Palmièr

Los **palmièrs**, (var. **paumier, paumolier**) (***Palmae*** o ***Arecaceae***) forman una familha de plantas monocotiledonèas. Aisidament reconeissables a lor camba non ramificada, l'estipi, coronat d'un ram de fuèlhas pennadas o palmadas, los palmièrs simbolizan los desèrts cauds e las còstas e paisatges tropicals. 

## Botanica

La familha de las arecacèas compren (segon Watson & Dallwitz) mai de  repartida en mai de 200 genres, dins las regions tropicalas, subtropicalas e temperadas caudas, d'Africa, de las Americas e d'Asia:

* Lista alfabetica dels genres de la familha de las Arecacèas

Segon las règlas de la nomenclatura scientifica, lo nom de la familha ven d'aquel del genre mai representatiu (dans lo cas s'agís del genre *[[Areca]]*, que compren notamment *Areca catechu* L.).

D'un punt de vista botanic, los palmièrs son des monocotiledonèas e ne son doncas pas d'arbres, mas d'« èrbas gigantas »: possedisson pas de vertadièra fusta al sens botanic, l'epassiment de l'estipi resulta de l'apond repetat de faissèls nomenada « creissénça segondaria difusa », procediment diferent d'aquel a l'origina de la formacion de la fusta de las dicotiledonèas e de las gimnospèrmas.

Aquò empacha pas los *[[Ceroxylon]]* dels Andes d'auçar las cambas mai nautas del mond (40 a 60 m). E lo *[[Jubaea chilensis]]*, ne presenta una de mai d'1 m de diamètre.

### Classificacion

L'APG II e l'APG III ligan aquela familha a l'òrdre dels *[[Arecales]]* comprenent dins lo grand grop de Commelinidèas.

Existisson 5 sosfamilhas:
* *Calamoideae*
* *Nypoideae*
* *Arecoideae*
* *Coryphoideae*
* *Ceroxyloideae*

Los genres mai coneguts per aquela familha son: *[[Areca]]*, *[[Bismarckia]]*, *[[Borassus]]*, *[[Brahea]]*, *[[Butia]]*, *[[Calamus (planta)|Calamus]]*, *[[Cocotièr|Cocos]]*, *[[Copernicia]]*, *[[Corypha]]*, *[[Elaeis]]*, *[[Euterpe (genre)|Euterpe]]*, *[[Hyphaene]]*, *[[Jubaea]]*, *[[Latania]]*, *[[Mauritia (genre)|Mauritia]]*, *[[Metroxylon]]*, *[[Phoenix (palmier)|Phoenix]]*, *[[Raphia]]*, *[[Roystonea]]*, *[[Sabal]]*, *[[Salacca]]*, *[[Syagrus]]*, *[[Trachycarpus]]*, *[[Washingtonia]]*.

### Descripcion

Es una familha de plantas subretot arborescentas conegudas jol nom de palmièrs, de fusta atipica avent pas de cambium per assegurar une creissença en largor d'una camba, a vegadas d'aspècte de lianas o d'arbrilhon. Espandit dins tota la zona intertropicala. Selas doas espècas (*Phoenix theophrasti*, lo datièr de Crèta, e *[[Chamaerops humilis]]*, lo palmièr nan) son espontanèas en Euròpa.

La camba del palmièr es un « estipi », plena mesolha o de fibras, e n'a tanpauc a de branas mas de palmas, que segon las espècias pòdon aver la forma d'un ventalh (fuèlhas palmadas), d'una pluma (fuèlhas pennadas) o d'una estructura intermediàra entre aquelas doas formas. Son inflorescéncia caracteristica es l'espadiça.

Planta a l'encòp primitiva (anciana) e fòrça evoluada (complèxe), pòt s'adaptar a des condicions climaticas diversificadas (de la selva equatoriala al desèrt arid). Sensibles al gel, los palmièrs despassan pas la latitud de 50° Nòrd o Sud e preferisson los nombroses luòcs tropicals. Son mai sovent plan jos un clima mediterranèu.


## Istòria

Los palmièrs ocupan una plaça especiala dins lo mond vegetal, perque comptan d'entre las mai ancianas espècias de plantas dempuèi 80 milions d'ans. La datacion dels mai ancians fossils de palmièrs los donant del començament del Cretacèu, fa prèp de 120 milions d'ans.
Fòrça fossils de palmièrs foguèron descoberts en Euròpa sus de terrens datant de l'Oligocèn (38 milions d'ans) al Miocèn (6 M d'ans). Testimònian d'una ancian periode de clima tropical.

Totas les civilizacions de la Mediterranèa las venerèron. Simbolizan l'arbre de vida, la feconditat e lo succès. 

Lo rei Salomon enseignèt los benfaches del palmièr coma una dona de Dieu perque ric d'elements nutritius ; Maomet los recomandava coma noiridura per la femnas, subretot quand alechavan.
[thumb|right|143px|''[Cocos nucifera*]]

== Ecologia ==

Los palmièrs, plan espandits dins las regions intertropicalas, fan partit integranta de l'[[ecosistèma]] tropical. Fòrças espècias butan dins de [[selva]]s plujosas tropicalas, al nivèl de la [[canopèa]] e dins la sisa arborescenta inferiora. Los palmièrs butan tanben dins de luòcs durablament umids, coma de paluns, prèp de las [[mangròva]]s e sus las broas dels flums. Prospèran tanben dins de zonas de clima [[clima subtropical umide|subtropical umid]] o [[clima mediterranèu|mediterranèu]], miègarids e arids de planas. Dins la [[Cordilhièra dels Andes]] se trapan a 4000 mètres d'altitud. Tanben se tròban dins las [[oasi]]s, coma al [[Sahara]].

== Economia ==

Los  palmièrs son de plantas dentre mai utilas dins l'economia agricòla dels païses de las zonas tropicalas que son despassadas en importància pas que per las graminèas. Totas las partidas de la planta son emplegadas de biais fòrça variat. Los fruches, [[notz de cocò|noces de cocò]] o [[dàtil]]s, son partit dempuèi de milenaris d'aliments de basa de las populacions vivent jols [[tropic]]s. Amb la [[fusta]] dels [[Estipe (palmièr)|estipes]], se fabrica de postams e de parets, e amb de fuèlhas se realiza la cobèrta dels ostals.

Los representants mai importants d'aquela familha sul plan economic son los segeuents:
* lo [[cocotièr cultivat]], genre *Cocòs*
* los [[palmièr d'oli|palmièrs doli]], genres  *Elaeis* e *Orbignya*
* lo [[datilièr]], genre *Phoenix*
* lo [[palmièr de rafia]], genre *Raphia*
* lo [[palmièr de betèl]], genre *Areca*
* lo [[palmièr de cira]], genre *Copernicia*
* lo [[palmièr d'ivòri]], genre *Phytelephas*
* le [[palmièr de rotin]], genre *Calamus*
* los [[palmièr de sucre|palmièrs de sucre]], genre *Caryota* e *Arenga*

[[Fichièr:Coco de mer - BOT.2007.26.21.jpg|right|thumb|200px|Cocò ancas: museum d'istòria naturala de Tolosa]]

== Utilizacions dels palmièrs ==
[[fichièr:Dates010.JPG|right|thumb|200px|Dàtils]]
[[fichièr:Palm oil production in Jukwa Village, Ghana-06.jpg|right|thumb|200px|Òli de palma]]
[[fichièr:Palha da costa, iko, Igí-Ògòrò, raphia vinifera, 001.JPG|thumb|200px|Rafia]]
* usatge alimentari: [[dàtil]]s, [[nòtz de cocò]], [[sucre]], [[vin de palma]], [[coprá]], [[sagon]] ([[fecula]]), [[caul palmista]] ([[còr de palmièr]]), òli de palma, erugas
* usatge terapeutic : [[notz d'arèc]], [[sang dragon]]
* usatge industrial : cera de palmièr, fibras textilas ([[rafia]], [[ronièr]], crin vegetal), [[rotin]] per la [[banastariá]], [[ivòri vegetal]]...
* usatge ornamental : pargues e jardins, avenugudas, plantas d'apartament (kentia)
* usatge medical : per exemple, las granas de Serenoa utilizadas (industrialament) per lutar contra l'adenòm prostatic
* construccion : dins fòrça païses (Polinesia, Panamà, Tailàndia, Filipinas, Nòva Guinèa, Indonesia, Amazonia), los palmièrs son de [[material de construccion]]. D'en primièr, los estipes dels palmièrs servisson per establir l'estructura principala de la construccion (trava). Enseguida, per realizar lo teulat se servís de fuèlhas que forman una bona sisa estanca. Los parets interiors son realizats amb de foliòlas trenadas. Dins la [[Peninsula Aràbia]] s'utiliza las ramas del palmièr ([[arish]]) per bastir d'ostals pau cars mas efemèrs. L'arquitectura contemporanèa comença a tornar a aqula cette tecnica tradicionala.

== Parasitas e malautiás ==
Entre autres, dos insectes damatjan lo palmièrs:
* *Rhynchophorus ferrugineus*
* *Paysandisia archon* (un parpalhòl de nuch)

== Classificacion ==
=== Lista dels genres ===
Segon Kew Garden World Checklist (19 d'abril de 2010)
<Small></small>

Segon NCBI (19 d'abril de 2010)
<Small></small>


Sedon ITIS (20 d'abril de 2010):
<small></small>

== Nòtas e referéncias ==
<references/>

== Vejatz tanben ==
=== Articles connèxes ===
* [[Cocotièr]]

=== Bibliografia ===
* *« Le Palmier »'', d'Alain Hervé. Collection Le Nom de l'arbre, Actes Sud.

### Ligams extèrnes

* Vidèos de l'Institut de Recerca pel Desvolopament (IRD) : La salvagarda dels palmièrs salvages de la selva amazoniana 
* http://www.fousdepalmiers.fr 
* https://web.archive.org/web/20190330113932/http://www.palmweb.fr/ 
* http://asie.online.fr/palmiers/index-palmiers.html  
* https://web.archive.org/web/20120725060536/http://www.palmeraiesarthou.com/