open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Raven Age

**The Raven Age** es un grop britanic de heavy metal originari de Londres, en Anglatèrra. Es estat format en 2009 pels guitarristas George Harris e Dan Wright, ambe Matt Cox a la bassa a partir de 2012 e Jai Patel a la batariá a partir de 2013. Lo cantaire del grop foguèt Michael Burrough de 2013 a 2017, remplaçat en seguida per Matt James. 

George Harris, lo fondator del grop, es lo filh de Steve Harris, lo bassista de Iron Maiden, grop emblematic de la New wave of british heavy metal. 

Dan Wright se tira del grop en 2017, remplaçat alavetz a la guitarra per Tony Maue fins en 2022, puèi per Tommy Gentry.

## Discografia
* 2017 : *Darkness Will Rise* 
* 2019 : *Conspiracy* 
* 2023 : *Blood Omen*
Sweet People

**Sweet People** es un grop soís francofòn fondat en 1977 pel compositor romand Alain Morisod (nascut lo 23 de junh de 1949 a Genèva) per participar al Festival de la Cançon d'Eurovision de 1978, ambe lo títol *Hey le musicien!*, que se classèt 4en. 

En Occitània, **Sweet People** es puslèu conegut pel tube *Adieu et bonne chance* al mes d'abril de 1985.

## Referéncias
Shonkinita

[thumb|right|Shonkinita ([Califòrnia).]]

La **shonkinita** es una ròca magmatica plutonica que fa partida de la familha dei sienitas feldspatoïdiqui. Es compauada d'augita, de feldspats alcalins e de feldespatoïdes (nefelina). La preséncia d'olivina, d'hornblenda, la biotita e l'aegirina es possibla. A una estructura massissa constituida de gruns grossiers. Es generalament de color negre gris.

La shonkinita es una ròca relativament rara. Lo jaciment principau si situa dins lu monts Highwood en Montana. Forma de massas pichoni associadi ais intrusions de sienita. A ges d'utilizacion conoissuda.

## Ligams intèrnes

* Sienita.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Nicola Cipriani (trad. Marie-Hélène Alfonsi e Catherine Sobecki), *Minéraux et Roches*, París, Gründ, 1996.

## Nòtas e referéncias
Fayetteville

**Fayetteville** es lo nom de mai d'unas vilas des Estats Units. Aquel nom foguèt en general causit en omenatge al marqués de La Faieta, eroi de la guèrra d'independéncia americana. D'autres luòcs americans son nomenats Fayette, La Fayette e Lafayette.

* Fayetteville, Alabama
* Fayetteville, Arkansas
* Fayetteville, Carolina del Nòrd
* Fayetteville, Georgia
* Fayetteville, Illinois
* Fayetteville, Nòva York
* Fayetteville, Ohio
* Fayetteville, Pensilvània
* Fayetteville, Tennessee
* Fayetteville, Tèxas
* Fayetteville, Virgínia Occidentala

## Veire tanben
* Fayetteville Township
Dust Bowl

Lo ***Dust Bowl*** (« **bacin de posca** ») foguèt une seria de tempèstas de posca que provoquèron una catastròfa ecologica e agricòla dins los ans 1930 als Estats Units d'America, especialament dins una region entre Oklahoma, Kansas e Tèxas. Òm nomena lo periòde correspondent los *Dusty Thirties*.

Aquelas tempèstas de posca foguèron provocadas per des praticas agricòlas mecanizadas en zona arida que favorizèron  l'erosion eoliana. Combinadas a tres periòdes de secada excepcionala (1934, 1936 e 1939-1940), aqueles metòdes degalhèron gravament l'agricultura de las pradas americanas e canadianas. D'unas regions de las Nautas Planas coneguèron entrò uèit ans de secada.

Lo fenomèn s'es apondut a las consequéncias de la Granda Depression, après lo Crac de 1929, e a l'exòdi rural provocat per l'usatge massís de l'agricultura mecanizada sus d'expleitacions agricòlas de granda talha.
Crac de 1929

[thumb|upright=1.5|Grafa de la valor del [Dow Jones entre octobre de 1928 e octobre de 1930.]]

Lo **crac de 1929** foguèt una crisa borsièra que se debanèt a la Borsa de Nòva York entre lo dijòus 24 d'octobre de 1929 e lo dimars 29 d'octobre de 1929 : en qualques jorns, l'indici principal qu'aviá aumentat de mai de  dempuèi lo començament dels ans 1920 perdèt gaireben la mitat de sa valor.

Aquel eveniment es un dels pus celèbres de l'istòria borsièra, que marca lo començament de la Granda Depression, la pus granda crisa economica de l'istòria. Lo primièr jorn del crac, lo 24 d'octobre de 1929 foguèt apelat « dijòus negre . Consequéncia dirècta, als Estats Units, lo caumatge e la pauretat explosèron pendant la Granda Depression e butèron qualques annadas pus tard a una reforma prigonda e necessària dels mercats financièrs.
Bertrand Venteau

**Bertrand Venteau**, nascut en genièr de 1979, es un sindicalista agricòla occitan francofòn de Lemosin. Es elevaire bovin a Sent Iriès.

**Bertand Venteau** es primièr estat aderent dels Joves agricultors e de la FNSEA. Aderís en seguida en 2012 a la Coordinacion rurala (CR). 

En 2019, es elegit president de la cambra d'agricultura del departament de Nauta Vinhana.

**Bertrand Venteau** es tanben estat elegit a Aush (Gasconha) president de la Coordinacion rurala lo 19 de novembre de 2025, succedissent aital a la bretona Véronique Le Floc'h.

## Vejatz tanben
* Coordinacion rurala
* José Pérez
* Karine Duc

## Referéncias
Ini Kamoze

**Cecil Campbell**, dich **Ini Kamoze**, es un cantaire anglofòn de reggae nascut lo 9 d'octobre de 1957 a Pòrt-Maria en Jamaica.

Foguèt revelat en Occitània per un gròs tube a la tota debuta de l'annada 1995, *Here Comes the Hotstepper* (simple publicat internacionalament tre 1994).
Ménélik

**Albert Tjamag**, dich **Ménélik**, es un rapaire francés nascut lo 10 de setembre de 1970 a Yaoundé, al Cameron. 

En Occitània, es mai que mai conegut per dos gròsses tubes, "Quelle aventure" en 1995 e "Bye-bye" en 1998.

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *Quelle aventure* (1995, **No Sé feat. Ménélik**, basat sus un escapolon de *‘Ma quale idea* de Pino D'Angiò)
* *Tout baigne* (1995, **Ménélik & La Tribu**)
* *Je me souviens* (1997)
* *Bye-bye* (1998, ambe Imane D)
* *Touché* (1999)
Ernst Ludwig Kirchner

**Ernst Ludwig Kirchner** (6 de mai de 1880 – 15 de junh de 1938) èra un pintre alemand.  

Foguèt un dels fondators del primièr grop expressionista "die Brücke" ("Lo Pònt"), en 1905. Kirchner serviguèt dins l’armada pendent la Primièra Guèrra Mondiala, mas foguèt demissionat après una crisi nerviosa. Lo temps passat a la guèrra laissèt de traças sus el e sus son òbra. En 1933, foguèt considerat coma un artista degenerat pel regime nazi e sos trabalhs foguèron levats dels musèus. Dins sos darrièrs ans, visquèt a Davos, en Soïssa, ont se suicidèt lo 15 de junh de 1938.
Matilda Falipa de Tolosa

**Matilda de Tolosa**, escaissada **Falipa** èra la filha de Guilhèm IV de Tolosa e d'Emma de Mortain. Foguèt comtessa de Tolosa après la mòrt de son paire, mas lo comtat li foguèt raubat per l'oncle Raimond de Sant Gèli. Maridèt Guilhèm IX d'Aquitània e n'agèt Guilhèm X (lo paire d'Alienòr) e Raimond de Peitieus, prince d'Antiòcha.

Felipa moriguèt al convent de L'Espinassa, près de Tolosa, lo 28 de novembre de 1118.
Fabe

**Fabe**, nascut lo 9 de mai de 1971 a París (França), es un rapaire francés, conegut en Occitània per son tube de 1995 *Ça fait partie de mon passé*.
Tudèsc

L'expression **tudèsc** (cognat al catalan *tudesc*, a l'italian *tedesco*) es un mot emplegat en occitan per designar dins un contèxte mai tradicional las populacions germanicas de l'Auta Edat Mejana. 

Fins al  se troba frequentement dins los tèxtes de lenga francesa ont es conservat per mantuns dialèctes septentrionals (champanhòl, valon, lorenc) sota la forma *thiois*.

## Etimologia
*Theodiscus* es una traduccion latina erronèa basada sus *Theo[d]*, 'Dieu', e lo sufixe *-iscus*. Deriva directament del vièlh aut alemand *diutisc* (que donèt la forma modèrna *deutsch*), el-meteis del germanic **þiudiskaz*.
Edward Ruscha

**Edward Ruscha** (Omaha, Nebraska, 16 de decembre de 1937) es un pintor, fotograf e artista visual american. 

Fai partida del movement del pop art e es conegut per son estil minimalista, ont utiliza sovent solament de mots preses de reclamas. Es autor de mantun libre de fotografia ligats a la tematica americana.

Demòra e trabalha actualament a Culver City, en Califòrnia.
Pioneer 11

***Pioneer 11*** es una sonda espaciala desvolopada per la NASA dins l'encastre dau programa *Pioneer*. Quitèt la Tèrra lo 6 d'abriu de 1973 e passèt dins lei sistèmas de Jupitèr en 1974 e de Saturne en 1979. Puei, contunièt son trajècte vèrs lei regions extèrnas dau Sistèma Solar. Un contacte foguèt mantengut amb la sonda fins a 1995.

Aquela mission permetèt de realizar lei premierei fotografias raprochadas de Saturne, de seis anèus e de son satellit Titan. Tanben, realizèt de fotografias de Jupitèr e mesurèt la massa de Callisto.

## Liames intèrnes

* *[[Pioneer 10]]*

## Annèxas

## Nòtas e referéncias
Nyamuragira

[thumb|right|Erupcion dau Nyamuragira en [2015.]]

Lo **Nyamuragira** es un volcan bloquier actiu situat en Republica Democratica de Còngo, lòng dau Grand Rift African. Fa partida dei montanhas dei Virunga, una cadena volcanica situada au nòrd dau lac Kivu onte se tròba tanben lo Nyiragongo. Amb un volum de 500 km3 de ròcas volcanicas e una altitud de  m, lo Nyamuragira es un important edifici que cuerbe una superficia de  km². Es fòrça actiu amb plusors erupcions documentadas dempuei sa descubèrta per leis Europèus en 1865. Entraïnan generalament la formacion de coladas e de lacs de lava rarament perilhós per la populacion.

## Liames intèrnes

* Nyiragongo.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sant Miquel del Fai

vinheta|Lo Rossinyol a son pas per Sant Miquel del Fai.
**Sant Miquel del Fai** es un monastèri bastit al dessús d’una rancareda dins la comuna de Bigues i Riells del Fai (Catalonha). Ça que là, es  tanben plan pròche dels vilatges de Sant Feliu de Codines (d'ont sortís la rota que i mena) e Sant Quirze Safaja.

## Istòria
Instituit per Gombau  de Besora sènher del Castèl de Montbui, pendent los sègles X e XV i demorèt una comunitat de monges benedicitins.

En 1832, lo priorat foguèt abolit, e en 1835 foguèt espoliat puèi vendut. Passèt aital a las mans privadas que, dins la segonda mitat del sègle XX e las primièras annadas del XXI, transformèron lo luòc en una importanta destinacion toristica. L'espleitacion comerciala del sit es pas estat pro sonhosa, e d'unes elements ancians son estats destruches sens cap de critèri ni planificacion.

L’annada 2017 la Diputacion de Barcelona crompèt l’espaci natural a l’entrepresa que l’aviá e l'apondèt dins la ret de pargues naturals del govèrn regional de Barcelona. Aprés d’un larg temps de trabalhs es dobèrt per i far de visitas d’escolans e amators de gausir de la natura. 

## Environament
La situacion del monastèri es excepcionala pr’amor que se trapa sus la convergéncia del riu Rossinyol amb lo Tenes ont se maridan amb dos sauts d’aigas plan  valorisats environamentalament.

Lo pargue a tanben las glèisas de Sant Miquel (dins d’una bauma), Sant Martí del Fai e doas baumas en mai.

## Lista de priors de Sant Miquel del Fai

* Joan (1059-1074)
* Pere Homine (o èra lo 1113)
* Guillem (lo 1124)
* Riquer (lo 1149)
* Bertran de Montedesiderio (lo 1236)
* Pere Serenus (lo 1240)
* Ramon (lo 1246)
* Folc (1252-1254)
* Berenguer (lo 1255)
* Felip Jordà (lo 1265)
* Eimeric de Ginsac (1285-1288)
* Jaume Guillem (lo 1292)
* Hug Pere (lo 1296)
* Bertran de Calençó (1300-1329)
* Bertran d'Oliveres (administrador, 1324)
* Marquès Guillem (1330-1338)
* Gaucelí de Sant Amanç (1351-1356)
* Nicolau, cardinal de Sant Sixt (1360-1366)
* Bernard de Lausensons (1363-1365)
* Deodat Jordà (1373-1378)
* Lluís de Castellbell, escaissat *Cordelles* (1394-1427)
* Gaucefred de Millars (lo 1433)
* Roderic de Borja, evesque de Barcelona (1473-1478)
* Gonzalo Fernández de Heredia, evesque de Barcelona (1479-1495)
* Frederic de Portugal, arquevesque de Saragossa (1533-1536)
* Pere de Castellet, evesque d'Urgell (1537-1566)

## Referéncias


## Bibliografia

* ANGLADA BAYÉS, Manuel; CAMPS I SÒRIA, Jordi; PLADEVALL I FONT, Antoni: "Sant Miquel del Fai". Dins *El* *Vallès Occidental. El Vallès Oriental*. Barcelona: Enciclopèdia Catalana, 1991 (Catalunya romànica, XVIII), ISBN: 84-7739-271-4.
* GAVÍN,Josep M.:*Vallès* *Oriental,* Barcelona: Arxiu Gavín i Editorial Pòrtic, 1990 (Inventari d'esglésies, 23), ISBN: 84-7306-410-0.
Marka (cantaire)

**Serge Van Laeken**, dich **Marka**, nascut lo 27 de mai de 1961 a Watermael-Boitsfort, es un cantaire francofòn de Belgica. 

**Serge Van Laeken** es nascut dins una familha flamenca e a viscut a Molenbeek-Saint-Jean dins la banlèga bilingüe (francesa-flamenca) de Brussèlas. Un amic african le balhèt l'escais de **Markassou**, d'aquí ven lo **Marka**.

**Marka** publiquèt son primièr album solò en 1992. 

En març de 1995, signèt un contracte ambe *Columbia France* per tres albums e sortiguèt còp-sec dos simples qu'aguèron de resson, "Accouplés" et "La Poupée Barbu". Pasmens, dos meses après sa sortida, la cançon "Accouplés" foguèt tirada de las programacions de las ràdios francesas pr'amor dels atemptats terroristas de l'estiu de 1995 : cal díser que la cançon a de sonoritats arabisantas, sonoritats assumidas pr'amor que familiaras per **Marka** vist que dins sa ciutat (Molenbeek-Saint-Jean) i a una comunautat nòrd-africana importanta. 

**Marka** es lo paire de la cantaira Angèle e del rapaire Roméo Elvis.
The Servant

**The Servant** èra un grop de ròck anglés format a Londres (Anglatèrra) en 1998 e separat en 2007, sustot conegut en Occitània pel tube *Orchestra* en 2004. 

## Membres
* Dan Black - cant, guitarra ritmica, autor e compositor
* Matt Fisher - bassa
* Trevor Sharpe - batariá
* Chris Burrows - guitarra solò

## Referéncias
Dietrich von Choltitz

[thumb|right|Dietrich von Choltitz en [1940.]]

**Dietrich von Choltitz** (9 de novembre de 1894, Wiese Gräflich - 5 de novembre de 1966, Baden-Baden) es un generau alemand de la Segonda Guerra Mondiala. 

Oficier durant la Prumiera Guerra Mondiala, participèc a las prumieras campanhas de la Segonda Guerra Mondiala coma oficier superior. Venguèc generau en junh de 1942 après lo sietge de Sebastòple. Puei, participèc a las operacions principalas de la *[[Wehrmacht]]* en URSS e foguèc probable implicat dins la politica d'exterminacion nazi. Foguèc brevament transferit en Itàlia en març de 1944 e venguèc cap d'un còrs d'armaa en Normandia en junh de 1944. Enfin, nomat chef de la garnison de París, foguèc encharjat de destruire una partia de la vila. Pasmens, capitulèc sensa combat vertadier lo 25 d'aost de 1944. Presonier de guerra, foguèc liberat en 1947 e escrivèc de memòrias.

## Ligams intèrnes

* Batalha de París.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Pierre-Édouard Stérin

**Pierre-Édouard Stérin** (Evrieis, 3 de genèr de 1974) qu'ei un enterprenedor e miliardari francés, conegut entà aver cofondat Smartbox, Otium Capitau e la Fondacion deu Ben Comun. Originari de Normandia e gessit d'ua familha de classa mejana, que s'ei lèu impausat dens lo monde deus ahars e de la filantropia.

La soa fortuna qu'ei estimada a haut o baish 1,3 miliard d'èuros. En 2023, que temptè, shens escaduda, de préner ua participacion dens la division d'edicion d'Editis, e en 2025, que participè a un consòrci entà aquerir la revista conservatora *[[Valeurs actuelles]]*. Dab François Durvye, qu'a investit dens la crompa de l'ostau familiau de Jean-Marie Le Pen a París.

Stérin qu'ei pròche deu catolicisme tradicionau e que s'implica dens iniciativas politicas de dreta e extrèma dreta. En 2024, que lançè Pericles entà ahortir las politicas conservatoras en França, e en 2025, qu'organizè lo «Cima de las libertats» dab Vincent Bolloré, amassant politicians e actors mediatics de dreta.

Maridat e pair de cinc mainatges, que resideish en Belgica desempuish 2012 entà rasons fiscaus, qui justifica per la soa critica deu govèrn francés e deus impòst qui jutja mau utilizats. Lo son perfiu mescla ahars, filantropia e engatjament politic ultraconservator, çò qu'alimenta la controvèrsia a l'entorn de las soas iniciativas, com la "Nueit deu ben comun" a Bordèu.

## Referencis
Eleccions europèas de 2029

Las **eleccions europèas de 2029** son previstas per se debanar a la prima de 2029. Seguiràn las eleccions europèas de 2024 e determinaràn la composicion dels 720 membres del Parlament Europèu. L’eleccion se tendrà dins los 27 estats membres actuals de l’UE.

## Contèxt istòric

### Resultats de la darrièra eleccion

A l'eleccion de 2024, lo crestian-democrata, moderat-conservator EPP, compausat dels Republicans de França, emergiguèt coma lo grop mai fòrt. Foguèron seguit pels socialdemocratas (S&amp;amp;D), que compren lo PS francès. Lo tresen grop mai grand èra los Patriòtas per Euròpa d'extrèma drecha, qu'inclutz lo RN. Foguèron seguits pels nacional-conservators Conservators e Reformistas Europèus, pel grop liberal Renovèla Euròpa (que compren l'EPR en frança e los Electors Liures), pel grop Verds/Aliança Liura Europèa (que compren los Verds franceses) e fin finala pel grop socialista d'Esquèrra – GUE/NGL, qu'inclutz lo partit francès LFI. 

Lo grop parlamentari mai pichon e recentament format es l' ESN d'extrèma drecha, compausat de la mitat de membres de l' AfD alemand e de la mitat de membres de pichons partits d'Euròpa Centrala e Orientala. Inicialament, 33 membres demorèron pas afiliats. D'autres membres de pichons partits alemands son repartits entre los grops parlamentaris o son pas afiliats.

La Comission Europèa es menada per Ursula von der Leyen (Alemanha), coma èra dins lo mandat precedent, e es compausada de 26 autres Comissaris.

### Vòts de non-confiança
Dempuèi la formacion de la segonda Comission, tres vòts de non-confiança son estats depausats. Lo primièr, en julhet de 2025, foguèt rebutat amb **360 deputats europèus contra** e **175 per**, amb un sostèn a la Comission vengut principalament de l’EPP, del S&D, de Renew e dels Verds.

Dos autres vòts foguèron presentats en octobre de 2025. Foguèron tanben rebutats: 

* un amb **378 contra** e **179 per.**
* l’autre amb **383 contra** e **133 per**.

## Sondatges

Tradicionalament, cap de sondatge europèu es pas menat per las eleccions europèas. Divèrses instituts e sites web crean de projeccions de la distribucion de sètis en foncion dels sondatges nacionals. Aquelas projeccions fan generalament referéncia als grops parlamentaris existents e prenon pas encara en compte las dissolucions o formacions frequentas de grops novèls.

### Sondatges sul vòte popular
vinheta|603x603px|Evolucion dels resultats dels sondatges |centrat

### Projeccions de sètis

centrat|vinheta|617x617px|Evolucion de las projeccions de sètis

## Ligams extèrnes

* europa.eu: Eleccions europèas sul sit web del Parlament Europèu
* europeelects.eu: Previsions de sètis e previsions de percentatge

## Referéncias
Ealhswith

**Ealhswith**  o **Ealhswitha** **Mucel** o **Mucil** (mòrta lo 5 de decembre de 902 o de 905) es una princessa anglosaxona e la molhèr del rei de Wessex Alfred lo Bèl.

## Bibliografia
* Abels, Richard (1998). *Alfred the Great: War, Kingship and Culture in Anglo-Saxon England.* Harlow, Essex: Longman. ISBN 978-0-582-04047-2.* Anglo-Saxon Chronicles
* Costambeys, Marios (2004). "Ealhswith (d. 902), consort of Alfred, king of the West Saxons". *Oxford Dictionary of National Biography.* Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/39226. (subscription, Wikipedia Library access or UK public library membership required)
* Keynes, Simon; Lapidge, Michael, eds. (1983). *Alfred the Great: Asser's Life of King Alfred & Other Contemporary Sources*. London, UK: Penguin Classics. ISBN 978-0-14-044409-4.
* MacLean, Simon (February 2003). "Queenship, Nunneries and Royal Widowhood in Carolingian Europe." *Past & Present* 1, no.178: 3-38.
* Marafioti, Nicole (2014). *The King's Body: Burial and Succession in Late Anglo-Saxon England*. Toronto, Canada: University of Toronto Press. ISBN 978-1-4426-4758-9.
* Nelson, Janet (1999). *Rulers and Ruling Families in Early Medieval Europe*. Farnham, Surrey: Ashgate. ISBN 978-0-86078-802-7.
* Smyth, Alfred ed. and trans. (2002) *The Medieval Life of King Alfred the Great: A Translation and Commentary on the Text Attributed to Asser*. New York: Palgrave Macmillian, 2002.
* Thacker, Alan (2001). "Dynastic Monasteries and Family Cults". In Higham, N. J.; Hill, D. H. (eds.). *Edward the Elder 899–924*. Abingdon, Oxfordshire: Routledge. pp. 248–63. ISBN 978-0-415-21497-1.
* Traves, Alex (January 2022). "Genealogy and Royal Woman in Asser's Life of King Alfred: Politics, Prestige, and Maternal Kinship in early Medieval England." *Early Medieval Europe* 30, no.1: 101-124. https://doi.org/10.1111/emed.12521
* Yorke, Barbara (2001). "Edward as Ætheling". In Higham, N. J.; Hill, D. H. (eds.). *Edward the Elder 899–924*. Abingdon, Oxfordshire: Routledge. pp. 25–39. ISBN 978-0-415-21497-1.

## Referéncias
Gumbaynggirr (lenga)

Lo **gumbaynggirr**, o **kumbainggar**, es una lenga aborigèna d'Austràlia parlada tradicionalament pels gumbaynggirr, dins la region de Mid North Coast en Nòvas Galas del Sud. En 2016, lo Burèu Australian de las Estatisticas recensèt 90 locutors d'aquela lenga. Lo gumbaynggirr es una lenga polisintetica[3]. Es la sola subreviventa de la branca gumbaynggirrica de las lengas pama-nyungan, ja que lo yaygir es uèi atudat.

## Referéncias



## Bibliografia

* MORELLE, Steve: *[https://catalogue.nla.gov.au/catalog/6976938 Gumbaynggirr dictionary and learner's grammar = Gumbaynggirr bijaarr jandaygam, ngaawa gugaarrigam]*, Nambucca Heads, N.S.W. : Muurrbay Aboriginal Language & Culture Co-operative, 2015, ISBN: 9780980840599
Sondatges e projeccions de sètis per l'eleccion de 2029 al Parlament Europèu

Las **[[Eleccions europèas 2029|eleccions europèas de 2029]]** son previstas per se debanar a la prima de 2029 e se tendràn dins los 27 estats membres actuals de l’UE.

Aqueste article lista las projeccions de sètis de l'UE e las estimacions dels vòtes populars mas tanben los sondatges nacionals per l'eleccion de 2029 al Parlament Europèu.

## Projeccions dau vòte popular
Aqueste tablèu lista la projeccion dau percentatge dels vòtes pels Grops politics dau Parlament Europèu. Las projeccions pòdon se basar sus una agregacion de sondatges electorals nacionals europèus, sondatges electors nacionals e resultats electorals de totes los Estats membres.

### Representacion grafica
centrat|vinheta|555x555px|Grafic de l'evolucion dels sondatges

### Tablèu dels resultats

## Projeccions de sètis

### Representacion grafica
vinheta|530x530px|Evolucion de las projeccions de sètis|centrat

### Tablèu de las projeccions de sètis
Aqueste tablèu lista las projeccions dels sètis pels Grops politics dau Parlament Europèu. Las projeccions pòdon se basar sus una agregacion de sondatges electorals nacionals europèus, sondatges electors nacionals e resultats electorals de totes los Estats membres.

361 sètis son necessaris d'aver per una majoritat parlamentària

## Referéncias
Mons (omonimia)

## Toponim

### Belgica
* **[[Mons (Belgica)|Mons]]**, vila bèlga de la província de Hainaut
* Mons-lez-Liège, seccion de la comuna belga de Flémalle dins la província de Lièja
* Mons, masatge de la comuna bèlga de Visé dins la província de Lièja

### França
* Mons, comuna francesa de Charanta
* Mons, comuna francesa de la Charanta Maritima
* Mons, nom francés de la comuna  de Monts dins Gard
* Mons, nom francés de la comuna de Monts, en Nauta Garona
* Mons, nom francés de la comuna de Monts, dins Erau
* Mons, comuna francesa del Puèi de Doma
* Mons, comuna francesa de Var
* Mons, anciana comuna francesa de Dordonha, uèi integrada a Sent Germa e Monts
* Mons, anciana comuna francesa d'Essonne, uèi integrada a Athis-Mons
* Mons, anciana comuna francesa de  Gers, uèi integrada a Crastas
* Mons-Boubert, comuna francesa de Sòma
* Mons-en-Barœul, comuna francesa del Nòrd
* Mons-en-Laonnois, comuna francesa d'Aisne
* Mons-en-Montois, comuna francesa de Sèina e Marna
* Mons-en-Pévèle, comuna francesa del Nòrd
* Molins de la Sianhòla de Mons
* Mons, vilar de la comuna de Vanzy en Nauta Savòia
Carrièra de las Flors

La **carrièra de las Flors** es una via de Tolosa, capluòc de la region Occitània, dins lo sud de França.

## Situacion e accès
### Descripcion
La carrièra de las Flors es una via publica. Se situa a còr del quartièr Sant Estève. Aperten al site patrimonial remarcable de Tolosa.

Nais a l'angle sud-èst de la plaça del Salin. Longa de , sa largor varia entre 4 e . Recep, après , la carrièra dels Ases per l'esquèrra, puèi se termina  pus luenh a la crosada de la carrièra Antoine-Darquier, que recep perpendicularament.

La caussada compta una sola via de circulacion automobila de sens unic, de la plaça del Salin vers la rue Antoine-Darquier. Aperten a una zona d'encontra e la velocitat i es limitada a 20 km/h. Existís pas de pista, nimai de benda ciclabla, emai que siá de doble-sens ciclable.

### Vias encontradas
La carrièra de las Flors encontra las vias seguentas, dins l'òrdre dels numèros creissents (« e » indica que la carrièra se situa a l'esquèrra, « d » a drecha) :

# Plaça del Salin
# Carrièra dels Ases (e)
# Carrièra Antoine-Darquier (e)
Jeff Wall

**Jeff Wall**' (29 de setembre de 1946) es un fotograf canadian. 

Es conegut per sas fotografias de granda talha que representan scènas urbanas. Es un dels membres principals de l’Escòla de Vancouver de fotografia en Canadà.

Las siás òbras fotograficas mòstran sovent la beutat naturala de Vancouver, la degradacion urbana, e lo decor postmodern e industrial de la vila.
.45 ACP

thumb|right|Cartocha de .45 ACP.

Lo **.45 ACP** es un calibre de cartocha desvolopat per John Browning (1855-1926) en 1904 dins lo quadre de la concepcion dau Colt M1911. Es una municion de pistolet d'un diamètre de 11,43 mm que desvolopa una energia cinetica compresa entre 483 e 676 J a la sortida dau canon. Aquela poissança moderada e lo diamètre relativament important de la bala aumentan lei possibilitats d'infligir una bleçadura grèva sensa traversar la buta. En revènge, la talha importanta dei cartochas limita lo nombre de municions dins lei cargaires. La velocitat febla de la bala limita tanben la portada eficaça de l'arma, çò que foguèt un problèma per lei militars estatsunidencs durant la Segonda Guèrra Mondiala. Pasmens, l'usatge dau .45 ACP foguèt tradicionau ais Estats Units fins a l'adopcion dau 9 mm Parabellum per lei fòrças estatsunidencas dins lo corrent deis ans 1980. Dempuei aquela data, demòra un calibre frequentament adoptat per lei diferentei polícias dau país.

## Liames intèrnes

* Colt M1911.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Gérard Henrotin, *La mécanique du Colt .45 expliquée*, Éditions H&L, 2013.

## Nòtas e referéncias
Federacion nacionala dels sindicats d'esplechaires agricòlas

La **Federacion nacionala dels sindicats d'esplechaires agricòlas** (**FNSEA**), fondada en 1946, es lo sindicat professional majoritari dins la profession agricòla en França amb 55,31 % dels vòtes a las eleccions a las cambras d’agricultura en 2019, dins la lista comuna amb lo sindicat Joves agricultors e aparentats (taus de participacion a l’entorn de 46,52 %). Fa partit de las organizacions patronalas francesas e de las organizacions professionalas agricòlas.

Lo sindicat se caracteriza per son sosten a l'agricultura intensiva. Promòu l’industrializacion de las espeitacions, l’espleitacion animala, l’utilizacion de pesticidas dins una tòca de rentabilitat, de productivitat e de competitivitat. Defen activament los dreches e causas dels agricultors intensius quora sos interèsts son amenaçats e s'opausa regularament a las nòrmas e contrenchas environamentalas per l'organizacion d'importantas manifestacions e la mesa en plaça d'accions de lobbying.

La FNSEA a per sindicats concurrents, en França, la Coordinacion rurala, la Confederacion paisana e lo Movement de defensa dels esplechaires familials.
7,65 × 17 mm Browning

thumb|right|Cartocha de 7,65 × 17 mm Browning.

Lo **7,65 × 17 mm Browning** ò **.32 ACP** es una municion desvolopada per John Browning (1855-1926) a la fin deis ans 1890. Tira una bala de 7,65 mm de diamètre que tèn una energia cinetica compresa entre 170 e 240 J a la sortida dau canon. A una bòna capacitat de perforacion, mai son poder vulnerant es feble. Pasmens, èra pus poderosa que lei calibres comparables dau periòde coma lo 6,35 mm. Per aquelei rasons, foguèt fòrça utilizada ais Estats Units e en Euròpa per la defensa personala dei particulars e dei policiers avans la Segonda Guèrra Mondiala. Divèrseis armadas adoptèron tanben de pistolets tirant aquela municion coma arma segondària. L'usatge d'aquela municion declinèt a partir deis ans 1960-1970 amb l'adopcion de municions pus poderosas per lei fòrças de polícia occidentalas.

## Liames intèrnes

* 6,35 mm.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Encencha de Thiers

[thumb|right|Limits de París (linha blava) e dau perimetre fortificat (linha roja) en [1859.]]

L’**encencha de Thiers** es una encencha fortificaa bastia a l'entorn de París entre 1840 e 1844 per aparar la capitala francesa còntra una invasion forestiera. Plusors fòrts exteriors foguèron pereu construchs per renforçar la defensa. Permetèron a la vila de resistir au sietge menat per los Prussians en 1870-1871. L'encencha aguèc egalament un ròtle important sus lo desvolopament dau teissut urban parisenc. D'efiech, en 1860, son limit venguèt los limits de la comuna de París. La màger part de las fortificacions, vengüas obsoletas, foguèron destruchas entre 1919 e 1929. Una partia dels fòrts son totjorn ocupats per d'unitats militaras.

## Ligams internes

* Fortificacion.
* París.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Jean-Louis Cohen e André Lortie (dir.), *Des fortifs au périf*, Éditions du Pavillon de l’Arsenal, 2021.
* **[[francés|(fr)]]** Guy le Hallé, *Histoire des fortifications de Paris et leur extension en Île-de-France*, Éditions Horvath, 1995.

## Nòtas e referéncias
Méolhas

**Meolhas** es una localitat de la comuna de Castelana e anciana comuna, situada dins lo departament dels Alps d'Auta Provença en la region de Provença-Alps-Còsta d'Azur.

Foguèt estacada a l'actuala comuna de Sant Andrieu en 1837.

## Toponimia

Lo nom de Meolhas (Medulla en 1300, de Medulha en 1376 e Meolha en 1377) ven d’un nom pròpri roman, « Medulius ».
Port Huron

[thumb|right|Imatge satellit de Port Huron en [2022.]]

**Port Huron** es una vila frontiera estatsunidenca situada dins l'Estat de Michigan au sud dau lac Huron. Es un important centre de transit entre Canadà e leis Estats Units. En 2020, sa populacion èra de  abitants.

## Liames intèrnes

* Lac Huron.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Còde geografic

Lo **còde geografic** es una seguida de chifras o de letras qu’es utilizada per definir un espandi geografic, generalament per de tòcas estadisticas (demograficas, economicas). Cada estat utiliza un sistème particular, mas i a tanben de còdes de l’utilizacion internacionala, sovent bailejats per l’ISO (organizacion internacionala d’estandardizacion).

Demèst los còdes mai coneguts pels occitans trobam:
* lo còde ISO 3166 que definís las entitats geograficas al nivèl planetari (3166-1), regional (3166-2) e istoric (3166-3)
* lo còde geografic oficial de França, sovent nommat "còde INSEE" que definís las divisions geograficas de França (regions, departaments, arrondiments, cantons, comunas) mas tanben los estats estrangièrs
* lo còde geografic d'Itàlia, sovent nommat "còde ISTAT" que definís las divisions geograficas d'Itàlia (regions, províncias e entitats assimiladas, comunas) mas tanben los estats estrangièrs
Illas Pichonas de la Sonda

Las **Illas Pichonas de la Sonda** (en indonesian *Kepulauan Nusa Tenggara*, « archipèla de las illas del Sud-Èst » o *Kepulauan Sunda Kecil*, « Illas Pichonas de la Sonda », en portugués *Pequenas Ilhas da Sonda*) son un archipèla d'Insulíndia. Situadas al nòrd d'Austràlia, son partetjadas entre Indonesia (per la màger part) e lo Timòr oriental. Constituïsson, amb las Illas Grandas de la Sonda a l'oèst, las illas de la Sonda, un ensemble que fa partit de l'arc volcanic de la Sonda, format per subduccion long de la fòssa oceanica del mesme nom dins la mar de Java.

thumb|Imatge satellit d'una partida de las PIllas Pichonas de la Sonda.
Las illas principalas son, d'oèst en èst : Bali, Lombok, Sumbawa, Florès, Sumba et Timòr que completon los archipèlas Solor e Alor. 

Administrativament, las illas se despartisson entre las províncias indonesianas de Bali, de las Illas Pichonas de la Sonda occidentalas, de las Illas Pichonas de la Sonda orientalas e de l'Estat del Timòr oriental.
Narva

**Narva** (ancianament *Narwa* ; prononciacion en AFI : /ˈnɑr.ʋɑ/) es una vila d'Estònia situada al nòrd-èst del país, dins la region administrativa del Virumaa oriental, sus la frontièra amb Russia. Forma la **municipalitat urbana de Narva**. Lo flume Narva travèrsa la vila e marca la frontièra entre Russia e Estònia.

La fortalesa e la vila russa d'Ivangorod se quilhan sus la riba drecha del flume Narva.
Yannis Kari

**Yannis Kari** (nascut lo 2 de novembre de 2000 a Marselha) es un jogaire de fotbòl professional occitan que joga coma centre-arrièr pel club Fréjus Saint-Raphaël e per l'Equipa nacionala de las Comòras.

## Carrièra internacionala
Nascut en França, Kari es d'origina comoriana e malgacha, e ten la ciutadanetat francesa e comoriana. Foguèt cridat a l'Equipa nacionala de las Comòras per la Copa Aràbia de 2025.
Raouf Mroivili

**Raouf Mroivili** (nascut lo 14 de genièr de 1999 a Marselha) es un jogaire de fotbòl professional que joga coma miègcampista pel club de Villefranche e per l'Equipa nacionala de las Comòras.

## Carrièra internacionala
Nascut en Occitània, Mroivili es d'origina comoriana e ten las ciutadanetats comoriana e francesa. Jove internacional per França, foguèt cridat a l'equipa de França U17s pel Campionat d'Euròpa Sub-17 de 2016. Foguèt cridat pel primièr còp dins l'Equipa nacionala de las Comòras per un ensems de partidas amicalas  en junh de 2025.

## Referéncias
Waldemar Jungner

thumb|right|Waldemar Jungner.

**Ernst Waldemar Jungner** (19 de junh de 1869 - 30 d'aost de 1924) es un engenhaire suedés de la fin dau segle XIX e de la prumiera partia dau segle XX. Trabalhèc mai que mai dins los domenis de l'electroquimia e de l'industria miniera. Foguèc l'inventaire de plusors accumulators electrics (niquel-ferre, niquel-cadmi, argent-cadmi), d'un metòde de produccion de carbonat de sòdi e d'un sistema de traucatge de las ròchas.

## Ligams internes

* Accumulator electric.
* Accumulator niquel-cadmi.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Allen J. Bard, *Electrochemical Dictionary*, Springer, 2012, pp. 523-524.
* **[[anglés|(en)]]** Kevin Desmond, *Innovators in Battery Technology: Profiles of 95 Influential Electrochemists*, McFarland, 2016, pp. 114-118.
* **[[suedés|(sv)]]** S. Hanson, « Waldemar Jungner and Jungnerackumulatorn », *Daedalus: Tekniska museets årsbok*, Estocòlme, Tekniska Museet, 1931, pp. 77-99.

## Nòtas e referéncias
Hunsrückisch

Lo hunsrückisch (autonime : *Hunsrückisch* o *Hunsrücker Platt*), es lo nom balhat aud dialectes de l'alemand median occidentau que son tradicionalament parlats en Renània-Palatinat dins lo massiu dau Hunsrück. Sont situats dins la zòna dau francic moselan per una part (entre la Moselle e Kastellaun) e dins la dau francic rhenan per l'autre (entre Kastellaun e la Nahe). Lo hunsrückisch es uèi conegut coma linga dau Brasil (au sud dau país), 'ribada emb l'immigracion alemanda dau segle XIX.
Revolucion permanenta (partit politic)

**Revolucion permanenta (RP)** es una organizacion politica francesa trotskista. A la debuta, éra lo Corrent Comunista Revolucionari (CCR), una tendéncia del Novèl Partit Anticapitalista (NPA), ont demorèt fins en 2021. Es fondada en 2022 coma seccion francesa de la Fraccion trotskista - Quatrena Internacionala.

La tòca de l’organizacion es de defendre la lucha de classa del proletariat contra la borgesia, dins una perspectiva interseccionala que ten tanben compte de las luchas queers, de la joventut, de la lucha contra lo patriarcat, dels barris populars e, d’un biais mai general, de totes los grops esplechats e oprimits. 

Per capitar aqueles objectius, l’organizacion participa a las grèvas e manifestacions, e mena d’accions sus los luòcs d’estudi dels estudiant.as. Lo nom ven de l'apèl de Karl Marx a menar una revolucion permanenta, valent a dire a difusar l'ideal revolucionari, sens s'arrestar a d'aquesits locals o nacionals.

Dempuèi sa sortida del partit, l’organizacion politica es venguda una de las principalas organizacions revolucionàrias de França, en particular mercé a sa preséncia dins las universitats.

## Istòria

### Un corrent dins lo NPA (2011-2022)
A la debuta, Revolucion Permanenta èra una fraccion del NPA.

## Organizacions

### Jornal internet
Lo partit tanben a un jornal en linha, ont se tròba d'analisis sus l'actualitat aital coma suls movements socials, al nivèl local, nacional aital coma internacional

"Revolucion permanenta" es lo nom del jornal en linha de l'organizacion, creat en 2015. Es la version francesa de l'Izquierda Diario - Red Internacional, lo jornal en linha de la Fraccion trotskista - Quatrena Internacionala.

### Le Poing Levé
Le Point levé vòl dire lo Ponch levat. vinheta|280x280px|Le Point levé dins los moviments contra la reforma de las retiradasL'organizacion dispausa d'un collectiu de joventut, nommat Le Point levé. En 2023, aquel collectiu reivindica una implantacion dins 18 universitats aital coma dins mantun licèu en França, dins los quals pren lo nom del Ponh Levat Licèu (Point levé Lycée).

Tre 2024, amb las eleccions universitàrias, ven lo primièr movement progressista dins las universitats de França.

### Du Pain et des Roses
Revolucion permanenta a egalament sa pròpria organizacion feminista, nommada Del Pan e de las Ròsas, inspirada de son equivalent argentin Pan y Rosas.

L'organizacion se definís coma "un collectiu que lucha per l'emancipacion de totes e totas dins una perspectiva socialista e revolucionària."

## Vejatz tanben

* Comunisme
* Partits Politics franceses 
* Revolucion Permanenta
Illas Grandas de la Sonda

Las **Illas Grandas de la Sonda**, en indonesian *Kepulauan Sunda Besar*, en javanés *Kapuloan Sundha Gedhé*, en malai *Kepulauan Sunda Besar*, en sondanés *Kapuloan Sunda Gedé*, son un archipèla de l'Asia del Sud-Èst que fa partit d'Insulíndia. Se partetjan entre Indonesia, Malàisia e Brunei, la majoritat de las illas se tròban en Indonesia. La Illas Grandas de la Sonda comprenon Sumatra e Java aital coma d'illa s pròcha. Òm i inclutz tanben Bornèo e Celebas.
Sandrine François

**Sandrine François**, nascuda en decembre de 1980 a París (França), es una cantaira francesa. Es coneguda en Occitània per sa cançon *Il faut du temps* (Cal de temps) presentada per França al Festival de la Cançon d'Eurovision en 2002.
Anna-Lena von Hodenberg

**Anna-Lena** Freiin **von Hodenberg** (nascuda en 1982) es una jornalista e entrepreneira sociala alemanda. Es la cofondatritz e directora generala fondatritz de l'organizacion sens tòca lucrativa HateAid. Amb aquel trabalh, fa de campanhas contra la violéncia numerica e pels dreches umans en linha.

## Carrièra
Anna-Lena von Hodenberg ven de la familha von Hodenberg. Es una jornalista de television experimentada e a trabalhat per NDR e RTL, entre d'autres.

A partir de 2015, trabalhèt per Campact e foguèt responsabla de las campanhas contra lo populisme e lo racisme de drecha. Von Hodenberg inicièt la campanha "Arrèsta lo discors d'òdi", que se centra sus la persecucion e la proteccion de las victimas al nivèl estatal. L'engatjament de Von Hodenberg menèt Hesse a venir lo primièr estat alemand a inclure un "paquet de mesuras contra l'òdi en linha" dins l'acòrdi de coalicion del govèrn de l'estat negre-verd format en 2019. La campanha èra especificament adaptada a Hesse. Tanben sensibilizèt a la natura sistematica del discors d'òdi demest los politicians.

En 2018, von Hodenberg fondèt HateAid amb Campact e l'organizacion Fearless Democracy. Dempuèi 2023, l'organizacion, bailejada conjuntament per von Hodenberg e Josephine Ballon, s'engatja a de dreches umans globals sus la ret. L'objectiu n'es de protegir la libertat d'expression e de permetre la participacion a travèrs de conselh e de sosten legal per las victimas, de litigis estrategics, e de trabalh de politica e de relacions publicas.

En decembre de 2025, lo govèrn dels Estats Units impausèt una interdiccion d'intrada dins lor estat a von Hodenberg. 

## Prèmis
Von Hodenberg recebèt lo Prèmi *Digital Female Leader* en 2020 e foguèt nomenada una de las "100 Femnas de l'An 2020" de la revista *Focus* aquel meteis an. Tanben en 2020, foguèt demest las 30 finalistas del *prèmi Global Digital Women*. En 2021, foguèt inclusa dins lo "Top 40 mens de 40" de Capital. 

En 2022, foguèt acceptada coma membre dins l'organizacion sens tòca lucrativa Ashoka. En 2024, von Hodenberg foguèt onorat amb lo prèmi *Golden Bild der Frau* pel Funke Media Group. 

En 2025 recebèt la Crotz Federala del Merit.

## Ligams extèrnes

* Anna-Lena von Hodenberg, biografia corta sul sit HateAid.
* Colleccion d'articles d'Anna-Lena von Hodenberg sul blòg Campact

## Referéncias
Clare Melford

**Clare Melford** es una femna d'afars britanica EO de l'International Business Leaders Forum de novembre de 2010 fins a sa demission en novembre de 2012. Foguèt cofondadora del Global Disinformation Index (GDI), una organizacion de tòca non lucrativa que dona de ratings de risc de desinformacion. Foguèt ciblada pel Departament d'Estat dels EUA. Lo govèrn del Reialme Unit "suporta ... las institucions que trabalhan per gardar Internet liure del contengut mai nociu".

## Biografia
Melford se graduèt a l'Universitat d'Oxford e se formèt coma consultanta de gestion a Marakon Associates. Trabalhèt coma manager generala per MTV Nòrdic pendent uèit ans. Prenguèt un ròtle de lideratge dins la transicion del Conselh Europèu sus las Relacions Estrangièras a l'estatut independent d'èsser una partida de las Open Society Foundations de George Soros.

Foguèt la cofondatritz del Global Disinformation Index (GDI), una organizacion de tòca non lucrativa que dona de ratings de risc de desinformacion. En 2020 lo subjècte foguèt listat coma secretari sens compensacion financièra.

En decembre de 2025, lo Departament d'Estat dels EUA impausèt una sanccion de visa a Melford, coma fondatritz de GDI.
José Antonio Kast

**José Antonio Kast** es un òme politic chilen d'extrema drecha, elegit president en decembre de 2024. Deu intrar en foncions en 2025.
Condotta (Garau)

***Condotta*** (ital. *Condotta*, tanben coneguda coma ***Pipeline***) es una pintura de païsatge de l’artista italian Salvatore Garau, realizada en 2003.  
L’òbra es un diptic executat amb tecnicas mescladas sus lona, e mesura 240 × 350 cm. Es conservada e expausada dins la colleccion permanenta del Musée d'art moderne et contemporain de Saint-Étienne Métropole, en França.

## Exposicions
* 2003, Milan, Itàlia
* 2009, *Salvatore Garau. Photograms with horizon*, del 21 de febrièr al 26 d’abril de 2009, Musée d'art moderne et contemporain de Saint-Étienne Métropole, comissariat per Lóránd Hegyi, França

## Estil
Segon lo critica d’art Lóránd Hegyi, «las telas de Salvatore Garau representan d’espacis animats per de movements e d’eveniments picturals, d’espacis que devon èsser reviscuts, viscuts a travèrs las emocions e identificats coma scèna».

## Bibliografia
* Lóránd Hegyi, *Salvatore Garau. Photograms with horizon*, França

## Ligams extèrns
* Pagina de l’òbra ''Condotta'' sul site del Musée d'art moderne et contemporain de Saint-Étienne Métropole
Compromés de 1790

Lo **Compromés de 1790** es un acòrd politic estatsunidenc conclús en 1790 entre Alexander Hamilton (representent dels Estats dau Nòrd), Thomas Jefferson e James Madison (representents dels Estats dau Sud) après la Guerra d'Independéncia. Endeutats per lo conflicte, los Estats dau Nòrd acceptèron l'installacion de la capitala federala, la futura vila de Washington, a la frontiera entre Virgínia e Maryland. En eschangi, los Estats dau Sud, pauc tocats per la guèrra, acceptèron un remborsament dels deutes de guerra per lo Tesaur Federau. Aquel acòrd permetèc ansin la creacion d'un budget federau e marca una etapa importanta dins l'edificacion dels Estats Units.

## Ligams internes

* Guerra d'Independéncia dels Estats Units.
* Compromés de 1820.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Jacob E. Cooke, « The Compromise of 1790 », *William and Mary Quarterly*, n° 27, octòbre de 1970, pp. 523-545.
* **[[anglés|(en)]]** Norman K. Risjord, « The Compromise of 1790 : New Evidence on the Dinner Table Bargain », *William and Mary Quarterly*, n° 33, abriu de 1976, pp. 309-314.

## Nòtas e referéncias
Nasry Asfura

**Nasry Juan Asfura Zablah** (Tegucigalpa, 8 de junh de 1958), mai conegut coma **Tito Asfura** e tanben coma **Papi a la Orden**, es un politician e òme d'afars ondurenc. Foguèt cònsol del Districte Central de 2014 a 2022. Foguèt lo candidat presidencial del Partit Nacional a las eleccions de 2021 e 2025 . Foguèt elegit president en 2025 amb 40,27% dels vòtes.
Mutinariá de Filadèlfia

La **mutinariá de Filadèlfia** es un episòdi de la fin de la Guerra d'Independéncia dels Estats Units. Lo 20 de junh de 1783, 400 a 500 milicians menacèron lo Congrès Continentau installat dins la vila de Filadèlfia en causa d'un retard de pagament de lor sòlda. Las autoritats localas refusèron de protegir lo Congrès e d'intervenir còntra los insurgents. Lo 22, los parlamentaris quitèron donc la ciutat per s'installar a Princeton e lo 24, George Washington mandèc una fòrça de  òmes per restablir l'òrdre. Aquela revòuta es a l'origina de la creacion dau districte federau de Washington per permetre au Congrès de dispausar d'una vila e d'una garda militara directament plaçaas sota son autoritat.

## Ligams internes

* Congrès Continentau.
* Filadèlfia.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Kenneth R. Bowling, « New light on the Philadelphia Mutiny of 1783: Federal-state confrontation at the close of the war for independence », *Pennsylvania Magazine of History and Biography*, vol. 101, n° 4, 1977, pp. 419-450.

## Nòtas e referéncias
Atari

[thumb|right|Logo Atari de [1973.]]

**Atari** es una companhiá de videojòc fondaa en 1972 per Nolan Bushnell e Ted Dabney. De 1972 a 1983, obtenguèc plusors succès comerciaus importants amb la sortia de jòcs d'arcada populars (*[[Pong]]*, *[[Space Race]]*, *[[Breakout]]*...) e lo desvolopament de l'Atari 2600, la prumiera consòla grand public utilizant de cartochas interchanjablas. Pasmens, Atari mestrejèc pas los jòcs desvolopats per sa consòla, çò que menèc a la crisi dau videojòc de 1983 e a l'afondrament dau mercat dau videojòc. La companhiá intrèt alora dins un long declin marcat per la reviraa de sas consòlas seguentas e per plusors chambiaments de proprietaris. Abandonèc finalament l'industria dau videojòc en 1996 e fusionèc amb JTS, un fabricant de discs durs.

Pasmens, la marca « Atari » venguèc la proprietat d'Hasbro en 1998 e d'Infogrames Entertainment en 2001. En 2009, Infogramas adoptèc lo nom Atari per beneficiar de la notorietat de la marca. Despuei la fin dels ans 2010, la companhiá comercializa de versions « retro » dels jòcs Atari dels ans 1970-1980.

## Ligams internes

* Atari 2600.
* Videojòc.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Pierre Charles L'Enfant

thumb|right|Retrach de Pierre Charles L'Enfant.

**Pierre Charles L'Enfant** (2 d'aost de 1754, París - 14 de junh de 1825, Chillum) es un engenhaire militar e arquitecte francés de la fin dau segle XVIII e dau començament dau segle XIX. Engatjat dins las tropas de La Faieta, participèc a la Guerra d'Independéncia dels Estats Units (1775-1783) e se destrièc per la qualitat de sas construccions (fortificacions, campaments, etc.). Nomat oficier dins l'armaa estatsunidenca en 1779, venguèc amic amb George Washington e, après lo conflicte, s'installèc coma arquitecte a Nòva York. En 1790, foguèc ansin designat per concebre los plans de la vila de Washington.

## Ligams internes

* Washington.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** H. Paul Caemmerer, *The Life of Pierre Charles L'Enfant*, Da Capo Press, 1970, 480 p.
* **[[francés|(fr)]]** Bernard Pailhès, *L’Architecte de Washington Pierre Charles L’Enfant*, París, Maisonneuve & Larose, 2002.

## Nòtas e referéncias