Senta Aulària

## '''Senta Aulària''' pòt èsser :
### Lo nom de sentas crestianas
* Senta/Santa Aulària de Barcelona
* Senta/Santa Aulària de Mèrida
### De noms de lòcs
*Senta Aulària de Sarnon en Roergue
*Senta Aulària d'Òlt en Roergue
* Senta Aulària comuna de Corresa

## Autres noms de lòcs derivats de ''Sancta Eulalia'' (tèrras occitano-romanicas)
* Santa Aulària (Aude)
*Senta Aulaia (Perigòrd)
* Santa Aulalha (Vivarés)
* Santa Eulàlia (Cantal) : forma convencionala o sabenta, foneticament, en grafia non AFI [santo agàrio/augàlio], donc Santa Alària o Aulalha (fòra de las formas sabentas, l'evolucion *-lia* en *-lha* es regulara e la grafia l'accèpta en occitan  ; *-l-* intervocalica es alterada en Naut Auvèrnhe)
* Senta Eulàlia (Gironda) (forma convencionala o sabenta : la forma autentica es pas coneguda; formas graficas ancianas en occitan* Sancte Eulaye* en 1273-1289, *Sancte Euladie* en 1311 )
* Sent Auglari, anciana comuna d'Òlt
* Senta Alàusia, anciana comuna d'Òlt
* Senta Aulàsia, comuna de Losera
* Senta Alausiá, anciana comuna de Tarn e Garona
* Senta Eulàlia d'Ans, en realitat Senta Aulaia d'Ans [ʂɛ̃ntɔw’lajɒ] [dɑ̃m], comuna de Dordonha
* Senta Eulària d'Aimet, d'un biais graficament pus rigorós Senta Aulària d'Aimet, comuna de Dordonha
* Senta Aulàdia de Bòrn o Senta Aulària (segon la prononciacion [səntaw'laði/səntaw'lari]) 
* Santa Eulàlia de Roians (forma de precisar : l'abséncia de dissimilacion e de palatalizacion de *-li-* es suspècta)
* Lòrp e Senta Aralha, comuna d'Arièja
* Senta Aralha (Òlt e Garona), en realitat Sentralha [seŋ'traʎə] 
* Sentralha (nom supausat), comuna de Barcunhan (Gers)
* Senta Aralha, comuna de Nauta Garona
* Senta Aralha, comuna de Gers
* Santa Eulària des Riu, a Eivissa
* Santa Eulàlia de Riuprimer, Osona (la grafia catalana nota pas la dissimilacion atestada en *Santa Eulària* )
* Santa Eulàlia, vilatge d'un centenat d'abitants del municipi de Santa Maria d'Oló (Moianés)
* Santa Eulàlia, dins lo municipi de Begues (Bas Llobregat)
* Santa Eulàlia, caplòc del municipi de Palau de Santa Eulàlia (Aut Empordan)
* Santa Eulàlia de Banyeres, glèisa de Banyeres del Penedès (Bas Penedés)
* Santa Eulàlia de Pardines, glèisa e vilatge (?) del municipi de Prats de Lluçanès (Osona)
* Santa Eulàlia de Puig-oriol, caplòc del municipi de Lluçà (Lluçanés, Osona)
* Santa Eulàlia de Ronçana, municipi del Valés Oriental (Vallès Oriental)
* Santa Eulàlia de Provençana, glèisa de L'Hospitalet de Llobregat (Barcelonés)

Per mai d'informacions, consultar tanben Senta Eulàlia (omonimia) e Santa Eulàlia.

## Autres noms de lòcs
* Pels toponimes en lenga espanhòla, cercar a *Santa Eulalia* e a *Santa Olalla* (forma d'evolucion populara)
* Pels toponimes en lenga portuguesa, cercar a *Santa Eulália*

## Apondi lingüistic
### Dissimilacion
La preséncia de doas *-l-* successivas dins *Eulalia* fa que la dissimilacion es gaireben obligatòria dins l'evolucion fonetica (la segonda se muda en una autra consonanta). Exemples : *Eulà*'r**ia'' (forma mai que mai catalana , ''Aulà**r**ia'' (''-l-'' se càmbia en ''-r-''), ''Aulà**s**ia'' (''-l-'' se càmbia en ''-z-'', benlèu indirèctament); ''Eulà**d**ia'' (''-l-'' se càmbia en ''-d-'', benlèu indirèctament ; veire a [[Senta Aulàdia de Bòrn]] e a [[Senta Eulàlia (Gironda)]]).

Dins un segond temps, la consonanta qu'a remplaçat ''-l-'' pòt quitament s'amudir (venir muda, desparéisser): ''Aulaia'' (forma occidentala, lemosina o gascona); las formas ancianas de [[Senta Eulàlia (Gironda)]] fan supausar, sense certitud, que ''Aulaia'' succedís a ''Aulàdia''; cal pas imaginar que ''Aulaia'' venga de la iodizacion (pèrda de ''l'' molhada) de ''*Aulalha'' : la iodizacion en occitan es generalament pus recenta que lo nom ''Aulaia''.

En naut [[auvernhat]], ''l'' intervocalica s'altèra. A [[Santa Eulàlia (Cantal)]], las prononciacions son [santo agàrio/augàlio] (transcripcions non conformas a l'[[Alfabet fonetic internacionau|AFI]]); se la primièra ''-l-'' es modificada, la segonda pòt demorar ''-l-'' (en realitat, ''l-'' palatalizada jos l'efècte de ''-i-''). Pr'aquò, la dualitat de las formas fa puslèu pensar que la segonda es influenciada per la forma sabenta ''Eulàlia'' e que la forma d'origina èra [augàrio].

===Aferèsi===
**A** de ''Sant**a***/''Sent'''a*** es en contacte ambe **E** de ***E'''ulàlia''. Es un cas de [[fonetica sintactica]]. '''E''' despareis per [[aferèsi]] (pèrda d'un fonèma al començament d'un mot). Lo resultat es ''Santaulà(li)a'' o ''Sentaulà(li)a'' e lo nom de la santa es comprés coma ''Aulà(li)a''. Ex : Santa/Senta Aulària, Aulàsia, Aulàdia, Aulaia, Aralha, Alàusia... La santa pòt èsser presa per un sant, pr'amor de la despareguda aparenta de la vocala femenina de ''sant'''a***, desplaçada dins lo pichon nom; d'aquí Sent Auglari e dins la grafia francesa *Saint-Aulaye*, per *Senta Aulaia*.

En catalan oriental, l'oposicion de [e] e de [a] atòns es neutralizada e ne demòra un [ə] neutre, foneticament intermediari entre [e] e [a]; la grafia nòta convencionalament *Eulària/Eulàlia*, mès lo nom d'ostal *Santaulària* existís (escriure *e* o *a* es una pura question de causida e la prononciacion es la meteissa). Se tròba que totis los noms de lòcs donats dins lo DCVB (Diccionari català-valencià-balear) son de la Catalonha orientala (centrala o baleara) ; se pòt pas saber se la forma dels toponimes equivalents seriá diferenta en catalan occidental. En gascon occidental, i a esquematicament la meteissa neutralizacion, probablament anciana. Çaquelà, aquí la vocala finala de *Senta* es en [ə]. Aquí perqué a Senta Eulàlia (Gironda) i a de formas graficas ancianas * Sancte *'E**ulaye'' e ''Sancte **E**uladie'', e pas ''*Sancte **A**ulaye'' e ''*Sancte **A**uladie''.

NB. Maurici Romieu, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié , explica lo passatge de ''Eulalia'' a ''Aulalia'' per una [[assimilacion (fonetica)|assimilacion]] (al son ''-a-'' de la segonda sillaba). L'assimilacion vocalica es pus rara dins los toponimes occitans que la [[dissimilacion]]. De mai, tot ''eu-'' pretonic a tendéncia a se mudar en ''au-'', sense parlar de l'efècte de ''SanctA''.

===Metatèsi===
Dins un tipe ''Aulà(li)a'', ''au-'' e ''-a-'' pòdon permutar. Per exemple, ''Aulàsia'' ven ''Alàusia''. La rason es que cal mai d'energia per articular un diftongue qu'una vocala simpla; lo diftongue, per recèrca inconscienta d'estalvi, se desplaça ont l'articulacion a mai de fòrça, sus la tonica. Es una metatèsi vocalica. Autra possibilitat : ''Au-'', demorat en posicion febla, a la pretonica, se reduís (se simplifica), totjorn per estalvi, en ''A-''. Exemple : la prononciacion notada [agàrio] a [[Santa Eulàlia (Cantal)]].

La metatèsi pòt tanben èsser consonantica. Dins los noms gascons ''Senta Aralha'', venguts de ''Senta Aulària'',  l'evolucion seriá ''Eulalia'' > ''Aulalia'' (assimilacion vocalica [discutable, s'agís puslèu de l'aglutinacion de ''a'' de ''Senta'']) > ''Aularia'' (dissimilacion consonantica) > ''Auralia'' (metatèsi) > ''Aralia'' (reduccion del diftongue en posicion febla) > ''Aralha'' (palatalizacion de ''-l-'' jos influéncia de ''i-'') ; la plaça de la palatalizacion dins l'òrdre dels eveniments es arbitrària.

===Senta/Santa Eulàlia ?===
Dins una evolucion fonetica normala, la forma ''Eulàlia'' es impossibla : a data anciana, ''-li-'' se palataliza en ''-lh-'' (en mai d'aquò, ''(E/A)ulàlia'' se muda plan sovent en ''(E/A)ulària''). ''Eulàlia'' es donc una forma sabenta, manlevada dirèctament al latin o influenciada pel francés ''Eulalie''. Pr'aquò, dins l'immensa majoritat dels parlars occitans, i a pas mai de diferéncia fonetica entre ''(E)ulà**li**a'' e ''(E)ula**lh*'a* : la prononciacion de la forma sabenta *Eulàlia* es donc [ew'laʎɔ], [ew'laʎa] o [ew'laʎə]. N'es pas atal en catalan, e la prononciacion [əwláliə]/[ewlália] e [əwláɾi(ə)]/[ulári(ə)] es normala.

En catalan, la prononciacion dins los toponimes d'evolucion populara, totis en Catalonha orientala segon lo DCVB (Diccionari català-valencià-balear), es sovent [əwláɾiə] o [əwláɾi] ; coma la grafia en usatge dins lo Principat obliga a escriure *Eulàlia*, se pòt pas saber formalament se la dissimilacion concernís totis los toponimes; sense reaccion culta, es probable çaquelà. En occitan, la forma sabenta *Eulàlia* sèrv de solucion de secors quand la prononciacion autentica es pas coneguda; de segur, seriá un artificialisme de l'impausar en remplaçament de la forma d'evolucion populara, quand la prononciacion es coneguda. Quand una prononciacion populara en (-aʎ-], benlèu deguda a una influéncia sabenta anciana, o quina que siá la rason, es atestada, la grafia es logicament *-lh-* e non pas *-li-* : *Senta Aralha*, Santa Aulalha (prononciat coma se foguèsse *Santa Augalha*).

## Nòtas e referéncias