open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Canton de Garlin

Lo **canton de Garlin** qu'ei ua anciana division administrativa de Bearn, suprimida en 2015situada en Vic Vilh, dens l'arrondiment de Pau, lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània, adara de Navèra Aquitània. Las 19 comunas que son adara dens lo canton de Tèrras deus Luis e Tuquets deu Vic Vilh (burèu centralizator Sèrras Castèth). La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon, dens la soa varianta bearnesa orientau.

## Composicion

## Istòria
Los cantons de Garlin e de Conchès que's creèn en 1790 dens lo districte d'Ortès . 

En 1801, lo canton de Garlin qu'estó conservat  e lo de Conchès suprimit .

A las eleccions departamentalas du 22 de març de 2015, en aplicacion deu decret deu 25 de heurèr de 2014 qui delimita los cantons deus Pirenèus Atlantics, lo canton de Garlin qu'estó suprimit .

## Véder tanben
* 
* Arrondiments deus Pirenèus Atlantics
* Cantons deus Pirenèus Atlantics
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Nòtas
Identitat d'Euler

L’**Identitat d'Euler** es una relacion matematica entre plusors constantas fondamentalas que pòrta lo nom dau matematician soís Leonhard Euler (1707-1783) que la publiquèt dins son *[[Introduccion a l'Analisi deis Infinidaments Pichons]]* en 1748. Pasmens, èra ja coneguda au començament dau sègle XVIII.

Son enonciat permet de liar la basa *[[e (nombre)|e]]* dau logaritme naturau, l'unitat imaginària *i* e lo nombre *[[Pi|π]]* :
\mathrm e^{\mathrm i\pi}+1=0

## Liames intèrnes

* Leonhard Euler.
* Nombre e.
* Pi.
* Unitat imaginària.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sostraccion

La **sostraccion** es una operacion matematica elementària que permet de descriure que permet d'exprimir la diferéncia entre doas grandors dau meteis tipe. Son simbòl matematic es « − ».

## Liames intèrnes

* Adiccion.
* Division.
* Multiplicacion.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Pierre Méchain

[thumb|right|Retrach de Pierre Méchain realizat en [1882.]]

**Pierre François André Méchain** (16 d'aost de 1744, Laon - 20 de setembre de 1804, Castellón de la Plana) es un astronòm francés de la segonda mitat dau sègle XVIII. Amic de Charles Messier (1730-1817), li indiquèt 29 objèctes celèstes per la realizacion de son catalòg. Puei, foguèt cargat amb Jean-Baptiste Delambre (1749-1822) de la mesura dau meridian Dunquèrca-Barcelona. Pasmens, refusèt de comunicar sei resultats en causa d'una error e moriguèt en Espanha durant un viatge destinat a assaiar de trobar una correccion.

## Liames intèrnes

* Catalòg Messier.
* Jean-Baptiste Delambre.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Nomaande

Lo **nomaande** (o mande, mandi, lemande) es una lenga banto parlada al Cameron.

## Localisacion
Lo nomaande es parlat per los lemande dins l'arrondiment de Bokito del departament de Mban-et-Inoubou, dins la Region del Centre de Cameron.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo nomaande fa partida d'un grop basa amb lo lombi, lo bankon, lo kogo, lo tunen, lo nyokon, lo basaa, lo bonek e lo yambeta.

## Referéncias


## Fonts
*  Patricia Wilkendorf, 1991, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/16/41/59/164159794756640396794152741028567393358/31336.pdf Floating high tones in Nɔmaándɛ locatives]*, dins Tone in five languages of Cameroon, Stephen C. Anderson (ed.), p. 61-72, Dallas, Summer Institute of Linguistics and the University of Texas at Arlington Publications in Linguistics 102.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Kako

Lo **kako** (o mkako, mkaka) es una lenga banto parlada al Cameron e en Centrafrica.

## Localisacion
Lo kako es parlat dins los dos districts de Dimako e Doumé del departament de la Kadey, dins la Region de l'Èst del Cameron, e dins la region de Gamboula, en Centrafrica.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo kako fa partida d'un grop kaka amb lo pol e lo kwakum.

## Referéncias


## Fonts
*  Ernst Urs, 1991, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/16/73/59/167359401764160618774156024525338664569/31338.pdf Description tonologique de l’énoncé nominal associatif en kakɔ]*, dins Tone in five languages of Cameroon, Stephen C. Anderson (ed.), p. 29-60, Dallas, Summer Institute of Linguistics and the University of Texas at Arlington Publications in Linguistics 102.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Kwakum

Lo **kwakum** (o bapom, abapom) es una lenga banto parlada al Cameron.

## Localisacion
Lo kwakum es parlat dins los dos districts de Dimako e Doumé del departament del Naut-Nyong, dins la Region de l'Èst al Cameron.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo kwakum fa partida d'un grop kaka amb lo pol e lo kako.

## Referéncias


## Fonts
*  Stacey A. Hare, 2018, *[https://web.archive.org/web/20210120160532/https://www.diu.edu/documents/theses/Hare_Stacey-thesis.pdf Tone in Kwakum (A91) with an application to orthography]*, tèsa, Dallas.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Tuki

Lo **tuki** (o ki, bacenga) es una lenga banto parlada al Cameron.

## Localisacion e dialèctes
Lo tuki es parlat dins los departaments de Mban-et-Inoubou e Mbam-et-Kim, dins la Region del Centre de Cameron. Los dialèctes del tuki son lo kombe (tukombe), lo cenga (bacenga, tocenga), lo tsingo (tutsingo), lo bundum, lo njo (tondzo, bondzo), lo ngoro (tungoro) e lo mbere (tumbere).

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo tuki fa partida d'un grop sanaga amb lo ngoro, lo mangissa, lo bati e lo nugunu.

## Referéncias


## Fonts
*  Paul Huey, Joseph Mbongué, 1995, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/53/55/00/53550083747982520905386504420188812729/tuki_huey1995_1981_p.pdf A rapid appraisal survey of Tuki (ALCAM 551) Mbam et Indoubou and Mbam et Kim divisions Centre Province]*, Yaoundé, Ministry of Scientific and Technical Research.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Malimba

Lo **malimba** (o limba) es una lenga banto parlada al Cameron.

## Localisacion
Lo malimba es parlat dins lo depatrament de la Sanaga-Maritime e dins la region costièra de Cameron.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo malimba fa partida d'un grop doala amb lo mboko, lo kpwe, lo bubia, lo su, lo kole e lo doala.

## Referéncias


## Fonts
*  Melinda Lamberty, 2009, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/14/41/00/144100522545165404377126138260205732213/silesr2009_004.pdf A Rapid Appraisal Survey of Malimba in Cameroon]*, SIL International.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Foncion olomòrfa

Una **foncion olomòrfa** es, en analisi complèxa, una foncion de valors complèxas, definida e derivabla en tot ponch d'un sosensems dubèrt dau plan complèx ℂ. Aquela condicion es pus fòrta que la derivabilitat reala. Entraïna que la foncion es indefinidament derivabla  e es egala a proximitat de cada ponch dau dubèrt a la sòma de sa seria de Taylor. La consequéncia d'aquela caracteristica es que lei nocions de foncion analitica complèxa e de foncion olomòrfa son identicas : lei foncions olomòrfas fòrman donc lo fondament de l'analisi complèxa.

## Liames intèrnes

* Analisi complèxa.
* Foncion.
* Nombre complèxe.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Nzadi

Lo **nzadi** es una lenga banto parlada en Republica Democratica de Còngo.

## Localisacion
Lo nzadi es parlat dins lo territòris de Sedzo, Kapia e Mapangu, lo long de la ribièra Kasai, entre Kwamuntu e Ilebo, dins la Província de Bandundu, dins l'oèst de la Republica Democratica de Còngo.

## Classificacion
Lo nzadi fa partida d'un grop tende-yanzi amb lo tiene, lo boma, lo mpe, lo mfinu, lo yanzi, lo dzing, lo ntsuo (tsong), lo ngul e lo lwel.

## Referéncias


## Fonts
*  Thera M. Crane, Larry M. Hyman, Simon Nsielanga Tukumu, 2011, *[http://escholarship.org/uc/item/846308w2 A Grammar of Nzadi [B.865], A Bantu Language of the Democratic Republic of the Congo]*, UC Publications in Linguistics 147, Berkeley and Los Angeles, University of California Press.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Tunen

Lo **tunen** (o nen) es una lenga banto parlada al Cameron.

## Localisacion
Lo tunen es parlat dins e a l'entorn de la ciutat de Ndikinimeki dins lo departament de Mban-et-Inoubou, dins la Region del Centre de Cameron.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo tunen fa partida d'un grop basa amb lo barombi, lo bankon, lo kogo, lo nomaande, lo nyokon, lo basaa, lo tuotomb e lo yambeta.

## Referéncias


## Fonts
*  Marten Mous, 2003, *Nen*, dins Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), *The Bantu languages*, p. 283-306, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge..
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Kogo

Lo **kogo** (o bakoko) es una lenga banto parlada al Cameron.

## Localisacion
Lo kogo es parlat per una populacion escampilhada al sud de Douala, dins lo departament de Wouri, al sud de Dibombari dins lo departament de Moungo, a l'entorn de Nkondjock dins lo departament de Nkam e dins lo departament Sanaga-Maritime de la Region del Centre de Cameron.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo kogo fa partida d'un grop basa amb lo barombi, lo bankon, lo nyokon, lo tunen, lo nomaande, lo basaa, lo bonek e lo yambeta.

## Escritura
La lenga es escricha amb un alfabet fondat sus l'Alphabet général des langues camerounaises.

## Referéncias


## Fonts
*  Stephen C. Anderson, Mathaus Njeck, 2010, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/99/21/22/99212202710799466493767394630308104780/BakokoOrthographyGuide2010_u.pdf Bakoko orthography guide]*, Yaoundé, Cameroon Association for Bible Translation and Literacy (CABTAL).
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Bankon

Lo **bankon** (o abo) es una lenga banto parlada al Cameron.

## Localisacion
Lo bankon es parlat dins lo departament de Moungo, dins la Region costièra de Cameron.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo bankon fa partida d'un grop basa amb lo barombi, lo nyokon, lo kogo, lo tunen, lo nomaande, lo basaa, lo tuotomb e lo yambeta.

## Referéncias


## Fonts
*  Melinda Lamberty, 2002, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/13/94/52/139452099949648405385026917212411226068/SILESR2002_075.pdf A rapid appraisal survey of the Abo and Barombi speech communities]*, SIL International.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Mario Andretti

[thumb|right|[Fotografia de Mario Andretti en 2009.]]

**Mario Andretti** (nascut lo 28 de febrier de 1940, Montona) es un pilòt automobil italoestatsunidenc qu'es famós per aver ganhat lei 500 milas d'Indianapolis en 1969, lo campionat nòrd-american de monoplaça en 1965, en 1966, en 1969 e en 1984 e lo campionat de  e lo campionat dau mond de Formula 1 en 1978.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Mboshi

Lo **mboshi** (o mbosi, embosi) es una lenga banto parlada en Republica de Còngo.

## Localisacion e dialèctes
Lo mboshi es parlat dins los departaments congoleses des Plateaux e de la Cuvette. 

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo mboshi fa partida d'un grop mboshi amb lo mboko, l'akwa, lo ngare, lo koyo, lo kwala, lo kuba e lo bwenyi.

## Referéncias


## Fonts
*  Jean-Marc Beltzung, Annie Rialland, Martial Embanga Aborobongui, 2010, *[https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-00629021/document Les relatives possessives en mbochi (C25)]*, ZAS Papers in Linguistics 53, p. 7-31.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Yambeta

Lo **yambeta** (o yambetta) es una lenga banto parlada al Cameron.

## Localisacion
Lo yambeta es parlat dins l'arrondiment de Kon-Yambetta, dins lo departament del Mbam-et-Inoubou, dins la Region del Centre de Cameron.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo yambeta fa partida d'un grop basa amb lo bankon, lo barombi, lo nyokon, lo kogo, lo tunen, lo nomaande, lo basaa e lo tuotomb.

## Referéncias


## Fonts
*  Raoul Mongo, Léonard-Albert Bolioki, 2012, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/16/21/46/162146286229179741800004219668281603102/Yambetta_Primer1_revised.pdf Kála'ta' ɛ kəə́bəə́ kó kaa'kan tufuu tó yaŋpɛdá 1]*, Bafia, YALICO.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Tuotomb

Lo **tuotomb** (o bonek, otomb) es una lenga banto parlada al Cameron.

## Localisacion
Lo tuotomb es parlat dins lo vilatge de Bonek, dins lo departament de Mban-et-Inoubou, dins la Region del Centre de Cameron.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo tuotomb fa partida d'un grop basa amb lo barombi, lo bankon, lo kogo, lo tunen, lo nomaande, lo basaa, lo nyokon e lo yambeta.

## Referéncias


## Fonts
*  Virginia Lee Boyd, 2015, *[https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/36063/Full%20thesis%2026-10-2015.pdf?sequence=4 The phonological systems of the Mbam languages of Cameroon with a focus on vowels and vowel harmony]*, tèsa, Lèida.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Universitat Duke

vinheta|Logo de l'universitat.|alt=
vinheta|Capèla Duke.
L**'Universitat Duke** (en anglés *Duke University*) es una universitat de recerca privada nòrdamericana, situada a Durham (Carolina del Nòrd). L'universitat foguèt fondada en 1838 coma *Brown School* a Trinity al Comtat de Randolph. Oficialament nomenada *Duke* en l'onor de son fondator James Buchanan Duke, e basada a Durham en 1924. Frequentament apelada la «Harvard del Sud», Duke es l'universitat mai selectiva del Sud dels Estats Units.

## Espòrts
Los Blue Devils de Duke son un club multiespòrts universitari de l'Universitat Duke. Las 26 equipas (totes espòrts confonduts) dels Blue Devils participan a las competicions universitàrias organizadas pel NCAA. Duke fa part de la Atlantic Coast Conference dempuèi 1953.

L'espòrt mai important de l'universitat, o tot almens lo qu'es garant de sa popularitat dins lo país (veire dins lo mond), es sens contèsta lo basquet.

## Personalitats ligadas a l'universitat

* Richard Nixon
* Ricardo Lagos
* Charles Townes

## Vejatz tanben

### Ligams extèrnes

* Site oficial
Rogala

**Rogala**  (*Rogalle* en francés) qu'es ua anciana comuna gascona de Coserans, situada dens lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Rogala qu'es ara dens Soèish e Rogala. Lo son n° INSEE qu'èra 09248.

## Geografia

## Istòria
Rogala qu'èra deu canton d'Ost tanlèu la Revolucion .

La comuna de Rogala qu'estó incorporada a Soèish e Rogala lo 1èr de gèr 1973 en tant que comuna associada. Lo 1èr de gèr 2015, la fusion-associacion que's mudè en fusion simpla .

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas damb la comuna
## Véser tanben

## Nòtas
Unitat urbana de Fontsòrbas

L**'unitat urbana de Fontsòrbas** es una unitat urbana centrada sus la vila de Fontsòrbas.

## Donadas globalas
En 2010, segon l'Insee, l**unitat urbana de Fontsòrbas'' es compausada de doas comunas totas situadas dins l'[[arrondiment de Murèth]], [[Arrondiment francés|subdivision administrativa]] deu departament de la [[Nauta Garona|Hauta Garona]].

L**unité urbaine de Fontsòrbas'' aparten a l'airal urban de Tolosa.

## Comunas
Vaqui la lista de las comunas fasent partii de l'unitat urbana de Fontsòrbas (en 2020) :

## Evolucion demografica

## Nòtas e referéncias



## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Airal urban de Tolosa
* Unitat urbana de Tolosa
* Unitat urbana
Lengas bamileke

Las **lengas bamileke**, parladas en Cameron, constituïsson un continuum dialèctal de lengas grassfields de l'èst. Fan partida de la branca grassfields de las lengas nigèrocongolesas.

## Classificacion
La classificacion del bamileke es:
*lengas bamileke
**fe'fe'
**ghomala'
**kwa'
**medumba
**mengaka
**nda'nda'
**ngiemboon
**ngomba
**ngombale
**ngwe
**yemba

## Referéncias


## Fonts
*  John R. Watters, 2003, *Grassfields Bantu*, in Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), p. 225-256, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/bami1239 Classificacion dins Glottolog]*
Ngwe

Lo **ngwe** (o nweh) es una lenga bamileke parlada en Cameron.

## Localisacion
Lo ngwe es parlat dins los arrondiments de Fontem, Alou e Wabane, dins lo departament de Lebialem, dins la Region del Sud-Oèst de Cameron.

## Classificacion
Lo ngwe fa partida d'un grop bamileke amb lo fe'fe', lo ghomala', lo kwa', lo medumba, lo mengaka, lo nda'nda', lo ngiemboon, lo ngomba, lo ngombale e lo yemba.

## Referéncias


## Fonts
*  Michael Ayotte, Charlene Ayotte, 2003, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/77/30/48/77304885052997493595303336709806069582/silesr2003_004.pdf Sociolinguistic language survey of Ngwe: Fontem, Alou, and Wabane Subdivisions, Lebalem Division, South West Province]*, SIL International.
*  John R. Watters, 2003, *Grassfields Bantu*, in Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), p. 225-256, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Projeccion de Mercator

thumb|right|Planisfèri en projeccion de Mercator.

La **projeccion de Mercator** es una projeccion cilindrica tangenta a l'eqüator dau glòbe terrèstre sus una carta plana formalizada per lo geograf flamenc Gerardus Mercator (1512-1594). Gràcias a sa precision per lei viatges marins, s'es impausada coma lo planisfèri de referéncia.

La projeccion de Mercator fa partida dei projeccions conformas, es a dire que conserva leis angles. Pasmens, a per consequéncia de deformar lei distàncias e leis airaus. Aquela distorsion aumenta amb l'alunchament a respèct de l'eqüator e la projeccion de Mercator pòu pas representar lei regions polaras. De mai, entraïna una aumentacion visuala d'aquelei regions.

## Liames intèrnes

* Gerardus Mercator.
* Projeccion cartografica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Lengas grassfields

Las **lengas grassfields**, parladas en Cameron, constituisson un grop de lengas bantoïdas del sud, que fan partida de las lengas nigèrocongolesas.

## Classificacion

La classificacion del grassfields es:
*grassfields
**grassfields espandit
***ambele
***menchum
***lengas momo (lengas momo de l'èst)
**grassfields *stricto sensu*
***lengas grassfields del sud-oèst
***lengas ring
***lengas ndemli 
***lengas grassfields de l'èst
****lengas nkambe
****lengas non
****lengas ngemba
****lengas bamileke

## Referéncias


## Fonts
*  John R. Watters, 2003, *Grassfields Bantu*, in Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), p. 225-256, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/bami1239 Classificacion dins Glottolog]*
Acadèmia de las Lengas Canac

L**'Acadèmia de las Lengas Canac** (en francés *Académie des langues kanak* abreujat **ALK**) es una acadèmia cargada de promòure las lengas canac parladas dins la collectivitat territoriala de Nòva Caledònia. Previst per l'acòrd de Nomea, e per la lei organica subsequenta, es estada creada per la deliberacion nº 265 del Congrès de la Nòva Caledònia del 17 de genièr de 2007 portant sa creacion e organizacion.

## Vejatz tanben

#### Ligams extèrnes

* Site oficial

## Nòtas e referéncias
Umbellularia

**Umbellularia californica**, apelat **laurièr de Califòrnia** en Califòrnia e **nèrta (o mirta) d'Oregon** en Oregon, es un grand arbre de fusta dura originari dels bòsques costièrs de Califòrnia, aital coma de bòsques costièrs s'espargent fins a Oregon. Es endemic de la Província Floristica de Califòrnia. Es la sola espècia del genre *Umbellularia*.
## Abitat

## Distribucion

## Descripcion

## Usatge

## Mòrt subta del casse

## Galarià

File:CaliforniaBayLaurelFlowers crwb.jpg|
File:Umbellularia Fruit.jpg|
File:UmbellulariaFruitRipe.JPG|
File:Roast Baynuts.jpg|


## Nòtas e referéncias
Front de Liberacion Nacionala Canac e Socialista

[vinheta|[Bandièra del front.]]
Lo **Front de Liberacion Nacionala Canac e Socialista** (en francés *Front de libération nationale kanak et socialiste* abreujat **FLNKS**) es un rassemblament de partits politics de Nòva Caledònia fondat durant lo congrès de dissolucion del Front Independentista del 22 al 24 de setembre de 1984.

## Partits membres

#### Union Nacionala per l'Independéncia

* Partit de Liberacion Canac
* Union Progressista Melanesiana
* Rassemblament Democratic Oceanian

#### Autres partits

* Union Caledoniana
Solitud

vinheta|D'unes individús se senton sols dins un grop ou una collectivitat.
La **solitud** (del latin *solus* significant ) es l'estat, pontual o durable, mai o mens causit o subit, d'un individú qu’es engatjat dins cap rapòrt amb autrú.

D'unes autors parlan de solitud objectiva per distinguir aqueste estat del sentiment subjectiu associat a l'isolament social.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Isolament
* Isolament social
Lengas kainji

Las **lengas kainji**, parladas en Nigèria, constituisson un grop de lengas que fan partida de las lengas nigèrocongolesas.

## Classificacion

La classificacion intèrna del kainji es:
;kainji
*lengas kainji del lac
** reshe
**naut Nigèr
***sengwe, laru
***oleran, lopa: rop, cuba
*lengas kainji centralas
**lengas basa
**lengas kainji del nòrd-oèst
***damakawa
***c'lela
***hun-saare, duka, wuri-gwamhi-mba, ut-ma'in
**lengas kambari
***cicipu
*** lengas kambari de l'oèst : gaushi, auna, kimba, wunci, agwara
***lengas kambari de l'èst: shingini, salka, va'di, bangi
**grop central
***shiroro
****bauchi
****gurmana
****pongu, waga
****fungwa
*** hunwarya-ngwoi
**** hunwarya, ngwoi
****lengas kamuku
*****regi, cinda, kuki
*****rogo, shiyabe, zubazuba, acipa de l'èst
*****shama

Per Blench (2019) lo kainji fa partida d'un ensem platoïd, amb las lengas jukunoïdas e las lengas planòl.
## Referéncias


## Fonts
*  Stuart McGill, 2012, *[https://web.archive.org/web/20200101182911/http://llacan.vjf.cnrs.fr/fichiers/nigercongo/fichiers/Mcgill.pdf The Kainji Languages]*, School of Oriental and African Studies, London.
*  Roger Blench, 2019, *[https://www.academia.edu/40463130/AN_ATLAS_OF_NIGERIAN_LANGUAGES An Atlas of Nigerian Languages]*
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/kain1275 Classificacion dins Glottolog]*
Cicipu

Lo **cicipu** (o cipu, acipa de l'oèst) es una lenga kainji parlada en Nigèria.

## Localisacion
Lo cicipu es parlat dins la zòna de govèrn local de Sakaba, dins l'Estat de Kebbi, e dins la zòna de govèrn local de Kontagora, dins l'estat de Nigèr.

## Escritura
L'alfabet cicipu es.

Lo tilde indica la vocalas nasalidas : ã ẽ ĩ õ ø̃ ũ.

## Referéncias


## Fonts
*  Stuart McGill, 2007, *[https://web.archive.org/web/20150503210307/http://main.journalofwestafricanlanguages.org/index.php/downloads/send/100-volume-34-2/466-the-cicipu-noun-class-system The Cicipu noun class system]*, Journal of West African Languages XXXIV:2, p. 51-90.
*  Stuart McGill, 2012, *[https://web.archive.org/web/20200101182911/http://llacan.vjf.cnrs.fr/fichiers/nigercongo/fichiers/Mcgill.pdf The Kainji Languages]*, School of Oriental and African Studies, London.
*  Stuart McGill, Israel Wade, 2010, *[https://web.archive.org/web/20200101203813/http://www.cicipu.org/literacy/2010-03-13_orthography_proposal_v20.pdf Writing system questionnaire and proposal for the Cicipu language]*
*  Stuart McGill et alii, 2016, *[https://web.archive.org/web/20200101203815/http://www.cicipu.org/literacy/orthography_principles_2016-04-15.pdf Principles agreed at the second Cicipu orthography workshop]*
Damakawa

Lo **damakawa** es una lenga kainji parlada en Nigèria. La lenga es atudada. Los damakawa parlan ara lo c'lela.

## Localisacion
Lo damakawa èra parlat dins la zòna de govèrn local de Sakaba, dins l'Estat de Kebbi.

## Referéncias


## Fonts
*  Stuart McGill et alii, 2008, *[https://web.archive.org/web/20081119142319/http://www.cicipu.org/papers/damakawa.pdf The Damakawa language]*, School of Oriental and African Studies, London.
Ut-ma'in

L**'ut-ma'in** (o fakkai, fakkanci, ma'in, autonim, u̠t-ma’in ) es una lenga kainji parlada en Nigèria.

## Localisacion
L'ut-ma'in es parlat dins la zòna de govèrn local de Sakaba, dins l'Estat de Kebbi, e dins la zòna de govèrn local de Kontagora, dins l'estat de Nigèr.

## Referéncias


## Fonts
*  Rebecca Dow Smith, 2007, *[https://web.archive.org/web/20200101221903/https://arts-sciences.und.edu/academics/summer-institute-of-linguistics/theses/_files/docs/2007-smith-rebecca-d.pdf The noun class system of Ut-ma'in]*, tèsa, Grand Forks, University of North Dakota.
*  Stuart McGill, 2012, *[https://web.archive.org/web/20200101182911/http://llacan.vjf.cnrs.fr/fichiers/nigercongo/fichiers/Mcgill.pdf The Kainji Languages]*, School of Oriental and African Studies, London.
Pongu

Lo **pongu** (o pangu, tara, rin) es una lenga kainji parlada en Nigèria.

## Localisacion
Lo pongu es parlat dins la zòna de govèrn local de Rafi, dins l'estat de Nigèr.

## Referéncias


## Fonts
*  Stephen Dettweiler, Sonia Dettweiler, 2002, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/40/23/70/40237059506542566696098785629790298272/SILESR2002_040.pdf Sociolinguistic survey of the Pongu people]*, SIL International.
Bolasac Basquet Dordonha

vinheta|BBD (en blanc) contra Peitieus (en blau).
Lo **Bolasac Basquet Dordonha**, abreujat **BBD**, es un club professionau de basquetbòl basat dins la vila de Bolasac en Dordonha.

A l'origina, lo club ven de Periguers, jos la denominacion de l**'Union Esportiva Peregordina**. En 1992, la construccion a Bolasac d'una sala de 2 000 plaças incita los dirigents dau club a migrar cap a la banlèga de Periguers.

## Ligams extèrnes

* Site oficiau
Aerodròm de Sabonèras

L’**aerodròm de Sabonèras** (còdi OACI : **LF3126**) es un aerodròm privat situat sus la comuna de Sabonèras, dens lo despartament de la Hauta Garona.

## Caracteristicas

* Altitud deu terren :  ()
* Pista : en èrba  x .
Lengas nupoïdas

Las **lengas nupoïdas**, parladas en Nigèria, constituisson un grop de lengas que fan partida de las lengas nigèrocongolesas.

## Classificacion

La classificacion del nupoïd es:
;nupoïd
*lengas ebira-gade
**ebira
**gade
*lengas nupe-gbari
**gbari
***gwari, gbagyi
**lengas nupe
***asu
***lengas nupe *stricto sensu*
****nupe: nupe, dibo
****lengas gupa: gupa-abawa, kakanda, kami, kupa

## Referéncias


## Fonts
*  Roger Blench, 2013, *[https://web.archive.org/web/20201101013111/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/VN/Nupoid/Nupoid%20Overview%202013.pdf The Nupoid Languages of West-Central Nigeria. Overview and Wordlists]*
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/ebir1244 Classificacion dins Glottolog]*
Monopoly

**Monopoly** es un jòc de societat estatsunidenc editat per Hasbro dempuei 1935. Son objectiu es de roïnar seis adversaris per d'operacions immobilieras. Fòrça popular, es vengut un simbòl deis aspèctes aparents e espectaclós dau capitalisme. Lo jòc a las soas originas au començament dau sègle 20, creat per Elizabeth Magie com 'The Landlord's Game' per demostrar las teorias economicas de Henry George. Parker Brothers a publicat la version moderna de Monopoly en 1935, que dempuei es vengut una partida de la cultura populara internacionala, licenciat localament en mès de 113 païses e estampat en mès de 46 lengas[^1^][1][^2^][2].

## Istòria
Lo jòc de Monopoly a las soas originas au començament dau sègle 20. La version la mès anciana coneguda, apelada 'The Landlord's Game', foguèt creada per Elizabeth Magie e patentada en 1904, mas existissiá ja en 1902. Magie, seguidora de Henry George, voliá que The Landlord's Game illustrèsse las consequéncias economicas de la Lei de Ricardo sus la renda economica e los concèptes georgistas de privilègi economic e d'imposicion sus la valor dau terren. Una seria de jòcs de taula foguèt desvolopada entre 1906 e las annadas 1930 que comprenián la crompa e la venda de terrens e lo desvolopament d'aquestes terrens. Per 1933, un jòc de taula existissiá ja fòrça semblant a la version moderna de Monopoly que serà vendut per Parker Brothers e las companhiás associadas per la rèsta dau sègle 20, e dinc au sègle 21. Plusors personas, màgerment dins lo centre-oèst e près de la còsta èst daus Estats Units, contribuiguèron a son dessenh e a son evolucion. Pendent las annadas 1970, l'idèa faussa que lo jòc foguèt creat per Charles Darrow èra venguda largament cresuda; èra estampada dins las instruccions dau jòc pendent fòrça annadas[^1^][1].

## Articles connèxes

* Jòc de societat
* Elizabeth Magie
* Henry George
* Capitalisme

## Bibliografia

* Anspach, Ralph. *The Billion Dollar Monopoly Swindle*, 1974.
* Orbanes, Philip. *Monopoly: The World's Most Famous Game & How it Got that Way*, 2006.

## Nòtas e referéncias
Bicicleta tot terrenh

[thumb|right|[Fotografia d'una bicicleta tot terrenh de 2012.]]

Un **bicicleta tot terrenh** (**BTT**) es una bicicleta destinada a una utilizacion sus de terrenhs traversuts en defòra dei rotas enquitranadas. Apareguts ais Estats Units dins lo corrent deis ans 1970, se difusèron rapidament dins lo rèsta dau mond. A respèct dei bicicletas tradicionalas, tènon d'estructuras renfòrçadas, especialament lei ròdas e lo quadre.

## Liames intèrnes

* Bicicleta.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Lela

Lo **lela** (o c'lela, dakarkari) es una lenga kainji parlada en Nigèria.

## Localisacion
Lo lela es parlat dins las zònas de govèrn local de Zuru, Donko-Wasagu e Sakaba dins l'Estat de Kebbi, e dins la zòna de govèrn local de Rijau, dins l'estat de Nigèr.

## Escritura
L'alfabet lela es.

    
## Referéncias


## Fonts
*  Stephen Dettweiler, Sonia Dettweiler, 2005, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/46/09/59/46095918484318964371541656753469223715/silesr2005_022.pdf Sociolinguistic survey (level one) of the Lela people]*, SIL International.
*  Stephen Dettweiler et alii, 2004, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/70/05/29/70052956438533451245529418548062752297/Orthography_Version_5.pdf C'Lela Orthography]*, Committee for the Standardization of C’Lela Orthography.
Canton de Lenveja

Lo **canton de Lenveja** qu'ei ua anciana division administrativa de Bearn, situada en Vic Vilh, dens l'arrondiment de Pau, lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània, adara de Navèra Aquitània. 3 de las 31 comunas que son despuish 2015 dens lo canton de Tèrras deus Luis e Tuquets deu Vic Vilh (burèu centralizator Sèrras Castèth); sonque Momin qu'ei dens lo canton deu País de Morlans e deu Montanerés. Totas las comunas qu'èran dens l'anciana Comunautat de comunas de Lenveja en Vic Vilh, despuish 2017 que son de la Comunautat de comunas deu Nòrd-Èst Bearn. La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon, dens sa varianta bearnesa orientau.

## Composicion

## Istòria
## Nòtas
Ebira

L**'ebira** (o igbira, okpoto, oken) es una lenga nupoïda parlada en Nigèria.

## Localisacion e dialèctes
L'ebira es parlat dins l'Estat de Kogi. Lo dialècte koto, o okpoto, se tròba al nòrd del confluent del Nigèr e del Benue. L'okene es lo dialècte causit per desvolopar la lenga escricha.

## Referéncias

## Fonts
*  Roger Blench, 2013, *[https://web.archive.org/web/20201101013111/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/VN/Nupoid/Nupoid%20Overview%202013.pdf The Nupoid Languages of West-Central Nigeria. Overview and Wordlists]*
Tramvai d'Aubanha

Lo **tramvai d'Aubanha** es un malhum de tramvai dau país d'Aubanha e de l'Estèla.

Comporta una sola linha de  denomada « linha T » e inaugurada lo 1<sup>èr</sup> de setembre de 2014. Coma per l'ensemble dau malhum dei Linhas de l'Aglo, son usatge es gratuit per los viatjaires. Dempuèi lo 27 d'agost de 2017, l'esplecha e la mantenença dau tramvai d'Aubanha es fisada a la Regia dei Transpòrts Metropolitans ambe sa filiala *Transpòrt dau País de l'Estèla*.

## Traçat

### Estacions

## Notas e referéncias



## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Aubanha
* Tramvai
* Tramvai de Marselha
* Metropòli d'Ais Marselha Provença
* País d'Aubanha e de l'Estèla

### Ligams extèrnes

*  Site oficial de las Linhas de l'Aglo
Union Tarba-Lorda Pirenèus Basquet

L’**Union Tarba-Lorda Pirenèus Basquet** qu'ei un club de basquetbòl fondat en 2010. Lo club jòga ara dens la tresena division nacionala francesa. Jòga a domicili al Palais deus Espòrts deu Cai de l'Ador (1 650 plaças) a Tarba.

## Ligams extèrnes

* Site oficiau
Dibo

Lo **dibo** (o ganagana, zhitako) es una lenga nupoïda parlada en Nigèria.

## Localisacion
Lo dibo es parlat dins una vintena de vialtges al sud de la ciutat de Lapai, dins la zòna de govèrn local de meteis nom, dins l'Estat de Nigèr.

## Referéncias

## Fonts
*  Roger Blench, 2013, *[https://web.archive.org/web/20201101013111/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/VN/Nupoid/Nupoid%20Overview%202013.pdf The Nupoid Languages of West-Central Nigeria. Overview and Wordlists]*
Gupa-abawa

Lo **gupa-abawa** es una lenga nupoïda parlada en Nigèria.

## Localisacion
Lo gupa-abawa es parlat per dos grops, los gupa e los abawa, dins la zòna de govèrn local de Lapai, dins l'Estat de Nigèr.

## Referéncias

## Fonts
*  Roger Blench, 2013, *[https://web.archive.org/web/20201101013111/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/VN/Nupoid/Nupoid%20Overview%202013.pdf The Nupoid Languages of West-Central Nigeria. Overview and Wordlists]*
*  Roger Blench 2019, *[https://www.academia.edu/40463130/AN_ATLAS_OF_NIGERIAN_LANGUAGES An Atlas of Nigerian Languages]*
Tolosa Basquet Club

Lo **Tolosa Basquet Club** (oficialament en francés *Toulouse Basket Club*) es un club de basquetbòl masculin basat a Tolosa que jòga dins la tresena division nacionala francesa. Las equipas femininas tolosanas jòguen jol nom de Tolosa Metropòli Basquet.

## Ligams extèrnes

* Site oficial
Nupe

Lo **nupe** (o anufe, takpa, nupenci) es una lenga nupoïda parlada en Nigèria.

## Localisacion
Lo nupe es parlat dins la zòna de govèrn local de Bida, dins l'Estat de Nigèr e dins las regions vesinas.

## Referéncias

## Fonts
*  Roger Blench, 2013, *[https://web.archive.org/web/20201101013111/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/VN/Nupoid/Nupoid%20Overview%202013.pdf The Nupoid Languages of West-Central Nigeria. Overview and Wordlists]*
Criminologia

La **criminologia** es una disciplina scientifica qu'estudia la natura e lei causas dau desvolopament de la criminalitat d'un ponch de vista individuau e sociau. Per aquò, necessita l'utilizacion de conoissenças eissidas dei camps de la sociologia, de la psicologia, dau drech e de l'economia.

## Liames intèrnes

* Psicologia.
* Sociologia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Archius

[thumb|right|[Fotografia d'archius modèrnes dins una companhiá privada.]]

Leis **archius** son un ensems de documents conservats per poder demostrar de drechs ò per testimoniar de certaneis activitats. Per leis istorians, constituisson de fònts permetent de descriure d'elements dau passat. Ansin, per favorizar la recèrca istorica e melhorar la transparéncia de son foncionament, leis Estats an pauc a pauc organizat de servicis d'archius cargats de protegir totei lei documents jutjats necessaris.  

## Liames intèrnes

* Archivistica, sciéncia estudiant lei principis e lei tecnicas de gestion deis archius.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Michael Sendivogius

**Michael Sendivogius** (2 de febrier de 1566, Lukowica - 1636, Kravare) es un alquimista polonés de la fin de la Renaissença. Veguèt sei trabalhs finançats per lei sobeirans d'Ongria, de Polonha e dau Sant Empèri. Es subretot famós per aver isolat de mòstras de dioxigèn gasós entre 1598 e 1604 dins lo quadre de sa cèrca dau « principi vitau ». Pasmens, mau capitèt d'identificar sa descubèrta. Estudièt tanben la metallurgia en Boèmia.

## Liames intèrnes

* Alquimia.
* Oxigèn.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Pierre Bayen

thumb|right|Retrach de Pierre Bayen realizat dins lo corrent dau sègle XVIII.

**Pierre Bayen** (7 de febrier de 1725, Châlons-en-Champagne - 15 de febrier de 1798, París) es un quimista francés dau sègle XVIII. Farmacian militar, participèt a plusors conflictes de la segonda mitat d'aqueu sègle. Pasmens, es subretot conegut per son trabalh de quimista que lo menèt a analizar divèrseis aigas mineralas francesas e a descubrir certanei proprietats dau fulminat de mercuri. En 1774, produguèt e isolèt una mòstra de dioxigèn gasós mai mau capitèt de comprendre l'importància de sei resultats e publiquèt pas sei resultats.

## Liames intèrnes

* Fulminat de mercuri.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
X-wing

L’**X-wing** es un caçaire estellar fictiu eissit de l'univèrs de Star Wars imaginat per George Lucas (nascut en 1944). Apareguèt dins lei films de la trilogia originala e es un dei simbòls de l'Aliança Rebèla.

## Liames intèrnes

* Star Wars.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Lengas ekoïdas

Las **lengas ekoïdas**, parladas en Nigèria e en Cameron, constituisson un grop de lengas bantoïdas del sud, que fan partida de las lengas nigèrocongolesas.

## Classificacion

La classificacion del ekoïd es:
*ekoïd
**mbe
**lengas ekoïdas *stricto sensu*
***lengas bakor-ejagham 
****lengas bakor 
*****lengas abanyom-ekajuk
******abanyom
******ekajuk
******nnam
*****lengas nde-efutop 
******efutop
******nde-nsele-nta
*****nkem-nkum
****ejagham
****ndoe

## Referéncias


## Fonts
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/ekoi1237 Classificacion dins Glottolog]*
Òrdre (Regim Ancian)

[thumb|right|Caricatura dei tres òrdres formant la societat [França|francesa avans la Revolucion de 1789.]]

Un **òrdre** es un grop sociau qu'existiguèt dins certanei societats medievalas europèas. Èra caracterizat per son ròtle au sen de la societat dau periòde. Lei tres pus frequents èran lo clergat qu'èra cargat dei missions religiosas, la noblesa qu'èra cargada de la defensa de la societat e lo Tèrç Estat qu'èra cargat d'assegurar l'entretenença dei dos premiereis òrdres. Pasmens, existiá de variantas. Per exemple, en Russia ò en Suècia, existiguèt un òrdre especific per lei borgés e un autre per lei païsans. En certanei regions, èra necessari d'èsser proprietari per far partida d'un òrdre.

Leis òrdres dispareguèron largament amb lei movements revolucionaris iniciats per lei Lutz que metèron en plaça lo concèpte de ciutadans egaus entre elei ai nivèus politic e judiciari. Dins aquò, an de còps subreviscut dins lei tradicions ò dins leis institucions politicas de certanei país (*[[House of Lords]]* britanica...).

## Liames intèrnes

* Edat Mejana.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Populacion d'Occitània

thumb|right|Vilas principalas d'Occitània.

En 2021, la **populacion d’[[Occitània]]** èra d’aperaquí 16,9 milions d’abitants. Se concentrava principalament segon dos aisses. Lo premier va de Niça a Bordèu e passa lòng dau litorau mediterranèu e de la vau de Garona. Lo segond se situa lòng de la vau de Ròse e contunia vèrs lo nòrd en direccion de Lion. La vila occitana pus granda, Marselha (mai d'un milion d'abitants dins son aglomeracion), se tròba a la convergéncia d'aqueleis aisses. Plusors autrei vilas importantas (Montpelhièr, Nimes, Avinhon e Ais de Provença) se situan tanben dins aquela region. Leis autreis aglomeracions pus importantas d'Occitània se tròban lòng dau premier aisse ambé Bordèu, Tolosa, Tolon e Niça que son d'aglomeracions de mai de  abitants. Enfin, dins lo nòrd e dins lo sud-oèst, se fau nòtar l'existéncia de plusors vilas de mai de  abitants (Clarmont Ferrand, Lemòtges, Pau...) que tènon un important ròtle economic coma centre de regions ruralas grandas.

## Sintèsi
Dins l'estat francés se fa la diferéncia entre populacion municipala e populacion amb comptats dobles, es pas facha dins la sintèsi que dona pas que la populacion municipala.

## Detalhs
Fonts:
* Per l’estat espanhòl, las populacions comunalas al 1èr de genièr de 2020 publicadas per l’INE lo 20 de decembre de 2020.
* Per l’estat francés, las populacions legalas 2019 publicadas per l’INSEE lo 29 de decembre de 2021.
* Per l’estat italian, las populacions residencialas al 1èr de genièr de 2020 publicadas per l’ISTAT en 2020.
* Per l’estat moneguièr, .

## Referéncias
Lengas bendi

Las **lengas bendi**, parladas en Nigèria e en Cameron, constituisson un grop de lengas bantoïdas del sud, que fan partida de las lengas nigèrocongolesas.

## Classificacion

La classificacion del bendi es:
*bendi
**alege
**bekwarra
**bete-bendi
**bokyi
**bumaji
**obanliku
**putukwam
**ubang
**ukpe-bayobiri

## Referéncias


## Fonts
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/bend256 Classificacion dins Glottolog]*
Vitatge

Un **vitatge** (var. **cepatge**, **plant**, **socam** e **vit**) es un tipe de plantum de vinha. N'existís plusors varietats que presentan de proprietats diferentas e que son generalament fòrça reglamentadas. D'efiech, la chausida dei vitatges despend dei proprietats esperadas dau vin e de la region viticòla. Per exemple, totei lei vins de Borgonha roges de la Còsta d'Aur son eissits dau Pinot negre car l'apellacion enebís l'usatge d'autrei vitatges.

D'un biais generau, lei vitatges permetent de produrre de vins de qualitat (Cabernet Sauvinhon, Pinot negre, Merlot... etc.) presentan de rendiments febles ò son fòrça malaisats de cultivar. Au contrari, lei plantums destinats a la produccion de vins simples permèton de recòltas importantas gràcias a de resisténcias importantas ai malautiás. En revènge, an generalament un caractèr mens afiermat. Lo pus famós es probable lo Gamay qu'es utilizat per lei Beaujolais. Enfin, existís de vitatges utilizats per favorizar l'assemblatge de vitatges pus complèxs coma lo monier que facilita la mescla dau Chardonnay e dau Pinot negre necessària a la fabricacion dau champanha.


Fichièr:Red Mountain Cabernet Sauvignon grapes from Hedge Vineyards.jpg|Cabernet Sauvinhon
Fichièr:Cab Franc grape.JPG|Cabernet Franc
Fichièr:Sauvignon blanc grapes.jpg|Sauvinhon blanc
Fichièr:Merlot Grape.jpg|Merlot
Fichièr:Gamay.jpg|Gamay
Fichièr:Chardonnay Moldova.JPG|Chardonnay
Fichièr:Chenin blanc grapes.jpg|Chenin blanc
Fichièr:IMG Pinot Noir 1.JPG|Pinot negre
Fichièr:Grožđe muškat, srpanjski bijeli (2015).jpg|Muscat
Fichièr:Riesling grapes leaves.jpg|Riesling
Fichièr:Gewürztraminer.jpg|Gewürztraminer


## Liames intèrnes

* Vin.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Lengas cross river

Las **lengas cross river**, parladas en Nigèria e en Cameron, constituisson una branca de las lengas benue-còngo, que fan partida de las lengas nigèrocongolesas. Lo nom ven del riu Cross que travèrsa lo sud-oèst de Cameron, puèi l'Estat de Cross River, en Nigèria, per acabar dins un dèlta dins lo Golf de Guinèa.

## Classificacion

Lo cross river acampa quatre grops de lengas:
*las lengas dèlta central
*las lengas ogoni
*las lengas cross river nautas
*las lengas cross river bassas

## Referéncias


## Fonts
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/delt1251 Classificacion dins Glottolog]*
Obolo

L**'obolo** es una lenga cross river parlada en Nigèria. Fa partida de la branca cross river bas.

## Localisacion
L'obolo es parlat dins la zòna de govèrn local d'Andoni, dins l'Estat de Rivers e dins las zònas de govèrn local d'Eastern Obolo de l'Estat d'Akwa Ibom.

## Dialèctes
Los dialèctes de l'obolo son, d'oèst en èst, l'ataba, l'unyeada, lo ngo, l'okoroete e l'obolo ibot. Los dialèctes de l'oèst son parlats dins l'Estat de Rivers, aquels de l'èst, dins l'Estat d'Akwa Ibom.

## Referéncias

## Fonts
*  Roger Blench 2019, *[https://www.academia.edu/40463130/AN_ATLAS_OF_NIGERIAN_LANGUAGES An Atlas of Nigerian Languages]*
Efik

L**'efik** es una lenga cross river parlada en Nigèria. Fa partida de la branca cross river bas. L'efik a l'estatut de lenga oficiala dins l'Estat nigerian de Cross River.

## Localisacion
L'efik es parlat, en Nigèria, dins las zònas de govèrn local d'Odukpani e d'Akamkpa de l'Estat de Cross River e dins la municipalitat de Calabar.

## Referéncias

## Fonts
*  Roger Blench 2019, *[https://www.academia.edu/40463130/AN_ATLAS_OF_NIGERIAN_LANGUAGES An Atlas of Nigerian Languages]*
Lengas cross river nautas

Las **lengas cross river nautas**, parladas en Nigèria e en Cameron son un dels quatre grops de las lengas cross river. Aquelas constituisson una branca de las lengas benue-còngo, que fan partida de las lengas nigèrocongolesas. 

## Classificacion

La classificacion intèrna del cross river naut es:
*agoi-doko-iyoniyong 
**agoi
**bakpinka
**doko-uyanga
*naut cross central
**cross central èst-oèst
***lokoic 
****lokaa
****lubila
****nkukoli
***mbembe-legbo 
****mbembe
****legboic 
*****legbo
*****lenyima
*****leyigha
****olulumo-ikom
**cross central nòrd-sud
***koring-kukele 
****kukele
****uzekwe
****oring
***ubaghara-kohumono 
****agwagwune
****kohumono
****umon
****ubaghara
*kiong-korop 
**kiong
**korop
*ukpet-ehom

## Referéncias


## Fonts
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/uppe1418 Classificacion dins Glottolog]*
Lengas ogoni

Las **lengas ogoni**, parladas en Nigèria son un dels quatre grops de las lengas cross river. Aquelas constituisson una branca de las lengas benue-còngo, que fan partida de las lengas nigèrocongolesas. 

## Classificacion

La classificacion intèrna de l'ogoni es:
*lengas ogoni
**ogoni de l'èst 
***gokana
***khana
***tee
**ogoni de l'oèst
***baan
***eleme

## Referéncias


## Fonts
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/ogon1240 Classificacion dins Glottolog]*
Lengas dèlta central

Las **lengas dèlta central**, parladas en Nigèria e en Cameron son un dels quatre grops de las lengas cross river. Aquelas constituisson una branca de las lengas benue-còngo, que fan partida de las lengas nigèrocongolesas. 

## Classificacion

La classificacion intèrna del dèlta central es:
*lengas dèlta central
**abua-odual 
***abua
***odual
**kugboic 
***abureni
***kugbo
***obulomic 
****obulom
****ochichi
***ogbia
***ogbogolo
***ogbronuagum

## Referéncias


## Fonts
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/cent2028 Classificacion dins Glottolog]*
Partit Trabalhista (Reialme Unit)

vinheta|Logotip del Partit Trabalhista
Lo **Partit Trabalhista** (en anglés: *Labour Party*, ) es un partit politic britanic de centreesquèrra, qu'abraça diferents movements politics, particularament, la socialdemocracia, lo socialisme democratic, e lo sindicalisme. 

De tradicion populista, lo Partit Trabalhista foguèt fondat en 1900 per defendre los dreits dels obrièrs. A partir dels ans 1920, davantejèt lo Partit Liberal; venguèt l'un dels dos partits principals del Reialme Unit amb lo Partit Conservador. En 1945, s'existissiá 191 sindicats al Reialme Unit regropant 6 576 000 trabalhaires, nòu sindicats amassavan mai de 65 % dels aderents.  Après dos decennis d'abséncia al govèrn del Reialme Unit, lo partit cambièt de linha politica sota l'influéncia dels modernizators dins lo contèxte de la divergéncia esquerrista en 1983. A la virda dels ans 1990 e 2000, prenguèt una posicion centrista e liberala, e aquesit l'economia del mercat virada cap a la convenéncia dels grands sectors economics. Aquel periòde èra nomenat *New Labour*, jos la direccion de Tony Blair puèi Gordon Brown, al poder de 1997 a 2010. En setembre de 2015, Jeremy Corbyn, membre de l'ala radicala de Partit Trabalhista e  fòrça critic del bilanç de Blair, marquèt un retorn a l'esquèrra a l'eleccion a la presidéncia del partit. 

Lo Partit Partit es lo pus grand partit del Senedd (Parlament Galés), essent l'unic partit formant lo govèrn de Galas.

## Referéncias

## Ligams extèrnes
*  Sit oficial
Ibibio

L**'ibibio** es una lenga cross river parlada en Nigèria. Fa partida de la branca cross river bas. 

## Localisacion
L'ibibio es parlat dins las zònas de govèrn local d'Ikono, Itu, Uyo, Etinan, Ekpe–Atai, Uruan, Nsit–Ubium, Onna, Mkpat Enin e Abasi de l'Estat d'Akwa-Ibom.

## Escritura
L'alfabet ibibio es:

## Referéncias

## Fonts
*  Roger Blench, 2019, *[https://www.academia.edu/40463130/AN_ATLAS_OF_NIGERIAN_LANGUAGES An Atlas of Nigerian Languages]*