Litre

Lo **litre** (simbòls: **l** o ben **L**, letra *èla* en minuscula o en majuscula, a vegadas ℓ) es dempuèi 1964 un nom especial per lo **decimètre cubic** (simbòl: **dm**) segon la decision presa per la 12 Conferéncia Generala dels Peses e Mesuras (CGPM). L'unitat de volum del Sistèma Internacional d'Unitats (SI) es lo mètre cubic (simbòl: m); lo litre equival a un milen de mètre cubic. Lo simbòl **L** foguèt adoptat en 1979 per la 16 Conferéncia Generala dels Peses e Mesuras e es recomandat per evitar de confusions amb la chifra **1**.

Es pas una unitat del Sistèma Internacional, mas lo SI n'accèpta l'usatge tot en recomandant l'utilizacion de las unitats del SI, e es una unitat fòrça utilizada dins la vida quotidiana mas es pas recomandada dins lo camp de la sciéncia.

L'etimologia de l'unitat deriva d'una antica unitat de volum francesa, lo *litron*, via l'unitat medievala *litra* (en latin). Aquela darrièra ven al meteis temps d'una unitat grèga de gaireben 16 onças. Lo sistèma metric francés prenguèt lo litre per unitat de basa 

## Istòria

L'origina del litre se tròba dins lo procèssus d'unificacion de las mesuras de la Revolucion Francesa, decidit per l'Assemblada Constituenta de 1791 per resòlvre lo problèma de la diversitat de las mesuras dins lo reialme. Lo litre apareis pel primièr còp amb la mesura de la capacitat dins la lei del *18 germinal de l'an III* (7 d'abril de 1795) definit en foncion del mètre, lo litre se definís coma .

En 1879 lo Comitat Internacional dels Peses e Mesuras adoptèt lo litre e son simbòl *l* minuscula. En 1901, la tresena Conferéncia Generala dels Peses e Mesuras tornèt definir lo litre coma , çò que vòl dire: aiga pura a  e una temperatura un pauc superiora a . Lo litre, segon aquela definicion, equivaliá a 1,000028 (inicialament 1,000027). Pus tard s'especifiquèt pel punt de referéncia que la densitat maximala de l'aiga èra a  atal la massa volumica de l'aiga pura es leugièrament inferiora a 1,0000 kg/l.

Un dels scientifics que provèt los desviaments de la mesura del litre foguèt lo fisician Charles Édouard Guillaume, que en 1904 provarà experimentalament que la densitat de l'aiga a  èra de 1,000028 dm. Finalament, a causa de la complexitat de la definicion del litre, en 1964 se tornèt utilizar la definicion de 1793, de la 12 CGPM constatant en 1960 qu'aviá una diferéncia de 28 milionens a respècte del decimètre cubic, lo litre venguèt pas pus qu'un nom especial pel decimètre cubic.

En 1979, la 16 CGPM decidiguèt l'utilizacion tant de la **l** minuscula coma la **L** majuscula per evitar las confusions entre la **l** e lo nombre 1 o amb la letra "i" majuscula, amb l'indicacion que dins lo futur restarà pas pus qu'un dels dos simbòls. A l'ora d'ara, los dos simbòls existisson encara. Abans 1979, lo simbòl ℓ (U+2113), venguèt familiar dins qualques païses; per exemple, èra recomandat per la publicacion M33 de la *[[South African Bureau of Standards]]*. Aquel simbòl se pòt trobar encara dins de païses de lenga anglesa e son usatge encara es acceptat en Japon e dins la Corèa del Sud. De païses (coma Canadà) recomandavan utilitzar la minuscula ℓ totjorn quand es possible o per defaut (totjorn per evitar la confusion possibla amb lo numeral 1). La 16 Conferéncia Generala dels Peses e Mesuras, rendèt possible l'usatge dels dos simbòls. La L majuscula es aquela que s'utiliza en practica, daissant relegada la ℓ minuscula als puristas. En 1990, lo Burèu dels Peses e Mesuras considerèt prematurada l'eliminacion d'un dels dos simbòls.

## Multiples

Al litre s'aplican los prefixes del Sistèma Internacional d'Unitats; lo pus utilizat es lo millilitre qu'equival a la milena partida d'un litre. Notar que los pus utilizats son marcats en negreta.

## Conversions fòra del Sistèma Internacional d'Unitats

### Sistèma Convencional Estatsunidenc

### Relacion amb lo ''litron''

Lo *litron* es una anciana unitat francesa de volum, que serviguèt per mesurar los grans. D'aquela unitat se deriva etimologicament lo nom del litre. Lo volum d'un *litron* es equivalent a 

### Equivaléncias aproximativas de mesuras de cosina

* Un culhièr de cafè: 5 ml
* Un culhièr de dessèrt: 10 ml
* Un culhièr de sopa: 15 ml

### Etiquetatge de volums dels fluids

Dins la majoritat de las begudas, suls botelhons destinats al consumidor final i a d'etiquetas que balhan la quantitat totala del volum contengut.

### Utilizacion del litre per mesurar de volums non liquids

Lo pus abitual es d'utilizar lo litre per mesurar los volums dels liquids (aiga, vin, òli, etc.) tanben per indicar la capacitat de:
* Bombonas de gas.
* Motors: Se mesura lo volum en litres ont se desplaçan totes los pistons.
* Frigorifics: Sa capacitat se sòl exprimir en litres.
* Forn microondas: *Un forn microondas de 20 litres*.
* Sac d'espatlas: De 25 litres, de 40 litres fins a 50. 

## Annèxas

## Ligams intèrnes

* Barril (unitat)
* Galon (Gal.)
* Pinta
* Quilograma
* Onça liquida (fl.oz.)

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias