Musas

[vinheta|[Sarcofag de las Musas, sègle II, Lovre.]]

Las **Musas** (en grèc ancian: Μοῦσαι *Moûsai*) son dins la mitologia grèga las nòu filhas de Zèus e de Mnemosina que presidavan a las arts liberalas.

## Etimologia
S'es plan establit que lor nom (sing.  [ˈmoːˌsa]) rebat un ancian **montia*, l'etymologia d'aquesta darrièra forma demora incertana. Un ipotèsi fa derivar lo tèrme de la raíç indoeuropèa **men-* / **mon-* presenta dins  e dins . Mnemosina derivant del grèc , aquò fariá de las Musas, las Filhas de la Memòria. Alara qu'un autre ipotèsi prepausa de ligar lo mot a la raíç **mont-* del latin *mons* (« mont »), e far d'elas, primitivament, las ninfas dels monts Olimp o Elicon. Pasmens, la raíç grèga  se trapa dins de mots coma  (« musica »),  (« musèu »).

## Mite antic
Dins l’*[[Odissèa|Odisèa]]*, Omèr invòca una Musa, benlèu Calliòp, benlèu Erato, per racontar lo retorn d'Ulisses a Itaca après la fin de la guèrra de Tròia:

Mas dins l’*[[Iliada]]*, ont conta un episòdi de la guèrra de Tròia, invòca una divesa: 

 

A l'origina (segon Pausanias), èran tres: Aedèa (lo « cant », la « votz »), Meletèa (la « meditacion ») e Mnemèa (la « memòria »). Ensemble, representa lo prerequesit de l'art poetit dins la practica del cult.

A Dèlfes, pòrtan lo nom de las tres primièras còrdas d'una lira: Aguda (Netèa), Mediana (Mesèa) e Grava (Ipatèa).

Ciceron dins *La Natura de las Causas* ne compte quatre : Telxinoèa « que tòca lo còr », Aedèa « lo cant », Arquèa « lo començament » e Meletèa « la soscada ».

La tradicion lor atribussiá doas demoranças: una sul mont Parnàs, l'autra sul mont Elicon.

Es Platon (dins *Ion*) vèrs 401 AbC., puèi lo neoplatonicians, que fan de las nòus Musas las mediatriças entre lo dieu e lo poèta o quin que siá creator intellectual, segon la concepcion de l'art segon que lo poèta es possedit, transit per un dieu. De l'edat presocratica a la classica, lors atributs evoluèron.

Las Musas son a vegada abusivament assimiladas a la Pieridas, en referéncia a la Pierida, una region de Tràcia d'ont son originàrias.

Al contrari d'una cresença espandida, i a pas de ligam dirècte entre las Musas de la mitologia grèga e la definicion de las arts dichas tradicionalas. Atal, lo filosòf Hegel, dins son *Estetica*, ne compta pas que cinc: arquitectura, escultura, pintura, musica e poesia.

## Atributs
vinheta|Tres musas sux un bas-relèu de Mantinèa attribuit a talhièt de Praxitèl, sègle IV AbC.
[vinheta|Las Musas, bas-relèu del ''[https://fr.wiktionary.org/wiki/pulpitum pulpitum]'' del teatre antic de Sabrata](https://oc.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A8r:Sabratha_theatre_3.jpg)
Las Musas son aisidament identificablas dins l'art, subretot quand son al nombre de nòu e acompanhadas d'Apollon. Pasmens, lors diferents atributs permeton tanben de las reconéisser dins de representations isoladas.

* Calliòpa: corona d'aur, libre, tauleta e estilet, trompeta ;
* Clio: corona de laurièr, cicne, libre o rotlèu, tauleta e estilet, a vegada trompeta ;
* Erato: corona de nèrta e de ròsa, tamborin, lire, viòla, cicne;
* Euterpa: flaüta simpla o dobla, clarin duble, e un autre instrument de musica (trompeta) ; corona ; cicne ;
* Melpomèna : còr, corona de vitz de vinha, espasa, masqueta tragica, esceptre a sos peses ;
* Polimnia: corona de pèrlas, organ;
* Terpsicòra: corona de garlanda, instrument de musica de còrdas (viòla, lire per exemple) ;
* Talia: corona d'èdra, instrument de musica (sovent viòla), masqueta comica, ròtleu;
* Urania: compàs, corona d'estelas, glòb.

## Posteritat dins l'Antiquitat
La poetessa grèga Safo de Lesbos, que visquèt al sègle VI AbC., foguèt chafrada « la desena Musa » dins una epigrama anonina (attribuit belèu de baias eronèu a Platon).

## Fonts

* Apollodòr, Bibliotèca (I, 3, 1-4).
* Ciceron, De la natura dels dieus (III, 21, 54).
* Diodòr de Sicília, Bibliotèca istorica (IV, 4 ; V, 43).
* Esiòde, Teogonia (*passim*).
* Imnes omerics (*[[Apollon]]*, v. 189 ; *[[Ermès]]*, v. 430).
* Pausanias, Descripcion de la Grècia (Livre III, 19, 4 ; IX, 9, 29 ; IX, 29, 1-6).

## Nòtas e referéncias


## Annèxes

### Article connèxe

* Egeria (ninfa)

### Bibliografia

* Hésiode (trad. Pierre Waltz, préf. Jérôme Vérain), Les Travaux et les Jours, Éditions Mille et Une Nuits, coll. « La petite collection » (1re éd. 2006), 65 p. () 
* Hésiode (trad. Annie Bonnafé, préf. Jean-Pierre Vernant), Théogonie, Paris, Payot & Rivages, coll. « La Petite Bibliothèque », 1993, 184 p. () 
* I. Aghion, C. Barbillon, F. Lissarrague, *Héros et Dieux de l'Antiquité*, Flammarion, Paris, 1994.
* Évelyne Saëz, *Les Muses. Entre 1850 et 1950, des femmes d'exception*, Collection Beaux Arts, Ouest France, 2014, 120 p. 
* Sidy Diop, *L'énonciation homérique et la pratique de l'invocation à la Muse*, , Circe, 2011 no XV  (ISSN 1851-1724) (''lire en ligne'')