Reptilia

Lei **reptils** (var. **reptiles**) son leis animaus de la classa dei ***[[Reptilia]]***. Apareguts durant lo Carbonifèr, son caracterizats per un sistèma respiratòri basat sus de paumons, una reproduccion implicant d'uòus solids ponduts dins un trauc e una pèu en partida ò totalament cubèrtas d'escaumas. Conoguèron un desvolopament fòrça important e dominèron la megafauna aqüatica, aeriana e terrèstra dau Permian a la fin dau Cretacèu. Aquò entraïnèt una multiplicacion dau nombre d'espècias mai la crisi Cretacèu-Paleogèn causèt la disparicion de plusors familhas de reptils, especialament aquela dei dinosaures. Uei, lei reptils subrevivents fan donc partida d'òrdres divèrs amb de liames genetics alunchats : 
* lei *[[Crocodilia]]* (crocodils, gaviaus, caimans, alligators...).
* lei *[[Squamata]]* (sèrps, lausèrts...).
* lei *[[Testudines]]* (tortugas...).
* lei *[[Sphenodontia]]* (una espècia subreviventa en Nòva Zelanda).
En despiech d'aqueu declin, lei reptils ocupan encara una plaça importanta dins fòrça ecosistèmas terrèstres e aqüatics e plusors crocodils e aligators son considerats coma de superpredators. De mai, a l'ora d'ara, au mens  espècias de reptils son estats identificadas, çò qu'es un nombre pus important que per lei mamifèrs. Pasmens, maugrat aquela diversitat, fòrça reptils son actualament menaçats de disparicion en causa deis activitats umanas.

= Istòria evolutiva e taxonomia =

## Istòria evolutiva

### L'aparicion dei reptils

Segon lei conoissenças actualas, lei reptils serián apareguts fa 310 a 320 milions d'ans dins lei paluns dau Carbonifèr (359-299 Ma) a partir d'animaus reptilimòrfs. Sa caracteristica majora èra la capacitat de pondre per sòu un uòu, dich « uòu amniotic », dotat d'un cruvèu solid. Aquò permetèt ai reptils de s'afranquir dei mitans aqüatics que son indispensables a la reproduccion deis anfibis. *[[Hylonomus]]* e *[[Paleothyris]]*, d'animaus insectivòrs similars a de lausèrts de 20 a 30 cm, son d'exemples d'aquelei reptils primitius.

### La radiacion dei reptils

[thumb|right|''[Protorosaurus*, un reptil terrèstre dau [[Permian]] (299-251 Ma).]]

Lei premiers reptils èran [[anapsid]]s, es a dire qu'avián un crani plen amb de duberturas per leis [[uelh]]s, lo [[nas]] e la [[colona vertebrala]]. Rapidament après lor aparicion, lei reptils se devesiguèron en doas branchas. Lei [[Sinapsida|sinapsid]]s an una dubertura suplementària darrier l'[[uelh]]. Son a l'origina dei « [[reptil mamalian|reptils mamalians]] » e dei [[mamifèr]]s. Lei [[Diapsida|diaspids]] an la meteissa dubertura suplementària que lei [[Sinapsida|sinapsids]] mai an tanben un trauc a la cima dau [[crani]]. Aqueleis evolucions laissavan mai de plaça per lo desvolopament dei [[muscle]]s e permetèron l'aparicion de maissèlas pus poderosas.

En parallèl, fa 305 milions d'ans, lo [[clima]] mondiau venguèt pus [[ariditat|eissuch]], çò que causèt la disparicion de plusors [[espècia (biologia)|espècias]] d'[[amphibia|anfibis]]. En revènge, favorizèt la colonizacion dei mitans terrèstres per lei reptils. Ocupant de foncions novèlas dins mai d'un [[ecosistèma]], lei reptils conoguèron alora un important fenomèn de [[radiacion evolutiva]]. En particular, lei reptils venguèron pus gròs e adoptèron de comportaments alimentars fòrça pus variats coma l'indica l'aparicion d'espècias erbivòras e carnivòras.

Tre la fin dau [[Carbonifèr]], lei reptils èran venguts la [[fauna]] tetrapòda dominanta dei mitans terrèstres. Aqueu « Premier Temps dei Reptils » foguèt largament dominat per lei sinapsids que formèron la premiera megafauna terrèstra amb d'espècias coma l*'Edaphosaurus* e lo famós *Dimetrodon*. Durant lo [[Permian]] (299-251 Ma), un assecament novèu dau clima entraïnèt l'aparicion dei [[Therapsida|terapsid]]s a partir dei sinapsids. Fòrça ben adaptats ai condicions dau periòdes, formèron benlèu mai de 80 % de la populacion de reptils. Pasmens, aqueu grop contunièt son evolucion vèrs lei mamifèrs actuaus e s'alunchèt pauc a pauc dei reptils ulteriors. En parallèl, lei reptils diapsids se devesiguèron entre leis [[Archosauria|arquosaurians]] (que donèron lei [[crocodilia]]ns e lei [[dinosaure]]s) e lei [[Lepidosauria|lepidosaurians]] (que donèron lei [[sèrp]]s e lei [[Lacertidae|lausèrts]]). Dins aquò, a aquela epòca, aqueleis [[espècia (biologia)|espècias]] gardèron una talha pichona e un aspècte de [[Lacertidae|lausèrt]].

=== La dominacion dei reptils ===

[[Fichièr:Europasaurus holgeri Scene 2.jpg|thumb|right|Vista d'artista de reptils dau [[Jurassic]].]]



Compausat dau [[Triassic]] (252-201 Ma), dau [[Jurassic]] (201-145 Ma) e dau [[Cretacèu]] (145-66 Ma), lo [[Mesozoïc]] es sovent dich « Temps dei Reptils » en causa de la dominacion de la megafauna reptila dins leis [[ecosistèma]]s terrèstres, aqüatics e aerians. Pasmens, aqueu tèrme es de nuançar car lei [[mamifèr]]s èran egalament fòrça nombrós durant aqueu periòde. De mai, se certanei [[dinosaure]]s podián agantar de talhas impressionantas, la màger part dei reptils dau [[Mesozoïc]] èran d'[[animalia|animaus]] pichons ò mejans.

Lo començament dau [[Mesozoïc]] foguèt marcat per l'[[Extincion massisa|extincion]] [[Extincion Permian-Triassic|Permian-Triassic]]. Aquò entraïnèt la disparicion de la màger part deis [[anapsid]]s e dei [[sinapsid]]s. Foguèron remplaçats per leis [[Archosauromorpha|arquosomòrfs]] que prenguèron alora de formas variadas. En particular, d'[[arquosaurian]]s desvolopèron de cambas posterioras pus lòngas que permetèt l'aparicion de la [[bipedia]] en certaneis espècias. Lei [[dinosaure]]s son un grop particular d'arquosaurians qu'investiguèron fòrça [[ecosistèma]]s. Se devesiguèron en dos òrdres principaus, leis *Ornithischia* e lei *Saurischia*, e conoguèron una [[radiacion evolutiva]] fòrça importanta. Aquò menèt a l'aparicion de [[dinosaure]]s [[Theropoda|teropòds]] cubèrts de [[pluma]]s e, benlèu, dotat d'un [[organisme vivent|organisme]] [[endotermia|endotermic]].

L'[[Extincion del Cretacèu-Paleogèn|extincion Cretacèu-Paleogèn]] entraïnèt la disparicion de totei lei [[dinosaure]]s a l'excepcion deis [[aucèu]]s. Entre lei grands reptils [[mar]]ins, lei [[tortuga]]s subrevisquèron mai leis autrei grops dispareguèron. Aquel eveniment es sovent considerat lo començament dau « Temps dei Mamifèrs » e la fin dau « Temps dei Reptils » mai la transicion foguèt mens rapida. De mai, una part importanta dei ròdols [[ecologia|ecologics]] laissadas vuejas foguèt inicialament ocupada per d'[[aucèu]]s.

=== Lei reptils actuaus ===

Après l'[[Extincion massisa|extincion]] [[Extincion del Cretacèu-Paleogèn|extincion Cretacèu-Paleogèn]], lei reptils deguèron faciar la concurréncia dei [[mamifèr]]s e deis [[aucèu]]s qu'evolucionèron pus rapidament. Au mens cinc [[òrdre (biologia)|òrdres]] reptilians subrevisquèron a la crisi mai lei *Choristodera*, un ensemble d'espècias mau conegudas que presentan de similituds exterioras ai crocodils, dispareguèron durant lo [[Miocèn]] (23-5 Ma). Lei quatre òrdres restants forman donc l'ensemble dei reptils actuaus.

Lo pus important, en nombre d'espècias, es uei aqueu dei *Squamata* (lausèrts, sèrps...) amb mai de  espècias identificadas. Dins aquò, après la fin de la crisi Cretacèu-Paleogèn, conoguèron un important declin que durèt au mens dètz milions d'ans. Puei, fa 55 milions, se diversifiquèron tornarmai per ocupar fòrça mitans ecologics diferents. Mai de 300 espècias son conegudas en lei tortugas e 25 en lei crocodilians. Enfin, l'òrdre « fossil » dei *Rhynchocephalia* comprèn desenant una espècia unica. Aquelei reptils son mens dominants que durant lo [[Mesozoïc]] mai de [[tortuga]]s, de [[crocodil]]s e de [[varan]]s fan totjorn partida de la [[megafauna]] dominanta de certaneis environaments.

=== Menaças de disparicion ===

[[Fichièr:Turtle entangled in marine debris (ghost net).jpg|thumb|right|[[Tortuga]] blocada dins una ret.]]

Coma d'autrei grops d'[[animau]]s, lei reptils son uei largament menaçats per lo [[cambiament climatic]], la [[pollucion]] e la pression [[Homo sapiens|umana]] sus l'environament. En [[2009]], segon l'[[Union Internacionala per la Conservacion de la Natura]] (UICN),  [[espècia (biologia)|espècias]] èran [[espècia menaçada|menaçadas]]. Aquò representava 28 % deis [[espècia (biologia)|espècias]] a aquela epòca. Dins aquò, dempuei aquela data, de centenaus de reptils son estats aponduts a aquela lista.

Per limitar aquelei menaças, la [[Convencion sus lo Comèrci Internacionau deis Espècias de Fauna e de Flòra fèras menaçadas d'Extincion]] (CITES) impausa de restriccions particularas sus lo comèrci dei reptils. Signada en [[1973]], comprèn tres annèxas que definisson tres ensembles d'animaus fèrs en foncion dau nivèu de proteccion e de menaça. Lei mens menaçadas pòdon èsser l'objècte d'una comercializacion mai un drech d'[[exportacion]] es necessari. En revènge, per lei pus menaçadas, tot comèrci internacionau es enebit. Pasmens, aquela reglementacion regarda pas lei reptils recentament identificats que son pas encara integrats ais annèxas. De mai, empacha pas lo [[braconatge]], la [[pollucion]] ò la destruccion deis abitats.

== Classificacion ==

=== L'evolucion de la classificacion ===

La pus anciana classificacion dei reptils es probablament aquela d'[[Aristòtel]] au [[sègle IV avC]]. Descriguèt aperaquí 50 espècias e lei devesiguèt en quatre grops ([[Lacertidae|lausèrts]], [[sèrp]]s, [[crocodil]]s e [[Amphibia|batracians]]). Aquò permetiá de diferenciar lei reptils, lei [[peis]] e leis [[aucèu]]s mai integrava dins un meteis grops lei reptils e leis [[amphibia|anfibis]]. Aquela confusion perdurèt lòngtemps car èra encara presenta dins la classificacion prepausada per [[Carl von Linné]] ([[1707]]-[[1778]]). La plaça dei [[tortuga]]s èra tanben problematica coma o mòstra lo sistèma de [[Josephus Nicolaus Laurenti]] ([[1735]]-[[1805]]).

L'idèa de separar lei reptils e lei [[batracians]] apareguèt tornarmai amb [[Alexandre Brongniart]] ([[1770]]-[[1847]]). Tornèt adoptar un sistèma pròche de la classificacion d'[[Aristòtel]] amb quatre òrdres de reptils : lei tortugas, lei lausèrts e lei crocodilians, lei sèrps e lei batracians. Pasmens, establiguèt una diferéncia importanta entre lei batracians e lei tres autreis òrdres. Aquela idèa s'impausèt lentament durant la premiera partida dau sègle XIX. Finalament, en [[1825]], [[Pierre-André Latreille]] ([[1762]]-[[1833]]) creèt clarament la classa dei [[Amphibia|Batracia]] e destrièt quatre ensembles de [[tetrapòd]]s : lei [[Amphibia|batracians]], lei reptils, leis [[aucèu|aucèus]] e lei [[mamifèr]]s.

Pasmens, aquela division foguèt pas acceptada per totei lei biologistas dau sègle XIX. D'efiech, la descubèrta dei [[fossil]]s de [[dinosaure]]s compliquèt la classificacion e lei liames importants entre reptils e aucèus foguèron tanben rapidament descubèrts. Per exemple, [[Thomas Henry Huxley]] ([[1825]]-[[1895]]) voliá gropar lei reptils e leis aucèus dins un [[Sauropsida|meteis ensemble]]. L'utilizacion de l'[[uòu amniotic]] per lei reptils, leis [[aucèu]]s e lei [[mamifèr]]s foguèt observada per lo premier còp en [[1866]] per [[Ernst Haeckel]] ([[1834]]-[[1919]]). Puei, au sègle XX, la multiplicacion dei [[fossil]]s e deis espècias viventas conegudas menèt a una classificacion dei reptils basada sus l'estudi dei duberturas dau [[crani]]. Definiguèt quatre [[classa (biologia)|classas]] dichas [[anapsid]]s, [[sinapsid]]s, [[euriapsid]]s e [[diapsid]]s mai foguèt fòrça contestada en causa de problemas dins leis [[euriapsid]]s e, un còp de mai, de questions sus la plaça dei [[tortuga]]s. Dins aquò, en despiech d'aquelei dificultats, aquela classificacion foguèt acceptada fins a l'aparicion deis estudis [[filogenia|filogenics]].

=== La classificacion actuala ===

[[Fichièr:Cladogram Amniota B.jpg|thumb|right|Exemple de classificacion actuala dei reptils.]]

Uei, lo [[taxon]] dei reptils es considerat coma parafiletic. Dos [[clade]]s principaus i son definits : lei reptils mamalians que forman un meteis clade amb lei [[mamifèr]]s e lei [[sauropsid]]s que recampan leis autrei reptils, lei [[dinosaure]]s e leis [[aucèu]]s. Pasmens, coma lei relacions entre totei lei reptils son pas encara ben compresas, lei divisions entre lei diferenteis ensembles de reptils pòdon encara variar. Per exemple, de modèls « [[tradicionau]]s » definisson encara leis anapsids e lei diapsids coma lei dos clades principaus de reptils. Pasmens, existís d'autrei modèls que prepausan dos clades principaus dichs anapsids e [[Eureptilia|eureptils]]. Aqueu segond grop intègra lei diapsids e divèrsei reptils primitius dau [[Carbonifèr]] e dau [[Permian]].

=== Leis òrdres de reptils modèrnes ===

==== Lei *Squamata* ====



Lei *Squamata* son lo grop pus important de reptils actuaus amb aperaquí  [[espècia (biologia)|espècias]]. An la particularitat de mudar per tròç ò en laissant l'integralitat de sa pèu anciana. Son devesits en cinc sosòrdres :
* leis *Amphisbaenia* recampan lei lausèrts-vèrmes, un grop de reptils caracterizats per un còrs alongat, una abséncia de cambas e d'aurelhas e un aspècte generau similar a un vèrme. An un mòde de vida escavaire e, per aquela rason, son pauc coneguts.
* leis *Autarchoglossa* recampan lei lausèrts, lei varans ò leis [[orguei]]s. Son d'animaus tetrapòds que son caracterizats per la preséncia d'uelhs e de parpèlas.
* lei *Gekkota* recampan lei [[Gekkonidae|tarenta]]s, d'animaus tetrapòds dotats de cambas capablas d'escalar totei lei tipes de superficia, compres lei pus liscs.
* leis *Iguania* recampan leis [[iguana]]s e lei [[camaleon]]s. Son de reptils tetrapòds semiarboricòlas.
* lei *Serpentes* recampan lei [[sèrp]]s, un ensemble d'animaus sensa camba que se desplaçan en rampant e que tènon generalament de cròcs capables d'injectar un verin a sei presas.

==== Lei *Testudines* ====



Lei *Testudines* son un grop fòrça vièlh de reptils que gropa uei 340 [[espècia (biologia)|espècias de [[tortuga]]s devesidas en 15 [[familha (biologia)|familhas]]. Son caracterizadas per una clòsca protectritz compausada d'un plastron e d'un dorsau liats entre elei per de pònts ossós. Aquel ensemble es tanben fixat a l'[[esquelèta]] de l'[[animau]]. Una autra particularitat dei tortugas es l'abséncia de [[dent]]s e l'utilizacion d'un bèc destinat a trissar seis aliments. Enfin, fau nòtar que lei tortugas an colonizat un nombre variat de mitans terrèstres e aqüatics. Pasmens, que que siegue l'espècia, leis uòus son ponduts dins un trauc cavat per sòu.

==== Lei *Crocodilia* ====



Lei *Crocodilia* forman un grop de 30 espècias devesidas en tres ensembles dichs *Crocodylidae* ([[crocodil]]s), *Alligatoridae* ([[aligator]]s e [[caiman]]s) e *Gavialidae* ([[gaviau]]s). Aqueleis animaus son fòrça ben adaptats a la vida aqüatica mai pòdon egalament se desplaçar sus la tèrra. Filogenicament, son lei reptils pus pròches deis aucèus e an una anatomia pus complèxa que lo rèsta dei reptils actuaus. Un autre trach especific ai crocodilians es sa capacitat a crear de grops sociaus dotats d'una ierarquia e d'un comportament mairau.

==== Lei *Rhynchocephalia* ====



Lei *Rhynchocephalia* son un òrdre qu'èra florissent durant lo [[Triassic]]. Uei, es representat per lei tres populacions de *Sphenodon punctatus* que vivon sus d'illas [[Nòva Zelanda|neozelandesas]]. An una anatomia pus simpla que leis autrei reptils. Son aspècte exterior sembla un lausèrt.

<gallery>
Fichièr:Amphisbaena alba03.jpg|
Fichièr:Eumeces inexpectatus Five-lined Skink.jpg|
Fichièr:Tokay Gecko.jpg|
Fichièr:Panther chameleon (Furcifer pardalis) male Nosy Be.jpg|
Fichièr:Culebra bastarda (Malpolon monspessulanus), Nigüella, Zaragoza, España, 2017-05-24, DD 07.jpg|
Fichièr:TestudoGraecaIbera.jpg|
Fichièr:NileCrocodile.jpg|
Fichièr:30-ish male tuatara.jpg|
</gallery>

= Morfologia e anatomia =

== Pèu ==

[[Fichièr:Lacertae skin.jpg|thumb|right|Escaumas caracteristicas d'un lausèrt.]]

La [[pèu]] dei reptils es cubèrta per un epidèrma cornut qu'assegura son estanqueïtat e que permet ai reptils, au contrari deis anfibis, de viure dins d'environaments terrèstres. Aquela pèu es pus fina que per lei mamifèrs mai es protegida, ais endrechs sensibles, per d'escaumas. En lei *Squamata* e lei *Rhynchocephalia*, la totalitat dau còrs es ansin protegida. En revènge, en lei crocodilians, leis escaumas son mens nombrosas e pas presentas sus la totalitat dau còrs. En lei *Testudines*, lo ròtle protector es principalament assegurat per la clòsca qu'es lo resultat de la fusion de plusors escaumas.

== Locomocion ==

[[Fichièr:Walk cycle of a tetrapod.gif|thumb|right|Representacion dau cicle de desplaçament d'un reptil actuau.]]

Lei reptils actuaus an gardat la disposicion dei [[tetrapòd]]s ancians. Es dicha « membre transversau » e es caracterizat per sa capacitat a se plegar en formant un « Z ». Es diferent dau sistèma de locomocion aparegut en lei [[mamifèr]]s e lei [[tetrapòd]]s non mamalians coma lei [[dinosaure]]s e leis [[aucèu]]s qu'an adoptat lo membre « parasagittau ». La disposicion parasagittala es mecanicament pus favorabla mai necessita un [[sistèma nerviós|contraròtle nerviós]] pus eficaç.

== Sistèma nerviós ==

Lo [[sistèma nerviós]] dei reptils actuaus es similar a aqueu deis [[Amphybia|anfibis]] e presenta donc encara de trach primitius. Ansin, leis estructuras cerebralas son mens complèxas e mens desvolopadas que per lei [[mamifèr]]s e leis [[aucèu]]s. Pasmens, lo [[cervèu]] e lo [[cervelet]] dei reptils son pus gròs que per leis anfibis. De mai, leis [[organ]]s sensitius son egalament fòrça desvolopats. Aquò permet a d'[[espècia (biologia)|espècias]] d'observar de fenomèns [[fisica|fisics]] non ò mau detectats per leis autreis animaus coma lei raionaments [[infraroge]]s. Fau tanben nòtar la preséncia d'estructuras nerviosas complèxas, permetent de comportaments mostrant un certan nivèu d'intelligéncia en lei [[varan]]s e lei [[crocodilian]]s.

== Sistèmas circulatòri e respitatòri ==

En lei *Testudines*, lei *Rhynchocephalia* e lei *Squamata*, lo còr es constituït de doas [[auricula]]s, d'un [[ventricul]] e de doas [[aòrta]]s. La preséncia d'un ventricul unic entraïna la mescla dau [[sang]] [[oxigèn|oxigenat]] e dau sang desoxigenat. Aquò favoriza benlèu la termoregulacion de l'animau e li permet de realizar d'apnèas pus lòngas. En lei *Crocodylidae*, lo còr tèn doas [[auricula]]s, dos [[ventricul]]s e doas [[aòrta]]s. Aquò permet ai crocodilians de cortcircuitar sa circulacion pulmonària, probablament amb d'avantatges similars.

Totei lei reptils respiran gràcias a de [[palmon|paumons]]. Pasmens, en certanei tortugas, de transformacions permèton una respiracion parciala per la pèu que permet de prolongar la durada d'una apnèa. La màger part dei reptils actuaus an pas de paladar capable de blocar l'intrada dei paumons durant l'ingestion de manjar. Son donc obligats de blocar volontàriament sa respiracion per manjar. En lei *Squamata*, la respiracion es geinada durant la corsa. Per resòuvre aqueu problema, fòrça espècias an desvolopat d'adaptacions permetent de blocar la respiracion dins una tala situacion. Enfin, en lei crocolians, lo sistèma respiratòri es similar a aqueu dei mamifèrs e deis aucèus.

== Digestion e metabolisme ==

La màger part dei reptils es insectivòra ò carnivòra. An donc de [[sistèma digestiu|sistèmas digestius]] relativament corts e simples. La [[digestion]] deis aliments i es pus lenta en causa de l'abséncia de dents per mastegar sei presas e d'un [[metabolisme]] pus lent. Lei reptils erbivòrs èran frequents durant lo [[Mesozoïc]] mai, uei, de tortugas erbivòras existisson. D'iguanas an tanben un regim alimentari que pòu contenir una part importanta de plantas. Sensa dents adaptadas, aqueleis animaus empassan generalament de pèiras per facilitar lo trissatge deis aliments dins l'[[estomac]].

Lei reptils son d'animaus de sangfreg, es a dire qu'an una [[temperatura]] intèrna instabla que varia en foncion dau mitan exterior. Dins aquò, durant lo [[Mesozoïc]], i aviá de reptils capables d'aumentar sa temperatura intèrna gràcias a l'[[energia]] liberada per son [[metabolisme]]. Lei reptils actuaus preferisson generalament de temperaturas entre 24 ° e 40 ° C segon son environament. Quand la temperatura es tròp bassa, pòdon ivernar e s'es tròp auta, pòdon estivar. Pasmens, aqueu sistèma a de limits e un [[crocodil de Nil]] es incapable de se desplaçar en dessota de 7,6 °C. En cambi, aqueu metabolisme lent permet ai reptils actuaus de subreviure a de condicions ostilas. Per exemple, lei [[crocodil]]s pòdon passar de mes sensa manjar.

= Reproduccion e cicle de vida =

Lei reptils son d'[[Amniota|amniota]]s qu'an generalament una reproduccion [[sèxe (biologia)|sexuada]]. La màger part deis espècias es [[oviparitat|ovipara]] mai de reptils [[ovoviviparitat|ovovivipars]] existisson. En leis espècias oviparas, leis uòus son normalament ponduts dins un trauc cavat per sòu e lo [[sèxe (desvolopament)|sèxe]] es sovent determinat per lei condicions environamentalas de desvolopament deis uòus. La [[temperatura]] sembla d'èsser lo paramètre fondamentau. Per exemple, en lei [[tortuga]]s, en dessota de 30 °C, leis uòus menan a la formacion d'individús femèus. En lei lausèrts, es generalament lo contrari.

Una reproduccion asexuada, per [[partenogenèsi]], es estada identificada en un quinzenau d'espècias, principalament de lausèrts que vivon dins lei [[desèrt]]s situats entre [[Mexic]] e leis [[USA|Estats Units]]. Podrián èsser lo resultat de la fusion de plusors espècias sexuadas, çò qu'auriá entraïnat la naissença d'individús [[Poliploïdia|poliploïds]]. Pasmens, en despiech d'aquela capacitat, aquelei reptils an gardat de comportament d'acoblament que semblan d'aver la capacitat d'aumentar la [[feconditat]]. En mai d'aqueleis espècias, una partenogenèsi facultativa, es a dire la possibilitat d'una reproduccion asexuada en l'abséncia de mascles, es sospichada en plusors familhas de camaleons, de varans, de lausèrts e de sèrps.

Lei jovenils an l'aspècte generau deis adults e son independents tre sa naissença. Son generalament fòrça discrèts car son de presas per mai d'un autre predator en causa de sa talha reducha. Lor taus de subrevida es considerat coma feble mai aquela vision es desenant contestada per de naturalistas. D'efiech, segon certaneis observacions, de jovenils son capables de s'escondre d'un biais fòrça eficaç per limitar lei riscs de predacion.

= Comportament =

== Alimentacion ==

La màger part dei reptils es insectivòr ò carnivòr. Son regim alimentari es constituïda de presas que varian fòrça segon la talha de l'espècia considerada : [[insècte]]s, [[crustacèu]]s pichons, [[mollusc]]s, [[aranha]]s, autrei reptils e [[mamifèr]]s. Per lei reptils pus gròs, es possible de capturar d'animaus de la talha d'un [[gno]]. Lei comportaments de caça varian tanben amb l'espècia e s'obsèrvan de tacticas activas ò de metòdes pròches de l'[[emboscada]]. Lo manjar de [[carraunhada]]s es tanben possible.

<gallery>
Fichièr:Death in the Afternoon (7404995190).jpg|
Fichièr:Chameleon-Stage 03.jpg|
Fichièr:Caiman crocodilus Costa Rica 2.jpg|
Fichièr:Komodo Dragon Eating Rinca.jpg|
</gallery>

== Comportament territòriau ==

Certanei reptils an un comportament territòriau, especialament durant lo periòde de reproduccion. Per exemple, l'[[iguana marin dei Galápagos]] (*Amblyrhynchus cristatus*) comença la conquista e la defensa de son territòri dos mes avans lo començament d'aqueu periòde. La possession d'un territòri es pus frequent en leis [[espècia (biologia)|espècias]] pus gròssas. Pòu menar a d'atacas còntra leis intrüs, compres de barcas dins lo cas de certanei [[crocodilian]]s.

== Comportaments sociaus ==

En lei reptils pus gròs, la complexificacion dau [[cervèu]] sembla de s'acompanhar de l'aparicion de comportaments sociaus e de formas d'[[intelligéncia]]. En lei [[crocodilian]]s, aquelei comportaments pòdon anar fins a l'establiment de relacions ierarquizadas entre individús de populacions importantas e, dins certaneis espècias, a l'aparicion de comportaments mairaus.

= Annèxas =

== Liames intèrnes ==

<div style="-moz-column-count:3; column-count:3;">
* [[Amphibia|Anfibi]].
* [[Aucèu]].
* [[Crocodilian]]s.
* [[Dinosaure]].
* [[Lausèrt]]s.
* [[Lista dei reptils d'Occitània]].
* [[Mamifèr]].
* [[Mesozoïc]].
* [[Peis]].
* [[Sèrp]]s.
* [[Tortuga]]s.
* [[Vertebrat]].
</div>

== Bibliografia ==

* *'(fr)** André-Marie-Constant Duméril, ''Erpétologie générale, ou histoire naturelle complète des reptiles'', Roret, 1834.
* **(en)*' A.S. Romer e T.S. Parsons, *The Vertebrate Body'', Saunders, 1977.

## Nòtas e referéncias