Occitan

L**occitan** (), o la **lenga dòc** (), es una lenga romanica parlada en Occitània e pels occitans emigrats de pel mond. Es una lenga fòrça similara al catalan que dunes an pogut considerar aquel coma un dialècte.

Loccitan coneguèt son epòca daurada entre los sègles XI e XIII gràcias a sa literatura e subretot las composicions dels trobadors que coneguèron de succès per tota Euròpa.

Sens estat per encoratjar la transmission e ne far la valorizacion, patís la politica lingüicida de lEstat francés, mas tanben la passivitat de Mónegue e de lEstat italian. Sonque lo Principat de Catalonha, dins lEstat espanhòl, reconeis l’occitan coma lenga oficiala, e pròpria de la Val dAran, que lensenhament public l'i generaliza.

Amb aquò, la lenga es grèvament menaçada. Se pensa uòi que mens de 700 000 adultes en França l'an plan apresa al près de lors parents e mens de 200 000 la parlan de longa e aital la transmeton a la generacion que seguís.

## Nom
Los sols sinonims que s’emplegan correntament, uèi, son ***occitan*** (lo pus frequent) e ***lenga d’òc*** (un pauc mens frequent). Aquestes dos noms, apareguts a la fin del sègle XIII, venon de l’advèrbi afirmatiu *òc*: a l’Edat Mejana serviguèt per distinguir la *lenga d’òc* o *occitan*, la *lenga de sì* o *italian* e la *lenga d’oïl* o *francés* (en essent *oïl* la forma anciana per *oui* en francés modèrne).

Lo mot ***provençal*** (var. ***provençau***) a pogut designar l« occitan » dins sa totalitat, sustot al sègle XIII e tanben als sègles XIX e XX (mai que mai en filologia e dins qualques cases es encara servat aital uèi). Aquel sens es vengut rar dempuèi los ans 1960. Lo tèrme *[[provençal]]* designa ara, subretot, lo dialècte occitan que se parla en Provença. 

D’autres sinonims d’« occitan », ara desapareguts de l’usatge, foguèron ***lemosin*** al sègle XIII, ***gascon*** als sègles XVI, XVII e  XVIII, **lengadocian** als sègles XVIII e XIX. Uèi *lemosin* designa sonque lo dialècte occitan del nòrd-oèst; *[[gascon]]* designa sonque lo dialècte del sud-oèst; *[[lengadocian]]* designa sonque lo dialècte del centre-sud.

## Localizacion

L’occitan es o èra parlat dins cinc estats europèus:
* dins l’estat francés, dins tot o part de 39 departaments
* dins l’estat italian, dins las valadas del Piemont occidental, mas tanben en Calàbria
* dins l’estat espanhòl, dins la val d’Aran e tanben al Passatge (fins a la mitat del s. XX)
* dins l’estat moneguièr
* dins l’estat alemand (se parlava encara dins 4 colonias valdesas a la mitat del s. XX)
Es tanben parlat otramar:
* dins la ciutat de Colonia Valdense, en Uruguai
* dins la ciutat de Valdese, als Estats Units

## Situacion sociala

### Substitucion e renaissentisme

thumb|right|Manifestacion de  personas per loccitan a Besièrs en 2007.

Ara sestima que sus una populacion de 16 o 17 milions doccitans, son entre  e  los que son capables de parlar loccitan correntament, mas las ocasions de lo parlar dins la societat son raras. Aquela reculada, sensibla dempuèi lo començament del sègle XX, es causada per una diglossia al profièch del francés, de litalian e de lespanhòl; e mai per una politica clara de repression lingüistica dins lestat francés (vejatz la partida istorica, çai sota).

Los esfòrces de loccitanisme pòdon pas encara inversar la substitucion lingüistica, pasmens i a agut davançadas importantas que contribuisson a melhorar limatge de la lenga:

* La creacion literària e musicala en occitan modèrne fa flòri e se renòva sens relambi dempuèi lo sègle XIX.
* Loccitan es reconegut coma lenga oficiala en Aran dempuèi 1999 e coma lenga protegida dins las Valadas Occitanas e a La Gàrdia dempuèi 1999. I a pas de reconeissença oficiala en França e a Mónegue, pasmens existís un ensenhament opcional en França (public o associatiu).
* Los mèdias e las edicions en occitan an un impacte modèst mas son divèrses e dinamics, amb un mercat vertadièr.
* Existís una capacitat de mobilizacion sociala en favor de loccitan: o an demostrat las grandas manifestacions nacionalas de Carcassona en 2005 amb  personas, de Besièrs en 2007 amb  personas, Carcassona 2009 amb , Tolosa en 2012 amb  e Montpelhièr en 2015 amb .

### Estatuts

thumb|Loccitan en Euròpa, sègles XX e XXI.
thumb|Senhalizacion oficiala en occitan a Bossòst, Val dAran.

Loccitan conois destatuts diferents segon los estats.

* En Espanha, es reconegut coma **[[lenga oficiala]]** dins tota la region de Catalonha gràcias a de leis de la region autonòma de Catalonha e gràcias a lestatut dautonomia locala dAran dempuèi 1990 e 2006. Aital loccitan benefícia dun ensenhament sistematic e obligatòri a lescòla e dun usatge regular dins ladministracion. Ça que la, loccitan es **cooficial** amb lo catalan (lenga oficiala de la region) e amb lespanhòl (lenga oficiala de lestat). Malgrat aquela oficialitat, loccitan subís encara a Aran una diglossia al profièch de lespanhòl que rèsta la lenga mai poderosa.
* En Itàlia, loccitan es reconegut coma **lenga protegida**, pas verament coma "lenga oficiala", gràcias a la lei 482 de 1999. Aquela permet lus de loccitan dins lensenhament e la vida publica, mas solament dins las comunas que o desiran, sens caractèr obligatòri ni sistematic. La diglossia al profièch de litalian rèsta fòrta.
* En França e a Mónegue, loccitan a pas lo mendre estatut oficial. La possibilitat densenhar loccitan dins lescòla publica francesa existís, coma opcion, e i a doas tres emissions pichonetas en occitan a la television publica (France 3) mas aquò equival pas a un estatut oficial. La diglossia al profièch del francés es constanta.
* Dins la Comunautat d'aglomeracion deu Bascoat, loccitan es cooficial amb lo francés e lo basco dempuèi lo 23 de junh de 2018.
* L’occitan es tanben lenga oficiala de la Comunautat de Trabalh dels Pirenèus e de l’Euroregion Pirenèus-Mediterranèa.

## Istòria de loccitan

[thumb|Lo [trobador Bernat de Ventadorn]]

Loccitan, son nom li ven de ladvèrbi afirmatiu *òc* (del latin *hoc*) que li es pròpri.

Lo latin venguèt sul territòri actual occitan amb las armadas romanas dins lo periòde entre 118 e 52 abC. Se sap pas quora la latinizacion foguèt acabada mas sembla que i aguèt de diferéncias regionalas plan grandas: cèrtas regions occitanas perifericas (dins los Pirenèus) aurián poscut èsser latinizadas, o mai romanizadas, als sègle VIII e IX apC., mentre que Provença e lo Bas Lengadòc o foguèron al sègle I apC. 

Certans lingüistas, dins una concepcion teleologica dels territòris politics actuals (mite de lapertenéncia exclusiva al galloromanic, vejatz çai subre), se son particularament interessats a la biparticion lingüistica de las Gàllias entre occitan e francés. Per explicar lo fach quexistisson doas lengas plan diferentas, ses avançat mantun argument:

* La celtizacion mendre dels territòris occitans e lo pes dels pòbles preceltics (teoria del substrat).
* La germanizacion mendre dels territòris occitans (teoria de ladstrat).
* Una difusion de varietats diferentas del latin tardiu al sud e al nòrd de las Gàllias.

Loccitan es nascut a partir del latin vèrs lo sègle VIII apC e foguèt la lenga majoritària de la populacion fins al començament del sègle XX. Loccitan laissèt de traças importantas dins los documents en latin tre lo sègle IX e los primièrs documents escriches tot en occitan apareguèron a la fin del sègle X. Entre los sègles X e XV, loccitan foguèt la lenga dominanta dins la cultura, ladministracion e las sciéncias e sol lo latin li faguèt un pauc concurréncia. Lo periòde dels trobadors, als sègles XII e XIII, enaucèt fòrça lo prestigi de loccitan dins Euròpa tota.

A partir de la fin del sègle XV (e tre lo sègle XIII dins lo Creissent), lo francés penetrèt en Occitània coma lenga del poder politic e del prestigi cultural al detriment de loccitan. Ansin comencèt la diglossia o subordinacion lingüistica. Aquò saccentuèt al sègle XVI amb limposicion del francés e de litalian coma solas lengas oficialas dins los territòris occitans someses al reialme de França o al ducat italianizat de Savòia.

thumb|left|Aficha per la manifestacion de Besièrs de 2007.

Pasmens loccitan demorèt la sola lenga de las classas popularas, se parlava parcialament dins las classas nautas (malgrat la dominacion del francés e de litalian) e contunhèt de beneficiar duna literatura productiva. En Bearn loccitan foguèt oficialament emplegat dins los actes juridics e parlamentaris fins a la Revolucion.

En literatura, malgrat la dominacion del francés sescriguèt e sestampèt fòrça en occitan durant tot lo periòde literari designat jos lo nom de **barròc occitan** amb dautors com Pèir de Garròs, Pèire Godolin, Bellaud de la Bellaudiera, Francés de Corteta, Joan Enric de Fondevila e Joan Baptista Fabre. 

La literatura occitana del sègle XIX foguèt marcada per una renaissença de las letras dòc preparada entre dautres per lescrivan agenés Jansemin e puèi per Frederic Mistral e los autres escrivans del Felibritge.

Aital loccitan beneficièt duna renaissença culturala e dun movement de revendicacion quòm pòt sonar occitanisme al sens larg. Pasmens, loccitan a reculat dins lusatge a partir dels ans 1920-1950: dempuèi a cessat dèsser la lenga majoritària. Coneis un perilh grèu de substitucion lingüistica e cedís lo terren davant lo francés en Occitània Granda e a Mónegue, davant litalian dins las Valadas Occitanas e davant lespanhòl en Aran. 

Al costat daquò, lo movement occitanista contunha de revendicar una plaça digna per loccitan e assaja de ne far tornarmai una lenga de comunicacion, amb qualques avançadas parcialas (vejatz çai subre "Situacion sociala").

## Classificacion

thumb|right|Manifestacion per loccitan en 2005.

La sola classificacion incontestada es aquela: loccitan fa partida de las **[[lengas romanicas]]** (eissidas del latin), que son una branca de las **[[lengas italicas]]** (latin e divèrsas lengas anticas dItàlia), que son a lor torn una branca de las **[[lengas indoeuropèas]]**. 

Segon lo lingüista Joseph Greenberg, es possible dintegrar lindoeuropèu dins una superfamilha encara pus larga e pus anciana, la de las lengas eurasiaticas, mas aquela concepcion es pas acceptada per totes los lingüistas.

Dintre las lengas romanicas, las classificacions an pogut variar segon los autors. Mas dempuèi lo lingüista Pèire Bèc, los especialistas son consents per dire que loccitan amb lo catalan, sa lenga bessona, constituisson un grop pròpri, l**[[occitanoromanic]]**, que fa una transicion entre dos autres grops pus periferics: lo galloromanic e liberoromanic. Es tanben prepausat que l'aragonés, fòrça mai similar al catalan e al gascon a l'Edat Mejana qu'auèi, es tanben una lenga occitanoromanica.

Se pòt pensar quen mai dels arguments scientifics, de presupausats ideologics son a la basa de la causida de certanas classificacions ancianas. Una vièlha classificacion, ara perimida, metiá loccitan exclusivament dins lo galloromanic e lo catalan exclusivament dins liberoromanic. Aquela vision vièlha a pas pus la mendre justificacion scientifica car nega la coesion tras que fòrta quunís loccitan e lo catalan dins un diasistèma comun: occitan e catalan son pus pròches entre eles que o son de tota autra lenga.

## Caracteristicas estructuralas

Per mai de detalhs, se pòt consultar las presentacions de Juli Ronjat e Pèire Bèc. Las afinitats de loccitan existisson bèl primièr amb lo catalan en general.

### Fonologia

[thumb|Fondacion dau [Felibritge en 1854]]

Regionalament, existisson tanben los fonèmas  e .

Cal senhalar lo fenomèn de l**alternància vocalica''. En posicion atòna, certanas vocalas son impossiblas e se transforman en vocalas pus barradas:

* La vocala tonica  se transforma en la vocala atòna . 
* La vocala tonica  se transforma en la vocala atòna . 



Regionalament, existisson tanben los fonèmas ,  e .

La distincion entre  e  es generala en [[provençal]], [[vivaroalpenc]], [[auvernhat]] e [[Lemosin (dialècte)|lemosin]]. Per contra, en [[lengadocian]] e [[gascon]], los fonèmas  e  se son neutralizats en  (donc  a desparegut).

=== Evolucion fonetica ===

[[Fichièr:Frédéric Mistral - Project Gutenberg eText 17293.jpg|thumb|Lescrivan [[Frederic Mistral]]]]

* ''U'' passa al son [y] (regionalament [œ]). Es un ponch comun amb lo dialècte [[catalan]] [[capcinés]] ([œ]), lo [[francés]] ([y]), lo [[francoprovençal]] ([y]), lo [[nòrd-italian]]  ([y]) e una partida del [[retoromanic]] ([y]). Es una diferéncia amb la majoritat de las lengas romanicas ont ''u'' se pronóncia [u].
* Las vocalas completament nasalizadas son inexistentas o pauc desvolopadas dins la majoritat dels parlars. Es un ponch comun amb la majoritat de las lengas romanicas e una diferéncia amb lo [[francés]], lo [[francoprovençal]] e lo [[portugués]].
* Las vocalas romanicas ''è, ò'' (tonicas e dobèrtas) an evolucionat vèrs de diftongs davant un iòd [j] o davant un oau [w]: ''è'' es vengut ''iè (ie)'' e ''ò'' es vengut ''uò (uè, ue)'' : ''vèlh > vièlh'', ''nòch (nòit) > nuèch (nuèit/nuòch)''.
* La vocala romanica [o] barrada a evolucionat vèrs lo son [u]: ''flor'' [ˈflur]. Es un ponch comun amb certans dialèctes vesins [[nòrd-italian]]s e [[catalan]]s mas es una diferéncia amb la majoritat de las lengas romanicas.
* La vocala [a] tonica se manten fòrça ben: latin ''pratu'' > occitan ''prat''. Certans parlars occitans pauc estenduts pòdon conéisser una palatalizacion leugièra de [a] vèrs [æ] o [ɛ], mas aquò es un fenomèn superficial que borrola pas lequilibri general de la fonologia. Aquel conservatisme de [a] en occitan es comun amb la majoritat de las lengas romanicas. Es una diferéncia amb las evolucions radicalas del [[francés]] e del [[francoprovençal]] que palatizan e diftongan [a] de manièra sistematica vèrs [ɛ, jɛ] dins certans entorns fonetics.
* Las vocalas pòstonicas son solidas e variadas: ''-a'' (prononciada [ɔ, a, ə] segon las regions); ''-e''; ''-i''; ''-o'' (prononciada [u]); e tanben en [[niçard]] ''-u'' (prononciada [y]). Es un ponch comun amb un grand nombre de lengas romanicas mas es una diferéncia amb lo [[francés]] quelimina totas las vocalas pòstonicas (o ben que las neutraliza en [ə]) e que tend a pèrdre laccent tonic. Per ex. occitan ''pòrta'' [ˈpɔrtɔ], ''astre'' [ˈastre], ''òli'' [ˈɔli], ''cigarro'' [siˈɣarru] (e en niçard ''aquelu'' [aˈkely]), de comparar amb lo francés ''porte'' [pɔʁt], ''astre'' [astʁ], ''huile'' [ɥil], ''cigare'' [sigaʁ].
* Las vocalas pretonicas son solidas en general e se sèrvan ben, coma dins la majoritat de las lengas romanicas e a la diferéncia del [[francés]]: occitan ''petita'' [peˈtitɔ], francés ''petite'' [ptit].
* Los proparoxitòns (mots accentuats sus lavant-avantdarrièra sillaba) an desparegut dins la granda majoritat dels dialèctes occitans, exceptat en [[niçard]] e en [[cisalpenc]]: ***a*'rma, pag**i**na* (niçard e cisalpenc: ***à**nima, p**à**gina*). La desparicion dels proparoxitòns es un ponch comun amb lo [[catalan]] [[rosselhonés]], l[[aragonés]], lo [[francoprovençal]] e lo [[francés]]; e es una diferéncia amb la majoritat del [[catalan]] e amb las autras lengas romanicas.
* La vocala *o* atòna es vengua [u], coma dins una part del [[catalan]], del [[nòrd-italian]] e del [[portugués]] (e dins certans mots del [[francés]]): *port**a**r* [purˈta], *cig**a**rro* [siˈɣarru].

=== Morfologia ===

* Las terminasons verbalas rèstan pro diferenciadas, gràcias a leiretatge del latin, e fan que los [[Pronom|pronoms]] personals subjèctes son pas necessaris (levat dins una franja estrecha tot al nòrd del domeni occitan). Es un ponch comun amb la majoritat de las lengas romanicas, mas una diferéncia amb lo [[francés]], lo [[francoprovençal]], lo [[nòrd-italian]] e lo [[retoromanic]]. Ex. occitan *parli*, francés ***je** parle*.
* Lo preterit de lindicatiu e limperfach del subjontiu sutilizan sistematicament, coma dins la majoritat de las lengas romanicas, mas a la diferéncia del [[francés]] (lo [[nòrd-italian]], l[[italian]] e lo [[romanés]] tendon a abandonar lo preterit dins de mesuras variadas).
* Sutiliza lo subjontiu dins las interdiccions (imperatiu negatiu), mentre que ses perdut en [[francés]], en [[francoprovençal]] e en [[italian]]: *parles pas*.
* Las particulas pronominalas *ne (en, n)* (del latin *inde*) e *i* (del latin *ibi*) sutilizan fòrça en occitan, coma dins la majoritat de las lengas romanicas ([[catalan]], [[aragonés]], [[nòrd-italian]], [[italian]], [[francoprovençal]], [[francés]], etc.), mentre quan desparegut en [[castelhan]] e en [[galègoportugués]].

=== Lexic ===

Lo lexic occitan presenta dafinitats amb totas las lengas romanicas vesinas: [[catalan]] subretot, mas tanben [[aragonés]], [[nòrd-italian]], [[francoprovençal]] e [[francés]]. Tanben ten certanas racinas comunas amb lo [[basco]] ques pas una lenga romanica.

=== Sintaxi ===

Se reportar a la tresena partida de la [[Gramatica occitana segon los parlars lengadocians]] de [[Loís Alibèrt]].

== Codificacion ==

=== Estandardizacion ===



L*'occitan larg**, nommat tanben **occitan estandard** o **occitan referencial** (var. **-au**) es una varietat estandard de la lenga [[occitan]]a. Se desvolopa dins lencastre de la [[nòrma classica]] dempuèi los ans 1970 e sa fixacion es pro avançada uèi. Se basa sus la convergéncia de totes los dialèctes de loccitan, reconeis la plaça centrala del dialècte lengadocian mas prevei tanben dadaptacions regionalas (segon los grands dialèctes) que rèstan convergentas entre elas : aqueles "estandards regionals" son en via de fixacion mai o mens avançada segon las regions.

=== Grafia ===

A lEdat Mejana loccitan sescriviá dun biais pro unificat e autoctòn que se sona **grafia classica**. 

Amb la pèrda progressiva de prestigi de la lenga e de tot estatut oficial, aquela tradicion grafica autoctòna se perdèt dins un periòde entre [[1460]] e [[1530]] segon las regions (mas tre la segonda mitat del [[sègle XIII]] dins lo [[Creissent]]; en [[Bearn]] per contra la tradicion de la grafia classica sesperlonguèt fins en [[1789]]). Loccitan, ça que la, contunhèt de sescriure de longa durant los sègles XVI a XVIII mas segon un fais de principis diferents dautor a autor: èran de grafias afrancesadas (o italianizadas al [[País Niçard]]).

En [[1803]], [[Antòni Fabre d'Olivet|Fabre dOlivet]] foguèt lo primièr a prepausar de restaurar la **grafia classica**, çò es: un sistèma grafic inspirat del de ledat mejana. Dautres autors tanben prepausèron la restauracion mai o mens completa de la grafia classica, coma lo provençal [[Simon Juda Onorat]] en [[1846]]. 

Mas los primièrs felibres a lentorn de [[Frederic Mistral]], [[Josèp Romanilha]] e [[Teodòr Aubanèu]] ne causiguèron un autre, amb la fondacion del [[Felibritge]] en [[1854]]: lor sistèma es apelat **grafia mistralenca** e pus precisament **nòrma mistralenca** perque Mistral ne foguèt lo promotor mai celèbre (mas Romanilha laviá concebut tre [[1853]]). Aquel sistèma, basat sus la correspondéncia son/grafia del francés amb dadaptacions e de manlèus al sistèma grafic de ledat mejana, aguèt un grand resson. Es la grafia utilizada dins dòbras de Mistral coma ''[[Mirèlha]] <Mirèio>'' e dins ''[[Lo Tresaur dau Felibritge]] <Lou Tresor dóu Felibrige>''. Concebut per la fonologia del parlar rodanenc emplegat pels primièrs felibres, lo sistèma grafic mistralenc èra plan mens adaptat pels autres dialèctes. Amb la difusion del [[Felibritge]] fòra de Provença, lo sistèma foguèt donc adaptat o abandonat per dautres. Un exemple dadaptacion nes la ''[[grafia febusiana]]'' de l[[escòla Gaston Febus]], pel gascon.

Las idèas de tornar a la **grafia classica** contunhèron de trabalhar ça que la de longa lo movement renaissentista. En Lemosin, lo felibre [[Josep Ros]] i trabalhèt en [[1876]], seguit pels felibres lengadocians [[Antonin Perbòsc]] e [[Prospèr Estieu]] dins los ans [[1890]]. Lo lengadocian [[Loís Alibèrt]], amb sa ''[[Gramatica occitana segon los parlars lengadocians]]'' (1935-1937), fixèt mai o mens definitivament los principis duna grafia englobanta basada sul sistèma grafic autoctòn, dicha desenant ''grafia classica'' o ''alibertina''. Aquel trabalh precís de codificacion dAlibèrt, a lescrich coma a loral, fonda pus precisament la **nòrma classica**. Se faguèt una adaptacion de la nòrma classica a lensems dels dialèctes occitans durant los ans [[1950]]-[[1970]], mai que mai gràcias a las òbras del provençal [[Robèrt Lafont]], del gascon [[Pèire Bèc]] e de l[[Institut d'Estudis Occitans]]. Dempuèi [[1996]] lo [[Conselh de la Lenga Occitana]] (en collaboracion amb lo [[Gidilòc]]) preseguís la gestion de la nòrma classica.

A lora dara, lo sistèma grafic pus utilizat es lo dAlibèrt. Ça que la la grafia mistralenca demòra fòrça utilizada en Provença a costat de la grafia classica.

Tanben cal senhalar doas autras grafias dimpacte mendre: la **grafia bonaudiana**, fondada per [[Piare Bonaud]] en [[1973]], que fa concurréncia a la grafia classica en [[auvernhat]], e la **grafia de lEscòla dau Pò**, version simplificada de la grafia mistralenca, que fa concurréncia a la grafia classica dins las [[Valadas Occitanas]] dempuèi [[1971]].

La grafia es estada, de la fondacion del Felibritge en [[1854]] e fins a lora dara, un grand subjècte de polemicas particularament dins las annadas seissanta e setanta del sègle XX.





=== Ligams intèrnes ===

* [[nòrma lingüistica]]
** [[nòrma classica]]
*** [[alfabet occitan]]
*** [[pronóncia de l'occitan|pronóncia de loccitan]]
*** [[occitan larg]]
*** [[Loís Alibèrt]]
*** [[Conselh de la Lenga Occitana]]
*** [[Gidilòc]]
*** [[IEO]]
** [[nòrma mistralenca]]
** [[nòrma bonaudiana]]
** [[nòrma de l'Escòla dau Pò|nòrma de lEscòla dau Pò]]

== Dialectologia ==
=== Generalitats ===
[[Fichièr:Occitan dialects.svg|vinheta|]]
[[Fichièr:Dialectes de l'occitan selon Jules Ronjat.jpg|thumb|right|Los dialèctes de loccitan segond Ronjat.]]

Tradicionalament òm considèra que loccitan ten sièis grands dialèctes : lo [[gascon]] a loèst, lo [[lengadocian]] e lo [[provençau|provençal]] ([[provençau]]) al sud, lo [[lemosin (dialècte)|lemosin]], l[[auvernhat]] e lo [[vivaroaupenc (dialècte)|vivaroalpenc]] al nòrd. Los dialèctes son nommats mai que mai segon de divisions provincialas ancianas mas i a pas de correspondéncia exacta entre los dialèctes e las províncias: en Provença se parla [[provençau|provençal]] mas atanben [[vivaroaupenc (dialècte)|vivaroalpenc]], en Auvèrnha [[auvernhat]] e [[lengadocian]], en Lengadòc [[lengadocian]], [[auvernhat]], [[provençau|provençal]], [[gascon]] e [[vivaroaupenc (dialècte)|vivaroalpenc]], etc.

Fòra del cas particular del [[gascon]] (e encara), la transicion entre los dialèctes es plan rarament brutala e un parlar considerat coma de [[lengadocian]] o de [[provençau|provençal]] pòt tenir un fais de caracteristicas dun autre dialècte o de caracteristicas pròprias: podèm citar lo [[niçard]], lo cevenòl, lo [[gavaldanés]] o lo brageiragués.

Entre los parlars de transicion cap a las lengas vesinas, podèm citar lo [[roiasc]] e los parlars del [[Creissent]].

Cèrts autors coma [[Pèire Bèc]] an prepausat un segond tipe destructuracion de lespaci lingüistic occitan. Pèire Bec definís tres grands complèxes supradialectals: larvèrnomediterranèu, loccitan central e laquitanopirenenc (vejatz çai sota).

=== Classificacion dialectala ===
[[Fichièr:Dialectes de l'occitan selon Pierre Bec.jpg|thumb|right|Dialèctes de loccitan segon Pèir Bèc.]]

Segon lo lingüista [[Pèire Bèc]].

* ***grop [[gascon]]***, constituit dun sol dialècte
** [[gascon]] (inclusent l[[aranés]])
* ***grop [[nòrd-occitan]]***
** [[lemosin]]
** [[auvernhat]]
** [[vivaroalpenc]]
* ***grop [[sud-occitan]]***
** [[provençal]], dich localament [[provençau]] (inclusent lo [[niçard]])
** [[lengadocian]]
* (***[[catalan]]***, lenga per elaboracion ques venguda independenta de loccitan)

=== Classificacion supradialectala ===

[[Fichièr:Bec supradialectal.jpg|thumb|right|Classificacion supradialectala de loccitan segon Pèir Bèc]]

Segon lo lingüista [[Pèire Bèc]]. Aquesta classificacion supradialectala es compatibla amb la precedenta, mas se fa segon de critèris diferents.

* ***Grop [[arvèrnomediterranèu]]***
** [[lemosin]]
** [[auvernhat]]
** [[vivaroalpenc]]
** [[provençal]] (inclusent lo [[niçard]])
* ***Grop [[occitan central]]***
** [[lengadocian]] (exceptat lo sosdialècte [[lengadocian meridional]])
* ***Grop [[aquitanopirenenc]]***
** [[lengadocian meridional]]
** [[gascon]]
** ([[catalan]], lenga per elaboracion ques venguda independenta de loccitan)

[[Fichièr:Sumien supradialectal.jpg|thumb|right|Classificacion supradialectala de loccitan segon Domergue Sumien]]

La classificacion supradialectala es estada reformulada ansin, pus recentament.

* ***Grop [[arvèrnomediterranèu]]***
** ''Sosgrop [[transoccitan]]''
*** [[lemosin]]
*** [[auvernhat]]
*** [[vivarodaufinenc]] ([[vivaroalpenc]] de loèst)
*** [[provençal general]] (provençal maritim e rodanenc, sens lo [[niçard]])
** ''Sosgrop [[niçardoalpenc]]''
*** [[niçard|provençal niçard]]
*** [[alpenc]] ([[vivaroalpenc]] de lèst)
* ***Grop [[preïberic]]**'
** *Sosgrop occitan central*
*** [[lengadocian]] (exceptat lo sosdialècte [[lengadocian meridional]])
** *Sosgrop aquitanopirenenc*
*** [[lengadocian meridional]]
*** [[gascon]]
*** ([[catalan]], lenga per elaboracion ques venguda independenta de loccitan)



=== Dialèctes ancians ===
*[[occitan aguiainés]] †, dialècte del grop *nòrd-occitan* o *transoccitan*, parlat en lo nòrd-oèst d'[[Aquitània]] (la majoritat del domèni del [[peitavin-sentongés]]) fòrça similar au [[lemosin]].
*[[occitan transpirenenc]] †, dialècte del grop *gascon* o *aquitanopirenenc* parlat al sud dels [[Pirenèus]].
*[[shuadit]] †, dialècte del grop *sud-occitan* o *transoccitan*, parlar dels [[jusieus]] en [[Provença]].
*[[judeogascon]] †, dialècte gascon parlat per de jusieus iberians en [[Gasconha]].
*[[caló occitan]] †, dialècte entre lo [[romaní]] e l'occitan.
*[[lenga shiulada pirenenca]] † (shiulat d'[[Aas]]), basada sul [[gascon]].

== Ligams ==
* L'[https://ieo-oc.org/?lang=oc Institut d'Estudis Occitans - IEO]: Associacion istorica dau Renaissentisme occitan.
*[http://www.academiaoccitana.eu/ Academia Occitana] Lo diccionari de lAcademia de la Lenga Occitana
* [http://www.locongres.org/oc *Lo Congrès*]  Lo diccionari de *Lo Congrès*
*[http://booksnow1.scholarsportal.info/ebooks/oca9/18/dictionnairefran01piat/dictionnairefran01piat.pdf *Dictionnaire français-occitanien'' de Louis Piat que explica detalhadament las caracteristicas dels dialèctes occitans]
* [Lo Tresaur dau Felibritge](https://web.archive.org/web/20070808051904/http://gallica.bnf.fr/scripts/catalog.php?CT=(N007485%7CN007486)) Lo diccionari mai gròs de loccitan, de Frederic Mistral (vejatz tanben lo ligam intèrne)
* Lexilogos Una colleccion interessanta de ligams, mas la concepcion de loccitan i es pas totjorn fisabla.
* Occitanet
* Lingüistica Occitana Revista electronica de lingüistica occitana
* Conselh de la Lenga Occitana Preconizacions dins la nòrma classica de loccitan
* Marraire (loccitan en Velai e al nòrd de Vivarés)
* Associacion Internacionala dEstudis Occitans
* Institut Occitan (Pau)
* Bibliografia electronica dels trobadors
* Parlar Occitan Grop de discussion EN occitan
* La Lenga Occitana Grop de discussion SUS loccitan
* Lista Òc Grop de discussion (non moderat) 
* Exercicis en lenga occitana
* https://web.archive.org/web/20061130210616/http://www.crdp-toulouse.fr/themadoc/occitan/plan.htm
* https://web.archive.org/web/20070930005428/http://www.up.univ-mrs.fr/tresoc/somoc.htm Banca de tèxtes numerizats
* Diccionari de loccitan medieval
* Lexic de loccitan medieval
* Thesaurus Occitan Basa de donadas dialectologicas multimèdia
* Òc per loccitan Annuari de las entrepresas e organismes amb lo certificat "òc per loccitan"
* Ostal dOccitània de Tolosa lOstal de las associacions occitanas de Tolosa

## Nòtas
 

## Referéncias