Carcinòl (sosdialècte)

Lo **carcinòl** es un sosdialècte 
del lengadocian septentrional, parlat en Carcin. 

Lo carcinòl es tradicionalament subdevesit entre **naut-carcinòl** e **bas-carcinòl**. La diferéncia màger entre los parlars carcinòls es la prononciacion de l’a atòna, e l'a tonica dabans una nasala amudida o non, que lo bas-carcinòl sèrva **/a/** e lo naut-carcinòl pronóncia **/ɔ/**.

D’unas divisions suplementàrias destrian :
* lo bas-carcinòl (o ribieirenc)
* lo naut-carcinòl :
** lo carcinòl mejan (o caussanèl caorsin)
** lo nòrd-carcinòl (o dordonhenc)
** lo fijagòl (o segalin)

=Caracteristicas lingüisticas=
## Fonetica
Los cases pas listats aicí son comuns a l’usatge general en lengadocian, coma la modificacion d’una consonanta al contacte d’una autra que pren sa valor :
Mièg Mont /mɛmmun/

### Prononciacion del A/O

En Naut Carcin ( carcinòl mejan o caussanèl caorsin, nòrd-carcinòl o dordonhenc, fijagòl o segalin), lo A se prononcia d'un biais diferent que en Carcin Blanc o Bas Carcin.

Vaqui una frasa correntament utilisada pel monde de la region per illustar aquela diferencia :

"Lo can m'a manjat lo pan dins la man"

Prononciacion de Naut Carcin : Lou c**o** m**'o** m**o**ntsa/m**o**ndza lou p**o** din l**o** m**o**.

Prononciacion de Carcin Blanc : Lou c**a** m**'a** m**a**ntsa/m**a**ndza lou p**a** din l**a** m**a**.

En Naut Carcin lo A a tendencia a se prononciar O :

-Quand lo A es pas accentuat : 

parlar = [**pɔrl'a],** m**è**s parla = **['parlɔ]**

- Quand lo A es dabans un N o un M (mema s'escrich e pas prononcat)

pan = [po]

castanha  = **[kohtoɲo**]

### Contraccions
Fòra indicacion, cal pas reproduire l'usatge oral dins la lenga literària.
***CH** finalas : son realizadas **/t/** e non pas **/tʃ/** en parlar caussanèl caorsin. Ex. **dich** /dit/, **nuèch** /nɛt/. En parlar nord-carcinol, son mudas  Ex. **dich** /di/, **nuèch** /nɛ/. 
*Sequéncia **IÈ** : lo carcinòl garda pas que lo È. Per exemple *Mièg* ven *Mèg*, aquela forma es al diccionari de Alibert.
Quand IÈ es un sufix - sufix latin -ARIU, ARIA - coma dins *carrièra*, *primièra*, *manièra* lo carcinòl sèrva lo false diftong **/jɛ/**. Aquò arriba tanben als mots que fan pas tindar **/iɛ/** mas **/jɛ/** coma *vièlh* **/bjɛl/**.
*Sequéncia **EI** : en posicion atonica i a pas que lo son /i/ que s'entend. Leiçon /li'su/. En posicion atonica coma en Agenés e Tolosan EI pòt se reduire a E : dreit **/dret/**, creire **/crere/**, veire **/bere/** (**/bire]** dins lo nord).
*Sequéncia **ÒU** : passatge frequent a AU, avèm alara *nau* per 'nòu'. En Carcin aquela sequéncia en finala se poirà tanben reduire a ÒS dins de mots coma *Dijòus* prononciat coma se foguès *Dijòs*.

### Insercions
#### Letras eufonicas
*Neutre
En Carcin naut s’inserís lo son **Z** davant lo neutre *o* - Fai-zo, vai-te zo quèrre - mentre qu’en Carcin bas lo iatus es evitat amb l’emplec de **Ba**.
*Z e N
Òm pòt ausir a-z-Albi, a-z-Òlt, a-z-aquel per donar una prononciacion mai fluida, la meteissa causa arriba tanben mas amb la letra N :
a-n aquel moment.
### Aferèsi
Passatge de « aquò » a « quò » coma en dialècte lemosin : « Quò vai ? »

### Enclisi
Los articles e pronoms d’una soleta sillaba pòdon se pegar al mot precedent s’es acabat per una vocala, s’enseguís que i a una pèrda de la vocala finala de l’article o del pronom.

Vòli que’l rei vengue
mostra’l Paradís
Val mai un pichon chas se qu’un grand chas’ls autres.
(*chas* prononciat /tʃa/).

Aquel emplec es admés a l’escrich.

### Iotacisme
Lo fonèma **/e/** se càmbia en **/i/** davant LH e NH coma o indica Évelyne Roques :

*velhada* **/bi.ˈʎa.dɔ/** e *lenha* **/ˈli.ɲɔ/**

### TG e G
En Carcin TG (TJ davant una vocala) se pronóncia coma G (J davant una vocala levat Jès, Jèsus, Jerusalem, etc).
La realizacion es sovent **/ts/**, mas òm pòt ausir **/dz/** o **/tʃ/** en cas de non distincion amb **CH**.
*Fetge **/'fe.tse./**
*Pescajon **/pe.kɔ.'tsu/**
*Manjar **/man'dza/**
*Cambajon **/kɔm.bɔ.'tsu/** notat *combochou* dins *Le Parler du Lot (pagina 25)*
### S intervocalica
La S intervocalica es realizada amb lo son **/ʒ/** coma dins l'anglés *measure* **/ˈmeʒəʳ/** o lo francés *girafe* **/ʒiʀaf/**. Los demai parlars lengadocians fan sovent **/z/** dins aqueste cas.
### S finala
En Carcin i a tres prononciacions per l’S finala.

#### vocalizacion
S finala del plural pòt cambiar en **/j/**, *las fedas* **/lɔj fe.dɔj/ **o **/laj fe.dɔj/**. Aquel cambiament se tròba tanben dins l’occitan de Montpelhièr e en occitan Tolosan mas limitat a l’article.
Louis Allanche dòna la règla seguenta :

l’S finala ven **i** se lo mot seguent comença per una consonanta autra que **[c], [p]** e **[t]** :

*lai* mas mas *los* cas 
*loi* fats mas *los* petaces 
*lai* bòrdas mas *las* telas 

Aquela règla es majoritària en lengadocian.

Sauzet ajusta dins *Occitan Plurals: A Case For A Morpheme Based Morphologyque* que lo sosdialècte carcinòl representa un modèl dirèct de la prima evolucion de l’italian. Los sosdialèctes que pratican lo passatge de S a I /j/ o fan pas que per l’article (en quina posicion ?), lo carcinòl generaliza la vocalizacion als noms e adjectius : 

Las vacas blancas /laj 'bakɔj blankɔj/ (contra lo lengadocian general /laj 'bakɔj blankɔs/).
#### Silenciosa
Per Carcin dordonhenc l'S finala es generalament silenciosa.

#### Manten
En Carcin bas l’S finala es prononciada /s/

### Betacisme
Lo betacisme es generalizat coma en lengadocian, fòra la vila de Solhac ont la diferéncia /v/ /b/ se fa, benlèu ligada al dialècte lemosin.
### Despatalizacion
Al contacte d’una consonanta la L es despatalizada en /w/ a Cajar e Montalban ont Alba serà realizat **/ˈaw.bɔ/**, Montalban **/mun.taw.'ba /**

### Cambiaments
La finala en ARA > ÈRA, en los mots *alara* e *encara* prononciats **alèra** e **enquèra**.
### TZ
Dins lo cas d’una terminason la sequéncia TZ es realisada coma un /s/. Certs còps pòt èsser silenciosa, la posicion de l’accent tonic basta.
Pels noms comuns i a mai d’una manièra de prononciar TZ : 

« […] loui chentiments d’omitia, dé *pat* e de tsoyo, que bous embouyorai pel ben. » escriguèt Lucien Redoulès dins *Rimailleries*.

*Potz* prononciat /pus/ e transcrit en Poux dins la toponimia, coma Mas del poux, Tres Potz.
Prononciacion al plural ?

## Morfologia
### Doble plural
S’ajusta una S al plural : *aquelses* per *aqueles*, *tempses* per *temps*, *ostalses* per *ostals*.
### Pronoms
***Li** pòt passar a **i** : « Se pòdes pas uèi, alèra i disi que vengue deman »
***ieu** e sa forma reducha **io** s’emplegan en carcinòl
***Nosautres** se tròba acorchit en **nauses** e **nautres**, non permés en lenga literària.
#### Pronoms possessius
**La mia*, *la tia*, *la sia* s’emplegan en Carcin bas e las formas adocidas *la meuna*, *la teuna*, *la seuna* en Carcin naut

**Nòstres* e *Vòstres* passan a *Nòstris* e *Vòstris* en bas-carcinòl

### Refortiment
Los mots de refortiment son utilizatz sols sens negacion : 

« *Cap* de libre li plasiá » « Manca *res* » « Vòli *degun* dins ma cosina »

## Conjugason
Vèrb Èsser/Èstre al present : soi, ès/sès, es, sèm, sètz, son.

Vèrb en AR al present : parli, parles (*parlas* en general en lengadocian), parla, parlem (*parlam* generalament), parlatz, parlan **/****par.lu/.**

Vèrb Èsser a l’imperfach : èri, ères (*èras* en general en lengadocian), èra, siam o èrem, èretz, èran** /ɛru/**.

Al lòc de « èrem » al preterit per la primièra persona del plural, lo carcinòl dordonhenc (en Boriana) sèrva « siam », qu’es la forma del present primièra persona del plural al present en dialècte provençal.

Lo carcinòl mejan forma l’imperfach dels vèrbes en AR coma en general en lengadocian en *-àvem* per 'nosautres' mentre que lo carcinòl dordonhenc emplega una forma en *-iam*. *Cantar* : *cantàvem* en carcinòl mejan, *canta(v)iam* en carcinòl dordonhenc.

Aquelas classificacions, per interessantas que sián, devon pas far oblidar que los traches distintiu del carcinòl son pas especifics d’aquel parlar. Se tròban dins d’unes parlars vesins o lonhdans, lengadocians o pas.
## Lexic
*anuèch : segon lo lòc vòl dire uèi o aqueste ser
*cabecon : formatjon de cabra
*cata-miau : paraula enfantina per parlar del cat
*causses : plans calcaris que s’espandisson en Occitània
*duérber : varianta de **dubrir**, lo participi passat es *dubèrt*.
*far 4 oras : vespertinar
*far miègjorn : far un sòm aprèp dinnar
*frau : landas sècas situadas al Deganhasès (comuna de Peirilhas e La Vercantièra)
*Lonh : varianta de **luènh**
*mica levada : ??
*mosseron : campairòl
*nèva : nòva, coma dins Font Nèva
*pascada : omeleta pascala?
*per ara : al còp que ven, a lèu
*quauqu’un : qualqu’un
*raivar (francesisme) : somiar 
*Sens-tu-fariam : nom donat a un animal pas indispensable a l’ostal, i a tanben la forma « Manja-quand-n’i-a-quand-n’i-a-pas-se’n-passa »

## Referéncias
* *Los parlars carcinòls*, Pau Polet - Arno Krispin, Cercle occitan de Fijac, abrial de 1991.

* MacKenzie, Laurel. 2014. /s/-Deeletion and the preservation of plurality in Modern Occitan. Journal of Linguistic Geography 2:59–73.

* Lexic carcinòl dordonhenc (segond lo parlar de Sant Seren), Joan-Pascal Godonesca

* [Recherches et observations sur le patois du Quercy (Dialecte de cahors et des environs), Paul Lescale](http://books.google.fr/books?id=nQnJ73D5Ok4C&printsec=frontcover&dq=Recherches+et+observations+sur+le+patois+du+Quercy:+(Dialecte+de+cahors+et+...++Par+Paul+Lescale&hl=fr&sa=X&ei=aV78U-XPJ8Pa0QWnvYG4Bw&ved=0CB0Q6AEwAA)
* Dictionnaire occitan - français selon les parlers languedociens, Loís Alibèrt, IEO 1966

## Ligams extèrnes
* ''Lus Nodals de Gilbert Galtié, un exemple d’écriture spontanée de l’occitan au début du XXIe siècle'', Joan Sibille
* Espaci occitan carcinòl

## Vejatz tanben

* Carcin
* Lengadocian (dialècte)
* Sos-dialèctes vesins
** Agenés (sosdialècte)
** Albigés (sosdialècte)
** Roergàs (sosdialècte)
** Sarladés (sosdialècte)
** Tolosan (sosdialècte)