open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maset (omonimia)

**Maset** (occitanocatalan) o **Mazet** (francés) pòt descriure:

## Arquitectura
*Lo maset, bastiment agricòla tradicional d'Occitània e dels Païses Catalans

## Gentilici o Escais
*Los masetièrs, Escais collectiu dels nimesencs

## Òbra
**Taperas dau maset*, obratge de Francés Deseuse.

## Toponim
### Comuna
*Maset de Sent Vòi, comuna de Velai
### Vilatge
*Lo Maset, vilatge e parròquia annexat a La Corteta (Rasés, Lengadòc) entre 1790 e 1794
*Lo Maset, vilatge e domeni roïnat d'Aitrac
### Carrièra
Didier Guillaume

**Didier Guillaume** (nascut al Peatge de Pisançon l'11 de mai de 1959, mòrt a Niça lo 17 de genièr de 2025) es un òme politic occitan al servici dels estats francés e monegasc.

Senator de la Droma de 2008 a 2020, ministre de l'agricultura d'Édouard Philippe de 2020 a 2022, es nommat en 2024 ministre d'Estat pel prince Albèrt II de Mónegue. Dintra en fonctions lo 2 de setembre de 2024. Morís de sobte en genièr de 2025.

## Biografia
Filh d'un pastre de fedas de Droma, es agent de las talhas.

Comença sa carrièra politica al partit socialista francés. Ven conselhièr regional, cònsol màger del Peatge de Pisançon, conselhièr general de Droma, president d'aquel conselh general.

En 2017 es dins l'equipa de Manuel Valls que se pèrd las primàrias de l'esquèrra. 

Fa mòstra de renonciar a la politica per rejónher lo macronisme.

Lo 14 d'agost de 2019, assistís amb la ministra Jacqueline Gourault, a una corrida a Baiona, en provocant la còlera de las associacions de defensa dels animals.

En 2024 es causit pel prince Albèrt II de Mónegue per èssar cap del govèrn monegasc. 
## Detalh dels mandats e foncions

* Conselhièr regional de Ròse-Alps (1992-1998)
* Cònsol del Peatge de Pisançon (1995-2004)
* Conselhièr general de la Droma (1998-2015)
* President del conselh general de la Droma (2004-2015)
* Senator de la Droma (dempuèi 2008)
* President del grop socialista dins lo Senat (2014-2018)
* Ministre de l'Agricultura e de l'alimentacion (2018-2020)

## Referéncias
Fabrice Pannecoucke

**Fabrice Pannecoucke** (n. lo 14 de mai de 1975) es un òme politic francés del partit Los Republicans. Dempuèi lo 5 de setembre de 2024 es president del conselh regional d’Auvèrnhe-Ròse-Aups.
Fabienne Grimaud

**Fabienne Grimaud** (n. a Gap lo 30 de novembre de 1959), mai coneguda amb lo nom de son òme coma **Fabienne Buccio** es una nalta foncionària occitana al servici de l’Estat francés. Dempuèi 2023 es prefècta del departament de Ròse e de la Region d’Auvèrnhe Ròse Aups.
Guèrra Italoturca

thumb|right|Bombardament aerian italian còntra una posicion otomana.

La **Guèrra Italoturca** es una guèrra entre Itàlia e l'Empèri Otoman que se debanèt dau 29 de setembre de 1911 au 18 d'octòbre de 1912. Foguèt entraïnada per la volontat italiana de trobar de compensacions territòrialas en Africa dau Nòrd après la penetracion francesa en Tunisia e britanica en Egipte. Pretextant lo caòs quasi endemic en Tripolitana, Roma declarèt la guèrra còntra Constantinòble. Prenguèt rapidament lo contraròtle dei pòrts principaus de la Libia actuala e deis illas de Dodecanès. Pasmens, leis operacions avancèron gaire après aquelei succès iniciaus e de negociacions menèron a l'abandon de Tripolitana per leis Otomans en cambi de la restitucion deis illas de la mar Egèa.

Au nivèu tecnic, aqueu conflicte es uei conegut per son utilizacion de l'aviacion en vista de bombardar de posicions advèrsas. En despiech d'una eficacitat encara limitada, aquela innovacion conoguèt un desvolopament important durant la Premiera Guèrra Mondiala per venir una compausanta majora dau combat modèrne.

## Liames intèrnes

* Aviacion militara.
* Empèri Otoman.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Timothy W. Childs, *Italo-Turkish Diplomacy and the War Over Libya, 1911–1912*, Brill, Leiden, 1990.

## Nòtas e referéncias
Raft

**Raft** èra un grop francés de pop e de reggae de las annadas 1980 originària d'Alsàcia, compausat del duò Christian Fougeron e Pierre Schott. Son coneguts en França per lors dos tubes *Yaka Dansé (l'aborigène)* en 1987 e *Femmes du Congo* en 1988.
Roman de Girard de Rosselhon

***Girard de Rosselhon***, variacions ***Gerard***, ***Gueirard***, ***Rossilhon***, o au títol complet ***Lo Roman de Girard de Rosselhon*** (*Girartz de Rossilho* o *Girart de Rossilhon* en occitan ancian; *Girard de Roussihoun* dins lo Tresaur dau Felibritge) es un roman e una cançon de gèsta dau cicle dei vassaus rebèls. De versions existissen en occitan ancian (dau sègle XII), en latin, e en francés ancian.

## Veire tanben
### Articles connèxes
*  :ca:Llengües híbrides en la literatura medieval
### Liames extèrnes
* Basa de datas ARLIMA

## Nòtas e referéncias
Oppidum d'Ausseruna

L**'oppidum d'Ausseruna** es un site arqueologic comprenent los vestigis d'un vilatge antic, situat sus un puèg de la comuna de Nissa d'Ausseruna, dins lo departament d'Erau en Occitània. Lo vilatge foguèt ocupat entre lo sègle VIen an. J.-C. (edat del fèrre) e lo sègle Ièr apr. J.-C. Sa posicion al suquet li val d'èsser qualificat d'oppidum.
## Localizacion e environament
Lo puèg d'Ausseruna  domina d'una centena de mètres las planas a l'entorn e ofrís aital una excellenta vista panoramica sus un partida de la region de Besièrs e de Narbona, fins als Pirenèus. Entre autres, lo punt de vista permet de veire l'estanh de Montadin, situat al nòrd, al pè d'Ausseruna. Dempuèi la fin del sègle XVII, lo canal del Miègjorn passa al sud del puèg en venent del tunèl de Malpàs al sud-èst.

Lo luòc se situa a aperaquí uèit quilomètres a l'oèst e a vòl d'aucèl del centre istoric de Besièrs. Lo site arqueologic se tròba a aperaquí dos quilomètres e mièja al nòrd del vilatge vièlh de Nissa d'Ausseruna, al limit amb los territòris de Colombièrs, Montadin e Pòlhas que ne posedisson una part dels travèrs.
Sètge de Niça (1388)

Lo **sètge de Niça dau 1388** es una temptativa de sètge menada per una armada angevina a la fin de la Guèrra de l'Union d'Ais en vista de sometre la darriera vila importanta encara ostila en Provença. Una armada comandada per Jòrgi de Maria foguèt encargada de l'operacion. Someteguèt la valada bassa de Var e assetjèt la vila durant un mes. Totun, deguèt si retirar a causa de problemas financiers.

Aquelu combats convencèron li elitas niçardi de la determinacion dau partit angevin e de la necessitat de trobar d'aliats. Totun, a la fin de la guèrra, la vila èra isolada car toi li vilas importanti de Provença avian negociat son raliment. Lo sètge accelerèt donc la Dedicion de Niça. D'efècte, incapable de perseguir la sieua resisténcia emb li sieui ressorsas, Niça demandèt de cambiar de senhor e si ralièt au duc Savòia. Aquò non pauèt de problemas car Savòia avia ensajat d'aprofechar li dificultats provençali per annexar divèrsi zònas frontalieri. Lo sieu duc, Amedèu VII de Savòia, acceptèt donc rapidament de protegir Niça. En fàcia, lu còmtes de Provença non avian lu mejans per intrar en guèrra e, finalament, acceptèron la dedicion en lo 1419.

## Ligams intèrnes

* Dedicion de Niça.
* Guèrra de l'Union d'Ais.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Girard de Rosselhon (omonimia)

Girard de Rosselhon pòt significar:

## Una persona
*Girard de Rosselhon, personatge borgonhon de l'Edat Mejana e governaire carolingian de Provença. Lo sieu nom deriva de son castèl en Borgonha (Rossilhon) e pas de la província de Rosselhon.
*Lo Mèstre de Girard de Rosselhon, autor anonim del Roman de Girard de Rosselhon.
*Girard I de Rosselhon, un comte de Rosselhon, als Païses Catalans.
*Girard II de Rosselhon, un comte de Rosselhon, als Païses Catalans.

## Un obratge
*Roman de Girard de Rosselhon, roman francitan inspirat per la persona borgonhona.
Chepangs

[thumb|right|[Ostal|Ostau chepang tradicionau.]]

Los **Chepangs** son un pòble tibetobirman que viu dins las regions centrala de Nepal. A l'origina nomada, se sedentarizèron dins la region onte desvolopèron una societat basaa sus la cultura dau gròs blat e de l'òrdi e l'esplecha de la selva per produrre de tè, de sabon, de miau, d'especias e d'òlis. Despuei la fin dau sègle XX, an pereu desvolopat d'activitats toristicas liaas au *trekking*. Lor religion tradicionala es l'indoïsme, mas lo chamanisme a gardat una certana influéncia sus la societat chepanga. Parlan lo chepang o lo nepalés.

## Ligams internes

* Nepal.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Peterhof

[thumb|right|Representacion dau Peterhof durant lo [Sègle XIV|segle XIV.]]

Lo **Peterhof** èra un establiment de la Liga Anseatica situat dins la vila de Nòvgorod durant lo periòde finau de l'Edat Mejana. Posicion mai a l'est de la Liga, èra un espaci fortificat generalament abitat per 200 marchands. Aviá la particularitat d'èsser l'unic establiment de la Liga situat dins una vila non maritima. Permetiá d'eschanjar de marchandisas eissias de Flandra o de Londres còntra de matèrias prumieras russas. Totun, en 1494, dins lo quadre de sa politica d'afortiment de son poder, lo tsar Ivan III ordonèt lo barrament e la destruccion de l'establiment.

## Ligams internes

* Liga Anseatica.
* Nòvgorod.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Nahrawan

La **batalha de Nahrawan** se debanèt lo 17 de julhet de 658 durant la Premiera Fitna. Opausèt una armada menada per lo califa Ali e sei fius Hassan e Hussein ( òmes) ai fòrças kharijitas dirigida per Abdullah ibn Wahb ( òmes). Aqueu conflicte es una consequéncia de la lucha de succession per lo Califat opausant Ali e Muawiya. D'efiech, per amaisar lei tensions, lei dos òmes avián acceptat un arbitratge. Pasmens, aquò suscitèt l'ostilitat dei kharijitas que consideravan coma una impietat lo fach d'acceptar de sometre la designacion dau califa – expression de la volontat de Dieu segon elei – a un tribunau uman. Abandonèron donc Ali e intrèron en rebellion, mai foguèron esquichats a Jisr al-Nahrawan, a 19 km de Bagdad. Lei subrevivents s'enfugiguèron vèrs lei regions perifericas dau territòri musulman (Magrèb, Oman, etc.).

La batalha de Nahrawan marquèt la rompedura entre lei kharijitas e la màger part dei musulmans. Afebliguèt tanben lo camp d'Ali que poguèt pas s'opausar a la conquistas d'Egipte per Muawiya. Finalament, Ali foguèt assassinat en 661 per un kharijita e Muawiya fondèt lo Califat Omeia.

## Liames intèrnes

* Kharijisme.
* Premiera Fitna.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Segonda Fitna

La **Segonda Fitna** es una guèrra civila que devesiguèt lo Califat Omeia après la mòrt de son fondator, Muawiya, en 680. Opausèt lei califas omeias a doas rebellions. Lei combats durèron de 680 a 692 e entraïnèron la rompedura definitiva entre sunitas e chiitas.

La premiera foguèt menada per lei partisans de la dinastia d'Ali après lo refús d'Hussein de reconéisser l'autoritat de Yazid, lo successor de Muawiya. S'acabèt per una victòria rapida deis Omeias amb la mòrt d'Hussein durant la batalha de Kerbala (octòbre de 680). I aguèt encara quauquei trèbols organizats per de partisans d'Ali, mai sensa cap, poguèron pas menaçar lo poder omeia. La segonda rebellion foguèt dirigida per Abd Allah ibn az-Zubayr, un cap de La Mèca, que refusèt egalament de reconéisser Yazid coma califa. En plaça, s'autoproclamèt califa e obtenguèt l'aleujança de plusors províncias (Egipte, Iraq...). La mòrt de Yazid en 683 favorizèt sa revòuta. Pasmens, en 684, sei tropas foguèron batudas a la batalha de Marj Rahit. En 685, lo califa Abd al-Malik prenguèt la direccion dau Califat Omeia. Sobeiran competent, capitèt pauc a cha pauc de restaurar l'eficacitat de son govèrn. En 692, seis armadas reconquistèron La Mèca e executèron az-Zubayr, çò que marquèt la fin dei trèbols.

## Liames intèrnes

* Chiisme.
* Fitna (premiera).
* Omeia (califat).
* Sunisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Alfredo Oriani

thumb|right|Alfredo Oriani

**Alfredo Oriani** (22 d'aost de 1852, Faenza - 18 d'octòbre de 1909, Casola Valsenio o Ravena) es un escrivan italian de la segonda mitat dau segle XIX e de la prumiera partia dau segle XX. Son obra s'inscriu dins un contexte particular de la vita intellectuala italiana onte de corrents culturals poderós assajavan de mesclar anarquisme, anticonformisme e nacionalisme. Es l'autor de plusors libres marcats per l'obsession de la mòrt e d'un assai politica, la *Revòuta Ideala*. Es considerat coma una figura importanta de la literatura italiana, mas lo sens prefond de son obra es pauc clar. D'efiech, Oriani foguèt celebrat coma un pionier per los fascistas de Benito Mussolini, condamnat per la Gleisa e vist coma un precursor de la democracia liberala après la guèrra

## Ligams internes

* Fascisme.

## Bibliografia

* **[[italian|(it)]]** M. Baioni, *Il fascismo e Alfredo Oriani. Il mito del precursore*, Longo, 1988.

## Nòtas e referéncias
Takht-e Suleiman

thumb|right|Fotografia dels vestigis actuaus de Takht-e Suleiman.

**Takht-e Suleiman** es un site religiós persa situat a la cima d'una serra dau nòrd-oest de l'Iran actuau. Fortificat, l'endrech foguèt ocupat a partir dau periòde aquemenida. Venguèt lo centre d'un santuari organizat a l'entorn d'un temple de fuec e d'un temple dedicat a la divessa Anahita. Centre major dau zoroastrisme sassanida, lo luec foguèt restaurat per los Ilkhanidas e probablament abandonat d'un biais definitiu après la conquista timurida de la region. En 2003, los vestigis foguèron classats au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO.

## Ligams internes

* Sassanidas.
* Zoroastrisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Gabriel Fahrenheit

thumb|right|Representacion de Gabriel Fahrenheit realizaa durant lo segle XVIII.

**Daniel Gabriel Fahrenheit** (24 de mai de 1686, Danzig – 16 de setembre de 1736, L'Aia) es un fisician alemand de la prumiera partia dau segle XVIII.

Fiu de marchands de la Liga Anseatica, foguèt enviat en aprendissatge a Amsterdam, mas negligiguèt rapidament lo comerci maritime per s'interessar a la fabricacion d'instruments scientifics. Oblijat de s'enfugir, viatjèt en Euròpa e rescontrèt plusors sabents importants dau periòde coma Ole Romer (1644-1710), Christian Wolff (1679-1754) e Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716). En 1709, reprenguèt lo principi dau termometre d'alcòl de Romer per escandalhar sos termomotres a partir de dos ponchs. Puei, en 1714, aprenguèt las tecnicas de fabricacion d'objectes de veire e venguèt fabricant d'instruments de meteorologia (barometres, altimetres, termometres). Desvolopèt lo termometre de mercuri, mai precís que los termometres d'etanòl, e prepausèt una tecnica per l'escandalhar. Totun, demorèt curiós e s'interessèt tanben a de questions de calcul d'astronomia e de navigacion.

Totun, Fahrenheit es mai que mai coneissut per son eschala de temperatura. D'efècte, a partir dels trabalhs de Romer, utilizèt dos ponchs per definir una eschala basaa sus dos ponchs : una temperatura bassa mesuraa en 1708-1709 dins la vila de Dantzig e una temperatura auta egala a la temperatura dau sang dau chavau. Aqueu trabalh permetèt de produrre de termometres comparables, un chambiament major per las sciéncias de l'epòca. L'eschala Fahrenheit se difusèt donc en Euròpa onte foguèt la mai utilizaa fins a l'adopcion de l'eschala Celsius per la Revolucion Francesa.

## Ligams internes

* Eschala Fahrenheit.
* Temperatura.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Fusiu Henry

thumb|right|Fusiu Henry

Lo **fusiu Henry** es una arma d'espatla estatsunidenca intraa en servici en 1860 durant la Guerre de Secession. Per rapòrt a las armas dau periòde, introdusiá d'innovacions importantas coma un charjament per la culassa e la possibilitat de realizar un tir de repeticion manuau. De calibre .44 Henry e dotat d'un magasin de 16 cartochas, permetiá de tirs fòrças poderós còntra las formacions enemias. Totun, èra una arma costoa e dangeirosa en causa d'una abséncia de mecanisme de seguretat. La produccion de las cartochas èran pereu malaisaa. Lo fusiu Henry equipèt donc mai que mai d'unitats destinaas a combatre de faiçon isolaa coma los grops de reconeissença o las pichonas unitats de cavalariá. Foguèt remplaçat per la Winchester 1866, mas demorèt utilizat durant las guerras indianas fins a la fin dau segle XIX.

## Ligams internes

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** *The Historic Henry Rifle: Oliver Winchester's Famous Civil War Repeater*, Andrew Mowbray Publishers, 2002.

## Nòtas e referéncias
Gael Duval

**Gaël Duval**, nascut en 1973 a Can (França), es una personalitat dels logicials liures, pionièr de Linux en França, cofondator de Mandrakesoft puèi fondator d'Ulteo.

## Biografia
Crèa la distribucion Mandrake Linux en 1998, d'ara enlà Mandriva Linux.

Es egalament cofondator amb Jacques Le Marois e Frédéric Bastok de Mandrakesoft, societat desvolopant Mandrake Linux, introducha en borsa en 2001 e venguda Mandriva en 2005 en seguida de la recrompa de Conectiva e al litigi qu'opausava la societat als americans *Hearst Publicacions e King Features Syndicate* a prepaus del personatge de benda dessenhada Mandrake lo Magician, aital coma de Cosmosonic, societat d'edicion musicala en 2002.

En març de 2006, es renviat per François Bancilhon, director general de Mandriva, e se consacra a temps plen a un novèl projet.

En 2016, cofonda *NFactory.io*, un incubateur-accelerador de « startups ».

En 2017 Gaël lança un appel a la presa de consciéncia a prepaus de la pèrda de sobeiranetat numerica en França e en Euròpa, e a la necessitat d'utilizar lo logicial liure : « França e Euròpa devon conquistar lor sobeiranetat numerica ». Desvolopa puèi son prepaus dins un obratge collectiu paregut en 2019 « Reflections òm Programming Systems » : segon el, en matèria de sobeiranetat numerica, es tota la chaine numerica que cal considerar.

En novembre de 2017, publica una seria d'articles entitolats "*Leaving Apple & Google: my /e/ odyssey*" dins los quals anóncia que crèa un projècte novèl avent coma ambicion de prepausar una alternativa credibla a Google e Apple sul telefòn intelligent, fòrça mai respectuosa de la vida privada de las utilisateurs.

Son projècte novèl /e/ (originalament "eelo") consistís en un sistèma d'espleitacion derivat de LineageOS e desbarrassat dels servicis Google, e de mantun servici en linha associés. Es sostengut a sas debutas per una campanha de finançament participatiu sus Kickstarter, e una primièra version beta, dont lo còdi sorsa es publicat sus GitLab, sòrt en setembre de 2018.
Jennifer Paige

**Jennifer Scoggins**, dicha **Jennifer Paige**, nascuda còsta Atlanta lo 3 de setembre de 1973 a Marietta (Georgia, Estats Units), es una cantaira anglofòna americana (tanben actritz), revelada en 1998 ambe la cançon *Crush* que foguèt un tube internacional.
Gimnasi (escòla)

Un **gimnasi** (; del grèc: γυμνάσιον), sovent utilizat coma traduccion del ***gymnasium*** (pl. *gymnasien*), es un tipe d'establiment secondari dins los païses germanofòns, equivalent al licèu dins la màger part dels sistèmas educatius, amb una preparacion als estudis universitaris.

## Referéncias
Vòuta (arquitectura)

Una **vòuta** o **vòlta** es un obratge arquitectural que servís per cobrir un espaci, dont lo dejós (o intradós) es fach en arc o en platabanda. Son fachas generalament de maçonariá (brica, cairon, pèira), las vòutas pòdon èsser construchas de fusta, o de betum. Quand es bastit de pèira, es format per de clavèls (o cobèrtas) que, per lors disposicions, se sostenon ensem. .

## Tipes de Vòuta

Se balha a las vòutas diferentas denominacions segon lor fòrma: 

*Vòuta en crosilha
*Vòuta en augiva o vòuta ogivau
*Vòuta plata
*Vòuta catalana
*etc.

## Vejatz tanben

## Nòtas e referéncias
Guèrra dau Pacific

La **Guèrra dau Pacific** (ò **Guèrra dau Saunitre**) es una guèrra qu'opausèt Chile a Peró e Bolívia de 1879 a 1884. L'enjòc dau conflicte èra dau departament bolivian dau Litorau e de la region peroviana de Tarapacá. Fòrça investisseires chilens avián desvolopat la region, en particular lei minas de saunitre e de güano, de matèrias premieras qu'èran indispensablas a la fabricacion d'explosius e d'engrais. Aquela importància dei marchands e industriaus chilens foguèt percebuda coma una menaça per lei Perovians e lei Bolivians e de mesuras foguèron presas per redurre lor influéncia. Sostenguts per lei Britanics, lei Chilens prenguèron alora l'iniciativa dau conflicte en ocupant lo pòrt d'Antofagasta. Après aver eliminat la flòta peroviana, ataquèron dins lo desèrt d'Atacama onte lei tropas bolivianas e perovianas foguèron batudas. Bolívia abandonèt la guèrra tre 1881, mai Peró assaièt de resistir, comprés après la casuda de Lima. Aquò menèt a una perseguida dau conflicte qu'entraïnèt una guèrra civila en Peró e Chile aprofichèt la situacion per impausar un tractat de patz favorable a seis interès.

A l'eissida dau conflicte, Chile conquistèt  km² de territòris novèus. Aquela guèrra demòra una importanta fònt de tensions en America dau Sud. En 1929, sota la pression deis Estats Units, Chile deguèt ansin restituïr la vila de Tacna a Peró. Pasmens, lo problema pus grèu engendrat per lo conflicte es la pèrda de son unic accès a la mar per Bolívia. D'efiech, s'un tractat foguèt signat en 1904 per ofrir divèrseis avantatges a Bolívia per son comèrci exterior, lo govèrn dau país contunia de revendicar un accès sobeiran a la mar.

## Liames intèrnes

* Saunitre.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Pierre Razoux, *Le Chili en Guerre*, París, Economica, 2005.

## Nòtas e referéncias
Pierpoljak

**Pierre-Matthieu Vilmet**, dich **Pierpoljak**, nascut lo 7 de setembre de 1964 a París (França), es un cantaire de reggae francés, mai que mai conegut en França per dos gròsses tubes en 1999, *Pierpoljak* e *Je sais sas jouer*.

## Cançons mai conegudas (en [[Occitània]])
* *Pierpoljak* (1999)
* *Je sais pas jouer* (1999)
* *Maman* (2001)
Gerhard Richter

**Gerhard Richter** (nascut lo 9 de febrièr de 1932) es un pintre e artista visual alemand. Richter es l'autor de pinturas abstrachas e fotorealistas, de fotografias e de vitrals. Es considerat coma un dels artistas alemands contemporanèus mai importants.
Kashtin

**Kashtin** (« tornada » en innu-aimun) es un grop country fòlc amerindian Innu originari de la Maliotenam al Canadà, fondat pel duò Florent Vollant e Claude McKenzie.

**Kashtin** es conegut en Occitània per lor cançon *E Uassiuian* (« Mon enfança ») qu'es estada un gròs tube en 1990.
Matthis Lebel

**Matthis Lebel**, nascut lo 25 de març de 1999 a Tolosa, es un jogaire internacional francés de rugbi de XV jogant al pòst d'arrièr o d'alièr a l'Estadi Tolosenc.

En club, empòrta la Copa d'Euròpa en 2021 e 2024 amb l'Estadi Tolosenc. Es egalament campion de França quatre còps : en 2019, 2021, 2023 e 2024. En seleccion, empòrta lo Torneg de las Sièis Nacions en 2022 amb l'equipa de França, realizant lo Grand Chelèm.

## Biografia

### Jeunesse e formacion
Matthis Lebel es lo filh de Mickaël Lebel, ancian tresen linha del FC Aush e capitani emblematic de la Lombèrs Samatan club dins las annadas 1990. Comença naturalament lo rugbi dins aquel club abans de rejónher l'Estadi Tolosenc en minims.

Amb la seleccion francesa de las mens de 18 ans, Lebel disputa lo campionat d'Euròpa en 2017, amb la quala empòrta lo títol de campion al tèrme de la finala emportada contra Georgia a l'estadi de Penvillers de Kemper.

En 2018, coneis sa primièra seleccion en equipa de França de las mens de 20 ans.

### Debutas professionalas (2018-2020)
Lo 23 de setembre de 2018, jòga sa primièra partida amb l'equipa professionala de l'Estadi Tolosenc en essent titularizat a l'arrièr contra lo Montpelhièr Erau Rugbi. Pendent sa segonda partida, lo 23 de decembre de 2018, es titular a l'ala e inscriu son primièr ensag al nivèl professional contra l'ASM Clarmont Auvèrnhe. Per sa tresena titularizacion en Top 14, lo 27 de genièr de 2019, inscriu un ensag novèl de cap al FC Grenòble. L'Estadi Tolosenc empòrta la partida 29 a 16 e pren lo cap del campionat. Marca un ensag novèl contra l'Estadi Francés lo 3 de març de 2019. L'Estadi Tolosenc empòrta lo Top 14 a la fin de la sason, Lebel aurà participat a 7 rencontres per 3 ensages marcats.

Lo 1èr de febrièr de 2020, participa a la primièra edicion del Supersevens amb l'Estadi Tolosenc. Es titular per las 3 partidas e inscrich 1 ensag.
Lagaf'

**Vincent Rouïl**, dich **Vincent Lagaf**' o simplament **Lagaf**', nascut en França lo 30 d'octobre de 1959 a Bernay (Normandia), es un umorista e cantaire francés, sustot conegut dempuèi las annadas 1990 coma animator popular a la television francesa. Son chafre es evidentament inspirat del personatge de benda dessenhada Gaston Lagaffe (creat pel dessenhaire bèlga Franquin). 

**Vincent Lagaf**' comença per una carrièra d'umorista e es revelat de caps 1987 dins l'emission *La Classe* sus la tresena cadena de television francesa (FR3). En seguida, enregistra de cançons parodicas, doas d'entre elas en particular van aver una capitada colossala en França : *Bo le lavabo*, n°1 en 1990, e *La Zoubida*, n°1 en 1991. 

Vengut l'una de las personalitats publicas mai popularas de França de la debuta de las annadas 1990, es alavetz dempuèi recrutat per presentar divèrsas emissions de television, demest las qualas *Le Bigdil* o *Le Juste Prix*.

## "Bo le lavabo (WC Kiss)"
Entre 1987 e 1990, la mòda del movement musical dich house music es al som. Aquel estili importat dels Estats Units en passant pel Reialme Unit fa pas consensus en Euròpa continentala, en França e en Occitània en particular : malgrat que sia venguda plan populara a partir de 1987 en çò de la generacion jove en França e encara mai en Belgica (New beat), d'un biais general, la house es sovent denonciada coma una imposture musicala : en efièch, la particularitat de la house music es que s'agís pas realament de cançons creadas per de compositors, sovent quitament pas realament cantadas, mas de tròces eissits de pegatges, d'adobaments e de mesclatges realizats a l'origina en dirècte pendent seradas en discotècas per de discjoqueis, puèi enregistrats tornamai en estúdio a partir de tròces de cançons ja existentas e d'escapolons divèrses e variats. 

**Lagaf**' a donc l'idèa de rire d'aquò : placa alavetz sul tèma house *French kiss* de Lil' Louis un tèxte en francés pèc e repetitiu ("Coma es polit lo lavabo ! coma es laid lo bidet !") simulant los escapolons de voses en bocla de la house, e d'una faiçon generala explica dins lo tèxt de sa cançon parodica *Bo lo lavabo* qu'es aital plan facil sens quitament èsser musician ni quitament cantaire de far un tube cada annada e de *dintrar dins lo Top 50*. Li balhant rason, aquel títol coneis una quita capitada al delai de las esperanças de **Lagaf**' e ven quitament en França un vertadièr fenomèn de societat, vist que, ironicament, aquela parodia es al mes de junh de 1990 n°1 del Top 50 ont esperava dintrar segon los dires de las paraulas de sa cançon, mentre que lo tèma house original utilizat coma basa instrumentala (*French Kiss* de Lil' Louis) de son costat foguèt sonque classat 5en del dich Top 50 francés al mes de novembre de 1989.

## Cançons mai conegudas
* *Bo le lavabo* (1990, parodia en francés basada sus tèma *French Kiss* de Lil' Louis)
* *La Zoubida* (1991, parodia del aire tradicional francés Le Pont de Nantes)
* *Je veux des vacances* (1993)

## Referéncias
Charles D. Lewis

**Charles D. Lewis**, nascut en 1955, es un cantaire caribenc de lenga anglesa originàri de Barbados e resident de Düsseldorf en Alemanha, conegut en Occitània per sa cançon *Soca Dance*, un succès festiu de l'estiu de 1990 que foguèt quitament numèro 1 del Top 50 francés.
Distic

Un **distic** (tanben dit **verset** o **coblet**) es en poesia la reünion de dus vèrs de medisha metrica e rimant enter eths, ò lo fragment d'ua òbra, formant un ensemble complet peu son sens. Per exemple, es lo cas d'ua maxima.

## Ligams intèrnes

* Poesia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Gros Estéou

**Lo Gros Esteu** es un illon dau gof de Marselha, que fa part de l'archipèla dau Frieu.

Lo terme **Estèu** designa una gròssa seca.
Teule roman

Lo **teule roman** o la **teula romana** (e mantes autres noms, veire #Noms vernaculars) es una mena de teule per far de cobèrtas (teuladas) inclinadas. Es un teule corbat en forma de canal mai ampla d'un extrèm que de l'autre.

## Noms vernaculars

***teule corb / teula corba**
***teule arabi / teula araba** (tanben *arab, arabe / aràbia*)
***teule roman / teula romana**
***teule redond / teula redonda** (gascon: *redon / redona*)
***teule canal / teula canala** (tanben *canau* al masculin, tanben en femenin en gascon)
***teula cava**
***teula "cama de bòta"**

## Comparason entre de menas de teulats

Fichièr:Assisi roof.jpg|Teulas romanas
Fichièr:Feurs Musée Tegulae Imbrices.JPG|*[[Tegula et imbrex]]*
Fichièr:Chateau du Pharo, Old Harbor (Vieux Port), Marseilles, France-LCCN2002715103.jpg|Teula plata de Marselha



## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias

## Veire tanben
### Articles connèxes
### Ligams extèrnes
Teula plata de Marselha

La **teula plata de Marselha** es un estile de teula que floruit au sègle XIX, mai que mai dins lei quartiers de Sant Enric e Sant Andrieu de Marselha.

## Galariá

File:2021. Крымский этнографический музей DSC 6724.jpg|Costat inferior de teula marselhesa, au Musèu etnografic de Crimèa
File:2021. Крымский этнографический музей DSC 6731.jpg|Costats superiors de teulas marselhesas, au Musèu etnografic de Crimèa
File:Черепиця.jpg|Costat inferior de teula marselhesa, a Mariivka, Óblast de Mykolaiiv, Ucraïna
File:Capela da antiga Quinta do Conde de Torre Bela - 2016 - Image 139412.jpg|Glèisa a cobèrta de teulas marselhesas, Illa de Madèira
File:Mercearia rural, 1920 (c.), Porto do Moniz - Image 125142.jpg|Maison a cobèrta de teulas marselhesas, Illa de Madèira
File:Arquitetura vernacular, Ribeiro Frio, Santana, Madeira - 2017-12-31 - IMG 6160.jpg|Maison a cobèrta de teulas marselhesas, Illa de Madèira
File:Blue Shades (25050313307).jpg|Ostalets a cobèrta de teulas marselhesas, Illa de Madèira
File:Del Rosa, Liverpool, New South Wales 01.jpg|Ostau Del Rosa, Liverpool, New South Wales, Austràlia
File:TT CMZ-AF-GT E 2-1 1 67 - Casa da Companhia de Moçambique.jpg|Bastiment a cobèrta de teulas marselhesas, Moçambic, 1898


## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Celluliti

thumb|right|Fotografia d'una celluliti.

La **celluliti** es una inflamacion difusa severa dels teissuts conjonctius dau jaç dermic e soscutaneu. Es la consequéncia d'una infeccion bacteriana causaa per una ruptura de l'integritat de la peu (cremaüra, copura, morsura d'animaus o d'insectes, plaga, injeccion, etc.). L'agent patogene pòt èsser engendraa per la flora cutanea normala o per de bacterias exogenas. Lo caracter difús e non limitat de la celluliti o distinguís de l'abcès. La peu dau visatge o lo bas de las chambas son los endrechs mai tochats per aquelas infeccions. Lo trachament de basa es l'antibiotic adaptat au patogene, amb un periòde de recuperacion de 48 oras a 6 mes. 

## Ligams internes

* Antibiotic.
* Bacteria.
* Infeccion.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Zòna mòrta

thumb|right|Carta de las zònas mòrtas (representaas per de ponchs roges).

Una **zòna mòrta** es una zòna ipoxica situaa dins un environament aqüatic (mars, oceans, estuaris, lacs, lònas, etc.). Aquelas zònas pòdon èsser d'origina naturala e son la resulta de massas d'aiga estanhantas au fons d'un bacin, mas despuei la fin dau segle XX, lo nombre de zònas mòrtas es mai e mai importanta en causa de la pollucion o dau chambiament climatic. D'efiech, la formacion de zònas mòrtas es favorizaa per l'aumentacion de la quantitat de nutriments, factor major de la proliferacion d'organismes (algas, medusas, etc.) que consoman lo dioxigene present dins l'aiga. La durada dau fenomene es variabla. Pòt anar de quauques oras a plusors segles. Totun, la disparicion totala dau dioxigene entraïna pas necessariament la disparicion de la vita car los organismes consumators d'oxigene pòdon èsser remplaçats per d'organismes adaptats ai mitans anoxics (cianobacterias, organismes fongics, etc.).

## Ligams internes

* Azòt.
* Eutrofizacion.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Def Leppard

**Def Leppard** es un grop de hard rock anglés, format en 1977 a Sheffield, en Anglatèrra. Es l'un dels grops màgers de la New wave of british heavy metal (NWOBHM, la novèla èrsa del heavy metal britanic de las annadas 80). 

**Def Leppard** (que vòl dire "Leopard Sord") es eissit del grop **Atomic Mass** compausat dels guitarristas Pete Willis e Rick Savage acompanhat del bateire Tony Kenning en 1977. Un pauc mai tard, Joe Elliott ven lo cantaire del grop, que pren alavetz per novèl nom **Deaf Leopard**, contractat en **Def Leppard**. En genièr de 1978, lo grop engatja Steve Clark coma segond guitarrista. En novembre de 1978, Tony Kenning quita lo grop, Frank Noon deveng un temps lo bateire, mas es lèu remplaçat per Rick Allen.

La cançon mai coneguda de **Def Leppard** en Occitània es *Let's Get Rocked*, que foguèt un tube en 1992.

## Discografia
* 1980 : *On Through the Night*
* 1981 : *High 'n' Dry*
* 1983 : *Pyromania*
* 1987 : *Hysteria*
* 1992 : *Adrenalize*
* 1993 : *Retro Active*
* 1996 : *Slang*
* 1999 : *Euphoria*
* 2002 : *X*
* 2006 : *Yeah!*
* 2008 : *Songs from the Sparkle Lounge*
* 2015 : *Def Leppard*
* 2022 : *Diamond Star Halos*
* 2023 : *Drastic Symphonies*

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *Photograph* (1983)
* *Rock of ages* (1983)
* *Let's Get Rocked* (1992)
* *Make Love Like a Man* (1992)
* *Two steps behind* (1993)

## Referéncias
The Silencers

**The Silencers** es un grop pop ròck d'influéncias fòlc. Grop Escocés, es estat pasmens format en 1985 a Londres, en Anglatèrra, pel cantaire anglofòn Jimme O'Neill. 

En Occitània, son mai que mai coneguts per dos títols, *The real McCoy* en 1989, e sustot *Bulletproof Heart* en 1991.

## Discografia
* 1987 : *A Letter From St. Paul* 
* 1988 : *A Blues for Buddha* 
* 1991 : *Dance to the Holy Man* 
* 1993 : *Seconds of Pleasure* 
* 1995 : *So Be It* 
* 1999 : *Receiving* 
* 2004 : *Come* 
* 2023 : *Silent Highway*

## Cançons mai conegudas en [[Occitània]]
* *Painted moon* (1987)
* *The real McCoy* (1989)
* *Bulletproof Heart* (1991)
* *I can feel it* (1993)

## Referéncias
Tom Petty

**Thomas Earl Petty**, dich **Tom Petty**, nascut lo 20 d'octobre de 1950 a Gainesville (Florida) e mòrt lo 2 d'octobre de 2017 a Malibu (Califòrnia) èra un guitarrista e cantaire anglofòn american de ròck.

Es estat lo menaire e compositor del grop **Tom Petty and the Heartbreakers**, grop de ròck american qu'an per cançon mai coneguda als Estats Units *American Girl*, ailà un succès de la fin de las annadas 1970. Pasmens, en Occitània lor títol mai conegut es *Learning to Fly* en 1991.

## Cançons mai conegudas en [[Occitània]]
* *Learning to Fly* (1991)
* *Into the great wide open* (1992)
Cranc colorat

**Lo Cranc colorat de la platana** es un campairòl apertenent a la division dicha de las *Ascomycota*, e mai precisament de la familha de las *Ceratocystidaceae*.

Aquel campairòl a per nom latin **Ceratocystis platani** ; en anglés, se sona **Canker stain of plane**, de còps (als Estats Units) **Canker of sycamore**. 

**Lo Cranc colorat de la platana** es estat identificat pel primièr còp en 1929 dins l'Èst dels Estats Units, a Gloucester City dins l'estat de la Nòva Jersei.

En Euròpa, es identificat pel primièr còp en Occitània e mai precisament en Provença en 1974, e se pensa que lo fogal inicial seriá lo de las platanas del pargue Borély a Marselha, pargue ont èran entrepausadas de caissas en platana del material de guèrra de l'armada americana a l'escadença del Desbarcament de Provença. 

En Occitània, **lo cranc colorat** a provocat la mòrt de 45 000 platanas en Provença del costat de Cavalhon, mentre que de nombroses fogals infeccioses son identificats tot lo long del Canal del Miègjorn, daissant preveire a mejan tèrme l'abatatge de las 42 000 platanas que bòrdan sas ribas. 

**Lo cranc colorat** de la platana es un organisme dich *de quarantena* per l'Union Europèa, valent a dire *un organisme absent o present de faiçon limitada* e pel lo qual la lucha es obligatòria. En França, aquela malautiá fa donc l'objècte de mesuras de lucha obligatòria sus tot lo territòri, mesuras definidas per l'arrestat del 22 de decembre de 2015.

**Lo cranc colorat** es una malautiá grèva que causa la mòrt cada annada d'almens 2000 platanas. Una platana infectada per aquel campairòl a pas cap de mejan de defensa eficaç e se morís lèu-lèu, en qualques meses a pena, qualques annadas pel melhor (dos a cinc ans). Una de las caracteristicas d'aquela malautiá es l'abséncia de creta a l'entorn del cranc que se pòt veire sus la rusca.

Aisidament portat per l'aiga, aquel parasit penètra per una nafra e se transmet tanben d'arbre en arbre per las raices. 

A per simptòmas un afebliment espectacular de la platana en integralitat, ambe plan sovent l'aparicion sus la rusca de la camba de tacas de color violeta qu'an de còps la forma de flametas (d'aquí son nom de "**cranc colorat**"), tacas fasent en fach pròva de la mòrt de l'assisa generadoira de las cellulas de l'arbre e que dins un segond temps se destintan, s'estompan, se retrobant alavetz en periferia del cranc vertadièr ambe la progression de la malautiá.
Tèrra cuècha

[vinheta|[Musèu del Vièlh Tolosa - Òme nut al roquièr, Tèrra cuècha1861 - Charles Ponsin-Andarahy]]
La **tèrra cuècha**, **tèrra coguda** o **terracòta** es un material ceramic obtengut en cuissent l'argila. S'utiliza per far de terralha, d'esculturas e per la fabricacion de materials de construccion, de bricas, de teules o de teulas.

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias

## Veire tanben
### Articles connèxes
*Tèrra cuècha provençala (:fr:Terre cuite provençale, de traduire)
*Tometa
*Vas d'Andusa (terminologia de verificar. :fr:Vase d'Anduze, de traduire)

### Ligams extèrnes
Remoucaire

thumb|right|Remoucaire tirant un cargo dins una zòna portuària.

Un **remoucaire** (var. **remorcader**, **remorcaire**) es un naviri relativament pichon, mai fòrça poderós e manejable. Es destinat a guidar, tirar ò possar lei gròs naviris qu'intran e que sortisson dei pòrts. De remoucaires especiaus, pus poderós, son utilizats per tirar de plataformas petrolieras ò de naviris en dificultat en plena mar.

## Istòria

[thumb|right|Dessenh dau projècte de remoucaire de [Jonathan Hulls.]]

L'aparicion dau remoucaire es liada a aquela de la maquina de vapor. Per exemple, lo 21 de decembre de 1736, Jonathan Hulls depausèt un brevet per un naviri de vapor destinat a ajudar lei manòbras dei vaissèus dins lei pòrts e dins lei ribieras ò en l'abséncia de vent. La propulsion èra assegurada per un motor Newcomen. Pasmens, lo projècte foguèt jamai realizat e lo premier remoucaire foguèt construch en 1802 per William Symington. Èra un pichon naviri principalament destinat a mostrar l'interès dau motor de vapor. D'una longor de 15 m, foguèt capable de tirar doas gabarras lòng d'un canau en despiech d'un vent contrari. Après aqueu succès, lo concèpte de remoucaire s'impausèt pauc a cha pauc dins lei país desvolopats.

## Lei foncions dei remoucaires

Lei remoucaires modèrnes son de naviris especializats dins un pretzfach donat car lei missions fisadas ai remoucaires modèrnes son fòrça divèrsas. Lo servici portuari es la mission pus frequenta. Consistís a ajudar lei naviris durant leis operacions d'intrada e de sortida dau pòrt e, sovent, d'acostament. Son ansin de naviris pichons de 25 a 35 m de longor, mai dotats de motors fòrça poderós (1,5 a 4 MW) equipats de propulsors orientables. Aquò permet ai remoucaires portuaris de tirar ò de possar de naviris pesants dins d'espacis reduchs.

Lo remoucatge de gabarras marchandas es l'autra mission importanta dei remoucaires. Aquò permet d'avitalhar de zònas maritimas isoladas ò de tirar de cargaments importants dins lei ribieras. Aquelei pretzfachs son menats per de remoucaires fòrça diferents car dèvon s'adaptar de condicions de navegacion particularas. Dins lo domeni maritim, lei remoucaires costiers son de naviris de 15 a 40 m que tènon una poissança motritz de 750 a  kW. Dins lei fluvis, lei remoucaires dèvon s'adaptar a de prefondors limitadas a de passatges de pònt qu'impausan sei condicions per l'autor maximala dei naviris.

Enfin, lei remoucaires de sauvament en plena mar son de naviris pichons e mejans (fins a 50 m) equipats de motors d'una poissança considerabla (5 a 15 MW). Son destinats a la recuperacion de naviris en destressa. Pòdon tanben èsser utilizats per lo remorcatge de cargas pesantas coma de plataformas petrolieras. En certanei zònas reglementadas, per exemple la lòna de Venècia, lei naviris dèvon egalament èsser escortats per de remoucaires.

## Annèxas

### Liames intèrnes

* Naviri.
* Pòrt (marina).
* Remoucaire espaciau.

### Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** M. J. Gaston, *The Tug Book*, Haynes Publishing, 2002, 242 p.

### Nòtas e referéncias
Chris Rea

**Christopher Anton Rea**, dich **Chris Rea**, nascut en Anglatèrra lo 4 de març de 1951 a Middlesbrough (Yorkshire del Nòrd, Reialme Unit) e defuntat lo 22 de decembre de 2025 a Londres, es un guitarrista e cantaire de blues e de ròck anglés. A d'originas italiana e irlandesa. 

En 1978, enregistra l'album *Whatever Happened to Benny Santini?* qu'obten de succès als Estats Units, en particular gràcias al tube *Fool (if you think it’s over)*. Pasmens, dins las annadas 1980 e a la debuta de las annadas 1990, es en Euròpa que ven popular ambe en particular los tubes *On The Beach* fin 1986, *Josephine* en 1987 (tròç en realitat publicat dempuèi 1985), *The road to hell* fin 1989, o encara *Auberge* en 1991.

En 1991, compausa la cançon *True to you* pel cantaire francés Johnny Hallyday. **Chris Rea** enregistrèt tanben sa pròpria version en anglés de *True to you*, mentre que Johnny Hallyday ne publiquèt en simple la version francesa qui ela aguèt de resson en França al mes d'octobre de 1992.

Lo paure **Chris Rea** defuntèt lo 22 de decembre de 2025.

## Cançons mai conegudas en [[Occitània]]
* *Fool (if you think it’s over)* (1978)
* *I can hear your heartbeat* (1983)
* *Let it loose* (1984)
* *On The Beach* (1986)
* *Josephine* (1987)
* *Loving you again* (1987)
* *The road to hell* (1989)
* *That's What They Always Say* (1990)
* *Auberge* (1991)
* *Looking for the summer* (1991)
Òme verd

En 1890, lo clastre de l’abadia de **Sent Sever de Rustan** (65140), venut a la vila de Tarba, qu’estó desmontat e tornat bastir diguens lo “**Jardin Massey**” de Tarba.

Qu’escapè atau a l’aganidèr deus crompaires americans...

Mes que pensi qu’adara seré plan arribada l’òra de tornar hicar lo clastre de Sent Sever... a Sent Sever (27 km) ! Que hè dòu d’avéder *ua abadia sense clastre e un clastre sense abadia* ...tà pròches !

Que mos cau donc anar dinc’a Tarba tà véger los **48 capitèths** deu clastre de Sent Sever diguens aqueth jardin public. Be son beròis...ua meravilha !

Que vos voi parlar d’un capitèth plan misteriós : **lo n° 7** de la numerocion istorica.

Sus lo capitèth, que vegem un cap d’òme dab uelhs deus bèths e sustot ua grana bocassa dab la lenca estirada. De cada costat flors e huelhas dab pès entremesclats.

Aqueth capitèth, ca’m-par l’un deus mes vielhs deu clastre (XII), que demorè sense explicacion dinc’adara.

L’istorian **Thibaut de Rouvray** * que mos da la sua explicacion.

Aqueth capitèth qu’ei la representacion de l’ **”Òme Verd”**. Aperat **“Green Man”, “Homme Vert”, “Masque feuillu”, “Òme Verd”**, la sua representacion qu’ei tostemps la madeisha : ua escultura d’un cap d’òme entornejat d’ua bèra vegetacion. La vegetacion que’u pòt sòrter tanben de la boca...

**L’ "Òme Verd”** : Qu’ei un mite hèra vielh de qui mos arriva de las culturas celticas,aquitanas... e mes vielh encòra, qu’ei un imatge vengut de las prigondors de la preïstòria. 

Per exemple, en Gàllia, lo 1er de Mai, debuta de l’estiu celtic, personatges que’s mascavan dab huelhas entà hestejar lo tornar de la vegetacion..

Las representacions de l’Òme Verd qu’apareishen digens las glèisas tanlèu l’epòca romanica. Qu’arrepresentan lo temps de qui gaha o da tota vita. Qu’èra tanben decoratiu, mes tot’un en brembar la tradicion antica.

Dens la glèisa de l’abadia de Sent Sever, qu’òm pòt véger tanben dus autes **"Òmes Verds**" (sus la tombada d’un arc de la capèra de capsús e sus los hustatges deu còr centrau).

En Gasconha, ua seria d’ "**Òmes Verds**" que son escultats sus las misericòrdias de las bancadas deu còr de la catedrala d’Aush.

Dens las glèisas romanicas d’Angletèrra, los **"Òmes Verds**" que son a borrolhs...

E puish, brembatz-vos : lo noste **Joan-Francés Bladèr** e lo conte “**L’Òme Verd”** dictat per lo defunt Casau de Leitora (Gèrs) :*”I a totjorn avut, e i aurà totjorn a Leitora, un Òme Verd, que guarda los ausèths, e qu’es lo mèstre de totas bèstias volairas”...*

Portatz la vòsta contribucion a "Gasconha.com" se sabetz un Òme Verd esconut dens ua glèisa de Nosta...

** Thibaut de Rouvray. Le cloître du jardin Massey. Edition Jour des arts. 2019.*
Tiffany

**Tiffany Renee Darwish**, dicha **Tiffany**, nascuda lo 2 d'octobre de 1971 en Califòrnia (Estats Units), es una cantaira anglofòna americana qu'es estada al som de sa popularitat a la fin de las annadas 1980, en particular ambe sos dos tubes *I Think We're Alone Now* en 1988 e *Radio Romance* en 1989.

Sa cançon *I Think We're Alone Now* es en realitat la represa d'un títol de las annadas 1960 del grop american Tommy James and the Shondells (cançon compausada per Ritchie Cordell en 1966).
Sejan

**Lucius Aelius Sejanus** (20 avC, Volsinii - 31 apC, Roma), dich **Sejan**, es un cap militar roman que foguèt prefècte dau pretòri de 15 a 31 apC durant lo rèine de Tibèri. Es presentat coma un manipulator abil dins lei tèxtes antics. Desirós d'obtenir lo *principat*, èra vengut amic amb l'emperaire e recebèt rapidament de cargas importantas. En particular, èra lo cap de la garda pretoriana. En 23 avC, organizèt probablament l'assassinat de Julius Caesar Drusus, lo fiu de Tibèri, per suprimir sa descendéncia legitima. Puei, isolèt pauc a cha pauc l'emperaire per renforçar son poder e son influéncia a Roma. Enfin, en 31 apC, organizèt lo reversament de Tibèri eu meteis. Pasmens, son projècte foguèt descubèrt. Sejan es alora arrestat e executat après un vòte dau Senat favorable a sa condamnacion a mòrt.

## Liames intèrnes

* Tibèri.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Grèva generau en Espanha deth 27 de seteme de 2024

vinheta|Era manifestacion en Barcelona.
Eth 27 de seteme de 2024, ua grèva generau s'amièc a tèrme en Espanha en solidaritat damb eth pòble palestinian ena guèrra entre Israèl e Gaza, convocada en tot er estat pes sindicats dera Confederacion Generau deth Trabalh (CGT) e dera Solidaritat Obrèra. Era demanda principau ère era trencadura des relacions diplomatiques e comerciaus entre eth govèrn d'Espanha e er Estat d'Israèl, atau coma era madeisha accion institucionau ath nivèu autonomic.

Atau madeish, s'exigie er arrèst deth comèrç d’armes entre Espanha e Israèl, en compliment deth tractat dessús eth comèrç d'armes, ratificat per Estat espanhòu en 2014, atau coma arreconéisher es refugiats palestiniani coma taus entà poder acuelher-les en Estat damb garanties. En çò que tanh es demandes autonomiques, en Catalonha ua des peticions emetudes ath Govèrn dera Generalitat ère barrar era sedença dera *[[Agéncia entara Competivitat dera Empresa]]* en Tel Aviv, deth temps qu'en País Valencian se demanaue ara Generalitat d'empedir qu'es vaishèths que transportauen armes en Israèl parèssen enes pòrts valencians a recargar era gasolina. I auec tanben clams contra eth supòrt economic e militar des Estats Units e d'era Union Europèa, que reivindicauen que sense eth «aguest genocidi non aurie estat possible».

Ena manifestacion unitària de Barcelona, en Catalonha, s'amassèren milèrs de persones as Jardinets de Gràcia (40.000 segon es organizadors, 4.500 segon era Guardia Urbana).

## Referéncias