Volum

[thumb|Un vas que se pòt utilizar per mesurar de volums de [líquids]]
Lo **volum** (var. **volume**) es la porcion o quantitat d'espaci tridimensional tancat dins una frontièra. Per exemple, lo volum es l'espaci o forma qu'una substància (solid, liquid, gas o plasma) ocupa o conten. Lo volum es abitualament quantificat numericament utilizant l'unitat derivada del Sistèma Internacional d'Unitats, lo mètre cubic.

Las formas matematicas plaçadas dins l'espaci donan luòc a de volums. Los volums formats per de figuras simplas –com las formas regularas, circularas o d'arèstas dechas– se pòdon calcular aisidament utilisant de formulas matematicas. D'autra costat, las formas mai complicadas se tròban mejans lo calcul integral s'existís una formula per la frontièra. Las figuras d'una dimension (coma la linha) e las formas de doas dimensions (coma los carrats) an un volum zèro dins l'espaci tridimensional.

Lo volum d'un solid (que siá de forma regulara o irregulara) se pòt determinar a partir del desplaçament de fluid. Lo desplaçament de liquid tanben se pòt utilizar per determinar lo volum d'un gas. Lo volum combinat de doas substàncias es generalament mai elevat que lo volum d'una de las substàncias. Pasmens, a vegadas una substància se dissòlv dins l'autra, atal lo volum, dins aquel cas, es pas additiu.

En geometria diferenciala, lo volum s'exprima dins de tèrmes de forma volum, e es un invariant riemanniana globala importanta. D'autra costat, en termodinamica, lo volum es un paremètre fonamental, e es la variabla conjugada de la pression.

## Unitats
Quina que siá l'unitat de longor a la seuna correspondéncia en unitat de volum, normalament lo volum del cube l'arèsta qu'a la longor donada. Per exemple, un centimètre cubic (cm³) es lo volum del cube que las arestas mesuran 1 cm de longor.

Dins lo Sistèma Internacional d'Unitats (SI), l'unitat estandard de volum es lo mèstre cubic (m³). Lo sistèma metric tanben inclutz lo litre (l) coma unitat de volum; un litre es lo volum d'un cube d'arèsta detz centimetres (un decimetre cubic). Alara:
:1 litre = (10 cm)³ = 1000 centimetres cubics = 0.001 metres cubics,
llavors
:1 metre cubic = 1000 litres
Las quantitats pichonas de liquid se meruran en millilitres, onte
:1 millilitre = 0,001 litres = 1 centimetre cubic

D'autres unitats tradicionalas de volum dins d'autres sistèmas qu'encara son en vigors dins qualques païses son entre autre las seguentas: poce cubic, pè cubic, onça liquida, pinta, quart, galon], barril, còrda, peck, bushel o hogshead.

## Fórmulas per calcular de volums

### Volum dels solids platonics
Los solids platonics comprenon los cinc unics polièdres regulars. Se l'arèsta del polièdre es *a*, lo seu volum se dona per la taula seguenta:

### Proporcion entre los volums d'un còn, esfèra e cilindre del meteis radi e nautor
thumb|upright=1.5|Un còn, esfèra e cilindre de radi ''r'' e nautor ''h''
Las formulas anterioras se pòdon utilizar per demostrar que los volums d'un còn, esfèra e cilindre del meteis radi e nautor seguisson la proporcion 1&nbsp;:&nbsp;2&nbsp;:&nbsp;3. La demostracion es la seguenta: siá lo radi *r* e la nautor *h* (que per l'esfèra es 2*r*). Lo volum del còn es:

:\tfrac{1}{3} \pi r^2 h = \tfrac{1}{3} \pi r^2 (2r) = (\tfrac{2}{3} \pi r^3) \times 1

Lo volum de l'esfèra es:

:\tfrac{4}{3} \pi r^3 = (\tfrac{2}{3} \pi r^3) \times 2

Lo volum del cilindre es:

:\pi r^2 h = \pi r^2 (2r) = (\tfrac{2}{3} \pi r^3) \times 3

La descobèrta de la proporcion 2&nbsp;:&nbsp;3 entre los volums de l'esfèra e lo cilindre s'atribuís a Arquimèdes.

## Calcul del volum per integralas
L'integrala multiple es una partida limitada de \R^2, lo volum del cilindre qu'a per generatriu la frontièra de \mathcal D, delimitat pel plan z=0 e la superfícia d'equacion z=f(x,y) –amb f positiva e continua sus \mathcal D– es:

:V = \iint_\mathcal D f(x,y)\,\mathrm{d}x\,\mathrm{d}y

Dins lo cas que lo domèni \mathcal D es definit per las condicions simplas x_1, y_1(x), lo calcul se reduch a:

:V = \int_{x_1}^{x_2}\!\int_{y_1(x)}^{y_2(x)} f(x,y)\,\mathrm{d}y\,\mathrm{d}x

Se \mathcal A es una partida limitada de \R^3 e la foncion constanta 1 es integrable sus \mathcal A, lo volum de \mathcal A es alara:

: V = \iiint _\mathcal A \mathrm{d}x\,\mathrm{d}y\,\mathrm{d}z

Dins lo cas que lo domèni \mathcal A es definit per las condicions simples x_1(z,y) , y_1(z) e z_1, aquel calcul se redutz a:

: V = \int_{z_1}^{z_2}\!\int_{y_1(z)}^{y_2(z)}\!\int_{x_1(z,y)}^{x_2(z,y)}\mathrm{d}x\,\mathrm{d}y\,\mathrm{d}z

Per la linealitat de l'integracion, un domèni dificil de definit se pòt partir en diverses susdomènis exprimables per de condicions simples.

### Coordenadas non cartesianas
Se lo domèni \mathcal A s'exprima melhor en coordenadas cilindricas per las condicions simplas \mathcal A', lo calcul es:

: V = \iiint _{\mathcal A'} r\,\mathrm{d}r\,\mathrm{d}\theta\,dz onte \mathcal A' es una partida limitada de \R_+\times [0,2\pi] \times \R

Se lo domèni \mathcal A s'exprima melhor dins las coordenadas esfericas per las condicions simplas \mathcal A*</math>, lo calcul dona:

: <math>V = \iiint _{\mathcal A*} r^2\sin(\phi)\,\mathrm{d}r\,\mathrm{d}\theta\,\mathrm{d}\phi onte \mathcal A'' es una partida limitada de \R_+\times [0,2\pi]\times [0,\pi]

### Solid de rotacion
Dins lo cas que lo domèni \mathcal A es un solid de revolucion la frontièra qu'es engendrada per la rotacion d'una corba d'equacion y = f(x) a l'entorn de l'axe (Ox), lo calcul del volum se reduch a una integrala simple

: V = \pi \int_{x_1}^{x_2}f^2(x)\,\mathrm{d}x

### Teorèma de la divergéncia
El teorema de la divergència permet reduir el càlcul del volum a una integrala de superfícia:

: V = \iiint _A \mathrm{d}V = \frac 13 \iint_{\partial\mathcal A} (x,y,z)\vec n\,\mathrm{d}S

Onte \partial\mathcal A es la frontièra de \mathcal A e \vec n lo vector unitari normal a \mathrm dS dirigit cap a l'exterior de \mathcal A.

## Referéncias


## Vejatz tanben
* Volum (termodinamica)
* Espaci

## Ligams extèrnes
*Volume calculator