Lu Xun (escrivan)

**Lu Xun** (en chinés simplificat: 鲁迅; en chinés tradicional: 魯迅 o **Lou Sin**, del seu nom de naissença **Zhou Shuren** (en chinés simplificat: 周树人, tradicional: 周樹人) nascut lo 25 de setembre  de 1881 a Shaoxing, província de Zhejiang, e mòrt lo 19 d'octobre de 1936 a Shanghai, èra un escrivan chinés, un dels « fondators de la literatura chinesa contemporanèa ».

## Biografia
### Una enfança tradicionala

Lu Xun nasquèt dins una familha de letrats sul declin. Se lo grand, Zhou Fuqin (1838-1904), passèt amb succès le mai naut gra dels examens imperials e obtenguèt una plaça d'estudiant a l’Acadèmia imperiala de Hanlin de la dinastia dels Qing, sa carrièra de foncionari demorèt mediòcre. Lo paire, Zhou Boyi, nascut en 1861, capitèt pas los examens provincials e, sens emplec a la fin de la seuna vida, los seus revenguts venent de la locacion de las tèrras familhalas.

Lu Xun èra l'ainat de tres fraires: Lu Xun, del seu nom de naissença Zhou Shuren, nascut en 1881, Zhou Zuoren en 1885, e Zhou Jianren en 1888. Abant l'edat de un an, recebèt, segon la tradicion, un prenom bodic, Changgeng, .

Enfant, Lu Xun grandiguèt amb una governanta, Ah Chang que li faguèt descobrir las legendas e istòrias popularas. . Foguèt ela que li ofreguèt lo seu primièr libre que possedava, una edicion illustrada del *[[Libre dels monts e dels mars]]*. Las representacions mòstran que l'obratge l'impressionèt fòrça. Colleccionava las editions illustradas de classicas. Las representacions teatralas donadas dins las fèstas son una autra font del seu interès per la cultura populara. Evòca fòrça tèxtes los esperits e demònis que marquèron la seuna enfança: Wu Chang, lo Serp Femmba, la Femna penjada…

Lu Xun comencèt la seuna educacion a l'edat de sièis ans dins una escóla primària, e a ontze ans, dintrèt dins una escòla privada, lo *cabinèt de las tres sentors*  ». Recebèt dis aqueles doas escòlas una educacio tradicionala, basasada subretot su las Conversacions de Confuci e le Classic dels verses al primari, puèi los Quatre Libres e los Cinq Classics a las « Tres Sentors ». Ma l'an seguent lo seu grnad paire foguèt implicat dins un afar de frafec d'influéncias e condemnat a èsser decapitat. Empresonat, Zhou Fuqin foguèt graciat en 1901. SLo seu paire vengut depressiu, alcoholic e opioman, tombèt malaut malade moriguèt dos ans aprèp, en 1896. Lu Xun conservèt d'aquel periòde lo sovenir de mètges tradicionals ignorants e cupids. Aqueles eveniments apauriguèron la familha.

### La descobèrta de lass idèas occidetalas
[thumb||''Evolution and Ethics'' de Thomas Henry Huxley, tradusit par [Yan Fu en 1898.]]
De 1898 a 1902 Lu Xun contunhèt lo seu percors a l'escòla navala de Nanquin, perque se pagava pas l'escolarizacion, puièi l'escòla dels camins de fèrre e de las minas. L'ensenhament donat èra de tipe occidental, amb de corses d'alamand, de geologia, de quimia, eca. es alara que « venguèt pauc a auc a la concluson que los mètges chineses, conscientament o non, èran pas que d'arpalhans. A aquela epòca, demandèt per li fabricar tres sagèls, lo primièr amb l'inscripcion « Las paraulas m'enganèron », lo segond « L’òme sortís l’espasa », lo tresen « Estudiant sus un caval de batalha », traçant lo retrach d'un jove determinat a se batre.

Pendent los seus estidis a Nanquin, Lu Xun descobriguèt la teoria de l'evolucion de Darwin e lo darwinisme social, mejans l'òbra de Thomas Henry Huxley, *Evolution and Ethics*, que la traduccion de Yan Fu es acompanhada de comentaris sus la situacion chinesa. Atal descobriguèt la literatura occidentala mercé a las traduccions Lin Shu. Lu Xun s'interessava subretot a d'òbras que lo tèma èra aisidamnet transposable a al contèxte chinés de la somission dels Hans als manchós coma *[[Ivanoe]]* de Walter Scott o *[[la Cabana de l'oncle Tom]]* de Harriet Beecher Stowe.

### La demorança en Japon
Diplomat de l'Escóla dels camins de fèrre e des las minas en 1902, Lu Xun quitèt China per Japon e estudiguèt lo japonés dins una escòla preparatòria, l’institut Kobun de Tokyo. Decidiguèt en 1903, coma fòrça autre estudiants, de copar la trena, simbòl de l'opression manchoa sus los Hans. Traduguèt Jules Verne, escriguèt d'ensags sus las descobèrtas geologicas, e descobriguèt, en japoéis e alemand, las òbras de Byron, Shelley, Heine, Pushkin, Lermontov, Mickiewicz, Petőfi Sándor…

Estudiant la medecina a Sendai de 1904 a 1906, ont foguèt en general plan aculhit, e qu'èra quand arribèt lo primièr estudiant estrangièr. Pasmens malgrat l'ostilitat de qualques estudiants japoneses se liguèt a un des professors, M. Fujino.
[thumb|Execucion d'un espia pendent la guèrra russojaponesa prèp de [Kaiyuan (Liaoning)|Kaiyuan en China, en 1905.]]
En 1906, a la fin d'un cors, foguèron projectadas de diapositivas d'actualitats sus la guèrra chinojaponesa. Una d'aquelas mostrava una execucion publica d'un chinés accusat d'espionatge, e que conta dis la prefàcia de *cridas* lo trebolum que li causèt, li faguent prene consciència que  E concluguèt, « Prefàcia a *Cridas* à *le Cri* ». Abandonèt los estudis de medecina. A Tokyo, pendent tres ans escriguèt diverses ensags en chinés classic sus l'istòria de la sciéncia, la literatura europèa, la societat chinesa e traduguèt d'auteurs estragièrs.
[thumb|''[De la Tèrra a la Luna* e *Viatge al centre de la Tèrra* de [[Jules Verne]], tradusits per Lu Xun sjos forma abreujada dempuèi una version japonesa.]]
En 1908, Lu Xun se liguèt a la [[Guangfuhui|Societat de Restauracion]], una organizacion chinesa anti[[Dinastia Qing|Qing]]. Amb d'autres estudiants chineses, Lu Xun segava los eveniments ligats al movements revolucionaris contra la dinastia Qing dins la premsa japonesa.

=== Shaoxing e Pequin ===
En [[1909]], Lu Xun tornèt en China e ensenhèt la filosafia e la chimia a l'escòla normala d'[[Hangzhou]], puèi a l'escòla de la seuna vila natala de Shaoxing. En [[1911]] assistèt a la [[Revolucion chinesa de 1911-revolucion republicana:  Venguèt lo director de l'escòla normala superiora de Shaoxing e publiquèt la novèla *En remenbre d'un passat alunhat*, redigida en chinés classic e ridiculizant lo feudisme. Sostenguèt la creacion d'un jornal lançat per un grop de jove opausats a la nòva administracion e demissionèt dels seu trablh.

A l'instauracion del govèrn provisòri aprèp la casuda desl Quings, sus l'intervencion del ministre de l'educacion [[Cai Yuanpei]], venguèt ligat al meteis minstèri.

Lu Xun demorèt de 1912 a 1919 a l'albérga de Shaoxing a Pequin. Traversèt un periòde de depression e se donèta de trabalhs d'erudicion : colleccion d'inscripcions de l'epòca de la Sièis Dinastias, publicacion de l'òbra de [[Xi Kang|Ji Kang]]... .

L’an [[1918]] es aquela de publicacion dins la revista 新青年* Novèla joinessa* de la seuna primièra òbra e lenga partlada o *baihua*, *lo Jornal d’un fòl*, que coneguèt un vam. La novèla es considerada coma un tèxte fondator pel [[Movement del 4 de mai]] de 1919. CEs a aquela escasença que Lu Xun adoptèt pel primièr còp lo pseudonim qu'es comegut, Lu essent lo mon de la familha mairala.

En 1920, Lu Xun, opausat a l'orientacion radicala volguda per [[Chen Duxiu]], daissèt, amb [[Hu Shi]], lo comitat de redaccion de la revista *Novèla Joïnessa*. Venguèt mèstre de conferéncia a l'[[universitat de Pequin]] e a l'esòla normala superiora nacionala.

Lu Xun traduguèt en 1924 *lo simbòl de la sofrença* del Japonés [[Kuriyagawa Hakuson]], tractat de teoria literària influenciat per la [[psicanalisa]]. Creèt la revista *Yu si* (« Al fial de las paraulas ») amb entre autres lo seu fraire [[Zhou Zuoren]], [[Yu Dafu]], [[Lin Yutang]], [[Qian Xuantong]] en 1924, puèi *La Plana esterila*: « Vaquí longtemps que jvolgava que la joïnessa de China se maste e comece a criticar sens aver paur la societat e la civilizacion chinesas, e es perque editèt la revista *La Plana esterila*}}»

En 1925, sostenguèt la revòlta dels estudiants de l'escòla normala de jovas filhas de Pequin. licenciat del ministèri de l'educacion faguèt un procès que ganhèt e tornèt al seu trbalh. En 1926 pareguèt lo recuèlh *Jol pali florit*, amb los ensags consacrats a aquel afar. Fondèt una associacion avent per tòca de promòure la literatura russa en China amb la traduccion de classics.

=== Los darrièrs ans ===
[[Fichièr:China League for Civil Rights 2.jpg|thumb|Liga chinesa dels drechs de l'òme: Lu Xun (esquèrra), [[Song Qingling]] (dercha)]]
D'agost a decembre de 1926, èra professor de literatura a [[Xiamen]]. En 1927, Lu Xun esposaèt Xu Guangping, anciana estudianta de l'escòla normala de las jovas filhas de Pequin. En genièr de 1927, venguèt lo degan de l'universitat de [[Sun Yat-sen]] a [[Canton (China)|Canton]] e responsable de la seuna facultat de lenga e de literatura chinesas. En julhet pareguèt lo seu recuèlh de poèmas en prosa *L'èrba marrida*. A la fin de l'an venguèt professor a l'universitat del trabalh d'obediéncia [[anarquisme|anarquista]] a [[Shanghai]].

En 1928 Lu Xun fondèt la revista *Lo Torrent*. Aara qu'en 1928 e 1929 encore, criticava a l'ecòp desl escrivans refusant de s'engatjar e la partida mai radicala dels intellectuals, en 1930 jonhèt aqueles, dont [[Qu Qiubai]], en participant a la creacion de la [[Liga dels escrivans d'esquèrra]], qu'èra un dels principals dirigeats fins a 1936, tot demorant isolat al sen del comitat director, pròche dels comunistas. En [[1930]] encara, foguèt un dels fondators de la Liga chinesa per la libertat. En [[1933]] fondèt, en collaboracion amb [[Song Qingling]] e fòrças intellectuals, la Liga chinesa dels drechs de l’òme. Pendent los darrièrs meses de la seuna vida, al sen de la liga dels escrivans d'esquèrra, Lu Xun s'opausèt a la politica de reconciliacion amb lo Guomindang preconizada per la direccion du partit comunista chinés e a la somession de la creacion a la poloica del aprtit, e sobretot a [[Zhou Yang (politic)|Zhou Yang]], representant del partit a la liga de Shanghai. Criticat per [[Guo Moruo]], pròche del partit, reçcebet lo sosten de [[Mao Dun]] e Feng Xuefeng.

Los eus darrièrs dètz ans traduguèt fòça obratges, subretot d'autors russes: los ensags literaris de [[Gueorgui Plekhanov|Plekhanov]], [[Anatoli Lounatcharski|Lounatcharsky]], dels contes de [[Maxim Gorki|Gorki]], *las Amnas mòrtas* de [[Nicolas Gogol|Gogol]]… trabalhèt a la promocion de la [[gravadura sus fusta]] e contribuguèt a far tornar descobrir de [[Frans Masereel]], [[Käthe Kollwitz]], [[Carl Meffert]] o [[George Grosz]].

Moriguèt de tuberculsi en 1936.

== Agachs sur l'òbra ==
 — Lucien Bianco.

Los ans 1921 a 1927 son la mai fecondas de la carrièra de Lu Xun, aprèp que se consacrèt subretot al combat politc, escrivent subretot d'ensags. La seuna òbra, fòra dels ensags, es fòrça pauc abondanta e revèla un monde interior marcat pel pessimisme. La seuna denoncia de la Tradicion s'acompanha d'una coneissença prigonda d ela cultura classica.

=== Novèlas ===
Lu Xun es l'autor de tres recuèlh de novèlas: *Cridas*, *Barrutlages* (1926) e *Contes ancians a la nòstra mèna*.

* *Cridas*, pareguda en 1923, reculhís quatorze novèlas amb prefàcia. *Lo Jornal d'un fòl*, (1918) in *Novèla de Joïnessa*, primièra del recuèlh, e primièra òbra de la [[literatura chinesa]] modèrna escricha en [[chinés vernacular]] (levat la prefàcia, en [[chinés literari]]). Seguisson *Kong Yiji*, *lo Remèdi*, *Deman*, *Un incident*, *Istòria de cavals*, *Tempèsta dins une tassa de tè*, *Mon vilatge*, *la Vertadièra istòria d'Ah Q*, satira de la [[Revolucion chinesa de 1911|Revolucion de 1911]], *la Fèsta del solstici d'estiu*, *la Lutz blanca*, *Conilhs e Gats*, *la Comèdia dels guits*, *lo Teatre dels dieus*.

Lu Xun explica le títol dins la prefàcia: , *Œuvres choisies I*.</ref>. » En 1926 escriguèt: {{cita|Ai, entre autres, un feble que me fa prejudici, e que consistís a lançar de temps a autre una crida, per far las causas mai viventas per cadun dels nosaltres. »

* *Contes ancians a la nòstra mena*, paregut en 1935, amasssa uèit novèlas, que lo subjècte ven de la mitologias o de l'istòria antica e fa ecò als evenements de la seuna epòca per ne far la critica.

=== Ensags ===
Lu Xun es l'autor de sièis a set cents ensags, tèxtes corts generalament publicats en revista, puèi amassats en recuèlh. Critica la civilizacion e la societat chinesa, l'[[imperialisme]], i defend la joïnessa e l'[[Feminisme|emancipacion des femnas]].

Aquela activitat de journalista es d'una granda diversitat tantper la forma (articles polemics, soscadissas, criticas...) que pels subjèctes tractas. Mas aquela divesitat aprenta empacha pas una uniformitat prigonda, que se manifesta mejans de tèrmes domonants, coma l'iterrogacion sul « caractèr dels Chineses » ont la mission de la literatura, concebuda coma una crida per desrevelhar las consciéncias. Se la literatura a en comun amb la revolucion lo refús de l'òrdra de las causas, se ne distria un còp que la revolucion, victoriosa, ven un poder novèlr.

* *La Tomba*, 1927, amb de tèxtes de 1907 e d'autres escrichs entre 1918 e 1925.
* *Jol pali florit*, 1926, ensags de 1925 e tracta, entre autres, del [[Movement del 30 de mai]] e de la revòlta de las estudiantas de l'Escòla de las jovas filhas de Pequin.
* *Jol pali florit II*, 1927, ensags de 1926 e un tèxte de 1927.

S'i trapa entre autre los tèxtes que Lu Xun consacrèt al [[massèl del 18 de març]] de 1926. Aprèp un incident provocat per l'armada japonesa sus las broas chinesas, una manifestacion contra l'imperialisme japonés foguèt organizada lo 18 de març de 1926 a Pequin. Las tropas de [[Duan Qirui]], alara al poder a Pequin, tirèron sls manifestants, faisent de centenas de ferrits e 47 mòrts que doas escolanas de l'Escòla normala de jovas filhas, que Liu Hezhen. Lu Xun denoncièt e faguèt omenatge a l'anciana escolana dins *Al remembre de madomaisèla Liu Hezhen* 

* *La Literatura en dentèlas*, (1936), sesenta e dos ensags de 1934. Pareguts jos de pseudomins per tornar la censura del [[Guomindang]]. Lo títol utilisa l'expression d'un membre del partit comonista chinés, acusant Lu Xun d'èsser del partit dels Occisentals: en efècte la opinions publicadas dins los jornals èra sovent ornada d'un motiu de dentèla.

=== Poesia ===
[[Fichièr:Lu Xun 1936.jpg|thumb|alt=Lu Xun en 1936|upright|Lu Xun en 1936.]]
Lu Xun es l'autor d'un recuèlh de poèmas en prosa, *l'èrba marrida*, publicada en julhet de 1927. Le recuèlh es compausat de vint e tres poèmas en prosa de tonalitat perssimista, (1924 a 1926), e paregut d'en primièr dins la revista *Al fial de las paraulas* (*Yu si*).

Lo recuèlh foguèt fòrça criticat per la  *Joïnessa leninista*, jornal oficial de la joïnessa comunista chinesa, en 1929, a causa del pessimisme e desfachisme.

Tanben escriguèt sesenta dètz e set poèmas en verses, sovet d'estíl classic.


== Lista de las òbras ==
* *Lo Jornal d'un fòl* (狂人日記, *Kuángrén Rìjì*) (1918) — Nouvèla
* *La Vertadièra Istòria d'Ah Q* (阿Q正傳, *A Q Zhengzhuan* ) (1921) — Nouvèla
* *Cridas* (呐喊, *Na han*) — Nouvèla
* *Barrutlage* (1925) — Nouvèla
* *Vents cauds* (1925) — Ensag
* *Jol pali florit* (*Huagaiji*) (1926) — Ensag
* *Flors del matin culhida lo ser* (1927) — Ensag
* *La Tomba* (1927) — Ensag
* *Jol pali florit II* (1927) — Ensag
* *L'èrba marrida* (野草 *Ye Cao*) (1927) — Poèmas en prosa
* *E vaquí tot* (1928) — Ensags
* *Una brèva istòria del roman chinés* (1930) — Ensag
* *Triples lésers* (1932) — Ensags
* *Contes ancians de la nòstra mena* (1935) — Novèlas
* *La Literatura en dentèlas* (1936) — Ensag

== Posteritat ==
Aprèp la Liberacion de 1949, Lu Xun foguèt celebrat pel regime maoïsta: ancianas demoras transformadas en musèu, pargues e estatuas del seu nom... e mai, dintre la spersonalitats encargadas de lo celebrar figuran d'enemics ancians, venguts oficials del nòu regime, coma [[Guo Moruo]] o [[Zhang Shizhao]]. Al contrri lo silenci es fach suls seus ligams amb [[Qu Qiubai]] o [[Lin Yutang]], alara que d'ancians amics de Lu Xun son victimas d'epuracions, coma [[Hu Feng]] en 1955, Feng Xuefeng pendent la [[campanha de las cent flors]]. Totes los musèus consacrats a Lu Xun demorèron tancats pendent la [[Revolucion culturala]]. Mai recetament, a la dintrada escolar de 2010, gaireben totes tèxtes de Lu Xun que figuravan dins los manuals chineses ene foguèron tirats.

Lo [[pargue Lu Xun]], a [[Shanghai]], conten la seuna tomba e un musèu que li es dedicat. Sus l'estatua de Lu Xun ergit dins lo pargue, Zhou Zuoren, lo seu fraire, escriguèt: .

L'[[ostal de Lu Xun]], a [[Shaoxing]], dona l'ambiant d'una demora de fonccionari aisit demorant en província. Foguèt dins aquel encastre que l'escrivan passèt la seuna enfança. En fàcia, l'Ostal de las Tres Sentors es l'escòla privada ont Lu Xun foguèt escolan.

L'[[ostal de Lu Xun]], a [[Shanghai]], es situada dins l'ancian [[lilong]] *The Continental Terrace''. Aquí passèt los tres darrièrs ans de la seuna vida (1933 a 1936).

Lu Xun donèt lo seu a un dels cratèris de Mercuri e a l'asteroíd (233547) Luxun.


Fichièr:Shanghai Luxun Museum.jpg|Muséu dins lo pargue Lu Xun
Fichièr:Shanghai - Lu Xun's tomb 2.jpg|Tomba dins lo parque Lu Xun — Inscripcion calligraficada per Mao Zedong
Fichièr:Shanghai - Lu Xun statue.jpg|Estatua dins lo pargue Lu Xun


## Nòtas e referéncias




## Vejatz tanben

### Bibliografia

### Ligams extèrnes
* 
*