Lo Laussó

**Lo Laussó** (*Laussou* en francés) es una comuna occitana d'Agenés, situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
L'altitud de la comuna es globalament bassa e la ribièra de Laussó, riu afluent de Leda que dona son nom a la comuna e que li sèrv de devisa a l'èst, es especialament larga per un riu tan pichon. La RD 272 Montflanquin-Montpasièr l'aprofita e travèrsa la comuna del sud-oèst al nòrd-èst.

Envals e Lo Laussó comprenon una glèisa e dos o tres ostals. Per çò qu'es de las abitacions ancianas, Lo Laurés, bastit sus una tuqueta, èra un brin pus grand; son desvolopament recent (ostal de la comuna, qu'èra abans a Envals, especiariá-tabat, lotejament comunal) se fai aval dins la ribièra de Laussó.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Quand la comuna se creèt pendent la Revolucion, son nom èra *Boynet* (en francés), lo nom d'un castèl. Pr'amor d'un decret de la Convencion que demandava de cambiar los noms de las municipalitats que remembravan l'Ancian Regime, se cambièt en *Laussou* (en francés), nom d'una de las parròquias e del riu principal de la comuna. Lo nom usual de la comuna es Lo Laussó [lulaw'su].
### Lo Laussó
Las fòrmas ancianas son divergentas : *Insol (parr. de ~)*, en occitan, en 1271 (Saisimentum), *Orsol*, en occitan en 1271, *Lorso*, en latin, en 1304, *Dorsol* (prior ~), en occitan, en 1326, *Orsol (capella de ~)*, en occitan, en 1326, *Lorso  (Galhardus... prior de ~)* en latin, en 1335, *Lorsolhio (eccl. Sti Petri de ~) ad priorem de Lorsolhio*, en latin, en 1502, e *Lorsolh (prior de ~)*, en 1520. Bénédicte Boyrie-Fénié constata que se la fòrma actuala mena al sufixe *-one(m)* (> *-on*), las fòrmas ancianas son en favor del sufixe *-olu(m)*; aquí çò que justifica una finala en *-ó*. Per Dauzat e Rostaing, lo nom es escur : un derivat de *lapsus*, « tombada (d'aiga) » o de *lapsanu*, « caulet salvatge » convenon pas. Per d'autres toponimes d'aparéncias semblablas (Aussou, riu d'Aude, Alzon, Alsou, e autres idronimes, l'explicacion de Negre, citada per B. Boyrie-Fénié, es la raiç idronomica preceltica *al-*, ambe los sufixes *-(i)s-one*. Dauzat e Rostaing utilisan tanben l'idronime preceltic *aliso-* per Aussonce, Auson... Bénédicte Boyrie-Fénié s'orienta cap a l'idronime (nom de riu) **orsa*, que pòt donar **ossa* per assimilacion (*-rs-* > *-ss-*), es qu'es plan espandit en gascon. Un sufixe *-olu(m)* s'i ajusta e l'article s'aglutina . L'article se podiá donc utilizar emb los noms de rius d'iniciala vocalica tanlèu lo sègle XIV. La question del diftongue *-au-* demòra a explicar. Se se tractava de *l'*Orsa*, nom d'aparéncia femenina, òm poiriá imaginar **La Orsa* > **Laossa* > **Laussa*, mas pas ambe **L'Orsòl*. Mas, s'agís plan de **L'Orsòl*, de **Dorsòl*, etc ? Coma la vocalizacion de *-l* es anormala en Vilanovés, la pèrda de la finala *l* supausa que l'accent tonic siá sus la primièra sillaba (**L'Órsol*, **Dórsol* o **L'Òrsol*, **Dòrsol*, etc); las fòrmas en *-lh* finala son benlèu a comprene coma de reaccions (foneticas o graficas) a aquel procès d'amudiment de la finala *-l*. De mai, emb las novèlas abituds articulatòrias de la fin de l'Edat Mejana e dels sègles seguents, un quite *-o* après l'accent tonic (**Lorso*) ven tròp pesuc e la primièra sillaba demanda un esfòrç anormal. Es pas estonable, donc, que se siá renfortida en *Laur-* (çò qu'es tanben, tecnicament, una dissimilacion). **Laurso* passèt rapidament a **Lausso* per assimilacion se se vòl, mas sustot per dificultat de prononciar al còp diftongue e grop *-rs-*. Un avançament de l'accent tonic (**Lausso* > *Laussó*) s'enseguèt, perqué son nombrós los noms acabats per [-u] tonic e rares los que s'acaban per [-u] pòsttonic, donc per analogia. Notem que Xavier Delamarre, que part d'un etime *labusāuon*, « proprietat de Labusos »,  coneissiá probablament pas las fòrmas ancianas.
### Lo Laurés
Lo Laurés (*Laures* en 1259 e 1326) representa l'abitant d'un lòc nommat *Laur*, vengut del latin o del gallés *Laurus*, mas *Laur* es tanben lo laurièr .
### Envals
Envals (en latin *in*, « en, dins » e *vallis*, « val », mas l'origina es benlèu medievala) poiriá far pensar a una localizacion dins una ribièra. En realitat, lo vilatge es sus la penda d'un planòl entre dos rius . Lo nom es al plural e lo sens seriá donc puslèu « entre vals », coma per tots los *Envals*, *Envaus*, etc.

## Istòria
Dins la comuna actuala, Durengues plaça tres parròquias :
* Nòstra Dòna d'Envals, ont i agèt tanben un priorat : *In archipresbyteratu Fumellensis, Prior de Vallibus, rector ejusdem*. En 1789, i aviá pas mai sovenença d'aquel priorat. Los comuniants èran 180, la populacion passava donc los 200 abitants catolics ;
* Sent Pèire de Laussó, qu'èra priorat e rectoria (i aviá un prior e un curat); Nòstra Dòna de Bonanovèla (comuna de Paulhac), qu'èra a l'origina una capèla, bastida aquí ont trobèron miraculosament una estatua de la Verge dins un casse, jamai foguèt pas parròquia, mas èra l'annèxa de Laussó. Pr'aquò, i aviá 170 comuniants a l'annèxa e 50 solament a la matritz (donc una populacion de mai de 60 catolics per Lo Laussó solament) ;
* Sent Miquèl del Laurés, una parròquia de 270 comuniants (mai de 300 abitants catolics) .

Bénédicte Boyrie-Fénié explica que la parròquia originala èra Envals e qu'aviá per annèxas Lo Laussó e Lo Laurés , solament ditz pas a quina epòca.
 
## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Montflanquin; es adara del canton del Naut Agenés Perigòrd.

## Demografia

* En 1793, la municipalitat es nommada *Boynet et Piis*, mas *Piis* es adara dins la comuna de Sent Estròpi de Bòrn. Las populacions fan pensar que lo territòri deviá èsser pus pichon en 1800
* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luècs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas