open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Euna

**Euna** (*Elna* en catalan e *Elne* en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d'. Se situa dins la comarca istorica catalana de Rosselhon, en Catalonha del Nòrd.

## Istòria
Son origina pòt remontar fins a la villa ibèra sonada ***Illiberis*** o ***Iliberis*** al país dels sordons a sardons a la broa del riu que portava lo meteis nom (uèi Tec), al sud del riu Ruscino que tenia una ciutat a la broa nomenada Ruscino. Foguèt la primièra ciutat que tombèt dins las mans d'Annibal aprèp lo passatge dels Pirenèus. Pendent lo Sègle III recebèt lo nom de *Castrum Helenae* en onor a la maire de l'emperaire Constantin I, l'emperatritz Elena. D'Eelena passèt puèi a Elna. Foguèt ailà que Constanç foguèt assassinat per Magnenci.

Foguèt lo sèti del Bisbat d'Elna entre lo sègle VI e 1602, epòca que l'avesque se mudèt definitivament dins sa residéncia a Perpinhan. Malgrat aquò, l'avescat se sona encara Bisbat d'Elna e Perpinhan.

En Catalonha, Elna es plan coneguda per la maternitat que i aguèt pendent la Guèrra Civila Espanhòla e las annadas seguentas e que permetèt de salvar la vida d'un brave nombre d'enfants de femnas republicanas.
[left|thumb|[Clastras d'Elna]]

## Administracion

## Demografia

## Ligams extèrnes
*Sit web de la comuna
*Ofici de Torisme
*Artesans de Elna (fr)
*Informacion sus Elna 

## Nòtas
Dupain

alt= Dupain a l'Estivada 2015|thumb|250px|Dupain a l'Estivada 2015.
***Dupain*** es un grop musical marselhés que mescla musicas tradicionalas e actualas.

## Presentacion
Son cinc actualament, originaris d'Occitània, acampats a Marselha.

Samuel Karpienia – *Cant*
Pierre-Laurent Bertolino – *[[Vièla de roda]]*
Samuel de Agostini – *[[Batariá (musica)|Batariá]]*
Daniel Gaglione – *[[Mandòla]]*
Noël Baille – *[[guitarra bassa|Bassa]]*

Un cant contestatari e umanista.
Una musica que mescla d'instruments tradicionals electrificats, coma la vièla de roda, la mandòla, de percussions orientalas, un acordeon percutent !
Un son de samples, còrdas saturadas, occitan, accent de la Ciutat Focèa. D'accents de flamenco andalós, de blues mediterranèu.
Pas de bon classificar, mas son comparats siá dins l'estil, siá dins l'esperit a de gropes coma Manu Chao, Massilia Sound System, los Fabulous Trobadors, Rachid Taha o Edgar de l'Est.

## Discografia
* L'Usina (2000 Virgin - *Album*)
* L'Usina remix (2001 Virgin - *Remix*)
* Camina (2002 Virgin - *Album*)
* Les vivants (2005 Label Bleu - *Album*)
* 2015: *La Sòrga* (Buda Musique)
## Liames extèrnes
*  Sit oficial de Dupain
* Entrevista
* extrach 30 segondas
Robèrt Arricau

**Robèrt Arricau** es un militant occitanista bearnés, simpatizant deu movement Anaram Au Patac. Plaçat en detencion preventiva pendent mei d'un an, estó liberat lo 23 de junh de 2006. Eth e lo son hrair, tanben en prison, son acusats d'aver participat a l'aubergament en França de membres de l'organizacion separatista basca ETA.

Lo principi d'un empresonament 'preventiu', sens procès, que durèt 571 jorns, a revoltat fòrça mond dont las personalitats Jacques Gaillot (evesque), Sèrgi Javaloyès (escrivan) e mei de nombrosas associacions culturalas e politicas (Ostau Bearnés, Anaram Au Patac, Iniciativa per Occitània, CNT...). Un comitat de sostien entau respècte deus sons dreits s'es organizat a Pau, a collectat hons e organizat manifestacions nombrosas. D'autes comitats se son montats a París e Tolosa.

## Ligams extèrnes
*Comitat de sosten entau respècte deus dreits de Robèrt Arricau
Juan José Ibarretxe

**Juan José Ibarretxe Markuartu** (nascut a Laudio, Alaba, Euskadi, lo 15 de mai de 1957) es un politician basc.

Membre e dirigent del Partit Nacionalista Basc (EAJ/PNB), es estat alcalde de Laudio, procurador de las Juntas Generalas d'Alaba, vice*lehendakari* e lehendakari (president) de la Comunautat Autonòma Basca dempuèi lo 2 de genièr de 1999 fins al 7 de mai de 2009.

Diplomat en Sciencias Economicas de l'Universitat del País Basc. Es un afogat del ciclisme. Es maridat amb Begoña Arregi, e an amassa doas filhas.

## Ligams extèrnes
*Sit oficial de Ibarretxe.com
*Partit nacionalista basc
Partit Nacionalista Basc

Lo **Partit Nacionalista Basc** (en basc ***Euzko Alderdi Jeltzalea*** - en espanhòl ***Partido Nacionalista Vasco***, **EAJ-PNV**), es un partit politic basc fondat en 1895 per Sabino Arana.

Lo PNB es un partit nacionalista basc, d'ideologia democratacrestiana. Foguèt fondat en 1895 per Sabino Arana, pr'amor de defendre sas tèsis en favor de la raça basca, la recuperacion dels furs e la defensa de l'independéncia de la "Confederacion Basca". Originàriament reduït a son ròdol d'accion de Biscaia, long del sègle XX s'espandiguèt dins totas las províncias bascas (a mai en Navarra e dins lo País Basc francés). Parallèlament, a mesura que lo sistèma bipartidista espanhòl o permetiá, se faguèt plaça sus la mapa politica basca, fins venir la fòrça egemonica, posicion que sèrva encara actualament. 
Aprèp d'aver desradicalizat sas posicions inicials, lo partit a participat d'un biais decisiu dins lo procès autonomic basc (tant pendent la Segonda Republica Espanhòla coma pendent lo periòde de transicion democratica), en èsser lo partit principal de govèrn dins totas las experiéncias autonomicas d'Euskadi dempuèi la fondacion del partit. Actualament, lo partit es dirigit per Íñigo urkullu, e govèrna amassa amb Eusko Alkartasuna e Ezker Batua la Comunautat Autonòma Basca, amb Juan José Ibarretxe que n'es lo lehendakari. Aquesta entitat subiguèt doas scissions principalas, pendent las annadas 50 amb l'ETA (grop d'extrèma esquèrra independentista que utiliza la lucha armada per aténher sos objectius) e en 1986 amb Eusko Alkartasuna (partit independentista de tendéncia socialdemocrata).

## Ligams extèrnes
* Pagina oficiala de l'EAJ-PNV
* EGI, joves del PNB
* Fundación Sabino Arana
* Izaronews
Partit Nacional Escocés

Lo **Partit Nacional Escocés** (en gaelic escocés *Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba*, en anglés *Scottish National Party*, en scòts *Scottis Naitional Pairtie*) (SNP) es un partit politic escocés de tendéncia nacionalista e socialdemocrata, fondat en 1934 en resulta d'una fusion d’autres gropusculs. Es actualament coordenat per Alex Salmond e dirigit per Ian Hudghton (president) e Duncan Ross (secretari nacional). Es membre de l'Aliança Liura Europèa.

Son partisans de l’autonomia escocesa coma primièr pas cap a l'independéncia dins l'encastre de l'Union Europèa, a mai s'es amb qualques resèrvas, e de mantenir un estat del benèsser tot en distribuir los beneficis del petròli. Tenon pas una postura clara en favor de las lengas minoritàrias, coma lo gaelic o lo scòts, encara que siá estada adoptada la devisa gaelica *Alba heatha snein o reo* (Independéncia e futur d’Escòcia).

## Ligams extèrnes
*Lo sit del SNP
Mediolanum Capta Est

**Mediolanum Capta Est** qu'ei un disc deu grop de black metal Mayhem. Qu'ei un album "live" enregistrat a Milan en Itàlia. L'illustracion de la pocheta que representa lo cantaire, Maniac, en trin de s'escarificar sus l'empont. En escotant los tròç qu'i sentim ua grana energia, pas tostemps mestrejada. Quauquas partidas que son mèma pro pagalhosas e lo cantaire que sembla, quauques còps, d'aver desbrombat las paraulas e de cridar borgorigmes shens popas ni cuu. Qu'emplega, en mei deus sons crits comstumèrs, un timbre de votz clar e drin teatrau, çò qui èra hòrt reale a l'epòca dens lo black metal.
Carmen Miranda

**Carmen Miranda** (n. **Maria do Carmo Miranda da Cunha** en 1909, m. en 1955) foguèt una famòsa cantaira e actritz de cinèma luso-brasiliana.
Vinhana (aiga)

**Vinhana** o **Viena** (en francés *Vienne*) es una ribiera d'Occitània (Lemosin) e de França.
A sa font en Corresa, sul Replanat de Miuvachas, a 920 mètres d'altitud e se geta dins Léger a Candes-Saint-Martin.

## Afluents e josafluents
### Riba mança
* Clen

### Riba dreita
* Taurion
* Issoire (fòrma de verificar). "Issoare" segon Toponimiaoccitana o **Soire** (cf. lo nom de comuna Soire, qu'a las fòrmas arcaïcas *Ussoire* e *Issoire*) o *Isseure* (cf. lo nom de comuna Masères), mas pòt esser lo meteis qu'en francés.)
* Cruesa

## Nòtas e referéncias
Karl Ferdinand Braun

**Karl Ferdinand Braun** (n. en 1850, m.1918) foguèt un fisician alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1909 amb Guglielmo Marconi.
Henryk Sienkiewicz

**Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz** (n. 5  de mai de 1846 en Wola Okrzejska, m. 15 de novembre de 1916 en Vevey, Soïssa) foguèt un escrivan polonés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1905.

## Biografia
Nasquèt lo 5 de mai de 1846 dins la vila de Wola Okrzejska, pòble situat dins lo voivodat de Lublin. S'inicièt coma jornalista l'an 1869, en realizant de divèrses viatges entre 1876 e 1879, en trabalhant als Estats Units cossí enviat especial entre 1876 e 1878. L'an 1882 foguèt nomenat director del periodic conservador *Slowo*. En essent ja un prestigiós jornalista e grand defensor de la causa de Polonha, dirigiguèt una carta dubèrta a Guilhèm II d'Alemanha en la que s'opausava a la germanizacion de la Posnania e amb la qu'atraguèt l'atencion mondiala sul futur de lo sieu país. En los començaments de la Primièra Guèrra Mondiala, se trobava a Soïssa, ont formèt, amassa amb Ignacy Jan Paderewski, lo comitat per las victimas de la guèrra en Polonha.

Moriguèt lo 15 de novembre de 1916 dins la vila de Vevey, poble situat dins canton de Vaud.

## Òbras
* 1873: *Humoreski z teki Worszyły* 
* 1875: *Hania* 
* 1877: *Szkice węglem* 
* 1880: *Janko muzykant* 
* 1880: *Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela* 
* 1880: *Za chlebem* 
* 1880: *Orso* 
* 1880: *Niewola tatarska* 
* 1882: *Bartek Zwycięzca* 
* 1882: *Jamioł* 
* 1882: *Latarnik* 
* Trilogia:
** 1884: *Ogniem i mieczem* 
** 1886: *Potop*
** 1888: *Pan Wołodyjowski*
* 1889: *Sachem* 
* 1889: *Wspomnienie z Maripozy*
* 1891: *Bez dogmatu* 
* 1894: *Rodzina Połanieckich*
* 1896: *[[Quo vadis]]*
* 1900: *Krzyżacy *
* 1906: *Na polu chwały*
* 1910: *Wiry*
* 1912: *W pustyni i w puszczy*

## Referéncias
Mart (mitologia)

Dins la religion e la mitologia romana, **Mart** (o **Mars**) (en latin *Mars*, *lo bravaire*) èra lo dieu de la guèrra e tanben un gardian de l'agricultura, una combinason caracteristica de la Roma primitiva. Èra lo filh de Jupitèr e èra lo pus important dels dieus militars dins la religion de l'armada romana. La màger part de sos festenals se devanavan en març, lo mès qui pòrta son nom (latin: *Martius*), e en octobre, la sason del començament de las campanhas militaras e de la fin de las culturas.

Per influéncia de la cultura greca, Mart foguèt identificat  amb lo dieu grèc Arès, que los mites foguèron reinterpretats dins la literatura e l'art roman amb lo nom de Mart. Mas lo caractèr e la dignitat de Mart se destriavan fondamentalament de los de son omològ grèc, qu'es sovent tractat amb mesprés e repulsion dins la literatura grèga. L'autar de Mart dins lo Campus Martius, lo quartièr de Roma que li prenguèt lo nom, seriá estat dedicat per Numa, lo segond rei de Roma semi-lgendari épris de patz. E mai que le centre del culte de Mart foguèsse a l'origina situat a l'exterior del limit sacrat de Roma (pomerium), August faguèt del dieu un fogal renovelat de la religion romana en establissent lo Temple de Mart Ultor dins son novèl forum.

Emai qu'Ares foguèsse considerat principalament coma una fòrça destructritz e destabilisatritz, Mart representava lo poder militar coma un mejan d'assegurar la patz e èra un paire (pater) del pòblle roman. Dins la genealogia mitica e los mites fondators de Roma, Mart èrat lo paire de Romul e Rème amb Rea Silvia. Son istòria d'amor amb Vènus reconcilièt simbolicament las doas tradicions diferentas de la fondacion de Roma; Vènus èra la maira divina de l'eròi Enèu, celebrat coma lo refugiat troian que "fondèt" Roma plusors generacions abans que Romul pausa los murs de la vila.

L'importància de Mart dins l'establiment de l'identitat religiosa e culturala al sen de l'Empèri roman es indicada pel grand nombre d'inscripcions l'identificant a une divinitat locala, especialament dins las províncias occidentalas.
Dimars

Lo **dimars** (var. **dimarts**, **mars**) es lo segond jorn de la setmana. Tomba entre lo diluns e lo dimècres.

## Grafias

Lo Conselh de Lenga Occitana recomanda l'ortografia *dimars* e admet la varianta *dimarts* perque certanei parlars locals pronóncian la ‹t›. Loís Alibèrt escriu ben *dimars* dins son tractat de gramatica. La grafia *dimarç** es desconselhada perque ven d'una error d'impression dins lo diccionari d'Alibèrt.

## Etimologia

La paraula «dimars» proven del latin *dies Martis*, significant «dia/jorn de Mart». Èra dedicat al dieu roman Mart. Se pòt abracar coma «dt» o «dm».

La tradicion europèa l'a totjorn vist coma un jorn de malastrada. Anticament, Las gents evitava de complir d'accions importantas #coma se maridar, se far la mar o batiar los sieus filhs. Qualques supersticions senhalan los dimars tretze cossí coma los mai perilhoses pel benastre en totes los senses.

## Comparason





## Nòtas
Diluns

Lo **diluns** (var. **deluns**) o **luns** (forma classica) es lo primièr jorn de la setmana; deriva del latin *lunae dies* significant lo «jorn de la Luna». Tomba entre lo dimenge e lo dimars.

## Comparason




## Referéncias
Dimècres

Lo **dimècres** (var. **dimecres,** **dimèrcres,** **dimèrcs,** **dimèrcles,** **mècres**) es lo tresen jorn de la setmana. Tomba entre lo dimars e lo dijòus.

## Comparason





## Nòtas
Dijòus

Lo **dijòus** (var. **dijaus**, **dijuòus**) o **jòus** (forma classica) es lo quatren jorn de la setmana. Tomba entre lo dimècres e lo divendres.

## Comparason




## Referéncias
Divendres

Lo **divendres** (var. **divés**, **diuendres**) o **vendres** (forma classica) es lo cinquen jorn de la setmana. Tomba entre lo dijòus e lo dissabte.

## Comparason




## Nòtas
Mart/març/dimars (omonimia)

* **[[Mart (planeta)|Mart]]** (o *Mars*), la quatrena planeta del Sistèma Solar.
* **[[Mart (mitologia)|Mart]]** (o *Mars*), dieu roman.
* **[[març]]**, tresen mes de lan.
* **[[dimars]]** (o *mars*, forma classica encara atestada), segond jorn de la setmana.
Dissabte

Lo **dissabte** (var. **dissabta**, **dissande**, **sabte,** **sabta**, **sande**) es lo seisen jorn de la setmana. Tomba entre lo divendres e lo dimenge.

## Comparason




## Nòtas
Dimenge

Lo **dimenge** (var. **diménegue**, **diumenc**) es lo seten e darrièr jorn de la setmana. Tomba entre lo dissabte e lo diluns.

## Comparason




## Nòtas
Setmana

vinheta|421x421px|Braçalet italian del  associant los jorns de la setmana amb las divinitats romanas: Diana-Luna, Mart, Mercuri, Jupitèr, Vènus, Saturne e Apolo-Solelh.

La **setmana** (; del latin: *septimană*) es un periòde regolar de sèt jorns-dias dependent del calendari lunisolar. L'adjectiu associat a un periòde de sèt jorns es «**setmanièr**». La setmana es sustot un cicle utilizat dins lo calendari gregorian aital coma roman. Segon la nòrma ISO 8601 adoptada per la majoritat dels païses del mond, comença lo diluns e finaliza lo dimenge.

## Noms dels jorns
L'origina d'aquestes noms es dins l'observacion del cèl pels ancians. Pendent l'an, l'immensa majoritat dels astres visibles cambiavan pas de posicion òm en çò que toque a d'autres. Malgrat aiçò, aqueles èssers umans observèron a simpla vista sèt còsses celestes que variavan òc de posicion: lo Solelh, la Luna, e los cinc de planetas que pòdon se veire a simpla vista: Mart, Mercuri, Jupitèr, Vènus e Saturne.

Del temps que las lengas mediterranèuas orientalas rebaton la numeracion dels jorns de la setmana, las lengas d'Euròpa Occidentala (exceptat lo portugués) rebaton los noms dels astres mobils del firmamento: Luna, Mart, Mercuri, Jupitèr, Vènus, Saturne, e Solelh. Aquestes sèt de còsses celestes donèron los sieus noms als jorns de la setmana: diluns, dimars, dimècres, dijòus, divendres. En occitan, dissabte procedís del mot ebrèu *shabbat* (jorn de repaus), e dimenge del mot latin *domínica* (jorn del Sénher). Pas obstante, en qualques lengas (coma l'anglés, per exemple), se mantenon los noms originales d'aquestes dos de jorns: saturday (jorn de Saturn) e sunday (jorn del Solelh); e en d'autras lengas se substituisson los dieus grecoromans amb los dieus germanics mai o mens correspondents. Aital, lo dieu germanic de la guèrra Tiw (*tuesday*) substituís al marcial grecoroman Mart, lo principal dieu germanic Woden (*wednesday*) al dieu segondari Mercuri, l'important dieu guerrero Thor (*thursday*) al importantísimo Jupitèr, la diosa de la fertilitat Freya o Frigg (*friday*) a la diosa de l'amor Vènus.

## Nòtas e referéncias
Julh

**Julh** (*Jul*, autrescòps *Juilh*, en francés) es una anciana comunautat e comuna occitana d’Albigés.
## Istòria
A la revolucion francesa, la comunautat de Julh deven una comuna. En 1824, es reünida a la comuna de Pratvièlh.
### Eraldica
L’escut de la comunautat de Julh descrich per d'Hozier es "d'or à la croix alésée de sinople". 

## Referéncias
Mes

Lo **mes** es la subdivision de basa dins un an. Lo nombre e la durada dei mes vàrian segon lei tipes de calendiers. Lo calendier gregorian a dotze mes:
# genièr (var. *-ièr, -èir, -èr; girvèir, genoier*)
# febrièr (var. *feurèir, heurèr*) o *belier* (var. *-ièr, -èir*)
# març
# abriu (var. *abril, abrial, abriau*)
# mai
# junh
# julhet o *julh* (var. *junhsèga*)
# aost o *agost*
# setembre (var. *seteme*)
# octòbre (var. *octobre*)
# novembre (var. *noveme*)
# decembre (var. *deceme*, *desembre*)
Jorn

Un **jorn** o **dia** es un espaci de temps que s'escor, en un luòc balhat de la Tèrra d'un axe de 360°, entre lo mement del levar del Solelh e lo de son colcar. Lo jorn evòca egalament una nocion de durada d'illuminacion e s'opausa a la nuèit. Succedís l'alba e precedís lo luscre. Sa debuta e sa durada son influenciadas per la latitud de luòc e de l'angle d'incidéncia del Solelh pendent l'annada. 

Lo **jorn solar mejan** (simbòl: **d**) èra tradicionalament la basa de l'unitat de la segonda (simbòl: s), equivalent d'exprimir 1\,\mathrm{s} =  \tfrac{1}{24\cdot60\cdot 60}\,\mathrm{d} = \tfrac{1}{86.400}\,\mathrm{d}. Dempuèi 1956, sa longor es representada per la segonda atomica, actualament d'una durada mejana de 86 400,003 segondas atomicas.

## Etimologia
**Jorn** deriva del substantiu latin *diurnum* qu'es un sinonim de *dies*. Dins lo lengatge comun, lo mot *jorn* preval coma sinonim de dia, sobretot utilizat en gascon e en lengadocian occidental.  

## Variacion de la durada del jorn
vinheta|206x206px|Variacion de la durada del jorn de 1974 a 2005.
La velocitat a la quala la Tèrra vira sus son axe es pas constanta, mas demesís generalament plan lentament, a causa de l'accion de las marèas de la Luna e del Solelh. Los jorns s'alongan donc e l'aumentacion es a l'entorn d'1,7 millisegondas per sègle (una mejana calculada sus las 2 700 darrièras annadas). Mai o mens 620 milions d'annadas, un periòde de 24 oras durava pas que 21,9 oras; i aviá alara 400 jorns per an.

## Jorns astronomics

### Jorn sideral
vinheta|233x233px|La planeta posicionada en posicion 1 met un jorn sideral per arribar en posicion 2 e un jorn solar per arribar en posicion 3.
Un jorn sideral (lit. 'temps d'estela') es l'interval de temps entreprés per la Tèrra per efectuar dos passatges consecutius d'una meteissa estela respècte a un meridian terrèstre determinat (punt vernal). La durada d'aquel periòde es de 23 oras, 56 minutas e 4,091 segondas qu'equival a 86 164,09 segondas.

### Jorn solar
Un jorn solar es l'interval de temps de rotacion de la Tèrra a l'entorn del Solelh d'una valor de 360°. La Tèrra orbita a l'entorn del Solelh e pendent una jornada cor mai o mens 1 gra (360 / 365.25 ≅ 1 gra/jorn). Doncas en 24 oras la direccion de cap al Solelh cambi de mai o mens 1 gra. Aital, la Tèrra deu efectuar una rotacion de mai o mens 361 gras per que lo Solelh aja corrut 360 gras dins lo cèl.

## Jorn juridic
Un jorn civil designa un periòde de circa 24 oras del calendari de l'annada civila, e mai los jorns obrants e feriats, anant del 1r de genièr fins al 31 de decembre, valent a dire 365,25 jorns per an e sèt jorns per setmana. Tèrme emplegat en dreit del trabalh a partir del  fa partida dels tres tipes de jorns a respectar per emplenar de formalitats. 

## Ligams extèrnes

* 

## Nòtas e referéncias
Hendrik Antoon Lorentz

**Hendrik Antoon Lorentz** (1853–1928) foguèt un fisician e matematician neerlandés, titular del Prèmi Nobel de Fisica de l'an 1902, conjuntament amb Pieter Zeeman.

## Biografia
Hendrik Lorentz naissèt a Arnhem, Guèldres, filh de Gerrit Frederik Lorentz (1822-1893), un botiguièr, e Geertruida van Ginkel (1826 - 1861). En 1862, après la mòrt de la siá maire, lo sieu paire se maridèt amb Luberta Hupkes. De 1866 a 1869, assistiguèt a l'escòla segondària de Arnhem e en 1870, capitèt los examens de lengas classicas qu'èran çò requisit fondamental per èsser admés a l'universitat.

Lorentz estudièt la fisica e las matematicas a l'universitat de Lèida. La prigonda influéncia qu'exerciguèt lo sieu professor d'astronomia Frederik Kaises lo portèt a venir fisician. Quand se licencièt, trabalhèt en donant de classas de matematicas a l'escòla segondària de Arnhem, en tot conciliar lo trabalh amb los sieus estudis a Lèida.

En 1875, Lorentz recebèt lo doctorat jos la direccion de Pieter Rijke amb la tèsi: "Sus la teoria de la reflexion e la refraccion de la lutz", que, rafinava la teoria electromagnetica de James Clerk Maxwell.

En 1881, Hendrik se maridèt amb Aletta Catharina Kaiser, neboda de Frederik Kaiser. Ela èra la filha de Johann Wilhelm Kaiser, director de l'escòla de gravadura d'Amsterdam, professor de l'escòla de bèlas arts e dessenhaire del primièr sagèl olandés (1852). Posteriorament Kaiser foguèt lo director de la Galariá Nacionala d'Amsterdam. La filha ainada del matrimòni entre Hendrik Lorentz e Aletta Kaiser, Geerturida Luberta Lorentz, venguèt tanben fisiciana.

Mercés a son pòst a l'universitat, en 1890 se nomenèt Pieter Zeeman coma assitent personal, e estudièron l'efièch dels camps magnetics sus las fonts de lutz, en descobrint çò que se coneis uèi jol nom d'efièch Zeeman.

En 1902 li foguèt concedit lo Prèmi Nobel de Fisica, amassa amb lo sieu discipol Pieter Zeeman, *per la siá investigacion conjoncha sus l' influéncia del magnetisme dins la radiacion, a l'origina de la radiacion electromagnetica*.

Lorentz venguèt director d'investigacion a l'Institut Teyler, de Haarlem, entre los ans 1923 e 1928, an de sa mòrt.
Pieter Zeeman

**Pieter Zeeman** (1865 - 1943) foguèt un fisician neerlandés premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisica l'an 1902, amb Hendrik Antoon Lorentz.

## Biografia
Nascut lo 25 de mai de 1865 dins la vila de Zonnemaire. Après finalizar los estudis segondaris lo 1883 s'installèt a Delft ont estudièt lengas classicas, un requisit indispensable per poder èsser admés a l'universitat en aqueles moments.

## Estudis scientifics
thumb|left|140px|Fotografia paissièra per Zeeman sus l'efièch que pòrta lo sieu nom
Lo 1885 dintrèt a l'Universitat de Lèida per estudiar fisica al bòrd de Hendrik Antoon Lorentz. Lo 1890 atenguèt se licenciar e venguèt l'assistent de Lorentz. 

Per indicacion del meteis Lorentz comencèt a metre en examen l'efièch dels camps magnetics sus las fonts de lutz. Aital lo 1896 descobriguèt que las linhas espectralas d'una font luminosa somesas a un camp magnetic fòrt se dividisson en divèrses compausants, cadun que n'es polarizat, lo que se coneis uèi coma efièch Zeeman, en essent divulgat lo 31 d'octòbre del meteis an a la *Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen* (Academia neerlandesa d'Arts e Sciéncias). Se verificavan aital, experimentalment, las prediccions de lo sieu mèstre Hendrik Lorentz, en provesint una pròva mai en favor de la teoria electromagnetica de la lutz.
Rudyard Kipling

**Joseph Rudyard Kipling** (n. 1865 - m. 1936) foguèt un escrivan britanic. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1907.
Adolf Butenandt

**Adolf Friedrich Johann Butenandt** (n. 24 de març de 1903 - m. 18 de genièr de 1995) foguèt un quimista alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1939, amb Lavoslav Ružička.
Wendell Meredith Stanley

**Wendell Meredith Stanley** (n. en 1904, m.1971) foguèt un bioquimista e professor universitari nòrd-american premiat amb lo Prèmi Nobel de Quimia l'an 1946. 

## Biografia
Nasquèt lo 16 d'agost de 1904 dins la vila de Ridgeville, situada a l'estat d'Indiana. Estudièt quimia a l'Universitat de Earlham, per posteriorament agrandir las siás coneissenças a l'Universitat d'Illinois, ont se doctorèt lo 1929. Lo 1931 dintrèt a l'Institut Rockefeller d'Investigacions Medicas, ont coneguèt John Howard Northrop, e ont foguèt nomenat membre del departament de patologia animal e vegetal, carga qu'ocupèt fins lo 1948 per venir professor de bioquimia a l'Universitat de Berkeley. 

Stanley moriguèt lo 15 de junh de 1971 dins la vila espanhòla de Salamanca. 

## Recèrca scientifica
Inicièt la siá recèrca a l'entorn dels virus causants de cèrtas malautiás de las plantas. Atenguèt cristalizar lo virus del mosaic del tabac e dobriguèt de nòvas perspectivas a l'estudi de las malautiás umanas originadas pels virus. 

Pendent la Segonda Guèrra Mondiala realizèt d'investigacions sus una nòva vaccina contra la gripa, que demostrèt èsser fòrça efectiva. Lo 1946 partegèt la mitat del Prèmi Nobel de Quimia amb John Howard Northrop per las siás investigacions suls enzims, en requènt l'autra mitat del prèmi al quimic James Batcheller Sumner.
Barciloneta

**Barciloneta** pòt designar:

* Barciloneta de Vitròla, una comuna e capluòc de canton deis Auts Aups
* Barciloneta o Barcilona de Provença, una comuna e capluòc d'arrondiment deis Aups d'Auta Provença
Partit socialista

* Lo Partit Socialista es un partit politic bèlga francofòn ;
* Lo Partit Socialista es un partit politic chilian ;
* Lo Partit Socialista es un partit politic de la Republica Democratica de Còngo ;
* Lo Partit Socialista Obrièr Espanhòl es un partit politic espanhòl ;
* Lo Partit Socialista es un partit politic francés ;
* Lo Partit Socialista es un partit politic ongrés ;
* Lo Partit Socialista es un partit politic japonés ;
* Lo Partit Socialista es un partit politic neerlandés ;
* Lo Partit Socialista es un partit politic polonés ;
* Lo Partit Socialista es un partit politic portugués ;
* Lo Partit Socialista es un partit politic soís ;
* Lo Partit Socialista es un partit politic ucraïnian.

Vejatz tanben :
* los Partits Socialistas Democratics en França e en Marròc
* lo Partit Socialista Unificat d'Alemanha (SED) ;
* lo Partit dels Socialistas Europèus ;
* la Seccion Francesa de l'Internacionala Obrièra (SFIO), nom del PS francés de 1905 a 1970 ;
* lo Partit Socialista Francés (començament del sègle XX, fondat per Joan Jaurés en 1902, e que s'integrèt dins l'SFIO en 1905 ;
* lo Partit Socialista de França (començament del sègle XX).
* l'Internacionala Socialista que recampa dempuèi 1951 la màger part dels partits socialistas del Mond.
Zucchero

**Zucchero** es l'escais de scèna d**'Adelmo Fornaciari** (nascut lo 25 de setembre de 1955), es un dels cantautors italian mai coneguts internacionalament. Es subretot un cantaire de rock. 

## Zucchero
Adelmo Fornaciari nasquèt a Roncocesi, una *[[frazione]]* de Reggio Emilia (Emília-Romanha).  Son pseudonim "Zucchero", que significa sucre, es estat son escais dempuèi qu'èra fòrça jovenet, e li foguèt balhat per un regent que diguèt d'el qu'èra doç coma sucre, en lo sonar "*marmellata e zucchero*" – confitura e sucre.

## Debuta de carrièra e capitada en Itàlia
Sa carrièra musicala s'entamenèt en 1970, amb maites grops pas gaire famoses coma *I ducali, Le nuove luci, Sugar & Daniel, Sugar & Candies* e finalament amb un grop que se sonava *Taxi*, que amb eles ganhèt lo festival de musica de Castrocaro en 1981. Faguèt sa primièra aparicion al famós Festenal de Sant Rémol doas annadas mai tard amb las cançons "*Una notte che vola*" e "*Nuvola*". Son primièr album, "*[[Un pò di Zucchero]]*" espeliguèt en 1983 amb un succès limitat. Un còp son nom installat sus la mapamundi de la musica italiana, Zucchero, en cèrca d'orizonts e evolucion novèls, se mudèt en Califòrnia en 1984.

En Califòrnia sortiguèt son segond album, "*[[Zucchero & The Randy Jackson Band]]*"", en 1985. Aqueste album conten son primièr grand succès, "*Donne*", que capitèt bèlament en Itàlia.

Sortiguèt puèi "*[[Rispetto]]*" e "*[[Blue’s]]*" (que d'unas cançons li foguèron escrichas per Gino Paoli) las doas annadas seguentas. Pendent la virada que fasiá la promocion de l'àlbum "*Blue’s*", Zucchero interpretèt la cançon dels Beatles "With A Little Help From My Friends" en companhiá de son grand amic Joe Cocker.

## Discografia principala
*(a publicat de reedicions nombrosas, amb de variantas)*
* *Un po' di zucchero* (1983)
* *Zucchero and the Randy Jackson Band* (1985)
* *Rispetto* (1986)
* *Blue's* (1987)
* *Snack Bar Budapest original movie soundtrack* (1988)
* *Oro incenso & birra* (1989)
* *Zucchero sings his hits in english* (1990)
* *Zucchero* (1991)
* *Zucchero Live at the Kremlin* (1991)
* *Miserere* (1992)
* *Diamante* (1994)
* *Spirito DiVino* (1995)
* *The Best of Zucchero Sugar Fornaciari's greatest hits* (1996)
* *Bluesugar* (1999)
* *Overdose d'amore the ballads* (1999)
* *Bluesugar & Whitechristmas* (1999)
* *Shake* (2001)
* *Zu&Co* (2004)
* *Fly* (2006)
* *Chocabeck* (2010)
* *La sesión cubana* (2012)

## Ligams extèrnes
* sit oficial en italian e en anglés
Lise Meitner

thumb|Lise Meitner (1946)
**Lise Meitner** (n. en 1878, m.1968) foguèt una fisician austriaca. Descobriguèt l'element quimic protactini (element 91).
Ernèst Ferrolh

**Ernèst Ferrolh** (en francés *Ernest Ferroul*) (nascut lo 13 de decembre de 1853 al Mas de Cabardés, mòrt lo 29 de decembre de 1921 a Narbona) foguèt un dels politicians occitans mai importants del sègle XX. Foguèt al costat de Marcellin Albèrt un dels menaires mai ardents de la revòlta de 1907 (o revòlta dels vinhairons).

## Istòria
**Ernèst Ferrolh** nasquèt en 1853 dins una familha pro amonedada del Mas de Cabardés. Son paire moriguèt pendent sa joventut.
Tre son enfància, al Mas de Cabardés, Ferrolh foguèt remarcat per sa curiositat e vivacitat intellectuala e sa granda memòria. Aquesiguèt lèu sos idèals de justícia sociala e de libertat; se ditz d'el qu'auriá escupit quand aviá pas que 13 ans sus la tomba de Simon de Montfort, de la glèisa de Sant Nazari.

Aprèp qu'obtenguèsse son diplòma de l'Universitat de Montpelhièr 1880, venguèt metge e dobriguèt un cabinet medical a Narbona. Ailà se faguèt collaborador de "L'Emancipation sociale", un setmanièr local que ne venguèt redactor en cap tre 1883. Dins sos articles criticava sens pietat lo capitalisme e lo govèrn de Jules Ferry. En 1888, foguèt elegit deputat e s'installèt a l'Assemblada amb l'extrèma esquèrra. Venguèt aderent puèi del Parti Ouvrier Français en 1889 e en 1891, a Narbona foguèt lo primièr cònsol socialista de l'estat francés. Aquela meteissa annada fondèt la République Sociale, l'organ del Partit Socialista del Miègjorn (Parti Socialiste du Midi). 
Aital governèt Narbona en 1891, foguèt reelegit en 1894 e puèi capitanegèt la vila de contunh de 1900 a 1921. Coma metge ajudava los paures (se ditz que se fasiá pas pagar e que sovent laissava una envolopeta amb d'argent), çò que li valguèt l'escais de "metge dels paures e dels petits".
Foguèt arrestat lo 19 de junh de 1907 per sa participacion a la revòlta dels vinhairons, amb d'autres menaires politics.

## Ferrolh e la revòlta occitana

A l'acabada del sègle XIX, la viticultura lengadociana dintrèt en crisi. Las vendas dels vins d'Argeria menaçavan la produccion occitana, los vinhairons patissián una pèrdia que s'agreujava lèu. Tre la debuta de 1907 las manifestacions comencèron e èran a créisser pauc a cha pauc, capitanejadas per Marcellin Albèrt. Ferrolh, deputat e cònsol de Narbona, pausèt alara un ultimatum al govèrn de Clémenceau e en demissionar convidèt lo pòble a la desobediéncia civica pr'amor de defendre lo vin e la cultura viticòla. La repression foguèt ferotja contra los manifestants.

Lo 22 de setembre de 1907, foguèt elegit president de la Confederacion Generala dels Vinhairons. 
Un dels escaisses mai conegut d'aqueste grand personatge de l'istòria occitana que se moriguèt en 1921 pendent son mandat de cònsol, èra lo "Felibre Roge".
Heinrich Rudolf Hertz

**Heinrich Rudolf Hertz** (n. en 1857, m.1894) foguèt un fisician alemand qu'a descobèrt la radiacion electromagnetica (las ondas de ràdio, tanben conegudas coma *ondas ertzianas*).
Empèri Alemand

**Empèri Alemand** (*Deutsches Kaiserreich* en alemand) foguèt lo nom oficial d'Alemanha entre lo 18 de genièr de 1871 e lo 9 de novembre de 1918, quand Guilhèm II d'Alemanha abdiquèt, aprèp la fin de la Primièra Guèrra Mondiala.
Roman de Jaufre

Lo **Roman de Jaufre** qu'ei un roman medievau en occitan. Qu'estó escriut sia a la fin deu sègle XII (de cap a 1180) sia au  començar deu sègle XIII (de cap a 1220). Los cercaires en literatura medievau ne son pas enqüèra d'acòrd aquiu dessús. 
Dab Blandin de Cornoalha, lo roman de Jaufre qu'ei la sola òbra en occitan qui pertanh au cicle arturian.

## Resumit

Que conta l'istuèra deu joen chivalhèr Jaufre qui percaça un senhor qui a aucidut un aute chivalhèr aus pès de la reina Guilalmer, hemna deu rei Artús, entà har afront a la soa cort. Dens totas las aventuras qui l'apariràn, Jaufre qu'encontrarà ua joena e beròia casterana, Brunissens. Que caderàn amorós l'un de l'aute shens s'ac díser. Un còp complida la soa mission entau rei Artús, Jaufre que tornarà en çò de Brunissens entà la sedusir e que's maridaràn. 

## Influéncias

Si lo subjecte ei directament gesit de la literatura francesa, la faiçon qui l'autor a de contar l'istuèra d'amor e los dialògs amorós enter los personatges que son hèra inspirats de la poesia deus trobadors. 

## Ligams extèrnes
*   https://web.archive.org/web/20181008163438/http://www.crdp-montpellier.fr/languesregionales/occitan/ressources/jaufre_roman_occitan.pdf *Jaufre* CRDP Montpelhièr

* https://books.google.fr/books?id=UQ06AAAAcAAJ&pg=PA48&lpg=PA48&dq=bonluec&source=bl&ots=jUC0AvBjzz&sig=Nn3v1oNi-oKpEmv_jlOzKgc3N_c&hl=fr&sa=X&ved=0ahUKEwi7hNWI5YfRAhVKChoKHVi7ALg4ChDoAQgxMAk#v=onepage&q=bonluec&f=false *Lexique Roman* volume 1, Francés Rainoard.
La Cançon del Romegaire

**La Cançon del Romegaire** es la cançon tradicionala de la vilòta de Rojan (Erau) que son animal totemic es l'eiriç.
Aquí en seguida las paraulas passadas en grafia classica:

## '''La Cançon del Romegaire'''

*Fasètz plaça a l'escarbolièr* 

*Que se'n va brandir la campana,*

*Tirar la còrda es son mestièr,*

*Sa pata gòia l'acompanha.*

*Repic:*

*Son totes borrats de defauts,*

*Mas quand lo tòca-senh resonava*

*Totes en còr prenián las dalhas*

*Per ajudar lo Romegaire*

*Lo tonelièr, roge e bofit*

*Chuca mai que çò que trabalha*

*Çò que li fa melhor profit*

*Que de bricolar de fustalha.*

*Faunhaire, lo rasim t'espèra*

*Totes te creson plan feniant*

*E pasmens, es tu que faguèras*

*Lo vin que degustam cada an.*

*La bugadièra, plan lenguda*

*Neteja e rinça a torn de braç*

*La cal crentar, car es morruda*

*A mai de lenga que de braç.*

*La pastorèla, dins lo prat*

*Garda los anhèls e las fedas*

*Mas quand passa un pastre plan fach*

*Crenta pas de mostrar las bregas.*

*Lo coratièr pas tròp onèste*

*Mesura l'òli a mai lo blat*

*Cal pas li faire tròp de fèsta*

*Cadun per el es estrelhat.*
Eugene Wigner

**Eugene Paul Wigner** (n. **Wigner Pál Jenő** en 1902, m.1995) foguèt un fisician americano-ongrés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1963.
Ròcacorba

**Ròcacorba** (*Roquecourbe* en francés) es una comuna lengadociana en Sidòbre situada dins lo departament de Tarn e la region d',  ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
L'altitud mejana es de 218&nbsp;m. La vila es situada dins la val d'Agot, al pè del massís granitic de Sidòbre. Es solament a 8&nbsp;km de Castras e a 40&nbsp;km d'Albi. Agot ven dels Monts d'Espinosa (Erau). Aprèp èsser passada a Ròcacorba, va a Castras e acaba per s'escampar dins Tarn prèp de Sant Sulpici.
Per i anar cal prene la rota que ven siá de Castras, siá de La Croseta, siá de Burlatz, siá de Vabre o siá de La Bessoniá. Ròcacorba es un pichon vilatge plan desservit. Fa 16,65&nbsp;km².

## [[Clima]]
Lo clima de **Ròcacorba** es temperat. L'estiu es caud e sec. La davalada es mai doça e pluviosa. L'ivèrn es freg e sec, generalament. E la prima es doça e un pauc pluviosa. Lo vent d'oèst es lo vent dominant. Bufa tot l'an. Lo vent d'autan bufa generalament plan fòrt. Per acabar, lo vent del nòrd qu'es freg bufa de temps en temps.

## Istòria

## Administracion
 

## Demografia

## Urbanisme
A l'Edat Mejana, lo site arqueologic que s'apèla Santa Juliana es descubèrt. Èra un endrech religiós. Pendent sègles e sègles de personas anavan per practicar lor religion. Ara podèm visitar aqueste endrech qu'es plan polit.

Pendent l'epòca modèrna un temple protestant es bastit. Se tròba lo long d'Agot. Encara uèi es dubèrt.

Pendent lo sègle XIX es un cloquièr gotic qu'es bastit. Es sus la plaça centrala de **Ròcacorba** e fonciona plan.

Dusca al mitan del sègle XX i aviá un pichon tren qu'anava de Castras fins a Murat e passava per Ròcacorba. Èra un plan polit tren. Agradava fòrça a la gent. Mas dempièi 1962 marcha pas mai.
Ara es devengut un camin ont la gent se pòdon passejar.

A l'epòca d'ara, i a de bastiments industrials ont se fabrica de tricòts. Mas foncionan pauc. Benlèu que van tampar lèu-lèu.

## Nòtas e referéncias
Pinatubo

Lo **Pinatubo** es un volcan actiu situat sus l'illa de Luzon dins las Filipinas, a la broa de las províncias de Zambales, Bataan, e Pampanga, e a proximitat de las vilas de Manila, Quezon City, Angeles City, Tarlac e San Carlos. Abans 1991 la montanha èra cobèrta de selvas e abitada per de milierats de personas de l'etnia Aeta.

En junh de 1991, lo volcan se desvelhèt aprèp un sòm de mai de 500 ans; aquesta erupcion, una de las mai violentas del sègle XX, tuèt entre 900 e 1000 personas e causèt de degalhs importants dins tot lo ròdol. De milierats de personas deguèron fugir. De tonas d'aerosòls foguèron escampats dins l'atmosfèra e provoquèron un ivèrn volcanic, es a dire una baissa de la temperatura globala de la Tèrra de 0,5&nbsp;°C.

## Ligams extèrnes

*Mt. Pinatubo
*Efièches de l'erupcion de 1991 sul clima
*Archius fòtos del CVO sul Pinatubo
*Article d'actualitat sul drenatge del lac de cratèr

## Referéncias
Joan Martin Pueyrredon

**Joan Martin de Pueyrredon** (Buenos Aires, 18 de deceme de 1776 - 13 de març de 1850) qu’èra un militar e òmi d'estat argentin d’origina occitana.

Que vadó a Buenos Aires. Que comencè los sons estudis en la Universidad Real, mes que'us deishè a partir de 1791, arron de la mort deu pair (bearnés de la vath de Varetons, vadut a Issòr) per ocupà's deus ahars de familha. A partir de 1795, que viatgè entà Espanha puish entà França.

Arron de la purmèra invasion anglesa de Buenos Aires en 1806, Pueyrredon qu'amassè e que miè ua armada de volontaris (los ussards de Pueyrredon) qui acacèn los britanics en bèth guardà's la banera deu 71au batalhon d'escocés, encara penut, uei lo dia, dehens la Catedrau Metropolitana de Buenos Aires. En 1807 que ho mandat en Espanha com representant de Buenos Aires, mes que tornè en 1809 per participar au movement d'independéncia.

La Revolución deu 25 de mai de 1810, lo nomè governador de Córdoba, puish, en 1811 capdau de l'armada deu Haut Peró e, en 1812, membre deu Purmèr Triumvirat.

De 1812 dinc a 1815 que viscó exiliat en la ciutat de San Luis.

Lo 9 de julhet de 1816 que ho causit Director Suprem de las Províncias Unidas de l'Arriu de la Plata peu Congrès de Tucumán. Que fondé la purmèra Banca Nacionau. Après la des.hèita de la declaracion d'una constitucion unitària, que devó exilià's a Montevideo. Arron, que joguè un ròtle politic mendre, ensajant de har ua mediacion enter Juan Manuel de Rosas y Juan Lavalle en 1829.

Qu'esposé Calixta Tellechea y Caviedes. 

Lo son hilh, Prilidiano Pueyrredon, un famós pintre argentin, que vadó a Buenos Aires lo 24 de genèr de 1823.

Lo son arrèr-nebot, José Hernández Pueyrredon, estó un famós poèta argentin.

En 1997, la pastorala a Lana en Varetons (en la vath bearnesa deu medish nom) que celebrè la soa vita aventurosa.
Henri Moissan

**Ferdinand Frédéric Henri Moissan** (París, 28 de setembre de 1852 - París, 20 de febrièr de 1907) foguèt un farmacian e quimista francés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1906.
Eduard Buchner

**Eduard Buchner** (n. 1860, m. 1917) foguèt un quimista alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1907.
Georg Simon Ohm

**Georg Simon Ohm** (n. en 1789, m.1854) foguèt un fisician alemand qu'a desvolopèt teorias sus lo corrent electric.
Henri Becquerel

**Antoine Henri Becquerel** (n. 15 de decembre de 1852 - m. 25 d'agost de 1908) foguèt un fisician francés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1903, amb Pierre Curie e Marie Curie.
## Biografia
Nasquèt lo 15 de decembre de 1825 dins la vila de París e èra lo filh d'Alexandre Becquerel, qu'estudièt la lutz e la fosforescéncia e inventèt la fosforoscopia, e felen d' Antoine César Becquerel, un dels fondators de l'electroquimia. Foguèt  diplomat en sciéncia a l'escòla Politecnica de París.

## Estudis scientifics
Tresen membre de sa familha d'èsser professor del Musèu d'Istòria Naturala, foguèt tanben nomenat en 1895 professor de l*'École Polytechnique*.
Pau Sabatièr

**Pau Sabatièr** (en francés *Paul Sabatier*) (n. en 1854 a Carcassona, Lengadòc; m. en 1941 a Tolosa, Lengadòc) foguèt un quimista occitan (de nacionalitat francesa). Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1912 amb Victor Grignard, per son metòde d'idrogenacion dels compausats organics en preséncia de metals finament devesits, çò qu'a permés de grands progrèsses en quimia organica sas darrièras annadas.
John William Strutt Rayleigh

**John William Strutt, 3en Baron Rayleigh** (12 de novembre de 1842, 30 de junh de 1919) foguèt un nòble e fisician britanic. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1904 per la descobèrta, amb William Ramsay, de l'element quimic nomenat *[[argon]]*.
Rhinatrematidae

Aquesta familha es estada creada per Ronald A. Nussbaum en 1977.

Recampa dos genres del nòrd de l'America del Sud :

* *[[Epicrionops]]* Boulenger, 1883
* *[[Rhinatrema]]* Duméril e Bibron, 1841
Prèmi Nobel de Literatura

left|80px|Medalha prèmi Nobel
Lo **Prèmi Nobel de Literatura** es un prèmi atribuit per la Fondacion Nobel dins la literatura.

Aquò es la lista dels laureats del Prèmi Nobel de Literatura dempuèi sa creacion.
Philipp Eduard Anton von Lenard

**Philipp Eduard Anton von Lenard** (n. en 1862, m.1947) foguèt un fisician alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1905.
Joseph John Thomson

**Joseph John Thomson** (1856–1940) foguèt un fisician britanic, titular del Prèmi Nobel de Fisica en 1906.
Manila

La **Ciutat de Manila** (tagalòg: *Lungsod ng Maynila*), o simplament **Manila**, es la capitala de las Filipinas e una de las municipalitats que forman Metro Manila. La ciutat es situada sus la còsta èst de la baia de Manila sus l'illa de Luçon, la pus granda illa del país.

Manila es lo centre d'un airal urban prospèr de mai de 10 milions de personas, l'airal Metro Manila tanben conegut coma region de la capitala nacionala (* National Capital Region (NCR))*, qu'es una metropòli formada de 17 ciutats e municipalitats.  

Manila es la segonda vila de las Filipinas per òrdre de populacion, amb mai de 1,5 milion d'abitants. Sola l'anciana capitala Quezon City es pus poblada. Es a l'ora d'ara inclusa dins la tièra de las ciutats globalas del mond.

Manila ten son nom de *may nilad*, en lenga tagalòg  "i a nilad," en referéncia a las plantas floradissas que venon dins la mangrove a la talvera de la baia.

Al sègle XVI, Manila (alara *Maynilad*) se desvolopèt a partir d'una implantacion musulmana a la broa del riu de Pasig e jos govèrn espanhòl, que contrarotlèt las illas Filipinas pendent tres sègles entre 1565 e 1898. Al començament de 1898, los Estats Units ocupèron la vila e l'archipèla de las Filipinas fins a 1946. Pendent la Segonda Guèrra Mondiala, una granda partida de la vila foguèt destrusida. La region metropolitana de Manila foguèt declarada entitat independenta en 1975. Uèi, la ciutat e la metropòli prospèran coma un important centre cultural e economic. Ça que la, subrepopulacion, congestion del trafec, pollucion, e crime son las novèlas escomesas per la ciutat.

### Quartièrs
La ciutat es devesida en 16 quartièrs. Sonque un es pas una anciana vila - Port Area. Uèch son situats al nòrd del riu de Pasig e uèch son al sud.

- al nòrd del riu de Pasig :

* Binondo
* Quiapo
* Sampaloc
* San Miguel
* San Nicolas
* Santa Cruz
* Santa Mesa
* Tondo
thumb|250px|right|Mapa de Manila
- al sud del riu de Pasig :

* Ermita
* Intramuros
* Malate
* Paco
* Pandacan
* Port Area
* San Andres Bukid
* Sta. Ana
Jimmy Wales

[thumb|250px|Jimbo Wales a una conferéncia a FOSDEM 2005 a [Brussèlas|Brussèlas, Belgica]]

thumb|Jimmy Wales en 2014 a las Conferéncias Globalas CeBIT

**Jimmy Donal Wales**, mai conegut coma **Jimbo Wales** (Huntsville, 7 d'agost de 1966), es un entrepreneire d'Internet, conegut internacionalament per causa qde Wikipèdia coma un dels fondadors d'aqueste projècte, amb Larry Sanger. Son ròtle e son discors al sen d'aquesta enciclopèdia liura son criticats durament per mantun membre del forum de critica wikipedian Wikipediocracy.

## Biografia

Jimmy Wales nasquèt a Huntsville, (Alabama), Estats Units en 1966. Estudièt a l'escòla Randolph e mai tard se diplomèt en finanças a l'Universitat d'Auburn (Alabama). Amassa amb Larry Sanger, Wales fondèt la Wikipèdia, una enciclopèdia basada sul concèpte wiki e lo modèl de programacion liura. 

Es actualament lo president de la Fondacion Wikimèdia, una fondacion sens tòca lucrativa situada a Tampa (Florida). 

Wales es un admirador de l'objectivisme, la filosofia desvolopada per la filosòfa e escrivana russoamericana Ayn Rand. Del temps qu'estudiava a l'Universitat, foguèt proprietari e moderador d'una lista de corrièr sonada "Discussion moderada en Filosofia Objectivista".

## Vejatz tanben
* Sa pagina d'utilizaire sus la Wikipèdia en anglés

## Ligams extèrnes

* Jimmy Wales (pagina personala)
* Jimmy Wales (blòg personal)
* Entrevista a USA Today
* Article de Newsweek
* Entrevista de Bbc.com en espanhòl
* Lista extrèmament desactualizada de Mailing sus l'objectivisme
Liga 1

La **Liga 1** (en francés *Ligue 1*) es lo campionat de França de fotbòl de primièra division. Foguèt creat en 1932.

## Palmarés



**(1)** L'Olimpic de Marselha, campion d'aquela sason, es desqualificat per aver crompat de jogaires de Valencianas.

## Ligam extèrne

* Site oficial de la LFP