Ans 1950

../.. | Ans 1920 | Ans 1930 | Ans 1940 | ** Ans 1950** | Ans 1960 | Ans 1970 | Ans 1980 | ../..

## Istòria

**1950** : extension dau drech de vòte ai femnas en Haití.

**1950** : en Indochina, la victòria dei comunistas chinés permetèt au Vietminh de renfòràar sei posicions dins lo nòrd. Menaçadas d'isolament, lei garnisons francesas situadas lòng de la frontiera assaièron de se retirar. Pasmens, la màger part foguèt destrucha. Aquò entraïnèt lo mandadís de renfòrç per França e la guèrra venguèt pus intensa (→ 1951).


**1950** : en junh, començament de la Guèrra de Corèa amb l'invasion de la Corèa dau Sud per la Corèa dau Nòrd. Mens nombrosas e suspresas per son adversari, lei fòrças dau Sud capitèron a mantenir una pòchi de resisténcia a l'entorn dau pòrt de Pusan onte l'ajuda estatsunidenca arribèt pauc a pauc. D'efiech, aprofichant lo refús de l'URSS de participar ai debats de l'ONU, leis Estats Units d'America obtenguèron la condamnacion de la Corèa dau Nòrd per lo Conseu de Seguretat dei Nacions Unidas. Ansin, l'ONU organizèt un còrs expedicionari, principalament estatsunidenc, encargat de defendre la Corèa dau Sud. En octòbre, una còntra-ofensiva estatsunidenca a Incheon entraïnèt la revirada de l'ataca nòrd-coreana e la destruccion de la màger part dei fòrças de Pyeongyang. Pasmens, aquò entraïnèt una intervencion chinesa per empachar l'afondrament de son vesin comunista (→ 1951).

**1951** : en Corèa, lo còrs expedicionari estatsunidenc, susprés per l'intervencion chinesa, deguèt se retirar vèrs lo sud. Dins de condicions malaisadas, arrestèt l'ofensiva dei fòrças de Pequin avans d'organizar una còntra-ofensiva que li permetèt de tornar venir dins la region dau 38 parallèl. Escagassats, lei dos camps comencèron de negociar un reglament de la crisi (→ 1953).

**1951** : independéncia de Libia.

**1951-1953** : en Indochina, lei Francés adoptèron una estrategia pus defensiva destinada a protegir lei zònas pobladas e economicament importantas. Aquò li permetèt d'enregistrar plusors succès defensius còntra lo Vietminh mai empediguèt pas la guerilha d'estendre son influéncia dins lei zònas ruralas de la mitat nòrd de Vietnam.

**1952** : extension dau drech de vòte ai femnas en Grècia, en Bolívia e en Liban.

[thumb|right|[Fotografia de la premiera explosion d'una bomba H.]]
**1952** : explosion de la premiera bomba H (31 d'octòbre). Pus poderosa que la bomba A, èra destinada a permetre ais Estats Units de mantenir sa superioritat tecnologica en matèria d'armaments nuclears sus l'URSS (→ 1953).

**1952** : au Reiaume Unit, mòrt dau rèi Jòrdi VI. Elisabèt II li succediguèt.

**1952** : creacion de la Comunautat Europèa dau Carbon e de l'Acier per França, l'Alemanha de l'Oèst, Itàlia, Belgica, lei País Bas e Luxemborg. L'objectiu èra de crear un mercat comun de l'acier e dau carbon entre aquelei país per aumentar la cooperacion economica.

20px **1953** : procès dau chaple d'Orador de Glanas. 21 soudats i foguèron jutjats. Totei foguèron condamnats franc d'un accusat que foguèt capable de demostrar son abséncia durant lo chaple. Pasmens, tre la fin dau procès, lei soudats d'origina alsaciana foguèron amnistiats, çò qu'entraïnèt de protestacions vivas en Lemosin.

**1953** : premiera explosion d'una bomba H sovietica (→ 1957).

**1953** : en Corèa, signatura de l'armistici de Panmunjeom (27 de julhet). Restabliguèt mai ò mens lo *[[statu quo ante bellum]]* amb una linha de separacion situada a l'entorn dau 38 parallèl.


**1953** : còp d'Estat en Iran en favor dau chah. Largament organizada per lei servicis secrèts estatsunidencs e britanics, l'operacion aviá per objectiu de reversar lo Premier Ministre Mohammad Mossadegh que sei projèctes de nacionalizacion de l'industria deis idrocarburs menaçava leis interès de Washington e de Londres.

**1953** : en Cuba, revirada d'una temptativa d'insureccion organizada per Fidel Castro.

**1953** : extension dau drech de vòte ai femnas en Mexic.

**1953** : premiera ascension dau Mont Everest per l'alpinista Edmund Hillary e lo sherpa Tenzing Norgay.

[thumb|right|Drapèu dau [Vietminh plantat sus una posicion francesa a l'eissida de la batalha de Dien Bien Phu.]]
**1954** : en Indochina, batalha de Dien Bien Phu e capitulacion d'una garnison francesa dins lo nòrd de Vietnam. S'aquela desfacha cambiava pas lo rapòrt de fòrça, foguèt utilizada per lo govèrn francés per abandonar la region e assaiar de concentrar sei fòrças sus sei colonias d'Africa. L'Indochina Francesa foguèt donc devesida entre quatre estats novèus : Laos, Cambòtja, Vietnam dau Sud e Vietnam dau Nòrd. Dins lei fachs, la guèrra contunièt car lei guerilhas comunistas de Laos, de Cambòtja e, subretot, de Vietnam dau Sud èran maucontentadas de la formacion de govèrns desenant protegits per leis Estats Units.

**1954** : dins lo Sud deis Estats Units, resurgéncia de la question raciala. D'efiech, lei Negres estatsunidencs, qu'avián largament participat a la victòria durant la Segonda Guèrra Mondiala, volián d'ara endavant obtenir de drechs egaus a aquelei dei Blancs. Divèrseis afaires èran en cors de jutjament mai dins lo corrent de l'annada, la Cort Suprèma deis Estats Units publiquèt una decision importanta (*[[Brown v. Board of Education]]*) que declarèt inconstitucionala la segregacion dins leis escòlas publicas. En despiech de protestations fòrça violentas dei Blancs dau Sud, aquò marquèt lo començament de la fin dei lèis segregacionistas.

**1954** : extension dau drech de vòte ai femnas en Colómbia, en Paquistan e en Siria.

**1955** : dubertura dau premier restaurant McDonald's a Des Plains en Illinois (15 d'abriu).

[thumb|Division d'[Euròpa entre l'OTAN e lo Pacte de Varsòvia.]]

**1955** : en reaccion a la reconoissença de la sobeiranetat de la RFA per leis Occidentaus (5 de mai), signatura dau Pacte de Varsòvia entre Union Sovietica, Polonha, Checoslovaquia, Bulgaria, Ongria, Romania, Albania e la RDA (14 de mai). Aquò acabèt lo partiment d'Euròpa entre dos blòts rivaus. Aquela situacion anava durar fins a la fin deis ans 1980.

**1955** : extension dau drech de vòte ai femnas en Egipte.

**1955** : reconoissença de l'autonòmia intèrna de Tunisia au sen de l'Empèri Francés (3 de junh).

**1955** : inauguracion dau premier pargue d'atraccion Disneyland a Anaheim en Califòrnia.

**1955** : en Peró, extension dau drech de vòte e de candidatura ai femnas (7 de setembre).

**1955** : en Cambòtja, menaçat de desfacha ais eleccions previstas dins lo corrent de l'annada, lo rèi Norodom Sihanouk abdiquèt au profiech de son paire Norodom Suramarit per participar totalament a la vida politica dau país. Creèt lo sieu partit politic e utilizèt l'aparelh de l'Estat per sostenir la sieuna campanha. Egalament ajudat per de fraudas importantas, ganhèt d'un biais clar leis eleccions legislativas de setembre ambé 83 % dei sufragis exprimits. Fondèt son regime sus lo nacionalisme khmer, la fidelitat au rèi, l'oposicion a l'injustícia e la proteccion dau bodisme. Aquò aguèt per consequéncia la mesa en plaça d'un conservatisme sociau fòrça important e l'adopcion de plans de construccion ambiciós regardant lo desvolopament dau país. 

**1955-1956** : ais Estats Units, començament de manifestacions e de movements sociaus còntra la segregacion dins leis Estats dau Sud. Marcats per lei figuras de Martin Luther King e de Rosa Parks, aquelei movements obtenguèron una reconoissença de l'inconstitucionalitat de la segregacion dins lei bus. Pasmens, lei segregacionistas contunièron tanben lo combat e d'atacas còntra lei Negres ò lei Blancs en favor dei drechs civics se multipliquèron en causa d'una resurgéncia dei grops liats au Ku Klux Klan (→ 1957).

thumb|right|Fotografia dei manifestacions de Poznan (« Volèm de pan » n'èra un deis eslogans principaus.)
**1956** : en Polonha, manifestacions importantas après la mòrt de Boleslaw Bierut, especialament dins la vila de Poznan. Amb l'acòrdi de Khrushchov, Gomulka foguèt tornarmai cargat de dirigir lo país. La politica novèla assaièt de se centrar sus la reforma de l'economia dau país tocada per de carestiás regularas e sus una libelizacion relativa de la societat amb lo melhorament dei relacions amb leis autoritats eclesiasticas. Dins aquò, lo succès foguèt limitat e de tensions apareguèron tornarmai au sen de la societat polonesa.

**1956-1957** : en França, govèrn de Guy Mollet. A l'origina d'avançadas socialas importantas, venguèt impopular en causa de sa decision de mandar de conscrits en Argeria e dei dificultats financieras dau país que foguèt obligat de demandar l'ajuda dau FMI. D'un biais generau, aqueu govèrn es considerat coma l'illustracion dei feblessas de la IV Republica e sa fin precipèt l'afondrament dau regim (→ 1958).

**1957** : dins lo Sud deis Estats Units, perseguida de la lucha dei populacions negras còntra la segregacion. Foguèt principalament centrada sus la vila de Little Rock onte de negres devián per lo premier còp èsser integrats dins una escòla blanca. Leis autoritats localas assaièron de s'i opausar, especialament lo governador Orval Faubus. Lo president Eisenhower ordonèt finalament de desplegar un milier d'òmes eissits d'una formacion d'elèit de l'armada estatsunidenca – la 101 division aeroportada – per assegurar la proteccion deis estudiants negres (lei Nòu de Little Rock). Pasmens, leis autoritats de la vila capitèron de sarrar leis escòlas e la legislacion antisegregacion de 1957 demorèt pauc eficaça (→ 1960).

**1957** : premiera explosion d'una bomba H britanica (→ 1967).

**1958** : independéncia de Guinèa (2 d'octòbre).

**1958** : a la seguida dei dificultats recurrentas per formar un govèrn estable dempuei la fragmentacion dau movement independentista, un còp d'Estat militar dirigit per lo generau Ibrahim Abboud prenguèt lo poder (18 de novembre). Pasmens, lo regime novèu deguèt faciar d'oposicions multiplas (islamistas de l'Umma, Partit Comunista, Fraires Musulmans, populacions dau sud que refusavan l'islamizacion de la societat... etc.).

[thumb|right|L'''[USS George Washington (SSBN-598)*, premier [[sosmarin nuclear lançaire d'engenhs]] de l'[[istòria]].]]
*'1959** : ais [[USA|Estats Units]], intrada de dos estats novèus au sen de la Federacion : [[Alaska]] ([[3 de genièr]]) e [[Hawaii]] ([[21 d'agost]]). Regardant leis afaires militars dau [[país]], intrada en servici dau premier [[sosmarin nuclear lançaire d'engenhs]]. Aqueu tipe de naviri que sa deteccion es fòrça malaisada anava donar una dimension novèla a la [[Guèrra Freja]] e aumentar l'impossibilitat d'un conflicte militare dirèct entre [[Washington]] e [[Moscòu]].
<br/>
**1959** : en [[Cambòtja]], descubèrta d'un complòt organizat per [[Tailàndia]] e lo [[Vietnam dau Sud]] per reversar [[Norodom Sihanouk]] e la [[monarquia]]. Aquô èra la consequéncia dau raprochament dau país amb leis [[estat]]s [[comunisme|comunistas]] d'Asia dau Sud-Èst.

== Cultura ==

**1952** : descubèrta de la [[tomba]] dau rèi [[civilizacion maia|maia]] [[K'inich Janaab' Pakal Ier|K'inich Janaab' Pakal I]].
<br/>
**1957** : publicacion dau roman ''[[La Grèva]]'' de l'escrivana [[USA|estatsunidenca]] [[Ayn Rand]] ([[1905]]-[[1982]]). Còntra-utopia depintant l'afondrament de la societat après lo retirament volontaris deis « òmes d'esperit » (entrepreneires onèsts, scientifics independents, artistas individualistas... etc.), denòncia la [[democracia]] sociala e lo partiment dei richessas. Aquela òbra defend ansin lo [[capitalisme]] individualista e aguèt un succès considerable au sen de la societat [[USA|estatsunidenca]].

== Sciéncias e tecnicas ==


**1950** : publicacion dau trabalh de l'astronòm neerlandés [[Jan Oort]] postulant l'existéncia d'una sèrva de [[cometa]]s dins lei regions perifericas dau [[Sistèma Solar]]. Se Oort èra pas lo premier d'imaginar una tala estructura, sei recèrcas èran basadas sus l'estudi de la trajectòria de 46 [[cometa]]s. Mostrèron l'existéncia possibla d'un ensemble de nuclèus de cometas a de distàncias estimadas entre  e  ua.
<br/>
**1950** : invencion de la [[disqueta]] per l'inventor [[japon]]és [[Yoshiro Nakamatsu]] (nascut en [[1928]]). Cedèt lei drechs d'esplecha dau concèpte a la companhiá [[USA|estatsunidenca]] [[International Business Machines|IBM]].
<br/>
**1950** : concepcion dau premier [[transistor bipolar]] basat sus una [[joncion P-N|joncion NPN]]. Aquò permetèt rapidament de produrre de transistors utilizables dins l'industria deis ans 1950-[[ans 1960|1960]]. Lei transistors bipolars dominèron l'[[electronica]] fins a l'arribada dei transistors d'efiech de camp dins leis [[ans 1970]].
<br/>
**1951** : premiera capitada d'un assai de produccion d'energia nucleara per la còla [[USA|estatsunidenca]] trabalhant sus lo reactor [[Experimental Breeder Reactor I|EBR-I]] dau [[Laboratòri nacionau d'Idaho]]. Aquò permetèt la concepcion e la construccion dei premierei [[centrala nucleara|centralas nuclearas]].
<br/>
**1952** : comercializacion dau premier [[antibiotic]] de la classa dei [[macrolid]]s.
<br/>
**1952** : premier assai capitat d'una [[bomba H]]. Basada sus lo principi de la [[fusion nucleara]], es totjorn l'[[arma (guèrra)|arma]] pus poderosa concebuda per l'èsser uman.
<br/>
**1952** : premiera utilizacion de l'ecografia, aplicacion dau principi dau [[sonar]] au còrs uman, per l'[[USA|Estatsunidenc]] [[John Wild]] ([[1914]]-[[2009]]).
<br/>

**1953** : descubèrta de l'estructura de l'[[ADN]] per [[James D. Watson]] (nascut en [[1928]]) e per [[Francis Crick]] ([[1916]]-[[2004]]).
<br/>
**1953** : concepcion dau premier [[transistor d'efiech de camp]] per [[George Clement Dacey|George C. Dacey]] ([[1921]]-[[2010]]) e [[Ian Munro Ross|Ian M. Ross]] ([[1927]]-[[2013]]).
<br/>
**1953** : assai de la premiera pèça d'[[artilhariá]] tirant d'[[obús]] [[arma nucleara|nuclears]] per leis Estatsunidencs.
<br/>
**1954** : publicacion per lo [[Japon]]és [[Ukichiro Nakaya]] ([[1900]]-[[1962]]) d'un diagrama permetent d'establir un liame entre la formacion de flòcs de nèu, la [[temperatura]] e la saturacion de vapor d'[[aiga]]. Aquò foguèt la premiera explicacion vertadiera de la formacion dei [[cristal|cristaus]] de [[nèu]].
<br/>
[[Fichièr:RIAN archive 409173 World's first nuclear power plant in Obninsk.jpg|thumb|right|[[Fotografia]] de la [[centrala nucleara d'Obninsk]] après sa sarradura en [[2002]].]]
**1954** : intrada en servici de la centrala sovietica d'[[Obninsk]] (27 de junh), premiera [[centrala nucleara]] operacionala dau mond. [[França]] e lo [[Reialme Unit|Reiaume Unit]] imitèron lei Sovietics en [[1956]] e leis [[Estats Units d'America]] en [[1957]].
<br/>
**1954** : invencion dau [[lengatge de programacion]] [[Fortran]] per l'informatician [[USA|estatsunidenc]] [[John Backus]] ([[1924]]-[[2007]]).
<br/>
**1955** : intrada en servici dau premier [[sosmarin]] de propulsion nucleara (dins la flòta [[USA|estatsunidenca]]). Rapidament imitat per leis autrei poissanças navalas majoras de la planeta, aqueu concèpte donèt una autonòmia fòrça importanta ai sosmarins que son desenant lo vector principau de la [[Arma nucleara|dissuasion nucleara]].
<br/>
**1955** : premiera sintèsi de diamants sintetics per la companhiá [[USA|estatsunidenca]] [[General Electric]].
<br/>
**1956** : concepcion dau premier motor de piston rotatiu per l'[[engenhariá|engenhaire]] [[Alemanha|alemand]] [[Felix Wankel]] ([[1902]]-[[1988]]).
<br/>
**1956** : descubèrta de la [[vancomicina]], un [[antibiotic]] poderós que permet de luchar còntra d'infeccions grèvas d'[[estafilocòc]]s ò de [[pneumocòc]]s.
<br/>
**1956** : presentacion dau premier [[disc dur]] per la companhiá [[USA|estatsunidenca]] [[IBM]]. Dich [[IBM RAMAC 305|RAMAC 305]], èra compausat de 50 discs de 60 cm de [[diamètre]] permetent d'enregistrar aperaquí 5 Mo de donadas. La totalitat pesava 1 t.
<br/>
[[Fichièr:Sputnik asm.jpg|thumb|right|Reproduccion de [[Sputnik 1]].]]

**1957** : capitada dau premier vòl de la fusada [[URSS|sovietica]] [[R-7 Semiorka]] (21 d'aost). Puei capitada de la premiera temptativa, totjorn [[URSS|sovietica]], de mesa en orbita d'un satellit artificiau ([[Sputnik 1]]) lo 4 d'octòbre. De son caire, leis [[USA|Estats Units]] capitèron lo premier tir de la fusada [[Atlàs (fusada)|Atlàs]] (11 de decembre).
<br/>
**1957** : publicacion d'un estudi sus la fusion termonucleara per lo [[fisica|fisician]] [[Reialme Unit|britanic]] [[John Lawson]] ([[1923]]-[[2008]]). I prensentèt lei condicions necessàrias per obtenir una reaccion de fusion que son d'ara endavant dichas [[critèris de Lawson]].
<br/>
**1957** : capitada de la premiera implantacion d'un [[còr]] artificiau (sus un [[chin]]) per lo mètge [[USA|estatsunidenc]] [[Willem Johan Kolff]] ([[1911]]-[[2009]]). L'animau subrevisquèt 90 minutas. Aquò marquèt lo començament de recèrcas importantas regardant lo desvolopament d'un còr artificiau per l'[[Homo sapiens|èsser uman]].
<br/>
**1957** : ubertura de la premiera usina [[siderurgia|siderurgica]] utilizant un procès modèrne de reduccion dirècta a [[Monterrey]] en [[Mexic]]. Inspirat per lei tecnicas [[Antiquitat|anticas]] de reduccion, aqueu metòde utilizèt lo [[gas naturau]] coma reductor. Gràcias au còst limitat dau gas naturau, aqueu procès se desvolopèt e es totjorn utilizat a l'ora d'ara.
<br/>

**1957** : formulacion de la [[teoria BCS]] — dicha segon leis inicialas de seis autors [[John Barden]], [[Leon Neil Cooper]] e [[John Robert Schrieffer]] — que permetèt per lo premier còp de descriure lo fenomèn de [[supraconductivitat]] descubèrt en [[1911]] per [[Heike Kmaerlingh Onnes]] ([[1853]]-[[1926]]).
<br/>
**1957** : a  l'iniciativa de l'armada [[USA|estatsunidenca]], intrada en servici dau premier carrejaire modèrne equipat de rampas d'accès interioras. D'efiech, se l'idèa dau [[carrejaire]] èra pas novèla (→ [[1849]]), aqueu tipe de naviri despendiá de rampas d'accès bastits sus lo cai dei [[pòrt]]s, çò que representava un limit important a son utilizacion. Lo sistèma de rampas d'accès interioras permetiá d'utilizar un carrejaire dins la màger part dei pòrts importants e d'accelerar lo cargament e lo descargament dei naviris. Foguèt donc rapidament adoptat per totei lei tipes de carrejaires.
<br/>
**1958** : intrada en servici dau premier [[veïcul de combat d'infantariá]] (dins l'armada de la RFA). Aquò marcava una rompedura amb la pensada estatsunidenca qu'utilizava solament sei veïculs per transportar lei soudats sus lo prat batalhier sensa participar dirèctament au combat. L'adopcion d'un veïcul d'aqueu tipe per lei Sovietics en [[1967]] entraïnèt la generalizacion dau concèpte a la quasi totalitat dei fòrças armadas de la planeta.
<br/>
**1958** : publicacion de la premiera version dau [[Lisp]], un [[lengatge de programacion]] fòrça utilizat per la programacion d'[[intelligéncia artificiala|intelligéncias artificialas]] a partir deis [[ans 1970]]. Foguèt inventat per [[John McCarthy]].
<br/>

**1958** : descubèrta dau [[complèx d'istocompatibilitat principau]] per lo mètge [[França|francés]] [[Jean Dausset]] ([[1916]]-[[2009]]). Aquò marquèt una evolucion importanta dins la comprenença dei paramètres permetent de favorizar leis ensèrts. [[Jean Dausset]] recebèt lo [[Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina|Prèmi Nobel de Fisiologia ò Medecina]] en [[1980]] per aquelei trabalhs.
<br/>
**1958** : invencion dau premier pacemaker per lo mètge [[Suècia|suedés]] [[Ake Senning]] ([[1915]]-[[2000]]).
<br/>
**1959** : depaus de brevet depintant lo premier [[circuit integrat]]. Son autor èra l'engenhaire [[USA|estatsunidenc]] [[Jack Kilby]] ([[1923]]-[[2005]]). Aqueu dispositiu permet de formar de circuits complèxes amb plusors compausants diferents. Capables de realizar de foncions complètas, son venguts un element important dei sistèmas informatics.
<br/>
**1959** : invencion dau [[lengatge de programacion]] [[Cobol]] (8 d'abriu).
<br/>
**1959** : en [[URSS|Union Sovietica]], intrada en servici dau premier [[brisa-glaça]] de [[energia nucleara|propulsion nucleara]] que foguèt dich ''[[Lenin (brisa-glaça)|Lenin]]''. Aquò representava una evolucion importanta car la propulsion nucleara permetiá d'eliminar lo problema de l'avitalhament de [[carburant]] dau naviri, totjorn malaisat dins lei regions polaras blocadas per la [[banquisa]].
<br/>
**1959''' : publicacion dei trabalhs sus la passivacion dau jaç extèrne d'un materiau per tractament termic de Mohamed M. Atalla (1924-2009). Aquò li permetèt de concebre lo premier transistor MOSFET). Dins leis ans 1970, lei MOSFET venguèron un element centrau dei circuits electronics. Tènon totjorn aqueu ròtle.

## Decès


* Loís Abric, poèta provençau.
* Loís Alibèrt, lingüista occitan.
* Josèp d'Arbaud, poèta provençau.
* Jacinto Benavente, escrivan espanhòu.
* Artur Bernardes, president de Brasil.
* The Big Bopper, musician estatsunidenc.
* Hiram Bingham, explorator e òme politic estatsunidenc.
* Léon Blum, premier ministre francés.
* Humphrey Bogart, actor estatsunidenc.
* David Bomberg, pintre anglés.
* Walther Bothe, fisician alemand.
* Constantin Brâncuşi, esculptor romanés.
* Jacques Edwin Brandenberger, quimista soís.
* Bertolt Brecht, poèta e autor de teatre alemand.
* Ivan Alekseievich Bunin, escrivan rus.
* Egdar Rice Burroughs, escrivan anglés.
* Richard E. Byrd, amirau estatsunidenc.
* Raymond Chandler, escrivan estatsunidenc.
* Vere Gordon Childe, arqueològ australian.
* Gerty Cori, bioquimista austriana.
* Lou Costello, actor estatsunidenc.
* Bolesław Cybis, pintre polonés.
* Clinton Joseph Davisson, fisician estatsunidenc.
* Charles Gates Dawes, òme politic estatsunidenc.
* James Dean, actor estatsunidenc.
* André Derain, pintor francés.
* John Dewey, filosòf estatsunidenc.
* Otto Diels, quimista alemand.
* Christian Dior, modista francés.
* Jimmy Dorsey, musician estatsunidenc.
* Tommy Dorsey, musician estatsunidenc.
* Raoul Dufy, pintor francés.
* Albert Einstein, fisician alemand e Prèmi Nobel de Fisica.
* Paul Éluard, poèta francés.
* Estalin, òme politic e cap de l'Union Sovietica.
* Enrico Fermi, fisician italoestatsunidenc.
* Wilhelm Filchner, explorator alemand.
* Alexander Fleming, biologista e Prèmi Nobel de Fisiologia ò Medecina escocés.
* Erroll Flynn, actor estatsunidenc.
* Rosalind Franklin, bioquimista britanica.
* Wilhelm Furtwängler, cap d'orquèstra alemand.
* Roger Martin du Gard, escrivan francés.
* Alcide De Gasperi, premier ministre d'Itàlia.
* Filadèlfa de Gerda, poetessa bigordana.
* André Gide, escrivan francés.
* Pau-Loís Granier, poèta lemosin.
* Kazys Grinius, president de Lituània.
* Heinz Guderian, generau alemand.
* Gustau V, rèi de Suècia.
* Haakon VII de Norvègia, rèi de Norvègia.
* Knut Hamsun, escrivan norvegian.
* Oliver Hardy, actor estatsunidenc.
* Walter Norman Haworth, quimista anglés.
* William Randolph Hearst, entrepreneire estatsunidenc.
* Hans Hedtoft, premier ministre de Danemarc.
* Ernst Heinkel, industria alemand.
* Buddy Holly, musician estatsunidenc.
* Billie Holiday, cantaira estatsunidenca.
* Miklós Horthy, amirau e regent d'Ongria.
* Curly Howard, actor estatsunidenc.
* Bedřich Hrozný, arqueològ chèc.
* Edwin Hubble, astronòm estatsunidenc.
* Cordell Hull, Prèmi Nobel de la Patz estatsunidenc.
* Thomas Jaggar, geològ e volcanològ estatsunidenc.
* Karl Jansky, fisician e engenhaire estatsunidenc.
* Johannes Vilhelm Jensen, escrivan danés.
* Juan Ramón Jiménez, escrivan espanhòu.
* Frédéric Joliot-Curie, fisician francés e Prèmi Nobel de Fisica.
* Irène Joliot-Curie, fisiciana francesa e Prèmi Nobel de Fisica.
* Al Jolson, cantaire estatsunidenc.
* Jòrdi VI, rèi dau Reiaume Unit.
* Léon Jouhaux, sindicalista francés.
* Louis Jouvet, actor francés.
* Frida Kahlo, pintor mexican.
* Paul Ludwig Ewald von Kleist, generau alemand.
* Theodor Körner, president d'Àustria.
* František Kupka, pintre chèc.
* Irving Langmuir, fisician e quimista estatsunidenc.
* Albert François Lebrun, president de la Republica Francesa.
* Maurici Leenhardt, religiós protestant e etnològ occitan.
* Sinclair Lewis, escrivan estatsunidenc.
* José Linhares, president de Brasil.
* José Lins do Rego, escrivan brasilièr.
* Josèp Lobet, escrivan provençau.
* Washington Luís, president de Brasil.
* Auguste Lumière, inventor francés.
* Thorvald Madsen, mètge danés.
* Ramon Magsaysay, president de las Filipinas.
* Thomas Mann, escrivan alemand e Prèmi Nobel de Literatura.
* Carl Gustaf Emil Mannerheim, manescau e president de Finlàndia.
* George Marshall, generau estatsunidenc.
* Edgar Lee Masters, escrivan estatsunidenc.
* Henri Matisse, pintor francés.
* Joseph McCarthy, òme politic estatsunidenc.
* Mait Metsanurk, escrivan estonian.
* Otto Fritz Meyerhof, mètge e bioquimista alemand.
* Cecil B. DeMille, realizator de cinèma estatsunidenc.
* Robert Andrews Millikan, fisician estatsunidenc.
* Gabriela Mistral, escrivana chilena e Prèmi Nobel de Literatura.
* Egas Moniz, neurològ portugués e Prèmi Nobel de Fisiologia ò Medecina.
* Maria Montessori, pedagoga e mètge italiana.
* Thomas Hunt Morgan, biologista estatsunidenc.
* John Mott, Prèmi Nobel de la Patz.
* Imre Nagy, òme politic ongrés.
* Juan Negrín, premier ministre de la Segonda Republica Espanhòla.
* Eliot Ness, policier estatsunidenc.
* John von Neumann, matematician austroestatsunidenc.
* Domingos da Costa Oliveira, premier ministre de Portugal.
* Eugene O'Neill, escrivan estatsunidenc.
* José Ortega y Gasset, filosòf espanhòu.
* George Orwell, escrivan anglés.
* Juho Kusti Paasikivi, president de Finlàndia.
* Arturo Alessandri Palma, president de Chile.
* Pedro Lascuráin Paredes, president de Mexic.
* Charlie Parker, musician estatsunidenc.
* Konstantin Päts, president d'Estònia.
* Wolfgang Pauli, fisician austrian.
* Friedrich Paulus, manescau alemand.
* Ante Pavelić, cap d'Estat de Croàcia.
* Eva Perón, femna politica argentina.
* Philippe Pétain, manescau e òme politic francés.
* Francis Picabia, pintor e poèta francés.
* Piu XII, papa.
* Jackson Pollock, pintre estatsunidenc.
* Ferdinand Porsche, engenhaire e industriau austrian.
* Tyrone Power, actor estatsunidenc.
* Serguei Prokofiev, compositor rus.
* Nereu Ramos, president de Brasil.
* Wilhelm Reich, psiquiatra alemand.
* Django Reinhardt, musician estatsunidenc.
* José Antonio Remón Cantera, president de Panamà.
* Owen Willans Richardson, fisician britanic.
* Diego Rivera, pintre mexican.
* Risto Ryti, president de Finlàndia.
* Carlos Saavedra Lamas, politician argentin.
* George Santayana, escrivan e filosòf espanhòu.
* Lasar Segall, pintor lituanian-brasilièr.
* George Bernard Shaw, escrivan irlandés.
* Charles Scott Sherrington, fisiologista anglés.
* Irma Sèthe, violonista bèlga.
* Hozumi Shigeto, escrivan japonés.
* Jean Sibelius, compositor finlandés.
* Jan Christiaan Smuts, primièr ministre de Sud-Africa.
* Frederick Soddy, fisician anglés.
* Johannes Stark, fisician alemand.
* Erich von Stroheim, actor e realizator austroestatsunidenc.
* James Batcheller Sumner, quimista estatsunidenc e Prèmi Nobel de Quimia.
* Gheorghe Tătărescu, premier ministre de Romania.
* Art Tatum, pianista de jazz estatsunidenc.
* Pèire Telhard de Chardin, paleontològ occitan.
* Giuseppe Tomasi di Lampedusa, escrivan italian.
* Oscar Torp, premier ministre de Norvègia.
* Arturo Toscanini, cap d'orquèstra italian.
* Toyoda Soemu, amirau japonés.
* Alan Turing, matematician britanic.
* Maurice Utrillo, pintre francés.
* Ritchie Valens, musician estatsunidenc.
* Marie Vassilieff, pintora russa.
* Henry van de Velde, pintor bèlga.
* Pau Vezian, felibre.
* Heitor Villa-Lobos, compositor brasilièr.
* Sergei Vinogradskii, microbiologista rus e ucraïnian.
* Kurt Weill, compositor germanoamerican.
* Heinrich Otto Wieland, quimista alemand.
* Ralph Vaughan Williams, compositor britanic.
* Charles Thomson Rees Wilson, fisician britanic.
* Adolf Otto Reinhold Windaus, quimista alemand.
* Ludwig Wittgenstein, matematician e filosòf austrian.
* Frank Lloyd Wright, arquitècte estatsunidenc.
* Andrzej Wróblewski, pintre polonés.
* Hella Wuolijoki, escrivan finlandés.
* Jack Butler Yeats, pintre irlandés.


## Liames intèrnes

* Energia nucleara.
* Guèrra Freja.
* Transistor.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias