La Torre d'Òrb

**La Torre (d'Òrb)** (en francés *La Tour-sur-Orb*) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

Lo gentilici es **torrenc -enca**.

## Geografia
La comuna es situada al nord d'Erau, dins los cantons nauts d'Erau. Lo masatge es bastit prep del riu Òrb sus las "rufas".

Dempuèi 2013, la comuna es integrada dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
### La Torre
Al sègle XVIII, segon la mapa de Cassini, i aviá un luòc que se disiá *Brousson* sus una partida de l'emplaçament del vilatge actual. Frank R. Hamlin admet *Brousson* coma ancian nom del vilatge. L'origina del nom seriá un ancian castèl, lo de *la tour de Patau* al sègle XVIII, puslèu que lo castèl de *Brousson*. *Torre*, *Tor* ven del latin *turrem*. 

Per *Brousson*, las fòrmas ancianas son *S. Petri de Bruculo* en 1135 (error de lectura ?), *pontem de Broszol* en 1199, *parrochia Beati Petri de Broszol* en 1271, *Brausson* en 1866. Lo nom es escur e la tombada de *-l* es anormala. 

### Òrb
Las fòrmas ancianas son : *ὂ Ορβις* (correccion de *Οβρις*) al primièr sègle après J-C (Estrabon), *Orbis*, al 1èr sègle ap. J-C (Pomponius Mela), *Ορόβιος ποταμον* , *Orobus*, al sègle IV-VI (Avienus, Ora maritima), *flumen qui vocatur Orbus*, *Orbus* en 788, *ad Fontem Orbi* en 837, *fluvio Orbis* en 969, *fluvium Orbi* en 1062, *aqua que vocatur Orbis* cap a 1095, *in fluvio Orbo* en 1132, fluvium de Orbo en 1137, *mansi de Fontorb Alzaramenc* en 1163, *flumen Orbi* en 1199, *la ribiey[ra] d'Orp* en 1376, *Orbe* en 1570, *Orb* en 1571, 1613, *Orp* en 1643, *Orb R.* en 1708, 1770-72 (mapa de Cassini), *Orb* en 1740-60, *Orbe* en 1740-60, 1771. Segon Frank R. Hamlin, a son epòca, pensava que *Òrb* veb d'un tèma idronimic preindoeuropèu **or(o)b-*, de sens desconegut. 
Segon Delamarre, los gallics interpretavan l'afluent coma  « l'eretièr », *orbios*, d'un flume pus grand (mas justament, Òrb es afluent de cap de flume, çò que pausa problèma : benlèu que concebián Òrb coma afluent de Jaur, cors d'aiga abondós ?) .

### Boçagas
Veire a l'article

### Clairac
Las fòrmas ancianas son : *ecclesia de Clairaco*, cap a 1156, *ecclesia S. Saturnini de Clairaco* en 1159-1161, *ecclesia de Clairaco* en 1182, *minariis de Clairac* en 1199, *apud Claracum* en 1278, *de Clayraco* en 1323, *de Clairaco*, al sègle XVI e en 1636, *l'eglise de Clairac* en 1740-60, *Clairac* en 1740-60 e en 1759, *Clairac Succ.* en 1770-1772 (mapa de Cassini). 

Se l'origina es la meteissa que pels autres *Clairac*, lo nom ven d'un nom latin d'òme, *Clarius*, amb lo sufixe *-acum* , latinizacion del sufixe gallés *-āco(n)*. Clairac èra donc probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre *Clarius*.

Frank R. Hamlin presenta las causas autrament : *Clairac* ven del cognomen latin *Clarus*, amb lo sufixe *-i-acum*.

### Frangolha
La prononciacion es [fraŋ'gujo] segon l'ALLOr , [frã'gujo] segon Hamlin. Las fòrmas ancianas son : *ecclesiam S. Mariae de Frangolia* en 1135, *parroquia de S. Maria de Frangoliano* en 1143, *S. Marie de Frangolano* en 1153, 1216 e 1178, *Fongoulle* en 1622, *l'eglise de Frangouille* en 1740-1760, *Frangouille* en 1770-1772 (mapa de Cassini). Frangolha comprend doás partidas, *Mas Dissol* e *Mas de l'Eglise* (en francés). Segon Frank R. Hamlin, *Frangolha* ven del nom germanic d'òme *Francolinus* (citat per M.Th. Morlet), puèi lo sufixe germanic *-inus* foguèt remplaçat per lo sufixe latin *-ianu(m)* e l'accent reculèt après. Puèi que parlar d'un sufixe latin *-ian(um)* es problematic, aquí esquematicament cossí se passèt l'evolucion : *Francolinus* > **Frangol*'i**no'' > ''*Frangol**ia**no'' > ''*Frangolhano'' > ''*Frangolhan'' > ''*Frangolhà'' (cf. atestacion de 1135) > ''*Frangolhá'' > ''Frangolha'' (a l'entorn dels sègles XV-XVI).

===Bovals===
Las fòrmas ancianas son : ''in terminiis de Bobalibus et de Bobals'' en 1260, ''riparia de Bobalibus'' en 1279, ''vitalem de Bobalis'' en 1291, ''[le village] de Boubals'' en 1740-1760, ''Boubals'' en 1770-72 (mapa de Cassini). Segon [[Frank R. Hamlin|Hamlin]], ''Bovals'' s'explica per l'occitan ''boal'' [seriá donc una varianta] « estable de buòus », del latin ''*bovalem'', varianta de ''bovile(m)''. 

===Sant Ciç===
La prononciacion es [san 'sis], non pas [san 'sist] (André Soutou). Las fòrmas ancianas son : ''S. Cirici de Bezeth'' [varianta : ''S. Urici de Bezet''] en 1135, ''de S. Cyriaco'' en 1323, ''rector de S. Cirico'' en 1351, ''de S. Ciricio'' en 1361, ''de S. Sirico'', a la fin del sègle XIV, ''S. Ciricii'' en 1396, ''prieur de Sainct Cist'' en 1571, 1590, ''S. Xis'' en 1622, ''St Sixt'' en 1636, ''St Cist Eglize'' en 1643, ''paroisse de S. Cist'' en 1664, ''[leglise] de St Xist'' en 1740-1760, ''S. Sixt'' en 1771, ''St Xist'' en 1770-72 (mapa de Cassini). Segon [[Frank R. Hamlin|Hamlin]], lo càmbiament **aparent** de vocable (''Ciric[o]'' > ''Cist'', ''Sixt'') vendriá per la casuda de la vocala iniciala e de l'r presenta dins lo nom de l'[[Edat Mejana]]. 

===Verelhas===
Las fòrmas ancianas son : ''Vallelias'' cap a 972, ''Rector de Valheliis'' en 1323, ''le village de Vereille'' en 1740-1760, ''Vereille'' en 1770-72 (mapa de Cassini). Segon [[Frank R. Hamlin|Hamlin]], ''Verelhas'' ven del latin ''vallilia'', >  ''*valelha'', « val pichona », amb dissimilacion ''-l-lh'' > ''-r-lh'' [e una assimilacion vocalica ''*Var-'' > ''Ver-''] en mai. Puslèu que ''vallilia'', lo tipe ''vallicula(s)'', atestat, sembla preferable. Lo sens es de « pichonas espandidas de tèrras alluvialas, situadas dins de fons ». Verelhas, anciana parròquia, es dins la ribièira d'Òrb, a 150 m del flume.

===Senegrà===
La prononciacion es [sene'grα].
Las fòrmas ancianas son : ''Guillelmi de Senegra'' en 1199, ''mazage de Senegra'' en 1664, ''Senegra'' en 1770-72 (mapa de Cassini). Segon [[Frank R. Hamlin|Hamlin]], l'etimologia es escura.

== Masatges ==
* Bobals
* Lo Bosquet de la balma
* Boçaga(s)
* Clairac
* Frangolha, amb per gentilici ''frangolhard -arda**
* Lo mas blanc
* La plana
* Las rufas
* Sant Ciç
* Senegrà, amb per gentilici *sanegròl -òla*
* Vèrèlhas

## Istòria
* En l'an II, se creèt una comuna de Camplong (Camplong, dins l'Ancian Regime, fasiá partida de la comunautat de *Boçagas*), destacada de Boçagas; Sant Estève de Murçan, Estrechors, Sant Martin de Clemençan (auèi dins Lo Bosquet d'Òrb) e Graisseçac foguèron estacadas a Camplong. Dins la seguida, en 1844, Sant Martin de Clemençan faguèt partida de la comuna novèla del Sant Martin d'Òrb, que venguèt Lo Bosquet d'Òrb en 1881; puèi en 1859, Graisseçac venguèt comuna, atal coma Sant Estève d'Estrechós en 1900.
* Pauc a pauc, al sègle XIX, la partida de la comuna situada dins la val d'Òrb prenguèt mai d'importància, mai que mai lo masatge de La Tor, e Boçagas pas tant. Amb las dificultats de comunicacion, aquela partida de la comuna demandèt a se separar de Boçagas. En 1884, lo capluòc de la comuna foguèt desplaçat a la Tor e lo nom de la comuna foguèt tanben cambiat, per venir oficialament en francés *La Tour-sur-Orb* (B.L. 1884, XXVIII-182). Lo mescòrdi entre las doás partidas de la comuna s'aprigondiguèt, a tal punt que Boçagas e Clairac demandèron a venir una comuna separada, çò que lo Conselh General d'Erau acordèt en 1904, sense realizacion efectiva pr'aquò.

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Bedarius; es ara del canton de Clarmont d'Erau.

## Demografia
Es l'evolucion demografica de **Boçagas**, puèi de **La Torre d'Òrb** après 1884. Al sègle XIX, i a de mancas.

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

* Lo pont medieval de Miranda sus Òrb.
* Lo masatge de Boçagas es estat bastit entre los sègles XII e XVII. Se pòdon encara veire los dos castèls medievals, las doas glèisas, los barris, e qualques ostals vièlhs. 
* lo clastre de Sant Ciç.
* lo pont de camin de fer.
* lo caucinièr vièlh, qu'es encartat als monuments istorials.
* Lo castèl dels abats de Jaucèls.
* La capèla  Sant Pèire de Brosson.
* La glèisa de Santa Maria de Frangolha
* La glèisa de Sant Saturnin de Clairac
* La glèisa de la Trinitat

### Galariá

Pont IMG 8062.JPG|Lo pont medieval de Mirande sus Òrb.
La Tour-sur-Orb Pont de Mirande.jpg|Lo pont medieval de Mirande sus Òrb.
Boussagues vue generale.jpg|Lo masatge de Boçagas.
Boussagues.jpg|Lo masatge de Boçagas.
Boussagues bâtisse.jpg|Lo masatge de Boçagas.
Castelas IMG 7274.JPG|Lo castelàs.


## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias