open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Monarquia

La **monarquia** es la forma politica dins la qu'una persona ten dreit, per via ereditària, de regnar coma cap d'un estat sa vida tota. Lo nom amb lo qual se govèrna varia segon los airals e l'estructura juridica del govèrn. Sovent se dison reis mas dins d'autres estats pòdon èsser d'emperaires, de tsars, de kàisers. Long de l'istòria fòrça monarcas an gardat un poder absolut, d'unes còps en se fondamentar sus una mena de divinitat legendària.

Pendent l'Edat Mejana la monarquia s'èra espandida per Euròpa tota, bastida sovent per encausa de la necessitat qu'un dirigent autoritari poguèsse amassar e dirigir las tropas necessàrias per defendre lo territòri.

Aital, «rei» es un títol abitualament vitalici e ereditari del dirigent investit d'autoritat sus un sol estat, nacion o tribú. Los primièrs reis germanics èran causits; pasmens aquela practica foguèt anequelida amb l'institucion del dreit de primogenitura. La primogenitura es lo dreit del filh ainat a eiretar de la proprietat d'un ancèstre mòrt, en general lo paire, en priorizar la linha masculina. Per aquò, es tanben lo dreit de succession al tròn de l'ainat dins una monarquia.

Jos l'influéncia del cristianisme, los monarcas comencèron a èsser coronats e onches per las autoritats eclesiasticas amb la justificacion del dreit divin dels reis.

Actualament la part màger de las monarquias son constitucionalas (amb un poder limitat doncas), essencialament coma simbòls de l'unitat nacionala. En Euròpa an subreviscut, a l'ora d'ara, dètz monarquias, que son las del Reialme Unit (que sa reina es a mai cap d'Estat de Canadà, Austràlia, Nòva Zelanda e d'altres nacions), Espanha, los Païses Basses, Norvègia, Suècia, Danemarc, Belgica, Luxemborg, Mónegue e Liechtenstein.

Lo dreit de primogenitura dins la succession al tròn d'una monarquia sòl establir la preferéncia del filh en luòga de la filha. Aquesta situacion es variabla en foncion dels païses (coma per exemple amb la corona britanica qu'es una reina que senhoreja) e podriá cambiar en foncion de l'evolucion de la societat.

## Articles connèxes
* republica
* constitucion
Neognathae

Los **neognats** (*Neognatha*) son una infraclassa d'aucèls de la sosclassa *[[Neornithes]]*. Los neognats incluson gaireben la totalitat dels aucèls vivents: son taxon fraire *[[Paleognathae]]* conten los tinamuns (l'unic òrdre de paleognats capable de volar) e los estrutioniformes, que pòdon pas volar.

# ***[[Galloanserae]]***
## ***[[Gallomorphae]]***
### Craciformes
### Galliformes
## ***[[Anserimorphae]]***
### Anseriformes
# ***[[Turnicae]]***
## Turniciformes
# ***[[Picae]]***
## Piciformes
# ***[[Coraciae]]***
## ***[[Galbulimorphae]]***
### Galbuliformes
## ***[[Bucerotimorphae]]***
### Bucerotiformes
### Upupiformes
## ***[[Coraciimorphae]]***
### Trogoniformes
### Coraciiformes
# ***[[Coliae]]***
## Coliiformes
# ***[[Passerae]]***
## ***[[Cuculimorphae]]***
### Cuculiformes
## ***[[Psittacimorphae]]***
### Psittaciformes
## ***[[Apodimorphae]]***
### Apodiformes
### Trochiliformes
## ***[[Strigimorphae]]***
### Musophagiformes
### Strigiformes
## ***[[Passerimorphae]]
### [[Columbiformes]]*** 
### Gruiformes
### Ciconiiformes
### Passeriformes
Laridae

Dins la classificacion de Sibley e Monroe, la  de **larids** (o ***Laridae***) compren 27 s e 129 s, repartits en 2 sosfamilhas que una es devesida en 4 tribús, correspondent a 5 familhas distintas, dins las classificacions tradicionalas.

## Lista de las sosfamilhas e tribús
* Larinae 15 genres & 105 espècias
** Stercorariini 1 genre & 8 espècias 
** Rynchopini 1 genre & 3 espècias 
** Larini 6 genres & 50 espècias 
** Sternini 7 genres & 44 espècias 
* Alcinae 12 genres & 24 espècias

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Scòts

**Scots** pòt designar :

*La lenga Scòts : lenga germanica parlada dins  las tèrras bassas (*Lowlands*) escocesas e en Irlanda del Nòrd.

*Lo pòble Scòts : pòble de lenga gaelica tanben sonat Gaels, que foguèt un grop etnic de la fin de l'Edat del Fèrre, lo pòble istòric del reialme de Dál Riata en Escòcia de l'oèst e Irlanda del Nòrd.
John Richard Hicks

**John Richard Hicks** (n. en 1904, m.1989) foguèt un economista anglés. Recebèt lo Prèmi Nobel d'Economia en 1972 amb Kenneth Joseph Arrow.
Harry Martinson

**Harry Martinson** (n. en 1904, m.1978) foguèt un escrivan e poèta suedés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1974 amb Eyvind Johnson.
Cotèl

350px|right|thumb|cotèl tradicional nordic

Un **cotèl** (var. **cotèth, cotèu**, **coteu**) es un instrument que s'emplega per copar de causas. Es bastit d'una lama talhadissa, abitualament de metal, unida a un margue de fusta o d'un material autre.

L'òme a utilizat de cotèls o d'aisinas semblantas dempuèi de temps preïstorics. Los primièrs cotèls emplegats se faguèron amb de pèira o de cana. Son encara utilizats de cotèls de bambó dins de tribús preïstoricas d’Africa e de Polinesia.
[thumb|Cotèl de [selze.]]
Amassa amb la forqueta e lo culhièr, es una de las aisinas que s'emplegan abitualament per manjar, almens dins la civilizacion occidentala. Segon l'etiqueta, lo cal agantar amb la man drecha, en utilizar l'esquèrra per la forqueta.

## Lo cotèl en cò nòstre

La fabricacion industriala de cotèls èra plan espandida dins los airals de La Guiòla (Roergue), de Tièrn (Auvèrnha) e de Sauvatèrra (Roergue). La fabricacion mai anciana es la de Tièrn que sembla de remontar fins al sègle XV. Pasmens lo cotèl de Laguiòla es lo mai conegut e es apreciat dins totes los recantons d'Occitània. Seriá sortit aqueste cotèl cap a 1829 en s'inspirar d'un modèl de cotèl catalan portat al país pels migraires.

## Ligams extèrnes

* Istòria del cotèl de La Guiòla, en francés
Burre

right|thumbnail|250px|Lo burre se vend sovent en blòcs, e se copa amb un cotèl pel burre.

Lo **burre** (o **boder** en gascon) es la resulta de pastar e batre la nata que conten lo lach. Es un aliment plan gras, ric en graissas saturadas, colesteròl e calorias, çò que fa qu'es de recomandar pels esportius o las personas qu'an mestièr d'una consomacion energetica importanta. A mai es pas un aliment que se pòsca pas emplegar amb una dièta sana e equilibrada e es de bon digerir malgrat son contengut gras.

## Istòria

Lo burre èra plan presat pels pòbles víkings e cèltas, çò que faguèt que los romans e los grècs consideravan qu'èra un produch barbar e l'incluguèron pas dins sa dièta. Aquò explica son introduccion tardièra dins qualques païses europèus coma Itàlia.

Lo burre se considerava en aquel temps un produch car per encausa del trabalh pesuc que demanda son elaboracion, per aquesta rason èra sonque disponible per las classas socialas mai ricas.

## Menas de burre

Existisson maitas menas de burres, pr'aquò se pòdon amassar en dos grops:

* Lo burre acid: abans l'acidificacion de la crèma.
* Lo burre doç: aprèp l'acidificacion de la crèma (es aqueste lo burre tradicional)

A mai se li pòt apondre de sal e aital s'obten de burre salat (doç se n'a pas). Lo burre salat se sèrva melhor. Se pòt elaborar a partir del lach de fòrça animals e en Occident lo burre mai corrent es lo de vaca, de feda o de cabra. 

Es pas gaire complicat d'elaborar de burre en çò sieu, pasmens es plan laboriós. Un còp siá disseparada la crèma del lach se pòt començar a lo batre amb un culhièr o una espatula de fusta de naut en bas, e se pòt far servir tanben un batedor.
Forqueta

Es una **forqueta** (var. **horqueta**), una aisina de margue a un costat, e una tièra de puas de l'autre, que s'emplega en general per manjar. Concretament, se pòt utilizar per ponchonar e menar los aliments solids a la boca, o alara per immobilizar los aliments del temps que son copats amb lo cotèl.
Culhièr

Un **culhièr** (var. **culhèr**, **culhèir**) es un instrument que s'emplega per tal de manjar, per menar d'aliments mai o mens liquids de la sieta a la boca. La partida que ten lo liquid a una forma concava e es ligada al margue per ont s'aganta lo culhièr.
vinheta

Lo contengut d'un culhièr es nomenat *culhierat*.

## Unitat de mesura
S’agís tanben d'una unitat de mesura abitualament utilizada en cosina, e en medecina. Uèi, s'admés mai sovent que la quantitat d’un culhièr val tres culherons (alara quel culhièr roman valiá — dins lo meteis òrdre de grandor — pas que dos dels nòstres culherons d'ara).

### Unitat de volum en cosina
Mai corrent dins las receptas anglosaxonas, la culhièr es pasmens frequent per de pichonas quantitats que pauc impòrta lo volum exacte. Es mai sovent admés qu'un culhièr correspond a .

### Unitat de volum en medecina
Las ordonanças fan referéncias sovent a un culhièr, que correspond à . Lo culheron correspond a .

### Unitat de volum romana
Dins lo sistèma roman de mesura de volum de liquids, un culhièr,  en latin, correspondiá a la quantitat de 1/48 sestièr, donc a unes .

### Unitat de mesura anglosaxona
Dins los païses anglosaxons, la mesura correspondent al culhièr se nomena «  » o, per culhierat, «  » :
* Lo * imperial* jamai foguèt estandardizat e pòt valer:
** Al Reialme Unit,  5/8 d'onça liquida imperiala, siá  ;
** Al Canadà, la mitat d’una onça liquida imperiala, siá  ;
* En Austràlia val uèi .
* Lo  podava valer fins a la mitat d’una onça liquida EUA, siá , uèi oficialament .

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben
* Culheron
Fulgencio Batista

**Fulgencio Batista y Zaldívar**, militar (general), foguèt president de Cuba entre 1940 e 1944 puèi entre 1952 e 1959, mas, *de facto*, foguèt dictator del país entre 1933 e 1959, quand foguèt depausat per la Revolucion Cubana.
Camin dels bons òmes

Lo **camin dels bons òmes** es un itinerari  toristic de 189&nbsp;km entre lo castèl de Montsegur en Arièja e lo santuari de Queralt situat en Berguedà en Catalonha - que se pòt far a pè, a caval o en bicicleta de montanha.

Los **bons òmes** o **bons crestians**, èran los tèrmes qu'utilizavan los catars per se nomenar els meteisses.

Lo camin dels bons òmes, uèi transformat en GR-107, porgís la possibilitat de tornar percórrer las rotas de migracion qu'an utilizat los catars, entre los sègles XII e XIV, quand fugissián la persecucion de la crosada e de l'Inquisicion.

Lo Camin dels bons òmes torna seguir las traças del catars al travèrs de vilatges medievals, de glèisas romanicas e de castèls. Aquesta rota que, a mai del seu aspècte istoric, camina per la zona protegida del Pargue Natural del Cadí-Moixeró permet de contemplar de païsatges emmascants e de visitar de vilatges de montanha, e d'endreches que consèrvan legendas e tradicions centenàrias.

Es indispensable abans de començar la rota de se documentar sobre las caracteristicas del percors e de se provesir del material necessari.

## Luòcs d'interès per ont passa la rota
* Berga
* Queralt
* Casanova de les Garrigues
* Bonner
* Cercs
* Gósol
* Bagà
* Saldes
* Coll de Pendís (anciana dintrada de la comarca de Cerdanha fins qu'al sègle XX se dobrisca la Collada de Tosses).
* Bellver de Cerdanya
* Coborriu de la Llosa
* Portella Blanca
* Merens
* Ax
* Prada de Conflent
* Tarascon
* Castèl de Montsegur
* Fois

## Ligams extèrnes
*Sit web del Camin dels Bons Òmes

Sobre la referéncia a l'usança del tèrme de *Bons Crestians*:
* [Registre de l'inquisicion de [Pàmias]. Jaume Fornièr 1318-1325.] Traduccion en anglés de Nancy P. Confessions dels eretges catars e josieus.
Cartografia

thumb|Mapa del mond a "Tabulae Rudolphinae: quibus astronomicae. ..." de Johannes Kepler.
La **cartografia** es la sciéncia que se maina de la representacion de la Tèrra sus una mapa. Ja que la Tèrra es esferica se deu emplegar un sistèma de projeccions per passar de l'esfèra al plan. 

Pasmens a mai de representar los contorns geografics dels objèctes, las superfícias e los angles tanben se tracha de saber representar l'informacion que apareis sus la mapa, de considerar çò qu'es important o pas. Aquò, normalament, depend de çò que se vòl representar sus la mapa e a mai de l'escala.
Capèl

esquèrra|90px
Lo **capèl** (var. **capèth**, **capèu**, **chapèl**, **chapèu**, **chapeu**) es un accessòri de vestiment que se pòrta sul cap. Los noms donats a qualques modèls que son pas mai emplegats sovent son utilizats tornarmai per tal de designar d'autras formas (bibi o capelina per exemple). 

Los modistas crean de modèls unics de capèls.

Los capelièrs fabrican de capèls en serias pichonas, e a mai vendon d'unes modèls mai industrials. 

Lo formièr es l'artesan fustièr que escalpra de blòcs de fusta de telh per los donar de formas diferentas, en foncion de la demanda dels modistas o dels capelièrs, per la mesa en forma dels capèls de feutre o de palha.

## Tipes de capèls

### Capèls tradicionals d'Occitània

* Bonet
* Berret
vinheta|Una tièra de capèls divèrses

## Son emplec

Concebut a l'origina pr'amor de se protegir lo cap de las incleméncias de tota mena, lo capèl venguèt lèu un accessòri de mòda. Aquela vestimenta segon las epòcas permetiá a mai d'exibir sa posicion sociala.

## Ligams extèrnes
* ''Costumes, chapeaux et coiffures de Frontignan du temps jadis''
José Echegaray

**José Echegaray y Eizaguirre** (n. 1832, m. 1916) foguèt un escrivan espanhòl. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1904 amb Frederic Mistral.
Causse Comtal

Lo **Comtal** es un causse d'altitud mejana d'Avairon. Se situa al nòrd de Rodés e al sud de la valòia d'Òlt.
Pescaluna

Lo nom **pescaluna** es un escais plan espandit dins las tèrras occitanas. Designa en general una persona un pauc abestida.
Es emplegat coma escais dels abitants de Lunèl.
Bèucaire

* Bèucaire, comuna occitana del departament de  ;
* Bèucaire, comuna occitana del departament de  ;
* Bèucaire, anciana comuna occitana del departament de , uèi integrada a Lausèrta.
Bandièra d'Escòcia

thumb|Bandièra escocesa amb una color pas gaire abituala 

La **bandièra d'[[Escòcia]]** se compausa d'un sautor blanc sus fons blau que representa Sant Andrieu, lo sant patron d'Escòcia.

Lo ton color del blau, varièt long de l'istòria, es pas estat fixat de manièra oficiala malgrat qu'un comitat del Parlament aja prepausat de far servir lo nomenat Pantone 300.

Lo sautor e camp escocés es un dels compausants de la bandièra del Reialme Unit. Una version amb las colors invèrsas se pòt trobar dins l'escut e bandièra de Nòva Escòcia, mas lo blau es generalament mai luminós.
Acanthocephala

Los **acantocefals** (verms de cap espinós) son de pichons animals vermifòrmes parasits dels vertebrats. Se caracterizan per un proboscis retractable portant d'espinas corbadas en rèire que lor permet de s'acrocar a la paret intestinala de lors òstes.

Se ne coneis actualament 1150 espècias en 3 classas e 4 familhas :
* *[[Archiacanthocephala]]* Meyer, 1931
* *[[Eoacanthocephala]]* Van Cleve, 1936
* *[[Palaeacanthocephala]]* Meyer, 1931
** *Aspersentidae*
** *Leptorhynchoididae*
** *Prosthorhynchidae*
** *Pseudoacanthocephalidae*

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
*
Michael Collins

**Michael John ("Mick") Collins** (en irlandés: **Mícheál Seán Ó Coileáin**; nascut lo 16 d'octobre de 1890 – mòrt lo 22 d'agost de 1922) foguèt un menaire revolucionari irlandés, Ministre de las Finanças de la Republica Irlandesa, Director dels servicis d'intelligéncia per l'IRA, membre de la delegacion irlandesa pendent las negociacions del Tractat Angloirlandés, coma cap del govèrn provisòri e a l'encòp comandant de l'armada nacionala irlandesa. 

Foguèt assassinat per balas en agost de 1922, pendent la Guèrra Civila Irlandesa. La part màger dels partits politics irlandeses reconeis sa contribucion a la fondacion de l'Estat irlandés modèrne, mas los membres e suportaires del partit politic Fine Gael manifèstan una admiracion particularament fòrta per sa memòria ja que lo considèran lo paire fondaire d'aqueste movement; lo partit se sonava a la debuta *Cumann na nGaedhael*.

*  Michael Collins Centre
*  Collins 22 Society
Eamon de Valera

**Éamon de Valera** (en irlandés *Éamonn de Valera*), nascut **Edward George de Valera** (Nòva York 1882 - Dublin 1975) foguèt un dels politicians irlandeses mai importants de l'istòria d'Irlanda. Èra lo filh de Juan Vivion de Valera, un basco que demorava a Cuba, e Katherine Coll, una irlandesa del comtat de Limerick. Pasmens, son biograf Tim Pat Coogan, afirma que i a pas de constància dins lo certificat de naissença e que benlèu èra filh de maire celibatària. Segon afirmèt el meteis, en 1884 moriguèt son paire e sa maire tornèt en Irlanda. Estudièt a Cork e Limerick e se diplomèt en matematicas a l'Universitat de Dublin en 1904. Ailà dintrèt en contacte amb Douglas Hyde e la Liga Gaelica, que ne foguèt un dels caps en 1908. Se maridèt amb una professora d'irlandés, Sinéad Flanagan, en 1910.

En 1913 se jonhèt als Irish Volunteers, e pendent la Rebellion de Pascas de 1916 foguèt comandant del III Batalhon de Dublin, ocupèt lo molin de farinas Boland e contrarotlèt la rota de Dublin a Dun Laoghaire, en causar 234 mòrts demest los soldats britanics. Foguèt, per aquesta rason condamnat a la pena de mòrt, que foguèt mermada puèi pel fach d'èsser ciutadan dels Estats-Units. En 1917 foguèt causit coma candidat pel Sinn Féin, e ganhèt las eleccions al comtat d’East Clare. En març de 1918 foguèt nomenat president del Sinn Féin e de l'IRA en seguida de la proposicion de Michael Collins, que montèt son escapada de la preson. Alhora, s'opausèt al ròtle preponderant de l'IRB dins lo movement republican, vist que De Valera, que pas jamai  n'èra vengut membre, i èra opausat del tot e se mesfisava de son secretisme.

Lo mes de decembre de 1918 De Valera foguèt causit deputat al Dáil Éireann, e en març de 1919 foguèt nomenat cap del govèrn provisòri del temps del conflicte conegut jol nom de *Cogadh an Neamhspleachais* (Guèrra d’Independéncia) que durèt de 1919 fins a la trèva de 1921. 

Rebutèt l'acòrd que creava l'Estat Liure d'Irlanda en 1921 e, elegit comandant dels elements mai radicals del Sinn Féin, exigiguèt l'independéncia completa per tota l'isla e boicotegèt lo parlament irlandés. Foguèt lo cap de l'IRA pendent la Guèrra Civila Irlandesa de 1921-1922, que passèt gaireben tota als EUA per tal de cercar de supòrt a sa causa. Li permetèron pas nimai d'ocupar lo sèti de deputat pr'amor que se neguèt de jurar leialtat a la corona britanica. En 1926 abandonèt aquesta actitud e organizèt un partit novèl, lo Fianna Fáil, que ne foguèt president (1926-59). Aital trionfèt a las eleccions de 1932. Foguèt primièr ministre en 1932-48, 1951-54 e 1957-59, e copèt los ligams qu'unissián Irlanda e Grand Bretanha e a l'encòp reprimissiá sens pietat las accions de l'IRA. Mai tard venguèt president de la Republica d'Irlanda de 1959 a 1973.
Armada Republicana Irlandesa

L**'Armada Republicana Irlandesa** (**Irish Republican Army (IRA)**), (en irlandés: **Óglaigh na hÉireann**) mai tard sonada de còps que i a la **vièlha IRA**, èra una organizacion militara sortida dels Irish Volunteers (Volontaris irlandeses) que foguèt reconeguda en 1919 per Dáil Éireann coma l'armada legitima de l'autoproclamada Republica d'Irlanda, l'estat irlandés naissent qu'èra estat proclamat pendent la Rebellion de Pascas en 1916 e reafirmat pel Dáil en genièr de 1919. 
A mai se tota una tièra d'organizacions proclamèron mai tard d'èsser una continuacion de l'IRA dempuèi 1920 fins a uèi, la màger part dels irlandeses son pas d'acòrdi amb aquelas pretencions. Aprèp la signatura del Tractat Angloirlandés en 1921, los membres de l'IRA qu'èran pel Tractat formèron lo nogalh de l'Armada Nacionala Irlandesa fondada pel cap de l'IRA leader Michael Collins en 1922. While the anti-Treaty IRA contunhèt d'existir aprèp sa desfacha aprèp la Guèrra Civila Irlandesa, cap a la fin de las annadas 1930 aviá perdut la part màger de la legitimitat que teniá en cò d'una part bèla dels partisans del camp republican. Sonque una tèuna minoritat del pòble irlandés accepta los pretendents posteriors d'aqueste nom coma los eiretièrs politics de l'Armada Republicana Irlandesa originala, a mai se la reivindicacion d'aqueste nom d'eiretièrs es pas jamai estada acceptada pel Dáil Éireann. 

Per tal de distinguir l'armada de la Republica d'Irlanda dels que se dison eiretièrs d'aqueste nom, l'armada originala reconeguda per la Dáil es de còps que i a sonada la **vièlha IRA**.
National Aeronautics and Space Administration

La **National Aeronautics and Space Administration** (**NASA**) (fondada en 1958) es l'agéncia governamentala responsabla als Estats Units d'America del programa espacial e de la recèrca espaciala.

## Son istòria
### La corsa espaciala
 
 
Lo programa espacial sovietic lancèt lo primièr satellit artificial del mond (*[[Spotnik 1]]*) lo 4 d'octobre de 1957, çò que portèt los Estats Units a s'esforçar de desvolopar tanben mai prigondament aqueste domeni. Lo Congrès dels Estats Units percebèt aquela capitada coma una menaça per la seguretat americana e lo President Eisenhower amb sos conselhièrs aprèp una tièra de debats que durèron de meses acordèron de bastir una novèla agéncia federala que dirigiriá tota l'activitat espaciala pas militara. 
 
Lo 29 de julhet de 1958, lo President Eisenhower signèt l'Acte fondaire de la NASA que comencèt a foncionar tre lo 1 d'octobre de 1958 amb quatre laboratòris e aperaquí 8000 emplegats. 
Los primièrs programas de la NASA consistiguèron a metre una nau espaciala amb son equipatge en orbita e se faguèt per encausa de la pression de la competicion entre los Estats Units e l'URSS dins çò que foguèt sonat **corsa espaciala** que se debanèt pendent la Guèrra Freja. Lo programa de Mercuri, s'entamenèt en 1958, e la NASA començava lo camin d'exploracion de l'espaci amb la tòca de descobrir se l'òme podiá subreviure dins l'espaci exterior. Lo 5 de mai de 1961, l'astronauta Alan B. Shepard Jr. foguèt lo primièr american dins l'espaci e pilotava la nau *[[Libertat 7]]* dins un vòl suborbital de 15 minutas. John Glenn, lo 20 de febrièr de 1962, venguèt lo primièr american que demorèt en orbita a l'entorn de la Tèrra pendent un vòl de cinc oras amb la nau *[[Amistat 7]]* que virèt tres còps a l'entorn de la Tèrra.

## Ligams extèrnes

*  Sit de la NASA
Sabino Arana Goiri

thumb|right|250px|Sabino Arana
**Sabino Arana Goiri** (1865 - 1903), Arana Goiri´tar Sabin, segon lo sistèma onomastic qu'aviá elaborat èra un politician basc, que fondèt lo Partit Nacionalista Basc.

Se considèra que Sabino Arana es lo paire del nacionalisme basc. Nasquèt lo 26 de genièr de 1865 a Abando, una localitat qu'es actualament part de la vila de Bilbao en (Biscaia, e moriguèt lo 25 de novembre de 1903 a Sukarrieta (tanben en Biscaia).
Antòni Ros

**Antòni Ros**, un dels felibres mai prolifics del país de Lunèl (o de Montpelhièr) nasquèt a Lunèl Vièlh lo 15 de novembre de 1842 (moriguèt en 1915), èra lo filh d'un ferraire de cavals.
Es l'autor de *Pescalunetas* e de la *Cançon dau Dardalhon* e de pèças de teatre que coneguèron un brave succès dins lo ròdol.

## Ligams extèrnes

* Lo sit de J.F. Brun amb una biografia
Rasés

**Rasés** es un parçan d'Occitània situat en Lengadòc.

## Toponimia
Son nom ven del nom antic de Rènnas del Castèl, *Rhedae*, *Redae*. Uèi, sa vila principala es Limós.
Las fòrmas ancianas son : *Pagus Redensis* en 788, *Reddensis pagus* en 791, *In comitatu Ratensi* en 870, *Comitatus Redensis* en 873, *Pagus Radensis* en 897, *Comitatus Rendensis* en 931, *In comitatu Redense, in territorio Saltense* en 1040, *Civitas Reddensis* en 1158, *Vicarius Redensis* en 1163, *Terra Redesii* en 1212, *Reddesium* en 1257, *Radesium* en 1260, *Reddoys* en 1333, *In comitatu Redense, in suburbio Petrapertusensis* en 1494, *In Redesio archipresbyter* en 1209, *Archidiaconus Redensis* en 1236, *Officialis Reddesii Inferioris* en 1257, *Officialatus Reddesii et Limosi* en 1304, *Redditus Reddesii Inferioris et Superioris* en 1307, *Terra Redesii Superioris* en 1320, *Archidiaconat de Razès et de Sault* entre 1266 e 1639 . 

## Istòria
Rasés es un ancian *pagus*, desmembrat del comtat de Narbona e erigit en comtat al començament del sègle IX. Son espandiment èra vast al començament e confrontava a l'èst le comtat de Narbona, al sud, Rosselhon, Conflent e Cerdanha, a l'oèst, le comtat de Tolosa, al nòrd, le comtat de Carcassona. Compreniá donc le Rasés pròpriament dit, Fenolhedés, le País de Saut, Donasan, Capcir e la castelaniá de Pèirapertusés. Rasés agèt d'en primièr de comtes particulars, puèi passèt al poder dels comtes de Carcassona. Foguèt unit al domeni reial après le tractat de 1258 entre Sant Loís e Jacme Ièr d'Aragon, fasiá pas partida del domeni util de la Corona e gardèt de senhors a Limós, Coisan, Arcas, dins la Tèrra Privilegiada, le País de Saut, Donasan; l'arquevesque de Narbona, las abadiás d'Alet, de Sant Policarpi, de Sant Martin de Les, de Jocon, de Cubièra, de Sant Ponç, pus tard l'avesque e le capítol d'Alet e la collegiala de Sant Pau de Fenolhet. A costat de las justícias senhoralas, le rei aviá un viguièr a Limós e un baile al País de Saut, que ressortissiá de la senescalciá de Carcassona, puèi après de la de Limós. 
Le Rasés pròpriament dit foguèt despartit en Naut Rasés, al sud, e Bas Rasés al nòrd. En 1318, le Naut Rasés foguèt incorporat a la diocèsi d'Alet, ont formava a l'espiritual l'archipreirat de Sant Andrieu d'Alet; le Bas Rasés foguèt mantengut dins la diocèsi de Narbona, ont formava l'archipreirat de Rasés (caplòc Ajac; le Bas Rasés, pel temporal, foguèt unit a la diocèsi civila d'Alet, abans de formar una diocèsi civila particulara. 
Rasés se situa dins lo departament francés d'Aude. Ara, la consciéncia d'aquel territòri se limita mai que mai al canton d'Alanha e a qualques comunas prèp de Limós.

## Vejatz tanben
### Ligams extèrnes
* Sit de la comunautat de comunas de Rasés-Malapera

## Nòtas
Pau Vezian

**Pau Vezian** (Galargues (Gard), 1869 - 1952) foguèt un escrivan occitan de Lengadòc. Felibre del país de Vidorle, escriguèt sas òbras en grafia mistralenca e dins un occitan que se sarrava mai del provençal que de la varietat locala (montpelhierenc oriental). Faguèt de poesias mas tanben de libres sus la fauna e la flòra de l'airal.

En 2014, l'estudiosa Anny Herrmann publiquèt un quasernet inedit trobat per la felena de l'autor jol títol *Poèmes de guerre*.

## Òbras
* *Floro Miéjournalo*
* *Fauno Miéjournalo*
* *Un panieroun de galejado* (1940)
* *Poèmes de guerre*, publicat postumament (2014)
Loís Abric

**Loís Abric** (*Louis Sulpice Abric* a l’estat civil; nascut lo 28 d'octobre de 1886 a Lunèl e mòrt en 1953) èra un poèta fornièr qu'escriguèt la màger part de sa produccion en provençal (grafia mistralenca) mas fòrça mens dins lo parlar montpelhierenc del país de Lunèl, lo siu breç.

## La vida
Fondèt en 1920 l'Escolo dóu Vidourle (L'Escòla dau Vidorle), «jornau setmanièr d’èime felibrenc».
Venguèt en 1936 majorau del Felibritge. 
Foguèt a mai cap redactor de l’Echo du Vidourle entre 1918 e 1939. Guerdonat als Jòcs Florals setenaris del Felibritge en 1920.

## L'Òbra
### citacions

## Òbras
* *La mort de la chatouno*, Montpelhièr, estampariá  del Bon Labor, 1907... (*La mòrt de la chatona* , en provençal)
* *Espigas e flous Vidourlencas* , Lunèl, 1910... (*Espigas e flors vidorlencas*, en lengadocian)
* *La poumpa*, comèdia  , Montpelhièr,estampariá de la Manufactura de la Caritat, 1911... (*La pompa*, en lengadocian)
* *Antologia escolària de Lengadòc, alestida ambe l'ajuda de Loís Abric etc.*, Rodés, Mantenéncia de Lengadòc, 1931
*  *La mòrt d'un paire*, Montpelhièr, est. Deseuse, sd
*  *Benamorat*, comedia de 3 actes en vèrs, en collaboracion amb Edmond Baissat (manuscrit, sd)
*  *Bon Dieu, i a d'espers!...*, comedia (man., sd)
*  *Lunèl, autre...*, comedia (man., 1922)

L’Escolo dóu Vidourle faguèt una publicacion de sas òbras.
S'agís de: 
**Lovis Abric, Majorau dau Felibritge, 1886-1953, òbra poëtica*, Lunèl, Escòla dau Vidorle, 1986

e ca

## Referéncias
* Florilègi de la Nacion gardiana, 1932 (pp.138-151)
* Prouvènço dau!(Provença, d'aut!), num. 117, set. de 11986
* Lengas (revista), num. 24, 1988 (p.126)
e ca... etc
## Vejatz tanben

## Ligams extèrnes
**   
* Sit de J.F. Brun amb una biografia
*    Sit oficial CIRDÒC
Ernest Lawrence

**Ernest Orlando Lawrence** (n. en 1901, m. en 1958) foguèt un fisician nuclear american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1939.
Sardana

La **sardana** es una mena de dança tipicament catalana. Aqueste nom se pòt referir tant a la dança coma a la musica.

Es una dança de grop que se dança en ronda, que los dançaires se prenon per las mans, s'es possible en alternància òme-femna-òme-femna... en agachar totes lo centre del cercle.

Existisson dos estils principals, la *sardana corta* originala e una varianta mai modèrna, la *sardana longa*, qu'es actualament la mai populara. Dins los concorses e exibicions se dançan la *sardana de lluïment*, la *sardana revessa* e la *sardana de germanor* (de frairetat).

Degun sap pas quand apareguèt la sardana, pasmens es plan populara dempuèi lo sègle XVI. D'unes expèrts se pensan que la sardana auriá a l'entorn de dos mil ans, pr'aquò aquelas teorias son pas gaire fondamentadas.

La musica de la sardana es interpretada per una *[[cobla]]* o banda, que presentan dotze instruments que son jogats per onze musicians. Quatre d'aquestes instruments (la tenòra, lotible, lo flabiol e lo tamborin) son d'instruments tipicament catalans (que d'unes tanben se pòdon rescontrar en Occitània) mentre que los autres son mai convencionals.

La musica de la sardana (part de çò que d'un biais generic es conegut coma *musica de cobla*) pòt èsser interpretada sola o dins un grop. Existisson mai de  particions per sardana, mas s'emplegan sonque las versions instrumentalas per dançar.

Se distinguís la *sardana empordanesa* o la *selvatana* en foncion de la direccion que se pren tre qu'es entamenada la dança.

## Las sardanas mai conegudas
* La Santa Espina (mp3)
* La Sardana de Les Monges (mp3)
* Llevantina
* Vora el niu
* Aplec de tardor
* Palafrugell i Tamariu

## Veire tanben
Lista de compositors de sardanas

## Ligams extèrnes
*Federacion Sardanista de Catalonha
*Nydia (programa de sardanas de la CCRTV)
*Union de las Còlas Sardanistas
*Colla Estol-Espígol d'Agramunt (exemple d'una còla sardanista)
*Cobla Lluïsos de Taradell
*Josep Pla a prepaus de la sardana
Paul Dirac

**Paul Adrien Maurice Dirac** (1902 - 1984) foguèt un engenhaire, matematician e fisician britanic premiat en 1933 amb Erwin Schrödinger per lo Prèmi Nobel de Fisica.
Es un dels « paires » de la mecanica quantica e prevegèt l'existéncia de l'antimatèria. 
## Biografia
Nascut lo 8 d'agost de 1902 dins la vila anglesa de Bristòl, filh d'un immigrant soís, que ne conservèt la nacionalitat fins en 1919. Estudièt a la *Bishop Primary School* e al *Merchant Venturers Technical College*, una institucion de l'universitat de Bristol, que privilegiava las sciéncias modèrnas, causa inabituala a l'epòca, e a laquala Dirac foguèt totjorn reconeissent. 

Foguèt diplomat en engenhariá electrica a l'universitat de Bristol en 1921. Après trabalhèt pauc de temps coma engenhaire, puèi se dirigiguèt vèrs las matematicas. Completèt la licencia de matematicas a Bristol en 1923, en dintrant a l'Universitat de Cambridge, ont faguèt la màger part de la siá carrièra.
## Veire tanben
*Equacion de Dirac
Astronauta

[thumb|L'astronauta [Bruce McCandless II dins una combinason astronautica en defòra de la nau americana *Challenger* en 1984.]]

Un **astronauta** es un membre de l'equipatge d'una nau espaciala (o astronau), es a dire un engenh pensat e bastit per anar e viatjar dins l'espaci.

Se designan las femnas e los òmes que se'n van dins l'espaci diferentament en foncion de la poténcia o estat que ne son membres: a mai d**'astronautas** (nom fargat als Estats Units) qu'es lo nom mai emplegat actualament, s'emplega tanben **cosmonautas** pels païses de l'ex-blòc sovietic (subretot Russia) e França ensagèt lo nom d**'espacionauta (spationaute)** per ensajar de demostrar son poder e son independéncia de las grandas poténcias mondialas, nom qu'es actualament a se morir. Finalament un darrièr mot **taikonauta** (太空人 *tàikōng rén*, "òme de l'espaci") es aparegut recentament per se referir als astronautas chinés, mas es pas utilizat en Republica populara de China que fa servir 航天员 *hángtiān yuán*.

## Astronautas celèbres
[450px|thumb|[Timeline of astronauts by nationality|Estats que sos ciutadans an viatjat dins l'espaci fins a 2006]]

* Buzz Aldrin (20 de genièr de 1930), astronauta american. Participèt al primièr viatge cap a la Luna lo 21 de julhet de 1969
* Neil Armstrong (5 d'agost de 1930) astronauta american, primièr òme que pausèt lo pè sus la Luna. Quand botèt son pè sul sòl de la Luna lo 21 de julhet de 1969 diguèt: “Aquò es un pas menut per l'òme, mas un pas grand per l'umanitat” (revirat de l'anglés).
* Valentina Vladimirovna Tereshkova (en cirillic Валентина Владимировна Терешкова) nascuda lo 6 de març de 1937 a Manslenninkovo, dins la region de Yaroslavl, URSS, foguèt la primièra femna cosmonauta dins l'espaci. Virèt 48 orbitas a l'entorn de la Tèrra a bòrd del Vostok 6 en 70 oras, e 50 minutas, dempuèi lo 16 de junh fins al 19 de junh de 1963.
* Iurii Alekseievich Gagarin (en cirillic Юрий Алексеевич Гагарин), (9 de març de 1934 – 27 de març de 1968), cosmonauta sovietic. Nascut a Gzhatsk, URSS (ara Russia). Lo 12 d'abril de 1961 foguèt lo primièr uman que viatgèt dins l'espaci; o faguèt amb lo Vostok 1. 
* Léopold Eyharts (n. a Biàrrits en 1957) es lo primièr occitan dins l'espaci (en 1998 dins una nau russa, en 2008 dins una nau americana)
* Yang Liwei es lo primièr astronauta (o taikonauta) de China.
John Glenn

**John Herschel Glenn Jr.** (Cambridge, Ohio, 18 de julh de 1921) es un ancian astronauta, ancian pilòt militar e politician american. Venguèt en 1962 lo tresen american a volar dins l'espaci, e lo primièr d'èsser en orbita a l'entorn de la Tèrra. 

S'avodèt posteriorament a la politica e venguèt senador per l'estat d'Ohio tre 1974 e fins a 1999. Aquela meteissa annada a recebut al costat dels seus companhs de vòl espacial lo prèmi Prince d'Astúrias de Cooperacion Internacionala.
Valentina Tereshkova

thumb|right|Valentina Tereshkova
**Valentina Vladimirovna Tereshkova** (en rus: **Валентина Владимировна Терешкова**), nascuda lo 6 de març de 1937 a Maslennikowo a ras de Jaroslavl sul flum de Vòlga, es estada una cosmonauta de l'anciana Union Sovietica. Foguèt la primièra femna dins l'espaci. Viatgèt a bòrd de la nau espaciala Vostok 6 en 1963.

## Activitat social
El 2011, va ser elegida membre de la Duma Estatal de Rússia del partit Rússia Unida a la llista regional de Yaroslavl. Tereshkova, juntament amb Elena Mizulina, Irina Yarovaya i Andrey Skoch , és membre d'un grup interfaccional de diputats per a la protecció dels valors cristians; en aquesta capacitat, va donar suport a la introducció d'esmenes a la Constitució russa, segons les quals, "l'ortodòxia és la base de la identitat nacional i cultural de Rússia". Vicepresident del Comitè d'Estructura Federal i Autogovern Local de la Duma Estatal des del 21 de desembre de 2011.
Laika

**Laika** es un dels noms que se donèt a la gosseta que foguèt enviada dins la capsula espaciala sovietica Spotnik 2 lo 3 de novembre de 1957 e venguèt lo primièr èsser vivent terrèstre a dintrar en orbita.

Son nom vertadièr èra **Kudrjavka** a mai se sovent èra sonada *Muttnik* (de *mutt* que en anglés significa bastard e del nom de la capsula Spotnik).

La capsula Spotnik 2 èra estada concebuda per mantenir en vida l'animal e portava de que manjar e d'aiga mas prevesiá pas lo retorn e doncas lo destin de Laika èra ja limitat tre la debuta de la mission. La capsula èra a mai provesida de sensors per tal de permetre lo monitoratge dels signes vitals de la passatgièra coma la pression sanguina, los batements de còr e la frequéncia de respiracion.

Es cèrt que, aprèp lo lançament del Spotnik 2 del cosmodròm de Baikonor, Laika arribèt viva en orbita mas aprèp la dintrada en orbita los detalhs de sa sòrt son desconeguts. Existisson en realitat de versions divèrsas dels faches.

D'unes afirman que Laika moriguèt qualques oras aprèp la dintrada en orbita mentre que d'autres pensan que Laika subrevisquèt pendent gaireben dètz jorns (ipotèsi inversemblanta vist que las batariás qu'alimentavan los sistèmas del Spotnik 2 s'atudèron aprèp gaireben sièis jorns).

La version oficiala de l'epòca que donèt lo govèrn sovietic èra que Laika aviá subreviscut "mai de quatre jorns". Pasmens, en octobre de 2002 venguèron publics los resultats de recèrcas novèlas menadas per un scientific rus (Dmitrii Malashenkov), que revelavan que Laika subrevisquèt unicament pendent un periòde comprés entre cinc e sèt oras aprèp l'enlairada.

Lo Spotnik 2 contunhèt son viatge e faguèt mai de 2000 orbitas abans de se desintegrar en cremar lo 14 d'abril de 1958 quand dintrèt dins l'atmosfèra terrèstra.
Valençòla

**Valençòla** (*Valensole* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur, sus lei Planas de Valençòla.

## Geografia
La vila de Valençòla es bastida en anfiteatre, ensarrada per lei Planas de Valençòla e lo valon de Nòstra Dòna sus una còla.
Es una dei comunas pus vastas de França, coma Arle.

## Istòria
Valençòla fuguèt, dau sègle XIII a la Revolucion, un domeni dependent de l'abadiá de Clunhic, en Borgonha (qu'èra d'importància europèa).

## Administracion

## Demografia

* 2016 : 3195

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna
*Marius Feraud

## Veire tanben
* Comunas deis Aups d'Auta Provença

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Nevill Francis Mott

**Nevill Francis Mott** (n. en 1905, m.1996) foguèt un fisician britanic. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1977.
Jules Verne

**Jules Gabriel Verne** (Nantas, 8 de febrièr de 1828-Amians, 24 de març de 1905) foguèt un famòs escrivan francés de la fin del sègle XIX e començament del sègle XX. La màger part de sas òbras foguèt consagrada a de romans d'aventura e de sciéncia ficcion. Sos libres mai coneguts e apreciats son *Le Tour du monde en quatre-vingt jours* (1873), *Vingt mille lieues sous les mers* (1870) e *Michel Strogoff* que foguèron adaptats al cinèma.

Los escriches de Jules Verne son populars dins lo mond entièr e segon l'Index Translationum, l'escrivan francés se tròba en segonda posicion dels autors mai revirats en lenga estrangièra aprèp Agatha Christie.

## Òbras
(1863)Cinq semaines en ballon
(1864)Voyage au centre de la Terre
(1863) Cinq Semaines en ballon (Cinc setmanes en globus)
(1866) Voyages et aventures du capitaine Hatteras
(1864) Voyage au centre de la Terre (Viatge al centre de la terra)
(1865) De la terre à la lune (De la Terra a la Lluna)
(1867-68) Les Enfants du capitaine Grant (Els fills del capità Grant)
(1869-70) Vingt mille lieues sous les mers (Vint mil llegües de viatge submarí)
(1870) Autour de la lune (Al voltant de la lluna)
(1871) Une ville flottante
(1872) Aventures de trois Russes et de trois Anglais
(1873) Le Pays des fourrures
(1873) Le Tour du Monde en quatre-vingts jours (La volta al món en vuitanta dies)
(1874-75) L'Île mysterieuse (L'illa misteriosa)
(1875) Le Chancellor
(1876) Michel Strogoff (Miquel Strogoff)
(1877) Hector Servadac
(1877) Les Indes noires
(1878) Un capitaine de quinze ans (Un capità de quinze anys)
(1879) Les Cinq Cents Millions de la Bégum (Els cinc-cents milions de la Princesa India)
(1879) Les Tribulations d'un chinois en Chine (Les trifulges d'un xinés a la Xina)
(1880) La Maison à vapeur
(1881) La Jangada
(1882) L'Ecole des Robinsons (Escola de Robinsons)
(1882) Le Rayon vert
(1883) Kéraban-le-têtu
(1884) L'Étoile du sud (L'estrella del Sud)
(1884) L'Archipel en feu
(1885) Mathias Sandorf
(1886) Un billet de loterie
(1886) Robur-le-Conquérant
(1887) Nord contre Sud
(1887) Le Chemin de France
(1888) Deux Ans de vacances (Dos anys de vacances)
(1889) Famille-sans-nom
(1889) Sans dessus dessous
(1890) César Cascabel
(1891) Mistress Branican
(1892) Le Château des Carpathes (El castell dels Càrpats)
(1892) Claudius Bombarnac
(1893) P’tit-Bonhomme
(1894) Mirifiques Aventures de Maître Antifer
(1895) L'Île à hélice
(1896) Face au drapeau
(1896) Clovis Dardentor (Clovis Dardentor)
(1897) Le Sphinx des glaces
(1898) Le Superbe Orénoque
(1899) Le Testament d'un excentrique
(1900) Seconde Patrie
(1901) Le Village aérien
(1901) Les Histoires de Jean-Marie Cabidoulin
(1902) Les Frères Kip
(1903) Bourses de voyage
(1904) Un drame en Livonie
(1904) Maître du monde (Amo del món)
(1905) L'Invasion de la mer
(1994) Paris au XXe siècle (
Bronze

thumb|Caval grèc de bronze
thumb|Armadura romana de bronze
Lo **bronze** es un aliatge de coire e d'estam que n'es lo principal additiu, mas de còps que i a, lo bronze conten tanben d'autres elements quimics coma fosfòr, manganès, alumini, o silici. Es resistent e dur e ten divèrses usatges industrials. Èra particularament utilizat dins l'Antiquitat, e a donat son nom a l'Edat del Bronze. Los grècs e los romans an apondut zinc, plomb e argent als aligatges de bronze per los utilizar en aisinas, armas, monedas o objèctes d'art.
Nantas

**Nantas** (*Nanto* en grafia mistralenca; *Naunnt* en galò; *Naoned* en breton; *Nantes* en francés) es una vila de Bretanha e un pòrt en riba de l'ocean Atlantic. Es lo capluòc de la region francesa dels Païses de Léger e del departament del Léger Atlantic.

Lo gentilici es **nantés -esa** (*nantés -eso* en grafia mistralenca).

## Geografia
Nantas es situada a proximitat de l'ocean Atlantic, al començament de l'estuari de Léger e au jonhent del riu Erdre e de Léger.

## Istòria
Nantas foguèt la capitala e la mai granda vila de la Bretanha istorica. 

thumb|250px|right|La vila de Nantas.

thumb|250px|right|Musèu Palais Dobrée, a Nantas.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Vejatz tanben

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Òc (revista)

La revista **Òc**, revista literària occitana, foguèt creada en 1923 a Tolosa per Ismaèl Girard. Se vòl representativa d'un luòc de desvolopament e d'expression independents per la cultura occitana. Sa lenga d'emplec gaireben general es l'occitan mas fòrabandís pas las autras lengas coma per exemple lo catalan qu'i apareisson de còps que i a. Sa directritz actualament es Maria Loïsa Gordon. Dins son comitat comptèt Max Roqueta e Bernat Manciet demest d'autres escrivans de la lenga d'òc. 

## Ligams extèrnes
* Lo site de la revista
Breçairòla

La **breçairòla** es una cançoneta doça qu'a per tòca d'ajudar los nenons a s'endormir. La tradicion populara occitana es rica de cançons d'aquesta mena.

## Ligams extèrnes

* Compilacion de breçairòlas tradicionalas en escota sus Deezer
* Breçairòlas lengadocianas e gasconas del sit de l'IEO
* (oc)   Bibliografia de recuèlhs de breçairòlas en occitan del País de Niça
* Version lemosina del "Sòm sòm" amb enregistrament àudio
Emilio Gino Segrè

**Emilio Gino Segrè** (n. en 1905, m.1989) foguèt un fisician italian-american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1959, amb lo fisician american Owen Chamberlain.
Manòsca

**Manòsca** (*Manosque* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

Lo gentilici es **manosquin, manosquina**.

## Geografia

Manòsca es situada au sud-oèst dau departament deis Aups d'Auta Provença, dins lo Pargue Regionau de Leberon. Lo centre es au pè d'una còla, que li dison lo Mont d'Aur, a la riba drecha de Durença.

### Comunas vesinas

    400px|left||Distanças e posicion relativa
    



## Devisa
*Omnia in manu Dei sunt* (Tot es dins lei mans de Dieu)

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitat de Manòsca
* Lazarina de Manòsca, (1948-1899), originàriament Lazarina Negre, escrivana en lenga occitana.
* Joan Giono (1895-1970), escrivan de lenga francesa.

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas deis Aups d'Auta Provença

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Reclams

**Reclams** (a l'origina *Reclams de Biarn e Gascounhe*) es una revista occitana, nascuda en Gasconha en 1897 jos l'auspici de l'Escòla Gaston Febus, escòla felibrenca "bearnesa e gascona", coma se disiá alaidonc. Participèron a sa fondacion los grands escrivans e intellectuals gascons que foguèron Miquèu de Camelat e Simin Palay, que i tenguèron la primièra plaça de las annadas 1920 a 1950.

L'apogèu dels **Reclams** se situa dins las annadas 1920 e 1930, mercés al grand trabalh de Miquèu de Camelat que n'èra secretari.

Camelat fasent-se vièlh pensèt a un jove escrivan armanhaqués, Andreu Pic, per li succedir, mas malurosament aqueste moriguèt en 1958 e foguèt fin finala l'abat Sent-Besard qu'aguèt la responsabilitat de prene la seguida de Camelat. Jos son secretariat, que cobrís totas las annadas 1960 e 1970, los **Reclams** coneguèron un declin.

Al començament de las annadas 1980, la revista e l'associacion passèron entre las mans de Jan Salas-Lostau que dobriguèt mai largament los **Reclams** a la grafia classica. Son trabalh foguèt continuat per Jan Eigun, puish, a comptar de la fin de las annadas 1990, per la còla d'Eric Gonzales, Sèrgi Javaloyès, los fraires Eric e Nicolau Rei Bèthvéder, Estela Comellas e Maurici Romieu, que son apòrt es estat de dubrir la revista, qu'èra duscas aquí escricha gaireben tota en gascon, als autres dialèctes occitans. Lor trabalh es coordinat dempuèi 2006 per un navèth cap-redactor, Jan Loís Baradat.

Los **Reclams** aculhisson uèi encara d'escrivans contemporanèus, joves o confirmats, de totes los recantons d'Occitània.

## Ligams extèrnes
*   Sit de la revista
Nebulosa d'Orion

[230px|thumb|La nebulosa d'Orion vista per lo [Telescòpi espacial Hubble]]

La **Nebulosa d'Orion** es la nebulosa difusa mai brilhanta del cèl de nuèch, que se pòt clarament reconéisser a uèlh nus coma non estellara, situada jos la cencha d'Orion. Es catalogada jol numèro **M42** dins lo catalòg de Charles Messier, e coma NGC 1976.

Se tròba a una distància d'aperaquí 1600 ans lutz de la Tèrra, e a una talha de gaireben 33 ans lutz. Se pòt observar clara a mai amb un simple binocolo, particularament dempuèi los luòcs amb de cèls plan escurs.

La Nebulosa d'Orion ten dins son endedins un amàs dobèrt fòrça jove, amb fòrça estelas tot bèl just "nascudas". Las observacions amb de telescòpis potents (especialament lo Telescòpi espacial Hubble) an revelat fòrça estelas environadas d'anèls de posca, probablament l'estadi primièr de la formacion d'un sistèma planetari.

La Nebulosa d'Orion foguèt reconeguda coma tala en 1610 per un erudit occitan, Nicolau Glaudi Fabri de Peiresc (1580-1637), a mai se per encausa de sas dimensions e sa luminositat èra probable coneguda ja en epòca preïstorica. Ptolemèu l'identificava coma estela de l'espasa d'Orion de magnitud 3.
Orcadas

thumb|200px|right|Localizacion de las Orcadas
thumb|250px|Far sus l'illa de Graemsay
Las **Orcadas** (tanben sonadas **illas Orcadas** ; en anglés : **Orkney**, en gaelic escossés : **Arcaibh**) son un archipèla del nòrd d'Escòcia, situat a 11&nbsp;km al nòrd de la còsta de Caithness. L'archipèla se compausa de mai de 70 illas, que 20 sonque son abitadas. La superfícia totala es de 990&nbsp;km². La mai granda illa es sonada Mainland, es per òrdre d'importància la seisena illa d'Escòcia e la novena de las illas enrodant la Grand Bretanha. La vila principala e centre administratiu es Kirkwall (8500 ab.).

Las Orcadas forman una de las 32 divisions administrativas d'Escòcia sonadas *council areas*, e tanben una region qu'elegís un representant al Parlament Escocés e nomenada *constituency*.

Las Orcadas son abitadas dempuèi 5500 ans. D'en primièr abitadas per de tribús neoliticas puèi per los Pictes, las Orcadas foguèron envasidas e annexadas per Norvègia en 875. Puèi en 1472 foguèron fin finala annexadas a la corona escocesa.

Las Orcadas contenon unes dels sits neolitics mai vièlhs e melhor preservats d'Euròpa, e lo "Còr de las Orcadas Neoliticas es classat al Patrimòni Mondial de l'UNESCO.