Volkswagen

**Volkswagen** (en alemand "*Automobila del Pòble*") es un fabricant d'automobilas que lo sèti social se tròba a Wolfsburg, en Alemanha. Fa partida del Grop Volkswagen, lo fabricant pus grand d'automobilas d'Euròpa e un dels pus importants del mond. 

thumb|200px|La fabrica istorica de Volkswagen a Wolfsburg. 

## Istòria
### Inicis de la fabrica
left|thumb|Volkswagen Escaravat.
Lo nom Volkswagen ven del fach qu'en los ans 1930 sorgiguèt en Alemanha lo projècte de bastir una automobila que foguèsse accessibla per un grand nombre de personas. Quand Adolf Hitler s'enaucèt al poder en 1933, decidiguèt d'amodar un plan de desvolopament de l'industria automobila, amb l'objectiu de relançar las siás fabricas e las far pus competitivas davant las anglesas e las francesas. D'aquela manièra se lança un concors als entrepreneires per la concession de la fabricacion d'una "automobila del pòble" (Volks Wagen). Ferdinand Porsche foguèt l'encargat de menar a tèrme lo projècte que la fin n'èra bastir un veïcul simple e bon mercat que poguèsse èsser a posita de la majoritat dels alemands sens que las siás economias se ne ressentiguèsson. 

Hitler preteniá bastir la fabrica mai granda d'Euròpa per la fabricacion de l'automobila del pòble. Per aiçò, lo requisit èra aver accès a una via fluviala navegabla. Èra tanben necessària una centrala electrica pròpria, que provesiguèsse tant dins la fabrica coma la nòva vila. Hitler causiguèt lo vilatge de Fallersleben, al bòrd del canal de Mittelland. Lo luòc fasiá partida dempuèi lo sègle XIV del Comtat de Schloss Wolfsburg, proprietat del comte von Schulenburg. Segon las idèas de Hitler, la fabrica deviá dispausar de la siá pròpria vila annexa, per lotjar los trabalhadors e las siás familhas. 

Lo nom causit per Hitler per l'automobila foguèt Kdf-Wagen (*Kraft durch Freude*, La fòrça per la jòia) e la vila, Kdf-Stadt. Malgrat aiçò, ni dins la fabrica ni en Alemanha tota degun empleguèt pas un autre nom que lo de Volkswagen per far referéncia al Escaravat. Lo nom Kdf-Wagen foguèt solament utilizat dins los catalògs e pels militars fanatics nazis. 

Lo partit nazi facilitèt a Ferdinand Porsche l'obtencion de l'infrastructura necessària pel bastiment de la fabrica encargada del projècte. Per la realizacion d'aquel projècte, se fondèt la vila nòva lo 26 de mai de 1938. La ceremònia, eveniment important pel regim nazi, cercava clarament d'impressionar lo pòble alemand, un pòble que se mostrava confiant amb lo sieu dirigent. Mai de 70.000 personas arribadas de totes los cantons d'Alemanha anèron a la ceremònia. Logicament, Ferdinand Porsche i èra present, amb de generals nazis e lo Führer el meteis.  En aquela ceremònia, Hitler pugèt a bòrd d'un Kdf-Wagen descapotable,e  menat per Ferdinand Porsche.

### Segonda Guèrra Mondiala
Amb l'intencion de finançar tot aquel projècte de dotar dins lo pòble alemand d'una automobila de bas còst, lo govèrn alemand inventèt un sistèma que los  trabalhadors que desirèsson de possedir un Volkswagen (automobila del pòble), aportavan 5 *Reichsmark* setmanalament. S'amassèron aital a l'entorn de 286 milions de marcs. Cap d'aquelas personas recebèt lo sieu Kdf-Wagen, doncas que los projèctes de militars monopolizèron l'atencion del país après l'inici de la Segonda Guèrra Mondiala en setembre de 1939. La fabrica de Fallersleben se destinèt a la produccion militar, e après 6 ans de guèrra, los sòus del Kdf-Wagen foguèron requisats pels russes en concèpte d'apariaments de guèrra. 

Començada la guèrra la fabrica se convertiguèt en objectiu militar, a pesar que lo quite Hitler augurèt a Porsche: "La fabrica aurà pas importància estrategica" en vesedora referéncia a l'exclusiu bastiment del Kdf civil e la victòria que s'obtendriá amb la blitzkrieg. Pas encara iniciadas las ostilitats, la planta passèt a l'orbita del Ministèri d'Armaments e de la Luftwaffe.

Los aliats donèron prioritat als atacs a la planta del Kdf per rason de la siá contribucion a l'esfòrç belic enemic. Ans abans, per la siá banda, expèrts de la *Luftwaffe* (Fòrça Aeriana Alemanda) avián suggerit la siá prudenta dispersion en los bòsques. Malgrat aiçò, fins al quite moment de las primièras incursions s'èra pas pres la mai minima precaucion en aquel sens.

Al temps de las primièras incursions en abril de 1944 se mancava encara de camoflatge, defensa antiaeriana, e de refugis sosterranhes pels trabalhadors. L'enemic podiá veire facilament l'esmòla massiva rectangular a un costat del Mittellandkanal. 

Lo 8 d'abril de 1944 cinquanta sièis bombardaments descarguèron ailà 146 tonas de bombas incendiarias e de naut poder explosiu. E mai se se causèron pas de grands damatges materiales, tretze personas moriguèron e quaranta resultèron de feridas. Tres setmanas après, un Boeing B-17 sens tripulacion, s'esclafèt en los tets del hall 1 de la planta en ocasionant grèus estrossejas dins tot aquel airal. A aiçò li seguiguèron d'autres tres importants atacs: Lo 20 de junh, 137 Boeing B-17 lancèron 500 tonas de bombas incendiarias e de naut poder explosiu. D'aquelas aperaquí 582 faguèron blanc dins la fabrica en causant la mòrt de vint-e-sèt trabalhadors e feridas a nonanta tres mai. Nòu jorns après, seissanta cinc avions ataquèron amb 826 pompas, en aucint a catorze personas e causèron la destruccion en forma considerabla a la planta, vila e barracas de presoèrs. Fin finala lo 5 d'agost, ochanta cinc *Liberator* daissèron quèir 300 tonas de pompas de naut poder explosiu, en atenhent un estimatiu de 300 capitadas en la planta, cosinas, barracas e carrièras. Moriguèron sèt personas e vint-e-sèt foguèron feridas. Totas las incursions se realizèron a plena lutz del jorn conformi la modalitat operativa de l'Ochena Fòrça Aeriana Nòrd-americana. 

Lo 10 d'abril de 1945, tropas nòrd-americanas dirigiguèron la siá avançada en direccion cap la vila del Volkswagen. Malgrat aiçò arribèron pas a dintrar en ela, doncas que desconeissián la siá existéncia. La vila èra tròp nòva e figurava pas encara en las siás mapas mai recentas. Lo 18 d'abril prenguèron possession de la fabrica e vila divèrsa tancs *Sherman* defenduts per dos cents soldats americanes. Los esperavan cinc mil russes e poloneses. L'armada americana li calguèt s'emplegar a fons per los conténer en tirant quitament contra la multitud. 

Los nòrd-americanes originariament avián l'intencion de destruir tota la fabrica a causa de la siá connotacion nazi. Assabentat l'inspector-cap de la planta, Rudolf Brörmann, los s'opausèt, evitant la planejada demolicion pendent los meses de prima e estiu de 1945. La siá gestion en aquela critica epòca, es estat desbrembada per l'istòria oficiala de la *Volkswagenwerk*. Aital alavetz lo 25 de mai, amb la venia nòrd-americana, se resolguèt renomenar a l'anciana *Stadt dones Kdf-Wagen* amb lo nom de Wolfsburg, pres del castèl vesin de Von Schulemburg. 

Lo 28 de mai Rudolf Brörmann foguèt mes en la foncion de director executiu de la planta. Per fins d'aquel meteis mes s'èran armats manualament 110 Kübelwagen amb las pèças restants. 

Hitler arribèt jamai a veire lo sieu Kdf-Wagen sortir de las linhas de produccion. Amb la fin de la guèrra, Ferdinand Porsche foguèt empresonat per la siá vinculacion amb lo regim nazi e los angleses prenguèron lo contraròtle del factorat.

### Dempuèi los ans 1950

E mai se los sieus primièrs passatges comencèron abans de la Segonda Guèrra Mondiala, foguèt pas fins als ans 50 quand l'Escaravat se convertís en un veïcul de granda acceptacion sociala tant en Euròpa cossí America. En 1955 sortèt de la fabrica l'exemplar un milion, e en 1972 l'Escaravat, coma lo se coneissiá ja dins tot lo mond, superèt lo recòrd d'unitats fabricadas d'una automobila, que ostentava Ford Motor Company amb lo sieu modèl "T", en aténher la chifra de 15.007.034 Volkswagen fabricats. 

L'Escaravat quitèt de se fabricar a Alemanha en davalar la demanda dins la majoritat dels païses, doncas qu'avián aparegut dins lo mercat mondial automobilas equivalentas, mas de dessenh e tecnologia fòrça mai actualas. contunhèt de se produsir, malgrat aiçò, en Mexic, dempuèi ont se recebiá lo mercat interior e lo dels païses latinoamericans, qu'aquel contunhava d'aver una bona aculhida. Pendent fins del sègle passat, l'Escaravat èra considerat **L'automobila del Sègle**.

thumb|200px|Volkswagen Golf
thumb|200px|left|Volkswagen New Beetle.
Volkswagen  triguèt pas a acompanhar l'evolucion de las automobilas e presentèt en 1974 lo modèl *Golf*, qu'aguèt immediatament un grand succès. Volkswagen foguèt en agrandint pas a pas la siá gamma de modèls, en abandonant la siá anteriora politica de modèl unic. Anèt aital en incorporant en primièr luòc lo *Passat*, un pauc abans que lo Golf, e de contunh lo *Polo* e lo *Lupo*, modèls mai pichons. En 1997 apareis lo *New Beetle*, qu'ofrís un dessenh basat en l'ancian Escaravat, mas totalament modernizat, aital coma la tecnologia. Aquela automobila es destinada principalament al mercat nòrd-american, ont contunha d'existir un grand nombre de menaires nostalgics de l'Escaravat. L'aparicion d'aquel modèl, joncha a una descenuda de la demanda tanben dins los païses latinoamericans, pòrta en l'an 2003 al barrament de la fabricacion del classic Escaravat a Mexic. Amb anterioritat son anats en sortint d'autres modèls nòus, coma lo *Phaeton*, vaissèl insignia de la marca, lo *Touran*, un monovolum de sèt plaças, e lo *Touareg*, un veïcul tot terren per usatge dins vila, rota e en terrens malaisits. 

En l'an 2002 Volkswagen liurèt gaireben 5.000.000 de veïculs. Lo nombre de trabalhadors e trabalhadors foguèt de 325.000. La siá participacion dins lo mercat mondial foguèt del 12,1 per cent. Tanben en 2002 e après 28 ans de produccion, lo Golf superèt en de ventas al legendari Escaravat. Lo grop dispausa de 45 fabricas dins 19 païses e es present dins 150 païses amb organizacions comercialas pròprias.

## Fabricas
[220px|thumb|Fabrica de Volkswagen en [Drèsda.]]
Wolfsburg es actualament sieu principal del Grop Volkswagen. Lo grop dispausa de 45 fabricas dins 20 païses: Alemanha, Argentina, Belgica, Brasil, China, Espanha, Eslovaquia, Estats Units, França, Ongria, Índia, Itàlia, Israèl, Malàisia, Mexic, Polonha, Reialme Unit, Republica Chèca, Russia, e Sudafrica, e es presenta dins 150 païses amb organizacions comercialas pròprias.

Volkswagen a bastit en los darrièrs ans a Drèsda una fabrica totalament nòva, de cristal, que permet als visitants veire en detalh tot lo procès de fabricacion. En Wolfsburg s'edifiquèt la *vila de l'automobila*, un ensems de bastissas destinadas al public, que se pòdon veire d'exposicions sus l' istòria de la companhiá e sul mond de l'automobila, e que los crompadors pòdon reculhir personalament las siás automobilas Volkswagen.

## Referéncias