open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Partit Democrata (Estats Units)

[200px|right|thumb|L'[ase es lo simbòl del Partit Democrata]]

Lo **Partit Democrata** es un partit politic american. Es eissit del Partit Democrata-Republican fondat per Thomas Jefferson en 1793.

Es a l'origina un partit reaccionari e antifederalista que va evoluar cap a un partit de centre-esquèrra a partir de las annadas 1890 per essèr ara un partit de centre.

Al sègle XX, sèt presidents americans èran eissits del Partit Democrata : Woodrow Wilson (1913-1921), Franklin Delano Roosevelt (1933-1945), Harry Truman (1945-1951), John Fitzgerald Kennedy (1961-1963), Lyndon Johnson (1963-1969), Jimmy Carter (1977-1981) e Bill Clinton (1993-2001).

Localament, lo Partit Democrata demòra sovent conservator e pròche de son adversari republican, particularament dins l'oèst, lo centre e lo sud del país. Al contrari, certanas brancas del Partit Democrata, principalament dins la region de San Francisco en Califòrnia, dins lo Puget Sound (Seattle e lo comtat de King dins l'Estat de Washington, lo centre d'Oregon) e l'oèst dels Grands Lacs (Minnesòta e Wisconsin) son mai a l'esquèrra.

Lo Partit Democrata dispausa tradicionalament del sosten dels obrièrs, dels sindicats, dels salariats, de la majoritat de las professions intellectualas (professors d'universitats, jornalistas, artistas…) e de las minoritats etnicas (afroamericans, ispanics) e religiosas (catolics, josieus). A longtemps tanben dispausat per lo passat del sosten dels segregationistas del sud (Dixiecrats).
Partit Democrata

Lo tèrme de **Partit Democrata** o **Partit Democratic** pòt designar :

* Partit Democrata, partit politic american.
* Partit Democrata Europèu, partit politic de l'Union Europèa.
* Partit Democrata Europèu Catalan, partit politic catalan.
* Centre Democrata Umanista bèlga.
* Partit Democrata, partit politic japonés.
* Partit Democrata, partit politic polonés.
* Partit Democrata, partit politic romanés.
* Partit Democrata, partit politic tailandés.
* Partit Democrata, ancian partit politic turc.
* Partit Democratic, un partit sud-african.
* Partit Democratic, un partit nauruan.
* Partit Democratic, un partit sèrbe.
* Partit Democrata, un partit indonesian.
* Partit Democrata d'Albania, un partit albanés .
* Partit Democrata francés, ancian partit politic francés de las annadas 1980.
* Partit Democrata, partit politic turc.
* *Partit Democrata* foguèt lo primièr nom evocat per Francés Vairon per la creacion d'un novèl partit politic francés, lo 25 d'abril de 2007. Lo partit prenguèt finalament lo nom de Movement Democrata.
* Partit Democrata, partit politic italian.
Ainhoa

**Anhoa** (*Ainhoa* en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Labord, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

Lo gentilici qu'ei *ainhoar*.

## Geografia
Las comunas tòcatocantas que son Zuraide au nòrd, Espeleta e Itsasu a l'èst, Urdazubi en Navarra au sud e Sent Pèr de Nivela a l'oèst.

Que hè part de l'associacion Xareta dab las comunas de Sara en Labord e d'Urdazubi e de Zugarramurdi dens la Comunautat Forala de Navarra.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

### Patrimoni religios

Fichièr:Ainhoa_Eglise_et_cimetierre.jpg|Glèisa e 
Fichièr:Ainhoa_cimetierre_et_fronton.jpg|Mur
Fichièr:Ainhoa_stèle_discoîdale.jpg|Lauburu en una lapida


### Patrimoni civil


Fichièr:Ainhoa_fronton_et_église.jpg|Glèisa
Fichièr:Aonhoa_rue_principale.jpg|Carre principal e municipi
Fichièr:Ainhoa_Chemin_de_Compostelle.jpg|Indicacion del Camin de Compostèla
Fichièr:Ainhoa_rue_principale.jpg|Carrer principal
Fichièr:Ainhoa_mairie.jpg|Municipi
Fichièr:Ainhoa_lavoir.jpg|Bugadera

## Personalitats ligada dab la comuna
* Jean Pierre Duvoisin (1810-1891), escrivan basco.

## Ligams extèrnes
* Associacion Xareta

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Eduardo Camaño

**Eduardo Oscar Camaño**, avocat e òme politic (deputat) n. 1946, foguèt president d'Argentina entre lo 31 de decembre de 2001 e lo 2 de genièr de 2002.
Nucleotid

Un **nucleotid** qu'ei ua molecula compausada d'un sucre pentòsa, d'un grop fosfat e d'ua basa azotada, sia ua purina, sia ua pirimidina. Las divèrsas menas de nucleotids qu'entran dens la composicion de macromoleculas com l'ADN e los ARN, mes tanben dens la composicion de moleculas mei petitas com l'adenosina trifosfat (abreujada ATP) o lo coenzim A (CoA), d'ua importància màger dens lo metabolisme deus èstes vius.

## Composicion

Los nucleotids que son diferents segond que pertanhin a ua molecula d'ADN (que son alavetz aperats desoxiribonucleotids) o d'ARN (dens aqueth cas que's tracta de ribonucleotids).

* En ambs cas, qu'ostendan un acid fosforic de medisha composicion H3PO4

* Lo lor sucre pentòsa qu'ei, respectivament, la ribòsa peus ribonucleotids e la desoxiribòsa peus desoxiribonucleotids.

## Estructuras quimicas
### Ribonucleotids

### Desoxiribonucleotids
Menton (anatomia)

thumb|right|250px|Lo menton e la garganta

A çò de l'èsser uman, lo **menton** (del latin *mentum*) es la partida salhenta de la cara situada jos la boca. Constituís lo perlongament de la maissa, es mai o mens marcat segon los individús.
Lista dei carrieras d'Ais de Provença

Aquest article recensa lei **carrieras d'[[Ais de Provença]]**.

## A
* Passatge Agard
* Plaça de l'Arquevescat
* Cors deis Arts e Mestiers
* Plaça d'Aubertàs
## B
* Plaça Bèlagarda
* Avenguda dei Belgas
* Carriera Bolegon
* Carriera dau Braç d'Aur

## C
* Cors Mirabèu dich Lo Cors
* Carriera de Celòni
* Plaça dei Cardaires
* Carriera Cardinala
* Baloard Carnot
* Plaça de la Comuna
* Carriera dei Cordeliers

## D

## E
* Plaça ais Erbas (actuala Plaça Richelme)
* Carriera Espariat (anciana Granda Carriera Sant Espèrit)
## F
* Carriera Frederic Mistral (anciana Carriera de la Moneda)
## G
* Carriera Gaston de Sapòrta
## H

## I
* Carriera d'Itàlia
## J
* Carriera Josèp Cabassòu
* Baloard Joan Jaurés

## L

## M
* Cors Mirabèu o Lo Cors
* Carriera Minhet
* Carriera de la Moneda (actualament Carriera Frederic Mistral)
* Carriera Montclar
* Plaça Masarina o Plaça dei Quatre Daufins

## N
* Avenguda Napoleon Bonaparte
## O
* Cors d'Orbitèla
## P
* Plaça dau Palais
* Carriera Portalis
* Plaça dei Prechadors
## Q
* Plaça dei Quatre Daufins
* Carriera dau Quatre de Setembre (anciana Carriera Sant Sauvaire o dei Quatre Daufins)
## R
* Baloard dau Rei Rainier
* Plaça de la Rotonda
* Carriera Ros Alferan
## S
* Carriera Salier
* Cors Sèxtius
* Cors Sant Loís
## T
* Plaça dei Tanaires
## U

## V
* Avenguda Victor Hugo
## W

## X

## Y

## Z
Shuar

Los **shuars** (tanben aperats **jibaros**) que son un pòble amerindian qui viu dens la seuva amazonica de Peró e d'Eqüator. Son un deths quate pòble jivaro, dab los achuar, los huambisa e los aguaruna.

Que resistén a las invasions incas e espanhòus e non hon pas jamei conquesits. 

Que son famós per las loas tradicions d'enbaumar e de redusir los caps trencats deus lors enemics au cap d'un rituau aperat tzantza.
Alan García Pérez

**Alan Gabriel Ludwig García Pérez**, sociològ (1949–2019), fue lo president actual de Peró. Tanben foguèt president del país entre 1985 e 1990. En la siá vida politica, foguèt tanben deputat constituent (1978-79), deputat (1980-85), e Senador Vitalici (1990-92). Coma membre del Partit Aprista, foguèt instruit pel fondador Víctor Raúl Haya de la Torre, en essent òm de las siás pupils preferits; a ocupat divèrsas cargues partidaris e es actualament lo president de lo sieu partit, APRA.

La siá primièra gestion de govèrn se caracterizèt per la pièger crisi economica dins l'istòria del país amb una insolita iperinflacion, una vòlta dels atacs del terrorisme liderat per Sendero Luminoso, e per de divèrses actes de corrupcion qu'implicavan a gents del regim que repercutiguèron en un grand malcontentament social. Las divèrsas acusacions provoquèron qu'en 1991 foguèsse retirat temporàriament del Senat per li menar a tèrme una investigacion. Produsida la crisi constitucionala de 1992, s'escapèt cap a Colómbia e França en adusint una persecucion politica cap a la siá persona de la part del regim de Alberto Fujimori.

A la casuda del govèrn de Alberto Fujimori, García retornèt dins lo país per postular las eleccions en 2001; malgrat aiçò, foguèt derrotat per Alejandro Toledo. Durant lo govèrn Toledo (2001-06) foguèt lo cap de l'oposicion.

García trionfèt en las eleccions de 2006 al derrotar a Ollanta Humala (de l'Union pel Peró - UPP) en segond torn. Lo sieu segond govèrn, s'es caracterizat a la data per nautes indices de corrupcion e sujeccion al capital estrangièr, de divèrsas mesuras d'austeritat fracassadas, l'inici de grandes projèctes economics e la reestructuracion de las relacions diplomaticas. Lourdes Flores, Alejandro Toledo e Ollanta Humala dirigisson l'oposicion. Lo març de 2009, la siá segonda gestion èra aprovada aperaquí per 24% dels perovians, en se recuperant de lo sieu nivèl mai bas, 19%, atengut en novembre de 2008.

### Ministres d'Estat
Lo 27 de julhet de 2006, Alan García anoncièt als integrants de lo sieu primièr Conselh de Ministres, lo qu'es presidit per Jorge Del Castillo, intim amic de García Pérez e Secretari General del Partit Aprista. Destacan cinc femnas, çò de mès de naut en l'istòria peroviana e un dels mai nautes a nivèl de America Latina, en mai de nombroses independentes e de trabalhadors del govèrn d'Alejandro Toledo, del temps que solament sèt membres del partit APRA intègran lo Conselh. Amb lo renonciament de Pilar Mazzetti en febrièr de 2007, demorèron cinc femnas e se va agregar un membre de APRA al Gabinet.

### Referéncias
Valentín Paniagua Corazao

**Valentín Paniagua Corazao** (1936-2006) avocat e òme politic foguèt president de Peró entre 2000 e 2001.
Alberto Fujimori

**Alberto Kenya Fujimori Fujimori** (en japonés: 藤森藤森アルベルト; Lima, 26 de julhet de 1938 – 11 de setembre de 2024) foguèt un engenhaire agricòla e politician peroan. Foguèt president de Peró entre 1990 e 2000.
Personalitat controvertida, l'an 2000 Fujimori fugiguèt a Japon abans la fin de son mandat aprèp d'escandals màgers de corrupcion e de violacions dels dreches umans. 

Sa filha ainada, Keiko Fujimori, es tanben politiciana e se presentèt a las eleccions presidencialas de 2011 e de 2016.
Alaric II

**Alaric II** (484 - Vouillé 507) foguèt lo ueitau rei dels visigòts, filh d'Euric. Son reialme, que sa capitala èra Tolosa, compreniá la mitat meridionala de  Gàllia (la màger part de l'actual terrritòri d'Occitània) e gaireben tota la Peninsula Iberica (Ispània). 

Alaric foguèt vençut e tuat a la batalha de Vouillé per Clodovèu, rei dels francs.

esquèrra|thumb|left|Reiaume d'Alaric II vèrs 500.

Alara los Visigòts d'Aquitània passèron en Ispània e sonque conservèron la Gàllia Narbonesa sul versant nòrd-est dels Pirenèus (nomenada Septimània). Jos son règne foguèt facha una copia de las leis romanas, coneguda coma Breviari d'Alaric, aplicabla sonque als ispanoromans (506). Lo meteis an 506 va permetre als avesques catolics de Gàllia de s'amassar en un Concili en (Agde).

## Referéncias
*Edward Gibbon, ''History of the Decline and Fall of the Roman Empire''
Mariza

**Mariza Reis Nunes** (Moçambic, 1973) es una celèbra cantaira de fado de Portugal. Sa votz tan particulara li a valgut una reputacion mondiala.
Bidarrai

**Bidarrai** (basco), **Bidarray** (francés), qu'ei ua comuna deu Bascoat, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Istoricament  que's tròba en Baisha Navarra, dens la comarca de Sent Estève de Baigòrri-Ossés.

## Geografia
Las comunas tòcatocantas que son Luhuso e Makea au nord, Itsasu au nòrd-oèst, Ossés au sud-est e Sent Estève de Baigòrri e Sent Martin d'Arròsa au sud.

La montanha d'Iparla (1044 m) que's trapa au sud de la comuna.

L'arriu de Niva, afluent d'Ador, que trauca la vila.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

Image:Bidarray Noblia Nive.jpg|Pont Noblia sus Niva
Image:Bidarray_Fronton.jpg|Fronton
Image:Bidarray_Eglise_Détail.jpg|Glèisa de l'Assompcion - Detalh deu campanar

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Macaia

**Macaia** (*Macaye* en francés), qu'ei ua comuna de la província tradicionau de Labord, dens lo canton de Hasparren, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Lo Golf de Gasconha, a l'oèst, qu'ei distant de 25 km. 

Lo gentilici qu'ei *makear*.

Las comunas tòcatocantas que son Hazparne au nòrd, Cambon au nòrd-oèst, Mendiondo a l'èst, Luhuso a l'oèst e Bidarrai en Baisha Navarra au sud.


Image:Macaye Eglise2.JPG|La glèisa.
Image:Macaye Toit.jpg|Teulat.
Image:Macaye Porte.jpg|Pòrta botelha.
Image:Macaye Linteau2.jpg|Lindau escultat.
Image:Macaye Fenêtre.jpg|Frinèsta.

.
## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Itsaso

**Itsaso** en occitan, **Itsasu** en basco, o **Itxassou** en francés, qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Labord, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

Lo toponim que significa "lòc de las gèstas" (*isats* 'gèsta').

Lo gentilici qu'ei *itsasuiar*.

Que s'i tròba la montanha Artzamendi (931 m), la mei hauta de Labord, pròcha de la Baisha Navarra.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben


Image:Itxassou Pas de Roland2.jpg|Lo Pas de Rotland, au long de Niva.
Image:Itxassou Laxia.jpg|L'arrivet de Laxia, afluent de Niva.
Image:Itxassou Artzamendi 03 08 2006.jpg|Vista de la glèisa e de la montanha Artatzamendi (926 m).
Image:Itxassou Pierre tombale.JPG|Pèira tombau dens la glèisa de Sant Fructuós.


## Ligam extèrne
*  Site oficiau

## Nòtas
Opisthokonta

Los **opistocòntes** constituisson un grop d'eucariòtas recampant d'organismes aparentament fòrt divèrses. Lo rapròchament d'aquestes taxons (que los eumicèts, o campairòls, e los metazoaris, o animals) es pro recent. Es basat sus l'estudi de mantun gèn analizats separadament, çò que conferís a l'existéncia dels opistocòntes una cèrta fisabilitat. A partir d'aquesta mesa en evidéncia moleculara, d'autres sinapomorfias son aparegudas coma evidentas confirmant que s'agís plan d'un grop monofiletic. Los opistocòntes se serián separats dels autres eucariòtas fa un miliard d'annadas.
Bill Gates

300px|right|thumbnail|Bill Gates (2004)

**William Henry Gates III**, mai conegut coma **Bill Gates** (Seattle, 28 d'octobre de 1955) es un informatician e entrepreneire american. En 1975, amb son amic Paul Allen, creèt l'entrepresa informatica Microsoft que lo president n'es actualament Steve Ballmer. Entre 1996 e 2007 foguèt l'òme pus ric del mond amb una fortuna de mai de 59 miliards de dolars.

## Biografia

Son paire, William Henry Gates Sr, es avocat. Sa maire, Mary Maxwell Gates, es professora e presidenta de direccion de qualques entrepresas e bancas de l'United Way of America.
Jatso

**Jatso** o **Jatxou** en francés qu'ei ua comuna de la província tradicionau de Labord. Qu'ei administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

Lo gentilici en basco qu'ei *jatsuar*. 

Las comunas tòcatocantas que son Moguerre e Vièlafranca au nòrd, Hasparn a l'èst, Ustàrits a l'oèst, Haltsu au sud e Larresoro au sud-oèst.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

Image:Jatxou Eglise.jpg|Glèisa de Sant Sebastian.
Image:Jatxou Benoiterie.jpg|L'ostau de la  (la guardiana de la glèisa).
Image:Jatxou Rhune.jpg|Vista suber la montanha Larrun.
Image:Jatxou Chemins.jpg|Jatsu, dens la crosada deus camins.
Image:Jatxou Ferme.jpg|Bòria vièlha.
Image:Jatxou Ferme2.jpg|Ostau labordin.
Image:Jatxou Fronton.jpg|Fronton.
Image:Jatxou Fenetre.jpg|Detalh d'ua frinèsta de la glèisa de Sant Sebastian.
Image:Jatxou Steles6.jpg|Estèlas discoïdaus.

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Ustaritz

**Ustaritz** (*Uztaritze* en basco e *Ustaritz* en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Labord. Qu'ei administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Qu'estó la capitau labordina tre 1177 dinc a 1789 (Revolucion Francesa).

Las comunas tòcatocantas que son Vièlafranca au nòrd, Arcangós e Sent Pèr de Nivela a l'oèst, Zuraide e Espeleta au sud e Larresoro e Jatsu a l'èst.

Que s'esten suber las duas arribas de la Niva.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

Image:Ustarritz Senkastenea.jpg|Ostaus Luisenea e Senkastenea (1572).
Image:Ustarritz Ganibetcharbeita.jpg|Ostau Ganibetcharbeita.
Image:Ustarritz Filiperenea.jpg|Ostau Filiperenea (1760). 
Image:Ustaritz Façades basques.jpg|Carèrra vielha deus magistrats.
Image:Ustaritz Haltya.jpg|Castèth Haltya (sègle XIX).
Image:Ustaritz Chateau Lota.jpg|Castèth Lota (sègle XIX).
Image:Ustarritz Eglise.jpg|Glèisa de Sant Vincenç (sègle XIX).
Image:Ustaritz Maïs.jpg|Plana milhicòla.
Image:Ustaritz Pont Nive.jpg|Pont suber l'arriu de Niva.
Image:Ustaritz Nive Barrage.jpg|Restanca de Xopolo suber l'arriu de Niva.
Image:Ustaritz Mairie.jpg|Castèth de la Mòta, comuna actuau e residéncia anciana deus vescomtes de Labord e deus ducs d'Aquitània.
Image:Dominique_Joseph_Garat.JPG|Dominique Joseph Garat

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes
*  Sit oficiau
*  Ofici de Torisme
*  Ustàrits dens ''Bernardo Estornés Lasa - Enciclopèdia Auñamendi  (Euskomedia Fundazioa)''

## Nòtas
Larrun

**Larrun** (del basco *larra*: luòc de pastura) es un suc situat dins los Pirenèus, en País Basc; son altitud es de 905&nbsp;m. La montanha de Larrun es traversada per la frontièra dels estats francés e espanhòl, qu'es tanben la frontièra entre las províncias bascas de Labord e de Navarra. 
Larrun es una destinacion toristica presada, mercé al petit trin de cremalh que dempuèi 1924 carreja lo monde del pas de Sant Ignaci fins al som. Amont la vista es excepcionala sul País Basc, las Lanas e l'Ocean Atlantic.

## Istòria
Los cromlècs, montèls e dolmèns atèstan la preséncia dels òmes sus aqueles pendisses tre la preïstòria. Uèi son trevats pels pottokak e los tropèls de fedas del cap negre o ros e de las banas en tira-tap (manech), menadas pels pastres.

## Nòtas e referéncias
Clavièr d'ordinator

Lo **clavièr d'ordinator** (var. **clavier/clavèir/clavèr d'ordinator**) es un periferic d'ordinator brancat sus una interfàcia PS2 o USB en general. Permet de picar de caractèrs per tal de dintrar d'òrdres o de donadas dins l'ordinator. Un clavièr se compausa de botons rectangulars apelats "claus". I a sus caduna un caractèr (letra, chifra o caractèr especial). La disposicion de las claus depend de la lenga e de l'estat. Per exemple a Mónegue, en França e en Belgica es una disposicion sonada "azerty"; en Itàlia, en Espanha e dins la majoritat dels estats es una disposicion dita "qwerty" (son las sièis primièras letras del clavièr). I a tanben d'autras disposicions possiblas.
 
Per escriure en occitan, es possible d'utilizar, coma per lo catalan, un clavièr espanhòl o òm pan-iberic, que permeton de picar amb una granda facilitat totes los signes occitans. Los clavièrs franceses e italians permeton pas totjorn de far aisadament certans signes diacritics (á,ò,ó,í, Ç majuscula, n·h, s·h), i cal doncas utilizar d'acorchas clavièr (combinasons de claus). 

## Nòtas
Economia de Botswana

Botswana foguèt un dels paucs païses que mantenguèron una fòrta creissença de la siá economia dempuèi 1996, an de siá independéncia, fins a 1999. Malgrat aiçò, la creissença queiguec a bas de 5% en los ans 2007 e 2008, e sofriguèt una fòrta retraccion lo 2009, en essent que la indústria sofriguèt una reduccion de gaireben 30%.

L'economia del país evolucionèt d'una de las pus pauras del continent a una economia amb PIB *per capita* similar al de qualques païses en desvolopament. Lo melhorament de l'economia s'es bastit a comptar de l'aplicacion de politicas liberalas, un acertat usatge dels ganhs procedentes de las minas de diamants una politica fiscala prudenta e una politica exteriora cautelosa. Debswane, l'unica companhiá minaira de diamants qu'opèra a Botswana, aperten en 50% dins lo govèrn e genèra a l'entorn de la mitat de totas las intradas governamentalas.

Actualament Botswana es lo 3 productor mondial de diamants. Lo país expòrta tanben coire, niquèl, carbonat de sòdi, carn e textil.

## Nòtas & referéncias
Mississipí

Lo tèrme **Mississipí** pòt designar :
* un riu dels Estats Units, Mississipí ;
* un Estat dels Estats Units, Mississipí ;
* la lenga mississipí.
Missorí

**Missorí** correspond a :
***[[Missorí (Estat)|Missorí]]**, un *Estat american* del Middle West
***[[Missorí (riu)|Missorí]]**, lo mai long *afluent* del flume Mississipí
Tarascon (omonimia)

**Tarascon** pòt designar:
* Tarascon, comuna de Provença
* Tarascon d'Arièja, comuna del País de Fois
Uetersen

thumb|rigth|Museum Uetersen 

**Uetersen** es una vila l'oèst d'Alemanha (Schleswig-Holstein) prèp Amborg. En 2006 aviá una populacion de  abitants. Sa superfícia totala es 11,43&nbsp;km².

## Embessonatges

*  (1990)

## Ligams extèrnes

* Uetersen
Festus Gontebanye Mogae

**Festus Gontebanye Mogae** (n. 1939) economista e òme politic foguèt president de Botswana entre 1998 e 2008.
Javier Sanz

**Javier Sanz** (Madrid, 1965) es un escrivan espanhòu, autor de divèrsei guidas toristicas e de reportatges dins lei mejans de comunicacion, e sensiblament de l'òbra *Respònsa a la Letra de Jèsus au Papa (Respuesta a la Carta de Jesús al Papa)* (Barcelona: Ed. Planeta, 2002 ISBN 978-84-08-04469-7), amb epilòg de Fernando Sánchez Dragó, una recèrca centrada dins lo desvolopament dei religions a l'Orient Mejan a l'Antiquitat.

## Guidas toristicas
**Iemèn* (*Yemen*) (Gaesa - 2000)
**Islàndia* (*Islandia*) (Gaesa - 2005)

## Òbras
**Respònsa a la Letra de Jèsus au Papa (Respuesta a la Carta de Jesús al Papa)* (Planeta - 2002)
Metòde de Montcarles

Se sòna **metòde de Montcarles** tot algorisme probabilista qu'a per tòca de calcular de valors numericas. S'emplega per aproximar d'expressions matematicas que son avaloracion exacta es costosa o impossibla. Lo metòde lo sonèron ansin en referéncia au Casinò de Montcarles (a Mónegue) qu'es , en essent la rotleta un generador simple de nombres aleatòris. Lo nom e lo desvolopament sistematic dei metòdes de Montcarles datan aperaquí de 1944 e se melhorèron enormament amb lo desvolopament de l'ordinator.

L'usança dei metòdes de Montcarles, coma aisina de recèrca, proven dau trabalh realizat dins lo desvolopament de la bomba atomica durant la Segonda Guèrra Mondiala a Los Alamos. Aqueu trabalh tocava la simulacion de problèmas probabilistas d'idrodinamica concernissent la difusion de neutrons dins lo materiau de fusion, una difusion que possedís un comportament eminentament aleatòri. Uei lo jorn es una part fondamentala deis algorismes de traçament de rais per la generacion d'imatges sintetics.

Dins la primiera estapa d'aquelei recèrcas, John von Neumann e Stanisław Ulam refinèron aquela rotleta russa e lei metòdes  dei prètzfachs. Pasmens, lo desvolopament sistematic d'aqueleis idèas deguèt esperar lo trabalh d'Harris e Herman Kahn en 1948. Vèrs lo meteis an, Enrico Fermi, Metropolis e Ulam obtenguèron d'estimacions sus lei valors caracteristicas de l'eqüacion de Schrödinger per la captura de neutrons au nivèu nuclear en utilizant aqueu metòde.

Lo metòde de Montcarles porgís de solucions aproximadas per una granda varietat de problèmas matematics, en fasent possibla la realizacion d'experiments amb la cèrca d'escapolons de nombres pseudoaleatòris dins un ordinator. Lo metòde es aplicable a tota mena de problèma, siá estocastic, siá determinista. A la diferéncia dei metòdes numerics que se basan sus d'avaloracions en *N* ponchs dins un espaci *M*-dimensionau per produire una solucion aproximada, lo metòde de Montcarles a una error absoluda de l'estimacion que descreis coma \frac{1}{\sqrt{N}} en vertut dau teorèma dau limit centrau.

## Vejatz tanben
*Cadena de Markov
* Integracion de Montcarles (w:en:Monte Carlo integration)
* Metòde quasi-Montcarles (w:en:Quasi-Monte Carlo method)
*Azard
* Algorisme de Las Vegas (w:en:Las Vegas algorithm)
*Generador de nombres aleatòris
Economia de Senegal

En genièr de 1994, Senegal adoptèt un profond programa de reforma economica amb lo supòrt de la comunautat de donadors internacionals. Aquela reforma comencèt amb una devaluacion de 50% de la moneda, lo franc CFA, que se manteniá amb una taxa de cambiament fixa per rapòrt al franc francés. Lo contraròtle governamental de prètzs e los subsidis foguèron desmantelloats. Après una reduccion de 2,1% en la creissença lo 1993, l'economia tornèt créisser a causa de las reformas economicas, e lo país aguèt una creissença sostenguda de 5% annala entre 1995 e 2008. L'inflacion annala s'es redusit a chifras d'unitats.

Coma membre de l'Union Monetària e Economica de l'Africa Occidentala, lo Senegal trabalha per una màger integracion regionala, amb una tarifa extèrna comuna e una politica monetària mai establa. Malgrat aiçò, l'anautita taxa de caumatge fa que de milièrs de personas daissen lo país en recèrca d'aucupacions a Euròpa. Lo país sofriguèt tanben una crisi d'energia que provoquèt fauta d'electricitat en fòrça regions lo 2006 e 2007.

## Nòtas & referéncias
Economia de Montenegro

Montenegro adoptèt l'èuro coma moneda aprèp son independéncia, en 2006. Sa economia es una de las pus pauras d'Euròpa. Après lo referendum de independéncia, l'economia de Montenegro contunhèt la siá transformacion en una mai basada en los servicis, amb l'objectiu declarat de se convertir en una destinacion pel torisme de luxe, e se jónher a la Union Europèa. Se son realizats d'esfòrces per atraire d'inversions estrangièras en lo sector del torisme, aital coma en projèctes de grandas infrastructuras, ambedós necessaris per facilitar lo desvolopament toristic.

## Referéncias
Economia de Bielorussia

L'economia de Bielorussia èra tradicionalament basada sus l'agricultura, e fins a 1960, 58 % de la populacion activa trabalhava al sector primari, mas dempuèi lo país s'es industrializat fòrça. 

Bielorussia es pas gaire rica en minerals ni en produches energetics, e tanben patís encara dels efièches de l'accident nuclear de Chornobyl e la pollucion atmosferica provocada per una industrializacion sens cap mesura ni contraròtles. Per çò qu'es de l'industria, las principalas son las mecanicas de Minsk, textilas a Vitebsk, fustièras, bastiment e veire, e mai una rafinariá de petròli a Polatsk.

Lo comèrci de Bielorussia amb Russia sofriguèt una reduccion en 2006, mas lo 1 de genièr de 2010, Russia, Cazacstan e Bielorussia lancèron una union doanièra, amb contraròtles unificats de comèrci e còdes de doana encara jos negociacion. Encara uèi lo 80-90 % de l'economia bielorussa es contrarotlada per l'Estat.

## Referéncias
Economia d'Alemanha

L'economia d'Alemanha es la principala de l'Union Europèa, e la 5 del mond, aprèp los Estats Units d'America, China, Japon e Índia.

Passat un periòde d'estagnacion entre 2001 e 2005, amb un taus de creissença annuala de 0,7% e un caumatge elevat en aquel periòde, l'economia creissèt de 2,6% en 2007. 

Dintre las principalas rasons per aiçò èra lo caumatge elevat e l'estancada macroeconomica amai la reduccion del nivèl d'inversions en novèlas fabricas e equipaments, en mai de la pauca creissença del consum intèrne.

La modernizacion e integracion de l'èst alemand contunha d' èsser un procès en demòra e de còst elevat, amb la transferéncias d'oèst a èst de 80 miliards de dolars per an.

## Nòtas e referéncias
Ací Gasconha

**Ací Gasconha** qu'es ua associacion culturala occitanista que defen la plaça de l'occitan gascon coma lenga tradicionala e prumèra deu Baish Ador (lo parçan a l'entorn de Baiona, Anglet e Biàrritz). Que protèsta contra l'idea faussa presentant lo Baish Ador coma ua zòna exclusivament basca, quan l'occitan i es la lenga tradicionala (que's ved en particular dens l*'Atlas linguistique de la Gascogne*). L'associacion se creè en 1975 dab lo nom *Amics Gascons e Bearnés* e prengó lo son nom actuau en 1992

Qu'a promogut un libe entà apréner l'occitan gascon deu Baish Ador : *Que parlam!*

## Vejatz tanben
### Ligams intèrnes
* Baish Ador
### Ligams extèrnes
* Sit web d'Ací Gasconha
Râbnița

**Râbnița** o **Rîbnița** (: nom romanés) (en rus *Рыбница = Rybnitza*) es una vila de l'estat de Moldàvia, a l'èst, en riba de Dnièstre e dins la region de Transnístria. A 56&nbsp;988 estatjants (2004).
Steve Jobs

vinheta|250px|Steve Jobs
**Steven Paul Jobs**, mai conegut coma **Steve Jobs** (San Francisco, Califòrnia, 24 de febrièr de 1955 - Palo Alto, Califòrnia, 5 d'octobre de 2011) foguèt un informatician american. Foguèt una de las personas mai importantas del mond de l'informatica del sègle XX que l'1 d'abril de 1976 creèt a Cupertino, amb Steve Wozniak, l'entrepresa informatica Apple. En 1986, crompèt la division Graphics Group de Lucasfilm que transformèt en Pixar Animation Studios. Amb aquesta companhiá coneguèt un grand succès comercial en 1995 gràcias al film *[[Toy Story]]*, que n'èra lo productor delegat. Demorèt director general proprietari de l'entitat (amb 50,1 % de las parts) fins a son aquisicion per la Walt Disney Company en 2006.

## Biografia
Filh d'una maire americana, Joanne Carole Schieble, e d'un paire sirian, Abdulfattah John Jandali, professor de Sciéncias politicas. En julhet 2004, es obrejar d'una nòda.
Economia de Macedònia del Nòrd

Abans de l'independéncia, Macedònia èra la republica mai paura d'Iogoslavia. Actualament, la Republica de Macedònia del Nòrd contunha a èsser un dels païses pus paures d'Euròpa. Lo país a un vast sector economica informala.

## Referéncias
Nebosan

**Nebosan** qu'es un parçan d'Occitània situat en  e mei o mens en . La soa vila principau qu'es Sent Gaudenç.

## Toponimia
Eras fòrmas ancianas que son *Nebosano*, *Nebosans*, *Nebosan* (en 1291, 1329, 1398, 1413), *Nebouzain*, *Nébousan*, *Nébouzan*
, *Neboysan* (òc ancian) en 1398. 
Eth nom de *Nebosan* que seré benlhèu eth d'un comte [o vescomte] *Nepotianus  cargat d'administrar era region. En eras regions pirenencas, eths noms de país que son formats dab un nom de persona seguit d'eth sufixe *-anum* (implicitament, en aqueth cas particular, eth sufixe qu'ei dejà contengut en eth nom de persona): Tursan, Marsan (parçan), Gavardan, Lavedan; mei au nòrd, qu'ei eth sufixe *-acum* (F. Lot qu'escriu *-iacum*) : Fesençac (de Fidentius), Pardiac (de Pardus), Astarac (d'Asterius), Armanhac (d'Arminius) .

## Istòria
Nebosan qu'èra ua vescomtat dens era diocèsi de Comenge, dambe Cieutat per caplòc e Sent Gaudenç a partir de 1334. Que hascó aumenatge 
aths reis de Navarra en 1540. Que vengó un país d'Estats . 
Ferdinand Lot qu'associa mei o mens *Neurest* (eth país deths onobrisates) e Nebosan : « (Ciutat) qu'ei incontestablament eth caplòc deth Nebosan »  (mès eths limits deras circonscripcions feudalas non coïncideishen exactament dab eths limits de pòbles antics). 

Politicament, Nebosan, ahonit dens Comenge, qu'i estó incorporat cap ara fin deth sègle XII. Ath sègle XII, qu'èra demorat autonòm. En un bornatge deth comtat de Bigòrra, qui data, çò sembla, de 1283, qu'ei escriut: *Lo comtat de Begorra confronto de sol lebante* [a l'èst]... *ab las peyras fytadas... del bescondats del Nebozan* (Ferdinand Lot que senhala eth tèxte en gascon qu'ei ua traduccion posteriora deth originau latin; en 1083, i a pas enqüèra cap tèxte administratiu en gascon).

Era partida occidentau de Nebosan qu'èra religiosament en era diocèsi de Bigòrra. Com eths onobrisates avèn un territòri petitòt, era Glèisa no'u donè cap diocèsi e, religiosament, eth territòri qu'estó aplegat ara diocèsi e *civitas* de Bigòrra .
Economia de Somalia

Malgrat la fauta d'un govèrn nacional, Somalia a mantengut una fòrta economia informala, basada principalament sus l'elevatge, la transferéncia e las remesas de fons, e las telecomunicacions. La agricultura es lo sector pus fòrt, e l'elevatge representa 40% del PIB e mai de 50% de las exportacions. Es un dels païses pus paures del mond, amb relativament gaire de ressorsas naturalas. La màger part de l'economia foguèt devastada en la guèrra civila. Granda part de la siá populacion que viu de la creacion de bestial es nomada o seminomada.

La banana es un autre important produch d'exportacion. Sucre, sorgo, milh e peis son produsits solament pel mercat intèrne.

## Nòtas & referéncias
Economia de Guyana

L**'[[economia]] de [[Guyana]]** exibiguèt una moderada creissença economica entre 2001 e 2007, basat en l'expansion dels sectors agricòla e mineracion, l'expansion dels negòcis, un taus d'interès pus realista, un contraròtle mai intens de l'inflacion e lo supòrt contunhat d'organizacions internacionalas. L'economia se recuperèt après las inondacions de 2005.

Dos dels problèmas cronics del país son la pichona quantitat de man d'òbra especializada e las infrastructuras deficientas.

## Nòtas & referéncias
Deià

**Deià**
ProvínciaProvíncia de las Illas Balearas
Gentilici*Deianenc, deianenca*
Lengas oficialascatalan e castelhan
Populacion (2007)718
Superfícia15 km2
Densitat de populacion47,87 ab/km2


**Deià** (Malhòrca) es una vila de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas, dins los Païses Catalans (e en Espanha). Sa populacion foguèt estimada a 718 abitants, en 2007. Sa superfícia totala es 15 km².

Lo nom de Deià sembla de venir del mot arabi *Ad-daia* que vòl dire «la vila».
Nant

**Nant** (*Nant* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Imatges

Imatge:Nant-Vuegenerale.jpg|La vilòta
Imatge:Nant.JPG|La glèisa
Imatge:Nant3.JPG|Pont de la prada


## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
* Cantòbre

## Ligams extèrnes
* Sit de la comuna
* Sit de l'Ofici de Torisme 

## Nòtas
Giovanni Paolo Maggini

**Giovanni Paolo Maggini**  (Botticino, Itàlia, c. 1580 - c. 1630), que ho un laütièr italian deus màgers, eslhève de Gasparo da Salò (mèste de l'escòla de Breissa).

Los sons instruments que hon copiats per generacions de laütièrs (mei que mei en Euròpa Centrau) qui reprodusín lo son hilet doble suu bòrd de l'instrument e, inspirats per aqueste doblement, e dèn un segond torn a las volutas deu vriulons inspirats deus modèls d'aqueste mèste de Breissa.

Au dia de uei qu'ei conegut com l'autor de 60 vriulons, 9 vriulons altos, dus violoncèls, ua contrabassa e quauques viòlas.

Las soas etiquetas conegudas que 'u mentaven atau :

**Gio. Paolo Maggini in Brescia**

**Paolo Maggini in Brescia**

**Giovanni Paulo Megri**
**a Brescia, 1615**

Maggini qu'èra un eslhève deu gran laütièr Brescian Gasparo da Salò (un deus dus mei ancians laütièrs de vriulons coneguts) e que ho eth medish lo mèste de Valentino Siani, format a Brescia e qui s'installè arron a Florença.

## Ligam intèrne
Vriulon

## Ligam extèrne
Descripcion sancera deu vriulon de Maggini expausat au National Music Museumhttp://www.usd.edu/smm/Violins/Maggini/3365/Magginiviolin3365.html
Laütièr

Lo **laütièr** (var. **laütèr**, **laütier**) qu'ei la persona qui fabrica o adoba los instruments de còrdas (e, mei que mei, los instruments de còrdas hregadas o de còrdas puntejadas).

Lo saber que deben mestrejar un mèste o un aprenedís laütier que s'apera la laüteria.

## Laütièrs famós
*Andrea Amati
*Antonio Stradivari
*Giovanni Paolo Maggini
*Jacob Stainer
*Domenico Montagnana
*Jean-Baptiste Vuillaume
Economia de Chad

La produccion de petròli en Chad comencèt en l'an 2000. Malgrat aiçò, l'Indèx de desvolopament uman de l'ONU plaça a Chad coma lo cinquen país pus paure del mond, doncas que 80% de la populacion viu jol lindal de praubesa. En 2005 lo PIB per cápita s'aimèt en 1.500 dolars.

Gairenben 80% de sa populacion es dependenta de l'agricultura familiala.

## Nòtas & referéncias
Contrabassa

thumb|200px|thumb|left|Acòrd de la contrabassa (de 4 o 5 còrdas) e endom deu son registre 
La **contrabassa** qu'ei un instrument de còrdas hregadas pertanhent ams a las familhas deu vriulon (gessida de la familha de l'antica Lira da braccio) e de la viola da gamba. Uei lo dia qu'ei l'instrument lo mei grave de correntament emplegat dens la grana familha de las còrdas hregadas (devath l'octobassa, mei grava e chic utilizada dens l'istòria de la musica). 

Com los autes instruments de còrdas hregadas, que pòt estar jogada au mejan d'un arquet o en bèth puntejar la soas còrdas (tecnica aperada pizzicatto), estant aquesta segonda possibilitat la mei emplegada dens lo jazz.

## La diferentas partidas de l'intrument

La cotrabassa que's compausa de la medishas peças que lo vriulon (véder aqueth article) mes dab hèra mei de variantas possiblas.

## [[Arquet]]
thumb|200px|left|Arquet alemandthumb|200px|right|Arquet francés
Los contrabassistes que causeishen duas menas principaus d'arquet : l'arquet francés (gahat com los arquets deus instruments de la familha du vriulon) et l'arquet alemand (gahat com los arquets de la familha de la viola da gamba.
Lista de las arts en Occitània

**Lista de las arts en [[Occitània]].**
### Literatura occitana
* los trobadors
* Aurélia Lassaque (poetessa occitan)
* Frederic Mistral
* lo Felibritge
* Joan Bodon
* Jacques Boé (dich  Jasmin)
* Paul Froment (poèta occitan mòrt al servici militar a Lion [ede@wanadoo.fr])

### Musica e dança

Vejatz: Cançon tradicionala en occitan

* A Fil de Ciel 
* La Talvera
* Menestrèrs Gascons
* Joan Francés Tisnèr
* Verd e Blu
* Nadau (musica)
* Claudi Martí
* Mans de Breish
* Massilia Sound System
* Nux Vomica
* Parpalhon
* Fabulous Trobadors
* Carlos Gardel 
* Lou Dalfin
* Lo Seriòl
* Lhi Jarris
* Gai Saber
* Goulamas'k
* Faydits
* Rosina de Pèira
* Manufacturas Verbalas
* Moussu T e lei Jovents
* Lucia de la Val d'Aran
* Jan dau Melhau
* Joanda
* ÒC
* Mauresca Fracàs Dub
* Marilís Orionaa
* D'Aquí Dub 
* Dupain
* Bombes 2 Bal
* La Mal Coiffée
* Du Bartas

### Gastronomia
#### Aliments
* la rabassa
* l'amètla
* lo prunèl
* lo melon 
* l'oliva

#### Plats
* la garbura
* l'olada auvernhata
* la pissaladièra
* la/lo bolhabaissa
* la sopa del pisto
* lo caçolet
* l'aligòt
* los farçons
* lo fetge gras
* la torta de bleda
* los nhòcs
* las raviòlas
* l'alhòli
* lo pontin
* la trufada
* l'ase farcit
* la fogassa

#### Dessèrts
* lo pastis landés
* la tortièra de Gasconha
* la Crostada Ariejenca
* los pescajons
* lo clafotís
* la pompa d'òli
* los tretze dessèrts de Calendas
* las aurelhetas
* la foassa o fogassa

### Monuments e luòcs istorics

#### Monuments istorics

#### Luòcs istorics

#### Musèus

### Espòrts e jòcs
* Jòc de quilhas de 8
* Jòc de quilhas de 9
* La corsa landesa, qu'es la version actuala de las ancianas corsas de taures daissats dins las carrièras.
* La corsa camarguenca, practicada dins Erau, Gard, Bocas del Ròse e Vauclusa, e que sa tòca es d'anar quèrre d'atributs plaçats sus las banas del taure.
* La pelòta basca, qu'a de basc pas que lo nom. Perque ven del jòc de palma francés, qu'aprèp son interdiccion a subsistit pas que dins de regions atlanticas.
* Lo rugbi de XIII, solidament ancorat dins Aude, en Provença, Òlt e Garona e dins la region tolosenca.
* Lo rugbi de XV que son representant mai conegut es l'Estadi Tolosenc.
* Lo tambornet que se jòga subretot en Lengadòc e en Itàlia.
* Las ajustas lengadocianas mai que mai a Seta 
* La targa provençala.

### Tradicions
* Lo berret
* Fèstas localas de Baiona, Dacs, Mont-de-Marsan, Excideuil
Sent Joan Pè de Pòrt

**Sent Joan Pè de Pòrt** (*Donibane Garazi* en basco, *Saint-Jean-Pied-de-Port* en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra, de la quau èra capitau.
Administrativament, que's tròba uèi dens lo departament deus Pirenèus Atlantics e era region de Navèra Aquitània.
## Geografia
La Niva que travèrsa la vila.

Las comunas tòcatocantas que son Izpura au nòrd, Sent Joan lo Vielh e Zaro a l'èst, Eiheralarre au sud e Uhart de Cisa a l'oèst.

Qu'ei situada suu Camin de Sant Jaume.

## Istòria
Suber la colina dominant la vila que's quilhava lo Castèth de Mendiguren, mencionat dempuish 1191, au pè deu quau lo rei de Navarra Sanç VII lo Hòrt (1152-rei 1172-1221) e bastí a la debuta deu sègle XIII ua vila hortificada dab barris de pòrtas ogivaus, enqüera uei vesederas, en mei d'ua glèisa, inclusa dens lo sistèma defensiu de la plaça.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Rius d'Occitània

**[[Riu]]s d'[[Occitània]]**

** Ador
** Aglin (flume) (nais en Occitània)
** Alèir
** Argenç
** Arièja
** Aude
** Baïsa
** Char (nais en Occitània)
** Charanta
** Dordonha (rejonh Garona per formar l’estuari de Gironda)
** Durença
** Eila
** Erau
** Garona (pren sorgent dins la Val d'Aran) 
** Gironda
** Léger
** Òrb
** Pò (nais en Occitània)
** Ròse
** Tarn
** Var
** Vesera
** Vidorle
** Vinhana
Escòs

**Escòs** (*Ezkoze* en basco, *Escos* en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gramont e en Baisha Navarra. Qu'ei administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
 
Las soas terras que son adaigadas peu Gave d'Auloron, afluent deu Gave de Pau.

Las comunas tòcatocantas que son Autarriba au nòrd, Castanheda a l'èst, La Bastida a l'oèst, Aràs au sud-èst e Avitenh au sud.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [es'kɔs]. Las fòrmas ancianas que son *Escos* en 1105-1119, *Escoi* en 1105-1119, *Escot* en 1105-1119, *Escos* en 1119-1136 e 1246, *Escaut* en 1352, *Escos* en 1439, *Escoos* en 1440, *Scos* en 1582, *Escoz en Navarre* en 1575, *Escos* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Gerhard Rohlfs, citat per Grosclaude, qu'explica *Escos* per lo nom gallic d'òmi *Eysichus*/*Esucus* dab lo sufixe aquitanic *-ossum* . 

Dauzat qu'explica *Escòs*, com Escòt e Escòts per la situacion en arriba d'un arriu; que i auré ua arrasic preindoeuropèa idronimica **esc-* .

Miquèu Grosclaude qu'arrefusa l'explicacion de Rohlfs, qui cèrca sistematicament un radicau idronimica e qu'arrefusa sistematicament un nom gallic dens la region. L'arrasic idronomica **esc-* de Dauzat qu'es dobtosa. *Eski-* que representa en toponimia basca lo tilh o lo biule o lo carpe, etc. *Eskoz* qu'ei frequent au País Basco dens los domenis medievaus. L'ipotèsi qui sembla milhora qu'ei *Eski-os*, dab un sufixe collectiu locatiu *-ossum* . 

## Istòria
La comuna qu'ei generaument omesa dens las listas recentas de comunas de la Baisha Navarra. Qu'apartienèva ça que la a la Baisha Navarra devath lo Regim Ancian. Non hè pas partida deu "Bascoat" dens lo sens de la lei Pasqua de 1995. Totun *La G(u)arda ? d'Escòs* èra en Gasconha .

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants.

## Lòcs e monuments
[left|250px|thumb|[Glèisa (edifici)|Glèisa de Sent Joan Baptista]]
## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Abdullahi Yusuf Ahmed

**Abdullahi Yusuf Ahmed** (*Cabdullaahi Yuusuf Axmed* en somali), òme politic n. 1934, foguèt lo president de Somalia entre lo 2004 e lo 2008.
Mirga (ordinator)

Una **mirga** (var. **mirja**, **murgueta**) o **rateta** es un periferic de dintrada d'ordinator d'utilizacion manuala, generalament fabricat en plastic, utilizat per dintrar o contrarotlar las donadas. S'utiliza amb una de las doas mans de l'utilizaire e detècta son movement relatiu en doas dimensions per la superfícia orizontala ont s'apieja, se reflectissent abitualament per un ponchon o sageta sul monitor.

A l'ora d'ara es un element indispensable d'un equipament informatic per la majoritat de las personas, e malgrat l'aparicion d'autras tecnologias amb una foncion similara, coma l'ecran tactil, la practica a demostrat que serà encara utila mantun ans. Pasmens, dins l'avenidor podriá èsser possible de bolegar lo ponchon amb los uèlhs o a partir de la reconeissença vocala.

## Istòria
La primièra mirga foguèt dessenhada per Douglas Engelbart e Bill English pendent los ans 60 al *[[Stanford Research Institute]]*, un laboratòri de l'Universitat de Stanford, pròche de *[[Silicon Valley]]* en Califòrnia. Pus tard foguèt melhorada dins los laboratòris de Palo Alto de la companhiá Xerox (*[[Xerox PARC]]*). Son invencion foguèt pas un fach banal ni fortuit, mas fasiá partida d'un projècte important que cercava d'aumentar l'intellècte uman en melhorant la comunicacion entre l'òme e la maquina. Amb son aparicion, foguèt capitat un pas definitiu cap a l'aparicion dels primièrs environaments o interfàcias graficas d'utilizaires.

## Mirga mecanica
thumb|right|250px|Esquèma de foncionament d'una mirga mecanica
Foncionament d'una mirga mecanica:
per capturar lo movement donat per l'utilizaire, las mirgas mecanicas tenon una bola de plastic, de dimension variabla, dins sa partida inferiora per moure doas ròdas que generan de pulsacions en responsa al movement d'aquesta darrièra sobre la superfícia.

**1** :En bolegar la mirga se fa virar la bola
**2** :En virar la bola fa virar de cilindres ortogonals 
**3** :Aquestes cilindres son units a de disques de codificacion optica, opacs mas perforats
**4** :En foncion de sa posicion, los disques pòdon daissar passar o interrompre los rais infraroges emés per un LED.
**5** :Aquestas pulsacions son captadas per de captors que los convertisson en velocitat verticala e orizontala.

## Mirga optica
thumb|right|250px|Mirga optica
Es una varianta que fonciona sens bola de goma, en defugissent aital lo problèma frequent de l'acumulacion de brutícia dins l'axe de transmission. Se considèra un dels mai modèrnes e practics actualament. Son foncionament se basa sus un captor optic que fotografia la superfícia que i encontra e detècta las variacions entre las fotografias successivas, e determina se la mirga a cambiada sa posicion. Sobre de superfícias alisadas o sobre d'unes materials determinats, la mirga optica pòt provocar de movements nervioses de la sageta a l'ecran, e per defugir aquò es necessari d'utilizar un tapís de mirga de color unida.
Economia de Tanzania

thumb|left|Mercat Tengeru, près de la vila d'Arusha.
Tanzania es un dels païses pus paures del mond, amb un PIB per cápita de solament 1 700 dolars en 2012. Malgrat aiçò, la siá economia atenguèt de nautes indèxes de creissença a causa de la produccion d'aur e lo torisme. Lo país practicament concluguèt la siá transicion per una economia de mercat liberala, malgrat lo govèrn mantenga preséncia en sectors coma las telecomunicacions, bancas, energia e mineracion. 

Lo país es fòrça en dependent de l'agricultura, sector responsable per 1/4 del PIB, aproximativament 85% de las exportacions e qu'ocupa 80% de la man d'òbra. Malgrat aiçò, la topografia e las condicions climaticas limitan las tèrras cultivables a solament 40% del total. La siá economia se situa per jos 10% dels mai pauras del mond. 

L'indústria del país fa principalament lo tractament dels produchs agricòlas e qualques bens de consomacion. Lo Banc Mondial e donadors internacionals an porgit d'ajudas per reabilitar l'infrastructura obsolèta e reduir la praubesa. A causa de l'ajuda internacionala e solida politicas economicas, la creissença se manten malgrat la recession mondiala.

## Nòtas & referéncias
Mirga (omonimia)

**Mirga** pòt designar:

* La mirga, un mamifèr rosegaire. 
* La mirga, un periferic de dintrada utilizat en informatica amb los ordinators.