open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Parasitologia

La **parasitologia** es l'estudi dels parasits, de sos òstes e de sas interaccions mutualas. Coma disciplina biologica, la tòca de la parasitologia es pas determinada per l'organisme o l'environament en question, mas per son mòde de vida. Aquò implica qu'es una sintèsi d'autras disciplinas, e elabora de tecnicas de domenis coma la biologia cellulara, la  bioinformatica, la biologia moleculara, l'immunologia, la genetica e l'ecologia.

Lo parasitisme es lo mai comun dels mòdes de vida sus tèrra, qu'implica de representants dels principals taxons, dempuèi los pus simples organismes unicellulars fins als vertebrats complèxes.
Jaïnisme

[thumb|right|250px|Temple jaïnista a Ranakpur, [Índia.]]
Lo **Jaïnisme** (en sanscrit जैन) es una religion qu'a per origina al sègle VI aC una reforma de l'indoïsme. Lo mot de *Jaïnisme* deriva del sanscrit *Jina* (). A aperaquí sièis milions de cresents, principalament en Índia. Amb fòrça influéncia dins totes los domenis, especialament lo cultural. Dins l'aspècte politic es remarcable que Ghandi èra un simpatizant d'aquesta religion. Los principals concèptes del Jaïnisme son los de *[[ahimsa]]* () e lo de *[[karma]]*. Considèran l'Univèrs coma etèrne (jamai creat) mas que passa una sèria d'estadis; l'actual seriá de declivi e dins lo darrièr i auriá un tornar començar. Creson que la realitat es compausada per dos principis etèrnes: *Jiva* () e *Ajiva* (). Lo contacte entre aquestes dos principis es l'origina del patiment, del qual se pòt pas escapar amb las reencarnacions successivas ni mai amb d'accions bonas. *Moksha* es la desliurança qu'implica una evasion del mecanisme de causa e efècte (*Karma*) e sa destruccion. Los dieus an capacitat sonque d'influïr, son pas revestits d'omnipoténcia e pòdon pas escapar del cicle vital, en primièr se devon encarnar en umans e arribar a monge per tal d'obténer lo *Moksha*. Per tal de respectar lo concèpte de non-violéncia en mai de practicar lo vegetarisme excluson las altras noiriduras coma la màger part de las rasigas (podriá morir un animal en las arrancant) e l'alh e la ceba (considerats coma excitants). Procuran non se morir de nueit per amor de non tuar accidentalament cap èsser vivent. Lo còde moral jaïnista consistís a refusar la violéncia, lo mentit, lo panatòri, la possession e la sexualitat (celibat absolut en cas dels monges). Generalament los laïcs jaïnistas an de costumas pus libras que los monges. Las doas principalas sèctas monacalas del Jaïnisme son los Svetambara que creson en l'egalitat entre sèxes e los Digambara qu'en son contraris (abans la Moksha las femnas se devon encarnar en òme). Se crei que los monges Digambara son los nomenats *gymnosophos* () pels grècs al temps de l'expedicion en Índia d'Alexandre lo Grand.
Via Domícia

La **Via Domícia** (en latin *Via Domitia*), coneguda popularament coma **Via monaresa** o **camin molarés** e mai **carrièra de la Moneda**, foguèt una estrada romana antica construcha en 118 abC  per lo procònsol Gnaeus Domitius Ahenobarbus e que partiá de Turin e traversava los Alps al còl de Sestrière e al còl de Monginèbre, puèi seguissiá la val de Durença per religar Briançon a La Junquera en traversar la colonia romana de Narbona (en latin *Narbo Martius*), ont encontrava la Via Aquitània (que menava a l'Ocean Atlantic per Tolosa e Bordèu). Aital Narbona foguèt un crosament estrategic crucial de la Via Domícia amb la Via Aquitània, e èra a aquesta epòca un pòrt accessible, mas plan defendable. La Via Domícia foguèt una via de comunicacion importanta per l'espandiment cap a l'oèst de l'Empèri Roman.

## Itinerari de la Via Domícia
* Briançon (*[[Brigantio]]*) 
* Chaurjas (*[[Caturigomagus]]*)
* Gap (*[[Vapincum]]*)
* Lo Monestièr Alemont (*[[Alabons]]*)
* Ambrun (*[[Eburodunum]]*)
* Sisteron (*[[Segustero]]*)
* Nòstra Dona deis Àngels (*[[Alaunium]]*)
* Ceiresta (*[[Catuiacia]]*)
* At (*[[Apta Julia]]*)
* Nòstra Dòna dei Lutz (*[[Ad Fines]]*)
* Cavalhon (*[[Cabellio]]*)
* Sant Romieg de Provença (*[[Glanum]]*)
* Sant Gabrièl (*[[Ernaginum]]*)
* Bèucaire (*[[Ugernum]]*)
* Nimes (*[[Nemausus]]*)
* *[[Ambrussum]]*
* Lunèl Vièlh 
* Castèlnòu de Les (*[[Sextantio]]*)  
* Montpelhièr 
* Montbasenc (*[[Forum Domitii]]*)
* Mesa 
* Pinet 
* Sant Tibèri (*[[Cessero]]*)
* Besièrs (*[[Baeterris]]*)
* Oppidum d'Ausseruna
* Narbona (*[[Narbo Martius]]*) A Narbona una seccion de la Via Domícia es mostrada sus la plaça de la comuna. La Via Domícia traversava Aude (en latin *Atax*) per un pont de sèt arcas al sit del  Pont dels Mercants.
* Fitor (*[[Ad Viscensimum]]*)
* Salses (*[[Ad Salsulae]]*)
* Perpinhan
* Castellrosselló (Ruscino)
*A Castellrosselló, la rota se desepara en dos: per lo dedins de las tèrras o per la còsta, e arriba pels dos costats  [[La Junquera]]. *

**Rota costièra**
* Elna (*[[Illiberris]]*)
* Sant Cebrià
* Argelers 
* Cotlliure  
* Portvendres (*[[Portus Veneris]]*)
* Banyuls 

**Rota dins las tèrras**
* Montescot 
* El Voló  
* Cluses (*[[Clausurae]]*) 
* El Pertús (*[[Pannissars]]*)

* La Junquera (*[[Deciana]]*)   

* Aqui comença la [[Via Augusta]].*

## Nòtas





## Ligams extèrnes
Via Domícia
*  Luberon News - Via Domícia 
Traças de la Via Domícia 

## Bibliografia
* Raymond Chevalier, *Les Voies Romaines*, Picard, Paris, 1997. ISBN 2-708405-268
* Pierre A. Clement and Alain Peyre, *La Voie Domitienne: De la Via Domitia aux routes de l'an 2000*, Presses du Languedoc/Max Chaleil Editeur, 1992. ISBN 2-859980-970
* Pierre A. Clement, *La *Via Domitia: Des Pyrénées aux Alpes*, Editions Ouest-France, Rennes, 2005. ISBN 2-737335-086   *
Newport (País de Galas)

**Newport** (*Casnewydd* en galés) es una ciutat al sud del País de Galas, Reialme Unit, dins la region de Monmouthshire/Gwent. Es situada sus la ribièra d'Usk. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2005; èra laidonc la tresena vila del País de Galas. Sa superfícia totala es 190&nbsp;km². L'airal urban de Newport (+Risca) a una populacion de 160&nbsp;000 personas.

Newport a recebut l'estatut de ciutat en 2002.
Niamey

**Niamey** es la capitala de Nigèr. Sa populacion totala èra de  personas en 2002. Sa superfícia totala es de .

thumb|230px|left|Niamey de nuèch.
Besançon

**Besançon** es una vila de França, capluòc del departament de Dobs dins la region de Borgonha Franca Comtat.

## Geografia

## Istòria

Classificada vila d'Art e d'Ist&ograve;ria, la vila de Besançon possedís un ric passat istoric que lo sieu patrimòni architectural n'es un testimòni fòrt. Dempuèi la fondacion d'un oppidum gallés, la vila a pas cessat de se desvolopar e de engrandir-s'abans de venir un centre cultural, militar e economic de primièr òrdre. Après germanica après francesa, la capitala comtoise a gardat de nombrosas traces dels desparièrs periòdes de la siá istòria de la Antiquitat a sègle XIX.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Escòla nacionala superiora de mecanica e de las microtecnicas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Leon XIII

**Leon XIII** (nascut **Vincenzo Gioacchino Raffaele Luigi Pecci** en 1810, mòrt en 1903) foguèt papa de la Glèisa Catolica Romana entre 1878 e 1903.

200px
Fra Angelico

**Fra Angelico** (n. **Guido di Pietro** c. 1395, m. en 1455) foguèt un pintor italian de la Renaissença. Foguèt beatificat pel papa Joan Pau II en 1982.

[thumb|left|220px|''Lo Crist Crucificat'' (c.[1437-1446)]]
Piu X

**Piu X** (nascut **Giuseppe Melchiorre Sarto** en 1835, mòrt en 1914) foguèt papa de la Glèisa Catolica Romana entre 1903 e 1914.
Boris Pasternak

**Boris Leonidovich Pasternak** (n. en 1890 a Moscòu, dins l'Empèri Rus tzarista, m. en 1960 en URSS) foguèt un escrivan rus-sovietic. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1958.La siá òbra màger es lo roman epic e istoric, situat durant las annadas de la Revolucion de 1917 e la Guèrra civila entre roges e blancs que seguiguèt, titolat *[[Doctor Zhivago]]*, editat fòra l'Union Sovietica en 1957 e que coneguèt sul pic un succès immens en pel mond entièr. Foguèt adaptat al cinèma per lo realizator britanic David Lean en 1965.Acusat d'antisovietisme e de traïdorici a la siá patria, embandit aicesta meteissa annada de l'Union dels Escrivans de l'URSS, ne foguèt alavetz forçat de recusar l'autreg del Prèmi Nobel de Literatura e lo refusar.Èra, a de mai, poèta d'inspiracion futurista (*La miá sòrre la vida*, 1922, *Segonda naissença*, 1932).Foguèt reabilitat en 1987, *post mortem*.
Beneset XV

**Beneset XV** (en latin: *Benedictus PP. XV*), nascut **Giacomo Paolo Giovanni Battista della Chiesa** (Pegli, Gènoa, 21 de novembre de 1854 - Roma, 22 de genièr de 1922) foguèt lo papa de la Glèisa Catolica Romana entre 1914 e 1922.
Piu XI

**Piu XI** (nascut **Ambrogio Damiano Achille Ratti** en 1857, mòrt en 1939) foguèt lo papa de la Glèisa Catolica Romana entre 1922 e 1939.
Piu XII

**Piu XII** (nascut **Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli** en 1876, mòrt en 1958) foguèt lo papa de la Glèisa Catolica Romana entre 1939 e 1958.
Joan XXIII

**Joan XXIII** (nascut **Angelo Giuseppe Roncalli Mazzola** en 1881, mòrt en 1963) foguèt papa de la Glèisa Catolica Romana entre 1958 e 1963.
Pau VI

**Pau VI** (nascut **Giovanni Battista Enrico Antonio Maria Montini** en 1897, mòrt en 1978) foguèt papa de la Glèisa Catolica Romana entre 1963 e 1978.
Fridtjof Nansen

**Fridtjof Wedel-Jarlsberg Nansen** (n. 1861, m. en 1930) foguèt un scientific e explorador norvegian de l'Ocean Artic. Tanben foguèt diplomata. Recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz en 1922.

L'Ofici Internacional Nansen pels Refugiats foguèt creat en 1931 aprèp sa mòrt, e nomenat en omenatge a son òbra pels refugiats e presonièrs de guèrra del mond, començada durant la Primièra Guèrra Mondiala.
Montoliu

**Montoliu** es un toponim occitan e catalan:
* Montoliu, comuna d'Aude
* Montoliu, comuna de Droma
* Montoliu, comuna d'Erau
* Montoliu, comuna d'Arièja
* Montoliu de Lleida, comuna de Catalonha
* Montoliu de Sant Bernat, comuna de Nauta Garona 
* Montoliu de Segarra, comuna de Catalonha
Montoliu (Erau)

**Montoliu** (*Montoulieu* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *castrum de Monte Olyvo*, *parrochia S. Stephani de Monte Olyvo*, *castri de Monteolivo* en 1218, *parrochiam de Monteolivo*, *parrochiam castri de Monteolivo* en 1292, *de Monte Olivo* en 1293, *Guillaume de Montolieu* en 1361 (identificacion malsegura), *de Monteolivo* en 1405, *Moteliou* en 1622, *Montoliou* en 1648, *Montolieu* en 1740-60, 1774-75 (mapa de Cassini). 

Segon Dauzat e Rostaing, *Montoliu* es format del latin *mons* e oliu (del latin *olivus*), l'aubre ; los Féniés causisson pas entre la motivacion per l'oliu o pel Mont dels Olius, siti biblic de l'Ancian Testament e del Novèl; segon Hamlin, s'agís de l'ancian occitan *oliu*.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Gange; es ara del canton de Lodeva.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Montoliu (Aude)

**Montoliu** (*Montolieu* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las atestacions ancianas son : *Monasterium Mallasti, in honorem sancti Joannis Baptistae* en 815; *Villa Sigarii* en 828; *Villa Addarii* en 828; *Villa Secarii seu villa Alderii* en 854; *Villa Seguarii et villa Addarii juxta ipsum monasterium* en 828; *In villa Segarii, ecclesia S. Andreae* en 931; *In villa Siguorii ecclesia S. Andreae* en 931; *Monasterium Mallaste* en 835; *Castrum Mallasti* en 898; *Castrum Mallasti cujus est vocabulum Vallis Sigarii* en 924; *Cænobium almi Joannis Baptistae quod dicitur castrum Mallasti* en 931; *Domus S. Johannis… que vocant Valle Segario* en 1024; *Abbatia S. Johannis de Val Siger* en 1034; *Castrum Mallense* en 1036; *De Valle Segerii* en 1067; *Abbas Vallis Sicharii* en 1084; *Villa Vallis Sigerii, antequam castrum quod vocatur Montoliu aedificaretur* en 1146; *Castellum Mallast…, hodie Montoliu* en 1146; *Castrum de Monte Olivo* en 1146; *Cænobium de Monte Olivo…, castrum de Monte Olivo* en 1174; *Castrum, villa et suburbium Montis Olivi* en 1229; *Abbas Montisolivi* en 1232; *Ecclesia S. Andreae Montisolivi* en 1249; *Castrum de Mallast, prope Montemolivum* en 1312; *Villa seu burgum de Monte Olivo* en 1319; *Castrum de Maloasto, alias vocatum castrum Johannis* en 1372; *Montoulieu, dit autrement Valsiguié* en 1220-1589; *Montolion = Montoliou* en 1641; *Montolieu* en 1781; *Mountoulíu* (prononciacion dins la grafia de l'abat Antòni Savartés).
Lo determinant de *Mont* (del latin *mons*, *montem*) es benlèu motivat per la preséncia de l'oliu (del latin *olivus*) o pel Mont dels Olius, siti biblic de l'Ancian Testament e del Novèl . Sembla que l'aglomeracion, coneguda tanben coma *Villa Addarii*, *Villa Sigarii* o *Malast* , cambièt de nom aprèp las Crosadas.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton d'Alzona; es ara del canton de Montreal, vengut *Canton de la Malapèira a la Montanha Negra* en 2016.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Montoliu sul site de l'Insee

## Nòtas
Reialme de Macedònia

Lo **reialme de Macedònia** foguèt un Estat antic de la Peninsula Balcanica qu'existiguèt 
entre lo sègle VII abans J.C e 168 ans abans J.C. Del reialme va sorgir lo primièr grand empèri europèu amb Alexandre lo Grand.
Son territòri correspond auèi al nòrd èst de Grècia.
Günter Grass

**Günter Wilhelm Grass** (n. 1927) es un escrivan alemand. A recebut lo Prèmi Nobel de Literatura en 1999.
Mont dels Olius

Lo **Mont dels Olius** (var. **Mont dels Olivièrs**, **Mont deis Oliviers**), en ebrieu * הר הזיתים*, *Har HaZeitim*; en arabi :*جبل الزيتون, الطور *, *Jebel ez-Zeitun*;  es una sèrra situada a l'èst Jerusalèm e nomenada aital en referéncia als olius que butan suls seus pendís. Al pè de la montanha se trapa los Jardins de Gethsemane ont Jèsus demorèt a Jerusalèm, d'après la Bíblia. Lo Mont dels Olius es lo sit de fòrça eveniments biblics importants. Los soldats de l'armada romana de la desena legion campèron sul Mont pendent lo Sètge de Jerusalèm en 70, que precedís a la destruccion de la vila.

Dins lo Libre de Zacàrias lo Mont dels Olius es identifiat coma l'endrech ont  Dieu comencèt la redempcion dels mòrts a la fin dels temps. Per aquesta rason, los Josieus an sempre volgut èsser enterrat sul mont, e dels temps biblics fins a uèi, la sèrra foguèt utilizada coma cementèri pels josieus de Jerusalèm. Son estimadas a  tombas subre lo mont, e tanben las de mantunas figuras famosas coma Zacàrias, Yad Avshalom, e de grands rabins del sègle XV al sègle XX demest los quals Abraham Isaac Kook, lo primièr grand rabin ashkenazí del *Fogal Nacional Josieu* en Palestina mandatària.

## Galariá


File:011.Cemetery of East Jerusalem with view to the City with Moshee2.jpg|Lo cementèri josieu sul Mont dels Olius, de cara a la vila vièlha
File:Yad Avshalom.JPG|
File:Jerusalem - Pyramide de Zacharie.jpg|
File:Zkharia Hezir tombs.JPG|
File:Jerusalem Church of all nations BW 7.jpg|
File:Church of Mary Magdalene1.jpg|
Montoliu (Arièja)

**Montoliu** es una comuna occitana, situada administrativament dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

thumb|Lo Pont del Diable de Montoliu, sul flume d'Arièja.

## Geografia

## Toponimia
### Montoliu
La prononciacion es [muntu'liw]. Las fòrmas ancianas son *Monte Olivo* en 1272, *Monteolivo* en 1323, *Montoliu* en 1380, 1385, 1387, 1390, 1398 e cap a 1460 (Cronica d'Arnaud Esquerrièr), etc .

Segon Dauzat e Rostaing, lo determinant de *Mont* es benlèu motivat per lo nom de l'oliu (del latin *olivus*) [çò qu'es improbable pr'amor del clima] o tanben, segon los Féniés,  pel Mont dels Olius, siti biblic de l'Ancian Testament e del Novèl . Alan Novèl e Coromines, citats per Patrici Pojada, interprètan lo nom d'après lo nom de l'arbre. Segon Lemoine, citat per P. Pojada, *Montoliu* seriá un remembre del Mont dels Olius, tornat de la Crosada. Bouvier, per Montoliu (Droma), citat tanben per P. Pojada, estima que lo nom ven del Mont dels Olius, ont Jèsus foguèt arrestat e patiguèt la Passion; la topografia dels lòcs e benlèu un bastiment auriá pogut facilitar la denominacion. Segon Negre, citat per Patrici Pojada, *Montoliu* ven del nom latinizat *Montem Olivarum* « Mont dels Olius», tractat coma *Montem Olivum*. Per lo de l'Aude (*Montilionis* en 834), l'origina seriá lo latin *monticulus* ambe'l sufixe diminutiu *-onem*, puèi lo nom auriá conegut l'atraccion de *Mont Oliu*.

Segon Patrici Pojada, lo sens es « mont de l'oliu ». una etimologia esconduda coma la qu'es citada pel Montoliu d'Aude s'opausa a l'abséncia de pròvas e a la dificultat de l'evolucion fonetica (lo resultat de *monticulus* sol es Montelhs).

### Ginavat
La prononciacion es [ʒina'βat]. Las fòrmas ancianas son *Genevat* en 1390, 1445 e cap a 1460 (Cronica d'Arnaud Esquerrièr). Le nom a conegut una evolucion fonetica dempuèi l'Edat Mejana. I a pas agut d'explicacions del nom.

### Senhaus
La prononciacion es [se'ɲaws]. La grafia es *Senhaus*. Las fòrmas ancianas son *Sanhaus* en 1272, *Segnium* en 1318-25, *Senhaus*, *Sanhaus* en 1385-1390, *Sanhaux* cap a 1460 (Cronica d'Arnaud Esquerrièr). I a pas agut d'explicacions del nom. La finala es totjorn en *-aus*. Se pòt pensar a la *scripta* bearnesa dels comtes de Foish per notar *-al*. La sequéncia [ɲaws] es tanben presenta dins Nhaus (
Gregòri XVI

**Gregòri XVI** (nascut **Bartolomeo Alberto Mauro Cappellari** en 1765, mòrt en 1846) foguèt lo papa de la Glèisa Catolica Romana entre 1831 e 1846.
Josèp de Copertino

**Sant Josèp de Copertino** (n. **Giuseppe Maria Desa** en 1603, m. en 1663) es un sant de la Glèisa Catolica Romana, patron dels aviators.
Pròche Orient

thumb|right|250px|Representacions geograficas del tèrme Pròche Orient.

Lo **Pròche Orient** (; en ebrèu: המזרח הקרוב; en aramèu: ܡܕܢܚܐ ܩܪܒ; en turc: *Yakın Doğu*) es un tèrme que servís per designar una region que –segon de geografs, arqueològs e istorians–, una part d'Asia e d'Africa del sud-èst del bacin Levantin (part orientala de la mar Mediterranèa), fins al plans iranians. Aquela denominacion compòrta una connotacion implicita. Se constituís d'Arabia Saudita, Armenia, Azerbaitjan, Bahrayn, Qatar, Chipre, Egipte, los Emirats Arabis Units, Georgia, Irac, Iran, Israèl, Jordania, Kowait, Liban, Oman, Palestina, Siria, Turquia e Iemèn. Las apellacions analogicas «Orient Mejan» e «Asia Occidentala» concurrencian emai aquel tèrme.

## Territòri
vignette|upright=1.4|Imatge satellit centrada sul Pròche Orient.

La region del Pròche Orient a pas de delimitacion oficiala. Correspond mai o mens a las frontièras de l'ex-Empèri Otoman.

Òm i enclau generalement los païses seguents :
*  ;
*  ;
*  ;
*  ;
*  ;
*  ;
*  ;
*.

Òm i apond sovent per extension :
*  ;
*  ;
*  ;
*  ;
*  ;
*  ;
*  ;
*  ;
*.

## Referéncias
D. H. Lawrence

**David Herbert Richards Lawrence** (n. 1885, m. en 1930) foguèt un escrivan britanic de novèlas, poèmas e altres.
Jordan

[thumb|200px|Lo fluvi de Jordan raja al long de la frontièra entre [Cisjordania e lo reialme de Jordania]]
thumb|Lo nòrd de la Granda Val del Rift vist de l'espaci (NASA) 
**Jordan ** (en ebrieu: נהר הירדן *nehar hayarden*, en arabi: نهر الأردن *nahr al-urdun*) es un fluvi d'Asia de sud-oèst que raja a travèrs de la Granda Val del Rift fins a la Mar Mòrta. Istoricament e religiosament, es considerat d'èsser un del fluvi lo mai sacrat.
Fa 251&nbsp;km de long. Sos afluents son: 
# La ribièra de Hasbani (ebrieu: שניר *senir*, arabi: الحاصباني *hasbani*), que raja de Liban.
# La ribièra de Banias (ebrieu: חרמון *hermon*, arabi: بانياس *banias*), que ven d'una font a Banias al pè del Mont Hermon.
# La ribièra de Dan (ebrieu: דן *dan*, arabi: اللدان *leddan*), qu'a tanben sa font al pè del Mont Hermon.
# La ribièra d'Ayoun (ebrieu: עיון *ayoun*, arabi: عيون *ayoun*), que ven de Liban.

Los quatre s'encontran per formar lo fluvi de Jordan al nòrd d'Israèl, prèp del kibbutz de Sede Nehemya. Jordan raja lèu lèu 75&nbsp;km fins al lac sanhós de Hula, qu'es situat un pauc dejós lo nivèl de la mar. En sortir del lac, raja encara per 25&nbsp;km fins al lac de Tiberiàs. Dins la darrièra seccion, la davalada es mens fòrta e lo fluvi fa de contorns abans de dintrar dins la Mar Mòrta, qu'es aperaquí a 400&nbsp;m jol nivèl de la mar. Dos afluents màgers arriban de l'èst dins aquesta fasa: la ribièra de Yarmouk e la ribièra de Jabbok.
Serge Gainsbourg

**Serge Gainsbourg** (n. **Lucien Ginzburg** en 1928, m. en 1991) foguèt un cantaire, compositor, actor e director de cinèma francés. Aguèt dos mainatges : Charlotte Gainsbourg (la filha de Jane Birkin) e Lulu (lo filh de Bambou). 

Compausèt de cançons per fòrça actritz, coma Brigitte Bardot, Jane Birkin, Catherine Deneuve, Isabelle Adjani o Vanessa Paradis.
Kish

[thumb|right|300px|Localizacion de Kish en [Mesopotamia]]
**Kish** foguèt una ciutat-estat de Mesopotamia. Inicialament independent, cap a l'an 2700 aC lo rei Mebaragesi i exerciá una egemonia, mas foguèt derrotat per la ciutat estat d'Uruk. Son successor Aka sostendrà las luchas contra lo rei Gilgamesh d'Uruk. A la mòrt de Gilgamesh, Kish venguèt independenta e benlèu tornèt exercir l'egemonia amb Mesalim, mas dempuèi 2600 aC aviá pas cap d'autras possessions. Cap a 2350 aC Lugalzagesi d'Umma derrotèt Kish que malgrat tot mantenguèt son independéncia. En 2340 aC un foncionari reial, Sharrukin, se rebellèt contra lo rei de Kish, Urzababa e venguèt propietari d'una partida del territòri de Kish, qu'i fondèt la ciutat d'Akkad. D'ans après, Sharrukin ocupèt Kish e se proclamèt rei amb lo nom de Sargon (rei autentic) d'Akkad. La ciutat de Kish foguèt destrucha pendent los darrièrs combats e Sargon la mandèt tornarmai bastir. En 2260 aC se revoltèt contra los successors de Sargon, mas foguèt somesa. Recobrèt son independéncia cap a la fin del sègle mas passèt a Uruk e, puèi, a Ur. En 2025 aC venguèt independent e passèt a Isin en 2010 aC. Cap a 1900 aC tornèt èsser independent jol rei Ashduniarim e passèt a Babilònia en 1860 aC.
Aigalieras

**Aigalieras** (*Eygalières* en francés) es un vilatge de Provença administrat per lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

Es un dei pus bei vilatges de Provença e mai de França tota, arrapat au pè deis Aupilhas; son autenticitat ne faguèt un ròdol de renom per s'espaçar, e mai d'una personalitat li crompèron una residéncia. Lo país d'Aigalieras es tanben conoissut per la qualitat de son vin e de son òli d'oliva. Lo patron dau vilatge es Sant Laurenç, que lo jorn de sa fèsta (lo 10 d'aost) es l'escasença per lo vilatge de faire mòstra de son estaca ai tradicions provençalas. L'abrivada dei taurs e la pegolada dei "caganís" ne son lei moments clau. Aigalieras es lo vilatge que li naissèt l'escriveire provençau Carles Galtier.

## Luecs de veire
* La Capèla de santa Sixta (sègle XII)
* Lo vilatge vièlh
* Lei roïnas dau Castèu amb son amirador
* La capèla dei Penitents (sègle XVII) amb son Musèu Arqueologic e Etnografic
* La vista excepcionala sus leis Aupilhas

## Personalitats famosas
* Mario Prassinos (1916-1985), pintre, creator de decòrs e vèstits per lo teatre.
* Carles Galtier (1913-2004), escriveire occitan.

## Geografia

## Toponimia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas dei Bocas de Ròse

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Aupilhas

Leis **Aupilhas** es un massís montanhós que s'atròva au nòrd-oèst dau departament dei Bocas de Ròse.

## Geografia
Lo massís deis Aupilhas s'esperlònga d'èst en oèst sus aperaquí 25&nbsp;km, de la vau de Ròse finco la vau de Durença. Senhoreja a l'ubac la plana de Sant Romieg de Provença e a l'adrech la plana de Crau. Lo ponch pus aut es la Torre deis Òpias a 498&nbsp;m.

Gaire de gents vivon au dintre d'aqueu massís de garrigas. Pasmens, quauquei vilatges son famós ambé sei roïnas romanas e sei festenaus d'estiu.
* site deis « Antics » pròchi Sant Romieg de Provença sus l'ubac.
* Lei Bauç de Provença au sud.
* un musèu e una glèisa vièlha a Aigalieras au nòrd-èst

Lo Musèu d'Anfós Daudet es installat dins lo famós molin sus una poncha ligada au massís, sus la rota que mena an Arle.

## Galariá de fòtos


Image:Les Alpilles 1.jpg|Leis Aupilhas
Image:Les Alpilles 2.jpg|Leis Aupilhas
Image:Coucher de soleil sur les Alpilles.JPG|Calabrun sus leis Aupilhas


## Veire pereu
### Liames intèrnes
* Aigalieras

### Liames extèrnes
*  Découvertes & lieux insolites dans les villages des Alpilles

## Nòtas e referéncias
Beneset XII

**Beneset XII** (en latin: *Benedictus PP. XII*), nascut **Jacme Fornièr** (Savardun, País de Fois, a l'entorn de 1285 - Avinhon, 25 d'abril de 1342) foguèt papa de la Glèisa Catolica Romana entre 1334 e 1342. Aguèt un ròtle important dins la repression del catarisme per mejan de l'Inquisicion.
Leonce Verny

**François Léonce Verny**, naissut lo 2 de decembre de 1837 à Aubenàs (Ardecha) e mòrt lo 1er de mai de 1908 a Pònt d'Aubenàs, foguèt un engenhaire francés que bailegèt lo bastiment de l'arsenau de Yokosuka, ajudant ansin Japon a començar sa modernizacion.

Escolan a l'Escòla Politecnica (promocion de 1856), engenhaire de l'engèni maritim a Brèst, realiza, en 1864-65 sota la demanda dau shogun, que cèrca lo sosten de França, un bèl arsenau a Yokosuka, premiers chantiers navaus modèrnes de Japon. Lo sovenir de Verny demorèt: son estatua existís encara sus lo pòrt de Yokosuka e la ciutat festeja cada an sa memòria en novembre.

Au tornar de Japon, baileja lei Minas de Roche-la-Molière e Firminy en janvier de 1877 e li demòra fins en setembre de 1895 avans que de ne venir l'administrator. Ne fa la premiera companhiá dau bacin de Léger e desenvelopa una politica pairenala. A son sèti a la Cambra de Comèrci de Sant Estève (1881-1900) que n'es lòngtemps lo secretari (1883-1896) e reçaup la Legion d'Onor.
Monodontidae

Aquesta familha compòrta dos genres, qu'an cadun una espècia :
* *[[Delphinapterus]]* Lacépède, 1804
** *[[Delphinapterus leucas]]* (Pallas, 1776) - grand dalfin blanc
* *[[Monodon]]* Linnaeus, 1758
** *[[Monodon monoceros]]* Linnaeus, 1758 - Narval

## Signes distintius de la familha
Contràriament als autres cetacèus, las doas espècias d'aquesta familha an de vertèbras cervicalas non soudadas, permetent una cèrta flexibilitat del còl e autorizant de desplaçar son cap lateralament.

Lo segon signe distintiu de las doas espècias d'aquesta familha es d'aver pas de nadarèla dorsala. Çò qu'es fòrt practic per d'individús que passan lor temps a passar jol glaç.

## Ligams extèrnes
* 
* 
*
Ziphiidae

Los **zifiids** son de cetacèus de dents (Odontocèts) que semblan de dalfins grandasses. Aquestes animals discrets, que s'obsèrva pro rarament en mar, son çaquelà d'una talha plan mai impausanta (de 4&nbsp;m fins a 12,8&nbsp;m per la balena de Bird per un pes de 1 a 10 tonas). S'apèla generalament aquestes animals **balenas de bèc** perque an un ròstre.

Aquesta familha se compausa de mantun genre :
* *[[Berardius]]* Duvernoy, 1851 
* *[[Hyperoodon]]* Lacépède, 1804 
* *[[Indopacetus]]* Moore, 1968 
* *[[Mesoplodon]]* Gervais, 1850 
* *[[Tasmacetus]]* Oliver, 1937 
* *[[Ziphius]]* G. Cuvier, 1823

## Compòrtament

Las balenas de bèc se noirisson essencialament de calamars e de qualques peisses de nauta mar.
Vivon en nauta mar dins totes los oceans del glòbe, abitualament solas o en gropes de doas o tres, mas arriba que cèrtas circulen en tropas de 25 a 40.

## Anatomia

Las balenas de bèc son, amb los dalfins d'aiga doça, los cetacèus actuals jutjats mai primitius.
Lo bèc que los caracteriza es format per l'alongament de las doas maissas e varia d'una espècia a l'autra : long e ponchut pel tasmacèt de Shepherd (genre *[[Tasmacetus]]*), cort e rabassòt per las espècias del genre *[[Mesoplodon]]*. 
En rason de lor regim alimentari constituit gaireben exclusivament de cefalopòdes, la màger part dels genres (*[[Hyperoodon]]*, *[[Ziphius]]* e *[[Mesoplodon]]*) an pas que doas dents sus la maissa inferiora. Los *[[Berardius]]* n'an dos parelhs e lo tasmacèt de Shepherd n'a de nombrosas a cada maxillar.

Se pòt determinar l'espècia, l'edat e lo sèxe d'una balena de bèc gràcias a sas dents: lor nombre e lor emplaçament dins la maissa indican l'espècia (vejatz pus naut), las dents que la cavitat n'es emplenada indican qu'apartenon a un especimèn adulte, las que pòrtan de traças d'usança e que son sortidas de la gengiva apartenon a un mascle e enfin, las que son netas e que la pulpa n'es emplenada apartenon a una femèla.

Lo front dels mascles vièlhs presenta sovent un enflament prononciat que pòt blanquir amb l'edat per cèrtas espècias (coma l'iperodon artic).

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
* 
* Ficha e Fòtos de Balenas de Bèc
Banyuls de la Marenda

thumb|right|350px|Banyuls de la Marenda vist de la mar
**Banyuls de la Marenda** (ancianament **Banyuls del Maresme**; en francés: *Banyuls-sur-Mer*) es una comuna nòrd-catalana de Rosselhon. Depend al nivèl administratiu  del departament francés dels Pirenèus Orientals, en Occitània.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas


## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Pelotas

Pelotas es una vila màger de Brasil, la tresena de l'estat de Rio Grande do Sul per la populacion. Sa populacion totala èra 350&nbsp;358 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 1608,8&nbsp;km².
Colisèu

Lo **Colisèu**, sonat a l'origina *Anfiteatre Flavian* (latin: *Amphitheatrum Flavium*), es un anfiteatre elliptic situat dins lo centre de la vila de Roma, Itàlia, lo pus grand que foguèsse construch dins l'Empèri Roman tot. Es una de las mai bèlas realizacions de l'arquitectura e engenhariá romana.  

Ocupa un site just a l'èst del Forum , sa construccion comencèt entre 70 e 72 AD jos l'emperaire Vespasian e foguèt contunhada en 80 AD jos Titus, amb de pus prigondas modificacions fachas pendent lo regne de Domician. 

A l'origina capable d'aculhir aperaquí  espectators, lo Colisèu foguèt utilizat pels combats de gladiadors e espectacles publics. Demorèt en usatge pendent aperaquí 500 ans fins als darrièrs jòcs coneguts al sègle VI — plan mai tard que la tradicionala data de la casuda de Roma en 476. A mai dels tradicionals combats de gladiadors, mantun autre espectacles publics èran donats aquí, coma de reconstitucions de batalhas navalas, caças d'animals, execucions, reconstitucions de batalhas famosas, e dramas basats subre la mitologia classica. L'edifici quitèt d'èsser utilizat pels espectacles dins lo periòde medieval e foguèt pus tard emplegat per divèrses usatges coma lotjaments, botigons, quartièr d'un òrdre religiós, fortalesa, peirièra o santuari crestian.  

E mai que siaga ara a l'estat de roïna pr'amor dels degalhs deguts als tèrratrems e raubaires de pèiras, lo Colisèu foguèt longtemps vist coma un simbòl de la Roma Imperiala. Es uèi una de las atraccions toristicas mai popularas de Roma e sèrva sempre de ligams amb la Glèisa Catolica Romana, lo Papa mena la procession amb las estacions de la crotz fins a l'anfiteatre cada Divendres Sant.

## Nòtas e referéncias
Joan Rebolh

thumb|250px|Retrach de Joan Rebolh
**Joan Rebolh** (en francés *Jean Reboul*; Nimes, 23 de genièr de 1796-28 de mai de 1864) fuguèt un poèta e fornier occitan dau sègle XIX, ben conegut e apreciat dins lo país nimesenc. Rebolh, catolic e reialista, soventei-fes fuguèt opausat (d'un biais legitim ò non) a Antòni Bigòt (protestant e republican).

## Biografia
Naissut a Nimes, èra filh d’un sarralhier qu'aviá capitat professionalament. Aqueste moriguèt jove mas la moneda que laissèt permetèt d'inscriure l'enfant dins un pensionat. Quand aviá pas que tretze ans Rebolh èra intrat coma copista per un avocat mas aguèt de laissar aqueste trabalh per venir fornier e ajudar sa maire a noirir sos quatre enfants. L'ostau que i grandiguèt venguèt puei sa fornariá, que i restariá fins a la mòrt. Se maridèt jove mas perdèt sa femna au cap de quauques meses. Se tornèt maridar e deviá conéisser tornarmai una autra tragedia.
Après quauques ensages d'escritura, fuguèt mai que mai après la mòrt de sa femna e son enfant, en 1828, que Joan Rebolh s'inicièt a la poesia, en escriure lo famós poèma en francés *l’Ange et l’enfant* (*L'Àngel e l'enfant*).
Demieg seis autreis produccions, son poèma *le dernier jour* (*lo darrier jorn*) fuguèt d'aquelei qu'assegurèron sa reputacion e sa plaça onorabla au mitan dei poètas e escriveires francés d'aqueu temps.

Emai Chateaubriand passèt quauqueis oras a Nimes e lo visitèt en lo felicitant per seis òbras. Lamartine e d'autrei celebritats d'aqueu temps visitèron tanben lo poèta nimesenc. Alexandre Dumas que lo passèt visitar en 1838 lo descriguèt ansin:
*C'était un homme de trente-cinq à trente-sept ans, d'une taille au-dessus de la moyenne, avec un teint d'un brun presque arabe, des cheveux noirs et luisants, des dents d'émail*, *Ce regard fut rapide et profond, et je m'aperçus alors qu'il avait des yeux magnifiques, de ces yeux indiens puissants et veloutés, faits pour exprimer l'amour et la colère.*

En 1852, lo govèrn imperiau vouguèt decorar Joan Rebolh (qu'èra reialista), mai aqueu d'aquí respondèt que se pensava pas d'èstre passat a l'estat de monument e arrefusèt la recompensa.

Pauc de temps après que moriguèt d'una malautiá ben lònga, lo decrèt imperiau dau 17 de junh de 1865 fasent passar la deliberacion dau Conseu Municipau de Nimes dau 11 de junh de 1864 donèt lo nom de carriera "Joan Reboul" a l’anciana carriera Carretariá, pròche leis Arenas.

## Ligams extèrnes
* Poesias en francés de Rebolh a Google books
* ''Le dernier jour'', poèma en francés a Google books
* Les traditionnelles, poesias en francés a Google books
Oiz

**Oiz** es un mont del País Basc de 1026,4 m d'altitud, escaissat .  

Sa siloeta es accentuada per de torres de comunicacions installadas sul som e per l'alinhada longa de torres eolianas que recor la cresta de la montanha.
Myctophidae

Los **peisses lantèrnas** (o **mictofides**, del grèc *mykter*, "nas" e *ophis*, "sèrp") son los peisses de la familha dels *Myctophidae* vivent dins la zòna afotica dels oceans. Son apelats atal a causa de lor remirabla aptitud a la bioluminescéncia. Los peisses lantèrnas representan a eles solets 90% de la biomassa de las pregondors abissalas.

Los **Myctophidae**, una de las doas familhas de l'òrdre dels Myctophiformes, son representats per 246 espècias dins 33 genres.

## Genres
**[[Benthosema]]*
**[[Bolinichthys]]*
**[[Centrobranchus]]*
**[[Ceratoscopelus]]*
**[[Diaphus]]*
**[[Diogenichthys]]*
**[[Electrona]]*
**[[Gonichthys]]*
**[[Gymnoscopelus]]*
**[[Hintonia]]*
**[[Hygophum]]*
**[[Idiolychnus]]*
**[[Krefftichthys]]*
**[[Lampadena]]*
**[[Lampanyctodes]]*
**[[Lampanyctus]]*
**[[Lampichthys]]*
**[[Lepidophanes]]*
**[[Lobianchia]]*
**[[Loweina]]*
**[[Metelectrona]]*
**[[Myctophum]]*
**[[Nannobrachium]]*
**[[Notolychnus]]*
**[[Notoscopelus]]*
**[[Parvilux]]*
**[[Protomyctophum]]*
**[[Scopelopsis]]*
**[[Stenobrachius]]*
**[[Symbolophorus]]*
**[[Taaningichthys]]*
**[[Tarletonbeania]]*
**[[Triphoturus]]*
Peroryctidae

Los peroryctidae son los **bandicoots** (Peramelidae) de Nòva Guinèa. Segon certan biologista aquesta familha se justificariá pas e los peroryctidae deurián èstre classificats dins l'ensemble dels peramelidae.

## Lista de las sosfamilhas
* *[[Echymiperinae]]* McKenna et Bell, 1997
* *[[Peramelinae]]* Gray, 1825
* *[[Peroryctinae]]* Groves et Flannery, 1990

Se deveson en quatre genres :
* Echymipera 
* Microperoryctes
* Peroryctes 
* Rhynchomeles
Frederic IX de Danemarc

**Frederic IX** (nascut **Christian Frederik Franz Michael Carl Valdemar Georg** en 1899, mòrt en 1972) foguèt rei de Danemarc entre 1947 e 1972.

Èra filh del rei Cristian X e de la reina Alexandrina, duquessa de Meclemborg. Èra lo paire de l'actuala reina de Danemarc, Margarida II.

## Titulatura
Frederic IX èra titolat *per la gràcia de Dieu rei de Danemarc, dels Vènds e dels Gòts, duc de Schlesvig, Òlstain, Stòrmarn, Ditmarschen, Lauenborg e Oldenborg*.
Suedés

Lo **suedés** o **suèc** (autonim: *svenska* ) es una lenga germanica del nòrd d'Euròpa, amb 9 milions de locutors. La màger part son en Suècia, mas tanben i a de locutors en Finlàndia (ont es lenga cooficiala amb lo finés), dont 300 000 personas dins las zònas costièras e dins las illas Åland. Lo suedés es una de las lengas escandinavas orientalas.

Una caracteristica importanta del suedés es un reng vocalic fòrça complet, amb 17 sons possibles.

## Lexic
* Suedés : *svensk*
* Adieu : *hej* (hey) 
* Adieu-siatz : *hej då* (hey-dò) o *adjö* (ayeu)
* Se vos plai : *tack* (tahck)
* Mercé : *tack* (takk)
* Òc/Tiò : *ja* (ya)
* Non : *nej* (ney)

## Referéncias
Václav Klaus

**Václav Klaus**, professor d'economia e òme politic nascut en 1941, foguèt lo president de la Republica Chèca de 2003 a 2013. Tanben foguèt primièr ministre del país, entre 1993 e 1997.
Margarida II de Danemarc

**Margarida II** (en danés: *Margrethe Alexandrine Þórhildur Ingrid*; Amalienborg, Copenaga, 16 d'abril de 1940) es l'actuala reina emerita de 1972 fins al 14 de genièr de 2024. 

Apartenís a l'Ostal de Schleswig-Holstein-Sonderborg, familha reiala de Danemarc e branca cabdèta de l'ostal d'Oldenborg. Per sa maire, es eissida dels Bernadòta, una familha occitana originària de Morlans, en Bearn. 

## Nòtas e referéncias
Tamèsi

**Tamèsi** (en anglés: *the Thames* ) es lo flume principal d'Anglatèrra; es benlèu lo mai conegut pr'amor que travèrsa lo centre de la ciutat de Londres, lo flume asaga tanben d'autras ciutats importantas, coma Oxford, Reading e Windsor.

La val eponima  (en anglés: *Thames Valley*) es una region d'Anglatèrra centrada a l'entorn del flume entre Oxford, l'oèst de Londres, e l'estuari de Tamèsi, e a la *Thames Gateway* (Entrada de Tamèsi), la zona centrada a l'entorn del bacin de marèa de Tamèsi e son estuari a l'èst de Londres.

## Nòtas
 

## Referéncias
Sant Joan de Cap Ferrat

**Sant Joan de Cap Ferrat** o **Sant Joan dau Cau** (*Saint-Jean-Cap-Ferrat*  en francés) es una comuna d'Occitània en Contea de Niça, situada dins lo departament francés de li Alpa Maritimi e la region administrativa de Provença-Alpa-Còsta d'Azur. 

## Geografia

Sant Joan de Cap Ferrat es situat sobre la Còsta d'Azur, tra Ni&ccedil;a e M&oacute;negue, a la broa de la mar Mediterran&egrave;a. Lo territ&ograve;ri de la municipalitat se situa tra Vilafranca de Mar e Bèuluec ; compren la totalitat de la presqu'ísola dau cap de Ferrat e tanben, sobre la c&ograve;sta èst d'aqueu darri&egrave;r, la poncha de Sant Ospici si&aacute; a pauc pr&egrave;s de 250 ectaras. Es ocupat per 500 villas, la majoritat f&ograve;r&ccedil;a luxuoi, estofadi sota li flors, li palmeras, lu pins d'Al&egrave;p, lu oliviers. Tra li villas chel&egrave;bri, si compta la *[[Villa Ephrussi de Rothschild|villa Ephrussi-Rothschild]]* donada a l'Estat en l'an 1934. Lo luec es classat e lu bastiments n&ograve;us son f&ograve;r&ccedil;a susvelhats. Aquò empacha pas, despí lo comen&ccedil;ament deis ans 2000, lu rics proprietaris d'efectuar de multiples trabalhs amb o sens autorizacion e de c&ograve;ps au mespretz de la lei dau litoral. Li associacions localis de defensa de l'environament multiplicon lu recors dau temps que lo c&ograve;nsol sosten lu bastiments que resp&egrave;cton li n&ograve;rmas d'urbanisme per rasons economiqui.

## Istòria

Ancianament *Anao*, lo site de Sant Joan de Cap Ferrat foguèt inicialament ocupat dai ligurs, pis dai lombards vèrs 575. Au començament de l'Edat Mejana, lo reclus sant Ospici l'i ocupa una torre sus la part èst de la presqu’ísola. Au sècolo VIII, lu sarrasins conquistèron lo luec; nen seron pas delotjat qu'au sècolo XI.

En lo 1388, au moment de la dedicion dau comtat de Ni&ccedil;a, lo masatge de Sant Joan, que faía partida de la comuna de Vilafranca, tornèt au ducat de Savòia. Lo site foguèt fortificat sota protectorat savoiard ; en lo 1561, sota lo règne de Emanuèl Filibèrt de Savòia, lo f&ograve;rt Sant Ospici foguèt bastit. Serà pis destruit en lo 1706 dau duc de Berwick, a l'escasença de la presa de Niça per França.

Sant Joan passèt mai d'un còp sota ocupacion francesa entre 1720 e 1820 ; foguèt definitivament restacat a Fran&ccedil;a en lo 1860 amb l'ensems dau Comtat de Ni&ccedil;a.

En lo 1904, lo masatge de Sant Joan se separa de Vilafranca de Mar e ven una comuna a part enti&egrave;ra. D'en premier nomenada Sant Joan de Mar, la comuna prendr&agrave; lo nom de Sant Joan de Cap Ferrat en 1907.

Ancu&egrave;i, Sant Joan de Cap Ferrat es lo un dei principals luecs residencials de la C&ograve;sta d'Azur, amb de nombroi e luxuoi proprietats.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben

## Liames extèrnes

## Nòtas
Sali Berisha

**Sali Ram Berisha**, mètge e òme politic n. 1944, es actualament lo primièr ministre d'Albania. Tanben foguèt president del país entre 1992 e 1997.
The Who

**The Who** es un grop de rock britanic creat en 1964. Format per Pete Townshend a la guitarra, Roger Daltrey al cant, Keith Moon a la batariá e John Entwistle a la bassa. Grop simbòl de las annadas 1960, The Who aguèt una influéncia màger sus la musica rock.

Practicant a la començança un rock'n'roll espetant designat per lo tèrme de *Maximum R'n'B* e qu'anonciava lo movement punk, The Who es lo pionièr de fòrça autres estils, coma una musica rock pus estomida e influenciada per l'art en general, coma los operas rock.

Malgrat la mòrt del bateire Keith Moon en 1978 e del bassista John Entwistle en 2002, lo grop contunha e es tojorn en activitat a la debuta de las annadas 2020.

## Discografia

* 1965 : *[[My Generation (album)|My Generation]]*
* 1966 : *[[A Quick One]]*
* 1967 : *[[The Who Sell Out]]*
* 1969 : *[[Tommy (album)|Tommy]]*
* 1971 : *[[Who's Next]]*
* 1973 : *[[Quadrophenia (album)|Quadrophenia]]*
* 1975 : *[[The Who by Numbers]]*
* 1978 : *[[Who Are You (album)|Who Are You]]*
* 1981 : *[[Face Dances]]*
* 1982 : *[[It's Hard]]*
* 2006 : *[[Endless Wire]]*
* 2019 : *[[Who (album)|Who]]*
Economia de França

Amb un PIB de 2 113 miliards de èuros, França es la 9 economia del mond, cossent a la mesura del PIB en tèrmes de la paritat de poder adquisitiu, e presenta la taxa mai bassa de praubesa del mond (6%). Segon lo Fons Monetari Internacional, es la segonda economia d'Euròpa, après Alemanha. Conten d'abondius recorses agricòlas, un fondament industrial  solid, una fòrça laborala fòrça capacitada.  Lo sector dels servicis representa 72% de l'economia del país. Comparat amb d'autras economias desvolopadas, la creissença del PIB francés es robusta, mas pas tan accelerat coma lo dels Estats Units] (2% entre 1994-1998). La taxa de caumatge es establa, mas lo deficit comercial en compte corrent a caracterizat lo comèrci francés dels darrièrs ans. Coma estat de l'Union Europèa s'es aculhit a l'èuro coma moneda (qu'a remplaçat lo franc).

França passa per una transicion, d'una economia modèrna e desvolopada ont la preséncia del govèrn en l'economia èra fòrça importanta, cap a una economia ont lo mercat es liure. Lo govèrn a privatizat fòrça grandas entrepresas, bancas e entrepresas de segur, e a concedit de parts d'entrepresas caps coma Air France, France Télécom, Renault, e Thales. Manten encara una fòrta preséncia en qualques sectors, particularament l'energia, lo transpòrt public, la defensa e l'industria.

Amb 75 milions de visitants estrangièrs, França es lo país pus visitat e a la tresena pus granda renda originària del torisme del mond.

## Nòtas & referéncias
Maurice Utrillo

thumb|right|Maurice Utrillo
**Maurice Utrillo**, nascut **Maurice Valadon** a París lo 25 de decembre de 1883 e mòrt a París lo 5 de novembre de 1955, filh de l'artista Suzanne Valadon, foguèt un pintor francés especializat dins los païsatges urbans. Nascut dins lo quartièr parisenc de Montmartre, n'es un dels pintors mai famoses.

Per sa tendéncia preocupanta a l'alcolisme tombèt malaut dels nèrvis a 21 ans, donc sa maire l'encoratgèt per que comencèsse de pintar. De mercé son talent artistic grand e los sols ensenhaments de sa maire, Suzanne Valadon, diboissèt e pintèt çò que vesiá a Montmartre. Tre 1910 son òbra atreiguèt l'atencion dels critics, e ja en 1920 èra una figura legendària e sas òbras s'èran internacionalament difusadas. En 1928, lo govèrn francés l'onorèt amb la crotz de la Legion d'Onor. 

Per causa de sos tresviraments mentals, foguèt mai d'un còp internat dins d'asils psiquiatrics. A mitat de sa vida, Utrillo venguèt religiós fervent e en 1935, a l'edat de 52 ans, se maridèt amb Lucie Valore e se mudèt a Le Vesinet, dins las banlègas de París. Èra alavetz tròp malaut per pintar a l'aire liure e, per aquò, pintava los païsatges que vesiá dempuèi las fenèstras de l'ostal, o de memòria. Malgrat son alcolisme, superèt los setanta ans. Moriguèt lo 5 de novembre de 1955 e foguèt enterrat al cementèri de Sant Vincenç de Montmartre.

## Referéncias
**Utrillo, sa vie, son oeuvre*, Jean Fabris, Claude Wiart, Alain Buquet, Jean-Pierre Thiollet, Jacques Birr, Catherine
Banlin-Lacroix et Joseph Foret, Editions Frédéric Birr (Paris), 1982
Lhívia (Cerdanha)

thumb|150px|left|Escut
thumb|300 px|Val de Cerdanha e Lhívia

**Lhívia** (**Llívia** en catalan) es una comuna de la Bassa Cerdanha, situada dins la província espanhòla de Girona, en Catalonha.

Lhívia es una enclava de l'estat espanhòl dins l'estat francés. Es un municipi situat a 153&nbsp;km al nòrd de la capitala de sa província, Girona, enrodat en totalitat per de territòri francés coma resultat del Tractat dels Pirenèus de 1659: pr'amor d'aqueste, Espanha donèt a França los trenta tres vilatges de las comarcas de Valespir, Capcir, Conflent, Rosselhon e l'Auta Cerdanha que uèi forman, ensems amb Fenolheda, lo departament francés dels Pirenèus Orientals. Llívia restèt fòra d'aqueste tractat per son estatut de vila, privilègi concedit per l'emperador Carles V, e continuèt jol domeni del rei d'Espanha. L'11 de febrièr de 1939, quand s'acabèt la Guèrra Civila Espanhòla, las autoritats del band nacional demandèron a las autoritats francesas l'autorizacion d'ocupar Llívia.

Sa populacion en 2005 èra de 1252 abitants, amassats dins un territòri de 12,84 km². Llívia aperten a la jurisdiccion de Puigcerdà. Las lengas parladas dins la localitat son lo catalan, lo castelhan e lo francés.

## Toponimia
La prononciacion es ['ʎiβiə] (o ['ʎiβio]), o ['ʎiβjə] (considerat coma pus sonhada). Las fòrmas ancianas son *castrum Libyae*,  cap a 672, *in civitate Livia* en 815, *pagus Libienensis* en 835, *Livia* en 836, *Leuia*, *Livia* en 839, *Livia* en 966, 1208, *Llivia* en 1305, etc. Ptolemeu escriu *Iulia Lybica*, mès cal préner ambe prudéncia aquela identificacion geografica. Los romans adornavan lors dependéncias de noms manlevats a las familhas patricianas, aicí la *gens Livia* per la capitala ceretana, *Julia Livia Cere*. Lo nom aviá un *ĭ* brèu a la tonica (*Lĭvĭa*), çò que justifica la fòrma *Leuia* de 839, mès per metafonia (l'influéncia de *ĭ* seguent), la tonica es en *i* .

## Nòtas
La Milhèra

**La Milhèra** es una cançon tradicionala de Gasconha.

## Paraulas

*Canta, canta Milhèra*
*La calor de l'estiu*
*Le huec cai a riuèra*
*Com'un brasèr de horn*
*E crèma tot lo jorn*
*Le solan, la paguèra*
*Le camin e le riu*
*Canta, canta Milhèra.*

I
*Le blat i sec capvath l'anglada*
*Le segaire pica le dalh*
*Un ahilat e l'alenada*
*Atau harà de bon trabalh*
*Milhèra desplega*
*Ton ala*
*Ahala*
*Sega, sega, sega, sega*

II
*L'estiuador susa de tinta*
*Tira lenga de tant de set*
*Au cap dau talh lèua la pinta*
*E a horrups beu a galet*
*Milhèra desplega*
*Ton ala*
*Ahala*
*Sega, sega, sega, sega*

III
*Peu prat trapit le bestiar mosca*
*La pastora cor tant que pòt*
*A l'adarrèr sense que posca*
*Le s'amassar tot en pielòt*
*Milhèra desplega*
*Ton ala*
*Ahala*
*Sega, sega, sega, sega*

IV
*Cochat devath la caçolèra*
*Le segaire qu'a plan dinnat*
*Au rascladís de la milhèra*
*Se va'ndromir un bon bohat*
*Milhèra desplega*
*Ton ala*
*Ahala*
*Sega, sega, sega, sega.*