open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bauma de Vilonor

La **[[bauma]] de [[Vilonor]]** se dubrís en riba mança de la vau de Tardoira, en Charanta Occitana. Fuguet renomenada **bauma dau Visatge** per evitar tota confusion emb d'autras baumas situadas dins la mesma comuna, fasent referéncia a 'na pintura parietala d'un visatge estilizat que s'inscriu dins 'na concrecion naturala evocant 'na testa emb sa chabeladura. 

## Descuberta
La preséncia d'òbras parietalas paleoliticas e d'ossamentas umanas e animalas fuguet reconeguda en decembre de 2005, en seguda de doas annadas d'exploracions espeleologicas. D'en prumier, las òbras parietalas fugueren atribuidas au Paleolitic Superior e mai precisament au Gravetian (aperaquí  a  ans avans lo present) a partir de las comparasons estilisticas. Las òbras son doncas mai ancianas que las de Las Caus.

## Las òbras e los vestigis
En mai d'un visatge pintat, la bauma conten daus signes (pontuacions e trachs) e 'na man negativa fòrça bela. Los artistas emplegueren emb vivacitat lo releu naturau de la paret per metre lors òbras e aitau ressortir d'unes elements e suggerir probablament daus animaus: equid, felin, ors o rangier. 'Questas descubertas enriquigueren las coneissenças de 'queu periòde, e mai se son pas tan extraordinàrias coma las d'autras baumas ornadas.

Daus òs umans fugueren descuberts au mieg d'un talus dins la sala prepa dau visatge. En mai de 'quò, se trobet un crani en perfecte estat mas sens sa mandibula dins 'na pita cavitat a l'extrem d'un budeu accessible dempuei la sala dau visatge; vist son emplaçament e sa posicion 'queste crani i fuguet depausat intencionalament mas se sap pas enguera se 'queste crani e los òs de la bauma apertenen au mesme individú.
Bauma de l'Amonita

La **bauma de l'Amonita** se tròba en Charanta Occitana, dins lo País d'Òrta e Tardoira.

## Localizacion
Se situa en riba mança de Tardoira, dins la comuna de Vilonor, prep de Montberol, a l'est d'Engoleime.

Se tròba au vilaret de Ròcha Bertier, a  de la bauma dau Placard, dins lo mesme bauç dominant Tardoira. Es formada de doas petitas cavitats liadas per un corredor.
Alain Rousset

**Alain Rousset**, nascut lo 16 de febrièr de 1951 a Chazelles-sur-Lyon (Léger), es un òme politic francés del Partit Socialista. Es per ara president del Conselh Regional d'Aquitània Lemosin Peitau e Charantas, deputat de Gironda dempuèi 2007 e president de l'Associacion de las Regions de França dempuèi 2004.

Estudièt à l'Institut d'Estudis Politics de París dins la promocion de 1974 e tanben diplomat d'estudis superiors juridics. Foguèt director de cabinet d’André Labarrère puèi de Philippe Madrelle, presidents socialistas del Conselh Regional d'Aquitània, de 1980 a 1985, puèi delegat a l’industrializacion del bacin de Lac a la Direccion del desvelopament regional del grope Elf Aquitaine de 1986 a 1998.
Champolion (omonimia)

**Champolion** pòt designar:
* Champolion, una comuna d'Occitània, en Daufinat.
* Joan Francés Champolion, lo fondator de l'egiptologia modèrna
**L'Universitat Champolion es un establiment public d'ensenhament superior de caractèr administratiu. Son sèti es a Albi e los ensenhaments son tanben donats a Castras, Fijac e Rodés.
Alois Alzheimer

thumb|upright|Placa en omenatge a Alois Alzheimer

**Alois Alzheimer** (Markbreit, Bavièra, 14 de junh de 1864 – Breslau (uèi Wrocław), 19 de decembre de 1915) foguèt un mètge psiquiatre, neurològ e neuropatològ alemand. Venguèt famós mondialament per sa descripcion de la degenerescéncia de las foncions cerebralas que pòrta uèi son nom, la malautiá d'Alzheimer. Observèt e identifiquèt los sintòmas de la malautiá tre 1901 a travèrs d'una de sos pacients, Auguste Deter, e publiquèt mai tard, en 1906, las descobèrtas que faguèt en analisar lo cervèl d'aquesta aprèp sa mòrt.

## Biografia
Alois Alzheimer nasquèt en 1864 a Markbreit dins una familha de notables d'aquela vilòta baveiresa. Èra lo segond enfant del notari Eduard Alzheimer e de sa segonda esposa Theresa Busch, sòrre de sa primièra molhèr mòrta en 1862, Eva-Maria Busch. Estudièt primièr dins una escòla catolica de Markbreit abans d'èsser mandat a l'edat de 10 ans al Kronberg-Gymnasium d'Aschaffenburg. Partiguèt mai tard far d'estudis de medecina a l'Universitat de Würzburg.
Genocidi armèni

thumb|250px|Armènis

Lo **[[Genocidi]] Armèni** qu'avó lòc d'abriu de 1915 a julhet de 1916. Los dus tèrç deus armènis que vivivan dens lo territòri actuau de Turquia qu'estén exterminats au cors de las deportacions e massacres de amplor grana. Qu'esté planificat e executat peu partit au poder a l'epòca, lo comitat Union e Progrès, mei coneishut devath lo nom de .
Theodor Herzl

thumb|Theodor Herzl
**Theodor Herzl** (vadut a Budapèst dens lo Reiaume d'Ongria lo 2 de mai de 1860, mort a Edlach en Àustria-Ongria lo 3 de julhet de 1904) qu'esté un jornalista austroongrés qui ei considerat com lo fondator deu Sionisme precursor de l'Estat d'Israèl. Qu'escrigoc *Der Judenstaat (L'estat judiu)*, publicat en 1896.
Sionisme

[thumb|upright=1.2|right|[Theodor Herzl, autor deu libe *Der Judenstaat* (1896), qu'ei considerat com lo fondator deu Sionisme]]
Lo **Sionisme** (ציונות *Tsiyyonut* en ebrieu), derivat de Sion, lo nom d'un tuc de Jerusalèm e per extension la vila era medisha, dab lo sufixe *-isme* qui serveish tà formar un sarròt de noms de doctrinas, qu'ei ua ideologia politica nacionalista qui preconiza l'existéncia d'un centre espirituau, territoriau o nacionau judiu dens la Tèrra d'Israèl. A la neishença deu movement, a la fin deu sègle XIX, aqueth territòri qu'apartienèva a l'Empèri Otoman puish, arron de la Purmèra Guèrra Mondiau, qu'estó devath la sobeiranetat de la Gran Bretanha. Suu plan ideologic e institucionau, lo Sionisme que vòu tornar balhar aus judius un estatut perdut autanlèu l'Antiquitat, valent a díser çò d'un pòble tornar gropat au sen d'un medish estat.
Guèrra dels Sièis Jorns

La **Guèrra dels Sièis Jorns ** (var.**Guerra deus Sheis Dias ; Guèrra dei Sièis Jorns**) (ebrieu: מלחמת ששת הימים, *Milhemet Sheshet Ha Yamim*; arabi: النكسة, *an-Naksah*) se debanèt entre lo 5 e lo 10 de junh de 1967, entre Israèl e los estats vesins: d'Egipte (sonat a aquesta epòca Republica Aràbia Unida), Jordania, e Siria. Aprèp una passa de relacions tibadas entre Israèl e sos vesins, la guèrra comencèt quand Israèl lancèt una ataca aeriana surpresa contre las fòrças aràbias. Lo resultat ne foguèt una victòria israeliana rapida e decisiva. Israèl prenguèt lo contraròtle efectiu de la Faissa de Gaza e de la Peninsula de Sinai a Egipte, e de Cisjordania e Jerusalèm Èst a Jordania, e lo Plan de Golan a Siria. Las opinions son devesidas per saupre se l'ataca d'Israèl èra un acte d'agression o de defensa preventiva.
Lo Sermon deu Curé de Vidèren

**Lo Sermon deu Curè de [[Vidèren]]** () qu'ei un gran classic de la literatura occitana en lenga bearnesahttp://www.google.fr/search?tbm=bks&tbo=1&hl=fr&q=lou+sermou+deu+cur%C3%A9&btnG=#sclient=psy-ab&hl=fr&tbo=1&tbm=bks&source=hp&q=lou+sermou+deu+cur%C3%A9+de+Bideren&pbx=1&oq=lou+sermou+deu+cur%C3%A9+de+Bideren&aq=f&aqi=&aql=&gs_sm=3&gs_upl=23365l25982l0l26395l11l11l0l0l0l0l228l1619l0.9.2l11l0&bav=on.2,or.r_gc.r_pw.,cf.osb&fp=1f8ba91c174907bd&biw=1281&bih=650.

Que hè partida deu genre deu sermon burlesque on lo curat e predica en bèth díser que Diu que l'a parlat enta'u díser que mantuns gojats e gojatas de Videre que seran damnat per'mor deu lor ran "pecat" : "aqueth pecat qu'ei donc, qu'au sortir de la glèisa los gojats disen a la gojatas : 

*_ E volètz garfo ?... E las gojatas que prenen garfo de las mans deus gojats,... E puish gojatas, quand ètz au bal, que v'assedètz sus las coeishas deus gojats qui'v hèn dançar sus los jolhs... las carns s'escauhen, la canhabèra que's dressa, e lo zig-zag qu'ei lèu dat ... [...]*

## Edicions
* *Le sermon du curé de Bideren XVIIIe siècle *. Pau :  L. Ribaut, 1873.
* *Lou Sermon de Curè de Bideren XVIII ségle. *. Pau : 1875.
* *Rèbe de l'abé Puyo. Sermou deu curé de Bideren*. Pau : Tonnet, 1880.
* *Lou sermou deu Curé de Bideren*. Ortès : Moulia et Grandperrin, 1900.
* *Lo sermon deu curè de Bidèren*. Ortès : Per Noste, 2002.

## Bibliografia
* Clavé, Paul. *Littérature gasconne: prosateurs béarnais*. Ortès : Per Noste, 1980.
* Desplat, Christian. *Charivaris en Gascogne:  la "morale des peuples" du XVIe au XXe siècle*. Berger-Levrault, 1982.
* Desplat, Christian. *Le théâtre populaire dans les Pyrénées occidentales françaises *. Gascogne, 2003.
* Tucoo-Chala, Pierre. *Béarn: cadre naturel, histoire, art, littérature, langue, économie, traditions populaires*. Bonneton, 1986.
* Brunot, Ferdinand. *Histoire de la langue française des origines à nos jours*. Colin, 1967.
* Sarpoulet, Jean-Marie. *Les débuts des reclams de Biarn e Gascougne*. Pessac : Presses Universitaires de Bordeaux, 2005.

## Edicion en linha
* Edicion de 1873 sus Gallica.bnf.fr
Posturologia

Definicion

La posturologia es aquesta branca de la medecina alternativa qu'estúdia las relacions entre la postura del còs e diferentas patologias algicas segon los que sostenon aquesta practica, deriveran d'una mal assisa posturala o malpostura

Concèpte de malautiá posturala

Originas e desvolopament de la posturologia

Las escòlas de posturologia

* Anglosaxonas
* Latinas
** França (Gagey, Bricot...)
**Espanha
**Portugal (La posturologia de Lisbona)
**Itàlia (Fimiani)

Discussions sus la validacion de la posturologia

Ligams
Yasser Arafat

[right|thumb|Yasser Arafat a una conferéncia del [Forum Economic Mondial en l'an 2001.]]

**Mohammed Yasser Abdel Rahman Abdel Raouf Arafat al-Qudwa al-Husseini** (arabi:محمد ياسر عبد الرحمن عبد الرؤوف عرفات القدوة الحسيني‎; 24 d'agost de 1929 – 11 de novembre de 2004), sonat popularament **Yasser Arafat** (arabi:ياسر عرفات) o per son *[[kunya]]* **Abu Ammar** (arabi:أبو عمار, (Abū `Ammār), foguèt un líder palestinian laureat del Prèmi Nobel. Dirigiguèt l'Organizacion per la Desliurança de Palestina, foguèt president de l'Autoritat Nacionala Palestiniana, e líder del Fatah que fondèt en 1959. Arafat passèt una granda part de sa vida a lutar contra Israèl al nom de l'autodeterminacion palestinana.
### Referéncias
Vespa velutina

Lo **forselon asiatic** (*Vespa velutina*) es una espècia de forselon originària del sud-èst asiatic que s'espandiguèt en Euròpa aprèp son arribada accidentala en Occitània en 2004. Es un predator natural de las abelhas de mèl, es gaireben similara als forselons autoctòns que se ne pòt diferenciar sonque per una unica franja jauna e mai larga sus l'abdomèn. Es pas agressiu per las personas mas tua las abelhas de mèl e es un problèma aflaquissent l'apicultura en mai del Varroa destructor e del sindròme del despoblament dels brusques.

## Origina
Sud-èst asiatic: Índia, Indochina, China e illas de Java, Lombok e Hong Kong. 

## Sosespècias

I a 7 sosespècias e 6 varietats, la varietat subtropicala introdusida en Euròpa dempuèi de França es la *nigrithorax* descricha en 1905.

## Morfologia

Un forselon obrièr mesura prèp 3 cm de long. La varietat *V. v. nigrithorax* a lo torax negre e l'abdomèn amb un anèl jaune-iranjat amb un triangle negre. La  reina fa  de long. Coma los autres forselons fa un nis a la prima de la textura del papièr (*paper maché*) fins a  de diamètre. Lo nis se fa normalament dins los arbres a qualques mètres de naut mas de còps que i a al nivèl de la tèrra o dins los edificis umans. Dins cada nis pòdon caber 2000 forselons.

## Espècia invasiva

thumb|right|Reparticion en França .
Venguèt una espècia invasiva en Occitània que benlèu arribèt dins lo cargament d'un vaissèl en 2004. Dempuèi aquela vèspa ataca las personas e las abelhas de mèl.

## Referéncias


## Ligams extèrnes

* https://web.archive.org/web/20090523060529/http://inpn.mnhn.fr/isb/servlet/ISBServlet?action=Espece&typeAction=10&pageReturn=ficheEspeceFiche.jsp&numero_taxon=433589 
* https://web.archive.org/web/20090305073116/http://cyberquebec.ca/entomologie/Vespa_velutina.htm 
* http://www.youtube.com/watch?v=lbcT_09BP0g 
* https://web.archive.org/web/20091229192304/http://www.cg33.fr/cg33/upload/docs/application/pdf/2009-04/affiche_frelon_a3_2009-04-15_15-18-52_638.pdf 
* https://web.archive.org/web/20100214122121/http://www.videos.lalibre.be/video/iLyROoafM4tt.html 
* http://www.albuga.info/fr/avenir/vespa_velutina/index.html
Desideri Lombarte

**Desideri Lombarte i Arrufat** (Pena-roja (Franja de Ponent), 7 de febrièr de 1937 - Barcelona, 3 d'octobre de 1989) foguèt un escrivan, poèta e erudit matarranhenc.

## Biografia
Bauma d'Artenac

right|250px|thumb|Lo bauç e lo site d'Artenac
La bauma preïstorica d**'Artenac** se tròba dins la Charanta Lemosina, dins lo nòrd dau Bacin Aquitan, a una vintena de quilomètres au nòrd-est d'Engoleime. 

## Localizacion
Se dubrís a Sent Mari, dins lo bauç calcari oxfordian au luecdich de las Boissieras, dins la vau de Bonoira, un afluent de Tardoira.
Sent Mari

**Sent Mari** o **Sent Marí** (*Saint-Mary* en francés) es una comuna de la Charanta Lemosina, situada administrativament dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.

## Geografia

### Comunas limitròfas

## Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
*  - ''; au segle XVIII (Cassini).
## Istòria

## Administracion
### Lista daus maires
miniatura|centre|Mairariá de Sent Mari.

### Intercomunalitat

## Demografia

## Luecs e monuments
* Bauma d'Artenac
* Chasteu de Sent Mari.
* Egleisa de Sent Mari


Stmary eg1.JPG|L'egleisa en setembre de 2009.
Stmary castle.JPG|Lo chasteu en 2009.


## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de Charanta
### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Rafael Correa

**Rafael Vicente Correa Delgado**, politic (6 d'abril de 1963 - ) president de Eqüator entre 2007. Succediguèt a Alfredo Palacio, qual li caliá completar lo mandat de Lucio Gutierrez mas se demetèt abans temps; per aquela rason Correa exerciguèt lo sieu mandat pendent los quatre ans correspondents en mai dels paucs meses restants del mandat  de l'èx-president Gutierrez. 
Foguèt lo president del Partit Alianza País. Assumiguèt la presidéncia lo 17 de genièr de 2007.
Batalha de Las Navas de Tolosa

La **batalha de Las Navas de Tolosa**  nomenada tanben **batalha d'al-'Uqab** o  **La Batalha** dins las cronicas de l'epòca, foguèt una batalha decisiva dins lo conflicte de la Reconquista perqué foguèt lo punt que l'egemonia musulmana balhèt lo pas a l'egemonia dels reialmes crestians. Segon los autors musulmans la batalha se liurèt lo dimars 15 de sàfar de 609 que correspond al 17 de jullhet de 1212 a Las Navas de Tolosa, localitat de l'actuala província espanhòla de Jaén.
Las fòrças del rei Anfós VIII de Castelha foguèron rejoncha per las armadas de sos rivals crestians, Sanç VII de Navarra, Pèire II d'Aragon e Anfós II de Portugal que dintrèron dins la batalha  contre los musulmans berbers almohad qu'ocupavan la mitat sud de la Peninsula Iberica. Lo sultan Califa al-Nasir (*[[Amir al-Muminin|Miramamolín]]* dins las cronicas espanhòlas) capitanejava las armadas almohadas, formadas de monde vengut de tot l'empèri almohad.

## Referéncias
Salsissa de Tolosa

La **salsissa de Tolosa** es una especialitat culinària de vila Tolosa coneguda dempuèi 1793.
Es una salsissa fresca compausada de carn magra de pòrc, per exemple d'espatla (75%), de carnsalada o pitre (25%), de sal (16- per  de carn), de pebre ( per  de farsa), de budèl lisc. La salsissa a una longor de 12- e un diamètre de 26-. La salsissa de Tolosa es un dels ingredients del caçolet.
Bauma de la Chadiera

La **[[bauma]] de la [[Chadiera]]** fai partida d'un ensemble de jaç preïstorics apertenent au mesme malhum carstic e situats dins comuna de Volton, en Charanta Occitana, a  a l'est d'Engoleime. Compren l'abric Bourgeois-Delaunay, l'abric Suard e l'abric Duport, dau nom de lors prumiers cerchaires. 'Queus jaç an en particular servat de las esqueletas de l'òme de Neandertal e de las industrias liticas mosterianas (Paleolitic Mejan).
Los Dissabtièrs

Los **Dissabtièrs** (en grafia d'aquel temps *Dissatiè(r)s*) foguèron un grop d'intellectuals occitans e catalans que s'amassavan cada dissabte a Montpelhièr, o a l'entorn, dins lo Cafè de las Calprenedas (sovent dich "de las Charmilhas") a partir del 7 de febrièr de 1925. Se faguèt puèi un libre d'aur que comenta las amassadas a partir del 13 de novembre de 1926.

## Istòria
Coma dins d'autres endreches del territòri occitan se creèt un grop, los **Dissabtièrs** pr'amor que s'amassavan cada dissabte, qu'aviá per objectiu de far viure la lenga occitana en legir de composicions poeticas, de tèxtes divèrses o mai passar un bon moment en far servir la lenga occitana.
Lo grop s'articulèt a l'entorn de Renat Tulet, un escrivan popular de Poçan e de  Francés Deseuse, l'autor de teatre popular mai conegut per son escais *L'Escotaire*. Comptava demest sos membres abituals qualques catalans exilhats a Montpelhièr coma Joan Amade e Josep Sebastià Pons e recebèt pro frequentament la visita de Max Roqueta e mai d'autres escrivans e autors del ròdol montpelhierenc. Nasquèt dins una amassada que se faguèt en çò de Tulet aprèp la nominacion del burèu de la Mantenença de Lengadòc. Tulet expausava aital las rasons d'aquela fondacion: "Perdequé? - ie diguère -, dins una vila coma lo Clapàs ont los tres quarts son de vertadièrs miègjornaus, e aimon nòstre vièlh parlar, totescàs s'òm pòt se rencontrar a l'ocasion de fèstas extraordinàrias, qu'arribon pas mèmes un còp per an? Me sembla que, chaca setmana, òm podriá s'atrobar nombroses, un jorn que causiriam, dins quauqua sala d'un pichòt cafè ont seriam sols, ont auriam tota libertat de charrar sens èstre derrenjats, enfin nos regalar." L'Escotaire se deviá trachar las convocacions e los autres cercavan un endrech per i far l'amassada.

## Ligams extèrnes
* Libres d'aur dels Dissabtièrs al Portal Numeric de la Bibliotèca de Montpelhièr
Guilhèm de Cabestanh

**Guilhèm de Cabestanh** (catalan: *Guillem de Cabestany*) (1162&ndash;1212) foguèt un trobador catalan qu'escriviá en occitan. Èra originari de Cabestany dins lo Comtat de Rosselhon.  
Es fòrça conegut de per sa vida, escrita per un autor anonim, mas que pasmens sembla pas d'aver de realitat istorica. 

## Vida
### Extrait
"*Guillems de Capestaing si fo uns cavalliers de l'encontrada de Rossillon, que confinava com Cataloigna e com Narbones. Molt fo avinenz e prezatz d'armas e de servir e de cortesia.* [...]
*Et avia en la soa encontrada una domna que avia nom ma domna Soremonda, moiller d'En Raimon de Castel Rossillon, qu'era molt rics e gentils e mals e braus e orgoillos. E Guillems de Capestaing si l'amava la domna, per amor e cantava de leis e fazia sas chansos d'ella. E la domna qu'era joves e gentil e bella e plaissenz si.l volia be major que a re del mon. E fon dit a Raimon de Castel Rossillon; et el, com hom iratz e gelos, enqueri lo fait, e saup que vers era, e fez gardar la moiller fort *
*E quant venc un dia, Raimon de Castel Rossillon troba passan Guillem senes gran compaingnia et ausis lo; e trais li lo cor del cors; e fez lo portar a un escudier a son alberc; e fez lo raustir e far peurada e fez lo dar a manjar a la moiller. E quant la domna l'ac manjat lo cor d'En Guillem de Capestaing, En Ramon li dis o que el fo. Et ella quant o auzi perdet lo vezer e l'auzir. E quant ella revenc, si dis: "Seingner, ben m'avetz dat si bon manjar que ja mais no manjarai d'autre"*
*E quant el auzi so qu'ella dis, el coret a sa espeza e volc li dar sus en la testa; et ella s'en anet al balcon e se laisset cazer jos, e fo morta.*
### Comentari
Aquela vida eissida d'un autor anonim transcriu un conte oriental conegut, lo conte del còr manjat, e se basa pas sus una realitat istorica relativa a sos protagonistas. Sabèm que Guilhèm de Cabestanh participèt a la Batalha de Las Navas de Tolosa en 1212 mentre que Raimon De Castèl Rosselhon defuntèt cap a 1210, çò que fa venir impossible lo desnosament de la vida.
## Òbras
*Lo Dous Cossire
## Ligam intèrne
*Lo Dous Cossire a Viquitext
Fenolhet (Rasés)

**Fenolhet** (*Fenouillet-du-Razès* en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Fenoletum* en 1212, *Fenolhetum* en 1298, *Villa de Fenolheto* en 1309, *Fenolletum* en 1310, *Ecclesia Beati Martini de Fenolheto* en 1323, *Fortalitia de Fenolleto* en 1372, *Fenolhet* en 1594, *Fenoillet* en 1594, *Fenouillet* en 1781 . 
Coma los autres *Fenolhet*, lo nom ven del latin *fenuculum*, « fenolh », ambe'l sufixe collectiu *-etum* . 
En 1933, *Fenouillet* (nom francés) venguèt oficialament *Fenouillet-du-Razès* .

L'ALPI d'Enric Guiter dona tanben *La Vilassa* [la vi'lasu] (es pas lo meteis !).
### Puèg de Mu-
Le Puèg de Mu- (finala a precisar) es a l'oèst de Fenolhet. 
Las fòrmas ancianas son : *Ad Murum* en 1307, *Ad transcollum de Muro* en 1307, *Collum, costale de Muro* en 1314, *Puegh de Mur* en 1468, *Pech de Mun* en 1768 .
Segon las fòrmas ancianas, la finala seriá en *-r*; mes *-r* finala seriá muda (fòra dels vèrbes) al sègle XIV ? quina credibilitat donar a la fòrma de 1768 ? Véser çaquelà Mun e Munés (possibilitat del basc *munho* , « pichon mont »).

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton d'Alanha; es ara del canton de *La Piège-au-Razès* (en francés), que se disiá *de [[Bram]]* abans lo 1èr de genièr 2016.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Fenolhet sul site de l'Insee

## Nòtas
La Fòrça (Aude)

**La Fòrça ** (*La Force* en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia
Vilatge en circulada situada en Lauragués.

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Fortia* en 1275, *In terminio de Forcia* en 1316, *Ecclesia de Forcia Ramundi Ferrandi* en 1317, *Forcia Raymundi Ferrandi* en 1317, *B. Maria de Forcia..., Forcia Raimundi Ferrandi* en 1330, *Lieu et Terrouer de la Force de Montferran* en 1385, *Ecclesia de la Forsa Raymundi* en 1425, *Laforsa* en 1441, *Ecclesia S. Marie de Forsia, prope monasterium Prouilhianum* al sègle XV, *Ecclesia Beatae Mariae de Laforce Raymond Ferran* en 1646, *La Force Raymond Ferrand* en 1777, *La Force* en 1781, etc. La prononciacion occitana es *La Fórso* , dins la grafia de l'abat Antòni Savartés, donc [la 'fɔɾsɔ]. 
*La Fòrça* ven de l'occitan *fòrça*, del bas latin *fortia*, derivat del latin classic *fors*, *fortis*, « fòrt »; lo nom es motivat per una fortalesa .

## Istòria
Abans *La Fòrça de Ramond Ferrand*, faguèt frontièra entre *[[Aquitania prima]]* e Septimània, aquela vila doncas apreteniá a l'Aquitània al sens del naut Edat Mejana, es a dire al Reialme de Caribert.
Ramond Ferrand èra un patronim corrent a l'epòca mas aquel poiriá èsser de Fanjaus (mencion en 1211) e foguèt mesclat a l'afar catar.

Mencion del nom:
Dins lo cartulari de Prouilhe se trapa Fortia, en 1275. En 1313 : Forcia. En 1317 : Forcia Raymondi Ferrandi.En 1336 : Villa de Fortia.
Diocèsi de Sant Pàpol.
En 1441 : *Ecclesia S. Marie de Forsia prope monasterium Prouilhianum*. En 1777 : La Force Raymond Ferrand.

Le cloquièr carrat de la glèisa pareis èsser anterior a aquela. Es en realitat una torre de vila carrada que vigilava sur la carrièra que domina, la carrièra d'uèi es mai recenta. L'escalièr d'aquela torre vira a esquèrra. La glèisa foguèt bastida contra la tor, mentre lo castèl, al mièg de sa *circulada* dins lo naut del vilatge, es mai tardièr. Aquela glèisa es d'estil romanic, son plan amb baptisteri exterior (la pòrta d'accés es estada ocultada) es primitiu.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* La Fòrça sul site de l'Insee

## Nòtas
Alanha

**Alanha** (*Alaigne* en francés) es una comuna lengadociana de Rasés situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. 

## Geografia
Alanha èra nominativament caplòc d'un canton, mès la realitat de la foncion èra a Bèlvéser, a 3 km. A la fin del sègle XIX, Bèlvéser rejonhèt la populacion d'Alanha (ambe un territòri plan mendre), puèi entre la Primièra Guèrra Mondiala e las annadas 50, la populacion d'Alanha s'esfondrèt, signe d'una pèrda de las activitats economicas (comercialas mai que mai), puèi baissèt pus lentament dins la segonda mitat del sègle, mentre que la de Bèlvéser contunhava de créisser. Los comèrcis de Bèlvéser son ara incomparablament pus nombroses  e variats; los servicis son tanben mai desvolopats (una piscina per exemple) e l'administracion los acompanhèt : la gendarmariá es a Bèlvéser (dempuèi quora ?), non pas al caplòc oficial. Significativament, l'anciana comunautat de comunas de la Costièra de Rasés (10 comunas) que durèt de 2003 a la fin de 2013 aviá la residéncia a Bèlvéser. Dins lo paisatge, la plaça de l'abitat massat, sovent ancian, es importanta a Alanha (mai que mai la « circulada », vilatge redond) mentre que l'abitat dessarrat, generalament recent, es gaireben exclusiu a Bèlvéser (lo centre ancian es pichonèl); tot aquò es coërent ambe un desvolopament plan mai important de Bèlvéser dempuèi lo sègle XIX. 

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las atestacions ancianas son : *Ecclesia Sancti Petri de Alaniano*. Gallia escriu *Alamano* en 1129; *Apud Alanhan* en 1257; *Castrum de Alagnano* en 1252; *Alignanum* = *Alagnanum* en 1262; *Alanhanum in Redesio* en 1278; *Castrum de Alanhano* en 1309; *Alanha, Alenha* en 1396; *Alanhe* en 1594; *Allaignie, Alaignie* en 1594; *Prieuré de Sainct Pierre d’Alaigne* en 1639; *Alágno* (prononciacion occitana) . 
Segon Dauzat, *Alanha* ven del « nom etnic » *Alanus*, valent a dire *Alan*, ambe'l sufixe *-anum*; Dauzat sembla dire que lo nom *Alanus* es un nom de persona d'aquela etnia, puslèu qu'un grope d'Alans mèstres de la *villa* .

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton d'Alanha (caplòc); es ara del canton de *La Piège au Razès* (en francés), que se disiá *de [[Bram]]* abans lo 1èr de genièr 2016.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Alanha sul site de l'Insee

## Nòtas
Vouton

left|250px|miniatura|Tardoire
**Vouton** o **Volton** (*Vouthon* en francés) es una comuna de la Charanta Occitana situada dins lo País d'Òrta e Tardoire. Administrativament, se tròba dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània.

## Geografia

### Comunas limitròfas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 


## Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
*  - ''; au segle XVIII (Cassini).
## Istòria

## Administracion
### Lista daus maires

## Demografia

## Luecs e monuments
* Bauma de la Chadiera

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de Charanta
### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Coisan

**Coisan**, pron.  (en francés *Couiza*) es una comuna lengadociana de Rasés (Lengadòc) situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. 

## Geografia
Coisan es situada dins la nauta val d'Aude sul Sals a 16 km de Limós e a 13 km de Quilhan. Es a ras del vilatge de Montasèls, separats per Aude e de la pichona vila d’Esperasan.

Accès per tren SNCF (gara de Coisan Montasèls o gara d'Esperasan) sus la linha Carcassona - Ribesaltas.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las atestacions ancianas son : *Couzanum* en 1231; *Coinsanum = Couisanum* en 1320; *Couizanum* en 1347; *Couissanum* en 1377; *Couissan* en 1503-1587; *Couyzan* en 1571; *Couysan, Couizan* en 1589-1591; *Couisan…, Couisa* en 1594; *Couvizan, Couviza* en 1594; *Couyza* en 1620; *Couiza* en 1781.*Coisan* vendriá del nom latin d'òme *Cupitius* (e pas exactament *Cupitus* ) ambe'l sufixe *-anum*. Véser un ostal de Palairac nomenat *Couize* en francés e citat en 842 *Cubizanum* .

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Coisan (caplòc); es ara del canton de de La Val Nauta d'Aude (Quilhan).

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

* Castèl dels ducs de Juèsa

Dins lo país catar, prèp de la famosa Rènnas del Castèl, lòc de recits esoterics e de legendas, i a lo castèl dels ducs de Joiosa. Joan de Joiosa, Cambrièr e Conetable de França, primièr governador de Narbona e luòctenent general en Lenguedòc faguèt bastir lo magnific ostal entre 1540 e 1550. Son filh Guilhèm III contunhèt las òbras. Lo castèl patiguèt un sèti en 1577 pendent la guèrras de religion entre protestants e catolics. Longtemps abandononat, puèi transformat en usina de tintas, abans d'èsser un centre de formacion agricòla. Lo mur exterior medieval, bordat de quatre torres, fa contrast amb la cort interiora d'estil de la Renaissença. Lo castèl es uèi vengut una ostelria.

* **Glèisa de Coisan**

## Personas ligadas a la comuna
* Déodat Roché.

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Coisan sul site de l'Insee

## Referéncias
Bèlcaire

**Bèlcaire** (*Belcaire* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia
Comuna dels Pirenèus situada dins lo País de Saut Lengadocian sus l'anciana RN 613 entre Ax e Coisan.


Belcaire_07-06_4.jpg
Fichièr:Belcaire.JPG
Fichièr:Belcaire-2.jpg
Fichièr:Coucher de soleil au lac de Belcaire.jpg
Fichièr:Belcaire.png
Panorama lac belcaire.jpg


### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Ecclesia de Bellicadro* en 1347, *Bellumcadrum* en 1368, *Bellicadrium* en 1458, *La ville de Beaucaire* en 1594, *Bellumquadrum* als sègles XIV-XVIII, *Beaucaire* en 1618, *Belcaire* en 1718. La prononciacion occitana es *Belcáire* , dins la grafia de l'abat Antòni Savartés, donc probablament [bɛl'kajɾe]. 
*Bèlcaire* es format del resultat del latin *quadrum*, « pèira de talha » (l'idèa es la d'una mòta o d'una fortalesa) e de l'adjectiu valorizant *bèl* . Es una formacion romanica.
### Limòsols
Le nom es atestat *Limozols* en 1594 .
Es un dels quatre lòcs d'Aude ambe finala *-òsols*, que son accentuats sus l'abans-darrèra sillaba finala malgrat una finala consonantica, ambe Artòsols (Sant Martin de Les), Conòsols, Vinòsols (Montlaur). 
La finala *-òsols* o *-òsol* es probablament le resultat local de *-ialon*, « clarièra, al sens de lòc desbosigat per installar un vilatge e donc vilatge », coma endacòm mai *[[Maruèjols|-uèjols]]*.
Le nom es probablament identic a Limeil, qu'es un **Limo-ialon* : clarièra/vilatge dels olms .
### Trassolans
La glèisa èra dedicada als sants Còrme e Damian; èra annèxa de Bèlcaire. Las fòrmas ancianas son : *Locus de Trassaretto* al sègle XIII, *Trasoullas* en 1781 . 
La primièra mencion es enigmatica. L'actuala se poiriá explicar atal : per i arribar cal traversar un solan, puèi un ubac, puèi un autre solan.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Bèlcaire; es ara del canton de *Haute-Vallée de l'Aude* (en francés), donc de La Val Nauta d'Aude.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Bèlcaire sul site de l'Insee

## Nòtas
Sant Ilari (Rasés)

**Sant Ilari** (*Saint-Hilaire* en francés) es una comuna lengadociana en Carcassés situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia
La comuna de Sant Ilari es a mièg camin entre Limós e Carcassona dins la region de Carcassés. La comuna es ocupada en granda partida per la selva domaniala de Crausse Rabassièr. Lo riu de Lauquet es al tèrme de sa partida nòrd.  

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las atestacions ancianas son : *Monasterium Sancti Hilarii, quod est situm in pago Carcassonense… constructum in honore sancti Saturnini* en 825; *Sanctus Hylarius* en 1269; *Saint Alari* 1340-1341; *Sanctus Ylarius prope Limosum* en 1387; *Sainct Illaire* en 1532; *Sant Ilári* (non datada).La prononciacion es *Sant Ilári* (grafia de l'abat Sabarthès) , doncas [santi'lari]. *Ilari* o *Alari* es lo nom de mai d'un sant, mès aicí se tracta del patron de l'abadiá, l'avesque de Carcassona al sègle VI .
### Venauça
Lo lòc, situat a l'èst de Sant Ilari, es escrit *Benoce* sus la mapa IGN actuala, *Beneausse* sus la mapa de Cassini. 
S'i trobavan mai d'un priorat : Nòstra Dòna de Venauça, Nòstra Dòna de Salas e Sant Estève de Venauça. Las fòrmas ancianas son : *Venansiacum cum ecclesia Sanctae Mariae* en 961, *Villa Venantianum* en 1002, *S. Maria de Venantio* en 1120, *S. Maria de Venancio..., Venancianum* en 1224, *Beatus Stephanus de Venanciano* en 1283, *Venensanum* en 1347, *Benaussanum* en 1366, *Bennause* entre 1367 e le sègle XVII, *Venaussanum* en 1456, *Sanctus Stephanus de Venensano* en 1544 . 
La confusion entre le sufixe *-acum* (atestacion de 961) e le sufixe *-anum* es frequenta dins les tèxtes. *Venauça* ven del nom latin d'òme *Venantius* (cf. Venantius Fortunatus = Venanci Fortunat), ambe'l sufixe *-anum* o son resultat, probablament dempuèi l'origina (o siquenon, après 961). *N-* abans siulanta s'es vocalizada en [u], coma a Confolèuç
Atsat

**Atsat** o **Atzat** (*Axat* en francés) es una comuna lengadociana de Fenolhedés situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia
La comuna es situada dins lo Fenolhedés en riba d'Aude, sus la RN 117 e la linha Carcassona - Ribesaltes entre Sant Pau de Fenolhet e Quilhan. Le vilatge es traversat per Aude, que lo nom latin èra *Atax*. 

Vila etapa, al caireforc de las CD117 e 118, a meteissa distància de Carcassona, de Perpinhan e de Font Romeu, Atsat, a 380 m d’altitud, es dins una conca, enrodejada de monts boscoses, a la fin de las bòcas de Sant Jòrdi. 

Sus un bauç, prèp de la roïnas del castèl, la glèisa bastida en 1630, faita construire per Raimon de Dacs, senhor e baron d’Atsat ofrís una bèla vista sul vilatge. Lo castèl susvelhava l'accès al Fenolhedés e al Capcir. Lo Pont Vièlh (son paucs dins la nauta val) mòstra l'importància de la circulacion, als sègles XVI e XVII, que animèron la senhoriá, puèi baroniá e marquesat d'Atsat.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *In vico Adesate* en 954, *Ansatum* en 1299, *Acciatum in Fenoledesio* en 1307, *Atsacum* en 1347, *Assacum* en 1360, *In loco de Assaco* en 1367, *Acsa* en 1400, *Assac* en 1485, *Axact* en 1572, *Assac, Azat, Arsat* en 1639, *Axat* en 1781. La prononciacion occitana es *Atsát* , dins la grafia de l'abat Antòni Savartés, donc [a'tsat]. 
Lo nom ven del nom de l'Aude, *Atax*, *Atacis*, ambe'l sufixe *-ate*, qu'Albèrt Dauzat jutja preceltic  (es un sufixe celtic plan conegut ). En occitan, *t* + *ce* deven *-tz- *(coma dins 'dotze'), donc devèt balhar [at'zat], que seriá passat a [atsat], prononciacion modèrna.

## Istòria
Atsat èra un vic, una ciutat al mens dempuèi le sègle X. 

La primièra mencion se tròba dins l'inventari dels actes de l'Arquevescat de Narbona a la data de 900 : Resevindus (o Receswinthe) vend a l'abadia  de Sant Martin de Les un tròç de tèrra situat a Atsat. Le *vicus* fa partida alara del Fenolhedés, vassal del comtat de Cerdanha puèi del comtat de Besalú.

Le comte de Barcelona Ramon Berenguièr <abbr>III</abbr> èirita dels comtats de Besalú e donc del Fenolhedés en 1112. A partir de 1162, Atsat fa partida del reialme d'Aragon, duscas en 1258.

Passa entre 1258 e 1261 jos contraròtle del reialme de França. En 1306 es l'objècte d'una enquista del rei de França que mòstra qu'èra un centre mercantil de la sal del Rosselhon e de las fustas del parçan, e que teniá ja una mena de consulat.

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton d'Atsat (caplòc); es ara del canton de La Val Nauta d'Aude (Quilhan).

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Atsat sul site de l'Insee

## Nòtas
Bernard Sicard de Maruèjols

**Bernard Sicard de Maruèjols**, grafiada a l'epòca ***Bernart Sicart de Marvejols*** (fl. 1230), èra un trobador lengadocian originari de Maruèjols en Gavaudan (actualament Losera).

## Biografia
La vida de Bernart Sicart nos es completament desconeguda que pas qu'un sol de sos trabalhs nos pervenguèt, un *[[sirventés]]* titolat *Ab greu cossire*, que Bernart i comenta la Crosada dels Albigeses e la perda de la cultura occitana que se'n seguèt. Se pensa que lo sirventés, dedicat al sobeiran Jaume I lo conqueridor, foguèt escrich en 1230, pauc aprèp lo Tractat de París.
Lo mètre e la melodia del siventés foguèron manlevats al trobador catalan Guilhèm de Cabestanh. Estilisticament seguís lo trabalh de Pèire Cardenal. 

Son tèxt es mai que mai una ataca contra los crosats franceses, los òrdres militars del Temple e dels espitalièrs, e los clergues que predicavan la crosada e suportavan lo Papa. Es un planh plen de tristesa tant coma de ràbia e d'aversion, a l'encòp emocionalament intens e  fòrça sarcastic. 
Lo fragment mai conegut de la composicion d'en Bernart es:
"*Ai, Toloza e Proensa
e la terra d'Agensa,
Bezers e Carcassey,
qui vos vi e quo us vey!*"
## Fonts
*Riquer, Martín de. *Los trovadores: historia literaria y textos*. 3 vol. Barcelona: Planeta, 1975.

## Veire tanben
*Lista de trobadors e trobairises
Corçan

**Corçan** (*Coursan* en francés) es una comuna lengadociana en Narbonés, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia
Comuna de l'airal urban de Narbona situada a 7 km de Narbona sus Aude e sus la linha Bordèu - Seta

Accès per la RN 9 e per l'A9

### Clima
Corçan a un clima mediterranèu. La tramontana i bufa sovent violentament. Al contrari, lo marin es doç e umid, mena crums, pluèja o auratge.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Villa Corcianum* en 933, *Castrum de Cortiano* en 1195, *Castrum de Corciano* en 1265, *De Curciano* ~ *Corciano* en 1364, *Corsien* en 1382, *Corssan* en 1406, *Corsa* en 1468. La prononciacion occitana es *Coursá* (grafia de l'abat Sabarthès) , donc [kur'sa]. 
*Corçan* vendriá d'un nom latin d'òme, *Curtius*, ambe'l sufixe latin *-anum* . Cf. Corçà o Corçà.

## Istòria
Vejatz Revòlta dels Vinhairons de 1907
thumb|left|L'Aude a Corçan

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra capluòc del canton de Corçan; es ara burèu centralizator del canton *des Basses Plaines de l'Aude* (en francés), donc de Las Planas Bassas d'Aude.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments
* Pont del sègle, ont passa la RN9
* Glèisa de Nòtra Dama de la Rominguèra
* Font d'aiga ferruginosa, sus la plaça.

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Corçan sul site de l'Insee

## Nòtas
Ginestars

**Ginestars** (*Ginestas* en francés) es una comuna lengadociana en Menerbés situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia
Comuna situada en Menerbés prèp del riu Cesse e del Canal de las Doas Mars, Ginestars èra lo caplòc de canton.

Lo Somalh es en partida sus la comuna.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Locus quem vocant Genestar* en 955, *Villa de Genestars* en 1184, *Castrum de Genestars* en 1217, *Genestar* en 1244, *De Genestaribus* en 1271, *De Genesteribus* en 1337, *De Ginestaribus* en 1349, *Genestas* en 1389-1589, *Jenestas* en 1402, *D'Agenestaribus* en 1453, *Saint Luc de Genestas* en 1468-1639, *Genistas* en 1620, *Ginestas* en 1781 . 

Lo nom ven de la ginèsta (la genèsta, lo ginèst, lo genèst), del latin *genista*, mas se compren pas perqué Dauzat l'associa ambe'l sufixe aumentatiu *-acium*, aquò malgrat las atestacions . Lo sufixe es logicament *-ar*, del latin *-are*, que marca la fòrta preséncia de las ginèstas a l'epòca de la fixacion del nom. *Ginestar* o *genestar* es encara un mot viu en occitan (en lemosin mai que mai segon Mistral ) e sinonime de *gi/genestièra*. *Ginèsta* o *ginèst* representa en occitan una granda varietat de taxons.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Ginestars; es ara del canton *du Sud-Minervois* (en francés), donc del Menerbés Sud (burèu centralizator : Salèlas d'Aude).

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Cultura occitana
* Provèrbi : *A Ginestars, petita pluèja, grand fangàs* .
* Mistral plaça a Ginestars un dialògue comparable al sermon del curat de Cucunhan, ausit per  Auguste Blanchot de Brenas (1828-1877) e popularizat per Josèp Romanilha e Anfós Daudet : « — Pan, pan, pan ! — Qui tusto de bas ?
— Lo pèra Borràs — Qual demandatz ?
— De gents dé Ginestars — Aicí n'i a pas, anatz pus bas » (a la pòrta del Paradís).
Puèi a la pòrta de l'Infèrn : — Intratz, intratz ! n'i en manca pas » (tèxte probablament provençalizat per Mistral) .

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Ginestars sul site de l'Insee

## Nòtas
Peiriac de Menerbés

**Peiriac de Menerbés** o **Peiriac** (*Peyriac-Minervois* en francés) es una comuna lengadociana en Menerbés situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia
Peiriac de Menerbés es un vilatge situat entre la Montanha Negra e l'Alaric sus la D11 a 26 km al nòrd-èst de Carcassona, a una quarantena de quilomètre de Narbona, es al centre del grand vinhal del menerbés.

Lo riu que la travèrsa es l'Argent Doble, Peiriac es sus la riba esquèrra. Son clima es tipicament mediterranèu, ensolelhat amb de vent.

neant|vinheta|Lo riu Argent Doble
neant|vinheta|Vinhas près del vilatge

## Toponimia
Las atestacions ancianas son : *Castrum de Periag Menerbensi* en 1070; *In suburbio Minerbensi…, castrum de Periaco* en 1079; *Piriachum* en 1084; *Petriacum* en 1131; *Peiriacum* en 1156; *Perriacum, Narbonensis diocesis* en 1229; *Petracum* en 1238; *Castrum de Petriaco in Minerbesio* en 1318; *De Peyraco* en 1325; *Periac de Menerbes* al sègle XIV; *De Petriaco Minervesii* en 1512; *Al loc de Peyryac* en 1536; *Peyriac de Minerboys* en 1595; *Saint Sauveur de Peyriac de Minerbois* en 1400-1639; *Peyriac, rectorie, Saint-Sauveur ou La Transfiguration* en 1706; *Peiriac Minervois* en 1781.
Lo sufixe *-acum*, latinizacion del sufixe gallic *-ācon*, pausa pas de problèma, mes lo nom del proprietari latin de la *villa* antica qu'èra a la plaça de Peiriac es *Petreius*, segon Dauzat e Rostaing , *Petrius* segon los Féniés .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
vinheta|Glèisa de Peiriac|esquèrra
vinheta|Carrièra del Pòrge dins lo centre istoric
vinheta|Plaça de la Liberacion (Borguet)
esquèrra|vinheta|Ancians barris sus la carrièra Joan Jaurés
centrat|vinheta|Pont sus lo riu Argent Doble

## Personalitats ligadas amb la comuna
* Ipolit Babou, escrivan, critic literari e amic de Charles Baudelaire
* Loís Barthas, barricaire, militant socialista e pacifista pendent la Primièra Guèrra Mondiala
* Leon Hudelle, militant socialiste e redactor en cap del jornal *Miègjorn Socialista*
* Gabrièl Fabre, òme de lei de la fin del sègle XVIII

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Peiriac sul site de l'Insee

## Nòtas
Moustaki

**Georges Moustaki** (nascut lo 3 de mai de 1934 a Alexàndria), de son nom vertadièr **Giuseppe Mustacchi**, es un autor, compositor e cantaire francés.

## Discografia

### Albums
* 1961 : *[[Moustaki (album, 1961)|Moustaki (enclaus Les orteils au soleil)]]* Ducretet Thomson
* 1969 : *[[Le Métèque]]* Polydor
* 1970 : *[[Moustaki (album, 1970)|Bobino 70]]*
* 1971 : *[[Georges Moustaki (album)|Georges Moustaki]]*
* 1972 : *[[Moustaki (album, 1972)|Moustaki]]*
* 1973 : *[[Déclaration (album)|Déclaration]]*
* 1973 : *[[Moustaki (album)|Moustaki en concert]] *
* 1974 : *[[Moustaki (album, 1974)|Moustaki (enclaus le droit à la paresse)]]*
* 1975 : *[[Moustaki (album, 1975)|À la bonne vôtre... Mes grands succès]]* Compilacion
* 1975 : *[[Moustaki (album, 1975)|Moustaki Live]]*
* 1975 : *[[Moustaki (album, 1975)|Moustaki]]*
* 1976 : *[[Moustaki (album, 1976)|Moustaki]]*
* 1977 : *[[Moustaki (album, 1977)|Moustaki]]*
* 1977 : *[[Moustaki (album, 1977)|Olympia]]*
* 1979 : *[[Moustaki (album, 1979)|Moustaki]]*
* 1979 : *[[Moustaki (album, 1979)|Moustaki]]*
* 1981 : *[[Moustaki (album, 1981)|Moustaki]]*
* 1982 : *[[Moustaki (album, 1982)|Moustaki et Flairck]]*
* 1984 : *[[Moustaki (album, 1984)|Moustaki]]*
* 1986 : *[[Moustaki (album, 1986)|Moustaki]]*
* 1992 : *[[Méditerranéen (album)|Méditerranéen]]* Polygram
* 1996 : *[[Tout reste à dire]]* Sony Tristar
* 2003 : *[[Moustaki (album, 2003)|Moustaki]]* Virgin
* 2005 : *[[Vagabond (album)|Vagabond]]* Virgin UK
* 2008 : *[[Solitaire (album, 2005)|Solitaire]]*
* 2010 : *[[Moustaki (album, 2010)|Moustaki]]*

### Lives
* 1971 : *[[Bobino 70]]* Polydor
* 1973 : *[[Moustaki en concert]]*
* 1975 : *[[Moustaki Live]]*
* 1977 : *[[Olympia 1977 (Georges Moustaki)|Olympia 1977]]*
* 1988 : *[[En public au TLP Dejazet]]* Ades
* 2000 : *[[Olympia 2000 (Georges Moustaki)|Olympia 2000]]* Polydor
* 2002 : *[[Presqu'en solo]] - Live à la [[philharmonie de Berlin]]* Troubadour Records (double live)

### Compilacions
* 1975 : *[[À la bonne vôtre]]*
* 1975 : *[[Prélude (album)|Prélude]]*
* 1987 : *[[Master Série (Georges Moustaki)|Master Série]]*
* 1989 : *[[Jardins secrets et Terres promises]]* Polydor
* 1989 : *[[Voyages et Rencontres]]*  Polydor
* 1989 : *[[Racines et Errances]]* Polydor
* 1989 : *[[Sagesses et Chemins de fortune]]* Polydor
* 1993 : *[[Ma liberté]]* Polydor
* 2000 : *[[Un métèque en liberté]] Polydor
* [[2002 en musique|2002]] : *Tout Moustaki ou presque… Polydor
* 2003 : *[[Moustaki ou l'ultra beau gosse...]] Polydor
* [[2010 en musique|2003]] : *Le boudoir à moustache Polydor

### Bendas originalas de filmes
* 1968 : *[[Les Hors-la-loi (filme, 1968)|Les Hors-la-loi]]* de Tewfik Fares
* 1969 : *[[L'Américain (filme, 1969)|L'Américain]]* de Marcel Bozzuffi 
* 1969 : *[[Solo (filme, 1969)|Solo]]* de Jean-Pierre Mocky 
* 1970 : *[[Le Pistonné]]* de Claude Berri
* 1971 : *[[Mendiants et orgueilleux]]* de Jacques Poitrenaud
* 1979 : *[[Le bout du bout du banc]]* de Peter Kassovitz
Salas d'Èrs

**Salas d'Èrç** (*Salles-sur-l'Hers* en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia
Comuna situada en Lauragués sus l'Èrç Mòrt

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Decimarium de Salis* en 1302, *Salae in Lauraguesio... villa de Salis* en 1311, *Castrum seu villa de Salis* en 1311, *Ecclesia de Salis* en 1317, *Sales* en 1781. La prononciacion occitana es *Sàlos* (grafia de l'abat Savartés) , donc ['salɔs] .
Lo nom de *Sala(s*) ven del mot germanic e mai que mai francic *saal* (alemand *Saal*), « cambra, al sens de sala de recepcion d'un castèl », puèi « castèl » « residéncia senhorala fortificada » . Segon Negre, *Salas* es lo plural de l'occitan *sala*, « residéncia senhorala ». Lo determinant es lo nom de l'aiga que passa al nòrd del vilatge.
### Sant Andrieu
Lòc situat a l'èst de Salas.
Es una anciana parròquia de la diocèsi de Mirapeis. Las fòrmas ancianas son : *Sanctus Andreas Duscle* en 1296, *Sanctus Andreas de Usole*, comprene *Uscle*, en 1318, *Saint André d'Uste* en 1712, *Saint André d'Ustre* en 1781, *Sainct Andrieu d'Ustre* al sègle XVIII . 
*Sant Andrieu* representa probablament l'apòstol, mes i a tanben d'autres sants. Le determinant d'origina, benlèu en relacion ambe'l vèrbe *usclar* (se ditz *sentir a (l')uscle*), probablament perdut, es estat modificat.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Salas sul site de l'Insee

## Nòtas