open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kazino

**Kazino** èra un duò synthpop anglofòn Francés e Bèlga compausat de **Nick e PH**, revelat en 1985 per lor version de *Around my dream*, una adaptacion del tube italo disco de Silver Pozzoli, que lor represa foguèt plan mai populara en França e en Belgica que la version originala del dich Silver Pozzoli.

## Referéncias
Cimbre

thumb|Zòna ente lu cimbre era parlat istoricament (en rosseu) e ente se parla actualament (en irange).
Lu **cimbre** (autonime : *zimbar*, *cimbro* en italian) es un dialecte alemand parlat per los Cimbres, 'na etnia 'bitant lu Nòrd de l'Itàlia dins las montanhas deu Friol-Venècia Júlia, deu Trentin-Aut Adige e de la Venècia.

## Classificacion
Lu cimbre ven deu dialecte mieg naut-alemand bavarés, un dialecte de l'alemand, mas es isolat dempuèi mai d'un sègle de l’autre dialecte bavarés parlat dins lu Nòrd de l'Italia, lu moquene, o de l’alemand tirolian e deu carintian parlat a Sappada, Sauris e Timau.

## Liams externes
*  Institut culturau cimbre de Luzerna

* https://www.zimbrisch.de/boolkhent.html (paja d'acuelh)

* emission televizuala en cimbre, per auvir la linga
Terra Australis

***Terra Australis*** es un continent imaginari dins l'emisfèri sud entre Austràlia e Patagònia per lu cartografes europèus entre lu sègles XV e XVIII. En efècte, li teorias de l'equilibri dau periòde permetián de conjecturar la preséncia d'un important continent au pòle Sud en rason de la proporcion relativament febla de tèrras emergidi dins lo rèsta de l'emisfèri sud. La quista per trobar aqueli tèrras menèt a la descobèrta dau continent antartic.

## Ligams intèrnes

* Antartida

## Bibliografia

* L. Ivanov e N. Ivanova, *The World of Antarctica*, Generis Publishing, 2022, pp. 65–68.

## Nòtas e referéncias
Moquene (Lenga)

Lu **moquene** (antonime : *Bersntolerisch* o *Bersntoler sproch*, en Alemand *Fersentalerisch* o *Mochenisch*, en italian *mocheno*) es 'na linga deu grupe de las lingas alemandas superioras, parlada dins tres de las quatre comunas de la *Valle dei Mòcheni* (o *Valle del Fersina*, *Bersntol*), dins la provincia deu Trentin : Fierozzo (*Vlarötz*), Frassilongo (*Garait*) e Palù del Fersina (*Palai en Bersntol*); d'un biais minoritari 'la es parlada totparier dins lu barri comun de la vau Sant'Orsola Terme (*Oachpergh*), nonmas quauquas persona dins la comuna de Ronchi Valsugana e de Pergine Valsugana, subretot dins las *fraccions* situadas a l'embochura de la *Valle dei Mòcheni*.

## Referenças
Andrea

**Andrea** foguèt un grop pop de las annadas 1980 centrat sul duò compausat de la cantaira soïssa Andrea Delfino e del cantaire alemand Jimmy Cameron. Son coneguts en Occitània pel tube *I'm a lover* en 1986 (en realitat publicat en 45 torns tre la fin de 1985), tròç cantat dins una mescla aproximativa d'anglés e d'italian e, per l'estili musical, aparentat a l'italo disco.
Frank Auerbach

**Frank Helmut Auerbach** (29 d’abril de 1931 – 11 de novembre de 2024) foguèt un pintre britanic nascut en Alemanha. De parents josieus, venguèt ciutadan britanic naturalizat en 1947. Es considerat coma un dels principals representants de l'escòla de Londres, al costat dels artistes Francis Bacon e Lucian Freud.
Cador

**Cador** es una anciana comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus, incorporada en 1862 a La Bastida de l'Avesque. Dempuèi lo 1èr de genièr de 2016, La Bastida de l'Avesque (o de l'Evesque) es comuna delegada e capluòc de la comuna novèla del Bas Segalar.

## Geografia
Lo vilatge de Cador es situat sus un planòl que tresplomba una comba, a l'èst-nòrd-èst de la Bastida.

## Toponimia
*Cador* ven del nom gallic d'òme *Caturos*, atestat, latinizat en *Caturus*. Cador èra la proprietat de Caturos. L'etime es *Caturon* (*Caturos* dambe la derivacion neutra singulara en *-on*). Un nom semblable es Cadors, ambe *-s* finala adventícia . J. Astor pensa que *Caturus* es un derivat de *catu*, « combat » .

## Istòria
*Cador* èra una anciana parròquia abans la revolucion (mapa de Cassini sus Geoportail ). En 1862, Cador foguèt annexat, amb Cabanas e Teulièras, a La Bastida de l'Evesque . Un dobte : en 1801, lo nom èra *Cadour et Lou Cayla* , çò que fa pensar que Lo Cailar foguèt pas annexat a La Bastida de l'Avesque entre 1790 e 1794. Lo Cailar (luòc que sembla abandonat) es al nòrd de Cador dins una vòuta d'Avairon.

## Demografia
La populacion èra de 462 abitants en 1793 e 442 en 1800. De 1806 a 1861, la comuna foguèt recensada amb una autra comuna , plan probablament La Bastida de l'Evesque.

## Lòcs e monuments
Cador garda son anciana glèisa e son cementèri. 

## Veire tanben
## Ligams extèrnes
## Nòtas
Armistici de Mudros

L’**armistici de Mudros** es un tractat signat lo 30 d'octòbre de 1918 enter l'Empèri Otoman e los Aliats de l'Ententa. Èra ua capitulacion desguisada de l'Empèri pr'amor que las fòrças otomanas èran largament destrusidas. Constantinòple acceptè donc l'ocupacion pels Aliats de la region deus Estrets, de Batumi, deus tunèls daus monts Taurus e l'evacuacion de Hejaz, de Iemèn, de Siria e de Mesopotamia. Tà previéner trobles populars, los Aliats obtienón tanben lo dret d'aucupar las províncias armenianas deu nòrd-èst anatolian. Enfin, las rèstas de l'armada otomana estón desmobilizadas.

## Ligams intèrnes

* Tractat de Lausana.
* Tractat de Sèvres.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Semih Vaner, *La Turquie*, Fayard, 2005.

## Nòtas e referéncias
Lost Frequencies

**Felix De Laet**, dich **Lost Frequencies**, nascut lo 30 de novembre de 1993 a Brussèlas (Belgica), es un discjoquei e compositor bèlga de musica electronica. En 2014, son adobament electro del single *Are You With Me* del cantaire de country american Easton Corbin ven l'un dels mai gròsses tubes de l'annada dins mantunes païses d'Euròpa (Occitània compresa), çò que lança sa carrièra musicala.
Capitulacions de l'Emperi Otoman

[thumb|Texte d'un acòrdi de capitulacion negociat en [1569 entre l'Emperi Otoman e lo Reiaume de França.]]

Las **Capitulacions de l'Emperi Otoman** son un ensemble de convencions reglant l'estatut dels estrangiers en li conferissent de drechs. Aquelos avantatges èran estats donats per favorizar l'installacion de marchands e lo desvolopament dels chambis comerciaus. Pasmens, lo sistèma foguèt rapidament estendut per los cònsols encharjats de lor aplicacion a una clientela locala compausaa de crestians e de judieus orientaus. Puei, amb lo declin de l'Emperi, las capitulacions venguèron en partia un mejan d'ingeréncia dins sos afars internes. Foguèron donc denonciaas lo 9 de setembre de 1914 e definitivament abolias per lo tractat de Lausana en 1923.

## Ligams internes

* Emperi Otoman.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Jean-David Mizrahi, *La France et sa politique de mandat en Syrie et au Liban (1920-1939) In : France, Syrie et Liban 1918-1946 : Les ambiguïtés et les dynamiques de la relation mandataire*, Presses de l’Ifpo, 2002.
* **[[francés|(fr)]]** Géraud Poumarède, « Négocier près la Sublime Porte. Jalons pour une nouvelle histoire des capitulations franco-ottomanes », dins Lucien Bély (dir.), *L'Invention de la diplomatie : Moyen Âge - Temps modernes*, París, Presses universitaires de France, 1998, pp. 71-85.

## Nòtas e referéncias
Ogboba

**Ogboba** (nom en lenga agbe, *Agboville* en francés) es una ciutat de la Còsta d'Evòri, caplòc del departament del meteis nom e de la region de l'Anhebi e Tiassa, administrativament dins lo districte de las Lagunas. Situada dins la partida sud del país, al nòrd de l'anciana capitala Abidjan, es a aperaquí 80 km d'aquela darrièra. A una populacion de  abitants (recensament de 2021). La sosprefectura a  abitants, e lo departament  abitants.

Ogboba albèrga maitas industrias d'extraccion e de transformacion ligadas a las ressorsas presentas dins la region:  fusta, cacau, cafè e aur. Lo camin de fèrre Abidjan - Nigèr passa per la vila.

Lo grop etnic predominant i es los abés, del grop akan. La lenga abé es del grop kwa.

## Referéncias
Sosprefectura d'Ogboba

La **sosprefectura d'Ogboba** (*Sous-préfecture d'Agboville* en francés; còde estatistic **005**03) es una de las onze sosprefecturas del departament d'Ogboba, dins lo districte de las Lagunas al sud de la Còsta d'Evòri. Lo caplòc n'es la ciutat d'Ogboba.

En 2021 la populacion èra de  abitants. Comptava 217 vilatges (*campements*).
Lista del patrimòni mondial en França

vinheta|319x319px|Lo Mont Sant Miquèl e sa baia, l'un dels cinc primièrs bens franceses inscriches sus la lista per l'UNESCO, en 1979

Aquel article recensa los bens inscriches al patrimòni mondial en França. 

En 2025, França compta 54 bens inscriches, dont 45 culturals, 7 naturals e 2 mixtes. D'unes ocupan de luòcs multiples, coma entre autres los 108 sits distints del bacin minièr del Nòrd  e Pas de Calais ; d'unes sits pòdon far l'objècte d'una inscripcion sus mantun ben (la basilica de Verzelai, per exemple, es inscricha sul ben de la «basilica e tuc de Verzelai» e sul dels camins de Sant Jaume de Compostèla en França). En tot, França possedís atal 323 sits inscriches al patrimòni mondial. En tèrme de reparticion espaciala, 48 bens son situats en França metropolitana, e 6 dins las regions e territòris d'otramar (Reünion, Martinica, Nòva Caledònia, Polinesia Francesa, Tèrras australas e antarticas francesas).

França a egalament inscrich 32 bens sus sa lista indicativa : 21 culturals, 5 naturals e 6 mixtes. Aquí encara, aqueles bens pòdon concernir mantun luòc distint, condusent a mai de 100 sits.

Aquela lista es a jorn entre sortir de la 47na session del Comitat del patrimòni mondial que s'es tenguda del 6 al 16 de julhet de 2025 a París, en França.

Per defaut, los bens son classats dins aquel tablèu per òrdre alfabetic de lor denominacion oficiala retenguda per l'UNESCO.

## Nòtas


## Veire tanben

* Patrimòni Mondial de l'Umanitat
* Lista del patrimòni mondial en Occitània
As Aventuras de Gui & Estopa

vinheta
***As Aventuras de Gui & Estopa*** es un programa de television d'animacion brasilièr creat per Mariana Caltabiano e es sortida lo 2009 sus Cartoon Network, e au Brasil.

## Despartiment

* Mariana Caltabiano — Gui "Iguinho" / Cróquete Spaniel / Fifivelinha / Róquete Spaniel
* Eduardo Jardim — Estopa / Pitiburro
* Arly Cardoso — Ribaldo "Riba"

## Ligams extèrnes

*  Sit oficial
* **** ** en IMDb

## Referéncias
Haganah

[thumb|right|Patrolha de la ''Haganah'' en [1938.]]

La ***Haganah*** es una organizacion paramilitara judieva creaa en 1920 per assegurar la proteccion de las colonias ruralas judievas installaas en Palestina. Pauc a cha pauc organizaa segon un modele militar, mostrèt son eficacitat durant las revòutas aràbias de 1929 e 1935 e receupuguèt lo sosten d'oficiers britanics coma Orde Charles Wingate (1903-1944). Pasmens, se turtèt pereu a l'ostilitat creissenta dau poder coloniau britanic e sos elements mai radicaus quitèron l'organizacion per formar l’*[[Irgoun]]*. Durant la Segonda Guerra Mondiala, formèt d'unitats engatjaas dins l'armaa britanica, mas luchèt egalament contra l'administracion britanica en Palestina Mandatària. Enfin, 1948, a la proclamacion de l'Estat d'Israèl, èra capabla d'alinhar  combatents que formèron lo còr de l'armada israeliana.

## Ligams internes

* Conflicte araboisraelian.
* Fòrças armaas israelianas.
* *[[Irgoun]]*

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Leslie Stein, *The Making of Modern Israel: 1948-1967*, Cambridge, Polity Press, 2009.
* **[[anglés|(en)]]** Benny Morris, *1948: A History of the First Arab-Israeli War*, Yale University Press, 2008.

## Nòtas e referéncias
Lista del patrimòni mondial en Occitània

vinheta|380x380px|Lo Pont de Sant Beneset e la vièlha vila d'Avinhon, amb lo Palais dels Papas. Lo centre istoric d'Avinhon es escrich sus la lista del patrimòni mondial per l'UNESCO dempuèi 1981

Aquel article recensa los bens inscriches al patrimòni mondial en Occitània. 

En 2024, Occitània compta 21 bens inscriches, dont 19 culturals, 1 natural e 1 mixt. D'unes ocupan de luòcs multiples, coma entre autres l'òbra architecturala de Le Corbusier en Occitània ; d'unes sits pòdon far l'objècte d'una inscripcion sus mantun ben.

La lista çai-jos es a jorn entre sortir de la 46na session del Comitat del patrimòni mondial que s'es tenguda del 21 al 31 de julhet de 2024 a Nòva Delhi, en Índia.

Los bens son classats per òrdre alfabetic de lor denominacion oficiala retenguda per l'UNESCO.

## Listas

### patrimòni mondial

### Lista indicativa
Los estats nacionals gerisson las demandas d'inscripcion e someton lors dossièrs al près del Comitat del patrimòni mondial. Per Occitània, totes los dossièrs de candidatura son actualament inscriches sus la lista indicativa de França e d'Itàlia (per lo santuari Pelagos), en abséncia de demanda venent d'Espanha.

## Nòtas e referéncias


## Veire tanben

* Patrimòni Mondial de l'Umanitat
* Lista del patrimòni mondial en França
* Camin de Sant Jaume
Andrèu Du Pré

**André Du Pré** (*André Du Pré* en francés) es un poèta gascon de lenga d'òc del  nascut a Leitora (Gers) cap al 1580.

## Biografia

Andrèu Du Pré èra un Conselhièr del Rei dins sa vila natala.

Sas *Poesias Gasconas* ("Pouesies gascoues", segon la grafia originala) subrevisquèron entremescladas demest d'autras òbras francesas dins un libre datat del 1620 e publicat jol títol *Les Feuillets de Sybille*. Aquestes poèmas son compausats d'un total de 16 sonets (en vèrses decasillabics o alexandrins) e de doas cançons. Aquela colleccion èra desconeguda abans del 1928, e se sap pauc de son autor; segon Pèire Bec, Du Pré èra de Leitora, filh d'un cèrt Arnaud Du Pré, « Conseiller du Roy ». Lo critic occitan Jean-François Courouau situa sa naissença cap al 1570.

## Òbras

*Sonnets gascons. Barnabooth & L'Horizon Chimérique, 1988. Traduccions de Bernard Manciet.

*Pouesies gascoues (1620). Edicion de Jean-François Courouau.

*Poesias Gascoas (1620). Per Noste: Ortès, 2006.

## Bibliografia

*Anne Viguier, Lecture d'André du Pré : autour de seize sonnets, vol. 94, t. 2, coll. « Revue des Langues Romanes », 1990, p. 263-276.
*Felip Gardí, La leçon de Nérac: du Bartas et les poètes occitans (1550-1650), París, Presses Universitaires de Bordeaux, 1999.
*Pèire Bec, Le siècle d'or de la poésies gasconne (1550-1650), Abbeville, Les Belle Lettres, 1997.
*François Pic, « Un poète gascon bilingue : André du Pré », Revue française d’histoire du livre, no n° 23, abril-mai-junh,‎ 1979, pp. 427-430
*François Pic, « Re-découverte d’un poète gascon trilingue du XVIIe siècle : Les Feuilles Sibyllines d’André Du Pré », Lengas, revista de sociolingüistica, Montpelhièr, n° 22, intitulat Dètz ans de sociolinguistica,‎ 1987, pp. 267-288

## Articles connèxes

* Literatura bearnesa e gascona
* Literatura occitana

## Referéncias
Hacienda

Una **hacienda** (emprunt del castelhan, sègle XIX) es un domeni agricòla (o *[[finca]]*) de granda dimension, similar al *[[latifondi]]* roman, originària d'Andalosia puèi importada en la màger part de l'Empèri Espanhòl. Las *haciendas* èran divèrsament de plantacions (benlèu inclusent d'animals o d'òrts), de minas o d'usinas, amb fòrça *haciendas* combinant aquelas activitats. Lo tèrme es eiretat del latin medieval *facienda* "domeni agricòla", del latin classic *facienda*, "que deu èsser fach". Es donc aparentat al portugués *[[fazenda]]* e l'occitan *[[fasenda (domeni)|fasenda]]* (tanben *hasenda* en gascon).

Dins Ispanoamerica, lo proprietari d'una hacienda èra apelat « *hacendado* » o « *patrón* ».

## Nòtas

## Referéncias

## Veire tanben
*Fazenda
*Finca
*Fasenda (agricultura)
Cencha Aupenca

thumb|right|Chadenas principalas de la Cencha Aupenca.

La **Cencha Aupenca** es un ensemble de chadenas de montanhas mai o mens continuas de  quilometres de longor que van de Marròc a Indonesia. Los Pirenèus, Atlàs, los Aups, los Balcans, los Carpats, los monts Taurus, los monts Zagros, Caucàs, Pamir, Karakoram e Imalaia fan partia d'aqueu sistema. Son la resulta de la collision entre las placas eurasiatica, africana, arabica e indiana.

## Ligams internes

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Jean Aubouin, Jacques Debelmas e Michel Latreille, *Géologie des chaînes alpines issues de la Téthys*, BRGM, 1980.

## Nòtas e referéncias
Soviet de l'Union

Lo **Soviet de l'Union** èra una de las doas chambras legislativas que formavan lo Soviet Supreme de l'Union Sovietica. Èra compausat de 750 deputats elegits al sufragi universau dirècte encharjats de representar los interès de l'ensemble dels ciutadans sovietics. Pasmens, los candidats èran obligatòriament selecionnats per lo Partit Comunista e se lo Soviet de l'Union aviá teoricament de drechs importants, èra en realitat una chambra d'enregistrament de las decisions dau poder centrau.

## Ligams internes

* Soviet de las Nacionalitats.
* URSS.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Tribal King

**Tribal King** es un duò de cantaires francofòns de Mülhausen en Alsàcia compausat de David Ployer, dich "Tribal", nascut en 1979, e de "Nony" (Anthony Kruger), dich tanben "King", nascut en 1984. Lor musica es una mescla de pop, R&B, e de ragga dancehall. Lo duò es devengut celèbre en 2006 ambe lo single *Façon sex* que foguèt numèro 1 de la vendas en França e en Valonia.

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *Façon sex* (2006) 
* *Hey Girl* (2006)
* *Hands Up* (2008, ambe Shalya e Papa London)

## Referéncias
RnB

Lo **RnB contemporanèu** es un genre de musica populara occidentala, mai precisament aparegut en America del Nòrd (Estats Units e Canada).  

**RnB** es oficialament l'acrònim de Rhythm and Blues, un estili musical qu'es aparegut dins las annadas 1940 als Estats Units e que lo ròck n'es lo derivat direct. Pasmens, en realitat, lo tèrme **RnB** es uèi mai sovent utilizat per definir un estili modèrn de musica afroamericana qu'es puslèu aparegut après la baissa de popularitat del disco dins las annadas 1980. 

Aquel novèl estili combina d'elements de soul, de funk (de disco tardiu), de hip-hop e quitament de dance. D'aquesta passa, objectivament, lo dich **RnB contemporanèu** a pas grand causa en comun ambe lo Rhythm and Blues original precursor del rock, es puslèu una musica pop afroamericana ibrida rap / hip-hop soul ambe d'influéncias disco, e ambe quitament de còps d'elements de musica musica psiquedelica emprontadas al movement hippie de la fin de las annadas 1960. 

Aital, d'artistas coma James Brown, Marvin Gaye, Diana Ross, Stevie Wonder, George Clinton o Sly & the Family Stone son sovent citats coma precursors de l'estili **RnB**. Lo disco tardiu dich "funk" (Earth, Wind & Fire, Kool and the Gang, Imagination) a tanben agut una influéncia sul **RnB contemporanèu**. 

Un artista clau del **RnB** de las annadas 1980 es lo cantaire afroamerican Prince : son succès contribuèt de far del **RnB contemporanèu** un dels genres musicals mai populars de la musica occidentala dempuèi aquesta decada fins a uèi encara. De còps, los artistas **RnB** se reïvindican tanben eredèrs de Michael Jackson. 

## Qualquas artistas etiquetats RnB coneguts en Occitània
* Paula Abdul
* Adeva
* Ève Angeli
* Amel Bent
* Beyoncé
* Black Eyed Peas
* Toni Braxton
* Bobby Brown
* Mariah Carey
* Craig David
* Estelle
* Fugees
* Gabrielle
* Gnarls Barkley
* Matt Houston
* Whitney Houston
* Janet Jackson
* Michael Jackson 
* Jamelia
* Lena Ka
* R. Kelly
* Kenza Farah
* Alicia Keys
* K. Maro
* Lââm
* Larusso 
* Jena Lee
* Leslie
* Londonbeat
* Jennifer Lopez
* Loretta 
* Sheryfa Luna
* Madcon
* Bruno Mars
* Moos
* M. Pokora
* Nâdiya
* OutKast
* Prince
* Diana Ross
* Lisa Stansfield
* Tal
* Tragédie
* Tribal King
* Kanye West
* Amy Winehouse
* Ophélie Winter
La Caça

**La Caça** (*Lacasse* en francés) qu'es ua anciana comuna gascoa, situada dens lo departament de la Hauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Dempèi 1964, La Caça qu'ei fusionada (fusion simpla) dambe La Vernosa,  le  23 d'abriu de 1964, en formant la comuna de La Vernosa e La Caça.

## Geografia
Las duas aglomeracions de La Vernosa e de La Caça que's tocavan dejà en 1964. L'urbanizacion qu'a gropat encara mei les dus borgs dens ua sola aglomeracion. 

## Toponimia
Segon Dauzat, *La Caça* que veng de « l'ancian provençau » *casse*, *casser*, « casse, garric » . Les Féniés, shens precisar mei, que pensan *La Caça* ei en rapòrt dambe'u casse . 
Segon Negre, *La Caça* que representa *lacassa*, varianta femenina atestada de l'occitan *lacàs*, « lac, grana hlaca d'aiga » . La Caça qu'ei dens l'arribèra de Garòna e que i a plan d'estanhs a proximitat (mei deu costat La Vernosa pr'aquò).

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, La Caça qu'èra ua comunautat non parròquia (la parròquia qu'èra La Vernosa) de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush e de la senescaucia de Tolosa. En 1790, La Caça qu'èra deu canton de L'Èrm, en l'an X, deu canton de Murèth (com La Vernosa). La Caça qu'estó suprimida per arrestat deu 19-20 de març 1964 e fusionada (fusion simpla) damb La Vernosa. Lo n° INSEE èra 31257 .

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dambe la comuna
* Jean-Baptiste Doumeng

## Véser tanben
## Ligams extèrnes
## Nòtas
James W. Gerard

thumb|right|James W. Gerard

**James W. Gerard** (25 d'aost dau 1867, New York - 6 de setembre dau 1951, Southampton) es un jurista estatsunidenc. Diplomat de l'Universitat Columbia, participèt a la Guèrra Ispanoamericana de 1898. Jutge a la Cort Suprema de l'Estat de New York entre lo 1907 e lo 1911, si presentèt ai eleccions senatoriali dau 1914, mas foguèt batut per lo republican James W. Wadsworth, Jr.. Foguèt finda ambassador en Alemanha dau 1913 au 1917. Après la Promiera Guèrra Mondiala, assajèt d'avertir l'opinion publica americana dau revengisme alemand.

## Ligams intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Michel Bampély

**Michel Bampély** (nom de naissença **Michel Obouronanga**, nascut lo 8 d’octòbre de 1974 a Kiev) es un sociològ, cantaire, poèta, productor de musica e professor francés. Es conegut jol escais **Saint-Michel**. Dempuèi 1999, son trabalh se situa al crosament entre la recèrca sociala, la musica e la poesia orala.

## Biografia

### Enfança e formacion
Bampély es d’origina congolèsa e pichon-filh de Michel Mongali, politician congolès e ministre de la Juventut e dels Espòrts dins las annadas 1960. Son oncle, Maxime Mongali, foguèt un compositor important dins la rumba congolesa.

Cresquèt a París, ont descobriguèt la cultura hip hop. Estudièt literatura modèrna e sociologia, puèi obtenguèt un doctorat a l’EHESS jos la direccion de Jean-Louis Fabiani.

### Carrièra musicala
Sos l’escais Saint-Michel, fondèt lo grop La Troupe a la fin dels ans 1990. En 2000, publiquèt l’album *La fête des fous*. En 2011, sortiguèt *Les Rillettes du Mans*, un album de slam e cançon francesa qu’omenatja sa vila d’adopcion.

En 2023, publiquèt *Grand Enfant (Afro-Jazz Vol.1)*, un projècte afro-jazz difusat per Universal Music Africa.

## Vie publica
A las Eleccions legislativas francesas de 2024, Michel Bampély cosignèt una tribuna amb 4000 autres scientifics per cridar a contrar lo Rassemblement National (RN) e denonciar los discorses contra lo Nouveau Front Populaire (NFP). Avertiguèron que l’extrèma drecha menaça la recèrca, l’ensenhament e las politicas ecologicas. Redigida pel collectiu Scientifiques en Rébellion, aquesta tribuna publicada per Le Nouvel Obs apelèt a defendre de valors umanistas e democraticas.

## Vida privada
En 2022, se maridèt amb l’artista e poèta Mademoiselle Éférie. Lo còple apareis en duò dins la cançon *Le Bal Blomet*. An dos enfants.

## Publicacions

### Obres collectius
* 1999 : *La fête des fous, chansons pour voix et piano*. Ouvrage collectif, éditions Scorpio Music.
* 2016 : *Chansons et costumes à la mode juridique et française. Actes du Colloque du Mans, 3 avril 2015*, éditions L'Épitoge, dirigé par Hoepffner et Touzeil-Divina.
* 2025 : *En Afrique, l'ordre constitutionnel en questions*, ouvrage collectif, éditions Afrique Contemporaine.

### Articles
* 2025 : Michel Bampély, « Bonacci Giulia, Delmas Adrien, Argyriadis Kali, Cuba and Africa, 1959–1994: Writing an Alternative Atlantic History, Wits University Press, 2020 », *Afrique contemporaine*, n°278, 2/2024 (mis en ligne lo 24 genièr 2025, consultat lo 25 genièr 2025 ; DOI)

## Discografia
* *La fête des fous* (2000)
* *Les Rillettes du Mans* (2011)
* *Grand Enfant (Afro-Jazz Vol.1)* (2023)
* *Les Infinis (Soul Jazz Poetry)* (2025)

## Referéncias
Christophe Mirmand

**Christophe Mirmand** (n. a Constantina lo 22 de julhet de 1961) es un magistrat e òme d'estat al servici de França puèi dau Mónegue.

## Biografia
Nasquèt en Argeria, filh d'un Mirmand sortit sens dobte de Velai o de Gavaudan, e d'una Spillmann de las raices alsacianas e lorenas. Christophe Mirmand fa d'estudis de gestion a l'Universitat de Paris-Dauphine, puèi a l'ENA. A tanben un diplòma de drech internacional e europèu de Sciences Po.
Foguèt prefècte colonial de Léger Naut, deis Aups Maritims, de Savòia, puèi dei regions de Bretanha, de Corsega e de PACA, e cap de gabinet del ministre de l'Otramar francés Manel Valls.

Es nommat Ministre d'Estat per lo prince Albèrt II de Mónegue lo 2 de julhet de 2025. Dintra en foncions lo 21 de julhet.

## Referéncias
Jennifer Geerlings-Simons

**Jennifer Simons** (n. lo 5 de setembre de 1953 a Paramaribo) es una femna politica surinamesa. Lo 6 de julhet de 2025 es elegida presidenta de la Republica.

Son òme es Glenn Geerlings.
Departament d'Egbeleban

Lo **departament d’Egbeleban** (*département de Gbéléban* en francés) es un departament de la Còsta d'Evòri. Administrativament, es de la region de Cabadogo e dins lo districte de Denguele. Sa populacion es de  abitants (2021). Lo caplòc n'es la ciutat d’Egbeleban. Son còde estatistic es **100**.

Es devesit en tres sosprefecturas: Egbeleban, Samangò  e Seidogo.

## Istòria
Lo departament d’Egbeleban foguèt creat en 2012 a partir del departament d'Odienne.

## Personalitats ligadas al departament
Lo cantaire Tiken Jah Fakoly es sortit d'Egbeleban.

## Referéncias
Kravmaga

[thumb|right|Entrainament dins un camp militar [Israèl|israelian.]]

Lo **kravmaga** es un metòde d'autodefensa e de combat al còrs a còrs creat en 1964 per Imi Lichtenfeld (1910-1998). Inspirat per de tecnicas eissias de la bòxa, dau judo, dau jujitsu e de la lucha, es vengut lo metòde oficiau de combat raprochat de l'armaa israeliana. Es pereu vengut popular al sen de las populacions civilas de mai d'un païs.

## Ligams internes

* Combat raprochat.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Jürgen Schaflechner, « Krav-maga: History, Representation, and Globalization of a Self-Defense System from Israel », *Martial Arts Studies*, vol. 11, 2021, pp. 110-121.

## Nòtas e referéncias
The Legend of Zelda

**The Legend of Zelda**, o simplament ***Zelda***, es una seria de jòcs videos d'accion-aventura producha per la companhiá japonesa Nintendo e creada per Shigeru Miyamoto e Takashi Tezuka. Lo primièr jòc de la seria sortiguèt en 1986 sus la consòla NES. Ara, vint-e-un jòcs forman la saga principala e sortiguèron tanben mantunas reedicions, *remakes* e jòcs derivats. Comptava 93,73 milions d'unitats vendudas dins lo monde a la fin de 2018 e èra una de las serias mai popularas de Nintendo amb *Super Mario* e *Pokemon*.

## Desvolopament

### Influéncias

*The Legend of Zelda* foguèt subretot inspirada per las passejadas de Shigeru Miyamoto dins la campanha a l'entorn de son ostal d'enfança a Kyoto,  ont veguèt de bòsques, de lacs, de caunas e de vilatges rurals. Segon Miyamoto, una de sas experiéncias mai memorablas foguèt la descobèrta d'una cauna al mitan dels bòsques. Après qualques esitacions, dintrèt dins la cauna e l'explorèt amb l'ajuda d'una lantèrna. Aqueste sovenir influencièt mai tard lo sieu trabalh, que l'exploracion de las caunas es una partida importanta dels *jòcs Zelda*. La mitologia celtica, la mitologia nòrdica e la mitologia japonesa influencièron tanben la seria tant coma la cultura medievala occidentala. Miyamoto considèra The *Legend of Zelda* coma un « jardin en miniatura » que se pòt jogar.

Takashi Tezuka desvolopèt lo decòr e escriguèt lo scenari. S'inspirèt de l'obra Lo Senhor dels Anèls de J. R. R. Tolkien.

### Títol del jòc
Quand descobrèt que l'esposa de l'escrivan Francis Scott Fitzgerald s'apèlava Zelda, Shigeru Miyamoto decidèt de li rendre omenatge en donant aqueste nom a sa princessa, e lo títol *The Legend of Zelda* al jòc.

Descriguèt la concepcion del jòc dins lo libre *The Legend of Zelda: Hyrule Historia :* Miyamoto aguèt l'idèa de "The Legend of …" mentre que lo nom de Zelda li foguèt prepausat per un cargat de projèctes marcaticas, lo qual aguèt l'idèa de jónher un libre de contes al jòc. Demest sas proposicions, i aviá lo nom de Zelda per la princessa. Li diguèt:

Lo projècte de libre non foguèt pas retengut, mas Miyamoto decidèt de conservar lo nom, amb l'acòrdi del cargat de projèctes.
## Ligams intèrnes

* Nintendo

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Pimorent

Le **Pimorent** o le **Pòrt de(l) Pimorent** o le **Còl de(l) Pimorent** es un pòrt pirenenc situat a 1 920 mètres d'altitud dins la comuna de Portesa, que bota en relacion la val d'Arièja e la de Queròl, Lengadòc e Catalonha, Tolosa e Barcelona. Un tunèl creat en 1994, que permet d'evitar le pòrt, garda le meteis nom de *Pimorent*.
Canton de Plasença deu Toish

Le **canton de Plasença deu Toish** es ua navèra circonscripcion electorala de Gasconha e de Lengadòc, situada dens l'arrondiment de Murèth e le de Tolosa, le departament de Hauta Garona e la region d'Occitània. Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, le territòri deu canton èra dens le canton de Sent Lis (8 comunas), dens le canton de Legavin (le caplòc) e dens le canton de Riumas (ua comuna). La populacion èra de 52 776 abitants en 2022 e la densitat de 356 ab/km². La lenga autoctòna es l'occitan gascon, dens sa varianta tolosana. Le caplòc es dens l'arrondiment de Tolosa e las autas 9 comunas dens l'arrondiment de Murèth. 

## Composicion

## Istòria
Le canton estèc creat per las eleccions departamentalas de 2015, en seguida deu decret deu 13 de heurèr de 2014  
, en aplicacion de las leis deu 17 de mai de 2013 (lei organica 2013-402 e lei 2013-403).

## Nòtas
Tragédie

**Tragédie** es un duò de rap e R&B francés de Nantas, compausat de Thierry Rakotomanga (dich Tizy Bone) e Daniel Guiro (dich Silky Shaï). An agut un pic de popularitat pendent dos ans a partir de la segonda mitat de l'annada de 2003 fins a 2005, gràcias en particular a tres títols que foguèron n°1 en França, *Hey Oh* tre lo mes de setembre de 2003, *Sexy pour moi* al mes de decembre de 2003, e *Gentleman* al mes de novembre de 2004.

## Discografia
*2003 : *Tragédie*
*2004 : *À fleur de peau*
*2010 : * TBA*

## Cançons mai conegudas en [[Occitània]]
* *Hey Oh* (2003)
* *Sexy pour moi* (2003)
* *Éternellement* (2004)
* *Gentleman* (2004)
* *L'art du corps et du cœur* (2005)
Furusiyya

[thumb|right|Pagina d'un tractat de ''furusiyya'' escrich durant lo [segle XIII.]]

La **furusiyya** es l'art de la chavalaria dins los païs musulmans. Desvolopaa a partir dau periòde abbassida, integrava mai que mai d'aspèctes militars e ipologics (equitacion, combat, chaça, estrategia, etc.), mas aviá pereu d'elements sociaus e culturaus. Foguèt ansin una dimension importanta de l'educacion dels princes musulmans durant lo periòde medievau.

## Ligams internes

* Chavalaria.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]**  Bashir Mohamed, *The Arts of the Muslim Knight : The Furusiyya Art Foundation Collection*, Skira, 2008, 416 p.

## Nòtas e referéncias
Departament de Seguelòn

Lo **departament de Seguelòn** (*département de Séguélon* en francés) es un departament de la Còsta d'Evòri. Administrativament, es de la region de Cabadogo e dins lo districte de Denguele. Sa populacion es de  abitants (2021). Lo caplòc n'es la ciutat de Seguelòn. Son còde estatistic es **105**.

Es devesit en doas sosprefecturas: Egbongaha e Seguelòn.

## Istòria
Lo departament de Seguelòn foguèt creat en 2012 a partir del departament de Madinani.

## Referéncias
Guru Josh

**Guru Josh**, de son nom vertadièr Paul Walden, nascut a Jersey lo 6 de junh de 1964 e mòrt lo 27 de decembre de 2015, èra un compositor de musica electronica e tanben un discjoquei de ciutadanetat britanica. Es mai que mai conegut per èsser l’autor del tròç electro *Infinity*, que la version adobada pel discjoquei alemand Klaas (**Guru Josh Project**) foguèt un dels mai grands succèsses de 2008 dins divèrses païses europèus e en Occitània en particular. Mad Mick Weston es lo musician que jòga la famosa partida de saxofòn de la version originala de *Infinity*, la enregistrada en 1989.
Toni Braxton

**Toni Michele Braxton**, nascuda als Estats Units lo 7 d'octòbre de 1967 a Severn, comtat d'Anne Arundel (Maryland), es una cantaira anglofòna e musiciana afroamericana. Comencèt sa carrièra musicala en 1990 dins lo grop The Braxtons, que formèt ambe sas quatre sòrres : Traci, Trina, Towanda e Tamar.

Foguèt revelada als Estats Units en 1993 tre la publicacion de son primièr album solò, *Toni Braxton*, que ne vendèt 10 milions d'exemplars dins lo mond entièr.

En 1996, publiquèt un segond album, *Secrets*, que's vendèt el a 15 milions d'exemplars dins lo mond entièr. Conten en particular lo títol *Un-Break My Heart*, la cançon que la faguèt conéisser en Occitània al mes de decembre d'aquesta annada de 1996, e que foguèt quitament numerò 1 als Estats Units. Aqueste títol *Un-Break My Heart* es considerat a l'epòca coma lo segond simple mai vendut d'una artista feminina de tostemps, darrièr la represa de la cançon de Dolly Parton *I Will Always Love You* per Whitney Houston en 1992. Pr'amor d'aquel succès enòrme, **Toni Braxton** ganhèt dos *Grammy Awards* als Estats Units : lo de la melhora cantaira pop e lo de la melhora performança vocala RnB feminina.

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *Un-Break My Heart* (1996)
* *He wasn't man enough* (2000)
* *Spanish guitar* (2000)
Discussion:Lo Polzin

Adieu ! En occitan vivaroaupenc se sòna "Lo Posin" (e ancianament "Lo Pausin"). L'abitant es lo posinenc e l'abitanta es la posinencha. Mercés de ben voler corregir
Wet Wet Wet

Wet Wet Wet es un grop escocés anglofòn de musica pop, compausat de Graeme Clark (a la bassa), Neil Mitchell (als clavièrs), Tommy Cunningham (a la batariá), Graeme Duffin (a la guitarra) e de Marti Pellow al cant, remplaçat dempuèi 2018 per Kevin Simm. Son estats revelats en Occitània gràcias al tube *Angel Eyes* pendent l'estiu de 1988. Publicat a la fin de 1988, *Sweet Little Mystery* a agut un succès similar debut 1989, seguit còp-sec de *Wishing I Was Lucky*.

Participèron ambe succès a la benda originala del filme « Quatre maridatges e un entarrament » : lor balada *Love Is All Around* foguèt aital lor mai gròs tube en 1994 (classat numerò 2 de las vendas de simples en França al mes d'octobre de 1994). 

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *Angel Eyes (home and away)* (1988)
* *Sweet Little Mystery* (1988)
* *Wishing I Was Lucky* (1989)
* *Love Is All Around* (1994)

## Referéncias
Laboratòri Nacionau de Brookhaven

Lo **Laboratòri Nacionau de Brookhaven** es un centre de recèrcas estatsunidenc installat sus l'illa de Long Island. Es especializat dins lei domenis de la fisica nucleara, de la fisca dei particulas, de la quimia dei materiaus, de l'environament, de la biologia estructurala, de neurosciéncias, de l'imatjariá medicala. Sièis Prèmis Nobel foguèron atribuïts per de trabalhs menats dins aqueu laboratòri. D'un biais pus anecdotic, lei cercaires e engenhaires dau complèxe aguèron tanben un ròtle significatiu dins lo desvolopament dau videojòc durant leis ans 1950-1960.

## Liames intèrnes

* Fisica
* Radioactivitat
* Sciéncia

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Premiera batalha de Sant Albans

[thumb|right|Esquèma generau de la [Guèrra dei Doas Ròsas.]]

La **premiera batalha de Sant Albans** se debanèt lo 22 de mai de 1455 durant la Guèrra dei Doas Ròsas (1455-1485). Es la consequéncia dau renforçament dei faccions opausadas a l'Ostau d'York. Inquiet, lo cap de la faccion d'York, Ricard Plantagenet decidèt de sasir la persona dau rèi Enric VI per mantenir son poder « au nom dau rèi ». Ataquèt ansin seis adversaris avans la fin oficiala de la regéncia. L'operacion foguèt un succès e permetèt ai Plantagenet de tuar plusors enemics importants coma lo duc de Somerset, lo còmte de Northumberland e lo baron de Clifford. Pasmens, en causa de la santat febla d'Enric VI, la question de la succession reiala contunièt d'alimentar lo conflicte entre leis Ostaus de Lancastre e d'York.

## Liames intèrnes

* Guèrra dei Doas Ròsas.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Christine Carpenter,* The Wars of the Roses : Politics and the Constitution in England, c. 1437–1509*, Cambridge University Press, 2002.
* **[[anglés|(en)]]** Michael Hicks, *The Wars of the Roses*, Yale University Press, 2012.
* **[[francés|(fr)]]** Paul Murray Kendall, *L'Angleterre au temps de la guerre des Deux-Roses*, Fayard, 1984.

## Nòtas e referéncias
Sagèu cilindre

thumb|right|Sagèu cilindre e son motiu estampat.

Un **sagèu cilindre** es un pichon cilindre, ornat de motius representant de dieus ò de simbòls dau poder, utilizat durant l'Antiquitat Mesopotamian per sagelar de jarras, de pòrtas ò de bullas d'argiela.

## Liames intèrnes

* Mesopotamia.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** D. Collon, *First Impressions. Cylinder Seals in the Ancient Near East*, Londres, 1987.
* **[[francés|(fr)]]** D. Charpin, « Des scellés à la signature : l’usage des sceaux dans la Mésopotamie antique », dins A.-M. Christin (dir.), *Écritures II*, París, 1985, pp. 13-24.

## Nòtas e referéncias
Giovanni Bellini

**Giovanni Bellini** (entre lo 1425 e lo 1433, Venècia - 29 de novembre dau 1516, Venècia) es un pintre de la promiera partida de la Renaissença. Figura centrala dei arts venecians durant 60 ans, es l'autor d'una òbra marcada per una rompedura definitiva emb l'art gotic de la fin de l'Edat Mejana e un estacament a la rigor geometrica esfaçant pauc a pauc li diferéncias entre la pintura sacrada e la pintura profana.

## Ligams intèrnes

* Renaissença

## Bibliografia

*  Giulio Carlo Argan, *Storia dell'arte italiana*, Florença, Sansoni, 1968.

## Nòtas e referéncias
Ralph Baer

**Ralph Baer** (8 de març de 1922, Pirmasens - 6 de decembre de 2014, Manchester) es un inventor germanoamerican de la segonda mitat dau sègle XX. Es mai que mai conoissut per sa contribucion au desvolopament dei consòlas de videojòcs. Es de còps subrenomat lo « paire dau videojòc ».

## Liames intèrnes

* Consòla de jòcs
* Videojòc

## Bibliografia

* *Ralph Baer : Mémoires du père des jeux vidéo* (trad. de l'anglais per William Audureau), Cergy, Pix'n Love, coll. « Les grands noms du jeu vidéo », 2012, 232 p.

## Nòtas e referéncias
Estèla de victòria de Naram-Sin

thumb|Estèla de victòria de Naram-Sin.

L’**estèla de victòria de Naram-Sin** es una estèla datada dau sègle XXIII avC. Representa la victòria dau rèi akkadian còntra divèrsei pòples dei monts Zagros. Constituís un jalon important dins l'escultura akkadian. Lei fragments de l'estèla foguèron descubèrts en 1898 a Susa per l'arquelòg Jacques de Morgan (1857-1924). Son conservats au musèu dau Lovre.

## Liames intèrnes

* Akkad.
* Naram-Sin.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Sasha Alliel, « Stèle de victoire de Narâm-Sîn, roi d'Akkad », *La Revue d'Histoire Militaire*, Les Lilas, La Revue d'Histoire Militaire, 2021.

## Nòtas e referéncias
Lââm

**Lââm**, per **Lamia**, nascuda lo 1èr de setembre de 1971 a París (França), es una cantaira franco-tunisiana de pop e de RnB. Es estada revelada de caps la fin de 1998 ambe una represa de la cançon francesa *Chanter pour ceux qui sont loin de chez eux* de Michel Berger : lo simple foguèt classat n°2 de las vendas en França. En 1999, a agut un cop mai un gròs succès ambe una autra represa, la de *Jamais loin de toi* de Marlone. 

## Discografia
* 1999 : *Persévérance*
* 2001 : *Une vie ne suffit pas*
* 2004 : *Lââm*
* 2005 : *Pour être libre*
* 2006 : *Le Sang chaud*
* 2011 : *Au cœur des hommes*

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *Chanter pour ceux qui sont loin de chez eux* (1998, represa de Michel Berger)
* *Jamais loin de toi* (1999, represa de Marlone)
* *Les enfants de l'an 2000* (1999)
* *Que l'amour nous garde* (2001)
* *De ton indifférence* (2001)
* *Un monde à nous* (2002, ambe Frank Sherbourne)
* *Je l'aime en secret* (2002, ambe Jay)
* *Petite sœur* (2005)
* *Le Sang chaud* (2006, ambe Princess Aniès)
Deodat II Guilhèm de Clarmont

**Deodat II Guilhèm de Clarmont** (1325-18 de julhet de 1418) èra un nòble occitan, de l’ostal dels Guilhèms, senhor de Clarmont e vescomte de Nebozon.
drecha|vinheta| Blason de l'ostal de Clarmont

## Biografia
Èra lo filh de Brenguièr VI. 

Esposèt en 1380 Isabèla de Ròcafuèlh e agèron cinc enfants:
* Borguina (1375-1422)
* Tristan (1380-1432)
* Dalfina (1385-1452)
* Arnaud Guilhem
* Catarina Antònia (?-1444)

En 1401 son cosin Aimeric de Boçagas, sens enfant, lo faguèt eiretièr de sa senhoriá.

## Nòtas

Moriguèt en 1418.
## Nòtas
Edward Hincks

thumb|right|Edward Hincks.

**Edward Hincks** (19 d'aost de 1792, Cork - 3 de decembre de 1866, Killyleagh) es un pastor irlandés. Interessat per lei lengas orientalas, melhorèt la traduccion deis ieroglifs egipcians e foguèt un pionier dau deschiframent de l'escritura cuneïfòrma mesopotamiana.

## Liames intèrnes

* Cuneïfòrme.
* Ieroglifs egipcians.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** M. L. Bierbrier, « Hincks, Edward (1792–1866) », *Oxford Dictionary of National Biography*, Oxford University Press, 2004.

## Nòtas e referéncias
Jules Oppert

[thumb|right|Jules Oppert en [1883.]]

**Jules Oppert** (9 de julhet de 1825, Amborg - 21 d'aost de 1905, París) es un assiriològ francés d'origina alemanda dau segle XIX. Professor al Collegi de França, èra especialista d'Assiria, mas s'interessèt pereu a las autras regions de Mesopotamia. Aguèt un un ròtle centrau dins la comprenença de l'escritura cuneïfòrma.

## Ligams internes

* Assiria.
* Cuneïfòrme.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Jean Baumgarten, « Jules Oppert et la naissance de l'assyriologie », *Histoire Épistémologie Langage*, vol. 23, n° 2, 2001. pp. 77-99.

## Nòtas e referéncias
Sin

thumb|right|Representacion de Sin/Nanna.

**Sin** o **Nanna** es una divinitat de la Mesopotamia Antica. Personificant la Luna e dins una mendra mesura la fertilitat, èra una figura centrala dau panteon mesopotamian. I èra subordinaa a son paire Enlil e èra la maire d'Ishtar e de Shamash. L'importància dau cicle lunar dins la societat mesopotamiana li permetèt de conservar una plaça importanta durant tota l'istòria de la Mesopotamia Antica e son santuari principau, situat a Ur, foguèt regularament restaurat. Pasmens, èra pauc presenta dins la mitologia.

## Ligams internes

* Mesopotamia.
* Ur.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** L. Bachelot e F. Joannès, « Sîn », dins F. Joannès (dir.), *Dictionnaire de la civilisation mésopotamienne*, París, 2001, pp. 780-782.

## Nòtas e referéncias
Larusso

**Larusso**, nascuda **Laetitia Serero** lo 11 d'octobre de 1979 a París (França), es una cantaira francesa d'estili pop e RnB. A agut fòrça succès en França a partir de la fin de l'annada 1998 ambe sa represa del títol *Tu m'oublieras*, adaptacion francesa de *You Will Forget* d'Irma Jackson (1979), cançon inicialament enregistrada en francés per Régine en 1980 jol títol *Tu oublieras*. Aquesta version per **Larusso** s'ajoquèt al som de las vendas de simples en França al mes de genièr de 1999.

**Larusso** es d'origina josieva marroquina per son paire e d'origina tunisiana per sa maire. Es la cosina d'Arthur, animator popular a la television francesa.

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *Je survivrai* (1998, reprise de Régine, adaptacion francesa de *I will survive* de Gloria Gaynor)
* *Tu m'oublieras* (1998, reprise de Régine, adaptacion francesa de *You Will Forget* d'Irma Jackson)
* *On ne s'aimera plus jamais* (1999)
* *Il suffira* (1999)
* *Comme toi* (2009)
* *Monopoly* (2019)
* *Tous les cris les S.O.S.* (2020, represa de Daniel Balavoine)
Canonge regular

Un **canonge regular** es un canonge membre d'un òrdre religiós catolic que combina la mission de pastoralitat e pregària. Las constitucions eclesiasticas dels canonges regulars (en latin: *Ordo Canonicorum Regularium*) son basadas sus la règla establida per Sant Augustin. Coma comunitats religiosas, inclutz tanben de fraires laïcs.

## Illustracions notablas

* Adrian IV
* Tomàs de Kempis
* Erasme

## Bibliografia adicionala

* Vasseur, Elie Griffon, Auguste Molinier. *Dictionnaire d'histoire et de géographie ecclésiastiques*, Letouzey et Ané, 1912.
* Congar, Yves. *Histoire des institutions monastiques et religieuses dans l'Église d'Occident*, Cerf, 1994.
* Lekai, Louis. *The Regular Canons: Their Origin and Spirituality*, Cistercian Publications, 1980.
Iolia Sviridenco

**** (n. 1985) es una femna politica ucraïnesa. Es vice primèra ministra de 2021 a 2025 e dempuèi 2025 es primièra ministra.
Željko Komšić

**** (n. 1964) es un òme politic bosnian. Es membre del presidi de la Republica de 2006 a 2014 e dempuèi 2018. N’es president de 2006 a 2007, de 2009 a 2010, de 2011 a 2012, de 2013 a 2014, de 2019 a 2020, de 2021 a 2022, de 2023 a 2024, e de 2025 a 2026.
Assirian

L’**assirian** es una lenga semitica que forma un rameu lingüistic de l'akkadian. Foguèt parlaa e escrita dins l'Assiria Antica, en particular al sen de l'Emperi Assirian. D'una vitalitat excepcionala, apareguèt probablament durant lo millenari III avC e dispareguèt après l'afondrament definitiu de la potença assiriana a la fin dau segle VII avC. Es ansin conegua per l'important còrpus d'inscripcions monumentalas e de tauletas cuneïfòrmas laissat per sos utilizaires.

## Ligams internes

* Akkadian.
* Assiria.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Andrew George, « Babylonian and Assyrian: A history of Akkadian », dins John Nicholas Postgate (dir.), *Languages of Iraq, Ancient and Modern*, Cambridge, British School of Archaeology in Iraq - Cambridge University Press, 2007, pp. 31-71.
* **[[anglés|(en)]]** Mikko Luukko e Greta Van Buylaere, « Languages and Writing Systems in Assyria », dins Eckart Frahm (dir.), *A Companion to Assyria*, Malden, Wiley-Blackwell, 2017, pp. 313-335.
* **[[anglés|(en)]]** Michael P. Streck, « Babylonian and Assyrian », dins S. Weninger (dir.), *The Semitic Languages*, Berlin, De Gruyter, 2011, pp. 359-396.

## Nòtas e referéncias
Blanzac

**Blanzac** es un toponim occitan e peitavin:

* Blanzac, anciana comuna de Charanta fusionada en 1972 dins Blanzac e Pòrchareça
* Blanzac, comuna de Velai
* Blanzac, comuna de Lemosin
* Blanzac de Matha, comuna de Sentonge
* Blanzac e Pòrchareça, anciana comuna de Charanta fusionada en 2017 dins la comuna novèla de las Costièras de Blanzagués
Alain Anziani

**Alain Anziani** (París, 30 de mai de 1951-19 de julhet de 2025) es un òme politic francés deu Partit Socialista qui ho màger de Merinhac de 2014 a 2025 e president de la Metropòli de Bordèu de 2020 a 2024.

## Biografia
Alain Anziani vasot a París d'un pair còrse e d'ua mair bretona. Après duas mestresas de filosofia e de dret, vasot avocat en 1979.

En 1982 arriba en Bordalés ont tribalha preu president deu consèlh regionau d'Aquitània Philippe Madrelle. En 1986, après la des.hèita de l'esquèrra a las eleccions regionaus, torna au son mestièr d'avocat.

En 1992, es au cap de la lista deu PS per las eleccions regionaus en Gironda. De 1998 a 2008 es vice-president de la region.  

Elegit senator de Gironda en 2008, deisha lo consèlh regionau e abandona sa profession d'avocat. 

A las eleccions municipaus de 2014, es au cap de la lista PS a Merinhac. Es elegit màger lo 5 d'abriu, e tanben purmèr vice-president de la comunautat urbana de Bordèu lo 18.

En 2017, demissiona deu senat pr'amor de la lei navèra de non comol deus mandats.

En 2020, es elegit president de la Metropòli de Bordèu. Demissiona lo 4 de març de 2024 pr'amor de sa maishanta santat.

Lo 26 de mai de 2025 demissiona de la mairia de Merinhac pr'amor de sa santat (dus cancèrs e la malautia de Parkinson). Moreish lo 19 de julhet.