Viana (Òut e Garona)

**Viana** (*Vianne* en francés) es ua comuna gascona d'Agenés, situada administrativament dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
Comuna deu parçan de Labrit, ei situada sus Baïsa e suu canau laterau a Garona. Compreng lo vilatge de Viana e lo vilatjòt de Calezun.

[{  "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q224677",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff1010"  }}]


## Toponimia
La prononciacion es ['bjanɔ] o ['bjanə]. las fòrmas ancianas son : *parrochia Beata Maria Villaelongae*, en latin, lo 22 de noveme de 1284, dens la carta de fondacion de la bastida, *locus de Viana* en 1289, *bastide de Vianna* en 1291, *Vianna* en 1293, *Vianan* en 1305, *bastide de Vianna supra Baisiam* en 1307-1308, *Viana, Vienna, Biana supra Baïsam* en 1307-1308, *villa de Viana* en 1318, *villa Vienne*, en francés, en 1339, *bastida de Vianne* en 1341, *bastida Vyennye* en francés, en 1363-1370, *Biana* en 1383, *Vienne*, en francés, en 1469.

Segon Dauzat e Rostaing, *Viana* vendré benlèu de *Veiana (villa)*, deu nom latin d'òme *Veianus*

Segon Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, *Viana* vendré benlèu deu nom gallic d'òme *Vicanus*.

Causa que los precedents non sabèvan, Durengues explica que lo nom de la localitat d'origina, damb la glèisa, on fondèn la bastida, èra Vilalonga. Mes, per reconeissença envèrs sa tanta mairala, Viana de Gontaud Biron, que l'avèva balhat lo castèth e la senhoria de Montgalhard e donc l'emplaçament de la bastida, Jordan de l'Illa decidiguèc que lo nom d'aquera vila seré *Viana*. Astor cita *Vianet*, diminutiu de *Vivian*. Suu medish modèle de tombada de la sillaba iniciala, *Viana* es benlèu un ipocoristic de *Viviana*.
### Calesun (nom supausat)
*Calesun* representa en gallic *Cala-dūnon*, « fòrt en dur, fòrt en pèiras », damb un element *cal-*, « pèira », benlèu a l'origina de *calhau*. Es un omonime d'ua localitat de Condòm (Gers), citada per Xavier Delamarre .
Vila importanta a un cairehorc de camins grans, *Cala-dūnon* èra situat quasiment en plana . D'aquí la necessitat d'excellentas fortificacions.

## Istòria

La bastida de Viana estot fondada lo 21 de seteme de 1284 per un acte de pareatge enter Jordan de l’Illa e  lo Senescau de Guiana Jan de Gralhí, qui representava lo duc d'Aquitània Edoard Ièr d'Anglatèrra Lo nom de la ciutat estot causit per Jordan de l'Illa ende onorar sa tanta Viana de Gontaud Biron, qui lo avèva dat quauques annadas avants sos drets sus la senhoria de Montgalhard, qu’en dependèva lo vilatge de Vilalonga. La bastida remplacèt lo vilatge de Vilalonga, qu'en demòra la glèisa de Nosta Dama (uei Sant Cristòfe). L’istòria de la vila comença damb la construccion de las fortificacions e la Guèrra de Cent Ans (combats de 1342).

Lo 3 de julhet de 1562, aus Arrogets, un combat enter lo cap catolic Blasi de Monluc e lo capitani uganaud Doazan, arribat de Nerac damb 500 òmis, s'acabèt per la victòria deus catolics e mei de 300 mòrts, que las autoritats de Viana e degon enterrar .

A la Revolucion, la comuna de Viana regropa las parròquias de Nosta Dama de Viana e Santa Marta (sus la riba dreta de Baïsa).

Lo bulletin de las leis anóncia en 1840 la construccion d'un pont penjat sus Baïsa, a la plaça deu bac. Lo pont es acabat en 1842.

Viana recep l'electricitat lo 4 de heurèr de 1879, "mercé a la generositat de M. Latouche, mèra de Viana" . N.B. En 1879, Valmon Latouche èra pas enquèra cònsol de Viana.

Mei recentament, l'istòria de la vila estot tanben la de la veireria, creada en  1920, especializada en sas darrèiras annadas en la veireria d'art. Au mèi hòrt de la soa activitat, avèva mèi de 900 obrèirs. L'implantacion d'aquela fabrica, damb capitaus checoslovacs , estot acompanhada d'ua immigracion chèca. Arrond mèi d'ua error de gestion estot definitivament barrada en 2007.

## Administracion

Arrond annadas de municipalitat d'esquèrra (capvath la direccion d'ua consolessa comunista), las eleccions de 1989 vesèn lo passatge a dreta damb l'arribada au conselh municipau de la lista sancèra miada per Pierre Taulet. Totun, en 2008, aqueth n'estot pas reelejut. Ei ua de sas colistièras, Nicole Perrier, qui vasot consolessa.

## Demografia

## Lòcs e monuments

* Bastida de Viana, damb la soa glèisa fortificada de Sant Cristòfe (autescòps de Nosta Dama)

* Pont canau sus Baïsa

## Personalitats damb la comuna
* Marcel Prévost (1862-1941), de l'Acadèmia francesa, vasut a París, moriscot a Viana ont passèt ua bèra part de la soa vita.

## Véser tanben
* Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes
*  Plan de Viana sus Mapquest
* Ofici de Torisme de la Val de Labrit
* Associacion deus comerçants e mestieraus de Viana

## Nòtas