Mitologia

[thumb|right|[Pintura representant una scena dei racòntes mitologics nordics : lo dieu Tòr se batent còntra de gigants.]]

La **mitologia** es l'ensemble dei mites que fan partida de la cultura d'un pòble. Au nivèu scientific e literari, es tanben l'estudi sistematic d'aquelei mites. D'efiech, dempuei l'aparicion de l'escritura, divèrseis elements istorics mòstran que totei lei societats umanas, compres lei pus avançadas, an desvolopat un ensemble de crèires comuns fondats sus de racòntes legendaris e simbolics destinats a explicar l'origina e l'òrdre dau mond. Dins mai d'un cas, aquò foguèt lo ponch d'origina d'una importanta òbra literària. 

## Caracteristicas e foncions de la mitologia

### Caracteristicas e foncions dau mite

Lei mites an per foncion premier d'explicar una causa en se fondant sus de construccions imaginàrias. Es ansin diferent de la legenda (que pòu integrar de fachs istorics), dau cònte (que cèrca pas d'explicar lo fantastic) e dau roman (que cònta principalament una istòria). Lei confusions entre aquelei genres fictius son frequentas.

Lei diferentei mitologias presentan de trachs comuns que permèton de lei diferenciar deis autrei genres literaris presents au sen d'una meteissa cultura. D'efiech, es possible de classar lei mites en foncion de seis elements narratius. Ansin, aparéisson d'ensembles principaus que son lei mites cosmogonics (creacion dau mond), escatologics (destruccion dau mond), liats a la naissença ò la renaissença d'una civilizacion (mites civilizators) ò liats a la fondacion d'una vila ò d'un Estat (mites fondators).

### Leis elements constitutius de la mitologia

Lo mite es un racònte situat dins un temps definit mai que se situa entre leis originas dau mond e una epòca tant anciana qu'es desenant oblidada per totei leis èssers umans. Es donc un racònte que se considèra coma istoric mai qu'es plaçat en defòra dau temps. En mai d'aquò, existís un procès d'adesion de l'ensemble de la comunautat que la mena a considerar totei lei fachs presents dins lo mite coma verais, compres aquelei que son inversemblables.

Ansin, se desgatjar una definicion precisa e consensuala dau mite es un pretzfach complèx, es possible d'identificar de diferéncias amb lei genres literaris vesins. Coma la faula, pòu metre en scena d'objèctes, de plantas, d'animaus ò de creaturas subrenaturalas que son umanizats. Pasmens, son objectiu premier es pas de prepausar un ensenhament morau adaptabla a la vida vidanta a la fin de l'istòria. La dimension istorica dau mite o diferéncia dau cònte qu'es un racònte que se debana dins un periòde indeterminat (« Un còp, i aviá... »). Enfin, lo mite es pròche de l'epopèia e de la saga mai aquelei genres intègran de fachs istorics que permèton de datar – mai ò mens – son accion dins lei temps istorics. De mai, leis eròis deis epopèias e dei sagas son frequentament de personatges aguent existit.

En causa d'aquelei caracteristicas, la natura ficcionalas dau mite pòu normalament èsser percebuda que per una consciéncia exteriora. Ansin, sa natura de vertat disparéis unicament quand de cambiaments sociaus pron importants per la rendre inutila an luòc. Dins aquò, en cas de besonh, lei mites pòdon subir de procès de transformacion per s'adaptar a lor societat. Per exemple, foguèt lo cas après la premiera unificacion d'Egipte : foguèt necessari lei mitologias de l'Auta e de la Bassa Egipte, çò que traguèt la creacion d'un panteon divin novèu e de trasnformacions dins leis atributs dei dieus. Aquela facultat d'adaptacion mòstra l'existéncia d'un liame entre la mitologia e l'istòria d'una comunautat.

### De foncions explicativas e socialas

Lei mites participan a l'elaboracion dau sistèma de pensada de la societat. Permèton ansin de transmetre de sabers e d'explicar de fenomèns que semblan inexplicables. Permèton de luchar còntra l'ànsia e d'amaisar lei relacions socialas. D'efiech, entraïnan sovent la formacion de rites comuns que favorizan la coësion entre lei diferenteis individús. Per exemple, en Egipte, lo mite dau combat nuechenc entre Ra e lo sèrp malefic Apofis permetiá d'explicar l'alternància entre lo jorn (assimilat au ben) e lei tenèbras (assimilats au mau). Ansin, aqueu mite foguèt a l'origina de mai d'un rite religiós.

Dins mai d'una societat, lei mites prepausan tanben la forma dau rite. Aquò melhora ansin l'enquadrament dei practicas socialas e, de còps, renforçat lo messatge explicatiu dau racònte. Dins lei mites, la divessa Demetèr ensenha lei tecnicas agricòlas ais òmes. Ben observadas, lei practicas ritualas permetián d'establir un liame simbolic amb lei rèires, çò que podiá aver una certana importància dins lei religions aguent un culte dei rèires.

Enfin, le mites permetián sovent d'estabilizar e de legitimar lo poder. Per exemple, en Mesopotamia, èra lo cas dei mites e dei rites associats au dieu Marduk. Ansin, cada an a Babilònia, la fèsta de l**[[akitu]]'' permetiá de celebrar aqueu [[dieu]] coma lo venceire de la guèrra còntra lei fòrças dau mau, lo creator dau mond e lo rèi vertadier de la ciutat. Pasmens, lo procès de « delegacion » dei poders divins au rèi uman permetiá mai que mai de legitimar l'autoritat reiala. Dau meteis biais, de rites existián per explicar d'autrei realitats socialas coma la possession d'un territòri, un òrdre politic e sociau, de [[lei|lèis]], de practicas alimentàrias ò igienicas, etc. Per exemple, lo mite fondator d'[[Atenas]] explicava l'enebiment fach ai [[femna]]s de participar a la vida [[politica]] de la Ciutat. D'efiech, d'unei mites atenenc presentan aquela exclusion coma la consequéncia d'una punicion divina infligida per [[Poseidon]].

== Quauqueis exemples de mitologia ==

=== Lei mitologia grèga e romana ===



La [[mitologia grèga]] es probablament la pus coneguda en [[Occitània]]. Se desvolopèt dau [[civilizacion micenèa|periòde micenèu]] a la fin de l'[[Antiquitat]] e influencièt fòrça la [[mitologia romana]]. De racòntes famós son eissits d'aquela mitologia coma l’''[[Iliada]]'' e l’''[[Odissèa]]''. Comprèn fòrça [[mite]]s que cuerbon d'aspèctes divèrs : explicacion dau mond, de l'origina dei ciutats, de l'òrdre sociau, etc. De mai, lo còrpus dei [[mite]]s grècs es relativament ben conegut gràcias a una bòna conservacion dei tèxtes.



La [[mitologia romana]] es l'eiretiera principala de la [[mitologia grèga]]. D'efiech, i a fòrça emprunts romans ai mites grècs. Existís ansin una equivaléncia entre lei divinitats romanas e grègas ([[Zèus]] e [[Jupitèr (dieu)|Jupitèr]], [[Èra]] e [[Junon]], [[Dionís]] e [[Bacus]]...) e mai d'un mite grèc foguèt adaptat per [[Roma]]. Pasmens, la [[mitologia romana]] tèn d'autrei fònts coma de cultes arcaïcs italians e de mites [[etrucs]] ò, pus tard, orientaus. En revènge, d'un biais generau, sa richessa [[poesia|poetica]] es mens importanta car lei mites romans venguèron pauc a pauc un otís au servici de l'ideologia imperiala. Per aquela rason, lei mites romans an engendrat una importanta produccion culturala dins leis espacis urbans ([[escultura|estatuas]]...) e un nombre important de racòntes de fondacion de vilas.

<gallery>
Fichièr:The Parthenon in Athens.jpg|
Fichièr:Perseus Cellini Loggia dei Lanzi 2005 09 13.jpg|
Fichièr:Atlas Typhoeus Prometheus.png|
Fichièr:0147 - Roma - Piazza del Campidoglio - Statua del Tevere - Foto Giovanni Dall'Orto, 7-Apr-2008.jpg|
Fichièr:Enée & Anchise Lepautre Louvre M.R.2028 noir.jpg|
</gallery>

=== La mitologia egipciana ===



Apareguda tre l'[[Antiquitat|Antiquitat Auta]], la [[mitologia egipciana]] aguèt una influéncia importanta en [[Mar Mediterranèa|Mediterranèa]] e en [[Orient Mejan]] en causa dau prestigi e de la poissança de l'[[Egipte Antica]]. Permetèt ansin de legitimar lo poder dei [[faraon]]s avans d'influenciar lei [[mitologia grèga|mitologias grèga]] e [[Mitologia romana|romana]] qu'adoptèron ò assimilèron certanei [[dieu|divinitats]] [[Egipte|egipcianas]]. De mai, la mitologia egipciana fa partida dei mitologicas ben conegudas gràcias ai [[traduccion]]s dei tèxtes descubèrts en [[Egipte]].

Comprèn un ensemble complèt de mites que permetián d'explicar la creacion dau mond e sa fin, l'estructura de l'[[Univèrs]] e dau mond fisic e l'òrdre [[societat|sociau]] e [[politica|politic]]. D'un biais generau, la nocion de cicle i ocupa una plaça centrala amb de racòntes importants centrats sus lo [[cicle circadiari]] de la renaissença e la disparicion dau [[Soleu]] cada jorn, lo [[annada|cicle annuau]] dei vengudas deis [[aiga]]s de [[Nil]] e lo cicle de la [[vida]] marcat per la succession dei naissenças e dei [[mòrt]]s (amb un sistèma d'immortalitat de l'[[arma]]).

<gallery>
Fichièr:Ani LDM fin.jpg|
Fichièr:Great Pyramid of Giza.jpg|
Fichièr:Geb, Nut, Shu.jpg|
Fichièr:Flickr - Gaspa - Dendara, tempio di Hator (56).jpg|
Fichièr:Egypt Abou Simbel3.jpg|
</gallery>

=== La mitologia mesopotamiana ===



La [[mitologia mesopotamiana]] es probablament la pus vièlha qu'es coneguda a l'ora d'ara e aguèt una influéncia importanta sus lo desvolopament dei mites ulteriors en [[Orient Mejan]]. D'efiech, seis originas pòdon èsser traçadas fins au [[milleni IV avC]]. La feconditat, concèpte centrau dins una societat [[agricultura|agricòla]], i ocupèt una plaça majora dins lei premiers mites coma aquelei de [[Tammuz]] e d'[[Ishtar|Inanna]]. Lei mites seguents venguèron pus divèrs e s'interessèron a la question deis originas, dau sens e de l'autoritat dau [[sobeiran]]. Aquò correspònd au renforçament de l'institucion reiala dins la region a partir dau [[milleni III avC]]. Per exemple, es lo cas dei mites centrats sus lo dieu [[Ninurta]] que mòstra leis aspèctes guerriers e protectors de la [[monarquia|reiautat]].

Dins aquò, lo mite [[mesopotamia]]n pus conegut es benlèu l’''[[Epopèia de la Creacion]]'' que cònta leis aventuras dau dieu [[Babilònia (reialme)|babilonian]] [[Marduk]]. Aquela istòria illustra ben lo liame entre una comunautat e sei mites car es una composicion relativament tardiva, probablament redigit au [[sègle XII avC]] après la renaissença babiloniana iniciada per [[Nabucodonosòr Ièr|Nabucodonosòr I]] ([[-1125|1125]]-[[-1204|1204 avC]]). Es una reescritura de plusors mites precedentes qu'es destinada a metre en scena la creacion dau mond e de l'òme per [[Marduk]]. Permetèt de justificar lo retorn de l'[[imperialisme]] babilonian.

<gallery>
Fichièr:Tablet describing goddess Inanna's battle with the mountain Ebih, Sumerian - Oriental Institute Museum, University of Chicago - DSC07117.JPG|Tauleta d'un mite sus [[Ishtar|Inanna]]
Fichièr:Milkau Oberer Teil der Stele mit dem Text von Hammurapis Gesetzescode 369-2.jpg|Representacion dau rèi [[Hammurabi]] recebent sei poders reiaus de part dau dieu [[Marduk]]
Fichièr:God Ea (Sumerian Enki); part of a basalt water basin from Assur, Iraq. Reign of Sennacherib, 7th century BCE. Pergamon Museum.jpg|[[Dieu]] [[mesopotamia]]n tenent un vas amb d'[[aiga]]s gisclantas
Fichièr:Shamash.jpg|Representacion dau dieu solar [[Shamash]]
Fichièr:Stele or obelisk of Ur-Nanshe with goddess Nisaba, ruler of Lagash, from Lagash, Iraq, 26th century BCE. Iraq Museum.jpg|Estèla de la vila de [[Lagash]] representant la [[dieu|divessa]] [[Nisaba]]
</gallery>

=== La mitologia chinesa ===



Maugrat l'importància de l'influéncia de la [[cultura chinesa]] en [[Asia]], lei traças [[escritura|escrichas]] pus ancianas de mites [[Republica Populara de China|chinés]] datan dau [[sègle IV avC]] (''[[Shan-hai Ching]]''). De mai, aquelei tèxtes foguèron l'òbra de letruts qu'an de còps reinterpretats lei racòntes en acòrdi amb sei concepcions [[filosofia|filosoficas]]. Per exemple, transformèron ansin de [[dieu]]s en [[sobeiran]]s vertuós ò marrits. Tanben, aquò a entraïnat l'enregistrament de plusors versions d'un meteis contengut. Aquela mitologia es marcada per l'existéncia d'un [[dualisme]] [[cosmologia|cosmologic]] qu'opausa dos principi, un clar representat per la [[lutz]], lo [[Soleu]] e lo [[fuòc]] e un sorn representat per la sorniera, la [[Luna]] e l'[[aiga]].

<gallery>
Fichièr:Anonymous-Fuxi and Nüwa3.jpg|
Fichièr:Bronze mirror with cosmological decoration from the Belitung shipwreck, ArtScience Museum, Singapore - 20110618.jpg|
Fichièr:Guo Xu album dated 1503 (11).jpg|
Fichièr:Tang dynasty bronze mirror with moon goddess and rabbit design, HAA.JPG|
Fichièr:Jade Emperor. Ming Dynasty.jpg|
</gallery>

=== La mitologia indiana ===



La [[mitologia indiana]] aguèt una influéncia importanta en [[Asia dau Sud]] e, dins una mendra mesura, en [[Iran|Pèrsia]]. La redaccion de sei tèxtes pus ancians, coma lo ''[[Rigveda]]'', comencèt probablament durant la premiera mitat dau [[milleni II avC]]. A respècte deis autreis ensembles mitologics majors, la [[mitologia indiana]] se caracteriza per seis evolucions constantas liadas ai mutacions [[religion|religiosas]] e ais invasions qu'an tocat lo soscontinent dins lo corrent de son [[istòria]]. Aquò se manifèsta per de transformacions e d'adaptacions regularas de [[dieu|divinitat]]s (aparicion, disparicion, cambiament d'estatut...) e de rites.

<gallery>
Fichièr:1500-1200 BCE, Vivaha sukta, Rigveda 10.85.16-27, Sanskrit, Devanagari, manuscript page.jpg|
Fichièr:Bangkok Wat Arun Phra Prang Indra Erawan.jpg|
Fichièr:Pooja materials for Hindu rituals.jpg|
Fichièr:Bangalore Shiva.jpg|
Fichièr:Ganesha asianartmuseumsf.jpg|
</gallery>

=== Lei mitologias precolombianas ===



Lei [[Mitologia precolombiana|mitologias precolombianas]] son un ensemble divèrs qu'es l'òbra dei diferents [[pòple]]s que visquèron dins la region avans l'arribada deis [[Euròpa|Europèus]]. A una [[istòria]] fòrça lònga, au mens  ans, mai es mau coneguda en causa dei destruccions causadas per la conquista [[Espanha|espanhòla]] dei civilizacions [[Mesoamerica|mesoamerica]]nas e [[Andes|andinas]]. Pasmens, segon lei tèxtes descubèrts e lei [[testimoniatge]]s enregistrats après l'arribada deis [[Espanha|Espanhòus]], i aviá de liames entre lei diferentei mitologias, au mens au sen de cada sosensemble ([[Mesoamerica]] e [[Andes]]). Aquò s'obsèrva dins lei similituds dei rites (assimilacion de divinitats ancianas, preséncia de [[piramida]]s, sacrificis umans, importància dei visions dualistas...). Dins aquò, maugrat aquelei trachs comuns, fau ben nòtar que la [[mitologia precolombiana]] èra pas un ensemble unificat. D'efiech, lei [[conoissença]]s actualas sus lei [[religion]]s precolombianas mòstran de diferéncias importantas e lei convergéncias dins lei practicas ritualas, l'[[arquitectura]] [[arquitectura sacrada|sacrada]] ò lei [[simbòl]]s dèvon pas escondre lei diferéncias prefondas entre lei mites pròpris a cada pòble (mites de la creacion diferents, dieus diferents, celebracions diferentas, etc.).

<gallery>
Fichièr:Quetzalcoatl 1.jpg|
Fichièr:Xiuhtecuhtli 1.jpg|
Fichièr:Ngv, veracruz, testa con vita e morte, 300-600 dc.jpg|
Fichièr:Human sacrifice (Codex Laud, f.8).png|
Fichièr:Chichen Itza 3.jpg|
</gallery>

=== Lei mitologias nordicas ===



Lei [[mitologia nordica|mitologias nordicas]] son l'ensemble dei mites originaris d'[[Euròpa dau Nòrd]], especialament d'[[Escandinàvia]], a la basa dau [[politeïsme]] practicat dins aquelei regions avans lor evangelizacion. Es una varianta regionala de la [[mitologia germanica]]. Es a l'origina d'una [[literatura]] rica que foguèt compilada a la fin de l'[[Edat Mejana]] dins de tèxtes coma l’''[[Edda poetica]]''. Oblidada, foguèt redescubèrta au sègle XVIII. Sei [[mite]]s son marcats per la vision de l'[[Univèrs]] dei populacions nordicas e per son aspècte ciclic. Presentan donc un univèrs compausat de plusors monds liats entre elei per l'[[arbre|aubre]] cosmic ''[[Yggdrasil]]'' e per lei combats liats au ''[[Ragnarök]]'', la fin dau mond dins lei crèires nordics.

<gallery>
Fichièr:AM 738 4to Yggdrasill.png|''[[Yggdrasil]]'' dins un manuscrit dau sègle XVII
Fichièr:Urnes animals.jpg|Representacion possibla dau ''[[Ragnarök]]''
Fichièr:Bronzestatue „Christ or Thor“ aus dem isländischen Nationalmuseum.jpg|Estatueta dau dieu [[Tòr]]
Fichièr:Treated NKS loki.jpg|Representacion dau dieu [[Loki]]
Fichièr:Edda.jpg|Obratge mitologic nordic dau sègle XVIII
</gallery>

=== La mitologia cèlta ===



La [[mitologia cèlta]] es un ensemble de mites importants en [[Euròpa Occidentala]] car d'elements d'aquelei racòntes foguèron représ dins mai d'una istòria ulteriora (per exemple, dins la [[legenda arturiana]]). Pasmens, lei [[conoissença]]s sus aquela mitologia son parcialas car lei fònts disponiblas son eissidas de regions relativament perifericas de l'espaci [[Cèltas|cèlta]] coma [[Irlanda]], lo [[País de Galas]] e [[Bretanha (istorica)|Bretanha]]. Lo saber sus lei regions pus centralas, coma [[Gàllia]], es fòrça limitat car la màger part dei mites cèltas èran oraus. D'un biais, la [[mitologia cèlta]] sembla constituïr un ensemble proteïfòrme liat per de correspondàncias entre lei [[dieu|divinitats]] dei zònas diferentas.

<gallery>
Fichièr:Rouelle votive wheels.jpg|[[Ròda]]s votivas liadas au culte de [[Taranis]]
Fichièr:Taranis Jupiter with wheel and thunderbolt Le Chatelet Gourzon Haute Marne.jpg|Autra representacion de [[Taranis]]
Fichièr:Gaul god Sucellus.jpg|Estatueta dau dieu [[Sucellus]]
Fichièr:ThingDSCF6599.jpg|Objète cèlta benlèu utilizat per de rites de [[divinacion]]
</gallery>

== La mitologia contemporanèa ==

Parlar de mitologia a prepaus dei [[religion]]s contemporanèas es mai complicat car fòrça cresents son tot dispausats a prendre una tala declaracion per una ofensa envèrs lor [[fe]] ò, au minimom, per una manifestacion d'[[tolerància|intolerància]]. En particular, lei [[dieu]]s dei [[religion]]s [[monoteïsme|monoteïstas]] son considerats coma la sola instància possibla dau concèpte de [[dieu]]. Ansin, lo cresent es aisament menat a pensar que son dieu es lo vertadier. En consequéncia, leis autrei religions son declaradas unilateralament [[paganisme|paganas]]. Tanben, l'[[ateïsme]], coma negacion de l'existéncia dau [[Dieu]], es condamnat.

Dins aquò, la màger part dei libres sacrats que fondan lei [[religion]]s contemporanèas son eissits de tèxtes pus ancians. I a donc una basa mitologica dins aquelei regions. Per exemple, per lei [[religion abraamica|religions abraamicas]], es lo cas dau racònte de la fondacion de l'[[Univèrs]] e dau mond per [[Dieu]]. Es ansin possible d'i aplicar leis otís de l'analisi dei mites per comprendre sa formacion e seis originas.

En parallèl, la nocion de mite e de mitologia a ganhat de domenis novèus. Ansin, dempuei lo sègle XIX, son apareguts de mites basats sus de fachs [[istòria|istorics]]. Son de racòntes que presentan una vision idealizada d'una epòca anciana qu'es sortida dau [[cronologia|temps istoric]]. Per exemple, es lo cas dei presentacions idilicas de l'[[Edat Mejana]], de l'[[Ancian Regime|Ancian Regim]] ò dei [[Trenta Gloriosas]] que son presentas en certanei programas [[politica|politics]]. Lo desvolopament d'aquelei mites aguèt un ròtle major dins la construccion dei [[nacion]]s actualas ([[roman nacionau]]). Pasmens, lo fenomèn a tanben agut luòc en direccion d'autrei camps dau saber coma lei [[sciéncia]]s ò la [[tecnica]].

== Annèxas ==

=== Lista de mitologias ===
<div style="-moz-column-count:3; column-count:3;">
* [[Mitologia aborigèna]]
* [[Mitologia basca]]
* [[Mitologia biblica]]
* [[Mitologia bretona]]
* [[Mitologia celtica]]
* [[Mitologia celtica irlandesa]]
* [[Mitologia coreana]]
* [[Mitologia estoniana]]
* [[Mitologia chinesa]]
* [[Mitologia egipciana]]
* [[Mitologia etrusca]]
* [[Mitologia germanica]]
* [[Mitologia grèga]]
* [[orritas|Mitologia orrita]]
* [[Mitologia indó]]
* [[Mitologia inuit]]
* [[Mitologia iraniana]]
* [[Mitologia japonesa]]
* [[Mitologia letona]]
* [[Mitologia maòri]]
* [[Mitologia mesopotamiana]]
* [[Mitologia nordica]]
* [[Mitologia precolombiana]]
* [[Mitologia romana]]
* [[Mitologia russa]]
* [[Mitologia semitica]]
* [[mitologia eslava]]
</div>

=== Liames intèrnes ===
<div style="-moz-column-count:3; column-count:3;">
* [[Civilizacion]].
* [[Cònte]].
* [[Cosmogonomia]].
* [[Dieu]].
* [[Epopèia]].
* [[Eròi]].
* [[Escatologia]].
* [[Legenda]].
* [[Literatura]].
* [[Mite]].
* [[Religion]].
* [[Roman nacionau]].
* [[Saga]].
* [[Societat]].
* [[Univèrs]].
</div>

=== Liames extèrnes ===

* **(fr)**  [http://bsa.biblio.univ-lille3.fr/bibliomits.pdf Bibliografia sus las mitologias classicas e los sistèmas culturals]
* **(fr)** [http://www.mythologie.fr/ La Mitologia e l'Art]
* **(en)** [http://www.pantheon.org/ The Encyclopedia Mythica]

=== Bibliografia ===
<div style="-moz-column-count:2; column-count:2;">
* **(fr)** Jan Assmann, ''Mort et au-delà dans l'Égypte ancienne'', Éditions du Rocher, 2003.
* **(fr)** Madeleine Biardeau, ''Études de mythologie hindoue'', École française d'Extrême-Orient, 1994.
* **(fr)** Anne Birrell (trad. Véronique Thierry Scully), ''Mythes chinois'', Le Seuil, « Points Sagesses », 2005.
* **(fr)** Yves Bonnefoy (dir.), ''Dictionnaire des mythologies et des religions des sociétés traditionnelles et du monde antique'', Flammarion, 1981.
* **(fr)** Jean Bottéro, ''La plus vieille religion : en Mésopotamie'', Gallimard, coll. « Folio Histoire », 1998.
* **(fr)** Jean-Daniel Causse e Élian Cuvillier (dir.), ''Mythes grecs et mythes bibliques. L'humain face à ses dieux'', Éditions du Cerf, 2007.
* **(fr)** R. L. M. Derolez, ''Les Dieux et la religion des Germains'', Payot, 1962.
* **(de)** Mircea Eliade, ''Die Schöpfungsmythen'', Albatros, 2002.
* **(fr)** Jacqueline Fabre-Serris, ''Mythologie et littérature à Rome'', Payot, 1998.
* **(fr)** Miranda Jane Green, ''Mythes celtiques'', Seuil, coll. « Points sagesse », 1995.
* **(fr)** Pierre Grimal, ''Dictionnaire de la mythologie grecque et romaine'', Presses universitaires de France, coll. « Grands dictionnaires », 1999.
* **(fr)** Nadine Guilhou e Janice Peyré, ''La mythologie égyptienne'', Marabout, 2006.
* **(fr)** Michel Léturmy, ''Dieux, héros et mythes'', Le club français du livre, 1958.
* **(en)** John Lindow, ''Norse Mythology : A Guide to the Gods, Heroes, Rituals, and Beliefs'', Oxford University Press, 2001.
* **(fr)** Dimitri Meeks, ''Les Égyptiens et leurs mythes : Appréhender un polythéisme'', Louvre e Hazan, coll. « La chaire du Louvre », 2018.
* **(en)** Devdutt Pattanaik, ''Indian Mythology : Tales, Symbols, and Rituals from the Heart of the Subcontinent'', Inner Traditions / Bear & Co, 2003.
* **(fr)** Claude Sterckx, ''Éléments de cosmogonie celtique'', Éditions de l’Université de Bruxelles, 1986.
* **(fr)** Philippe Walter, ''Mythologie chrétienne, rites et mythes du Moyen Âge'', Éditions Entente, 1992.
* **(fr)** Roy Willis (dir.), ''Mythologies du monde entier'', Larousse, 1999.
* **(fr)*' Chantal Zheng, *Mythes et Croyances du monde chinois primitif'', Payot, 1989.


### Nòtas e referéncias