open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baby boom

thumb|400x400px|Taus de natalitat als Estats Units d'America entre 2004 ; le segment en rouge correspond au baby boom dans ce pays.
Lo **baby boom** o « **pic de la natalitat **» es un aument important del taus de natalitat dins unes païses, just après la fin de la Segonda Guèrra mondiala. Los enfants nascuts pendent aquel periòde son a vegadas nomenats los « *baby boomers* ».

Aquel periòde s'espandís de 1945 fins a 1975 Dins gaireben totes los païses nordeuropèus. Per unes païses coma Franca, comencèt mai lèu, a partir de 1942 e per d'autres contunhèt fins a 1974, mas d'intensitat mendre. Pendent las doas primièras decennias del sègle <span class="romain">XXI</span>, los *baby boomers* que prenon la retirada en massa creèron un novèl efièch socioeconomic important: Lo « *[[papy boom]]* ».

## Fin de la Segonda Guèrra mondiala
[alt=Le 27 juillet 1944, cérémonie de baptême de plusieurs bébés nés à la maternité de la maison maternelle départementale du Calvados, au château de Bénouville.|left|thumb|Lo 27 de julhet de 1944, ceremonia de [Baptême catholique|baptisme de mai d'un nenons nascuts a la maternitat de l'ostal mairal departemental de Calvados.]]
La Segonda Guèrra mondiala s'acaba en 1945 per una victòria totala dels Aliats, amb l'Union de las republicas socialistas sovieticas, Canadà, los Estats Units d'America, França e Lo Reialme Unit. Se cavèt un grand valat dins l'economia e la demografia dins gaireben totes los païses d'Euròpa, l'America del Nòrd ela beneficièt d'un reviscol economic e d'una explosion demografica istorica.

## Generacion sociologica
Los baby boomers son tanben una generacion sociologica. Segon la teoria de William Strauss e Neil Howe, la generacion dels boomers occidentals seriá compausada subretot d'idealistas e d'egocentrics. Aquela generacion seriá en conflicte amb la generacion X e auriá a vegadas de dificultats a comprene lo conservatisme, l'omogeneïtat e las capacitats de trabalh en equipa que realizan lors enfants de la generacion Y.

Lo sociològ francés Louis Chauvel soslinha Lo benastre istoric excepcionel dels membres d'aquela generacion, dins los païses occidentals, e soslinha çò que considèra coma la lor responsabilitat dins la crisi que vivon las generacions seguentas. Al contrari, de cercaires coma Claudine Attias-Donfut o Serge Guérin rebutan aquel vejaire mecanista e soslinhan l'importança de las solidaritats entre las generacions. Monstran que las disparitats se realizan d'en primièr dins cada quita generacion.

## Notas e referéncias


## Annèxes
Juan de Santa Cruz Pachacuti Yamqui Salcamaygua

**Juan de Santa Cruz Pachacuti Yamqui Salcamaygua** (fin dau sègle XVI - sègle XVII) foguèt un cronicaire perovian que son òbra principala (*Relación de las antigüedades deste Reyno del Piru*) es una fònt istorica importanta per l'estudi dei tradicions e de la societat inca. En particular, aquela crònica acampa de dessenhs e de traduccions de mai d'un cant quíchoa depintant la vida deis emperaires incas.

## Liames intèrnes

* Empèri Inca.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Felipe Guamán Poma de Ayala

**Felipe Guamán Poma de Ayala** (vèrs 1530-1550 - vèrs 1615) foguèt un cronicaire perovian de l'acomençament dau periòde coloniau. Son òbra principala intitulada *[[El primer nueva corónica y buen gobierno]]* (« La premiera crònica novèla e lo govèrn bòn » en occitan) es una suplica lònga adreiçada au rèi d'Espanha depintant lei condicions de vida terriblas deis Amerindians. Descubèrta en 1908 dins leis Archius Reialas de Danemarc, son òbra es una fònt importanta per l'estudi de la societat inca.

## Liames intèrnes

* Empèri Inca.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Terralha cupisnica

La **terralha cupisnica** foguèt producha per divèrsei populacions precolombianas installadas lòng dau litorau nòrd perovian e dins certanei valadas andinas entre 1200 e 500 av. JC. Anteriora a la cultura de Chavín, intrèt pauc a pauc dins son esfère d'influéncia e ne'n venguèt finalament una compausanta. La terralha cupisnica es generalament sorna, monocròma (negre, brun ò roge sorn) en causa d'una cuecha dins una atmosfèra reductritz e lisca. Aquò li dona l'aparéncia de la pèira, dau basalt ò de l'obsidiana. La decoracion es una mescla de motius en relèu e de motius gravats ò incisats.

## Liames intèrnes

* Terralha.
* Cultura de Chavín.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Francisco Xerez

**Francisco Xerez** ò **Francisco de Jerez** (1495 - vèrs 1565) foguèt un *[[conquistador]]* e un cronicaire espanhòu. Secretari personau de Francisco Pizarro, participèt a la conquista de Peró e depintèt leis eveniments dau periòde dins la *Verdadera relación de la conquista del Perú* (« Relacion vertadiera de la conquista de Peró »). Aquela òbra conoguèt mai d'una edicion e es una fònt istorica majora sus l'Empèri Inca e son afondrament.

## Liames intèrnes

* Empèri Inca.
* Conquistador.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Pedro Sancho de la Hoz

**Pedro Sancho de la Hoz** (1514-1547) foguèt un *[[conquistador]]*, un marchand e un cronicaire espanhòu de la premiera mitat dau sègle XVI. Participèt a la conquista espanhòla d'America dau Sud (foguèt secretari de Francisco Pizarro) e ai guèrras entre *[[conquistador]]s*. A partir de 1539, participèt a la conquista de Chile ambé Pedro de Valvidia mai lei dificultats causèron de tensions grèvas entre lei soudats espanhòus e sei caps. Foguèt arrestat e executat per seis òmes en 1547. Es l'autor de crònicas que son una fònt istorica importanta sus lei premiereis annadas de la conquista.

## Liames intèrnes

* Chile.
* Peró.
* *[[Conquistador]]*.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Bebop

Lo **bebop** (o bop) es un estil de jazz caracterizat per de tempos rapids e una improvisacion basada mai sus l'estructura armonica que sus la melodia. Foguèt desvolopat al començam e a la mitat dels ans quaranta del Sègle XX. L'Hard bop n'es pas qu'una evolucion posteriora que combina lo bebop amb lo blues e lo gospel. Los sieus principals creadors serián entre autras, Thelonious Monk, Charlie Parker, Max Roach e Dizzy Gillespie. Cronologicament ven après lo swing e abans lo cool jazz.

Al començament dels ans 40, lo swing se trobava dins una endrona. D'en primièr creat pels musicians negres aquela tendéncia foguèt lèu assumida per de musicians blancs (Glenn Miller, Benny Goodman...). Lo fach de jogar en big bands limitava fòrça la durada e la libertat pendent los solos. Après las prestacions en big band los musicians negres demoravan dins çò que nomenavan las jam sessions per far espelir lor creativitat dins de longs solos en ritmes furioses.

Lo bebop cambièt l'estructura de las bandas redusent lo nombre d'interprètas e en mermant doncas lo pes instrumental de las seccions de vent e apondent la Bateriá e de bassas al rèsta dels instruments. D'un autre costat lo bebop èra una musica mai complèxa, insistissent sus l'interpretacion de diferents ritmes de biais frenetic e l'improvisacion sus las estructuras armonicas, desplacèt l'interpretacion nuda e cruda de la melodia. Totas aquelas caracteristicas demandan una interaccion dinamica entre los diferents membres del grop, se destacant individualament mercés als solos que podián durar una bona partida dels tèmas.

Lo bebop acampava los marginals de la societat de l'epòca (poètas, artistas, traficants de drògas e proxenetes). Lo bebop a una estrecha relacion amb lo movement beatnik. La majoritat de las criticas apreciavan pas gaire aquel nòu estil.

En quin cas que siá, lo bebop arribèt pas a èsser tant popular coma lo swing. En primièr luòc perque en lo moment fòrt de la revolucion bebop, lo 1942, lo Sindicat dels Musicians enebiguèt los musicians d'enregistrar per causa de manca de revenguts de la musica reprodusida. En consequéncia fòrça d'aquela musica foguèt pas enregistrada. En segond luòc aquela èra pas una musica aisida coma lo swing, mas imprevisibla. Lo grand public preferissiá la musica de divertiment e d'espectacle (Frank Sinatra, Bing Crosby...). D'un autre costat, la musica negra que començava a atraire las massas èra lo rythm and blues, los grops pichons e de la musica populara d'ont sorgiriá mai tard lo rock and roll.
Miguel de Estete

**Miguel de Estete** (1495-1572) foguèt un *[[conquistador]]* e un cronicaire espanhòu dau sègle XVI. Participèt a la conquista de l'Empèri Inca, especialament a la captura de l'emperaire inca Atahualpa e a la presa de Cuzco, e ai guèrras entre *[[conquistador]]s* dins lo camp de Diego de Almagro. Es l'autor d'una crònica importanta sus leis eveniments de la conquista.

## Liames intèrnes

* *[[Conquistador]]*.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Herculanum

**Herculanum** (Herculaneum en latin) èra una vila romana antica situada dins la region italiana de Campània. Foguèt destrucha per l'erupcion de Vesuvi de 79 av. JC e sei roïnas foguèron protegidas per una ganga de materiaus volcanics fins a sa descubèrta au sègle XVIII. La ciutat èra de talha pichona amb una superficia de 12 ectaras e una populacion estimada a  abitants. Son estructura es mau coneguda car lei cavaments menats per leis arqueològs an permes de descurbir 4,5 ectaras e ges d'edifici public, religiós ò culturau.

Descubèrt en 1709 durant lo cavament d'un potz, lo sèti foguèt foigat per de pilhards avans l'acomençament de cavaments vertadiers en 1738 a l'iniciativa dau rèi Carles de Borbon. Aquò foguèt lo premier chantier arqueologic modèrne d'Euròpa e favorizèt l'emergéncia dau movement artistic neoclassic. Divèrsei cavaments ulteriors permetèron de desgatjar una partida dei vestigis e de descubrir plusors ostaus compres una bastida suburbana, òbras literàrias e esqueletas dei victimas de l'erupcion.

## Liames intèrnes

* Pompei.
* Vesuvi.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Cristobal de Molina

**Cristobal de Molina** (1529-1585) foguèt un prèire e un cronicaire espanhòu dau sègle XVI. Nascut en Andalosia, partiguèt en America dau Sud onte participèt a l'evangelizacion deis Amerindians. Estudièt tanben lei culturas indigènas e redigiguèt una òbra intitulada *Relación de las fábulas y ritos de los Incas* (« Relacion dei legendas e rites deis Incas » en occitan) qu'es una fònt istorica majora sus la societat inca.

## Liames intèrnes

* Empèri Inca.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Pedro Cieza de León

**Pedro Cieza de León** (1520-1554) foguèt un *[[conquistador]]* e un cronicaire espanhòu. Arribat en America en 1536, participèt a divèrseis expedicions militaras en Colómbia e a la guèrra còntra lei partisans de Gonzalo Pizarro. En 1548, s'installèt a Lima e acomencèt d'escriure sa crònica depintant la conquista de Peró intitulada *[[Crónicas del Perú]]* (« Crònicas de Peró » en occitan). Gràcias a un trabalh important de collècta dei testimònis dau periòde, son òbra es una fònt majora a prepaus d'aqueleis eveniments.

## Liames intèrnes

* *[[Conquistador]]*.
* *[[Crónicas del Perú]]*.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Comunautat de comunas Tèrra de Camarga

La ****  es una comunautat de comunas francesa, situada dins lo departament 
de Gard.

## Composicion
Amassa 3 comunas :
* Aigas Mòrtas (capluòc)
*Lo Grau dau Rei
*Sent Laurenç de Gosa

## Veire tanben
* Intercomunalitats de Gard
* Arrondiments de Gard
* Comunas de Gard

## Nòtas


* Lo SPLAF (Sit sus la Populacion e los Limits Administratius de França)
* L'ASPIC
Comunautat de comunas dau País de Someire

La ****  es una comunautat de comunas francesa, situada dins lo departament 
de Gard.

## Composicion
Amassa  17 comunas :
* Someire (capluòc)
*Aspèras
*Oiargues
*Cauviçon
*Canas e Clairan
*Combaç
*Congènhas
*Crespian
*Fontanès
*Junàs
*Lècas
*Montmirat
*Montpesat
*Sent Clement
*Sauvinhargues
*Vilavièlha
*Salinèla

## Veire tanben
* Intercomunalitats de Gard
* Arrondiments de Gard
* Comunas de Gard

## Nòtas
Whiterita

La **witherita** es un minerau incolòr a l'estat pur e blanc ò gris en preséncia d'impuretats. A una duretat de 3,0-3,5 e una densitat de 4,29. Es formada de carbonat d'bari (simbòl quimic : BaCO3) cristallizat segon un sistèma ortorombic de classa bipiramidala. Lei cristaus naturaus an una simetria pseudoexagonala bipiramidala ambé, de còps, un aspèct prismatic. Son esclat es veirenc ò resinós.

Se troba coma minerau de ganga dins lei venas metallifèras d'origina idrotermala e dins lei zònas d'oxidacion dei jaciments de sulfurs de plomb. Pòu èsser associat ambé la barita, la galena, l'anglesita, la calcita e la dolomita. Es utilizada coma minerau de bari e per la fabricacion de veires especiaus.

## Liames intèrnes

* Bari.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Cerusita

La **cerusita** es un minerau incolòr ò gris en preséncia d'inclusions de galena. A una duretat de 3,0-3,5 e a una densitat de 6,55. Es formada de carbonat de plomb (simbòl quimic : PbCO3) cristallizat segon un sistèma ortorombic de classa bipiramidala. Lei cristaus naturaus son prismatics ò bipiramidaus e pòdon agantar una longor importanta. Pòdon de còps presentar una simetria pseudoexagonala, formar d'agregats compactas ò fibrosas ò formar de concrecions estalagmiticas. Son esclat es adamantin.

La cerusita se troba coma mineraus segondaris dins lei zònas d'oxidacion dei jaciments de plomb. Pòu èsser associat ambé la galena, l'esfalerita, l'anglesita, la smithsonita ò la malaquita. Pòu èsser utilizada coma minerau de plomb.

## Liames intèrnes

* Plomb.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Azurita

L**'azurita** es un minerau de color azur viu qu'a una duretat de 3,5-4,0 e una densitat de 3,7-3,8. Es formada de carbonat idratat de coire (simbòl quimic : CuO3(CO3)2(OH)2) cristallizat segon un sistèma monoclinica de classa prismatica. Lei cristaus naturas an una forma prismatica lònga ò tabulara. Forma tanben d'agregats compacts. Son esclat es generalament veirenc, rarament adamantin.

L'azurita se troba coma minerau segondari dei zònas d'oxidacion dei jaciments de coire. Pòu èsser associada ambé leis autrei mineraus de coire (coire natiu, malaquita, cuprita... etc.), la limonita ò la calcita. Es utilizat coma minerau de coire, coma gemma de valor febla e coma objècte de decoracion.

## Liames intèrnes

* Coire.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Malaquita

La **malaquita** es un minerau de color verd viu qu'a una duretat de 3,5-4,0 e una densitat de 4,05. Es formada de carbonat idratat de coire (simbòl quimic : CuO3(CO3)2(OH)2) cristallizat segon un sistèma monoclinica de classa prismatica. Lei cristaus son fòrça rars e la malaquita forma generalament d'agregats fibrós ò de massas compactas. Son esclat es veirenc ò sedós.

La malaquita se troba coma minerau segondari dei zònas d'oxidacion dei jaciments de coire. Pòu èsser associada ambé l'azurita, lo coire natiu, la cuprita, la limonita ò la calcita. Es utilizada coma minerau cuprifèr segondari, coma pèira de decoracion e, a passat temps, coma pigment.

## Liames intèrnes

* Coire.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Auricalcita

L**'auricalcita** es un minerau de color blau cèu qu'a una duretat de 2,0 e una densitat de 3,5-3,6. Es formada de carbonat idratat de coire e de zinc (simbòl quimic : (Zn, Cu)5(CO3)2(OH)6) cristallizat segon un sistèma ortorombic de classa esfenoïda. Lei cristaus isolats son rars e l'auricalcita se presenta generalement en agregats formats de plusors cristaus pichons. Son esclat es sedós.

Se troba coma minerau segondari format per l'alteracion de mineraus de coire ò de zinc. Es donc generalament associat ambé de mineraus de coire e de zinc, especialament de sulfurs. A ges d'interès economic.

## Liames intèrnes

* Coire.
* Zinc.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Fosgenita

La **fosgenita** es un minerau incolòr a l'estat pur e jaune ò brun en preséncia d'impuretats. A una duretat de 2,0-3,0 e una densitat de 6,5. Es formada de clorocarbonat de plomb (simbòl quimic : Pb2CO3Cl2) cristallizat segon un sistèma trigonau de classa trapezoedrica. Lei cristaus naturas son generalament prismatics e an un esclat adamantin.

La fosgenita se troba coma minerau segondari dei zònas d'oxidacion dei jaciments de plomb. Pòu èsser associada ambé la galena e divèrsei mineraus de ganga. A ges d'interès economic.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Leadhillita

La **leadhillita** es un minerau de color incolòr a l'estat pur e blanc, verd, blau ò gris en preséncia d'impuretats. A una duretat de 2,5-3,0 e una densitat de 6,55. Es formada de carbonat sulfut anidre de plomb (simbòl quimic : Pb4(CO3)2SO4(OH)2) cristallizat segon un sistèma monoclinic de classa prismatica. Lei cristaus naturaus son generalament pichons e tabulars. Son esclat es resinós e adamantin.

La leadhillita se troba coma minerau segondari eissit de l'alteracion dei mineraus de plomb. Pòu èsser associada ambé la cerusita, la fosgenita ò l'anglesita. A ges d'interès economic.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Tèrra Brigasca

La **Tèrra Brigasca** (var. loc. **Tèra Brigašca**), es un territòri occitan de transicion ligura entre l'estat francés e l'estat italian, a l'entorn de l'anciana comuna de La Briga (ara partida entre La Briga dins l'estat francés e La Briga Auta dins l'estat italian) dins la Val de Ròia.

Comunas e fraccions:
* Dins l'estat francés:
** La Briga (Řa Briga).
* Dins l'estat italian:
** La Briga Auta;
** Triuera (Triora): fraccions de Verdeja (Vërdégia) e Reaud;
** Ormea: fraccion de La Viosèna (Viuṡèna).

## Bibliografia

* Luc Thevenon, *Art et monuments La Brigue, Morignol, Realdo, Piaggia, Upega, Carnino, Notre-Dame-des-Fontaines*, Éditions Serre, 1990.
* Pierleone Massajoli, *Dizionario della cultura brigasca*, vol. 3: *Voci della tradizione*, Alessandria, Edizioni dell'Orso, 2000. 
* Christophe Couttenier, *Aimable Gastaud, l'âme du rattachement de Tende et la Brigue à la France en 1947*, Serre, 2007.

## Ligams extèrns
* La Tèrra Brigasca sul sit de la Chambra d'Òc
* La revista ''A Vaštéra'' qu'illustra la cultura brigasca
* Sit de Roberto Tarabella sus la Tèrra Brigasca (en francés e italian)
Artinita

L**'artinita** es un minerau fòrça rar de color blanc gris qu'a una duretat de 2 e una densitat de 2,03. Es formada d'idroxicarbonat de magnèsi (simbòl quimic : Mg2CO3(OH)2, 3H2O) cristallizat segon un sistèma monoclinic de classa esfenoïda. Dins la natura, aqueu minerau forma d'agulhas fòrça finas, d'agregats esferics ò de massas fibrosas. Son esclat es sedós.

L'artinita se tròba dins de venas idrotermalas de temperatura bassa presentas dins de ròcas serpentinosas. Pòu èsser associada amb l'amiant, la brucita ò l'idromagnesita. A ges d'interès economic.

## Liames intèrnes

* Magnèsi.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Saunitre

Lo **saunitre** (var. **salpètre**, **salnitre**, **saupètra**, **saupetra** ò **saupet**) es un minerau incolòr, blanc ò gris qu'a una duretat de 2 e una densitat de 2,109. Es format de nitrat de potassi (simbòl quimic : KNO3) cristallizat segon un sistèma ortorombic de classa bipiramidala. Dins la natura, forma generalament d'agregats ò de massas compactas.

Se troba dins lei jaç superiors dei regions aridas. Pòu èsser associat ambé d'autrei nitrats. Es utilizat per fabricar d'explosius (pouvera), de propergòus ò d'engrais. Dins l'industria agroalimentària, pòu èsser utilizat coma conservador (E252).

## Liames intèrnes

* Pouvera.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Ulexita

L**'ulexita** es un minerau blanc qu'a una duretat de 2,5 e una densitat de 2. Es formada de soroborat idratat de sodi e de calci (simbòl quimic : NaCa(B5O6)(OH)6H2O) cristallizat segon un sistèma triclinic de classa pinacoïdala. Lei cristaus naturaus son rars e l'ulexita forma generalament d'agregats fibrós. Son esclat es sedós.

Se troba dins lei depaus sedimentaris evaporitics dei fònts caudas e, rarament, coma produch de sublimacion dins certanei fumarolas. Pòu èsser associat ambé lei borats e lei sulfats se formant dins de condicions similaras. Es utilizada coma minerau de bòr.

## Liames intèrnes

* Bòr.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Colemanita

La **colemanita** es un minerau incolòr ò blanc qu'a una duretat de 4,5 e una densitat de 2,4. Es formada d'inoborat idratat de calci (simbòl quimic : Ca2B6O11, 5H2O) cristallizat segon un sistèma monoclinic de classa prismatica. Forma generalament de cristaus prismatics que pòdon tapissar de geòdas. Pus rarament, forma de massas compactas ò fibrosas. Son esclat es veirenc ò adamantin.

Se troba dins lei depaus sedimentaris evaporitics. Pòu i èsser associada ambé lo borax, lo qüars, la calcita, la celestina, l'ulexita, lo gip ò lo realgar. Es utilizada coma minerau de bòr, coma matèria premiera per leis industrias farmaceuticas e cosmeticas, coma fondent en metallurgia e coma additiu per la fabricacion de veires especiaus capables de resistir ai temperaturas autas (Pyrex).

## Liames intèrnes

* Bòr.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Boracita

La **boracita** es un minerau de color variada (blanc, gris, jaune, blau, verd) en causa de la preséncia frequenta d'impuretats ferrosas. A una duretat de 7,0-7,5 e una densitat de 2,9-3,1. Es formada de tectoborat de magnèsi (simbòl quimic : Mg3B7O13Cl) cristallizat segon un sistèma ortorombic de classa piramidala. Son esclat es veirenc.

Se troba dins lei depaus salins. Pòu i èsser associada ambé lo gip e divèrseis alogenuras. A ges d'interès economic.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Celestina

La **celestina** es un minerau incolòr a l'estat pur e blanc, blau, jaune clar, brun ò gris en preséncia d'impuretats. A una duretat de 3,0-3,5 e una densitat de 3,95. Es formada de sulfat d'estronci (simbòl quimic : SrSO4) cristallizat segon un sistèma ortorombic de classa bipiramidala.

Se troba dins lei venas d'origina idrotermala, dins lei fendilhas dei dolomias e dei cauquiers, dins lei depaus sedimentaris evaporitics e, rarament, dins lei venas metallifèras. Pòu èsser associada ambé la calcita, la dolomita, lo gip, lo sofre natiu, la blenda, la galena ò la pirita. Es lo minerau principau d'estronci. Es tanben utilizada per l'industria pirotecnica (fuòc d'artifici) ò per la fabricacion de veires e de terralhas especiaus.

## Liames intèrnes

* Estronci.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Baritina

La **baritina** ò **barita** es un minerau incolòr a l'estat pur e jaune, roge, verd ò brun en preséncia d'impuretats. A una duretat de 3 e una densitat de 4,47. Es formada de sulfat de bari (simbòl quimic : BaSO4) cristallizat segon un sistèma ortorombic de classa bipiramidala. Forma de cristaus tabulars prismatics, d'agregats lamellars, de massas compactas ò de concrecions. Son esclat es veirenc.

Se troba coma minerau de ganga dis lei venas idrotermalas de temperatura bassa ò mejana ò coma produch quimic de depaus dins certanei fònts idrotermalas. Pòu èsser associada ambé divèrsei sulfurs dins lei venas metallifèrs (galena, blenda, antimonita... etc.), lo qüars, la fluorina ò la dolomita. Es lo minerau principau de bari. Es tanben utilizada coma additiu dins lei fangas pesantas de l'industria petroliera e coma pigment blanc per la fabricacion de papier.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Anglesita

L**'anglesita** es un minerau incolòr a l'estat pur e blanc, verd (preséncia d'inclusions de fèrre), gris ò negre (preséncia d'inclusions de galena) en cas de preséncia d'impuretats. A una duretat de 2,5-3,0 e una densitat de 6,38. Es formada de sulfat de plomb (simbòl quimic : PbSO4) cristallizat segon un sistèma ortorombic de classa bipiramidala. Dins la natura, forma de cristaus prismatics, tabulars e, rarament, bipiramidaus ò de massas compactas ò granulàrias. Son esclat es adamantin.

L'anglesita es un minerau segondari que se forma dins lei zònas d'oxidacion dei jaciments de plomb. Existís tanben un mecanisme rar de sublimacion a partir de vapors volcanicas. Pòu èsser associada ambé la galena, la cerusita, l'esfalerita, la smithsonita, l'emimorfita ò la fosgenita. Es de còps utilizat coma minerau de plomb per l'industria miniera mai aquel usatge demora rar.

## Liames intèrnes

* Plomb.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sassolita

La **sassolita** es un minerau de color blanc, gris, jaune ò blau. A una duretat de 1 e una densitat de 1,48. Es formada d'acid bòric (simbòl quimic : H3BO3) cristallizat segon un sistèma triclinica de classa pinacoïdala. Dins la natura, se forma de cristaus tabularas ò d'agregats escalhats. Son esclat es nacrat.

Minerau rar, la sassolita se troba coma precipitats quimics dins certanei fònts caudas ò coma produch de sublimacion dins certanei fumarolas. Pòu èsser associat ambé de borats ò de sulfats que pòdon aver la meteissa origina. Es utilizada dins la sintèsi dau borax ò coma reactiu per l'industria farmaceutica.

## Liames intèrnes

* Bòr.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Borax

Lo **borax** es un minerau incolòr a l'estat pur e blanc, gris, blau ò verd en preséncia d'impuretats. A una duretat de 2,0-2,5 e una densitat de 1,73. Es format de soroborat de sodi (simbòl quimic : Na2[B4O5(OH)4], 8H2O) cristallizat segon un sistèma monoclinic de classa prismatica. Dins la natura, forma de cristaus prismatics ò tabulars de longor febla ò de massas compactas. Son esclat es veirenc ò resinós.

Se troba coma precipitat quimica dins lei depaus sedimentaris evaporitics de certanei fònts caudas ò, rarament, dins certanei fumarolas. Pòu èsser associat ambé lei borats e lei sulfats que pòdon se formar dins de condicions similaras. Es utilizat per produrre l'acid bòric utilizat en metallurgia ò per l'industria farmaceutica.

## Liames intèrnes

* Acid bòric.
* Bòr.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Gip

Lo **gip** es un minerau incolòr a l'estat pur e jaune, brun, verd, gris ò ròsa en preséncia d'impuretats. A una duretat de 2,0 e una densitat de 2,32. Es format de sulfat idratat de calci (simbòl quimic : CaSO4, 2H2O) cristallizat segon un sistèma monoclinic de classa prismatica. Forma de cristaus tabulars que pòdon agantar de dimensions fòrça importantas, d'agregats fibrós, d'agregats lamellars ò de massas granulàrias compactas. Son esclat es veirenc ò sedós.

Lo gip es un minerau comun dei depaus sedimentaris evaporitics. Pòu tanben se formar per sublimacion dins certanei fumarolas volcanicas, per precipitacion quimica dins certanei fònts caudas d'origina volcanica ò per oxidacion de certanei mineraus dei venas metallifèras. Es un minerau fòrça utilizat car a d'aplicacions artisticas (escultura, especialament sa varietat transparenta dicha alabastre) e industrialas (produccion de materiaus de construccion ò d'engrais).

## Liames intèrnes

* Albastre.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Volframita

La **volframita** es un minerau de color negre-gris ò negre-brun qu'a una duretat de 5,0-5,5 e una densitat de 7,2-7,5. Es formada de volframat de fèrre e de manganèsi (simbòl quimic : (Fe, Mn)WO4) cristallizat segon un sistèma monoclinic de classa prismatica. Son esclat es fòrça variable (metallic, submetallic, adamantin ò resinós) en foncion dei proporcions respectivas de fèrre e de manganèsi.

Aqueu minerau se troba dins lei venas de pegmatitas, dins lei venas idrotermalas de temperatura mejana ò auta e dins de depaus sedimentaris de tipe placer. Pòu èsser associada ambé la cassiterita, la scheelita, l'estannita ò la lepidolita. Es lo minerau principau de tungstèn.

## Liames intèrnes

* Tungstèn.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Scheelita

La **scheelita** es un minerau de color jaune, verd, gris, roginós ò blanc qu'a una duretat de 4,5-5,0 e una densitat de 5,8-6,2. Es formada de volframat de calci (simbòl quimic : CaWO4) cristallizat segon un sistèma tetragonau de classa bipiramidala. Forma de cristaus bipiramidaus ò, pus rarament, tabulars que pòdon agantar de dimensions importantas. Pòu tanben de còps formar de massas granulàrias ò compactas. Son esclat es veirenc ò resinós.

Se forma dins lei venas de pegmatitas de temperatura auta. Pòu èsser associada ambé la volframita, la cassiterita, l'arsenopirita, la molibdenita, l'antimonita ò la calcita. Es utilizat coma minerau de tungstèn.

## Liames intèrnes

* Tungstèn.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Wulfenita

La **wulfenita** es un minerau de color arange, jaune ò roge-arange. A una duretat de 2,5-3,2 e una densitat de 6,5-7,0. Es formada de molibdat de plomb (simbòl quimic : PbMoO4) cristallizat segon un sistèma tetragonau de classa bipiramidala. Dins la natura, forma de cristaus tabulars, octaedrics ò pseudocubics ò de massas granulàrias. Son esclat es resinós ò adamantin.

Es un minerau d'alteracion que se forma dins lei zònas d'oxidacion dei jaciments de plomb e de molibdèn. Pòu èsser associada ambé la cerusita, la vanadinita, la piromorfita ò la mimetica. Es esplechada coma minerau segondari de molibdèn.

## Liames intèrnes

* Molibdèn.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias


.
Monazita

La **monazita** es un minerau jaune, brun ò roginós de duretat 5,0-5,5 e de densitat 4,6-5,4. Es formada de fosfat de cèri, de lantani e de tòri (simbòl quimic : (Ce, La, Th)PO4) cristallizat segon un sistèma monoclinic de classa prismatica. Lei cristaus naturaus son isolats, tabulars ò prismatics. Son esclat pòu èsser veirenc, resinós e de còp sedós.

Es un minerau rar que se forma coma minerau accessòri dins lei ròcas graniticas ò sieniticas e dins lei venas alcalinas. En causa de sa duretat, resistís ben a l'alteracion e pòu se concentrar dins de depaus sedimentaris de tipe placer. Pòu èsser associada ambé la fergusonita, la samarskita ò la columbita. Es esplechada coma minerau de tèrras raras.

## Liames intèrnes

* Tèrra rara.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Apatita

L**'apatita** es un minerau incolòr a l'estat e jaune, brun, verd, violet e rarament blau ò roge. A una duretat de 5,0 e una densitat de 3,0-3,2. Es formada de clorofluorofosfat de calci (simbòl quimic : Ca5(PO4)3(OH, F, Cl)) cristallizat segon un sistèma exagonau de classa bipiramidala. Forma de cristaus exagonaus de dimension febla ò prismatics ò de massas granulàrias e d'agregats. Son esclat es veirenc ò subresinós.

Es un minerau accessòri de mai d'una ròca volcanica acidas ò basicas, dei venas pegmatiticas, dei venas idrotermalas, dei venas metamorficas e de certanei ròcas sedimentàrias (depaus organogèns e marins). Pòu èsser associada ambé la lepidolita, l'espodumena, lo bericle ò lo qüars. Es lo minerau principau per l'extraccion de fosfòr e de saus.

## Liames intèrnes

* Fosfòr.
* Sau.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Piromorfita

La **piromorfita** es un minerau incolòr, verd ò brun qu'a una duretat de 3,5-4,0 e una densitat de 7,04. Es formada de clorofosfat de plomb (simbòl quimic : Pb5(PO4)3Cl) cristallizat segon un sistèma exagonau de classa bipiramidala. Dins la natura, forma generalament de cristaus prismatics corts de basa exagonala ò d'agregats globulars. Son esclat es resinós ò adamantin.

Es un minerau segondari eissit de l'alteracion de mineraus de plomb que pòu èsser associada ambé la cerusita, la smithsonita, l'emimorfita, l'anglesita, la malaquita, la leadhillita, la wulfenita ò la mimetita. Es de còps utilizada coma minerau de plomb mai aquel usatge es rar.

## Liames intèrnes

* Plomb.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Crocoïta

La **crocoïta** es un minerau rar de color roge aranjat ò roge vermelh qu'a una duretat de 2,5-3,0 e una densitat de 5,99. Es formada de cromat de plomb (simbòl quimic : PbCrO4) cristallizat segon un sistèma monoclinic de classa prismatica. Forma de cristaus prismatics lòngs. Son esclat es adamantin.

La crocoïta es un minerau segondari dei zònas d'oxidacion dei jaciments de plomb. Pòu èsser associada ambé leis autrei mineraus eissits dei mecanismes d'oxidacion dei mineraus de plomb. A pas d'interès industriau mai certanei mòstras pòdon agantar una valor importanta gràcias a son roge viu que pòu recercar per de colleccionaires.

## Liames intèrnes

* Cròme.
* Plomb.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Hübnerita

[thumb||[Fotografia d'una mescla de cristaus d'hübnerita e de qüars.]]

L**'hübnerita** es un minerau de color negre ò jaune brun qu'a una duretat de 5,0-5,5 e una densitat de 7,1-7,5. Es formada de volframat de manganèsi (simbòl quimic : MnWO4) cristallizat segon un sistèma monoclinic de classa prismatica. Dins la natura, forma de cristaus prismatics ò tabulars. Son esclat pòu èsser metallic, resinós e, rarament, adamantin.

Aqueu minerau se troba dins lei venas de pegmatitas e dins lei venas idrotermalas de temperatura auta. En causa de sa duretat auta, resistís ben a l'alteracion e pòu donc de còps se concentrar dins de depaus sedimentaris de tipe placer. Es sovent associada a la volframita. Es de còps utilizada coma minerau de tungstèn mai aquel usatge es rar car sa concentration es sovent febla.

## Liames intèrnes

* Tungstèn

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Mimetita

La **mimetita** es un minerau incolòr a l'estat pur e jaune, brun ò arange en preséncia d'impuretats. A una duretat de 3,5-4,0 e una densitat de 7,24. Es formada de cloroarseniat de plomb (simbòl quimic : Pb5(AsO4)3Cl) cristallizat segon un sistèma exagonau de classa bipiramidala. Dins la natura, forma de cristaus prismatics de basa exagonala ò d'agregats globulars. Son esclat es resinòs a adamantin.

Minerau segondari eissit de l'alteracion de mineraus de plomb e de zinc, la mimetica se troba dins lei zònas d'oxidacion dei jaciments de plomb e de zinc. Pòu èsser associada ambé la cerusita, la smithsonita, l'anglesita, la malaquita, la leadhillita, la wulfenita, l'arsenopirita e divèrsei mineraus d'arsenic. Es de còps utilizada coma minerau de plomb per l'industria miniera.

## Liames intèrnes

* Plomb

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Vanadinita

[thumb|Tròç de vanadinita ([Marròc).]]

La **vanadinita** es un minerau de color roge arange, roge escarlata ò jaune brun. A una duretat de 2,5-3,0 e una densitat de 6,88. Es formada de clorovanadat de plomb (simbòl quimic : Pb5(VO4)3Cl) cristallizat segon un sistèma exagonau de classa bipiramidala. Dins la natura, forma de cristaus prismatics de basa exagonala de talha pichona. Son esclat es resinós a adamantin.

Minerau segondari eissit de l'alteracion d'autrei mineraus, se forma dins lei zònas d'oxidacion dei jaciments de plomb. Pòu èsser associada ambé la cerusita, la descloïzita, l'anglesita, la mottramita, la wulfenita, la piromorfita e la mimetita. Es utilizada coma minerau de vanadi per l'industria miniera.

## Liames intèrnes

* Vanadi.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Adamita

L**'adamita** es un minerau incolòr a l'estat pur e de color variabla en preséncia d'impuretats (jaune, violet, verd ò ròsa). A una duretat de 3,5 e una densitat de 4,32-4,48. Es formada d'arseniat idratat de zinc (simbòl quimic : Zn2AsO4OH) cristallizat segon un sistèma ortorombic de classa bipiramidala. Dins la natura, forma generalament de cristaus pichons ò d'agregats fibrós. Son esclat es veirenc.

Minerau segondari eissit de l'alteracion d'autrei mineraus, l'adamita se troba dins lei zònas d'oxidacion dei jaciments de zinc. Pòu èsser associada ambé l'olivenita, la smithsonita, l'emimorfita, la malaquita ò l'azurita. A ges d'interès economic.

## Liames intèrnes

* Zinc.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Olivenita

L**'olivenita** es un minerau verd qu'a una duretat de 3,0 e una densitat de 3,9-4,4. Es formada d'arseniat idratat de coire (simbòl quimic : Cu2AsO4OH) cristallizat segon un sistèma ortorombic de classa bipiramidala. Dins la natura, forma de cristaus tabulars, de massas granulàrias ò d'agregats fibrós. Son esclat es adamantin a veirenc.

Minerau segondari eissit de l'alteracion d'autrei mineraus, l'olivenita se troba dins lei zònas d'oxidacion dei jaciments de coire e d'arsenic. Pòu èsser associada ambé l'adamita, la smithsonita, la malaquita, l'azurita ò l'escorodita. A ges d'interès economic.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Descloizita

La **descloizita** es un minerau de color roge brun, negre brun ò verd sorn. A una duretat de 3,0-3,5 e una densitat de 5,9-6,2. Es formada de vanadat idratat de plomb (simbòl quimic : Pb (Zn, Cu) (VO4) (OH)) cristallizat segon un sistèma ortorombic de classa bisfenoïdica. Dins la natura, forma rarament de cristaus es se presenta generalament en agregats ò en massas fibrosas ò botroidalas. Son esclat es resinós.

Minerau segondari eissit de l'alteracion d'autrei mineraus, l'olivenita se troba dins lei zònas d'oxidacion dei jaciments de plomb, de {zinc e de coire. Pòu èsser associada ambé la vanadinita, la cerusita, la wulfenita, la piromorfita ò la mimetita. Es de còps utilizada coma minerau de vanadi mai aquel usatge demora rar car lei jaciments son sovent pichons.

## Liames intèrnes

* Vanadi.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Hórreo galèc

[thumb|right|[Fotografia d'un hórreo galèc de Ponteúlla.]]

Un **hórreo galèc** es un granier tipic de Galícia generalament destinat a l'estocatge dei cerealas, especialament lo gròs blat. Se compausa d'un membre lòng, estrech e permeable a l'èr qu'es separat dau sòu per defugir l'intrada de l'umiditat ò deis animaus. Apareguèron a la fin de l'Edat Mejana e la mencion pus anciana coneguda a l'ora d'ara data de 1219. Dins lo corrent dau sègle XX, l'exòdi rurau entraïnèt l'abandon d'un nombre important d'hórreos e un decrèt foguèt promulgat en 1975 per favorizar la proteccion dei hórreos existents.

## Liames intèrnes

* Hórreo.
* Hórreo asturian, autre tipe d'hórreo present en Galícia Orientala.
* Hórreo de corres, autre tipe d'hórreo present en Galícia.

## Bibliografia

* **[[Espanhòu|(es)]]** Carlé, W., * « Los hórreos del noroeste de la península Ibérica »*, Estudios Geográficos (31): 257–293, 1948.

## Nòtas e referéncias
Estatut d'autonòmia de Galícia de 1936

thumb|right|Estatut d'autonòmia de Galícia de 1936.

L**'Estatut d'autonòmia de Galícia de 1936** foguèt un projècte d'estatut d'autonòmia de Galícia escrich en 1936 durant la II Republica Espanhòla e acceptat per 	plebiscit lo 28 de junh de 1936. Pasmens, intrèt jamai en aplicacion en causa de l'acomençament de la Guèrra d'Espanha tres setmanas pus tard ambé l'insureccion militara dau 17 de julhet. D'efèct, Galícia passèt rapidament sota lo contraròtle dei nacionalistas e l'estatut foguèt rebutat. Pasmens, ambé la fin dau regime franquista e la restauracion d'un regime democratic a la fin deis annadas 1970, l'estatut de 1936 venguèt una fònt d'inspiracion per l'Estatut d'autonòmia de Galícia actuau adoptat en 1981.

Lo projècte prevesiá de faire de Galícia una entitat democratica autonòma au sen d'un estat espanhòu republican e federau. L'espanhòu e lo galèc serián estats vengudas lei doas lengas oficialas dau territòri e lo govèrn galèc auriá tengut de poders importants, compres en matèria financieras (gestion e contraròtle de certaneis impòsts, possibilitat de nacionalizar certanei companhiás).

## Liames intèrnes

* Estatut d'autonòmia de Galícia.
* Estatut d'autonòmia de Catalhona de 1932.
* Estatut d'autonòmia de Bascoat de 1932.

## Bibliografia

* **[[Espanhòu|(es)]]** B. Cores Trasmonte, *Las polémicas de Bóveda en la gestación del Estatuto de Autonomía*, Ediciós do Castro, Sada, 1986.
* **[[Galèc|(gl)]]** Viveiro Mogo, P., *O Estatuto galego durante a II República*, Edicións do Castro, Sada, 2008.

## Nòtas e referéncias
Mont Pindo

[thumb|right|[Fotografia dau Mont Pindo en 2005.]]

Lo **Mont Pindo** (627 m), « Monte Pindo » en galèc, es una montanha granitica de Galícia situada lòng dau litorau atlantic pròche la vila de Carnota. Es un luòc important de l'Istòria e de la cultura galèga gràcias a son ròtle major dins mai d'un racònte ò d'una legenda tradicionala de la region. Dau sègle X fins a sa destruccion en 1467 durant la Revòuta Irmandina, sa cima èra ocupada per un castèu destinat a la susvelhança de l'ocean e a la proteccion còntra lei piratas. 



Carnota - Monte Pindo (A Coruña, Galicia, España) 04.JPG
Carnota - Monte Pindo (A Coruña, Galicia, España) 09.JPG
Carnota - Monte Pindo (A Coruña, Galicia, España) 08.JPG



## Liames intèrnes

* Galícia.
* Monts de Galícia.

## Bibliografia

* **[[Galèc|(gl)]]** José Barreiro Barral, *Deputación da Coruña*, Los Montes Del Pindo, Olimpo Celta y Desierto de Piedra, 1986.

## Nòtas e referéncias
Granda Revòuta Irmandina

La **Granda Revòuta Irmandina**, « Gran Guerra Irmandiña » en galèc, es una revòuta populara majora que se debanèt en Galícia de 1467 a 1469. Foguèt entraïnada per una tiera de recòltas marridas e d'epidemias que toquèron la region dins lo corrent deis annadas 1460. L'insureccion gropèt fins a  òmes principalament eissits de la païsanariá, deis abitants dei vilas, de l'aristocracia bassa e dau clergat bas que foguèron comandats per Pedro de Osório, Alonso de Lanzós e de Diego de Lemos. Èra dirigida còntra l'aristocracia auta, sostenguda per lo clergat aut e lei monastèris, que dispausava de soudats professionaus e de castèus fortificats per se protegir. 

Lei doas premiereis annadas dau conflicte foguèron favorablas ais insurgents que capitèron de destrurre aperaquí 130 castèus ò fòrts, çò qu'entraïnèt la fugida de la màger de la noblesa en Portugal. Pasmens, a partir de 1469, lo còmte de Caminha, Pedro Madruga, poguèt organizar una còntra-ofensiva ambé de tropas ben equipadas (armas de fuòc) e lo sostèn dei rèis de Castelha e de Portugal. Aquò li permetèt d'esquichar l'insureccion que sei caps foguèron capturats e executats.

La revòuta afebliguèt grèvament lo Reiaume de Galícia que poguèt pas s'opausar a la politica de centralizacion dei Rèis Catolics e perdiguèt tota son autonòmia avans la fin dau sègle XV. La justícia foguèt ansin plaçada sota l'autoritat d'una audiencia plaçada sota l'autoritat dau govèrn centrau, lei monastèris plaçats sota l'autoritat d'òrdres castelhans, la reconstruccion dei castèus destruchs foguèt enebida e lei senhors pus poderós de la region eliminats ò neutralizats.

## Liames intèrnes

* Galícia.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Angus MacKay, *Spain in the Middle Ages: From Frontier to Empire, 1000–1500*, St. Martin's Press, 1977.

## Nòtas e referéncias
Joan Rivers

[thumb|Rivers en [13 de març de 2010]]
**Joan Alexandra Molinsky** (Brooklyn, New York, 8 de junh de 1933 – Manhattan, New York, 4 de setembre de 2014) foguèt un actor american.
Gòrgas de Sil

[thumb|right|[Fotografia dei Gòrgas de Sil.]]

Lei **Gòrgas de Sil** son un ensems de gòrgas cavadas per de movements tectonics e per lo riu Sil en Galícia que sei bauç pòdon agantar una autor de 500 m. Situadas pròche la confluéncia de Sil ambé lo riu Miño, es una zòna toristica importanta gràcias a son patrimòni culturau e environamentau. D'efèct, fa partida de la Ribeira Sacrada, region d'implantacion d'un nombre important de glèisas e de monastèris durant l'Edat Mejana. La diversitat environamentala de l'endrech es liada a la preséncia d'un microclima mediterranèu umid pus doç que lo clima oceanic fòrça umid galèc interior. 

## Liames intèrnes

* Gòrgas.
* Ribeira Sacrada.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Pòrge de la Glòria

Lo **Pòrge de la Glòria** es un pòrge d'arquitectura romanica situat a l'intrada de la nau de la Catedrala de Sant Jaume de Compostèla darrier la façada barròca. Iniciativa dau rèi Ferrand II de León (vèrs 1137-1188), es l'òbra de Mèstre Mateo que comencèt sa bastida en 1168 e l'acabèt en 1188. 

Fa partida d'un ensems pus important format de tres partidas que son una cròta que representa lo mond sosterranh, lo pòrge eu meme que representa la Jerusalèm celèsta e lo Jutjament Darrier e de rosassas que permeton de l'esclairar tota la jornada e que representan l'elevacion de l'arma. A l'origina, lo pòrge èra pintat de blanc, de negre, de vermelh, de blau e d'aur. Pasmens, aquela policromia dispareguèt pauc a pauc maugrat de trabalhs de restauracion realizats dins lo corrent dei sègles XV e XVI. Lei darrierei traças foguèron probablament escafadas durant lei trabalhs menats en 1866 per l'Italian Domenico Brucciani.

## Liames intèrnes

* Art romanic.
* Catedrala de Sant Jaume de Compostèla.

## Bibliografia

*  

*  
*  

## Nòtas e referéncias
Ramón Piñeiro López

**Ramón Piñeiro López** (31 de mai de 1915, Láncara - 27 d'aost de 1990, Sant Jaume de Compostèla) foguèt un òme politic e un intellectuau galèc.

Militant dau Partido Galeguista en 1932, foguèt obligat de participar a la Guèrra d'Espanha dins lo camp nacionalista e estudièt la filosofia en Compostèla. Après la guèrra, contunièt de participar au movement nacionalista galèc e foguèt empresonat en causa de seis activitats de 1946 a 1949. Pasmens, tre 1950, participèt a la fondacion deis edicions Editorial Galaxia destinadas a la promoccion de la literatura galèga. En 1967, foguèt acceptat au sen de l'Academia Reiala Galèga. 

La fin dau franquisme li permetèt de desvolopar l'idèa d'una defensa difüsa de la causa galèga. Fondèt ansin en 1980 lo movement Realidade Galega que son objectiu èra de difusar lei revendicacions galègas dins totei lei partits politics, nacionalistas ò non. Puei, en 1981, foguèt elegit deputat au Parlament de Galícia gràcias a una aliança entre lo Partit dei Socialistas de Galícia e lo Partit Socialista Obrier Espanhòu. En 1983, foguèt nomat president dau Conseu de la Cultura Galèga e i demorèt fins a sa mòrt en 1990.

En 1984, recebèt l'Òrdre de Sant Jòrdi de part de la Generalitat de Catalhona.

## Òbras

* *Siñificado metafísico da saudade* (Colección Grial, 1951).
* *A saudade en Rosalía* (Galaxia, 1952).
* *A lingua, sangue do espíritu* (Galicia, Bos Aires, 1952).
* *Pra unha filosofía da saudade* (Galaxia, 1953).
* *A filosofía i o hom*e (Grial, 1963).
* *A lingoaxe i as língoas* (Galaxia, 1967; reed. facs. Consello da Cultura Galega, 1994).
* *Olladas no futuro* (Galaxia, 1974).
* *Lembrando a Castelao* (SEPT, 1975).
* *Vicisitudes históricas da cultura galega* (Ediciós do Castro, 1975).
* *Saudade e sociedade, dimensións do home* (1975).
* *Filosofía da saudade* (Galaxia, 1984).
* *Castelao político* (Anthropos, Barcelona, 1986).
* *Cartas para os amigos* (El Correo Gallego, 1992).
* *Galicia* (Galaxia, 1999).

## Liames intèrnes

* Galícia.

## Bibliografia

* **[[Galèc|(gl)]]** Carlos L. Bernárdez *et al.*, *Literatura gallega. Século XX*, Edición A Nosa Terra, 2001, pp. 210-211.
* **[[Galèc|(gl)]]** Carlos Cesares, *Ramón Piñeiro. Da miña acordanza. Memorias.*, Galaxia, 2002.
* **[[Galèc|(gl)]]** Xesús Alonso Montero, *Ramón Piñeiro ou a reinvención da cultura galega*, Galaxia, 2009.
* **[[Galèc|(gl)]]** Xosé Ramón Rodríguez-Polo, *Ramón Piñeiro e a estratexia do galeguismo*, Xerais, 2009.
* **[[Galèc|(gl)]]** Xosé Ramón Rodríguez-Polo, *O triunfo do galeguismo. Opinión pública, partidos políticos e comportamento electoral na transición autonómica*, Dykinson, 2009.

## Nòtas e referéncias
Castro de San Cibrán de Lás

Lo **Castro de San Cibrán de Lás** es un luòc de poblament ancian situat en Galícia datant dau darrier periòde de la cultura dei Castros que sembla ocupat dau sègle II av. JC au sègle II ap. JC. Es un dei castros pus importants coneguts a l'ora d'ara amb una superficia d'aperaquí 10 ectaras. Èra enviroutat per tres barris, una fònt, plusors quartiers d'abitacions e una activitat economica basada sus l'agricultura, la metallurgia, lo textil e la produccion de terralha.

Son estudi arqueologic acomencèt en 1922-1925 e se concentrèt sustot sus lei barris pus exteriors. Leis arqueològs descurbiguèron tanben plusors ostaus de formas variadas e una fònt. En 1948, de cavaments novèus permetèron de descubrir de construccions circularas e rectangularas e d'explorar mai lei fortificacions (descubèrta de doas intradas protegidas per de torres). De trabalhs de restauracion, acabats en 1980, permetèron de renfòrçar la soliditat dei vestigis. Certanei partidas dau castro son totjorn l'objècte de cavaments.

## Liames intèrnes

* Cultura dei Castros.

## Bibliografia

* **[[Galèc|(gl)]]** C. Rodríguez Cao, M. Xusto Rodríguez e F. Fariña Busto, *A Cidade. San Cibrán de Lás*, Collection Guías do Patrimonio Cultural, Fondation Caixa Galicia, 1992.
* **[[Galèc|(gl)]]** F. Fariña Busto e M.L. Fernández Bal, *A Cidade de San Cibrán de Lás*, Arqueoloxía-Informes, 1. Campaña 1988, Xunta de Galicia, Santiago de Compostela, 1989, pp. 74-76.
* **[[Galèc|(gl)]]** F. Fariña Busto, M. Xusto Rodríguez, *Coto de San Trocado*, Arqueoloxía-Informes, 2. Campaña 1988, Xunta de Galicia, Santiago de Compostela, 1991.
* **[[Espanhòu|(es)]]** Florentino López Cuevillas, *La civilización céltica en Galicia*, 1953.

## Nòtas e referéncias