open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Era Hita Topièra

**Era Hita Topièra** (*Laffite-Toupière* en francés) qu'ei ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.  

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Eth nom qu'es atestat *locus de Fita Toperia* en 1516 . 
*Hita*, deu latin *(petra) ficta*, qu'a eth sens de « bòrna », de « pèira plantada », entre duas parròpias (eths vilatges d'aqueth nom que serén sovent au limit d'ua parròpia ?), o autes territòris, sus d'ancianas vias (vias romanas o autes camins, eventualament medievaus) . *Topièra* que representa *topin(a)* dambe eth sufixe *-èra* (deth latin *-aria*); qu'i aurén fabricat topias e autas terralhas.

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Era Hita Topièra qu'èra dera eleccion de Ribèra-Verdun, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'ei Sent Miquèu. Tanlèu 1790, Era Hita Topièra qu'èra deth canton de Sent Martòri .

## Administracion

* Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton de Sent Martòri; qu'ei ara deth canton de Banhèras de Luishon.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Laffiite-Toupière_-_Mairie.jpg
Laffiite-Toupière_-_Monument_aux_morts.jpg
Église_de_Laffite-Toupière_(Haute-Garonne).jpg|Era glèisa Sent Miquèu.
Façade_de_l'église_de_Laffite-Toupière.jpg
Détail_du_portail_de_l'église_de_Laffite-Toupière.jpg
Chapiteau_de_l'église_de_Laffite-Toupière.jpg


## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
La Haja

**La Haja** (*Lahage* en francés) es ua comuna gascoa, situada dens lo departament de la Hauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Le nom es atestat en 1267, *La Fara*, compréner *La Faia*. *La Haja* veng deu latin *fagea*, de *fagus*, « hag, hau » . Lo gascon *haja* que pòt designar le frut e sa culhida, mes mèi que mèi le bòsc de haus, le haget, la hageda . 

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, La Haja èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Lombèrs e de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa, annèxa de Hòrgas, es Sent Orenç. En 1790, La Haja èra deu canton de Sent Lis, en l'an VIII, deu canton de Riumas. En l'an IV, le nom de la comuna qu'èra *Lahage et Lagarde-Savès*, mès l'article d'aquera comunautat precisa que *Lagarde-Savès* es dens Bragairac dempèi 1790 . S'es lo nom escrit *Lagarde*, qu'es au nòrd de Bragairac e i a impossibilitat geografica.

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Riumas; qu'es ara deu canton de Casèras.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dambe la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
La Hitèra

**La Hitèra** (*Lahitère* en francés) es ua comuna gascona istoricament e benlèu lengadociana lingüisticament, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

vignette|upright=1.2|centre|Mapa de la comuna de La Hitèra e de las comunas prèpas.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Le nom es atestat en 1263, *Fitela*  e, segon Negre, *de Fitolla* en 1446 . 
*Hita*, deu latin *(petra) ficta*, a lo sens de « bòrna », de « pèira plantada », entre duás parròquias (les vilatges d'aqueth nom serián sovent au limit d'ua parròquia, segon les Féniés), o autres territòris, sus d'ancianas viás (viás romanas o autres camins, eventualament medievaus), sovent de menirs; s'i ajusta le sufixe vengut de *-aria* .
Negre pensa que le nom ven deu gascon *hitòla* (véser sa fòrma anciana) e estoc remplaçat per *hitèra*. S'ageish d'un lòc on i a hitas, d'ua linha de demarcacion .

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, La Hitèra èra de l'eleccion de Comenge (nocion diferenta de la diocèsi de Comenge), doncas de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Rius e de la senescauciá de Pàmias. La glèisa, annèxa de Montberaud, qu'es devath lo patronatge de Nòsta Dauna. En l'an VIII, la comuna èra *Lahitère e Montbernard* (confusion damb Montberaud; i a un Montbernard, ancian canton de L'Isla de Haut, de segur tròp luènh per èsser lo meteis lòc) .

NB. Lo *Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne* plaça *Castillon-la-Grangette* (ara *La Grangette* sus la RD 627) dens La Hitèra , mès las mapas plaçan en realitat aquera anciana annèxa de Gosens dins Montesquiu de Volvèstre. La comuna de La Hitèra es pas pro granda per que siá autrament.

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Montesquiu de Volvèstre; es ara del canton d'Autariba.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas ambe la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Laloret e era Fitau

**Laloret e era Fitau** (*Lalouret-Laffiteau* en francés) qu'ei ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
### Laloret
Ni Dauzat, ni Negre, ni Astor, ni eths Féniés non disen arren de *Laloret*. Véder Loras de Varossa.
### Era Fitau
*Fitau* qu'ei un derivat de *fita/hita*, bòrna, pèira plantada. Que pòt estar un menir o, mei recentament, era materializacion d'un limit entre duas senhorias . Quin ei eth sens deth sufixe ?

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Laloret qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Larcan, qu'èra Sent Laurenç. Tanlèu 1790, Eth Espitau qu'èra deth  canton de Sent Gaudenç . 

D'aqueth temps, Era Fitau, « Laffiteau » o « La Petite-Fiteau » qu'avè eras medishas apertenéncias. Qu'an pas retrobat eth vocable dera glèisa, annèxa de Cardelhac. Tanlèu 1790, Era Fitau qu'èra deth canton de Sent Gaudenç. Laloret e Era Fitau que fusionèn per ordenança deth 25 de gèr de 1848 . Era Fitau qu'ei ar oèst de Laloret.

## Administracion

* Ara refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna que demorè en eth canton de Sent Gaudenç.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

### Era Fitau

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Era Andòrta

**Era Andòrta** (*Landorthe* en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Segon Dauzat, *Era Andòrta* que representa benlhèu eth gascon *andòrta*, « ligader de vime »  (damb un punt d'interrogacion qui representa era impossibilitat de motivar un tau nom. 
Segon Negre, eth gascon *andòrta*, « endòrta, liassa de paèr, de pairòu » (diccionari Palay) qu'ei utilizat benlèu per descríver ua hautor arredondida . Cèrtas, Era Andòrta, ara basa d'un penent, qu'ei ath pè d'un costalat...

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Era Andòrta qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Bertomiu. Tanlèu 1790, Era Andòrta qu'èra deth canton de Sent Gaudenç .

## Administracion

* Ara refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna que demorè en eth canton de Sent Gaudenç.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Estancarbon_Landorthe.jpg|Lo limit correspond a l'anciana RN 117.
Landorthe_03.jpg|Era sala deras hèstas.
Landorthe_07.jpg|Airau de jòcs e installacions esportivas.
Landorthe_02.jpg|Era glèisa Sent Gaudenç.
Landorthe_04.jpg|Capèra Nòsta Dauna deth Mont Carmel.
Landorthe_06.jpg|Interior dera capèra.


## Personalitats ligadas damb ara comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Era Arròca

**Era Arròca** (*Larroque* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
**Rocca* qu'ei un mot prelatin e preceltic, absent deu latin classic. *Ròca* que designa ua autura rocosa, puish que prengó eth sens de « castèth hòrt, hortalessa ». .

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Era Arròca qu'èra de Nebosan, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'ei Sent Sarnin. Tanlèu 1790, Era Arròca qu'èra deth canton de Bolonha de Gessa .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton de Bolonha de Gessa; qu'ei ara deth canton de Sent Gaudenç.

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

216_Larroque_(_31580_).jpg|Pont de Sava, ath vilatge
Larroque_-_Marque_de_la_hauteur_de_crue_du_3_juillet_1897.jpg|Aigat deth 3 de julhet de 1897.
Larroque_-_Monument_hommage_aux_résistants.jpg|Monument aths resistents tuats eth 14 de junh de 1944.
Larroque_(Haute-Garonne)_05.jpg|Sala deras hèstas.
Larroque_(Haute-Garonne)_09.jpg|Er ostau de comuna.
Larroque_(Haute-Garonne)_12.jpg|Estadi de fotbòl e terrenh de tenís. Ath hons, eth domnon.
203_Larroque_(_31580_).jpg|Glèisa Sent Sarnin.
Larroque_-_La_tour_du_château.jpg|Tor deth sègle XII, vestigi deth castèth deths comtes de Sabran.
Larroque_-_La_Save_dans_le_village.jpg|Sava.
Larroque_-_Le_vieux_cimetière_2.jpg|Cementèri vielh deth castèth.


## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Era Toa

**Era Toa** (*Latoue* en francés) qu'ei ua comuna gascoa, situada en departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Segon Dauzat, *toa* qu'ei un acès devath ròca, sens enqüèra viu (catalan *tou*, « clòt », aragonés *toba*, « espuga, tuta », segon Joan Coromines) . 
Segon Negre, eth nom que s'explica per ua anciana tor de peatge desapitada en 1972, *de Turre de Burjanis* ath sègle XIIIau, *Latour* ath sègle XVIIIau, *Latoue* ath sègle XIXau, gascon *touhe* (en francés), varianta atestada de *tor* 
.

## Istòria
Pendent er Ancian Regime, Era Toa qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'ei Sent Sarnin; que i a ua capèra de Senta Arrigonda (nom supausat). Tanlèu 1790, Era Toa qu'èra deth canton d'Aurinhac. Eth nom oficiau dera comuna qu'èra *Latou et Gariscan* de 1790 ar an IV .

Pendent er Ancian Regime, *Gariscan* qu'èra de Nebosan (país d'estats)], dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa, annèxa d'Era Toa, ei pas coneishut. La comunautat de *Gariscan* estó suprimida e incorporada a Era Toa tanlèu 1790  . *Gariscan* qu'es au sud o sud-èst d'Era Toa. En demòra pas qu'un castèth d'aqueth nom e un nom sus era mapa qui podè pas estar poblat (expausat au nòrd). Sus era mapa d'Estat-Major (sègle XIX), que i a un lòc nommat *Gariscan de dessus*, ath sud de Lanens, qui sembla correspondre damb *Gariscan* dera mapa de Cassini (sègle XVIII), indici que *Gariscan* contunhava mei au nòrd.

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton d'Aurinhac; qu'es ara deu canton de Casèras.

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Latoue_Mairie.jpg|Er ostau de comuna.
Latoue_Monument_aux_morts_2.jpg
Tour_latoue_1931.jpg|Maurice Gourdon pres en fòtò davant era tor (desrocada) de La Toa per Norbert Casteret en junh de. 1931
Chateau_delatour_latoue.jpg|Castèth.
Latoue_Eglise_Saint-Sernin_11.jpg|Glèisa Sent Sarnin.
Latoue_-_Chapelle_Sainte-Radegonde_17.jpg|Capèra Senta Arrigonda.
Latoue_Oratoire_1.jpg|Oratòri sus era D69.
Latoue_Lavoir-abreuvoir_du_16è_siècle.jpg|Lavader e abeurader deth sègle XVI.
Latoue_Le_calvaire_près_de_l'église.jpg|Calvari près d'era glèisa.
Latoue_-_Source_miraculeuse_du_Cloutoun_1.jpg|Hont miraculosa deth Cloton.
Latoue_Le_pont_sur_la_Noue.jpg|Pont sus era Noa.


## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
La Tor

**La Tor** (*Latour* en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Mapa de la comuna de La Tor e de las comunas prèpas.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Segon Dauzat, le mot *tor* ven del latin *turris*. Aquel nom designa sovent un castèl .
Segon Negre, le nom ven de l'occitan *tor*, que designa mai que mai la tor principala del castèl, le domnon, o le castèl fòrt, la residéncia senhorala fortificada . 
Segon Astor, le toponime evòca una tor, construccion de defensa e d'observacion, o la tor màger d'un castèl . 

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, La Tor èra de la diocèsi civila de Rius, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Rius, de la senescauciá de Tolosa .

La parròquia *Notre-Dame de Lafitte*, de la diocèsi de Rius, de la senescaucia de Tolosa, annèxa de Montesquiu de Volvèstre es pas identificada, mès, segon B. Faucher, seré a metre en rapòrt damb *Lahitte*, dens la comuna de La Tor (nom que figura sus la mapa de Cassini e la mapa d'Estat-Major)  (mès lo nom es escrit *La Hille* sus las mapas recentas e quitament sus la mapa d'Estat-Major, *La Hillo*).

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Montesquiu de Volvèstre; es ara del canton d'Autariba.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lecuçan

**Lecuçan** (*Lécussan* en francés) qu'ei ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Segon Dauzat, *Lecuçan* que vengueré d'un nom galloroman d'òme **Liccucius*, deth gallic *Liccus*, damb eth sufixe *-anum*  (o meilèu eth sufixe gallic *-ānon*). Xavier Delamarre que modifica l'explicacion, un nom gallic d'òme *Liccutios* (p. 300 Delamarre qu'escriu un nom d'òme  *Liccutianos*) damb era derivacion en *-ānon*. *Licutanos* es atestat , çò qui permet de supausar **Lic(c)utianos* damb un sufixe patronimic. Com que sia, eth nom que s'escriu *Lecuçan*, damb *-ç-*. Era  dificultat qu'ei eth resultat de **Liccutiānon*, etime supausat, seré **Lecusan*, damb sonòra. Era solucion de Negre qu'ei eth nom de persona *Licutius*, tractat com **Liccucius*, damb eth sufixe latin *-anum* . Mès *Licutius* ei atestat ? Dens l'estat deras nòstas coneishenças, ua origina celtica que s'impausa probablament, damb ua certana aproximacion dens eth detalh.  

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Lecuçan qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'ei Sent Martin. Tanlèu 1790, Lecuçan qu'èra deth canton de Montrejau .

## Administracion

* Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton de Montrejau; qu'es ara deth canton de Sent Gaudenç.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Lécussan_-_Entrée.jpg
Lécussan_-_Le_monument_aux_morts.jpg
Lécussan_03.jpg|Era glèisa Sent Martin.
Eglise_Saint-Martin_de_Lécussan_25.jpg
Eglise_Saint-Martin_de_Lécussan_-_Portail_principal_de_style_roman.jpg|Portau principau romanic.
Eglise_Saint-Martin_de_Lécussan_-_La_nef.jpg
Lécussan_-_Blason.jpg


## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Leja

**Leja** (*Lège* en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Segon Dauzat, Astor, *Leja* que ven deth nom latin d'òme *Laevius* : **Laevia (villa)* . 
Negre que ditz era medisha causa autament : eth nom « romanic » d'òme *Laevius*, damb *-a* . 
Segon Xavier Delamarre, *Leja* que ven deth nom celtic **Lēuios*, derivat en **Leuiā*, « eras proprietats de **Lēuios* ». **Lēuios* qu'ei inatestat, mès eth tèma **lēuo-* qu'ei celtic (*Durolevum*, *Su-leviae*, etc). 
Notem qu'eth resultat deth nom latin ei diferent deth nom celtic : **Laevia* > *Lèja*, *Leuia* > *Leja*. S'era grafia ei corrècta, *Leja* que deriva en teoria deth celtic **Leuiā*.

## Istòria
Pendent er Ancian Regime, Leja qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Joan Baptista. Tanlèu 1790, Leja qu'èra deth canton de Sent Biat .

## Administracion

* Avant era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton de Sent Biat; qu'es ara deth canton de Banhères de Luishon.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Lège_(Haute-Garonne)_29.jpg|Er ostau de comuna.
Lège_(Haute-Garonne)_09.jpg|Era glèisa Sent Joan Baptista e eth cementèri.
Lège_(Haute-Garonne)_11.jpg
Lège_(Haute-Garonne)_22.jpg|Oratòri dera Verge er Enfant.
Lège_(Haute-Garonne)_04.jpg|Abeuradèr e esculptura en marme de Sent Biat d'un cople (Muriel Rosset, 2014).


## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Les Cunhs

**Les Cunhs** (* Lescuns* en francés) es una comuna gascona, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d',  ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Segon Dauzat, *Lescuns*, com Lescar, qu'es un mot versemblament preceltic, qui's pòt apressar de l'espanhòu *lasca*, « pèira planèra », dambe'u sufixe *-unum* . 
Segon Negre, *Les Cunhs* qu'es format de l'article masculin plurau *les* e deu mot occitan « cunh » . Mès Negre non motiva aqueth nom. 
La solucion de Negre qu'auré de sens se non i avè un toponime Lascun. A prepaus de *Lascun*, segon Miquèu Grosclaude, J.B. Orpustan que dona la solucion peus *laskun* deu País Basco : *lats* (arriu) e sufixe locatiu *-kun*/*-gun*. Aquera solucion idronimica que conveng a *Lascun*, un vilatge entornejat d'un circ montanhós, çò qui crèa atau com ua conca de recepcion . La geografia de Les Cunhs qu'es diferenta : ua sèrra enviroada de comas, mès shens escorrement regular, un equivalent de la topografia deus *Envals* o *Envaus* lengadocians o lemosins e deus *[[Ambacs|Envaths]]* gascons. Empacha pas que Les Cunhs sia a proximitat de la diocèsi de Comenge, sola partida de Gasconha poblada de basques dambe certitud, a costat deus cèltas, abans l'arribada deus vascons au sègle VI. Ua etimologia basca *lats-kun*, pèi l'atraccion deu gascon *les cunhs*, qui es coërenta dambe'u plurau deu toponime, qu'es ua solucion possibla. Las fòrmas ancianas qu'ajudarén.

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Les Cunhs qu'èra de l'eleccion de Comenge (nocion diferenta de la diocèsi de Comenge), doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Rius e de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa qu'es Sent Joan Baptista. En 1790, Les Cunhs qu'èra deu canton de Casèras, en l'an III, deu canton de Martras, en l'an X que tornè au canton de Casèras; qu'estó temporàriament unit a la comuna de Montdavesan en l'an VIII .

## Administracion

* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qui èra deu canton de Casèras, qu'i demorè.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Entré_du_village.jpg|L'entrada deu (petit) vilatge.
Mairie_de_Lescuns.jpg|L'ostau de comuna.


## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
La Reula (Lomanha)

**La Reula ** (*Laréole* en francés) es ua comuna gascona, situada dens lo departament de la Hauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
*La Reula* ven deu latin *regula* > *reula*, « règla (monastica) » e designa un monastèri, ua mongeria, mès porré tanben representar ua barralha (de latas) (Dauzat e Rostaing, dens ua certana mesura J. Astor) .

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, La Reula èra de l'eleccion de Lomanha, donc de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa, annèxa de L'Agraulet, es Nòsta Dauna. Tanlèu 1790, La Reula èra deu canton de Cadors  . En 2015, suprimiscón le canton de Cadors e La Reula passèc au canton de Legavin, largament espandit.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Laréole - La Mairie.jpg|
Laréole - Église Notre-Dame.jpg| 
Laréole - Le chateau - Façade nord ouest - et les communs.jpg|


## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Eth Espitau

**Eth Espitau** (*Lespiteau* en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Eth gascon *espitau*, deth latin *hospitale*, « ostau on receben d'òstes », que designa un ostau espitalèr quau que sia, plaçat sus un gran camin çò mei sovent; que son mei que mei d'ostaus religiosis qui apertenián a l'òrde deths Espitalèrs de Sent Joan de Jerusalèm .

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Eth Espitau qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Soeish, qu'èra Sent Estève (Estèfe), ara Sent Ròc. En 1790, Eth Espitau qu'èra deth canton d'Aspèth, en l'an X, deth canton de Sent Gaudenç .

## Administracion

* Ara refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna que demorè en eth canton de Sent Gaudenç.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Lespiteau_03.jpg|Er ostau de comuna.
Lespiteau_02.jpg|Pont de 2013 sus Ger.
Lespiteau_04.jpg|Era glèisa Sent Ròc.
Lespiteau_01.jpg|Era glèisa Sent Ròc.
Lespiteau_05.jpg|Eth monument aths mòrts.


## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Jurvièla

**Jurvièla** (*Jurvielle* en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. 

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Segon Dauzat, *Jurvièla* que ven d'un nom gallic d'òme *Juris* (Skok, Gamillscheg) e deth latin *villa*, « grana proprietat » . Se *Iuris* existeish.

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Jurvièla qu'èra dera eleccion de Ribèra-Verdun, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia d'Aush. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Portèth de Luishon, qu'es Sent Cristau. Tanlèu 1790, Jurvièla qu'èra deth canton de Banhèras de Luishon .

## Administracion

* Ara refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna que demorè en eth canton de Banhèras de Luishon.

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Jurvielle_église_(1).JPG|Era glèisa Sent Cristau.
Jurvielle_église_clocher.JPG|Eth campanèr dera glèisa.
Jurvielle_église_modillon_(1).JPG|Un deths modilhons deth campanèr.


## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lionç

**Lionç** (*Lieoux* en francés) qu'ei ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. 
## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Segon Dauzat, *Lionç* que ven probablament deth gallic *leuco* o benlèu dera rasic prelatina *lev-* « penda » . 
Segon Negre, *Lionç* que ven probablament deth nom « romanic » de persona *Leontius* (*-ontius* > *-òus*) . Dens [liwns] [lewns], çò qui ei après eth diftongue qu'ei afeblit e ath minimom *-n-* qu'ei absorbida per *-s*. 

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, *Lionç* qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa, annèxa d'Era Toa, qu'es Sent Martin. Tanlèu 1790, *Lionç* qu'èra deth canton de Sent Gaudenç. Era comuna qu'estó associada a Sent Gaudenç per arrestat deth 5 de novembre 1973, puish que tornè trobar era independéncia comunau per arrestat prefectorau deth 1èr de heurèr 2008 .

## Administracion

* Ara refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna que demorè en eth canton de Sent Gaudenç.

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Nos_résidentes_à_l'année.jpg|Cigonhas residentas a Lionç.
TdF_2021_Lieoux_16.jpg|A l'ocasion deth Torn de França.
TdF_2021_Lieoux_01.jpg
TdF_2021_Lieoux_20.jpg
TdF_2021_Lieoux_15.jpg
TdF_2021_Lieoux_17.jpg
TdF_2021_Lieoux_10.jpg
La_traversée_du_village.jpg|Era carrèra màger.
Mairie_de_Liéoux.jpg|Er ostau de comuna.
TdF_2021_Lieoux_13.jpg|Era glèisa Sent Micolau (Nicolau ?) vista despuish era RD8.


## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lòdas

**Lòdas** (en francés *Lodes*) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, en Nebosan, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Segon Dauzat, *Lòdas*, sus Loja, **Lutica*, que ven probablament deth gallic *lut-*, « hanga, hanha », damb eth sufixe *-ate*, inaccentuat . Eth vilatge qu'ei pres d'un afluent d'aquera aiga. 
Segon Negre, *Lòdas* que ven deth gascon *lòda*, varianta atestada de *lòsa* « lima, barda, baura, hanga liquida », ath singular o ath plurau . 
Segon Astor, *Lòdas* que ven deth gascon *lòda*, deth gallic *lut-*, « palud, brau » .
### Guitet
Eh petit nom qu'ei ara *Gui*, mès non cau pas oblidar eth nom deriva deth latin *Vitus*, vengut **Guido* > **Guid* > **Guit*. *Guitet*, nom de persona, qu'ei un diminutiu de **Guit* (petit nom benlhèu corregit suu modèle francés pr'amor de l'animau). Sus era D 75, ar oèst de Lòdas, que i a un lòc *Via de Guitet* (*via*, camin, estrada, rota, cf. lengadocian viá).

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Lòdas qu'èra de Nebosan, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'ei Sent Joan Baptista. Tanlèu 1790, Lòdas qu'èra deth canton de Sent Gaudenç. Eth nom dera comuna qu'èra *Lodes et Guittet* en l'an IV .

*Guittet* qu'èra ua comunautat non parròpia dera eleccion de Comenge .

## Administracion

* Ara refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna que demorè en eth canton de Sent Gaudenç.

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lodet

**Lodet** (*Loudet* en francés) qu'ei ua comuna gascoa de Comenge, en Nebosan, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Negre, qui escriu après Dauzat, qu'explica Lòdas, mès pas *Lodet* . 
Segon Dauzat, *Lodet* qu'es eth diminutiu de Lòdas . Lodet qu'ei a 8-10 km de Lòdas e logicament eth son nom dona cap informacion sus era natura deth sòl o era geografia deth lòc !

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Lodet qu'èra de Nebosan, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Francavièla, qu'ei Nòsta Dauna. Tanlèu 1790, Lodet qu'èra deth canton de Montrejau .

## Administracion

* Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton de Montrejau; qu'es ara deth canton de Sent Gaudenç.

## Demografia

* Eras donadas de 1891 e 1896 qu'interrògan. Que son contemporanèas d'una baisha de Sent Blancat, de Francavièla e màgerment de Montrejau (2500 personas), mès d'ua auça de Sedelhac.
* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Loudet_Enrée_de_la_commune.jpg|Entrada sus era RD 633 (anciana nacionala).
Loudet_Mairie.jpg|Er ostau de comuna navèth.
Loudet_Foyer_communal_et_ancienne_mairie.jpg|Larèr comunau e ancian ostau de comuna.
Blason_ville_fr_Loudet_(Haute-Garonne).jpg|Escut sus er ostau de comuna.
Loudet_Église_Notre-Dame.jpg|Era glèisa Nòsta Dauna.
Église_Notre-Dame_de_Loudet_-_intérieur_10.jpg
Loudet_-_Le_monument_aux_morts.jpg
Loudet_Statue_de_la_Vierge_Marie.jpg|Nòsta Dauna de Lorda.


## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lorda (Nauta Garona)

**Lorda ** (*Lourde* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge situada en eth departament dera Nauta Garona e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

### Comunas confrontantas

## Toponimia
Totis eths toponimistas qu'accèptan l'identitat deths noms *Lorda* de Comenge e de Bigòrra. 
Segon Dauzat, *Lorda* que ven probablament deth cognomen latin *Luridus*, donc **Lurida (villa)*. Astor qu'accèpta aquera solucion, mès qu'evòca ua auta possibilitat, preceltica . Eths Féniés que pensan eth nom ei preceltic .
Segon Negre, *Lorda* que ven der adjectiu gascon *lorda* : vila lorda, cascanta, pipauta ... 

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Lorda qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Sent Pèr d'Ardet, qu'ei Sent Cristau. En 1790, Lorda qu'èra deth canton de Sent Bertran, a partir de 1888 canton de Barbasan per càmbiament de caplòc. La comuna qu'èra Lorda e Luscan en l'an IV  (mès las duas comunas se tòcan pas, que i a un dobte).

## Administracion

* Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra en eth canton de Barbasan, qu'es adara en eth canton de Banhèras de Luishon.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Lourde_(Haute-Garonne)_05.jpg|Orader de Senta Catarina.
Lourde_(Haute-Garonne)_04.jpg
Lourde_(Haute-Garonne)_08.jpg|Estatua de Nòsta Dauna.
Lourde_(Haute-Garonne)_12.jpg|Glèisa Sent Cristau.
Lourde_(Haute-Garonne)_01.jpg|Ostau de comuna.
Lourde_(Haute-Garonne)_02.jpg|Hont d'aiga bona e abeurader.

 

## Personalitats ligadas damb la comuna
* Panteon pirenenc
## Véder tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Luscan

**Luscan** (*Luscan* en francés) qu'ei ua comuna gascoa de Comenge, situada dens eth departament dera Hauta Garona e era region d',  ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Segon Dauzat, *Luscan* que ven benlhèu deth sufixe *-anum* e deth latin *luscus*, « lusc, qui a l'uèlh guèrlhe », emplegat com shafre . 
Segon Negre, *Luscan* que ven d'un nom « romanic » de persona *Luscus*, damb eth sufixe *-anum* . 

## Istòria
Pendent er Ancian Regime, Luscan qu'èra ua parròpia dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Galièr, qu'es Sent Martin. En 1790, Luscan que vengó comuna deth canton de Sent Bertran, a partir de 1888 canton de Barbasan per càmbiament de caplòc. En l'an IV qu'estó incorporada a Lorda, puish que tornè comuna distincta a partir de l'an VIII  (mès las duas comunas se tòcan pas, que i a un dobte).

## Administracion

* Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra en eth canton de Barbasan, qu'es adara en eth canton de Banhèras de Luishon.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Église_Saint-Martin,_Luscan.jpg|Glèisa sent Martin en 2010.
Luscan_11.jpg|Idem en 2020.
Luscan_37.jpg|Monument aths mòrts e glèisa.
Luscan_01.jpg|Entrada deth vilatge sud.
Luscan_03.jpg|Entrada deth vilatge, vilatge florit.
Luscan_02.jpg|Colomna damb capitèth corintian damb ua crotz de hèr dessús.
Luscan_05.jpg|Espaci florit adobat per era comuna e abeuradèr.
Luscan_04.jpg|Era cigala e era hormiga.
Luscan_07.jpg|Era vop e era cigonha.
Luscan_24.jpg|Cabina telefonica mudada en bibliotèca de libes a escambiar.


## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véder tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lunats

**Lunats** o **Lunacs** (*Lunax* en francés) qu'ei ua anciana comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

Qu'ei dempuèi eth 1èr de genèr de 2017 ua comuna delegada après que fusionè damb Pegulhan.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Per Dauzat e Rostaing, *Lunats* que ven deth nom gallic d'òme *Lunus* damb eth sufixe *-ate* . Aquera solucion qu'explica mau ua finala en *-ats*, qui deuré meilèu estar *-aç* (o *-at* eventualament). Que i a pr'aquò ua auta solucion. Una fòrma d'origina que devèva  estar **Lunac*. La fòrma actuala qu'es ath plurau, çò qui se pòt explicar, ar imatge de fenomèns coneishuts mèi ar oèst, on eths gentilicis se hasèn sovent shens sufixe . Eths **Lunacs* qu'èran donc probablament er ensemble deths poblants de **Lunac*, puish aqueth collectiu que's seré con-honut damb eth nom deth vilatge e dera parròpia. Cf. Leujac (Tarn e Garona) e Leujacs (Gironda). Cau pas donar tròp d'importància aths gentilicis en francés, sovent artificials, mès aqueste, *Lunacaise, Lunacais*, que sembla marcar un sentiment que *Lunac* es ua varianta de *Lunacs*. Era grafia occitana que poiré donc estar logicament *Lunacs*. Que demòra ua dificultat : dens *Lunac*, *-n-* etimologica que s'amudeish en gascon.
Negre que tempta ua solucion : *Licinacius*, puish era atraccion deth latin *lunatus*, « en mieja lua ». Era suposicion qu'ei arbitrària e règla pas eth problèma : *lunatus* > **luat*. Astor e eths Féniés que's calan.

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Lunacs qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'ei Senta Margalida. Tanlèu 1790, Lunacs qu'èra deth canton de Bolonha de Gessa .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton de Bolonha de Gessa; qu'ei ara deth canton de Sent Gaudenç.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Lunax kasteel.jpg|Eth castèth de Lunacs.
Lac_de_la_Gimone_dam.jpg|Lac de Gimona.
D41_(Haute-Garonne)_1.jpg|Entrada deth vilatge.
L'église_de_Lunax.JPG|Era glèisa Senta Margalida.
Lunax.JPG|Interior deth vilatge.


## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Luçan e Adelhac

cap**Luçan e Adelhac** (*Lussan-Adeilhac* en francés) qu'es ua comuna gascoa, situada dens lo departament de la Hauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
### Luçan
Las fòrmas ancianas que son *Luciano* en 1048 (Negre) o 1058 (Dauzat), *S. Paulus de Luciano* en 1059 (Émile Connac) . 
Segon Dauzat, Astor, les Féniés (per un aute *Luçan*), *Luçan* veng deu petit nom latin *Lucius* (de *lux*, « lutz, lum »), ambe'u sufixe latin *-anum* . 
Negre qu'aima mèi *Luccianus*, qui a pas besonh de sufixe .

### Adelhac
Per *Adeillan*, vengut *Sant Marcèl* (34281 Sant Pargòri), nom latin d'òme *Atilius* e sufixe *-anum*; aquí le sufixe qu'es *-acum*.

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, la comunautat e parròquia de Luçan qu'èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Lombèrs e de la senescaucia de Tolosa. Lo vocable de la glèisa qu'èra Sent Pau. Tanlèu 1790, la comuna de Luçan qu'èra deu canton deu Hosseret. Adelhac qu'avè las medishas apertenéncias. Que fusionèn Luçan e Adelhac per ordenança deu 29 de mai 1839 . Le lòc o lo son nom que sembla despareishut, benlèu *La Tour* ara. Adelhac qu'èra situat au nòrd-èst de Luçan, a pauca distància, près de la RD 96k.

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton deu Hosseret; qu'es ara deu canton de Casèras.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².
### Demografia Adelhac

## Lòcs e monuments

Lussan-Adeilhac.jpg|Carrèra màger, la RD 48.
Église_de_Lussan-Adeilhac.jpg|La glèisa Sent Pau.
Town_hall_of_Lussan-Adeilhac_(2).jpg|L'ostau de comuna.


* Vista panoramica suus Pirenèus dempèi la carrèra màger, la RD 48. Qu'es pr'amor d'aquò que la màger part deus ostaus son au nòrd de la carrèra.

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Mancius

**Mancius** (*Mancioux* en francés) qu'ei ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.  

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [man'sjus] a Roeda (suggestion [man'siws] arrefusada) .

Ni Dauzat e Rostaing, ni Negre, ni Astor, nimei eths Féniés non disen arren de Manciós. Cassagne e Korsak que gausan eth latin *mansio*, mès *i* que seré estat absorbit. Supausar un **Mancin-* ?

## Istòria
Pendent er Ancian Regime, Mancius « Mancioux o Mantioux » qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'ei Sent Jacme. Tanlèu 1790, Mancius qu'èra deth canton de Sent Martòri .

## Administracion

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Mancioux_-_Entrée_de_la_commune.jpg|Mancius qu'ei sus era anciana rota nacionala.
Mancioux_canal_St_Martory_amont.jpg|Eth canau de Sent Martòri.
Mancioux_église_clocher_(1).jpg
Augustins_-_Chrisme_porté_par_deux_anges_-_Linteau_en_marbre_Paléochrétien_-_Mancioux_ME_253.jpg|Renvorsura damb crisme, ath musèu deths Augustins.


## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Mana (Nauta Garona)

**Mana ** (*Mane* en francés) qu'ei ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. 

## Geografia
Mana qu'ei era banlega de Saliás, segon er INSEE e dens era realitat. Qu'ei probablament atau cau explicar era creishença demografica tanlèu eth sègle XIX (era comuna de Saliás qu'ei meilèu estreta e pas exactament sus eth axe Tarba-Perpinhan). Mana qu'en tira ua activitat comerciala e era residéncia dera comunautat de comunas.

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei ['manɔ] a Roeda . 
Dauzat que's basa sus Mana (Aups d'Auta Provença), atestat *Manoa* en 1103. Qu'explica eth toponime provençau per un preindoeuropèu **man-* « ròc, hautor » (aqueth Mana qu'ei sus un petit turon) , damb eth sufixe *-ua*, mès Mana de Hauta Garòna qu'ei dens ua ribèra damb turons ordinaris ar entorn. 
Astor qu'explica tanben Mana per eth oronime indoeuropèu *man-* . 
Negre e eths Féniés que s'abstenen.

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Mana qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa qu'ei Sent Bertomiu. Tanlèu 1790, Mana qu'èra deth canton de Saliás .

## Administracion

* Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton de Salias de Salat; qu'es ara deth canton de Banhèras de Luishon.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Mane (Haute-Garonne) église.JPG|Era glèisa Sent Bertomiu.
Arbas_river_in_Mane_(1).jpg|Arbàs (aiga).
Arbas_river_in_Mane_(2).jpg
Madone_de_Mane_(Haute-Garonne).jpg|Madòna.
Mane_-_Hôtel_de_France_-_20220602_(1).jpg|Ancian « Hôtel de France ».


## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véder tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Malavedia

**Malavedia** (*Malvezie* en francés) qu'ei ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Comunas limitròfas

## Toponimia
Eras fòrmas ancianas que son *Malvezi*, *Malvizin*, shens data .
Segon Dauzat e Rostaing, *Malavedia* ven de *mala vicinia*, « lo maishant quartièr » . 
Segon Negre, *Malavedia* ven deth gascon *mala* e *vesia* [*vesi(n)a*], per designar un vilatge que se sap dehéner contra eths enemics . 
Segon Astor, era varianta *vesi(n)a* que correspond a la vièla, la vila [latin *villa*], qui es pas desconeguda (que i a duas *Malvoisine* en país d'oïl). Que designa ua vièla qui se sap dehéner contra eths enemics . 
Comentaris : eras fòrmas ancianas que muishan eth nom èra pas comprés deths escribas; *-vedia* que ven de *vicina* e non pas *vicinia* (Dauzat e Rostaing).

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Malavedia qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa qu'ei Sent Julian. En 1790, Malavedia qu'èra deth canton de Sent Bertran, a partir de 1888 canton de Barbasan per càmbiament de caplòc. La comuna qu'es absenta de la nomenclatura de l'an X .

## Administracion

* Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra en eth canton de Barbasan, qu'es adara en eth canton de Banhèras de Luishon.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Malvezie_07.jpg|Er ostau de comuna.
Malvezie_03.jpg|Un lavader renovat.
Malvezie_04.jpg|Monument aths mòrts damb ua estatua dera Immaculada Concepcion dessús.
Malvezie_05.jpg|Estatua de Sent Josèp.
Malvezie_06.jpg
Malvezie_08.jpg|Sala deras hèstas.


## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véder tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Les (Nauta Garona)

**Les** (*Lez* en francés) qu'es ua anciana comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Despuish eth 1èr de gèr 2019, qu'es comuna delegada dera comuna navèra de Sent Biat e Les. 

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [les] (e barrat) a Argut .
Eth nom qu'es atestat *Lerrs* (s'avèm plan legit) en 1252, dens eth diccionari topografic d'Émile Connac . D'un aute costat, Joan Coromines que cita eras mencions *Lehas* ath sègle XII, *Lez* en 1163 e qu'explica eths autes noms comparables damb *lena*, mot prelatin, « ròca », atau com per l'omonime aranés, Les (aiga, afluent de Salat), damb tombada regulara de *-n-*. 
Segon Dauzat, *Les* que deu representar *Ledus*, nom deth flume . 
Negre explica eth nom per er idronime gallic *ledo*, « corrent d'aiga » .

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Les qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Bots, qu'es Nòsta Dauna. Tanlèu 1790, Les qu'èra deth canton de Sent Biat .

## Administracion

* Avant era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton de Sent Biat; qu'es ara deth canton de Banhères de Luishon.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Saint-Béat-Lez_23.jpg|Ua carrèra deth vilatge.
Saint-Béat-Lez_14.jpg|Pont sus er arriu de Les.
Saint-Béat-Lez_15.jpg|Er arriu de Les en amont.
Saint-Béat-Lez_16.jpg|Er arriu de Les en avath.
Saint-Béat-Lez_06.jpg|Les.
Saint-Béat_brèche_romaine.JPG|Era brequèra romana.
Lez_tour_à_signaux.JPG|Era tor de senhaus.
Col_de_Menté_31-_Lato_ovest-_Il_villaggio_di_Lez_ai_piedi_della_salita-_BICNPMCH.jpg|Les vist deth còth de *Menté*.
Saint-Béat-Lez_26.jpg| Entrada en venent de Sent Biat.
Saint-Béat-Lez_07.jpg|Era glèisa e eth casteròt.
Saint-Béat-Lez_11.jpg|Era glèisa dera Assompcion.
Saint-Béat-Lez_12.jpg|Idem.
Saint-Béat-Lez_08.jpg|Un casteròt.
Saint-Béat-Lez_09.jpg
Saint-Béat-Lez_10.jpg
Saint-Béat-Lez_24.jpg|Dens eth jardin deth casteròt, ua anciana cuva baptismala o aiga-senhadèr en marme gris escultat de decòr vegetau.
Saint-Béat-Lez_13.jpg|Er ostau de comuna.
Saint-Béat-Lez_17.jpg|Ambe era glèisa.
Saint-Béat-Lez_22.jpg
Saint-Béat-Lez_18.jpg|Ua hont e abeurader e un lavader.
Saint-Béat-Lez_19.jpg|Hont e abeurader de 1889.
Saint-Béat-Lez_20.jpg|Lavader.
Saint-Béat-Lez_21.jpg|Escultura en marme blanc.


## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Martissèrra

**Martissèrra** (*Martisserre* en francés) ei ua comuna gascoa, situada dens lo departament de la Hauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

 
### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, *Martissèrra* veng deu nom latin d'òme *Martinus*, dambe l'« ancian provençau » *serra* [sèrra], « montanha ». Lo nom ei medievau e *Martinus* èra dejà vengut *Martino* o *Martin*. *Sèrra*, segon la mapa Géoportail, ei pres dens lo sens occitan normau de « tuca alongada ».

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Martissèrra èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Lombèrs e de la senescaucia de Tolosa. Lo vocable de la glèisa ei Sent Martin. Tanlèu 1790, Martissèrra èra deu canton de L'Isla de Haut .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de L'Isla de Haut; qu'es ara deu canton de Casèras.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas