open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Frederic Cairon

**Enric Frederic Cairon** (en francés: *Frédéric Cayrou*; Sant Martin de Bèlcasse, 27 d'agost de 1879 – Montpesat de Carcin, 23 de junh de 1958) èra un escrivan, veterinari e politician occitan que foguèt Conselhièr de la Republica francesa, e puèi senador de Tarn e Garona de 1946 a 1958.

## Biografia
**Frederic Cairon** nasquèt en 1879 a Sant Martin de Bèlcasse dins una familha de classa mejana. Son paire, Joan Faustin Cairon, coma sa maire Loïsa Robèrt, èran estat regents. Quand arribèt lo temps de la retirada lo paire de Frederic venguèt conselhièr general e cònsol de Castèlsarrasin de 1908 a 1919.

Frederic Cairon faguèt d'estudis per venir veterinari e quand acabèt s'installèt en 1912 dins aquesta vila. Mai tard se n'anèt trabalhar a Montalban, abans de se pausar a Montpesat de Carcin, vilatge que ne venguèt cònsol quand s'acabèt la Segonda Guèrra Mondiala. Entamenèt alara una carrièra politica mai ambiciosa en companhiá de Joan Bailet, un politician radical famós del departament de Tarn e Garona.

## Òbras
* *Dins çò nòstre* (1928)
Lo Poema de Boecis

**Lo Poema de Boecis** es un tèxte en occitan escriut sia au començar deu sègle XI en dialècte lemosin.

## Extrach
XXIII
:Cum jaz Boecis e pena, charceraz,
:Plan se sos dols e sos menuz pecaz,
:D’una donzella fo laïnz visitaz:
:Filla·s al rei qui a granz poestaz.
:Ella·ta bella, reluzent lo palaz.
:Lo mas o intra, inz es granz claritaz;
:Ja no es obs fox i sia alumnaz:
:Veder pot l’om per quaranta ciptaz.
:Qual ora·s vol, petitas fai asaz;
:Cum ella s’auça, cel a del cap polsat;
:Quant be se dreça lo cel a pertusat,
:E ve laïnz tota la majestat.
XXIV
:Bella·s la donna e·l vis a ta preclar,
:Davan so vis nulz om no·s pot celar;
:Ne eps li omne qui sun ultra la mar
:No potden tant e lor cors cobetar
:Qu’ella de tot no vea lor pessar.
:Qui·e leis se fia, morz no l’es a doptar.
XXV
:Bella·s la donna, mas molt es de longs dis,
:No·s pot rascundre nulz om denant so vis.
:Hanc no vist omne, ta grant onor aguís,
:Si·l forfez tan dont ella·s rangurís,
:Sos corps ni s’arma miga per ren guarís;
:Quoras que·s vol s’en a lo corps aucís
:E pois met l’arma en effern e somsís:
:Tal li comanda qui totz dias la bris.
:Ella metesma ten claus de paradís,
:Quoras que·s vol, laïnz col sos amigs.
:Bels sun si drap, no sai nommar lo fil,
:Mas molt per foren de bon e de sobtil.
:Ella se·ls fez, avia anz plus de mil.
:Ta no son vel, miga lor prez avil.
XXVII
:Ella medesma teiset so vestiment
:Que negus om no pot desfar neient.
:Pur l’una fremna qui vers la terra pent
:Non comprarias ab mil liuras d’argent.
:Ella ab Boeci parlet ta dolzament:
:«Molt me derramen donzellet de jovent,
:Que zo esperen que faza a lor talen.
:Primas me amen, pois me van aïssent;
:La mi'amor ta mal van deperden».
XXVIII
:Bel sun li drap que la domn’a vestit;
:De caritat e de fe sun bastit.
:I sun ta bel, ta blanc e ta quandid,
:Tant a Boecis lo vis esvanuit
:Que el zo pensa: uel sien amosit.
Copiapó

vinheta|178px|drecha
**Copiapó** qu'ei ua vila chilena. Sa populacion qu'èra estimada a 155 208 abitants en 2002. Sa superfícia totau qu'ei de 16,681 km².

## Referéncias
* 

## Ligam extèrne
* Ciutat de Copiapó (espanhòl)
Marsyas

**Marsyas** es una revista literària francesa fondada per Sully-André Peyre en 1921, e qu'aquel dirigiguèt entrò la mòrt en 1961. Peyre ne foguèt tanben lo mai grand contributor, jos son nom o en utilizar mantun escaisnom.

Demèst las signaturas dins *Marsyas* i a Gaston Bachelard, Emmanuel Lochac e Danís Saurat.

Après lo decès de Peyre en 1961, la revista s'arrèsta. Lo darrièr numèro paregut es lo 383 (mai de 1962).

## Posteritat
Dins las annadas 2000, lo nom de *Marsyas* es représ per doas revistas en linha, una antioccitanista (*Marsyas 2*), l'autra occitanista (*Marsyas Òc*).
## Bibliografia
* Revue *Europe*, 1962
* Olivier Cariguel, *Panorama des revues littéraires sous l'occupation: juillet 1940-août 1944*, IMEC, Institut Mémoires de l'édition contemporaine, 2007, pp. 252-254
* Jean Pierre Bertrand, Lise Gauvin, Laurent Demoulin, *Littératures mineures en langue majeure*, PUM, 2003
## Referéncias
Ostal de la Sapiença

L**'Ostal de la Sapiença** (arabi: بيت الحكمة; *Bayt Ul-Hikma*) èra una librariá e un institut de traduccion establit a Bagdad, Iraq, pendent l'èra abbassida. Èra una institucion clau dins lo movement de traduccion e considerat per èsser un centre intelectual màger de l'Edat d'Aur Islamic. L'Ostal de la Sapiença èra una societat fondada pel califa  Harun al-Rashid e qu'espeliguèt jol règne del sieu filh al-Ma'mun, entre los ans 813–833.
## Referéncias
Khwarezm

300px|thumb|L'oasi de Khwarazm subre un imatge satellit de 2009
**Khwarezm** o **Corasmia**, es un grand oasi de la region del dèlta del riu d'Amodarià en Asia Centrala, que confronta al nòrd la Mar d'Aral, a l'èst lo desèrt de Kyzyl Kum, al sud lo desèrt de Karakum e a l'oèst lo plan de Ustiurt. Foguèt lo centre de l'anciana civilizacion corasmiana e d'una seria de reialmes, que lors capitalas èran Kath, Gurganj (la modèrna Köneürgenç) e, al sègle XVI, Khiva. Uèi Khwarezm aperten per part a Ozbequistan e per part a Turcmenistan.
La Serena (Chile)

**La Serena** qu'ei una vila chilena. Sa populacion, en 2002, èra de 160 148 abitants. Sa superfícia totala es de 1 892,8 km².

## Ligam extèrne
* Ciutat de La Serena
Amodarià

**Amodarià** (persan:آمودریا, *Āmūdaryā*; pashto:د آمو سيند, *də Āmu Sind*; arabi: جيحون, *Jihôn* o *Jayhoun*; ebrieu: גּוֹזָן, *Gozan* ), tanben dit **Oxus**, es un flume màger d'Asia Centrala format pel jonhent dels rius de Vakhsh e de Panj. Nais per las montanhas de Pamir, travèrsa l'Hindu Kush e lo desèrt de Karakom, abans de formar un dèlta per s'escampar dins la mar d'Aral. Autrescòps, lo flume èra considerat coma la termièra entre Iran e Toran.

## Referéncias
Sèti de Bèucaire

300px|thumb|Castèu de Bèucaire
Lo **[[Sèti]] de [[Bèucaire (Gard)|Bèucaire]]** foguèt un dei conflictes militars mai importants de la Crosada deis albigés. Marquèt una etapa fondamentala per lo comte de Tolosa Ramon VII e per sei gents en generau que l'ofensiva foguèt ganhada per lei tropas occitanas e se produsiguèt una inflexion que seriá desfavorable puèi a leis armadas dau rei de França capitanejadas per Simon de Montfòrt.

## Antecedents del conflicte
Quand s'acabèt lo IVen concili de Latran, lo 14 de decembre de 1215, castiguèt sevèrament lo comte Ramon VI de Tolosa en lo desapoderar de sos territòris. La màger part de las possessions de Ramon (comtats de Tolosa, Agenés, Roergue, Carcin e Lodeva) èra estada autrejada a Simon IV de Montfòrt mentre que lo marquesat de Provença èra destinat al filh del comte, Ramon VII de Tolosa, e, cas que s'opausèsse pas a la coalicion del rei de França e del papa. 

Aprèp qualques meses, Simon de Montfort se'n tornèt en França e s'endralhèt cap a París per far omenatge de ses nouvelles tèrras a Felip II August per las tèrras que se n'èra apoderat. Ramon VI s'èra refugiat a Genoa, amb son filh e dempuèi aquela vila, lo comte e son enfant decidiguèron de tornar recuperar lo marquesat de Provença. Debarquèron a Marselha e lai ajudèront la populacion de la ciutat e lo cònsols qu'èran a luchar contra l'avesque de Marselha. Per mercejar l'intervencion de las tropas tolosanas, los marselheses formèron sulpic una armada que lor permetèt de desliurar lo marquesat de Provença.

Quand lo papa Innocent III aviá decidit de tirar totes sos bens a Ramon VI, aviá pas mençonat la ciutat de Bèucaire. La vila aparteniá als arciavesques d'Arle e n'avián fisat lo contraròtle als comtes de Tolosa. En 1215, l'arciavesque l'aviá recuperada e fisada a Simon de Montfòrt, que i aviá laissat una garnison comandada per Lambèrt de Limós. Coma èra pas estada exprèssament mençonada dins la senténcia del papa, Simon de Montfòrt la considerava coma sia. La situacion de la vila còsta Ròse ne fasiá una ciutat plan importanta estrategicament per totes.

## Lo sèti de Bèucaire
Acompanhat d'una armada de provençals, Ramon VII partiguèt a la fin del mes de mai de 1216 a Bèucaire ont los abitants, estrambordats per sa venguda, li dobriguèron las pòrtas de la vila. Lambèrt de Limós ensagèt de s'opausar a las tropas occitanas, mas la superioritat numerica de sos adversaris e l'enemistat dels abitants de Bèucaire l'obliguèt a s'amagar amb sos soldats dins lo castèl e s'i trobèt assetjat pro rapidament. Aguèt pasmens pro de temps per poder mandar de messatges a Simon de Montfòrt, qu'encara se trobava en França e mai al fraire d'aqueste Guy de Montfòrt, qu'èra el a Tolosa.

A partir d'aquel moment, Simon de Montfort acumulèt las errors en exacerbar la cruseltat qu'aviá ja exibit abans. Exigiguèt de garantias e fòrça moneda a la vila de Tolosa e transformèt aital l'animositat anteriora en òdi visceral.
Fiera de Bèucaire

La **Fiera de Bèucaire** foguèt un mercat qu'amassava un public multitudinari originari essencialament de païses de la Mediterranèa mas tanben d'autres païses europèus mai alunhats. L'origina mai acceptada de la naissença de la Fiera se fixa sovent en 1217, gràcias a un privilègi acordat pel comte de Tolosa Ramon VI per recompensar la fidelitat e lo coratge de las gents de Bèucaire durant lo sèti de la vila per Simon de Montfòrt. Pasmens d'autres istorians n'aurián trobat de traças anterioras, siá en 1080 siá en 1168.

## Descripcion
thumb|250px|Gravadura en color de la Fiera de Bèucaire del sègle XVIII.
Dempuèi sa creacion, la fiera se celebrava durant lo mes de mai mas per de rasons comercialas foguèt portada al 22 de julh per tal de coincidir amb la fèsta de Santa Magdalena, çò que li donèt lo nom de "Fiera de Santa Magdalena". Durant fòrça temps durava pas que tres jorns mas en 1483, sortiguèt una ordenança del rei de França qu'alonguèt l'eveniment en considerar que devián èsser tres jorns de trabalh, valent a dire que se comptavan pas los jorns de fèsta ni mai los dimenges. Aital amb las fèstas de Santa Magdalena, Sant Jacme e Santa Anna donèt una durada de sièis a sèt jorns per aquesta celebracion. Finalament, en 1583, la durada arribèt a una dotzena de jorns gràcias a una novèla ordenança reiala.

## La Fiera dins la literatura populara
L'atraccion suscitada per aqueste eveniment generèt una popularitat immensa que, segur, se repercutiguèt sus la literatura. L'òbra occitana probablament mai coneguda que parle de la Fiera es *L'embarràs de la Fièira de Bèucaire* del nimesenc Joan Michèl. Aqueste libre burlesc, publicat en 1657 e reeditat mantun còp, coneguèt una brava capitada populara.
Chèc (pagament)

right|thumb|Un chèc.
Lo chèc es un mejan de pagament escriptural utilizant lo circuit bancari. Es en principi utilizat per far transitar de moneda d'un compte bancari cap a un autre.

Lo chèc  es un document escrit, valable entre 6 meses e 1 an e 8 jorns segon las leis del país de l'emetor. Es un mejan amb que lo *« tiraire »* (aquel que signa le chèc) dona l'òrdre al *tirat* (una banca o un autre organisme previst per la lei) de pagar sus presentacion e sens delai (pagament *a vista*)  una *soma* donada al *beneficiari*. 

Lo chèc es somés a de règlas fòrça divèrsas d'un país a l'autre. Sobretot, s'aquel fa pas partida dels mejans de pagament europèus previstes pel SEPA.

Aquela abséncia de normalizacion juridica internacionala sus sas caracteristicas e son utilizacion fa qu'es mal acceptat a l'estrangièr. 

## Referéncias
Marcèla Drutel

**Marcèla Drutel** (l**'Aubanalenca** de son nom d'escais en francés : **Marcelle Drutel** ; Marselha lo 24 de mai de 1897 – Tolon, lo 30 de decembrede 1985) siguèt una escrivana de lenga occitana, una critica literària e una majorala dau Felibritge provençala.

Era originària de Marselha e de Cuers (dins Var). Estudièt a Marselha au Licèu Montgrand puei a la Facultat de-s Ais. Venguèt après professor de letras e tanben de provençaus a Canas, Sisteron puei a-s Ais.

Era tanben tamborinaira e foguèt co fondatritz de Lou Prouvençau a l'Escolo e de l'AVEP (Associacion Varesa per l'ensenhament dau Provençau).
Giovanni Boccaccio

**Joan Boccaci** (**Giovanni Boccaccio** en italian; Florença 1313 – Certaldo o Florença, 21 de decembre de 1375), foguèt un escrivan e umanista italian. Escriviá en latin e en italian. Es considerat, amb Dante e Petrarca, un dels paires de la literatura en italian. Son òbra mai coneguda es lo *[[Decameron]]*.

## Biografia
[right|thumb|Estatua de Boccaccio, [Galleria degli Uffizi]]
Filh illegitim d'un comerçant de Florença, Boccaccino da Chellino, e d'una femna umbla, Giovanna. Boccaccio, al luòc de seguir la carrièra comerciala de son paire, estudièt la literatura classica e la poesia a l'Universitat de Nàpols e frequentèt la cort cultivada e rafinada de Roberto d'Angion qu'èra amic personal de son paire. En 1340 deguèt tornar a Florença a causa de la quincanèla dels afars pairals. Entre 1346 e 1348 visquèt a Ravena e a Forlì, onte foguèt l'òste de Francés II Ordelaffi e dintrèt en relacion amb los poètas Nereo Morandi e Checco Miletto de Rossi.

En 1348 la pèsta negra toquèt Florença (episòdi istoric que se desvolopa lo “Decameron”) e l'an seguent la mòrt del paire s'ocupèt de çò que demorava del negòci familhar. En 1350 faguèt la coneissença de Petrarca que venguèt un grand amic.

Los darrièrs ans de sa vida estudièt a fons las òbras de Dante e comencèt a vida esperituala e religiosa.

## Òbras

### Òbras de jovença
* *La caccia di Diana* (1334-1335)
* *Il Filostrato* (1335)
* *Teseida delle nozze d'Emilia* (1339-1341)
* *Comedia delle ninfe fiorentine* (1339-1340)
* *Amorosa visione* (1341-1342)
* *Elegia di Madonna Fiammetta* (1343-1344)
* *Ninfale fiesolano* (1344-1346)

### Òbras de la maturitat
#### ''Lo Decameron'' (1349-1351)

Per fin de fugir l’epidemia de Pèsta Negra que devasta la ciutat de Florença, dètz jovents (sèt femnas e tres òmes) se recaptan al campèstre pendent qualques jorns. Per s’espaçar, establisson per règla que cadun deurà contar cada jorn una istòria aprochant un tèma qu’aquel que serà estat nomenat rei (o reina) del jorn aurà causit.

#### ''Corbaccio'' (1354-1355)
Òbra misogina que son sostítol es *Labirinto di amore*.

## Ligams extèrnes

* Site web de l'Ente Nazionale Giovanni Boccaccio 
* Pagina del Decameron Web de l'Universitat de Brown
Reglament administratiu

Un reglament es lo tèrme generic en drech dels actes d'un govèrn, las decisions d'un executiu. Las ordenanças, los reglaments en Conselh d'Estat, los decrets, los arrèstes e las circularas son de reglaments. 

Lo president de la Republica e lo Govèrn pòdon prendre de decisions dins totes los camps que son pas reservats al Parlament.

En drech francés, lo **reglament administratiu** es un acte administratiu unilateral de portada generala.

A totjorn una autoritat superiora a aquela dels actes administratius individuals. Los actes reglementaris seguisson una ierarquia en foncion de l'autoritat que los edicta e de lor portada normativa, subretot dins lo cas de las circularas. Se pòt destriar segon la matèria dos tipes de reglaments: aqueles que permeton l'execucion d'un tèxte de lei, e aqueles que son autonòms, edictats sens que siá necessari que la lei o demande.

## Los reglaments d'execucion de las leis
Lo poder executiu assegura l'execucion de las leis. Aqueles reglaments d'aplicacion se pòdon prene quand la lei demanda explicitament al Govèrn un decret (S'agís alara generalament d'un decret en Conselh d'Estat), o sens qu'aquela demanda siá facha, aquò per precisar una disposicion legislativa.

Dins lo primièr cas, lo poder reglamentari recep doncas una delegacion de competéncia del legislator per intervenir sus un camp que lo legislator s'i estima pas competent. 

Dins lo segond, lo poder reglamentari decidís de redigir un decret per completar e precisar una disposicion legislativa. Pasmens deu respectar la lei, dins lo tèxte e al fons, dins lo cas contrari lo reglament poiriá èsser anullat per mejan d'un recors per excès de poder.

## Los reglaments autonòms

Los reglaments autonòms se prenon sul fondament de l'article 37 de la Constitucion de 1958, qu'atribuís una competéncia generala al reglament, la lei gausissent d'una competéncia d'atribucion sus una quantitat de matèrias limitativament definidas. Atal, es doncas possible pel Govèrn de reglamentar sens qu'existisca de lei. Pasmens, aquel deu respectar la Constitucion, en l'abséncia de « lei ecran » entre lo reglament e la Constitucion.

## Vejatz tanben
### Ligams intèrnes

* Decret
** Decret en Conselh d'Estat
** Decret en Conselh dels ministres
** Decret simple
* arrèst
** Arrèst prefectoral
** Arrêté municipal
* Circulara
* Contraròtle de legalitat
* Lei
Airal urban de Bordèu

L**'airal urban de Bordèu** es un airal urban centrat sus la vila de Bordèu dins lo departament de la Gironda, en França.
Partit Socialista Obrièr Espanhòl

Lo **Partit Socialista Obrièr Espanhòl** (en castelhan *Partido Socialista Obrero Español*) o **PSOE** es un partit politic espanhòl de esquèrra sociala democrata membre del Partit Socialista Europèu e de l'Internacionala Socialista.

Al poder d'octobre de 1982 fins a març de 1996, es a dire pendent mai de tretze ans, lo PSOE tornèt governar Espanha de març de 2004 a decembre de 2011. Per las eleccions legislativas espanhòlas de 2008, lo partit ganhèt mai grand nombre de vòtes jamai obtengut amb  alara que patiguèt de sa mai granda desbandada electorala dempuèi la transicion democratica espanhòla pendent las eleccions generalas de 2011.

Lo secretari general actual, José Luis Rodríguez Zapatero, que foguèt President del Govèrn d'Espanha de 2004 a 2011.

Lo PSOE govèrna actuelament las comunautata autonòmas d'Andalosia e de la Comunautat Autonòma Basca e participa al govèrn de las Canàrias e de la Comunautat Forala de Navarra. Dirigís tanben de vilas coma Vigo, Soria e Saragossa.

A prèp de , atal es lo segond partit politic d'Espanha pel nombre d'aderents aprèp lo Partit Popular.

## Annèxes
### Ligams extèrnes
*  PSOE
*  PSOE Euròpa, organizacion pels Espanhòls resident a l'estrangièr
Tractat de Lisbona

thumb|Imatge del tèxte del Tractat de Lisbona
Lo **Tractat de reforma institucionala de l'Union Europèa**, **Tractat de Reforma** o **Tractat de Lisbona** es un tractat adoptat pel Conselh de l'Union Europèa dins la vila de Lisbona lo 19 d'octobre de 2007 que se substuís a l'escac de la Constitucion Europèa de 2004.

Aquel tractat foguèt signat pel plen del Conselh de la Union lo 13 de decembre de 2007, donant a l' Union Europèa (UE) una personalitat juridica li permetent de signar los acòrdis internacionals al nivèl comunautari.

En junh de 2008 lo tractat foguèt negat per referendum en Irlanda, l'unic país qu'aviá previst de lo sotmetre a l'opinion publica.

## ''Processus''
thumb|'''Processus de ratificacion:'''<br/>
En verd: referandum obligatòri<br/>
En blau: referèndum possible<br/>
En roge: ratificacion parlamentària
L'escac de la ratificacion de la Constitucion Europèa en França e als Païses Basses provoquèt la paralisia de la reforma de las institucions europèas e la crisi institucionala al sen de l'Union Europèa (UE). Lo preojècte prepausat per la Presidéncia alemanda del Conselh de l'Union Europèa lo 19 de mai de 2007 inclusèt l'"esséncia de la Constitucion". La prepausa foguèt presentada aprèp de reünions de trebalh entre la presidéncia e los delegats dels vint e set estats membres pendent lo primièr semestre de l'an, decidissent fin finala abandonar lo format del Tractat constitucional e promòure al luòc un tractat classic qu'introduís esmendaments dins los dos tractats actualament en vigor, Lo Tractat de Roma a lo Tractat de Maastricht.

Portugal, qu'assumava la presidéncia de l'UE pendent la segonda mitat de 2007, lancèt una conferéncia intergovernamentala (CIG) los 23 e 24 de julhet per acabar la redaccion del tèxte, coïncident amb la reünion dels ministres dels Afars exteriors. Lo nòu Tractat foguèt presentat a la cima lo 18 d'octobre dins la vila de Lisbona, amb l'intencion que siá signat pels caps nacionals abans la fin l'an. Aprèp comencèt lo processus de ratificacion amb l'objectiu que lo tèxte dintre en vigor en 2009.

## Naut Representant
Lo Conselh de l'Union arribèt a un acòrdi sul luòc, ròtle e poders del futur representant de la politica exteriora de l'UE. 

Establiguèt que lo cap de la Politica Exteriora se nomenarà "Naut Representant per la Politica Exteriora e de Securitat Comuna de l'Union Europèa", que venguèt alara Vicepresident de la Comission Europèa. Definís lo Naut Representant de Politica Exterior e lo Comissari de las Relacions Exterioras, que contraròtla lo budgèt de la Comission en matèria de cooperacion e de politica exteriora e lo personal d'aquel camp de l'executiu comunitari. E mai serà encargat de presidir lo Conselh del Ministres del Afars exteriors de l'UE.

## Doble majoritat
Lo tractat de reforma establís qu'a partir de 2014 començarà a s'aplicar formalament lo sistèma de doble majoritat (55% dels Estats membres, amb un minium de 15, que reünís 65% de la poblacion), atal Polonha podrà invocar lo Tractat de Niça per impausar una minoritat de blocatge. 

En mai, las matèrias que s'adoptaràn a la majoritat qualificada passan de 36 a 87. 

## Referéncias
Dean Edwards

Dean Edwards (nascut en 1970) es un actor american de comèdia.

## Filmografia
* 1996 : *[[Melrose Place]]*
* 2003 : *[[Saturday Night Live Weekend Update Halftime Special]]*
* 2003 : *[[Marci X]]*
* 2004 : *[[Tony 'n' Tina's Wedding]]*
* 2006 : *[[A New Wave]]*
* 2007 : *[[Universal Remote]]*
* 2007 : *[[Spider-Man 3]]*
* 2008 : *[[Goyband]]*
* 1998 : *[[Celebrity Deathmatch]]*
* 2010 : *[[April's Fools]]*
* 1976 : *[[Saturday Night Live]]*
* 1999 : *[[The Sopranos]]*
* 2005 : *[[Weekends at the D.L.]]*
* 2006 : *[[Where My Dogs At?]]*
* 2010 : *[[Robotomy]]* (votz)
* 2010 : *[[Scared Shrekless]]* (votz)
* 2011 : *Thriller Night* (votz)
Santa Juana (Chile)

vinheta|228px|drecha
**Santa Juana** qu'ei ua vila chilena en la provincia de Concepción. Sa populacion qu'èra estimada a 13 147 abitants en 2002. Sa superfícia totau qu'ei de 731 km².

## Referéncias
* 

## Ligam extèrne
* Vila de Santa Juana (espanhòl)
Florida (Chile)

**Florida** es una comuna e ciutat chilena dins la provincia de Concepción.

## Referéncias
* 

## Ligam extèrne
* Vila de Florida, Chile (espanhòl)
Tractat de fusion de las Comunautats Europèas

thumb|Interior del Parlament Europèu d'Estrasborg
Lo **Tractat de fusion de las Comunautats Europèas**, tanben conegut jol nom de **Tractat de Brussèlas**, foguèt signat lo 8 d'abril de 1965 e dintrèt en vigor lo 1 de julhet de 1967. Gràcias a aquel tractat s'uniguèron las estructuras de las tres Comunautats Europèas: la Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr (CECA), la Comunautat Economica Europèa (CEE) e la Comunautat Europèa de l'Energia Atomica (CEEA, Euratom). 

Atal, **se fusionèron las tres estructuras executivas de las diferentas comunautats**, e se creèt una unica Comission Europèa e un unic Conselh, que seràn los organs de govèrn conjunt de las tres comunautats del moment. E mai, las tres comunautats partegèron l'usatge partir d'aquel tractat lo Parlament Europèu e la Cort de Justicia

Aquel tractat es considerat, d'un biais, coma lo començament de çò que serà (a l'avenidor) la modèrna Union Europèa, e foguèt abrogat amb la signatura del Tractat d'Amsterdam lo 2 d'octobre de 1997. 

## Vejatz tanben
*Tractat de l'Union Europèa

## Ligams extèrnes
*  Tractat de Brussèlas sul site ena
Comunautat Europèa de l'Energia Atomica

La **Comunitat Europèa de l'Energia Atomica** (**CEEA**), coneguda popularment coma **Euratom**, es una organizacion europèa que s'ocupa de l'establiment d'un mercat comun dels produits nuclears e dins lo desvolopament d'aquela industria nucleara amb de fins pacificas.

Sa composicion e son organizacion es plenament integrada dins los organs de foncionament de l'Union Europèa pasmens que siá una entitat complatament independenta. Son sèti es dins la vila bèlga de Brussèlas.

## Istòria
Lo resultat de la signatura dels Tractats de Roma lo 25 de març de 1957 foguèt la creacion de la Comunautat Economica Europèa (CEE) e la Comunautat Europèa de l'Energia Atomica (Euratom), organizacions amb d'objectius mai economics que politics.

Incialament creada coma una entitat amb sa pròpia direccion e sa presidéncia, a partir de la signatura del Tractat de fusion de las Comunautats Europèas en 1965 fusionant sas institucions amb aquelas de la Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr (CECA) e la Comaunitat Economica Europèa (CEE).

## Objectius
La tòca de l'Euratom foguèt la creacion d'un mercat comun e especializat dins los productes èissits de l'energia atomica, asegura lor distribucion dins los estats membres de la Comunautat, e la venta dels demais als estats no comunautaris e la recerca al l'entorn d'aquela energia per d'usatges pacifics. 

## Membres

Los membres de l'Euratom son los meteisses qu'aqueles de l'Union Europèa, perque aquel organisme partatge sus organs amb la precedenta. L'Euratom foguèt fondat per sièis estats: França, Alemanha, Itàlia e los tres païses del Benelux: Belgica, Païses Basses e Luxemborg. Aprèp totes los estats membres de las succesivas Comunautats Europèas venguèron far partida d'aquel organisme.

## Institucions

Creada d'en primièr coma una organizacion plenament independenta e amb sa pròpias institucions, amb tres presdients. En 1967, amb la dintrada en vigor del Tractat de fusion de las Comunautats Europèas, aquelas institucions fusionèron amb aquelas de la CECA e la CEE, creant una unica Comission Europèa.

## Controvèrsia
Son entitat autonoma dins la Union Europèa fa controvèrsia pro importanta a causa de la disparicion iniciala de la CECA en 2002 e la desaparicion prevista de la CEE en 2009 en virtut del Tractat de Lisbona de 2007. Dins la signatura d'aquel darrièr tractat, seguent lo fracàs de Constitucion Europèa, se prepausèt exclure l'Euratom de la personalitat juridica de la nòva Union Europea a causa del sentiment antinuclear qualques estats membres de la UE. 

## Vejatz tanben
* Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr (CECA)
* Comunautat Economica Europèa (CEE)
* Union Europèa

## Ligams extèrnes
*  Site web de l'EURATOM
*  Tractat constitutiu de l'EURATOM
Joan Michèl

**Joan Michèl** (en francés: *Jean Michel*; Nimes, mitat del sègle XVII – 1700) foguèt un escrivan occitan de Lengadòc. Coneguèt un succès enòrme amb l'unica òbra que nos es coneguda: *L'embarràs de la Fièira de Bèucaire*. Foguèt apreciat mai enlà de l'airal occitan per divèrses escrivans franceses de son temps.

## Ligams extèrnes
* ''L'embarràs de la Fièira de Bèucaire'' (en grafia prefelibrenca) a Google.com
Benelux

Lo **Benelux** designa una region formada per Belgica, los Païses Basses e Luxemborg. Lo tèrme de *Benelux* es un acronim venent de l'union de las primièras sillabas dels noms de cada país: **Be**lgique/**Bel**gië/**Bel**gien, **Ne**derland e **Lux**embourg/**Lux**emburg (pasmens, en luxemborgés, lo país se nomena ).
thumb|Union dels païses al Benelux.
Foguèt inicialament concebuda coma una union economica e doanièra: liura circulacion dels bens en son sen e taxas uniformas pels productes venents de l'exterior. Mas ara lo tèrme s'emplega al delà d'aquels camps. Istoricament aqueles païses foguèron ja reünits dins lo Reialme dels Païses Basses seguent a la derrota de Napoleon, del quin venguèron independents Belgica en 1830 e Luxemborg en 1890. Començèt de nàisser dins lo decenni 1930, pasmens foguèt a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala que los govèrns en exili dels tres païses negocièron e signèron los tractats monetaris (Londres, octobre de 1943) e doanièr (Londres, setembre de 1944) que ne provoquèron la creacion. La Convencion del Benelux foguèt signada a L'Aia en març de 1947 e dintrèt en vigor lo 1 de genièr de 1948.
  
L'introduccion de l'èuro (2002) capitèt una union monetària dins lo Benelux, pasmens que las valors del franc bèlga e lo franc luxemborgés ja èran ligats, de mena que ambedós païses foguèron acceptats indistintament dins la moneda comuna.

En 2004 los païses signèron un nòu tractat s'ocupant dels efèctes policièrs e frontalièrs, constituissent un pas mas en davans cap a l'Acòrdi de Schengen. 

Ocasionalament lo tèrme de *Belux* es emplegat per se referir sonque a Belgica e Luxemborg.
## Ligams extèrnes
*  Benelux Economic Union - Pagina web oficiala
*  Politieverdrag - Acòrdi policièr e frontalièr
Peironèla d’Aragon

thumb|250px|Peironèla e son marit Ramon Berenguièr (IV)
**Peironèla I d'Aragon** (en aragonés: *Peironela* e en catalan *Peronella*; Òsca, 29 de junh de 1136 – Barcelona, 15 d'octobre de 1173) èra una sobeirana aragonesacatalana que foguèt **[[reis d'Aragon|reina d'Aragon]]**, **[[comtessa de Ribagorça]]** e **[[comtat de Sobrarb|Sobrarb]]** e comtessa consòrt de Barcelona (**[[1137]]–[[1162]]**).

## Biografia
**Peironèla** nasquèt en 1136, èra la filha del rei d'Aragon Ramir II e d'Agnès de Peitieu. Sa concepcion se deguèt mai que mai a un problèma politic ja qu'Aragon se trobava sens eiretièr e jos la menaça d'èsser destruch per de luchas de poder entre nòbles o mai fagocitat per de reialmes vesins. Quand aviá pas qu'un an foguèt promesa al comte de Barcelona Ramon Berenguièr IV.
Acòrdi de Schengen

thumb|L'espci Schengen
Los **Acòrdis de Schengen** foguèron signats en 1985 e 1990 a Schengen per divèrses païses de la Union Europèa per suprimir de forma progressiva los contrarotles frontalièrs. L'objectiu es garantir la liura circulacion dels bens, dels servicis, dels capitals, dels trabalhadors e dels viatjaires.

L'espaci Schengen dintrèt en vigor en març de 1995 en Alemanha, Belgica, Espanha, França, Itàlia, Luxemborg, Los Païses Basses e Portugal. Mai tard s'i apondèron d'autres estats europèus, la majoritat de la Union Europèa (totes levat lo Reialme Unit e la Republica d'Irlanda, que sonque i participan parcialament), e mai d'Islàndia, Liechtenstein, Norvègia e Soïssa.

## Estats membres

aS'aplica pas que las nòrmas de cooperacion policiara e judiciara.bL'Alemanha Orientala se reunifiquèt amb l'Alemanha de l'oèst, e dintrèt dins l'espaci Schengen, lo 3 d'octobre de 1990.cEstat associat amb las activitats Schengen de l'Union Europèa qu'es pas membre d'aquela, e onte s'aplican las normas Schengen.
Schengen

**Schengen** es un vilatge situat sus la riba del riu de Mosèla, a l’extrèm sud-èst de Luxemborg, qu'aparten al canton de Remich e al districte de Grevenmacher. La comuna conten tanben los masatges de Remerschen e Wintrange. En total, ai a prèp de 1600 abitants.

Sa situacion geografica es singulara [parcitlara ?] es lo punt de joncion de las frontièras entre Luxemborg, Alemanha (a l’èst) e França (al sud), delimitadas pel riu.

Es una zona tradicionalament vinicòla. Malgrat una istòria millenària, perque las primièras donadas datan de 877 e lo castèl de 1390, la rason de sa celebritat ven de la signatura de l**'[[Acòrdi de Schengen]]**. Aqueles tractats, signats lo 14 de junh de 1985 e lo 19 de junh de 1990, e aplicats a partit de 1995, establisson la liura circulacion de las personas, lo capital, lo trabalh,... pels païses de l'Union Europèa, la practica, supausa la supression de las frontièras interioras.

## Ligams extèrnes

*  Site de la comuna de Schengen
*  Oficina de Torisme
Lengonés

Lo Lengonés es la region environant Lengon. N'a pas d'existença istorica ni culturala.
Istoricament Lengon es considerada coma una partida de Vasadés.

## Delimitacion
N'es pas aisit de defenir lo Lengonés. I pòdem incl&uacute;ser, solide, lo canton de Lengon empenat, au mens dincas a la termièra deu pinhadar landés. La riba dreita pòt ne'n hèser partida, per çò deu canton de Sent Macari. Las regions de Cadilhac, Podensac e Auros son tanben restacadas au Lengonés, en tant que zònas ribeirinas de Garona.

## Paisatge
Lo Lengonés es un pa&iacute;s absoludament viticòla. Riba gausha, son los contrahòrts deu plèir landés ; riba dreita, los terrenhs alluvionaris aus pès deu plèir calcari de l'Entre Duas Mars.
Tractat de París (1951)

Lo **Tractat de París**, signat lo 18 d'abril de 1951 dins la vila de París entre Belgica, França, la Republica Federala d'Alemanha, Itàlia, Luxemborg e los Païses Basses, organiza la creacion de la **[[Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr]]** (CECA) per una durada de cinquanta ans. 

Dintrèt en vigor lo 23 de julhet de 1952 e expirèt lo 23 de julhet de 2002, exactament cinquanta ans aprèp sa naissença.

Aquel tractat es considerat coma l'un dels actes fondators de l'Union Europèa.

## Vejatz tanben

* 

## Ligams extèrnes
* Istòria de l'Union Europèa 1945-1957
Tryggvi Þórhallsson

**Tryggvi Þórhallsson** (1889-1935) professor e òme politic, foguèt primièr ministre d'Islàndia entre 1927 e 1928.
Raimundo Pereira

**Raimundo Pereira** (n. 1956) avocat e òme politic, foguèt dos còps president per interim de Guinèa Bissau. Son segond mandat comencèt lo 9 de genièr de 2012 que moriguèt lo president Bacai Sanhá.
Emirat de Granada

|-
| **Periòde d'existéncia** 
| **[[1238]] - [[1492]]**
|-
| **[[Capitala]]**
| **[[Granada]] **.
|-
| **Forma de l'estat**
| **Autocràcia de drech divin**
|-
| **Cap de l'estat**
| **[[sultan]]**
|-
| **Religion oficiala**
| **[[Islam]]**
|-
| **[[Aira|Superfícia]]**
| ** km² a son apogèu**
|-
| **[[Populacion]]**
| ** d'abitants aperaquí a son apogèu**
|-
| **[[Moneda]]**
| ****
|-
|}
L**'Emirat de Granada** (arabi: ﻧﺎﻃﺔإمارة غر ; transliterat *Imarat Gharnāṭah*), tanben dich lo **Reialme Nasrida de Granada** (espanhòl: *Reino nazarí de Granada*), foguèt un emirat fondat en 1238 après  la desfacha de Muhammad an-Nasir de la Dinastia Almoada per una  aliança de reialmes crestians a la Batalha de Las Navas de Tolosa en 1212. Après que  lo prince Idris daisse Iberia per prene  lo cap  dels Almohads, l'ambiciós Mohammed I ibn Nasr establiguèt la darrièra dinastia musulmana de la  Peninsula Iberica - la Dinastia Nasrida. Los emirs nasridas bastiguèron lo  palais d'Alhambra. L'arabi èra la lenga oficiala e la lenga mairala  de la majoritat de la populacion.
Abbàs Ibn Firnàs

**Abbàs Ibn Firnàs** (810–887, o **Abbàs Qasim Ibn Firnàs** (arabi:  عباس بن فرناس) èra un musulman andalós polimat: inventaire, engenhaire, aviator, mètge,  poèta, e musician. D'origina berbèra, nasquèt a Izn-Rand Onda, Al Andalús (uèi Ronda, Espanha), e demorèt dins lo Califat de Còrdoa. Es conegut coma un precursor de l'aviacion.
### Referéncias
Joan Antòni Injalbèrt

**Joan Antòni Injalbèrt** (en francés *Jean-Antoine Injalbert*, Besièrs, 23 de febrièr de 1845 – París, 20 de genièr de 1933) foguèt un escultor occitan plan famós.

## Biografia
thumb|left|250px|Monument a l'escrivan francés Molière (a Pesenàs)
**Joan Antòni Injalbèrt** nasquèt a Besièrs en 1845 dins una familha modèsta, son paire èra un picapeirièr e aital s’inicièt al trabalh de la pèira. En 1861, comencèt a estudiar amb l’escalpraire Pau Teodòr. Sa primièra òbra foguèt la realizacion del timpan de la Capèla del Bon Pastor. 

En 1866 capitèt de dintrar a l’Escòla de Bèlas Arts a París. Pr'amor de l’ajudar, la vila de Besièrs li balhèt una borsa que foguèt completada lèu pel Conselh General d’Erau. L'an seguent Injalbèrt participava ja al talhièr d'escultura d'Augustin Alexandre Dumont. I perfeccionèt a tal ponch son art qu'en 1874 se ganhèt lo 1èr grand Prèmi de Roma amb una òbra sonada *La dolor d’Orfèu*. Per l'Exposicion Universala de 1878 realizèt *Lo Crist*. Prepausèt aquela meteissa annada d'ondrar lo Platèu dels Poètas amb de bustes de personatges celèbres. 
En 1880 decidiguèt de s'installar definitivament a París ont recebèt subran un nombre considerable de comandas. Ensenhèt a l’Escòla de las Bèlas Arts ont èra tanben cap de talhièr.

Faguèt don a la vila de Besièrs d'una de sas òbras màgers: *lo Titan*. Puèi tornèt ganhar lo grand Prèmi a l’Exposicion Universala de 1889. Se maridèt en 1907 amb Louise Pin. Coma sa notorietat cresquèt e se faguèt internacionala participèt a d’exposicions dins mantun país coma per exemple en Itàlia, a Brasil o en Alemanha. Foguèt fach comandador de la Legion d’onor en 1910.

La màger part de sas creacions son al musèu Fayet a Besièrs dempuèi la donacion que faguèt sa veusa en 1934 de la villa Antonina, residéncia d'estiu de l'artista, e del fons del talhièr de l'ostal.
Tractat establissent una Constitucion Europèa

Lo **Tractat estalissent una Constitucion per Euròpa** èra una prepausa de tractat constitucional per l'Union Europèa. L'objectiu fondamental èra de substituir l'ensems dels tractats ja existissents que constituisson Euròpa.
Mas lo projècte facassèt sens capitar l'etapa de la ratificacion. 

Lo 18 de julhet de 2003 la *[[Convencion pel futur d'Europa]]* presidida per Valèri Giscard d'Estanh publiquèt l'esbòç de la constitucion http://european-convention.eu.int/DraftTreaty.asp?lang=EN. Lo 29 d'octobre de 2004 foguèt signada a Roma (Itàlia) pels caps d'estat de l'UE.

## Objectius
Els objectius principals de la Constitucion èran:
* Simplificar l'ensems dels tractats e protocols contituissent l'Union Europèa.
* Melhorar e poderar los mecanismes de presa de decions per una Union Europèa alargada.
* Aumentar lo sentiment d'apertinénça europèa dels ciutadans e ciutadanas dels estats membres.

## Estructura del Tractat Constitucional
Lo Tractat Constitucional contiá las seguentas partidas:
* Preambul
* Partida I: definicion de la Union Europèa.
* Partida II: Carta de Drechs Fondamentals.
* Partida III: politicas e foncionament de l'Union.
* Partida IV: disposicions generals a clausulas finalas.
* Annèxes
* Protocols
* Declaracions

## Processus de ratificacion
La Constitucion, un còp acceptada pels 25 caps d'estat dels païses membres, foguèt signada dins un acte cerimonial lo 29 d'octobre de 2004 a Roma. Mas abans de dintrar en vigor devía èsser ratificada per cada estat membre. Aquel processus qu'auriá degut se conclòure lo 31 d'octobre de 2006 foguèt remandat *sine die* pel Conselh Europèu en junh de 2005 aprèp lo vòte negatiu de França e dels Païses Basses.

Qualques partidas e idèas d'aquel tractat tornèron èsser presas dins lo Tractat de Lisbona

## Vegeu també
* Union Europèa
Comunautat Europèa de Defensa

La **Comunautat Europèa de Defensa** (CED) èra un projècte de creacion d'una armada europèa, amb d'institucions supranacionalas, plaçadas jos la supervision del comandant en cap de l'OTAN, quel meteis èra nomenat pel president dels Estats Units d'America. Dins lo contèxte de la Guèrra Freja, lo projècte, qu'èra un esbòç en setembre e octobre de 1950, venguèt un tractat, signat per 6 Estats lo 27 de mai de 1952. Ratificat per la Republica Federala d'Alemanha, Belgica, Luxemborg e los Païses Basses, lo tractat instituent la CED foguèt negat per l'Assemblada Nacionala Francesa lo 30 d'agost de 1954 per 319 vòtes contre 264.

## Consequéncias
Lo fracàs de la CED, e mai la solucion de l'UEO revelan l'incapacitat dels Estats d'Euròpa Occidentala de concebre un sistèma de defensa independament dels Estats Units d'America. R. Marjolin, que foguèt un dels principals collaborators de Jean Monnet lo contèt dins sas memòrias: .

L'idèa d'una defensa europèa tornèt en 1992, per la signatura del tractat de Maastricht (PESC : politica estrangièra e de securitat comuna), confirmada en 2007 per la signatura del tractat de Lisbona, mas totjorn dins l'encastre de l'OTAN, es a dire jos l'estrecha dependéncia dels Estats Units d'America.

## Referéncias
Union de l'Euròpa Occidentala

L**'Union de l'Euròpa Occidentala** (**UEO**, en anglés *WEU*) èra una organizacion europèa de defensa e de securitat que son tractat foguèt signat lo 23 d'octobre de 1954 entre França, lo Reialme Unit, la Republica Federala d'Alemanha, Itàlia, Belgica, los Païses Basses e Luxemborg, aprèp l'escac de la Comunautat Europèa de Defensa, que demorèt sens activitat pendent d'ans. A partir de 1984 e subretot al començament dels ans 1990, foguèt identificada pels Estats membres per vendre lo supòrt de la politica europèa de defensa mas lo projècte seguèt pas. La Politica Europèa de Securitat e de Defensa (PESD) foguèt creada en 1998, per assumir aquel ròtle. Malgrat que lo dispositiu normatiu de l'UEO foguèsse pas integrat totalament per la PESD, qualques uns de sos trabalhs, de sas iniciativas, de sos acòrdis concluses amb d'autras organizacions e de sos organs foguèron integrats per l'Union Europèa. L'UEO foguèt totalament dissolguda en junh de 2011.

## Referéncias
Ròsa Artaud

**Ròsa Artaud**, mai coneguda sota l'escais d**'Artaleta de Bèucaire** (en grafia mistralenca *Artaleto de Beucaire*; Bèucaire, 1857 – Tarascon, 1943) foguèt una escrivana occitana dau país de Ròse, tanben sonada "felibressa dei dàtils", que son trabalh èra de vendre de dàtils e de noses de còco al mercat.

## Biografia
**Ròsa Artaud** nasquèt en 1857 a Bèucaire dins una familha modèsta. Aguèt pas una instruccion limitada, çò que l'empachèt pas pr'aquò d'escriure en occitan. La vida de Ròsa, que recebèt lèu l'escais d'Artaleta (creat a partir de son nom de familha), foguèt marcada per fòrça dramas familiars.
Après la mòrt de sa sòrre que defuntèt joventa, Artaleta aguèt de gardar e abalir leis enfants d'aquesta. Malastrosament, lei dos jovents visquèron pas gaire, moriguèron a l'entorn de sei 20 ans e la pena d'Artaleta foguèt ben granda de pèrdre sei dos drollets.

Escriguèt pron, d'òbras e mai de paraulas de musica, mas probablament se perdèt una part considerabla de sa produccion que se ne coneis subretot *Mon massapan de dàtils*. L'òbra foguèt publicada en 1907 amb un prefaci de Frederic Mistral. 
Se moriguèt a l'espitau de Tarascon en seguida d'una oclusion intestinala a l'edat avançada d'ochanta sièis ans.

## Òbras
* *Mon massapan de dàtils* (1904)

## Liames extèrnes
* ''Mon massapan de dàtils'' a Ciel d'òc
Dàvid

Segon la Bíblia, **Dàvid** (en  ebrèu: דוד בן-ישי David ben Yishay) foguèt lo rei mai grand d'Israèl. Durant son règne lo pòble jusieu arribèt a son apogèu cultural amb una bèla esplendor. Foguèt rei de Judà durant sèt ans e sièis meses e rei d'Israèl durant trenta-tres ans.

## Biografia
### Dàvid contra Goliat
thumb|300px|David lucha contra Goliat (dins lo Breviari de Martí)
Qualque temps aprèp, son paire Jessè lo mandèt quèrre l'armada israelita pr'amor d'aver de nòvas de sos ainats Eliab, Abinadab e Chimà. Quand arribèt a l'endrech ont s'èra debanada la batalha, se trobèt confrontat a un gigant filistèu que li disián Goliat e qu'èra a esperar un adversari que que degun voliá pas luchar contra el.

Malgrat sa manca d'experiéncia dins lo combat e son temps jove, Dàvid se decidiguèt a acarar lo gigant. Demandèt la permission al rei d'Israèl, Saül, per luchar e faguèt una pregària a Dieu. Lo rei li aviá donat l'autorizacion aprèp que lo jovent aguèsse explicat qu'aviá tuat un leon e un ors amb sa fonda quand las bèstias avián atacat son ramat.
Vestiguèron Dàvid amb una armadura pasmens aquesta èra tròp pesuga e l'empachar de se mòure coma o desirava, se la tirèt e se n'anèt al combat sens cap de proteccion. Agantèt cinc calhaus d'un torrent vesin e s'aprestèt a combatre son unica arma, sa fonda, dins la man.

Goliat se trufèt de Dàvid qu'èra fòrça jove, rossèl e qu'aviá una corpuléncia flaca. Lo pastor botèt un calhau dins la fonda e tirèt sus Goliat. La pèira se clavelèt al bèl mitan del front del gigant, que tombèt al sòl. Dàvid correguèt cap a Goliat, li prenguèt l'espasa e amb l'arma li talhèt lo cap. Los filistèus fugiguèron espantats. L'armada de Saül los perseguiguèt e los anequeliguèron.

Per guerdonar lo jove eròi, lo rei d'Israèl decidiguèt de donar una carga nauta a Dàvid dins son armada e se fasiá acompanhar de contunh per el. Lo filh de Saül, Jonatan demorèt estrambordat pel coratge de Dàvid, tant que se ditz que *l'aimava coma se meteis* (1Sam, 18:3).
Pèire Bonet

**Pèire Bonet** (en francés *Pierre Bonnet*; Bèucaire, 21 d'agost de 1786 – Bèucaire, 8 de març de 1858) foguèt un escrivan occitan del país de Ròse. Coma activitat principala èra cafetièr mas fasiá tanben de còps que i a lo tornaire.

## Biografia

## Òbras
* *Pichòta revua dei sasons beucairencas* (1839)
* *L'ase, lo colòbre e la tarasca* (1840)
* *Recuèlh de cançons patesas per lo carnaval de 1846* (1846)

## Ligams extèrnes
* ''Pichòta revua dei sasons beucairencas'' a Google books
* ''L'ase, lo colòbre e la tarasca'' a Google books
* ''Recuèlh de cançons patesas per lo carnaval de 1846'' a Google books
Cinc elements (Wuxing)

thumb|250px|Esquèma de l'interaccion entre los cinc elements: lo cicle de creacion (amb forma de pentagòn creat per las linhas negras) e lo cicle de domeni (l'estèla formada per las linhas blancas)
**Wuxing** (en chinés: 五行; en pinyin: *wǔxíng*, "cinc processus", "cinc estapas", "cinc movements") es una nocion venent de la pensada chinesa antica que descriu l'interaccion entre las cinc energias de basa qu'es considerat coma compausant totes los fenomèns. Es un alarguiment del principi del Yin e Yang segon que tota causa es formada per doas facietas dinamicas que se genèran e se destruson mutualament. 

Lo concèpte de wuxing s'exprimís sovent coma la "**teoria dels cinc elements (chineses)**", mas aquela definicion se vei una pauc limitada, perque la nocion d'"element" a una connotacion de *rigiditat* contradictòria amb la nocion de *transformacion de contunh* d'aquela concepcion. De fach, los cinc elements chineses simbolizan puslèu una mena d'"energia" o "foncion" que se manifèsta de biais representatiu en cadun d'aqueles nomenats "elements".

## Los cinc procèssus e lors relacions
Los cinc processus son:
* **Fuòc** (火, huǒ)
* **Aiga** (水, shuǐ)
* **Fusta** (木, mù)
* **Metal** (金, jīn)
* **Tèrra** (土, tǔ)

Aqueles cinc procèssus son en relacion segon dos cicles d'interaccions, un dich de **generacion** (生, *xeng*), segon que cada element o fòrça evoluís fins a venir la seguenta, e un de **domeni** o d'inibicion (克/剋, *kè*), que cada fòrça predomina pas sus la seguenta, mas sus l'autra. Per aquò lo primièr cicle se nomena tanben "maire-filh" e lo segon "grand paire-pichon filh".

Aqueles dos cicles s'enóncian per mejan de frasas que constituisson una ajuda mnemotecnica per se'n remembrar l'òrdre:

### Cicle de generacion
* la Fusta alimenta lo Fuòc;
* Lo Fuòc se càmbia en Tèrra (o en cendra, es a dire polvera de tèrra);
* la Tèrra forma lo Metal;
* lo Metal ven Aiga (torna a l'estat liquid);
* l'Aiga noirís la Fusta.

### Cicle del domeni
* la Fusta manten la Tèrra;
* la Tèrra conten l'Aiga;
* l'Aiga atuda lo Fuòc;
* lo Fuòc fond lo Metal;
* lo Metall copa la Fusta.

## Correspondéncias
Vèrs 200 AbC, apareguèt una escòla de pensada nomenada *[[Yinyangjia]]*, o l'escòla del Yin-Yang, de caracter naturalista e la fondacion que s'atribuís al mèstre Zou Yan (305 AbC - 240 AbC). Dins son ensag d'explicar lo monde se referissent pas que a las causas mecanicas naturalas, aquela escòla sistematizèt un sistèma de correspondéncias entre los concèptes del Yin e del Yang, los cinc procèssus e los signes del *[[Yi Jing]]*. 

Aquelas correspondéncias, d'en primièr luòc una explicacion cosmologica, foguèron fòrça utilizadas dempuèi dins totas las disciplinas practicas, coma l'alimentacion, la medecina, l'astrologia/astronomia, lo feng-xui, los arts marcials, la musica, etc.

* **Correspondéncias segon los uèit [[trigramas]] del ''Yi Jing***:


* *'Taula dels cinc procèssus (non exaustiva)'''

## Nòtas
Mudejar

**Mudejar** (arabi: مدجن transliterat *Mudajjan*, "adomergit") èra lo nom donat als moros o musulmans d'Al Andalús que demorèron en Iberia après la Reconquista crestiana, mas qu'èran pas convertits al Cristianisme.  Lo tèrme designa tanben un estil d'arquitectura iberica e de decoracion interiora, mai que mai en Aragon e Castelha, entre los sègles XII e XVI, fòrtament influenciat per l'estil e la factura moresca.
Entitat municipala descentralizada d'Arròs e Vila

**Arròs e Vila** ei e ua entitat municipau descentralizada deth municipi de Vielha e Mijaran en en eth terçon de Marcatosa ena Val d'Aran.

## Demografia
Era poblacion ei de 25 abitants (2008).

## Ligams extèrnes
* Informacion dera generalitat
* Ficha estatistica IDESCAT

## Tanben véder
* Arròs
* Vila

## Referéncies