Tèrra Mejana

La **Tèrra Mejana** (*Middle-earth*) es lo luòc ont se debanan fòrça recits de l'escrivan britanic . Lo tèrme ven de la traduccion de l'anglés mejan *middel-erde*, eissit del vielh anglés *middangeard*. Tolkien la descriu explicitament coma essent la nòstra Tèrra, mas dins un passat fictiu. Estima que la fin de l'Edat Tresena se situa gaireben  abans la nòstra epòca. 

L'istòria de la Tèrra Mejana es divisit en Edats. Los romans *[[Lo Hobbit]]* e *[[Lo Senhor dels Anèls]]* se situan a la fin de l'Edat Tresena del Solelh, alara que *[[Lo Silmarillion]]* conta la creacion del Mond e tracta subretot dels eveniments de l'Edat Primièra.

## Concepcion istorica del tèrme
### Mitologias nordicas
Dins los ancians mites germanics e nordics, l'univèrs es compausat de nòu « monds » fisics ligats de biais incertan. Segon una version, set monds se trapavan sus una mar encerclanta: los païses dels Elfs (Álfheim), dels Nans (Nidavellir), dels Dieus (Ásgard e Vanaheim) e dels Gigants (Jötunheim e Muspellheim). D'autres plaçan aqueles set monds dins los cèls, dins las brancas d'Yggdrasil, « l'Arbre del Mond ». Dins los dos cases, lo mond dels Òmes (conegut jols noms de Midgard, Middenheim o Middle-earth) se trapa al centre d'aquel univèrs. Bifröst, lo pont de l'arc del cèl, liga Midgard a Asgard. Hel, lo reialme dels mòrts, se trapa jos Midgard.

### Etimologia

L'expression *Middle-earth* foguèt pas inventada per Tolkien. Aparéis dins l'anglés modèrne naissent, venent del mot de l'anglés mejan *middel-erde* (pròche de l'alemand *Mittelerde*), el meteis eissit de l'anglosaxon *middanġeard* (amb un *g* doç, que se prononcia coma un *y*). Lo mot *middangeard* aparéis mai d'un còp dins lo poèma *[[Beowulf]]*.

*Middangeard* ven d'un mot germanic ancian, e possèda doncas d'equivalents dins las lengas parentas del vielh anglés, coma lo noroèc *Miðgarðr*, eissit de la mitologia nordica, transliterada en anglés modèrne jos la forma *[[Midgard]]*.

A l'epòca de l'anglés mejan, *middangeard* es escrich de biais diferents: *middellærd*, *midden-erde* o *middel-erde*. Aquelas variacions ortograficas an pas d'influéncia sul sens general del mot, que demora « claus del mitan » e non pas « tèrra mejana ». Mas, *middangeard* es comunament tradusit en « tèrra mejana », tendéncia seguida per Tolkien.

## Originas de l'emplec del tèrme per Tolkien

Tolkien considèra lo concèpte de *middangeard* coma un emplec particular del mot grèc ancien *οἰκουμένη* / *oikouménê* (« tèrra abitada ») (que donèt lo mot *[[Ecumenisme|ecumenic]]*). Tolkien explica qu'atal emplegat, l*οἰκουμένη* es « lo mond abitat pels òmes », es a dire lo mond fisic ont l'òme viu e complí sa destinada, al respècte dels monds invisibles que son, par exemple, lo paradís o l'enfern.

;;**'

Tolkien encontrèt le tèrme ''middangeard'' dins un fragment vielh anglés qu'estudiava en 1914 :
;;**'

Aquela citacion ven del segond dels fragments que demoran del *[[Crist]]* de Cynewulf. Lo nom *Éarendel* es a l'origina de la creacion d'Eärendil, personatge d'importança majora dins la mitologia del *[[Silmarillion]]*, qu'aparéis dins un poèma escrich per Tolkien vèrs setembre de 1914. La primièra version d'aquel poèma fa referéncia a « la marge del mond del mitan » (*the mid-world's rim*).

Pasmens, l'expression « Tèrra Mejana » es pas emplegada per Tolkien dins los primièrs escrichs al subjècte son mond imaginari, que siá dins los *[[Lo Libre dels contes perduts|Contes perduts]]* dels ans 1920 o *[[Lo Hobbit]]*, publicat en 1937. Tolkien comença a l'utilizar sonqu'a la fin dels ans 1930, dins de tèxtes coma l**Ambarkanta'' o los ''Annals del Valinor'', a la plaça de las expressions « Tèrras Grandas » (''Great Lands''), « Tèrra Exteriora » (''Outer Lands'') e « Terres Citerioras » (''Hither Lands'') que descrivián fin alara aquela zona dins sos recits.

En [[quenya]], la Tèrra Mejana es nomenada ''Endórë'' o ''Endor'' e en [[sindarin]], ''Ennor''.

== Geografia ==

Lo tèrme « Tèrra Mejana », al sens estricte, designa totas las tèrras d'[[Arda]] a l'èst de [[Belegaer]], la Mar  Granda de l'oèst, que la mapa del ''Senhor dels Anèls'' presenta que la partida nòrd oèst. Las solas mapas de la man de Tolkien representant la Tèrra Mejana dins son ensems son d'esboces dificils a dechifrar datant dels ans 1930, publicat per son filh Christopher dins ''La Formacion de la Tèrra Mejana'', quatren tòm de l'[[Istòria de la Tèrra Mejana]]. Una d'aquela presenta de semblanças claras amb la geografia terrestra: se vei, al sud del [[Beleriand]], un vast continent qui remembra l'[[Africa]], puèi, anant cap al nòrd èst, doas peninsulas qu'evòcan [[Arabia]] e [[Índia]], una misteriosa « Tèrra Sorna » (''Dark Land'') recobrissent [[Antartida]] e [[Austràlia]]. L'esbòç utilizat per la geografa Karen Wynn Fonstad per sas mapas generalas de la Tèrra Mejana a las Edats [[Edat Primièra|Primièra]] e [[Edat Segonda|Segonda]], mas fa contradiccion amb de tèxtes mai tardièrs de Tolkien, coma al subjècte de la [[mar de Rhûn]].


=== Evolucion ===

La geografia originala d'Arda es desconeguda, fòra del grand lac qu'abriga l'illa d'[[Almaren]], demora dels [[Valar]]s. Aquela configuracion desaparéis quand [[Melkor]] destrusís las doas lampas, Illuin e Ormal, qu'illuminavan lo mond: Almaren es alara destruida e doas mars apareisson: la mar d'Helkar al nòrd e la mar de Ringil al sud. La mapa IV de l'Ambarkanta presenta lo mond al moment, après que los Valars retirèron al [[Valinor]] e que Melkor fondèt sa fortalesa, [[Utumno]], dins lo nòrd. S'i vei la Tèrra Mejana presa entre doas oceans, a l'oèst e a l'èst, e parcorrida de grandas serras d'axe nòrd sud: los [[Monts Blaus (Tèrra Mejana)|Monts Blaus]] al nòrd oèst, los Monts Roges al nòrd èst, los Monts Grises al sud oèst e los Monts Jaunes al sud èst. [[Cuiviénen]], ont se desrevelhan los [[Elf (Tèrra Mejana)|Elfs]], es indicat coma situat sus la riba orientala de la mar d'Helkar, una concepcion que contredich de tèxtes ulteriors e qui fan de Cuiviénen un lac independent.

Après lo desrevelh dels Elfs, los Valars decidisson d'intrer en guèrra contra Melkor per liberar la Tèrra Mejana de son influéncia. La guèrra se deabana al nòrd oèst de la Tèrra Mejana, e aquela region, que vendrá lo [[Beleriand]], es fortament marcada pels combats titanescs que s'i debanèron. Pasmens, lo passatge dels Valar a un efièch benefic sul Beleriand: permet a la region de sortir du sòm introduch per [[Yavanna]] e los arbres e las flors i torna butar encara melhor.

A la fin de la Primièra Edat, una segonda intervencion des Valars contra [[Melkor]], vengut Morgoth, ravatjèt lo Beleriand al punt qu'aquel es aprigondit dins la aigas de Belegaer, levat sa partida mai orientala, que ven lo [[Lindon (Tèrra Mejana)|Lindon]], e d'illas escampilhada, que [[Tol Fuin]] e [[Himling]].

Un darrièr cataclisme se debana a la fin de l'[[Edat Segonda]], alara los [[Númenor|Númenórèus]] ensanjan d'envasir lo Valinor. [[Eru Ilúvatar|Eru]] interven alara e obrís un gigantesc gorg al fons de la Mar de l'oèst, qu'aprigondit Númenor e la flòta d'[[Ar-Pharazôn]]. Lo mond, fins alara plan, ven esferic. Aquela catastròfa tanben toquèt la Tèrra Mejana, que las còstas tornan èsser un pauc dessenhadas: per exemple, [[Pelargir]], qu'es un pòrt costièr, vei la mar s'alunhar de qualques lègas, alara que l'illa de Tol Falas es gaireben destruïda.

=== Correspondéncias amb la geografia terrestra ===

Dins lo prològ del ''Senhor dels Anèls'', Tolkien descriu la region ont vivon los [[Hobbit]]s coma « lo nòrd oèst del Mond Ancian, a l'èst de la Mar », çò que daissa suggerir un ligam amb lo nord oèst d'Euròpa, lo [[Mond Ancian]]. Pasmans, coma o ditz dins sas letras, las geografias correspondon pas, e a pas concebut la Tèrra Mejana per que corresponde a la geografia vertadièra:

;;**'

;;*

Dins una autra letra, establí de correspondéncias de latituds entre Euròpa e Tèrra Mejana:

;;**

== Utilizacions ulterioras ==
D'elements du [[Fossat de Rockall]] (baçin sedimentari situat a l'Oèst d'[[Irlanda (illa))|Irlanda]]) foguèron oficialament nomenats segon l’òbra de Tolkien. Sus las mapas d'aquela zona los elements seguents: [[Eriador]] Seamount, [[Rohan (Terre du Milieu)|Rohan]] Seamount, [[Gondor]] Seamount, [[Fangorn]] Bank, [[Edoras]] Bank, [[Lothlórien|Lorien]] [[Hillock|Knoll]], [[Isengard]] Ridge.

== A l'entorn d'aquel univèrs de ficcion ==

* *'Inspiracions**
** [[Cristianisme]]
** [[Mitologia celtica]]
** [[Mitologia nordica]], coma ''[[Beowulf]]''
* **Personalitats importantas**
** [[J. R. R. Tolkien]]: autor dels romans qu'es eissit lo mond imaginari.
** [[Christopher Tolkien]]: filh de J. R. R. Tolkien, editèt fòrça òbras inacabada de d'aquel darrièr.
* **Convencions e eveniments**, las reünions, manifestacions dels pasionats del mond imaginari.
** Per escasença: [http://www.tolkiensociety.org/oxon/ Oxonmoot]
* **Univèrs de ficcion semblables''', fòrça Jòcs de ròtle e Videojòc de ròtles se debanan dins un univèrs que s'inspira d'aquel de la Tèrra Mejana:
** World of Warcraft
** Warhammer
** The Elder Scrolls
** Dungeons & Dragons
** Das Schwarze Auge
** Lo Jòc de ròtle de las Tèrras Mejanas qu'utiliza un sistèma simplificat inspirat de Rolemaster
** Lo Jòc de ròtle del Senhor dels Anèls jòc de ròles inspirat dels films de Peter Jackson

## Notas e referéncias
### Notas e citacions


### Referéncias

### Bibliografia
* .
* .
* .

## Ligams extèrnes

* Yrch!, annuari dels ligams sus Tolkien
*