open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Evangèli de Pèire

L**'Evangèli de Pèire** es un evangèli apocrif que se coneis solament fragmentàriament, mercés a un manuscrit grèc trobat a Egipte l'an 1886.

Escrit a la primièra persona, lo narrator s'identifica com Simon Pèire (verset 60), los savents actuals escartan que pòsca èsser escrich per l'apòstol. Sols demòra la partida corresponent a la passion i resurreccion de Jèsus Crist, amb d'importantas diferéncias al respècte de la narracion dels evangèlis canonics. Unes autors donan coma data de composicion l'an 70; alara, seriá contemporanèu dels evangelis sinoptics, mas la màger partida dels cercaires la situan dins la primièara mitat del sègle II.

## Contengut
Lo recit de la passion de Jesus Crist presenta d'importantas diferéncias al respècte dels evangèlis canonics. D'un costat es Eròdes I Agripa, non pas Ponç Pilat, qu'ordona l'execucion de Jèsus, e  lo monarca tot coma los jutges vòlon pas se declarar innocents de la sang de Jèsus. Dins lo recit de la crucifixion se tròban de frasas diferentas, coma al verset 10," Mes se calava coma se sentisse pas cap de dolor", o, quand, al moment precedent la mòrt, Jèsus crida: "Ma Fòrça, ma Fòrça miá, m'abandonès!" (verset 19), puslèu "Mon Dieu, mon Dieu, perqué m'abandonès?" (Marc 15,34).

Après la mòrt de Jèsus, lo recit contunha de descriure la sepultura per Josèp d'Arimatèa. Explica d'en primièr lo fra dels discípols (verset 26). Comes se passa dins l'Evangèli segon Matèu, los prèires ebrièus demandan a Pilat de soldats que vigilen lo cavòt. Dona de detalhs nòus coma, per exemple, que lo centurion se sonava Petroni.

La diferéncia mai importanta amb los evangèlis canonics es la Resurreccion de Jèsus, que ne son de testimònis dirèctas los guardas romans e autres personas. Pendent la nuèch, s'entend "*una granda votz dins lo cèl*" (verset 35), se dobriguèron los cèls e davalèron dos òmes dins d'un grand treslús. La pèira que barrava lo sepulcre se dobriguèt, e los dos òmes dintrèron. Enseguida los gardas veson sortir del sepulcre a tres òmes, "dos d'eles servissián de supòrt a un tresen, e una crotz en darrièr d'eles" (verset 39). Totes tres son fòrça grands. S'ausís una votz en venent dels cèls que demanda: "*Prediquès  a aqueles que dormissen?*" E la crotz respond: "*Òc*" (verset 41-42).

Los testimònis explican a Pilat los fachs, que reïtèra la culpabilitat dels josieus (verset 46). Aqueles li suplican que se garde silenci, e lo governador i consent. L'endeman, Maria Magdalena arribèt al sepulcre, lo trobèt void, amb un jove vestit de blanc segut sus la sepultura, fòrça semblable al relat de Matèu e mai se i a unas diferéncias entre las doas versions. Lo manuscrit s'acaba a la mitat d'un episòdi que descriviá segurament l'aparicion de Jèsus als sieus discípols, al verset 60: "Ièu, Simon Pèire, quand a ièu, e Andrèu, lo mieu fraire, prenèm las nòstras rets e cercam la mar, anant en companhiá de Leví aquel d'Alfèu, a qui lo Senhor.*.*.".

## Referéncias


## Bibliografia
Siria (region)

[vinheta|Mapa americana de 1895 de l'[Empèri Otoman|Empèri otoman a l'Orient Pròche e Mejan mostrant la plaça de la Siria encenclada a l'èst per Mesopotamia, al nòrd Anatolia e Curdistan, al sud Egipte e l'Arabia e a l'oèst Mediterranèa.]]
**Siria**, en lovit *Sura/i*, en fenician *ʔšr*, en grèc ancian *Συρία*, tanben nomenada dins la literatura modèrna **Granda Siria** o **Siria Palestina**, es una region istorica de l'Orient Pròche a vegada identificada mai o mens exactament a la Granda Siria, Palestina o Levant.

## Geografia
Sas frontièras cambièron segon los epòcas e los autors.

La mencion mai anciana d'aquel toponime se vei dins un manuscrit en lovit del sègle VIII AbC amb lo mot *« Sura/i »* tradusit en pfenician par *« ʔšr »*. Al Sègle V AbC, Erodòt delimita la Siria al nòrd pel fluvi Alis dins lo centre de l'Anatolia e al sud per Egipte e Arabia. Per Plini lo Vièlh e Pompòni Mela al Sègle I, Siria correspond al Creissent Fertil. A la fin de l'Antiquitat, los autors de l'epòca bordejan la region a l'oèst per Mediterranèa, a l'èst per Eufrates, al nòrd pels monts Taurus e al sud pel desèrt d'Arabia. Dins l*[[Ancian Testament]]*, lo Ras Koron, un pichon suc, marca la frontièra entre Egipte e Siria.

Aquel toponime antic es utilizat enseguida per nomenar los Estats siroïtitas, las províncais romanas de Siria, que vendrà Celesiria puèi la Siria Fenicia, e de Siria Palestina, lo vilayet otoman de Syrie, le Royaume arabe de Syrie, la Siria mandatària, la Republica Siriana puèi la Siria Estat actual.

## Istòria
Siria foguèt contrarotlada per fòrça poténcia e abitada per diferents pòbles (Egipcians ancians, Canaèus, Josieus, Assirians, Babilonians, Fenicians, Grècs ancieas, Romans, Bizantins, Arabs, Turcs e Europèus).

Depuis la fin de la Segonda Guèrra mondiala e la creacion d'Israèl, la Siria correspond tot o partida a Israèl, als territòris palestinians, a Jordania, al Liban, a Siria, al sud de Turquia, al tèrme occidentala d'Iraq e a l'extremitat septentrionala de l'Arabia saudita, inclusissent a vegada Chipre.

## Articles connèxes
* Assiria
* Fenicia
Licurg

**Licurg** es un legislator legendari de la ciutat-estat grèga d'Esparta qu'establiguèt lo sistèma militarista caracteristica d'aquela vila.

Son sistèma demorèt en plaça fins a la fin de l'Antiquitat. Èra basat sus d'institucions oligarquics donant lo poder a una minoritat conservatritz, una reforma agrària donant un lòt de tèrra a cada ciutadan, una mobilizacion permanenta dau sistèma educatiu e dei còrs civic au profiech de l'armada e la creacion d'una classa de sèrvs (leis Ilotes) per provesir la man d'òbra permetent ai ciutadans de se concentrar unicament sus leis activitats militaras.

Aqueleis institucions donèron la melhora falanja grèga an Esparta. Pasmens, a partir de la fin dau sègle V av. JC, la concentracion dei lòts civics entr lei mans de quauquei ciutadans e lei pèrdas militaras enregistradas durant lei conflictes dau periòde entraïnèron una grèva crisi sociala. Après la batalha de Mantinea en 362 av. JC, Espart comencèt un lòng declin marcat per la revirada de divèrsei temptativas destinadas a restaurar lo sistèma originau de Licurg sota Agis IV, de Cleomenes III e de Nabis.

Après la conquista romana de Grècia, Esparta gardèt la constitucion de Licurg mai se concentrèt sustot sus leis aspècts pus espectaclós per atraire de toristas e de visitaires. L'educacion espartenca venguèt pus violenta e leis Espartencs s'engatjèron puslèu dins l'armada romana coma mercenaris.

## Liames intèrnes

* Esparta.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Paolo Gentiloni

**Paolo Gentiloni Silveri** (Roma, 22 de novembre de 1954) es un politician italian de centre-esquèrra. Es lo president del conselh de ministres de la Republica Italiana dempuei lo 12 de decembre de 2016.

Paolo Gentiloni nasquèt a Roma en 1966 dins una familha de notables de las Marchas. 

Foguèt anteriorament ministre de las comunications (de 2006 a 2008), e ministre dels afars exteriors (de 2014 a 2016). 
## Referéncias

## Ligams extèrnes

* Ficha de Paolo Gentiloni al Parlment Italien

.
Càpoa

vinheta|drecha|Una vista dau còr de vila de Càpoa

Càpoa (*Capo* en grafia mistralenca; *Capua*, en italian) es una comuna d'aperaquí 19 000 estatjants, que s'atròba dins la província de Casèrta en Campània, dans l'Itàlia dau miegorn.
Amiga CD32

vinheta|drecha
L**'Amiga CD32** es una consòla de juecs vidèos desenvolopada per Commodore International que fuguèt comercializada en setembre de 1993. Son arquitectura es aquela dei darrierei generacions deis ordinators Amiga, especificament aquela de l'Amiga 1200.

## Especificacions tecnicas
* processor principau : Motorola 68EC020 (68EC020RC16) cadenciat a 14.32|MHz
* memòria viva : 2 Mio Chip RAM e 1 kio de RAM alimentada per batariá per la sauvagàrdia dei juecs e dei paramètres generaus.
* memòria mòrta : 1Mio FlashROM avec lo Kickstart 3.1  version 40.6 e un sistèma de fichièrs CD compatible ISO 9660
* coprocessors : chipset AGA + Akiko (aqueu coprocessors podiá teoricament èstre emplegat per convertir lei mòdes vidèos chunky en mòde bitplan (C2P) e la lectura de CD-ROM )
* AmigaOS 3.1
* memòria de massa : lector CD-ROM (MKE) 2× (300 kio/s)
* un pòrt d'extension (per apondre una carta accelatritz, lo disco dur, la carta MPEG ò l'extension SX-1)
* son : 4 viás esterèo (2 a senèstra et 2 a drecha) identicas a l'Amiga 1000 amb lo circuit integrat Paula
* entradas/sortidas : doás DB-9 per joystick, pòrt seria interfàcia per clavier/mirga 6 bròcas mini-DIN, sortida vidèo composita e S-Video. La CD-32 PAL a une sortida peritel a luèga d'una sortida S-Vidéo, 2 sortidas àudio RCARCA R+L, e une sortida casco
* dimensions : 21,2 × 31,1 × 8.1cm
* pes : 1.44kg

La CD32 pòu èstre melhorada en emplegant les periferics que li fuguèron dedicats : ProModule, Paravision SX-1 e DCE SX-32 (amb optionalament un processor 68030). Aquelei periferics permetián de ransformar la consòla en ordinator equivalent a un Amiga 1200.
Megalopolis

**Megalopolis** es una vila grèga situada en Peloponés. Es un centre minier (lignit) que sa populacion èra de  abitants en 2001.

Foguèt fondada entre 371 e 368 av. JC per lo generau teban Epaminondas afin d'isolar e de susvelhar Esparta. Leis Espartencs l'ataquèron donc mai d'un còp. En particular, en 331 av. JC, lo rèi Agis III (338-331 av. JC) i foguèt vencut e tuat per lei Macedonians d'Antipater. En revènge, lo rèi Cleomenes III i ganhèt una importanta batalha en 227 av. JC e cremèt la vila quatre ò cinc ans pus tard. Tornada bastir après la batalha de Selassia (222 av. JC), la ciutat foguèt abandonada dins lo corrent de l'Edat Mejana avans d'èsser tornada fondar après l'independéncia de Grècia.

## Liames intèrnes

* Batalha de Megalopolis.
* Esparta.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Campionat d'Escacs d'Azerbaitjan

border|right|120px|Azerbaitjan
Lo **Campionat d'Escacs d'Azerbaitjan** es la competicion d'escacs que servís a determinar lo campion nacional d'Azerbaitjan d'aquel espòrt. Lo campionat se celèbra abitualament a Bakó. Lo primièr campionat se celebrèt lo 1934, quand Azerbaitjan fasiá partida de la Republica Federatiua Socialista Sovietica de Transcaucàsia. Los campionats se contunhèron de celebrar sens continuitat pendent l'epòca de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan fins al 1945, que s'establiguèron amb periodicitat annala, e an contunhat fins uèi a l'Azerbaitjan independenta.

## Quadre d'onor

## Referéncias


## Ligams extèrni
* Federacion d'Escacs d'Azerbaitjan (ACF)
Faròt de Planiá

vinheta|drecha

Lo **faròt de Planiá** es un faròt emblematic dau relarg marselhés, que s'atròba sus l'illon eponime.

Lo prmeier establiment de sinhalisacion maritime sus d'aquel illon data de 1320 per Robèrt d'Anjó. Lo bastiment actuau, bastit au sortir de la seconda guèrra mondiala es estat classificat ai Monuments Istorics francés despuei 2012.
Guèrra còntra Nabis

La **Guèrra còntra Nabis** es un conflicte que se debanèt en 195 av. JC. Opausèt la ciutat-estat grèga d'Esparta a una coalicion gropant Roma, la Liga Aquèa, Pergama, Ròdes e Macedònia. S'acabèt per una victòria dei coalizats qu'entraïnèt lo declin definitiu d'Esparta.

Lei causas d'aquela guèrra son eissidas de la politica d'equilibri entre Roma e Macedònia dau rèi espartenc Nabis durant la Segonda Guèrra de Macedònia (200-196 av. JC). D'efèct, per s'assegurar de la neutralitat d'Esparta, lo rèi Felip V de Macedònia li aviá fisat la garda de la vila d'Argòs. Aquò èra una oportunitat per Nabis de restaurar la poissança de sa vila e lo rèi s'èra alora rapidament raprochat dei Romans per obtenir la reconòissença de sa conquista. Pasmens, après la desfacha macedoniana, tornar formar una Esparta poderosa èra contrari ais interés de Roma. En 195 av. JC, lei Romans mandèron donc un ultimatum a Nabis per li ordonar d'abandonar Argòs, çò que foguèt refusat.

Lei Romans, dirigits per Titus Quinctius Flamininus, capitèron aisament de formar una coalicion importanta ambé leis estats ostils au retorn d'Esparta dins lo jòc politic grèc. Premier, lei coalizats assetjèron e conquistèron Argòs. Puei, prenguèron lei ciutats portuàrias espartencas avans d'assetjar dirèctament Esparta. Batut, Nabis deguèt acceptar una patz fòrça dura. Esparta i perdiguèt la quasi totalitat dei vilas encara sota sa dominacion e pagar una importanta indemnitat de guèrra ai Romans. Aquò aguèt per consequéncia d'entraïnar una grèva crisi an Esparta. Tres ans pus tard, Nabis èra assassinat e la vila perdiguèt son independéncia.

## Liames intèrnes

* Nabis.
* Titus Quinctius Flamininus.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Raimon de La Sauvetat

**Raimon de La Sauvetat** foguèt un clergue occitan originari d'Aquitània que ocupèt la carga d'evesque d'Osma de 1109 a 1125, puèi arquevesque de Toledo de 1125 a 1152. Succediguèt sus aquel darrièr sèti a Bernard de Sedirac, o Bernard de La Sauvetat, de meteissa origina qu'el, e que l'aviá fach venir en Espanha.

Monge benedictin, nascut en Gasconha. Coma evesque, sosten la traduccion a Toledo de tèxtes filosofics e scientifics de l'arab cap al latin (coma per exemple Joan de Sevilha).

## Notas e referéncias


## Bibliografia

*González Palencia, Ángel. *El arzobispo Don Raimundo de Toledo y la escuela de traductores*, Barcelona: Labor, 1942.
Hwang Kyo-ahn

**Hwang Kyo-ahn** (en corean: **황교안**, en caractèrs sinocoreans **黃敎安**) nascut lo 15 d'abril de 1957 a Seol, primièr ministre de la Corèa del Sud ven president interimari en 2016 a l'escasença de la suspension de la presidenta Park Geun-hye.
Calés (Carcin)

**Calés** (*Calès* en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
Lo nom **Calès** pòt provenir :
* siá de la raiç indoeuropèa *kal* que significa *pèira* a la quala foguèt aponduda lo sufix *-ensis* ;
* siá d'un nom de domeni galloroman: *Calicius* amb lo sufix *-anum*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òlt
* 
* L'occitan de Carcin

## Ligams extèrnes
* Lo siti del molin de Conhaguet 

## Nòtas
Abadiá de Clunhic

L' **abadiá de Clunhic**, es una abadiá benedictina de la localitat de Clunhic, situada dins lo departament de Sòna e Léger, en Borgonha. Foguèt fondada dins una resèrva forestièra lo 2 de setembre de 909 per Guilhèm Ièr, duc d'Aquitània, comte d'Auvèrnhe, installèt alà  l'abat Bernon de Bauma, e metèt l'abadiá jos l'autoritat mejans lo Papa Sèrgi III. L'abadiá e sa constellacion de dependéncias venguèt lèu l'exemple tipic de vida religiosa del sègle XI.

L'òrde benedictin foguèt clau per l'estabilitat de la societat europèa del sègle XI, e en partida a causa que foguèt lo modèl d'estil de la vida monacala en Occident a partir de la fin del sègle X . Una succession d'abats competents foguèron tanben de figuras considerablas de plan internacional. Lo meteis monastèri de Clunhic venguèt lo monastèri mai grand e prestigiós, e en l'institucion monastica la melhòra preparada en Euròpa. L'influéncia de Clunhic s'espandiguèt dempuèi la segonda mitat del sègle x fins al començament del XII.

L'abadiá foguèt saquejada e destruida per fòrça revolucionaris en 1790. A l'ora d'ara, demora pas qu'una pichona partida de l'ensemble arquitectonic original.
Joan V de Portugau

**Joan V de Portugau** (22 d'octòbre de 1689, Lisbona - 31 de julhet de 1750, Lisbona) foguèt lo 24 rèi de Portugau dau 9 de decembre de 1706 a sa mòrt. Succediguèt a son paire Pèire II (1683-1706) e foguèt remplaçat per son fiu Josèu I (1750-1777). Son rèine foguèt marcat per l'instauracion d'una monarquia absoluda inspirada per lo modèl de Loís XIV e per de dificultats economicas creissentas en causa de la demenicion de la produccion d'aur de Brasil.

Lei premiereis annadas de son periòde veguèron Portugau participar a la Guèrra de Succession d'Espanha dins lo camp de la coalicion opausada a França. Dins aquò, son armada i enregistrèt plusors reviradas (desfacha d'Almansa, pilhatge de Rio...). Ansin, la seguida dau rèine de Joan V foguèt relativament pacifica. En 1720, reformèt lo sistèma d'esplecha dei colonias, çò que li permetèt d'aumentar lei revenguts de l'Estat. Aquò li permetèt d'organizar un important programa de construccions e de sostenir leis arts ambé la fondacion de l'Academia Reiala d'Istòria de Portugau (1720). Pasmens, aquela politica aviá un còst tròp important per lei finanças portuguesas e lo deute nacionau aumentèt grèvament durant tot lo rèine.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Cuon alpinus

right|250px
Lo **cuon** o **chen sauvatge d'[[Asia]]** (o **d'[[Índia]]**) o **chen de las cavernas** (*Cuon alpinus*) es 'na espècia de mamifer de la familha daus canids e dau genre *Cuon*, que n'es lo sol representant actuau. Auei, se tròba en Índia, en Asia dau sud-est, dins la Republica Populara de China, en Corea, en Russia e en Japon. Era egalament present en Euròpa juscant'au començament dau Paleolitic Superior, ente succediguet a 'na autra espècia estencha, *Cuon priscus* sens necessàriament descendre de 'quela.
Peiraguda

**Peiraguda** (prononçiar Pèyragudo) es un grop musical del Perigòrd fondat en 1978 per Jean Bonnefon, Patrick Salinié e Jean-Louis Garrigue. Lo grop canta sonque en occitan e causís una orientacion musicala essencialament « folk » (doás guitaras, dos cants, una bassa) per la larga majoritat de sas cançons.

Los Peiraguda se demarcan a l'epòca pel fait de pas votar en davant sonque textes militants occitans mas tanben de cançons de varietat. Se fan remarcar alara per lor riquessa poetica e la qualitat de lors arengaments armonics a l'entorn de las guitaras e de las votz, favorisant los timbres naturals a las compausicions electricas, mai en vòga à l'epòca.
Separat en 1988 (notament per montar lo projècte parallèl Bigaròc ambe Joan Pau Verdier, un autre cansonièr Limosin), se tornan formar en 2003 e jogan totjòrn dempuèi. Lo grop es duèi compausat de Jean Bonnefon (guitara, cant, compausicion), Patrick Salinié (guitara, cant, compausicion), Jacques Gandon (guitaras), Laurent Chopin (batariá), Patrick Descamps (bassa) et Thierry Roques (acordeon).

## Discographie
* 1978 : *Lo leberon* (Ventadorn)
* 1980 : *Raiç* (Ventadorn)
* 1982 : *La dama pijonièra* (Ventadorn))
* 1986 : *De mai en mai* (Peiraguda/Benoit Hutin)
* 1995 : *Compilacion* (IEO24)
* 2004 : *Lo temps de la memòria* (IEO24)
* 2010 : *Un pais que canta* (cd 2 titres, Ed Lo Bornat)
Mohamad V de Quelantan

**Mohamad V de Quelantan** (n. lo 6 d'octobre de 1969) es un monarca malai. Es soltan de Quelantan dempuèi lo 13 de setembre de 2010 e rei federal (*Yang di-Pertuan Agong*) de Malàisia dempuèi lo 13 de decembre de 2016.

## Biografia
Nascut **Tengku Muhammad Faris Petra ibni Sultan Ismail Petra** a Cota Baro, ven eiretièr de Quelantan (*Tengku Mahkota*) en octobre de 1985. En mai de 2009, ven regent de Quelantan en seguida de la malautiá del paire Ismaïl Petra. Lo 23 d'octobre de 2010 es proclamat soltan de Quelantan, malgrat l'opausicion del paire e d'un fraire. En 2011 es elegit vicirei federal de Malàisia. Cinc ans après, segond la costuma, es elegit rei federal. Dintra en fonctions lo 13 de decembre de 2016.
Cleomenes III

**Cleomenes III** es un rèi agiada d'Esparta que reinèt de 235 a 222 av. JC. Succediguèt a son paire Leonidas II (256-236 av. JC) e aguèt ges de successor. Ambé Nabis, es considerat coma lo darrier grand rèi de la ciutat.

Durant la premiera partida de son rèine, menèt divèrseis expedicions militaras que li permetèron d'aquistar un important prestigi. En 227 av. JC, aquò li permetèt d'organizar un còp d'estat e de prendre lo poder. Executèt leis efòras e restaurèt d'un biais autoritari lei lèis de Licurg. Per aquò, menèt una reforma agrària amb una sasida de tèrras, la distribucion de  lòts a de ciutadans novèus (çò que permetiá tanben de tornar aumentar leis efectius militars), modernizèt l'equipament militar de la falanja espartenca e eliminèt seis adversaris (exilis ò execucions).

Aquelei reformas li permetèron de resistir ais ambicions de la Liga Aquèa, dirigida per Aratos, qu'èra a conquistar Peloponés. Fins a 222 av. JC, Cleomenes enregistrèt ansin mai d'una victòria e ocupèt la màger part de la peninsula. Pasmens, leis Aquèus demandèron finalament l'ajuda de Macedònia qu'aprofichèt la situacion per restaurar son influéncia dins lo sud de Grècia. Durament batut a la batalha de Selassia, Cleomenes deguèt s'enfugir en Egipte. Abandonat per lei sobeirans lagidas, assaièt d'i organizar una revòuta que mau capitèt. Se suicidiguèt per defugir una captura.

## Liames intèrnes

* Esparta.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Dunèira

**Dunèira** pòt designar:

*Dunèira, una comuna d'Ardecha.
*Dunèira, una comuna de Naut Léger.

*Dunèira, un riu d'Ardecha.
*Dunèira, un riu de Naut Léger.
Lord Wilton

**Lord Wilton** (o **Yehudi Menuhin**) qu'ei un vriulon deu laütier Guarneri del Gesù hèit a Cremona en 1742. Que deu lo son nom a Seymour Egerton, 4au Earl de Wilton qui 'u possedó. 

De 1952 dinc a 1961 ho vriolon deu violonista croat Zlatko Baloković mes qu'ei sustot conegut tanben com lo **[[Yehudi Menuhin]]**, nom deu màger violonista qui 'u e'n ho proprietari en 1978 ; la mort d'aqueste (en 1999), que ho venut per 6 milions de dolars (la màger soma d'argent pagada per un vriulon ad aquesta data) au coleccionaire, matematician, inforatician e fortunat David L. Fulton.
Aiganafa

vinheta|drecha|la bigarrada, frucha dau bigarradier

L**'aiganafa** es un produch liquorós eissut dau bigarradier que s'emplega per prefumar diverseis especialitats culinàrias, coma lei navetas ò lo Reiaume.

Son usatge es mai que mai espandit dins lei país mediterranèus.

## Ligams extèrnes
Navetas de Marselha

vinheta|drecha

Lei **navetas** son de bescuech perfumats d'aiganafa, de tradicion provençala, mai que mai de Marselha, que se manjan tradicionalament per la fèsta de Candelosa. Son nom li vend e sa forma de beta, que ramenta la barca dei Santas, segond la tradicion marselhesa.
Ulisses Correia e Silva

**Jose Pina Ulisses Correia e Silva** (Praia, 4 de junh de 1962) es un entrepreneire e politician capverdian que foguèt elegit Primièr Ministre de Cap Verd lo 22 d'abril de 2016.

Prenguèt possession après la victòria del sieu partit, lo Movement per la Democracia, a las eleccions parlamentàrias del 20 de març de 2016.

## Referéncias
Ciutat Metropolitana de Nàpols

La **Ciutat Metropolitana de Nàpols** (en italian: *Città metropolitana di Napoli*) es una division administrativa italiana, dins la region de Campània, que lo capluòc n'es Nàpols. Remplaça la província de Nàpols dempuèi lo 1èr de genièr de 2015.

## Politica e administracion
La ciutat metropolitana es dirigida per un cònsol, qu'es  lo de la vila de Nàpols, un conselh metropolitan elegit e una conferéncia metropolitana consultativa, ambedos presidits per lo cònsol.

## Comunas metropolitanas

La ciutat metropolitana de Nàpols compren 10 municipalitats citadina de Nàpols e 91 autras comunas per una populacion totala de 3,128,700 abitants (2014):

# Acerra
# Afragola
# Agerola
# Anacapri
# Arzano
# Bacoli
# Barano d'Ischia
# Boscoreale
# Boscotrecase
# Brusciano
# Caivano
# Calvizzano
# Camposano
# Capri
# Carbonara di Nola
# Cardito
# Casalnuovo di Napoli
# Casamarciano
# Casamicciola Terme
# Casandrino
# Casavatore
# Casola di Napoli
# Casoria
# Castellammare di Stabia
# Castello di Cisterna
# Cercola
# Cicciano
# Cimitile
# Comiziano
# Crispano
# Ercolano
# Forio
# Frattamaggiore
# Frattaminore
# Giugliano in Campania
# Gragnano
# Grumo Nevano
# Iscla
# Lacco Ameno
# Lettere
# Liveri
# Marano di Napoli
# Mariglianella
# Marigliano
# Massa Lubrense
# Massa di Somma
# Melito di Napoli
# Meta
# Monte di Procida
# Mugnano di Napoli
# Napoli
# Nola
# Ottaviano
# Palma Campania
# Piano di Sorrento
# Pimonte
# Poggiomarino
# Pollena Trocchia
# Pomigliano d'Arco
# Pompei
# Portici
# Pozzuoli
# Procida
# Qualiano
# Quarto
# Roccarainola
# San Gennaro Vesuviano
# San Giorgio a Cremano
# San Giuseppe Vesuviano
# San Paolo Bel Sito
# San Sebastiano al Vesuvio
# San Vitaliano
# Sant'Agnello
# Sant'Anastasia
# Sant'Antimo
# Sant'Antonio Abate
# Santa Maria la Carità
# Saviano
# Scisciano
# Serrara Fontana
# Somma Vesuviana
# Sorrento
# Striano
# Terzigno
# Torre Annunziata
# Torre del Greco
# Trecase
# Tufino
# Vico Equense
# Villaricca
# Visciano
# Volla

## Referéncias
Thaler

Lo **thaler** es una moneda d'argent apareguda dins lo corrent dau sègle XV e demorada en circulacion en Euròpa fins au començament dau sègle XX. Èra una moneda d'argent. Aguèt una influéncia importanta sus l'economia mondiala entre lei sègles XVII e XVIII. En particular, demorèt l'unitat de còmpte dei país germanics fins au sègle XIX e foguèt a l'origina dau dolar estatsunidenc.

La creacion dau thaler èra una respònsa au besonh deis estats e dei marchands de la fin de l'Edat Mejana e dau començament de la Renaissença de tenir una moneda establa e largament reconeguda. Foguèt permesa per lo desvolopament de la produccion dei minas d'argent dau Sant Empèri Roman Germanic, especialament aquela de Jáchymov en Boèmia. Lo premier thaler i foguèt batut en 1518. Per la seguida, aquela pèça evolucionèt gaire e gardèt una meteissa talha e una massa d'argent constanta (entre 28 e 32 g), çò que li donèt una gròssa popularitat dins lo mond germanic, lei domenis dei Habsborg (Àustria, Espanha, Portugau, America dau Sud...), dins lo nòrd d'Itàlia e en Anglatèrra. Puei, ambé lo desvolopament deis empèris coloniaus anglés e olandés, lo thaler agantèt Africa, l'America dau Nòrd, Russia e la màger part d'Asia. Enfin, plusors país (França, Espanha, Anglatèrra...) creèron de pèças de moneda pròprias qu'èran fòrça similaras au thaler coma l'escut d'argent francés de sièis liuras qu'aviá una massa d'argent de 29,3 g.

L'usatge dau thaler comencèt de declinar ambé l'abandon progressiu dau bimetallisme en Euròpa. Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX, de pèças novèlas foguèron creadas per lo remplaçar e la fabricacion foguèt arrestada au començament deis ans 1870. Lei darrierei pèças europèas en circulacion foguèron retiradas en 1908. Pasmens, de thalers contunièron d'èsser utilizats dins d'autrei regions dau mond (Etiopia durant leis ans 1930, nòrd de Cameron fins a 2012). En America dau Nòrd, lei thalers olandés, dichs *daalders*, foguèron a l'origina dau dolar estatsunidenc.

## Liames intèrnes

* Moneda.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Ferrand II de Portugal

**Ferrand II de Portugal** nasquèt en 1816 e moriguèt en 1885. Après son mariage, venguèt rei consòrt de Portugal de 1837 à 1853 e fondèt la tresen ostal de Bragança. Creèt palais de Pena d'arquitectura eclectica e son pargue ombrat. Al Portugal, es conegut coma lo Rei Artista.

Filh de Ferrand de Saxe-Coborg e Gota e d'Antònia de Koháry, es lo nebòt del rei Leopòld I de Belgica e lo cosin german de la reina Victòria Ia del Reialme Unit.

En 1836, se maridèt amb la reina Maria II de Portugal, veusa de primièrs naridatge d'August de Leuchtenberg, e ven rei consòrt de Portugal, segon la lei portuguesa, après la naissença de son filh ainat, en 1837.

D'aquela union nasquèron:
* Pèire (1837-1861), succediguèt a sa maire, esposa en 1858 Estefània de Hohenzollern-Sigmaringen (1837-1858)
* Loís (1838-1889) succediguèt a son fraire, eposèt en 1862 Maria Pia d'Itàlia (1847-1911) (posteritat)
* Joan de Bragança (1842-1861), duc de Beja
* Maria Ana de Portugal (1843-1884), en 1859 esposa lo roi Jòrdi I de Saxe (posteritat)
* Antònia de Portugal (1845-1913), en 1861 esposa Leopòld, Prince de Hohenzollern (postérité)
* Ferrand de Portugal (1846-1861)
* August de Portugal (1847-1889), duc de Coimbra
* Leopòld de Portugal (1849)
* Maria de la Glòria de Portugal (1853)
Venguèt veuse, regnèt fins a la majoritat de son filh Pèira V de Portugal. Foguèt presentat d'autoritat per Angletèrra coma candidat al tròn de Grècia, çò que deguèt refusar amb energia preferissent se consacrar a l'art e a sa vida privada. 

En efièt, Fereand eposèt morganaticament una cantatritz soïssa, Elisa Hensler, que foguèt titulada comtesa d'Edla per son cosin  lo duc Ernèst II de Saxe-Coborg-Gota. Domorèron ensemble al palais de la Pena.

## Títol complet
*[[Lista dels reis de Portugal|Rei de Portugal]] e dels [[Algarve|Algarves]], de cada costat de la mar en [[Africa]], duc de [[Guinèa]] etde la conquista, de la navigatcon e del comèrci d'[[Etiopia]], d'[[Arabia]], de [[Empèri Pèrsa|Pèrsa]] e d'[[Índia]] per la gràcia de dieu*

## Articles connèxes
* Maria II de Portugal

## Fonts
* *Généalogie des rois et des princes* de Jean-Charles Volkmann Edit. Jean-Paul Gisserot (1998)

## Notes et références
Ostal de Bragança-Saxònia-Coborg e Gotha

vinheta|Armas de l'Ostal de Bragança-Saxònia-Coborg e Gotha (1836–1910)
L**'Ostal de Bragança-Saxònia-Coborg e Gotha** es lo tresen Ostal de Bragança, una branca cabdeta de l'Ostal de Saxònia-Coborg e Gotha, eissida de la branca ernestina de l'Ostal de Wettin. Regnèt sus Portugal de 1853 à 1910. Eissida del maridatge de la reina Maria II de Portugal amb lo prince Ferdinand de Saxònia-Coborg e Gotha, lo tresen Ostal de Bragança s'atudèt a la mòrt del darrièr sobeiran portugués, Manuèl II de Portugal, en 1932.

Lo tròn de Portugal pasmens foguèt pretendut per Maria Pia de Saxe-Coborg-Gota Bragance.

En Portugal, país que non conéis pas la lei salica, aquela branca de la familha reiala non es pas considerada coma diferenta del precedent Ostal de Bragança.

## Arbre genealogic

## Fonts
* PINTO, Albano Anthero da Silveira; VISCONDE, Augusto Romano Sanches de Baêna e Farinha; *Resenha das familías titulares e grandes de Portugal (Volume 1)*. Lisboa: Empreza Editora de Francisco Arthur da Silva (1883). Pág. 313
* McCULLOCH, John Ramsay; *A Dictionary, Geographical, Statistical, and Historical: of the various Countries, Places, and Principal Natural Objects in the World (Volume 4)*. Longmans: Green (1866). Pág. 14
* *Almanach de Gotha*. Justus Perthes Publishing House in Gotha; 175th ed.
* *American Annals of Education (Volume 18)*. Otis: Broaders (1869).
* ROBINSON, James Harvey; BEARD, Charles Austin; *The development of modern Europe: an introduction to the study of current history*. Ginn & Company (1908). Pág. 27.
* *The British Almanac: Containing Astronomical, Official and Other Information Relating to the British Isles, the Dominions Oversea and Foreign Countries*. Stationers Company (1909). Pág. 457
* W.H. De Puy; *The Century Reference Library of Universal Knowledge (Volume 8)*. National Newspapers Company (1909).
* ROLT-WHEELER, Francis; DRINKER, Frederick E.; *The World War for Liberty: A Comprehensive and Authentic History of the War by Land, Sea and Air*. C.H. Robinson Company (1919). Pág. 382
* COLENBRANDER, Herman Theodoor; *deel. Algemeene koloniale geschiedenis*. M. Nijhoff (1925). Pág. 26.
* *Current History (Volume 38)*. New York Times Company (1933). Pág. 239.
* *The Catholic Encyclopedia: Laprade-Mass*. Appleton (1950). Pág. 282.
* FRANCIS, John Michael (Editor); *Iberia and the Americas: Culture, Politics, and History (Transatlantic Relations), 3 Volumes Set*. ABC-CLIO (November 21, 2005). Págs. 724 e 1112.
* OLIVEIRA, Barradas de; *Quando os cravos murcham (Volume 2)*. Edições FP (1984). Pág. 41.
* FIGUEIREDO, Fidelino de; *Revista de História (Volumes 10-11)*. Emprêsa Literária Fluminense (1921). Pág. 220.

## Referéncias
Monometallisme

Lo **monometallisme** es un sistèma monetari que reconoís una paritat metallica unica. Lo metau de referéncia es sovent un metau preciós (aur, argent, coire) mai i aguèt de cas d'estats utilizant de metaus pus classics coma lo fèrre (Esparta). Frequent de l'Antiquitat au començament dau sègle XX, aqueu sistème foguèt remplaçat per l'escandau aur.

## Liames intèrnes

* Bimetallisme.
* Trimetallisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Ostal d'Avís

L**'Ostal d'Avís** (en portugués ancian: *Aviz*; en portugués modèrne: *Avis*), o **Dinastia Joanina**, es una branca cabdeta de l'Ostal de Borgonha qui regna sul Reialme de Portugal entre los ans 1385 e 1580.

Pendent la crisi portuguesa (1383–1385), Joan, grand mèstre de l'Òrdre militar d'Avís e filh del rei  Pèire I, capvira sa neboda Beatritz e pren lo poder. Sa linhada mascle s'atudèt en 1580, e après una novèla crisi de succession, lo tròn passa per las femnas al Absbogs d'Espanha dins la persona de Felip II, lo filh de Carles Quint.

En 1640, après la revolution portuguesa, la corona passa, de nòu per las femnas, a l'Ostal de Bragança, eissida d'un filh del roi Joan, Alfons I de Bragança.

## Genealogia
Escandau aur

L’**escandau aur** (var. **escandalh aur**) es un sistèma monetari basat sus una unitat de còmpte que correspond a un pes donat d'aur. Dins un tal sistèma, tota emission de moneda es donc assegurada per una quantitat d'aur e lei paritats entre doas monedas diferentas son fixadas a respèct de l'aur. Lei taus de cambi entre país son donc estables e l'aur es una moneda internacionala utilizada per lei pagamements e per constituir lei resèrvas dei bancas centralas.

Aqueu sistèma permet teoricament de resistir a l'expansion dau crèdit e dau deute, de facilitar lei prests gràcias a un sector dau crèdit san e de limitar l'inflacion per devaluacion. Pasmens, dins lei fachs, plusors país utilizant l'escandau aur an conegut de periòdes de crisi dau deute e de depression, especialament dins leis ans 1870-1890 e 1930. Lo sistèma de l'escandau aur, adoptat per la màger part dei país entre la fin dau sègle XIX e lo començament dau sègle XX, es donc vengut mens frequent dempuei la mitat segonda dau sègle XX (abandon per lo Reiaume Unit en 1931 e per leis Estats Units d'America en 1971).

## Liames intèrnes

* Aur.
* Moneda.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Bimetallisme

Lo **bimetallisme** es un sistèma monetari que reconoís doas paritats metallicas legalas que son generalament basadas sus d'ensems de monedas aur/argent ò argent/bronze. Inventat en Lidia durant lo sègle VI av. JC, aqueu sistèma s'escampèt pauc a pauc e èra quasi generau au sègle XIX. Seis interès principaus son d'aumentar la quantitat de moneda en circulacion, d'estabilizar lei prètz e de facilitar lei cambis. Pasmens, entraïna sovent de problemas de conversion entre lei dos metaus car an pas necessariament la meteissa valor. Ansin, dins lo corrent dau sègle XIX, la màger part dei país l'abandonèron en favor d'un sistèma monometallic.

## Liames intèrnes

* Monometallisme.
* Trimetallisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Chemillé-en-Anjou

**Chemillé-en-Anjou** es une comuna francesa novèla situada dins lo departament de Maine e Léger, en région Païses de Léger, creada lo 15 de decembre 2015. Es nascuda de la fusion de las comunas de la comunautat de comunas de la region de Chemillé. Son caplòc es fixat a Chemillé-Melay.

## Geografia

### Perimètre del territòri

Ambe quicòm coma 324 km², Chemillé-en-Anjou es per la superficia la tresena comuna de França metropolitana.

Lo cap-lòc de la comuna novèla, Chemillé-Melay (en realitat Chemillé), se situa al sud-oèst del departament de Maine e Léger.

## Toponimia
Veire a Chanzeaux, La Chapelle-Rousselin, Chemillé, Melay, Cossé-d'Anjou, La Jumellière, Neuvy-en-Mauges, Sainte-Christine, Saint-Georges-des-Gardes, Saint-Lézin, La Salle-de-Vihiers, La Tourlandry o Valanjou.
## Istòria
Lo 1èr de genièr 2013, las ancianas comunas de Chemillé et Melay fusionèron per constituir **Chemillé-Melay**.

La comuna novèla de Chemillé-en-Anjou nasquèt lo 15 de decembre 2015 de la fusion de las 12 comunas de la comunautat de comunas de la region de Chemillé, çò es a saber Chanzeaux, La Chapelle-Rousselin, Chemillé-Melay, Cossé-d'Anjou, La Jumellière, Neuvy-en-Mauges, Sainte-Christine, Saint-Georges-des-Gardes, Saint-Lézin, La Salle-de-Vihiers, La Tourlandry e Valanjou. Son caplòc es fixat à Chemillé-Melay, en realitat a Chemillé.

Quand se creèt, la comuna s'integrèt à l'arrondiment de Cholet. Las comunas de Chanzeaux e Valanjou fasián de per abans partida de l'arrondiment d'Angieus e la comuna de La Salle-de-Vihiers del de Saumur, çò qu'obliguèt a modificar los limits d'arrondiments.

Una consequéncia de la fusion es que la comunautat de comunas de la Region de Chemillé, tota entièra dins la comuna novèla, foguèt suprimida. La comuna novèla de Chemillé-en-Anjou aderiguèt alavetz a *Mauges Communauté*, estructura intercomunala creada lo 1èr de genier 2016. Succedís a l'ancian sindicat mixte del *Pays des Mauges* que regropava sièis comunautats de comunas, que totas son vengudas de comunas novèlas loe 15 de decembre 2015.

## Administracion

## Demografia
Per l'evolucion demografica abans 2015, veire a Chanzeaux, La Chapelle-Rousselin, Chemillé, Melay, Cossé-d'Anjou, La Jumellière, Neuvy-en-Mauges, Sainte-Christine, Saint-Georges-des-Gardes, Saint-Lézin, La Salle-de-Vihiers, La Tourlandry e Valanjou.

### Comuna provisòria de [[Chemillé]]-[[Melay]]

## Lòcs e monuments
Veire a Chanzeaux, La Chapelle-Rousselin, Chemillé, Melay, Cossé-d'Anjou, La Jumellière, Neuvy-en-Mauges, Sainte-Christine, Saint-Georges-des-Gardes, Saint-Lézin, La Salle-de-Vihiers, La Tourlandry o Valanjou
## Personalitats ligadas amb la comuna
Veire a Chanzeaux, La Chapelle-Rousselin, Chemillé, Melay, Cossé-d'Anjou, La Jumellière, Neuvy-en-Mauges, Sainte-Christine, Saint-Georges-des-Gardes, Saint-Lézin, La Salle-de-Vihiers, La Tourlandry o Valanjou.
## Véser tanben
## Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
Calms e Cevenas

**Calms e Cevenas**  (*Cans-et-Cévennes* en francés), es, dempuèi lo 1èr de genièr 2016, una comuna novèla occitana situada en Gavaudan, dins lo departament de Losera e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. Es nascuda del regropament de las doás comunas de Sent Laurenç de Trevas e Sent Julian d'Arpaon, vengudas caduna de comunas delegadas.

## Geografia
## Toponimia
Per cada anciana comuna, veire a Sent Laurenç de Trevas e a Sent Julian d'Arpaon.

Lo nom, causit quand se decidiguèt de crear la comuna, es una descripcion geografica del territòri fòrça traversut. Las **calms** (prononciacion [kan]) son de planòls, que aicí son calcaris. Lo mot, escrit en bas latin *calmis*, e que vendriá d'una raiç pre-indoeuropèa **kal-*, a generalament lo sens de « nautor pelada », que sèrv mai que mai de pastenc . Las **cevenas**, d'un mot gallés **cebenna*, « nautor arredondida, esquina »,  se referisson a un relèu escalabrós e dissecat de vals prigondas e de montanhas sovent ponchudas, de crestas, e mai que mai a las vals; lo relèu positiu, la montanha, es la sèrra (a precisar). 

## Istòria
La comuna de **Calms e Cevenas** se creèt per un arrestat préfectoral del 2 de decembre 2015, modificat lo 15 de decembre 2015. Es nascuda del regropament de las doás comunas de Sent Julian d'Arpaon et Sent Laurenç de Trevas que venon de comunas delegadas. Lo capluòc es fixat a Sent Laurenç de Trevas.

## Administracion

## Demografia
Per l'evolucion demografica de cada anciana comuna, veire a Sent Laurenç de Trevas e a Sent Julian d'Arpaon.

## Lòcs e monuments
Veire a Sent Laurenç de Trevas e a Sent Julian d'Arpaon.
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben
* Comunas de Losera
## Ligams extèrnes
## Nòtas
Les Abrets-en-Dauphiné

**Les Abrets-en-Dauphiné** es una comuna francesa situada dins lo departament d'Isèra e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups. 

## Geografia

## Istòria
Creada lo 1èr de genièr de 2016 coma resulta de la fusion de las comunas de Les Abrets, La Bâtie-Divisin e Fitilieu.

## Nòtas
Éguer

**Éguer** nm. (en francés *l’Eygues* nf., *l’Aigues* nf., *l’Aigue* nf., *l’Aygues* nf.) es una ribiera dau sud-èst d'Occitània, en Daufinat e Provença, que passa dins lei departaments de Droma, deis Auts Aups, e de Vauclusa. Es un afluent de Ròse.

## Geografia

Ten sa fònt au pè dau suc de Pèila, situat dins lei Baroniás Daufinencas, entre Droma e leis Auts Aups. Raja vès l'oèst, en passant per Verclausa, Saüna e Niòns dins lo departament de Droma. Passa au nòrd d'Aurenja abans de se getar dins Ròse a Cadarossa en fàcia dau centre nuclear de Marcola. Son percors es long de 114,3 quilomètres.

## Etimologia

Se tròban d'atestaciions en latin medievau coma *Equeris* (1278), *Icaris* (1321), *Yquarum* (1393), *Yguaris* (1414)... La forma occitana es *Éguer* en grafia classica (o *«Egue»* en grafia mistralenca, segon *[[Lo Tresaur dau Felibritge]]* de Mistral). 

Sembla pas de i aver de relacion etimologica entre lo riu d*'Éguer,* *lo [[País d'Egues]]* e lo mot *[[aiga]]*. 

## Idrografia

Afluents principaus:
* Esclata
* Armalausa
* Ola
* Enuia
* Rieu e Rieu Sec
* Bentrís
* Lauson
* Sauva.

## Bibliografia
* Georges Truc, *L'eau en Vaucluse. Origine, fonctionnement, potentiel et qualité des réservoirs aquifères*, ed. Conseu Generau de Vauclusa, Avinhon, 1991
* Jacques Coffin, *Peuplement ripicoles des rives de la basse vallée de l'Aygues (Vaucluse)*, Tèsi de doctorat (entomologia), Universitat d'Ais-Marselha III, 1992

## Vejatz tanben
*  Ròse
*lista deis rius deis Auts Aups

## Nòtas e referéncias
Site nuclear de Marcola

Lo **site nuclear de Marcola** creat en 1956, s'estend sus lei comuna de Chusclan e Codolet, pròchas de Banhòus de Céser, dins Gard e de Pèiralata, en Droma. Aqueu site industrial, situat au ras de Ròse entre Montelaimar ( en amont) e Avinhon ( en avau), es localizat en plena region dei Còstas de Ròse, zona toristica, agricòla e viticòla. Nimes es situada a  au sud-oèst dau complèxe.

Lo site de Marcola vegèt espelir leis aplicacions industrialas e militaras dau plutonium en França. Lei recercas pòrtan sus lo cicle dau combustible nuclear e lei projèctes de reactors nuclears. L'arrivada en fin de vida d'uneis installacions se tradutz per la mesa en plaça de chantièrs de desmantelament, e lo lançament de projèctes novèus.

Sus lo site de Marcola trabalhan aperaquí  personas, dont  salariats dau Commissariat a l'energia atomica e ais energias alternativas (CEA). Areva i emplega aperaquí 1000 personas per l'assaniment e lo desmantelament deis installacions nuclearas arribadas en fin de vida e per l'esplecha d'installacions industrialas.
## Referéncias
Mina (unitat)

La **mina** es una unitat de massa utilizada durant l'Antiquitat e l'Edat Mejana. Inventada en Mesopotamia durant lo periòde akkadian, se difusèt dins lo monde mediterranèu, especialament en Grècia, avans d'inspirar plusors unitats europèas durant lo periòde medievau.

## Liames intèrnes

* Massa.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Partit Comunista d'Azerbaitjan

Lo **Partit Comunista d'Azerbaitjan** (en azèri: *Azərbaycan Kommunist Partiyası*; en rus: *Коммунистическая партия Азербайджана*) foguèt un partit comunista que controtlava la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan entre 1920 e 1991. Lo PCA fasiá partida del Partit Comunista de l'Union Sovietica. Entre 1969 e 1982, Heydar Aliyev (que mai tard se convertiguèt en lo President de la Republica d'Azerbaitjan independenta) foguèt lo president del PCA. Pendent lo 33au Congrès del Partit Comunista de la Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan, celebrat lo 16 de setembre de 1991, se decidiguèt per ampla majoritat la siá dissolucion, tres meses abans de la dissolucion de la URSS. Las fòrças comunistas del país se dividiguèron en desparièras faccions, las qu'a lo sieu torn, s'organizèron en quatre partits politics distintos: Partit Comunista d'Azerbaitjan (Post-sovietic), Partit Comunista d'Azerbaitjan (Plataforma del marxisme-leninisme), Partit Comunista Jonch d'Azerbaitjan e Partit Reformista Comunista d'Azerbaitjan.

## Primièrs secretaris del Partit Comunista de l'Azerbaidjan de la RSS de l'Azerbaitjan

## Nòtas e referéncias


## Ligams extèrni
* Partit Comunista d'Azerbaitjan
Nicolau de Cusa

**Nicolau de Cusa** (en latin: *Nicolaus Cusanus*),(1401-1464) foguèt un filolosòfe, un teologian, un jurista un astronòme alemand.
Foguèt un dels primièrs umanistas dins los países alemands. Son òbra mai coneguda es  *De l'Ignorància Dòcta* (en latin: De Docta ignorantia).

## Vida
### Joventut e estudis (1401-1424)
**Nicolau de Cusa** èra lo segond dels 4 enfants de Johan Krebs e Katherina Roemer.
Lo seu paire èra un batelièr amonedat. Reçaupèt una bona educacion e, en 1415, dintrèt dins la Faculat de las Arts de l'Universitat de Heidelberg.
Reçaupèt son doctorat en drech canon a l'Universitat de Pàdoa.
A Pàdoa, rescontrèt Julian Cesarini e Domenico Capacica (ambedós se faguèron cardinals mai tard) e venguèt amic amb  lo matematician Paolo dal Pozzo Toscanelli.

### De Colonha al cardinalat (1425-1449)
Dintrèt dins l'Universitat de Colonha amb lo títol de doctor en drech canon en 1425.
Demorèt pas gaire a Colonha e s'en tornèt a Cusa ont venguèt lo secretari de Otto de Ziegenhain, elector de Trevèri. Aqueste lo nomenèt canonge e degan de Sant Florin de Coblença amb de nombrosas prebendas.
En 1427, foguèt mandat a Roma amb la dignitat de delegat episcopal.
En 1428, anèt a París per estudiar los escriches de Ramon Llull.

## Òbras
**Nicolau de Cusa** escriguèt de nombrosas òbras. 
Çaijos una seleccion de las òbras mai famosas.

**De auctoritate praesidendi in concilio generali* (1434)
**De concordantia catholica* (*The Catholic Concordance*) (1434)
**Reparatio kalendarii* (1434/5)
**De Docta ignorantia*  (1440)
**De coniecturis* (1441-2)
**Dialogus concludens Amedistarum errorem* (1441)
**De Deo abscondito* (1444/5)
**De quaerendo Deum*  (1445)
**De date patris luminum*  (1445/6)
**De transmutationibus geometricis*
**De arithmetricis complementis* (1445)
**De filiatione Dei* 
**De genesi* 
**Apologia doctae ignorantiae*  (1449)
**Idiota de mente*  (1450)
**De visione Dei * (1453)
**De pace fidei* (1453)
**De theologicis complementis*(1453)
**De mathematicis complementis* (1453)
**Caesarea circuli quadratura* (1457)
**De beryllo*  (1458)
**De aequalitate* (1459)
**De principio* (1459)
* *Reformatio generalis*, (1459) 
**De possest* (1460)
**Cribratio Alkorani*
**De non aliud*  (1462)
**De venatione sapientiae* (1462)
**De ludo globi* (1463)
**Conpendium* (1463)
**De apice theoriae* (1464)

## Referéncias
SU-85

Lo **SU-85** es un caçaire de carris sovietic utilizat durant la Segonda Guèrra Mondiala.

Desvolopat a partir dau quadre dau T-34, èra destinat a la lucha còntra lei carris pesucs alemands dau tipe Tigre que son blindatge espés èra capable d'arrestar leis obús de 76,2 mm. Per aquò, lo SU-85 foguèt equipat d'un canon antiaerian poderós (lo 85 mm M1939) que podiá tirar de municions anticarris eficaças còntra totei lei blindats dau periòde. La produccion durèt de l'estiu de 1943 a la fin de 1944 e aperaquí  unitats jonhèron lei rengs de l'armada sovietica. Utilizat d'aost de 1943 a la fin dau conflicte, lo SU-85 demostrèt son eficacitat còntra lei carris enemics mai foguèt fòrça vulnerable ais atacas de l'infantariá en causa de proteccions lateralas tròp feblas.

Après 1945, lei Sovietics exportèron lei SU-85 subrevivents vèrs seis aliats dau blòt socialista. En fòra de Vietnam e de la Corèa dau Nòrd, lo veïcul demorèt pasmens gaire en servici e foguèt remplaçat durant leis ans 1940 ò 1950 per de modèls pus modèrnes. En Polonha, certanei SU-85 foguèron transformats en veïculs de comandament ò de reparacion e conoguèron una durada de foncionament pus lònga (fins ais ans 1960).

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.
* SU-100.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
SU-100

Lo **SU-100** es un caçaire de carris sovietic utilizat durant la Segonda Guèrra Mondiala e plusors conflictes de la premiera mitat de la Guèrra Freja.

Desvolopat en 1944 a partir dau quadre dau T-34/85, èra vist coma un melhorament dau caçaire de carris SU-85. Mai de  unitats foguèron produchs entre 1944 e leis ans 1950. Dotat d'un canon poderós que foguèt per la seguida installat sus lo T-55, èra capable de destrurre un carri Panther a una distància de  m, se destrièt en març de 1945 sus lo frònt de l'Èst durant lei còntra-ofensivas alemandas a l'entorn dau Lac Balaton.

Après la guèrra, demorèt en servici au sen de l'armada sovietica fins a 1957. Plusors autrei país dau blòt socialista l'utilizèron tanben durant la segonda mitat dau sègle XX. En China, foguèt adoptat per formar la premiera division blindada de l'Armada Populara en 1955. En Orient Mejan, participèt ai guèrras successivas còntra Israèl. Enfin, au començament dau sègle XXI, de SU-100 èran totjorn en servici en Vietnam e en Corèa dau Nòrd.

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.
* SU-85.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias