egal.  Lo 2-4 e 1-2 son un parelh singlar. Son los sols parelhs dins tot lo jòc que correspondan pas a d'autras pèças dins lo sens normal. Aqueste parelh jogat ensems es considerat coma una combinason d'esprela, nomenada *gi jun* ( Lo Suprèm). Es lo reng mai grand de parelh dins lo jòc de Pai Gow, alara que lo reng de cada pèça presa individualament es lo mai bas (dins lor òdre normal).

Segon l'esquèma de color de dat chinés traditional, cada dominò de 1 o 4 punt aquestes punts es colorat en roge (per example, los dominòs 4-5 an quatre punts roges red e cinq punts blancs). La sola exepcion es la pèça 6-6. La mitat des punrs del dominò de 6-6 es colorada en roge que se la pòsca destriar coma una de las pèças mai classificada.


## Referéncias