Talisman

Un **talisman** es un objècte magic que portariá de vertuts ocultas per ganhar d'influéncias beneficas. L'art dels talismans se nomena la talismania.

## Teorias
Per d'unes, lo talisman pren sa fòrça dels imatges que pòrta, per d'autres (Tomàs d'Aquin, Marsile Ficin) del biais que son fachs. Albèrt lo Grand, dins *De mineralibus* justifica l'existéncia dels talismans sonque astrologica. Dins aquel vam, *Speculum astronomiae* (Lo Miralh de l'astronomia), atribuit a tòrt a Albèrt lo Grand mas que seriá de Richard de Fournival, inventèt la nocion d’« imatge astrologic », talisman (*imago*) que pren sa vertut sonque dels astres e que deu res als demons, que compòrta pas gaire d'inscripcion, nimai signe, nimai ritual. Per Tomàs d'Aquin, las substéncias naturalas coma las èrbas e las pèiras preciosas, pòdon aver de poders en ligam amb lors afinitats astrologicas, e es legitim de se n'utilizar en medecina; mas se de letras o caractèrs son gravats sus las pèiras o d'invocacions e incantacions utilizadas amb las èrbas, tot efièch consecutiu es l’òbra de marrits demons, e se fasent, un pacte explicit o tacit se passèt amb lo Malin. Marsile Ficin fa una lista de las sèt causas que pòdon ganhar las influéncias celèstas, segon los planètas: Luna (pèira, metals, eca.), Mercuri (plantas, fruchs, animals), Vènus (polveras, vapors, odors), Solelh (mòts, cants, sons), Març (emocion, imaginacion), Jupitèr (rason), fin finala Saturn (contemplacion intellectuala, intuicion divina)

## Exemple: lo talisman de Caterina de Medici
Es celèbre lo talisman de Caterina de Medici (1519-1589), esposa d'Enric II (1533), ja maire de Francés II (1544-1560). Pèire Behar pensava aver trobat la clau: la medalha pòrta de signes qu'apareisson pas que dins lo *De la filosofia oculta* de Agrippa de Nettesheim (1533). Lo talisman èra concebut, entre 1551 (naissença del futur Enric III) e 1554, e, segon Ivan Coulas, per Jean Fernel, primièr mètge d'Enric II, e adèpta de la filosofia oculta. La cara mòstra un rei amb una agla (Jupitèr), e son signe (mena de sablièr, qu'es un caractèr geomantic de Jupitèr); lo rei fa fàcia a una femna de tèsta d'aucel e pes d'agla e tenent una flècha (Vènus), es escrich *Anael* (nom de l'àngel de Vènus, totjorn segon Agrippa, III, 24); la foncion magica d'aquela cara es de favorizar l'amor entre Enric II e son esposa Caterina de Medici. Lo revèrs mòstra un imatge de Vènus tirada d'Agrippa (II, 42), amb son signe, la crotz susmontada d'un cercle, e un nom, *Haniel*, nom de l'àngel de Vènus (II, 22), e un autre nom, Asmodèu, que presidís al signe del Taure, e donc correspond a Vènus; lo tèma es donc aicí l'influéncia benefica de Jupitèr (poder, dinastiá mascle) captada e servada per Vènus. En ebrieu, se legisson d'inscripcions sus la cara, significant  (*Darag Ni El*),  (*Fara Na Heil*)... ; sul revèrs:  (*Hipes piliah*),  (*Nechar Hofer Baal*)...

## Bibliografia
### Òbras de talismania
* Henri-Corneille Agrippa de Nettesheim, *La philosophie occulte*
* J. A. Belin, *Traité des talismans ou figures astrales* (1658)
* Jacques Gaffarel, *Curiositez inouyes* (1629)
* J.-B. Porta, *La magie naturelle* (1565)
* Chang-Kyum Kim, *Cinq cartes talisman*, Éditions Visaje, Paris, 2006. 
* Chang-Kyum Kim, *Talisman I*, Éditions Visaje, Paris, 2008. 
* Chang-Kyum Kim, *Talisman II*, Éditions Visaje, Paris, 2008. 
* Chang-Kyum Kim, *Talisman III*, Éditions Visaje, Paris, 2008. 
* Soror D.S. et Spartakus FreeMann, *Les Sigils, la magie du *, éditions Bussière, Paris, 2010 ISBN 978-2-85090-334-2

### Estudis suls talismans
* J.-P. Bayard, *Les talismans*, Tchou, 1974
* E. Budge, *Amulets and Talismans* (1930)
* Claude Lecouteux, *Le livre des talismans et des amulettes*, Imago, 2004.
* P. A. Riffard, *Nouveau dictionnaire de l'ésotérisme*, Payot, 2008.
* D. P. Walker, *Spiritual and Demonic Magic from Ficino to Campanella*, trad. fr.

## Referéncias