open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Refraccion

La **refraccion**, en fisica deis ondas - especialament en optica, acostica e sismologia - es un fenomèn de desviacion d'una onda au moment que sa vitessa cambiá entre doas environas. Generalament la refraccion subrevèn a l'interfàcia entre doas environas, o au moment d'un cambiament de densitat o d'impedància de l'environa.

Si pòu representar una tala onda per doas caracteristicas :

*per son frònt d'onda : es la linha que descriu una auça dins l'aiga (optica ondulatòria e sismologia) ;
*per un rai : es l'endrechiera de propagacion de l'onda, perpendiculara au frònt d'onda (optica geometrica).

Lei dos modèls son equivalents dins lo cas de la refraccion, pasmens si preferirà lo premier per *explicar* lo fenomèn, e lo segond per lo *quantificar*.
Nicolau Lassèrra

**Nicolau Lassèrra** (en francés *Nicolas Lasserre*; Aigas Mòrtas, 31 de mai de 1862 – 15 de genièr de 1947), escaissat **Mèste Nicolau**, foguèt un erudit e escrivan occitan de Lengadòc.

## Biografia
**Nicolau Lassèrra** nasquèt a Aigas Mòrtas en 1862 dins una familha implantada dempuèi fòrça generacions dins l'airal. Laissèt l'escòla quand aviá onze ans per trabalhar coma maçon, dalhaire de palú o mai obrièr agricòla. Malgrat qu'aviá quitat los estudis d'ora capitèt de dintrar coma clèrgue d'un notari. Mai tard trabalhèt a l'agrandiment del canal de Bèucaire. 
Pasmens a vint ans, cambièt de dralha d'un biais drastic e s'engatgèt dins l'armada. I serviguèt cinc ans dins l'artilhariá de marina. Se portèt volontari per partir a Tonquin, i participèt a divèrsas batalhas abans d'èsser mandat en Cochinchina e mai a Cambòtja.

Tornèt puèi al país e se maridèt. Lo parelh aguèt dos enfants, un dròlle Claudius e una filha Elaïs. Trabalhèt coma comptable e aprèp coma viatjaire de comèrci. Qualque temps mai tard se n'anèt en Argeria coma fondat de poder dins un negòci de vin mas l'afar fracassèt e Nicolau tornèt a son airal. Se lancèt puèi dins la politica e se presentèt coma candidat socialista a l'eleccion legislativa mas capitèt pas d'èsser elegit.

Plen d'estrambòrd e d'energia Lassèrra fondèt un grop d'estudis socials, una corala obrièra e mai una caissa de crèdit agricòla. L'an que seguiguèt la Revòlta dels vinhairons, en 1908, foguèt causit per representar los interèsses dels agricultors per la Confederacion dels Vinhairons en contrarotlar las practicas dels negociants de vin dins lo nòrd de França.
Malgrat son edat avançada, aviá 52 ans, capitèt de s'engatjar per la Primièra Guèrra Mondiala a Lion. Participèt a l'activisme occitan de París amb los Amics de la Lenga d'òc e dins mantuna autra associacion.

Nicolau Lassèra èra tanben pivelat per l'òbra de l'escrivan nimesenc Antòni Bigòt.

## Òbras

* *Escassa mon pairin: sovenirs e racontes* (1946)
* *A. Bigot, poète et fabuliste nimois : 1825-1897 : causerie en dialecte nimois (...)* (1929)
* *Histoire populaire d'Aigues-Mortes [Texte imprimé] : suivie d'une notice sur le Grau-du-Roi* (1937)
* *Aigues-Vives et ses hommes célèbres : monographie d'Aigues-Vives en [[Vaunage]]*
* *Histoire populaire d'Aigues-Mortes*

## Ligams extèrnes
* Article pro complet sus l'escrich de Loís d'Andecy, pp. 8-9
Steaua de Bucarest

Lo **Fotbal Club Steaua București** o **Steaua de Bucarest** (fotbòl club de l'estiala de Bucarest) es un club de fotbòl de Romania. Fuguet fondat lo 6 de junh de 1947 emb lo nom *Asociația Sportivă a Armatei București* (associacion esportiva de l'armada de Bucarest). Jòga dins la Liga I. A ganhat 1 còp la Copa d'Euròpa, 1 Supercopa d'Euròpa, 23 Liga I (1951, 1952, 1953, 1956, 1959-60, 1960-61, 1967-68, 1975-76, 1977-78, 1984-85, 1985-86, 1986-87, 1987-88, 1988-89, 1992-93,1993-94, 1994-95, 1995-96, 1996-97, 1997-98, 2000-01, 2004-05, 2005-06). Lo Fotbal Club Dinamo București Dinamo es son mai grand rivau.

## Ligam extèrne
*  Site oficiau dau club
George Cadle Price

**George Cadle Price** (1919-2011) òme politic foguèt primièr ministre de Belize en doas ocasions: entre 1981 e 1984, e entre 1989 e 1993.
Sacrifici uman

Un **sacrifici uman** es un rite religiós que si practiquèt especialament per de civilizacions ancianas, generalament de cultivators sedentaris, per s'atirar lei favors dei dieus, per exemple per conjurar la secaressa.

Atestat en particular en Mesoamerica, onte l'autosacrifici per extraccion de sang e lo sacrifici per cardiectomia si practiquèron d'un biais fòrça corrent e de còups a una escala abòrd gròssa (au moment de certaneis ocasions excepcionalas, leis Astècas sacrifiquèron fins a de miliers de personas en quauques jorns), si retròba aqueu tipe de practica dins d'autrei civilizacions coma aquelei de la Grècia antica, de l'Egipte anciana, dei Dogons en Africa o dins la China arcaïca fins a la dinastia Shang.
Lista dels presidents de la Republica Chèca

thumb|right|200px|Bandièra del president de la Republica Chèca. 
Lo **[[president]]** es lo cap d'estat de la Republica Chèca. Es elegit per 5 ans pel congrès (e pòt èsser reelegit un sol còp). En cas d'abséncia, es lo primièr ministre qu'assegura l'interim (coma en 2003).

Aquesta es la lista dels presidents de Chequia de 1993 fins a uèi.

## Presidents de la Republica Chèca

## Veire tanben
* Lista dels primièrs ministres de la Republica Chèca
* Lista dels presidents de Checoslovaquia
Joan Antòni Verdièr

thumb|Joan Antòni Verdièr
**Joan Antòni Verdièr**, nascut a Tolosa lo 2 de mai de 1767, mòrt en 1839, èra un general de la Revolucion Francesa.

Dintrèt al regiment de La Fère lo 18 de febrièr de 1785. Ajuda de camp d’Augereau, en 1792, a l’Armada dels Pirenèus Orientals, prenguèt, amb espasa , un batalhon de tirahadors, un camp retirat defendut par 4000 Espanhòls e 80 bòcas de fuòc. Atal se rendèt Figueres e valguèt al capitani Verdièr lo gra d’ajudant general. 

Cap de brigada en 1795, s'anèt, l’an seguèt en Itàlia, al cap de tres batalhons de grenadièrs, ganhar la redota de Mont Melodano (Màntoa), dins la batalha de Castiglione. Foguèt ferit e botat fòra del combat a Arcole e foguèt de totes los combats fins al Tractat de Leoben.

En campanha d'Egipte, encapitèt une brigada de la division Kléber a las Piramidas, e anèt a l’assaut de Sant Joan d'Acre; i foguèt ferit. 

Rapelat en França abans l’evacuacion d’Egipte, lo general Verdièr anèt en Itàlia e en Àustria, de 1801 a 1806. Lo 10 de junh de 1807, prenguèt una redota a la batalha d'Heilsberg e faguèt presonièrs fòrça enemics. En Espanha, foguèt del combat de Logronh e faguèt lo primièr sèti de Saragossa. Pus tard prenguèt Girona e de posicions supausadas inexpugnablas. 

Dins la campanha de Russia, lo comte Verdièr se distinguiguèt encara e foguèt gravament ferit a Polotsk. 

En 1813 e 1814 capitanegèt lo còrs d’armada francoitalian jols òrdres d’Eugène de Beauharnais. Al combat d'Aca, atengut d’una bala que li traversèt la cuèissa, demorèt estoïcament a son pòste sostengut per son ajuda. Lo 8 de febrièr de 1814, a la batalha del Mincio, lo comte Verdièr, avec la division Fressinet, de gaireben  òmes, resistiguèt e capitèt de passar lo riu. 

La Restauracion lo rendèt sana en activitat.

Pendent los Cent Jorns, foguèt nomenat Par e comandant de la 8 division militara (Marselha). Aprèp la batalha de Waterloo, capitèt a conservar per la França Tolon intacta e sens pilhatge. 

L’ordenança del 1 d'agost de 1817 l'obliguèt a la retirada, e aprèp 1830 tornèt dins la resèrva, mas lèu dintrèt en retirada. 

L’Emperaire li balhèt lo titre de comte lo 19 de març de 1808. 

La senhora Verdièr foguèt citada dins les relacions de las campanhas francesas coma una eroïna. Acompanhava son marit sul camp de batalha.

## Font
Charles Mullié, Biographie des célébrités militaires des armées de terre et de mer de 1789 à 1850, 1852
Kim Jong-il

[thumb|Jong-il lo [24 d'agost de 2011]]
**Kim Jong-il** (romanizacion coreana **Gim Jeong-il**), nascut *Yuri Irsenovich Kim* lo 16 de febrièr de 1941 e mòrt lo 17 de decembre de 2011 dins un tren, foguèt cap suprèm de la Corèa del Nòrd del 8 d'octobre de  1997 entrò la mòrt.
Crotz Daurada

right|thumb|Glèisa de Crotz Daurada
**Crotz Daurada** es un quartièr popular al nòrd de la vila de Tolosa, qu'abans se trapava prèp dels camps e dels ortalans. Uèi, los programas d'urbanizacion e las construccions acabadas transformèron l'estrucura del quartièr. 
Le quartièr o la glèisa Sent Grapasi es atestat *Monmazalguer*; *Mons Madalgerius*, *Mons Mazalgerius*, *Mons Mazalger*, *Mommazalger*, *Montmadalger* en 1148. Sa glèisa dependiá en 1216 de l'abadiá de Sent Sarnin .

## Vejatz tanben

## Nòtas e referéncias


## Ligams extèrnes

* Mapa de Crotz Daurada sus OpenStreetMaps
Drechs civics

Lei **drechs civics** (var. **dreches civics; dreits civics**) designan lei proteccions e privilègis de libertat individuala que la lèi acòrda a toei lei ciutadans còntra toei lei discriminacions.

Lo concèpte actuau es avant tot d'inspiracion americana (*civil rights*), mai s'esbossèt ambé la Declaracion dei Drechs de l'Òme e dau Ciutadan de 1789, e si legitimèt especialament per lo movement dei drechs civics deis ans 1960.

Lei drechs civics son distints dei Drechs de l'Òme o dau drech naturau. D'efèct lei drechs civics s'acòrdan per una nacion a aquelei que vivon sota sei lèis, mentre que lei Drechs de l'Òme e lo drech naturau son universaus.

Ensin lo filosòf John Locke afiermèt que lei drechs naturaus coma la vida, la libertat e la proprietat si deurián convertir en drechs civics e s'aparar per l'Estat sobeiran dins lo quadre d'un contract sociau.

D'autres i vién istoricament de drechs inalienables que s'acòrdan a toei leis individús per una deïtat o per la natura avans l'aparicion dei govèrns.

En França, si parla de "drechs civics, civius e de familha" que son interdiccion si pòu prononciar per una juridiccion. L'interdiccion, totala o parciala, es una pena que sa durada pòu en ges de cas excedir dètz ans.

Au nivèu mondiau, la Convencion Europèa dei Drechs de l'Òme s'adoptèt en 1951 per la proteccion legala de la Declaracion Universala dei Drechs de l'Òme, puei la Pacha Internacionala Relativa ai Drechs Civius e Politics s'adoptèt tanben per l'ONU sota l'influéncia de la Convencion Europèa.
Jacques-Louis David

250px|thumb|right|Autoretrait de Jacques-Louis David

Jacques-Louis David (nascut en 1748, m.1825) foguèt un pintre francés qu'influencièt lo desvolopament de l'estil neoclassic, e considerat coma lo pus important pintre de l'epòca. Dins las annadas 1780 son interpretacion fòrça cerebrala de la pintura istorica marquèt un cambiament, qu'alunhèt de la frivolitat del rococó e evoluïguèt cap a la severitat e l'austeritat, en adequacion amb lo clima moral dels darrièrs ans del Regim Ancian.

Un pauc pus tard, David venguèt un partisan actiu de la Revolucion Francesa e amic de Maximilien de Robespierre, se convertissent en una mena de dictador de las arts sota la Republica. Empresonat a la casuda de Robespierre, tardèt pas a s'alinhar amb lo regim emergissent, lo de l'Empèri novèl de Napoleon Ièr. A aquesta epòca desvolopèt l'Estil Empèri, notable per l'usatge de caudas colors venecianas. Aguèt un grand nombre de discípols que ne faguèronvan lo personatge mai influent de l'art francés al sègle XIX, especialament per la pintura academica de salon.
Beauvoir (Sèina e Marna)

**Beauvoir** es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
## Geografia

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
### Bibliografia
### Articles connèxes
### Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Beauvoir

**Beauvoir** pòt essèr:
* Beauvoir, una comuna d'
* Beauvoir, una comuna de 
* Beauvoir, una comuna de
Saint-Aubin

**Saint-Aubin** pòt essèr:
* Saint-Aubin, una comuna d'
* Saint-Aubin, una comuna d'
* Saint-Aubin, una comuna del 
* Saint-Aubin, una comuna d'
* Saint-Aubin, una comuna de
Les Plus Beaux Villages de France

**Les Plus Beaux Villages de France**, «Leis vilatges mai bèus de França» en occitan, es una associacion francesa que si creèt en 1982 afin de promòure leis arguments toristics de pichonei comunas ruralas richas d'un patrimòni de qualitat. En julhet de 2011, comptava 156 aderents, comunas o masatges.

L'adesion obeís a un certan nombre de critèris selectius que si definisson dins leis estatuts de l'associacion, e prepausa un programa de mesa en valor e de comunicacion toristica.

En despiech dau títol que pòu laissar entendre que si tracta d'un classament sistematic, l'afiliacion a ren d'obligatòri e fòrça vilatges qu'intrarián dins lei critèris d'admission son pas candidats. Si tracta pas d'un labèl oficiau francés.

Lei departaments de Dordonha e d'Avairon son aquelei que còmptan mai de vilatges labelizats (10 per cadun d'entre elei). Lo departament de Vauclusa, quant a eu, es darrier aquelei dos departaments ambé 7 vilatges retenguts per lo labèl. Lo departament d'Òlt es just darrier ambé 6 vilatges inscrichs dins l'associacion, qu'un que si coneisse mai es aqueu de Sent Circ de la Pòpia.
Hayato Ikeda

**Hayato Ikeda** (1899-1965) avocat, economista e òme politic foguèt primièr ministre e Japon entre 1960 e 1964.
Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu

**** es una còla de Nòva Zelanda que pòrta çò qu'es considerat coma lo toponim mai long del monde.
D'una altitud de 305 mètres, se situa al sud-èst de l'Illa del Nòrd.

Lo nom de localitat mai long es lo nom complet de la vila de Bangkòk, en Tailàndia.
Venera 13

**Venera 13** es una mission espaciala sovietica d'exploracion per estudiar l'atmosfèra de la planeta Vènus. Mandada en 1981 quauquei jorns avans Venera 14, la mission foguèt un succès. Obtenguèt especialament lei premierei fotografia en color de la superficia.
Venera 16

thumb|250px|Cartografia de Vènus establida per Venera 15 e 16

**Venera 16** (en rus: Венера-16, çò que significa *Venus 16*) foguèt una mission espaciala sovietica d'exploracion per estudiar l'atmosfèra de la planeta Vènus. Mandada lo 7 de junh de 1983, quauquei jorns après Venera 15, la mission durèt 8 mes e capitèt de realizar una premiera cartografia d'una zona egala a 25% de la superficia.
Akatsuki

**Akatsuki** èra una mission espaciala japonesa mandada en 2010 per estudiar la planeta Vènus. Foguèt una revirada en causa d'un problèma durant la mesa en orbita a l'entorn de la planeta.
Villiers-sur-Seine

**Villiers-sur-Seine** es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
## Geografia

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
### Bibliografia
### Articles connèxes
### Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Mariner 5

**Mariner 5** es una mission espaciala estatsunidenca mandada en 1967 per estudiar la planeta Vènus. Capitèt de susvoladar la planeta e d'obtenir d'informacions sus son atmosfèra e sei dimensions.
Pioneer Venus Multiprobe

**Pioneer Venus Multiprobe** èra una mission espaciala estatsunidenca mandada en 1978 per estudiar la planeta Vènus. Compausada d'una sonda principala transportant unei sondas pus pichonas, obtenguèt d'informacions sus la composicion, lei vents e lei transferiments de calor de l'atmosfèra e foguèt un succès.
Mariner 1

**Mariner 1** es una mission espaciala estatsunidenca preparada per la NASA en 1962. Deviá susvoladar la planeta Vènus. Pasmens, son mandadís mau capitèt e la sonda foguèt destrucha 5 minutas après sa partença.
Programa Venera

Lo **programa Venera** (en rus: Венера) era un programa sovietic de missions espacialas d'exploracion de Vènus. Aguèt luòc deis annadas 1960 ais annadas 1980 e permetèt lo mandadís de 16 sondas per estudiar la planeta.
Lista dels presidents d'Ongria

right|thumb|100px|blason d'Ongria
**[[Ongria]]** devenèt independent de l'Empèri Austrian lo 14 d'abril de 1849, amb Lajos Kossuth coma governator-president. Lo 13 d'agost de 1849 la dinastia Habsburg foguèt restaurada amb l'ajuda de l'Empèri Rus. Dempuèi la Primièra Guèrra Mondiala Ongria nòuament devenet independenta, coma republica.

Aquesta es la lista de presidents e caps d'Estat d'Ongria entre lo 1848 e 1849 e aprèp lo 1918. Lo president actual, dempuèi lo 10 de mai de 2012 es János Áder. 

## Revolucion ongaresa de 1849

## Primièra republica Ongaresa

## Primièra republica abolida

## Restauracion de la monarquia (sense rei)

## Segonda Republica Ongaresa (1946-1950)

## República Populara d'Ongria

## Secretari general del Partit Comunista d'Ongria (1945 - 1989)

* Mátyás Rákosi - febrièr de 1945 fins a 18 de julhet de 1956
* Ernő Gerő - de 1956, 21 de julhet fins a 25 d'octobre 
* János Kádár - de 25 d'octobre de 1956 fins a 22 de mai de 1988
* Károly Grósz - de 22 de mai de 1988 fins a 7 d'octobre de 1989

## Republica d'Ongria (1989 fins a uèi)

Tresena Republica Ongaresa

## Vejatz tanben
* Primièrs ministres d'Ongria
* Reis d'Ongria
Ferenc Mádl

**Ferenc Mádl** (1931 - 2011) doctor en drech e òme politc foguèt President d'Ongria entre 2000 e 2005.
Beowulf

***Beowulf*** es lo nom donat a un poèma epic en vièlh anglés compausat de 3182 vèrses alliteratius, eissit d'Escandinàvia, generalament considerat coma l'òbra pus importanta de la literatura anglosaxona. Ne'n demòra pas qu'un sol manuscrit, lo Codex Nowell. Foguèt compausat per un poèta anglosaxon anonim e datat d'entre los sègles VIIIe XI. 

En 1731, lo manuscrit foguèt grevament degalhat dins l'incendi d'un edifici albergant una colleccion de manuscrit medievals amassats per Sir Robert Bruce Cotton. Lo poèma tombèt dins la foscor per de decennis, e son existéncia foguèt pas tornarmai coneguda que quora foguèt estampat en 1815 dins una edicion preparada per l'universitari islandés Grímur Jónsson Thorkelin.

Dins lo poèma, Beowulf, un eròi dels gòts d'Escandinàvia, ven ajudar Hroðgar, lo rei dels daneses, que lo *[[mead hall]]* patissiá las atacas d'un gigant nomenat Grendel. Après que Beowulf l'aja tuat, la maire de Grendel ataca l'edifici e es desfacha a son torn. Victoriós, Beowulf tòrna a çò sieu, a Götaland en Suècia puèi ven rei dels gòts. Cinquanta ans après, Beowulf desfa un dragon, mas es mortalament nafrat dins lo combat. Après sa mòrt la seuna gent lo rebond dins un tumulus a Götaland. 
## Referéncias
Lista dels presidents de Belau

Lo **president** es lo cap d'Estat e cap de govèrn de Belau. Aquesta es la lista dels presidents de Belau de 1981 fins a uèi.

## Referéncias
Castro (Chile)

thumb|230px|right|''Palafitos'', maisons tradicionalas de peschadors, a Castro.

**Castro** qu'ei la vila principala e ua comua de l'illa de Chiloé, au chilena (region deus lacs). Sa populacion qu'èra estimada a 39 366 abitants en 2002. Sa superfícia totau qu'ei de 427,5 km².

vinheta|230px|drecha|Vuda dempuèi Tentén

## Referéncias
* 

## Ligam extèrne
* Ciutat de Castro (espanhòl)
Ancud

vinheta|178px|drecha
**Ancud** qu'ei ua vila chilena. Sa populacion qu'èra estimada a 39 946 abitants en 2002. Sa superfícia totau qu'ei de 1,752 km².

## Referéncias
* 

## Ligam extèrne
* Ciutat de Ancud (espanhòl)
Arrondiments d'Aude

Lo departament d'Aude a 3 arrondiments:
* Carcassona
* Limós
* Narbona
## Istòria

A la creacion dels arrondiments, en 1800, Alèir n'aviá 4:
* Carcassona
* Castèlnòu d'Ari
* Limós
* Narbona

En 1926, l'arrondiment de Castèlnòu d'Ari es suprimit. Totas sas comunas son annexadas per l'arrondiment de Carcassona.

En 2017 los limits càmbian: 7 comunas de l'arrondiment de Limós passan dins l'arrondiment de Carcassona; 27 comunas de l'arrondiment de Carcassona passan dins l'arrondiment de Narbona.
Tommy Remengesau

**Thomas Remengesau, Jr.** (n. 1956) es òme politic que foguèt president de Belau entre 2001 e 2009 e qu'o tornèt èsser de 2013 a 2021.
Paula Fernandes

thumb|right|Paula Fernandes
**Paula Fernandes** (Sete Lagoas, 28 d'agost de 1984) es una cantaira brasilièra.
Comunas de la província de Coni

Lista de las **comunas de la [[província de Coni]]**.
## Comunas actualas

### Ancianas comunas e cambiaments de nom

## Tanben veire
* província de Coni
* agropaments de comunas dins la província de Coni
Montembuòu

**Montembuòu** (*Montembœuf* en francés) es una comuna lemosina, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.

Lo parlar de la comuna es lo naut-lemosin.

## Geografia

### Comunas limitròfas

## Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
*  *Montanbœuf* *; au [[segle XVIII]] ([[mapa de Cassini|Cassini]]).

Ven dau latin *Mons* e dau patronime germanic *Bovo* benleu precedat de *en''. 

## Istòria

Abans la Revolucion e la formacion dau departament de la Charanta, Montembuòu foguet una enclava de Peitau en Engolmés e Lemosin.

## Administracion
### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Demografia

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de Charanta
### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Juan Álvarez Mendizábal

**Juán de Dios Álvarez Mendizábal** (1790-1853) economista, comerçant e òme politic foguèt president del govèrn d'Espanha entre 1835 e 1836.
Lars Gunnari Banck

**Lars Gunnari Banck**, nascut de cap a 1617 a Norrköping, mòrt lo 13 d'octobre de 1662 a Franeker (Païses Basses) èra un jurista suedés.

Après d'estudis a l'Universitat d'Uppsala, e de viatges en França, Espanha e Itàlia, s'establiguèt coma professor de drech a Franeker qu'i moriguèt.

Demèst sas òbras, un libre en italian conten lo mot *[[Occitània]]* dins aquela lenga tre 1648.

## Referéncias
SNCF

La **SNCF** ***Société nationale des chemins de fer français*** (Societat Nacionala dels Camins de Fèrre Franceses) es una de las principalas entrepresas publicas francesa, dels sector del transport ferroviari. Es una entrepresa del grop SNCF.

## Presentacion
La forma juridica de la **SNCF** es aquela d'un establisment public de caractèr industrial e comercial (EPIC), qu'a de participacions majoritarias o totalas dins de societats de drech privat dins l'encastre del grop SNCF. Lo sèti social de la SNCF se troba a París

L'EPIC, emplega prèp de  personas (2010) per un chifra d'afars de 17,8 miliards d'èuros (2009), exercís una activitat dobla:
* entrepresa ferroviària cargada de l'expleitacion comerciala dels servicis de transpòrt ferroviari de viatjaires e de merças, en cambi de 4,5 miliards d'èuros de redevença pagats a RFF.
* expleitacion e manteniment, pel compte de RFF (Ret Ferrat Francés), del malhum ferrat nacional francés (mejans una convencion de gestion).
La SNCF expleita prèp de  de linhas, que  de linhas de granda velocitat (junh 2007) e  de linhas electrificadas. Fa circular en mejana  trens cada jorn e transpòrta 1 miliard de personas cada an. Per son volum d'activitat, es la segonda entrepresa ferroviària de l'Union Europèa aprèp la Deutsche Bahn. 

Lo rèste del grop SNCF, emplega prèp de  personas per 7,1 miliards d'èuros de chifra d'afars (2009), intervient dans les domaines suivants :
* logistica e transpòrt rotièr de merças (que Géodis)
* transpòrt rotièr de viatjaires (que Kéolis)
* ligam maritim (SeaFrance)
* comèrci (Voyages-sncf.com…)
* Engenhariá (Infra Ingénierie,(EFFIA, INEXIA…)
* bilhetica (RITMx)
* participacion dins de societats o GIP ferroviàris partejats amb d'autras empresas coma Eurostar, Thalys, Elipsos, Lyria e Artesia.

Lo president es Jean-Pierre Farandou

## Fonts
### Nòtas e referéncias


### Bibliografia
*  Une entreprise publique dans la guerre, la SNCF, 1939-1945; ed: AHICF / PUF; 2001; París
*  SNCF, la machine infernale; ed: Le Cherche Midi; Nicolas Beau, Laurence Dequay, Marc Fressoz; París (2004)
*  SNCF, la mutation impossible ?; Jean-Claude Gawsewitch; coll: Coup de gueule; François Regniault
Bonafé (Barri)

Lo barri **Bonafé** es un endrech popular de la vila de Tolosa. Se situa dins lo centre de la ciutat mondina, prèp de la Gara Matabuòu.

## Istoric
Fins a la mitat del sègle XIX, demorèt un barri rural. Puèi, amb lo desvolopament de la linha de tren (Linha Bordèu - Sata) dempuèi 1855, se desvolopèt un abitat d'emplegats del camin de fèrre, prèp de la Gara Rainal e del talhièr de las locomotivas.
Lèu i foguèt bastida una glèisa, «la primièra al mond consagrada a l'Immaculada-Concepcion», en ligam amb las aparicions de Lorda. La glèisa del barri fa ligam entre Lorda e la Vila ròsa: replica de la balma lordesa, font…

Lo 15 de genièr de 1893, lo conselh municipal, majorat pel cònsol Honoré Serres, decidiguèt de bastir dos grops escolars e de magazins municipals sus un terren legat per un ric mercadièr, Pèire Maurin.

En 1931 foguèron bastidas d'abitacions de bon marcat, e pau a pauc lo quartièr s'urbanizèt amb d'immòbles dempuèi los ans 1960.

La carrièra principala èra la RN 88 anant de Tolosa cap a Lion per Albi, desservida per una linha de tramvia, uèi desapareguda. Uèi, es la *carièra del barri Bonafé*, es bordada de comèrces divèrses.

## Activitat culturala
Lo quartièr es fòrça ric en activitat culturala.

* L'« Espaci Bonafé », destinat a la manifestacions culturalas du quartièr, inaugurada en 1984 dins los bastiments de l'anciana remonta nacionala;
* Lo teatre « Le Hangar » ;
* Lo « Théatre de Poche » ;
* L'Espaci d'art contemporanèu « Lieu commun ».

## Referéncias

## Vejatz tanben
* Quartièrs de Tolosa
La Landa (Tolosa)

thumb|300px|La Glèisa
**La Landa** es un quartièr residencial de Tolosa situat al nòrd de la vila. Foguèt longtemps prèp del camp, e se tròba tojorn mai rodejada per de novèlas construccions cama la ZAC de Bordaroja deservida per la Linha B du Mètro de Tolosa, sul riu Maltemps.

## Vejatz tanben
* Gara de La Landa Glèisa
* Quartiers de Tolosa

### Ligams extèrnes
Gara de La Landa Glèisa

thumb|Gara de La Landa Glèisa
La **gara de La Landa Glèisa** es une gara ferroviària, de la linha de Bordèu Sant Joan a Seta Vila, situada dins lo quartièr de La Landa, prèp de la Glèisa, al Nòrd de la vila de Tolosa.

Es una parda ferroviària de la SNCF, desservida pels trens TER de Miègjorn-Pirenèus.

## Situacion ferroviària
Establida a  de naut, la gara de La Lande Glèisa es situada al punt quilometric (PK) 252,000 de la linha de Bordèu Sant Joan a Seta Vila, entre las garas de La Cortensort a Aucamvila e de Carrièra de Launaguet a Tolosa.

Lo site a tres vias principalas: las doas vias de la linha de Bordèu a Seta e la via liguant per la Gara de Sant Jòri a la Gara de Tolosa Matabuòu; e una via de servici.

## Servici dels viatjaires

### Desserta
La Landa Glèisa es desservida pels des trens regionals del TER de Miègjorn-Pirenèus.

## Notas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles connèxes
* Transpòrts en comun de Tolosa
* Tisséo

### Ligams extèrnes
* Site SNCF TER Midi-Pyrénées
Gara de Lardena

thumb|Gara de Lardena
La **gara de Lardena** (anciana *gara de las Capèlas*), o **estacion de Lardena**, es una gara ferroviària de la linha de Sent Anha a Aush situada sus la comuna de Tolosa. La gara fa partit de la linha expleitada dins l'encastre de la linha C del malhum dels transpòrts en comun de Tolosa.

## Istòria
La gara se nomenava « gara de las Capèlas » abans 2003, an que tornèt esser nomenada « gara de Lardena ».

## Situacion
Se tròba dins lo quartièr de Lardena a costat de l'escòla veterinària.

## Desserta
Expleitada per la SNCF, fa partida del malhum urban de la vila de Tolosa. Es desservida pels trens omnibus de la linha C, anant de la gara de Colomèrs a Arenas e per de trens mièg dirèctes anat de Tolosa Matabuòu a Aush.

## A l'entorn
* Escòla nacionala veterinària de Tolosa 
* Escòla Nacionala del Cadastre
* Escòla Nacionala Superiora d'Aplicacion de la Polícia Nacionala
* Usina de Merial

## Correspondéncias
* Bus Tisséo linha 46

### Articles connèxes
* Transpòrts en comun de Tolosa
* Tisséo

### Ligams extèrnes
* Site oficial TER-SNCF Midi-Pyrénées
* Site oficial de Tisséo

## Nòtas e referéncias
Gara d'Albi Vila

thumb|Faciada de la Gara d'Albi Vila
thumb|Tren ''Lunéa'' al cai de la gara d'Albi Vila
**La gara d'Albi Vila** es la principala gara d'Albi, la segonda es la gara d'Albi Magdalena, sur l'autre riba de Tarn, se nomenava al començament del sègle XIX gara d'Albi Orleans.

Es una gara de la SNCF de viatjaires e de merças situada en centre vila plaça Stalingrad, prèp de la ciutat administrativa e del Centre universitari Joan Francés Champolion.

## Servicis als viatjaires
### Accuelh
Es una gara SNCF dispausant d'un bastiment pels viatjaires amb portanèls.

### Desserta
La gara es desservida pels trens segents:
* Tren de grandas linhas Lunéa: París-Austerlitz - Orleans - Vierzon - Châteauroux - Limòtges - Caors - Briva - Rocamador - Rodés - Carmauç - Albi Vila (dimenjadas e quotidians pendents las vacanças d'estiu)

* TER d'Occitània: Tolosa Matabuòu - **Albi Vila** - Albi Madalena - Carmauç - Naucèla - Rodés

* TER d'Occitània / TER d'Auvèrnhe : **Albi Vila** - Najac - Còrdas - Fijac

## De gare a gare
Una novèla practica entre las garas d'Albi Magdalena e d'Albi Vila, los Albigeses prenon l'abituda d'utilizar lo tren entre las doas garas de l'agglomeracion, considerant aquel tren coma un traspòrt urban , que liga en 3 min, lo centre vila als quartièrs nòrd de la vila. 

## Servici de merças
La gara es dobèrta al servici de merças.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Ligams extèrnes
Gara d'Albi Magdalena

vinheta|La gara.
**La gara d'Albi Magdalena** es la segonda gara de viatjaires d'Albi. Èra situada sus la Linha Castèlnòu d'Arri - Rodés.

## La gara
Foguèt creada jol nom d'Albi Miègjorn coma cap de linha d'Albi-Carmauç bastida de 1855 a 1857, per desservir las minas de carbon de Carmauç, alara proprietat del marqués de Solages. La linha inaugurada lo 7 de decembre de 1857 èra expleitada per la companiá del Camin de fèrre de Solages. Totjorn en activitat sus la linha Tolosa - Rodés, la gara d'Albi Magdalena permet de desservir lo quartièr de la Magdalena, quartièr d'Albi alunhat d'Albi centre, e tot lo nòrd del país d'Albi (Castèlnòu de Lèvis, Canhac de las Minas, L'Escura d'Albigés).
Lo bastiment actual de la gara data de 1899.

## Interès novèl
Segonda gara d'Albi, qu'es atal la primièra en data (perque foguèt bastida prèp de detz ans abans aquela d'Albi vila), la gara d'Albi Magdalena a un novèl interès. Sa preséncia permet als usatgièrs de la riba drecha d'Albi d'aver pas a passar de ponts sovent encombrats per anar prendre lo tren. Una realitat que lo conselh regional de Miègjorn-Pirenèus e la vila d'Albi prenguèt en compte. La gara d'Albi Magdalena foguèt pas abandonada, paür de contunh a Albi, mas foguèt modernizada  e lo parcatge agrandit.

### Font
* La Vie du Rail, n° 3124, 10 octobre 2007, p. 34.

### Notas
Laurenç Strozzi

**Laurenç Strozzi**, o, en italian, *Lorenzo Strozzi*, nascut a Florença lo 3 de decembre de 1513, mòrt a Avinhon lo 14 de decembre de 1571 foguèt arquevesque e cardinal.

## Biografia
Laurenç Strozzi nasquèt Florentin, filh de Felip Strozzi lo Jove e de Clarissa de Medicis, neboda del papa Leon X. Es eissit de las doas grandas familhas rivalas e pasmens ligadas de Florença, los Strozzis e los Medicis.

Aprèp sos estudis a Pisa e Pàdoa, s'anèt en França servir jols òrdres de son fraire Pèire Strozzi, pus tard marescal de França.

Dintrèt apuèi dins lo clergat e foguèt abat de Staffarda, en Piemont. Venguèt evesque de Besièrs, lo 5 de decembre de 1547; mas sonque sacrat lo 5 de junh de 1550. En 1548, lo rei Enric II de França lo nomenèt abat de Sant Victor de Marselha, pasmens l'abadiá ja èra donada pel papa Pau III al cardinal d'Urbin, Jules Feltri de La Rovère e lo prenguèt pas que vint ans mai tard. En cambi, Pau IV lo nomenèt cardinal lo 20 de decembre de 1555.

Lo 14 d'abril de 1561, foguèt transferit a l'evescat d'Albi. En 1567, cambièt amb son nebot Felip de Rodolfis l'evescat d'Albi contra l'abadiá de Sant Victor de Marselha. Foguèt nomenat, aquel jorn o lo seguent, arquevesque d'Ais de Provença remplaçant Joan de Saint-Chamond revocat per apostasiá.

Mòrt a Avinhon lo 14 de decembre de 1571, foguèt enterrat dins la Collegiada de Sant Agricòl d'Avinhon.

## Fonts
* Gallia Christiana Novissima; vol: I, 1 partida, Provincia d'Ais; ed:Paul Hoffmann; J.H. Albanès http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k941649.zoom.r=gallia+christiana.f79.langFR.pagination
* Histoire générale de Languedoc; vol:IV; ed: Privat; Dom Claude Devic, dom Joseph Vaissète; 1876 (reimp. 2003); Tolosa.

## Nòtas e referéncias
Osorno

vinheta|228px|drecha|Osorno
**Osorno** qu'ei ua vila chilena. En 2002 aviá una populacion de 145 475 abitants. Sa superfícia totala es 951,3 km².

## Referéncias
* 

## Ligam extèrne

* Vila de Osorno (espanhòl)
Ligar

**Ligar** o **Ligar IEO-RP** (ISSN 0296-9343) es un bulletin de ligason editat per la seccion parisenca de l'Institut d'Estudis Occitans entre 1982 e 1984.
## Ligam extèrne
* Archius sul sit de l'IEO París
## Referéncias
Occitans a París

**Occitans a París** (ISSN 0755-6683) qu'ei ua revista editada per la seccion parisenca de l'Institut d'Estudis Occitans abans 1983.
## Ligam extèrne
* Archius suu sit de l'IEO París

## Referéncias
Palo Alto

**Palo Alto** es una vila del comtat de Santa Clara, dins l'Airal Metropolitan de San Francisco, Califòrnia. La vila es situada al Nòrd extrèm de la Silicon Valley, prèp de l'Universitat de Stanford. 
Diversas companhiás de tecnologia coma Hewlett-Packard,Google, Facebook, Sun Microsystems o Xerox, entre d'autres, an de burèus a Palo Alto. En 2010, la vila aviá una populacion de .

Palo Alto foguèt fondada en 1895. Es un dels luòcs mai cars per viure als Estats Units d'America.

Situada a la cantonada nòrd-oest del Comtat de Santa Clara, dins la baia de San Francisco de Califòrnia, Estats Units d'America. Los tèrmes de la vila sont a l'Èst, Mountain View, Els Alts, Els Alts Hills, Stanford, Portolà Valley, e Menlo Park. Porta lo nom d'una sequoia nomenat El Palo Alto. La vila compren de partida de l'Universitat de Stanford, es lo sèti d'una seriá d'entrepresas de nauta tecnologia de la Silicon Valley, coma Hewlett-Packard, VMware, Tesla, Inc., Ning, IDEO, e Facebook, e serviguèt de plantolièr per mai autras entrepresas de nauta tecnologia, com Google, Logitech, Intuit, Sun Microsystems, e PayPal.

## Demografia

## Embessonatges
* Albi, 

## Vejatz tanben
* Escòla de Palo Alto

## Nòtas e referéncias
José Rufino Echenique

**José Rufino Echenique Benavente** (1808-1887) militar e òme politic foguèt president de Peró entre 1851 e 1855.
Abomey

**Abomey** es une vila de Benin de .

Abomey es cap luòc del departament de Zou.                 

## Presentacion
La vila d'Abomey es la capitala istorica del reialme de Dahomey, situat sul replan central a 145 km de Cotonou.

Foguèt fondada al sègle XVII pel rei Aho Houegbadja (1645-1685).

## Istòria
[thumb|left|Campament de la colomna [Alfred Dodds|Dodds sus la plaça d'Abomey (novembre de 1992)]]
Anciana capitala del reialme de Dahomey (*Danhomé* en lenga fon) (o d**Abomey''), fondada segon la tradicion en [[1625]]. Aquel reialme militar, fòrça plan organizat, s'espadissiá cap a la zona costièra (trafic d'armas e d'esclaus) e conquistèt lo reialme d'[[Allada]] que se tornèt bastir a [[Porto-Novo]]. Enemic de la penetracion europèa malgrat la venda de qualques establiments comercials coma lo de  Cotonou, lo rei [[Glélé]] ([[1854]]-[[1889]]) puèi son filh [[Behanzin]] lutèron contra las expedicions francesas. Abomey foguèt fin finala presa en [[1892]] per las tropas del colonel [[Alfred Dodds|Dodds]].

== Cultura ==

=== Musèu istoric ===

Los **palais reials d'Abomey''', inscrits al Patrimòni Mondial de l'Umanitat en 1985, constituisson un naut luòc de l'istòria, de la cultura vivanta e del torisme de Benin.  Las colleccions abrigan de sètis reials, bas relèus, estatuas e objèctes cultuals vodós.

## Embessonatge
* Acòrdi de cooperacion dempuèi 2004 amb Albi, 

## Vejatz tanben
* Reis d'Abomey

## Nòtas e referéncias
Lista dels indicatius telefonics internacionals per país

thumb|500px|Los indicatius telefonics internacionalsAquí la **lista dels indicatius telefonics internacionals per país**, definida per l'Union internacionala de las telecomunicacions.

Es lo còdi estadís que cal marcar per un país après lo còdi per telefonar a l'estrangièr (que pòt cambiar segond lo país ont es lo que telefona) e abans lo numèro de telefòn.
93 (omonimia)

**93** pòt èstre:
* l'annada 93
* lo còde del departament francés de la Sèina de Sant Daunis
* l'indicatiu telefonic internacional d'Afganistan
Joan Antòni Peiròtas

**Joan Antòni Peiròtas** (en francés *Jean-Antoine Peyrottes*; Clarmont d'Erau, 18 de març de 1813 – 3 de julh de 1858), qu'aviá per escais ***lo Poèta Terralhièr***, foguèt un escrivan occitan de Lengadòc que coneguèt un succès comparable a lo de Jansemin dins lo país de Montpelhièr.

## Biografia
**Joan Antòni Peiròtas** nasquèt en 1813 a Clarmont, filh del terralhièr Antòni Peiròtas e de Terèsa Elisabet Causse. Aguèt de laissar l'escòla d'ora, aviá sonque 9 ans, per ajudar la familha amb son trabalh. Coma son paire venguèt terralhièr mas a l'encòp escriguèt de poesias que foguèron publicadas dins divèrses jornals e revistas. Sos escriches impregnats de còps que i a de criticas o satiras socialas li portèron d'enemistats e aital se retrobèt al tribunal per de vèrses qu'aviá escrich contra un jutge de patz en 1839 e aguèt de passar quinze jorns en preson. 

A mai se Peiròtas faguèt pas jamai de politica activament, dins sas poesias defendiá las idèas republicanas e mai intervenguèt per prendre la defensa del deputat de Montpelhièr, de Larcy, en publicar de poesias en sa favor dins *l'Echo du Midi*. Se maridèt puèi en 1845. Quand arribèt la Revolucion de 1848 un bon nombre de democratas e liberals del departament d'Erau li demandèron de se presentar a las eleccions per venir deputat.

Escambièt divèrsas letras amb d'autres escrivans e erudits del país bas lengadocian coma Alfred Moquin Tandon, Mary Lafon o Melquiòr Bartés. Escriviá sovent d'articles dins *l'Indépendant*.

Foguèt, lo 1 de març de 1838, un dels fondadors del *Grenier poétique*, una societat literària del país de Clarmont.

## Òbras
* *Los orjolets* (1835)
* *Apoteòsi de P.-P. Riquet* (1838)
* *Poesias patesas* (1840)
* *Las fadejalhas* (1842)
* *A Jansemin (d'Agen), poèta-perruquièr* (1848)

## Ligams extèrnes
* ''Poesias patesas'' a Google books

## Bibliografia
* ''J.-A. Peyrottes, poète-potier: 1813-1858. Lettres inédites et documents'' a Occitanica
* Jean Antoine Peyrottes, ''Pouésias patouèzas del taralié'', presentacion per Joan Francés Blanc, articles d'Achille Jubinal e Léon Rouquet, reproduccion de l'edicion originala de 1840, Edicions Talvera, 2010, ISBN 979-10-90696-07-5
Maximin Delòcha

thumb|250px|Maximin Delòcha en 1883
**Juli Edmond Maximin Delòcha** (en francés *Maximin Deloche*; Tula, 27 d'octobre de 1817 – París, 12 de febrièr de 1900), foguèt un istorian e numismata occitan de Lemosin.

## Biografia
**Maximin Delòcha** nasquèt a Tula en 1817 e anèt estudiar lo drech a Tolosa. Quand venguèt avocat, en 1836, dintrèt dins un estudi a Bordèu. Aprèp qualques temps, decidiguèt de cambiar de vida e se n'anèt en Argeria en 1846, ont trabalhèt coma director de las òbras publicas a Argièr. Tornèt cap a l'estat francés en 1850. Recebèt en 1860 lo segond prèmi Gobert per son edicion del Cartulari de Bèulòc de Lemosin. Recebèt la Legion d'onor.

## Òbras
* *Étienne Baluze, sa vie et ses œuvres* (1858)
* *Cartulaires de l'abbaye de Beaulieu* (1859)
* *Études sur la géographie de la Gaule, etc.* (1864)
* *La Trustis et l'antrustion royal sous les deux premières races* (1873)
* *La maison du Cardinal de Richelieu*
Tokelau

Lo territòri de **Tokelau** o **Toquelau** (en toquelauenc e en anglés **Tokelau**) son tres atòls polinesians que dependon de Nòva Zelanda.
### Geografia
Las illas Toquelau son dins l'ocean pacific, a mièg camin entre Hawaii e Nòva Zelanda. Los tres atòls que compausan Tokelau son:

Un quatren atòl es jos administracion americana.

### Istòria
Las rèstas arqueologicas mòstran una preséncia umana dempuèi gaireben 10000 ans. Toquelau foguèt demèst las primièras illas pobladas de Polinesians, amb lor dieu tradicional Tui Tokelau.

Lo primièr contacte amb los europèus data de 1765, que l'amiral anglés John Byron (lo grand del poèta) "descobriguèt" Atafu que sonèt "illa del Duc d'York". En junh de 1791, lo capitani anglés Edward Edwards tornèt a Atafu, que trobèt sens abitat permanent, puèi "descobriguèt" Nukunonu, que sonèt "illa del Duc de Clarence".

Lo tresen atòl, Fakaofo, lo "descobriguèron" los americans en 1835, e lo sonèron "illa de D'Wolf". En 1841, lo nomenèron "illa Bowditch".

A partir de 1845 arribèron los missionaris, catolics e protestants, qu'evangelizèron las illas.

Pasmens en 1863 de caçaires d'esclaus venduts de Peró prenguèron e deportèron 47% de la populacion (censat totes los òmes). Las illas deguèron èsser repobladas per immigrants venguts de Polinesia mas tanben d'Euròpa.

En 1877, l'administracion coloniala britanica de Fiji prenguèt oficialament possession de las illas. En 1916, foguèron annexadas a la colonia de Gilbert e Ellice. En 1925, foguèron transferadas a las Samoa, d'aquel temps colonia de Nòva Zelanda. En 1948, Nòva Zelanda ne faguèt un territòri a despart, sonat primièr "Illas Toquelau" puèi, mai recentament, "Toquelau" per sotalinhar la revindicacion sus l'illa Swains (administrada pels Estats Units).

Dempuèi 1992, lo govèrn de Nòva Zelanda ensaja de descolonizar Toquelau per dire de se conformar a la demanda de las Nacions Unidas. Pasmens los dos referèndums tenguts en 2006 e 2007 capitèron mal a cambiar l'estatut que manquèron cada còp los dos tèrç de majoritat necites.

En 2005, las illas foguèron devastadas pel ciclòn Percy, que los vilatges demorèron de temps amb 1 m d'aiga de mar. La pujada del nivèl de las mars es una risca de las grandas per l'avenidor de las illas.
Paul Biya

**Paul Biya** (n. 1933) òme politic es lo president actual de Cameron. Assumiguèt lo poder en 6 de novembre de 1982.
Sierra Nevada

**Sierra Nevada** se pòt referir a diferentas montanhas:
* Sierra Nevada (Mexic)
* Sierra Nevada (Espanha)
* Sierra Nevada (Estats Units)
* Sierra Nevada de Santa Marta (Colombia)
Joan de l'Ors

thumb|250px|Illustracion d'una version de Joan de l'Ors de la fin del sègle XIX
**Joan de l’Ors** es un dels personatges legendaris mai coneguts dins Occitània tota. Son paire, un ors dels Pirenèus, aviá capturat una femna amb la qu’aguèt un dròlle: Joan de l’Ors. Gràcias a son paire l’enfant èra d’una fòrça colossala que li serviriá mai tard dins sas aventuras. 

La tematica del filh de l’ors se retròba dins un bon nombre de contes del mond e es probablament un dels tèmas mai presents de pertot. Es conegut subretot a l’entorn dels Pirenèus, en Occitània e dins los Païses Catalans (jol nom de *Joan de l’Ós* en Catalonha e *En Joanet de l’Onso* en Malhòrca).

Segon la classificacion d’Aarne e Thompson aqueste conte es del tipe 301B. 

Aquesta istòria foguèt mençonada mantun còp dins l’òbra de Frederic Mistral, mai que mai dins Mirèlha.

## Personatges de l'istòria
Durant son viatge Joan de l’Ors trobèt dos personatges subreumans que l’acompanharàn dins sas aventuras:
* Virapalets, un colòs que jogava al palet amb de ròdas de molin. 
* Viramontanhas, un omenàs capable de desplaçar las montanhas a còps d’espatla.

## Publicacions divèrsas
L’escrivan lengadocian Andrieu Lagarda publiquèt una version de Joan de l’Ors tre 1968 que coneguèt divèrsas reedicions. En 1996, Sèrgi Carles creèt un jòc de cartas basat sul conte, *Los jòcs de Joan de lvOrs*, per privilegiar las activitats de lengatge en occitan.
Paul Bunyan

thumb|250px|Estatua de Paul Bunyan a Akeley (Minnesota)
**Paul Bunyan** es un personatge de legenda, un gigant boscassièr qu'es plan present dins lo folclòre de l'America del Nòrd. Lo mite foguèt creat pel jornalista american James MacGillivray a partir de racontes tradicionals dels boscassièrs. Es acompanhat d'un buòu blau gegant que se sona Babe. Sa legenda es ligada als estats nòrdamericans de Michigan, Wisconsin e Minnesòta, ont a una popularitat enòrma.
Illas Tokelau

Las **illas Toquelau** o **Tokelau**  es un archipèla del sud d'Oceania. Se compausa de doas entitats politicas:
* **[[Tokelau]]**, territòri de Nòva Zelanda, compausat de tres atòls
* l'atòl mai al sud,  **Olohega**, sonat tanben Illa de Swains, part de la **[[Samoa Americana]]**, territòri dels Estats Units d'America..

Dins las lengas maori, *tokelau* es lo vent de bisa, o lo nòrd.
Puerto Varas

thumb|right|260px|Vila de Puerto Varas
**Puerto Varas** qu'ei ua vila chilena de la provincia de Llanquihue, region de Los Lagos. En 2002, sa populacion qu'èra de  abitants. Sa superfícia totau qu'ei de .

## Imatges

File:VolcanOsorno-LagoLlanquihue.jpg|
File:LaBurbuja-VolcanOsorno.jpg|
File:Crecimiento_Poblacional_Pto_Varas_2011.jpg|
File:PaisajeRural-Llanquihue.jpg|
File:Puerto varas church.jpg|
File:Casa de madera y Tejuela, Camino a Alerce, Puerto Varas.jpg|


## Ligam extèrne
* Municipi de la Ciutat de Puerto Varas
José Luis Bustamante y Rivero

**José Luis Bustamante y Rivero** (1894-1989) avocat, diplomatic e òme politic foguèt president de Peró entre 1945 e 1948.
Pèire Pau Cambaròca

thumb|250px|Pèire Pau Cambaròca en 1913
**Pèire Pau Cambaròca** (en francés *Pierre-Paul Camberoque*; Montpelhièr, 30 de julhet de 1839 – 2 de decembre de 1915) foguèt un escrivan occitan de Lauragués.

## Biografia
**Pèire Pau Cambaròca** faguèt d'estudis de veterinari a l'Escòla de Tolosa e ne sortiguèt diplomat lo 1 d'agost de 1863. S'installèt coma veterinari a Vilafranca de Lauragués e venguèt consol de la vila. Inventèt un sistèma de ferradura mobila pels buòus. 

Lo 30 de decembre de 1888 venguèt cavalièr del Meriti agricòla. 

Foguèt un dels fondadors en 1895, e lo primièr president, de la Societat de mètges veterinaris de Nauta Garona. 

Foguèt membre de l'Escòla Mondina.

## Òbras
* *Gaujós barrejadís* (1913)
Helle Thorning-Schmidt

**Helle Thorning-Schmidt**  (Rødovre, 14 de decembre de 1966) es una politiciana danesa. Foguèt primièra Ministra de Danemarc entre 2011 e 2015. Lo 1èr de genièr de 2012 assumiguèt la presidéncoa del Conselh de l'Union Europèa. Se faguèt conéisser mondialament durant l'enterrament de Nelson Mandela en Africa del Sud quand amb lo president american Barack Obama e lo primièr ministre anglés David Cameron se faguèron una fotografia nomenada selfie. 

## Biografia
Thorning-Schmdt es licenciada en sciéncias politicas de l'Universitat de Copenaga e titulara d'un mastèr en estudis europèus pel Collègi d'Euròpa de Brujas. Sa carrièra politica comencèt quand trabalhèt coma consultaira de la *Landsorganisationen i Danmark* (Confederacion Sindicala Danesa), organizacion que recampa los sindicats daneses. En 1999 foguèt elegida deputada al Parlament Europèu. En 2003 se presentèt coma candidata del districte nominal d'Østerbro, de la vila de Copenaga.

## Referéncias
Tomé

vinheta|328px|drecha|Vila de Tomé
**Tomé** qu'ei ua vila chilena. Sa populacion qu'èra estimada a 52 440 abitants en 2002. Sa superfícia totau qu'ei de 495 km².

## Referéncias
* 

## Vejatz tanben
* Gran Concepción
* Dichato
* Pingueral

## Ligam extèrne
* Ciutat de Tomé (espanhòl)