open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pèire Guilhèm de Tolosa

[miniatura|esquèrra|"Pèire Guilhèm foguèt de Tolosa..." Aicí, es retrach coma un [monge. BnF ms. 12473 fol. 95; cançonièr K]]
**Pèire Guilhèm de Tolosa** (***Pèire Guihèn*** en grafia mistralenca; ***Peire Guilhem*** en occitan ancian) èra un trobador occitan originari de Tolosa, e que floruit al mejan del sègle XIII.

## Vida e òbras

De son òbra, sonque un *[[sirventés]]* a subreviscut  ("En Sordel, que us es semblan"), una *[[tenso|tençon]]* ambe lo poèta italian contemporanèu Sordèl.

L'autor de sa *[[Vida (literatura)|vida]]* escriu que Pèire èra un òme cortés qu'aimava la nauta societat. L'autor exprimís tanben l'admiracion per sos coblets, mas lamenta lo nombre excessiu que ne compausèt, ben que fòrça pauc de sas òbras subrevivon fins a uèi. Se ditz tanben qu'a compausat de *sirventés joglarescs*, o de *sirventés* a la manièra dels joglars (menestrèls), amb l'objectiu de criticar "los barons" (presumiblament la nauta noblesa). De mai, escriguèt tanben un trabalh criticant lo prolific trouvère Teobald I de Navarra.

Lo trobador Bertran Carbonèl menciona dos còps un autre trobador per las inicialas P.G., indicant possiblament Pèire Guilhèm. Plora un cèrt P.G. dins un *[[Planh (literatura)|planh]]*, ont las inicialas P.G. se tròban probablament dins lo manuscrit per significar un nom complet, vist que tres sillabas serián requeridas pel mètre. Benlèu *Pey Guillem*, *Pey* essent una forma ipocorista de *Pèire*, es destinat. Dins un autre cas, Bertran dirigís un *[[sirventés]]* d'admonicion contra un trobador identificat sonque per sas inicialas : *.P. / ponchat et enapres un .G.*.

Segon sa vida, dintrèt dins l'"Òrdre de *Spaza*", probablament l'"Òrdre de l'Espasa", es a dire l'Òrdre de Santiago o l'Òrdre de la Fe e de la Patz.

### Òbra subreviventa
* La tençon *En Sordell, qe vos es semblan* ten lo numèro PC 344,3a = 437,15, ja que Pillet e Carstens l'atribuissen a Pèire Guilhèm de Lusèrna. Totparier Boni, editor de Sordèl, crei qu'es de Pèire Guilhèm de Tolosa. En tot cas, aquesta composicion es anterior a la mort de Blacàs (ca. 1237).

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias

### Bibliografia
* *The Vidas of the Troubadours*. Margarita Egan, trans. New York: Garland, 1984. .
* "PC 345: Peire Guillem de Toloza," *Bibliografia Elettronica dei Trovatori*, v. 1.5.
* Alfred Pillet / Henry Carstens, *Bibliographie der Troubadours* von Dr. Alfred Pillet [...] ergänzt, weitergeführt und herausgegeben von Dr. Henry Carstens. Halle : Niemeyer, 1933 [Pèire Guilhem de Tolosa es lo numèro PC 345]
* Guido Favati (editor), *Le biografie trovadoriche, testi provenzali dei secc. XIII e XIV*, Bologna, Palmaverde, 1961, pag. 326
* Martí de Riquer, *Vidas y retratos de trovadores. Textos y miniaturas del siglo XIII*, Barcelona, Círculo de Lectores, 1995 p. 230-232 [Reproduccion de la vida, amb traduccion a l'espanhòl, e miniaturas dels cançonièrs I e K]

## Veire tanben
### Articles connèxes
*Lista de trobadors e trobairises
### Ligams extèrns
* http://troubadours.byu.edu/PC/PC-345/345%20-%20Peire%20Guilhem%20de%20Toulouse.htm
The Body Keeps the Score

***The Body Keeps the Score: Brain, Mind, and Body in the Healing of Trauma*** es un libre de Bessel van der Kolk eissit en 2014 sobre los esfièches presumats del traumà psicologic. Lo libre descriu la recerca e las experiéncias de van der Kolk sus cossí las personas son afectadas per l'estrès traumatic, inclusent sos efièches sus l'esperit e lo còrs.

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Guilhèm de Besièrs (trobador)

**Guilhèm de Besièrs** (***Guihèn de Beziès*** en grafia mistralenca; ***Guilhem de Bezers*** en occitan ancian) èra un trobador occitan del sègle XIII, probablament de Besièrs. I a pas cap de biografia subreviventa.

## Òbras
Doas òbras subreviventas li son atribuïdas: un *[[vèrs (trobar)|vèrs]]* "libre" e un *[[Planh (literatura)|planh]]*.

### Lo ''vèrs''
Las règlas e los ritmes de son *[[vèrs (trobar)|vèrs]]* son evidentament originals, d'estil "libre" e sens precedent subrevivent dins la poesia trobadoresca. Segon la Societat arqueologica, scientifica e literària de Besièrs, "Es ni una *[[canso]]*, ni una *dança*, ni una *[[retroença]]*, ni un *[[escondit]]*, ni un *[[sirventés]]*"
Son *[[vèrs (trobar)|vèrs]]* es aquel:

### Lo ''planh''
Son *[[Planh (literatura)|planh]]* plora probablament la mòrt de Raimon Rogièr Trencavèl en 1209:

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias

### Bibliografia

## Veire tanben
### Articles connèxes
*Lista de trobadors e trobairises
### Ligams extèrns
*
Colin G. Crawford

**Colin G. Crawford** (3 de junh de 1890 - 15 d'aost de 1959) es un alpinista britanic de la premiera mitat dau sègle XX. Considerat coma un alpinista experimentat, participèt a una expedicion de reconoissença de Kangchenjunga en 1920. Dos ans pus tard, participèt a la temptativa d'ascension dau mont Everest organizada per una expedicion britanica. Amb John Morris, arribèt a  m d'altitud sensa utilizar de botelhas d'oxigèn. Aquela revirada demostrèt l'interès d'aver un aparelh respiratòri per assaiar d'arribar a la cima de la montanha e l'usatge d'aquelei sistènas venguèt pauc a cha pauc la nòrma per leis expedicions seguentas. En 1933, Crawford faguèt encara partida de l'expedicion organizada per Hugh Ruttledge, mai fasiá pas partida dei doas còlas destinadas a realizar l'ascension finala.

## Liames intèrnes

* Mont Everest.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Hugh Ruttledge, *Everest: The Unfinished Adventure*, Hodder and Staughton, 1937.

## Nòtas e referéncias
Aérospatiale AS350 Écureuil

[thumb|right|[Fotografia d'un AS350 de la gendarmariá francesa.]]

L’**Aérospatiale AS350 Écureuil** o **H125 Écureuil** es un elicoptere leugier polivalent desvolopat per Aérospatiale e produch per Eurocopter (vengut Airbus Helicopters en 2014). Son prumier vòl se debanèt en 1974 e la produccion comencèt en 1975. Es un important succès comerciau amb  exemplaris fabricats entre 1975 e 2022 e diferentas versions desvolopaas per los diferents merchats internacionaus.

Una version leugierament modificaa realizèt lo prumier aterrissatge d'un elicoptere a la cima dau mont Everest lo 14 de mai de 2005.

## Ligams internes

* Elicoptere.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Vèrs (trobar)

Un **vèrs** es un genre de la poesia trobadoresca, de que lo sens se desvolopèt amb lo temps.

D'en primièr totes los vèrses trobadors èran nomenats simplament *vèrs*, pasmens aquò venguèt lèu èsser reservat sonque a las cançons d'amor e foguèt mai tard remplaçat per la *[[canso]]*, e mai se lo tèrme visquèt coma una expression antica per las primièras òbras dels trobadors e foguèt quitament emplegat amb una significacion mai tecnica per la darrièra generacion de trobadors, quand se pensava que derivava del mot latin *verus* (vertat) e èra aital utilizat per descriure de pèças moralizairas o didacticas.

## Compositors
*Guilhèm de Besièrs
*Cerverí de Girona

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias

## Veire tanben
*Genres trobadorencs
Daniel Lavoie

**Daniel Joseph-Hubert-Gérald Lavoie**, o mai simplament **Daniel Lavoie**, nascut lo 17 de març de 1949 a Dunrea al Canadà dins la província del Manitòba, es un cantaire canadian d'origina francesa : es eissit de la minoritat francofòna canadiana del Manitòba, region oficialament anglofòna del Canadà. 

En Occitània, **Daniel Lavoie** es revelat fin 1984 per una balada en francés, *Ils s'aiment*, que foguèt un gròs tube a partir del mes de març de 1985 (n°2 en França al mes d'abril). Mas foguèt al som de sa popularitat en participant en França a la comèdia musicala *Notre-Dame de Paris* en 1998-2000 (tanben un còp de mai en 2018-2019) : mantunas cançons tiradas d'aquesta comèdia musicala aguèron de succès en França, en particular *Belle*, quitament n°1 en 1998, títol que **Daniel Lavoie** canta en trio ambe Garou e Patrick Fiori.

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *Ils s'aiment* (1984)
* *Belle* (1998, ambe Garou e Patrick Fiori)
Lauquet

**Lauquet** (en occitan tanplan coma en francés) es una aiga que cola dins Corbièras, administrativament dins Aude e Occitània.

## Geografia
### Afluents
*Riba drecha: *Rose, Lauzeille, Eaunette* (noms fr), e Lauqueta
*Riba esquèrra: *Guinet* e *Baris* (noms fr)
### Comunas
Arròsa a drecha Grefuèlh, Ladèrn, Vreselha e Leuc. Arròsa a esquèrra Caunetas, Sant Ilari e Confolenç.

## Idronomia
Las atestacions ancianas son *Rivus qui dicitur Leuchus* en 825; *Leucus* en 828; *Rivus Leuco* en 844; *Fluvium Leuco* en 883; *Lauquetum* en 1251; *Loquetum* en 1257; *Lauquettum* en 1257; *In riparia Leuchi* en 1283.

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Murray Head

**Murray Head**, nascut lo 5 de març de 1946 a Londres (Anglatèrra), es un cantaire anglés. Es tanben actor. 

En Occitània, **Murray Head** es sustot conegut per dos gròsses tubes, *Say It Ain't So, Joe* publicat pel primièr còp en 1975 e *One Night in Bangkok* a la tota fin de l'annada 1984. E mai se sas mai gròssas capitadas son en anglés, **Murray Head** canta tanben un pauc en francés, coma per exemple lo títol *Une femme, un homme* qu'a enregistrat en duò amb la cantaira canadiana francofòna Marie Carmen e qu'a agut de resson en França en 1994. 

**Murray Head** demòra actualament dins lo Sud-oèst d'Occitània, dins lo vilatjòt de Sauceda (Bearn).

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *Superstar* (1969)
* *Say It Ain't So, Joe* (1975, tanben en 1978 e en 2013)
* * Never even thought* (1978)
* *Corporation corridors* (1982)
* *One Night in Bangkok* (1984)
* *Une femme, un homme* (1994, ambe Marie Carmen)
Hervé Cristiani

**Hervé Cristiani**, nascut en França lo 8 de novembre de 1947 a Neuilly sur Seine (còsta París) e mòrt lo 16 de julhet de 2014 a París (França), èra un cantaire francés, tanben autor e compositor.

Es mai que mai conegut per sa cançon *Il est libre Max*, tube en França a la fin de l'annada 1981.
Rose Laurens

**Rose Laurens**, de son nom vertadièr **Rose Podwojny**, nascuda lo 4 de març de 1951 a París (França) e mòrta lo 29 d'abril de 2018, es una cantaira francesa (tanben autora e composititz), pasmens d'origina josieva polonesa. 

Es venguda celèbra en França ambe son tube *Africa* a la fin de l'annada de 1982. 

En mai de *Africa*, a tanben avut un pauc de succès per sas cançons *Mamy Yoko* en 1983 e *Quand tu pars* (sus un tèxte de Francis Cabrel) en 1986.
Miquel Costa i Llobera

**Miquel Costa i Llobera** (en castelhan: **Miguel Costa y Llobera**; Pollença, 10 de març de 1854 – Palma, 16 d’octòbre de  1922) foguèt un poèta malhòrquin de lenga catalana, prèire e escrivan.

Foguèt discípol del poèta barcelonés Josep Lluís Pons i Gallarza e condiscípol del poèta Joan Alcover, e d'autres autors contemporanèus qu'apartenián a l'Escòla Malhorquina. En 1902 foguèt Mèstre en Gai Saber. 

Mantuna de sas poesias es estada revirada a d'autras lengas o musicada en catalan. Particularament, sa creacion mai emblematica de Costa i Llobera foguèt lo poèma *Lo Pi de Formentor*, una de las poesias mai coneishudes de la literatura catalana. 

Lo poèta mantenguèt qualques correspondéncias per letra amb Frederic Mistral.

## Òbras
En catalan:

* *Lo pi de Formentor* (1875)
* *Poesies* (1885)
* *De l'agre de la terra* (1897)
* *Tradicions i fantasies* (1903)
* *Horacianes* (1906)
* *Visions de Palestina* (1908)

En castelhan:

* Líricas (1899)

[thumb|left|171x171px|[Pollença, casa de Costa i Llobera]]
Cançon de tela

La **cançon de tela** (***Cansoun de telo*** en grafia mistralenca; ***chanson de toile*** o ***chanson d'histoire*** en francés) èra un tipe de poema liric medieval dels trouvères, compausat de coblets e d'un repic e en règla generala mes en musica. La cançon de tela dèu son nom al tèma central que presenta una nauta dama ocupada a de trabalhs de costura e preocupada de l'amor de son cavalièr polit.

## Nòtas e referéncias

## Veire tanben
*Genres trobadorencs
Ministry

**Ministry** es un grop musical anglofòn de metal industrial format en 1981 a Chicago als Estats Units. Lor musica es una mèscla de metal e de musica industriala, ambe d'influéncias punk. 

Grop new wave quitament synthpop al debut (*Revenge*, 1983), **Ministry** evolua en seguida cap a l'EBM a la fin de las annadas 1980 (*Stigmata*, 1988), puèi ven dins las annadas 1990 un pionièr e una quita referéncia del genre metal industrial : son alavetz al som de lor popularitat ambe lor album *Psalm 69: The Way to Succeed and the Way to Suck Eggs* (1992), que conten per exemple los tròcis *Jesus Built My Hotrod* e *N.W.O. (New World Order)*.

Lo sòci fondator de **Ministry** es Al Jourgensen. Còsta el, los musicians an fòrça cambiat, mai d'un trentenat de musicians diferents foguèron a un moment o un autre sòcis de **Ministry**.
Odalric (duc de Boèmia)

**Odalric** (**Oldřich** en chèc; † lo 9 de novembre de 1034) foguèt un duc de Boèmia (de 1012 a 1033 e en 1034) de l'ostal de Přemysl. Èra lo filh de Boleslau II e probable de sa segonda molhèr, desconeguda, o benlèu de la tresena, Emma de Franconia. Èra lo fraire mai jove dels ducs Boleslau III e Jaromír. Sa primièra molhèr èra benlèu una Juta (alemanda). La segonda èra Božena, una pacana segond la tradicion.

Lo prince Oldřich menèt lo país a sortir de la crisi causada per la lucha pel poder entre los filhs de Boleslau II. Annexèt definitivament per la fòrça Moràvia al país chèc. Per consolidar son règne sus Moràvia, faguèt bastir sos pròpris castèls a costat dels ancians castèls de Granda Moràvia.
esquèrra|vinheta| Denari d'Odalric

## Literatura
Louis Cane

**Louis Cane** (Bèuluec, 13 de decembre de 1943-París, 4 de novembre de 2024) es un pintre e escalpraire occitan.

## Biografia
En 1961, Louis Cane dintra a l'Escòla nacionala de las arts decorativas de Niça. Seguís a París, a l'Escòla nacionala superiora de las arts decorativas

En 1967-1968, fa mòstra, amb Arman, Ben, Noël Dolla e Patrick Saytour, al "Hall des Remises en question", lòc dobèrt per Ben a Niça. Sas primièras òbras son de tampons e de papièrs pegats.

En 1971, fa paréisser amb d'autres la revista *Peinture, cahiers théoriques*. Es tanben l'annada de sas primièras mòstras individualas a París e a Niça.

En 1978 comença a escalprar. Fa d'estatuas de femnas, borlescas o pateticas, d'un expressionisme dels barròcs. Aital s'inspira de Velásquez.

Realiza lo tabernacle de la catedrala nòva d'Evry.

Crea tanben de mòbles.
Marcel Tassy

**Marcel Tassy** (Marselha, 27 de decembre de 1932-3 de novembre de 2024) es un òme politic marselhés, del partit comunista francés.

Fuguèt deputat dei Bocas de Ròse de 1978 a 1981 e tanben adjonch de Gaston Defferre (a la comuna de Marselha de 1983 a 1989.

## Referéncias
Marco Bucci (1959)

**Marco Bucci** (Gènoa, 31 d'octobre de 1959) es un entrepreneire e òme politic, cònsol màger de Gènoa de 2017 a 2024 e president de la region de Ligúria dempuèi lo 6 de novembre de 2024.
Canton de Castilhon e Capitorlan

Lo **canton de Castilhon e Capitorlan** es una anciana division administrativa de Guiana, en Bordalés, situada dins l'arrondiment de Liborna, lo departament de Gironda e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. Las comunas son dempuèi 2015 dens lo canton deus Tuquets de Dordonha (burèu centralizator Castilhon e Capitorlan o Castilhon de la Batalha). La lenga autoctòna es l'occitan gascon bordalés, dens de variantas de transicion emb lo lengadocian e lo lemosin. Lo canton èra situat completament al nòrd de Dordonha, puèi que las comunas vasadesas situadas au sud èran deu canton de Pujòus e deu de Brana.
Las comunas son de la comunautat de comunas deu Grand Sent Melhonés o de la comunautat de comunas de Castilhon Pujòus.

## Composicion

## Istòria
En 1790, creèren lo canton de Castilhon, suprimit en 2014. En 1801, lo canton ganhèt las comunas de Sent Estèfe de Liça, Sent Laurenç dei Com(b)as, Sent Pòlit e Vinhonet, vengudas del canton de Sent Melhon, suprimit.  

## Nòtas
OutKast

**OutKast** (*Inadaptat*) es un grop de hip-hop anglofòn american, nascut en 1992 a Atlanta, en Georgia. Fòrça popular als Estats Units, **OutKast** a contribuït a far conéisser lo sosgenre de hip-hop dich "*Dirty South*" dins las annadas 1990, un estili qu'intègra al hip-hop divèrsas influéncias coma lo ròck, lo RnB, la musica psiquedelica, la tècno, lo gospel e lo jazz. 

**OutKast** se compausa dels rapaires André « André 3000 » Benjamin e Antwan « Big Boi » Patton.

## Cançons mai conegudas (en [[Occitània]])
* *Ms. Jackson* (2001)
* *Hey Ya!* (2004)
Solarpunk

[vinheta|L'[Construccion sostenibla|ecoconstruccion low-tech, las energias renovelablas e una estetica inspirada de la natura (coma dins aquesta illustracion) son omnipresentas dins lo movement solarpunk.]]
[vinheta|Aquesta cobèrta del libre ''[Utopia 2048*, illustrant una anticipacion del potencial futur del centre-vila de [[Berlin]], es representativa de la [[vegetalizacion]] d'infrastructura, de l'integracion d'energias renovelablas e de [[Transpòrt en cmmun|transpòrts en comun]] dins los centres urbans a mesura que son sovent imaginats dins lo movement solarpunk.]]

Lo *'solarpunk*' (associacion dels mots *solar* e *punk'') es un movement literari, artistic e politic, pròche del movement hopepunk, qu'envisatja e trabalha cap a la realizacion d'un futur sostenible interconnectat amb la natura e la comunautat. Lo "solar" representa l'energia solara coma una font d'energia renovelabla e una vision optimista de l'avenir que refusa lo doomerisme climatic, del temps que lo "punk" fa referéncia a o far tu meteis e als aspèctes contraculturals, pòst-capitalistas, e de còps decolonials de crear un tal futur.

### Nòtas

### Referéncias
T.A.T.u.

**T.A.T.u.**, puslèu escrich **t.A.T.u.**, es un duò pop rus originari de Moscòu compausat de **Julia Volkova e Lena Katina**. Sòcis del grop Neposedy dempuèi 1991, es a partir de 1999 que **Julia e Lena** forman lor duò **t.A.T.u.**. 

**t.A.T.u.** es la contraccion de *Ta Lyubit Tu*, que significa en rus « aquesta qu'aima aquela » : efectivament, **Julia Volkova e Lena Katina** se fan sovent remarcar en se potonant sus la boca de faiçon provocanta, vestidas en lolitas. Pasmens, malgrat lo nom del grop e la provocacion sexuala explicita, dison non pas èsser lesbianas.

Entre 1999 e 2001, **Julia e Lena** an de'n primièr començat de cantar en rus e an obtengut de succès dins lor país d'origina. En 2002, publican alavetz un primièr *single* en anglés, *All the Things She Said* : aqueste se classa alavetz a la primièra plaça dins mantuns païses europèus. Gràcias a n'aquel tube *All the Things She Saïd* , lor primièr album internacional en anglés, *200 km/h in the Wrong Lane*, foguèt en 2002-2003 l'album mai vendut del duò. En seguida d'aquel tube, lo *single* *Not Gonna Get Us* a tanben agut de resson en 2003. 

En 2003, **t.A.T.u.** representa Russia al Festival de la Cançon d'Eurovision a Riga, en Letònia, ambe la cançon *Ne Ver', Ne Boysia*, cançon qu'obten la tresena plaça del concors. 

En 2014, lo duò se separa.
Joan Estève

**Joan Estève ** o En **Johan Esteve de Bezers** en occitan ancian, foguèt  un trobador besierenc del sègle XIII. Dins lo sol cançonièr que conten sas onze òbras, es nomenat **Olier de Bezers** çò que daissa pensar qu'èra benlèu olièr. Sas composicions son datadas entre 1270 e 1288.
Son trabalh es piós e religiós mas metricament complèxe amb d'estròfas dificilas (*Lo Senhor qu'es guitz* n'es un exemple). Escriguèt  tres pastorèlas dins l'estil de Guiraut Riquièr.
Acòrdis de Bretton Woods

Leis **Acòrdis de Bretton Woods** son un ensemble d'acòrdis internacionaus concluts per 44 país a l'eissida d'una conferéncia monetària organizada a Bretton Woods en julhet de 1944. Fan partida deis acòrdis de reglament de la Segonda Guèrra Mondiala e constituïguèron un element centrau de l'egemonia deis Estats Units durant leis ans 1940-1970. D'efiech, lo dolar estatsunidenc i foguèt reconegut coma l'unica moneda convertibla en aur e venguèt ansin la devisa centrala dau comèrci internacionau. Doas institucions financieras importantas, lo Fons Monetari Internacionau (FMI) e la Banca Internacionala de Reconstruccion e de Desvolopament (BIRD), foguèron egalament creadas per aqueleis acòrdis.

Leis acòrdis de Bretton Woods aguèron un ròtle important dins la restauracion e l'estabilizacion de l'economia de l'après-guèrra. Pasmens, resistiguèron mau a la crisi deis ans 1970 e foguèron remplaçats en genier de 1976 per leis acòrdis de Jamaïca.

## Liames intèrnes

* Acòrdis de Jamaïca.
* Aur.
* Dolar estatsunidenc.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Armand Von Dormael, *Bretton Woods : Birth of a Monetary System*, Holmes Meir, 1978.
* **[[anglés|(en)]]** Donald Markwell, *John Maynard Keynes and International Relations: Economic Paths to War and Peace*, Oxford University Press, 2006.

## Nòtas e referéncias
Camins de hèr dera Generalitat de Catalonha

**Camins de hèr dera Generalitat de Catalonha (CGC)** (en catalan: Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya)  es una entrepresa de la Generalitat de Catalonha que gerís de divèrses servicis de transpòrt public, principalament de camin de fèrre suburban dins l'airal metropolitan de Barcelona, en mai d'una linha regionala dins l'airal de Lhèida e Pirenèus. Gerís tanben cremalleres, coma lo de la Val de Núria o Montserrat, e funiculars. De mai, l'entrepresa es proprietària de las estacions d'esquí de la Val de Núria e la Molina.
Ernèst Rossèu

**Ernèst Rossèu**, dich ***lo [[Felibritge|felibre]] Rossèu*** (Nimes, 1827-Nimes, 1884), èra una poeta provençala de Nimes, Majorau dau Felibritge de Camarga en 1881.

## Fonts
### Nòtas

### Referéncias

### Bibliografia
*
Pèire Rosset

**Pèire Rosset** (*Pierre Rousset* en francés; Sarlat, 1625/6 - 1684), dich ***lo trobaire Rosset*** pels Felibres, èra un prèire (abat de Sent Júlian de Cremsa), escrivan e poèta perigordin d'expression occitana.

Son òbra principala es la pèça *Grisolet* (*Grizoulet* dins sa grafia).

## Edicions
* Rousset, Pierre. *Grizoulet, lou Joloux otropat et los omours de Floridor et Olimpo, de Roselas et d'Omelito, et de Grézoulet et lo morgui, coumedio*. Sorlat [Sarlat] : Coulombet, 1694.
* Rousset, Pierre. *Grizoulet, lou joloux otropat et los omours de Floridor et Olimpo, de Rosilas, et d'Omelito, et de Grizoules et lo Morgui. Coumedio del Sr. Rousset*. Jean-Baptiste Robin, 1751. Édition disponible en ligne sur le site de la Bibliothèque de Toulouse
* Rousset, Pierre. *Œuvres*. Sarlat : Dauriac, 1839.
* Rousset, Pierre. *Lo disputo de Baccus et de Priapus*. Sarlat : Dauric, 1841.

### Critica
* * Anatole, Christian - Lafont, Robèrt. *Nouvelle histoire de la littérature occitane, Tome II*. Paris : P.U.F., 1970. (396-398)

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias

## Veire tanben

*Literatura occitana
La Rosseliá

**(La) Rosseliá** en occitan (*Rousselié; Rousseliò* en grafia mistralenca) o ***(La) Roussellie*** en francés es un toponime occitan, particularament freqüent en Perigòrd. Significa l'abitacion de *Rossèl* o de *Rossèu*.

## Toponime

Las variacions localas son de verificar.
### Dordonha
*Rosseliá, seccion de Sent Laurenç daus Urmes

*La Rosseliá (Nauta e Bassa), masatge de Montagrier
*La Rosseliá, masatge de Sent Marçau Vivairòus
*La Rosseliá, masatge de Brochau
*La Rosseliá, luecdich de Ladornac
*La Rosseliá, escart de *Saint-Cyr* (Sent Circ las Champanhas ?)
*La Rosseliá, masatge de Cencenac e Puei de Forchas (uèi Brantòsme de Perigòrd)
*La Rosseliá (Nauta e Bassa), masatge de Bussac
*La Rosseliá, ??? de Corsac
*La Rosseliá, masatge de Plasac
*La Rosseliá, masatge de Rofinhac e Sent Sarnin de Relhac
*La Rosseliá, masatge de Gabilhon
*La Rosseliá, bòsc de Grand Braçac
*La Rosseliá, talhadís de Manàuria

### Cantal
*La Rosseliá, domèni roïnat de Pers

### Bretanha
*La Rousselie, sus la comuna novèla de Val d'Anast (Bretanha)

## Referéncias

## Veire tanben
*La Rosselièra
*La Rossiá
La Rossiá

**(La) Rossiá** en occitan (*Roussié; Roussiò* en grafia mistralenca; *Rossia, Rocia* en occitan ancian) o ***(La) Roussie*** en francés es un toponime occitan, particularament freqüent en Perigòrd. Significa l'abitacion de *Ros* (fr *Roux*).

## Toponime

Las variacions localas son de verificar.

### Dordonha
**Forêt-de-la-Roussie* (nom fr), escart, comuna de Lo Chasteu.

*La Rossiá - *La Roussie* en 1669. ???, comuna de Lo Chamnhe.

*La Rossiá. ???, comuna de Champsavineu.

*La Rossiá. Bruja o brujiera, comuna de Valuelh.

*La Rossiá. Masatge, comuna de Jumilhac lo Grand.

*La Rossiá. Masatge, comuna de Fòssamanha.

*La Rossiá - *Maynam. de la Rocia* en 1335. ???, comuna de Montpaun e Menestairòu.

*La Rossiá. Masatge, comuna de Lusinhac.

*La Rossiá - *Maynam. de la Rocia* en 1457. ???, comuna de Chalanhac.

*La Rossiá - *Loc. de la Rossia* en 1355. Masatge [e chasteu], comuna de Pruissans.

*La Rossiá - *Bordaria de la Rossia* en 1320. ???, comuna de Cela.

*La Rossiá. Masatge, comuna de Casolés.

*La Rossiá - *La Roussie* en 1397. ???, comuna de Nuòuvic.

*La Rossiá. Masatge, comuna de Rasac d'Aimet.

*La Rossiá. Masatge, comuna de La Capèla Albarèlh.

*La Rossiá - *Factum voc. la Rossia* en 1462. Luec, comuna de Sent Perdon e Vièlhvic.

*La Rossiá. Escart, comuna de Vielh Maruelh.

*La Rossiá. Escart, comuna d'Albuga.

*La Rossiá. Masatge, comuna de Tenon.

### Léger
*La Rossiá - *La Roussie* al sègle XVIII. Maison isolada, communa de Sint Joan Lavoètre (près Nèirtrable).

### Sèina Maritima
**La Roussie* (nom fr) - *La Roussye* en 1491; *Ham. de la Roupie* en 1722; *La Roussie* en 1953; *Roussie* en 1957. Masatge, comuna de Bec-de-Mortagne.

## Referéncias

## Veire tanben
*La Rosselièra
*La Rosseliá
Luigi Cadorna

[thumb|right|Luigi Cadorna en [1917.]]

**Luigi Cadorna** (4 de setembre de 1850, Pallanza - 21 de decembre de 1928, Bordighera) es un generau italian de la Premiera Guèrra Mondiala. En particular, foguèt cargat de tornar organizar l'armada italiana avans lo conflicte e comandèt leis operacions sus lo frònt austroitalian fins au desastre de Caporetto en octòbre-novembre de 1917. Aguent ben complit sa mission de reorganizacion, dispausava de tropas importantas, mai son estil de comandament èra pauc adaptat a la realitat de la guèrra modèrna e a una armada austriana experimentada.

D'efiech, Cadorna s'interessèt pauc ais evolucions de la guèrra dempuei 1914 e contunièt d'afiermar la superioritat de l'ataca frontala. De mai, per mantenir lo morau necessari a aqueleis atacas, instaurèt de penas disciplinàrias fòrça duras còntra lei soudats jutjats desfachistas (execucions individualas, decimacions deis unitats, etc.). Enfin, èra partisan de la defensa estatica dei posicions. Aquò menèt a plusors ofensivas saunosas còntra lei linhas austrianas establidas lòng dau fluvi Isonzo e permetèt ais Alemands de rompre lei defensas italianas a la batalha de Caporetto. Cadorna foguèt alora remplaçat per Armando Diaz.

Après la guèrra, Benito Mussolini lo nomèt manescau d'Itàlia e Cadorna foguèt totalament reabilitat. Pasmens, refusèt de sostenir lo movement faissista.

## Liames intèrnes

* Caporetto (batalha de).
* Isonzo (batalhas d').

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Pierre Renouvin, *La Crise européenne et la Première Guerre mondiale*, París, Presses universitaires de France, coll. « Peuples et civilisations » (n° 19), 1962, 779 p.
* **[[francés|(fr)]]** Max Schiavon, *L'Autriche-Hongrie la Première Guerre mondiale : La fin d'un empire*, París, Éditions SOTECA, 14-18 Éditions, coll. « Les Nations dans la Grande Guerre », 2011, 298 p.

## Nòtas e referéncias
Whigfield

**Whigfield**, nascuda lo 11 d'abril de 1970 a Skælskør (Danemarc), de son nom vertadièr **Sannie Carlson**, es una cantaira anglofòna danesa de dance mai que mai coneguda pel títol *Saturday Night*, una de las mai gròssas capitadas de l'annada 1994.

*Saturday Night* es estat compausat pel productor italian Larry Pignagnoli. Publicada en 1993 un primièr còp, la cançon obten pauc de resson. Pasmens, reeditada l'annada d'après, ven fin finala l'un dels mai gròsses tubes de la fin de l'annada de 1994 dins mantuns païses d'Euròpa. 

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *Saturday Night* (1994)
* *Another Day* (1994)
* *Think of You* (1995)
Legions Checoslovacas

thumb|right|Ensenha de berret dei Legions Checoslovacas.

Lei **Legions Checoslovacas** son un ensemble d'unitats militaras de volontaris chècs e eslovacs que participèron a la Premiera Guèrra Mondiala dins lo camp de la Tripla Entenduda.  òmes faguèron partida de seis efectius e lei legions foguèron capablas d'alinhar  òmes sus lei diferents frònts europèus. Aquela importància permetèt ai nacionalistas checoslovacs d'èsser reconeguts coma un element constitiu de l'Entenduda e la reconoissença de l'independéncia de Checoslovaquia foguèt una condicion impausada ais Empèris Centraus tre leis armisticis de 1918. En Russia, lei volontaris checoslovacs aguèron un ròtle important dins lei premierei fasas de la Guèrra Civila Russa onte capturèron uech vagons emplits d'aur que foguèron utilizats per negociar la repatriacion de la legion dins lor país.

Après lor retorn, la màger part dei legionaris participèron a la vida politica de Checoslovaquia. Per exemple, protestèron còntra lo govèrn socialista de Tusar e s'opausèron, sovent violentament, ais Alemands dei Sudèts e ais Ongrés d'Eslovaquia. Avancèron tanben de revendicacions antidemocraticas coma l'establiment d'una dictatura illimitada per lo president Masaryk. Au nivèu economic, fondèron la Banca dei Legions Checoslovacas que venguèt la banca dei classas mejanas dau país fins a la Segonda Guèrra Mondiala.

## Liames intèrnes

* Checoslovaquia.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Michel Coistia, *Une armée pour un État : L'engagement des Tchèques et des Slovaques dans la guerre de 1914-1918*, Le Curieux Vouzinois hors-série n° XVII, Éditions Ville de Vouziers, 2018, 168 p.

## Nòtas e referéncias
Naiqama Lalabalavu

**Naiqama Tawake Lalabalavu** titolat **Ratu Niqama Lalabalavu** (n. lo 23 de decembre de 1953) es un òme politic fijian. Es lo president de la Republica dempuèi lo 12 de novembre de 2024.

En 1999, aviá succedit al sieu paure paire, Ratu Glanville Lalabalavu, coma Tui Cakau, valent a díser Cap Suprèm de Cakaudrove e de la Confederacion de Tovata.
Partit Comunista deis Estats Units

thumb|righy|Drapèu dau partit.

Lo **Partit Comunista deis Estats Units** es un partit politic estatsunidenc fondat en 1919. Inspirat per lei tèsis marxistas leninistas, alinhèt sei posicions sus la politica sovietica durant l'entre doas guèrras e la Guèrra Freja. Per aquela rason, foguèt lòngtemps l'objècte d'una susvelhança estricta de part deis autoritats e conoguèt quauquei periòdes de clandestinitat. Pasmens, en realitat, foguèt totjorn un movement marginau qu'aguèt pas ò pauc d'influéncia sus la vida politica estatsunidenca. Dempuei 1984, lo partit sostèn quasi sistematicament lei candidats democratas ais eleccions pus importantas, mai presenta de còps de candidats pròpris a d'eleccions localas.

## Liames intèrnes

* Comunisme.
* Partit politic.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Pascal Clément, *Les partis politiques minoritaires aux États-Unis: La politique américaine comme vous ne l'aviez jamais imaginée*, La Table Ronde, 2000.

## Nòtas e referéncias
Ub Iwerks

**Ub Iwers** (24 de març de 1901, Kansas Citu - 7 de julhet de 1971, Burbank), nascut **Ubbe Ert Iwwerks**, es un dessenhaire e productor estatsunidenc conegut per son ròtle dins leis estúdios Disney. En particular, trabalhèt sus la creacion grafica de Mickey Mouse e d'Oswald lo lapin astruc. D'un biais pus generau, aguèt un ròtle centrau dins la concepcion deis efiechs especiaus emplegats per Disney per perseguir sa politica d'innovacions tecnicas tant dins sei films (camerà multiplana...) que dins sei pargues d'atraccion.

## Liames intèrnes

* Mickey Mouse.
* Walt Disney.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** John Kenworthy, *The Hand Behind the Mouse*, Disney Editions, 2001.

## Nòtas e referéncias
Marie Myriam

**Myriam Lopes Elmosnino**, dicha **Marie Myriam**, nascuda lo 8 de mai de 1957 a Luluabourg al Còngo, es una cantaira francesa d'origina portuguesa.

Es celèbra per èsser la ganhanta del Festival de la Cançon d'Eurovision en 1977 ambe la cançon *L'Oiseau et l'Enfant* (l'Aucèl e lo Mainatge).

En 1987, a tanben agut un autre tube ambe *Tout est pardonné*.

Es estada en coble en 1978 ambe Patrick Sébastien. 

## Cançons mai conegudas
* *L'Oiseau et l'Enfant* (1977)
* *Tout est pardonné* (1987)
* *Dis-moi les silences* (1988)
Hygrophorus russula

***Hygrophorus russula*** (nom vernacular : **vinassier**) es un bolet de la familha dei *[[Hygrophoraceae]]* e dau genre dei *[[Hygrophorus]]*. Es una espècia relativament frequenta dins lo sud d'Euròpa. Es un comestible mediòcre qu'es rarament recoltat en defòra de quauquei regions d'Occitània, de Catalonha e dau nòrd d'Itàlia.

## Descripcion

Es un bolet de talha mejana que pòu agantar 5 a 10 cm. Lo capèu a un diamètre de 6 a 15 cm. Es rosenc amb de tacas de color ròse vinós a brun vinós. Lo revestiment pòu venir leugierament viscós amb l'umiditat. Lei lamas son blancas, mai ò mens decurrentas, e relativament sarradas per un *[[Hygrophorus]]*. De tacas vinosas i aparéisson pauc a cha pauc. Leis espòras son blancas e an un diamètre mejan de 5 a 8 µm. Lo pè es cilindric e a un diamètre 1 a 2,5 cm. Es inicialament blanc, mai coma lei lamas, de tacas vinosas i aparéisson lentament. La carn es blanca e fibrosa. Es pauc a cha pauc marcada per de tacas vinosas. A un odor feble e una sabor leugierament amara.

## Ecologia

Lo vinassier vèn principalament durant l'autona dins lei seuvas de fuelhós. A una preferéncia per lei rores e lei faus e lei sòus cauquiers. Es fòrça frequent dins lo sud d'Euròpa lòng dau bacin mediterranèu, mai vèn dins una zòna pus larga que compren lei latituds temperadas d'America dau Nòrd e d'Eurasia.

## Comestibilitat

Lo vinassier es considerat coma un comestible mediòcre dins la màger part deis obratges micologics. Pasmens, es l'objècte d'una consumacion tradicionala dins certanei regions d'Occitània, de Catalonha e dau nòrd d'Itàlia. Es conselhat de gostar quauqueis especimens car, segon lei recòltas, pòu èsser fòrça amars.

## Confusion

Lei confusions son raras. Leis espècias pus pròchas es *[[Hygrophorus purpurascens]]*, qu'a una cortina, *[[Hygrophorus capreolarius]]*, qu'a un aspècte generau brut, e *[[Hygrophorus erubescens]]* qu'es ben mens poput. De mai, sa carn vèn rapidament jaunastre au tocar e es ben pus amara. I a tanben quauquei russulas que pòdon desvolopar una coloracion vinastre, mai la rompedura caracteristica de son pè permet de lei destriar.

## Galariá


Fichièr:Hygrophorus russula.JPG
Fichièr:2011-10-09 Hygrophorus russula (Schaeff.) Kauffman 175025.jpg
Fichièr:2011-10-09 Hygrophorus russula (Schaeff.) Kauffman 175022.jpg
Fichièr:Hygrophorus russula (Moselle, France).jpg
Fichièr:Hygrophorus russula, Japan 1.JPG
Fichièr:Hygrophorus russula, Japan 3.JPG
Fichièr:Pilvik-limanutt.jpg


## Annèxas

### Liames intèrnes

* *[[Hygrophorus]]*.

### Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Didier Borgarino e Christian Hurtado, *Champignons de Provence et du Midi méditerranéen*, Éditions Édisud, Sant Romieg, 2020.
* **[[francés|(fr)]]** Christian Deconchat e Jean-Marie Polèse, *Champignons : l'encyclopédie*, Artémis Éditions, 2002.

### Nòtas e referéncias
Omphalotus olearius

***Omphalotus olearius*** (nom vernacular : **clitocib de l'olivier**, **giròla de l'olivier**) es un bolet de la familha deis *[[Omphalotaceae]]* e dau genre deis *[[Omphalotus]]*. Es una espècia fòrça toxica qu'es frequenta en Occitània e que pòu èsser confonduda amb lei giròlas comestiblas.

## Descripcion

Es un bolet de 6 a 15 cm d'autor qu'a un coloracion generala situada entre lo jaune arange, l'arange viu e lo jaune brun-roge. Lo capèu a un diamètre de 6 a 15 cm. Es inicialament convèxe, mai pren rapidament una forma d'embut. Lo revestiment es separable e lei marges demòran lòngtemps enrotlats. Lei lamas son finas, sarradas, decurrentas e sovent jaune arange. Dins la sorniera, son luminescentas e pòdon secretar un suc arange. Leis espòras son de color blancàs ò crèma. A un diamètre de 6 µm. Lo pè es sovent excentric e pus fin a la basa. La carn es fèrma de color jaune safran. Son odor es fòrta e pauc agradiva. La sabor es febla.

## Ecologia

Lo clitocib de l'olivier pòu venir sota forma de matas ò d'especimens isolats en autona. Es sovent associat amb un tronc ò de racinas d'olivier. Pasmens, pòu tanben venir amb d'autrei fuelhós (rores, euses, süvers, castanhiers, eucaliptus, etc.). De còps, pòu aparéisser durant la prima ò lo començament de la sason freja. Es una espècia dau sud d'Euròpa que pòu de còps s'observar dins de regions d'exportacions d'oliviers europèus.

## Comestibilitat

Es una espècia fòrça toxica qu'es de còps presentada coma mortala dins certaneis obratges. Lei simptòmas usuaus son de nausèas e de diarrèas violentas.

## Confusion

Lei riscs de confusion pus grèus son amb lei giròlas comestiblas qu'an una coloracion pus clara. De mai, lei giròlas an pas de lamas, mai de plecs sota lo capèu. De confusions son tanben possiblas amb *[[Lepista flaccida]]*, una espècia comestibla qu'es pus clara. Enfin, de confusions son possiblas amb leis autreis *[[Omphalotus]]*, especialament amb *[[Omphalotus iludens]]* qu'es egalament una espècia fòrça toxica.

## Galariá


Fichièr:Omphalotus olearius-Zavodnica.JPG
Fichièr:Omphalotus olearius 101073377.jpg
Fichièr:Omphalotus olearius - listići.jpg
Fichièr:Omphalotus olearius 1.jpg
Fichièr:Omphalotus olearius 3.jpg
Fichièr:Omphalotus olearius100.jpg
Fichièr:Chompignons (pleurote de l'olivier).jpg|alt=Grappe de champignons|Grappe de champignons Pleurote de l'olivier.
Fichièr:OMPHALOTUS OLEARIUS (De Cand. Fr.) Fayod (5825515325).jpg
Fichièr:Omphalotus olearius bioluminescence.jpg|Lamas bioluminescentas


## Annèxas

### Liames intèrnes

* *[[Omphalotus]]*.

### Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Didier Borgarino e Christian Hurtado, *Champignons de Provence et du Midi méditerranéen*, Éditions Édisud, Sant Romieg, 2020.

### Nòtas e referéncias
Agaricus bitorquis

***Agaricus bitorquis*** es un bolet de la familha deis *[[Agaricaceae]]* e dau genre deis *[[Agaricus]]*. A la particularitat de venir mai que mai sus lei trepadors e dins lei terrens fòrça peirós. Es considerat coma comestible, mai sa consumacion es deconselhada en causa de la pollucion captada per lo bolet durant sa creissença.

## Descripcion

Es un bolet de talha mejana que pòu agantar 5 a 10 cm d'autor. Lo capèu, d'un diamètre de 6 a 12 cm, es poput e leugierament aplanat au centre. Sa color varia dau blancàs a l'òcre clar. Lei lamas son liuras. Son inicialament ròse clar e evolucionan pauc a cha pauc vèrs lo brun negràs. Leis espòras son brun negràs e an una talha de 6 × 5 µm. Lo pè a la meteissa color que lo capèu. Pòrta un anèu doble. La carn es fòrça fèrma. Es blanquinosa e vèn ròse clar au tocar. L'odor e la sabor son agradivas.

## Ecologia

*Agaricus bitorquis* vèn mai que mai a proximitat dei rotas dins lei terrens peirós. Durant sa creissença, pòu traucar lo betum dei trepadors. Creis principalament durant l'autona, mai es de còps observat a la prima quand lei condicions meteorologicas son umidas.

## Comestibilitat

*Agaricus bitorquis* fa partida deis *[[Agaricus]]*, mai en causa de son luòc de creissença, sa carn es sovent contaminada per de quantitats importantas de polluents. Sa consumacion es donc desconselhada.

## Confusion

I a una possibilitat de confondre *Agaricus bitorquis* amb lo pradelon (*Agaricus campestris*) que pòu tanben venir a proximitat dei rotas. Aquò es pas grèu car aquela espècia es un comestible recercat. En revènge, i a egalament de riscs de confusion amb leis agarics dau grop *xanthoderma* (que son toxics) e amb leis especimens joves d'amanitas blancas (que son mortalas).

## Galariá


Agaric des trottoirs Paris.jpg
Agaric trottoir Paris.jpg
Agaric des trottoirs 2 Paris.jpg
Pop-up mushroom.jpg
Agaricus.bitorquis.nathan-2011-17-01.jpg
Agar bi.jpg
Torq.jpg


## Annèxas

### Liames intèrnes

* *[[Agaricus]]*.

### Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Didier Borgarino e Christian Hurtado, *Champignons de Provence et du Midi méditerranéen*, Éditions Édisud, Sant Romieg, 2020.

### Nòtas e referéncias
Paxillus involutus

***Paxillus involutus*** es un bolet de la familha dei *[[Paxillaceae]]* e dau genre dei *[[Paxillus]]*. Es una espècia que vèn sus lei sòus acids a l'autona, mai es pauc comuna en Occitània. Es considerada coma una espècia mortala, mai es encara l'objècte d'una consumacion dins certanei regions.

## Descripcion

Es un bolet de talha mejana que pòu agantar 4 a 10 cm d'autor. Lo capèu es convèxe amb una forma mai ò mens marcada per un mamèu centrau. Sa color varia generalament entre lo brun jaune e lo brun rolh mai de tenchas olivastras pòdon aparéisser. Lo revestiment es separable e viscós amb l'umiditat. Lo marge es fòrça enrotlar, especialament sus leis especimens joves onte pòu escondre lei lamas.

Lei lamas son sarradas, decurrentas e mòlas. An una color crème qu'evoluciona vèrs lo jaune falet e, pauc a cha pauc, vèrs lo negràs en causa dau depaus d'espòras. Leis endrechs degalhats prènon una color brun rolh. Lei lamas son aisament separables. Leis espòras son brun rolh e an una talha de 9 × 6 µm. Lo pè es sovent excentrat e a la meteissa color que lo capèu. Vèn pus sorn au tocar. La carn es jaunastra e vèn lentament brun roge ò falet a la basa. Lo bolet emet una odor febla de cauchó e a una sabor acida.

## Ecologia

*Paxillus involutus* creis de l'estiu a l'autona sus lei terrens acids. Es un bolet relativament comun en Euròpa, mai vèn pus rar dins lei regions mediterranèas. En Occitània, es generalament pas comun. Pòu èsser associat a divèrseis espècias de conifèrs e de fuelhós, mai a una preferéncia per lei pibolas e lei beç. Pus rarament, pòu venir dins de pelencs.

En causa de l'exportacion d'aubres europèus, l'espècia es estada introducha en America dau Sud e en Oceania.

## Toxicitat

*Paxillus involutus* es considerada coma una espècia mortala en causa de sindròmes letaus enregistrats après certanei cas de consumacion d'aqueu bolet. Pasmens, lo fenomèn es encara mau comprés – podriá èsser una allergia fòrça violenta – e sa descubèrta aguèt luòc durant la segonda mitat en Euròpa Centrala. De mai, l'intoxicacion es pas sistematica. En certaneis obratges micologics ancians, l'espècia es ansin encara indicada coma un excellent comestible.

## Confusion

Leis especimens joves amb de lamas escondudas per lei marges pòdon de còps èsser confonduts amb d'autreis espècias car semblan pas d'aver de lamas. Pasmens, en defòra d'aqueu cas particular, ges de risc de confusion es conegut.

## Galariá


Fichièr:Paxillus involutus EtgHollande 041031 063.jpg
Fichièr:Paxillus involutus 2 - Lindsey.jpg
Fichièr:Navadne podvihanke (Paxillus involutus).jpg
Fichièr:0006 Paxillus involutus (Copy).jpg
Fichièr:Brown Roll Rim. Paxillus involutus (31672125857).jpg
Fichièr:Schiermonnikoog - Gewone krulzoom (Paxillus involutus) v1.jpg
Fichièr:Paxillus involutus 3.JPG
Fichièr:Paxillus involutus (30087698251).jpg


## Annèxas

### Liames intèrnes

* *[[Paxillus]]*.

### Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Didier Borgarino e Christian Hurtado, *Champignons de Provence et du Midi méditerranéen*, Éditions Édisud, Sant Romieg, 2020.

### Nòtas e referéncias
Agaricus augustus

***Agaricus augustus*** es un bolet de la familha deis *[[Agaricaceae]]* e dau genre deis *[[Agaricus]]*. Es una espècia relativament comuna en Occitània qu'es tradicionalament manjada dins mai d'una region. Pasmens, sa consumacion es desenant desconselhada car aqueu bolet pòu concentrar de quantitats importants de polluents dins sa carn.

## Descripcion

Es un bolet de talha mejana a granda que pòu agantar 10 a 20 cm d'autor. Lo capèu a un diamètre similar, de 10 a 20 cm. A sovent una forma emisferica e es cubèrt d'escalhas brun ros dispausadas d'un biais concentric sus un revestiment clar. Lo marge es apendiculada. Lei lamas son liuras e de color blancàs e gris ròse. Aquela color evoluciona pauc a cha pauc vèrs lo brun negràs. Leis espòras son brun negràs e an una talha de 8 × 6 µm. Lo pè es blanc e pòrta un anèu ample e penjant. En dessota, lo pè es cubèrt d'escalhas brun ros. De tacas rossas pòdon aparéisser a la basa. La carn es inicialament, mai pren lentament de tenchas ròsas. Lo bolet a una odor d'anís ò d'ametla amara. La sabor es aquela de l'avelana.

## Ecologia

*Agaricus augustus* vèn dins lei seuvas de fuelhós e de conifèrs de la fin de l'estiu a l'autona, sovent au nivèu deis aurieras ont aprecia lei zònas erbosas.

## Comestibilitat

*Agaricus augustus* es tradicionalament considerat coma un bòn comestible. Pasmens, sa consumacion es desenant desconselhada car a la capacitat de concentrar lei polluents, especialament lo cadmi, dins sa carn.

## Confusion

En causa de l'aspècte caracteristic de son capèu, *Agaricus augustus* a pas d'espècia similara coneguda.

## Galariá


Agaricus augustus.jpg
Young Agaricus augustus (The Prince, D= Riesen-Champignon or Braunschuppiger, F= L'agaric impérial ou agaric auguste, NL= Reuzenchampignon) at Schelmseweg Arnhem - panoramio.jpg
Agaricus augustus 89392.jpg
Agaricus augustus 47964 cropped.jpg
Agaricus augustus 2011 G1.jpg
IKAl 20110818 Agaricus augustus.JPG


## Annèxas

### Liames intèrnes

* *[[Agaricus]]*.

### Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Didier Borgarino e Christian Hurtado, *Champignons de Provence et du Midi méditerranéen*, Éditions Édisud, Sant Romieg, 2020.

### Nòtas e referéncias
Guilhèm de Mur

**Guilhèm de Mur** (*Guilhem* o *Guillem* *de Mur* o *de Murs* en occitan ancian; fl. 1268-1274) foguèt un trobador occitan originari del Mur de Barrés en Roergue.

Frederic Mistral pensava que Guilhem èra catalan.

## Òbras
Esquèma metric: *abba ccdd*

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias

## Veire tanben
*Lista de trobadors e trobairises
Glandeva

**Glandeva** o **Glandevés** (*Glandèves, Glandevès,* o *Glandevez* en francés) pòt significar:

## Personas
*Daufina de Glandeva
## Familhas
*La familha de Glandeva
## Toponimes
*L'anciana vila episcopala de Glandeva
*La diocèsi de Glandeva
*La contrada de Glandevés, a l'entorn d'Entrevaus

## Nòtas e referéncias
Familha de Glandeva

La **familha de Glandeva** o **de Glandevés** es una familha de la noblesa occitana-francesa originària d'Auta Provença, atudada en 1832. Tira son nom de l'ancian país de Glandevés (a l'entorn d'Entrevaus, dins Aups d'Auta Provença). Lo Rei Rainier lei donèt un escais: la *Fiertat de Glandeva*

Sa zòna d'implantacion s'espandís sus lei vaus superioras de Verdon e de Var. La branca de Torama-Glandeva consèrva l'auta man sus Verdon e Var. Una branca s'establís dins l'auta vau de Tiniá (capitala a Sant Estève d'en Tiniá); una autra a l'entorn de Buelh; e la branca de Sant Darmàs-Val de Blora, a l'entorn de Sant Darmàs lo Selvatge.

## Genealogia

(De traduire de l'article francés)

## Membres notables
### Eclesiastics
* Saura de Glandeva, Abadessa de l'Abadiá de Sant Pèire de l'Almanarre (lo nom *Almanarre* es en francés, de trobar una fòrma occitana dins l'avenir), vèrs 1400
* Loís de Glandeva, avesque de Vença, puis de Marselha, mòrt en 1445.
* Beleta de Glandeva, en 1501, abadessa de l'Abadiá de Sant Pèire de l'Almanarre.
* Claudina de Glandeva, en 1580, abadessa de l'Abadiá de Sant Pèire de l'Almanarre.
* Totsants de Glandeva (1584-1648), avesque de Sisteron

### Militars
* Gaspard de Glandeva de Nuasèlas (1620-1714)
* Pèire Andrieu de Glandeva dau Castelet (1689-après 1772), Lieutenant général des armées navales *ad honores* en 1764
* Francés de Glandeva dau Castelet (1696-1774), chef d'escadre des Armées Navales en 1767, fraire cabdèt dau precedent
* Joan Baptista de Glandeva dau Castelet (1728-1803), cap d'esquadra deis Armadas Navalas en 1784, nebot dei dos precedents
* Jòrgi Francés Pèire de Glandeva (1768-1832), manescau de camp e par de França

## Castèus
* Castèu dau Castelet de Sant Cassian [Castèu de Glandevés?]

## Nòtas e referéncias
Cheic

Un **cheic** es, dins la societat musulmana, un tèrme de respècte donat a un cap tribau ò un savi distinguit per sei conoissenças scientifica ò religiosas en islam.

## Liames intèrnes

* Islam.
* Tribú.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Octave Depont e Xavier Coppolani, *Les confréries religieuses musulmanes*, Typographie et Lithographie Adolphe Jourdan, 1897.

## Nòtas e referéncias