open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lauragués

**Lauragués** es un parçan d'Occitània situat en Lengadòc (departaments d'Aude, Arièja, Nauta Garona e Tarn). Tira son nom de Laurac, sa capitala originala.

Sa vila principala es Castèlnòu d'Arri. 

## Geografia
D'espandiment pus o mens vaste segon las sensibilitats localas e les autors (l'abat Savartés ne parla coma d'una « pichona encontrada » dels departaments d'Aude e de Nauta Garona) , Lauragués es compausat de tucas molassicas e de planas situadas entre l'aglomeracion tolosana, Castras, la Montanha Negra, Carcassona e Pàmias. La Puèja es o non compresa dins le Lauragués.

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Lauragues* en 1150, *Lauraigues* en 1179, *Judex Lauraguesii* en 1215, *Lauriacense* en 1219, *Lauraguesium* en 1272,  *Archipresbyteratus Lauraguesii* en 1296, *Judicatura Lauraguesii* en 1361, *La jugerie de Lauragués* en 1391, *Lauraget* (sic) en 1589, *Lauragois* en 1594 .
Laurac es a l'origina del nom de *Lauragués* .

## Istòria

Lauragués es probablament pas estat un *pagus* ni quitament un *ministerium* del *pagus Tolosanus*. *Lauragués* serviá a l'origina a designar la castelaniá de Laurac. Es solament après la creacion de la jutjariá del meteis nom que *Lauragués* foguèt espandit al penjal meridional de la Montanha Negra e le penjal septentrional de la Puèja, atal coma la plana situada l'èst de Tolosa. 
Administrativament, Lauragués formèt d'en primièr una jutjariá que dependiá de la senescalciá de Tolosa; vengut del temps de Caterina de Medici (1551 ?) una senescalciá ducala, foguèt al sègle XVI erigit en senescalciá reiala ambe residéncia presidiala, dont la residéncia èra a Castèlnòu d'Arri, ambe sèt residéncias subaltèrnas : Avinhonet, Autarriba, Senta Gabèla, Cuc Tolzan, Laurac le Grand, Montgiscard e Revèl .
Del punt de vista religiós, Lauragués foguèt un archipreirat, primièrament dins la primièra diocèsi de Pàmias, puèi dins la diocèsi de Mirapeis .

## Ligams extèrnes
* Portal toristic sus Lauragués
* Portal del parçan de Lauragués

## Nòtas
Arièja (aiga)

**Arièja** es una aiga d'Occitània. Sa font se situa dins lo circ de Font negra a 2400&nbsp;m d'altitud, a la termièra entre lo País de Fois (en Arièja) e Andòrra. Se geta dins Garona dins la banlèga sud de Tolosa a Portèth.
## Geografia
Arièja a sa font al lac Negre, dins lo circ de Font Negra, prèp del Pas de la Casa e del pòrt d'Envalira, un dels còls pus nauts del Pirenèus (2 400 m). S'escola d'en primièr cap al nòrd-èst dins una val estreita e sovent dins de gòrjas prigondas, arriba a Ax, ont son escorreguda s'orienta al nòrd-oèst en meme temps que recèp en riba dreita las aigas de l'Orièja e de la Lausa, dos rius davalats coma ela de la crèsta frontièra e que fan doblar son debit, qu'atenh alara aperaquí 10 m3/s.

Dins son cors superior, seguís un selhon d'erosion glaciària que s'alarga e càmbia de direccion a la nautor d'Ax. Las traças de l'ancian glacièr son vesedoiras especialament fins a Tarascon d'Arièja. Per las clusas de Foish e de Sent Joan de Verges, Arièja trenca las cadenas calcàrias de Plantaurel e, ganhant la plana de Pamièrs que sos alluvions an constituït, s'evada del domeni pirenèu.
Garona

**Garona** o **Garòna** (prononciacion dels ribeirencs levat en Aran) es un grand flume occitan (oficialament francés e espanhòl) que raja sus 647&nbsp;km. Garona nais dins los Pirenèus espanhòls de la Val d'Aran.
## Geografia

Sa font es situada en Val d'Aran, al luòc dich *l'Uelh deth Garona*, al Plan de Beret. Lo flume se dirigís d'en primièr cap al nòrd, dintra dins l'estat francés al Pont del Rei, a Hòs, recep la Pica davalada dels massís de Luishon. Daissa los Pirenèus après aver asagat lo site antic de Sent Bertran de Comenge, puèi recep Nesta, càmbia de direccion cap al nòrd èst dins una val larga, asaga Sent Gaudenç, passa los pichons Pirenèus entre Sent Martòri e Martras Tolosana, recep Salat davalat de Sent Guironç. Lo flume travèrsa Murèth, recep Arièja a Portèth per aténher Tolosa ont càmbia de direccion cap al nòrd-oèst per se getar dins l'Ocean Atlantic a sa boca comuna amb Dordonha ont forman l'estuari de Gironda.

Entre Tolosa e Bordèu lo flume travèrsa Agen e recep sos principals afluents en riba drecha, Tarn e Òlt eissits del sistèma idrologic del Massís Central.

Lo flume es navegable de l'ocean fins a Lengon. Un canal lateral foguèt bastit al sègle XIX per jónher Lengon e Tolosa (ligason amb lo Canal de las Doas Mars de Tolosa a Seta).

Entre los Pirenèus e Tolosa lo flume es adobat per l'industria idroelectrica. Mai recentament doas centralas nuclearas foguèron bastidas sus las ribas, a Brau e Sent Loís en Blaiés e a Golfuèg.

A Bordèu lo flume es fòrça larg e jos l'influéncia de las marèas. A marèa nauta se forma un mascaret que puja lo flume. 

### Principalas vilas traversadas
* Vielha
* Sent Biat, Montrejau, Sent Gaudenç, Murèth, Tolosa, Blanhac
* Los Sarrasins - Autvilar - La Magistèra
* Agen, Marmanda, Lo Pòrt
* la Rèula, Lengon, Bordèu

### Principals afluents
[*toponims de tornar veire*]

En seguir lo cors del flume, s'encontran los afluents seguents :

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : - en grèc, *Garounas* (Estrabon, cap a 10 ap. J.-C.), *Garouna*, *Garuna*, *Garunas*, *Garina* (Ptolemèu, cap a 150 ap. J.-C.), *Garunna*, *Garounna* (Marcian d'Heraclea cap a 470); - en latin, *Garumna* (Juli Cesar. - 52 ab. J.-C.), *Garunna* (Plini lo Vièlh  cap a 100 ap. J.-C.), *Garumna, Garunna, Garonna, Garona* (Pomponi Mela cap a 43 ap. J.-C.), *Garunda* (Sidòni Apollinari cap a 460), *Garumna* en 1003, 1015, *Garona* en 980, 1081, 1105, *Garonna* en 1067, 1090, 1098, 1164, *Garonne* en 1105 , *Gyrunda, Gyriunda* en 1242, *Garunna* en 1480, *Gironda* en 1557.

## Notas e referéncias
Gavaudan

**Gavaudan** o **Gevaudan** (en occitan ancian: *Gavaldan* o *Javaldan*) es un país occitan situat dins lo Massís Central. Lo departament de Losera li correspond gaireben mas i cal tirar l'ancian canton de Maruèis e i ajustar lo de Saug en Naut Léger e qualques comunas d'Ardecha. Son nom li ven de la tribu celtica dels gabals. Lo gentilici es **gavaudanés -esa** o **gevaudanés -esa**.

## Istòria
Gavaudan e Losera an de termièras particularament establas dins l'istòria: lo territòri dels Gabals devenguèt la ciutat romana del meteis nom que devenguèt l'avescat de Mende e a la Revolucion Francesa lo departament de Losera.

## Geografia
S'unitat i a dins las termièras istoricas, lo país es particularament variat e compartimentat. Destriem las regions seguentas:

*Aubrac
*Marjarida

Aquelas doas regions forman lo Naut Gavaudan tanben nomenat "Montanha".

*Los causses: lo Causse Mejan e lo Causse de Sauvatèrra
*Las Cevenas

Aquelas tres regions forman lo Bas Gavaudan (mai se lo mot es plan pauc emplegat e l'identitat gavaldanesa pus fosca)

Entre aquelas regions se tròban
*Lo Mont Losera e la montanha del Golet
*La Val d'Òlt ont se tròba la capitala Mende

Caduna d'aquelas regions es plan tipada e las lors termièras "culturalas" o "geograficas" correspondon pas a las termièras istoricas de Gavaudan. Aital Aubrac es a l'encòp en Gavaudan, Roergue e Auvèrnha, las Cevenas en Gavaudan, Vivarés e Cevenas Gardesas.

## Nòtas

## Referéncias
Òlt (aiga)

**Òlt** (o **Òut**) es una ribièra del Massís Central en Occitània. Pren sa font sus la Montanha del Golet dins las Cevenas, e s'escampa dins Garona près de Gulhon, en Guiana.
Truèire que s'escampa dins Òlt en riba drecha a Entraigas de Roergue es son principal afluent.

## Idronimia
Qualques fòrmas ancianas: *Oltis*, al sègle V, *Out*, a Caors, al , *Ultra Outum*, a Vilanuèva d'Òut, en latin, en 1271. 

La fòrma *Òlt* es la de regions del Massís Central que gardan *-l* en finala de sillaba davant *t* (oposicion *nalta*/*nauta*). Dins la practica, *-t* s'amudís en finala. Endacòm mai, la fòrma regulara es *Òut*, sense article, prononciada generalament [ɔw]. Dins la lenga parlada, la fòrma majoritària es *lo Lòt*. 

En Agenés, se ditz *L'Òut* [lɔw] dins los parlars de la region de Fumèl, ambe l'article, *lo Lòt* en aval.

Dins los parlars lexicalament conservators de Gavaudan, i a mai que mai doás situacions: *Z-Òlt* [zwɔl] (situacion a l'entorn de La Canorga), [lu lɔt], ambe coneissença de l'anciana fòrma [zwɔl] (observat a Esclanedes).

En Roergue se ditz pertot *Lo Lòt* mas la forma *Òlt* [wɔl] ([zwɔl] darrièr una vocala) es plan coneguda en amont de la confluéncia amb Truèire gràcias als noms franceses dels vilatges ribairencs de Sant Laurenç d'Òlt, Sent Ginièis d'Òlt, Senta Aulària d'Òlt e Sant Cosme d'Òlt.

## Nòtas e referéncias
Tarn (ribièra)

**Tarn** () es una ribièra importanta d'Occitània. Nais al sud del Mont Losera e es un afluent de Garona. Sa longor es de 375&nbsp;km.

## Geografia

Tarn a la font sul Losera e jonh Garona prèp de Moissac (Tarn e Garona). 

De Quesac al Rosièr, sus 53&nbsp;km, Tarn a cavat de gòrjas pregondas que desseparan lo Causse de Sauvatèrra del Causse Mejan. Dins cèrts endreches las gòrjas son pregondas de 500&nbsp;m. 

La diferéncia d'altitud fa que lo fons de las gòrjas a un clima mediterranèu degradat alara que los causses an un clima montanhòl plan regde.

Sortida de las gòrjas, la val de Tarn s'alargís dins la region de Milhau mas se tòrna encaissar plan lèu en traversar lo Sud-Avairon. 

## Afluents màgers
*Dordon de Camarés
*Tarnon
*Jonta
*Avairon
*Agot
Sisteron

**Sisteron** (en occitan e en francés) es una vila provençala, e es la capitala dau parçan de Sisteronenc. La vila es situaa dins lo departament dels Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

Sisteron se situa a 485 m d'altitud, en riba de Durença, a  de Forcauquier, a  de Marselha, a  de Grenòble e  de Niça.

La vila ocupa una posicion privilegiada, pròche del jonhent de Bueg e de Durença, a onte aquela darri&egrave;ra passa la clusa de la Bauma, un luec aisit de fortificar. Es lo sol pont qu'es demorat subre Durença, dempuèi l'Antiquitat.
Escaissada  *la Pòrta de [[Provença]]*, Sisteron es lo principau passatge entre Provença e lo Daufinat. Possedís de monuments nombrós coma sa famosa ciutadèla, fàcia a la Ròcha de la Bauma amb sas estratas gaireben verticalas, se quilha l'anciana catedrala de Nòstra Dòna dels Pomiers, dataa dau sègle XII, amb cinc torres, mai d'una capela e los vestigis d'un convent.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* 2016 : 7341

## Galariá

Imatge:Sisteron 2004.jpg|Vista de Sisteron e sa ciutadèla despuei Durença
Imatge:Blason Sisteron 04.svg|blason
Imatge:Sisteron Cathedral Front.JPG|Catedrala de Sisteron


## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas deis Aups d'Auta Provença

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Oswald de Andrade

**José Oswald de Andrade Souza** (nascut a São Paulo en 1890, mòrt en 1954) foguèt un important escrivan e poèta del Modernisme brasilièr.
Avairon

**Avairon** () es una ribièra d'Occitània. Es un afluent de Tarn.

## Geografia
Avairon a la font prèp de Severac del Castèl, dins Avairon, e se geta dins Tarn al nòrd-oèst de Montalban, entre Lafrancesa e Vilamada. Travèrsa de païsatges variats, Causse de Severac, Rodanés e Segalar. Creèt de Gòrjas de Najac fins a Montricós.
Ardecha (aiga)

Ardecha es una aiga delh Bas Vivarés qu'a donat son nom alh departament ont a son cors. Es un afluent de la riba dreita de Ròse. Son afluent principau es Chassesac.

[250px|left|thumb|Ardecha a [Tuèis]]
[250px|left|thumb|Ardecha e [Pònt delh Diable (Tuèis)|Pònt delh Diable a Tuèis]]

Prend sa fònt dins la Selva de Masan, a Astet.
## Geografia
De , pren sorgent, a 1430 m d'altitud, dins lo Bas Vivarés, prèp delh còl de la Chavada, dins la selva de Mazan pel travèrs  sud de Suchet (1467m), comuna d’Astet. Après Aubenàs e Ruòms, recep Chassesac e Bauma, puèi s’enfonsa a partir de Vallon-Pont-d’Arc dins las celèbras gòrjas qu’a cavada. Rejonh Ròse en amont delh Pònt Sant Esperit.
Idrologia

right|420px
L'idrologia es la sciéncia de la tèrra que s'interèssa al cicle de l'aiga, valent a dire los escambis entre l'atmosfèra, la superficia terrèstra e lo sossòl.

L'idrologia de superficia estúdia lo regolament, los fenomèns d'erosion, los escorriments dels corses d'aiga e las aigadas.

L'idrologia de subsuperficia o idropedologia estúdia lo regolament ipodermic e, d'un biais general, lo comportament de la zona non saturada (o zona vadosa), interfàcia entre las aigas de superficia e las del dejós.

L'idrologia sosterranha o idrogeologia se maina de las ressorsas del dejós, lor captatge, lor proteccion e lor renovèlament.

L'idrologia urbana, "jos" cicle de l'aiga ligat a l'activitat umana se maina de la produccion e distribucion de l'aiga potabla, de la collècta e de l'epuracion de las aigas usadas e pluvialas.
Agatha Christie

**Agatha Mary Clarissa Miller, Lady Mallowan** (pseudonims: Agatha Christie e **Mary Westmacott**) foguèt una coneguta escrivan de libres del Reialme Unit durant lo sègle XX.
Regim cevenòl (idrologia)

Regim caracterizat per una fòrta variacion del debit causada per las chavanas cevenòlas. Aquela variacion brutala provòca una crescuda acompanhada sovent d'aigadas de còps majoras. Los rius concernits se pòdon assimilar a d'oèds.
Georg Friedrich Händel

**George Friedrich Händel** o **George Frideric Handel** (Halle, lo 23 de heurèr de 1685 - Londres, lo 14 d'abriu de 1759) que ho un compositor barròc alemand deu sègle XVIII. Influenciat per la musica italiana (hèra presenta dens lo son estil e sustot dens los son opera) la soa carrièra qu'espelí mei que mei en Anglatèrra e qu'ei tanben considerat com un compositor anglés. Que vadó famós per'mor deus sons opera, deus son concertos grosso e de las soas cantatas.

Enter las soas òbra mei conegudas e intrepetadas que podem mentàver *Lo Messia*, l'opera *Juli César*, la *Water Music* e la *[[Music for the Royal Fireworks]]*.

## Vita
Lo pair de Georg Friedrich Händel qu'èra surgen au servici de las corts de Saxe-Weissenfels e deu Margraviat de Brandenburg ; b'èra pas hèra favorable a la vocacion musicau deu son hilh, mes, totun, qu'avó lo parat d'estudiar aquest art (e mei que mei lo clavièr) dab Friedrich Wilhelm Zachow. Aqueste pair que's morí en 1697 e Händel que s'anè estudiar lo dret a l'Universitat de Halle. Que's torrnè virar de cap tà la musica totun e, en bèth tribalhar entà l'Opera de Hamburg, que creè las soa purmèras òbras liricas. 
thumb|200px|left|Ostau de Händel a Londres
En 1706 que viatgè en Italia envitat per duc de Toscana Gian Gastone de' Medici.

Qu ho nomat *Kapellmeiter* deu princi elector de Hanovre qui vadó George I d'Anglatèrra. Qu'ei atau com Händel e s'installè a Londres a s'escadore la màger part de la soa carrièra dab hauts e baish financièrs per'mor de la soa associacion dab la Royal Opera House, lo gran teatre de Covent Garden.

Que ho nomat tanben cap de l'Academia Reiau de Musica enter 1720 e 1728. A la soa mort, que ho sepelit hens l'Abadia de Westminster. Lo son ostau de Londres qu'ei uei un musèu.
Norberto Bobbio

Norberto Bobbio (1909-2004) foguèt un important  filosòf e politician socialista d'Itàlia al sègle XX.
Federico García Lorca

**Federico** del Sagrado Corazón de Jesús **García Lorca** (Fuente Vaqueros, Granada, 5 de junh de 1898 - entre Viznar e Alfacar, Granada, 18 d'agost de 1936) foguèt un poèta, dramaturg e prosador andalós. Aqueste autor que foguèt part de la Generacion de 27 foguèt un dels poètas màgers de la literatura espanhòla del sègle XX. Foguèt tanben pintor, pianista e compositor. Foguèt executat a la debuta de la Guèrra Civila Espanhòla, en 1936, quand aviá pas que 38 ans per encausa de son engatjament politic d'esquèrra e tanben de son omosexualitat.

## Bibliografia

### Poesia
* *Impresiones y paisajes* (1918)... *Impressions e païsatges*
* *Libro de poemas* (1921)... *Libre de poèmas*
* *Oda a Salvador Dalí* (1926)... *Òda a Salvador Dalí*
* *Romancero gitano* (1928)... *Romancero gitan*
* *Poeta en Nueva York* (1930)... *Poèta a Nòva York*
* *Poema del cante jondo* (1931)... *Poèma del cante jondo*
* *Llanto por Ignacio Sánchez Mejías* (1935)... *Planh per Ignacio Sánchez Mejías*
* *Diván del Tamarit* (1936)... *Divan del Tamarit*
* *Sonetos del amor oscuro* (1936)... *Sonets de l'amor escur*

### Teatre
* *Mariana Pineda* (1927)... *idem*
* *La zapatera prodigiosa* (1930)... *La sabatièra prodigiosa*
* *Retablillo de Don Cristóbal*... *Retaulet de Don Cristobal*
* *El público* (1930)... *Lo public*
* *Así que pasen cinco años* (1930)... *Aital que passen cinc ans*
* *Amor de Don Perlimplín con Belisa en su jardín* (1933)... *Amor de Don Perlimplin amb Belisa en lo siu jardin*
* *Bodas de sangre* (1933)... *Nòças de sang*
* *Yerma* (1934)... *idem*
* *Doña Rosita la soltera o el lenguaje de las flores*... *Dòna Rosita l'estèrla o lo lengatge de las flors*
* *La casa de Bernarda Alba* (1936)... *L'ostal de Bernarda Alba*

### Traduccions

* Federico García Lorca   *Poemas causits*, revirats dau castelhan en occitan per Robèrt Allan e illustrats per Miquèu Barjòu Comptador Generau dau libre occitan Vedena 1976

## Ligams extèrnes
* [   Òbra completa de '''[Federico García Lorca]''']
*  Portal avodat a'n Federico García Lorca dins la Bibliotèca Virtuala en Miguel de Cervantes
Julio Cortázar

Julio Cortázar (1914-1984) foguèt un intellectual e escrivan de novèlas e istòrias pichonas (contes) d'Argentina. Filh d'un diplomata argentin, nasquèt a Brussèlas, Belgica.

### Òbras

* Presencia (1938) *Preséncia* 
* Los reyes (1949) *Los Reis*
* El examen (1950, publicat en 1985) *L'examen*
* Bestiario (1951) *Bestiari*
* Final de juego (1956) *Fin de jòc*
* Las armas secretas (1959) *Las armas secretas* 
* Los premios (1960) *Los prèmis* 
* Historias de cronopios y de famas (1962) *Istòrias de cronòpis e de famas*
* Rayuela(1963) *Pè-ranquet*
* Todos los fuegos el fuego (1966) *Totes lo fuòc lo fuòc* 
* La vuelta al día en ochenta mundos (1967) *Lo torn del jorn en ochanta monds*
* 62, modelo para armar (1968) *62, modèl per armar* 
* Último round (1969) *Darrièr round*
* Prosa del Observatorio (1972) *Pròsa de l'Observatòri*
* Libro de Manuel (1973) *Libre de Manuel*
* Octaedro (1974) *Octaèdre*
* Alguien anda por ahí (1977) *Qualqu'un treva per aicí*
* Territorios (1978) *Territòris*
* Un tal Lucas (1979) *Un tal Luc*
* Queremos tanto a Glenda (1980) *S'aimam talament Glenda*
* Deshoras (1982) *Desoras*
* Nicaragua tan violentamente dulce (1983) *Nicaragua tan violentament doç* 
* Divertimento (1986) *Divertiment*
* Diario de Andrés Fava (1995) *Jornal d'Andrés Fava*
* Adiós Robinson (1995) *Adieu-siatz Robinson*
* Cartas (2000) *Letras*
Macaulay Culkin

**Macaulay Carson Culkin** (n.1980) es un actor de cinèma american, mai conegut per lo personatge *Kevin* dins los filmes *Home Alone* e *Home Alone 2*. Participèt tanben a la vidèo *Black or White* del cantaire Michael Jackson.

### Filmes (títols en anglés)

* 1989 — Uncle Buck 
* 1990 — Home Alone 
* 1990 — Jacob's Ladder 
* 1991 — My Girl 
* 1992 — Home Alone 2: Lost in New York 
* 1993 — The Good Son 
* 1994 — Richie Rich 
* 1994 — Getting Even with Dad 
* 1994 — The Pagemaster 
* 2003 — Party Monster 
* 2004 — Saved!
Charles Lindbergh

**Charles Augustus Lindbergh, Jr.** (1902-1976) foguèt un pionièr nord-american de l'aviacion, que faguèt lo primièr vòl entre los Estats Units (Nòva York) e França (París), amb son avion *The Spirit of Saint Louis*.
Truèire

**Truèire** o **Trueire** ([trœjrə] al sud de Sant Flor) es una ribièra del Massís Central que travèrsa los departaments de  Losera, Cantal e d'Avairon. Es l'afluent principal d'Òlt  que i s'escampa en riba drecha. Es doncas un sosafluent de Garona.

## Toponimia
Las atestacions ancianas son *Triobris* al sègle V; *Rivière de Trueyrer*, *Trueire*,  *Trueyre* en 1494; *Aqua Trueyrie*, *aqua del Toyre* en 1510; *Rivière de Troire*, *Troyre* en 1624; *Rivière de Tineyre*, *Tineyres* en 1630; *Truieyre* en 1671; *Treuyre*, *Treuyry*, *Truière* en 1730; *Truayre* en 1837.
## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Òrb

**Òrb** () es un flume costièr d'Occitània, en Lengadòc que s'escampa dins la Mar Mediterranèa. 

## Geografia
A sa font dins los monts d'Escandòrgue dins una comuna pròcha del vilatge de Tiudaç. Entre Selha e Rocosèls e Avèna, emplís la restanca d’Avena, abans de rajar per las gòrjas d'Òrb fins al Bosquet. A Bedarius, lo fluvi vira cap a l’oèst per contornar los monts de Faugièiras. Après aver passat la vila termala de L'Amalon, vira cap al sud a Taraçac ont i a lo jonhent amb Jaur, e davala per de gòrjas estrechas per passar al pè dels vilatges de Viuça e Ròcabrun. Qualques quilomètres après Cecenon, rejonh la plana besierenca e atenh Besièrs ont crosa lo Canal de las Doas Mars. Es rejonch pel riu de Liron al pè del pont vièlh. Aperaquí 15 km après Besièrs, Òrb s'escampa dins la mar Mediterranèa a Valrans.

thumb|left|350px|Òrb a Besièrs

## Toponimia
Segon Xavier Delamarre, lo nom es citat al sègle Ièr *Obris*, *Orbis*, puèi *Orobus* (sègles IV-VI), *ad Fontem Orbi* en 837, *la ribiey[ra] d'Orp* en 1376, etc; l'etime es **Orbi(os)*, del celtic *orbios*, probablament « l'eretièr (d'un flume pus grand, nom aplicat a d'afluents) », concepcion celtica qu'es en acòrdi ambe la ierarquia divina (las aigas son de dius) mes pas ambe'l movement vertadièr de las aigas. Cf. Orbiu. 
La dificultat es que Òrb es pas un afluent d'un autre flume, mas s'escampa dirèctament dins la Mediterranèa. Benlèu qu'Òrb èra considerat pels gals coma un afluent de Jaur, aiga abondosa, mas çaquelà pus pichona e pus corta, per de rasons que nos escapan.

## Referéncias
Erau (flume)

**Erau** (escrich tanben *Eraur*)  es un flume d'Occitània, en Lengadòc, que va dins la mar Mediterranèa e que dona son nom al departament del meteis nom.

## Afluents
### Afluents principals

* Arre (rd; mistralenc e francés: *Arre*) ;
* Vis (rd; mistralenc e francés: *Vis*), ;
* le Rieutord (rg), ;
* Buòja (rd; francés: *Buèges*), ;
* le Lamalou (rg), ,
* Corbièras (rg; mistralenc: *Courbiero, Courbièiro, Courrèro*; francés: *Corbière(s)*), ,
* Lergue (rd; mistralenc e francés: *Lergue*), , drech ;
* Boina (rd; mistralenc: *Bouino*; francés: *Boyne*), ;
* Pèine (rd; francés: *Peyne*), ;
* Tonga (rd; mistralenc: *Toungo*; francés: *T(h)ongue*), ;
* Alzon (rg; mistralenc: *Alzou, Auzou, Ouzou*; francés: *Alzon*), .

### Autres afluents
*Verdús
*Auzal* (mistralenc: *Auzal / Auzal*; francés: ???)
*Avesa* (mistralenc: *Avezo*; francés: *Avèze*)
*Cereiròl* (mistralenc: *Cereirol*; francés: *Séreyrol*)
*Clarís* (mistralenc e francés: *Claris*)
*????? (mistralenc: *Doumelous*; francés: *Doumeloux*)
*????? (mistralenc: *Dòurbio*; francés: *Dourbie*)
*Fieus* (mistralenc: *Fieus*; francés: *Fieus*)

## Vilas traversadas

## Veire tanben
### Ligams intèrnes
### Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Alèir (aiga)

**Alèir** (var. **Alièr, Alier, z-Alavièr**; totas aquestas formas son ben atestadas en occitan auvernhat) (en francés *l'Allier*) es una aiga, un flume al sens occitan, d'Occitània e de França.

## Geografia

Sa font se tròba au Morre de la Gardilha (1423&nbsp;m) en Losera, a l'extrèm orient de la Marjarida. S'eschampa dins Léger au "bèc d'Alèir" prèp de Nivèrns, a la termèira entre Char e Nièvre. Es un daus darrèirs flumes sauvatges d'Euròpa.
Le bacin idrografic d'Alèier se situa majoritariament dins lo Massís Central, cobrissent una granda part de l'anciana region Auvèrnhe (Naut Léger, Puèi de Doma e Alèir, Cantal essent la sol departament d'Auvèrnhe non percorregut per Alèir mas present sul bacin per son afluent l'Alanhon) e tòca los departaments, d'amont cap aval, de Losera, Ardecha,  Nièvre e Char.

Sa direccion generala es orientada dau sud au nòrd, amb qualques inflexions a Lengònha, Cornon d'Auvèrnhe, Limons e au Veurdre. En amont, es delimitat netament per plusors massís montanhós :
* au sud, pels monts de Cevena e l'aigavèrs entre la mar Mediterranèa e l'Atlantic 
* a l'oèst, massifs de la Marjarida, dau Cantal, dau Sejalèir, daus Monts Dòr e d'una partida daus Monts Domas. Lo limit se perlonga pus en aval, long de las linhas de crèstas a travèrs lo replanat de Combralha,
* a l'èst, massís dau Devèrs, de Liuradés, de Forés, daus Bòscs Nèirs.
Au centre dau bacin idrografic, se tròba lo bacin daus limanhas. Òm pòt distinguir tres entitats dau bacin idrografic : lo couloir dau Naut Alèir, lo complèxe central daus monts e limanhas e las planas dau país bas.

## [[Afluent]]s màgers
* Alanhon
* Chapaurós
* Dòra
* Langoiron
* Siula

## Vilas traversadas

* En Gavaudan
** Langònha
* En Velai
* En Auvèrnha
Agot (aiga)

**Agot** (*Agout* en grafia mistralenca; *Agud, Agot* en occitan ancian; *Agotus* en latin) es una ribièra situada en Lengadòc, Occitània. Es un afluent de Tarn. 

## Geografia
Pren sa font dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc dins los monts d'Espinosa en Naut Lengadòc (departament d'Erau) e se geta dins Tarn a Sant Sulpici (departament de Tarn).

Lo riu a sa font al som d'Espinosa, près de l'aigavèrs. Las aigas que rajan al versant sud se dirigisson cap a la Mar Mediterranèa, mas las aigas d'Agot elas, rajan sul pendís nòrd-oèst, del costat atlantic e se van getar dins Tarn, doncas puèi dins Garona per s'acabar dins l'Ocean Atlantic.

## Principals afluents
* Vèbre
* Gijon
* Durenca
* Torèd
* Dador

### Autres afluents
* Salabèrt (*Salabert* en nòrma mistralenca)

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *fluvium qui dicitur Aquotis* (variacion : Aguotis) en 819 o 820, *Agotum* en 858-863, *la rivière d'Agout* en 1556, *Agout R. en 1770-72 (mapa de Cassini). 

Segon [[Ernèst Negre]], lo nom d'Agot es lo resultat del bas latin **ad-guttum*, « canal, toat (dogat) »; segon [[Frank R. Hamlin|Hamlin]], seriá puslèu una fòrma latina **aquotem*, derivat d*'aiga*. Lo latin aviá de derivats en *-t*, coma *aquaticus*, *aquator*, e de derivats en *-o*, coma *aquor*, *aquositas*, *aquosus*, mas una varianta **aquotem'' es al limit de çò que lo bas latin mai barbar podiá endurar.

## Vilas traversadas
* Cambon e Salvèrgas
* Fraisse d'Agot
* La Salvetat d'Agot
* Braçac
*Castras
*La Vaur 
*Sant Sulpici 

Agout source.JPG| La font a Cambon
Brassac sur Agout.JPG |Brassac
France - Giroussens - Agout.jpg |Girocens
Saint-Sulpice-la-Pointe (Tarn) - La chaussée du moulin sur l'Agout.jpg|Sant Sulpici


## Veire tanben
### Ligams intèrnes
### Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Les (flume)

**Les** es un flume d'Occitània, en Lengadòc, que passa a Montpelhièr. S'escampa dins la mar Mediterranèa a Palavàs.

## Geografia
[thumb|left|La font de Les a [Sant Clamenç]]
Sa longor es de .
Sa font apareis d'una ressorgéncia dau vast ensems carstic dau nòrd montpelhierenc, dins la penda sud d'una còla dau nòrd de la comuna de Sant Clamenç. Les s'escola puòi cap au sud dins una plana estrecha entre los vilatges de Sant Clamenç e Montferrièr de Les en riba drecha, Pradas de Les e Clapièrs en riba senèstra. Es dins aquela zona que se tròba lo cabòt dau Les, pichon peis endemic au riu, descobèrt en 1964 e amenaçat d'escantiment.

Arribat au pè dau bòsc de Montmaur (territòri de Montpelhièr), passa entre los relèus montpelhierencs e de Castèlnòu au fons d'una gòrja. Es a aqueste nivèl que recep en « sosten d'estivatge » las aigas de Ròse porgidas per la Companhiá de Ròse Bas Lengadòc a un debit de 160 litres per segonda. Retròba la plana litorala abans de daissar Montpelhièr per se dirigir cap a Latas. Un canal natural format entre los estanhs de l'Arnèl e dau Mejan li permet de rejónher la mar Mediterranèa a Palavàs.

Las comunas traversadas son:
*Las Matèlas
*Pradas de Les
*Sant Clamenç
*Clapièrs
*Montferrièr de Les
*Montpelhièr
*Latas
*Castèlnòu de Les
*Palavàs

## Afluents
[thumb|Les en amont dau pont de la Concòrda, entre [Montpelhièr e Castèlnòu.]]
* Lairon
* Laironda
* Verdanson
* Mausson 

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son :  *Ledum flumen* al primièr sègle ap. J.-C. (Pomponius Mela, II. 5), *Heledus* aus sègles IV-VI (Avienus, Dra maritima, 592; identificacion dobtosa), *fluvium Leto* (varianta : *Lico*)  en 799, *flumine que dicitur Lesus*, cap a 1070, *in flumine Lesi* en 1103, *in Lisio* en 1124, *de Leso veteri* en 1130, *pontem de Lisio* en 1146, *flumine Lesi* en 1147, 1167, 1171, *flumine Ledi* en 1172, *fluminis Lesi* en 1189, *ex parte Lezi* en 1191, *flumen quod vocatur Lez* en 1192, *flumine Lesi* en 1193, *ponte de Les* en 1255, *flumine Lezi* en 1272, *riperia Leni* en 1308, *ripperia Lani*, *riperia Lani* en 1317, *la ribieyra del Les* en 1409, *lo Les* en 1487, *Lez fl* en 1570, *Les R.* en 1648, *Lez R.* en 1703, *le Lés* en 1740-60, *le Lez R.*  en 1770-71 (mapa de Cassini). A prepaus de las fònts de Les : *fonte Lesi* en 1247, *Source du Lez* en 1626, *la source du Lers* en 1740-60, *Source du Lés* en 1770-71 (mapa de Cassini). 

Las grafias *Lani*, *Leni*, etc, s'explican per una confusion amb *la Lène* (nom francés). La majoritat de las fòrmas testimònian d'una evolucion *Led-* > *Lez*; i a en mai una faussa regression *Leto* dins la de 799. Segon Frank R. Hamlin, lo nom de Les es probablament en relacion amb lo mot gallic *ledo* « reflús » (citat per Dottin, p. 265), que representariá las aigas gorgotantas de la fònt de Les, que se vesián abans los trabalhs de captatge de 1981-82, puslèu qu'amb lo radicau **les-*, variante de **lesa* « bauç », supausat per Fabre.

Segon Delamarre, especialista contemporanèu dau celtic, *Les* s'explica per un tipe idronimic abondós *ledos* (varianta *ledā* > *Lèisa*, *Lesa*), probablament celtic pr'amor de sa recurréncia.

## Referenciàs
Baladent

**Baladent** (*Balledent* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Baladenchons.

## Geografia

 

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Balladent* en 1065, *pontem de Baladen* entre 1170 e 1189, *Baladent*, *Balladen* vers 1175. La prononciacion es [bala'dɛ̃] . 
Segon Dauzat, lo nom seriá una formacion ironica, « bolega dent », motivada per un terraire que dona pauc de culidas . 
Segon Negre, lo nom ven benleu de l'occitan *balet*, emb lo sufixe occitan *-enc* ... 
Ives Lavalada tròba estranha l'explicacion de Dauzat e prepausa per lo començament dau nom un derivat dau preindoeuropeu **BAL-*, « escarpament », a prepaus dau luec que mestreja la Cosa .

## Istòria

## Administracion

### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Particularitats dau parlar comunau
* Articles definits : le [lə], la [la], los [luː], las [laː]
* Prononciacion : *Ch* /ʃ/ ; finala *-ria* /rjə/

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes

* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Canal del Miègjorn

[thumb|300px|Canal de las Doas Mars prèp de [Tolosa]]

Lo **canal del Miègjorn**, o mens corrèctament lo **canal de las Doas Mars**, es un canal que religa lo flume Garona a la mar Mediterranèa. 

Amb lo canal lateral a Garona forma una via navegabla entre l'ocean Atlantic e la mar Mediterranèa apelada canal de las Doas Mars. Lo canal del Miègjorn passa per Carcassona, Seta, Besièrs e Tolosa. Es perlongat pel canal de Ròse a Seta.

## Istòria
August, Neron, Carlesmanhe, Francés 1<sup>er</sup>, Carles IX e
Enric IV i pensèron. Loís XIV que paguèt los qui bastivan lo canau. Foguèt bastit per Pèire Pau Riquet al sègle XVII, entre 1666 e 1681, per lo comèrci del blat. 

Que i avè bonas condicions de tribalh per l'epòca: qu'ès pagat tanben quand ès malaut, que son mantuns a tribalhar suu chantièr. Los utisses qu'èran prestats e los obrèrs que'us devèn guardar en bon estat. Qu'a emplegat mei de 12 000 personas per lo realisar. La barca de pòste qu'èra ua gabarra qui transportava personas de Tolosa a Besièrs.

Es a l'ora d'ara lo pus ancian canal d'Euròpa en foncionament. Dempuèi 1996 es marcat sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO. Mei frequentat que Sèina, que representa a eth sol un cincau deu torisme fluviau francés. 80% deus touristas sul canal son etrangèrs. Lo lac de la Ganguisa serveish a tornar emplir lo canal en perioda seca e a lo voeitar quand i a tròp d'aiga.
Mark Knopfler

**Mark Freuder Knopfler** (n.1949) es un musician, guitarrista, cantaire e compositor de rock britanic. Es subretot conegut per èstre estat lo guitarrista e compositor del grop Dire Straits que fondèt amb son fraire, David Knopfler, en 1977.

Dempuèi que Dire Straits se desseparèt en 1995, Knopfler a enregistrat e produit uèit albums solo, e mai d'unas cançons que foguèron de succèsses. Compausèt e produsiguèt nòu musicas de filmes coma *[[Local Hero]]* (1983), *[[Cal (album)|Cal]]* (1984), *[[The Princess Bride (film)|The Princess Bride]]* (1987), *[[Wag the Dog]]* (1997) e *[[Altamira (film)|Altamira]]* (2016).
En mai de son trabalh amb Dire Straits e de sas composicions en solo, Knopfler enregistrèt amb nombroses grands musicians, coma B.B.King, Chet Atkins, Chris Botti, John Anderson, the Chieftains, Eric Clapton, Bob Dylan, Elton John, Bryan Ferry, George Jones, Emmylou Harris, Jools Holland, Sonny Landreth, Phil Lynott, Donal Lunny, Van Morrison, Steely Dan, Sting, e James Taylor, de còps que ia trabalhèt coma musician d'estudio. Produsiguèt tanben d'albums per Tina Turner, Bob Dylan, e Randy Newman.

Knopfler es un guitarrista de fingerstyle que foguèt classat 27en per lo magazin *[[Rolling Stone]]* dins la lista dels 100 Pus Grands Guitarristas de Totes los Temps. Knopfler e Dire Straits vendèron mai de 120&nbsp;milions d'albums. Ganhèt quatre còps lo Grammy Award, e tanben l'Edison Award, lo Steiger Award e lo Ivor Novello Award, e obtenguèt tres grads de doctorat onorari de las universitats al Reialme Unit.
### Referéncias
Halle Berry

**Halle Maria Berry** (n. 1966) es una actritz americana de cinèma coneguda, e tanben modèl. A recebut lo prèmi Oscar de la melhora actritz amb lo filme *Monster's ball*, en 2002. Tanben a trabalhat coma *Bond Girl* en lo filme *Die Another Day* (2002).
Sinclair Lewis

**Harry Sinclair Lewis** (1885-1951) foguèt un escrivan e autor de teatre american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1930.

## Biografia
Nasquèt lo 7 de febrièr de 1885 dins la vila de Sauk Centre, situada dins l'estat nòrd-american de Minnesòta. Dempuèi tot jove aimava la lectura, e lèu lèu comencèt a escriure un jornal. A 13 ans capitèt  afugir l'ostal dels parents, per s'enrotlar coma tambor de l'armada dins la Guèrra ispanoamericana. En 1908 foguèt diplomat de l'Universitat de Yale, e comencèt la siá carrièra en escrivent de poesias romanticas, seguida de roman sus dònas e cavalièrs. Lo sieu primièr libre publicat foguèt *Hike and the Aeroplane* (*Hike e l'avion*), que pareguèt en 1912 jol pseudonim de Tom Graham. L'an 1921 comptava ja amb sièis romans publicats. 

En 1928 se maridèt amb la jornalista Dorothy Thompson, considerada coma una de las femnas pus influentas del sègle XX als Estats Units d'America. 

Lewis moriguèt lo 10 de genièr de 1951 dins la vila de Roma (Itàlia) pels efièches de l'alcolisme.

## Òbra literària
Las siás òbras mòstran la siá  vision  critica de la societat nòrd-americana e de las valors capitalistas.

Unas de las siás òbras mai famosas son *Main Street* (1920) e *Babbitt* (1922). En 1926 li foguèt concedit lo Prèmi Pulitzer per la siá òbra *Arrowsmith*, un prèmi que refusèt. Lo succès li tornèt a arribèt amb *Elmer Gantry*, l'istòria d'un evangelista oportunista e charlatan, òbra enebida a Boston e dins autras vilas dels Estats Units, censura que li arribèt posteriorament tanben amb las siás òbras *Main Street*, *Babbitt*, *Kingsblood Royal* e *Cass Timberlane*. 

Lewis viatgèt fòrça pendent lo decènni de 1920, en prenent contacte amb d'autras artistas dins lo quartièr de Montparnasse de París, ont foguèt fotografiat per Man Ray. La siá darrièra granda òbra foguèt *It Can't Happen Here* ("Aquò se pòt pas passar aquí", 1935), una ficcion especulativa sus l' eleccion d'un president faissista als Estats Units.
Steve Martin

Steve Martin (nascut **Stephen Glenn Martin**) es un actor nòrd-american de cinèma del genre comèdia.
Gabriela Mistral

**Lucila de María del Perpetuo Socorro Godoy Alcayaga**, mai coneguda jol pseudonim **Gabriela Mistral** (Vicuña, 7 d'abril de 1889 - Nòva York, 10 de genièr de 1957) foguèt una poetessa, diplomata, feminista e pedagòga chilena. Causiguèt son nom d'autora en omenatge a dos de sos escrivans preferits, l'italian Gabriele D'Annunzio e l'occitan Frederic Mistral. Sa produccion de qualitat la placèt demest las figuras principalas de la literatura chilena. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1945, çò que faguèt d'ela la primièra, e fins ara l'unica, femna latinoamericana e obtenir aqueste prèmi.

## Òbras
* *Sonetos de la muerte* (1914)
* *Desolación* (1922)
* *Lecturas para mujeres* (1923)
* *Ternura* (1924)
* *Nubes blancas y breve descripción de Chile* (1934)
* *Tala* (1938)
* *Antología* (1941)
* *Lagar* (1954)
* *Recados contando a Chile* (1957)
* *Poema de Chile* (1967), edicion postuma

## Ligams extèrnes

*  15 de novembre de 1945/Gabriela Mistral, Prèmi Nobel de Literatura
Chassesac

Chassesac es l'afluent màger d'Ardecha. A la font al Morre de la Gardilha, prèp de la font d'Alièr.
## Geografia
### Font
D'una longor de , Chassecac pren sorgent dins lo departament de Losera, aperaquí  a l'èst de Mende, sul travèrs oèst del Morre de la Gardilha () dins los monts de Marjarida, al nòrd de la comuna de Sent Fresald d'Albujas

La font se situa tota pròcha de la d'Alèir qu'alimenta lo versant Atlantic e que la font se tròba pel travèrs èst del Morre de la Gardilha.
Geena Davis

**Virginia Elizabeth Davis** (pseudonim: Geena Davis) es una actritz de cinèma american qu'ai recebut l'Oscar de melhor actritz en 1988, amb *The Accidental Tourist*.

### Filmes (títols en anglés)
* Tootsie (1982)
* Fletch (1985)
* Transylvania 6-5000 (1985)
* The Fly (1986)
* Beetlejuice (1988)
* Earth Girls Are Easy (1988)
* The Accidental Tourist (1988)
* Quick Change (1990)
* Thelma and Louise (1991)
* A League of Their Own (1992)
* Hero (1992)
* Princess Scargo and the Birthday Pumpkin (1993) (pichona participacion)
* Angie (1994)
* Speechless (1994) (tanben productora)
* Cutthroat Island (1995)
* The Long Kiss Goodnight (1996) (tanben productora)
* Stuart Little (1999)
* Stuart Little 2 (2002)
* Stuart Little 3 (2005)
Istòria de Letònia

Conegut principalament coma Livònia, l'airal qu'ocupa ara **[[Letònia]]** èra jos l'influéncia dels Germans d'Espasa alemands a partir del sègle XIII. Çaquelà, dins los sègles XVIII e XIX, Russia prenguèt lo contraròtle de Letònia e de las regions vesinas. Amb Russia devastada per la Revolucion e la Primièra Guèrra Mondiala, Letònia declarèt son independéncia en novembre de 1918. Aqueste periòde de l'independéncia durèt pauc, quand l'Union Sovietica annexèt lo país lo 17 de junh de 1940 amb lo pacte de Molotov-Ribbentrop del 23 d'agost de 1939. Durant lo periòde sovietic, Letònia recebèt lo nom de Republica Socialista Sovietica de Letònia.

A l'excepcion d'un brèu periòde d'ocupacion alemanda durant la Segonda Guèrra Mondiala, Letònia demorèt un territòri sovietic fins que las reformas del comunisme sovietic coma la glasnost estimulèsson lo movement d'independéncia leton, e Letònia retrobèt son independéncia lo 21 d'agost de 1991. Dempuèi, a renforçat sas relacions amb l'oèst e es venguda un membre tant de l'OTAN coma de l'Union Europèa en 2004.

Lo 20 de setembre de 2003 foguèt aprovada per referendum (69,6 % dels letons, aproximativament 1,4 milions) l'adesion de lor país a l'Union Europèa coma o avián ja fach Lituània e Estònia. L'entrada oficiala aguèt luòc en mai de 2004.
Riga

Riga es la capitala de Letònia. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2006. Sa superfícia totala es 307,17&nbsp;km².

Es bordat par la Mar Baltica. Foguèt fondat en 1201. Es un important centre cultural e universitari del nòrd d'Euròpa.

## Referéncias
Léger (flume)

**Léger** (var. **Leir, Leire**) es, amb una longor de , lo flume pus long de França. 
Sas fonts se tròban al pè del Jarbèir de Jo , un ancian volcan atudat situat dins la comuna de Santa Aulalha en Vivarés. Lo flume s'escola cap al nòrd oèst dusca a Orleans, puèi cap a l'oèst en asagar las vilas de Tors, Angieus e Nantas. Son estuari se tròba en Bretanha, ont se geta dins l'Ocean Atlantic  a Sant-Nazer. 

Léger, aiga rabenta e entraucada raja d'en primièr cap al nòrd ; a partir de Vorèi (Naut Léger) tend vèrs lo nòrd-èst, puèi tornarmai  lo nòrd a partir del lac-paissièra de Grangent. Pren globalament la direccion del nòrd - nòrd-oèst a partir de Feurs (Léger), puèi francament la del nòrd-oèst a partir de Digoin (Sòna e Léger). Entre Châteauneuf (Loiret) e Orleans, les marinièrs disián que regolejava ja cap a solelh colc, los constrenhent d'èsser contre lo vent dominant. A partir de sa punta nòrd a Orleans, limpa cap al sud-oèst duscas Candes (Indre e Léger) abans de davalar cap al le nòrd-oèst dusca als Ponts-de-Cé (Maine e Léger) ; puèi tornarmai vèrs l’oèst duscas als environs d’Ancenis-Saint-Géréon (Léger Atlantic), ont tòrna prene la direccion sud-oèst. Entre Nantas e Saint-Herblain, se dirigís tornarmai cap a l’oèst, en davalant progressivament al nord-oèst duscas Saint-Nazaire. Tòrna pas prene una ultima direccion sud-oèst que dins la dobertura de son estuari maritim.
Son bacin idrografic de  ocupa mai d’un cinquen del territòri francés.

Son cors se descriu en mai d'in bacins idrologics successius :
* lo sos-bacin del Léger superior, duscas al bèc d’Alèir a Cuffy (Char) ;
* lo sos-bacin del Léger mejan, del bèc d’Alèir al bèc de Vinhana a Candes-Saint-Martin (Indre e Léger) ;
* lo sos-bacin del Léger inferior o de Léger bas, del bèc de Vinhana a l’estuari.
En mai, mai d'una « regions » pòdon èstre mencionadas tot al long de l'escorreguda del flume. Entre aquelas :
* lo « Léger borguinhon », de Villerest (Léger) al bèc d’Alèir ;
* lo Val de Léger, de Gien (Loiret) a Ingrandes (Maine e Léger), classat al patrimòni mondial de Sully-sur-Loire à Chalonnes (Maine-et-Loire) ;
* lo « Léger bas angevin e armorican » s'escola aproximativament dempuèi Montsoreau (Maine e Léger) entrò Nantes, e traversant lo Massís armorican, que s’estend dempuèi Bretanha duscas al departament de las Doas Sèvras ;
* l’estuari de Léger, ont se mesclan las aigas de Léger e de l’ocean Atlantic.

Entrò lo mitan del , lo Léger navigable à partir dels environs de Roana èra la via principala per laquala transitavan las merças de l’interior del país entrò lo pòrt de Nantas. L’arribada del camin de fèrre, que religa uèi París a Saint-Nazaire en passant per Angieus e Le Mans, cambièt la dona. L’influéncia de la marèa remonta sovent en amont de Nantas, largement al delà del larg estuari de Saint-Nazaire. Uèi, Léger es navigable de son estuari entrò Montsoreau (près de Saumur).

## Referéncias
Anjelica Huston

**Anjelica Huston** (n. 8 de julhet de 1951 a Santa Monica, Califòrnia) es una actritz, directritz e productritz americana de cinèma. Es la filha del director John Huston e la felena de l'actor Walter Huston. Creissèt en Irlanda. Las doas primièras pelliculas que i apareis, *Sinful Davey * (1969) e *A Walk with Love and Death* (1969), foguèron dirigidas per lo sieu paire e mai  se voliá pas que faguèsse de cinèma.

Huston Se convertiguèt en la tresena generacion de la siá familha que ganhèt un Oscar per la siá accion a *Prizzi's Honor* (1985), en se jonhent aital amb lo sieu paire, John, e pepin, Walter. Mai tard foguèt nominada los ans 1990 e 1991 per *Enemies, a Love Story* e *The Grifters*, respectivament. Entre los sieus ròtles, joguèt *Morticia Addams* dins *La Familha Addams* (1991) e *Addams Family Values* (1993), e foguèt nomenada al Prèmi Glòbe d'Aur pels dos films.
Lewis Carroll

Lewis Carroll (pseudonim de **Charles Lutwidge Dodgson**, 1832-1898), foguèt un escrivan anglés de literatura infantil del sègle XIX.
Mahalia Jackson

**Mahalia Jackson** (1911 – 1972) foguèt una cantaira americana, pianista, saxofonista e trompetista de gospel. Es considerada coma la melhor cantaira del genre. A l'an 1951 faguèt un concèrt extraordinari per reculhir de sòus destinats a una ONG pels mainats d'America, de mai tanben faguèt conéisser lo gospel coma un autre tipe de cant de opèra o cant liturgic.
Kobo Abe

Kobo Abe, o tanben Abe Kobo (pseudonims de **Kimifusa Abe**) foguèt un important autor de romans japonés del sègle XX.
Bob Marley

Bob Marley (nascut **Robert Nesta Marley**) foguèt un important musician, cantaire e compositor jamaican del genre *[[reggae]]*, amb altre pionièrs, coma Jimmy Cliff e Peter Tosh. Foguèt tanben un devòt de la religion Rastafari.
Vílnius

**Vílnius** (; en lituan: *Vilnius*; ancianament, en rus: *Vilna*; en polonés: *Wilno*) es la capitala e la pus granda ciutat de Lituània. 

Vílnius es lo mai important centre economic de Lituània, e un important centre financièr de la region de la Mar Baltica. Es tanben un important centre cultural e istoric, especialament per sas construccions medievalas e barròcas.thumb|291x291px|right|''Gediminas pilis.''
Beumont

**Beumont ** (*Beaumont-du-Lac* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

Sos abitants s'apelan lòs beumonts .

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
La prononciacion es [bjaw'mu~] . 
Segon Dauzat, lo tipe *Beumont* es relativament recent. 
Segon Ives Lavalada, *beu mont* se comprend *grand mont*. Lo punt culminant dau departament es dins la comuna . 

### Champanhac
*Champagnat* en francés. Ven dau nom latin d'òme *Campanius*, emb lo sufixe *-acum*.

## Istòria

## Administracion

### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Particularitats dau parlar comunau
* Articles definits : lo [lu], la [lɔ], lòs [loː], las [laː].
* Prononciacion : *Ch* /s/ ; *g*,*j* /z/ ; gropes *eu* /jaw/, *iu* /jo/.

## Demografia

* En 1806, Beumont èra recensat dins una autra comuna.
* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Bernuèlh

**Bernuèlh** (*Berneuil* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

Sos abitants s'apelan los bernuelhauds.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Bernolio* en 934-942, *de Bernol* en 1096, *Bernoill* vers 1175. la prononciacion es [bɛɾ'nɛj] . 
*Bernuèlh* vendriá  dau nom gallic d'òme *Brennos* e dau mot gallic *ialo*, « esclarziera »  : *Brennos + ialo* , *Brennos + ó + ialo* , *Brennos + ó + ialo*, emb l'atraccion de *Berno*, nom germanic d'òme . 
Segon Xavier Delamarre, lo mot *ialon* prenguèt en gallic tardiu lo sens de « vilatge », per l'amor que un vilatge se creava mai que mai en desboijant un bòsc. Lo nom de persona *Brennos* sembla una varianta expressiva de *branos*, « lo cròc, lo corbeu », e pren lo sens de « guerrier, chap » . Adonc, se poiriá ben que lo sens de *Brennoialon* siá en realitat « l'esclarziera o lo vilatge dau chap (dau chefe) », puslèu que la referéncia a un nom personau. D'un autre costat, totjorn segon Delamarre, los noms de tipe *Bernuèlh* serián benleu « l'esclarziera dau jutjament », **barno-ialon*; *barn* es en galés « jutjament, opinion » e lo gallic *barnauno-* poiriá èsser « lo jutge » . Quela explicacion o suposicion, justificada sus Berneuil-en-Bray atestat *B*'a*'rnogilum* au segle VII, fai que la metatèsi *Bren-* > *Bern-* es pas necessària.

## Istòria

## Administracion
### Lista daus maires

### Intercomunalitat
* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Nantiac; es aura dau canton de Belac.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Particularitats dau parlar comunau
* Articles definits : lo [lu], la [lɔ], los [luː], las [laː].
* Prononciacion : *Ch*- /ʃ/ ; *g*-,* j*- /ʒ/ ; plurau feminin en /ɛː/ ; *a* tonica sovent /ɛ/ (*sala* [ˈsalɔ]) o [ˈsɛlɔ]) ; finala *-aria* /ɛˈrjɔ/.

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes

## Nòtas e referéncias