open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Biocombustible

Un **biocombustible** pòt generalament èsser definit coma un combustible solid, liquid, o gas compausat, derivat de biomassa, es a dire un combustible amb poder calorific naut, fach de matèria organica que ven dirèctament o indirèctament de la fixacion d'energia solara per la fotosintèsi. Coma per exemple, l'etanòl eissit de la cana de sucre, utilizat dins las automobilas en Brasil.L'utilizacion de biocombustible es considerat coma un biais de redusir la dependéncia a las energias fossilas, mas aquò sovent al prètz d'una desforestacion importanta.

A l'ora d'ara, doas filièras principalas existisson :
* filièra òli e derivats, coma l'òli vegetal carburant, lo biogazòl (o biodiesèl) ; mas tanben de graissas animalas o d' acids gras divèrs (algas...)
* filièra alcòl coma lo bioetanòl, a partir de sucres, d'amidon, de cellulòsa o de lignina idrolizadas.
La produccion mondiala d'agrocarburants s'enauça a  en 2019, en progression de 56 % respècte a 2010. Los principals païses productors son los Estats Units (37,9 % del total mondial), Brasil (24,1 %) e Indonesia (6,7 %).
## Bilan environamental
Un estudi de la Comission Europèa publicat en març de 2016 e représ par l’ONG Transpòrt e Environament mòstra que la màger part dels biocarburants, luenh d’èsser vertuoses pel clima, emeton en fach mai de gases d'efièch de sèrra que los combustibles fossils ; aquò concernís subretot lo biodiesèl : 1 litre de biodiesèl emet 1.8 còps mai de gas d'efièch de sèrra en mejana qu'un litre de gazòl fossil ; mai precisament, lo litre de biodiesèl eissit del colza representa 1.2 còps mai d’emissions que lo litre de gazòl, aquel produch a basa de sòja dos còps mai, e lo a basa d'òli de palma tres còps mai. Lo bilan fòrça negatiu de l'òli de palma s'explica mai que mai pel cambiament d’afectacion dels sòls : sa produccion es la causa principala de desboscament dins los bòsques d'Asia del sud-èst.

## Referéncias
Biodegradacion

La **biodegradacion** es un procès exotermic de descomposicion de la biomassa o de polimers biologics, qu'es realizat per l'activitat microbiana.
Biodiversitat

La **biodiversitat** (o **diversitat biologica**) es la varietat de la vida sus Tèrra. Se declina en tres nivèls convencionals: la diversitat dels ecosistèmas, la diversitat de las espècias –que compren las relacions intra- e interespecificas–, e la diversitat genetica –es a dire la variabilitat genetica dins una populacion–. La biodiversitat es pròpria a cada sistèma biologic e influençada per de factors biotics e abiotics. Las forèstas tropicalas contenon a l'entorn de 50 % d'espècias dins lo mond. 

Segon la teoria de l'evolucion de Darwin, las espècias son lo fruit d'una succession de mutacions a partir d'un ancessor filogenetic comun. La seleccion naturala favoriza la variacions dels allèls, gèns e organismes. Cinc extincions massivas que causan la mòrt de 90 % dels organismes sur Tèrra, an sempre permés l'explosion de la variabilitat de las espècias.

## Referéncias
Biogàs

Lo **biogàs** es un gas combustible, qu'es una mescla de metan e de dioxid de carbòni, produit per la fermentacion anaerobia, volontària o non, d'una biomassa.

L'energia del biogàs proven unicament del metan : lo biogàs es atal la forma renovelabla de l'energia fossila fòrça correnta qu'es lo gas natural que el, conten essencialament de metan mas tanben de butan, de propan e d'autres elements.
Se pòt tanben utilizar lo tèrme biometan.

Se destria tres plajas de produccion de biogàs en foncion de la temperatura.
* 15-25&nbsp;°C : psicrofila
* 25-45&nbsp;°C : mesofila
* 45-65&nbsp;°C : termofila
Biòma

thumb|350px|right|Mapa dels biòmas terrèstres
Un **biòma** es una unitat biogeografica ampla, zonala, facha d'un ensemble de collectivitats vegetalas e animalas, pro omogenèas, sonadas ecosistèma, e qu'an una estructuracion, un foncionament e una evolucion ligats tot drech al clima. Cada biòma se caracteriza per las espècias vegetalas e animalas qu'i vivon e qu'i son adaptadas. Es l'expression de las condicions ecologicas del luòc a l'escala regionala o continentala.

Los biòmas se classan en biòmas terrèstres o aquatics.

Los factors climatics que los caracterizan son:
* latitud: artica, boreala, temperada, subtropicala, tropicala,
* umiditat: umid, semiumid, semiarid, e arid e variacions sasonièras,
* altitud: l'altitud provòca una distribucion dels abitats similara a la deguda a la latitud. 

## Los biòmas terrèstres

* **Artics e subartics**
** Tondra (artic, umid) *37 ecoregions*
** Taiga (subartic, umid) o *selva boreala de conifèrs* - *28 ecoregions*
* **Temperats**
** Selvas temperadas de conifèrs (temperat fred, umid) - *52 o 53 ecoregions*
** Selvas temperadas caducifoliadas e mixtas (temperat, umid) - *84 ecoregions*
** Pradariás, savanas e maquises temperats (temperat, semiarid) - *45 ecoregions*
** Selvas, bòsques e maquises mediterranèus (temperat caud, umid) o *selva esclerofila* - *39 a 50 ecoregions*
* **Tropicals e subtropicals**
** Selvas tropicalas e subtropicalas de conifèrs - *17 ecoregions*
** Selvas tropicalas e subtropicalas umidas caducifoliadas o *Selva ombrafila* - *231 ecoregions*
** Selvas tropicalas e subtropicalas secas caducifoliadas o *Selva tropofila* - *59 ecoregions*
** Pradariás, savanas e maquises tropicals e subtropicals (semiarid) - *49 ecoregions* 
** Mangròva (tropical - aigat) - *50 ecoregions*
** Pradariás e savanas aigadas (tropical) - *26 ecoregions*
* **Azonal**
** Desèrts e maquises xerofits (arid) - *99 ecoregions*
** Pradariás e maquises de montanha o *pelencs alpencs* (temperat a tropical - nauta altitud) - *50 ecoregions*

## Los biòmas aqüatics
* **D'aiga doça**
** Rivet
** Ribièras
** Fluvis
** Dèltas
** garolhas e estanhs
** Lacs
** Bacins xerics (pujadas d'aiga en mitan arid)
* **D'aiga de mar**
** Mitans polars 
** Planas continentalas e mars interioras
** Pujadas d'aigas temperadas o Upwelling temperat
** Pujadas d'aigas tropicalas o Upwelling tropical
** Escuelhs corallins
Biomassa

La **biomassa** es la quantitat totala de matèria organica existissent dins una collectivitat o un ecosistema.
Biocenòsi

miniatura|280px|
[miniatura|Lo costat d'una piscina naturala mostrant [estèla de mar|estèlas de mar (*Dermasterias*), anemonas de mar (*[[Anthopleura]]*) e esponga de mar a Santa Cruz, Califòrnia]]
La **biocenòsi** es l'ensemble dels èssers vius que vivon dins un biotòp definit.

## Terminologia
Lo tèrme *biocènosi* (del grèc ancian βίος *bios*, "vida", e κοινός *koinós*, "comun" o "public") foguèt inventat e introduch dins la literatura scientifica pel biologista alemand Karl August Möbius en 1877, del temps qu'estudiava las ostras après qu'aguèsse notat que, dins aqueles animals coma dins d'autres, caliá plaçar l'encastre d'estudi al nivèl pas d'una sola espècia mas de totas las espècias que coexistisson dins un espaci especific.
Fragmentacion ecologica

La **fragmentacion ecologica** o **fragmentacion de l'abitat** descriu en ecologia lo processus dinamic d'origina antropica que causa de discontinuitats dins l'espaci vital dels organismes vivents, per abotir a la fragmentacion de las populacions e la decomposicion dels ecosistèmas. La pression exercida per las activitats umanas sus l'environament natural es tala (urbanizacion, construccion de rotas, l'artificiazacion del sòls, conversion de las tèrras), qu'es la causa primièra de l'extincion de las espècias.
Biosfèra

La **biosfèra** es la part de la Tèrra ont i a de vida, qu'es constituida de las parts de la litosfèra, de l'idrosfèra e de l'atmosfèra pobladas d'èssers vius.
Esmòg

L**'esmòg** (adaptacion de l'anglés *smog*, mot creat a partir de *smoke* ("fum") e de *fog* ("bruma bassa")) es una bruma que conten de polluents atmosferics, d'origina industriala o dels transpòrts, resultant d'una granda quantitat de poscas e de fums que, facilitant la condensacion, condensan e fixan la vapor atmosferica plan jol nivèl normal de saturacion.
Berilli

Lo **berilli** es un element quimic de simbòl **Be** e de numèro atomic 4. Es un metal alcalinoterrós  gris bivalent, relativament rar sus Tèrra e mai dins l'univèrs que ten un periòde de vida pro cort. Es toxic e dur mas a l'encòp leugièr e rompedís. Es emplegat principalament coma enduridor dins los aliatges, mai que mai quand an de coire.
Bòr

|-
| colspan="6" align="center" | *Boron-10 content may be as low as 19.1% and ashigh as 20.3% in natural samples. Boron-11 isthe remainder in such cases.

Lo **bòr** es un element quimic de simbòl B e de numèro atomic 5. Es un element metalloïd, semiconductor, trivalent qu'existís abondosament dins lo mineral borax. Se pòdon trobar dos allotròps del bòr; lo bòr amorf qu'es un pols marron mentre que lo bòr metallic es negre. Sa forma metallica es dura (9,3 sus l'escala de Mohs) e es un marrit conductor a temperatura ambienta. Es pas estat trobat liure dins la natura.
Èli

|-
| Densitat || (0&nbsp;°C) 0.1787 g/L

|-
| colspan="6" align="center" | *Atmospheric value, abundance may differ elsewhere.

vinheta|Èli
 Es un gas dich nòble o rar, quasi inèrt.

Lo nom èli, proven d*'helium*, compausat del grec *helios* (*ἥλιος*), lo *solelh*.

L'èli es après l'idrogèn l'element lo mai present dins l'univèrs. Es estat observat pel primièr còp en 1868
per Jules janssen alara qu'observava la lutz emesa pel solelh del temps d'una eclipsa totala.
Liti

|-
| colspan="6" align="center" | *Lithium-6 content may be as low as 3.75% innatural samples. Lithium-7 would thereforehave a content of up to 96.25%.

vinheta|Liti
Lo **liti** es un element quimic de simbòl **Li** e de numèro atomic 3. Jos sa forma pura, es un metal alcalin blanc argentat, que s'oxida lèu tre qu'en contacte amb l'aire o l'aiga. Es l'element solid mai leugièr de totes. S'emplega mai que mai per realizar d'aliatges conductors de calor, dins las batariás electricas. Sas sals son utilizadas terapeuticament per tractar cèrtas menas de depressions.
Neon

* Quimia: Neon, element quimic.
* Ictiologia: Neon, peis amazonian: Paracheirodon innesi.
* Esclairatge
Magnèsi

Lo **magnèsi** es un element quimic de simbòl **Mg** e de numèro atomic 12. Se presenta jos la forma d'un metal blanc brilhant, amb un aspècte pro semblant al de l'argent. Es un dels elements mai abondoses de la planeta, l'ochen dels que se tròba dins la natura, e lo cinquen metal aprèp l'alumini, lo fèrre, lo calci e lo sòdi. A l'encòp representa lo tresen compausant de las sals de l'aiga de mar. Es un dels elements essencials pels èssers umans. Aital lo magnèsi se situa coma l'onzen element mai present en foncion de la massa dins lo còs uman que sos ions son essencials per totas las cellulas vivas.

Ten una densitat de 1,74, valent a dire qu'es la mai febla demest los metals, se n'exceptam lo liti e lo berilli. Fond a 650º C e se volatiliza a 1.120º C.

#### Fonts de magnèsi dins l'alimentacion
La font primièra de magnèsi per l'alimentacion es pro sovent d'origina cerealièra. Pr'aquò, los produches faches a partir de cerealas integralas ou amb de farina completa pòrtan entre 3 e 5 còps mai d'aqueste element que los produches rafinats (pan blanc, ris blanc polit, ...). 

(Las quantitats seguentas correspondon a una porcion de 100 g)

* la sal de Nigari, un extrach natural de sal marina (11.500 mg}}
* la frucha de mar ne ten 410 mg
* son seguits de prèp per la melassa (de 197 a 242 mg),
* lo cacao (amb 150 a 400 mg)
* las cerealas completas (contenon entre 100 a 150 mg)
* la carróbia ne conten a l'entorn de 55 mg
* los espinarcs de 50 a 100 mg, mas a l'encòp contenon d'acid oxalic, çò qu'entrepacha son assimilacion.

* en fin, lo peis tanben possedís entre 25 e 50 mg de magnèsi.

D'autres aliments pòdon provesir de magnèsi: legums verds, sarrasin, las favas, las ametlas e las bananas.

[[
Cadmi

Es un metal de color blanca, mòl, ductil e modelable, plan toxic, que craïna en lo plegant, que s'emplega per cobrir e protegir d'autres metals.
Ozòn

L**'ozòn** es una molecula triatomica d'oxigèn (O3), gas atmosferic de color blau clar, irritant, d'odor cosenta. Absorbís la radiacion ultravioleta d'onda corta.

Amb de polluents atmosferics coma los oxids d'azòt o certans idrocarburs, la radiacion solara pòt crear de fòrtas quantitats d'ozòn dins la troposfèra. Amb la temperatura elevada, l'ozòn ven un oxidant fòrça toxic e corrosiu, que pòt oxidar l'azòt atmosferic, emai a temperaturas e pressions normalas.

La concentracion d'ozòn es maximala dins lo jaç d'ozòn.
Jaç d'ozòn

Lo **jaç d'ozòn** o ozonosfèra es la part de l'estratosfèra situada *grosso modo* entre 20&nbsp;km e 50&nbsp;km d'altitud, ont la concentracion d'ozòn es maximala. Lo jaç d'ozòn filtra una part dels rais ultraviolets del Solelh.
Argelèrs

Argelèrs pòt èsser:
* Argelèrs de Banhèras
* Argelèrs de Gasòst
que son dus comunas deths Hauts Pirenèus  en .
Campan

**Campan** [kam'poe]  (*Campan* en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha e Bigòrra. Qu'ei administrada peth departament deths Hauts Pirenèus dera region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [kam'poe] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *Campaa* en 1285, *de Campano*, en latin, en 1300 e 1313, *de Campano*, en latin, en 1342 e 1379, *Campan* en 1429, *Campan* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).

Segon Dauzat,  puish Robert Aymard, *Campan* que vien deth latin **campanum*, inatestat, derivat de *campus*, « camp ».
Segon Negre, *Campan* que vien deth nom latin d'òmi *Campanus*, atestat; que seré donc era proprietat de *Campanus*.

Segon Miquèu Grosclaude, era proposicion de Negre qu'ei acceptabla, pr'aquò un adjectiu derivat de *campus* que seré mei simple. *campanus* ei pas atestat en latin classic, mes *campaneus* qu'en ei. Oihenart qu'explicava *Campan* com « vilatge situat dens eths camps  », donc dens la plana (*Vicus campestris*), çò qui convién ath site. Campan que seré eth latin **campanus* o *campaneus* (*vicus/fundus* sosentendut).

NB. *Campaneus* > *Campanh*.
 
## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Campan_(Hautes-Pyrénées)_1.jpg|Vista en estiu.
Église_Saint-Jean-Baptiste_de_Campan_01.JPG|Sent Joan Baptista de Campan.
Église_Notre-Dame-de-l'Assomption_de_Sainte-Marie-de-Campan_(Hautes-Pyrénées)_1.jpg|Nòsta Dauna de l'Assompcion de Senta Maria de Campan.
Église_Saint-Vincent-de-Paul_de_la_Séoube_(Hautes-Pyrénées)_1.jpg|Sent Vincenç de Pau dera Seuva.
Monument_aux_morts_de_Campan_(Hautes-Pyrénées)_1.jpg|Monument aths Mòrts : era hemna deth capulet negre.
Halle_Couverte_-_panoramio.jpg|Eth mercat cobèrt (monument istoric despuish 1927).
Fontaine_de_Campan_(Hautes-Pyrénées)_1.jpg|Hont.
Pont de Campan (Hautes-Pyrénées) sur l'Adour 1.jpg|Eth pont deths cagòts.
Rue_du_village_de_Campan_(Hautes-Pyrénées)_3.jpg
Mairie_de_Campan_(Hautes-Pyrénées)_1.jpg|Era maison comuna.
Salle_des_fêtes_de_Campan_(Hautes-Pyrénées)_1.jpg|Era sala deras hèstas.
Lavoir_de_Campan_(Hautes-Pyrénées)_1.jpg|Eth lavader.
Campan.-_La_carrière_royale_de_l'Espiadet_(2).jpg|Peirèra reiau deth Espiadet.
Loggia1.jpg|Marme de Campan, Loggia deth Gran Trianon, Versailles.
65_HP_13_4045.jpg|Mapa de Cassini.


## Personalitats ligadas dab era comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Àrreu

**Àrreu** (*Arreau* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge, en Vath d'Aura, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. 

## Geografia
Aute vilatge o quartier : Garian.

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei ['arrèw / 'arrou] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *In loco de Aire* en 1387, *Arreau* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).

Era explicacion de Dauzat qu'ei contradictòria, *Àrreu* que vien benlhèu deth [basco] aquitan *harr-*, « pèira, arròc », dab eth sufixe prelatin *-evum*.

Segon Negre, *Àrreu* que vien benlhèu deth gascon *arrèu*, « arrèr », donc « luenh », entà parlar dera vath de Nèsta. Segon R. Aymard, era ipotèsi de Negre qu'ei la qui convién milhor. Negre pren pas garda ath accent tonic.

Segon Coromines, *Àrreu* que vien d'un radicau celtic present dens eth nom de pòble *Arrevasci*. 

Segon Miquèu Grosclaude, eths *Arrevasci* que son luenh, près de Soria; l'explicacion de Negre non mia a arren; tau com eth nom èra comprés ar Edat Mejana, l'etime que seré *Arrevus* o *Arrovus*, de sens escur, mes Grosclaude que conclutz com Dauzat : benlèu un derivat dera arrasic « bascoaquitana » *harr-*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab era comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Aucun

**Aucun** (*Aucun* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra, en Lavedan, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. 

## Geografia
Autes lòcs : Eths Prats-d'Ors, Tèrranera.

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei . Eras fòrmas ancianas que son : *Aucun* en 1069, cap a 1200-1230, en 1285, *Aucu* en 1168, *Aucunh* en 1313, *de Aucuno*, en latin, en 1342 e 1379, *loc deu Cun*, *loc de Aucun*, *Aucun* en 1429, *Aucun* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).

Segon Rohlfs, *Aucun* qu'ei un nom prelatin. Segon R. Aymard, que vien deth nom latin d'òmi *Alcunus*.

Segon Miquèu Grosclaude, *Au-* que pòt estar era vocalisacion d'un ancian *al-* e la fin deth nom eth sufixe « basco-aquitan » kun/gun (souvent reduit a *-un*) hòrt espandit, segon Xavier Ravier, dens eths Pirenèus, sens probable « lòc, terren propici a ». L'etime que seré alavetz **alkun*, deth basco *alge*/*elge* = camp cultivat, terren planèr (arrasic hornida per Orpustan). Donc, benlhèu *alge*, « camp » e sufixe locatiu *(g)un*, « lòc on i a camps (se comprenèm com cau) lòc bon per cultivar ». A Aucun, la ribèra deth gave d'Asun que s'alarga.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  era populacion èra de  abitants e era densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab era comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Cambiament climatic

Lo **cambiament climatic** es la variacion de las caracteristicas fondamentalas d'un clima, en defòra de la variabilitat interannuala o dels cicles periodics corts del clima.

## Vejatz tanben
* Escalfament global
Aussun

**Aussun** (*Ossun* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [aw'su] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *Raymundus de Ossu* en 1095, *in Ossuno*, en latin, cap a 1110, *A Ossu* cap a 1200-1230, *de Ossum[?]*, *Ramundus de Ossu*, *de Ossuno*, en latin, en 1248, *en Aramon d'Ossuu* en 1283, *De Ossuno*, en latin, en 1313 e 1342, *Ossun* en 1384, *Ossun* en 1429, *Ossun* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).

Dauzat e Negre an pas hornit d'explicacion. Pr'amor d'un important oppidum gallic, R. Aymard que prepausa *uxodunum*.

Segon Miquèu Grosclaude, era proposicion d'Aymard qu'ei « incongrua » (ditz pas perqué). Era abséncia de tot arriu important empacha de supausar un nom de tipe *Ossa*. Que's pòt conjecturar un sufixe « basco-aquitan » *kun*/*gun* (sovent redusit a *-un*), qui sembla d'aver per sens « lòc, terren favorable a » (Cf. X. Ravier). Eth radicau que pòt estar eth nom latin d'òmi *Ursus*, mes un nom latin que sembla tròp tardiu per un sufixe  « basco-aquitan » [en Gasconha, Grosclaude que plaça eth basco abans eth latin]. Donc eth nom que vien benlhèu deth nom basco de persona *Otxo*, « lop », vienut nom de persona, gasconizat en *Osso*. Shens certitud, *Aussun* que vieneré deth nom basco d'òmi *Otxo* dab eth sufixe aquitan *-un*. Un nom de persona s'acòrda pas dab un tau sufixe.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab era comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
La Barta (de Nestés)

**La Barta** (*La Barthe-de-Neste* en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha. Qu'ei administrada peth departament deths Hauts Pirenèus dera region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Eth vilatge que's situa suu Plan de Lanamesa, en riba de Nèsta.
 

## Toponimia
### La Barta
Era prononciacion qu'ei [la'barto] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *Guilhermus Dati vicecomes Siluensis*, en latin, en 1022, *Sancii de Barta* en 1083, *Sancii de La Barta* en 1083, *a vicecomite de Siluis*, en latin, cap a 1100, *vicecomitis de Barta* en 1140-1141, *Sancio de Labarta*, *Auarchet de La Bartha* cap a 1180, *Sancius de Labarta* en 1191, *Labarthe de Nestès* en 1614, *Labarthe en Nestes* en 1739, *La Barte de Nestés* en 1767, *Labarthe* en 1790, *la Barthe-de-Nestes* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).

Segon Dauzat e Rostaing, *barta* qu'a eth sens de « petit bòsc, bartàs, mata ». Qu'ei un mot prelatin.
Segon Negre, *barta* qu'ei l'occitan *barta*, « terren cobèrt de matàs.

Segon Miquèu Grosclaude, lo sens qu'ei de lanas cobèrtas de matas e d'arberòts, sovent en arriba d'ua aiga; atestacions que pòrtan *La Barta de Nestés* e pas *de Nèsta*. Lo nom occitan qu'ei *La Barta de Nestés*. L'article qu'ei *la* e pas *era*, contra la fòrma locau d'aqueth article; Joan Glaudi Dinguirard qu'expliquè eth article pirenenc ei pas un arcaïsme, mes meilèu una innovacion.

### Mor
Era prononciacion qu'ei [mour] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *Mor* en 1387, *Mour* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII). Eth nom representa pas eth preindoeuropèu *morre*, « mus », pr'amor eth vilatge qu'ei en eras terrassas alluvialas de Nèsta. Estosse sus un terren moth o de palú, que seré *morar*. Eth nom qu'ei escur.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab era comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bordèras (Bearn)

**Bordèras** o **Bordèras de Bearn** (*Bordères* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Qu'ei la vila nadau de l'òmi politic occitan e francés Francés Vairon.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [bur'dɛrɔs]. Las fòrmas ancianas que son *Borderas* en 1538, *Borderes* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat e Rostaing, *Bordèras* que vien deu provençau *borda* dab lo sufixe *ella* . 

Lo diccionari de Simin Palay que pòrta *Bourdère*, « borgat, borguet, grope de bòrdas » .

Miquèu Grosclaude qu'explica *Bordèras* per l'occitan *bòrda* (mot germanic passat en latin puish en occitan) e lo sufixe *-aria*, de sens locatiu .

Jacques Boisgontier, dens la soa recension deu *Dictionnaire toponymique des communes du Béarn* qu'escriu la finala ei pas lo sufixe *-aria*, mes lo sufixe *-ella*. Lo sens qu'ei puslèu « lo petit Bòrdas », d'après lo nom deu vilatge vesin [au nòrd-oèst]. Lo sens « vilatge, grope de bòrdas » qu'ei devut a l'imaginacion de Palay. 

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna
* Francés Vairon
## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Castèthnau de Manhoac

**Castèthnau de [[Manhoac]]** (*Castelnau-Magnoac* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Manhoac situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region administrativa d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

[thumb|left|[Collegiada de l'Assompcion]]

## Geografia
Autes vilatges e quartièrs : La Castanhèra, Prat Vesiau, Caròla, Semparròs.

## Toponimia
### Castèthnau de Manhoac
La prononciacion qu'ei [kas'tèn'naw dé magnouak] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : *in mercatorio Castellinovi*, en latin, cap a 1170-1180, *capellanus Castrinovi*, en latin, en 1237, *de Castellonovo*, en latin, en 1239, *Archipresbiter Castri Novi Manhoacii*, en latin, en 1383-1384, 1405 e au sègle XV, *Castetnau de Maignouac* en 1614, *Castelnau de Magnoac* en 1790.

Dab *castèl*/*castèth*, mot vengut deu latin *castellum* (e abans de *castrum*), *nòu*, de *novum*, e las soas fòrmas mei evolucionadas *nau* e *nuèu*, qu'ei l'adjectiu qui se tròba pus sovent en toponimia . Mes la formacion *castelnau* a un sens autre que çò qui marca l'evidéncia : dens l'oèst occitan, se refereish a petitas aglomeracions emparadas per un castèth, borgs castraus medievaus (sègles XI a XIII)  estudiats per exemple per Benoît Cursente, sens qui es pas contradictòri dab lo sens literau.

Segon Negre,  *castèthnau* que vien deu gascon *castèth*, « borg fortificat » e de *nau*. Manhoac que vien deth nom latin *Magnon-* (derivat de *Magnus*), dab lo sufixe *-acum*, puish tombada de *n* intervocalica.

Segon Miquèu Grosclaude, l'explicacion de Negre sus *Manhoac* que sembla justa : *Magnonem* + sufixe d'apertenéncia *-acum* > *Manhonac* > *Manhoac*. Manhoac qu'ei un petit país desmembrat de l'Astarac au sègle IX.
### Aulon
La prononciacion qu'ei [aw'lounn] (grafia fonetica deus autors). Lo nom qu'ei grafiat *Haulong* sus la mapa de Cassini e la mapa IGN actuala, mes i a pas d*'h* aspirat dens la prononciacion, donc, cau pas compréner « hau (*fagus*) long ». Non saben pas s'ei un equivalent d'Aulon (Vath d'Aura) (nom latin d'òme *Aulus*, dab lo sufixe *-onem*); lo nom que demòra escur. Benlhèu un transferiment.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
* Memoriau deu Còs Franc Pomièrs e deu 49au Regiment d'Infanteria
* Musèu deth Còs Franc Pomièrs
* Collegiada e Musèu d'Art Religiós
* Plaça dera Porcau

thumb|left|Monument aus mòrts e gara en la plaça de la Porcau

## Personalitats ligadas a la comuna
* Arnaut d'Ossat 
* Maxime Dastugue
* Jean Melchior Dabadie de Bernet
* Familha dera Marca-La Marca, anciana familha nòbla de Bigòrra, installada despuish eth sègle XIV en Castèthnau de Manhoac, en castèth dera Marca e en castèth vesin de Manent (Gers). Familha extinta ens mascles ara debuta deth sègle XIX.

## Vida locau
### Espòrt
* Manhoac FC Club de rugbi

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véser tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes
* Eth site oficiau

## Nòtas
Castèthnau de Ribèra Baisha

**Castèthnau de Ribèra Baisha** (*Castelnau-Rivière-Basse* en francés) qu'ei ua comuna gascona d'Armanhac (e de Bigòrra per la diocèsi tradicionau) situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Qu'èra la capitau deu País de Ribèra Baisha.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
 

La prononciacion qu'ei [cas'tèn naw dé ri'bèro 'bacho] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : *Castrum Novum de Auriberia*, en 1256, en latin, *Castrum Novum de Riparia*, en 1300, en latin, *de Castro Novo*, *de Castronovo in Ripparia*, en latin, en 1342, *Castetnau de Rivière-Basse*, (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII) .

* **Castèthnau**. Damb *castèl/ castèth/chastèl*, etc, mot vengut deu latin *castellum* (e abans de *castrum*), l'adjectiu *nòu*, de *novum*, e sas fòrmas mei evolucionadas *nau* e *nuèu*, qu'es lo qui se tròba mèi sovent en toponimia. En mèi deu sens literau, lo nom de *castèlnòu*/*castèlnau* que designa  petitas aglomeracions apiejadas sus ua fortalesa qui las emparava, qui èran donc borgs castraus medievaus (sègles XI a XIII)  estudiats per exemple per Benoît Cursente.
* **Ribèra Baisha**. Castèthnau es pas dens una arribèra baisha. Lo nom qu'es lo d'un territòri (expression geografica e istorica) : vaths d' Ador, d'Arròs, de *Bouès* (nom francés) abans la confluéncia dab Ador; Castèthnau que n'èra la capitala. La Ribèra baisha qu'ei ua  anciana vescomtat desmembrada en 1256 deu Comtat de Bigòrra e vienuda vassala de l'Armanhac.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Castèthnau de Ribèra Baisha; qu'es ara deu canton de *Val d'Adour-Rustan-Madiranais* (en francés), donc de Vath d'Ador-Arrostanh-Madiranés.

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Castelnau-Rivière-Basse_-65-_Eglise_Saint-Cyr-et-Sainte-Julitte_photo_n°164.JPG|Glèisa de Sent Cric e Senta Julita, a Castèthnau.
Église_Saint-Jean-Baptiste_de_Mazères_(Hautes-Pyrénées)_1.jpg|Glèisa de Sent Joan-Baptista, a Masèras.
Castelnau-Rivière-Basse_-_arènes.JPG|Las arenas.
Castelnau-Rivière-Basse_(Hautes-Pyrénées)_1.jpg|La posicion deu vilatge.
Castelnau-Rivière-Basse_Vignes_de_l'AOC_madiran.JPG|Vinhas de l'apellacion Madiran.


## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Galan

**Galan** (*Galan* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia
Autes vilatges o quartièrs : Sancan, Casanava, era Marca, era Barta, eths Masseis.

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [ga'la] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *Arnaldus de Gala* en 1190, *Arnaldus de Galan* en 1204, *ad Galanum* en 1213, *de Galano*, en latin, en 1383-1384 e 1405, *Galan*, *Gualan* en 1429, *Galan* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).

Segon Dauzat, eth nom qu'ei escur, benlhèu que vien d'ua arradic prelatina **gal-*, « calhau » (en realitat *gal-* qu'ei celtic).

Segon Miquèu Grosclaude, ua arradic prelatina **gal-*, « calhau » pòt pas estar dens aqueth lòc e era finala *-an* ei benlhèu pas era deras proprietats anticas. Galan qu'ei benlhèu un nom medievau de persona. Segon M.F. Berganton, que i a ua arradic *Gal-*, inexplicada, qui a hornit noms de persona.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab era comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Aurelhan (Hauts Pirenèus)

**Aurelhan** (*Aureilhan* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
 

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [awré'lya] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : *De Aureihlá* en 1237, *Aurlhaa* en 1285, *de Aurelhano*, en latin, en 1300, en 1313 e en 1342, *Aurelhan* en 1429, *Aureilhan*/*Aureillan* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).

Segon Dauzat, Rohlfs, R. Aymard, *Aurelhan* que vien deu nom latin d'òme *Aurelius*, dab lo sufixe *-anum*.

Segon Negre, *Aurelhan* que vien deu nom latin d'òme *Aurelianus*.

Segon Miquèu Grosclaude, los dus que son possibles, lo prumèr pus versemblable. Aurelhan qu'èra donc probablament ua anciana grana proprietat antica qui avèva per mèste *Aurelius*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
270px|left|thumb|Fabrica de ceramica ''Oustau''

## Personalitats ligadas dab la comuna
## Embessonatges
* Alfaro (Espanha), dempuèi 1981.

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
La Lobèra

**La Lobèra** (*Laloubère* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [la lou'bèro] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : *La Lobeyra*, *La Lobera*, cap a 1184, *La Lobere* en 1285, *De Lalobera* en 1313, *De Luperia*, en latin, en 1342, *de Lupperia*, en latin, en 1379, *La Lobera* en 1429, *Laloubere* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).

Segon Dauzat, *lobèra* que vien deu latin *lupus*, dab lo sufixe *-aria*, « lòc frequentat deus lops ».

Segon Negre, *La Lobèra* que vien deu gascon *lobèra*, « arrepaire de lops » e tanben « alentorns, lòcs circonvesins d'un lòc ».

Segon Robert Aymard, *La Lobèra* qu'ei ua seuva on i avèva a l'origina un pavalhon de caça aus lops.

Segon Miquèu Grosclaude, la segonda explicacion de Negre que vien deu diccionari de Simin Palay; saben pas on Palay angó quèrre ua tau definicion. La prumèra explicacion, « arrepaire de lops », que sembla vertadèra, mes que i a avut autas definicions, lo petit nom *Lop*, hòrt espandit, *loba*, oronime preindoeuropèu, etc. Lejosne que horneish duas referéncias hòrt curiosas : *Nemus vocatum La Lova* en 1306 (letra de Helip lo Bèth), *Nemus vocatum la Loba alias casa de la Folhosa* en 1310, « ua seuva aperada la Loba »; se son exactas, que contiénen un usatge estranh deu femenin (loba e pas lop) e lo nom de Loba qu'i sembla utilizat com nom pròpri. Lo sens deu toponime, deu latin *luparia*, que demòra de preferéncia « lòc frequentat deus lops ».

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lus e Sent Sauvaire

**Lus e Sent Sauvaire** (*Luz-Saint-Sauveur* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra, en Lavedan e en País Tòi, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. 

## Geografia

## Toponimia
### Lus
Era prononciacion qu'ei [lus] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *Guilhermi Etzii de Lunis*, en latin, ath sègle XII, *De Lus* ath sègle XII, *Luus* en 1285, *De Lus* en 1313, *De Luso*, en latin, en 1342 e en 1379, *Luus* en 1429.

Segon Dauzat, *Lus* que vien benlhèu de *Lucium (fondum)*, deth nom latin d'òmi *Lucius*.
Segon Negre, *Lus* que vien deth gascon *luc*, « bòsc ». Segon R. Aymard, eth nom qu'ei escur.
### Vilanava
Era prononciacion qu'ei [bira 'nabo] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *De Uilla Noua* ath sègle XII e en 1313, *De Villanova*, en latin, en 1342, *Bielanaue* en 1429, *Viellenave* en 1738, *Villenave* a partir de 1753, *Villenave en Barèges* en 1789, *Viellenave* en 1790.

Segon Miquèu Grosclaude, eth nom qu'ei format de *viele*, *vila* e *nava*.

## Istòria
**Vilanava** qu’ei reünida a Lus en 1823. En 1842, Gèdra e Gavarnia que son separadas de Lus e que vadon comunas independentas.

## Administracion

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab era comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Mauborguet

**Mauborguet** (*Maubourguet* en francés) qu'ei ua comuna gascona d'Armanhac situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [mawbour'gét] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : *A Malborguet*, cap a 1200-1207, *prioris Maliburgeti*, en latin, en 1248, *Malborguet* en 1256, *Malum Borguetum*, en latin, en 1265, *supra Malumburguetum*, en latin, en 1285, *Burgum de Maloburgeto*, en latin, en 1300, *De Maloburgueto*, en latin, en 1342 e en 1379, *Mau Borguet*, *Mau Vorguet* en 1429, *Maubourguet* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).

Segon Dauzat, *Mauborguet* que vien deu latin *malum*, « maishant »,  e **burg-ittum*, diminutiu de *borg*, baslatin *burgus*, « lòc fortificat », mot d'origina germanica.

Segon Negre e R. Aymard, *Mauborguet* que vien deu gascon *mau*, « maishant, qui's sap dehéner » e *borguet*, « quartièr fortificat ».

Segon Miquèu Grosclaude, *Mauborguet* que vien deu gascon *mau* « maishant » e *borguet*, « petit borg »; qu'ei benlhèu ua apellacion dissuasiva.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Maulion de Varossa

**Maulion de Varossa** (*Mauléon-Barousse* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge e de Varossa situada en eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. 

## Geografia
Que sembla Loras de Varossa a remplaçat Maulion dens eras foncions normaus d'un caplòc de canton, administrativament (era gendarmeria e eth collègi que son a Loras) e comercialament. Era caduda demografica qu'ei impressionanta e que contunha cada an, atau com per eras comunas vesinas.

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [mau'lioun] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *Bernardus de Mauleon* en 1184, *Bernardi Mallileonis*, en latin, en 1189, *Bernardus de Mauleo*, en latin, en 1190, *Bernardi de Malleon* en 1192, *Giraldus de Mauleon* en 1219, *De Maloleone*, en latin, en 1387, *Maulion* en 1738, *Mauleon* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII), *Mauléon* en 1790, *Mauléon-Barousse* en 1806.

Segon Dauzat, *Maulion* que vien deth latin *malus*, « maishant, meishant, mau » e *leo*, « lion ».
Segon Negre, *Maulion* que vien deth gascon *mau* e *lion*, benlhèu per designar un arròc *en fòrma de lion* ! Segon R. Aymard, *mau lion* qu'èra ua apellacion feodau dissuasiva.

Segon Miquèu Grosclaude, qu'ei donc un nom menaçant d'un castèth entà espaurir eths enemics deth senhor. En realitat, qu'ei un transferiment de Maulion en Sola, pr'amor eth senhor de Sola avè aquerit per maridatge era mieitat dera senhoria de Varossa, cap a 1120.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab era comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Poiastruc (Bigòrra)

**Poiastruc** o *Pojastruc* (*Pouyastruc* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [pouyas'truk] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : *De Podio Astruco*, en latin, en 1342, 1369 e 1379, *Poey Astruc* en 1429, *Poyestruc* en 1768, *Pouyastruc* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).

Segon Dauzat, , *Poi* que vien deu latin *podium*; lo determinant *Astruc* qu'ei un nom de persona.

Segon Negre, *Poiastruc* qu'ei format deu gascon *poi* e d'un nom de persona, *Astruc*. Segon R. Aymard, lo gascon *astruc* que vòu dire « favorizat deus astres, qui a bona sòrta ».

Segon Miquèu Grosclaude, lo patronime *Astruc* qu'ei absent de Gasconha a l'Edat Mejana, que cau donc meilèu considerar ei un adjectiu. Grosclaude qu'en precisa lo sens generau fornit per Aymard : « plan situat ».

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Rabastens de Bigòrra

**Rabastens de Bigòrra** (*Rabastens-de-Bigorre* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [rabach'ténn] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : *De Rabastenchis Bigorre* en 1313, *De Rebastenxis*, en latin, en 1342, *de Rapistagno*, en latin, en 1379, *la biela d-a-Rebastenx*, *Rabastenx*, *de Rabastenx*, *Rebastenx* en 1429, *Rabastens* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).

*Rabastens* qu'ei ua bastida fondada en 1301 (1305 o 1306) per lo Senescau de Tolosa, Guilhèm de Rabastens, qui sortèva de la vila albigesa. Lo nom qu'ei donc un transferiment de Rabastens.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sent Laurenç de Nestés

**Sent Laurenç** o **Sent Laurenç de Nestés**  (*Saint-Laurent-de-Neste* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge situada en eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. 

## Geografia

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [sénn lawrénns] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *de Sancto Laurencio*, en latin, en 1281 e 1387, *Saint-Laurens de Nestes* en 1737-1789, *Saint Laurent de Nestés* en 1767, *St Laurent de Nestés* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).

Eth nom de *Sent Laurenç de Nestés* que vien de *Laurentius*, martirizat a Roma sus ua grasilha en 258.

Certanas fòrmas ancianas que horneishen *Sent Laurenç de Nestés* e non *de Nèsta*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab era comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sent Pèr (de Bigòrra)

**Sent Pèr** o **Sent Pèr de Bigòrra** (*Saint-Pé-de-Bigorre* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. 

## Geografia
Autes vilatges e quartièrs : Riulhès, eth Cap deth Pont, Peiràs.

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [sém pè] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *in loco Generensi*, en latin, en 1022, *Garsia Anerio et Anerio Garsiae et Donato Generensibus*,  en latin, cap a 1080 (Cartulari de Sent Pèr), *Generensis cenobii*, en latin, en    1083, *Petrus Generensis*, en latin, en 1175, *De Sancto Petro*, en latin ath sègle XII, *Sent Per de Generes*, cap a 1200-1230, *Ieres*, ath sègle XII o XIII, *monasterio Generensi*, en latin, en 1272, *Geyres*, *la vesiau de Geyres* en 1281, *Geeres*, *abat de Geres* en 1283, *De Generesio*, en latin, en 1313 e 1342, *Sent Per*, *Sent Pe* en 1429, *Semper de Geires*, *Sanctper*, *Sanctpe*, *Sempe* en 1541, *Sempé*, *Senpé*, en 1614, *Saint-Pé de Gierres ou de Generez* en 1760, *St Pé* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).

Segon tots los autors, eth nom dera comuna que representa *Petrus*, eth apòstol Sent Pèr.

Miquèu Grosclaude que cita eras reflexions de R. Aymard a prepaus deth nom *Generés* :
*1 Que sembla segur *Generés* (deth latin *Generensem*) ei eth prumèr nom dera vila, remplaçat après peth patron dera glèisa;
*2 *-Ensem* qu'ei un sufixe qui determina etnics, que i a donc ua possibilitat d'un pòble qui ocuparé ua micro-region e qui'u balhè eth son nom;
*3 Que i a benlhèu un rapòrt enter Generés e era *Génie*, petita aiga qui s'escampa dens eth Gave a Sent Pèr. E alavetz dens quin sens ?
*4 Eth nom d'aqueth pòble (e aquò qu'ei mei problématic per Grosclaude, qui cresè ara teoria dera identitat enter bascos e aquitans) que sòrt benlhèu d'ua arrasic indoeuropèa *Gen-* qui horní plan vocables e noms de personas e qui's tròba en grèc, en cèlta e en latin.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Semiac

**Semiac** (*Séméac* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Autes vilatges e quartièrs : Lo Cap deu Pont, lo Bualar, la Palanca.

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [sé'myak] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : *villam opulentissimam Semeiacum nominatam* en 1022 (Marca), *de Semeaco*, en latin, cap a 1060 e en 1080, *Raymundus Guilhelmi de Seminiaco*, en latin, cap a 1110, *Semeag* en 1285, *de Semead* en 1292, *de Semeaco*, en latin, en 1292 e 1313le XVIII).

Segon Dauzat e Rostaing, *Aurelhan* que vien probablament deu nom latin d'òme *Semius*, dab lo sufixe *-acum*.

Segon Rohlfs e Negre, *Semiac* que vien deu nom aquitan d'òmi *Semeno*, dab lo sufixe gallic *-acos*.

Segon Miquèu Grosclaude, lo radicau qu'ei *Semen* (de preferéncia), *Semeno* o *Sembe*, donc un nom aquitan d'òmi qui seré aparentat  au basco *seme*, « hilh ». Lo nom *Semen* que sembla pro espandit en Gasconha pendent la Hauta Edat Mejana; la data de fixacion deu nom que pòt estar discutida. Grosclaude que conclutz pr'aquò sus ua proprietat antica, deu nom « basco-aquitan » *Semen* dab lo sufixe *-acum* > gascon *-ac*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Tornai

**Tornai** (*Tournay* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia
Autes vilatges e quartièrs : Renson, eth Planhon, era Lana, Brun, Avesac, eth Morar.

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [tour'nay] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *Arenso* en 1230, *Arrenso*, en latin, en 1285, *de Renso*, en latin, en 1307, *de Thornaco*, *de Tornaco*, en latin, en 1307, *de Tornaco*, en latin, en 1342, *Tornay* en 1429, *Tournay* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).

Segon Dauzat e Rostaing, dens eth suplement, ara seguida de Negre, *Tornai* qu'ei ua bastida fondada en 1307 per Jean de Mauquenchi, senescau de Tolosa; qu'ei un transferiment de Tournai (Belgica).

La bastida de Tornai que ho fondada en 1307 per capsús lo lòc d*'Arrenson*. Lo nom que vien de la vila de Tournai, en Valonia, ont l'arrei Halip IV e's guanhè ua batalha.

Segon Miquèu Grosclaude, Tornai qu'ei ua bastida d'Astarac fondada en 1307 sus eth lòc de Renson, per Jean de Mauquenchi, senescau de Tolosa, qui'u donè eth nom de Tournai en Hainaut, dont èra sortit probablament.
Eth ancian nom Renson qu'ei guardat com nom d'un quartièr dera vila (ath nòrd-oèst), e ath Horc de Renson (tuca boscada ath èst).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab era comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Tria

**Tria** (*Trie-sur-Baïse* en francés dempuish 1966, *Trie* avant) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Autes vilatges o quartièrs : Cestiàs, Manaucèra, Ribaròlas, Solancèra.

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [tri'yo] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : *bastida de Tria* en 1325 (Costumas de Tria, autrejadas per Jean de Trie, senescau de Tolosa e d'Albi), *de Tria*, en latin, en 1405, *Trie* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).

Dauzat e Negre escriven pas arren sus Tria.

Segon Miquèu Grosclaude, la bastida qu'estó fondada en 1322 per lo senescau de Tolosa Jean de Trie (la Carta de fondacion qu'ei de 1323), çò qui explica lo son nom. Jean de Trie qu'ei benlhèu sortit de Trie-Château, adara dens lo departament de l'Oise. Trie-Château que seré benlhèu la localitat eponima.

## Istòria
Tria qu'èra de la senescaucia de Tolosa e de l'eleccion de Ribèra-Verdun avant 1789 .

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas