open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Manifestacion per l'occitan del 24 d'octobre de 2015

La **manifestacion per l’occitan** del 24 d'octobre de 2015 se passèt a Montpelhièr. Èra organizada pel collectiu Anem Òc compausat de l’Institut d'Estudis Occitans e de la Confederacion de las Calandretas.

Recampèt aperaquí 6 000 personas segond la polícia e  15 000 personas segond leis organizaires.

## Tanben veire
* Manifestacion per l'occitan del 31 de març de 2012 (Tolosa)
* Manifestacion per l'occitan del 24 d'octobre de 2009 (Carcassona)
* Manifestacion per l'occitan del 17 de març de 2007 (Besièrs)
* Manifestacion per l'occitan del 22 d'octobre de 2005 (Carcassona)

## Referéncias


## Ligams extèrnes
* Sit Anem Òc
.arte

**** (acorcha de *Association relative à la télévision européenne* en francés) es un nom de domeni generic depausat pel gropament europèu d’interés economic Arte que difusa de programas de television. Es en servici dempuèi lo 20 d’octobre de 2015.

## Referéncias
Partit Nacionau Unit

Lo **Partit Nacionau Unit** (« Ekshat Jathika Pakshaya » en singalés ò « United National Party » en anglés) es un partit politic srilankés fondat en 1946 per Don Stephen Senanayake. Conservator e economicament liberau, fa partida dei partits principaus dau país.

## Liames intèrnes

* Sri Lanka.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sri Lanka Freedom Party

Lo **Sri Lanka Freedom Party** (« Sri Lanka Nidahas Pakshaya » en singalés) es un partit politic srilankés fondat en 1951 per Solomon Bandaranaike. Sociau democrata e nacionalista, es un dei partits pus importants dau país.

## Liames intèrnes

* Sri Lanka.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Jaffna

**Jaffna** es una vila dau nòrd de Sri Lanka que sa populacion èra de  abitants en 2012. Es considerada coma la capitala culturala de la minoritat tamola de l'illa. Centre dau Reiaume de Jaffna, foguèt conquistada per lei Portugués en 1619 avans de passar sota lo contraròtle dei Olandés en 1658 puei dei Britanics en 1796. Après l'independéncia, èra la segonda vila pus poblada de l'illa. Pasmens, foguèt un deis enjòcs majors de la Guèrra Civila de Sri Lanka (1983-2009) e conoguèt un declin important. En 2012, èra solament la 12 ciutat dau país.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Tigres de Liberacion de l'Eelam Tamol

Lei **Tigres de Liberacion de l'Eelam Tamol** èra una guerilha independentista tamola de Sri Lanka. Fondada en 1976, participèt a la militarizacion dau conflicte entre Singalés e Tamols dins lo corrent de l'estiu de 1983 e au començament de la Guèrra Civila de Sri Lanka. Movement principau de la guerilha tamola après l'eliminacion deis insureccions rivalas dins lo corrent deis annadas 1980, menèt la guèrra còntra l'armada srilankesa durant 26 ans e creèt un estat tamol *[[de facto]]* independent. Pasmens, foguèt finalament desfacha en 2009 e sei caps istorics foguèron tuats ò capturats. Dempuei aquela annada, lo movement es considerat coma destruch en despiech de divèrsei temptativas de reconstitucion a partir de la diaspòra tamola.

## Liames intèrnes

* Guèrra Civila de Sri Lanka.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Janatha Vimukthi Peramuna

Lo **Janatha Vimukthi Peramuna** es un partit politic srilankés marxista fondat en 1965. Foguèt a l'origina de doas insureccions reprimidas per l'armada en 1971 e en 1987-1989. Dempuei 1989, a renonciat a la lucha armada e participa de còps a la formacion de coalicion governamentala ambé d'autrei partits de senèstra coma en 2004.

## Liames intèrnes

* Sri Lanka.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Velupillai Prabhakaran

**Thiruvenkadam Velupillai Prabhakaran** (26 de novembre de 1954 - 18 de mai de 2009) foguèt lo fondator e lo cap de l'organizacion independentista tamola dei Tigres de Liberacion de l'Eelam Tamol (LTTE). Participèt a la Guèrra Civila de Sri Lanka e capitèt de conquistar una partida importanta de Sri Lanka. Pasmens, mau capitèt de conclure la patz durant lei temptativas de negociacion de 2001. A partir de 2005, l'armada srilankesa aumentèt seis efectius d'un biais fòrça important e lei Tigres Tamols foguèron batuts entre 2008 e 2009. Son cap moriguèt a l'eissida de la batalha de Vellamullivaikkal onte lei darrierei fòrças de la guerilha foguèron anientadas.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Anuradhapura

**Anuradhapura** èra una vila de Sri Lanka. Fondada dins lo centre de l'illa entre lo sègle X av. JC e lo sègle V av. JC, ne'n venguèt lo centre politic e religiós principau dins lo corrent dau sègle IV av. JC e lo demorèt fins a 993. Foguèt abandonada durant lo sègle XI en causa de l'invasion chola e lo poder foguèt transferit a Polonnaruva.

Cubèrts per la jungla, sei monuments foguèron protegits de la destruccion. Foguèron inscrichs au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO en 1982.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Mirage IV

Lo **Dassault Mirage IV** èra un bombardier estrategic francés desvolopat dins lo corrent deis annadas 1950 per la companhiá Dassault Aviation. Intrèt en servici en 1964 de l'armada francesa e i foguèt utilizat fins a 2005. 62 unitats foguèron produchas. Destinat a de missions de bombardaments e de reconóissença estrategics, participèt ambé succès a mai d'un conflicte implicant França.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
E-Artsup

E-Artsup (en francés *École supérieure de la création numérique*) es una granda escòla francesa situada a Lilla.

## Ligams extèrnes
*  Sit web oficial de E-Artsup
.mutuelle

**** ("mutuala" en francés) es un nom de domeni generic depausat per la Federacion Nacionala de la Mutualitat Francesa. Es en servici dempuèi lo 23 d’octobre de 2015.

## Referéncias
La Lòtja (Marselha)

thumb|250px|Faciada de l'Ostau de la Comuna
La **Lòtja** (*Hôtel-de-Ville*, en francés) es un quartier administratiu de Marselha que s'atròba en riba nòrd dau Pòrt-Vièlh, dins lo segond arrondiment de la ciutat. Es dins aqueu quartier que s'atròva l'Ostau de la Comuna (anomenat *Lòtja* localament) ansin que l'ancian espitau de l'Ostau-Dieu ara convertit en ostalariá.

Lo Panier es enclaus dins aqueu quartier.

## Toponimia
Après la pèrda dau reiaume de Nàpol, lei negocians marselhés se recampèron au país. S'installèron au plan-pè de la Comuna en 1653 e adaptèron lo nom de *Loggia* que portava son locau ailà. La carriera, lo quartier e la Comuna entiera ne'n prenguèron lo nom. N'en trobaretz l'istòria...
Kangchenjunga

**Kangchenjunga** ( m) es una montanha d'Imalaia situada a l'èst de Nepal lòng de la frontiera amb Índia. Es la tresena cima terrèstra pus auta après lo Mont Everest e lo K2. Fins a 1852, èra considerat coma la cima pus auta dau mond.

## Liames intèrnes

* Imalaia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Lhotse

**Lhotse** ( m) es una montanha d'Imalaia situada lòng de la frontiera entre Nepal e China au sud dau Mont Everest. Es la quatrena cima pus auta dau mond.

## Liames intèrnes

* Imalaia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Dhaulagiri

**Dhaulagiri** ( m) es una montanha d'Imalaia situada dins lo centre de Nepal. Es la setena cima pus auta dau mond. De 1808 a la fin deis annadas 1840, foguèt considerada coma la montanha pus auta dau mond per leis Europèus.

## Liames intèrnes

* Imalaia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Nanga Parbat

[thumb|right|[Fotografia de Nanga Parbat (octòbre de 2005).]]

**Nanga Parbat** ( m) es una montanha d'Imalaia situaa dins lo nòrd de Paquistan. Es la novena montanha mai auta dau monde e la mai auta entierament situaa en Paquistan. Son nom significa la « montanha nuda », mas es tanben subrenomaa la « montanha tuaira » ò la « montanha sauvatja » per los alpinistas. D'efiech, Nanga Parbat ocupa una plaça particulara dins l'istòria de l'alpinisme en causa de la dificultat e de la dangerositat de son ascension. Plusors expedicions foguèron ansin decimaas per d'avalancas e 31 alpinistas moriguèron sus sas pendas avans la premiera ascension realizaa lo 9 de julhet de 1953 per Hermann Buhl (1924-1957). En 2019, lo descòmpte macabre èra montat a 74 victimas per solament 322 capitaas.

## Liames intèrnes

* Imalaia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Annapurna

**Annapurna** ( m) es un massís de sièis montanhas situat dins lo centre de Nepal. Sa cima pus auta es la desena pus auta dau mond. Foguèt la premiera montanha de mai de  mètres pujada per l'èsser uman lo 3 de junh de 1950 (expedicion Herzog/Lachenal).

## Liames intèrnes

* Imalaia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Shishapangma

**Shishapangma** ( m) es una montanha d'Imalaia situaa en China dins lo sud de Tibet, a 5 km de la frontiera nepalesa. Es la quatorzena cima mai auta dau monde. Identificat per los Europeus en 1850, foguèt dich « pic XXIII » fins a 1945. Son ascension gaire de dificultats tecnicas e Shishapangma es considerat coma lo simple « 8000 » amb Cho Oyu. Pasmens, es situat dins una region isolaa e la sarradura de las frontieras chinesas en 1945 empachèt los alpinistas europeus de s'aprochar de la montanha. Puei, per de questions de propaganda e de prestigi internacionau, lo govern chinés ne'n reservèt l'accès a sos alpinistas. La prumiera ascension aguèt donc luec en 1964 e foguèt l'obra d'una expedicion chinesa.

## Ligams internes

* Imalaia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Saturne empassant un hiu

**Saturne empassant un hiu** qu'ei un tablèu deu pintre aragonés Francisco Goya. Qu'ei ua de las òbras qui ondravan las parets de l'ostau de Goya la Quinta del Sordo on lo pintre s'acesè a partir de 1819 e qui hore avalit en 1909. Que ho destacada en 1874 entà estar venuda mes fin fnala que ho aquesida peu Musèu deu Prado on b'ei esposada despuish. 

Que pertanh a la seria d'òbras coneishuda com la *Seria Negra* dab ua predileccion entà la representacion de la senectut, la holia, las causas laidas o sinistras.

Que representa lo diu Saturne engolint un deus sons hiu per'mor de crànher la profecia qui anonciè qu'un d'eth (Zèus, lo que fin finala serà pas engolit) li panarà lo tròn.
Khrystyna Soloví

thumb|250px|Khrystyna Soloví al Festival Atlas Weekend en 2016
**Khrystyna Ivanivna Soloví** (en ucraïnian: **Христина Іванівна Соловій**, transcripcion internacionala: **Khrystyna Soloviy**; Drohòbych, Ucraïna, 17 de genièr de 1993) es una cantautora ucraïniana. Foguèt revelada en 2013 gràcias al programa musical **Голос країни** e posteriorament Sviatoslav Vakarchok, lo popular menaire d'Okean Elzy e un dels jutges del concors, venguèt son productor. A la fin d'octobre de 2015 la cançon **Тримай**, sortida de son primièr album **Жива вода** espelit aquel meteis an, passava los 2 milions de visitas sus *[[YouTube]]*.

## Discografia
* **Жива вода** (2015)
* **Любий друг** (2018)

## Ligams extèrns
* Pagina Facebook de Khrystyna Soloví
Elon Musk

thumb|250px|Elon Musk en 2015
**Elon Reeve Musk** (Pretòria, Africa del Sud, 28 de junh de 1971) es un entrepreneire e engnhaire d'origina sud-africana  naturalizat canadian en 1988 puèi american en 2002. Viu actualament a Los Angeles. Es lo PDG e director de la tecnologia de la societat SpaceX, PDG, director arquitectura produch de la sociétat Tesla, Inc., e ancian president del conselh d'administracion de la societat SolarCity. Es tanben lo fondador de The Boring Company, una societat de construccion de tunèl. Es lo cofondador de Zip2 e foguèt un dels principals dirigents de X.com, que fusionèt amb Confinity e prenguèt lo nom de Paypal.

En 2015, cofondèt e copresidèt OpenAI, una associacion de recerca de tòca non lucrativa en intelligéncia artificiala que l'objectiu es de promòure e desvolopar una intelligéncia artificiala open-source beneficiant a l'umanitat tota entièra.
Musk declarèt que los objectius de SolarCity, Tesla, Inc. e SpaceX  son lo rebat de sa vision de cambiar lo Monde e l'umanitat. Sas  tòcas incluson de reduire lo rescalfament climatic per la produccion e la consomacion d'energia durabla e reduire lo risc de l'extinction de l'umanitat en crear una vida multiplanetària per l'establiment d'una colonia umana sus Mart.
En mai de sas activitats comercialas, imaginèt un mejan de transpòrt de granda velocitat conegut jol nom d'Hyperloop e a proposèt un avion de reaccion supersonic d'enlairament e aterratge verticals amb propulsion electrica.

## Referéncias
Iólia Maroshevska

thumb|250px|Iólia Maroshevska en 2014 dins la vidèo ''I am a Ukrainian''
**Iólia Leonídivna Maroshevska** (en ucraïnian: **Юлія Леонідівна Марушевська**, en transcripcion internacionala **Yulia Marushevska**; Sherbaní, Oblast de Mikolaïv, Ucraïna, 2 d'octobre de 1989) es una activista sociala e nauta foncionària ucraïniana. Venguda famosa en febrièr de 2014 gràcias a la vidèo *I am a Ukrainian* ("Soi ucraïniana"), foguèt recrutada en junh de 2015 per Mikheil Saakashvili per ocupar la foncion de governairitz de la region d'Odessa.
Gasherbrum I

**Gasherbrum I** ( m), tanben dich **K5** ò **Hidden Peak**, es una montanha d'Imalaia situada lòng de la frontiera entre Paquistan e China. Es la onzena cima pus auta dau mond e la pus auta de China.

## Liames intèrnes

* Imalaia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Bidhya Devi Bhandari

**Bidhya Devi Bhandari** (en nepalés: बिद्या देवी भण्डारी) (nascuda Bidhya Devi a Bhojpur, Nepal, lo 19 de junh de 1961) es una femna politica nepalesa.

Lo 28 d’octobre de 2015 foguèt elegida presidenta de la Republica.

Militanta feminista e sòci del Partit comunista de Nepal, foguèt ministre de la Defensa entre 2009 e 2011.
Pere Manzanares

**Pere Manzanares** (Perpinhan, Catalonha del Nòrd, 28 d'agost de 1953) es un pedagòg e activista catalanista nòrd-catalan.

Recebèt en 1984 lo Prèmi d'Onor Jaume I autrejat per la Fondacion Jaume I.
.zara

**** (nom de marca) es un nom de domeni generic depausat l’entrepresa espanhòla Inditex. Es en servici dempuèi lo 27 d’octobre de 2015.

## Referéncias
Maigau

**Maigau** o **Maigal**  (*Meygal* en francés) es una region montanhosa dau Massís Centrau dins lo departament de Naut Léger. Forma lo còr de Velai e son punt pus naut es Testavoira a 1436 m.

Es tanben un domeni d'esquí de fòns embé aperaquí 40 quilomètres de pistas, entre  e  d'altitud, que la partença se situa sus la comuna de Cairièras.

## Nòtas e referéncias
Comunautat de comunas de Maigau

La ****  es una comunautat de comunas francesa, situada dins lo departament dau Naut Léger dins la region Auvèrnhe.

## Composicion
La comunautat amassa set comunas :

## Veire tanben
* Intercomunalitats de Naut Léger
* Arrondiments de Naut Léger
* Comunas de Naut Léger

## Nòtas
Cartons de Goya

Los **cartons de [[Francisco Goya|Goya]]** que son òbras d'aqueste gran pintre aragonés que hon realizadas entà servir de modèls entà la Frabrica Reiau de Tapís de Santa Bárbara. 

La òbras qu'èra donc lo frut d'ua comanda reiau e ua de la purmèra granas escasenças professionaus de de Francisco Goya. Que representan scenas a còps folcloricas dab personages populars, tematicas de sasons, de caça. Goya qu'avó aquesta oportunitat mercés a l'estatut de pintre de la cort deu son cunhat Francisco Bayeu e après pas s'estar escadut a's har adméter dens l'Academia de San Fernando.
Wu wei

**Wu wei** (en chinés tradicional 無為, en chinés simplificat 无为, pinyin: wú wéi, corean: 無爲(무위), significa literalament **non-accion**) es un concèpte important de la filosofia taoïsta que postula que la fòrma mai sàvia de s'acarar a las situacions dificilas de la vida es de renonciar a l'agir. Totun aqueste concèpte es pas sinonim d'abséncia d'accion mas d'armonia amb lo Dao. In the Daodejing, Laozi explica que la tòca del **wu wei** es de se conformar a l'òrdre de la natura e balha l'exemple de las planetas que gravitan sense esfòrç e arrèstan pas jamai sos movements.

## Referéncias


Chen, Gu-ying 陳鼓應. 1983. Zhuangzi Jinzhushi《莊子今註今譯》北京：中華書局.

Pregadio, Fabrizio. ed. (2008). *The Encyclopedia of Taoism*. Routledge. 

Zhuang Zi (1996 (3ª edición 2007)). Zhuang Zi: maestro Chuang Tsé. Traducción directa del chino de los 33 capítulos, introducción y notas a cargo de Iñaki Preciado Idoeta. Barcelona: Editorial Kairós.

Zhuangzi 莊子, Œuvre complète, trad. fr. Liou K., Paris, Gallimard / Unesco « Connaissance de l'Orient », 1969.

Ziporyn, Brook (2009), *Zhuangzi: The Essential Writings*, Indianapolis: Hackett Publishing Company.
Batalha d'Avarair

La **batalha d'Avarair** ò *'batalha de Vartanantz* se debanèt lo 26 de mai de 451. Opausèt lei rebèls armènis crestians de Vardan Mamikonian ai fòrças sassanidas. Numericament inferiors, leis Armènis foguèron vencuts e la màger part de sei caps tuats dins lo corrent de la batalha. Pasmens, lei Sassanidas subiguèron tanben de pèrdas importantas. Lo rèi Yazdegerd II, que deviá faciar una guèrra malaisada còntra lei Huns Blancs, preferiguèt adoptar una posicion moderada. La repression se limitèt a l'eliminacion de quauquei prèires e au remplaçament deis autoritats localas. En revènge, abandonèt sa politica de conversion dei regions armenianas au mazdaïsme qu'èra la causa principala de l'insureccion.

## Liames intèrnes

* Vardan Mamikonian.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Guion II d'Auvèrnhe

thumb|200px|right|Lo sagèl de Guion II

**Guion II d'Auvèrnha**, filh dau comte Robèrt IV d'Auvèrnhe e de Matilda de Borgonha, fuguèt comte d'Auvèrnhe de 1194 a 1222.

Independant e teoricament aliat de l'Angatèrra, la premièra fasa de son règne fuguèt marcada per 'na expansion territoriala per son maridatge amb Peronela de Chambon, que li permetèt de restachar Combralha situada a l'èst de la ribèira Cruesa, au comtat d'Auvèrnhe. La segonda part de son règne fuguèt la dau conflicte politic e militar tre 1196 amb son vesin lo rei de França Felip August mas tanben la de sa participacion a la crosada contre los albigés.   

Après plusors annadas de guèrra amb lo rei de França, 'na granda part d'Auvèrnhe z-es annexada en seguida dau sètge de Tornoèl en decembre de 1213. La darrièra fasa de son règne fuguèt la d'una desintegracion territoriala : la màger part d'Auvèrnhe z-es annexada,  mentre qu'un darrièr tròç dau comtat es daissat independant dins las mans de Guion II, la Comtat e dont la capitala ont setjarà lo comte Guion II serà Vic la Còmte. 

### Referéncias
Mond chinés

Lo **mond chinés** (o **sinosfèra**) designa un ensemble de paises o regions que son o foguèron dins l'airal de la cultura chinesa.
Los limits son de còps flotants segon los critèris causits. La lenga, la religion e l'escritura son qualques elements que pòdon dar un imatge 
dels limits d'aquesta sinosfèra.

## Lo critèri de la lenga

Lo critèri de la lenga es important. D'en primièr recampa totas las regions que s'i parla chinés.
Los paises o las regions que la lenga chinesa es oficiala son China, Taiwan, HK, Macau e Singapor.
Lo chinés es tanben pro parlat dins un fum de países asiatics per de minoritats d'origina chinesa.

Se pòt tanben considerar los paises que reçaupèron istoricament una influéncia massissa del lexic chinés: japonés, corean e vietnamian aital coma la màger part de las minoritats situadas en China orientala. Pel tibetan, lo mongòl, l'oigor e lo cazac parlats dins la partida occidentala de China l'influéncia es mai recenta e mens importanta.

## Lo critèri de la religion

La religion bodista de l'escòla mahayana es pròpria al mond chinés. Es la fòrma majoritària de bodisme en China pròpria, en Corèa, a Japon e a Vietnam. Dins las regions chinesas que i vivon de minoritats, lo bodisme tradicional es lo veïcul de diamant (Tibet, Mongolia) o lo bodisme Theravada (qualques grops dins lo sud). 
Cal notar tanben que los Cazacs e los Oigors son tradicionalament musulmans.

Lo confucianisme e lo taoïsme coexiston amb lo bodisme mahayana ( China, Japon, Corèa e Vietnam) mas an pas agut cap d'expansion dins la partida occidentala de China fins al sègle XVI.

## Lo critèri de l'escritura

Los caractèrs chineses son emplegats en chinés, japonés e corean e o foguèron tanben autres-còps 
a Vietnam. Los Tibetans e los Mongòls utilizan una escritura d'origina indiana mentre que los Oigors utilizan l'escritura aràbia.

## Referéncias
Cultura de Shulaveri-Shomutepe

La **cultura de Shulaveri-Shomutepe** es una cultura neolitica de la region centrala de Transcaucàsia descubèrta dins lo corrent deis annadas 1960. Seis originas son desconegudas mai d'influéncias meridionalas (Mesopotamia) e occidentalas (Anatolia) son probablas. Apareguèt au començament dau millenari VI av. JC e dispareguèt vèrs la fin dau millenari seguent.

Aquela cultura aviá lo mestritge de l'agricultura (blat, milh, òrdi, pese, lentilha) e dau norrigatge (cabras, motons, bovins e pòrcs) e èra au mens parcialament sedentarizada. Pasmens, dins certanei regions, la caça (cèrvis) gardèt un ròtle important. Leis abitants vivián dins de vilatges pichons, generalament 100 m de diamètre, establits sus d'autors. La terralha èra inicialament desconeguda mai se desvolopèt pauc a pauc. Durant lei sègles finaus de la cultura de Shulaveri-Shomutepe, se pòu ansin trobar de terralhas pintadas. La metallurgia dau coire natiu existiá mai èra fòrça limitada. En revènge, lei tecnicas de fabricacion d'otís de pèira ò d'obsidiana èran ben conegudas e fòrça utilizadas.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Cultura de Trialeti

La **cultura de Trialeti** es una cultura caucasiana dau Temps dau Bronze de la fin dau millenari III av. JC e dau començament dau millenari II av. JC. Se formèt a partir de la cultura de Transcaucàsia anciana (- av. JC) e foguèt marcada per un melhorament dei tecnicas de la cultura precedenta, probablament gràcias a de contactes ambé Mesopotamia, e per l'aparicion de tumulús funeraris dichs kurgans.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Cilícia

[thumb|right|Províncias ancianas d'[Anatolia.]]

**Cilícia** es una region istorica dau sud d'Anatolia en Turquia actuala qu'èra limitada au nòrd per Licaònia e per Capadòcia, a l'oèst per Pamfília, au sud per la Mar Mediterranèa e au sud-èst per Siria.

## Liames intèrnes

* Anatolia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Omertà

L**'omertà** (en italian :&nbsp;[omerˈta]) es un mot sicilian del camp lexical de la màfia. Se tradutz lo mai sovent per *lei del silenci*. La lei del silenci es la règla tacita, impausada pels mafioses dins l'encastre de lors afars criminals , aquò implica, entre autres, la non denonciacion dels crimes e lo fals testimòni. S'impausa en mai dels quita mafioses tanben a aqueles que poirián testinoniar contre eles en justícia. Lo castig per la violacion d'aquela lei es la mòrt. 

## Etimologia
Omertà ven de *omo* que vòl dire « òme » e *umirta* qu'es la contraccion d*<nowiki/>'umilita*. L'omertà es donc afar dels « òmes umbles », nocion parelha a la *societa onorata*, « societat dels òmes d'onor » nom que se dona la quita màfia. Aquò vòl dire qu'i a pas de règla escricha dins la màfia, res que pòsca daissar de traças, mas sonque un comportament fa venir digne, o non, d'èsser un òme e donc de viure. Qui que siá que traís aquela « règla de conducha », aquel « còdi d'onor », merita donc la mòrt perque deroguèt a la règla del silenci, la lei del silenci, que vòl que quand se vei un crime, se torna pas dire, tampauc se reagís, mas se daissa passar lo temps, coma se pas res passèt, e se torna a l'accion un còp lo temps acabat, la venjança passa a freg.

## Trencar l'omertà
Los mafioses respectan aquela lei non escrita, tacita, perque son plan conscients que se l'un d'aqueles l'escarnís per comprometre un clan enemic, lo quita enemic es capable de far lo meteis. Es a dire, per evitar son auto destruccion, la mafia s'impausa aquela règla que foguèt plan respectada fins ara (levat unes repentits). L'omertà explica, en granda partida, lo fach que la mafia siá totjorn tan poderosa après mai d'un sègle de percaç.

Per ajudar a trencar aquela lei del silenci, fòrça sistèmas judiciaris realizèron de procediment de testimòni jos X, que permeton a un testig de liurar d'informacions gardant l'anonimat, e de procediment per mermar la pena per incitar los criminals a testimoniar contra lor organizacion. Lo mafiós que collabora amb la polícia es nomenat repentit per la justícia e traïdor per la màfia. Un autre procediment realiza la "proteccion dels tesitgs": ostals vigilats per la polícia, desplaçaments escortats e encara melhor: lo cambiament d'identitat amb mudason a l'autre tèrme del païs (procediment de l'FBI). Aquelas proceduras foguèron eficaças e se desvolopèron a la fin del sègle XX. 

L'arma mai sovent emplegada per la màfia italiana per executar un traïdor al sen de son organizacion èra la *Lupara*. Aquel fusilh èra utilizat per la caça dels lops en Sicília. La *Lupara* fuguèt l'arma mai utilizada fins a la fin del sègle XIX. Al començament del XX, dins lo Chicago d'Al Capone, foguèt remplaçada  per la clèbra mitralhadora Thompson, que succediguèron lo Beretta 9mm, l'Uzi e le fusilh de pompa. 

Mai recentament, la Màfia executa la persona que, en prison, trenca la lei del silenci, amb un café empoisonat de stricnina venent de l'exterior o, mai sovent, amb la complicitat d'autres prisonièrs.

## Notas et referéncias




## Article connèxe
* Màfia
Establishment

L’***establishment*** es un tèrme utilizat mai sovent dins un sens pejoratiu, que designa una minoritat sociala exercissent un fòrt contraròtle sus l'ensems de la societat, en foncionant sus la basa de ***poders establits***. 

## Definicion
S'agís de decideires economics, politics, culturals, etc., que pilotan (o se considèra que pilotan) ensems, per lor benefici e segon lors vejaires, las organizacions publicas e privadas màger d'un païs. Daissan pauc de poders de contraròtle als electors, consomators, accionaris, eca.

## Origina
L'expression *the establishment* foguèt emplegada pel primièr còp e dins aquel sens al sègle XIX als Estats Units d'America, per l'essagista american Ralph Waldo Emerson.
Lo jornalista britanic Henry Fairlie tornèt l'utilizar en 1955, dins la revista londoniana *The Spectator*. L'expression foguèt enseguida utilizada e popularizada per l'ensems de la premsa londoniana.

## Traduccion
Los equivalents del tèrme se donan per una perifrasa coma « lo poder establit », la « classa dirigenta », « la casta dirigenta », « las gents en plaça », eca., o per un tèrme unic coma « los eleits », « lo sistèma ». 

## Notas e referéncias




## Articles connèxes
* Governança
* Nomenklatura
* Complèxe militaroindustrial
Goldman Sachs

**Goldman Sachs** (*The Goldman Sachs Group, Inc.*),  es una banca d'investiment creada en 1869 que lo sèti social mondial es situat al 200 West Street dins lo Lower Manhattan, a Nòva York. Goldman Sachs dispausa d'oficis dins las plaças financièras pus importantas coma Nòva York, Londres, Tòquio o París. 

Goldman Sachs prepausa d'activitats de conselh en fusion-acquisicion, de finançament d’entrepresa e d'investiments de capitals e  comèrci de bens. L'establiment financièr s'es fait conéisser del public per sa fabricacion de produits derivats finacièrs pendent la crisi des subprimes e la crisi del deute public grèc, qu'an contribuït a la crisi financièra de 2007 à 2011.

Entre sos ancians emplegats se tròban tres secretaris del Tresaur dels Estats Units, inclutz Henry Paulson, que serviguèt pendent los mandats de Bill Clinton e George W. Bush, Fischer Black, autor de la formula de Black-Scholes, (prèmi Nobel d'economia), Romano Prodi dos còps Primièr Ministre d'Itàlia e President de la Comission Europèa e l'actual president de la Banca Centrala Europèa, Mario Draghi.
Metropòli d'Ais Marselha Provença

La **Metropòli d’Ais Marselha Provença** (en francés e oficialament *Métropole Aix-Marseille-Provence*) es un agropament de comunas provençalas a l’entorn de Marselha e d’Ais. Es una metropòli francesa de l’estatut especial creada per las leis 2014-58 del 27 de genièr de 2014 e 2015-991 del 7 d’agost de 2015 que fusiona 6 estructuras intercomunalas a partir dau 1èr de genièr de 2016. Correspond a 92 comunas que 90 son dins lo departament dei Bocas de Ròse, una dins Vauclusa e una dins Var. 

Amb  abitants, la metropòli caup 93 % de la populacion de Bocas de Ròse e 37 % de la populacion de l’ensem de la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. 

Per sa populacion constituís la premiera intercomunalitat d’Occitània (que n'agropa aperaquí 11% de la populacion totala) e la segonda de l’estat francés.
## Istoric
La metropòli se creèt d’un biais autoritari que leis elegits d’una granda part deis agropaments de comuna èran còntra la fusion.

La quita eleccion dau promier president, Jean-Claude Gaudin, es remesa en causa per un recors au conselh d’Estat. Demòra pasmens en foncions en esperant la decision.

## Divisions

La metropòli es devesida en 6 territòris.

## Referéncias
Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan

La **Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan** èra un dei quinze republicas de l'Union Sovietica. Fondada lo 28 d'abriu de 1920, dispareguèt en 1991 ambé la fragmentacion de l'URSS.

## Liames intèrnes

* Union dei Republicas Socialistas Sovieticas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
NKVD

Lo **NKVD**, abreviacion de **Narodnii komissariat vnoutrennikh diel** (« Commissariat dau pòble ais Afaires interiors » en occitan) èra la polícia politica de l'Union Sovietica dau 15 de novembre de 1923 au 19 de març de 1946. Menava tanben de missions de servicis d'entresenha e de fòrça militara combatenta. 

Plaçat dirèctament sota l'autoritat d'Estalin, aguèt un ròtle important dins lei purgas sovieticas deis annadas 1930 onte foguèt a l'origina de la mòrt de 3,5 milions de Sovietics. Dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala, lo NKVD s'ocupèt de la gestion dei camps de presoniers e sei formacions militaras participèron ai combats còntra l'armada alemanda especialament durant la batalha d'Estalingrad. Menèron tanben d'operacions d'arrestacions, de desportacions e d'execucions còntra leis elèits e lei movements de resisténcia non comunistas dei país d'Euròpa Centrala.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Sardarabad

La **batalha de Sardarabad** se debanèt dau 24 au 26 de mai de 1918 dins lo corrent de la Premiera Guèrra Mondiala. Opausèt una armada otomana ai tropas armenias. S'acabèt per una victòria armenia que permetèt de blocar l'avançada turca a un quarantenau de quilomètres d'Erevan e d'empachar la destruccion de l'Armenia independenta que foguèt oficialament proclamada dos jorns pus tard. Pasmens, en despiech de son succès, lo govèrn armèni deguèt acceptar de condicions de patz duras e autorizar lo passatge de tropas otomanas sus son territòri.

La remembrança es totjorn celebrada en Armenia e un monument commemoratiu foguèt bastit en 1968 per l'Armenia Sovietica.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Van

**Van**, en armèni Վան, es una vila de l'èst de Turquia situada sus la riba orientala dau Lac de Van a  m d'altitud. En 2012, aviá una populacion de  abitants ( dins tota l'aglomeracion).

Fondada dins lo corrent dau millenari V av. JC, es una ciutat importanta dempuei lo millenari I av. JC quand venguèt una capitala d'Urartu. Après la destruccion d'aqueu reiaume a la fin dau sègle VII av. JC, venguèt un centre major dau poblament armèni en Anatolia fins au genocidi de 1915-1916 e ai combats de 1918-1920 entre Turcs e Armènis. La vila anciana foguèt alora totalament destrucha e una ciutat novèla bastida a quauquei quilomètres. Ara, la vila es principalament poblada de Curds.

La descripcion seguente data de 1891Van (caplòc dau Vilayet) – Vila anciana; fondada per Semiramis, segon la tradicion nacionau. La vila es bastida près dau bòrd dau lac de Van, a 5,200 pès environ au dessús dau nivèth de la mar, au pè d’un grand ròc que forma la ciutadèla, rèstas de construccion ancianas e d’inscripcions cuneiformas. 30,000 abitants, daus quaus 20,000 armènis. Lo barri aperat Aykesdan (las vinhas) es fòrça agradable. Lo pòrt sau lac es en comunicacion comerciau dab los autes pòrts segondaris, Narèg, Arjish, Tadoan, etc. Lo lac a una longor de 80 mila sus 35 de largor, se comptam pas lo gof que s’avança pro avant dens las tèrras au nòrdèst e que mesura 700 km², çò que da per tota l’estenduda dau lac, una surfàcia d’a l’entorn  de 3,500 km². Aus mes de mai e de junh s’i pesca en granda abondància lo peish *darekh* que s’expòrta aus entorns e quitament en Pèrsia, e que se consèrva per l’ivèrn.

Produits: blat, òrdi, legums, hruts, vins, honts de minas, petròlis, carbons de tèrra inespleitats dinc ad ara, *zirnik* (jaune), legums e lo peish *darekh*, que ven en abondància de las aigas dau lac e se consèrva per l’ivèrn, laa, tiftik, pèths de craba, d’oelhas e quauquas forraduras. – Salias pro ricas a l’entorn de Van. – a Jolamerik en particular se tròba una abondanta mina de *zirnik*, mes abandonada hè longtemps.

Indústrias. – Teishuts de contons de divèrsas espècia, tapís, tanerias, corregerias.

Importacion. – manufacturas europèas e persanas, coloniaus, cotons, pèths tribalhadas.

Exportacion. – bestiaus, oelhas, cassenòlas, pèths, laas.

12 glèisas armènias, mei d’un convent, 4 mosquetas (de las qualas una anciana glèisa), mei d’una escòla armènia, 2 escòlas *Rüşdiye*. Escòlas de gojats e de gojatas, dirigidas per de missionaris americans e per de domaisèlas americanas. 

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Kars

**Kars** es una vila dau nòrd-èst de Turquia que sa populacion èra d'aperaquí  abitants en 2010.

Capitala de la Dinastia Bagratida au sègle X, venguèt un centre major dau poblament armèni en Anatolia. En 1878, foguèt annexada per Russia a l'eissida dau Tractat de San Stefano. Pasmens, leis Otomans la reconquistèron durant la Premiera Guèrra Mondiala. Après l'afondrament de l'Empèri Otoman en 1918, leis Armènis assaièron de l'integrar au sen de l'Armenia independenta mai deguèron l'abandonar ai Turcs en octòbre de 1920.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Karabagh

thumb|upright=1.7|Karabagh, mapa trach de l'''Encyclopédie Brockhaus et Efron''
**Karabagh** ò **Karabakh** (en azèri: *Qarabağ* e en armèni: Ղարաբաղ) es una region situada entre l'èst d'Armenia Orientala e lo sud-èst d'Azerbaitjan. Es generalament devesit entre l'Aut Karabagh qu'es l'objècte d'un conflicte entre lei dos país, lo Bas Karabagh e Siunia.

## Liames intèrnes

* Guèrra de Nagorno-Karabagh.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Artem Mikoyan

**Artem Ivanovich Mikoyan** (5 d'aost de 1905 - 9 de decembre de 1970) èra un engenhaire e un conceptor d'avion sovietic. Es famós per son associacion ambé Mikhail Gurevich au sen dau burèu d'estudi Mikoyan-Gurevich que foguèt a l'origina deis avions militars MiG.

Foguèt guierdonat dos còps dau títol d'Eròi dau trabalh socialista e elegit sièis còps coma deputat dau Soviet Suprèm. Son fraire Anastas èra un òme politic de premier plan de 1935 a 1965.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batum

**Batum** es una vila dau sud-oèst de Georgia situada lòng de la Mar Negra. Sa populacion èra de  abitants en 2014. Es un centre industriau amb un important terminau petrolier e lo premier pòrt dau país, un centre toristic un centre politic qu'assosta lo sèti de la Cort Constitucionala.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Transcaucàsia

**Transcaucàsia** ò **Caucàs dau Sud** es una region dau sud de Caucàs qu'es formada d'Armenia e de la màger part de Georgia e d'Azerbaitjan. Es limitada au nòrd per Ciscaucàsia, au sud per Iran e Turquia, a l'oèst per la Mar Negra e a l'èst per la Mar Caspiana. 

En causa de sa posicion a la crosiera d'Euròpa, d'Anatolia e d'Orient Mejan, Transcaucàsia a un poblament complèx que mescla de pòbles d'originas e de religions diferentas. Foguèt tanben mai d'un còp situada au limit de la zòna d'influéncia d'estats poderós (Empèri Roman, Empèri Bizantin, Empèri Otoman, empèris iranians successius, URSS... etc.). Per aquelei rasons, es ansin una fònt recurrenta de tensions e de conflictes dempuei l'Antiquitat.

## Liames intèrnes

* Ciscaucàsia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Question armènia

La **Question armènia** èra una expression utilizada per lei diplomatas e per la premsa de la fin deis ans 1870 ais ans 1910 per se referir ai problemas diplomatics e politics regardant leis armènis de l'Empèri Otoman après la Guèrra Russo-otomana de 1877-1878.

## Liames intèrnes

* Armenia.
* Empèri Otoman.
* Genocidi armèni.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Banca Otomana

La **Banca Otomana** èra una banca creada en 1856 a Constantinòple per de Britanics, la Banca de París e dei País Bas e lo govèrn otoman. Tenguèt lo ròtle de banca centrala de l'Empèri Otoman e de Turquia fins a la creacion de la Banca centrala de la Republica de Turquia en 1931. Après aquela data, venguèt una banca comerciala que se desvolopèt en Orient Mejan onte sostenguèt leis interès britanics. Puei, a partir deis annadas 1950, de brancas foguèron dubèrtas dins d'autrei regions dau mond. En 1996, foguèt venduda a la banca turca Doğuş Holding. En 2001, son proprietari novèu la fusionèt ambé la Garanti Bank e lo nom Banca Otomana dispareguèt.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Mikoyan-Gurevich

**Mikoyan-Gurevich** (tanben dich **Mikoyan** ò **MiG**) es un constructor d'avions militars sovietics puei rus fondat per Artem Mikoyan e Mikhail Gurevich. En 2006, una reorganizacion de l'industria militara russa entraïnèt son integracion au sen dau consòrci OAK que gropa la màger part dei companhiás aeronauticas russas dins un ensems unic.

Lo burèu d'estudis Mikoyan-Gourevitch foguèt a l'origina de divèrseis avions :
* MiG-1 (1940).
* MiG-3 (1941).
* MiG-9 (1946).
* MiG-15 (1948).
* MiG-17 (1953).
* MiG-19 (1954), premier avion supersonic concebut per Mikoyan-Gurevich.
* MiG-21 (1956), avion de reaccion pus produch de l'Istòria.
* MiG-23 (1967).
* MiG-25 (1965).
* MiG-27 (1970).
* MiG-29 (1977).
* MiG-31 (1975).
* MiG-35 (2007).

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
.meo

**** (marca) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa portuguesa MEO - Serviços de Comunicações e Multimédia, S.A.. Es en servici dempuèi lo 29 d’octobre de 2015.

## Referéncias
.ping

**** (marca venguda de la comanda de malhum "ping", onomatopèa en anglés) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa americana Ping Registry Provider, Inc.. Es en servici dempuèi lo 29 d’octobre de 2015.

## Referéncias
.beats

**** (marca d’Apple, los "baticòrs" en anglés) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa americana Beats Electronics LLC. Es en servici dempuèi lo 3 de novembre de 2015.

## Referéncias
.aarp

**** (*American Association of Retired Persons*, "associacion americana dels retirats") es un nom de domeni generic depausat per l’associacion americana AARP. Es en servici dempuèi lo 3 de novembre de 2015.

## Referéncias
Reiaume Armèni de Cilícia

vinheta|La bandièra de los reis armènis.
.

Lo **Reiaume Armèni de Cilícia** èra un estat medievau fondat en Cilícia per de refugiats armènis après l'invasion dei reiaumes armènis per lei seljokidas au començament deis ans 1070. Creat en 1080, dispareguèt en 1375 amb sa conquista per lei Mamelocs. Sa capitala èra Sis.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
.sbs

**** (acorcha de **Special Broadcasting Service**, "Servici especial de diffusion") es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa de radio e television australiana SBS Corporation. Es en servici dempuèi lo 29 d’octobre de 2015.

## Referéncias
Cambridge (Massachusetts)

vinheta|L'Ostau comunau de Cambridge

Cambridge (pronóncia anglesa [ˈkeɪmbrɪdʒ]) es una vila que s'atròba dins l'Estat de Massachusetts, ais Estats Units d'America, dins lo comtat de Middlesex. Es vesina de Boston.

Pertatja son nom amb la vila anglesa de Cambridge, mai pertatja tanben amb ela la particularitat d'èstre una vila universitària, qu'aculisse notadament l'Universitat Harvard e lo Massachusetts Institute of Technology (MIT).
Hulegu

**Hulegu** (1217 - 8 de febrier de 1265) èra un cap mongòl fondator de l'Ilkhanat que dominèt Pèrsia de 1256 a 1335. Lo dirigiguèt fins a 1265 e son fiu Abagha li succediguèt.

Èra lo fiu de Tolui e de Sorgaqtani, son esposa principala. Felen de Genghis Khan, èra lo fraire de Mongke, Grand Khan de 1251 a 1259, de Kubilai, fondator de la dinastia Yuan e d'Ariq Boqa, pretendent au títol de Grand Khan de 1259 a 1264.

En 1255, foguèt cargat per Mongke de conquistar Egipte, Mesopotamia e Iran, es a dire lo còr dau mond musulman. Plaçat d'una armada de plusors desenaus de milièrs d'òmes, ocupèt aisament lo país dei Lors, un pòble dau sud d'Iran e negocièt la rediccion sensa combat d'Alamut, fortalesa principala de la sècta deis Assassins (1256). Puei, en 1258, ataquèt lo Califat Abbassida e destruguèt sa capitala a l'eissida dau sètge de Bagdad que sa populacion foguèt executada. L'annada seguenta, ataquèt Siria e acomencèt de preparar l'invasion d'Egipte. 

Pasmens, la mòrt de Mongke entraïnèt l'aplant d'aqueu projècte car sei tropas deguèron rintrar en Mongolia per participar a l'eleccion dau novèu Grand Khan. Malaisada, aquela succession entraïnèt una guèrra civila entre lei pretendents principaus. Hulegu jonhèt lo camp de Berke e de Kubilai. Luchèt en Asia Centrala còntra lo Khanat de Chagatai e l'l'Òrda d'Aur que sostenián lei drechs d'Ariq Boka. En 1263, l'Ilkhanat i subiguèt una desfacha importanta en Caucàs mai Ariq Boka foguèt pasmens vencut per Kubilai. Moriguèt dos ans pus tard.

## Liames intèrnes

* Ilkhanat.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sètge de Bagdad (1258)

Lo **sètge de Bagdad de 1258** se debanèt dau 29 de genier au 10 de febrier de 1258. Opausèt una armada mongòla dirigida per Hulegu (entre  e  òmes) a la garnison abbassida de la vila ( òmes). S'acabèt per la capitulacion dau califa abbassida Al-Mustasim que foguèt executat ambé la quasi totalitat de sa dinastia. En parallèl, lei Mongòls organizèron d'un biais metodic lo pilhatge de la vila e lo chaple de seis abitants que durèron dau 13 au 20 de febrier. Segon leis estimacions, entre  e un milion de personas foguèron tuats mentre que la màger part de la ciutat foguèt cremada. Plusors monuments e òbras de l'Edat d'Aur Islamic foguèron ansin destruchs.

Aquò marquèt la fin dau Califat Abbassida coma estat independent. Pasmens, un subrevivent de l'Ostau Abbassida capitèt de s'enfugir en Egipte onte restaurèt un Califat reduch a un ròtle simbolic sota la proteccion dei Mamelocs. Enfin, Mesopotamia e Bagdad, qu'èran lo centre culturau dau mond musulman, perdiguèron son importància fins au sègle XX.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Satrapa

**Satrapa** èra un títol que designava lo governador d'una satrapia, una division administrativa de l'Empèri Aquemenida. Après la disparicion d'aquel empèri, lo títol de satrapa foguèt portat per certanei caps deis estats ellenistics que succediguèron a l'Empèri d'Alexandre lo Grand, per certanei governadors de províncias de l'Empèri Part e de l'Empèri Sassanida e per lei caps de l'estat indian d'Ariaca.

En Occitània, lei senhors de Sauve portèron tanben aqueu títol entre lei sègles XI e XIII, benlèu en causa de l'influéncia aràbia sus la region.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Toghrul Beg

**Toghrul Beg** (990 - 4 de setembre de 1063) èra un prince turc seldjokide que fondèt lo Sultanat Seldjokide. Son nebòt Alp Arslan li succediguèt de 1063 a 1072.

Felen de Seldjuk, lo fondator de la tribü, conquistèt Merv e Nichapur en 1028-1029 e se proclamèt sultan en 1038. A partir de 1040, acomencèt la conquista sistematica de Pèrsia e de Mesopotamia. Aprofichant l'ostilitat dei sunitas còntra la dominacion dei Boidas chiitas, formèt un estat centralizat e fòrt, sus lo modèl iranian, per assegurar son poder sus lei regions conquistadas. Puei, prenguèt lo contraròtle d'Ispahan (1046), bloquèt leis atacas fatimidas còntra Bagdad (1054) e menèt d'incursions còntra Armenia (1054-1055). Enfin, de negociacions ambé lo califa abbassida li permetèt d'intrar pacificament en Bagdad en 1055 e d'obtenir la reconóissença de son títol de sultan per lo poder abbassida en 1058.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Atròpates

**Atròpates** èra un generau e un satrapa de l'Empèri Aquemenida que participèt a la defensa de Pèrsia còntra Alexandre lo Grand avans de se raliar a eu. Aquò li permetèt de venir satrapa d'una region de Mèdia que correspond a l'Azerbaitjan Iranian actuau. I fondèt una dinastia qu'aprofichèt lei guèrras entre lei successors d'Alexandre per gardar son independéncia fins a la fin dau sègle I av. JC.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Catholicos

***Catholicos*** es un títol portat per lo cap de mai d'una Glèisa Ortodòxa Orientala coma lei Glèisas eissidas de la tradicion nestoriana e lei Glèisas monofisitas. Es equivalent au reng de patriarca.

## Liames intèrnes

* Lista dei catholicos de l'Anciana Glèisa d'Orient.
* Lista dei catholicos de la Glèisa Apostolica Assiriana d'Orient.
* Lista dei catholicos de la Glèisa Apostolica Armenia.
* Lista dei catholicos armènis de Cilícia.
* Lista dei catholicos armènis d'Aghtamar.
* Lista dei catholicos de la Glèisa Siromalankara d'Orient.
* Lista dei catholicos de la Glèisa Malankara Ortodòxa.
* Lista dei catholicos de la Glèisa Etiopiana Ortodòxa.
* Lista dei catholicos d'Irenopolis.
* Lista dei catholicos de Romagyris.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Millet

***Millet*** èra un tèrme otoman que designava una comunautat religion protegida au sen de l'Empèri Otoman. Lei *millets* èran dotats :
* d'un cap reconegut per lo poder otoman qu'èra l'intermediari unic entre la comunautat e lo govèrn. Aqueu cap èra generalament lo cap religiós de la comunautat (sultan otoman per lei sunitas, imam suprèm per leis Alèvis, patriarcas, evesques e *[[catholicos]]* per lei diferentei Glèisas... etc.).
* de tribunaus pròpris.
* de drechs e de sistèmas d'impòsts diferents.
Lei *millets* avián una autonòmia larga permetent d'adoptar lei sieunas lèis (subretot en matèria d'estatut personau). Dins lo corrent dau sègle XIX, d'assembladas laïcas foguèron creadas au sen de cada *millet*. Aqueu sistèma permetèt l'emergéncia d'elèits non musulmanas au sen de l'Empèri Otoman que participèron a la gestion deis afaires de l'Empèri.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Cultura de Transcaucàsia anciana

La **cultura de Transcaucàsia anciana** ò **cultura kuro-araxe** es una cultura de l'Edat dau Bronze Ancian que dominèt Transcaucàsia entre  e  av. JC. Originària dau Plan d'Ararat, se difusèt en Georgia, dins la region d'Erzurum, dins la region dei Lacs de Van e d'Urmia e en Cilícia. A respèct dei culturas precedentas, aquela cultura veguèt l'aparicion de la metallurgia dau bronze, de la fabricacion de terralhas lustradas amb un interior roge e l'aparicion de la cultura dei cerealas. 

Lei rasons de sa disparicion son desconegudas mai benlèu a d'incursions de pòbles venguts de l'estèpa. Foguèt remplaçada per la cultura de Trialeti.

## Liames intèrnes

* Edat dau Bronze.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Subjèctes federals de Russia

thumb|
Los **subjèctes federals de Russia**, tanben nomenats **subjèctes de la Federacion russa** (rus: субъекты Российской Федерации, *subyekty Rossiyskoy Federatsii*) o simplament **subjèctes de la federacion** (rus: субъекты федерации, *subyekty federatsii*), son las entitats territorialas constituïssentas de Russia, las subdivisions politicas de nivèl pus enauçat,  segon la Constitucion de Russia. Dempuèi lo 18 de març de 2014, la Federacion russa es constituïda de 85 subjèctes federals, entre los quals los dos pus recentament aponduts son reconeguts internacionalaments coma part d'Ucraïna.
## Referéncias
Cantons d'Endre

Lo departament francés d’Endre es compausat de 13 circonscripcions electoralas 'peladas cantons.

## Tanben veire
* Departament d’Endre
Cech

**Cech** es un personatge legendari que seriá lo fondator dau pòble chèc. Originari de Polonha Orientala, auriá menat son pòble en Boèmia après un lòng viatge en Euròpa Centrala.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Comunautat de comunas de la Marcha occitana e la Vau d'Anglin

La **Comunautat de comunas de la Marcha occitana e la Vau d'Anglin** es una estructura intercomunala francesa creada en 2013 per fusion de doas comunautats:
* la Comunautat de comunas de la Marcha occitana
* la Comunautat de comunas de la Vau d'Anglin
[left|thumb|350px|La Marcha occitana - Vau d'Anglin dins [Endre.]]