open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Artigalotan

**Artigalotan** (*Artigueloutan* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [artigɔlu'tan]. Las fòrmas ancianas que son *Artigueloptaa* en 1385, *Artigalopta*/*Artigelobtaa* au sègle XIVau, *Arthigueloutan* en 1475, *Artigaloutaa* en 1536, *Artigalotaa* en 1675, *Artiguelotaa* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, *Artigalotan* qu'ei format deu resultat de *artica*, mot prelatin, probablament aquitanic, « tèrra en perdut », e de *lupus*, « lop » . 

Miquèu Grosclaude qu'arrefusa l'explicacion de Dauzat : lo *-p-* qu'ei un artifici grafic dens las atestacions. Lo mot *artiga* qu'a lo sens de « tèrra en perdut, tèrra eishartigada »; mès que i a tanben lo masculin *artigau* (dab lo sufixe *-alem*) e lo diminutiu d'aqueth darrèr mot (véder lo diccionari Palay) *artigalòta*, « petita tèrra eishartigada »; dab lo sufixe qualitatiu *-anam*, que hè *Artigalotan* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Artigaloba

**Artigaloba** (*Artiguelouve* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ar,tigə'lubə]. Las fòrmas ancianas que son *Artiguelobe* cap a 1120, *Artigaloba* en 1286, *Artiguelobe* en 1385, *Artigaloube*/*Artigueloube* cap a 1630 (Marca), *Artigalouve* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, lo nom que vien d'un mot prelatin, probablament aquitan, *artica*, « artiga », dab un derivat deu latin *lupus*, « lop » . 

Segon Miquèu Grosclaude, la prumèra partida pausa pas de problèma, « artiga, tèrra eishartigada » La segonda partida a pas de ligam dab lo lop, mès que pòt estar ua arradic oronimica d'origina preindoeuropèa **lob* (en Provença, *montanha de la Loba*, lo Leberon, etc) .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Assat

**Assat**  (*Assat* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
 
## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [a'sat]. Las fòrmas ancianas que son *Assal*/*Assag* (cartulari de Lescar, in Marca) en 980, *Assat* en 1110 e 1115, *Assatum* en 1434, *Assat* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, *Assat* que vien deu basco *as*/*aitz*, « punta rocosa »; la finau qu'ei escura . 

Segon Miquèu Grosclaude, l'explicacion deu Dauzat qu'ei pas impossibla topograficament; Assat qu'ei situat au lòc precís on lo Gave de Pau tròba l'arribassa de podingas miocènas. Lingüisticament, *as* que vien deu basco *aitz*, mès la terminason ei pas explicada e las grafias en *-al* e *-ag* deu cartulari de Lescar que son en contradiccion dab las autas .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Asta e Bion

**Asta e Bion** o **Beon** (*Aste-Béon* en francés) qu'ei ua comuna aussalesa de Bearn administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
### Asta
La prononciacion qu'ei ['astɔ]. Las fòrmas ancianas que son *Aste* en 1385 (s'ei pas un aute vilatge), *Asta* en 1487, *Aste-Béon* despuish la fusion de las duas comunautats , *Aste* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau).

Dauzat qu'explica *Asta* per *ast*, varianta de *aitz*, « punta rocosa » .

Segon Miquèu Grosclaude, l'explicacion de Dauzat qu'ei justa, mès aproximativa, pr'amor lo basco coneish pas *ast*, mès la varianta arredusida *as*. Que cau donc descompausar en *as* « punta rocosa » e *ta*, sufixe locatiu .

### Bion
La prononciacion qu'ei [bjun]. Las fòrmas ancianas que son *Beoo* en 1328, 1374 e 1385, *Beo de la bag d'Ossau* en 1427, *Béon* en 1654, *Béon*  (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), *Aste-Béon* adara .

Segon Miquèu Grosclaude, *Bion* que vien de l'arrasic oronimica preindoeuropèa **ben* (citada dens Dauzat, Deslandes e Rostaing, *Dictionnaire étymologique des noms de rivières et de montagnes de France*, p. 117), qui seré ua varianta de **men* (cf. lo basco *mendi*); **Ben* que's tròba tanben dens lo toponime regionau *Benou* (grafia francesa), representat per un planèr, dus pics e ua aiga. Que i a un sufixe desconeishut.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna
## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Astís

**Astís**  (*Astis* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. 

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [as'tis]. Las fòrmas ancianas que son *Estis*/*Astiis* en 1385, *Astis* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, *Astis* que vien deu basco (aquitan) *ast* (varianta de *aitz*, « punta rocosa », dab un sufixe escur . 

Per Miquèu Grosclaude, la solucion de Dauzat que seré acceptabla foneticament, dab un sufixe locatiu basco *-tz*, mès i a arren qui semble ua punta rocosa. Shens certitud, Grosclaude que prepausa ua auta ipotèsi : per la prumèra sillaba, l'article definit arcaïc *es* (o ua contraccion de *a* + *los*; per la segonda sillaba, ipoteticament ua fòrma deu vèrbe *tiéner*, dab lo sens de « dependéncia », (sens de *t(h)in* donat dins lo diccionari de Lespin, a l'article *apertins*), o lo mot *(an)ti(i)ns*, « entins, tins (diccionari Palay, p. 402 e 955 » .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Aubin

**Aubin** (*Aubin* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. 

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [aw'bin]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Genumer Albii* en 1101, (*in* Marca) en 1101, *Elben* au sègle XIIIau (Fòrs de Bearn), *Aubii* en 1385 (Recensament), *Aubin* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, Aubin que vien deu nom latin d'òmi *Albinus* dab lo sufixe *-onem* . 

Miquèu Grosclaude qu'arrefusa l'explicacion de Dauzat. Se lo nom deu proprietari antic èra *Albinus*, la prumèra fòrma seré *Sanctus Genumer Albini*; *Sanctus Genumer Albii* que requereish *Albius*, dab lo sufixe d'apertenéncia *-inum* [rasonament fragile]. La fòrma *Elben* qu'ei ua evidenta cacografia .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Arrien

**Arrien** (*Arrien* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. 

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [a'rrjen]. Las fòrmas ancianas que son *lo caperan d'Arrien* en 1385 (se s'ageish d'aqueth vilatge), *Arien* en 1385, *Rien* en 1536, *Arrien* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), *Arien* (sègle XIXau, Archius de l'Empèri) .

J.F. Berganton (*Le dérivé du nom individuel...*, p. 179) qu'atèsta en Bearn lo nom d'òmi *Ariee*. Segon Miquèu Grosclaude, l'origina qu'ei benlhèu un nom de persona, mès lo nom que demora escur .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Arrosés

**Arrosés** (*Arrosès* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [arru'ses]. Las fòrmas ancianas que son *Aroses* en 1385, *Arozee*/*Arosser*/*Arozer* au sègle XIVau, *Arroser* en 1402, *Rosees* en 1472, *Arrosers* en 1487, *Ceubalade*, *Saubalade* en 1536 e 1644, *Sauvelade* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, lo nom que vien deu basco (aquitan) *harr*, « pèira »  dab lo sufixe aquitanic *-ossum* e benlhèu lo sufixe latin *-ensis* . Pau Raimond, dens lo son diccionari topografic, citat per Miquèu Grosclaude, que credè lo nom ei benlhèu un agiotoponime pr'amor i avè dens la parròpia un dèmne aperat « de Senta Ròsa » .

Segon Miquèu Grosclaude, Pau Raimond ved pas qu'ei lo nom d'Arrosés qui donè l'idèa d'aunorar Senta Ròsa. Per Dauzat, los sons sufixes que son hèra complicats e *arr-* iniciau que sembla meilèu un *a* prostetic. I a pas de ròcs a Arrosés e donc lo *harr* basco, « pèira », qu'ei dobtós. Daubuns qu'an pensat a un toponime vegetau : *los rosèrs*. En realitat, que s'ageish d'un antroponime coneishut despuish l'Edat Mejana : *Arrose*, *Roses*, *Arrossa*, *Rosane*, *Arroseu*, *Arrosseu*. Adara que i a nombrós patronimes *Arrozé*, *Arrouzés*, *Arrozez*. *Rozès* qu'ei present dens la region tolosana e en Espanha e Portugau (cf. la marca de porto). Mès quin ei l'origina de l'antroponime ? Eventualament lo mot *arròsa*/*arrosèr*. Lo nom de la comuna que deriva donc d'un nom de persona .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Aubons

**Aubons** (*Aubous* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [aw'buns]. Las fòrmas ancianas que son *Aubos*, en 1385, *Auboos* au sègle XIV, *Aubons* en 1752, *Aubous* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Dauzat que pensa *Aubous* vien deu nom latin d'òmi *Albus* dab lo sufixe aquitan *-ossum* . 

Per lo doctor Lemoine, lo nom que s'explica per *alba* en latin, « aubar ». Miquèu Grosclaude qu'explica l'error de Lemoine : lo nom de l'aubar que vien deu latin *albarus*. Lo radicau donat per Dauzat qu'ei bon, mès lo sufixe d'origina latina qu'ei *-ones* (plurau de *-onem*) .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Audaus

**Audaus** (*Audaux* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [aw'daws]. Las fòrmas ancianas que son *Aldeos* puish *Aldaus* au sègle XIau (segon Marca, *Audaus* en 1178 e 1612, *Audaux* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat e Rostaing, Aulhon que vien deu nom galloroman d'òmi *Aldus* dab lo sufixe *-avum* . 

Segon Miquèu Grosclaude, Gerhard Rohlfs a pas vist que Pau Raimond avè portada la fòrma ALDEOS a Audejòs, puish avè corregida la sua error en la tornant a *Audaus*. Que cau donc cercar a Audejòs. Rohlfs que horneish duas solucions :
* *Aldene*, nom aquitan d'òmi e sufixe aquitan *-òs*;
* *Aldius*, nom latin d'òmi e sufixe *-òs*.
L'etime *Aldenòs* (*Aldene* + *-òs*) qu'ei la mei versemblabla e qu'explica l'atestacion *Aldeos* de Pau Raimond (lo sufixe permet tanben d'eliminar l'ipotèsi de Dauzat) : *Aldenòs* > *Aldeòs* (tombada de *-n-* intervocalica) > *Audaus* (reculament d'accent, normau dens la region dens un tau cas).
Lo basque *altz* (aubar, vèrnhe) que mia a *aus-* e non pas a *aud-* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna
## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Augar

**Augar** (*Auga* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. 

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [aw'ga]. Las fòrmas ancianas que son *Algar* au sègle XIau, segon Marca, *Augar* au sègle XIIIau, *Augaar*/*Augar* en 1385, *Augaa* en 1437, *Auguaa* en 1538, *Augua* en 1544, *Auga* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, lo nom qu'ei escur; *Augar* qu'ei a comparar dab lo basco *alga*, « prada, pastura, estrame »  . Segon Lemoine, citat per Miquèu Grosclaude, lo nom que vien de *auca*; *r* finau que correspón au sufixe collectiu *-aria* (sic); pr'amor de la situacion sus un tuc, lo gascon *augar* qu'ei exclús .

Segon Miquèu Grosclaude, pr'amor de l'accentuacion sus la darrèra sillaba, que i a ua consonanta latenta. Los derivats *augaret*, *augaròt*, *augaron* que marcan ei *-r*. Qu'ei donc lo mot *augar*, dab lo sufixe collectiu *-are*, a despieit de la situacion hauta remarcada per Lemoine; Grosclaude qu'escriu i a dens la comuna Lui de França e un arriu petit nommat *Los Augarons*, « las cocudas »; lo mot gascon *augar* qu'ei explicable benlhèu per *alga* (vegetacion d'aiga) o lo basque *alga*, « prada, pastura, estrame » .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Aurions e Idèrnas

**Aurions e Idèrnas** (*Aurions-Idernes* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
### Aurions
La prononciacion qu'ei [awrjuns] (*n* pauc perceptibla). Las fòrmas ancianas que son *Ryons* en 1227, *Aurios* en 1385, *Riontz* en 1538, *Aurious* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), *Aurions-Idernes* despuish qu'apleguèn las duas comunautats .

Segon Miquèu Grosclaude, las grafias de 1227 e 1538 que pausan problèma e que son benlhèu dobtosas. Lo nom qu'ei a arreligar dab Auriac (canton de Tèsa) e d'Orion (canton de Sauvatèrra). *Aurions* que vien probablament deu nom latin *Aurius* dab lo sufixe *-onis*. Aurions que seré « la proprietat d'Aurius » . 

### Idèrnas
La prononciacion qu'ei [i'dɛrnɔs]. Las fòrmas ancianas que son *Ydernes* en 1385, *Ydernas* en 1540, *Idernes* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), *Aurions-Idernes* despuish qu'apleguèn las duas comunautats .

Idèrnas sembla pas ua fòrma deu nom de persona occitan *Isarn* pr'amor lo lòc qu'ei hòra deu passatge de *-z-* intervocalica a *-d-*, lo nom [germanic] *Isarn* qu'ei desconeishut en Bearn e que caleré imaginar ua fòrma femenina. Lo nom qu'ei escur .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Valensun

**Valençun**
 (pron. [balan'sun] ) (*Balansun* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region  de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
Le toponim *Valençun* es mencionat en 1205 devath aquesta medisha fòrma (títols de Navarrenx), e apareis devath las fòrmas 
*Balensun* (S. XIII, Estats de Bearn), 
*Balensu* (1343, notaris de Pardias), 
*Valenssun* (1385, censièr de Bearn), 
*Valencin* (S. XIV, Jean Froissart, libre IV), 
*Balanssun* (1536, Reformacion de Bearn), 
*Balensun* (S. XVIII, ), 
*Balenzun* (1793 o an II e
*Balensun* (1801, Bulletin des lois).

Lo son nom occitan normatiu qu'ei *Valençun*

Ten per origina un nom d'òme latin *Valentius* dab lo sufix -*unum*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Aussavièla

**Aussavièla** (*Aussevielle* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [awsa'bjɛlɔ]. Las fòrmas ancianas que son *Ause-Viele* en 1342, *Ossebiele* en 1349, *Aucebielle* en 1385, *Osse-Biele* en 1402, *Aussabièla* en 1538, *Aussavielle* en 1675, *Aussevielle* en 1754, *Aussaviele* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, lo nom que vien deu nom latin d'òmi *Alcius* e latin *villa* . 

Miquèu Grosclaude qu'arrefusa la solucion de Dauzat. Lo nom que vien deu nom de l'aiga, *Ossa*, ['usɔ] (en francés *l'Ousse*, *l'Ousse-des-Bois*. L'iniciau (*Ossa-* > *Aussa-*) qu'ei diftongada pr'amor d'ua maishanta copadura : **La Ossa* >**L'Aussa*, cf. Pau Raimond *la Orsa de Lescar* en 1394, *L'aygue longue aperade la Ossa* en 1457)  [o tanben pr'amor de la preposicion *a* aglutinada au nom deu vilatge]. *Ossa* qu'ei un idronime pirenenc. Lo nom qu'ei format de l'aiga, *Ossa* e de l'occitan *vièla* (
Valiròs

**Valiròs** (*Baliros* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [bali'rɔs]. Las fòrmas ancianas que son *Baliros* en 1385, *Balliros* en 1515, *Baliroos* en 1538, *Baliros* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Per Gerhard Rohlfs, citat per Grosclaude, lo radicau antroponimic qu'ei lo medish que per Valirac .

Dauzat qu'explica *Valiròs*, shens certitud, per lo nom latin d'òmi *Valerius* dab lo sufixe *-ossum* .

Miquèu Grosclaude qu'accèpta dens l'ensemble l'explicacion de Dauzat, « la proprietat de *Valerus* », dab lo sufixe *-ossum* . 

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Barinco

**Barinco** (*Barinque* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ba'rinku]. Las fòrmas ancianas que son *Barinco* en 1385 e 1402, *Barincquo* en 1538, *Barinquo* en 1542, *Barincou* en 1676, *Barinque* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Dauzat qu'evòca lo gallic e pregallic *barr-*, « som, puei » e, per *Barinco*, lo sufixe *-incum* (cf. lengadocian *barenc*, « arrec, precipici ») . Alan Novèl, citat per Miquèu Grosclaude, que balha l'arradic preindoeuropèa **bar*, « ròc, montanha ». Dab lo sufixe *-enc*, que hè en italian *barranca*, « arrec », en occitan *barranca*, « barra rocosa » e *barinc*, « arrec », en catalan *barranc*, « arrec » .

Segon Miquèu Grosclaude, las ipotèsis precedentas son concordantas. Totun, lo site de Barrinco que's merita pas lo nom d'arrec. Que i a un penent un pauc hòrt, pas mei, cap a la vath de *Souye* (nom francés). En conclusion, *Barinco* que vien d'un mot occitan d'origina preindoeuropèa, *barenc*, « talvèg » .

Per Xavier Delamarre, *barron*, *barrā* que son mots celtics qui an lo sens de « lo som, lo cap, la punta » o eventualament, de « proprietat de *Barros ». L'autor cita pas Barinco .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Berrauta e Camun

**Berrauta e Camun** (*Barraute-Camu* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
### Berrauta
La prononciacion qu'ei [be'rrawtə]. Las fòrmas ancianas que son *Berraute* cap a 1150, en 1385 e 1413, *Berauta* en 1548, *Beraute* en 1687, *Barraute* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), *Barraute-Camu* despuish lo 14 de junh de 1841, quan apleguèn las duas comunas .

Segon Dauzat, *Berrauta* que vien benlhèu deu baish latin *beria*, « plana », e latin *alta*, « hauta » . 

Segon Miquèu Grosclaude, l'origina qu'ei basca shens nat dobte; lo nom basco qu'ei *Berroeta*. *Berrauta* qu'ei format deu basco *berro*, « brostèr »  e sufixe collectiu *-eta*, dab un sens globau qui ei « lòc on i a broishòcs, brostèr ».
### Camun
La prononciacion qu'ei [ka'my], shens nasalizacion. Las fòrmas ancianas que son *Camoo*/*Camuu* en 1385, *Camur* en 1477, *Camu* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), *Barraute-Camu* despuish lo 14 de junh de 1841, quan apleguèn las duas comunas .

Pr'amor de l'incertitud grafica *Camu-* que sembla d'estar ua varianta deu mot mei corrent *camo-*; que i a la medisha incertitud de la vocala per un aute Camon (canton de Sent Palai), atestat *Camur* en 1472 e *Camu* en 1621. Lo sens segon lo diccionari Palay qu'ei « terren fertile en arriba de Gave ». L'origina qu'ei mauaisida totun. Qu'an prepausat lo *cambo* gallic, « cobde deu flume », mès nat *camo-* ei dens aquera situacion. Qu'an prepausat tanben lo mot latin *campus*, « camp ». Justament, que i a en occitan centrau lo mot *cambon*, qui sembla compausat de *camp* + *bon* e, segon lo diccionari d'Alibèrt, diferent de *cambo* celtic; la tombada de *-b-* qu'ei normau en gascon. La question deu càmbiament de vocala ei pas resolvuda. En tot cas, lo sens qu'ei lo hornit per Palay . L'aute problèma qu'ei lo de la finala en *-r* e pas en *-n*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna
## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Barzun

**Barzun** (*Barzun* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa situada dens lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [bar'zun]. Las fòrmas ancianas que son *Barzunum*, en latin, en 1286, *Barsuu* en 1385, *Barsun* en 1402, *Barssun* en 1538, *Barsun* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, *Barzun* que vien deu nom gallic d'òmi *Barus* dab lo gallic *-dunum* . 
Lemoine, citat per Miquèu Grosclaude, qu'explica *Barzun* per lo gallic *Virodunum* (coma los *Verdun*).

Miquèu Grosclaude qu'arrefusa l'explicacion de Dauzat per ua rason fonetica (*Barus* + *dunum* > **Bardun*) e enqüèra mei la de Lemoine. *Bard*, « hanga, lima », non pòt servir pr'amor *-d* ei pas intervocalic. Non saben se l'aragonés *barza*, « bròc, espia » existeish au nòrd deus Pirenèus. Lo nom latin d'òmi **Barisius* dab lo sufixe *-unum* qu'ei ua possibilitat, pas mei.

Delamarre que causeish lo celtic *barro-dūnon*, « hòrt deu som », mès que i a benlhèu la possibilitat de **Baridūnon* sus un nom d'òmi **Bar(i)os* . Lo site qu'ei d'arribèra.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bassilhon e Bausèr

**Bassilhon e Bausèr** (*Bassillon-Vauzé* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
### Bassilhon
La prononciacion qu'ei [basi'ʎun] (*n* pauc perceptibla). Las fòrmas ancianas que son *Basilhoo* en 1385 e 1402, *Bacilhoo* cap a 1540, *Baxilho* en 1542, *Basilhon* en 1546, *Bacilhon* cap a 1550, *Bassilhon* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), *Bassillon-Vauzé* despuish qu'apleguèn las duas comunautats .

Gerhard Rohlfs, citat per Grosclaude, qu'explica *Bassilhon* per lo nom d'òmi *Bassilius* dab lo sufixe *-onem* .

Dauzat qu'explica *Bassilhon*, per lo nom latin d'òmi *Bassilius* (o benlhèu *Vassilius*) dab lo sufixe *-onem* .

Miquèu Grosclaude qu'accèpta las explicacions precedentas, mès qu'aima mei *Bassilius*. Bassilhon que seré « la proprietat de Bassilius* . 

===Bausèr===
La prononciacion qu'ei [baw'zɛ]. Las fòrmas ancianas que son *Bauser* en 1385, *Bausee*/*Bauser* en 1538, *Vauser* en 1682 e 1768, *Vauzé* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), *Bassillon-Vauzé* despuish qu'apleguèn las duas comunautats .

[[Albèrt Dauzat|Dauzat]]  escriu pas arren per *Vausèr*, mès qu'explica *Balzac* ([[Charanta (departament)|Charanta]], [[Dordonha (departament)|Dordonha]]), per lo nom latin d'òmi **Ballitius*, inatestat, derivat de *Ballius*, dab lo sufixe *-acum* .

Segon [[Miquèu Grosclaude]], un etime *balç*/*bausa'', « ròc abrupte, pena » ei pas adaptat au site. L'ipotèsi de Dauzat qu'a per inconvenient los noms latins citats son pas atestats dens la region. Lo nom que demora escur .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bastanès

**Bastanès** (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [basta'nɛs]. Las fòrmas ancianas que son *Bastanensis* cap a 1100, *Bastenes* en 1375, *Bastanees* en 1385, *Bastannes* cap a 1540, *Bastanès* en 1680, *Bastanés* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat e Rostaing, *Bastanès* que vien deu gascon *basta* « lana » .

Lo diccionari Simin Palay que horneish :
* *baste*, « toja »;
* *bastar*, « lana, terren de basta »;
* *bastarrous*, *bastanous*, « qui ei deu bastar, de la basta, terren en lana, sòu en bruga »;
* *bastanés*, « qui ei deu bastar, nom de persona e nom de lòc »; 

Miquèu Grosclaude qu'explica per arribar a *Bastanès* a partir de *basta*, que cau un doble sufixe : *-anum* e *-ensem*; mès *-ensem* que mia a *-és* e non pas a *ès*. Lo radicau qu'ei *basta*, « toja » dab un sufixe escur; lo sens probable qu'ei de « terren en lana » .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna
## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Balèish

**Balèish** (*Baleix* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ba'lɛʃ]. Las fòrmas ancianas que son *Bales* au sègle XIau, *Balas* au sègle XIIau, dens Marca, *Balestoos* au sègle XIIIau, *Baleixs* en 1385, *Baleyxs* en 1538, *Balex* en 1548, *Baleix* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, lo nom qu'ei benlhèu derivat deu preindoeuropèu **bal-*, « hautor » . Segon lo diccionari de Simin Palay, p. 97, citat per Miquèu Grosclaude, *balèch* qu'ei un vielh mot per « planèr » e que donè noms de personas e de lòcs .

Segon Miquèu Grosclaude, Palay qu'a probablament rason, mès Dauzat a pas tòrt : lo mot *balèish* que vien benlhèu d'un tèma preindoeuropèu **bal-*. Balèish qu'ei au pè d'un planèr; qu'ei lo lòc on lo planèr de Ger comença a s'abocinar pr'amor de las aigas qui i son neishudas (la fòrma *Balestoos*, « los petits planèrs » que designa benlhèu aqueths tròç de planèr). Dens la comuna, mès suu planèr, que i a un lòc nommat *Balespouey* . N.B. *Balespouey* qu'ei tanben un patronime (lista deus cònsols màgers) e los patronimes son susceptibles de desplaça's; los noms de las casas tiradas d'aqueths patronimes son pas totjorn significatius de la geografia locau.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Valirac e Maumosson

**Valirac e Maumosson** (*Baliracq-Maumusson* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
### Valirac
La prononciacion qu'ei [bali'rak]. Las fòrmas ancianas que son *Vallirag/Valliracum* cap a 1100, *Balirag* en 1443, *Baliracq* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), *Baliracq-Maumusson* en 1828, data de la fusion de las duas comunas .

Gerhard Rohlfs, citat per Grosclaude, qu'explica *Valirac* per lo nom latin d'òmi *Valerius*, dab lo sufixe galloroman *-acum* .

Dauzat qu'explica *Valirac*qu'explica *Valirac* per lo nom galloroman d'òmi **Balarius*, deu gallic *Balaros*, o per lo nom latin d'òmi *Valerius*, dab lo sufixe galloroman *-acum* .

Miquèu Grosclaude que tròba **Balarios* mia pas pro au bon resultat; *Valerius* que seré milhor e *Valerus*, tanben latin e atestat, que convién exactament. Valirac qu'ei « la proprietat de *Valerus* .

### Maumosson
La prononciacion qu'ei [mawmu'sun]. Las fòrmas ancianas que son *Maumussou* en 1774, *Maumusson* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), *Baliracq-Maumusson* en 1828, data de la fusion de las duas comunas   .

*Maumosson* que vien d'un shafre, vienut nom de persona, puish nom de lòc. *Maumús* qu'ei un adjectiu qui a lo sens de « reguèrc, botèc, qui hè botèc, qui hè lo mus, qui ei pas aimable »; que's ditz tanben « estar de maumús »; l'ajustadís deu sufixe *-on* a pas arren d'estonable. Solament que i a ua dificultat : Grosclaude qu'escriu *Maumusson*, shens comentaris, per ua prononciacion [mawmu'sun] . Que cau compréner ? benlhèu la prononciacion qu'ei [mawmy'sun]. A verificar sus plaça.

## Istòria
Las comunas de Valirac e de Maumosson que s'apleguèn en 1828 .

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Baudreish

**Baudreish** [baw'dreʃ]  (*Baudreix* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [baw'dreʃ]. Las fòrmas ancianas que son *Baudreixs* en 1385, *Baudreys* en 1402, *Baudres* en 1546, *Baudrexs* en 1580, *Baudreix* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, *Baudreish* que vien de l'arradic prelatina *baudr-*, « hanga », dab lo sufixe *-ellum* . 

Segon Miquèu Grosclaude, l'explicacion de Dauzat qu'a l'avantatge de la versemblança : lo vilatge qu'estó arroeinat per l'aigat deu Gave de Pau en 1772, mès lo gascon que coneish *baura*, non pas *baldra*/*baudra*. De mei, las fòrmas ancianas, atau com la prononciacion, qu'empachan lo sufixe sia *-ellum*. Ua possibilitat que seré benlhèu lo sufixe *-ensem* dab l'occitan *baudra* : **Baudrés*, puish *Baudreish*, « lòc hangós ».

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Biost

**Biost** o **Beost** (*Béost* en francés) qu'ei ua comuna aussalesa de Bearn administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia

### Bagès
La prononciacion qu'ei [ba'gès] (grafia de Grosclaude, dab un *g* estranhament dur, incompatible dab la grafia *Bagès* donada per l'autor, donc ua error probabla per [ba'jɛs]; lo còdi fonetic de l'autor, p. 34, que defineish *g* com « g dur »). Jacques Boisgontier, dens la soa recension deu *Dictionnaire toponymique des communes du Béarn* que senhala l'error. 

Las fòrmas ancianas que son *Baies* au sègle XII, *Bayees* en 1385, *Bagees* en 1538, *Bagés* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau). La comuna, qui s'aperava *Béost-Bagès*, que s'apèra adara *Béost* .

Segon Dauzat [en realitat per Bagert, lo bòsc e lo vilatge de *Bager*], lo nom que vien benlhèu deu latin *fagus* o deu gallic *bago*, « hau, hag, hai » qui donèn lo basco *bago*; lo sufixe qu'ei escur .

Segon Miquèu Grosclaude, lo nom que deriva deu latin *fagus* « hau, hag » mudat en *bago* shens influéncia deu gallic, pr'amor de la fonetica « basco-aquitana ». Lo sufixe qu'ei probablament lo collectiu basco *-etz*, çò qui hè deu nom l'equivalent deu gascon *haget*. Lo sens qu'ei donc « ahorest de hais » .

### Biost
La prononciacion qu'ei [bjust]. Las fòrmas ancianas que son *Beost* en 1328 e 1654, *Béost* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau), *Béost-Bagès* après la fusion de las duas comunautats, *Béost* adara .

Segon Gerhard Rohlfs, citat per Grosclaude, ua fòrma anteriora de *Biost* que pòt estar **Benost*, qui permet d'associar lo nom dab lo cognomen *Venos*, atestat en Espanha .

Dauzat qu'arreliga *Biost*, shens certitud, dab Venasca (Vauclusa), qui a benlhèu la medisha arrasic. *Biost* que seré explicable per un cognomen *Venos* (segon Rohlfs)  dab lo sufixe aquitan *-osto*, diferent de *-osso* .

Miquèu Grosclaude que compara *Biost*, en mei deus lòcs citats abans, dab *Bious* (en francés), deu lac de *Bious-Artigues*, comuna de Laruns, dab Bion (benlhèu lo medish radicau), dab Arbiost, dab Beuste, per certanas fòrmas ancianas [en realitat sonque au sègle XVIau, çò qui ei tròp tardiu per estar significatiu e Grosclaude eth-medish qu'admet ei benlhèu un simple rencontre d'azard]. Lo toponime que demòra escur . 

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna
## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Ventajor e Serèr

**Ventajor e Serèr** (*Bentayou-Sérée* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
### Ventajor
La prononciacion qu'ei [benta'ju], shens nasalizacion finau. Las fòrmas ancianas que son *Bentaio* au sègle XIIau, *Bentayoo* en 1385, *Ventayou* en 1547, *Bentanhou* en 1614, *Bentayou* en 1675, *Bentayon* en 1737, [*Bentayou* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau)], *Bentayou-Sérée* despuish qu'apleguèn las duas comunas en 1845 .

Segon Dauzat, lo nom que vien probablament de **ventalionem*, derivat de *ventalh*. Lo nom qu'ei motivat per un lòc propici au tribalh deus ventadors . 

Segon Miquèu Grosclaude, lo mot *ventajor* « lòc ventós » o « lòc propici au tribalh deus ventadors » existeish pas en gascon (que disen *ventadèr*), nimei en lengadocian (que disen *ventador*). Mès, que sembla ben ei lo sens deu toponime. Adara, lo vilatge qu'ei dens ua vath, e donc ei pas ventat, mès qu'a devarat. Au sud-oèst deu borg, au som d'un tuc, que i a enqüèra los vestigis d'un campanari, lo de l'anciana glèisa de Sent Joan. L'ancian site que pòt justificar lo sens deu nom .

### Serèr
La prononciacion qu'ei [se'rɛ], shens nasalizacion. Las fòrmas ancianas que son *Sere* en 1602, *Séré* en 1675, [*Seré* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau)], *Bentayou-Sérée* despuish qu'apleguèn las duas comunas en 1845 .

Dauzat e Rostaing que tractan pas de *Serèr*. Per Sent Seren, que horneishen lo nom latin d'òmi *Serenus* . Segon lo doctor Lemoine, citat per Miquèu Grosclaude, lo nom que deriva de *cella*, « petita glèisa, petit monastèri ». Lo diccionari Simin Palay, p. 903, que contién lo nom de mestièr *serèr* .

Segon Miquèu Grosclaude, lo nom pòt pas estar *Serenus* pr'amor i a pas nada nasalizacion. L'accent tonica sus la darrèra sillaba que hè supausar ua consonanta finau latenta; ei pas *-n*, que demora *-r*. La causida qu'ei entre *cerèr* e *serèr*; mès lo segond qu'ei tanben vienut un patronime, çò qui va meilèu dens lo sens de *serèr* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Berencs

**Berencs** (*Bérenx* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [be'renks]; Simin Palay qu'escriu *Berens*. Las fòrmas ancianas que son *Berencs* en 1240, *Berens* en 1241, *Berenxs* en 1461, *Verencxs* en 1548, *Berenlx* en 1582, *Berenx* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Ernèst Negre, citat per Grosclaude, qu'explica Brens (*Berens* cap a 972, *Berencs* e *Berengis* en 1305) per un nom germanic d'òmi *Bero* e lo sufixe germanic *-ingos* .

Per Dauzat, lo prumèr element qu'ei escur e lo segond qu'ei lo sufixe preceltic *-incum* .

Miquèu Grosclaude que considèra l'explicacion germanica de Negre per Brens ei pas transposabla en Bearn. Berlana (comuna de Morlans), dens la vath deu Lui de Bearn e la vath de Barlanés/Berlanés (comuna de Lana de Varetons), qui ei la vath de *Vert* (en francés) que contenen la medisha arrasic *ber*. Aqueth element que correspón pas a *vèrn*, pr'amor, i a pas *-n* etimologica. Grosclaude que pensa, shens certitud, au basco *ibar*, « plana, vath » o *belhar*, « prada, erbatge, pastenc ». Que son sonque possibilitats .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bescat

**Bescat** (*Bescat* en francés) qu'ei ua comuna aussalesa de Bearn administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [bes'kat]. Las fòrmas ancianas que son *Bescad*, en 1154, *Abescat* en 1270 e 1385, *Besquat* en 1418, *Bescat* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, lo nom que vien deu latin *episcopatus*, « avescat ». Que correspón a ua tèrra qui apertién a un avescat . 

Segon Miquèu Grosclaude, l'adjectiu *avescat* ei pas acceptable en toponimia. Demòra la solucion de Dauzat, mès i a pas de pròvas que Bescat ho ua tèrra d'avescat. Grosclaude tròba pas de solucion .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna
## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Vesingran

**Vesingran** (*Bésingrand* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [bezingran]. Las fòrmas ancianas que son *Beingran*, en 1334, *Vesii gran* en 1349, *Besii gran* en 1385, *Besingran* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, *Vesingran* qu'ei *vicinum grande* en latin, lo gran comunau . Alan Novèl, citat per Miquèu Grosclaude, que precisa lo latin *vicinum*, derivat de *vicus*, a lo sens de « vilatge » .

Grosclaude qu'accèpta lo sens donat per Alan Novèl en latin medievau. Lo sens probable qu'ei lo de « gran vilatge »  .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Vetrac

**Vetrac** (*Bétracq* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [be'trak]. Las fòrmas ancianas que son *Betrac* en 1385, *Betrac en la frontere* au sègle XIVau, *Monpézat-Bétrac* quan apleguèn las duas comunas lo 20 de junh de 1842, *Bétracq* après la separacion , *Betrac* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau).

Segon Dauzat, lo nom que vien d'un nom d'òmi galloroman (= celtic) **Bettirius*, inatestat, tirat deu gallic *Bettius*, dab lo sufixe *-acum* . 

Segon Miquèu Grosclaude, i a pas de rason d'utilizar un nom supausat, postulat per la batalha de *Betriacum* enter  Othon e Vitellius. Ua solucion qu'ei *Victorius*, a l'origina deus *Vitrac*, o, enquèra milhor foneticament, lo nom latin d'òmi *Vetus* o meilèu lo son acusatiu *Veterem*, dab lo sufixe *-acum*. Vetrac qu'èra segon Grosclaude la proprietat de *Vetus*. Jacques Boisgontier, dens la soa recension deu *Dictionnaire toponymique des communes du Béarn* qu'escriu *Veter-acum* mia a *Veirac*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Beuste

**Beuste** (*Beuste* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei ['bewste]. Las fòrmas ancianas que son *Belste* au sègle XIIau, *Beuste* en 1385, *Beusta* en 1510, *Beosta* en 1546, *Beost* en 1568, *Beoste* en 1578, *Benste* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat e Rostaing, *Beuste* qu'ei un nom escur, benlhèu arreligat dab lo basco *belz*, «  negre » dab lo sufixe collectiu *-te* . 

Per Miquèu Grosclaude, un nom qu'a per sens « negre » qu'ei possible sonque com nom de persona, un shafre d'origina basca. Grosclaude que s'interròga sus l'omonimia de quauques atestacions [en realitat, sonque enter 1546 e 1578] dab la de Biost.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Veiria (Bearn)

**Veiria** (*Beyrie-en-Béarn* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [bəj'riɔ]. Las fòrmas ancianas que son *Beyrie* en 1101, *Beyriee* en 1424, *Beyries* en 1487, *Beyria* en 1539, *Veyrie* en 1546, *Beyrie* en 1590, *Boyrie* en 1675, *Beyrie* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, lo nom que vien deu latin *vitrina*, « fabrica de veire, obrador de veirèr ». Comparar dab La Veiria, Veiria (Bascoat) , Veirias.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bidòs

**Bidòs** (*Bidos* en francés) qu'ei ua comuna de Bearn situada ena vath d'Aspa. Qu'ei administrada peth departament deths Pirenèus Atlantics dera region de Navèra Aquitània ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia

Era prononciacion qu'ei [bi'ðɔs]. Eras fòrmas ancianas que son *Bidos*, en 1154 e cap a 1200), *Abidos* cap a 1220, *Bedos* en 1287, *Bydos* en 1289 e 1305, *Bedos* en 1306, *Bydos* en 1313, *Abidos* en 1367, *Bidos* en 1380, *Viudos* cap a 1540, *Vidos* en 1546, *Bidos* (mapa de Cassini, ara fin deth sègla XVIIIau) .

Dauzat qu'explica *Bidòs*, shens certitud, per **Avitossum*, deth nom latin d'òmi *Avitus* dab eth sufixe « aquitanic » *-ossum* . 

Segon Miquèu Grosclaude, Dauzat que dona era medisha explicacion per Avidòs; mès dens aqueth darrèr cas, la prumèra fòrma [e la majoritat deras fòrmas] qu'èra en *Av-*, ací ei pas atau; las raras fòrmas *Abidos* que's pòden explicar per l'aglutinacion de la preposicion *a*. Que sembla donc eth nom vertadèr deth vilatge que sia *Bidòs*, explicable meilèu per ua arrasic basco-aquitana *bide*, « camin ». Totun, se pòt pas completament escartar eth nom latin *Avitus* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Vernadèths

**Vernadèths** o **Vernadèts**, dab un sufixe basco  (*Bernadets* en francés), qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [berna'dɛts] (*-s* netament prononciada). Las fòrmas ancianas que son *Bernedet* cap a 1030, dens un tèxte latin, *Bernadegs* en 1385, *Bernadegx* en 1402, *Bernadetz* en 1538, *Bernadets* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) 

Segon Dauzat, lo nom qu'ei lo diminutiu deu nom [d'origina] germanica *Bernat* . Lemoine, citat per Miquèu Grosclaude, qu'explica lo nom per *vernet*, en gascon, « lòc on i a vèrnhes »

Segon Miquèu Grosclaude, lo sufixe ei pas *-ittum* (> *-et*), pr'amor *è* ei drubèrt. Grosclaude qu'exclutz tanben lo sufixe *-ellum* (> èth), qui seré justificat sonque per la fòrma de 1385 [e la de 1402]; Grosclaude qu'argumenta ei un sufixe rare (?), qui a pas generalament un sens diminutiu e sustot qui no's pòt ajustar a un nom de persona. Que demora donc lo sufixe de tipe basco *-tz*, dab shiulanta. Que s'ajusta generalament a noms de vegetaus (mès a còps a noms de personas). Que i a ua ipotèsi antroponimica (derivat de *Bernat*) e ua ipotèsi vegetau, *verneda* e sufixe *-ètz*, mei sovent ajustat a un radicau vegetau qu'antroponimic. Generalament, los *Bernadet* que son ipocoristics de *Bernat* e los *Bernadets* (en francés, donc los *Vernadèts*) que son derivats de *verneda*. Mès la paronimia que devó jogar e crear confusions. Per acabar, *Vernadèts* qu'ei format de *vèrn* (arbo), *-et* (sufixe latin collectiu vegetau *-etam*) e *ètz* (sufixe locatiu basco), dab un sens globau de « lòc on i a vèrn(he)s » .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Vilhèras

**Vilhèras**  (*Bilhères* en francés) qu'ei ua comuna aussalesa de Bearn administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [bi'ɣɛrɔs]. Las fòrmas ancianas que son *Bileles*, en 1154 (Carta de Barcelona), *Bilère* (transcripcion en francés deu mot precedent per Marca), *Billere* en 1286, *Vilheres d'Ossau* en 1538, *Bilheras* en 1595, *Bilhères* en 1618, *Billeres* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Dauzat qu'explica *Vilhèras* ei lo resultat deu latin **villella*, « petit vilatge », diminutiu de *villa* . 

Segon Miquèu Grosclaude, Pèire Bèc que senhala *-lh-* hè problèma : normaument **villella* mia a [bilɛrɔ] e non pas a [bi'ɣɛrɔ]. Mès, precisament, Grosclaude qu'explica aquera fòrma shens molhadura ei presenta dens la Carta de Barcelona en 1154. Donc, Grosclaude que pausa la question : quan e perqué *l* s'ei palatalizada en *lh* ? L'autor que precisa lo sens probable : las petitas proprietats .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna
## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Biron (Bearn)

**Biron** (*Biron* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [bi'run]. Las fòrmas ancianas que son *Biro* en 1194, *Villa de Biro* en 1235, *Viroo*/*Biroo* en 1385, *Biiron* en 1475, *Viron* en 1568, *Biron* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Henri Gavel, citat per Grosclaude, qu'i ved lo latin *villa*, « vila, vilatge », dab lo sufixe diminutiu *-onem*. Gerhard Rohlfs, citat per Grosclaude, qu'explica tanben *Viron* per *villonem*, derivat de *villa*. Lo diccionari de Simin Palay, a l'article *biroû*, p. 135, que dona lo sens d'« entorns ».

Dauzat qu'explica *Viron* 1) per un nom gallic d'òmi, **Birius*, derivat de *Birius* dab lo sufixe *-onem*, 2) o segon l'ipotèsi de Gavel .

Miquèu Grosclaude qu'aima mei l'explicacion de Gavel e Rohlfs, « petit vilatge, petita proprietat rurala », shens arrefusar completament la de Palay . Jacques Boisgontier, dens la soa recension deu *Dictionnaire toponymique des communes du Béarn* que considèra un derivat masculin de *villa*, *villonem*, puish ua evolucion *villonem* > *Viron* son inversemblablas (en occitanocatalan, lo resultat de *villa * qu'ei *vila*, sovent dab ua vocala : *viela*, *viala*)
.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas