open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fanga

En sedimentologia, la **fanga** es una mescla d'aiga e de particulas sedimentàrias primas de limas e d'argilas.

Los depaus de fangas ancians o fossilizats se transforman en lutitas per l'accion del temps.

## Abitacion

La fanga es un abric per fòrça espècias animalas coma los vèrms, las granhòtas, las sèrps, las arcèlis, las escaravissas, eca. 
D'autres animals coma los pòrcs, los rinocèros e los elefants se'n servisson per refregir lor còs e los aparar dels rais del solelh.
Los èssers umans se serviguèron (e encara se servisson) de fanga secada dins de bastits, d'òbras d'art, e coma material estanca.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben
Valèri Bernard

**Valèri Bernard** (en francés: *Valère Bernard*; Marselha, 10 de febrièr de 1860 – Marselha, 6 d'octobre de 1936) foguèt un pintor, gravador e escrivan occitan de Provença.

## Biografia
thumb|250px|Valèri Bernard fasent un discors durant l'enterrament de Frederic Mistral
Sa familha èra sortida d'Avinhon. A 15 ans, s'inscriguèt a l'Escòla de las Bèlas Arts a Marselha, abans de contunhar a estudiar la pintura a París amb Alexandre Cabanèl e Pierre Puvis de Chavannes. Dins la capitala francesa venguèt amic de mantun felibre occitan coma Pau Arena, Raols Ginèsta e Maurici Faure entre d'autres e collaborèt a la *Revue Félibréenne* qu'aviá fondada Pau Marieton.

Venguèt Majoral del Felibritge en 1894, e ne foguèt puèi Capolièr de 1909 a 1919. Pauc a cha pauc, se virèt cap a una concepcion globala de la lenga occitana (que per el inclusiá lo catalan), e compausèt alara *La legenda d'Esclarmonda* dins aquel parlar mixte, que voliá unificador per totes.
De 1930 a sa mòrt, foguèt president de la Societat d'Estudis Occitans.

## Òbras paregudas
* *Li Balado d'Aram*, 1883.
* *Li Cadarau*, 1884
* *Guerro*, ambe 11 gravaduras de l'autor, 1893
* *Bagatóuni*, roman, 1894
* *La Pauriho*, poèmas, 1899
* *Long la Mar Latino*, poèma, 1908
* *L'Aubre en Flour*, poèmas, 1913
* *La Legenda d'Esclarmonda*, poèma en dotze cants, 1925
* *Lugar*, 1925

### Òbras postumas
* *Lindaflor, Rèina dels Somnhes* *Fleur pure*, 1938.
* *Letanìo*, *Litanies*, poèmas, 1946.
* *La Légende de Jean de l'Ours*, 1974.
* *Mémoires*, 1978.
* *Jouglar Felibre*, amb traduccion francesa, 1982.
* *Proumié e darrié pouèmo*, 1986.
* *Dans le monde des rêves*, récit, 1986.
* *Ienoun*, poèma inacabat, 1987.
* *La Feruno*, amb traduccion francesa, 1992.
* *Angèlo Dàvi*, amb traduccion francesa, 1996.

## Bibliografia
*

## Ligams

*Tot sus Valèri Bernard (en francés)
Mario Monti

**Mario Monti** (Varese, Lombardia, 19 de març de 1943) es un economista e universitari italian. Es l'actual President del Conselh (lo primièr ministre) de la Republica Italiana designat après la demission de Silvio Berlusconi un còp que lo Parlament italian aguèt aprovat lo plan anticrisi exigit per l'Union Europèa. Lo sieu govèrn es compausat de tecnicians non elegits. Acarat a la crisi del deute dels estats europèus botèt en plaça una sèria de mesuras d'austeritat per fin de melhorar l'activitat economica del país e de restablir la fisança dels mercats financièrs.

## Cronologia
*1943 : Naissença a Varese, Lombardia, Itàlia.
*1965 : Diplomat de l'universitat Bocconi a Milan. Puèi contunha d'estudiar a l'Universitat de Yale (Estats Units).
*1970-1985 : Professor d'economia a l'universitat de Turin.
*1994-2004 : Comissari europèu. Dos mandats : al mercat interior puèi a la concurréncia.
*2005 : nomenat conselhièr internacional en cò de Goldman Sachs
*16 de novembre de 2011 : nomenat president del conselh italian.

.
Victor D'Hondt

thumb|Victor D'Hondt 
**Victor D'Hondt** (20 de novembre de 1841 - † 30 de mai de 1901) èra un jurista belga e professor de drech civil e de drech fiscal a la Universitat de Gant. Foquèt tanben matematician. Desvolopèt l'idèa d'un metode, descrit en 1878 per repartir los sètis dels elegits dins un sistèma de partits dins la eleccions proporcionalas, conegut coma *[[Règla D'Hondt]]*. 

Son metode foguèt adoptat dins fòrça païses, coma per exemple Argentina, Àustria, Belgica, Brasil, Bulgaria, Chequia, Chile, Colómbia, Croàcia, Eslovènia, Espanha, Finlàndia, Guatemala, Irlanda, Israèl, Japon, Païses Basses, Paraguai, Polonha, Portugal, Soïssa, Turquia o Veneçuela.

## Publicacions
**La représentation proportionnelle des partis par un électeur*, Gant,1878.
**Système pratique et raisonné de représentation proportionelle*, Brussel·les, 1882.
**Exposé du système pratique de représentation proportionnelle*, Gant, 1885.
**Tables de division des nombres 1 à 400 par 1 à 31 et 401 à 1000 par 1 à 13 pour la répartition proportionnelle des sièges en matière électorale avec exposé de la méthode*, Gant, 1900.
Règla D'Hondt

La **règla D'Hondt** es un sistèma qu'inventèt lo matematician e avocat belga Victor D'Hondt en 1878 per repartir los sètis dins un sistèma de representacion proporcionala plurinominal de partits. Lo metòde s'utiliza entre autres païses Argentina, Àustria, Belgica, Brasil, Bulgaria, Chequia, Chile, Colómbia, Croàcia, Eslovènia, Espanha, Finlàndia, Guatemala, Irlanda, Israèl, Japon, Païses Basses, Paraguai, Polonha, Portugal, Soïssa, Turquia o Veneçuela, e dins qualques païses europèus pas que per las eleccions al Parlament Europèu. Aquel metòde es mai proporcional qu'el metòde Sainte-Laguë, que favoriza los partits mai pichons. Sovent s'utiliza la *règla D'Hondt modificada*, que sonque se distribuís los sètis als partits que capitèron un percentatge determinat de vòtes, nominat barrièra electorala.

## Exemple de foncionament de la règla modificada
Per explicar lo foncionament de la règla, imaginam una circonscripcion electorala que deu causir uèit diputats, e que los resultats de las eleccions seguisson la taula seguenta:

Prenèm pas en compte las candidaturas que capitèron pas la barrièra electorala. Lo percentatge de vòtes necessari variá segon lo país: en Espanha es 3%, en Israèl es 2% e en Turquia 10%. Dins aquel exemple, i aguèt  vòtes. Una barrièra de 3% supausa 8025 vòtes, e coma los partits D e E no capitèron pas, demòran exclusits de la reparticion dels sètis.

Aprèp, s'ordona del major al menor, dins una colomna, las chifras de vòtes obtenguts per las autras candidaturas. Se dividís lo nombre de vòtes obtinguts per cada candidatura per 1, 2, 3, eca, fins a un nombre egal al sètis assignats a la circonscripcion, dins aquel cas uèit. Amb aquela taula s'atribuisson los sètis a las candidaturas qu'obtenon los pus grands quocients per òrdre descreissent.

Quand dos quocients correspondents a de candidaturas distintas son egals, lo sèti s'atribuirà a aquela qu'aurà obtengut lo nombre mai grand dels vòtes totals. Se i a doas candidaturas amb lo meteis nombre total de vòtes, generalament se resòlv per tiratge al sòrt.

Dins qualques païses se permeton pas las coalicions unissent sos vòtes per ne far lo calcul, alara dins fòrça païses, per defugir aquel problèma, los partits pichons ja se presentan a las eleccions amb una lista unica per aver mai de possibilitats de passar la barrièra electorala.

## Vejatz tanben
* Metòde Sainte-Laguë
* Proporcionala

## Referéncias


## Ligams extèrnes
*  Simulador del càlcul de resultats electorals segons la Regla d'Hondt Simulator
Potz

[thumb|250px|Un potz d'aiga a [Ostende (Belgica).]]
100px|thumb|Potz

Un **potz** (var. **putz**) es un trauc vertical escavat o perforat dins la tèrra. Generalament de forma cilindrica, las parets son bastidas amb de pèiras, ciment o fusta per evitar que s'afondre. Normalament la dobertura es protegida dels accidents e de la dintrada d'objèctes estrangièrs amb un tapador o barralha que l'entorneja.

## Variantas
* De poses s'excavan fins a una prigondor sufisenta per arribar a una sèrva d'aiga sosterranha o d'autras matèrias coma lo petròli (potz petrolifèr).
* Abans se fasiá de poses per acumular la nèu, (glacièra).
* Un avenc es un potz vertical natural.

## Vejatz tanben
* Potz artesian
Potz artesian

thumbnail|right|Potz artesian
thumb|Diagrama d'un potz artesian
thumb|left|464px|Potz artesian de la region de Betuna-Lillers
Un **potz artesian** es un tipe de potz que l'aiga (o un autre fluid coma lo petròli) i emergís espontanèament: l'aiga sosterranha arriba dirèctament a la superfícia sens cap d'ajuda mecanica (sense una pompa immergida) perque l'aiga a tendéncia a sortir per efusion fins la còta de la linha piezometrica (que plan sovent se tròba jol nivèl de la tèrra).  

Los **bacins artesians** se considèran que son los aquifèrs de pression (amb grand recuèlh d'aiga sosterranha) en general alimentadas per infiltracion d'aiga de pluèja al sossòl.

## Qualques bacins artesians
 
* Lo Grand Bacin Artesian d'Austràlia es lo mai grand del monde, a una aiga d'una prigondor mejana de 1500-2000 mètres i a prèp de 6000 poses artesians.

* De Nil, a la zona del desèrt de Libia i a fòrça resorgéncias artesianas que forman una multitud d'oasis.

## Etimologia
Al sègle XII los monges de l'Òrdre dels Chartroses excavèron aquel tipe de poses pendent l'Edat Mejana dins la region francesa d'Arras (Artés), que lo nom.

Se tròban de poses artesians pus ancians en Siria e Egipte. Dins lo desèrt de Sahara s'utilizan per alimentar los oasis.

## Galariá de fòtos

File:Blâme puits de Bontemps (7).JPG|Resorgéncia artesiana a Bontemps (França)
File:Blâme puits de Bontemps (18).JPG|Aprèp de pluèjas fòrtas.
File:Blâme puits de Bontemps (12).JPG| Blâme
File:Blâme puits de Bontemps (4).JPG|Brouchaud, Dordonha.


## Referéncias
Cesária Évora

thumb|250px|Cesária Évora en concèrt en 2009
**Cesária Évora** (Mindelo, Cap Verd, 27 d'agost de 1941 – São Vicente, 17 de decembre de 2011) foguèt una cantaira coneguda internacionalament. Recebèt los escaisses de *reina de la [[morna]]* o mai de "divessa descauça", per encausa de sa costuma d'arribar descauça sus las scènas, biais de mostrar sa solidaritat amb las gents pauras de son país. 

## Biografia
**Cesària Évora** nasquèt en 1941 dins una familha modèsta a Mindelo, vilòta commercianta de l'isla de São Vicente (Cap Verd). Los parents aviá agut cinc enfants, Cesària qu'èra la sola dròlla e quatre filhs. Son paire, Justino da Cruz Evora, èra un musician que moriguèt jove quand Cesària aviá pas que sèt ans e sa maire, Dona Joana, trabalhava coma cosinièra en çò d'una familha blanca rica. 
thumb|180px|left|L'ostal nadiu de Cesària a Mindelo
Visquèt fòrça temps dins son enfància en cò de sa grand, qu'aviá agut una educacion religiosa fòrta, çò que portèt la joventa a se rebellar contra la morala tròp rigida e excessiva. Aguèt de frequentacions musicalas importantas que la menèron a cantar e a far de concèrts los dimenges, acompanhada al saxofòn per son fraire Lela, sus la plaça principala de sa vila. Contunhèt a progressar en cantar endacòm mai e quand aviá 16 ans, Cesária comencèt a cantar per bars e otèls e, envirada de qualques musicians locals, se ganhèt una notorietat importanta en Cap Verd, e recebèt l'escais de "Rainha da Morna" ("reina de la morna") de sos admiradors. 

L'an 1975 marquèt una marrida passa per la cantaira. Aquel an que Cap Verd proclamèt son independéncia portèt a la societat mantun problèma economic e politic. Cesária quitèt de cantar e comencèt a beure abans de venir victima d'alcoolisme. 

En 2004 ganhèt lo prèmi Grammy de melhor disc de *world music* contemporanèa.
Moriguèt dins un espital de l'isla de São Vicente lo 17 de decembre de 2011 en seguida d'una insufiséncia respiratòria.

## Discografia
* 1988 - *La Diva aux pieds nus*
* 1990 - *Distino di Belita*
* 1991 - *Mar Azul*
* 1992 - *Miss Perfumado*
* 1994 - *Sodade, Les Plus Belles Mornas De Cesaria*
* 1995 - *Cesaria*
* 1997 - *Cabo Verde*
* 1999 - *Café Atlântico*
* 2001 - *São Vicente de Longe*
* 2002 - *Cesária Evora Anthology*
* 2002 - *Live in Paris* (DVD)
* 2003 - *Voz D'amor*
* 2003 - *Club Sodade - Cesaria Evora by*...
* 2006 - *Rogamar*
* 2009 - *Nha Sentimento*

## Ligams extèrnes

* Pagina oficiala
Escaravissa

Lo tèrme **escaravissa** (var. **escaravisha, escravida**)  es un nom vernacular donat a d'espècias de crustacèus Decapòdes apartenent en general a la superfamilha dels *[[Astacoidae]]*, creada per Pierre André Latreille (1762-1833) en 1802, mas dispersats dins de genres diferents. Aquelas diferentas espècias an en comun d'èsser d'animals vivents en aiga doça e semblant de pichons ligombaus, que ne son pròches. Se compausan de cefalotorax amb cinc parelhs de pautas, lo primièr parelh a de pinças per s'alimentar, e l'abdomèn amb de falsas pautas o pleopòdis.

Las escaravissas càmbian son exoesquelèt coma o fan en ivèrn dins las latituds mediterranèas.

## Biologia

Vivon dins totes los continents dins las aigas doças amb la condicion que gèlan pas pendent l'ivèrn. Evitan los corrents rapids e son d'animals nocturnes. La preséncia d'escaravissas es un bon indicator de la qualitat de las aigas.

S'alimentan de quina que siá matèria organica coma de carronhas. An fòrça predators long de la vida: insèctes, peis, aucèls e mamifèrs, coma per exemple la loira.

L'acoplament es precedit d'una luta, amb de possiblas feridas mortalas, entre lo mascle, qu'a de pinças, e la femèla. Quand lo mascle capita de tombar la femèla daissa anar lo semèn que sortís de la basa de las falsas pautas (pleopòdis) de l'abdomèn.

## Qualques espècias

* *[[Austropotamobius pallipes]]* (Lereboullet, 1858) – Escrabida de las patas blancas.
* *[[Austropotamobius torrentium]]* (Schrank, 1803) — Escrabida de torrent.
* *[[Astacus astacus]]* (Linnaeus, 1758) — Escrabida de las patas rojas.
* *[[Astacus leptodactylus]]* (Eschscholtz, 1823) — Escrabida de las patas primas.
* *[[Procambarus clarkii]]* (Girard, 1852) — Escrabida de Loïsiana.
* *[[Pacifastacus leniusculus]]* (Dana, 1852) — Escrabida signal o de Califòrnia

## Astacicultura
L'astacicultura es l'elevatge de las escrabidas amb tòca comerciala o semicomerciala.

## Ligams extèrnes
* Vejatz un esquèma detalhat de la morfologia d'una escrabida e de l'anatomia intèrna d'una escrabida
Moammar al-Gaddafi

**Moammar al-Gaddafi** (en arabi معمر القذافي, Muʿammar Al-Qadhāfy), nascut lo 19 de junh 1942 a Qasr Abo Hadi e mòrt lo 20 d'octòbre de 2011 a Sirte, comunament apelat **Colonel Gaddafi** o **Fraire Guida**, èra un militar e politican libian. 

## Biografìa
Moammar al-Gaddafi es lo pus jove enfant d'una familha de bedoïns del clan de Ghous, un clan de la tribú de Kadhafa. En 1962 estudièt lo dret e l'istòria a l'Universitat de Libia, mas la daissèt per far una educacion militara a Benghazi e tanben al Reialme Unit per tal d'acabar son entraïnament oficial.

Lo 1èr de setembre  de 1969, Gaddafi faguèt un còp d'estat contra lo rei Idris Sanossi, qu'èra alara en Turquia per un tractament medical.  Son nebot prince Hassan Reda foguèt enviat en preson. Entre 1969 e 2011 Gaddafi foguèt lo cap de l'estat libian. D'aquel temps escriguèt *Lo libre Verd*, que i explica sas idèas politicas. Conten d'elements socialistas e panarabismes, un movement nacionalista arabi. Mentre son regne, Gaddafi sostenguèt divèrsas organizacions terroristas, coma la RAF, l'IRA o l'ETA, çò qu'isolèt Libia diplomaticament dins lo mond. En 1986 las fòrças de l'intelligéncia libiana botèron una bomba dins la discotèca *La Belle* a Berlin, dos soldats americans e una femna moriguèron. En 1988 un ataca terrorista contra un avion de linha american (Pan-Am Flight 103) dessubre Lockerbie en Escòcia tuèt 270 personas. Après aqueste atemptat, los Estats Units bombardèron Tripoli e Benghazi.

Entre 1990 e 2000 Gaddafi restabliguèt las relacions diplomaticas amb los païses occidentals. En 2002 Gaddafi formèt l'Union Africana, successora de l'Organizacion de l'Unitat Africana. En 2008 Libia e Soïssa aguèron una disputa politica quand Hannibal al-Gaddafi foguèt arrestat, acusat de maltractança dels servents dins una ostalariá de Genèva. En responsa, Gaddafi mantenguèt dos comerçants soïsses coma ostatges.

En 2011 lo pòble libian se revòltèt contra lo regim dictatorial de Gaddafi. Après la guèrra civila, Gaddafi foguèt retrobat a Sirte. Lo 20 d'octòbre de 2011 foguèt tuat dins de condicions mal conegudas.

## Familha
Gaddafi es estat maridat dos còps. Aguèt un filh amb sa primièra molher e sèt enfants amb sa segonda *Safaja Farkash*.
* Mohammad al-Gaddafi (1970): Es lo filh ainat de Moammar al-Gaddafi.
* Saïf al-Islam al-Gaddafi (1972): Es lo filh qu'aviá mai d'influéncia politica.
* Al-Saadi al-Gaddafi (1973 - 2011): fotbolaire professional en Libia e Itàlia.
* Motasim-Billah al-Gaddafi (1975 - 2011): Es mòrt amb son paire en Sirte. 
* Hannibal al-Gaddafi (1977): Son Arrestacion foguèt la rason de las disputas politicas entre Libia e Soissa.
* Saïf al-Arab al-Gaddafi (1982 - 2011): Moriguèt dins un bombardament a Tripoli en Abril de 2011.
* Xamis al-Gaddafi (1983 - 2011): 7ra lo commandant d'una brigada elitari.
* Aïsha al-Gaddafi (1976): èra avocat al procès de Saddam Hossain.
* Hana al-Gaddafi (1985), adoptat.

## Referéncias
George Berkeley

**George Berkeley** (Thomastown, Kilkenny, 12 de març de 1685 - 14 de genièr de 1753) tanben conegut coma l**'evesque Berkeley** foguèt un filosòf irlandés de parents angleses. Son apòrt filosofic mai important es la teoria nomenada "immaterialisme". Per son apòrt a la teologia, es venerat coma sant per qualques glèisas anglicanas.

## Biografia

Sos estudis universitaris los faguèt al Trinity College de Dublin. A la fin de son parcors obtenguèt un gra que li permetèt d'èsser professor de filosofia. En 1710 foguèt ordenat prèire anglican, e en 1734 foguèt nomenat evesque. Fa partida del movement filosofic de l'Empirisme, ensems amb d'autres filosòfs famoses coma John Locke o David Hume.

Afirma que l'existéncia consistís en percebre o èsser percebut,  e alara, sonque podèm assegurar l'existéncia de las idèas (Idealisme), perque l'ésser se rend pel fach d'èsser percebut. Mas, qu'arriba de tot çò que degun pòt pas percebre? Existís pas? Berkeley afirma que, òc, existís perque Dieu, òc, cap tot. Atal doncas, Dieu es la clau de l'existéncia dels objèctes, atal quand vesèm un objècte, lo vesèm pas simplament perque existís, mas perque Dieu fa que siá possible de lo veire. Aquò nos pòt portar a la ment que totes sèm de personatges de ficcion de l'esperit de Dieu. Aquela pensada es font d'inspiracion per Jostein Gaarder per realizar son best-seller, Lo Monde de Sofia.

## Òbras
* *Philosophical Commentaries*, (*Comentaris filosofics*), 1707–08
* *An Essay towards a New Theory of Vision*, (*Ensag sus una nòva teoria de la vision*), 1709
* *A Treatise Concerning the Principles of Human Knowledge, Part I*, (*Tractat suls principis de la coneissença umana, Part I), [[1710]]
* *Three Dialogues between Hylas and Philonous*, (*Tres dialògs entre Ilas e Filonus*) [[1713]].
* *De motu*, (Del moviment)[[1721]]
* *Alciphron: or the Minute Philosopher*, (Alifron: o lo filosòf Minuta) [[1732]]
* *The Theory of Vision or Visual Language … Vindicated and Explained*, (La teoria de la vision o Lengatge visual … Rasonat e explicat[[1733]]
* *The Analyst*, (L'Analista) [[1734]]
* *The Querist*, (Lo demandaire) [[1735]]–[[1737|37]]
* *Siris'', 1744
thumb|250px|left|Christ Cathedral d'Oxford; al primièr pilar de l'esquèrre, cenotafi de George Berkeley.
## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
* Bermudo, JM. El Empirismo. Ed. Montesinos. Barcelona, 1983.
* Bermudo, JM. La Filosofía Moderna y su proyección contemporánea, Ed. Barcanova. Barcelona 1983.
* Gaarder, Sofies verden. (Lo monde de Sofia)
Lista dels presidents de Cameron

thumb|130px|Blason de Cameron.
Aquesta es la lista dels presidents de Cameron, de 1960 fins a uèi.

## Partits
* RDPC: *Rassemblement Démocratique du Peuple Camerounais/Cameroonian People’s Democratic Rally conservator, RDPC* 1985
* SDF: *Social-Democratic Front/Front Social-Démocratique social-democratic*
* KNDP: *Kamerun National Democratic Party originat del Cameron Britanic, dempuèi lo 1966: part d'UNC*
* UC: *Union du Camerounais, originat del Cameron francés, dempuèi lo 1966: part d'UNC*
* UNC: *Union National du Camerounais / Cameroonian National Union, dempuèi lo 1985: RDPC*
Mariano Rajoy

**Mariano Rajoy Brey** (Compostèla, Galícia, 27 de març de 1955) es un politician espanhòl, mai d'un còp primièr ministre pendent las VIena e VIIena legislaturas, membre del partit de drecha, lo Partit Popular. Es President del Govèrn d'Espanha del 21 de decembre de 2011 al 1èr de junh de 2018.

## Biografia
Nasquèt lo 27 de març de 1955 dins la vila galhèga de Compostèla, felen d'un dels redactors de l'Estatut de Galícia de 1936 que foguèt escartat de l'universitat per la dictadura franquista fins al començament de los ans 1950 e filh del President de l'Audiéncia Provinciala de Pontevedra, vila qu'i passèt sa joinessa.

Estudièt lo drech a l'Universitat de Compostèla, qu'i foguèt licenciat. Mai tard venguèt foncionari de l'Estat.
Lucyin Mahin

thumb|250px|Lucyin Mahin en 2008
**Lucyin Mahin** (o de còps que i a tanben escrich *Lucien*; Viyance, 31 de decembre de 1953) qu'escriguèt tanben jol pseudonim **Louline Voye**, es un escrivan e erudit walon contemporanèu. 

## 
Entrevista en walon
Mar Ishai Shimun XXIII

**Mar Ishai Shimun XXIII** (26 de heurèr de 1908 - 6 de noveme de 1975) qu'estó primat de la Glèisa Assiriana de l'Èst despuish 1920 dinc au son assassinat.

## [[Biografia]]
Que vadó dens la familha patriarcau a Quchanes, en Hakkari, dens l'Empèri Otoman. Durant lo Genocidi Assirian qu'estó elegit primat a l'edat d'11 ans arron de la mort deu son oncle. Qu'arrecebó la soa educacion en Anglatèrra; que hasó los sons estudis de Teologia a Canterbury e a Westcott House (collègi de l'Universitat de Cambridge). Qu'arrevirè mantun libe de Teologia e Istòria de la Glèisa de l'Èst. L'incertitud e l'inestabilitat politica per l'independéncia d'Iraq deu maine coloniau britanic que'u forcèn a se n'anar en Chipre, puish en 1940 en Estats Units (Chicago, Illinois); de cap a 1949 que vadó ciutadan american e en 1954 que's installè au vesinatge de San Francisco.

En 1964 lo metropolitan de la Glèisa de l'Èst en Índia qu'arrompó a causa d'un desacòrd sus la succession ereditària e suu calendari liturgic. En 1995 lo successor de Mar Ishai, Mar Dinkha IV, que podó . Totun, un petit grop, l'Anciana Glèisa de l'Èst, que demora separat deu còs principau de la Glèisa de l'Èst.
Sistèma uninominal majoritari amb un torn

Entre los sistèmas electorals, l**'escrutinh uninominal majoritari amb un torn** es lo vòte mai simple que se pòsca encontrar.

L'elector deu causir un candidat demest d'autres. Comptan alara lo nombre de vòtes obtenguts per cada candidat. Aquel que reculhís mai de vòtes (majoritat relativa) ganha las eleccions.

## Utilizacion
Aquel sistèma de vòte es utilizat per l'eleccion del president de la republica dins qualques païses (Mexic, Kenya, Filipinas, Zambia, Corèa del Sud, Malawi, Islàndia, Tògo).

Se fan tanben pendent las eleccions parlamentàrias o legislativas dins lo vòte per circonscripcions coma al Reialme Unit e en Canadà.

## Avantatge e inconvenient
L'aspècte simple d'aquel vòte permet una misa en plaça economica.

Pasmens, permet l'eleccion d'un representant que se pòt revelar minoritari (una majoritat d'electors avent votat "contra" el, o avent pas votat per el).

Exemple: per una eleccion, le candidat A obten 25% dels vòtes, lo candidat B 20 % dels vòtes, lo candidat C 19 % dels vòtes, lo candidat D 18 % dels vòtes e lo candidat E 18 % dels vòtes. Alara, lo candidat A es elegit amb 75% dels electors dins l'oposicion. 

Foguèt lo cas per exemple en 1993 en Veneçuela, quand Rafael Caldera foguèt elegit a la presidéncia amb 30,5 % del vòte popular. Foguèt parièr a las eleccions de mai de 1992, ont Fidel Ramos, lo President de las Filipinas, foguèt elegit, dins una luta que l'opausèt a sèis mai candidats, amb pas que 24 % dels vòtes exprimits. 

Un autre exemple, tal que los electors (d'una populacion de 13) per òrdre de preferéncia:
* 5 electors causisson A (1 causida) puèi B puèi C,
* 4 electors causisson B puèi C puèi A,
* 4 electors causisson C puèi B puèi A.
A es elegit malgrat que 8 dels 13 electors li preferisson B e 8 dels 13 electors li preferisson C.

Es perque se preferís sovent un sistèma uninominal majoritari amb dos torns, o un autre sistèma de vòte ponderat.

## Ligams extèrnes
*  Projet ''Administration et coût des élections'' (ACE)
Lista dels presidents de las Comòras

thumb|120px|Blason de las Comòras.
Aquesta es la lista dels presidents e caps d'Estat de las Comòras aprèp l'independéncia, lo 1975, fins a uèi.

## Partits
* FNR : *Forum nationale de reprise*, favorable a una republica federala
* NJ : *Front National pour la Justice*, islamic
* RND : *Rassemblement National pour la Développement*, conservator traditionalista
* UCP : *Union Comorienne pour le Progrès*, legal entre febrièr de 1982 e 1989
* UNF : *Uni National Front* anti-Abdallah
* FNUK- : *Unikom Front National Uni des Komoriens-Union des Komoriens*, anti-Soilih 1979
* MLIC : *Mouvement pour la Libération des Îles*,  pro-independéncia, antifrancés
* PB : *Parti Blanc progressista*, modificat sa nom a RDPC
* PV : *Parti Vert*, posteriorament RND
* RDPC : *Rassemblement Démocratique du Peuple Comorien*, progressista
* UDC : *Union Démocratique des Comores*, conservator
* Mil : Militar
Joseph-Philibert Girault de Prangey

thumb|250px|Autoretrach de Girault de Prangey
**Joseph-Philibert Girault de Prangey** (Langres, 21 d'octobre de 1804 – Courcelles-Val-d'Esnoms, 7 de decembre de 1892) foguèt un fotograf e dessenhaire francés que son activitat foguèt importanta en Orient Mejan. Sos daguerreotipes son las fotografias mai ancianas de Grècia, Palestina, Egipte, Siria e Turquia qu'an subreviscut al passatge del temps. Pr'aquò aquestas fotografias foguèron descobèrtas sonque durant las annadas 20 dins un entrepaus de sa proprietat familhala e divulgadas ochanta ans aprèp.

## Biografia
thumb|180px|left|Fotografia d'un arbre
**Joseph-Philibert Girault de Prangey** estudièt la pintura a l'Escòla de bèlas arts de París. Aprenguèt la tecnica del daguerreotipe en 1841, probablament amb lo quite Louis Daguerre, o benlèu amb Hippolyte Bayard. Vist qu'aviá una bèla riquesa personala, se n'anèt per Mediterranèa far un viatge fotografic en seguir los passes de l'escrivan francés Chateaubriand. S'interessèt fòrça a l'arquitectura de l'Orient Pròche e sos viatges lo portèron tanben a Itàlia e dins divèrses païses de l'èst de la mar Mediterranèa entre 1841 e 1844. Aital realizèt mai de 900 daguerreotipes de relativas a l'arquitectura.

Quand tornèt en França, faguèt de goachas e mai d'estudis amb tencha e gredon sus las fotografias e las amassèt totas dins un recuèlh de litografias. Produsiguèt tanben d'estereografs de sas proprietats e de las plantas exoticas qu'aviá portat en çò sieu. Malgrat tota aquela activitat Girault de Prangey faguèt pas jamai cap d'exposicion ni mai presentèt pas jamai son trabalh enlòc del temps de sa vida.
Valdivia

**Valdivia** es una ciutat chilena, situada dins la region de Los Ríos. Comptava 127.750 abitants en 2002. Sa superficia totala es de 1.016 km². Foguèt fondada en 1552 jol nom de *Santa María la Blanca de Valdivia*.

## Vejatz tanben
### Ligams intèrnes
### Referéncias
* 
### Ligams extèrnes

* Ciutat de Valdivia (espanhòl)
Gran Concepción

**Gran Concepción** qu'ei ua aglomeracion urbana chilena. La soa populacion b'èra de 1 100 000 abitants en 2010. Sa superfícia totau qu'ei de 221,15 km².

## Clima
Lo clima de Concepción varia segon lei comunas e lo predominant és lo Clima mediterranèu.

## Vejatz tanben
### Ciutats
* Concepción
* Talcahuano
* San Pedro de la Paz
* Penco
* Tomé
* Hualpén
* Chiguayante
* Coronel
* Lota
* Hualqui

### Educacion
#### Universitats
* Universidad de Concepción (Concepción)
* Universidad del Bío-Bío (Concepción)
* Universidad Católica de la Santísima Concepción (Concepción)
* Universidad Técnica Federico Santa María (Hualpén)
* Universidad de Los Lagos (Concepción)
* Universidad del Desarrollo (Concepción)
* Universidad San Sebastián (Concepción)
* Universidad Andrés Bello (Talcahuano)
* Universidad Santo Tomás (Concepción)
* Universidad Tecnológica de Chile (Talcahuano)
* Universidad de las Américas (Concepción)
* Universidad La República (Concepción)
* Universidad ARCIS (Concepción)
* Universidad Bolivariana (Concepción)
* Universidad de Pedro de Valdivia (Concepción)
* Universidad del Pacífico (Concepción)

#### Instituts
* Instituto Profesional INACAP (Talcahuano)
* Instituto Profesional DuocUC (Concepción)
* Instituto Profesional Santo Tomás (Concepción)
* Instituto Profesional AIEP (Concepción)
* Instituto Profesional Providencia (Concepción)
* Instituto de Estudios Bancarios Guillermo Subercaseaux (Concepción)
* Instituto Profesional Virginio Gómez (Concepción)
* Instituto Profesional Diego Portales (Concepción)
* Instituto Tecnológico UCSC (Talcahuano)
* Instituto Profesional La Araucana (Concepción)
* Instituto Profesional Valle Central (Concepción)

### Nòtas


### Ligams extèrnes
* Gran Concepción por Nicolás Tugas
* Infome del INE, ''Chile: Ciudades, Pueblos, Aldeas y Caseríos''. 2005 (PDF & ZIP)
Francis Fukuyama

**Francis Fukuyama**, nascut lo 27 d'octobre de 1952, a Chicago, es un filosòf, economista e cercaire en sciéncias politicas estatsunian d'origina japonesa.

Intellectual influent, fòrça conegut per sas tèsis sus la fin de l'istòria, Francis Fukuyama es uèi professor d'economia politica internacionala a l'Universitat de Johns-Hopkins de Washington, DC. 

Las idèas politicas de Fukuyama se son alunhadas d'aquelas dels neoconservadors. Participèt activament al Projècte pel novèl sègle american, lançat en 1997. Signèt una peticion demandant al president Bill Clinton de renversar le dictator iraquian Saddam Hussein plan abans que George W. Bush se ne cargue en 2003. Pasmens desaprovèt l'invasion d'Iraq dins son principi e cossí se realizèt, e demandèt la demission de Donald Rumsfeld (secretari de la Defensa). Aquò l'empachèt pas, en 2004, de participar a l'administracion Bush coma membre del Conselh presidencial de bioetica. Demanda uèi dins las relacions internacionalas la promocion de la democracia pel *[[soft power]]* e anoncia lo retorn en fòrça dels realistas aprèp lo despart de George W. Bush.

## La Fin de l'istòria
Lo concèpte de « fin de l'istòria » foguèt d'en primièr elaborat per Hegel, puèi utilizat de biais variat per divèrses filosòfs e criticat per Karl Marx per qui l'umanitat èra pas encora sortida de sa preïstòria. Per Fukuyama coma per Hegel, l'Istòria s'acabarà lo jorn qu'un consensus universal sus la democracia atudarà los conflictes ideologics.

Fukuyama publiquèt un primièr article sul subjècte (*The end of History?*) pendent l'estiu de 1989 . Desvolpèt sas tèsis dins un libre que fasiá contovèrcia publicat en 1992, *[[La Fin de l'Istòria e lo darrièr òme]]*, que defend l'idèa que la progression de l'istòria umana, envisatjada coma un combat entre las ideologias, s'acabarà amb la fin del consensus sus la democracia liberala e lo capitalisme qu'auriá tendéncia a se far aprèp la fin de la Guèrra Freja.

## 
Dins , Fukuyama exprimís sas paurs fàcia als progrèsses de las biotecnologias e subretot de lors applicacions possiblas sus l'èsser uman. Perque seràn capables de transformar l'òme a un gra non sospechat fins ara, poirián aver de consequéncias fòrça grèvas sul sistèma politic. Es un grand enemic del transumanisme, tòca dels tenents de las evolucions tecnologicas que vòlon modificar l'uman e la societat, subretot dins lo domeni de las biotecnologias.

## Bibliografia
* *La Fin de l'Histoire et le dernier homme*, 1992 
* *La confiance et la puissance*, 1997 
* *La Fin de l'homme : les Conséquences de la révolution biotechnique*, La Table Ronde, 2002 
* *Le grand bouleversement : la nature humaine et la reconstruction de l'ordre social*, La Table Ronde, 2003 
* *La fin de l'homme*, 2004 
* *State Building : Gouvernance et ordre du monde au sègle XXI*, La Table Ronde, 2005 
* *D'où viennent les néo-conservateurs ?*, 2006 
* *Jours de colère - L’esprit du capitalisme*, Descartes et Cie, 2009 (amb Pierre DOCKÈS, Marc GUILLAUME, Peter SLOTERDIJK)

## Vejatz tanben
### Nòtas

### Articles connèxes
*fin de l'histoire
Yumbel

**Yumbel** qu'ei ua vila chilena. Sa populacion qu'èra estimada a 20 498 abitants en 2002. Sa superfícia totau qu'ei de 765,25 km².
vinheta|289x289px|San Sebastián de Yumbel.


## Referéncias
* 

## Ligam extèrne
* Ciutat de Yumbel (espanhòl)
Chillán Viejo

**Chillán Viejo** qu'ei una vila chilena. Sa populacion, en 2002, èra de  abitants. Sa superfícia totala es de .

## Ligam extèrne
* Municipi de Chillán Viejo
Soft power

**Poder suau**, en anglés ***soft power***, es un tèrme utilizat dins relacions internacionalas per descriure la capacitat d'un actor politic, coma per exemple un Estat, per infuenciar las accions o los intereses dels autres actors mejans de biais culturals e ideologics. Lo tèrme fogèt inventat pel profesor de l'Universitat de Harvard Joseph Nye en su libre de 1990 *Bound to Lead: The Changing Nature of American Power*, e desvolpèt en 2004 dins *Soft Power: The Means to Success in World Politics*. La valor del tèrme coma teoria politica foguèt discutida, pasmens foguèt fòrça utilizat coma per diferenciar la poténcia sutila de la cultura o las idèas al respècte de formas mai coercitivas, tanben nomenada poder dur, coma l'accion militara o la pression economica.

## Exemple d'utilizacion
Dins lo contèxte a la fin d'agost de 2008 (Jòcs Olimpics en Pequin e Guèrra en Ossetia de 2008), un jornalista analizèt la situacion del seguent:

## Referéncias


## Bibliografíia
* Keohane, Robert and Joseph Nye. "Power, Interdependence and the Information Age" from *Conflict After the Cold War*
* Jentleson, Bruce. "Principles: The Coming of a Democratic Century?" from *American Foreign Policy: The Dynamics of Choice in the 21st Century*
* Nye, Joseph. Propaganda Isn't the Way: Soft Power
* Nye, Joseph, Soft Power: The Means to Success in World Politics
* John McCormick *The European Superpower* (Palgrave Macmillan, 2006). Argues that the European Union has used soft power effectively to emerge as an alternative and as a competitor to the heavy reliance of the US on hard power.
* Matthew Fraser, *Weapons of Mass Distraction: Soft Power and American Empire* (St. Martin's Press, 2005).

## Ligams extèrnes
*The Benefits of Soft Power
*Soft Power, en Wordspy
*Barack Obama e l'usatge del poder suau
*Global Power Barometer
Ivèrn demografic

Lo nom d**'Ivèrn demografic** es la denominacion, consacrada pels scientifics socials, per designar lo vielhiment de la populacion.

## Istòria

Aquesta designacion **ivèrn demografic** foguèt emplegada pel primièr còp per Michel Schooyans, professor emerit de l'Universitat Catolica de Lovaina (dempuèi 1968). En Euròpa, los òmes politics de divèrsas tendéncias parlavan de «suicidi demografic». Michel Rocard, pendent la session de clausura de la conferéncia dicha «de las familhas», del 20 de genièr de 1989, afirmèt: **. 

Un país a de besonh de manténer un taus de natalitat de 2,1 enfants per femna per remplaçar la seuna populacion actuala. Malgrat aquò, sonque en Euròpa lo taus de natalitat es de 1,3 e vèrs l'an 2030, Euròpa aurà un deficit de 20 milions de trabalhaires. 
650px|center|thumb|Evolucion de la populacion en Russia
La cadena britanica BBC reconeguèt qu'Euròpa traversava un ivèrn demografic. Dins una recenta transmission, la jornalista indiquèt que los , mai que mai en Euròpa. Aumenta l'esperança de vida mas disminuís la natalitat. Fòrça nacions mancan d'un nombre sufisent de joves per rejovenir las seunas populacions.

Existís "una fòrta correlación negativa entre natalitat e la participacion femenina al trabalh".

L'ivèrn demografic a pas que de consequéncias d'òrdre economic, mas tanben d'òrdre identitari. En aquel sens, Duran i Lleida afirmèt pendent la campanha electorala per las eleccions dins lo Parlament de Catalonha de 2010: .
Comte de Saint Simon

thumb|Lo Comte de Saint Simon
** Claude-Henri de Rouvroy, Comte de Saint-Simon** (París 17 d'octobre de 1760 - 19 de mai de 1825) foguèt un pensaire socialista utopic francés, e un dels davancièrs de la sociologia contemporanèa, considerat coma lo mèstre e collaborador d'Auguste Comte.
 
Es considerat coma l'exemple tipe de l'esperit de las luses creatiu e visionari. Se pòt considerar coma lo primièr teorician de la societat industriala, aquò li valguèt qu'uns li atribuiguèron lo títol de fondador del socialisme francés, e fin finala de primièr davancièr de la sociologia. Èra un intellectual plenament immergit dins lo mitan de son epòca, que visquèt intensament. Friedrich Engels arribèt a dire d'el que èra, amb Hegel, la ment pus enciclopedica de la nòstra epòca, e que gaireben totas las idèas del socialisme posterior èran contengudas dins son òbra. Tanben lo positivisme es dins sos escrits, mas, e mai que proclamèsse la necessitat de l'estudi scientific de la societat, de la politica e de la morala, sos pròpris escrits èran totalament alunhats de la recerca scientifica tala coma ara l'entendèm. 
 
Quand arribèt la Revolucion Francesa, renoncièt a son títol nobiliari; lutèt per l'independéncia dels Estats Units d'America, e sa vida boèmia lo menèt a dependre economicament quita de sos pròpris servitors. Foguèt un dels primièrs qu'estudièt l'industrializacion. La vesiá positivament (abondància) e cresiá que poiriá portar un novèl modèl social. Se deviá existir la propietat privada, mas sonque se èra meritada; per aquò defendiá l'abolicion del dret a l'eretatge. Se mòstra contra los comerçants. Afirmava que i aviá doas classas d'individús: los productors (trabalhadors, entrepreneires...) e los non productors (comerçants, nòbles, clergues, militars, fenhants..). L'industrializacion èra bona mas se deviá organizar de nòu la societat e la foncion de l'Estat, per facilitar aquela transformacion, e los trabalhadors deurián ganhar segon lor productivitat.

Foguèt l'autor qu'influiguèt mai los primièrs socialistas, e tanben fòrça los romantics, dins la sociologia d'Auguste Comte, John Stuart Mill e fin finala sus Napoleon III. Tanben son influéncia arribèt a Karl Marx, perque Marx tanben partejava aquel optimisme scientific e fe dins lo ròtle tecnologic. 

## Òbras
* *L'industrie, ou discussions politiques, morales et philosophiques* (1817) (L'industria, o discussions politicas, moralas e filosoficas)
* *L'organisateur* (1819-1820) (l'organizator)
* *Du système industriel* (1821) (Del sistèma industrial)
* *Catéchisme des industrielles* (1823) (Catequisme dels industrials)
* *Le nouveau christianisme* (1825) (Lo novèl cristianisme)
Gaëtan Roussel

**Gaëtan Roussel** es un cantaire e compositor francés, nascut lo 13 d'octobre de 1972 a Rodés (Avairon). Foguèt lo cantaire dels grops de rock Louise Attaque e Tarmac. 

## Biografia
En 2008 participèt a la composicion de cançons e a la produccion del darrièr album d'Alain Bashung, *Bleu pétrole*, que ganhèt en 2009 lo Prèmi de las "victoires de la musique". Escriguèt la musica de dos filmes, de Benoit Delépine e Gustave Kervern: *Louise-Michel* e *Mammuth*. Gaëtan Roussel tanben escriguèt pels artistas coma Rachid Taha e Vanessa Paradis.

En 2009 comencèt una carrièra en solitari e apareguèt *Ginger*, dins son single *Help myself (Nous ne faisons que passer)* que, aprèp sa sortida en 8 de març de 2010, foguèt fòrça difusat dins las emissions de ràdio francesas. Aquel tèma aguèt tanben una popularitat en Quebèc pendent la prima e l'estiu de 2010.

Ganhèt lo Prèmi de las "victoires de la musique" coma melhor album de rock de l'an 2011, pendent l'emission difusada lo 9 de febrièr sus France 4, e tanben coma melhor interprèt masculin e melhor album de l'an per *Ginger*. 

Tanben en 2011 participèt a un album que tornèt prendre los tèmas d'Alain Bashung e qu'es titulat *Tels Alain Bashung*, e interprèta, entre d'autras cançons, *J'passe pour une caravane*.

## Citacions
. (1 de març de 2011, aprèp que recebèt lo trofèu "victoires de la musique").

## Discografia en solitari
* Ginger (100 000 exemplars venduts)
# *Clap Hands*
# *Help myself (Nous ne faisons que passer)*
# *Si l'on comptait les étoiles*
# *Inside outside*
# *Mon Nom*
# *Tokyo*
# *Dis-moi encore que tu m'aimes*
# *DYWD*
# *Des questions me reviennent*
# *Trouble*
# *Les belles Choses*

## Articles connèxes
* Louise Attaque 
* Tarmac

## Referéncias


## Ligams
* Pagina oficiala
* "Help myself" sus Deezer.com
Jeremy Bentham

thumb|Jeremy Bentham
**Jeremy Bentham** (1748, Houndsditch – Londres, 1832) es un pensaire anglés, paire de l'utilitarisme.

## Biografia

Jeremy Bentham nasquèt en febrièr de 1748 a Houndsditch, filh d'una rica e important familha istorica de jutges, e moriguèt a Londres lo 6 de junh de 1832. Es lo paire de l'utilitarisme e dempuèi jove mostrèt un grand interès pels estudis.

A tres ans legissiá de volums de l'istòria d’Anglatèrra, a cinc ans comencèt de jogar aisidament del violin e parlava de lengas mai coma lo francés e lo latin a sièis ans. Vesent sa facilitat per aprendre foguèt enviat a 12 ans a "The Queen's College, Oxford", a 15 ans acabèt la carrièra e a 18 ans obtenguèt lo master que li permetèt d'exercir la profession de jurista. Quand comencèt de trabalhar dins una associacion importanta d'avocats de Londres e d'Anglatèrra, comprenguèt gravas errors de la legislacion d'Anglatèrra dins lo sègle XVIII, e dempuèi alara que dintrèt dins aquela associacion cerquèt una nòva politica legislativa e de reformas socialas que favoririán los plasers de la majoritat e serián mai utils per la populacion. Se pòt considerar que son los començaments de son utilitarisme.

## Vejatz tanben
* Utilitarisme
Plaça de la Comèdia

[thumb|300px|right|L'[opèra Comèdia e la font de las Tres Gràcias.]]
La **plaça de la Comèdia** de **[[Montpelhièr]]**, escaissada "plaça de l'uòu", es la plaça centrala de la vila, lo centre medieval de la vila. La Comèdia s'espandís sur un ancian espaci de barris, coma los baloards entornejant lo centre.

Son nom ven del teatre municipal (Opèra Comèdia) que la faciada monumentala es al sud-oèst de la plaça.

## Istoric
thumb|right|La plaça de la Comèdia en 1949
La primièra plaça data de 1755. Èra situada sur l'anciana empresa del barri de Montpelhièr a la nautor de la pòrta de Latas, prèp dels bastiments del governador de Lengadòc.

La font subremontada de l'escultura de las *Tres Gràcias* (Aglaèa, Eufrosina e Talia) foguèt installada a la fin dels ans 1790. Es d'Étienne d'Antoine, un escultor de Carpentràs. En 1794, èra sus la plaça de la Canorga ont alara èra l'ostal de vila. En 1989, l'original foguèt desplaçat al Musèu Fabre e daissèt plaça a una còpia. L'original es uèi a la dintrada l'Opèra Comèdia.

Al sègle XIX venguèt de mai en mai utilizada amb la creacion de la carrièra Foch e de la carrièra de la Lòtja e la dubertura de la gara de Montpelhièr Sant Ròc.

## La plaça e los transpòrts
La plaça es organizada per l'« uòu » ont tròna la copia de l'estatua-font de las Tres Gràcias. A l'origina, l'« uòu » èra l'espaci pedonièr de la plaça de la Comèdia entornejada per totas las rotas que traversavan encara lo centre de la vila (que la RN 113). De contunh, la circulacion automobila foguèt fòrabandida de la plaça.

Sus la plaça èra situada la gara de la linha del tren cap a Palavàs. I passava lo tram fins a 1949 e lo nòu tram la travèrsa.

### Bibliografia
* *Autour de la Comédie*, compilation de documents par Pierre Macaire, éd. Le Plein des sens, 2001, ISBN 87-90493-50-8.

### Referéncias
Musèu Fabre

thumb|right|300px|Dintrada de Musèu Fabre 
Lo **Musèu Fabre** es lo principal musèu d'art de la vila Montpelhièr. Lo musèu foguèt fondat per Francés Xavièr Fabre, pintre del Clapàs, en 1825; dubriguèt al public en 1828. De 2002 a 2007, foguèt en òbra per 61,2 milions d'euros.

## Lo bastiment
Lo musèu es installat dins l'ostal de familha dels Massilians, (sègle XVIII) dins lo centre istoric de Montpelhièr, e donant sus l'Esplanada, just al costat de la Plaça de la Comèdia. Aquela installacion se faguèt aprèp tres ans de grands trabalhs començats en 1825, financiats per la vila e confiats pel cònsol Àngel Joan Miquèl Bonaventura marqués d'Atsat, primièr president de la Societat de las Bèlas Arts, als dos arquitèctes de la vila, MM. Fovis e Boué. Èran en ligam esteches amb lo cònsol e Fabre eles meteisses. Mai tard lo musèu s'espandiguèt a l'entorn del bastit d'origina dins las construccions del sègle XIX donant sur l'Esplanada e enclusissent un ancian Collègi de Jesuitas de la fin del sègle XVII.

Aprèp las òbras de 2003-2007, los espacis d'exposicion passèron 3 000 a 9 000 m² que una sala d'exposicions temporàrias de 1 000 m².

## Colleccion
Las colleccions originalas venon de la dona de Fabre a de la vila. I a de ceramicas grègas e del rèsta d'Euròpa. E mai, i a una granda colleccion de pintura que va del sègle XVII fins al XIX, amb una larga representacion del moviment dels *luminofils*. Uèi, las colleccions comprenon las òbras de pintres coma Eugène Delacroix e Gustave Courbet. Tanben i a s'escultura, coma de modèrnes creators coma Aristide Maillol. 

### Pintura dels sègles XVII-XVIII

*França: 
** Sébastien Bourdon 
** Jacques-Louis David (*Hector*, *Retrach del Doctor Alphonse Leroy*) 
** Jean-Baptiste Greuze (*Le Petit Paresseux*, *Twelfth Night Cake*) 
** Nicolas Poussin (*Venus e Adonis*) 

*Fòra de França: 
** Alessandro Allori (*Venus e Cupidon*) 
** Il Guercino 
** Peter Paul Rubens 
** Jacob Ruysdael 
** David Teniers 
** Paolo Veronese 
** Francisco de Zurbarán (*L'Àngel Gabriel*) 

### Pintura dels sègles XIX z XX, amb qualques [[Fauvisme|fauvistas]]
[thumb|right|200px|''Retrach de [Baudelaire*, per G. Courbet, 1848, al *'Musèu Fabre*']] 
* [[Frédéric Bazille]] (*Vue de village*, *Aigas Mòrtas*, *La Toilette*, *Atelier de la rue Furstenberg*) 
* [[Gustave Courbet]] (*La banhadoras*, 
* [[Eugène Delacroix]] (*Fantasia*, *Femnas argerianas dins son abitacion*) 
* [[Raoul Dufy]] 
* [[Albert Marquet]] 
* [[Maria Helena Vieira da Silva]]

===Escultura===
* [[Antoine Bourdelle]] 
* [[Jean-Antoine Houdon]] (*Estiu, ivèrn*) 
* [[Aristide Maillol]] 
* [[René Iché]] 
* [[Germaine Richier]]


==Ligams extèrnes==
* [https://web.archive.org/web/20100412102548/http://www.montpellier-agglo.com/1143214656947/0/fiche___article/%26RH%3D1140901109908 Informacion del musèu sus *Montpellier-agglo.com'']