Latèx

vinheta|293x293px|Latex de l'arbre de cauchó
[vignette|Latèx sortit de las [Lame (champignon)|lamelas del campairòl *[[Lactarius volemus]]*]]
[vignette|Latèx s'escolant de ''[Papaver somniferum*, matèria primièra de la [[morfina]] e de l'[[òpi]]]]
[[Fichièr:Praha, Radotín, stonek pampelišky.jpg|vignette|Latèx d'un pissalach (*Taraxacum*)]]
[[Fichièr:Lacvir1.jpg|vignette|*Lactucarium* d'una [[Lachuga virosa]]]]
Lo *'latèx*' es un chuc d'aspècte lachenc que se trai de diferentas [[Plantae|plantas]] o [[Mycota|campairòls]], subretot de las familhas de las *Euphorbiaceae* (lachusclas), e *Moraceae*, que circula pels vaissèls lactifèrs. Lo nom de latèx designa tanben  lo produch obtengut artificialament amb de caracteristicas similaras.

Es produtz per las cellulas que secretan lo floèma e  es compausat de 50% d'aiga. La composicion de cada latèx natural es variabla, es en general una emulsion complèxa que conten de [[Proteïna|proteïnas]], [[Alcaloïde|alcaloïdes]], [[Amidon|amidons]], de [[Sucre|sucres]], [[Òli|òlis vegetals]], [[tanin]], [[Resina (vegetala)|resina]] e [[goma]] naturala.  Conten nombroses compausats [[toxic]]s e [[anti-apetent]]s per dissuadir los organismes que las atacan, servissent de defensa contre los erbivòrs e los [[patogèn]]s. La color del latèx pòt variar entre lo [[blanc]] (majoritari) lo [[jaune]], [[Irange|iranja]] o [[escarlata]].

Lo latèx d'unas plantas es verenós, per d'autras es fòrça agre, coma aquel de la [[figuièra]] comuna e d'autres doces e s'utiliza coma aliment. .
[[Fichièr:Black_Latex_Catsuit_777.jpg|esquèrra|vinheta|220x220px|Vestit de latèx]]

== Fonts de latèx ==
[[Fichièr:Bubblegum.jpg|vinheta|220x220px|Bofiga amb una goma]]
Dins las plantas coma la [[rosèla]], lo [[cauchó]] (genre *Hevea*) e las de la familha de las *asteraceas* (coma la [[lachuga]] e d'autras) lo sistèma lactifèr se forma en lo meristèma de la [[Camba (botanica)|tija]] o la raíç per dissolucion de la paret cellulara d'una fila de cellulas que forma atal los tubs menaires de latèx.

Per d'autras vegetals coma aqueles de la familha *euforbiaceae'', lo sistèma lacrifèr es diferent e se pren de tota la planta d'unas cellulas lactifèras presentas dempuèi la germinacion donc lo latèx se tròba dins totas las partidas de la planta.

### Obtencion
Las espècias productriças de latèx, se tròban dins los sèlvas tropicalas que se tròban a l'Eqüator terrèstre e foguèt portadas en Euròpa dempuèi lo Brasil. Es ara cultivat en plantacions dins fòrça païses tropicals. Lo latèx que goteja dels talhs inofensius dins la rusca de l'arbre se recuèlh pacientament en gòts. L'actual usatge abondant del latèx fa dels arbres un investiment preciós e es una font de riquesa per fòrça païses del tresen mond. Los arbres de latèx es una de las formas principalas de la vegetacion de las sèlvas tropicalas

A l'ora d'ara, lo màger productor de latèx es lo Brasil. Se comercializa tanben lo latèx fòrça païses de Sudamerica, Sudafrica e d'autres coma Malàisia.

## Foncion del latèx dins las plantas
* Resèrva e acumulacion de produchs
* Excrecion
* Proteccion contra fongis o de bactèris o erbivòrs

## Usatges
* Produccion de cauchó natural, fòrça utilizat per son elasticitat, impermeabilitat, resisténcia e non conductivitat electrica o termica. S'utiliza pel pneumaticas (en granda majoritat), e d'autres materials isolants.
* Mofa de latèx: pels matalasses, sètis, emboratges, eca.
* Realizacion de goma de mastolhar <br>
* Produccion de òpi
* Compausant d'unes produchs industrials coma vestits, pinturas, gants e preservatius
* Isolant: s'utiliza a l'escala industriala, entre autres, per la fabricacion telas impermeablas e l'isolacion de cables electrics (sustot sosmarins). Lo sol inconvenient es que sosten pas una exposicion longa al Solelh.

## Allergèns
Lo làtex conten de proteïnas que varia entre 1 e 1,8% e son identificats 13 allergèns. Aquestas proteïnas son tanben presentas en d'autras espècias vegetalas coma de fruchs (banana, castanha, kiwi, papaia, figa, noses, persec, albricòt, cerièra e pruna) e d'autras vegetalas coma la trufa e la tomata. Aquò pòt provocar una reactivitat crosada entre los malauts allergics al latèx e l'ingestion d'aquestas fruchas.

## Referéncias