Sant Esteve de la Sarga

**Sant Esteve de la Sarga** es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha, dins la comarca de Palhars Jusan.

## Toponimia
### Alzina
Toponime plan frequent. Ven de *alzina*, nom actual de l'arcaïc *elze*, « euse », que ven del latin *ilex*, *-ĭcis* .
### Moror
Lo nom es atestat *Moror* (sense data, 1214, 1306, 1359). Representa (castrum) *Maurorum* o (palatium) *Maurorum*, castèl que los romans garniguèron ambe d'auxiliars mauritans (de las doás províncias de Mauritania), que sovent ne fasián de legionaris .
### Sant Esteve de la Sarga (capitala)
La sarga es un arbuste que sembla lo sause, mès pas tant albre, coma un vime, en latin *salix incana*. *La Sarga* es lo nom d'un còl sus un contrafòrt del Montsec, en 1069 *loco quo dic. ad ipsa Sarga*. La prononciacion es [santis'tebe] e las mencions son *Sarga* en 893, *in collo de Sarga* en 1056, *Sent Steve de Sarga* en 1359, etc. L'origina del mot es celtiberica , mès lo celtic **salĭca* es estat benlèu influenciat pel basc per donar *sarga*, mot pirenenc .
### Estorm
La prononciacion es [es/əstórm] (grafia fonetica de l'autor), a Moror. Las fòrmas ancianas son *Tormo* en 1000, 1069, 1075, *loch des Torm* en 1359. Ven del mot *torm*, « ròc, ròca isolada », ambe l'article  arcaïc *es*, plan viu (en 1957) dins l'airal, aglutinat .
### Alsamora
La prononciacion correspond a alsa'mòra o lo sa'mòra (ò dubèrta). Las fòrmas ancianas son : *Alzamora* en 1233, *Alçamora* en 1359, *Als-* en 1044 (lo darrèr, en copia tardièra). I a un *Raimundus de Ançamora* en 1222. Las etimologias son arabas. La primièra (1) es l'arabe *al-ma<small>c</small>sûr*, « estret, sense sortida », que correspond plan al site, en mai d'aquò sus la rota utilizada repetidament pels moros dins lors invasions de la conca de Tremp. La segonda (2) es ligada a un autre Alzamora, nomenat « palau de *Alzamora* » en 1205, situat près de Ricla, pas luènh de Calatayud, « palais, cramba », una cramba grasilhada que conten lo mihrâb, de l'arabe *maqsûra*.
En arabe, non pòt i aver un article sense s'assimilar davant una sibilanta, donc *als-* qu'es ancian, representa un *alm-* etimologic, çò que supausa una metatèsi. Joan Coromines daissa la question dubèrta entre las doás ipotèsis .
### Beniure
Las fòrmas ancianas son *Raimundus de Beniure* en 1170, *F. de Beniure* en 1257-1269. *Beniure* es lo resultat del latin *Bene vivere*, ambe dissimilacion (cf. *vivanda* > *vianda*). Lo sens es lo substantivat *viure* « manièra de viure » (i a bona vida o mala) .
### Castellnou de Montsec
Representa *castellu novu*, coma d'autres cases nombroses, mai que mai al Principat .
### La Clua
Atestat *Sa Clua* en 1359. Format amb *clus*, *-a*, « barrat, claus », participi. passat substantivat, al femenin, del latin vulgar *cludere*, « barrar » (> italian *chiudere*). *Clusa* s'èra especialitzat dins lo sens de « passatge estret o barrat » 
.
### Mont-rebei
Las mencions son tardièras. Madoz escriu *Montrebeta*, *Montreveig*, *Montreveitg*. Z. Rocafort escriu *Montrevei* o *Bonremey*. Lo comte Saint-Saud escriu *Monreveig*, Victor Oliva *, Montrebeig*, l'Enciclopèdia Catalana, estret de *Mont-rebei* o *Bonremei*. Lo nom es *Mont-rebei(g)* o *Bonremei* ? Las prononciacions localas correspondon a *mon-rrebei* (de còps *mun-rrebei*), mès l'influéncia del bisbe de La Seu e del notari de Tremp popularizèron *mon-rremei* o quitament *montremei*. De documents valencians (de nòbles transferits al País Valencian) citan Roger de *Montrebeig* (1260), *Monterrebeig* en 1270, Roger de *Montrebeig* en 1270. I a d'equivalents occitans : Montrebech, anciana rectoriá de la diocèsi de Narbona : *Mons rebejus* en 1224 ; castrum de *Monterabegio* en 1272, ambe varianta de 1298, *Monterebegio*; *Monsrebeg* en 1477; *Monrebey* al sègle XIV. N'i a un autre, citat cap a 1200 per Raimbaut de Vaqueiras : « Que's cantarà en lo so que plus m'agensa: / de *Monrabey* ». Son de lòcs près d'una aiga.  
Tanben lo Mont-rebei ribagorçà prenguèt lo nom dels *rabeigs* de la Noguera Ribagorçana que s'escolan entre de monts plan nauts (lo *congost*, « estret, gòrja », de Mont-rebei). Lo latin vulgar **rapĭdĭum* a donat *rabeig* en catalan central, *rabei* en Pallars e Ribagorça, *rebetch* en plan de parlars occitans. Mès tanlèu una epòca anciana apareis la varianta *rebei* pr'amor que lo el mot patiguèt del càmbiament en *re-* per adaptacion al copiós prefixe *re-*. Atal dejà Desclot escriviá « lo rebeig de l'ayga » (sègle XIII). L'etime de l'estret (congost) deu èsser *monte rapidiu*, « la montanha del rabeg » e las fòrmas coma *Bonremei* e *Montremei* resultan de dissimilacion o assimilacion, combinada ambe'l remembre de noms de lòcs coma *Bonrepòs* o *Bonretorn* .
### La Torre d'Amargós
Pas d'informacion dins l'Onomasticon Cataloniæ. Lo mot *amargós* vòl dire « un pauc amar, un pauc amargant ». I a benlèu un rapòrt ambe'l terren aspre e rocós.

## Nòtas