open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Characidium

Lo genre ***Characidium*** regropa mantuna espècias de peisses americans de la familha dels Caracids.

## Lista de las espècias
**[[Characidium alipioi]]* - Travassos, 1955
**[[Characidium bahiensis]]* - Almeida, 1971
**[[Characidium bimaculatum]]* - Fowler, 1941
**[[Characidium boavistae]]* - Steindachner, 1915
**[[Characidium boehlkei]]* - Géry, 1972
**[[Characidium bolivianum]]* - Pearson, 1924
**[[Characidium borellii]]* - (Boulenger, 1895)
**[[Characidium brevirostre]]* - Pellegrin, 1908
**[[Characidium caucanum]]* - Eigenmann, 1912
**[[Characidium chupa]]* - Schultz, 1944
**[[Characidium crandellii]]* - Steindachner, 1915
**[[Characidium declivirostre]]* - Steindachner, 1915
**[[Characidium etheostoma]]* - Cope, 1872
**[[Characidium etzeli]]* - Zarske and Géry, 2001
**[[Characidium fasciatum]]* - Reinhardt, 1867
**[[Characidium gomesi]]* - Travassos, 1956
**[[Characidium grajahuensis]]* - Travassos, 1944
**[[Characidium hasemani]]* - Steindachner, 1915
**[[Characidium heinianum]]* - Zarske and Géry, 2001
**[[Characidium interruptum]]* - Pellegrin, 1909
**[[Characidium japuhybense]]* - Travassos, 1949
**[[Characidium lagosantensis]]* - Travassos, 1947
**[[Characidium lanei]]* - Travassos, 1967
**[[Characidium laterale]]* - (Boulenger, 1895)
**[[Characidium lauroi]]* - Travassos, 1949
**[[Characidium macrolepidotum]]* - (Peters, 1868)
**[[Characidium marshi]]* - Breder, 1925
**[[Characidium occidentale]]* - Buckup e Reis, 1997
**[[Characidium oiticicai]]* - Travassos, 1967
**[[Characidium orientale]]* - Buckup and Reis, 1997
**[[Characidium pellucidum]]* - Eigenmann, 1909
**[[Characidium phoxocephalum]]* - Eigenmann, 1912
**[[Characidium pteroides]]* - Eigenmann, 1909
**[[Characidium pterostictum]]* - Gomes, 1947
**[[Characidium purpuratum]]* - Steindachner, 1882
**[[Characidium rachovii]]* - Regan, 1913
**[[Characidium roesseli]]* - Géry, 1965
**[[Characidium sanctjohanni]]* - Dahl, 1960
**[[Characidium schindleri]]* - Zarske e Géry, 2001
**[[Characidium schubarti]]* - Travassos, 1955
**[[Characidium serrano]]* - Buckup and Reis, 1997
**[[Characidium steindachneri]]* - Cope, 1878
**[[Characidium stigmosum]]* - Melo e Buckup, 2002
**[[Characidium tenue]]* - (Cope, 1894)
**[[Characidium timbuiense]]* - Travassos, 1946
**[[Characidium vestigipinne]]* - Buckup e Hahn, 2000
**[[Characidium vidali]]* - Travassos, 1967
**[[Characidium zebra]]* - Eigenmann, 1909

## Referéncias
Colossoma

Lo genre ***Colossoma*** concernís pas que doas espècias de peisses americans de la familha dels Caracids, dont *Colossoma macropomum*, comunament apelat « cachama » , « pacu » o encara « tambaqui » e que viu dins lo bacin de l'Orenòca. Aquesta espècia, de la carn presada e de la creissença rapida, es elevada en piscicultura.

## Lista de las espècias
**[[Colossoma brachypomus]]* 
**[[Colossoma macropomum]]* (Cuvier, 1816)

## Ligams extèrnes

* 
* 
* 
*
Boulengerella

Lo genre ***Boulengerella*** concernís mantuna espècias de peisses americans de la familha dels Ctenoluciidae.

Aquel genre es estat bautejat en l'onor de George Albert Boulenger, zoologista britanic d'origina bèlga, e qu'es, en particular, l'autor de  espècias novèlas de peisses.

## Lista de las espècias
**[[Boulengerella cuvieri]]* - (Spix e Agassiz, 1829)
**[[Boulengerella lateristriga]]* - (Boulenger, 1895)
**[[Boulengerella lucius]]* - (Cuvier, 1816)
**[[Boulengerella maculata]]* - (Valenciennes in Cuvier e Valenciennes, 1850)
**[[Boulengerella xyrekes]]* - Vari, 1995

## Referéncias
Copella

Lo genre ***Copella*** regropa mantuna espècias de peisses americans de la familha dels *[[Lebiasinidae]] *.

Una de las espècias, *Copella arnoldi*, a la particularitat de pondre sos uòus sus de fuèlhas que susplomban l'aiga. Lo desvolopament complet dels uòus sefa atal en defòra de l'element liquid mas los parents velhan a los asaigar regularament per evitar que s'assèquen. A l'esplelida, la rabalha retomba dins son element natural, entraïnada per de gotas d'aiga, per i contunhar son desvolopament.

## Lista de las espècias
**[[Copella arnoldi]]* - (Regan, 1912)
**[[Copella carsevennensis]]* - (Regan, 1912)
**[[Copella compta]]* - (Myers, 1927)
**[[Copella eigenmanni]]* - (Regan, 1912)
**[[Copella metae]]* - (Eigenmann, 1914)
**[[Copella nattereri]]* - (Steindachner, 1876)
**[[Copella nigrofasciata]]* - (Meinken, 1952)
**[[Copella vilmae]]* - Géry, 1963

## Referéncias
Ctenobrycon

Lo genre ***Ctenobrycon*** regropa mantuna espècias de peisses americans de la familha dels Caracids.

## Lista de las espècias
**[[Ctenobrycon alleni]]* - (Eigenmann e McAtee in Eigenmann, McAtee e Ward, 1907)
**[[Ctenobrycon hauxwellianus]]* - (Cope, 1870)
**[[Ctenobrycon multiradiatus]]* - (Steindachner, 1876)
**[[Ctenobrycon spilurus]]* - (Valenciennes in Cuvier e Valenciennes, 1850)

## Referéncias
Cynodon (peis)

Lo genre ***Cynodon*** regropa mantuna espècias de peisses americans de la sosfamilha dels Cynodontinae.

## Lista de las espècias
* *[[Cynodon gibbus]]* (Agassiz, 1829)    
* *[[Cynodon meionactis]]* Géry, Le Bail e Keith, 1999    
* *[[Cynodon septenarius]]* Toledo-Piza, 2000 

## Ligams extèrnes

*
Cyphocharax

Lo genre ***Cyphocharax*** regropa mantuna espècia de peisses americans de la familha dels Curimatidae.

## Lista de las espècias
**[[Cyphocharax abramoides]]* - (Kner, 1858)
**[[Cyphocharax festivus]]* - Vari, 1992
**[[Cyphocharax gangamon]]* - Vari, 1992
**[[Cyphocharax gilbert]]* - (Quoy e Gaimard, 1824)
**[[Cyphocharax gillii]]* - (Eigenmann e Kennedy, 1903)
**[[Cyphocharax gouldingi]]* - Vari, 1992
**[[Cyphocharax helleri]]* - (Steindachner, 1910)
**[[Cyphocharax laticlavius]]* - Vari e Blackledge, 1996
**[[Cyphocharax leucostictus]]* - (Eigenmann e Eigenmann, 1889)
**[[Cyphocharax magdalenae]]* - (Steindachner, 1878)
**[[Cyphocharax meniscaprorus]]* - Vari, 1992
**[[Cyphocharax mestomyllon]]* - Vari, 1992
**[[Cyphocharax microcephalus]]* - (Eigenmann e Eigenmann, 1889)
**[[Cyphocharax modestus]]* - (Fernández-Yépez, 1948)
**[[Cyphocharax multilineatus]]* - (Myers, 1927)
**[[Cyphocharax nagelii]]* - (Steindachner, 1881)
**[[Cyphocharax nigripinnis]]* - Vari, 1992
**[[Cyphocharax notatus]]* - (Steindachner, 1908)
**[[Cyphocharax oenas]]* - Vari, 1992
**[[Cyphocharax pantostictos]]* - Vari e Barriga S., 1990
**[[Cyphocharax platanus]]* - (Günther, 1880)
**[[Cyphocharax plumbeus]]* - (Eigenmann e Eigenmann, 1889)
**[[Cyphocharax punctatus]]* - (Vari e Nijssen, 1986)
**[[Cyphocharax saladensis]]* - (Meinken, 1933)
**[[Cyphocharax santacatarinae]]* - (Fernández-Yépez, 1948)
**[[Cyphocharax signatus]]* - Vari, 1992
**[[Cyphocharax spilotus]]* - (Vari, 1987)
**[[Cyphocharax spiluropsis]]* - (Eigenmann e Eigenmann, 1889)
**[[Cyphocharax spilurus]]* - (Günther, 1864)
**[[Cyphocharax stilbolepis]]* - Vari, 1992
**[[Cyphocharax vanderi]]* - (Britski, 1980)
**[[Cyphocharax vexillapinnus]]* - Vari, 1992
**[[Cyphocharax voga]]* - (Hensel, 1870)

## Referéncias
Galeocharax

Lo genre ***Galeocharax*** concernís que tres espècias de peisses americans de la familha dels Caracids.

## Lista de las espècias
**[[Galeocharax gulo]]* (Cope, 1870)
**[[Galeocharax humeralis]]* (Valenciennes, 1842)
**[[Galeocharax knerii]]* (Steindachner, 1879)

## Referéncias
Gasteropelecus

Lo genre ***Gasteropelecus*** concernís pas que tres espècias de peisses americans de la familha dels Gasteropelecidae.

Aqueles peisses son comunament apelats « peisses-pigassons » a causa de lor forma caracteristica. Vivon essencialament juste en dejós de la surfàcia de l'aiga.

## Lista de las espècias
**[[Gasteropelecus levis]]* - (Eigenmann, 1909)
**[[Gasteropelecus maculatus]]* - Steindachner, 1879
**[[Gasteropelecus sternicla]]* - (Linnaeus, 1758)

## Referéncias
Gymnocorymbus

Lo genre ***Gymnocorymbus*** concernís pas que tres espècias de peisses americans de la familha dels Caracids.

## Lista de las espècias
**[[Gymnocorymbus bondi]]* (Fowler, 1911)
**[[Gymnocorymbus ternetzi]]* (Boulenger, 1895) - Tètra negre
**[[Gymnocorymbus thayeri]]* Eigenmann, 1908 - Tètra negre 

## Referéncias
Hasemania

Lo genre ***Hasemania*** regropa mantuna espècias de peisses americans de la familha dels Caracids.

## Lista de las espècias

* *[[Hasemania crenuchoides]]* Zarske & Géry, 1999
* *[[Hasemania hanseni]]* (Fowler, 1949) 
* *[[Hasemania maxillaris]]* Ellis, 1911 
* *[[Hasemania melanura]]* Ellis, 1911 
* *[[Hasemania nambiquara]]* Bertaquo & Malabarba, 2007
* *[[Hasemania nana]]* (Lütken, 1875)

## Referéncia

Ellis, 1911 : *On the species of Hasemania, Hyphessobrycon, and Hemigrammus collected by J. D. Haseman for the Carnegie Museum.* Annals of the Carnegie Museum 8-1 pp 148-163.

## Referéncias extèrnas
* 
* 
*
Hasemania nambiquara

**Hasemania nambiquara**  es una espécia de peis de la familha dels caracids e de l'òrdre dels caracifòrmes.
Cynodon (genre vegetal)

***Cynodon*** es un genre de plantas de la familha dels *[[Poaceae]]*.

## Lista d'espècias
* *[[Cynodon aethiopicus]]* Clayton & J. R. Harlan 
* *[[Cynodon barberi]]* Rang. & Tadul. 
* *[[Cynodon dactylon]]* (L.) Pers. 
* *[[Cynodon incompletus]]* Nees 
* *[[Cynodon ×magennisii]]* Hurcombe (*Cynodon dactylon × Cynodon transvaalensis*)
* *[[Cynodon nlemfuensis]]* Vanderyst 
* *[[Cynodon plectostachyus]]* (K.Schum.) Pilg. 
* *[[Cynodon radiatus]]* Roth 
* *[[Cynodon transvaalensis]]* Burtt Davy 

## Ligams extèrnes

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Erythrinus

Lo genre ***Erythrinus*** concernís pas que doas espècias de peisses americans de la familha dels Erythrinidae.

## Lista de las espècias
**[[Erythrinus erythrinus]]* (Bloch e Schneider, 1801)
**[[Erythrinus kessleri]]* Steindachner, 1877

## Referéncias
Charax (omonimia)

Lo nom **Charax** pòt designar :

## Biologia
* ***[[Charax]]***, un genre que regropa mantuna espècias de peisses.

## Personas
* **[[Isidòr de Charax]]**, geograf e viatjaire grèc del sègle I.
* **Charax**, un istorian grèc menor del sègle II.

## Luòcs
* **Charax Sidae**, o Anthemousias, una vila de la Mesopotamia antica, prèp de Seleucia.
* **[[Spasinou Charax]]** (o Alexandria, o Antiòcha de Sosiana), capitala del reialme antic de Characèna, sul golf Persic.
* **Charax** en Crimèa, site arqueologic d'un camp roman de Crimèa creat al sègle I.
Hemibrycon tridens

***Hemibrycon tridens *** es una espècia de peis de la familha dels caracids e de l'òrdre dels caraciformes.

## Morfologia

* Los mascles pòdon aténher 6,5&nbsp;cm de longor totala.

## Abitat

Viu per las zonas de clima tropical.

## Distribucion geografica

Se tròba en America del Sud: bacin del riu Amazonas.

## Referéncias
Hemigrammus

Lo genre ***Hemigrammus*** regropa mantuna espècia de peisses americans de la familha dels Caracids.

## Lista de las espècias
* *[[Hemigrammus aereus]]* Géry, 1959
* *[[Hemigrammus analis]]* Durbin, 1909
* *[[Hemigrammus barrigonae]]* Eigenmann e Henn, 1914
* *[[Hemigrammus bellottii]]* (Steindachner, 1882)
* *[[Hemigrammus bleheri]]* Géry e Mahnert, 1986
* *[[Hemigrammus boesemani]]* Géry, 1959
* *[[Hemigrammus brevis]]* Ellis, 1911
* *[[Hemigrammus cayennensis]]* Géry, 1959
* *[[Hemigrammus coeruleus]]* Durbin in Eigenmann, 1908
* *[[Hemigrammus cupreus]]* Durbin in Eigenmann, 1918
* *[[Hemigrammus cylindricus]]* Durbin, 1909
* *[[Hemigrammus elegans]]* (Steindachner, 1882)
* *[[Hemigrammus erythrozonus]]* Durbin, 1909
* *[[Hemigrammus falsus]]* Meinken, 1958
* *[[Hemigrammus gracilis]]* (Lütken, 1875)
* *[[Hemigrammus guyanensis]]* Géry, 1959
* *[[Hemigrammus haraldi]]* Géry, 1961
* *[[Hemigrammus hyanuary]]* Durbin in Eigenmann, 1918
* *[[Hemigrammus iota]]* Durbin, 1909
* *[[Hemigrammus levis]]* Durbin in Eigenmann, 1908
* *[[Hemigrammus luelingi]]* Géry, 1964
* *[[Hemigrammus lunatus]]* Durbin in Eigenmann, 1918
* *[[Hemigrammus mahnerti]]* Uj e Géry, 1989
* *[[Hemigrammus marginatus]]* Ellis, 1911
* *[[Hemigrammus matai]]* Eigenmann, 1918
* *[[Hemigrammus maxillaris]]* (Fowler, 1932)
* *[[Hemigrammus megaceps]]* Fowler, 1945
* *[[Hemigrammus melanochrous]]* Fowler, 1913
* *[[Hemigrammus micropterus]]* Meek in Eigenmann e Ogle, 1907
* *[[Hemigrammus microstomus]]* Durbin in Eigenmann, 1918
* *[[Hemigrammus mimus]]* Böhlke, 1955
* *[[Hemigrammus neptunus]]* Zarske e Géry, 2002
* *[[Hemigrammus newboldi]]* (Fernández-Yépez, 1949)
* *[[Hemigrammus ocellifer]]* (Steindachner, 1882)
* *[[Hemigrammus orthus]]* Durbin, 1909
* *[[Hemigrammus pretoensis]]* Géry, 1965
* *[[Hemigrammus pulcher]]* Ladiges, 1938
* *[[Hemigrammus rhodostomus]]* Ahl, 1924
* *[[Hemigrammus rodwayi]]* Durbin, 1909
* *[[Hemigrammus schmardae]]* (Steindachner, 1882)
* *[[Hemigrammus stictus]]* (Durbin, 1909)
* *[[Hemigrammus tridens]]* Eigenmann in Eigenmann e Ogle, 1907
* *[[Hemigrammus ulreyi]]* (Boulenger, 1895)
* *[[Hemigrammus unilineatus]]* (Gill, 1858)
* *[[Hemigrammus vorderwinkleri]]* Géry, 1963
Patric Lasseube

thumb|Patric Lasseube, en 2001

**Patric Lasseube**, en francés e oficialament ***Patrick Lasseube***, es neishut le 8 de novembre de 1954 a Tolosa. Es un òme politic occitanista.

Estèc un deus fondators deu Partit Occitan (PÒC) en 1987. Menèc una lista regionalista a las prumèras eleccions regionalas de 1986 ambe le sosteng deus Verds.

Centrista, pròcha de las idèas de François Bayrou, se sarrèc a la debuta de las annadas '90 de Domenge Baudis. Lo PÒC, ligat au PS a l'epòca, l'excludèc.

En 1995, pr'amor de la preséncia deu toponime **Minjacebas** sus la comuna de Sent Lis, on damòra, desvolopèc l'associacion *Pais de [[Catinon e Jacotin|Catinou e Jacouti]]*, en collaboracion ambe Carles Molin e Nicolau Rei Bèthvéder, qu'organiza cada an un importanta hèsta occitana.

Apèi bons escòres a las eleccions cantonalas e municipalas de Sent Lis, finís per èster maire de la comuna en 2001 a 2008.

Le siu mandat de maire permetèc de botar en plaça las idèas de l'occitanisme politic ; creacion d'un hons occitan a la mediatèca de Sent Lis, creacion en 2002 d'una seccion bilingua francés - occitan a las escòlas sentlisianas qu'amassa mès de 150 escolans en 2012, politica d'occitanizacion deus microtoponimes e de senhalizacion bilingua francés - occitan.

Se tornèc presentar en 2014 a las municipalas sentlisianas, dins una lista deus Verds - MoDem, dirigida per Catherine Renaux qu'estèc batuda. Signèc le manifèsta Bastir lançat per Dàvid Grosclaude. 

Aderèc en 2014 au MoDem.
Hoplias

Lo genre ***Hoplias*** regropa mantuna espècias de peisses americans de la familha dels Erythrinidae.

## Lista de las espècias

**[[Hoplias aimara]]* (Valenciennes in Cuvier e Valenciennes, 1847)    
**[[Hoplias brasiliensis]]* (Spix e Agassiz, 1829)    
**[[Hoplias lacerdae]]* Miranda Ribeiro, 1908    
**[[Hoplias macrophthalmus]]* (Pellegrin, 1907)    
**[[Hoplias malabaricus]]* (Bloch, 1794) 
**[[Hoplias microcephalus]]* (Agassiz in Spix e Agassiz, 1829)    
**[[Hoplias microlepis]]* (Günther, 1864)    
**[[Hoplias patana]]* (Valenciennes in Cuvier e Valenciennes, 1847)    
**[[Hoplias teres]]* (Valenciennes in Cuvier e Valenciennes, 1847) 

## Ligams extèrnes

* 
* 
* 
*
Hemibrycon

Lo genre ***Hemibrycon*** regropa mantuna espècias de peisses americans de la familha dels Caracids.

## Lista de las espècias
**[[Hemibrycon beni]]* - Pearson, 1924
**[[Hemibrycon boquiae]]* - (Eigenmann, 1913)
**[[Hemibrycon carrilloi]]* - Dahl, 1960
**[[Hemibrycon colombianus]]* - Eigenmann en Eigenmann, Henn e Wilson, 1914
**[[Hemibrycon dariensis]]* - Meek e Hildebrand, 1916
**[[Hemibrycon decurrens]]* - (Eigenmann, 1913)
**[[Hemibrycon dentatus]]* - (Eigenmann, 1913)
**[[Hemibrycon divisorensis]] - Bertaco, Malabarba, Hidalgo & Ortega, 2007
**Hemibrycon guppyi* - (Regan, 1906)
**Hemibrycon helleri* - Eigenmann, 1927
**Hemibrycon huambonicus* - (Steindachner, 1882)
**Hemibrycon jabonero* - Schultz, 1944
**Hemibrycon jelskii* - (Steindachner, 1877)
**Hemibrycon metae* - Myers, 1930
**Hemibrycon microformaa* - Roman-Valencia & Ruiz-C., 2007
**Hemibrycon orcesi* - Böhlke, 1958
**Hemibrycon pautensis* - Roman-Valencia, Ruiz-C. & Barriga, 2006
**Hemibrycon polyodon* - (Günther, 1864)
**Hemibrycon rafaelense* - Roman-Valencia & Arcila-Mesa, 2008
**Hemibrycon surinamensis* - Géry, 1962
**Hemibrycon taeniurus* - (Gill, 1858)
**Hemibrycon tolimae* - (Eigenmann, 1913)
**Hemibrycon tridens* - Eigenmann, 1922
**Hemibrycon velox'' - Dahl en Dahl e Medem, 1964

## Referéncias
Cynodon

Cynodon es un mot grèc que significa « dents de can » (en grèc : canis + dens).

**Cynodon** es lo nom scientific : 
* d'un genre de planta : ***[[Cynodon (genre vegetal)|Cynodon]]*** Rich. 1805 ;
* d'un genre de peis : ***[[Cynodon (peis)|Cynodon]]*** Agassiz *in* Spix et Agassiz, 1829.

## Nòtas
Hyphessobrycon albolineatum

**Hyphessobrycon albolineatum** es una espécia de peis de la familha dels caracids e de l'òrdre dels caracifòrmes que viu dins los païses de climat tropical.
Incertae sedis

****** es una expression latina que significa « de sèti incertan » utilizadae per designar un taxon que la posicion dins la classificacion scientifica del vivent es pas encara totalament definida.

L'incertitud se pòt situar a mai d'un escalons de l'arborescéncia : per exemple pel lactari deliciós, l'incertitud se situa al nivèl de la sosclassa. aparten plan al genre *[[Lactarius]]* dins la familha dels Russulacèas que fa partida de l'òrdre dels *[[Russulales]]* ; d'un autre costat los Russulales son evidentament de campairòls (*[[Fungi]]*) de la division des Basidiomycètes e de la classa dels Agaricomycètes mas son pas membres — dins la classificacion actuala — ni de la sosclassa dels *[[Agaricomycetidae]]* ni de la dels *[[Phallomycetidae]]* : se dirà que son d'Agaricomycètes *incertae sedis*.
Poecilia

***Poecilia*** es un genre de peis d'aiga doça de la familha dels *[[Poeciliidae]]*. Las espècias d'aquel genre, que lo nombre d'espècias n'es encara discutit, son fòrça presadas en aqüariofilia per lor facilitat de mantenença en captivitat e de reproduccion. En efièch, son d'ovovivipars (los uòus espelisson abans la ponduda) fòrça prolifics. Las espècias apeladas guppy o molly son las mai conegudas.

## Lista d'espècias
Segon  :

Segon  :
* *[[Poecilia butleri]]*
* *[[Poecilia catemaconis]]*
* *[[Poecilia caucana]]*
* *[[Poecilia formosa]]*
* *[[Poecilia gillii]]*
* *[[Poecilia latipinna]]*
* *[[Poecilia latipunctata]]*
* *[[Poecilia mexicana]]*
** sosespècia *Poecilia mexicana limantouri*
* *[[Poecilia orri]]*
* *[[Poecilia petenensis]]*
* *[[Poecilia reticulata]]*
* *[[Poecilia sphenops]]*
* *[[Poecilia sulphuraria]]*
* *[[Poecilia velifera]]*
* *[[Poecilia velifera x Poecilia mexicana]]*
* *[[Poecilia vivipara]]*
* *[[Poecilia wingei]]*

Segon  :
* *[[Poecilia formosa]]* (Girard, 1859)
* *[[Poecilia latipinna]]* (Lesueur, 1821)
* *[[Poecilia mexicana]]* Steindachner, 1863
* *[[Poecilia orri]]* Fowler, 1943
* *[[Poecilia reticulata]]* Peters, 1859
* *[[Poecilia sphenops]]* Valenciennes, 1846
* *[[Poecilia vandepolli]]* Van Lidth de Jeude, 1887
* *[[Poecilia velifera]]* (Regan, 1914)
* *[[Poecilia vivipara]]* Bloch & Schneider, 1801

Segon  :

## Nòtas e referéncias

## Ligams extèrnes

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Rift

En geologia, se ditz **rift**  una region ont l'escòrça terrèstra e la litosfèra, se tròban en condicions tectonicas distensivas e se desseparan jos l'accion de las fòrças de traccion generadas pel movement convectiu del mantèl terrèstre sosjacent.

Una caracteristica tipica es la preséncia de sistèma de falha distensiva, amb progresssion lineària que structuralament subdevisa la region en blòts relativament abaissats e *[[Graben (geologia)|Graben]]*  interpausats entre de blòts relativament enauçats, los horst , delimitant una *rift valley* caracteristica.
## Nòtas
Rajiv Chandrasekaran

**Rajiv Chandrasekaran** (en tamil: ராஜீவ் சந்திரசேகரன்; Palo Alto, Califòrnia, 22 de genièr de 1973) es un jornalista american d'origina indiana. Es actualament lo redactor nacional del jornal *[[The Washington Post]]*, ont trabalha dempuèi 1994. Venguèt famós en 2006 gràcias a la publicacion de son primièr libre *Imperial Life in the Emerald City: Inside Iraq's Green Zone* fach a partir de son experiéncia de jornalista a Bagdad durant la guèrra menada pels americans contra Saddam Husayn.
L'òbra li valguèt de ganhar lo Prèmi Samuel Johnson en 2007. Lo film *Green Zone*, sortir en 2010, del realizador Paul Greengrass s'inspira del libre que mòstra la manipulacion del govèrn american per tombar lo regim iraquian.

## Òbras
* *Imperial Life in the Emerald City: Inside Iraq's Green Zone* (2006)
* *Little America: The War within the War for Afghanistan* (2012)
Làmia balena

La **làmia balena** (*Rhincodon typus*) es una espècia de làmia, unic membre de la familha *Rhincodontidae* e del genre *Rhincodon*. Es lo peis mai grand del mond, amb aperaquí 12 m de long. Abita en aigas caudas tropicalas e subtropicalas.
Granda làmia blanca

Lo **làmia blanca** (*Carcharodon carcharias*) es una espècia d'elasmobrànqui lamnifòrme de la familha Lamnidae que se tròba en las aigas caudas e temperadas de gaireben totes los oceans. Aquesta espècia es l'unica que subreviu actualament del genre *[[Carcharodon]]*.
Camilla Läckberg

thumb|Camilla Läckberg (2006)
**Jean Edith Camilla Läckberg Eriksson** (Fjällbacka, Suècia, 30 d'agost de 1974) es una escrivana suedesa, especialista dels romans policièrs. Los protagonistas principals de sos libres son la romancièra Erica Falck e son marit lo policièr Patrik Hedströn, que menan sas enquèstas dins l'airal nadiu de l'escrivan, lo vilatge litoral de Fjällbacka e sas environas. Es una de las autoras mai famosas e joves de Suècia. En genièr de 2010, mantuna revista coma la francesa *[[Livres-Hebdo]]* o l'anglesa *[[The Bookseller]]*, la situavan en sieisena posicion dels escrivans de ficcion mai venduts en Euròpa en 2009.
Escriu tanben de libres pels enfants e a participat a divèrses libres de cosina. Sas òbras son estadas reviradas en mai de 33 lengas estrangièras.

## Òbras
* *Isprinsessan* (2003)
* *Predikanten* (2004)
* *Stenhuggaren* (2005)
* *Olycksfågeln* (2006)
* *Snöstorm och mandeldoft* (2006)
* *Tyskungen* (2007)
* *Sjöjungfrun* (2008)
* *Fyrvaktaren* (2009)
* *Änglamakerskan* (2011)
Franja de Ponent

La **Franja de Ponent** (o **Franja d'Aragon**, **Franja Orientala d'Aragon**; en aragonés: *Francha de Levant*) es un territòri catalanofòn en Aragon, ont non ten cap d'estatut d'oficialitat. 

## Composicion
Las comarcas que compausan la Franja de Ponent son:
*l'Auta Ribagòrça (Òsca)
*Ribagòrça (Òsca)
*Llitera (Òsca)
*lo Bas Cinca (Saragossa)
*Matarranya (Teròl)
Gasteropelecidae

La familha dels **Gasteropelecids** regropa nòu espècias de peisses tropicals caracterizats per la forma de lor còs que lor val l'apelacion de **peisses-pigassons**.

## Classificacion
* Gasteropelecinae
** *[[Carnegiella]]*
****[[Carnegiella marthae]]*
****[[Carnegiella myersi]]*
****[[Carnegiella strigata]]*
****[[Carnegiella vesca]]*
***[[Gasteropelecus]]*
****[[Gasteropelecus levis]]*
****[[Gasteropelecus maculatus]]*
****[[Gasteropelecus sternicla]]*
* Thoracocharacinae
***[[Thoracocharax]]*
****[[Thoracocharax securis]]*
****[[Thoracocharax stellatus]]*
Lebiasinidae

Los **Chalceus** o **Lebiasinids** (***Lebiasinidae***) fòrman una familha de peisses d'aiga doça qu'aparten a l'òrdre dels Characiformes originari de Còsta Rica, de Panama e d'America del Sud. 

Generalament, son de talha pichona e doncas, pòdon èsser mantenguts en aqüari, en particular los populars peisses-gredons e los tètras esposcaires. 

Los Lebiasinids son de peisses pichons e cilindrics, que van de 2 cm a 7 cm de longor a l'atge adulte. S'atacan a las larvas d'insèctes, en particular las dels moissals. La familha comprend lo voladoras, trobat dins los lacs de nauta altitud dins los Andes e l'America Centrala, mas las autras espècias de peisses abitan las planas de l'Orinoco, los bacins fluvials de l'Amazòna e del Paraguai].

## Lista dels genres
Aquesta familha comprend environ 64 espècias regropadas en 7 genres.
* Sosfamilha Lebiasininae 
** *[[Lebiasina]]* (9 espècias)
** *[[Piabucina]]* (9 espècias)
* Sosfamilha Pyrrhulininae
** Tribú Pyrrhulinini
*** *[[Copeina]]* (2 espècias)
*** *[[Copella (genus)|Copella]]* (9 espècias)
*** *[[Pyrrhulina]]* (18 espècias)
** Tribú Nannostomini 
*** *[[Nannostomus]]* (16 espècias)

* Incertae sedis
** *[[Derhamia hoffmannorum|Derhamia]]* (1 espècia)

## Vejatz tanben

## Referéncias taxinomicas
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Torahiko Terada

thumb|250px|Torahiko Terada en 1935
**Torahiko Terada** (en japonés: 寺田 寅彦; Tokyo, 28 de novembre de 1878 – 31 de decembre de 1935) foguèt un escrivan e fisician japonés. Trabalhèt coma professor a l'Universitat Imperiala de Tokyo, foguèt tanben cercaire al RIKEN e professor a l'Institut de Recerca Sismica de l'Universitat de Tokyo. Portèt de contribucions en fisica e escriguèt, sovent jol pseudonim de Yoshimura Fuyuhiko, tanben mantun ensag sus de tematicas plan variadas, dempuèi l'airal scientific fins als haikus e mai los manga.
L'asteroïde 6514 Torahiko foguèt nomenat aital per onorar lo trabalh d'aqueste cercaire.
Bir Tawil

**Bir Tawil** es una zona de desèrt en Africa, entre Egipte e Sodan qu'es revindicada per cap dels dos païses, que se disputan la zona d'Halaieb.

## Geografia
Bir Tawil es una region trapezoïdala d'aproximativament 95 km de longor d'èst a oèst al nòrd e 45 km al sud, e d'entre 25 e 31 km del nord al sud, sia una superfícia d'aut o bas 2060 km². Lo nom de la zona fa referéncia a un potz situat al centre. Lo Jabal Tawil, una montanha de 459 m d'altitud, es situada al nòrd de la region; a l'èst, se troba lo Jabal Ajar Az Zarq (662 mètres). Lo riu Tawil es situat al sud.
## Istòria
A la fin del sègle XIX, la delimitacion de la termièra entre Egipte e Sodan se faguèt segond doas linhas, l'una que seguís lo 22en parallèl, l'autra que daissa la zona de Bir Tawil a Egipte e la d'Halaib a Sodan. Los dos païses revindican Halaieb e refusan doncas de revindicar Bir Tawil.
## Drech e revindicacions
Revindicada per cap de país, la zona es en drech una *[[terra nullius]]* (tèrra de deguns). De revindicacions fantasiosas (micronacions) existan pasmens.

## Bibliografia e referéncias
* "“You take it – No, you take it”: the Bir Tawil Trapezoid", *Strange Maps*, n°396, en linha: http://strangemaps.wordpress.com/2009/06/28/396-you-take-it-no-you-take-it-the-bir-tawil-trapezoid
Terra nullius

**Terra nullius** (plural **terrae nullius**) es una expression latina que significa *tèrra qu'aparten pas a deguns*.
Es utilizada en drech internacional per descriure un territòri qu'es pas jamai estat - o qu'es pas mai - jos la sobeiranetat d'un país.
## Terrae nullius actualas
Se pensa generalament que tres zonas correspondan a aquela definicion:
* la zona de Bir Tawil entre Egipte e Sodan
* l'Antartida centrala a l'interior de la tèrra de la rèina Maud (zona revindicada per Norvègia)
* la tèrra de Marie Byrd, tanben en Antartida e tanpauc revindicada per cap de país.
S'i apondon d'un latz las zonas d'auta mar (en defòra de las zonas d'aigas territorialas) e l'espaci.
## Tanben veire
* Antartida centrala
* Bir Tawil
* Tèrra de Marie Byrd
Antartida centrala

[thumb|right|L’Antartida centrala en irange, entre la [tèrra de la rèina Maud e lo pòl sud]]

L**Antartida centrala** es un territòri de l’Antartida revendicat per pas cap d’estat. Es una *[[terra nullius]]*.

## Nòtas
Tèrra de la rèina Maud

thumb|right|Localizacion de la Tèrra de la rèina Maud.

La **Tèrra de la rèina Maud** (var. **Tèrra de la reina Maud**) es una importanta region d'Antartida que se situa entre lo glacier de Stancomb-Wills, a 20° O, e lo glacier de Shinnan, a 45° E. D'una superficia de 2,5 milions de quilomètres carrats, es cubèrta per la calòta polara d'Antartida. Es revendicada per Norvègia mai, coma leis autrei revendicacions territòrialas, aquela revendicacion es gelada dins lo quadre dau Tractat d'Antartida.

## Liames intèrnes

* Antartida.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Tèrra de Marie Byrd

thumb|right|La tèrra de Marie Byrd.

La **Tèrra de Marie Byrd** es un territòri de l'Antartida  revendicat per pas cap d'estat. Es una *[[terra nullius]]*.

De revindicacions fantasiosas (micronacions) n'i a, coma lo *Grand ducat de Westarctica*.

## Nòtas
Lista dels primièrs ministres de Tògo

thumb|120px|Blason de Tògo.
Aquesta es la lista dels primièrs ministres de Tògo aprèp l'autonomia en 1956, fins a uèi.
 
## Key

## Vejatz tanben
* Presidents de Tògo
Elephas maximus

L**'elefant asiatic** (*Elephas maximus*) es una espècia de mamifèr proboscidèu de la familha Elephantidae. Es lo  mamifèr màger del continent asiatic. La siá distribucion originala s'estendiá dempuèi lo sud de China e d'Indonesia occidentala fins a las còstas del Golf Persic e al sud de Mesopotamia, ont desapareguèt al Neolitic. Actualament se circomscriu a Sri Lanka, al sud e nòrd èst d'Índia,  a Bangladesh, Indochina, Malaca, Sumatra e nòrd èst de Borneo. Se tròba tant a l'estat salvatge coma domestic e es fòrça frequent dins los zòos e los cirques. Es considerat coma una espècia en perilh d'escantiment.
Petal

Lo **petal** es un peça florala que fa partida de la coròlla d'una flor. Es la part interiora del periant, lo qual compren las parts esterilas d'una flor. Dins una flor "tipica" los petals son fòrça vesedors e colorats, e entornejan las parts reproductrises.
Lo nombre de petals d'una flor indica lo classament de la planta: dicotiledonèas, que tipicament an quatre o cinc petals; e monocotiledonèas, qu'an tres o un nombre multiple de tres petals. La foncion principala dels petals o de la coròlla es la d'atraire los polinizaires.

Existís una variacion considerabla de la forma dels petals entre las plantas. Los petals pòdon èsser jonhuts en la basa, en formant un tudèl floral. Per d'unas flors, lo periant entièr forma una mena de tassa (apelat tudèl de calici) en entornejant lo ginecèu, amb los sepals, de petals, e estaminas jonhuts al bòrd de la tassa.
Sepal

Los **sepals** son las pèças floralas que forman lo calici de la flor d'una planta Angiospèrme. Los sepals son los elements qu'enròdan las autras pèças floralas dins las primièras fasas de desvolopament, quand la flor es sonque un brot. Evitan tanben, per las espècias entomofillas, que los insèctes accediscan al nectar sens passar per las estaminas e los estigmas. Lo nombre de sepals dins una flor es un caractèr important per lo classament e l'identificacion d'una espècia.

Existís una varietat considerabla de forma de sepals entre las diferentas espècias. Sovent los sepals son fòrça reduïts, e apareisson coma de dents o de crestas. D'exemples de flors amb periants fòrça reduÏts se pòdon encontrar a cò de las graminèas.
Elephas

Lo genre **Elephas** es lo genre de l'espècia Elephas maximus (*l'elefant asiatic*), dens la familha Elephantidae.
Loxodonta cyclotis

L**'elefant del bòsc d'Africa** (***Loxodonta cyclotis***) es un mamifèr de la familha dels Elephantidae, de talha pichona e tipicament boscassièr. Es una de las doas espècias del genre *[[elefant d'Africa|Loxodonta]]* (e de las tres espècias d'elefants existissent actualament).

Los diferents elefants africans foguèron longtemps considerats coma de representants de sosespècias del taxon *Loxodonta africana*. D'estudis genetics recents an permes de demostrar que las doas principalas sosespècias africanas *Loxodonta africana africana* e *Loxodonta africana cyclotis* èran de fach doas espècias desparièras : en Africa, cal doncas distinguir l’elefant del bòsc (*[[Loxodonta cyclotis]]*) e l'elefant de savana (*Loxodonta africana*).

### Referéncias
Loxodonta africana

L**'Elefant de savana d'Africa** o simplament **Elefant de savana** (***Loxodonta africana***) es una espècia de mamifèrs de la familha dels Elephantidae. Es un dels pus grands animals terrèstres, que mesura en mejana  a l'espatla e pesa aperaquí  per lo mascle e  per la feme. Aquela espècia s'encontra per las pradas, los paluns, e a la broa dels flumes, fins en Sud-Africa. Fa partit dels elefants contemporanèus subrevivents.

Los diferents elefants africans foguèron longtemps considerats coma de representants de sosespècias del taxon *Loxodonta africana*. D'estudis genetics recents an permes de demostrar que las doas principalas sosespècias africanas *Loxodonta africana africana* e *Loxodonta africana cyclotis* èran de fach doas espècias desparièras : en Africa, cal doncas distinguir l'elefant de savana (*Loxodonta africana*) e l’elefant de bòsc (*[[Loxodonta cyclotis]]*).

### Referéncias
Coròlla

En botanica, la **coròlla**  designa la part de la flor formada par l'ensems de sos petals, per oposicion al calici, constituït pels sepals.
Calici (botanica)

En botanica, lo **calici** es constituït per l'ensems dels sepals. Primièr verticil floral, ten un ròtle protector de la flor.
La Frontera

*La Frontera (Cuenca), un municipi de la província espanhòla de Cuenca e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
*La Frontera (Santa Cruz de Tenerife), un municipi de la província espanhòla de Santa Cruz de Tenerife dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
Cuarteto Cedrón

Lo **Cuarteto Cedrón** qu'ei un ensemble argentin de tango fondat en 1964 peu son cantaire, gavidaire e guitarrista **Juan Cedrón**. Aqueth qu' enregistrè tanben un disc en occitan : *Lei cansouns de Pascau : E quatre inedit*, dab Pascau Pèire e Paco Ibañez.

Los autes membres permanents deu grop que son César Stroscio (bandoneon), Miguel Praino (alto).

A partir de 1974 lo grop que demorerà majament a París.

A despart de la soa identitat musicau dehens l'expression deu tango, la produccion artistica deu Cuarteto que's vira de cap a la literatura e a l'adaptacion musicau de tèxtes. Un deus lors albums qu'ei per exemple sancerament vodat a tèxtes Bertold Brecht.
İstiklal Marşı

**İstiklâl Marşı** ("Marcha de l'Independéncia") es l'imne nacional de Turquia. Foguèt adoptat lo 12 de març de 1921, e es tanben l'imne oficial de la Republica de Chipre del Nòrd.
Pliopitèc

**Pliopithecus** ei un genre escandit de primats, deth Miocèn e eth Pliocèn. Siguec descobèrt en 1837 per Edoard Lartet  (1801-1871) en França, dab fossils trapats en Soïssa e Espanha.

Pliopithecus auia un tamanh semblant as des gibbons d'aué. Qu'ei familha d'aguests. Totun, non ei probable que sigués una ancessor directe d'aguesti. Auia pès e braci força longui. De segur que marchaua a trauers des branques e se mouia enter es arbes tot utilizant es sòns braci. Ei disparièr deth gibbon pr'amor qu'auia ua coa cuerta e sonque ua vision estereoscopica parcial (1).

Anapithecus ei un familhar proche e en un principi siguec classat coma un sosgenre de Pliopithecus.

## Referéncies

º  Palmer, D., ed. (1999). The Marshall Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs and Prehistoric Animals. London: Marshall Editions. p. 291. ISBN 1-84028-152-9.
K2

Lo **K2** ( m), ò tanben **Chogori**, **Ketu** ò **Mont Godwin-Austen**, es una montanha d'Imalaia situada sus la frontiera entre China e Paquistan. Es la segonda cima terrèstra pus auta après lo Mont Everest. Sa premiera ascension se debanèt lo 31 de julhet de 1954 e foguèt l'òbra d'Achille Compagnoni e de Lino Lacedelli.

## Liames intèrnes

* Imalaia.
* Mont Everest.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Raja Pervez Ashraf

**Raja Pervez Ashraf** (en ordo: راجہ پرویز اشرف; Sanghar, 26 de decembre de 1950) es un politician paquistanés. Aqueste membre del Partit del Pòble Paquistanés foguèt Primièr ministre de Paquistan del 22 de junh de 2012 al 24 de març de 2013. A l'encòp èra estat deputat de 2002 a 2013 e anteriorament ministre de l'Aiga e de l'Energia de 2008 a 2011 dins lo govèrn de Youssouf Raza Gilani.
Bacin de Tarim

Lo **Bacin de Tarim** es lo pus grand bacin endoreïc terrèstre. Se situa en China Occidentala. Es enviroutat per unei cadenas de montanhas coma lei monts Tian Shan au nòrd, lei monts Pamir a l'oèst e lei monts Kunlun au sud. Es magerament ocupat per lo dèsert de Taklamakan. Dins lo corrent de l'Antiquitat e de l'Edat Mejana, foguèt una region estrategica en causa de sa situacion sus la Rota de la Seda.

## Liames intèrnes

* Republica Populara de China.
* Rota de la Seda.
* Desèrt de Taklamakan.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
L-Innu Malti

***L-Innu Malti*** (en occitan: "L'imne maltés") es l'imne nacional de Malta. Sa musica foguèt compausada per Robert Samut e las paraulas son de Dun Karm Psaila. Es escrich jos la forma d'una pregària a Dieu.
Pierolapithecus

**Pierolapithecus catalaunicus** qu'ei ua espècie escandida de primat que demoréc hé 13 milions d'annades pendent eth Miocèn en Els Hostalets de Pierola (Catalonha) e que donguéc nom ara espècie; es umans moderns e es grans simis. Se més non, qu'ei la espècie qu'ei eth ancessor comun més proche d'aguestes dues espècies e més que no cap discurbiment fossil hét mai enquia adara (1).

Era espècie siguec descricha per ua equipa de paleontropològs catalans dirigits per Salvador Moyà-Solà e discurbigueren aguest especimen fossil en deseme de 2002. Era trobalha siguec informada a trauers deth jormal Science en noveme de 2004(2).

Pierolapithecus qu'auia adaptacions especiaus tà pujar as arbes coma es umans e tamben d'autes grans simis: auia ua gabia costelhar plana e ampla, ua esquia més baisha, cauilhars flexibles e ues espàtles qu'arriben enquia era esquia.

Es mones e simis inferiors qu'an pas aguestes caracteristiques generaus. Eth simi qu'auia ua faça més primitiva, més de monard, e dab uns dèths deth pè plan cuerts. Era ipotesi ditz qu'aguesta naua espècie siguec un ancessor des simis grans d'aué més ei plan discutit pr'amor dera sua localizacion ena Catalonha, ja que toti es simis grani demoren aué en eth sud-èst asiatic e aguest a sigut eth lòch dera sua abitança pendent gran part dera evolucion des grans simis e es umans.

Totun, era Mediterrània s'expandiguéc e se héc tamben de nau més petita soent en eth passat e açò permetec era dispersion de vita enter Africa e Europa e eth Pierolapithecus podia auer demorat en ambdús continents.

Més qu'un ancessor comun, se suggereish qu'aguesta espècie podia éster un ancessor des umans e es chimpanzés atau coma es gorilles més pas des orangutans segontes es caracteristiques dera sua faça.

## Referencies

º  Rincon, Paul (18 November 2004). "'Original' great ape discovered". BBC. Retrieved 23 January 2013.

º  a b Moya-Sola, S.; Köhler, M.; Alba, D. M.; Casanovas-Vilar, I.; Galindo, J. (2004). "Pierolapithecus catalaunicus, a New Middle Miocene Great Ape from Spain". Science 306 (5700): 1339–1344. doi:10.1126/science.1103094. PMID 15550663. edit
Telefòn roge

Lo **telefòn roge** es una linha de comunicacion dirècta establida lo 30 d'aost de 1963 entre leis Estats Units d'America e l'Union Sovietica après la crisi de Cuba que menacèt d'entraïnar un conflicte mondiau en 1962. Son objectiu èra de permetre una comunicacion entre lei caps dei dos blòts de la Guèrra Freja dins lo cas d'una crisi grèva menaçant de se transformar en guèrra nucleara. Maugrat son nom, la linha èra en realitat magerament constituida d'un telescriptor que foguèt pauc a pauc modernizat en foncion dei progrès de la tecnologia informatica. D'autrei linhas son estadas apondudas dempuei 1963 entrei d'autrei poissanças nuclearas coma França e URSS, Paquistan e Índia ò Estats Units e China.

## Liames intèrnes

* Guèrra Freja.
* Crisi de Cuba.
* Arma nucleara.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Ribièra (omonimia)

**Ribièra** (var. **ribiera, ribièira, arribèra**) pòt designar:
*una ribièra, una plana alluviala.
*una ribièra, una aiga de talha mejana que generalament se geta dins un flume.
Dryopithecus

vinheta|Eh Drypitecus demorec en ambdús continents
Eth **Dryopithecus** siguec un genre de primat que demorec en Africa de l'Èst pendent eth Miocèn ancian. Era prumèra espécie de Dryopitéc siguec discurberta en Sent-Gaudenç, Nauta Garona, Occitània, en 1856 (1). D'autes dryopitécs sigueren trapats en Ongria (2), Catalonha (3) e China (4).
Com Sivapithecus, Dryopithecus siguec un monard que marchava pes branques sautant e aguec un cervèth plan gran. auia una mandibula plan gente dab uns molars primi e pautes longues. En 2004 se comencec a pensar qu'es similituds e diferéncies enter ambdús mos dona ua epoce e paleogeografia sus er origen des ominids, e era filogenetica mos ditz que cau dividir enter grans simis asiatics e afroeuropeus (5).

## Descripcion

Dryopithecus héia 60 centimetres e semblaua més un monard que no pas un gran simi. Era forma de sóns braci e pautes mostra que marchava coma es chimpanzés moderns més que tamben utilizava era part més plana de sòns nosadors coma marchen es primats moderns (6). Era sua faça mostraua *klinorinchia* dab tota era faça ponchejant entà dejós.

Demorec sus es arbes e marchava de branca en branca, coma hén aué orangotans e gibbons. Es sòns molars auien pro d'enamel tà hér pensar que minjaua huelhes e hruta, un minjar idial tà un animal que viuia en es arbes (6).

Era forma joena en coma se hés un *cinc* des sòns molars, conegut coma Y-5 tipe, ei tipic des dryopitécs més tamben de toti es ominids en generau.

vinheta|S'an trapat diuersi ossi de Dryopitéc en Occitània, Catalonha, Ongria e ena China
## Notes

1.Pilbeam & Simons 1971

2.Kordos & Begun 2001

3.Harrison, Ribot & Gibert 1996

4.Xue & Delson 1989

5.Begun 2004, Abstract, Conclusions

6.a b Palmer 1999

7.Simons & Meinel 1983

## Referéncies

º  Begun, David R. (2004). "Sivapithecus is east and Dryopithecus is west, and never the twain shall meet". Anthropological Science 113 (1): 53–64. doi:10.1537/ase.04S008. CiteSeerX: 10.1.1.88.1617.

º  Harrison, Terry; Ribot, F; Gibert, J (1996). "A reinterpretation of the taxonomy of Dryopithecus from Valles-Penedes, Catalonia (Spain)". Journal of Human Evolution (31): 129–141. Terry Harrison's faculty page

º  Kordos, László; Begun, David R. (2001). "A new cranium of Dryopithecus from Rudabánya, Hungary". Journal of Human Evolution 41 (41): 689–700. doi:10.1006/jhev.2001.0523.
Palmer, D, ed. (1999). The Marshall Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs and Prehistoric Animals. London: Marshall Editions. p. 292. ISBN 1-84028-152-9.

º  Pilbeam, David; Simons, E. L. (February 1971). "Biological Sciences: Humerus of Dryopithecus from Saint Gaudens, France". Nature 229 (5284): 406–407. doi:10.1038/229406a0. PMID 4926991.

º  Simons, E. L.; Meinel, W. (1983). "Mandibular ontogeny in the miocene great apeDryopithecus". International Journal of Primatology 4 (4): 331–162. doi:10.1007/BF02735598.
Xue, Xiang-Xu; Delson, Eric (1989). "A new species of Dryopithecus from Gansu, China". Chinese Science Bulletin (34): 223–230.
Organizacion de Cooperation Economica de la Mar Negra

L**'Organizacion de Cooperation Economica de la Mar Negra** es una organizacion internacionala de cooperacion economica e politica fondada en 1992, que compren 12 membres.
Regions de Bulgaria

La Bulgaria se devesís en 28 **regions**  (Bulgar: области, oblasti; sing. област, oblast)
John Walter Gregory

**John Walter Gregory** (Bow, Londres, 27 de genièr de 1864 – Flum Urubamba, Peró, 2 de junh de 1932) foguèt un geològ e explorador anglés. Foguèt membre de la Royal Society e es conegut principalament per sos trabalhs en glaciologia, en geografia e en geologia dins mantuna region d'Austràlia e d'Africa de l'Èst.

Lo *[[Gregory Rift]]* dins la Granda Val del Rift foguèt nomenada en l'onor sieu.

## Referéncias
BRICS

thumb|BRICS
**BRICS** ('''B'''rasil, '''R'''ussia, '''Í'''ndia, '''C'''hina e '''S'''ud-Africa) es una organizacion internacionala de cooperacion economica de país en desvolopament (a l'exepcion de la Russia).
Reiaume d’Ibèria

Lo **Reiaume d'Ibèria** foguèt un reiaume ancian de Georgia e de Caucàs Occidentau que se formèt a partir dau sègle III avC e que dispareguèt a la fin dau sègle VI.

Vassalizèt rapidament lo reiaume de Còlchida e d’autrei reiaumes vesins gràcias a una tièra de campanhas militaras victoriosas durant lo rèine de Parnabaz I (302-237 avC). A sa mòrt, Ibèria èra un reiaume poderós de la region. Pasmens, sei successors abandèron pauc a pauc lei conquistas dau sud per si concentrar sus la region dei Portaus de Caucàs. Aquò afebliquèt la dinastia que foguèt reversada en 189 avC per una dinastia armeniana. Au sègle I avC, aquela relacion amb Armenia entraïnèt una invasion romana en 65 avC. Còlchida venguèt una província romana e Ibèria un protectorat fins au sègle III.

La fondacion de l’Empèri Sassanida en 224 entraïnèt un cambiament politic important per lo reiaume que venguèt un enjòc de la rivalitat entre Roma e Ctesifont. Passèt sota l’influéncia sassanida fins a 298. Puei, la conversion dau país au crestianisme vèrs 317 dau rèi Mirian III renforcèt lo liame ambé lei Bizantins fins a 363 que Constantinòple reconoguèt l’influéncia sassanida sus la mitat orientala de la Georgia actuala. Fins a l’abolicion de la monarquia en 580 per lei Sassanidas, Ibèria alternèt de periòdes d’independéncia e de vassalitat. Lei Bizantins foguèron pas capables de lo reconquistar totalament mai ocupèron pauc a pauc la província anciana de Còlchida. Dins lo corrent d’aqueu periòde, la vila de Tiflis foguèt fondada e la Glèisa georgiana estendèt son influéncia au sen de la populacion maugrat lo sostèn pèrsa a la religion zoroastriana.

Lo tèrme « Ibèria » es de còps utilizat per nomar de principats centrats sus lo territòri de l'Ibèria Antica durant l'Edat Mejana. Aquelei principats èran generalament eissits de la fragmentacion d'empèris importants (Califat Abbassida, Ilkhanat...).

## Liames intèrnes

* Georgia.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Nodar Assatiani e Alexandre Bendianachvili, *Histoire de la Géorgie*, L'Harmattan, 1997.

## Nòtas e referéncias
Placa tectonica

Una **placa tectonica** (o **placa litosferica**) es una de las parts mobilas que forman lo segond jaç pus superficial de la Tèrra (la litosfèra). Aquelas placas forman un mosaïc en forma de copacap e son en movement de contunh a causa dels corrents convectius del mantèl superior. Las placas litosfericas subrenadan sus una capa pastosa nomenada astenosfèra que s'estend fins una prigondor de 250 quilomètres.

La tectonica de las placas es la teoria qu'explica l'estructura e dinamica de la superfícia de la Tèrra. Establís que la litosfèra, la porcion superiora pus freda e rigida de la Tèrra, es fragmentada en una seria de placas que se desplaçan sul mantèl terrèstre. Aquela teoria descriu tanben lo movement de las placas, las siás direccions e interaccions. La litosfèra terrèstra es dividida en 12 grandas placas e en divèrsas placas mendres o microplacas. A la broa de las placas se concentra activitat sismica, volcanica e tectanica. Aquò dona luòc a la formacion de grandas cadenas e concas.
Litosfèra

La **litosfèra** (grèc ancian: λίθος [*lithos*] per "rocassut", e σφαῖρα [*sphaira*]  "esfèra") es  lo jaç rigid pus extèrne d'una planeta rocassuda definit sus la basa de sas proprietats mecanicas. Sus Tèrra, compren l'escòrça terrèstra e la porcion pus nauta del mantèl que se comporta elasticament sus una escala de de millièrs d'ans o mai. Lo jaç pus extèrne  d'una planeta rocassuda definit segon de criteris de quimia e mineralogia es l'escòrça terrèstra.

## Referéncias
Mehrgarh

**Mehrgarh** es un sèti arqueologic neolitic d'Asia dau Sud situat dins lo centre de Paquistan. Apareguèt vèrs 7000 avC e fuguèt ocupat fins ais annadas 2600-2000 avC quand se desvolopèt la civilizacion de la Vau d'Indus. Lei cavaments an identificat entre sèt e uech periòdes d'ocupacion e Mehrgarh es, a l'ora d'ara, considerat coma la colonia agricòla pus anciana dau sud dau continent asiatic. En fòra dei traças d'activitats agricòlas, se trobèt tanben de vestigis d'una activitat artesanala importanta (esculptura, joielariá...), d'una organizacion urbana complèxa e dau desvolopament progressiu de la terralha (a partir de la premiera mitat dau milleni VI avC).

## Liames intèrnes

* Neolitic.
* Civilizacion de la Vau d'Indus.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Jonccion tripla d'Afar

La **Jonccion tripla d'Afar** (tanben dita **Sistèma de Rift afroarabi**) es situada al long d'una dorsala desseparant las placas tectonicas nubiana, somaliana, e arabica. Aqueste airal es considerat coma un exemple actual de Rift continental amb un espandiment del sòl oceanic e  produccion d'un bacin oceanic.
(9882) Stallman

**(9882) Stallman** (anteriorament **1994 SS9**) es un asteroïde de la cencha principala. Foguèt descobèrt lo 28 de setembre de 1994 per Spacewatch a l'Observatòri de Kitt Peak. Recebèt aquel nom per omenatjar lo programaire fondador del Projècte GNU, Richard Stallman.