Vèrnhe

Lo **vèrnhe** es un arbre de las zonas umidas que buta dins l'emisfèri nòrd e correspond al genre *[[Alnus]]* de la familha *[[Betulaceae]]*.

En mai de l'espècia *[[Alnus glutinosa]]*, i a dins los Alps, una autra espècia de vèrnhe: *Alnus incana*. Se destria de l'*Alnus glutinosa* subretot per sa rusca, lisa e grisa, alara qu'aquesta de l'*Alnus glutinosa* es asclada. En Corsega trobam *Alnus cordata*, que i foguèt introduch coma planta d'ornament. L**Alnus viridis'' es abondant dins las zonas de montanha.

== Caracteristicas ==
[[Fichièr:Strobiles_d'aulne.jpg|vinheta|Strobils de vèrnhe amb las granas.]]
Los vèrnhes son d'arbres de talha mejana, que pòdon aténher 20 a (rarament) 30&nbsp;mètres, de fuèlhas caducas, creissent pels bòsques umids e paluns, o alara a la broa. Las flors son organizadas en [[Caton (botanica)|catons]] mascles e femes. Los catons femes donan de "còns" linhoses de dos a tres centimètres de longor, ont cabon las granas. ''Alnus glutinosa'', mai comun en Euròpa de l'Oèst, se destria per sas fuèlhas plan ovalas, denteladas, e las brotas de prima pegosas.

La [[fusta]] d'una color roja caracteristica es imputrescibla e leugièra, es utilizada per realizar los pals dels pontons. La color roja puèi rosada de la fusta fescament talhada o trabalhada demòra pas. Es damtjada per la lutz.

La rizosfèra del vèrnhe encoratja de [[Bactèri|bacterias]] fixatrises d'azòt. Lo vèrnhe contribuís alara a la fixacion e resiliéncia ecologica de las broas dels rius e [[ripisilva]]s.
<gallery mode="packed" caption="''Alnus glutinosa'', lo vèrnhe">
Alnus glutinosa tervaleppä lehti.jpg|Fuèlha.
Fruchtstand der Schwarzerle, Alnus glutinosa 1.JPG|Flors mascles (caton) e flors femes.
Alnus glutinosa female inflorescence.JPG|[[Strobil]]s de vèrnhe amb granas.

</gallery>

== Abitat ==
[[Fichièr:Alder_in_lake.jpg|drecha|vinheta|250x250px|Lo vèrnhe es, amb lo [[salze]] e d'unes [[Pibol|pibols]], una de las espècias fòrça plan adaptadas a l'aiga. Aquí emergís de l'aiga al bòrd del lac Bobięcińskie Wielkie en [[Polonha]]. Aquestas tres espècias son capablas de rebrotar quand son talhada pel [[vibre]] amb que coevoluciona.]]
Es plan frequents dins las zonas umidas, sus la broas o dins los bòsques de riu, al bòrd dels [[Riu|rius]] o a l'entorn dels braces mòrts, ont pòt aténher 25 a 30 [[Mètre|mètres]]. Los vèrnhes forman d'arbrams nomenats vernhièra, verneda o vernet.

==Estat de las populacions, pressions, responsas ==
* Las espècias màger de vèrnhes son pas consideradas coma menaçadas, mas los vernets qu'èran estat conservats per la produccion de [[carbon de lenha]] plan adaptat a la fabrica de polvera mermèron fòrça, al benefici de la cultura de pibols o de l'assecament de las zonas umidas per sa mesa en cultura, en pastura o urbanizacion.
* La diversitat genetica dels vèrnhes benlèu patiguèt de l'artificializacion e del desboscament de las ripisilvas.
* Una malautiá deguda a ''Phytophthora alni'' e benlèu a d'autres cofactors progressa en Euròpa dempuèi la fin del sègle XX. Una malautiá novèla sembla s'espandir dempuèi los ans 1990, deguda a una espècia anteriorament desconeguda de campairòl del genre ''Phytophthora''.
[[Fichièr:Erlengrübling_Gyrodon_lividus.jpg|esquèrra|vinheta|250x250px|''Gyrodon lividus'', una de las espècias micorizicas dels vèrnhes, que sembla poder èsser un bioindicator dels vernets damatjats per l'[[eutrofizacion]].]]

== Enemics ==
La tòra del [[Lepidoptera|parpalhon]] de jorn (''Rhopalocera'') seguent se noirís de **vèrnhe*'<span></span>:
* *Aparura ilia* (Nymphalidae).

== Utilizacion ==
Las caracteristicas acosticas del vèrnhe ne faguèron una de las fustas plan adaptada a la fabricacion de [[Guitarra|guitarras]] de tria.

Los fruches de vèrnhes son tanben utilizats en [[aqüariofilia]] per lors capacitats a reduire lo *potencial idrogèn* de l'aiga, e se'n plaça de brancas per la decoracion.

La fusta del vèrnhe es una lenha de tria. Dona una calor fòrça viva  ideala pels fornièrs. Al [[bascoat]], los vèrnhes èran tombats en julhet, talhats e asclats. Lo temps de secatge d'aquestas asclas permetián de las utilizar amb un maximum de rendiment energetic al moment de caufar los [[Alambic|alambics]].

La fusta del vèrnhe, plan omogenèa, se vira e s'esculpta aisidament. Se'n fa d'ornaments de mòbles, de maquetas per l'industria (subretot abans l'aparicion de las simulacions numerica en 3D) e autrescòps se'n fasiá d'esclòps, de margues de brossa, de joguinas, e d'aisinas d'ostal.
[[Fichièr:Mongenet_guillaume_ours_en_aulne.jpg|vinheta|Esculptura de fusta de vèrnhe]]
Lo [[tanin]] de la rusca èra utilizat en tanariá, e en tinturariá e [[Capèl|capelariá]] (produccion d'una color negra quand la rusca es mesclada a de sals de fèrre).

Enfin, lo [[carbon]] de vèrnhe èra utilizat per la polvera de canon, donant una qualitat melhora a l'explosiu.

== Lista de las espècias ==

Segon :


Segon  :


Segon  :


Segon  :
* *Alnus cordata* (Loisel.) Duby
* [[Alnus ×fallacina|*Alnus* ×*fallacina*]] Callier
* *Alnus glutinosa* (L.) Gaertn.
* *Alnus incana* (L.) Moench
* *Alnus japonica* (Thunb.) Steud.
* *Alnus maritima* (Marshall) Muhl. ex Nutt.
* *Alnus nepalensis* D. Don
* *Alnus oblongifolia* Torr.
* *Alnus pendula* Matsum.
* *Alnus rhombifolia* Nutt.
* *Alnus rubra* Bong.
* *Alnus serrulata* (Aiton) Willd.
* *Alnus trabeculosa* Hand.-Mazz.
* *Alnus viridis* (Chaix) DC.

Segon  :


Segon  :


Segon  :


Segon  (Attencion lista bruta benlèu contenent de sinonims):



== Nòtas e referéncias ==


== Ligams extèrnes ==
* Referéncia [http://www.biolib.cz/en/ BioLib] : [http://www.biolib.cz/en/taxon/id3442/ *Alnus*  Mill.] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span><small> (consulté le <time class="nowrap" datetime="2017-06-09">9 juin 2017</time>)</small>
* Referéncia Catalogue of Life : [https://web.archive.org/web/20200920083558/http://www.catalogueoflife.org/col/search/scientific/genus/Alnus/match/1 *Alnus*] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span><small> (consulté le <time class="nowrap" datetime="2017-06-09">9 juin 2017</time>)</small>
* Referéncia [http://www.efloras.org/flora_page.aspx?flora_id=1 Flora of North America] : [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=101157 *Alnus*] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span><small> (consulté le <time class="nowrap" datetime="2017-06-09">9 juin 2017</time>)</small>
* Referéncia [https://web.archive.org/web/20120501095724/http://www.efloras.org/flora_page.aspx?flora_id=2 Flora of China] : [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=101157 *Alnus*] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span><small> (consulté le <time class="nowrap" datetime="2017-06-09">9 juin 2017</time>)</small>
* Referéncia [https://web.archive.org/web/20080930071127/http://www.efloras.org/flora_page.aspx?flora_id=5 Flora of Pakistan] : [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=101157 *Alnus*] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span><small> (consulté le <time class="nowrap" datetime="2017-06-09">9 juin 2017</time>)</small>
* 
* Referéncia [[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]] : [http://www.cbif.gc.ca/acp/fra/siti/regarder?tsn=19466 *Alnus*  Mill.] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : français">fr</abbr>)</span> (<span class="plainlinksneverexpand"><small>+ [http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=19466 version anglaise]</small></span> <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span>)<small> (consulté le <time class="nowrap" datetime="2017-06-09">9 juin 2017</time>)</small>
* Referéncia [[Jardins botanics reials de Kew|Kew Garden]] [https://web.archive.org/web/20171011133555/http://wcsp.science.kew.org/home.do World Checklist] : [https://web.archive.org/web/20201205123133/https://wcsp.science.kew.org/qsearch.do?page=quickSearch&plantName=Alnus *Alnus*  Mill. (1754)] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span><small> (consulté le <time class="nowrap" datetime="2017-06-09">9 juin 2017</time>)</small>
* Referéncia NCBI : [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?lin=s&p=has_linkout&id=3515 *Alnus*] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span><small> (consulté le <time class="nowrap" datetime="2017-06-09">9 juin 2017</time>)</small>
* Referéncia The Plant List : [https://web.archive.org/web/20170905093104/http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Betulaceae/Alnus/ *Alnus*] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span><small> (consulté le <time class="nowrap" datetime="2017-06-09">9 juin 2017</time>)</small>
* 
* Referéncia Tropicos : [http://www.tropicos.org/Name/40010579 *Alnus* Mill.] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span><small> ([http://www.tropicos.org/NameSubordinateTaxa.aspx?nameid=40010579 + liste sous-taxons])</small><small> (consulté le <time class="nowrap" datetime="2017-06-09">9 juin 2017</time>)</small>
* 
* Referéncia [[International Union for Conservation of Nature and Natural Resources|UICN]] : [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/search/quick?x=0&y=0&species=true&subspecies=true&stocks=false&text=Alnus <small>taxon</small> *Alnus*] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span><small> (consulté le <time class="nowrap" datetime="2017-06-09">9 juin 2017</time>)</small>

* [https://web.archive.org/web/20180408122507/http://www.lesarbres.fr/fiche-aulne.php L'aulne] sur *lesarbres.fr*
*  L'aulne es tanben la font d'inspiracion dins la [http://mtcn.free.fr/mtcn-musique-traditionnelle-midi-chant-populaire.php#fest_verna cançon populara Niçarda: *Lo Festin dei verna''].