open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adolph Frank

**Adolph Frank** (29 de genier de 1834, Klötze - 30 de mai de 1916, Charlottenburg) es un quimista, un engenhaire e un òme d'afaires alemand de la segonda mitat dau sègle XIX e dau començament dau sègle XX. Es famós per sei trabalhs sus lei proprietats e lei procès de produccion de la potassa e de l'azòt.

Originari d'una familha jusieva, estudièt lei sciéncias naturalas e la quimia a Berlin e a Göttingen. A partir de 1860, comencèt de s'interessar a l'esplecha d'un jaciment de potassa e a son utilizacion coma engrais artificiau. Aquò entraïnèt l'aparicion d'una novèla industria. Puei, dins lo corrent deis ans 1890, ambé l'ajuda dau quimista Nikodem Caro (1871-1935), participèt a la concepcion dau procès Frank-Caro que permet d'utilizar l'azòt de l'atmosfèra per produrre industrialament un engrais artificiau azotat, çò que foguèt a l'origina de progrès fòrça importants en matèria de produccion agricòla.

## Liames intèrnes

* Azòt.
* Potassa.
* Procès Frank-Caro.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
.招聘

**** (pr. zhāopìn, "recrutament" en chinés, Punycode .xn--otu796d) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 24 de genièr de 2018.

## Referéncias
Nikodem Caro

**Nikodem Caro** (23 de mai de 1871, Lodz - 27 de junh de 1935, Roma) es un quimista e un industriau germano-polonés. Es famós per sei trabalhs sus lo desvolopament dau procès Frank-Caro.

Estudièt la quimia a Berlin e a Rostock avans de trabalhar per la companhiá Deutsche Dynamit AG. I participèt ambé Adolph Frank (1834-1916) a la mesa au ponch d'un procès industriau permetent d'utilizar l'azòt atmosferic per produrre un engrais azotat artificiau. Dich procès Frank-Caro, aqueu metòde aguèt un efiech major sus la produccion agricòla.

Participèt a l'industrializacion de son procès e foguèt un concurent important de Fritz Haber (1868-1934) qu'èra a assaiar de desvolopar lo sieu procès de produccion d'engrais azotats. Durant la Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918), estudièt la concepcion de gas de combat per l'armada alemanda. Enfin, quitèt son país après l'arribada dau poder d'Adolf Hitler e s'enfugiguèt en Itàlia onte moriguèt.

## Liames intèrnes

* Azòt.
* Procès Frank-Caro.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
.llc

**** (*Limited Liability Company*, societat de la responsabilitat limitada en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 22 de febrièr de 2018.
## Referéncias
Milhàs

Lo **milhàs **o** milhasson**, o tanben **escauton, broge, cruchada**, es una especialitat culinària occitana (Gasconha, Pirenèus, Lengadòc, Corbièras, Perigòrd) fins al País Gavai: es un parent pròche de la polenta, facha amb de semola de milh. Es, a l’origina, a basa de farina de milhet, puèi de farina de milh.

## Un fum noms
Lo milhas amb un fum de noms locals e de recèptas a basa de farina de milh, se prepara dempuèi lo País Gavai.Sovent es una version sucrada. Segon Mistral es « bolhida de farina de malh, palt fòrt utilizat pels païsans del País d'Albi ».

En Gascòlha centrala se prepara las *armòtos, aramòtos*; la *cruchada* dins las Lanas o en Medòc lo *cruchon* que se de còca de malh motlada que se passa a la pedena o fregida o garsilhada.
## Origina
Aquesta farinada èra a l'Edat Mejana preparada amb mil o de milhet. Destinat a aquesta epòca a una populacion paura, se la donava als cans de caça.
Dempuèi l'introduccion del milh en Euròpa, lo milhàs es ara preparat amb de farina de milh.

Lo milhàs es fach pas que de farina de milh cuècha dins de l’aiga: la farineta espessa atal obtenguda es espandida, refrejada e copada en carrats. Lo milhàs atal preparat se pòt fregir a la padena, salat o sucrat. Se pòt tanben preparar coma una mena de còca o de pescajon espés. Sa fabricacion es correnta dins totas las zonas de produccion tradicionala de milh (las varietats de milh doç detinat a l’alimentacion umana, e non pas las varietats mai sovent cultivadas ara, reservadas a l’alimentacion del bestial e d'usatges industrials).

Èra tradicionalament servit quand se tuava los pòrcs, las aucas o los guits.

Lo poèta gascon Joan Giraud d'Astròs avòca las *armòrtas* dins son *Beray e naturau Gascon* (1636) :
*Lou pagès tabé qu’a sous ops/…/Que se sap perbesioun tabenc/De pan é bin ou mitadenc/E force milh per las armotes/*

Lo milhàs pòt evoluar en de prepacions mai elaboradas, apondent d’autres ingredients (lach, uòus, parfums variats).

## Varietats
Sus la basa de la preparacion e segon los terredors, las recèptas de milhàs son d’una granda varietat: natura o salat e cuèch a la grassa, evoluèt en version sucrada e pòt constituir una còca refinada. La consisténcia pòt èsser omogenèa e compacta, mas dins unes cas lo melhor es d’aver un fons plan cruissent e la superfícia gaireben coma un flan. Tanben al biais d'un clafotís se pòt apondre de garnitura (cerièras o autres fruchs).

## Nòtas e referéncias
Cornus (genre)

***Cornus*** es un genre botanic compausat de 30 a 50 espècias d'arbres e arbusts de fuèlhas caducas a vegada persistentas de la familha de las *[[Cornaceae]]* nomenat **cornièr **(**cornhèr**). Lo genre varia entre un e nòu sosgenres (segon las diferentas interpretacions botanicas).

## Classificacion dels cornièrs

### Sosgenre ''Cornus''
Flors d'involucre caduc
* *[[Cornus chinensis]]*, China.
* *[[Cornus mas]]* L. (cornilèr mascle), Mediterranèa.
* *[[Cornus officinalis]]*, Japon.
* *[[Cornus sessilis]]* Torr. ex Dur. (cornièr de fruchs negre), Califòrnia.
* *[[Cornus eydeana]]* (China, descobèrt en 2002)
* *[[Cornus volkensii]] (Africa)*

### Sosgenre ''Swida''
Flors sens involucre

### Sosgenre ''Chamaepericlymenum''
Sosarbrilhon rebalant d'estolons linhòs
* *[[Cornus canadensis]]* L.
* *[[Cornouiller de Suède|Cornus suecica]]* L.
* *[[Cornus unalasckensis]]* (*Cornus canadensis* × *Cornus suecica*)

### Sosgenre ''Benthamidia''
Grapas de flors discrètas, mai sovent verdenca, enrodada de bractèas petaloïdas
* *[[Cornus angustata]]*
* *[[Cornus capitata]]* — cornièr de l'Imalaia
* *[[Cornus florida]]* L.
* *[[Cornus hongkongensis]]*
* *[[Cornus kousa]]* Hance 
* *[[Cornus multinervosa]]*
* *[[Cornus nuttallii]]* Audubon ex Torr. e Gray

## Ibrids
* *[[Cornus × acadiensis]]* Fern.
* *[[Cornus × arnoldiana]]* Rehd.
* *[[Cornus × friedlanderi]]* W.H. Wagner
* *[[Cornus × rutgersensis]]*
* *[[Cornus × slavinii]]* Rehd.
* *[[Cornus × unalaschkensis]]* Ledeb.

## Simbolica
En Occitània, la florason e la fructificacion del cornièr mascle (*[[cornus mas]]*) constituiguèt una mena de primièra convencion. La florason indicava lo periòde a partir de que las servicialas de las bordièras èran pas pus tenguda de petaçar, filar o brocar après lo repai de vespre. A contrari, la maturitat dels fruchs impausava aquesta obligacion.

## Nòtas e referéncias

## Ligams extèrnes
* Referéncia Flora of China : ''Cornus'' (en)
* Referéncia Flora of Pakistan : ''Cornus'' (en)
* Referéncia Flora of Missouri : ''Cornus'' (en)
* Referéncia <span class="lang-en" lang="en">Tree of Life</span> Web Project : ''Cornus'' (en)
* Référence Tela Botanica (France métro) : ''Cornus'' L. (fr)
* Referéncia ITIS : ''Cornus'' L. (fr) (+ version anglaise (en))
* Referéncia NCBI : ''Cornus'' (en)
*
Cristianisme nicèu

Lo **cristianisme nicèu** es lo corrent del cristianisme primitiu eissit del primièr concili de Nicèu.

## Présentation
Trinitari, definís son ortodoxia en oposicion a l'arianisme o al cristianisme omèu. Lo cristianisme nicèu ven religion d'Estat en 380 dins l'Empèri roman (que venguèt après l'Armenia (en 301) un dels primièr Estat oficialament crestian) quand Teodòsi I impausa una legislacion abolissant los cultes pagans e interdisent tot comportament pagan dins l'Empèri.

L'oposition entre aquesta doas tendéncias dogmaticas contunha pendent de sègles, se tradusent sovent en una oposicion politica: l'omeïsme es largament adoptat pels dirigents de los reialmes barbars seguent de l'influéncia de Wulfila alara que los crestians eissits del mond non barbar, subretot los elèits romans, adoptèron lo cristianisme nicèu. Aqueste darrièr, qui s'imposarà progressivament per l'activitat dels poderoses evesques nicèus sovent eissits de la noblesa senatoriala, aderís a l'ortodoxia definida al primièr concili de Nicèu de 325.

### Evolucion
Dins los escrichs eissits del vam ortodoxia modèrna, l'expression « cristianisme ortodòxe » es sovent utilizat dans lo sens de « cristianisme nicèu »; per contraste, dins los escrichs eissits del vam catolicisme modèrne, es l'expression « Glèisa catolica romana » qu'es utilizada per dire « cristianisme nicèu ». Las doas Glèisas reconeissent lo primièr concili de Nicèu, mas la cultura istorica de cada autor lo mena a considerar la continuitat de la Pentarquia d'abans la separacion de 1054 coma mantenguda per « la sieuna » Glèisa, puslèu que per l'autra.

## Nòtas e referéncias
Atmosfèra (unitat)

L**'atmosfèra** (o **atmosfèra estandard**; simbòl: **atm**) es una unitat de mesura de pression, qu'aparten pas al Sistèma internacional (SI). Foguèt definida pendent de la 10a Conferéncia generala dels peses e mesuras, en 1954, coma essent egala a 1 013 250&nbsp;dinas per cm2 (o 101 325&nbsp;Pa). Correspond a la pression d'una nautor de 760&nbsp;mmHg a , jos l'acceleracion normala (*g* = 9,80665&nbsp;m/s2).

Aquesta valor representa la pression atmosferica mejana al nivèl mejan de la mar sus la latitud de París. En practica, es pro pròche de la pression mejana al nivèl de la mar de gairebe totes los païses industrializats (a l'entorn de la latitud 49° N). Es uèi remplaçada per l'unitat SI, lo pascal (Pa), mas demora pasmens internacionalament coneguda e relativament correnta dins la literatura especializada de las annadas 1960 a 1980.

L**'[[atmosfèra tecnica]]** (simbòl **at**) es tanben una anciana unitat de pression, definida coma la pression exercida per una colomna d'aiga de 10&nbsp;mètres: 1&nbsp;at = 98 066,5&nbsp;Pa (valor exacta).

## Equivaléncias
Una pression de 1&nbsp;atm pòt tanben èsser exprimida coma:
: ≡ 1,01325&nbsp;bar, o 1 013,25&nbsp;millibars
: ≡ 101,325&nbsp;kPa, o 1 013,25&nbsp;hPa
: ≡ 760 torrs
: ≈ 760,001 mmHg, 
: ≈ 29,9213&nbsp;inHg, 
: ≈ 1,033227452799886&nbsp;kgf/cm2, o atmosfèras tecnicas
: ≈ 1 033,227452799886&nbsp;cmH2O, a 
: ≈ 406,7824617322385&nbsp;inH2O,  
: ≈ 14,6959487755134&nbsp;psi
: ≈ 2 116,21662367394&nbsp;lsf

## Aplicacions
En quimia, las condicions normalas de temperatura e de pression son definidas per una temperatura de  e una pression de 1&nbsp;atm. En 1990, la pression estandarda foguèt cambiada de 1&nbsp;atm a 10Modèl:5&nbsp;Pa (1&nbsp;bar).

Es corrent, subretot en sotada, d'assimilar l’atmosfèra al bar (unitat).

## Nòtas e referéncias
Allium

Lo genre ***Allium*** conten de plantas monocotiledonas de la familha de mas Amarillidacèas (unes autors l'an classificat dins las Liliacèas). Los **alhs** son un genre important dins l'alimentacion umana, que comprend fòrça plantas alimentàrias, condimentàrias e amb vertuts medicinalas.

Es a aqueste genre qu'apartenon lo pòrre, la ceba, l'alh cultivat, l'escalonha, la cebola e la ceboleta.

Mai sovent, son de plantas de bulbs. Unas espècias presentan en mai de la reproduccion sexuada per granas un mòde de multiplicacion vegetativa per bulbilhs al nivèl de la soca o de las inflorescéncias.

## Caracteristicas del genre
Los alhs son des plantas erbacèas, vivaças, bulbosas (las espècias cultivadas o son subretot per lor bulb), de fuèlhas simplas radicalas. Las flors forman en mai sovent una ombèla al tèrme d'una ampa nuda. Abans l'espelida, l'ombèla es tota cobèrta d'una bractèa membranosa nomenada espata. Cada flor es constituida de sièis tepals (tres petals e tres sepals petaloids identics). Conten sièis etaminas qu'enròdan un estil sortissent de tres carpèlas soúdadas. Lo fruch es una capsula. Fòrça d'espècias an una odor d'alh (o ceba) a vegada plan fòrta, mas d'autras son totalament inodoras.

Lo genre se trapa mai sovent dins las regions temperadas caudas e subtropicalas.

## Etimologia
Lo genre *Allium* ten son nom dirèctament del nom latin de l'alh. Lo mot derivariá del celtic *all* significant « brutlant, acre » (coma las propriats de l'alh).

## Espècias comunas
vinheta
Segon :

## Galariá

File:Ail6.jpg|Allium ampeloprasum
File:Allium atropurpureum 2012.jpg|Allium atropurpureum
File:Ailblanc.jpg|Allium neapolitanum
File:Allium paniculatum (inflorescence) 2.jpg|Allium paniculatum
File:Allium tulipifolium (inflorescence).jpg|Allium tulipifolium
File:Allium ursinum2.jpg|Allium ursinum
File:Allium insubricum 01.jpg|Allium insubricum
File:Allium insubricum003.jpg|Allium insubricum
File:Allium lusitanicum 02.jpg|Allium pyrenaicum


## Lista de las espècias
Segon :

## Nòtas e referéncias

## Ligams extèrnes
* Referéncia Flora of North America : ''Allium'' (en)
* Referéncia Flora of China : ''Allium'' (en)
* Referéncia Flora of Pakistan : ''Allium'' (en)
* Referéncia Kew Garden World Checklist : ''Allium'' L. (1753) (en)
* Referéncia Catalogue of Life : ''Allium'' 
* Référence Tela Botanica (France métro) : ''Allium'' L. (fr)
* Referéncia ITIS : ''Allium''  L. (fr) (+ version anglaise (en))
* Referéncia NCBI : ''Allium'' (en)
* Referéncia UICN : <small>taxon</small> ''Allium'' (en)
*
Bar (unitat)

Lo **bar** (simbòl *bar*) es una unitat de mesura de la pression equivalent a 100 000&nbsp;pascals. Lo bar presenta l'interés d'èsser vesin de l'atmosfèra (pression atmosferica mejana a la superfícia de la mar). Fòra del Sistèma internacional (SI), aquesta unitat deriva de la baria (1 bar = 1 000 000&nbsp;barias), unitat de pression del Sistèma CGS.

## Origina e etimologia
Lo mot ven del grèc ancien  /  que significa pesantor.

## Utilizacion
Lo bar es utilizar dins los domènis de la sotada, de l'oceanografia, de l'industria mai sovent, e sobretot l'idraulica industriala; en meteorologia, s'utiliza subretot sa subdivision, lo **millibar** (simbòl *mbar*), equivalent a l’*[[Pascal (unitat)|ectopascal]]* (hPa) dins lo Sistèma internacional.

Per mai de precision, se distria sovent lo **bar gauge** (notat *barg*) (tanben nomenat lo **bar relatiu**), que lo zèro correspond a la pression atmosferica, del **bar absolut** (notat *bara*), que lo zèro correspond al void. Lo bar gauge es a vegada utilizat dins la vida videnta, per exemple per exprimir la pression dels pneumatics automobils.

## Conversion d'unitats
Un bar val pascals×&nbsp;105 (o 100&nbsp;kPa o 0,1&nbsp;MPa) o encara 100&nbsp;quilonewtons per mètre carrat (100&nbsp;kN/m2 = 100&nbsp;kPa) donc tanben 10&nbsp;newtons per centimètre carrat (1&nbsp;daN/cm2).

De biais abusiu, se considèra qu'un bar val un quilograma-fòrça per centimètre carrat (kgf/cm). Aquò es pas qu'una aproximacion veraia a 2 % prèp, siá la diferéncia entre lo decanewton (10&nbsp;N) e lo quilograma-fòrça (9,80665&nbsp;N).

Una unitat de pression anglesa es la liura-fòrça per poce carrat (en abraujat psi de l'anglés **). 100&nbsp;psi = 6,89&nbsp;bar.

## Nòtas e referéncias
Baria

La **baria** (simbòl: **ba**) es una unité de pression del sistèma CGS. Una baria val una dina par centimètre carrat o 0,1 Pa.

Una baria representava donc una valor de pression fòrça feble. Se li preferissiá mai sovent un de sos multiples, lo bar, que valiá 1 000 000&nbsp;barias.

## Vejatz tanben
### Articles connexes
* pression
Sistèma CGS

Lo **sistèma CGS** es un sistèma d'unitats de mesura de las grandors fisicas, que las unitats de basa son :
* lo **[[centimètre]]** per las longors;
* lo **[[grama]]** per las massas;
* la **[[segonda]]** per lo temps.

## Fondament e usatge
Le *sistème CGS* foguèt prepausat per la  en 1874. Foguèt utlizat en sciéncia fins a la mitat del sègle XX.
En 1946 lo Comitat internacional dels pes e mesuras aprova lo sistèma MKSA (mètre (**m**), quilograma (**k**g), segonda (**s**), ampèr (**A**).
Ara lo Sistèma internacional d'unitats reten set unitats de basa.

Lo sistèma CGS demora fòrça utilizat dins unes domènis de la sciéncia. Per exemple, en conductimetria, las constantas de cellulas son donadas en cm-1. En espectroscopia infraroja o UV-visible, l'unitat mai sovent utilizada es tanben lo cm-1. Dins la classificacion periodica, las unitats son en grama par mól (e non pas en kg/mol coma deuriá èsser lo cas dins lo sistèma MKS). Aqueste sistèma es tanben fòrça utilizat en astronomia ont de fluses s'exprimisson sovent en erg/s/cm/Hz, o encara en gravimetria.

## Comparason CGS/SI

## Nòtas e referéncias
Samuel Eyde

**Samuel Eyde** (29 d'octòbre de 1866, Arendal - 21 de junh de 1940, Asgardstrand) es un fisician e un engenhaire norvegian de la fin dau sègle XIX e de la premiera mitat dau sègle XX. Foguèt tanben diplomata per son país.

Foguèt un dei fondators de la companhiá Norsk Hydro per commercializar leis engrais eissit d'un procès, concebut ambé Kristian Birkeland, permetent d'utilizar l'azòt atmosferic gràcias a d'arcs electrics. Aqueu procès, dich Birkeland-Eyde, demorèt utilizat fins a la Segonda Guèrra Mondiala. De son caire, Norsk Hydro contunièt de se desvolopar après la mòrt de sei fondators per venir un productor de petròli e d'alumini.

## Liames intèrnes

* Azòt.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Linfocit T citoxic

Lei **linfocits T citoxics** son un ensems de linfocits T capables d'eliminar una cellula donada, coma una cellula infectada (per un virús, un bactèri... etc.), una cellula cancerosa ò una cellula estrangiera, gràcias a la liberacion d'enzims (la perforina e la gramzin) que pòdon traucar lei pareus cellulars e entraïnar l'apoptòsi de la cellula atacada. Son donc un actor important de la respònsa immunitària d'un organisme.

Après la fin de l'infeccion a l'origina de sa formacion, lei linfocits T citoxics morisson franc una pichona minoritat qu'evoluciona per formar de linfocits T de memòria.

## Liames intèrnes

* Linfocit T.
* Sistèma immunitari.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Arthur Bauchet

**Arthur Bauchet**, nascut a Sant Tropetz le 10 d'octobre de 2000, es un esquiaire andispòrt occitan que competís en categoria "drech".

## Biografia
Arthur Bauchet visquèt a Grimaud, fins als 15 ans. S'installèt en 2016 en país gavòt, a Briançon. Esquia dempuèi qu'a 5 ans, a malgrat la malautiá, lo sindròm de Little.

## Carrièra
Campionats dau monde d'esqui aupenc de 2017 a Tarvisio:
* medalha d'òr (campion dau monde) en eslalom gegant
* medalha d'òr (campion dau monde) en eslalom
* medalha d'argent (vice-campion dau monde) en super-G

A sa primièra participacion als Jòcs paralimpics d'ivèrn, a Pyeongchang, se ganha tres medalhas d'argent en davalada, super-G e super-combinat.

Als Jòcs paralimpics de Beijing se ganha tres medalhas d'aur e una de bronze.

Als Jòcs paralimpics de 2026 se ganha:
* una medalha d’aur (campion olimpic) en supercombinat drech (LW3)
* una medalha d’aur (campion olimpic) en eslalom gegant drech (LW3)
* una medalha d’argent (vicecampion olimpic) en davalada drech (LW3)
Eleccion presidenciala russa de 2018

vignette|Lògo de l'eleccion.
L**'eleccion presidenciala de 2018** es organizada en **[[Russia]]** lo 18 de març. Se durant lo primièr torn, cap dels candidats atenh pas la majoritat absoluda de las voses, un segond torn se debanarà tres semanas pus tard, le 8 d'abril de 2018.

Lo 6 de decembre de 2017, lo president sortissent Vladímir Pótin anóncia que se tòrna presentar per un segond mandat consecutiu, quatren mandat al total. Pótin es largament favorit, regularament plaçat al delà dels 50 % dins los sondatges publicats dempuèi la darrièra eleccion presidenciala de 2012.

### Candidaturas oficialament enregistradas
Los candidats son listats dins l'òrdre ont apareisson sul bulletin de vòt, es a dire l'òrdre alfabetic en rus.

## Resultats

## Referéncias
Doma

**Doma** pòt designar :
* Doma, una comuna occitana de Perigòrd

* la Doma d'Estat, cambra bassa del Parlament de Russia ;
* la Doma del districte autonòm de Tchokotka (en rus: Государственная Дума);
* un Doma, un poèma cantat originari d'Ucraïna ;
Sillogisme

Lo **sillogisme** es un rasonament logic fach de tres proposicions que son la premissa majora (« tot A es B »), la premissa menora (« aquel C es A ») e la conclusion (« donc C es B »). Per exemple, otei leis èssers umans son mortaus (premissa majora) e totei lei fremas son d'èssers umans (premissa menora) donc lei fremas son mortalas (conclusion).

Formalizada per lo premier còp per Aristòtel au sègle IV avC, l'utilizacion dau sillogisme foguèt fòrça estudiada durant l'Edat Mejana e inspirèt la logica matematicas actuala.

## Liames intèrnes

* Aristòtel.
* Logica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Tesla, Inc.

**Tesla, Inc.** (ancianament **Tesla Motors**) es una entrepresa americana fondada en 2003 especializada dins los veïculs electrics, l'estocatge d'energia e la fabricacion de panèls solars. Es basada a Palo Alto en Califòrnia.

Son director Elon Musk diguèt que la tòca de Tesla coma entrepresa tecnologica e fabricant d'automobilas independent, èra de porgir de veituras electricas de pretz abordable al consumator mejan. L'entrepresa foguèt batejada d'après lo nom de l'engenhaire e fisician Nikola Tesla pers sos cofondadors Martin Eberhard e Marc Tarpenning.

Lo Model S produch per Tesla foguèt la melhora venda mondiala de veitura electrica en 2015 e 2016. Las vendas mondialas del Modèl S atenguèron las 200,000 unitats durant lo quatren trimèstre de 2017. En setembre de 2015, l'entrepresa sortiguèt son Modèl X, un crossover SUV. Lo Modèl 3 sortiguèt en julhet de 2017. La produccion passèt a 300,000 veïculs en febrièr de 2018.

Tesla ten mai d'un site de produccion e d'assemblatge, especialament la Gigafactory 1 pròcha Reno dins Nevada e sa fabrica principala, la Tesla Factory situada a Fremont en Califòrnia. La Gigafactory produtz principalament las batariá pels veïculs Tesla e per los sistèmas d'estocatge d'energia.

## Referéncias
Lista dels primièrs ministres de Vanuatu

thumb|220px|Blason de Vanuatu.
Vaquí la **lista dels [[primièr ministre|primièrs ministres]] de [[Vanuatu]]** aprèp l'independéncia, l'an 1980.

## Vejatz tanben
* President de Vanuatu
Toni Soler i Guasch

**Toni Soler i Guasch** (Figueres, lo 4 de junh de 1965), qu'ei un actor, jornalista, productor, escriptor e presentador de television catalan. 

## Biografia
Que vadó a Figueras e qu'ei lo hilh de l'escriptora Carme Guasch i Darné. Que pravè a Badalona abans d'estudiar l'istòria a l'Universitat de Barcelona.

Puish que tribalhè entaus jornaus Avui e El Observador e que's viré de cap entà la television a TV3 e Cadena SER.

Que creè a la ràdio lo programa Minoria Absoluta que hore gardonat peu Prèmi Onda, e en 2006 lo programa satiric Polònia. En 2017 questreè Està passant, programa satiric d'actualitat.

Suu plan personau que s'es prononciat meilèu a favor de l'independència de Catalunya mes en bèth demorar critic de cap a tots los partits politics, siant unionistas o sobereinistas.
TV3

|-
| style="background:#fffff;" align="center" colspan="2" |

|-
|**País**
|
|-
|**Lenga**
|Catalan, Occitan (aranés)
|-
|**Proprietari**
|Television de Catalonha
|-
|**Format d'imatge**
| 1080i HDTV
|-
| **Eslogan**
|*Sempre teva*
|-
| **Sèdi**
| Sant Joan Despí
|-
| **Site web**
| ccma.cat/tv3/
|-
| colspan="2" align="center" style="background:#3357b9| 
|-
| **Aira**
|      (Catalonha Nòrd)  
|-
| **Mejans d'emission**
| IPTV, TDT, cable, web
|}

**TV3** ei ua cadea de television publica de Catalonha, part dera Corporacion Catalana de Mejans Audiovisuaus a trauès dera empresa Television de Catalonha (TVC). Era sua prumèra emission debanèc eth 10 de seteme de 1983, maugrat que non auec programacion regular enquiath 16 de gèr de 1984. Compde damb ua programacion entà toti es publics, caracterizada pera sua pròpria produccion e peth desvolopament dera cultura e lengua catalana. Actuauments, TV3 ei era cadea mès vista de Catalonha, en tot liderar era audiéncia sies ans consecutius, dempús deth 1997 enquiath 2003, e dempús deth 2009.

Era senhau de TV3 arribe ena majoria dera rèsta de territòris catalanòfoni: Catalonha (inclós eth nòrd), Andòrra, es Ilhes Balears e era Franja de Ponent. Totun, non emet en País Valencian, per arrefús deth govèrn espanhòu a implantar-lo. TV3 emet majoritàriaments en catalan e occitan, mès eth castelhan non se tradusís.

## Contenguts en occitan
Era frequéncia de TV3 ena Val d'Aran (mux 22) emet un informatiu especiau en aranés pendent eth *Telenotícies comarques*. Ath delà, dues arròdes informatives en lengua aranesa s'emeten en tot Catalonha a trauès deth canau frair 3/24 de deluns a dimèrcles as 11.45 e as 15.35.

## Referéncies


## Veigatz tanben

* Aran TV
* ÒCtele
Estagira

**Estagira** (en grèc ancian: Στάγειρος *Stágeiros*) es una ciutat grèga antica de Macedònia famosa per èsser lo luòc de naissença dau filosòf Aristòtel.

Fondada en 656 avC per de colons d'Andros, foguèt ocupada per l'armada pèrsa en 480 avC e intrèt donc dins la Liga de Delos a l'eissida dei guèrras medicas. La quitèt en 424 per jónher lo camp espartenc e resistiguèt a una còntra-ofensiva atenenca. Foguèt presa e destrucha per lei Macedonians en 348 avC mai rapidament restaurada.

## Liames intèrnes

* Aristòtel.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Salm de Salm

Lo **principat de Salm de Salm** es un ancian país d’Euròpa annexat per França en 1793. La capitala n'èra Senones.

## Istòria
Lo tractat de 1751 càmbia los limits entre lo ducat de Salm, una dependéncia de Lorrena, e lo principat sobeiran, per suprimir los enclavaments.

En 1793, en seguida del blocus del territòri per França, las autoritats localas son forçadas a reclamar la "reünion" a França.
Grumman F4F Wildcat

Lo **Grumman F4F Wildcat** es un caçaire embarcat estatsunidenc desvolopat a la fin deis ans 1930 e intrat en servici en 1940. Participèt a la Segonda Guèrra Mondiala dins lo camp aliat amb aperaquí  exemplaris produchs.

Es subretot famós per son engatjament sus lo frònt pacific ont èra tecnicament dominat per lo caçaire japonés A6M en causa d'una motorizacion tròp feble. Pasmens, lo F4F èra dotat d'un blindatge eficaç, capable de suportar de degalhs importants, e lei pilòts estatsunidencs inventèron de tacticas de combat novèlas que li permetèron de resistir fins a l'arribada massísa d'aparelhs pus competitius coma lo F6F Hellcat e lo F4U Corsair au començament de 1943. Après aquela data, lei F4F foguèron subretot utilizats sus lei pòrta-avions d'escòrta.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtes e referéncias
Dögabilapük

Lo **dögabilapük** es una lenga artificiala inventada per un marselhés, que signa J. Sailhac, dins un article de la revista *Le volapük*, per se trufar de l’esperanto. Lo nom ven de la revirada fantasierosa de canebiera: *dög*+*bil* e del volapük *pük*, lenga.

## Exèmple
Lo sol tèxte en dögabilapük es publicat dins *Le volapük*:

*Unu mastru de eskolu demanda unu juru a sus petitus eskolarus : "Ki eta Monsignoru Kristofu Kolombu ?" Nullu eskolaru donna unu bonu reponsu. Enfinu lu petitu Josefu leva lu manu e esklama: "Signoru mastru, iu la so, iu la so." - "Parli, petitu bambinu", reponda lu mastru. Josefu reponda: "Monsignoru Kolumbu eta unu kanardu amerikanu". "Ti-kadidix, poru kelu motivu kredo tu ke illu eta unu kanardu", kria lu mastru? - Josefu reponda: "Porke miu papa parlo sovente a miu mama de lu ovu de Kolombu".*


## Referéncias


## Bibliografia
* "Tribune libre: un Émule d’Esperanto", París: *Le volapük*, n°25, julhet-agost de 1889.
Clavèl (omonimia)

Un **Clavèl** o **clavèu** pòt designar:
* Un **[[clavèl]]**: una pèça metallica de forma longa utilizada per fixar dos objèctes l'un amb l’autre
* En arquitectura lo **[[Clavèu (arquitectura)|clavèl]]** es una pèça trapezoïdala utilizada dins la construccion d'arcs e de vòutas
* Lo **clavèl de giròfle** es lo fuch del Giròfle
Cavilha (montatge)

vinheta|Exemples de cavilhas.
Una **cavilha** es un sistèma de montatge e de ligam utilizat dins diferents domènis. Pòt consistir en un element util per fixar solidament una vitz dins un element que pòt èsser una paret. Tanben pòt èsser una tija de fusta que ven en complement d'un montatge de fusta per assegurar lo ligal entre dos elements.

Existís mai d'un tipe de cavilhas, qu'an cadun una utilizacion especifica. 

## Tipes

### Cavilha mecanica

esquèrra|vinheta|202x202px|Cavilhas de plastic.
La cavilha mecanica pòt èsser de plastic o de metal. Las cavilhas modèrnas de plastic son adaptadas  de materials coma la brica, los cairons e los materials clòts en general. Un traucatge del material es necessari abans lor mesa en òbra. Lor principi repausa sus una desformacion mecanica. Seguent los modèls, se bomban a l'interior del material o s'escartan contra las parets a l'interior del trauc. Las cavilhas de tipe *Molly* son de cavilhas metallicas adaptadas per las fixacions dins lo placoplastre. son inseridas amb lor vitz dins lo supòrt per percussion. Una pinça especiala permet la mesa en plaça definitiva e tirant la vitz vissada dins la cavilha. Amb aquestra traccion, la cavilha se sarra dedins lo material e pren una forma estelada. Puèi, la vitz se pòt vissat corrèctament a l'interior.

Existís un autre tipe de cavilha metallica adaptat a de materials fòrça denses coma lo beton. L'insercion se fa après un primièr perçatge. Es ascalada en dos, e la vitz inserida a l'interior comprima las parets de la cavilha per escartament a l'interior del trauc.

### Cavilha quimica
Per unes usatges dins de materials clòts, pòt èsser necessari d'utilizar una cavilha quimica. Après perçatge e levada totala de las poscas per buf pneumatica se possible, s'inserís dins lo trauc un produch bicompausant se trobant dins una dobla seringa amb la dòsi que cal. La mescla obtenguda emplís l'espaci e durcís en unas oras.

## Domènis

### Fustariá
esquèrra|vinheta|cavilhòt.
vinheta|Cavilha de fusta (fusteriá)
vinheta|Principi de fixacion.
En menusariá, s'utiliza de cavilhas per ligar doas pèças de fusta. Ambedos elements d'assemblar son perforats, puèi la cavilha es introducha e fixada dins los dos traucs, mejans una pega o una claveta. Aquesta mena de fixacion es subretot utilizat dins las fusteriás, las pòrtas e los armaris. Permeton un montatge desmontable tenon-mortaisa.

## Nòtas e referéncias

## Annèxes
Paula-Mae Weekes

**Paula-Mae Weekes** (n. 1959) es una jurista e femna politica de Trinitat e Tobago. Lo 19 de març de 2018 ven la 6ena presidenta de la Republica d’aquel estat.
## Referéncias
Prada

## Nom comun
* **[[Pradariá, savana, matoral temperats|prada]]** o **pradariá**, en ecologia: mitan dubèrt, caracterizat per una vegetacion subretot erbacèa, que domina las graminèas
** **[[prada florida]]**: tipe particular de prada o de prat natural o creat e entretengut per l'Òme
** **[[prada umida]]**: formacion vegetala
* **[[Prada (agricultura)|prada]]**, en agricultura: cultura de pastura, subretot compausada de graminèas e de leguminosas, pel pastenc o pel dalhatge

## [[Toponimia|Toponim]]
* **Prada:**
** **[[La Prada]]**, una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region Occitània
** **[[La Prada (Charanta)|La Prada]]**, una comuna occitana, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània
** **[[Prada de Conflent]]**, una comuna nòrd-catalana de la comarca de Conflent
* **Pradas:**
** **[[Pradas (Arièja)|Pradas]], **comuna occitana d'Arièja. **<br /> **
** **[[Pradas (Avairon)|Pradas]],** comuna occitana de Roergue** <br /> **
** **[[Pradas (Tarn)|Pradas]]**, comuna occitana de Tarn.
** **[[Pradas (Vivarés)|Pradas]]**, comuna occitana de Vivarés**.**
** **[[Pradas (Naut Léger)|Pradas]]**, una comuna occitana, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe.
** **[[Pradas d'Aubrac]]**, comuna roergassa d'Occitània situada dins lo departament d'Avairon e la region Occitània
** **[[Pradas de Les]]**, una comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament d'Erau e la region Occitània.
** **[[Pradas de Vernasòbre]]**, una comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament d'Erau e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
* **Pradal:**
** **[[Lo Pradal]]**, una comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament d'Erau e la region d'Occitània,
Watford City

**Watford City** es una ciutat de l'estat american de Dakota del Nòrd. Sa populacion èra estimada a 1.744 abitants en 2010. Sa superfícia totala es 3,67 km².
Junon

Dins la mitologia romana, **Junon**, en latin *Juno*, es la reina dels dieus e protectritz del maridatge. Fila de Rèa e de Saturn, es a l'encòp la sòrre e esposa de Jupitèr. Sos atributs son lo pavon, un escèptre susmontat d'un cocut e una milgrana, simbòl de l'amor conjugal, lo lis e la vaca. Elle es assimilada a l'Èra dels Grècs.
Sieta

[vinheta|Sieta amb ses cobèrts, a l'[Ostal Blanc.]]
Una **sieta** (var. **assieta**, **sièta**) o  **escudèla** (var. **escuela**) es une pèça de vaissèla que permet de contenir e de servir de plats. Pòt èsser de veire, de ceramica (faiença, porcelana, gres), de fusta, de melamina, de terralha o en metal. Es compausada d'un fons plan e de bòrds clinats.

Pels picnics s'utiliza de sietas getablas en mossa de polistirèn, de carton o de plastic.

Per metonimia, la sieta, com lo tèrme *plat*, pòt designar son contengut: plat (gastronomia).

## Istoric
[vinheta|Sieta chinesa de la [Dinastia Ming, (1403-1424), Honolulu Academy of Arts.]]
vinheta|Sieta de porcelana de Sèvres, Musèu nacional de la ceramica (Sèvres, França)
De rèstas arqueologicas de sietas de terralha, de fusta, de metal e quitament de pastas motladas de veire, son trobats a partir de l'Antiquitat. La vaissèla de la civilizacion grecoromana se caracteriza par d'aisinas que l'emplec e la forma pòdon èsser consideradas aver inspirar la sieta, coma la fiala grèga o la patèra romana. Dins la civilizacion arabo-andalosa, la pèça de vaissèla que pareis mai a la sieta es l'ataifor.

A l'Edat Mejana lo aliments coma las viandas e legums son servits sur un talhador: aquesta placa redonda, rectangulara o carrada de fusta, de veire o de metal (argent o aur pels mai rics), es garnida d'una (o mai) espesa lesca de pan dur qu'absorbís lo chuc de las viandas, la salsa e los graisses. Aquesta lesca de pan dur ven a se nomenar talhador per metonimia. Lo talhador es a vegada partejat amb lo vesin de taula, d'ont lo tèrme de companh. Aqueste talhador banhat de salsa es distribuit a la fin del repais als païsans, mendicants o animals. Los talhadors a partir del sègle XV demoran pas que jos forma d'aquesta placa. Las sopas son manjadas amb un culhèr dins d'escudèlas. En Euròpa, la sieta coma tal, qu'es fin finala pas qu'un talhador solid de bòrds levats, apareis sus las taulas dels reis al començament del sègle XVI mas los talhadors demoran fins al sègle XVII. Sa forma plana "sisa" es a l'origina de son nom.

Amb lo temps se diversifican los materials de fabricacion coma l'argent, l'aur, la faiença. Lo vam per la porcelana de China al sègle XVI incita aqueste país a produire de modèls decorats a l'occidentala.

Al sègle XVIII, l'industrializacion de la fabricacion de pèças de vaissèla de faïença e de porcelana permet de democratizar l'utilizacion d'aquestas pèças. Arriban las sietas sus las taulas de las gents del pòble.

Al sègle XX, lo mercat de la vaissèla de taula prepausa de sietas de formas (la redonda demorant mai espandida), matèrias (veire, porcelana, fusta, metal, ceramica, melamina, inòx, etc.) e colors plan variadas.

## Tips
* sieta de dessèrt;
* sieta de sopa o sieta plonda, pronda, pregon(d)a, hensa;
* sieta plana;
* socopa: sieta pichona (pel burre, lo pan).

## Nòtas e referéncias

## Fonts
* Michèle Barrière, « L'assiette », Historia,‎ novembre 2011, p. 8 (ISSN 0750-0475)

### Articles connèxes
* Sosassieta
* Plat (vaissèla)
Plat (vaissèla)

vinheta|Plat redond e clòt de porcelana
En cosina, un **plat** es una pèça de vaissèla mai o  mens clòta en qué se servís de preparacions culinàrias e que pòt a vegadas servir a las còser.

Per metonimia, lo tèrme designa tanben la preparacion contenguda dins lo plat.

## Tipologia dels plats
Existís un immensa varietat de plats segon lor materials, lor forma e volum, lor decoracion, lors usatges (corrent o festiu, adaptat a la cosesson o non, etc.).

La talha d'un plat condiciona una partida de sos mòdes d'utilizacion e una reparticion de la noiritura entre de plats de mendre talha es sovent necessari se los convidats son nombroses.

Dins un cèrt nombre de recèptas, la talha del plat condiciona pro la quantitat de noiritura que permet de cosinar: atal una tarta de pomas classica donarà un cèrt nombre de porcions segon sa talha.

La forma es sovent adaptada a aquesta de la pèça de vianda o de peis s'es pas daissada entièra: lo servici se farà melhor e lo plat serà mai agrable a la vista. Quina que siá la talha, serà clòt segon lo volum del contengut, subretot s'aquest es servit forra-borra o s'i a de plen de salsa.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles connèxes
* Vaissèla
* Sopièra
* Sieta
* Plat (Gastronomia)
Plat

Lo tèrme **plat** pòt designar:
* Lo **[[plat (vaissèla)|plat]]**, una pèça de vaissèla.
** Per mitonimia: la preparacion culinària que l'aisina conten es un **[[Plat (gastronomia)|plat]]** e lo volum de noiritura contengut dins un plat (l'aisina) es un platat.
Tassa

vinheta|Tassa de cafè
Una **tassa** es una aisina pichona mai sovent dotada d'una ansa, sovent de faiença o de porcelana, destinada recebre una bevenda cauda (cafè, tè, chocolat, lach, infusions, tisanas, etc.) La tassa es una pèça de vaissèla.

## Etimologia
Lo mot « tassa » ven de l'arabi *ṭāsa*  e del persan *ṭās*  , tassa, bòl. Lo mot foguèt introduch a la favor de l'importacion de teralha orientalas, venet de Tir ».

## Unitat de volum
La tassa èra una unitat de mesura de volum coma de liquids. Es encara utilizada dins las publicacions anglosaxonas o francesas d'America del Nòrd. Lo simbòl es **c** (de l'anglés *cup*).

La tassa pòt prene diferentas valor:
* Dins lo sistèma de mesura imperial, la tassa es definida coma 1/2 pinta imperiala, o 10 onças liquidas imperialas, (284,130 625 ml) arrondit a 284 ml;
* Dins lo sistèma de mesura american, la tassa es definida coma 1/2 pinta americana, o 8 onças liquidas americanas 236,588 236 5 ml) arrondit a 240 ml; La tassa metrica val exactament 250 ml (4 tassas metricas per litre), es utilizada en Àustralia, al Canadà e en Nòva Zelanda;
* La tassa japonesa estandard es d'origina metrica, mas val 200 mL (5 tassas japonesa per litre), Una autra tasse japonesa val 180 ml e servis pel ris e lo saque;
* Dins las receptas tradicionalas alemandas, una « tassa » val normalament dire « tassa de cafè » o *obertasse* e val 1/8 litre, (125 ml).

## Galariá

File:Cup of Coffee with foam cropped.jpg|Tassa de cappuccino
File:Verre à alcool de rose.JPG|Tassa per alcoòl de ròse (Meiguilujiu)
File:Herend-China.jpg|Servici de tè chinés
File:Service à thé.JPG|Servici de tè japonés
File:Irish Coffee Glass (Mug).svg|Tassa de cafè irlandesa en veire
File:Tea Cup.jpg|Tassa de tè
File:Wikipedia mug.jpg|Tassa de Wikipèdia


## Nòta e referéncias
Plat (gastronomia)

drecha|vinheta|Sieta de ris chinés.
En cosina, un **plat** es un aliment preparat, servit pendent un repais.

Un plat qu'es realizat segon una dicha recèpta subretot dins un establiment (restaurant, pastisseria) e/o dins una zona geografica (region, vila) pòt èsser una especialitat culinària.

Un repais es constituit de diferents plats que son nomenats de biais diferent segon l'òrdre de servici del menut:
* *lo plat de dintrada* o *apetissadís* es lo primièr plat servit, 
* lo seguent es *lo plat principal* (amb possiblament diferents plats de vianda, de peis, de legums o combinasons d'aquestes) 
* e lo darrièr plat del repais es lo *dessèrt*.

## Articles connèxes
*  Especialitat culinària
Arrondiment delh Puèi de Velai

L**'Arrondiment delh Puèi de Velai** es un division administrativa francesa, situat dins lo departament delh Naut Léger e la region Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe (region).

Compta 16 cantons e 102 comunas. Lo chapluòc ne'n es Lo Puèi de Velai.

## Composicion davant 2015
* Alègre, qu'agropava 8 comunas :
** Alègre, Sant Just, Ciaus d'Alègre, La Chapèla Bertin, Fins-Sent-Genèis, Monlet, Varenas de Sent Onorat e Vernassal.
* Caires, qu'agropava 7 comunas :
** Alairàs, Lo Bochet de Sant Nicolàs, Caires, Costaròs, Oide, Sant Joan de la Chalm e Senuèjol.
* Crapòna, qu'agropava 8 comunas :
** Beaune-sur-Arzon, Chaumelh, Crapòna, Julhanjas, Sant Jòrge L'Agricòl, Sant Joan d'Abrigós, Sant Julian d'Ança e Sent Victor d'Arlhenc.
* Fai, qu'agropava 6 comunas :
** Chalmclausa, Chaudairòla, Los Estables, Fai, Sant Front e Les Vastres.
* Lodes, qu'agropava 9 comunas :
** Chaspusac, Lodes, Sant Joan de Nai, Sent Privat d'Alèir, Sant Vidal, Sanssac-l'Église, Vazeilles-Limandre, Vergezac e Lo Vernet.
* Lo Monestier de Gaselha, qu'agropava 11 comunas :
** Alairac, Chadron, Fraissenet de la Cucha, Fraissenet de la Tor, Goudet, Laussona, Lo Monestier de Gaselha, Modeiras, Présailles, Saint-Martin-de-Fugères e Saletas.
* Pradèlas, qu'agropava 11 comunas :
** Arlemde, Barjas, La Fara, Landòs, Pradèlas, Rauret, Sent Arcònç de Barjas, Sent Estève dau Vigan, Sant Aond, Saint-Paul-de-Tartas e Vièlhprat.
* Lo Puèi de Velai Èst, qu'agropava 4 comunas :
** Blavòsi, Briva e Charensac, Lo Puèi de Velai (fraction de comuna) e Sent German de la Prada.
* Lo Puèi de Velai Nord, qu'agropava 7 comunas :
** Agulha, Chadrac, Chaspinhac, Malrevers, Lo Montelh, Panhac e Lo Puèi de Velai (fraccion de comuna).
* Lo Puèi de Velai Oèst, qu'agropava 3 comunas :
** Ceyssac, Espaly-Saint-Marcel e Lo Puèi de Velai (fraccion de comuna).
* Lo Puèi de Velai Sud-Èst, qu'agropava 3 comunas :
** Arsac de Velai, Cobon e Lo Puèi de Velai (fraccion de comuna).
* Lo Puèi de Velai Sud-Oèst, qu'agropava 2 comunas :
** Lo Puèi de Velai (fraction de comunas) e Val delh Puèi.
* Sant Julian e Chaptuèlh, qu'agropava 8 comunas :
** Lantriac, Montusclat, Lo Pertús, Cairièras, Sant Estève, Sant Ostian, Sant Julian e Chaptuèlh e Sant Pèire-Aenac.
* Sant Pàulhan, qu'agropava 7 comunas :
** Blanzac, Borne, La Vòuta de Leir, Lissac, Saint-Geneys-près-Saint-Paulien, Sant Pàulhan e Sent Vincenç.
* Solanhac, qu'agropava 5 comunas :
** Bains, Lo Brinhon, Cuçac (Velai), Sant Cristofòri de Dolason e Solanhac.
* Vorèi, qu'agropava 7 comunas :
** Beaulieu, Chamaleiras, Mézères, Ròcha de Renier, Rosèiras, Sent Pèire delh Champ e Vorèi.

## Composicion en partir de 2015

## Nòtas
Bully (Sèina Maritima)

**Bully** es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.

## Geografia

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bòl

Un **bòl**, una **bòla** o una **escudèla** es un element de vaissèla que servís subretot per dejunar mas que pòt tanben utilizar a qué que siá moment de la jornada. Se fa servir mai sovent per beure de lach, de cafè, de tè, o autres.

Los bòls pòdon èsser fabricats amb de materials diferents: de ceramica (porcelana, gres, et faïença), de plastic, de metal, de fusta. Segon lo material que foguèron fabricats, los bòls se pòdon utilizas per calfar d'aliments al microondas.

De variantas de bòls existisson: amb d'aurelheats que servisson de manadas, o encara des bòls personalizats amb lo prenom de son proprietari inscrich dessús.

## Galaria d'imatges

Fichièr:Bronze bowls.jpg|Bòls en bronze, edat de bronze (British Museum).
Fichièr:Ancient Roman clay bowl.jpg|Bòl roman de terralha, sègle II.
Fichièr:Chaco Anasazi bowl, NPS.jpg|Bòl de ceramica precolombian (cultura Anasazi, sègle X).
Fichièr:Coupe iran.JPG|Bòl iranian sègle XII (Lovre).
Fichièr:DD-Famverte-Tasse.JPG|Bòl de porcelana chinés, epòca Qing.
Fichièr:Indonesian Bowl.jpg|Bòl de fusta, Indonesia.
Fichièr:Makutra.jpg|Bòl de terralha.
Fichièr:Mixing Bowl.jpg|Bòl de *[[pyrex]]*.
Fichièr:Cornflakes in bowl.jpg|Bòl recent de porcelana, per de cerealas.
Fichièr:1977 KinokawaMeshiwan Masahiro-Mori.jpg|Bòl de ris japonés.


## Annèxes

### Articles connèxes
* Saladièr
Andrieu Dupuy

**Andrieu Dupuy** (La Vit, 31 d'octobre de 1928-Montpelhièr, 17 de març de 2018) èra un istorian e enciclopedista occitan.
## Biografia
Filh de paisans, aus sètze ans Andrieu Dupuy decideish de vàser istorian. Escriu sus Lomanha, mès tanben sus Occitània e suus occitans celèbres: Fermat, D'Astròs.... La soa òbra mei coneguda ei la *Petite encyclopédie occitane* qui estot la purmèra enciclopèdia suu maine occitan. fondèc l’associacion La Lomagne mémoire pour demain (Lomanha, memòria entà deman), e, en 1996, ua maison d’edicion, Lo libre occitan, entà editar los grans autors com Joan Bodon o Max Roqueta. 

## Òbras
* *Encyclopédie occitane* (éditions Slatkine), 1989
* *J.-G. Dastros : poète gascon*, Saint-Christol, 1993
* *Histoire chronologique de la civilisation occitane* (en 3 tomes) (éditions Champion/Slatkine), 1998
* Lavit de Lomagne, des origines a nos jours, 2003
* *Dictionnaire biographique de la Lomagne*, Cahiers de la Lomagne, 2007

## Referéncias


## Ligams
* Notícia d'autoritat de la Bibliotèca nacionau de França
Comunautat de comunas dau Grand Puòg de Sant Lop

La ****  es una comunautat de comunas francesa, situada al nòrd de Montpelhièr, dins lo departament d'Erau e la region .

Creada en 2009, amassa 36 comunas e 47 608 abitants.
Atacas del 23 de març de 2018 a Carcassona e Trebes

Las **atacas de Carcassona e Trebes** en Lengadòc son d'atacas terroristas islamistas realizadas lo 23 de març de 2018 per Redouane Lakdim, Marocan avent obtengut la nacionalitat francesa en 2015, a Carcassona e dins un supermercat  de Trebes. Las atentats son revendicats per l'organizacion terrorista Estat islamic e fan 4 mòrts, que lo luòctenet-colonèl de gendarmeria Arnaud Beltrame que aviá remplaçat un dels ostages e quinze ferrits. Lo terrorista foguèt abatut pel GIGN.

## Debanament
L'autor de las atacas, Redouane Lakdim, es un natiu del Marròc avent obtengut la nacionalitat francesa en 2015, edat de 25&nbsp;ans e demorant amb sa familha a la ciutat *Ozanam* de Carcassona. Lo matin del 23 de març de 2018 a 10&nbsp;h&nbsp;13, pana una veitura Opel Corsa a Carcassona, tuant lo passatgièr, Jean Mazières, 66 ans, un vinharon retirat, e ferrissent de bais fòrça grèu lo conductor, de nacionalitat portuguesa, que geta fòra del veïcul; puèi près de là, fa fuòc per sièis còps sus un grop de quatre CRS qu'acabavan lor foting, avenguda del Général-Leclerc, al dintrar a la casèrna, ferrissent de biais grèu un d'eles. À 11&nbsp;h&nbsp;15, a 8&nbsp;km del primièr luòc, pren en ostatge un cinquantenat de clients e los emplegats del supermercat Super U de Trebes, als crits d’« *allahu akbar* », e tua dos personan: Christian Medves, lo cap maselièr de 50 ans d'edat e una clienta. 

Un vintenat de personas capitan a s'escapar, d'autres a s'amagar dins la cambra freja del supermercat.

Lo RAID, lo GIGN e la BRI arriban en fin de matinada e tanben tres elicoptèrs. Mobilizats sus plaça, blocan la vila de Trèbes.

Cinq personas son grevament ferridas, amb lo luòctement-colonèl Arnaud Beltrame, oficuèr de gendarmeria de 44 ans qu'aviá pres la plaça d'un ostatge del supermercat. Arnaud Beltrame morís de sas ferridas dins la nuèch del 23 al 24 març.

L'autor de l'atemptat es tuat pendent de l'assalt que se debanèt a 14&nbsp;h&nbsp;25. Cridava la liberacion de Salah Abdeslam. Es anonciat mai tard que lo nombre de ferrit es de setze. Unas minutas après l'assalt, l'Estat islamic revendica las tres atacas del « soldat » e aviá per objectiu amb aqueste acte los païses membres de la coalicion internacionala.

## Nòtas e referéncias
Equivaléncia deis ipotèsis

L’**equivaléncia deis ipotèsis** designa una doctrina presicada entre 1580 e 1700 per la Glèisa Catolica au subjècte de la question dau referenciau de chausir per descriure lo movement dei planetas (geocentrisme ò eliocentrisme). D'efiech, lo modèl de Ptolemèu, concebut au sègle I apC e adoptat per la Glèisa, èra contestat per l'aparicion de sistèmas novèus eissits dei trabalhs dau prèire polonés Nicolau Copernic (1473-1543).

Èra un compromés que, per la Glèisa, l'idèa d'un Sistèma Solar centrat sus lo Soleu èra acceptabla coma ipotèsi de trabalh per facilitar lei calculs. En revènge, èra pas autorizat de refutar dirèctament lo sistèma de Ptolemèu que demorava la veritat eissidas dei tèxtes sacrats per leis autoritats eclesiasticas. Otrapassar aquel interdit foguèt per exemple la rason dau procès e de la condamnacion de Galileo Galilei.

L'equivaléncia deis ipotèsis foguèt rapidament abandonada après l'aparicion de la mecanica newtoniana en 1687.

## Liames intèrnes

* Ptolemèu.
* Nicolau Copernic.
* Galileo Galilei.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias