open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Morre de pòrc

Lo **morre de pòrc**, ò barcassa, es una barca de pesca tradicionala dau relarg de la Mediterranèa, e mai que mai de Provença e Lengadòc, que s'emplega de Tolon fins a Seta.

S'emplega amb la beta, que parteja amb ela la fusta que n'es facha, e la vela latina, e mai se lo morre de pòrc se caracteriza per sa talha mai bèla e per sa proa que li dona son nom.

## Vejatz tanben
* Beta
* Tartana
Catedrala de la Major

thumb|La Major

La **Catedrala de Nòstra Dòna de la Major**, anomenada popularament *La Major* es la catedrala de Marselha.

Foguèt bastida dins la segonda mitat dau sègle dètz-e-nòu dins un estil romano-bizantin, subre una part de l'anciana Major qu'èra d'estil romanic.
D'aquela darriera catedrala, sauvada per la mobilizacion dei marselhés d'aqueu temps, demòran encara lo còr e una travada. Es encuei barrada per encausa de restauracion.

Son arquitècte, Enric Esperandieu es tanben aqueu que faguèt Nòstra Dòna de la Gàrdia, que presenta lo mesme estil.

## Galeria de fotos

Fichièr:Cathédrale Sainte-Marie-Majeure de Marseille 02.jpg
Fichièr:Cathédrale Sainte-Marie-Majeure de Marseille 01.jpg
Lanàs

**Lanàs** (*Lanas* en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.

## Geografia

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Toponimia
La prononciacion d'un informator de Prunet es [la'na] .

## Istòria

Lanàs &egrave;ra una parr&ograve;quia de la municipalitat de Sant-Maurici-e-Lanas fins al 5 de junh 1845, data #que Louis-Philippe #signar la lei 12-771, article 413, erigint Sant-Maurici en municipalitat despari&egrave;ra. Lo limit entre las doas not&iacute;cias comunas i li agu&egrave;t a el fixat la longitud del cors del Ard&egrave;che, en fasent de Lanàs la sola municipalitat del costat de Villeneuve-de-Berg sul marge drech d'aquel riu.

La primi&egrave;ra mencion relatiu a Lanàs data de 1154, quand Guillaume, avesque de Viviers de 1147 a 1165, fa donation de la cap&egrave;la Santa-Eustache a la abbaye de Sant-Andr&eacute;-la-Nautor-de-Viena. Lanàs, #qu'aperten als senhors dels Chazeaux de 1247 a 1423, apareis en los vassalit&eacute;s de las familhas de Vog&uuml;&eacute; e de Balazuc. Aqueles darri&egrave;rs, issus dels Montriau, en #recebre lo apanage #que conservar&agrave;n fins a la m&ograve;rt del darri&egrave;r senhor de Balazuc, aucit al comen&ccedil;ament de la Revolucion, en 1792.

Lanàs était une paroisse de la commune de Saint-Maurice-et-Lanas jusqu'au 5 juin 1845, date à laquelle Louis-Philippe signa la loi 12-771, article 413, érigeant Saint-Maurice en commune distincte. La limite entre les deux nouvelles communes fut fixée le long du cours de l'Ardèche, faisant de Lanàs la seule commune du canton de Villeneuve-de-Berg sur la rive droite de cette rivière.

La première mention relative à Lanàs date de 1154, lorsque Guillaume, évêque de Viviers de 1147 à 1165, fait donation de la chapelle Saint-Eustache à l'abbaye de Saint-André-le-Haut-de-Vienne. Lanàs, qui appartient aux seigneurs des Chazeaux de 1247 à 1423, apparaît dans les vassalités des familles de Vogüé et de Balazuc. Ces derniers, issus des Montriau, en reçurent l'apanage qu'ils conserveront jusqu'à la mort du dernier seigneur de Balazuc, tué au début de la Révolution, en 1792.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Cos (Vivarés)

**Cos** (*Coux* en francés) es una comuna dau Vivarés occitan, situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament de Ròse-Aups.

## Geografia

Comuna de Ard&egrave;che, en region Rh&ocirc;ne-Alpes, en se situant sus la d&eacute;partementale 104, sus l'ais L'Auriòu de Droma - Aubenas. Aquela d&eacute;partementale segu&iacute;s la vall&eacute;e de la Ouv&egrave;ze #que pren la si&aacute; font dins las montanhas ard&eacute;choises per se tirar en lo Rh&ocirc;ne. Situat a 489 m&egrave;tres d'altitud, fa partida del costat de #Privar.

Commune d'Ardèche en région Rhône-Alpes, se situant sur la départementale 104, sur l'axe L'Oriol de Drôme - Aubenas. Cette départementale suit la vallée de l'Ouvèze  qui prend sa source dans les montagnes ardéchoises pour se jeter dans le Rhône. Situé à 489 mètres d'altitude, elle fait partie du canton de Privas.

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Toponimia
Dauzat e Rostaing supausan que lo nom ven « probablament » del latin *cotes*,  « pèiras, luòcs peiroses » . A prepaus d'un nom aparentat, Cors de Vertuèlh (Òlt e Garona), escrit *Cols* en 1520, Jacques Astor, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, aima mai l'occitan *cot*, vengut del latin *cos/cotis*, « pèira dura, pèira d'amolar », e interprèta l*'l* de *Cols* coma una falsa regression, purament grafica. Totjorn a prepaus de la localitat agenesa, Bénédicte Boyrie-Fénié tròba pas gaire versemblable que lo *t* de *cot*, un mot del lengatge corrent, siá absent de las atestacions, çò que la mena a refusar l'explicacion d'Astor e, implicitament, la de Dauzat e Rostaing. Bénédicte Boyrie-Fénié evòca l'acusatiu plural de *collis*, *colles*. Cos, coma lo vilatge agenés, poiriá èsser un oronime, çò qu'es pas impossible pr'amor de la situacion del vilatge. Pr'aquò, Lacoux (Ain) a al mens una fòrma anciana en *-t-* : *Cotis*. I a donc un dobte sus l'etime de Cos, en *-t-* o en *-l-*, e benlèu sul sens, oronime o luòc peirós.

## Istòria

## Administracion

* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra del canton de Privàs, i demorèt. 
* L'intercomunalitat es la *Communauté d'agglomération Privas Centre Ardèche* (en francés), donc la Comunautat d'aglomeracion Privàs Centre Ardecha.

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Mars (Ardecha)

**Mars** (*Mars* en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups.

## Geografia

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Istòria

Sus una via romaine, la municipalitat de Mart pren aquel nom solament al comen&ccedil;ament del , de mani&egrave;ra versemblant perque i i avi&aacute; alavetz mai d'abitantas al lu&ograve;c-dich Mart e que la practica protestante es d'una tala import&agrave;ncia #qu'un temple ven d'i &egrave;sser bastit. Per endavant, se nomenava Sant-Romain-lo-Des&egrave;rt. La gl&egrave;isa romane de Sant-Romain-lo-Des&egrave;rt es particularament plan situat en permetent de veire las Alpes a l'&egrave;st e la cadena de las C&eacute;vennes a l'o&egrave;st en s'acabant pel Mezenc. Al , la parr&ograve;quia de Sant-Romain a #&egrave;sser marcada per las gu&egrave;rras de religion #qu'an destruit lo cast&egrave;l de Montr&eacute;al coss&iacute; aquel del bourg de Sant Agrève l'an 1575 (comuna limitrophe). Una granda fi&egrave;ra amassava los abitants al lu&ograve;c-dich en Mar&ccedil; al comen&ccedil;ament de la prima. Amassa pas mai degun u&egrave;i.

Lo torisme es important e se compta 270 resid&eacute;ncias secondaires. Un pichon ot&egrave;l/en restaurant, un camping, aital coma dels g&icirc;tes prepausan del h&eacute;bergement. Los actius son artesans, agricultors, b&ucirc;cherons, o trabalhan al bourg de las municipalitats pr&egrave;pas. Un h&eacute;liciculteur s'es installat l'an 2003 e se lan&ccedil;a en la produccion de escargots de mar&ccedil;.

Sur une voie romaine, la commune de Mars (Ardecha) prend ce nom seulement au début du , vraisemblablement parce qu'il y avait alors plus d'habitants au lieu-dit Mars (Ardecha) et que la pratique protestante est d'une telle importance qu'un temple vient d'y être construit. Auparavant, elle se nommait Saint-Romain-le-Désert. La glèisa romane de Saint-Romain-le-Désert est particulièrement bien située permettant de voir les Alpes à l'est et la chaîne des Cévennes à l'ouest se terminant par le Mezenc. Au , la paroisse de Saint-Romain a été marquée par les guerres de religion qui ont détruit le château de Montréal comme celui du bourg de Sant Agrève en 1575 (commune limitrophe). Une grande foire réunissait les abitants au lieu-dit Mars (Ardecha) au début du printemps. Elle ne réunit plus personne aujourd'hui.

Le tourisme est important et on compte 270 résidences secondaires. Un petit hôtel/restaurant, un camping, ainsi que des gîtes proposent de l'hébergement. Les actifs sont artisans, agriculteurs, bûcherons, ou travaillent au bourg des communes proches. Un héliciculteur s'est installé en 2003 et se lance dans la production d'escargots de mars.

## Administracion

## Demografia

* 2016 : 264

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Champanha (Ardecha)

**Champagne** en arpitan (*Champanha*  en occitan, *Champagne* en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.

## Geografia

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Istòria
Abans la Revolucion francesa, èra de la comunautat d’Albon.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
La Rochette

* La Rochette, comuna francesa de Savòia
* La Rochette, comuna francesa de Sèina e Marna
* Larochette, comuna de Luxemborg
* La Croix-de-la-Rochette, comuna francesa de Savòia
* Thoré-la-Rochette, comuna francesa de Loir e Char
Praèus

**Praèus** (*Préaux* en francés) es una comuna occitana de Vivarés situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.

## Geografia
Très aigas asagan la comuna:
Corana,  Furon e  Ai) (noms occitans de verificar).
L'altitud es compresa entre 380 e 989 mètres.

Avant 1789, Praèus èra de la diocèsi de Viana, e donc èra originàriament part dau Vianés, coma una bèla part dau naut Vivarés.

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Toponimia
Las atestacions ancianas son *Praeuz* (1275), Praheutz (sègle XIV). Lo nom sembla donc venir d'un ancian *Praèls, Pradèls, es díser, un diminutiu en *-ellu* de Prat. La grafia deuriá donc èsser **Praèus** o **Prèus**.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Ardecha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Serreira

**Serreira** (*Sarriéres* en arpitan e *Serrières* en francés) es una comuna arpitana dau Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region d' Auvèrnhe Ròse Aups.

## Geografia

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben

## Liams externes

## Nòtas
Anonymous

[thumb|Individús pareissent en public d’''Anonymous'' e portant la masqueta de [Guy Fawkes portada pel personatge de V dins la bende dessenhada *[[V per Vendetta]]* e son adaptacion al cinèma ; Los Angeles, Estats Units d'America, febrièr de 2008..]]
**Anonymous** (en occitan "anonim"), es un tèrme utilizat en dos senses. Coma un mèm o mèm Internet, representa lo concèpte de fòrça utilizaires de la comunautat en linha, o la comunautat en linha d'esperela, agissent anonimament de fòrma coordonada, sovent cap a un objectiu vagament convengut. Es tanben un labèl adoptat per de grops de personas qu'apartenon a cap d'associacion, mas que s'unisson per de protèstas e d'autras accions jol títol d**Anonymous'', que deriva del meteis [[mèm]]. Generalament se considèra coma un tèrme per qualques subculturas d'Internet.

Las accions atribuidas a **Anonymous** son menadas a tèrme per d'individús non identificats que s'atribuisson d'esperel lo labèl d'Anonymous.
Aprèp una seria de polemicas e manifestacions mediatizadas e [[atacas per denegacion de servici|Ddos]] en 2008, los incidents ligats a sos membres son cada còp mai frequents.

Pasmens es pas ligat a una unica entitat en linha, fòrça sites webs son ligats a Anonymous. Çò qu'inclutz los celèbres [[4chan]], [[Futaba Channel]], sos associats [[wikis]], [[Encyclopædia Dramatica]] e una seria de [[Forum (Internet)|forums]].

== Originas del concèpte e mèm ==
[[Fichièr:Green-Anonymous.jpg|right|thumb|Anonymous, fotografiat a ROFLcon el 26 d'abril de 2008]]
Lo nom d'Anonymous s'inspira en la percepcion d'anonimat qu'an los utilizaires en descargar imatges e comentaris d'internet. L'etiqueta d'anonim (''anonymous'', en anglés) se dona als visitaires que daissan de comentaris sens s'identificar dins un blòg, imageboard o forum. Aqueles utilizaires de còps que i a agisson coma se anonim èra una persona reala. Lor popularitat aumentant mejans internet, l'idèa d'un collectiu d'individús sens nom venguèt un [[mèm d'internet]].
Anonymous representa globalament lo concèpte de quin que siá e de totes los compausants d'un collectiu sens nom.



== Atacas en defensa de [[WikiLeaks]] ==

Anonymous coordonèt d'atacas dins l**Operation Payback'' contra Postfinance.ch (banca soïssa), sistèma de pagament Paypal, cartas de credit (Visa - MasterCard), e las paginas de personatges politics coma Sara Palin o lo senador ultraconservador Joe Liberman e d'autras paginas web que bloquejèron o ataquèron WikiLeaks. En responsa a aquelas accions, qualques entrepresas de servici Internet, coma Facebook, Twitter e d'autras tampèron los comptes qu'aviá lo grop e enebèron la dobertura de nòus comptes.
Tanben, un grop d'"hackers" anoncièt divèrsas atacas dirigidas cap als comptes de Facebook.

## Vejatz tanben
* Operacion Leakspin

## Referéncias
Vung Tau

**** es una comuna vietnamiana situada dins la region de Bac Trung e la província de Ba Ria-Vung Tau, Vietnam.
Vung Tau es la capitala de la Província de Ba Ria-Vung Tau, Vietnam.
Nòstra Dòna d'Amians

**Nòstra Dòna d'Amians** es la catedrala d'Amians.

La catedrala actuala foguèt bastida entre 1220 et 1288. Pasmens, au sègle dètz-e-nòu, foguèt restaurada per part per Eugène Viollet-le-Duc, que, dau mesme biais que faguèt per la Ciutat de Carcassona, li apondèt d'elements exteriors e anacronics.

De per son volum interior (), es la catedrala mai bèla de França tota.
Son estil generau gotic classic si vetz tanben completat de partidas d'estil gotic raionant e gotic flambejant.
Fa  de longor e l'autor de sa vòuta es de , quasi lo maximum que podriá suportar tala estructura.

Nòstra Dòna d'Amians fa partida despuei 1981 dau Patrimòni Mondiau de l'UNESCO.
Joan Francés Ros

**Joan Francés Ros**, dich *Ros de Masargas* (Masargas, 1803-1869) foguèt un escrivan provençau d'expression occitana, autor dei *Còntes dau vilatge* ().

## Liames extèrnes
* Notícia biografica redigida per Glaudi Barsotti https://web.archive.org/web/20160729163858/http://www.amesclum.net/Memoria%20PDF/Lettre%20R.pdf
* Tèxte dei *Còntes dau vilatge* sus lo site de Ciel d'Òc http://sites.univ-provence.fr/tresoc/libre/integral/libr0423.pdf
Gramont (Roergue)

**Gramont** o melhor **Grandmont** (*Gramond* en francés) es una comuna roergata situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Teatre de la crudeltat

Lo **Teatra de la crudeltat** es un tèrme introduit per Antonin Artaud per designar la forma dramatica que trabalhaba dins son ensag *[[Lo teatre e son doble]]*. Amb « crudeltat » cal entendre « sofriment d'existir ». L'actor deu montat sus scèna coma un supliciat sus son lenhèr. Segon Artaud, lo teatre deu cobrir sa dimension sacrada, metafisica et portar lo spectator fins a l'estransi. 

## Importància de la mesa en scèna
Segon Artaud, per que lo teatre torna venir grèu e que los eveniments lo despassan pas, lo teatre deu abandonar lo primat de l'autor per aquel del meteire en scèna. Los mots devon pas èsser utilizats per çò que son, mas puslèu . . 

S'alunhant del tèxte, Artaud vòl s'alunhar del realisme per butar lo teatre a daissar de   e  

## Pèças

Lo primièr e unic espectacle de la crudeltat es la tragèdia *[[Los Cenci]]* (tragèdia de quatre actes e dètz tablèu segon Shelley e Stendhal). La representacion se faguèt lo 6 de mai de 1935 al Teatre de las Folies-Wagram. Artaud avoa qu'aquela pèça n'aparten pas vertadièrament al teatre de la crudeltat mas l'anoncia e lo prepara. La pèça es basada sul *movement de la gravitacion*. Artaud escriguèt dins *la Bèstia negra * n°2 del 1 de mai de 1935: 

Michel de Ghelderode es un autor se podent revendicar coma fasent partida del teatre de la crudeltat.

Un autre espectacle sovent religat al teatre de la crudeltat es aquel de *[[Purificats]]* (1999) de Sarah Kane.

## Notas e referéncias


## Bibliographie
*  Antonin Artaud :*Le théâtre et son double*, Gallimard, Paris, 1938.
*  Antonin Artaud : *Le Théâtre de la Cruauté*, n°5-6 spécial Artaud de la *Revue 84*, Paris, 1948
*  Antonin Artaud :*Œuvres*, Quarto Gallimard, 2004
*  Franco Ruffini : *I teatri di Artaud. Crudeltà, corpo-mente*, Il Mulino, Bologna, 1996.
Émile Vignancour

**Jean Paul François Émile Vignancour** (Pau, lo 27 de gener de 1797 e lo 24 de mai de 1873) que ho un imprimeire, un escrivan e sustot un editor de lenga bearnesa qui compausè poesias en occitan e sustot qui ho l'autor d'ua garba d'antologias poeticas bearnesas qui transmetón e conservèn entà las generacions futuras los grans noms e las òbras géncers de la literatura de Bearn au medish temps que hasèva conéisher navèths autors contemporans.

Los **Vignancour** que hon ua dinastia d'estampaires e d'editors paulins, e, en autas causas, d'òbras en occitan. Aquèu ostau d'edicion que succedí eth medish a l'estamparia Dupoux remontant a 1689 e qu'ei enqüèra uei lo dia ua libreria e ostau d'edicion devath lo nom de **'Marrimpoei**' (*Marrimpouey*).

## Vita
Que vadó dens ua familha d'imprimeire e que recebó de son pair, **Jean Antoine Sylvestre Vignancour**, l'ostau d'edicion e estamparia en 1827. 

En 1828 que maridè Louise Bernarde Brascou, la hilha d'un notari paulin.

## Carrèra
En 1820 que publiquè *Estreas bearnesas* ("Estrées béarnaise"), puish, à partir de 1827, "Poésies Béarnaises". Dens aquesta antologia qu'editè las òbras de Ciprian Desporrins, de Teofil de Bordèu, Pèir d'Esbarrebaca. Qu'editè tanben *[[La Pastorala deu Paisan]]*, de Joan Enric de Fondevila.

## Vers bearnés
Dens las soas antologia, Vignacour que botè a còps vers deus sons. Las soas *Estreas* que son atau dedicadas e introdusidas :

*D'aqueth liberet, bèras, que'v hèi omatge,*
*Urós si, dens vòste léser,*
*Quan legeratz aqueste obratge,*
*Podetz trobar quauque plaser,*
*Si m'acordatz vòste sufratge,*
*Los critics auràn bèth har,*
*E'n devossen crebar de *ratge*,*
*Forçats que seràn de's carar.*
*Quan an lo bonur d'agradar,*
*A las qui passen a la ronda,*
*Lavètz lo succès qu'ei tot clar,*
*Que deven plàser a tot lo monde.*

## Bibliografia
### Sus Emili Vignancour
* Lacaze, louis. *Les libraires en Béarn (1552-1883)*. Pau : Ribaut, 1884 Disponible sus gallica.bnf.fr

### Antologias de Vignancour
* *Estrées béarnèses, en ta l'an 1820*. Vignancour : Pau, 1820 Disponible sus google book.
* *Poésies béarnaises*. Vignancour : Pau, 1827. Disponible sus google book.
* *Poésies béarnaises*. Vignancour : Pau, 1852 Disponible sus google book.
* *Poésies béarnaises*. Vignancour : Pau, 1860 Disponible sus google book.

## Ligam intèrne
* J. F. Achard : eth tanben editor, poeta e autor d'ua antologia equivalenta per  e lo provençau.
Mehmed Pacha Sokolović

**Mehmed pacha Sokolović** (*Мехмед-паша Соколовић* en sèrbe e en escritura cirillica, *Mehmed-paša Sokolović* en escritura latina, *Sokollu Mehmet Paşa* en turc), naissut en 1505 ou 1506 a Sokolovići (Bòsnia), mòrt en 1579 a Istambol (Turquia), foguèt lo vizir Grand de Soliman lo Magnific, de Selim II e de Murad III de 1565 à 1579.

## Originas

Mehmed Pacha Sokolović naissèt dins una familha sèrba de Bòsnia, pròchi la ciutat de Višegrad. Foguèt pres jove, segon la practica otomana dau devşirme, que consistissiá a prene un enfant mascle sus cinc dins lei familhas crestianas per lei formar per venir janissaris e foncionaris de l'Empèri.

## Omenatges

* Lo pònt vièlh de la ciutat de Višegrad, bastit sus sa comanda s'anomena encuei oficialament *Pònt Mehmed pacha Sokolović* e es patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'Unesco.

* Lo libre *Lo Pònt subre Drina* (Nom originau, en sèrbe : *На Дрини ћуприја* en escritura cirillica ò *Na Drini ćuprija* en escritura latina) de l'escriveire sèrbe Ivo Andrić es consagrat a l'istòria d'aqueu pònt, despuei la partença de Mehmed Sokolović a Constantinòple fins a sa quasi destruccion per leis austriacs a la comencença dau sègle XX, avans la promiera guèrra mondiala.

* Una Mosqueta d'Istambol es anomeda Mosqueta *Sokullu Mehmet Paşa*(*Sokollu Mehmed Paşa Camii* en turc).
Frederic II Hohenstaufen

**Frederic II de Hohenstaufen** (nascut lo 26 de decembre 1194 a Jesi pròche d'Ancòna - mòrt lo 13 de decembre 1250 a *Fiorentino* pròche de *San Severo*, Itàlia actuala) regnèt sus lo Sant Empèri Roman Germanic de 1220 à 1250. Foguèt : rei dels Romans, rei de Germania, rei d'Itàlia, rei de Sicília e rei de Jerusalèm.
Foguèt educat en Sicília ont visquèt la majora part de sa vida, sa maire essent Constança filha de Rogièr II de Sicília. Son empèri foguèt sovent en  conflicte amb los estats pontificals, e lo papa Gregòri IX l'escaissava l'Anticrist.

Sos contemporanèus lo nomenavan l*'Stupor mundi* ("la meravelha del mond"), e se ditz qu'èra capaç de parlar en nòu lengas e d'escriure en set (en un temps en que la majoritat del nòbles e monarcaes sabián pas escriure). Foguèt tanben promotor de la sciéncia e de las arts, mecèna de l'Escòla Siciliana de poèsia, e fondèt l'Universitat de Nàpols.
Amiga 1200

L**'Amiga 1200** (A1200), comercializat en 1992 per Commodore International, es un ordinator personau de la familha deis Amiga. 

Es un dei darrier ordinator ambé lo Falcon d'Atari d'aver son unitat centrala dins lo clavier.
L'A1200 si despartissiá de l'Amiga 500 per son chipset grafic AGA (260000/16 Milions de colors) a luega dau chipset ECS (32/4096 colors) que si venia apondre ai processors classics deis Amigas.
AGA (Amiga)

Lo **chipset AGA**, coma *Advanced Graphic Architecture*, es un chipset proprietat de Commodore International que fuguèt installat sus la darriera familha deis ordinators personaus Amiga.

Aqueu chipset avia per particularitat d'augmentar d'un biais significatiu la capacitat grafica deis Amigas, per posquer rivalizar ambé lo format SVGA dei PCs de l'epòca.

* 256 ò 262000 colors en mesme temps sus d'una paleta de 16 milions
* resolucion anent de 320*200 fins a 800*600
* compatibilitat amb lei mòdes grafics OCS e ECS

L'Amiga 1200 e l'Amiga 4000 foguèron lei solets ordinators de la familha Amiga d'aguer aqueu chipset. La consòla de videjuec Amiga CD32, basada sus l'arquitectura d'un Amiga 1200 l'aguèt tanben.
ECS (Amiga)

Lo **chipset ECS**, coma *Extended Chip Set* es una evolucion dau chipset OCS, lo chipset originau de l'Amiga.

L'Amiga 500+, l'Amiga 600 e l'Amiga 3000 avián lo chipset ECS que permetia un una resolucion mai bèla, l'ajonch d'un processor, lo blitter, per posquer far d'overscan, e alargar l'espaci d'afichatge deis sprites.
OCS (Amiga)

L**'Original Chip Set** es la composanta essenciala de la premiera famila deis ordinators personaus Amiga.

L'Amiga 1000, lo bèu premier, puei l'Amiga 500, lo mai famós deis Amigas, e l'Amiga 2000 fonccionavan totei tres amb l'OCS.

* 32 ò 4096 colors en mesme temps sus d'una paleta de 4096
* resolucion anent de 320*256 fins a 640*512 (PAL)
Amiga 500

L**'Amiga 500** es un ordinator personau de la familha deis Amiga.

Fuguèt, e de luenh, lo mai popular de totei leis ordinators d'aquela familha, talament que son arquitectura, facha en 1985 servissiá de basa per lei juecs vidèos que sortián en 1995.

D'efiech, l'Amiga OS presentava, avans lei MacIntosh d'Apple e leis IBM PC, un sistèma multitasca, e tres coprocessors (Agnus, Paula e Denise) que fasián que lo processor principau (un Motorola 68000) li demorava que de gestionar lei calculs de basa.
Amiga 600

L**'Amiga 600** es una evolucion de l'Amiga 500 e de l'Amiga 500+ ambé lo quau compartisse lo chipset ECS e 1Mo de Ram de bàsia.

Se caracteriza per son design especiau, qu'es lo mai pichòt deis Amiga, coma una version aleujada de l'Amiga 1200, dau cavier mai cortet e sensa lo chipset AGA que sortissiá au mesme moment.

L'Amiga 600 s'aluencha de l'Amiga 500+, a mai de son design, per la preséncia d'un pòrt PCMCIA coma l'A1200 et per un pòrt 2"5 que li permete d'aculhir de discs durs estandards.
Worms

**Worms** es una seria de juecs vidèos, començada bèu premier sus leis ordinators Amiga e que puei s'espandiguèt dins quasi totei lei maquinas comercializadas despuei 1995.

Au començament de Worms, l'es un jovenet, Andy Davidson, que prepausèt en 1995 a l'editor Team17 una evolucion dau classic Artillery qu'aviá programat solet sus son Amiga, remplaçant lei tanks per de vèrmes e l'apondent una influéncia que ramentava lei Monty Pythons.
Estrambordat per sa presentacion, Team17, qu'èra au mitan deis annadas 1990 lo leader de publicacion de juec sus Amiga, li faguèt sinhar un contracte per desvelopar son concèpte e ne far d'adaptacions sus totei lei platafòrmas ludicas qu'existissián a n'aqueu temps, qu'èran segur de tenir aquí lo novèu Lemmings.
Après d'una sortida sus un Amiga morrissent, Worms venguèt tocar leis maquinas de juecs : SNES, 3DO, CD32, Jaguar, GameBoy, Mega Drive, PlayStation, Saturn, e, segur, IBM PC.

Talament fuguèt un succès lo juec qu'a l'ora d'ara Team17 es quasi consagrat en entier au desvolopament de la licéncia que conoissèt de nombrosei seguidas.
Roxelana

**Roxelana**, (1506 - 1558), aperada Hürrem en Turquia, ei la hemna deu sultan Soliman lo Magnific.

## Istòria
Vaduda en Galicia (actuala Ucraïna), Roxelana ei raubada per soldats Tatars e miada dinc a Istambol en tant qu'esclau. A Istambol, ei causida per har partida deu harem deu sultan. Vad la favorita de Soliman e s'arantja per estar reconeguda coma sola esposa legitima. Balha cinq mainats au sultan, dont Selim II, lo son sucessor, en 1524.

Roxelana ei la purmèra esclava a vader sultana de l'Empèri Otoman. A una influéncia considerabla sus la politica estrangèra de Soliman. Tanben s'engatja dens grans tribalhs, en fondar una mosquèa, escòlas coranicas e un espitau per hemnas.

Se moreish au palais de Topkapi lo 18 d'abriu de 1558 e ei enterrada dens un mausolèu de la vila. A inspirat numerós artistas per pèças de teatre, romans, operàs.
Tatars

Los **tatars** ei lo nom balhat a certans pòbles turqueses d'Euròpa Orientau e d'Asia. 

## Istòria
Lo nom tatar vien d'un ancian pòble turc qui vivè au sègle XI en lo territòri actuau de Mongolia e Kazakhstan. Los tatars arriban en Euròpa a comptar de 1222. Organizan incurcions armadas en Euròpa orientau de 1239 a 1243.
Au sègle XVI, los tatars son batuts per los russes de Moscòu. Lo reiaume deus tatars de Crimèa, vassau de l'Empèri Otoman, ei mantiengut dinc a 1783.

## Minoritats tataras de uèi
Son assimilats a las populacions despuish lo sègle XIX e abandonan lo lor mòde de vita nomada. Uei lo dia 8 a 10 milions de tatars demoran sus lo planèta, en Bulgaria, Ucraïna, Romania, Russia e dinc a Turquia Ozbequistan e China.

Cèrtes Tatars an conservat la lor lenga d'origina. La lenga tatara ei compausada de mantuns dialèctes, ei lenga oficiau de la Republica de Tatarstan, qui ei sòci de la Federacion de Russia.
Mevlevi

**Mevlevi**, o los dervish viraires, ei una organizacion musulmana basada a Konya, en Turquia. Ei estada fondada au sègle XIII per Sultan Veled, hilh de Jalal al-Din Rumi, poèta a l'origina deu sofisme.

## Principi
Los mevlevis consideravan que las arts tradicionalas, coma la dança, la musica o la canta, pòden ajudar a modificar l'estat de consciéncia e sentir miélher l'unitat de l'esperit e deu còs. Lo dervish viraire, dançant una man virada de cap tà la tèrra e l'auta de cap tau cèu, recuelha segon la tradicion la gràcia divina per la transméter au monde.

## Istòria
Los mevlevis avèvan una plaça importanta en l'Empèri Otoman. L'organizacion mevlevi s'ei espandida dinc a Siria, Egipte e los Balcans. Estón declarats ilegaus en Turquia arron la revolucion kemalista. Lo mausolèu de Jalal al-Din Rumi qu'estó cambiat en musèu per Mustafa Kemal.

En 1950, lo govèrn turc tornèt legalizar los Mevlevis e autoriza los dervish viraires a har representacions cada an per l'anniversari de la mort deu poèta.

Uèi los mevlevis son oficiaument gavidats per Faruk Hemdem Celebi, 20au arrèr-arrèr hilh de Rumi.
Quintilhan

**Quintilhan** o puslèu **Quentilhan** (*Quintillan* en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia
La comuna es montanhosa e sa densitat de populacion es totjorn estada bassa.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Ecclesia Sancte Marie Magdalene de Quintillano* en 1119, *Castrum Quartilianis..., Quintianum, alias Quintilianum* en 1119, *Ecclesia Sancte Marie Magdelene de Quintillano* en 1228-1494, *De Quintilhano* en 1438, *Quentilan* al sègle XIV, *Villa de Emitichano* (marrida copia) *cum ecclesia Sanctae Mariae Magdalenae* en 1521, *Quintillan assis en Corbiere* en 1536, *Quintilian* en 1538, *Al loc de Quyntilha..., Quentylan..., Quynquylha..., Quyntylha* en 1538, *Quintilian* en 1595, *Quentyllan* en 1639, *Quintilia* en 1680, *Quintillan, rectorie* en 1706, *Quintilan* en 1737, *Quintillan* en 1781. La prononciacion occitana es *Quentilhà* , dins la grafia de l'abat Antòni Savartés, donc [kenti'ʎa].
*Quentilhan* ven del nom latin d'òme *Quintilius*, amb lo sufixe *-anum* . Quentilhan èra donc probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre *Quintilius*.
### ''Bitoranda''
Es una forèst, atestada *Silva Bitoranda* en 861. 
Le sens es interessant. Le mot es celtic. *Randa* es « frontièra, limit » , *bitu* a le sens de « mond », al sens de mond intermediari dels vius, entre lo cèl, *albio-*, e l'infèrn, *dubno-*; i a un segond sens : « perpetual »; le sens global seriá « frontièra perpetuala », çò qu'es coërent, quitament se las frontièras son passadissas.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Durban; es ara del canton de las Corbièras (burèu centralizator : Fabresan).

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Quentilhan sul site de l'Insee

## Nòtas
Arcas (Aude)

**Arcas** (*Arques* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Villa de Archis*, en latin, en 1260, *Per vallem de Arquis*, en latin, en 1320, *Arcas*, en 1538, *Arques* en 1781. La prononciacion es *Arquos* (grafia de l'abat Sabarthès) , donc ['arkɔs]. *Arcas* s'explica benleu pel latin, *arcus*, *arca*, « arca d'un pont » . Mas lo riu es pichon, encara que mediterranèu, çò que pòt menar a una autra possibilitat, la del nom d'òme *Arcus*, atestat, que representa eventualament lo gallés *Arcū* o *Arcos*, amb una finala *-ā* al neutre plural, segon çò que Xavier Delamarre dona **per d'autres lòcs** .

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Coisan; es ara del canton de de La Val Nauta d'Aude (Quilhan).

## Demografia

* En  la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Le_donjon_d'Arques.jpg|Lo domnon d'Arcas.


## Personalitats ligadas amb la comuna
*Deodat Roche

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Arcas sul site de l'Insee

## Nòtas
Malhac (Menerbés)

**Malhac** (*Mailhac* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Maglacum*, en 782, *Ecclesia S. Pauli de Rivo Putido,... castrum Rivi Putidi* en 1119, *Malliacum* en 1142, *Terminum de Riupude* en 1184, *Malachum* en 1233, *Mayllach* en 1244, *Malliachum* en 1257, *Castrum de Malacho* en 1271, *Au lieu et terroir de Maliache* en 1291, *Ecclesia S. Pauli de Malhaco* en 1326, *Locus de Mailhia* en 1332, *Malac* al sègle XIV, *Villa Rivoputido cum ecclesia* en 1521, *Maliac..., Malhac* en 1538, *Mailhac* en 1781 .
Segon Dauzat e Rostaing, lo nom ven puslèu del nom latin d'òme *Magilius*, mes los autres *Malhac* venon de *Mallius*, ambe'l sufixe *-acum*, latinizacion del sufixe gallés *-āco(n)*.
Segon Delamarre, mes a prepaus de l'omonime de Nauta Vinhana, *Malhac* seriá lo resultat de *Malliācon*, la proprietat de Mallios (*mallo-*, *mallio-* son de tèmas de l'onomastica gallica), mes *Magilius/Magilios* es tanben atestat. Son de noms celtics .
Malhac èra donc probablement una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre *Magilius* o *Mallius* o *Mallios*.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Ginestars; es ara del canton *du Sud-Minervois* (en francés), donc del Menerbés Sud (burèu centralizator : Salèlas d'Aude).

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Malhac sul site de l'Insee

## Nòtas
La Cassanha (Lauragués)

**La Cassanha** (*La Cassaigne* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Villa de Cassanha* en 1298, *Apud Cassanham* en 1298, *Cassanea* en 1371, *La Cassagnes* en 1781. La prononciacion occitana es *La Casságno* , dins la grafia de l'abat Antòni Savartés, donc [la ka'saɲɔ]. 
*La Cassanha* ven de l'occitan *cassanha*, « bòsc de casses/garrics », vengut del latin *cassanea* o del gallic *cassaniā* segon Xavier Delamarre (lo mot *cassanos* es gallic) . La fixacion del toponime es del segond millenari, pr'amor de l'article.
### La Capèla
Lo lòc, un masatge sense glèisa o capèla, es situat sus un puèg a l'est de La Cassanha.
Es un ancian priorat del vocable de Sant Martin [signe d'una fondacion anciana, Antiquitat tardiva o Nauta Edat Mejana ] unit al monestièr de Prolha, despartit entre la senescalciá de Tolosa e la de Carcassona. Las fòrmas ancianas son : *Sanctus Martinus de Capella* en 1318, *Decimarium Sancti Martini de Capella, Mirapiscencis diocesis..., prope ecclesia de Capella ..., prioratus de Capella* al sègle XIV, *Fief de la Capelle, autrement de la Fage* en 1322, *Feudum de Capella, alias de Fagia* en 1339, *La Capella* en 1418 . 
Lo nom de *la Faja* foguèt temporari.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* La Cassanha sul site de l'Insee

## Nòtas
Sonac (Lengadòc)

**Sonac** (*Sonnac-sur-l'Hers* en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Pojomitanum vel Sonnagum* en 957, *Somnagus cum ecclesia* en 960, *Sonacum* en 1319, *Soriacum* = *Sonacum* en 1319, *Sonac* en 1399, *Sonacum* en 1402, *Sonac* (mapa de Cassini, sègle XVIIIen). La prononciacion occitana es *Sounác* , dins la grafia de l'abat Antòni Savartés, donc [su'nak]. 
*Sonac* vendriá d'un nom latin d'òme *Sunna*, ambe'l sufixe *-acum* , latinizacion del sufixe gallés *-ācon*, o d'un nom gallic d'òme *Sunnos* ambe'l meteis sufixe . Cossí que siá, Sonac èra una granda proprietat antica.
### ''Roubichoux''
I a pas de fòrmas ancianas. Lo nom es citat en 1807 *Roubichoux, commune réunie* e lo cadastre portava, a l'epòca de l'abat Savartés, la mencion *Tour de Roubichoux* 
## Istòria
Sonac èra de la Tèrra Privilegiada, onze comunautats a l'entorn d'Eissalabra exemptas de tota imposicion mejançant una soma annala qu'apelavan subvencion .
Entre 1790 e 1794, *Roubichoux* foguèt annexat a Sonac. En 1793, la municipalitat èra *Sonnac et Roubichoux* . *Roubichoux* es al nòrd de la comuna, sul pompidor d'un solan. La glèisa, del vocable de Sant Andrieu, foguèt annèxa de la de Montbèl (Arièja), a la diocèsi de Mirapeis .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton d'Eissalabra; ; es ara del canton de La Nauta Val d'Aude (Quilhan).

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Sonac sul site de l'Insee

## Nòtas
Tesan de las Corbièras

**Tesan de las Corbièras** (en francés: *Thézan-des-Corbières*) es una comuna occitana en Lengadòc, qu'aparten administrativament al departament francés d'Aude, dins la region d'Occitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
### Tesan
Las atestacions ancianas so: *Villare Tezanno* en 897; *Villa Tesianum* en 951; *Villa Ercia = Tezia* en 951; *Villa et ecclesia Sanctae Eulaliae* en 1085; *Villa Teza* en 1085; *Thesanum…, castrum Tezani* en 1119; *Tezanum* en 1178; *Ecclesia Sancte Eulalie de Tesano* en 1228-1494; *Villare Uzanno = Tezanno* en 1228-1494; *De Thesana = Thesano* en 1377; *Téran* en 1381; *Téza* en 1538; *Tézan des Corbières* en 1644; *Thézan* en 1781; *Thezà* en 1912 (Savartés).
Tesan vendriá d'un nom latin d'òme, *Titius* (Tĭtĭus), ambe'l sufixe *-anum* . Tesan èra donc probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre *Titius*.
### Dònas
Dònas (*Donos* en francés) es un castèl e una anciana rectoriá de la diocèsi de Narbona, del vocable de Sant Pau Sèrgi. Las fòrmas ancianas son: *Villare quod dicitur Donnas* en 859, *Donas, cum ecclesia S. Pauli* en 899, *Villa quae vocant Donnas* en 963, *Castrum de Donis* en 1272, *Locus de Dono* en 1377, *Villa quae dicitur Donas* en 1494, *Donnes* en 1595, *Molin de Donos* (compés de Montseret) .
*Dònas* representa lo femenin plural *dònas*, per designar un castèl que, a una certana epòca, èra, probablament, possession legala de doás senhoras (sòrres, maire e filha, tanta e neboda, etc), maridadas o non.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Durban; es ara del canton de las Corbièras (burèu centralizator : Fabresan).

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Tesan sul site de l'Insee

## Ligams extèrnes

## Nòtas

## Referéncias
Quercorbés

**Quercorbés** (o **Quercòrb**) es una sosencontrada de Rasés, en Lengadòc, en Occitània (dins lo departament d'Aude). Se tròba a l’entorn del castèl ancian de Quercòrb.

Sa vila principala es Eissalabra. 

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Castellum Cairocurbum cum Caircurbense* en 1002, *Castellum de Querocurbo cum Querocurbense* en 1010, *Castrum quod dicitur Keircorb* en 1095, *Honores de Keircorbes* en 1095, *In territorio Cercorbensi* en 1110, *Chercurbes* en 1117, *Cheircorb* en 1125, *Terra de Chercorbes* en 1152, *Caslar Chercorp* en 1180, *Patria de Quercorbes* en 1201, *Terra de Chircorbensis* en 1227, *In Quercotorbesio...Officialatus Quercuscorbesii* en 1296, *La Montagne du Caylar de Chercorb* en 1180-sègle XVI. A las epòcas recentas, se tròban (en francés) las fòrmas *Chercorbès, Chercorbez, Kercorbès, Quercorbès ou Quiercorbès*. Antòni Savartés precisa que la *Tèrra Privilegiada* correspond pas [pas exactament] al Quercòrb .

## Istòria
Lo nom de *Quercòrb* es lo d'un castèl lèu desparegut e remplaçat per lo de Balaguièr, versemblablament situat dins la comuna de Corbièras. Lo nom de *Quercorbés* designava l'aunor (fèu, territòri) d'aquel castèl.
Quercorbés foguèt una vigariá particulara del Tolosan. Es mençonat en 1201 coma una subdivision de Rasés.

## Localizacion
Le Quercorbés es situat entre le Garnagués e le País de Saut.
Segon l'abat Savartés, lo Quercorbés es dins lo país de Mirapeis, en riba dreta d'Ers. Conteniá al sègle XII las localitats seguentas (en italicas per las que son pas situadas dins l'Aude) : Cambels, Cuculenra, Montgardens, Eisalabra, Sancta Columba, *Vallis d'Anior* = *Vallis Amoris* (Nòstra Dòna de la Val d'Amor (nom supausat), près de Belestar, *Eisoice*, Rivels, Pendels (près de Rivèlh, benlèu près de la capèla Santa Ceselha), Calmeta (La Calmeta al sud de Rivèlh ?), Saltus, *Fonsfrigidus*, Vilafòrt, Auriag, Balaguerium e Val de Vindran .

## Nòtas
Cabardés

**Cabardés** es un país d'Occitània situat en Lengadòc (departament d'Aude).
Sa vila principala es Concas. 

## Toponimia
Cabardés tira son nom de las tors de Cabaret. Las fòrmas ancianas son : *In Cabardense* en 870, *In fundo Caparitensi* en 1115, *Carparcense* en 1119, *In Cabardeso* en 1248, *In Cabardesio* en 1270, *Vicaria Cabardesii..., homines de Cabardesio* en 1277 .

## Istòria
Cabardés es una subdivision del *Pagus Carcassensis*. Res non permet de créser que foguèt un *pagus*, coma es estat dit, nimai que foguèt unit al *Pagus Minarbensis*. 
Après la crosada dels albigeses, formèt una vigariá, qu'apuèi foguèt unida ambe Menerbés a la vigariá de Carcassona. Çaquelà subsistèt longtemps del punt de vista financièr. Compreniá 34 localitats : Argon, Banhòlas, Brossas, Crabespina, Canacauda, Castanhs, Caudabronda, Concas, Cuccervièrs, Cucçac de Cabardés, Fontiès, Fraisse, La Bastida Esparveirenca, La Bastida Rojapèira, Marmolièras, Le Mas de Cabardés, Miraval de Cabardés, Montoliu, Puègnautièr, Pradèlas Cabardés, Ròcafèra, Sant Danís, Salèlas de Cabardés, La Torreta, Trassanèl, Ventenac de Cabardés, Vilalièr, Vilardonèl, Vilarlong, Vilarzèl de Cabardés, Viladubèrt, Vilagalhenc, Vilaglin e Vilamostausson.
A costat de la vigariá, existiguèt tanben la castelaniá de Cabardés, que compreniá los vilatges de Las Tors, Las Ilhas, Fornas, Limosins, Salsinha e Vilanièra. . 
Per l'administracion civila de la diocèsi de Carcassona, Cabardés formava un quartièr diocesan qu'aviá per caplòc Montoliu e per lòcs principals Concas e Le Mas de Cabardés .

## Nòtas
Caralh

**Caralh** (*Caraglio* en italian) es una comuna de la Comunautat montanhòla de la Val Grana, dins las Valadas Occitanas, dins la Província de Coni.
## Geografia
Caralh se tròba a l’emboch de la val Grana a 575 m d’autessa; fai 6.500 abitants e diferentas fracions, coma Palasàs, Pasquiera Sant Carl, Panial, Pasquiera Sant Defendent, Sant Lorenç e La Valera.
## Istòria
Lo chastèl de Caralh era un di fortilicis pus importants de la zòna e, citat per lo premièr bòt ental 1128, a gardat restas des muralhas e des tors: al siu pòst ental 1849 es estat construit lo santuari de la Madòna del Chastèl, naissut a l’entorn de la chapèla del ‘400 que garda frescs abo las scenas de la Vita de Maria.

A Caralh se tròba una des filandas pus anticas d’Euròpa, lo Filatoio Rosso, construit entre 1676 e 1678. En la fabrica de seda se trobavon sia lhi locals per la produccion, abo tòrnhs a energia idraulica, sia lhi alòtges. La filanda, que semelha un palais fortificat, comença sa decadença productiva al principi del Nòu Cents per puei sarrar; darrierament restauraa, encuei es devengua Museu de la Seda Piemontesa.

Ental 1908, a Caralh nais Arnaldo Momigliano, professor universitari a Londres e Nòva York e istòric de l'antiquitat; ebreu, per las leis racialas, se refutjarè en Anglatèrra. 
## Nòtas
Sant Sernin (Aude)

**Sant Sernin**  o **Sant Sàrnin** o benlèu *Sant Sarnin* (*Saint-Sernin* en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Ecclesia Sancti Saturnini de Arsat* (de mal legir), *Forcia Sancti Saturnini* en 1263, *Villa de Sancto Saturnino, ...ecclesia Sancti Saturnini* en 1311. Lo vocable de la glèisa parroquiala es *Sant Sarnin*. La prononciacion occitana es *Sant-Sárni* , dins la grafia de l'abat Antòni Savartés, donc [saŋ'saɾni] (ambe reculament d'accent). 
*Sant Sàrnin* representa *Saturninus*, nom latin de l'avesque de Tolosa, martirizat en 257. 

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Sant Sàrnin sul site de l'Insee

## Nòtas
Sant Damian (Val Maira)

**Sant Damian** (*San Damiano Macra* en italian) la es una comuna de la Val Maira, dins las Valadas Occitanas. Administrativament, la depend de la Província de Coni e de la region de Piemont de l'estat italian. L'estatut la reconeis son apartenéncia a la minoritat istorica e linguistica occitana.

La es tanben lo sèti de l'Union montanhòla de la Val Maira.
## Geografia
La comuna la a quatre fraccions reconeguas dins son estatut: Lòtol, Palhier, Palhieras e *Foresti* (nom en italian).

## Istòria
Las premièras testimonianças a remonton al 1028, quora la lhi avia quatre comunas autònomas, Palhier, Lòtol, Palhieras e Sant Damian. Sant Damian la era territòri dei Marqués de Saluces; e puei dei Savòia, perdent la concession de lhi estatuts comunals, que garantion granda libertat administrativa. La fusion administrativa entre Sant Damian e Palhier del 1716 la es necessaria après la pest, vist que la popolacion la cala en manièra sensibla.  

Al moment de l'unificacion italiana, la comuna de Sant Damian (*San Damiano*) la es chapluòc d'un canton (*mandamento*) dins l'arrondiment (*circondario*) e la província de Coni del Reialme de Sardenha. 

Lo decret reial n°1025 del 4 de decembre de 1862 la càmbia lo nom oficial en *San Damiano Macra*.

Lo 22 de genièr de 1929, lo regim fascista la li annèxa las comunas de Lòtol e de Palhieras (decret reial n°2932 del 28 de novembre de 1928, *Gazzetta ufficiale* del 29 de genièr de 1929) que la son pas restablias a la liberacion.

## Nòtas
Draonier

**Draonier** (*Dronero* en italian) es una comuna de la Val Maira, dins las Valadas Occitanas. Longtemps foguèt del marquesat de Saluças. Ara es dins la província de  Coni e la region de Piemont dins l'estat italian.

## Espòrt

* A.C.D. Pro Draonier

## Luecs d'interès

* Espaci Occitan de Draonier

## Nòtas
Buscha

**Buscha** o **Busca** es una comuna de la Comunautat montanhòla  de la Val Maira, dins las Valadas Occitanas, dins la Província de  Coni.

Busca es una comuna de 10.000 abitants plaçaa a 500 metres d’autessa al fons de la Val Maira. Fai 20 ruaas e fracions, coma Bicòca, Bòsc, Castelèt, Lemma, Morra Sant Bernard, Morra Sant Joan, Sant Barnaba, Sant Chafred, Sant Jusep, Sant Martin, Sant Quintin, Sant Rocc, Sant Vital.

## Istòria
Lo premier ensediament ven fondat sus un site roman: l’arribaa di Sarrasins ental X secle pòrta a la construcion d’un rocet fortificat entre lo riu Talutto e Maira. Busca ven fondaa ental 1155 per volontat testamentaria de Bonifacio del Vasto. Lo marquesat de Buscha, sarrat entre aquel de Saluces e la comuna de Coni justa naissua, dura gaire, e ental 1281 passa sot Saluces. Ental 1361 Busca passa sot casa Savòia e mec ental 1762, emè un decret de Carlo Emanuele III, Busca deven citat.

En 1808, Napoleon destacha Tarantasca de Buscha. A la liberacion, Buscha ensaja de recuperar Tarantasca, mas lo 1817 un decret confirma la situacion.

En la Seconda Guerra Mondiala ven bombardaa e, per l’empenh de la popolacion en la Guerra de Liberacion, ganha la Medalha d’argent al merit civil. En el s. XIX l’economia, que drant se basava sus l’agricoltura, s’arpren emè l’industria de la seda. Encuei se son potenciaas la coltivacion de arbols da frucha, activitats artisanalas e lo terciari.

Lo 1èr de genièr de 2019 annèxa Valmala.

## Personalitats liaas a la comuna
* Lhi dui fraires Blasaç (var. benlèu erronèa: *Biasaç*), Tomàs e Matièu, pintres de frescs dal XV sècle.

## Nòtas