Alins

**Alins** es un municipi de la província catalana de Lhèida, de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha e de la comarca de Palhars Sobiran.

## Toponimia
La prononciacion es [líns]. Las fòrmas ancianas son *Helinsi* en 839, *Alinse* a la fin del sègle X, *Elins* en 1163 e 1164. La concentracion d'omonimes dins los Pirenèus centrals e encara mai dins lo Naut Palhars suggerís una origina basca, ambe el sufixe basc *-tze*, que garda *-e* final dins la conservatritz Val d'Àneu. La conservacion del nèxe *-ns* en catalan mòstra que l'etime aviá *-nc-*, que *-ns-* se seriá redusit en *-s*. L'etime seriá **ilintze* o **elintze*. Seriá « (lo lòc) abondant (-tze) en farina ». Veire *Alendo* sus l'Onomasticon (*irin*, « farina » en basc, mès un passatge de *-l-* intervocalica a *-r-* es frequent). Signat X.T.. .
### Àreu
Las fòrmas ancianas son *Harauo* en 839, *Arau* en 1163-64, *Hareu* en 1280; un *Domingo d'Arao* era « scrivano de Nabal » en 1292 (benlèu d'aqueste *Arao*). Es un nom prelatin. La màger part dels noms en *-eu* son d'origina bascoïda e la terminason ven de *-be*, « jos de ». Solament, i a pas un mot *ara* dins lo basc conegut. Lo mot *āra* es « cultura, camp laborat, cultivat » en cèlta. Un ibride celto-basc ? I a un nom *Arauus* frequent dins las inscripcions ispanicas, mai que mai en zòna celtica. Non se pòt precisar mai que « prelatin » o « prelatin pirenaïc », benlèu un nom de lòc pòstantroponimic [bastit sus un nom d'òme], combinat dins aquela val pirenenca a un sufixe iberobasc . 
N.B. Dins lo paragrafe seguent, Coromines admet la possibilitat d'un mot basc *ara*, de sens desconegut.
### Araós
La prononciacion es pertot [ara'os] ambe *ó* barrada, [ara'wos] a Àreu. Es donc pas de la seria en *-òs*, de *-ŏsse*. Las fòrmas ancianas son *Araos* en 1231 e 1257-69. Joan Coromines aparta las explicas de Menéndez Pidal (« planòl fred », ambe *-otz*), per de questions de vocalisme (Menéndez Pidal confond ambe de noms aragoneses en *-uès* 
N.B. I a un sol *o* en basc. Per consequent un *o* basc present dins un toponime, un còp lo toponime romanizat, pòt èsser interpretat a tal endret coma un *o* barrat e a tal autre endret coma un *ò* dobèrt.
### Ainet (de Besan)
Segon Madoz, es *Ainet de Valíferrera* (Besan es un pichon vilatge). La prononciacion es [aj'net]. Las fòrmas ancianas son *Asnet* en 839, 1163 e 1164, *Asneto* en 1231, *Haynet* en 1280. L'etime es *asinetum*, « lòc ont fan venir d'ases ». Una possibilitat es que lo nom siá un calque del basc **astotegi*, « pargue d'ases » (*asto*, « ase », *tegi* a la valor collectiva de *-etum* e en mai significa « ostal, edifici ») .
### Tor
La prononciacion es [tɔr]. Lo gentilici es *toredans*. Las fòrmas ancianas son *Thor* en 1110 en 1279, *Tor* en 1162 e en 1186. Lo nom, ambe una *r* simpla, es pas ligat a *torre*. Es un nom prelatin. Los noms aparentats son ligats a de montanhas o sus un mont. Lo sens probable es oronimic e lo nom sembla aparentat ambe'l menorquin *Toro* e lo catalan *turó*
.
### Norís
La prononciacion es [no'ris] o [nu'ris]. Las fòrmas ancianas son *Anoriis* en 1162, *Anoris* en 1166, *Nuriz* en 1280, *Noris* en 1549, etc. Lo sufixe es prelatin, non lo latin *-icius* > romanic *-iç*, pr'amor de las fòrmas pus ancianas, mès lo de *Aransís*, *Obís*, *Saraís*, *Estaís*, *Sentís*, *Socís*, *Boldís*. Aquel nom, lo de *Andòrra*, lo de *Núria* an una rasic comuna *Andor*. Dins totis aquels noms, lo grope *-nd-* s'es redusit regularament en *-n-*, mès lo d'Andòrra es estat restablit per reaccion sabenta. La despareguda de l'iniciala es una confusion correnta ambe la preposicion locativa *a*. Joan Coromines analisa d'autras dificultats. Solament demòra imprécis lo detalh menor de la terminason: siá **Andorria* o *Andóreia* o *Andáuria*. L'origina es probablament la familha iberobascoaquitana .
### Besan
La prononciacion es [be'zan]. Lo non es citat *Besan* en 1231 e 1281. Es un nom prelatin, probablament bascoïde, format de l'adjectiu basc *andi* (o puslèu una varianta arcaïca, *ant-*), precedit de *besa-*, varianta de *baso-*, « forèst » o « bauç ». Besan es sus un travèrs boscós. *Besa-* se tròba en *besa-uri-a* > *Besora*, *Besiberri*, *Bixesarri*, *Béixec*, etc. La varianta *bes-* allòc de *bas-* es plan representada en ibèr e tanben en basc .

## Nòtas