Luis Buñuel

**Luis Buñuel Portolés** (Calanda, nascut lo 22 de febrièr de 1900 - mòrt lo 29 de julhet de 1983 a la Ciutat de Mexic) foguèt un director e scenarista cinematografic. D'unes lo considèran coma un dels pus grands cineastas del cinèma espanhòl e mexican, e un dels melhors e de maita importància del mond.

## Vida
## Òbra
### Citacions
** *[[Soi atèu, gràcias a Dieu.]]*
* *[[La font, qu'es promessa, sola la mar l'acomplís.]]*
* *[[Tot çò qu'es polit ten lo siu instant e passa.]]*
* *[[Lo mistèri es l'element clau dins tota òbra d'art.]]*
* *[[Me remiri l'òme que demòra fisèl a la siá consciéncia, quina causa ne siá aiçò que l'inspira.]]*
* *[[L'amor sens pecat es coma un uòu sens sal.]]*
* *[[Ieu ne soi prigondament e conscienciosa atèu e non ai pas cap tipe de problèma religiós. Pr'aquò me n'atribuir una tranquillitat esperitala de tipe religiós]]* *[[es abans tot ges me comprene e puèi m'ofensar. Es pas cap Dieu que m'interèssa mas los òmes.]]*
* *[[L'istòria es tanben una sequéncia d'estetica morala e surrealista. L'instint sexual e lo sens de la mòrt fòrman aquela substància.]]*
* *[[La diferéncia culturala entre franceses e espanhòls es que nosautres los espanhòls o se sabèm tot de França e los franceses se ne sabon pas res d'Espanha.]]*
* *[[La sciéncia m'interèssa ges. S'ignòra lo sòmi, l'azard, lo rire, lo sentiment e la contradiccion, causas que me son preciosas.]]*
* *[[Capiti ges de capir l'obsession que d'unes an per donar una explicacion rasonabla a d'imatges d'esperelas gratuitas. Lo mond vòlon tostemps d'explicas per tot.]]* *[[Es la consequéncia de sègles e sègles d'educacion borgesa. E per tot çò que li'n tròban gessas explicacions se ne viran fin finala cap a Dieu. Mas a de qué li servís? Apuèi se ne devon explicar Dieu.]]*
* *[[Donariái la miá vida per un òme qu'es a la recerca de vertat. Mas de bon grat me tuariái un òme que pensèsse de s'èsser trobada vertat.]]*
* *[[L'edat es quicòm qu'a gessa importància levat se sètz un formatge.]]*
* *[[Dieu e la Patria son una còla imbatibla, que se gasanhèron totes los recòrds d'opression e pèugues de sang.]]*
* *[[Soi sonqu'a l'espèra de l'amnesia finala, l'unica que se pòt clavar una vida entièra.]]*
* *[[La mòda es al tropèl: çò interessant es far ailò que cadun n'a enveja.]]*
* *[[M'agrada colcar e levar subre d'ora, d'aital biais antiespanhòl ne soi ieu.]]*
* *[[Me n'agradan pas gaire los òrbs, coma a la màger part dels sordanhas.]]*
* *[[Un paranoiac, coma un poèta, ne nais pas cap, se ne fa.]]*
* *[[Balhatz-me doas oradas per jorn d'activitat e me prendrai las autras vint-e-doas per somiar.]]*
** *[[Adara òc que morissi.]]* 

## Los Caps d'òbra
### '''''Un can andalós'''''   1928
* veire l'article *[[Un can andalós]]*
### '''''L'Edat d'aur'''''   1930
* veire l'article *[[L'Edat d'aur]]*
### '''''Tèrra sens pan'''''   1933
* veire l'article *[[Tèrra sens pan]]*
### '''''Los Oblidats'''''   1950
* veire l'article *[[Los Oblidats]]*
### '''''Montada cap al cèl'''''   1951
* veire article *[[Montada cap al cèl]]*
### '''''El'''''   1952
* veire article *[[El]]*
### '''''La Vida criminala d'Archibald de la Cruz'''''   1955
* veire article *[[La Vida criminala d'Archibald de la Cruz]]*
### '''''Aquò se nomena primalba'''''   1956
* veire article *[[Aquò se nomena primablba]]*
### '''''La Mòrt dins aquel jardin'''''   1956
* veire article *[[La Mòrt dins aquel jardin]]* 
### '''''Nazarín'''''   1958
* veire article *[[Nazarín]]*
### '''''La Joventa'''''   1960
* veire article *[[La Joventa]]*
### '''''Viridiana'''''   1961
* veire article *[[Viridiana]]*
### '''''L'Àngel exterminador'''''   1962
* veire article *[[L'Àngel exterminador]]*
### '''''Lo Jornal d'una cambrièra'''''   1963
* veire article *[[Lo Jornal d'una cambrièra]]*
### '''''Simon del desèrt'''''   1964
* veire article *[[Simon del desèrt]]*
### '''''Polida del jorn'''''   1967
* veire article *[[Polida del jorn]]*
### '''''Lo Camin de sant Jacme'''''   1968
* veire article *[[Lo Camin de sant Jacme]]*
### '''''Tristana'''''   1969
* veire article *[[Tristana]]*
### '''''La Gràcia discreta de la borgesiá'''''   1972
* veire article *[[La Gràcia discreta de la borgesiá]]*
### '''''Lo Fantauma de la libertat'''''   1974
* veire article *[[Lo Fantaume de la libertat]]*
### '''''Aquel escur objècte del desir'''''   1977
* veire article *[[Aquel escur objècte del desir]]*

## Citacions
## Prèmis e guerdons
### Victòrias
* 
* **[[1951]]: ***[[Prèmi del melhor realizator]]*** al **Festenal de Canas** per ***[[Los Oblidats]]***

* **1951**: ''[[Ariel d'aur]]''  del ''[[melhor filme]]'' per ***[[Los Oblidats]]***

* **1952**: ''[[Ariel d'argent]]''  del ''[[melhor scenari original]]'' per ***[[Los Oblidats]]*** 

* **1951**: ''[[Ariel d'argent de la melhora adaptacion]]'' per ***[[Los Oblidats]]*** 

* **1956**: ''[[Ariel d'aur]]'' del ''[[melhor filme]]'' per ''[[Las Aventuras de Robinson Crusoe]]''

* **1956**: ''[[Ariel d'argent]]'' de la ''[[melhora realizacion]]'' per ''[[Las Aventuras de Robinson Crusoe]]''

* **1956**: ''[[Ariel d'Argent]]'' del ''[[melhor scenari]]'' per ''[[Las Aventuras de Robinson Crusoe]]''

* **1959**: ''[[Prèmi Internacional]]'' al **Festenal de Canas** per ''[[Nazarín]]''

* **1960**: ''[[Mencion especiala]]'' al **Festenal de Canas** per ''[[La Joventa]]''

* **1961**: ''[[Bodil]]''  del ''[[melhor filme non europèu]]'' per ''[[Nazarín]]''

* **1961**: ***[[Palma d'aur]]*** del **Festenal de Canas** per ***[[Viridiana]]*** 

* **1963**: ''[[Bodil]]'' del ''[[melhor filme non europèu]]'' per ***[[L'Àngel exterminador]]***

* **1965**: ''[[Prèmi FIPRESCI]]'' a la **Mòstra de Venècia** per ''[[Simon del Desèrt]]''

* **1965**: ''[[Prèmi especial de la jurada]]''  a la **Mòstra de Venècia** per ''[[Simon del Desèrt]]''

* **1967**: ***[[Leon d'aur]]*** a la **Mòstra de Venècia** per ***[[Polida del jorn]]***

* **1967**: ''[[Prèmi Pasinettti]]'' a la **Mòstra de Venècia** per ''[[Polida del jorn]]''

* **1968**: ''[[Bodil]]'' del ''[[melhor filme europèu]]'' per ''[[Polida del jorn]]''

* **1968**: ''[[Prèmi de la Critica Cinematgrafica Francesa]]'' per ''[[Polida del jorn]]'' 

* **1969**: ''[[Mencion Onorabla]]'' del [[Prèmi FIPRESCI]]'' a la ''[[Berlinale]]** per *[[la carrièra]]* 

* **[[1969]]**: *[[Interfilm Award]]* a la **[[Berlinale]]** per *[[Lo Camin de Sant Jacme]]*

* **[[1970]]**: *[[Prèmi Sant Jordi]]* del *[[melhor filme espanhòl]]* per *[[Tristana]]*

* **[[1971]]**: *[[Prèmi CEC]]*  del *[[melhor realizator]]* per *[[Tristana]]*

* **[[1972]]**: ***[[Oscar]]*** del ***[[melhor filme de lenga estrangièra]]*** per ***[[La Gràcia discreta de la borgesiá]]***

* **[[1973]]**: *[[Prèmi del melhor filme]]* de la *[[Critica Cinematografica Francesa]]* per *[[La Gràcia discreta de la borgesiá]]*

* **[[1973]]**: *[[Prèmi NSFC]]*  del *[[melhor realizator]]* per *[[La Gràcia discreta de la borgesiá]]*

* **[[1973]]**: *[[Prèmi Sant Jordi]]* per *[[la carrièra]]*

* **[[1974]]**: *[[Prèmi BAFTA]]*  del *[[melhor scenari]]*  per *[[La Gràcia discreta de la borgesiá]]*

* **[[1975]]**: *[[Riban d'Argent]]*  del *[[melhor filme estrangièr]]* per *[[Lo Fantauma de la libertat]]*

* **[[1977]]**: *[[LAFCA Award]]*  del *[[melhor filme estrangièr]]* per *[[Aquel escur objècte del desir]]*

* **[[1977]]**: *[[NBR Award]]*  del *[[melhor realizator]]* per *[[Aquel escur objècte del desir]]*

* **[[1977]]**: *[[NSFC Award]]* del *[[melhor realizator]]* per *[[Aquel escur objècte del desir]]*

* **[[1979]]**: *[[Prèmi onorari]]* del **[[Festenal Internacional del Filme de Moscòu]]** per la *[[contribucion al cinèma]]*

* **[[1979]]**: *[[Prèmi CEC]]* del *[[melhor realizator]]* per *[[Aquel escur objècte del desir]]*

* **[[1982]]**: ***[[Leon d'Aur a la carrièra]]*** de la **[[Mòstra de Venècia]]**

### nominacions
* **[[1951]]**: *[[Grand Prèmi]]* del **[[Festenal de Canas]]** per *[[Los Oblidats]]* 

* **[[1952]]**: *[[Grand Prèmi]]* del **[[Festenal de Canas]]** per *[[Montada cap al cèl]]*

* **[[1953]]**: *[[Ariel d'aur]]* del *[[melhor filme]]* per *[[Montada cap al cèl]]*

* **[[1953]]**: *[[Ariel d'argent]]* de la *[[melhora realizacion]]* per *[[Montada cap al cèl]]*

* **[[1953]]**: *[[Grand Prèmi]]* del **[[Festenal de Canas]]** per *[[El]]*

* **[[1956]]**: *[[Ariel d'aur]]* del *[[melhor filme]]* per *[[La vida criminala d'Archibald de la Cruz]]*

* **[[1956]]**: *[[Ariel d'argent]]* del *[[melhor realizator]]* per *[[La Vida criminala d'Archibald de la Cruz]]*

* **[[1956]]**: *[[Ariel d'argent]]* del *[[melhor scenari]]* per *[[La Vida criminala d'Archibald de la Cruz]]*

* **[[1959]]**: *[[Palma d'aur]]* del **[[Festenal de Canas]]** per *[[Nazarín]]*

* **[[1960]]**: *[[Palma d'aur]]* del **[[Festenal de Canas]]** per *[[La Joventa]]*

* **[[1962]]**: **[[Palma d'aur]]'' del **Festenal de Canas** per ''[[L'Àngel exterminador]]''

* **1965**: ''[[Riban d'argent]]'' del ''[[melhor realizator per un filme estrangièr]]'' per ''[[Lo Jornal d'una cambrièra]]''

* **1965**: ''[[Leon d'aur]]'' de la **Mòstra de Venècia** per ''[[Simon del desèrt]]''

* **1974**: ''[[Prèmi BAFTA]]'' de la ''[[Melhora benda sonòra]]'' per ''[[La Gràcia discreta de la borgesiá]]''  

* **1978**: ''[[Oscar]]'' del ''[[Melhor scenari original]]'' per ''[[La Gràcia discreta de la borgesiá]]'' 

* **1978**: ''[[César]]'' del ''[[melhor realizator]]'' per ''[[Aquel escur objècte del desir]]

* **1978**: ''[[César]]'' del ''[[melhor scenari original]]'' per ''[[Aquel escur objècte del desir]]'' 

== Filmografia ==

=== Periòde surrealista ===

* 1928 : ''[[Un Can andalós]]''
* 1930 : ''[[Manjar d'orsins]]'' amb [[Salvador Dalí]]
* 1930 : ''[[L'Edat d'aur]]''
* 1933 : ''[[Tèrra sens pan]]'' ("Las Hurdes" o "Tierra Sin Pan")
* 1935 : ''[[Don Quintin el amargo]]'', signat per Luis Marquina, corealizat per L. Buñuel
* 1935 : ''[[La filha de Juan Simon]]'' ("La hija de Juan simon"), signat per [[José Luis Sáenz de Heredia]], corealizat per Luis Bunuel, Eduardo Ugarte, Nemesio Manuel Soldevilla
* 1936 : ''[[¿ Quién me quiere a mi ?]]'', realizat per [[José Luis Sáenz de Heredia]] (scenari : L. Buñuel & [[E. Ugarte]])
* 1936 : ''[[¡¡ Centinela alerta !!]]'', signat per [[Jean Grémillon]] (corealizat per L. Buñuel)
* 1937 : ''[[Espanha 37]]'' (''España Leal En Armas'') signat per [[Jean-Paul Le Chanois]] alias JP Dreyfus, Produsit per L Buñuel.

=== Longs metratges ===

* 1946 : ''[[Tampico]]'' (Gran Casino)
* 1949 : ''[[Lo Grand Nocejaire]]'' (El gran Calavera)
* 1950 : ''[[Los Oblidats]]'' (''Los Olvidados'')
* 1950 : ''[[Susana la pervèrsa]]'' (''Susana, demonio y carne'')
* 1950 : ''[[S'o podètz pas vos, ieu qu'o pòdi]]'' (''Si usted no puede, yo si'') de Julian Soler, scenari de L. Buñuel
* 1951 : ''[[Don Quintin]]'' (''La Hija Del Engaño'')
* 1951 : ''[[Una femna sens amor]]'' (''Una Mujer Sin Amor / Cuando los higos nos juzgan'')
* 1951 : ''[[Montada cap al cèl]]'' (''Subida Al Cielo'')
* 1952 : ''[[L'Enjaulaira]]'' (''El Bruto'')
* 1952 : ''[[Las Aventuras de Robinson Crusoe]]'' (''Aventuras De Robinson Crusoe'')
* 1952 : ''[[El]]'' o ''[[Torments]]'' (filme, 1952) (''El'')
* 1953 : ''[[S'an raubat un tram]]'' (''La Ilusión Viaja En Tranvía'')
* 1954 : ''[[Nautors de Bramavent]]'' (filme, 1954) (''Abismos de Pasión, Cumbres Borrascosas'')
* 1954 : ''[[Lo flum de la mòrt]]'' (''El Río y la Muerte'')
* 1955 : ''[[La vida criminala d'Archibald de la Cruz]]'' (''Ensayo De Un Crimen'')
* 1956 : ''[[Aquò se nomena primalba]]'' (''Así es la aurora'')
* 1956 : ''[[La Mòrt dins aquel jardin]]'' (''La Muerte En Este Jardín'')
* 1958 : ''[[Nazarin]]'' (''Nazarín'')
* 1959 : ''[[Los Ambicioses]]'' o ''[[La fèbre monta a El Pao]]'' (''Los Ambiciosos'')
* 1960 : ''[[La joventa]]'' (''La Joven'')
* 1961 : ''[[Viridiana]]''
* 1962 : ''[[L'Àngel exterminador]]'' (''El Ángel Exterminador'')
* 1963 : ''[[Lo Jornal d'una cambrièra]]'' segon lo roman d'[[Octave Mirbeau]]
* 1964 : ''[[Simon del desèrt]]'' (''Simón del desierto'')
* 1967 : ''[[Polida del jorn]]''
* 1968 : ''[[Lo Camin de Sant Jacme]]''
* 1969 : ''[[Tristana]]''
* 1972 : ''[[La Gràcia discreta de la borgesiá]]''
* (1972 : ''[[Lo Monge (filme)|Lo Monge]]'', realizat per [[Ado Kyrou]], scenari de Luis Buñuel e [[Jean-Claude Carrière]], segon lo ''[[Lo Monge|libre]]'' de [[Matthew Gregory Lewis]])
* 1974 : ''[[Lo Fantauma de la libertat]]''
* 1977 : ''[[Aquel escur objècte del desir]]''

== Bibliografia ==
=== òbras d'en Luis Buñuel ===
* **Luis Buñuel** (amb [[Jean-Claude Carrière]])...  ***Mon dernier soupir***... edicions Robert Laffont [[1981]] (en francés)... / version castelhana revirada per [[Ana María Fuente]] ***Mi último suspiro***... [[Random House Mondadori]] colleccion [[Del Bolsillo]] [[Barcelona]] [[1982]]
* **Luis Buñuel**: ***Obra literaria***... editor literari [[Agustín Sánchez Vidal]] edicions del [[Heraldo de Aragón]] [[Saragòssa]] [[1982]] (en castelhan)
* **Luis Buñuel**: ***Escritos de Luis Buñuel***... ed. [[Manuel López Villegas]] [[Páginas de espuma]] [[Madrid]] [[2000]] (idem)

=== a l'entorn de l'òme de de l'òbra ===
* [[Michael Schwarze]]: ''Buñuel''... [[Rowohlt]] [[Reinbek]] [[1981]] (en alemand)
* **Max Aub**: ***Conversaciones con Buñuel seguidas de 45 entrevistas con familiares, amigos y colaboradores***... [[Aguilar]] [[Madrid]] [[1985]] (en castelhan)
* [[Agustínj Sánchez Vidal]]: ''Buñuel, Lorca, Dalí.El enigma sin fin''... [[Planeta]] [[Barcelona]] [[1988 / 2nda edicion]] (idem) 
* [[José Rubia Barfcia]]: ''Con Luis Buñuel en Hollywood y después''... [[Eiciós do Castro]] [[Sada (La Coronha)|Sada]] [[La Coronha]] [[1992]] (id)
* [[T. Pérez Torrent]] & [[J. De la Colina]]: ''Luis Buñuel: prohibido asomarse al exterior'' [[Joaquín Moritz/Planeta]] [[Ciutat de Mexic]] [[1986]]... ( paregut en Espanha amb lo títol ''Buñuel por Buñuel'' [[Plot Ediciones]] [[Madrid]] [[1993]] (id)
* [[Petger William Evans]]: ''The Films of Luis Buñuel.Subjectivity and Desire''... [[Oxford University Press]] [[Nòva York]] [[1995]] (en anglés)
* [[E.Camacho]], [[J. Pérez Bazo]], [[M. Rodríguez Blanco]] ''et al''...: ''Buñuel, 100 años'' [[Instituto Cervantes]] [[The Museum of Modern Art]]  [[Nòva York]] [[2001]]  (en castelhan)
* [[B. Krohn]] & [[P. Duncan]]: ''Luis Buñuel: The Complete Films''... [[Taschen]] [[Colonha]] [[2004]] (en anglés)
* [[Agustín Sánchez Vidal]]: ***Luis Buñuel***... [[Cátedra]] [[Madrid]] id (en castelhan)
* [[Deutsche Kinemathek]]... : ''Luis Buñuel.Essays, Daten, Dokumente''... [[Bertz & Fischer]] [[Berlin]] [[2008]] (en alemand)

== Vejatz tanben ==
* 

* [[Salvador Dalí]]

== Ligams extèrnes ==

* 
*  [http://www.cbcvirtual.com  Centre Luis Buñuel de Calanda]
*  [http://www.cvc.cervantes.es/actcult/bunuel/indice.htm   D. Luis Buñuel sul ''Centro Virtual Cervantes''... ]

== Ligams videografics ==
* 

* [http://www.youtube.com]

** sus **YouTube**... mai de ''[[2960]]'' documents subre en **Luis Buñuel*' en picar coma clau *Luis Bunuel''

## Nòtas & referéncias