open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beaufort (formatge)

Lo **Beaufort** es un formatge francés de Savòia a basa de lach de vaca que benefícia d'una AOC dempuèi 1968. L'aira d'apelacion cobrís 400 000 ectaras dins l'èst del departement de Savòia, dins tres vals, Beaufortain, Tarentaise e Maurienne (en mai una part de la val d'Arly). L'afinatge es de 5 mes minimum e lo pes es de 20 à 70 kg. En 2005 la produccion de Beaufort foguèt de 4 150 tonas siá 103.000 formatges. Per fabricar 1 kg de formatge un pauc mai de 10 kg de lach de vaca es necessari.
### La produccion de lach
L'alimentacion de las vacas es facha, l'ivèrn, del fen recoltat aval bas dels alpatges, per de pradas ont los engenhs de fenason pòdon evoluir. La crompa de forratge fòra l'aira d'apelacion se pòt far segon un respècte estricte del casèrn de las cargas e los aliments fermentats, produchs per ensilatge, son enebits.

A la prima, las vacas sortisson la jornada per las pradas e dintran lo vèspre a l'estable. A la fin de mai o debuta de junh,  montan a l'alpatge. Es la transumància que dona luòcs a de manifestacions festivas tradicionalas. L'estiu, los tropèls se noirisson d'èrbas dels alpatges pasturats entre  e  d'altitud. Un pichon complement pòt èstre distribuït excepcionalament : durant lo vedelatge, per escar lo tropèl a l'ora de la molzuda, en cas d’accident climatic etc... mas deu èstre limitat en quantitat e dins lo temps.

La produccion es limitada a  de lach per animal e per an. Aquela quantitat es calculada sus la mejana de tot lo tropèl d'un elevaire.

Fichièr:Bonneval-sur-Arc.jpg|Dalhatge manual del fen.
Fichièr:Moteurs et montagne 2.jpg|Tractor e fenejadoira.
Fichièr:Alpage du Ritord (1).jpg|Molzuda a l'alpatge du Ritord, Pralognan-la-Vanoise.


## Ligams extèrnes
* Sit oficial

## Nòtas
Churrasco

**Churrasco** (apelat egaument **parrillada**  en mei de *churrasco* dens lo monde ispanic) es lo nom donat al plat gaucho (en Argentina e Brasil) fach a la basa de carn natura o tractada, grasilhada sul fuòc o la brasa, amb utilizacion d'estacas de fusta o metal: ast o grasilha.

## Veire tanben
* Barbacoa
Osvaldo Pugliese

**Osvaldo Pugliese** (Villa Crespo, Buenos Aires, lo 2 de deceme de 1905 - Buenos Aires, 25 de julhet de 1995) que ho un pianista, compositor e cap d'orquèstra argentin de tango.

Lo son pair qui èra eth medish flabutaire, que'u crompè mainatge un vriulon e que'u andè estudiar au Conservatòri Odeon deu son quartièr nadau on fin finau acabore per descrobir lo piano. Au 15 ans que formè un trio dab lo bandoneonista Domingo Faillac e lo violonista Alfredo Ferrito e que's produsín dens lo *Café de la Chancha*. Arron qu'integrè l'orquèstra de la bandoneonista Francisca Bernardo (chafrada la *Paquita* o *La Flor de Villa Crespo*. En 1924 que passè peu cuartet de Enrique Pollet e fin finau qu'integrè las orquèstras prestigiosas de Roberto Firpo e, en 1926, de Pedro Maffia.

En 1929 que fondè ua purmèra orquèstra qui avó ua mauescaduda financièra. Que tornè fondar e gavidar ua orquèstra navèra en 1936 dab Alfredo Calabró, Juan Abelardo Fernández e Marcos Madrigal (bandoneons), Rolando Curzel e Juan Pedro Potenza (vriulons), Aniceto Rossi (contrabaisha). Que debutèn hens lo *Germinal* de l'avienguda Corrientes (sede de mantus teatres e cabaret de Buenos Aires) e qu'ei per e dab aquesta orquèstra que compausore e intrepretere las soas òbras mei famosas com, per exemple *La yumba*.

Membre deu Partit Comunista Argentin de 1936 enlà, qu'avó coentas dab los regim de Juan Domingo Perón mes tanben dab lo regim militar (aperat Revolución Libertadora) qui'u hè càder. Qu'arrebó ua distincion oficiau de Cuba de la man de l'escrivan Alejo Carpentier e lo grad de comandaire de l'Òrdi de las Arts e de las Letras de França.
Blau de Gex

Lo **Blau de Gex** o **Blau de Septmoncel** o **Blau del Naut Jura** (francés : *Bleu de Gex* o *Bleu de Septmoncel* o *Bleu du Haut-Jura*) es un formatge francés de la region del Naut Jura (departaments de Jura e d'Ain) a basa de lach de vaca que benefícia d'una AOC dempuèi 1977. L'afinatge es de 5 setmanas almens e lo pes mejan es de 7,5&nbsp;kg. La produccion de 2007 es de 540 tonas.

## Nòtas
Còstas de Ròse

Lo **Còstas de Ròse** (francés : *Côtes du Rhône*) es un vin occitan de la Valada de Ròse que benefícia d'una AOC dempuèi 1937. La produccion es de 3,3 milions d'ectolitres en 2005, es lo segond vinhal francés amb una produccion de 419 milions de botelhas per 2004 e 2005.

## Ligams extèrnes
* Sit oficial

## Nòtas
Los Gatos

**Los Gatos** que ho un deus purmèrs grans grops de rock argentin. Que ho fondat en 1967 e lo son títol *La Balsa* que ho ua de las purmèras escadudas deu ròck argentin e ua cançon coneguda per totas las generacions. Lo grop que durè dinc a 1971. En 2007 que ho tornar fondar per ua virada internacionau.

En 1967 lo grop que's compausava de Alfredo Toth a la baisha, Ciro Fogliatta au clavièr, Kay Galifi a la guitarra, Litto Nebbia cantaire e a l'armonicá e Oscar Moro a la bateria. A partir de 1969, lo gran guitarrista argentin de ròck Pappo Napolitano que remplacè Kay Galifi.
Enrique Santos Discépolo

**Enrique Santos Discépolo**, chafrat **Discepolín** (Buenos Aires, lo 27 de març de 1901 - Lo 23 de deceme de 1951) òmi de letras, musician argentin autor deus tangos deus mei famós com Qué sapa señor, Yira yira (ho interpretats, enter autes, per Carlos Gardel), Cambalache e Cafetín de Buenos Aires.

Orfanin elhevat peu son hrair Armando. Que comencè au teatre (com autor e tanben con actor). En 1927 compausè el tango "Esta noche me emborracho" interpretat per Azucena Maizani. Après aquesta purmèra escaduda que continuè com autor de tango. Que joguè tanben au cinema.

En 1928 que conegó la soa molhèr Tania.

Uei lo dia que demora un deus autors los mei emblematics deu tango.
Ludwig Wittgenstein

**Ludwig Josef Johann Wittgenstein** (Viena, 26 d'abril de 1889 - Cambridge, Anglatèrra, 29 d'abril de 1951) foguèt un filosòf austrian. Trabalhèt especialament dins los domenis de la logica, la filosofia de las matematicas, l'estudi de la filosofia de l'esperit, e la filosofia del lengatge. Ensenhèt la filosofia a l'Universitat de Cambridge de 1939 e 1947 e venguèt famós pel fach qu'inspirèt dos dels corrents filosofics principals del sègle XX: lo positivisme logic e la filosofia del lengatge ordinari.
Blau de Vercòrs-Sassenage

Lo **Blau de Vercòrs-Sassenage** (francés : *Bleu du Vercors-Sassenage*) es un formatge francés de 4 a 4,5&nbsp;kg a basa de lach de vaca que benefícia d'una AOC dempuèi 1998. La produccion se fa unicament dins lo Pargue Natural Regional de Vercòrs, pus precisament dins 27 comunas e 2 departaments: Isèra e Droma.

## Ligams extèrnes
* Fèsta del Blau de Vercòrs-Sassenage

## Nòtas
Bria de Meus

Lo **[[formatge de Bria|Bria]] de [[Meus]]** es un formatge francés a basa de lach de vaca de la region francesa de Bria que benefícia d'una AOC dempuèi 1980 amb un afinatge de 4 setmanas minimum e un pes de 2.5 a 3kg.

## Ligams extèrnes
* Sit de la vila de Meus
* Confrariá dels companhons de Bria de Meus

## Nòtas
Peteco Carabajal

**Carlos Oscar Carabajal Correa** conegut sus l'empont com **Peteco Carabajal** (La Banda, província de Santiago del Estero, 25 de mai de 1956) qu'ei un deus musicians (vriulon, guitarra, flabutas e percussions) e compositor màger deu folclòre argentin. Que debutè en 1975 dab lo grop *Los Carabajal*.

Las soas cançons que son estadas interpretadas per : Mercedes Sosa, Jacinto Piedra, Veronica Condomi, Los Chalchaleros, Los Fronterizos, Los Quilla Huasi, Horacio Guarany, Soledad Pastorutti, Los Tucu Tucu, Teresa Parodi.

## Discografia

**Nadie Más Que Nadie* - MPA (1985) (enregistrat en viu dab Jacinto Piedra, Verónica Condomí, Chango Farías Gómez e Mono Izarrualde)
**Antes De Que Cante El Gallo* - MPA (1987)
**Transmisión Huaucke* (1987) (amassa dab Jacinto Piedra formant atau lo grop Santiagueños)
**Encuentro* (1991)
**Memoria De Amor* (1994)
**Borrando Fronteras* (1995)
**Historias Populares* (1996) (viu)
**Soy Santiagueño, Soy Chacarera* (1996) 
**Andando* (1998)
**Arde La Vida* (2000)
**El Baile* (2003) (viu)
**Ckayna Cunan* (2005)
Bandoneon

Lo **bandoneon** qu'ei un instrument de musica aerofòn dotat d'un bohador. Qu'ei tanhent de l'acordeon en tot estar mei petit, carrat e provesit d'un bohador mei long. Lo musician qui ne joga qu'ei lo bandoneonista.

Originari d'Alemanha, que deu lo son nom a Heinrich Band (1821 - 1860) considerat com lo son inventor.

Qu'ei hèra popular dens lo tango sus las arribèras de l'arriu de la Plata e en Argentina que's pòt quitament trobar dens lo folclòre provinciau a despart deu tango (folclòre urban).


File:BandoneonApart1.jpg
File:BandoneonApart2.jpg
File:BandoneonApart3.jpg
File:BandoneonApart4.jpg
File:BandoneonApart5.jpg


## Vejatz tanben
* Tango
Adenosina

L**'adenosina** es un nucleosid format de l'union de l'adenina amb un anèl de ribòsa (tanben conegut coma *ribofuranòsa*) a travèrs d'un ligam glucosidic β-N9. Es una purina endogèna sintetizada de la degradacion d'aminoacids coma la metionina, la treonina, la valina e l'isoleucina e mai l'AMP.
Adenosina monofosfat

L**'adenosina monofosfat**, tanben coneguda coma **acid 5'-adenilic** o simplament **AMP**, es un nucleotid que se tròba dins l'ARN. Es un estèr d'acid fosforic amb lo nucleosid adenosina. L'AMP es constituit pel grop fosfat, lo sucre pentòsa ribòsa, e la nucleobasa adenina.
Fosfat

Un **fosfat**, en quimia inorganica, es una sal d'acid fosforic. En quimia organica, un fosfat (o **organofosfat**), es un estèr d'acid fosforic. An en comun un atòm de fosfòr environat per quatre atòms d'oxigèn en forma tetraedrica. Los fosfats jogan un ròtle important dins la bioquimia e la biogeoquimia. Los segondaris e los terciaris son insolubles dins l'aiga, levat los fosfats de sòdi, potassi e amòni.
Idrocarbur

thumb|right|250px|Lo butan es un dels idrocarburs mai simples, format per quatre atòms de carbòni e dètz d'idrogèn

Los **idrocarburs** son de compausats quimics formats unicament de carbòni e d'idrogèn. Consistisson en una basa de carbòni que s'i unisson de atòms d'idrogèn. Forman l'esqueleta de la matèria organica.

Existisson tres tipes basics d'idrocarburs:
* **Idrocarburs saturats**, qu'an pas de ligams dobles, triples, ni aromatics. Per exemple los alcans.
* **Idrocarburs insaturats**, qu'an un o mai d'un ligams dobles o triples entre los seus atòms de carbòni. Per exemple los alquens e los alquins.
* **Idrocarburs aromatics**, que possedisson almens un anèl aromatic en mai d'autres tipes de ligams. Per exemple lo benzèn.

Los idrocarburs extraches dirèctament de formacions geologicas en estat liquid pòrtan lo nom de petròli, e los que se tròban en estat gasós forman lo gas natural.

Los idrocarburs constituisson una activitat economica de primièra importància, pr'amor que forman los principals combustibles fossils (petròli e gas natural), aital coma tota mena de plastics, ceras e lubrificants.
Adenosina monofosfat ciclic

L**'adenosina monofosfat ciclic** (**AMPc**, **AMP ciclic**) es un compausat important en fòrça reaccions bioquimicas. Es un derivat de l'adenosina monofosfat e se produsís per l'accion de l'enzim adenilat ciclasa.

## Foncions

L'AMPc es un segond messatgièr, implicat en fòrças vias de transduccion del senhal dins la cellula en responsa a una estimulacion extèrna o intèrna, coma l'union d'una ormona a un receptor de membrana d'aquela cellula.
Adenosina difosfat

L**'adenosina difosfat** (**ADP**) es un nucleotid format d'una ribòsa, dos grops fosfat e una adenina. Sorgís coma resultat de la trencadura de l'ATP per tala de liberar l'energia (∆Gº) necessària per las reaccions de l'organisme. La reaccion se produsís de la manièra seguenta: 
ATP→ADP+Pi

Un còp produsit la fission de la molecula, es condusida per gradient fins a la mitocondria, ont mejançant la pompa de protons, se sintetizarà tornarmai l'ATP.
Giulio Andreotti

**Giulio Andreotti** (Roma 1919 – Roma 2013) es un òme politic e jornalista italian. Foguèt tres còps President del Conselh de la Republica Italiana: 1972–1973, 1976–1979, e 1989–1992.
Eduardo Falú

**Eduardo Falú** (El Galpón, província de Salta, 1923) qu'ei un gran guitarrista e compositor classic e folcloric argentin.

A despart de las mantuas pèças tradicionaus qu'a compausadas, qu'ei tanben l'autor d'ua *Suite Argentina* (interpretada e enregistrada per la Camerata Bariloche) ; que's tracta d'ua òbra classica sinfonica basada suus ritmes de las danças folcloricas argentinas.
Rata Blanca

**Rata Blanca** ("arrat blanc" en occitan) qu'ei un grop de Hard Rock e de Heavy Metal argentin format en 1985. Los sons membres que son Walter Giardino (guitarra),  Adrián Barilari (votz), Guillermo Sánchez (baisha), Fernando Scarcella (bateria) e Hugo Bistolfi (clavièr).
Fito Páez

**Rodolfo Páez Ávalos**, mei conegut sus l'empont com **Fito Páez** (Rosario, Argentina, 13 de març de 1963) qu'ei deus màgers cantaires de ròc argentin. Qu'ei egaument realizator de cinema.
Walter Giardino

**Walter Giardino** (Buenos Aires, lo 6 de març de 1960) qu'ei un guitarrista argentin de hard rock. Qu'ei membre deu gorp Rata Blanca on la soa virtuositat que marca l'originalitat deu grop d'un estil qui rapera a còps lo barròc bachian.
Drech civil

Lo **drech civil** (var. **dreit civil, dreit civiu, dret civiu**) es un sistèma legal basat sul drech roman. Es un dels dos principals sistèmas legals europèus; l'anglés (lo comun, *[[common law]]*) es l'autre. Lo "drech civil" tanben pòt definir las nòrmas e principis que regulan las relacions pus generalas e quotidianas de la vida de las personas .

A l'Edat Mejana, lo drech roman foguèt adoptat, amb de modificacions localas, per totas parts d'Euròpa, mai que mai jos l'influéncia de la glèisa crestiana; sa difusion posteriora es deguda en granda part a l'influéncia del francés e del *Còdi Napoleon*, basat sul drech roman, que foguèt adoptat al sègle XIX per divèrses estats d'Euròpa de l'Èst, d'Asia, e en Egipte. Dintre de la Mancomunitat Britanica (*[[Commonwealth]]*), lo drech roman forma la basa dels sistèmas legals d'Escòcia e Quebèc e es tanben la basa del drech de la Republica de Sud-Africa.
Acid fosforic

L'acid fosforic tanben conegut coma **acid ortofosforic** es un compausat quimic de formula H3PO4. 
## Proprietats quimicas
L'anion associat amb l'acid fosforic se nomena ion de fosfat, e es fòrça important en la biologia, mai que mai en los compausats derivats dels sucres fosforilats, coma l'ADN, l'ARN e l'ATP. 
L'acid fosforic a un aspècte liquid transparent, legerament jaunit. Normalament, l'acid fosforic s'estoca e se distribuissi en solucion. S'obten mejançant lo tractament de ròcas de fosfat de calci amb acid sulfuric, filtrant mai tard lo liquid en resultant per poder extraire lo sulfat de calci. Una autra forma d'obtencion consistís en cremar de vapors de fosfòr e tractar l'oxid en resultant amb vapor d'aiga. L'acid es fòrça util al laboratòri, per de qu'a una nauta resisténcia a l'oxidacion, la reduccion, e a l'evaporacion.
Flavina adenina dinucleotid

La **flavina adenina dinucleotid** o **FAD** es una molecula compausada per una unitat de riboflavina (vitamina B2), joncha a un pirofosfat (P-P), aqueste jonch a una ribòsa e aquesta joncha a una adenina. En fach, la molecula es en realitat de l'ADP jonch a la riboflavina; o tanben AMP jonch al coenzim FMN.

Bioquimicament, es un coenzim qu'interven coma donaire o acceptaire d'electrons e protons (poder reductor) dins de reaccions metabolicas redox; son estat oxidat s'apela **FAD**, e dins estat redusit **FADH<sub>2</sub>**, doncas qu'a acceptat dos atòms d'idrogèn (cadun format d'un electron e un proton).
Flavina mononucleotid

La **flavina mononucleotid** (**FMN**), o **riboflavina-5'-fosfat**, es un derivat de la riboflavina (vitamina B2) qu'agís coma coenzim de divèrsas oxidoreductasas. Pendent lo cicle catalitic se produsís l'interconversion reversibla entre la forma oxidada (**FMN**), semiquinona (**FMNH<sup>•</sup>**) e redusida (**FMNH<sub>2</sub>**) del coenzim. La FMN es un agent oxidant mai fòrt que la NAD e es particularament util doncas que pòt tranferir un o dos electrons. Es la principala forma que s'i tròba la riboflavina dins las cellulas e los teissuts. En de tèrmes energetics, es pus "cara" de produsir, mas es pus solubla que la riboflavina.
Ligam ionic

Lo **ligam ionic** es un dels tres tipes de ligam quimic abitual. Correspond a l'union d'ions de signe opausat per atraccion electrostatica e es totjorn format d'un metal (cation) e un non metal (anion). Quand dins lo ligam ionic apareis aquela fòrça electrostatica las substàncias que i intervenon forman pas de moleculas mas constituisson de malhums cristallins ionics formats d'un grand nombre d'anions e de cations. Lo ligam ionic se forma solament quand la diferéncia d'electronegativitat entre los elements que lo compausan es anautita, doncas se se ligan d'elements de caractèr metallic amb electronegativitats semblablas se produsís un ligam metallic e los elements non metallics se jonhon amb ligams covalents. Las proprietats de las substàncias ionicas son las seguentas: 
* An de ponches de fusion e d'ebullicion elevada 
* Son durs e fragils 
* Condusisson pas lo corrent electric dins l'estat solid, mas quand se fondon o se dissòlvon. 
* Son solubles dins l'aiga.

## Ligams intèrnes

* Ligam covalent.
* Ligam metallic.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Serú Girán

**Serú Girán** qu'ei un grop argentin de Rock de la fin de las annadas 70 e debuta de las 80 compausadas de tres votz solistas : Charly García (lo mei famós, jogant tanben deu clavièr, de la guitarra, de la baisha), David Lebón (guitarra, baisha, percusion), Pedro Aznar (baisha, guitarras, sintetizador) e Óscar Moro (bateria). 

Que ho fondat en 1978 e qui viscó dinc a 1982. Enter 1992 e 1993 que ho tornat constitir per ua seria de concèrts.

## Discografia

**Serú Girán* (1978)
**La grasa de las capitales* (1979)
**Bicicleta* (1980)
**Peperina* (1981)
**No llores por mí, Argentina* (en occitan : *Ploras pas per jo Argentina*, a l'escadença de la des.hèita de la Guèrra de las Malvinas - 1982)
**Serú '92* (1992)
**En vivo* (1993)
**Yo no quiero volverme tan loco* (2000)
La Renga

**La Renga** qu'ei un grop de hard rock argentin hèra popular e qui ammassa horrèras dens los estadis deu lor país. Que ho format en 1987. La soa votz principau e compositor qu'ei Gustavo Nápoli.
Sui Generis (grop)

**Sui Generis** qu'ei un duo argentin de las annadas 70 constituida de dus cantaires famós en Argentina : Charly García (egaument a la guitarra e au clavièr) e Nito Mestre (egaument a la flabuta). Que's formè en 1969 e desseparat en 1975.

En vertat, Sui Generis be devèva vàder de la fusion deu lor dus grops mes fin finau, lo dia deu purmèr concèrt qu'èran sols e qu'avon de cantar totun !

Enter las soas cançons mei famosas que's pòt destacar : *El fantasma de Canterville* e *Rasguña las piedras*.

## Discografia
### Albums
**Vida* (1972)
**Confesiones de invierno* (1973)
**Alto en la torre* - (simple - 1974)
**Pequeñas anécdotas sobre las instituciones* (1974)
**Adiós Sui Géneris, Parte I* (1975)
**Adiós Sui Géneris, Parte II* (1975)
**Adiós Sui Generis, Parte III* (1975)
**Antología de Sui Generis* (1992)
**Sinfonías para adolescentes* (2000)
**Si - Detrás de las paredes*  (2001)
**Adios Sui Generis - La pelicula en DVD*(DVD - 2006)
Pappo

**Norberto Anibal Napolitano**, mei conegut deu son nom d'empont **Pappo** (La Paternal, Buenos Aires, lo 10 de març de 1950 - Luján, província de Buenos Aires, 25 de heurèr de 2005) que ho un deus màgers guitarristas argentins de ròc e de blues.

Que comencè dab lo grop Los Gatos puish que joguè dab Los Abuelos de la Nada abans de fondar e de gavidar lo son pròpi grop : Papo's Blues (amassa dab David Lebón a la baisha).

Que joguè tanben dab Led Zeppelin e dab B. B. King qui l'invintè a júnher dens lo Madison Square Garden.

Que's morí en 2005 en càder dab la soa Harley Davidson dens lo Partit de Luján.
Soda Stereo

**Soda Stereo** qu'estèc un deus màgers grops de ròck d'Argentina e deu monde ispanic en generau enter la soa fondacion en 1982 e la soa dissolucion en 1997 arron ua virada internacionau e per encausa de conflictes personaus enter los sons membres.

Los sons membres qu'èran : Gustavo Cerati (guitarra e votz), Héctor "Zeta" Bosio (baisha e còr) e Carlos Alberto Ficicchia (Charly Alberti, bateria).

Enter las soas cançons las mei famosas que's pòt mentàver : *Canción animal*, *Comfort y música para volar*, *Signos* e *Sueño Stereo*
León Gieco

**Raúl Alberto Antonio Gieco**, mei conegut deu son nom d'artista **León Gieco** qu'ei un cantaire, autor e compositor argentin de varietat e de folclòre. Los sons tèxtes engatjats que tractan de las injustícias sociaus e istoricas. Enter eths, la soa cançon *Sólo le pido a Dios* (*Domandi pas sonque a Diu* en occitan) qu'a hèit lo torn deu monde.

## Discografia
* *León Gieco* (1973)
* *La Banda de los Caballos Cansados* (1974)
* *El fantasma de Canterville* (1976)
* *IV LP* (1978)
* *Siete años* (1980)
* *Pensar en nada* (1981)
* *Corazón americano / El gran concierto* (1985)
* *De Ushuaia a La Quiaca 1* (1985)
* *De Ushuaia a La Quiaca 2* (1985)
* *De Ushuaia a La Quiaca 3* (1985)
* *Semillas del corazón* (1989)
* *Ayer y hoy* (1989)
* *Concierto en vivo con Pete Seeger* (1990)
* *Mensajes del alma* (1992)
* *Desenchufado* (1994)
* *Orozco* (1997)
* *En el país de la libertad* (1999)
* *De Ushuaia a La Quiaca 4* (1999)
* *40 obras fundamentales* (2000)
* *Bandidos rurales* (2001)
* *Por partida doble* (2001)
* *El vivo de León* (2003) (existís en DVD)
* *De Ushuaia a La Quiaca* (edicion novèla) (2005)
* *Por favor, perdón y gracias* (2005)
* *Quince años de mí* (2006)
* *Por partida triple* (2008)

**Compilacions**
* *Siete años* (1980)
* *Ayer y hoy* (1989)

**Disques live**
* *Corazón americano / El gran concierto* (1985)
* *Concierto en vivo con Pete Seeger* (1990)
Litto Nebbia

**Félix Francisco Nebbia Corbacho**, mei conegut deu son nom d'artista **Litto Nebbia** (Rosario, lo 21 de julhet de 1948) qu'ei un cantaire, compositor e autor de ròc argentin. Que comencè la soa carrièra dab lo son grop : Los Gatos abans de perseguir sol com cantaire e productor. Qu'ei considerat com un deus purmèrs cantaires de ròc deu monde ispanic dab la soa purmèr grana escaduda artistica : *la Balsa* (1967).
Ligam metallic

Lo **ligam metallic** es un tipe de ligam quimic tipic dels elements metallics e que se dona entre d'elements d'electronegativitat parièra o bassa. Se dona normalament entre atòms del meteis metal o de metals diferents. En aquel ligam i a una superposicion d'orbitals e los electrons de valència se mòvon entre lo malhum de cations que ne resulta, en apertenent a l'encòp a divèrses cations. Perque se forme un ligam metallic, cal que los elements:
*ajan una electronegativitat bassa. 
*ajan d'orbitals desocupats.

## Ligams intèrnes

* Ligam covalent.
* Ligam ionic.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Charly García

**Carlos Alberto García Lange**, vadut **Carlos Alberto García Moreno** (que demondè per via legau de cambier *Moreno* per *Lange*, nom de la soa ajòla pairau), mei conegut deu son nom d'empont **Charly García** (Buenos Aires, lo 23 d'octobre de 1951) qu'ei un cantaire argentin de ròc de longas.

Que comencè a cantar dab lo grop Sui Generis (1972 - 1974), puish dab La Máquina de Hacer Pájaros (1976 - 1977) e fin finau Serú Girán (1978 - 1982) abans de perseguir sol. Qu'a interpretat l'imne nacionau dab la soa interpretacion personau de cantaire de ròc.

La soa personalitat que soslhevè mantuas polemicas. Que'u diagnostiquè divèrs destrobles deu comporatament e qu'a avut per aquesta rason problèmas au parat deu servici militar. Qu'a tanben coentas coneguda dab las drògas. Que'u ei vedat l'entrada en Uruguai per s'aver pelejat dab un paparazzi. Fin finau qu'ei obèrtament en conflicte dab lo son hilh e tanben dab lo cantaire argentin Andrés Calamaro.
Testosterona

right|thumb|Molecula de testosterona
La **testosterona** es una ormona androgena. Produsida pels testiculs. En realitat es una proormona, es a dire que per realizar son accion fisiologica o farmacologica deve se redusir en 5-alfa-diidrotestosterona, qu'es l'ormona activa. Es una ormona pròpria del genre masculin, que permet desvolopar los muscles amb fòrça pauc esfòrç. Las femnas produsisson una quantitat fòrça mendre, que complís tanben d'importantas foncions en la regulacion d'aspèctes coma son umor, son enveja sexuala e sensacion de benestar.
Progesterona

thumb|200px|Molecula de progesterona
La **progesterona** es lo principal dels progestagèns. Amassa amb los estrogèns, los progestagèns forman lo binòmi ormonal femenin per excelléncia. Sa principala origina es en l'ovari, mai pòdon tanben se sintetisar en las glandulas renalas e lo fetge. Los dos grops d'ormonas an una estructura que se descriu coma derivada del nuclèu ciclopentanoperidrofenantrèn, nuclèu que ne derivan los esteroïdes. La progesterona agís principalament pendent la segonda part del cicle menstrual, en frenant los cambiaments proliferatius endometrials qu'indusisson los estrogèns e en estimulant los cambiaments maduratius, en preparant aital l'endometri per l'implantacion del embrion. La progesterona s'encarga tanben d'engrossar e manténer subjècte l'endometri en l'utèr: al davalar sos nivèls, l'endometri se destaca, en produsint la menstruacion.
Estrogèn

thumb|right|Molecula d'estriòl

Los **estrogèns** son d'ormonas sexualas de tipe femenin produsidas pels ovaris e, en mendre quantitat, per las glandolas renalas. Los estrogèns indusisson de fenomèns de proliferacion cellulara a l'entorn dels organs femenins, principalament l'endometri, lo sen e tanben l'ovari. An cèrt efècte preventiu de las malautiás cardiovascularas e sus l'endometri agisson en coordinacion amb los gestagèns, una autra classa d'ormona sexuala femenina qu'indusís de fenomèns de maduracion. Los estrogèns presentan lor màger quantitat al jorn 14 del cicle menstrual. Los estrogèns agisson amb divèrses grops cellulars de l'organisme, mai que mai amb d'unes ligats a l'activitat sexuala, mas tanben amb lo cervèl, amb foncion endocrina mas tanben neurotransmetritz. Dins sas foncions endocrinas, los estrogèns travèrsan la membrana cellulara per arribar al nuclèu, que s'encargan d'i activar o desactivar de gèns determinats, en regulant la sintèsi de las proteïnas. Los caractèrs sexuals segondaris, coma los pels pubics e de las aissèlas començan tanben de créisser quand los nivèls d'estrogèn aumentan.
Los tres estrogèns naturals son l'estradiòl, l'estriòl e l'estrona.
Mozzarella di bufala campana

La **mozzarella di bufala campana** es un formatge italian a basa de lach de bufla que benefícia d'una DOP dempuèi 1996. Existís tanben una *Mozzarella* a basa de lach de vaca, mas benefícia pas d'una DOP.

## Ligams extèrnes
* Mozzarella di bufala campana DOP

## Nòtas
Leopoldo Fortunato Galtieri

**Leopoldo Fortunato Galtieri Castelli**, militar (general) n.1926 e m.2003, foguèt president d'Argentina entre 1981 e 1982. Foguèt responsable de l'entrada del país dins la Guèrra de las Malvinas.
Glucocorticoïde

Los **glucocorticoïdes** son d'ormonas formadas per doas autras ormonas, la corticosterona e lo cortisòl. Lor accion es contrària a la de l'insulina dins la sang. Agisson tanben dins lo metabolisme intermediari dels lipids e de las proteïnas.
Corticoïde

[thumb|right|Estructura quimica del [cortisòl]]
Los **corticosteroïdes** o **corticoïdes** son una varietat d'ormonas del grop dels esteroïdes (produsida per la rusca de las glandulas susrrenales) e sos derivats. Los corticoïdes son implicats en una varietat de mecanismes fisiologics, en inclusent aqueles que regulan l'inflamacion, lo sistèma imunitari, lo metabolisme dels glucids, lo catabolisme dels proteïnas, los nivèls electrolitics en lo plasma e, fin final, es quaus caracterizan la responsa al estrès. Aquestas substàncias pòdon se sintetisar artificialament e an d'aplicacions terapeuticas, en s'utilizant principalament a causa de sos proprietats antiinflamatòrias e inmunosupresoras e sos efèctes sul metabolisme.
Existís dos menas de corticoïdes: 
* Los glucocorticoïdes coma lo cortisòl que controlon lo metabolisme dels glucids, lipids e proteïnas e son responsable de la responsa antiinflamatòria.
* Los mineralocorticoïdes coma l'aldosterona que controlon los electrolites i lo nivèl d'aiga, principalament en permetant la retencion del sòdi dins los rins.
Cortisòl

L**'idrocortisona** o **cortisòl** es lo principal glucocorticoïde segregat per la rusca susrenala umana e l'esteroïde mai abondós dins la sang periferica, se plan tanben se forman de quantitats mendres de corticosteròna. En l'òme, d'estudis cineticas de la conversion del colesteròl liure del plasma en cortisòl an demostrat que, en esséncia, tot lo cortisòl secretat deriva del colesteròl circulant en de condicions basalas e coma resultat de l'estimulacion aguda amb l'adrenocorticotropina (ACTH). Es un esteroïde amb dobla foncion metabolica: 
* Accion glucocorticoïde: metabolisme dels glucids, proteïnas e lipids
* accion mineralocorticoïde: omeostasi de l'aiga e los electrolites 
Aumenta la produccion de glicogèn en lo fetge e inibe l'utilizacion periferica de glucòsa. A un fòrt efècte antiinflamatori.
Corticosterona

La **corticosterona** es un glucocorticoïde liberat amb lo cortisòl dins la zòna fascicular de la capsula susrenala. dins los umans se secrèta en mens quantitat e encara que sos efèctes son pas importants, es un precursor de l'aldosterona. En d'autras espècias la corticosterona es lo principal glucocorticoïde implicat dins la regulacion del metabolisme, las reaccions imunologicas e las responsas d'estrès.
Mineralocorticoïde

Los **mineralocorticoïdes**, son d'ormonas qu'agisson sobre principalament los electrolites dels liquids extracellulars, en particular sus lo sòdi, lo potassi e los clorurs. Lo principal e pus potent es l'aldosterona, qu'aumenta notablament la concentracion de sòdi, clorurs e bicarbonats dins los liquids extracellulars.
Aldosterona

thumb|right|Estructura de l'aldosterona

L**'aldosterona** es una ormona esteroïda de la familha dels mineralocorticoïdes, produsida per la glandola suprarenala, e agís dins la conservacion del sòdi, secretant de potassi, e en aumentant la pression sanguina. Son taus es redusit dins la malautiá d'Addison e aumentat dins lo sindròm de Conn.
Androgèn

Los **androgèns** son las ormonas sexualas masculinas e correspondon a la testosterona, l'androsterona e l'androstendiona. Los androgèns son d'ormonas esteroïdas, que lor foncion principala es d'estimular lo desvolopament dels caractèrs sexuals masculins. Los androgèns, principalament la testosterona, son secretats pels testiculs, mas tanben pels ovaris dins la femna (androstendiona) e per las glandolas suprarenalas (principalament la diidroepiandrosterona). Dins l'òme sonque 10% dels androgèns son d'origina suprarenala. Totes los androgèns naturals son de derivats esteroïdes de l'androstan (un nuclèu tetraciclic d'idrocarbur de 19 atòms de carbòni). Es tanben lo precursor de totes los estrogèns, las ormonas sexualas femeninas.
Vox Dei (grop)

**Vox Dei** qu'ei un grop de rock argentin fondat en 1967 a Quilmes (província de Buenos Aires) e que ho, amassa dab Los Gatos un deus purmèrs gran grops de rock. 

Lo son succès màger que ho la cançon *Presente* en 1970.

## Discografia

* *Caliente* - 1970
* *La Biblia* - 1971
* *Jeremías pies de plomo* - 1972
* *Cuero Caliente* - 1972
* *La nave infernal* - 1973
* *Es una nube, no hay duda* - 1973
* *Vox Dei para Vox Dei* - 1974
* *Estamos en la pecera* - 1975
* *Ciegos de siglos* - 1976
* *Gata de Noche* - 1978
* *La Biblia en vivo* - 1986
* *Tengo razones para seguir* - 1988
* *Sin darle ya mas vueltas* - 1994
* *El regreso de la leyenda* - 1996
* *La Biblia* - 1997
* *El camino* - 2005
* *Vox Dei en vivo* - 2007
Estradiòl

L**'estradiòl** es una ormona sexuala femenina del grop dels estrogèns. Se sintetiza dins los ovaris e participa al desvolopament sexual de la femna. Se nos referissèm al calendièr del cicle ovulatòri, cicle de 28 jorns, l'estradiòl se sintetiza abans l'ovulacion, per estimular la secrecion del mucus uterin, qu'a caracteristicas fertilas, importanta per que l'esperm arribe a l'ovul. L'estradiòl estimula tanben lo creissement de l'endometri, la membrana que revestís internament l'utèr. En l'etapa preovulatòria, los nauts nivèls d'estradiòl activan un mecanisme de retroaccion positiu dins l'ipotalam, que causa que la glandola pituitària libère una quantitat massissa de LH (ormona luteinizanta). Aquesta aumentacion de LH provòca la ruptura del folicul en produsint l'ovulacion. Quand se romp lo folicul se forma lo còs lútei, que secrèta estradiòl e progesterona. Es la progesterona que causa lo cambiament brusc dins las caracteristicas del mucus cervical uterin, qu'arriba immediatament après l'ovulacion e definís lo jorn *cuspide, o jorn 14.
Androsterona

L**'androsterona** es un intermediari dins la sintèsi dels androgèns a cò de l'èsser uman. L'androsterona es una substància produsida  naturalament per l'òme e es pas perjudiciala pel còs uman, mas quand se pren jos forma sintetica, es metabolizada en esteroïdes. Es considerada coma un anabolizant androgenic esteroïde. Entre los efèctes segondaris que pòt ocasionar la consomacion excessiva d'aquesta substància se tròban de parrabastatges epatics, de la coagulacion de la sang e una aumentacion dels globuls roges, entre autres. A cò de l'òme se pòt tanben produsir impoténcia sexuala. L'androsterona foguèt descobèrta per Adolf Butenandt en 1934, qu'isolèt tanben la progesterona, en recebent per aiçò lo Prèmi Nobel de Quimia en 1939. En 1934 lo quimista soís Leopold Stephan Ruzicka sintetisèt l'androsterona.
Quadrivium

Lo **quadrivium** èra, a l'Edat Mejana, l'ensems de las quatre arts liberalas: aritmetica, musica, geometria e astronomia que, conjuntament amb lo trivium, èra la basa de l'estudi de la filosofia e la teologia dins los centres d'ensenhament medievals.

Lo quadrivium fornissiá a l'estudiant que ja capitèt l'aprendissatge de basa una melhora coneissença e un mai prigond saber en l'introdusent dins las sciéncias superioras.

Foguèt especialament aquesta branca de coneissença que recebèt una impulsion màger gràcias als contactes multiples dels monastèris catalans amb l'Islam: un exemple clar se tròba dins los estudis matematics avançats que Gerbèrt d'Orlhac capitèt amb lo bisbe Ató de Vic durant que foguèt en Catalonha.

A travèrs de l'Islam seràn reveladas las òbras de Maslama sus l'astrolabi, l'establiment de las taulas astronomicas, l'emplec de las chifras aràbias e del zèro e seràn espandidas las coneissenças sus l'algèbra dins lo mond crestian.

Las coneissenças novèlas facilitèron e melhorèron l'estudi de la geometria, l'aritmetica e l'astronomia dins los diferents centres d'ensenhament.

## Bibliografia
*  Sadurní i Puigbò, Núria: *Diccionari de l'any 1000 a Catalunya*. Edicions 62, Col·lecció El Cangur / Diccionaris, núm. 280. Barcelona, octubre del 1999. ISBN 84-297-4607-2, plana 106.
Lavoslav Ružička

**Lavoslav Ružička** (n. en 1887, m.1976) foguèt un quimista croat. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1939, amb Adolf Butenandt.
Receptor (bioquimia)

En bioquimia, lo tèrme de **receptor** designa lei proteïnas que permeton l'interaccion de substàncias determinadas amb lei mecanismes dau metabolisme cellular. Lei receptors son de proteïnas o de glicoproteïnas presentas dins la membrana plasmica, dins la membrana deis organets o dins lo citosòl, que se jonhon especificament en d'autrei substàncias quimicas apeladas moleculas senhalizairitz, coma leis ormonas e lei neurotransmeteires. L'union d'una molecula senhalizairitz a son receptor especific provòca una seria de reaccions au dintre dei cellulas (transduccion de senhau), que lo resultat finau depend pas sonque de l'estimulacion recebuda, mai de fòrça autrei factors, coma l'estadi cellular, la situacion metabolica de la cellula, la preséncia d'agents patogèns etc.
## Vejatz tanben
*Receptor nuclear
*Receptor transmembrana
Receptor

**Receptor** pòt designar:

*Receptor sensorial, en fisiologia, totas estructuras que en recebent  una estimulacion de l'environament, produson un senhal nerviós informatiu.
*Receptor (bioquimia), en bioquimia, una proteïna que recep e que respond a un neurotransmeteire, o a una autra substància.
*Receptor (immunologia), una molecula de la superfícia d'un immunocit.
Bartolomé Mitre

**Bartolomé Mitre Martinez** (Buenos Aires, lo 26 de junh de 1821 - Buenos Aires, lo 19 de genèr de 1906) òmi d'estat, militar, jornalista, istorian e escrivan que ho lo 6au president de la Republica Argentina enter 1862 e 1868.

Opausant de Juan Manuel de Rosas qu'avó d'exilià's en Uruguai. Au son retorn en Argentina qu'afrontè Justo José de Urquiza.
Progestagèn

Los **progestagèns** o **gestagèns** son d'ormonas amb un efècte similar a la progesterona qu'es l'unic progestagèn natural. Totes los autres progestagèns son sintetics e se noman comunament **progestinas**. Dins los progestagèns sintetics trobam lo levonorgestrèl (pilula del jorn seguent). Totes los progestagèns an de proprietats antiestrogenicas, es a dire que revèrtan los efèctes dels estrogèns del còrs; e antigonadotropicas (inibisson la produccion d'esteroïdes sexuals per las gonadas).
Los progestagèns diferisson en lor poténcia segon lor afinitat pels receptors de progesterona e mai segon lor efèctes collaterals. Aquels efèctes collaterals pòdon èsser androgènics (medroxiprogesterona e la majoritat dels progestagèns C19), antiandrogènics (acetat de ciproterona), estrogènics, glucocorticoïdes (qualques progestagèns C21) o antimineralcorticoïdes (progesterona). La majoritat dels progestagèns s'utilizan per lors proprietats antiestrogenicas coma contraceptius orals per evitar la sus-estimulacion de l'endometri, çò que poiriá provocar d'endometriosis. L'acetat de medroxiprogesterona (marca comerciala Depo Provera) s'utiliza en contraròtle de natalitat. La ciproterona s'utiliza principalament coma antiandrogèn.
Receptor transmembrana

Los **receptors transmembrana** son de proteïnas que s'estendon per tota l'espessor de la membrana plasmica de la cellula, amb una extremitat del receptor en defòra de la cellula (domeni extracellular) e l'autra extremitat del receptor al dintre de la cellula (domeni intracellular). Quand lo domeni extracellular reconeis una ormona, la totalitat del receptor subís un cambiament de sa conformacion estructurala qu'afècta lo domeni extracellular, en li conferissent una nòva accion. En aqueste cas, l'ormona travèrsa pas la membrana plasmica per penetrar dins la cellula.
Receptor d'insulina

right|300px|thumb|Estructura dau domeni tirosina quinasa dau receptor d'insulina

En bioquimia, lo **receptor d'insulina** o **receptor insulinic** es un receptor transmembrana qu'es activat per l'ormona insulina. Lo receptor es una glicoproteïna qu'aperten a la classa dei receptors a tirosina quinasa.
Glicoproteïna

Lei glicoproteïnas son de moleculas compausadas per una proteïna jonhuda a divèrsei glucids, simples o compausats. An entre d'autrei foncions la reconeissença cellulara quand son presentas a la superficia dei membranas plasmicas.
Joseba Sarrionandia

thumb|right|Joseba Sarrionandia (1985)
**Joseba Sarrionandia Uribelarrea** "Sarri" es un escrivan basc nascut a Iurreta en Biscaia en 1958. En 1980 foguèt condemnat a 22 ans de preson per aperténer a ETA. En 1985 s'escapèt e fins ara es pas estat représ.

## Òbra
* *Izuen gordelekuetan barrena*. 1981
* *Narrazioak*. 1983
* *Intxaur azal baten barruan. Eguberri amarauna*. 1983
* *Alkohola poemak*. 1984
* *Ni ez naiz hemengoa*. 1985
* *Atabala eta euria*. 1986
* *Marinel zaharrak*. 1987
* *Marginalia*. 1988
* *Ez gara gure baitakoak*. 1989
* *Izeba Mariasunen ipuinak*. 1989
* *Ainhoari gutunak*. 1990
* *Ifar aldeko orduak*. 1990
* *Gartzelako poemak*. 1992
* *Han izanik hona naiz*. 1992
* *Hnuy illa nyha majah yahoo*. 1995
* *Miopeak, bizikletak eta beste langabetu batzuk*. 1995
* *Hitzen ondoeza*. 1997
* *Hau da nire ondasun guzia*. 1999
* *Zitroi ur komikiak: Joseba Sarrionandia komikitan*. 2000
* *Lagun izoztua*. 2001
* *XX. mendeko poesia kaierak: Joseba Sarrionandia*. 2002
* *Kolosala izango da*. 2003
* *Akordatzen*. 2004
* *Harrapatutako txorien hegalak*. 2005
* *Munduko zazpi herrialdetako ipuinak*. 2008
* *Gau ilunekoak*. 2008
* *Idazlea zeu zara, irakurtzen duzulako*. 2010
* *Moroak gara behelaino artean?*. 2010
* *Narrazio guztiak (1979-1990)*. 2011
* *Durangoko Azoka 1965-2015*. 2015
* *Lapur banden etika ala politika*. 2015
* *Hilda dago poesia? ¿La poesía está muerta?*. 2016

## Ligams extèrnes
*  Joseba Sarrionandia (Literatura Basca)
Macromolecula

Las **macromoleculas** son de moleculas qu'an una massa moleculara fòrça nauta, formadas d'un grand nombre d'atòms. Se pòdon generalament descriure coma la repeticion d'una o unas paucas unitats minimalas o monomèrs, en formant los polimèrs. Sovent lo tèrme de macromolecula fa referéncia a las moleculas que pesan mai de  de massa atomica. Pòdon èsser tant organicas coma inorganicas, e son de granda importància dins lo camp de la bioquimia, amb las biomoleculas. Dins las moleculas organicas sinteticas se tròban los plastics. 

Forman de longas cadenas que se jonhon entre elas per de fòrças de van der Waals, de ponts idrogèn o d'interaccions idrofobas e per de ligams covalentes. 

En de general, s'analisan de moleculas que lo nombre d'atòms es en el fòrça pichon, eth quau cònsta d'una massa moleculara relativament pichona, per exemple la molecula de la sal comuna (NaCl) cònta solament dos atòms e sa massa moleculara relativa es de 58. Per contra, existisson fòrça classas de moleculas que possedisson una composicion fòrça mai complicada, es a dire, una granda quantitat d'atòms e una valor granda en massa moleculara; aquesta classa de compausats s'apela *macromoleculas*. Especificament una macromolecula a una quantitat minimala de 1000 atòms e una massa pas mens de .

## Menas de macromoleculas

### Naturalas
*Caucho 
*Polisacarids (amidon - cellulòsa )
*Proteïnas
*Acids nucleïcs

### Artificialas
*Plastics
*Fibras textilas sinteticas
*Poliuretan
Massa moleculara

La **massa moleculara** es la massa d'una molecula exprimida en unitat del Sistèma Internacional, UMA (unitat de massa atomica), que l'isotòp carbòni-12 a i ten un pes atomic de 12. Se pòt calcular la massa moleculara d'un compausant en somant las massas dels atòms que la compausan, en prenent en compte lo nombre d'atòms de cada element.

Per exemple, dins lo cas de l'aiga (H2O):
2 * 1,0079 + 15,99994 = 18,0157
(massa atomica de l'idrogèn (H): 1,0079; massa atomica de l'oxigèn (O): 15,99994)

Factor de conversion de massa moleculara en massa molara:

Massa molara = Massa moleculara * Nombre d'Avogadro

Nombre d'Avogadro = 6,022*10
Massa molara

La **massa molara** d'una substància es la massa d'un mòl d'aquela substància. Vist que lo nombre d'Avogadro es lo nombre de particulas en un gas, la massa molara se pòt calcular a partir de la massa d'una particula de la substància e en la multiplicant pel nombre d'Avogadro, o en dividint plan la massa *m* de la substància pel nombre de mòls *n*. La massa molara d'un compausat se pòt trobar en somant las massas molaras de sos compausants.

Per exemple, en sabent que las massas molaras de l'idrogèn, lo sofre e l'oxigèn son 1&nbsp;g/mol, 32&nbsp;g/mol e 16&nbsp;g/mol, respectivament, la massa molara de l'acid sulfuric H2SO4 serà:

M = 2·1&nbsp;g/mol + 1·32&nbsp;g/mol + 4·16&nbsp;g/mol = 98&nbsp;g/mol
Unitat de massa atomica

Una **unitat de massa atomica** (**u** or **UMA**) o **dalton** (simbòl: **Da**) (en onor del quimista John Dalton), correspond a una dotzena part de la massa de l'isotòp 12 del carbòni. Aiçò es aperaquí la massa d'un proton o d'un neutron. 

Un **kilodalton** (**kDa**) equival a 1000&nbsp;Da, e s'utiliza sustot per las macromoleculas. Se pòt calcular en dividint un grama pel nombre d'Avogadro (NA).
:1 u =  1/NA g = 1/(1000 NA) kg &asymp; 1,6605402 x 10-27 kg
Nombre d'Avogadro

thumb|Amadeo Avogadro amb lo nombre d'Avogadro

Lo **nombre d'Avogadro**, o **constanta d'Avogadro**, apelat atal en onor d'Amedeo Avogadro, notat **<math>N_A</math>** o **<math>L</math>**, es lo nombre d'entitats que i a dins un mòl. L Ancianament, se definissiá coma lo nombre d'atòms de carbòni-12 que i a dins 0,012&nbsp;kg de carbòni-12. Lo nombre d'Avogadro se pòt aplicar a quina entitat que siá.

Reven al nombre d'atòms o de moleculas necessàrias per formar una massa o quantitat de matèria equivalenta a la massa atomica relativa o moleculara en grama d'aquel material. Per exemple, la massa atomica relativa del fèrre es 55,847; doncas, *N<sub>A</sub>* atòms de fèrre an una massa de 55,847 gramas. Podèm tanben dire doncas que dins 1 mol de fotons n'i a lo nombre d'Avogadro de fotons.

En fach, lo nombre d'Avogadro es lo factor de conversion entre grama (g) e unitat de massa atomica (u):
:1\ {\rm g}=N_A\ {\rm u}

## Valor numerica

La valor recomandada per la constanta d'Avogadro es 6,022&nbsp;141&nbsp;79&nbsp;(30) ·1023 mol-1. Per simplificar, s'arredondís a 6,022·1023, çò qu'es sufisent per la majoritat de las aplicacions.

## Referéncias
Mòl (unitat)

Lo **mòl** (simbol **mol**) es una de las unitats de basa del Sistèma Internacional. Se definís coma la quantitat d'una substància que conten un nombre de particulas o entitats elementàrias egal al nombre d'atòms contengut en  de carbòni-12. S'utiliza principalament per comptar atòms e moleculas, mas tanben electrons, ions o d'autres tipes de particulas. 

Lo nombre de particulas en un mòl es gaireben 6,022·1023, e se coneis coma nombre d'Avogadro. 
:1 mol ≈ 6,022·1023

Podèm calcular quina massa d'un element quimic correspond a un mòl de l'element. Per o far avèm besonh de la massa atomica de l'element. Per exemple, lo fèrre a per massa atomica relativa 55,845 DA; coma un dA es 1/NA gramas avèm:
: 1 atòm de fèrre = 55,845 Da 
:1 mòl de fèrre = 55,845 gramas 

Se volèm calcular la massa d'una molecula, nos cal emplegar sa massa moleculara; 
:1 molecula de clorur de sòdi= 35,453 Da (massa atomica relativa del clòr)
: 22,989770 Da (massa atomica relativa del sòdi) = 58,44277 Da 
:1 mòl de clorur de sòdi= 58,44277 gramas 
La molaritat es un concèpte que s'utiliza en quimia per mesurar las concentracions de substàncias. Aital, après dissolucion d'un mòl de clorur de sòdi e apondre d'aiga fins obténer un litre de solucion, poirem dire qu'avèm una solucion de clorur de sòdi a un molar. 
:1 mol/L = 1 molar = 1 M
Campanhac (Roergue)

**Campanhac** (*Campanhac* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Quinasa

En bioquimia, una **quinasa** (tanben apelada **fosfotransferasa**) es un tipe d'enzim que transferís de grops fosfats dempuèi l'ATP a un substrat especific. Lo procès se sona fosforilacion. Lo substrat se pòt activar o inactivar per la fosforilacion. Totas las quinasas an besonh d'un ion metallic divalent coma lo Mg<sup>2+</sup> o lo Mn<sup>2+</sup> per transferir lo grop fosfat. Aquestes enzims son activats per l'AMP ciclic, que catalisa la fosforilacion de cèrtas proteïnas. Las quinasas son implicadas dins los mecanismes de senhalizacion cellulara. Tres menas d'aminoacids son fosforilablas per las quinasas: la serina, la treonina e la tirosina.
Clorur de sòdi

Lo **clorur sodic** o **clorur de sòdi**, de formula NaCl, tanben conegut coma *sal de cosina* es un compausat ionic, format d'un cation Na+ (ion sòdi) e un anion Cl- (ion clorur), lo NaCl es lo produch d'una reaccion violenta qu'un atòm de sòdi (metal reactiu) reacciona en el amb un de clòr (un pas metal).

:2Na + Cl2 → 2NaCl
Mòl (omonimia)

**Mòl** pòt designar:
*Mòl (unitat), una unitat de basa del Sistèma Internacional
*Lo mòl, una cancon de Goulamas'k
Anion

Un **anion** es un ion (siá atòm siá molecula) amb carga electrica negativa, es a dire amb excès d'electrons. Leis anions se descrivon amb un estat d'oxidacion negatiu. Lei saus tipicament son formadas de cations e anions (e mai se lo liame es jamai purament ionic, i a totjorn una contribucion covalenta).