open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Canton d'Alègre

Lo **canton d'Alègre** es una anciana division administrativa d'Auvèrnhe e de Velai, situada dins l'arrondiment delh Puèi de Velai, lo departament de Naut Léger e la region d'Auvèrnhe, adara d' Auvèrnhe-Ròse-Aups. Quatre de las comunas, Alègre, La Chapèla Bertin, Monlet, Varenas de Sent Onorat son dempuèi 2015 dins lo canton de la Plana del Naut Velai granitic (burèu centralizator Crapòna), autras quatre, Ciaus d'Alègre, Fins-Sent-Genèis, Sant Just e Vernassal son dins lo canton de Sant Pàulhan (burèu centralizator Sant Pàulhan). La lenga autoctòna es l'occitan auvernhàs.

## Composicion

## Istòria
Lo canton d'Alègre saguèt creat a la revolucion e mantengut en 1801. 
Lo canton saguèt suprimit a l'ocasion de la novèla reparticion delhs cantons de 2014, aplicada en 2015, pelh decret delh 17 de febrièr de 2014, que creèt lo canton de la Plana del Naut Velai granitic e agrandiguèt lo canton de Sant Pàulhan . 

## Nòtas e referéncias
San José (omonimia)

**San José** pòt èsser:

## Un luòc
### en
*La capitala de : San José
### en
*La municipi de : San José del Valle
### als
*La vila de : San José
Monts de Santa Cruz

Los **monts de Santa Cruz** (*Santa Cruz Mountains* en anglés) son una cadena de montanhas situada sus la còsta centrala californiana,  fasent partit de la cadena costièra Pacifica, a l'oèst dels Estats Units. Forman una barrièra long de la peninsula de San Francisco al sud de la vila del meteis nom, en separant l'ocean Pacific de la baia de San Francisco e de la val de Santa Clara, e contunhan mai al sud fins a la val de Salinas. La cadena travèrsa los comtats de San Francisco, San Mateo, Santa Clara, Santa Cruz, San Benito e Monterey.

## Geologia

## Ecologia

## Clima

## Lésers

## Istòria culturala

## Vejatz tanben

## Ligams extèrnes
*  https://web.archive.org/web/20190124095043/https://hiway17.com/ Community website
*  peaklist.org Santa Cruz Mountains ranked by prominence
*  summitpost.org Santa Cruz Mountains entry
*  Santa Cruz Mountain Bulletin – Newspaper – reporting news for San Lorenzo Valley and all of the Santa Cruz Mountains
*   on the Santa Cruz Wiki

## Nòtas e referéncias
Sequòia (omonimia)

**[[Sequoyah]]** (c.1767-1843) orfèbre e saberut cherokee inventaire de l'alfabet cherokee donèt son nom (Sequòia o Sequoyah) a tres espècias de grands arbres e a de noms de luòcs. 

## Botanica

**[[Sequoioideae]]*, una sosfamilha de *Cupressaceae* contenent mantun genres e espècias de Sequòias;
* Sequòia, tèrme ambigu que designa d'arbres de tres genres compausats cadun d'una espècia.
***[[Sequoia]]*, genre de conifèrs amb una sola espècia subreviventa :
****[[Sequoia sempervirens]]*, espècia de conifèrs de la familha  *Cupressaceae*, originària dels bòsques costièrs del nòrd-oèst de Califòrnia ;
**Sequòia gigant o wellingtonia, *Sequoiadendron giganteum*, espècia de conifèrs de la familha *Cupressaceae* originària de la Sierra Nevada en Califòrnia ;
** Metasequoia glyptostroboides o Sequòia de China, una espècia de conifèrs originaris de China qu'apertenon al genre Metasequoia ;

## Luòcs

* Parc nacional de Sequòia, un parc nacional american famós per sas nombrosas sequòias gigantas ;
* Selva nacionala de Sequòia, una selva nacionala americana situada dins lo sud de las montanhas de la Sierra Nevada en Califòrnia e que conten 38 bosquets de sequòias ;
** Giant Sequoia National Monument, un ensemble de sequòias dins aquel bòsc ;
* Estat de Sequoyah, un estat que volguèron formar d'amerindians dins los ans 1900 ;
* Mont Sequoyah, una montanha de 1.830m a la frontièra de Tennessee e de Caròlina del Nòrd ;

## Cinèma

* *[[Sequoia (film, 1934)|Sequoia]]*, un filme de Chester M. Franklin e Edwin L. Marin, sortit en 1934 ;
* *[[Sequoia (film, 2014)|Sequoia]]*, un filme d'Andy Landen, sortit en 2014.

## Autres

* Sequoia Capital, una importanta societat americana de capital risc fondada en 1972 ;
* l'USS ''Sequoia'', un ancian yacht presidencial dels Estats Units ;
* Toyota Sequoia, un modèl de SUV del constructor Toyota ;
* (1103) Sequoia es un asteroïde ;
* IBM Sequoia, un supercalculator concebut per IBM ;
* Centrala nucleara de Sequoyah, en Tennessee ;
Comtat de San Mateo

**San Mateo** (prononciat en anglés* [ˌsæn məˈteɪ.oʊ]*), oficialament lo **Comtat de San Mateo**, es un comtat situat dins l'estat american de Califòrnia. Lo sèti es Redwood City, qu'es tanben la mai granda ciutat del comtat en superfícia. La mai granda ciutat per populacion es Daly City.

## Nòtas e referéncias
Redwood City

**Redwood City** (literalament la *Ciutat del [[Sequoia sempervirens|sequòia]]*) es una vila situada sus la peninsula de San Francisco dins la Region de la baia de San Francisco al nòrd de l'estat de Califòrnia, aperaquí 43 km al sud de San Francisco, e 39 km al nòrd-oèst de San José. La vila es lo sèti del comtat de San Mateo al centre de la Silicon Valley, e alberga divèrsas companhiás de tecnologia d'envergadura mondiala coma Oracle, Electronic Arts, Evernote, Box, e Informatica.

## Clima

## Demografia

## Nòtas e referéncias
Canton de Caires

Lo **canton de Caires** es una anciana division administrativa de Velai (e en partida de Gavaudan), situada dins l'arrondiment delh Puèi de Velai, lo departament de Naut Léger e la region d'Auvèrnhe, adara d'Auvèrnhe-Ròse-Aups. Las comunas son dempuèi 2015 dins lo canton delh Velai Volcanic (burèu centralizator Cuçac), a part Sant Desdèir d'Alèir qu'es dins lo canton de Sant Pàulhan e qu'es dempueis 2017 dins la comuna novèla de Sent Privat d'Alèir. La lenga autoctòna es l'occitan auvernhàs.

## Composicion

## Istòria
Lo canton de Caires saguèt creat a la revolucion. 
Lo canton saguèt suprimit a l'ocasion de la novèla reparticion delhs cantons de 2014, aplicada en 2015, pelh decret delh 17 de febrièr de 2014, que creèt lo canton delh Velai Volcanic e agrandiguèt lo canton de Sant Pàulhan . 

## Nòtas e referéncias
Diogènes

**Diogènes** (en grèc ancian ) es un nom masculin teofòr d'origina grèga que pòt designar:
## Personnalitat
### Antiquitat
* Diogènes de Fenícia, filosòf de l'escòla neoplatoniciana d'Atenas (sègle VI).
* Diogènes d'Apollonia, filosòf presocratic (sègle V AbC).
* Diogènes de Sinope o lo Cinic (413-327 AbC), filosòf cinic.
* Diogènes d’Emirna, mèstre d'Anaxarc d'Abdèra (sègle IV).
* Diogènes de Babilònia o de Seleúcia (240-150 AbC), filosòf estoïcian de cultura grèga.
* Diogènes de Tars, filisòf epicurian (sègle II).
* Diogènes de Judèa, general e conselhièr près del rei easmonèu Alexandre Jannèu (sègle I AbC).
* Diogènes, explorator grèc (sègle I).
* Diogènes d'Enoanda, filosòf epicurian (sègle II).
* Diogènes Laèrci, istorian de la filosofia, poèta e doxograf (sègle III).
* Diogènes de Ptolemaís, filosòf antic mencionat per Diogènes Laèrci.
* Antòni Diogènes, escrivan grèc de l'epòca romana.

### Sants crestians
* Diogènes de Grenòble († vèrs 390), evesque de Grenòble ; fèsta lo 17 de genièr en orient.
* Diogènes d'Arras (qègle V), d'origina grèga, sacat evesque d'Arras per Nicaisi (evèsque de Rems); enviat dins las Gàllias pel papa Sirici a la fin del sègle IV; foguèt martirizat pels Vandals; fèsta lo 14 de decembre.

### Edat Mejana
* Diogènes (duc d’Emirna) (sègle XI).

## Autres
* Sindròma de Diogènes, treble del comportament.
Sequoyah

**Sequoyah** (ᏍᏏᏉᏯ *Ssiquoya* en lenga cherokee), conegut en anglés coma **George Guess**, **Guest** o **Gist**, nascut en 1770 e defuntat en 1843 foguèt un orfèbre cherokee e inventaire del sillabari cherokee.

Ne completèt independentament la creacion en 1821, fasent venir aital l'escritura  e la lectura del Cherokee possibla. Es un dels sols membres d'un pòble prealfabetizat d'aver creat un sistèma d'escritura original e eficaça per el meteis. La nacion Cherokee comencèt de l'utilizar lèu lèu, e l'alfabet foguèt oficalament adoptat en 1825. Son taus d'alfabetizacion despassèt rapidament lo dels colons europèus vivent a l'entorn d'eles.
## Referéncias
Half Moon Bay (Califòrnia)

**Half Moon Bay** es una vila americana del comtat de San Mateo en Califòrnia, situada sus la còsta occidentala de la peninsula de San Francisco. Al recensament de 2010, la vila comptava 11 324 abitants e son airal urban comptava 20 713 abitants. Confronta la zòna non incorporada de Princeton-By-the-Sea e lo Pòrt de Pillar Point al nòrd.

La vila es celèbra per sa produccion de cocordas. Cada mes d'octobre, la vila organiza una fèsta de la cocorda. Aquesta fèsta es ara plan coneguda e populara dins sa region.

## Istòria

## Geografia
### Clima
Half Moon Bay a generalament un clima doç tota l'annada. Segon la classificacion de Köppen, la vila a un clima mediterranèu d'estiu temperat (Csb).

Lo temps caud es rara; lo nombre annadièr mejan de jorns amb temperaturas maximalas egalas o superioras a 32°C es pas que 0,4 jorns. Lo temps freda es egalament rara amb una mejana annala de 2,5 jorns amb minimums de 0°C o mens. Tipicalament de la Califòrnia del nòrd, Half Moon Bay recep la majoritat de sa pluèja entre novembre e abril. La precipitacion mejana annala es 665,48 mm.

## Administracion
## Economia
## Luòcs e monuments
## Educacion
## Personalitats que visqueron a Half Moon Bay

## Nòtas e referéncias
Half Moon Bay (Baia de Califòrnia)

thumb|Half Moon Bay e Pillar Point (cap), 2009

**Half Moon Bay** es una baia de l'Ocean Pacific situada sus la còsta del comtat de San Mateo, en Califòrnia. La baia a una fòrma semicirculara amb accès a la mar al sud e lo nom ven del fach que ramenta la luna en una de sas fasas (en anglés "Half Moon Bay" significa literalament "baia de la mièja luna"). Las vilas costièras qu'es troban ailà son Princeton-by-the-Sea, Miramar, El Granada e la ciutat de Half Moon Bay.
Lo site de surf Mavericks se tròba sus lo bòrd exterior de la peninsula que forma la baia. La plaja de Miramar es situada long de la baia davant de la peninsula.
La zòna es rica en espècias marinas coma lo peis plat, la sòla anglesa (EN: *English sole*; FR: *Carlottin anglais*), las *[[sebastidae]]*, *embiotocidae*, *clupea pallasii*, *ophiodon elongatus*, e d'espècias ivernalas abondantas, coma *platichthys stellatus* e las *osmeridae*.
La baia es un exemple d'una plaja espirala logaritmica.

## Vejatz tanben
*Rèc de Pilarcitos
*Plaja d'Estat de Half Moon Bay

## Ligams extèrnes
* ''Half Moon Bay SB'' California State Park

## Nòtas e referéncias
Ahmed Aoad Ibn Auf

**Ahmed Awad Ibn Auf** (nascut c. 1954) es un militar e òme d'estat sodanés. Foguèt primièr vicepresident de la Republica de febrièr a abril de 2019. En seguida del còp d'estat, es cap de l'Estat sodanés *ad interim*, amb lo títol de "President del conselh militar de transicion". Jos la pression del pòble, daissa la plaça l'endeman.
Dublin (Califòrnia)

La vila de **Dublin**, incorporada lo 1 febrièr 1982, es un municipalitat del comtat d'Alameda, en Califòrnia, situada a l'èst de Hayward. Es bordada al nòrd per San Ramon, al sud per Pleasanton e per Livermore al sud-èst.

Son nom ven de Dublin, capitala d'Irlanda.

## Nòtas e referéncias
Abdel Fattah Abdelrahman Borhan

**Abdel Fattah Abdelrahman Borhan** (nascut c. 1960) es un militar e òme d'estat sodanés. Lo 12 d'abril de 2019, en seguida del còp d'estat, ven cap de l'Estat sodanés *ad interim*, amb lo títol de "President del conselh militar de transicion".
Pacifica (Califòrnia)

**Pacifica** es una vila situada sus la còsta pacifica de Califòrnia, dins lo comtat de San Mateo, entre San Francisco e la vila de Half Moon Bay.
La vila compta 37 234 abitants en 2010; en 2017, sa populacion èra estimada a 39 062 abitants.

## Nòtas e referéncias
Alameda (Califòrnia)

**Alameda** es una vila californiana del comtat d'Alameda, situada sus una illa del meteis nom de la baia de San Francisco.

Lo gentilici es **alamedan -a***.

## Istòria

## Geografia
### Clima
Aquela region coneis d'estius cauds (mas pas fòrça) e secs, amb una temperatura mejana del mes pus caud inferiora a 22 °C.
Segon la classificacion de Köppen, lo clima d'Alameda es de tipe mediterranèu d'estiu temperat (Csb). Las precipitacions annadièras son a l'entorn de de 508 mm, tota pluèja (la nèu es extrèmament rara al nivèl de la mar dins la region de la baia de San Francisco).

## Escòlas
### Districte Escolar Unificat d'Alameda
(o oficialament en anglés: *Alameda Unified School District*)

*Escòlas mairalas ("Preschools"):* Woodstock Child Development Center

*Escòlas primàrias:* Bay Farm School (K-8) Earhart Elementary School Edison Elementary School Franklin Elementary School Haight Elementary School Maya Lin School Otis Elementary School Paden Elementary School Ruby Bridges Elementary

*Collègis:*
Bay Farm School (K-8) Encinal Jr. & Sr. High School Lincoln Middle School Wood Middle School

*Licèus:* 
Encinal Jr. & Sr. High School Alameda High School Island High School

*Escòlas pels adultes ("Adult Schools"):*
Alameda Adult School

*Universitats:*
Alameda Science & Technology Institute

### Escòlas Privadas
The Academy of Alameda Alameda Christian School St. Joseph's Elementary School St. Joseph Notre Dame High School

## Nòtas e reférencias
Lista dels caps d'estat de Sodan

Aquí la **lista dels caps d’estat de [[Sodan]]** dempuèi l’independéncia formala d'aquel estat en 1956.

## List
(Dates in italics indicate *de facto* continuation of office)

### Governor-General

### List
Dever

Lo **dever** es l'obligacion morala de far o d’arrestar de far quicòm, de biais independent del desir de lo realizar. Es ligat a la libertat, que la consciéncia provòca l’exercici del liure arbitri de mena que siá pas contradich lo dever, per apasimar los escrupuls e agir de biais etic. La disciplina qu'estudia lo dever se nomena deontologia.

## Ciceron
Ciceron estudièt lo dever dins *De Oficiis* (44 AbC), un assag filosòfic en forma de letra a son filh. Influenciat per l’estoïcisme, afirma que tot òme li cal conéisser son dever per poder lo realizar e èsser un ciutadan en onor. Aquel dever pòt venir de quatre fonts:

* Del simple fach d'èsser persona
* de la posicion qu'ocupa (ara se diriá ròtle social, per exemple al respècte del luòc de trabalh, la familha o lo grop d'apertenença; cada grop a d’obligacions determinadas)
* De la quita personalitat
* De las quitas valors

## Kant
Kant basa tota son etica sul dever, en s'opausant atal de las eticas materialas basadas en comandaments concrèts. Cresiá que la rason permetiá de conéisser lo quite dever en cada situacion e que lo realizar èra l'unic motiu valid per l'accion, e non pas per aténher un ben o evitar un castig.

## W.D. Ross
W.D.Ross destria set tipe de devers, que serián sosacents als comanaments concrèts (que vengan de la religion o de las leis concrètas de cada país)

* Dever de benfasença: obligacion d'ajudar los autres
* Dever de non malfesença: evitar ferir o de far prejudici als autres
* Dever de justícia: assegurar que cadun recep çò que li pertòca
* Dever de melhorament: obligacion de melhorar lo quite biais d'èsser
* Dever de reparacion: al realizat pas son dever, cal emendar lo mal resultant dins la mesura del possible
* Dever de gratitud
* Dever de manténer las promesas
Conselh nacional de sobeiranetat

Lo **Conselh nacional de sobeiranetat** es un organ collectiu de presidéncia que foguèt al cap de Sodan de l’independéncia (1èr de genièr de 1956) entrò lo 17 de novembre de 1958. 

## Compausicion
* Abdel Fattah Mohammad Al Maghrabi
* Mohammad Ahmad Yasin
* Ahmad Mohammad Salih
* Mohammad Othman Al Dardiri
* Siricio Iro Wani
Ibrahim Abbod

**Ibrahim Abbod** (26 d'octubre de 1900 - 8 de setembre de 1983) es un òme politic sodanés que foguèt al cap de l’estat coma president del Conselh suprèm (18 de novembre de 1958), puèi president de la Republica (31 d'octobre de 1964-16 de novembre de 1964).
Deontologia

**Deontologia** (del grèc δέον "degut" + λόγος "discors"), es un concèpte introduch per Bentham —*Deontology or the Science of Morality*, 1834— que fa referéncia a la branca de l'Etica (partida de la filosofia que tracta de la morala e de las obligacions de l'òme) l'objècte d'estudi que son los fondaments del dever e de las nòrmas moralas. Se fa referéncia a un ensems ordenat de devers e obligacions moralas qu'an los professionals d'una matèria derminada. 

La deontologia es coneguda tanben jol nom de "Teoria del dever" e amb l’axiologia es una de las doas brancas principalas de l'Etica normativa. Se pòt parlar tanben d'una deontologia aplicada, dins aqueste es pas pus una etica normativa mas descriptiva e quitament prescriptiva. La deontologia aplicada a l'estudi dels dreches e devers, particularament enfocats dins l'exercici d'una profession, es lo cas de la deontologia professionala. Per son aplicacion s'elabòran de còdis deontològics, que reglamentan, de manièra estricta o alara en mena d'orientacion, las questions relativas al "dever", dels membres d'una determinada profession. La deontologia se noirís d'un costat de l’encastre juridic, e per d’un autre de l’encastre moral. Son concèpte basic es qu'obrar "en acòrdi de l'etica" ne ven a obrar en acòrdi d’un còdi predefinit. 

S’alunhar d'una nòrma de per abans definida, en general per escrich, constituís una actitud o un comportament non etic. Doncas, se pòt dire qu’es l'argument suprèma que deu orientar quina conducha que siá. Per contra, existís una autra branca, nomenada teleologia, que definís qu’obrar eticament es l’actitud o comportament que sosten lo ben per gaireben totes, en determinant çò qu’es corrècte e çò que l’es pas en segon lo resultat a aténher. La deontologia se dividís en 4 fasas: Universitària, Comunautària, Etica e Juridica.

## Vejatz tanben

* Deontologia professionala
* Còdi etic
Pescadero (Califòrnia)

**Pescadero** es una *[[census-designated place]]* sus la còsta sud-oèst del comtat de San Mateo de Califòrnia. Es situada a proximitat de la Rota 1, de la Plaja d'Estat de Pescadero, e del Faròt de Punta Pigeon.
La vila se tròba 23,2km al sud de Half Moon Bay, 11,4km al sud de San Gregorio, 10km a l'oèst de Loma Mar, e a aperaquí 20km al sud-oèst de La Honda.
Al recensament de 2010, sa populacion èra de 643 abitants.

## Perfil

## Geografia

## Demografia

## Clima

## Istòria

## Festivitats
**Festival dels arts e del divertiment de Pescadero* (*Pescadero Arts and Fun Festival* en anglés) -- annadièr, en agost.
## Escòlas
La vila a doas escòlas, que son:
«*Escòla primària de Pescadero*» (formalament en anglés «*Pescadero Elementary School*»»)
«*Collègi/Licèu de Pescadero*» (formalament en anglés «*Pescadero Middle/High School*»), qu'es un campus amb doas escòlas, lo «*Collègi de Pescadero*» (*Pescadero Middle School*) e lo «*Licèu de Pescadero*» (*Pescadero High School*).
La vila de Pescadero es lo sèti del Districte Escolar Unificat de La Honda-Pescadero, e son burèu actual es prèp de la campus del collègi/licèu.

## Palun de Pescadero

## Personalitats que visquèron a Pescadero
Steve Blank
Jessica Dubroff
Heinz von Foerster
Gordon Moore

## Ligams externes

## Vejatz tanben
Lo *[[Carrier Pigeon]]*, un clipper que naufraguèt pròche de la vila lo 6 de junh de 1853.

## Nòtas e referéncias
Siricio Iro Wani

**Siricio Iro Wani** (Opari, Equatoria Orientala, 1919-Opari, 25 de març de 1985) es un foncionari e òme d’estat de Sodan del Sud que foguèt sòci de l'organ collectiu al cap de l’estat sodanés (Conselh nacional de sobeiranetat) de 1956 a 1958.
Après una carrièra dins l’administracion coloniala (britanica puèi sodanesa), se retirèt de la vida politica en 1965 e tornèt dins son vilatge sud-sodanés qu’i moriguèt en 1985.

## Nòtas e referéncias
Rosèla de Califòrnia

La **rosèla de Califòrnia** (*Eschscholzia californica)* es una espècia de plantas dicotiledònas de la familha de las Papaveraceae.
Es una planta originària de Califòrnia e del sud-oèst dels Estats Units ont cobrís de vastas estendudas a proximitat dels bòsques de sequòias. Gràcia als alcaloïdes de las proprietats somnifèras que conten e a son abséncia d'acostumança, la rosèla de Califòrnia es utilizada coma una alternativa doça als somnifèrs de tipe barbiturics, benzodiazepinas e antiistaminics H de primièra generacion. 

## Descripcion
D'una nautor de 30-60 cm, ten una raiç axonomorfa, una camba erbacèa languida a la debuta e quilhada posteriorament, amb un color verd blavós. Presenta de fuèlhas verdas, glaucas, finament pubescentas o lisas e fermament devesidas, amb de tonalitats blavas. Sen ermafroditas amb la flor dispausada solitària amb un larg pecol de color jauna iranjat (pus rarament blanc). La flor a una forma de copa de 2 a 4 cm de diàmetre, conten 4 sepals fusionats, 4 petals crenats e un ovari super. La flor tanben es constituïda per fòrça estams e un ginecèu pluricarpellar amb un sol estigma fin. Lo fruit es una capsula de fins a 8 cm de larg, glabra amb de granas globulosas, reticuladas o puntejadas.

## Taxinomia
### Noms vernaculars
Rosèla de Califòrnia

: *California Poppy, golden poppy (rosèla daurat), California sunlight (lum solar de Califòrnia), cup of gold (tassa d'aur)*

### Lista de las sosespècias e varietats

## Nòtas e referéncias
Axiologia

L’**axiologia** (del grèc: *axia* o *axios*, valor, qualitat) pòt definir, o la sciéncia de las valors sociologicas e moralas, o, en filosofia, a l’encòp una teoria de las valors (*axios*) o una branca de la filosofia s'interessant al domèni de las valors.

## Filosofia axiologica
Es subretot dins l'Alemanha de la fin del sègle XIX qu’apareguèron de filosòfs se reclamant de l'axiologia (coma Heinrich Rickert o Wilhelm Windelband).

Per d’unes, l’axiologia deu èsser considerada coma una recerca per establir una ierarquia entre las valors (coma per Nietzsche dins la *[[Genealogia de la morala]]* o dins l’òbra de Max Scheler). Dins aqueste sens, pòt se destriar en doas partidas:

* l’etica ;
* l’estestica.

Ambedoas essent per excelléncia dos domènis « axiologics » (fasent partit del mond de las valors), es a dire somés a la necessitat d'èsser pres en carga en tèrmes de valor (de començar per las mai generalas: « ben », « mal », « bèl », « laid », etc.). Çò que, per consequent, introduch los problèmas ligats a l'argumentacion, que lo domèni de las valors es en estrecha dependéncia amb los arguments mobilizats per d’interlocutors per far valer una critica de gost (estetica) o per justificar o jutjar d'una conduicha (etica). Lo filosòf Chaïm Perelman envisatja la question de l'axiologia del vejaire de la retorica e de l'argumentacion dins sa *Novèla retorica*.

Al començament del sègle XX, se constata que l'emplec del tèrme axiologia es mai frequent. S’encontra dins l'obratge de Paul Lapie *Logica de la volontat* e, en 1905, dins lo títol de l'obrage en alemand d’Eduard von Hartmann *Grundriss der Axiologie*; aqueste mèsme autor l'auriá ja utilizat en 1890 dins « L'Axiologia e sas divisions » (Font: Institut für Axiologische Forschungen)

Mai sovent, lo tèrme axiologia es utilizat al sens de sistèma de valors. E l'axiologia coma disciplina jamai s’impausèt, donant d’òbras marginalas que, sovent, son pas de novelum al respècte dels questionaments lançat pels fondators d’aquesta branca de la filosofia alemanda.

L'expression « neutralitat axiologica » defenduda per Max Weber dins sas conferéncias (*Lo Sabent e lo politic*) es passada a l'usatge per defendre un vejaire (en l'escasença aqueste de l'istorian o del sociològ) assajant d'aténher un maxim d'objectivitat en s'interdisant tot jutjament de valor e tota critica de çò que fa l'objècte de son analisi.

## Vejatz tanben

### Referéncias


### Bibliografia

* Céline Babin, *Le Discours de l'axiologie romanesque*, thèse (Ph.D.), Université Laval, 1995.
* Marchetti Adriano, *Axiologie et poésie chez Léon Bloy*, Léon Bloy au tournant du siècle, textes réunis et présentés par Pierre Glaudes, Toulouse, Presses universitaires de Toulouse-Mirail, 1992, .

### Ligams extèrnes
Responsabilitat civila

La **responsabilitat civila** es l'obligacion facha a una persona de reparar lo prejudici causat a altrú. Es tanben, dins las tradicions de drech romanogermanics, lo domèni del drech portant sus aqueste matèria.  

La responsabilitat civila se divisís mai sovent en dos grands domènis: la responsabilitat contractuala e la responsabilitat extracontractuala (nomenada tanen responsabilitat delictuala o aquiliena). Dins fòrça païses, la responsabilitat civila es regida per un ensemble d'articles del Còdi Civil.

La responsabilitat civila se destria de la responsabilitat penala. Dins lo primièr cas, l'objectiu es d'indemnizar un domatge, alara que dins lo segond, s'agís de respondre fàcia a l'Estat de la violacion d'una lei penala (menant mai sovent a una multa o a l'empresonament). Se l'infraccion penala mes en jòc la responsabilitat individuala quitament s’i a pas damatge, aqueste darrièr n’es al contarir una condicion necessària a la responsabilitat civila. Lo damatge resultant de la violacion d'una lei penala, per exemple un panatòri, pòt taben s’introduire devant los tribunals per obténer reparacion. 

La responsabilitat civila es pas un concèpte present dins las tradicions juridicas de *[[common law]]*. A la plaça, aquestas tradicions an diferentas brancas del drech que prenon un ròtle similar: la responsabilitat delictuala, lo drech dels contrates, etc.

## Articles connèxes

* Responsabilitat civila en drech francés
* Responsabilitat delictuala
* Responsabilitat contractuala
* Teoria de la garantia

## Nòtas e referéncias
Responsabilitat penala

La **responsabilitat penala** es, en Drech, la subjeccion d'una persona que viola un dever de la nòrma penala en devent afrontar las consequéncias qu'impausa la lei. Las dichas consequéncias s'impausan a la persona quand se trapa copabla d'aver comés un delicte o aver estat complici d'aqueste.

La responsabilitat penala es impausada per l'Estat, e consistís en una pena (preson o multa) que cerca castigar lo delinquent e s’assag de lo tornar insercir per evitar que recedive.

## Diferéncia amb la responsabilitat civila
La responsabilitat penala cerca pas a indemnizar la victima del delicte, mas aqueste objectiu se realiza mejans la responsabilitat civila de biais separat de l'acte delictual. 

A vegadas ambedos concèptes se confondon, e subretot dins lo drech anglosaxon, qu'ambedoas responsabilitats pòdon portar sus d’obligacions pecuniàrias. pasmens, i a de diferéncias:

* Sa finalitat es distincta: La responsabilitat penala sanciona, e la civila repara un damatge.
* Lo montant de pagar se calcula segon diferentas mesuras: Una multa (responsabilitat penala) serà basada subretot sus la gravetat del fach delictial, alara que la responsabilitat civila cerca reparar un damatge a la victima.
* Normalament lo destinatari es tanben diferent. La responsabilitat penala pagar a l'Estat, e la civila a la victima.

## La responsabilitat penala e las personas juridicas
Istoricament una persona morala pòt pas èsser responsabla penalament, que pòt pas cometre de delictes d’esperela (e i a fòrça penas que pòt pas complir). 

Pasmens, i a unes delictes que pòdon èsser comeses per una persona morala e que pòdon èsser realizat sonque pel benefici d’ela mèsma (frauda, apropriacion illegala, delictes fiscals, etc.). Dins aquestes cases, es entendut que lo responsable penal seriá la persona fisica que pren las decisions.

Aquela doctrina contunha d’èsser en vigor dins fòrça sistèmas juridics, quitament se las escasenças evoluisson dins la possibilitat qu'una persona juridica cometa un delicte. Dins aquestes cases, la pena s'ajusta al tipe de sancion que la persona juridica pòt complir (mai sovent pecuniària, o tanben privacion de dreches).
Comtat d'Alameda

La **Comtat d'Alameda** (oficialament en anglés «*County of Alameda»* o tanben «*Alameda County»*) es la setena comtat de Califòrnia per populacion, amb 1 510 271 abitants al recensament de 2010. Occupa una granda partida de la region de la Baia de L'Èst de l'Airal de la Baia de San Francisco. Son sèti e mai granda ciutat es Oakland.

## Nòtas e referéncias
Pseudotsuga menziesii

L**'avet de Douglas** o **pin d'Oregon** (***Pseudotsuga menziesii***) es una espècia de conifèr de la familha *[[Pinaceae]]*, originària de la còsta oèst de l'America del Nòrd ont prosperan dempuèi Califòrnia fins a la Colómbia Britanica, en Canadà. En America es nomenat *Douglas fir*.
Aquel resinós foguèt introduit en Euròpa tre 1827 per lo botanista escossés David Douglas.

Arbre de creissença rapida es una de las principalas esséncias utilizadas per lo reboscatge. Acceptant des condicions de clima puslèu fredas e asagadas, s'es plan adaptat en Euròpa, en Grand Bretanha, en Ardenas bèlgas, Vòges e en Occitània, dins lo Massís Central, Auvèrnhe, Lemosin .

L'avet de Douglas ten de bonas qualitats tecnicas : servís en fustatge e per la decoracion interiora coma per la construccion exteriora.

## Nòtas e referéncias
Personalitat juridica

La **personalitat juridica** es l'aptitud a èsser titulari de drechs e de devers.

La personalitat juridica es, d'un vejaire positivista, una ficcion juridica atribuida a las personas fisicas (Èsser umans) e a las personas moralas (gropaments coma: entreprisas, associacions, Estat e sas subdivisions). 

Que sián fisicas o moralas, las personas juridicas an de caracteristicas comunas: una naissença e una mòrt (per exemple: data de creacion e de dissolucion per las entrepresas), una identita pròpri (nom e adreça) e de drechs e de devers (subretot: drech de conclure de contractes e dever de pagar l'impòst).

La nocion de personalitat juridica es alargada e diversificada pendent l'Istòria. Las mai grandas modificacions foguèron la generalizacion de la plena personalitat juridica a totes los èssers umans (comprene: fin de l'esclavatge e de la mòrt civila) e la creacion de gropaments especifics reconeguts pel drech (subretot: formas de societats).

## Las personas fisicas
Amb la fin de l'esclavatge e la supression de la mòrt civila, tota persona fisica aquerís la personalitat juridica del sol fach de sa naissença. 

Lo drech deguèt donc determinar çò qu'es la naissença.

Le drech deguèt donc determinar çò qu'es la mòrt. (Certificat de decès).

Lor personalitat juridica se manifèsta plenament a la naissença;

* Dispausan de la capacitat de gausir (es la capacitat e téner de drechs). Aquesta capacitat pòt pasmens èsser limitada (incapacitat per unas personas Ex: menor d’edat).

L'incapacitat de gausir pòt èsser pas qu’especiala qu’una incapacitat generala seriá la negacion dels drechs (e donc de la personalitat juridica). Ex: lo drech de vòte pels menors.  

* Tanben dispausan de la capacitat d'exercici (es la capacitat d’exercir aquestes drechs que gausisson). Levat pels menors d’edat e las personas sota tutèla que quitament se tenon la plena personalitat juridica dispausan pas de la capacitat juridica per exercir lors drechs. Se aquí l'incapacitat es general, a pasmens un remèdi: la representacion permet a un representant legal (Ex:parents) d'agir al nom e pel compte de la persona a sa carga.
* Es lo decès que marca la fin de lor personalitat juridica
* Pòdon èsser identificadas e individualizadas a partir de tres eleents:
** Lo nom (nom d’ostal & prenom)
** Lo domicili
** L’estat civil

## Las personas moralas
La personalitat morala es mai sovent prevista pel drech mas pòt èsser demandada alara qu’i a abséncia de disposicion especifica.

## Nòtas e referéncias


## Annèxes

### Articles connèxes

### Ligams extèrnes

* Evelyne Sire-Marin, « La personnalité juridique reconnue », Hommes & Libertés, Ligue française pour la défense des droits de l'homme et du citoyen, no 139,‎ juillet 2007, p. 22-23 (lire en ligne)
Persona fisica

Al sens del dreit, una **persona fisica** es un èsser uman dotat d'una capacitat juridica que li foguèt atribuit lo gaudiment de dreits subjectius. Dins las jurdiccions de **, aquesta nocion traduida coma persona naturala (en anglés: *natural person*). 

Lo tèrme de persona fisica es utilizat en oposicion amb lo tèrme juridic de persona morala que designa una entitat (una sociatat, un grop, etc.).

Unes dreits son comuns a las personas moralas e fisicas, d'autras especifics a l'una de las doas categorias.

## Vejatz tanben

* Personalitat juridica
Ficcion juridica

Una **ficcion juridica** es un concèpte ligat al drech, que la definicion es la seguenta:

: « Artifici de tecnica juridica (en principi reservat al legislator sobeiran), « messorga de la lei » (e benfach d’aquesta) consistissent a « far coma se », a supauasar un fach contrari a la realitat, amb per objectiu de produire un efièch de drech » ».

## Vocabulari juridic
Aquesta definicion dobrís a las nocions d'« artifici juridic », de « legislator sobeiran » e d'« efièch de drech ».

## Evolucion del drech e comentari
Dempuèi l'Antiquitat, lo drech roman fa grand usatge d’aqueste concèpte, que se pòt aprochar d'un acte de lengatge. Lo jurista alemand Rudolf von Jhering (1818-1892) lo vesiá coma « una messorga tecnica consacrada per la necessitat ».

Aquesta manipulacion de la realitat, fondada sus la logica del drech, pòt se realizar sus un fach, una situacion o una nòrma. Consistís a negar o a pretendre en consciéncia a una supausada vertat per menar lo debat non pas sul terren de la pròva, mas del fons.

Las fonts materialas del drech, legislativas o jurisprudenciala utilizan la ficcion per exercir una empresa sus la realitat. 

Los drech costumièrs o pretorians, subretot los sistèmas de **', fan tradicionalament un grand usatge de ficcions juridicas.

== Cas concrèts ==

* [[Personalitat juridica|personnalitat juridica]].
* L’enfant per nàicer es supausat nascut cada còp que n’es dins son interés (principi **'), en matèria d'eritatge per exemple.
* L'adopcion, que fa de l'enfant adoptat aqueste dels parents adoptius.
* L'adagi *pas degun es censat ignorar la Lei* es un autre exemple de ficcion juridica emplegat en drech.
* L'abséncia: una persona mòrta pòt subreviure juridicament. Al contrari, una persona viventa pòt èsser considerada mòrta, e deu alara èsser l'objècte d'una *resurreccion* judiciària.
* En matèria de drech de las successions, la teoria dels comorrissents precisa, en l'abséncia d’escasenças exactas de la mòrt dels membres d'una familha, l'òrdre dels decès en foncion de l'edat e del genre.
* Lo fons de comèrci.
* Al Reialme Unit, la lei interdit als membres del Parlament de demissionar. Pasmens, prevei que los membres del Parlament acceptant de recebre un ofici de la Corona son demeses de lors foncions, e devon tornar se presentar se volon i èsser mantenguts. En consequéncia, la costuma vòl que los membres del Parlament volant demissionar demanden al monarca a èsser nomenat a un tal ofici, e dos en particulars, que son de sinecuras amb un salari simbolic, son emplegats en alternància dins aqueste objectiu: *luòctenent de la Corona e baile dels tres centenièrs de Chiltern*, e *luòctenent de la Corona e baile del Manor de Northstead*.

## Nòtas e referéncias


## Bibliografia

* Yan Thomas, « Fictio legis : L’empire de la fiction romaine et ses limites médiévales », Droits, no 21,‎ 1995, p. 17–63
* Olivier Guerrier, « Les fictions juridiques et leurs avatars humanistes », Pallas, no 91,‎ 2013, p. 135–144 (DOI 10.4000/pallas.466)
Rota 84 de l'Estat de Califòrnia

thumb|250px|Carta de SR 84.
[thumb|250px|Partida oèst de la rota, a [La Honda (Califòrnia)|La Honda]]

La **Rota 84 de l'Estat de Califòrnia** (en angles: *California State Route 84*) es una autorota de Califòrnia del nòrd, qu'es devesida en doas seccions. La primièra s'esten de l'oèst a l'est, de San Gregorio a l'Interstate 580. La segonda commença a SR 12 e contunha fins a l'Interstate 80 a West Sacramento.
Agulha (arquitectura)

Una **agulha** es un element arquitectural que se situa en la part superiora d'una torre, cloquièr o glèisa a la manièra d'un coronament.

La forma de las agulhas pòt variar en foncion dels diferents estils arquitecturals, e aver una forma piramidala, conica o bulbosa e s'acabar en forma de punta aguda, especialament dins l'arquitectura gotica ont la culminacion visuala del temple es un simbòl del rapròchament de Dieu.

Simbolicament, las agulhas an doas foncions. La primièra es la de proclamar una poténcia militara. Una torre, amb sas reminiscéncias de la punta d'una lança, fa l'efièit d'una fortalesa. La segonda es d'arribar cap al cèl.
Vèrm tubicòla

vinheta|''Sabella spallanzani''Apelam **vèrm tubicòla**, **vèrm tubular** o **vèrm plumós** los vèrms marins bentics e sedentaris de la classa de Polychaeta, de la jos-classa dels Palpata, de l'òrdre dels Canalipalpata e del jos-òrdre dels Sabellida qu'an la particularitat de viure dens un tub. Apelam tanben **vèrm tubicòla** d'unes vèrms, entre autres los de la familha dels Siboglinidae, l'òrdre dels Rhabdopleurida e la familha dels Phoronida, qu'an tanben la particularitat de viure dins un tub.

## Descripcion

Aqueles vèrms an la particularitat d'aver lor còs al dintre d'un tub. Fabricat pel vèrm el-meteis, aquel tub pòt estar fait amb de calcari, de sabla agregat, de quitina o d'autres materials amolonats per l'animal.


## Reparticion
En foncion de las espècias, i a de vèrmis tubicòlas dins totes los oceans e mars del mond, que siá dins las aigas temperadas, tropicalas o polaras. D'unas espècias vivon dins de grandas prigondors.
Tell Abu Hureyra

thumb|Tell Abu Hureyra qu'èra a l'extrèm nòrd de l'airau de la cultura natofiana.
**Tell Abu Hureyra** qu'ei un sit arqueologic situat au nòrd-èst de la Siria actuau (au nòrd-oèst de l'anciana Mesopotamia), dens la vath d'Eufrates, qui estó aucupat au Mesolitic e au Neolitic. L'arqueològ britanic Andrew Michael Tangye Moore que hasó cavaments dens aqueth sit en 1972 e 1973 abans d'estar negat devath las aigas deu lac  format per la construccion de la paishèra de Tabqa, inaugurada en 1976. Lo sit que muisha las originas de la domesticacion deus animaus e de las plantas atau com lo procèssus de neolitizacion deu Pròche Orient (qu'ei a díser, lo passatge d'ua societat de caçadors-cuelhedors a ua societat d'agricultors-neuridors). 

A l'Epipaleolitic (Mesolitic/ Natofian) (enter los millenis X e IX abC), la partida nòrd deu sit (**Tell Abu Hureyra 1**) n'ei pas sonque aucupada per un simple vilatge de 200 a 300 abitants. Los ustilhs trobats que son tipics de l'Orient Mejan ad aquera epòca. La preséncia d'importants vestigis vegetaus (leguminosas, cerealas) e animaus (gasèlas, motons, crabas, muscles d'aiga doça, peishes) qu'implica ua populacion ja sedentarizada qui, en mei de la caça, practicava ua forma rudimentària d'agricultura. Aqueth purmèr sit qu'estó abandonat de cap a 8500 abC, dilhèu pr'amor de l'episòdi d'en·hredament climatic coneishut com Dryas recent.

De cap a 7500 abC, lo lòc qu'estó tornat aucupat (**Tell Abu Hureyra 2**) per ua populacion hèra mei nombrosa (de  a  estatjants) e que vadó l'establiment mei gran deu Neolitic ancian dens la region. Lo sit qu'èra en contact dab l'ensemble deu Pròche Orient (Anatolia, mar Arroja, còsta mediterranèa), e la soa economia qu'èra basada sus l'agricultura (dilhèu adaigada) e l'eslhevatge. La recèrca arqueologica que i trobè objèctes de silex, d'obsidiana, d'argèla, d'òs atau com peiras semipreciosas. Aqueth dusau sit qu'estó abandonat de cap a 5900 abC per causas climaticas (rescauhament de la temperatura, baisha de las precipitacions) e demograficas (usatge abusiu de las ressorças naturaus).
Lo Massès

**Lo Massès** (*Loumassès* en francés) qu'es ua anciana comuna gascoa, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia
## Toponimia
Pas d'informacions.
## Istòria
* Lo Massès qu'èra ua anciana parròpia annèxa .
* En 1821, qu'annexèn la comuna deu Massès a Cabàs .
## Demografia

* Las donadas de la dreta deu grafic, plaçadas automaticament, que son las de la comuna sancèra de Cabàs e Lo Massès.
## Lòcs e monuments
* Anciana glèisa.
* Lo castèth qu'a dispareishut.
## Vòta
Lo 25 de novembre.
## Personalitats ligadas dab la comuna
## Véser tanben
## Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
Òme de Florès

***Homo floresiensis***, o **Òme de Florès**, es una espècia atudada del genre Homo, que de fossils foguèron descobèrts en 2004 dins la cauna de Liang Bua, sus l'illa indonesiana de Florès, d'ont lo nom. Los espleches litics trobats sul site cobrisson un periòde anant de 190 000 a 50 000 ans, mentre que los fossils umans son estat datats en 2016 entre 100 000 e 60 000 ans abans lo present.

*Homo floresiensis* èra de talha pichona (entre ), benlèn en rason d'un processus de nanisme insulari, coma d'autras populacions de l'illa.

## Referéncias
Woodside (Califòrnia)

**Woodside** es una vila incorporada del comtat de San Mateo, Califòrnia, situada sus la peninsula de San Francisco, a l'èst dels Monts de Santa Cruz. Sa populacion èra de 5 287 abitants en 2010.

## Istòria
### Edat precolombiana
Abans l’arriba dels europèus a Califòrnia, lo territòri qu'ara es Woodside èra abitat pel pòble Ohlone.

## Geografia
Aquela vila es situada sus la falha de San Andreas, que provoca d'enòrmes tèrratremols dins l'estat de Califòrnia, coma aquels de San Francisco en 1906, e de Loma Prieta en 1989.

Una granda partida de la vila abriga dels arbres, coma las sequoias, avets de Douglas, casses e eucaliptus. La vila es localizada pròche de la cresta dels monts de Santa Cruz e la Rota 35, tanben apelada *Skyline Boulevard* en anglés. Lo mot «Skyline» signifia l'orizont, possiblament en referéncia a las vistas d'ambedós còstas de la peninsula ofèrtas per la rota: la baia de San Francisco e l'Ocean Pacific.

## Escòlas
La vila abriga aquelas escòlas e districtes escolars:
**Woodside Parents' Nursery School*:
**Sequoia Union High School District**:
**Woodside High School*
**Woodside School District**, qu'a pas qu'un sol campus, que compren tres escòlas:
**Woodside Preschool*
**Woodside Elementary School*
**Woodside Middle School*

## Personalitats que visquèron a Woodside

*Joan Baez, cantaira de musica folk.
*Steve Jobs, cofondator de Apple Inc..
*Michelle Pfeiffer, actritz americana.
*Neil Young, autor-compositor e cantaire canadenc.

## Nòtas e referéncias
Illas Farallon

Las **illas Farallon**, en anglés: **Farallon Islands**, tanben coneguda coma ***Farallones*** (del mot espanhòl *farallón*, aparentat de l'occitan *[[farilhon]]*), son un grop d'illas e farilhons situat a l'oèst de San Francisco, Califòrnia, dins lo Golf dels Farallones.
thumb|right|300px|Vista de las Illas Farallon
La Bastida (comuna d'Esclassan e La Bastida)

**La Bastida** (*Labastide* en francés) qu'es ua anciana comuna gascoa, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia
## Toponimia
Lo nom que ven deu vèrbe *bastir*, deu francic **bastjan*, « trenar », a l'origina « bastir fortificacions trenadas gràcias a paus plaçats a l'entorn d'un castèth » . Lo mot *bastida* es un participi passat substantivat qui designa petitas vilas fondadas aus sègles XIII e XIV, dab franquesas autrejadas aus abitants . Sovent, aqueras aglomeracions qu'estón vilòtas sonque dens l'intencion.

## Istòria
* En 1822, qu'annexèn La Bastida (e tanben *Lalanne-Recané*, en francés) a Esclassan . La Bastida, ua anciana parròpia annèxa, qu'es au sud-sud-oèst d'Esclassan .

## Demografia

* Las donadas de la dreta deu grafic, plaçadas automaticament, que son las de la comuna sancèra d'Esclassan e La Bastida.

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab l'anciana comuna
* La familha Marquet, familha de financièrs francés actius au sègle XVIII, que sortèva de La Bastida.

## Véser tanben
## Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
Philippe Matheron

**Philippe Matheron** (18 d'octòbre de 1807, Marselha - 31 de decembre de 1899, Marselha) es un engenhaire, un paleontològ, un geològ e un cartograf provençau dau sègle XIX. Famós per sei descubèrtas sus lei dinosaures, es considerat coma lo fondator de la paleontologia provençala.

Fiu d'un geomètre, intrèt a l'Escòla dei Bèus Arts de Marselha e estudièt divèrsei disciplinas scientificas coma la fisica, la quimia, la geologia e la paleontologia. Puei, vengut engenhaire au sen deis administracions publicas cargadas de l'entretenença dei rotas e dei camins de fèrre, comencèt de recèrcas geologicas e paleontologicas en Provença.

Publiquèt plusors obratges sus leis estructuras geologicas provençalas. En particular, se destrièt amb d'observacions sus l'estratigrafia de la region. A partir de 1869, comencèt d'estudiar lei depaus de fossils situats a l'entorn dau Mont Venturi, especialament aquelei de Fuvèu. I descurbiguèt doas espècias novèlas de dinosaures (*[[Hypselosaurus]]* e *[[Rhabdodon]]*) e publiquèt la premiera descripcion d'uòus de dinosaures.

Sei descubèrtas li permetèron de venir sòci de l'Academia dei Sciéncias de Marselha en 1836 e, quatre ans pus tard, de la Societat Geologica de França. Recebèt tanben la Legion d'Onor en 1852.

## Liames intèrnes

* *[[Hypselosaurus]]*, espècia de dinosaure descubèrta per Philippe Matheron.
* *[[Massaliasuchus]]*espècia de crocodil descubèrta per Philippe Matheron.
* *[[Rhabdodon]]*, espècia de dinosaure descubèrta per Philippe Matheron.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Montbrun (comuna de Lortias e Montbrun)

**Montbrun** (*Monbrun* en francés) qu'es ua anciana comuna gascoa, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia
## Toponimia
*Mont brun* qu'es un sintagme plan espandit e qui donè toponimes occitans (mès, curiosament, segon la lista deu Dauzat e Rostaing, pas de toponimes arpitans nimèi francés). Que marca la color  deu sòu, deu paisatge o eventualament d'un castèth (mès, *Brun* es tanben un petit nom).

## Istòria
* En 1822, qu'anexèn Montbrun a Lortias . Montbrun, situat au sud-èst de la navèra comuna, es pas un vilatge. La glèisa que ho venuda e cambiada en ostau. Montbrun qu'èra ua parròpia annèxa au sègle XVIII .

## Demografia

* Las donadas de la dreta deu grafic, plaçadas automaticament, que son las de la comuna sancèra de Lortias e Montbrun.
## Véser tanben
## Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
Vernet (Astarac)

**Vernet** (*Bernet* en francés) qu'es ua anciana comuna gascoa, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia
## Toponimia
Los noms de tipe *Vernet* que son compausats deu gallés *verno-*, *verna*, « vèrn, vèrne, vèrnhe » e deu sufixe collectiu (latin) *-etum* (Dauzat e Rostaing)  o qui venguen deu gallic *uerneton*, « verneda, vernheda, vernet, vèrnha » (Delamarre) .
 
## Istòria
* En 1822, qu'annexèn Vernet a Montlaur . Al sègle XVIII, Vernet qu'èra, çò sembla, parròpia e Montlaur parròpia annèxa . Mes en 1822, Montlaur qu'èra ua comuna mei poblada e mei grana, probable.

## Demografia

* Las donadas de la dreta deu grafic, plaçadas automaticament, que son las de la comuna sancèra de Montlaur e Vernet.

## Lòcs e monuments

## Véser tanben
## Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
Rèc de La Honda

thumb|Partida d'una mapa de ''Rancho Cañada de Raymundo'' amb lo font del Rèc de La Honda, 1856
Lo **Rèc de La Honda**, en anglés *La Honda Creek*, es un rivet situat dins los Monts de Santa Cruz en Califòrnia, qu'es tanben un afluent del Rèc de San Gregorio. Istoricament, lo rèc s'apelava *Arroyo Hondo*, que significa literalament "riu prigond" en espanhòl. A sa confluéncia amb lo Rèc Alpin, los dos rivets forment lo Rèc de San Gregorio, un riu que s'escampa dins l'Ocean Pacific. La majoritat d'aquel cors d'aiga es seguit per la Rota 84, de Sky Londa a l'embocadura del Rèc de San Gregorio a la Plaja d'Estat de San Gregorio. Una granda partida de sa conca idrografica se tròba dins l'Espaci Verd del Rèc de La Honda.

## Nòtas e referéncias
Amassa

**Amassa**, tanben nomenat **Aran Amassa**, ei un partit politic occitanista e de quèrres d'Aran. A era sedença a Vielha. Eth president es Hug de la Rosa e eth secretari generau Julián Fernández.

Amassa foguèt creada coma plataforma politica er'an 2018 e eth sué precedent mai immediat es Corròp. S'enregistrèt coma partit politic lo 19 de març de 2019. 

As eleccions araneses deth 2019, damb ua mejana de 17%, obten cap conselhèr.

A totun quate elejuts as municipaus:
* ua a Bausen (Alidé Sans, damb 24,9%)
* un a Les (Hug De La Rosa, damb 16,3%)
* ua a Naut Aran (Neus Canals, damb 15,3%)
* un a Vielha e Mijaran (Julián Fernández, damb 7,8%)
## Nòtes e referéncies
 

## Ligam extèrne
* Amassa