open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dialectologia

La **dialectologia** es un sosensems de la lingüistica. A per tòca d'estudiar las variacions de la lenga essencialament en foncion d'una distribucion geografica. La dialectologia se maina de tèmas coma la divergéncia de dos dialèctes a partir d'un avantpassat comun e la variacion sincronica. 

Una de las realizacions mai concrètas dels estudis dialectals foguèt la realizacion d'atlàsses lingüistics tre la debuta del sègle XX. Lo precursor del model actual d'atlàs lingüistic "modèrne" foguèt l'Atlas Linguistique de la France (ALF) realizat per Jules Gilliéron e Edmond Edmont.

## Objèctes e metòdes de la disciplina
### Descripcion intèrna
La dialectologia pòt estudiar los dialèctes en los descrivent per eles-meteisses, en  degatjant los traches (especifics o non) de lor fonetica, de lor fonologia, de lor morfologia, de lor sintaxi o de lor semantica. En aquò, la descripcion dialectala diferís pas dels autres trabalhs de descripcion lingüistica sincronica, a aquò prèp que s'interèssa a de parlars que la variabilitat es une caracteristica majora.

### Descripcion contrastiva
Pòt tanben comparar un o mantun dialècte als autres dialèctes de la meteissa familha o del meteis grop lingüistic. O fa alara sovent en recorrissent a d'enquèstas de geografia lingüistica, que permeton de descriure la reparticion espaciala dels traches especificant los membres de ladicha familha. Aquestas enquèstas desbocan sovent sus l'elaboracion  d'atlàs lingüistics, permetent de distinguir las diferéncias entre dialèctes gràcias al traçat de frontièras entre traches lingüistics, frontièras apeladas isoglòssas; una autra tecnica descrivent aquestas diferéncias d'un biais mai subtil es la dialectometria, o mesura quantificada de las oposicions entre mantun punt de la mapa dialectala.

### Descripcion genetica

### Descripcion antropologica

### Descripcion sociolingüistica

## Ligams extèrnes
*
Atlàs

* Dins la mitologia grèga, **[[Atlàs (mitologia)|Atlàs]]** es un Titan.
* En referéncia a aquel :
** **[[Atlàs (massís)|Atlàs]]** es lo nom d'un massís montanhós d'Africa del Nòrd,
** **[[Atlàs (luna)|Atlàs]]** es lo nom d'una de las lunas de Saturne,
** En geografia, un **[[atlàs (geografia)|atlàs]]** designa un recuèlh de mapas geograficas,
** En anatomia, l**'[[Òs atlàs|atlàs]]** es la primièra vertèbra cervicala, nomenada atal per Théophile Gelée en 1612 perque es la primièra vertèbra que supòrta lo pes del cran,
* Atlàs es un personatge mitologic que, segon Platon, èra l'ainat del dieu Poseidon e de la ninfa Clito e primièr rei de l'Atlantida.
Genealogia

thumb|250px|L'arbre genealogic de la familha Bluntschli
La **genealogia** (del grèc ancian: γενεά *genea*, "generacion" e λόγος *logos*, "coneissença") es la sciéncia que consistís a estudiar e recercar los ascendents e/o los descendents d'una persona. Una de las finalitats d'aqueste estudi es la construccion d'una aisina que se sona l'arbre genealogic.

## Ligams extèrnes
* GeneaWiki
Espòrt

[thumb|right|300px|Exemples d'espòrts: [escrima, atletisme, rugbi de XV e ciclisme. ]]

L**'espòrt** o **depòrt** es un ensemble d'exercicis fisics o mentals que se pratican jos forma de jòcs individuals o collectius e que pòdon donar lòc a de competicions. Una autra acceptacion, mai larga lo definís coma recreacion, passatemps, léser, o exercici fisic a l'aire liure. La Carta Europèa de l'espòrt lo definís coma: «Totas las formas d'activitats fisicas que, mejançant una participacion organizada o non, tenon coma objectiu l'expression o lo melhorament de la condicion fisica e psiquica, lo desvolopament de las relacions socialas o l'obtencion de resultats en competicion de totes los nivèls».

## Lista de divèrses espòrts

## Nòtas
 

## Referéncias
Tibet (omonimia)

Lo nom de **Tibet** se pòt aplicar a tres entitats geograficas: 
* un país (*Bod* བོད en tibetan; *Zángqū* 藏區 en chinés), jos administracion chinesa dempuèi l’invasion de 1949
* lo replanat tibetan, airal geografic situat al nòrd d'Imalaia
* una region autonòma (*Bod rang skyong ljong* བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ en tibetan; *Xīzàng (zìzhìqū)* 西藏自治区 en chinés), dins lo Tibet jos administracion chinesa.
Vidorle

**Vidorle** es un flume de Lengadòc que mesura aperaquí 80&nbsp;km de long. 
Nais dins lei Cevenas basseis prèp de Sauve e davala fins a la mar Mediterranèa a ras de la vila dau Grau dau Rei. Dins las annadas 1960, son cors foguèt modifiat au nivèu de sa boca. Se trasiá a l'origina dins l'estanh de l'Òrt mas alimenta uèi l'estanh dau Ponent. Son cors servís a la gròssa de separacion o limit entre lei departaments d'Erau e de Gard, dempuèi Boisseron (Eraur) fins a la plaja.
Es plan conegut per sei vidorladas que neguèron sovent temps enrè (e encara de còps que i a recentament) la vila de Someire. Se considèra sovent, inexactament, que fa de termièra entre lei dialèctes lengadocian e provençal.

## Seis [[afluent]]s
* Argentessa
* Rieumassèl
* Crespenon
* Brestalon
* Crieulon
* Corme
* Quiquilhan
* Aigalada
* Benavia
* Lissac
* Vistre
Atlàs (geografia)

Un **atlàs** es una colleccion de mapas, abitualament ligadas amassa per tal de formar un libre. Se pòdon tanben trapar actualament jos la forma de documents multimèdia. En mai de l'esfèra geografica, pòdon presentar tanben d'autras menas de donadas coma las frontièras politicas, de donadas lingüisticas, geopoliticas, socialas, religiosas e economicas.
Gerhard Rohlfs

**Gerhard Rohlfs** (14 de julhet de 1892, Berlin, Alemanha - 12 de setembre de 1986) foguèt un dels lingüistas mai importants de la filologia romanica de la primièra mitat del sègle XX. Èra tanben un umanista e un grand erudit que recebèt l'escais d**arqueològ de la paraula''. 
Comencèt sa carrièra en trabalhar jos la direccion de [[Karl Jaberg]] e [[Jakob Jud]] que li fisèron la realizacion d'enquestas de 81 ponches del sud d'Itàlia. 

Contribuiguèt grandament dins l'airal de [[dialectologia]] italiana e occitana. Foguèt professor a l'[[Universitat]] de Berlin e de [[Tübingen]].

Sa tèsi, ''Griechen und Romanen in Unteritalien'' (en [[1924]]), marquèt la debuta de sos estudis lingüistics dins lo sud d'Itàlia.
En 1974 li foguèt decernit en Itàlia lo prèmi Forte dei Marmi dins la seccion "Storia della Lingua Italiana".

== Òbras==

Lingüistica romanica:

* ***Estudios sobre el léxico románico*** (1979)

Airal occitan:

* ***Le Gascon : études de philologie pyrénéenne*** (1935, 2au edicion 1970)

Airal italian:

* ***Dizionario dialettale delle tre Calabrie*** (3 volums, 1932-39)
* ***Vocabolario supplementare dei dialetti delle tre Calabrie*** (1966-67)
* ***Nuovo dizionario dialettale della Calabria*** (1977)
* ***Vocabolario dei dialetti salentini*** (1977)
* ***Supplemento ai vocabolari siciliani*** (1977)
* ***Calabria e Salento : saggi di storia linguistica : studi e ricerche*** (1980)
* ***Grammatica storica della lingua italiana e dei suoi dialetti : fonetica*''' (1986)
Dialècte

En lingüistica, un **dialècte** (del latin *dialectus* eissit del grèc ancian , *dialégô* significant «conversar») es la varietat d'una lenga, associada a un airal geografic determinat. Un dialècte se pòt devesir en sosdialèctes, e aqueles darrièrs pòdon tenir d'autras divisions fins a aténher l'estadi local de l'idiolècte (parlar).

## Taxonomia
Un dialècte es un idiòma avent de caracteristicas lexicalas e foneticas netas formant un continú lingüistic egalament nomenat lenga. Se qualifica de lenga generalament una nòrma escricha, estandarda e pluridialectala. Per exemple, lo neerlandés estandard es una nòrma escricha de lenga bas-francica eissida de las varietats dialectalas del flamenc e de l'olandés.

## Annèxas

### Bibliografia

*  
*  
*  
*  
*  

### Nòtas e referéncias


### Ligams intèrnes

* Còdes ISO 639-6
Buteo buteo

La **Busa** o **Tartana** es un aucèl de rapina qu'aperten a la familha dels Accipitridae. S'encontra en Euròpa, Asia e Africa, mesura tipicament entre 51 e 57&nbsp;cm de long e 110 a 130&nbsp;cm d'envergadura, çò que ne'n fa un predator de talha mejana.

Las divèrsas sosespècias se despartisson entre los dos grops seguents:

-Lo grop dels *Buteo* a l'oèst que son mai o mens sedentaris, o passaires sus distàncias cortetas:
* *[[Buteo buteo buteo]]* : dins Euròpa tota
* *[[B.b. rothschildi]]* : Açòres 
* *[[B.b. insularum]]* : Illas Canàrias
* *[[B.b. bannemani]]* : Illas del Cap Verd
* *[[B.b. arigonii]]* : Corsega e Sardenha
* *[[B.b. menetreiesi]]* : Caucàs
* *[[B.b. burterti]]* : Madèira. 

-Lo grop *Vulpinus* a l'est que son mai que mai d'aucèls de passa:
* *[[B.b. vulpinus]]* : Eurasia
* *[[B;b. japonicus]]* : Japon.
Tartana

**Tartana** pòt designar:

*La tartana, una embarcacion de vela latina utilizada autrecòps per la pesca e lo comèrci en Mar Mediterranèa. 
*Per extension, lo filat de pesca gròs rebalat per una tartana 
*Mantun aucèls de rapina : en particular la busa (*Buteo buteo*) ;
*Un capèl de palha alalarg
Pèira de Roseta

La **pèira de Roseta** es una pèira de granit fosc (sovent identificada falsament coma de basalt) ont es gravat, en doas lengas diferentas (egipciana e grèga), mas amb tres escrituras (ieroglíf ieratic, escritura demotica egipciana, e alfabet grèc), lo meteis decret de Ptolemèu V de 196 abans lo Crist. Se trobèt aquela pèira dins la vila egipciana de Roseta. Lo fach que se coneissiá plan lo grèc faguèt que la pèira venguèt la clau per deschifrar los ieroglifs egipcians, en 1822, per Joan Francés Champolion, e en 1823 per Thomas Young. Aquela descobèrta faguèt de bon tradusir los autres tèxtes ieroglifics. La pèira es actualament servada dins lo Musèu Britanic.
Faraon

[right|thumb|200px|Faraon [Menkaurà, Musèu del Caire]]

Los **faraons** èran los *[[rei]]s* (o mai rarament *[[reina]]s*) de l'Egipte antica. Qualques cercaires estiman que l'emplec d'aqueste nom data d'aperaquí 1400 abans Crist e unes autres sonque dempuèi 950 abans Crist. Èra lo faraon lo cap religiós, civil e militar d'Egipte.

La religion teniá un ròtle preponderant, coma se pòt veire dins la mitologia egipciana. Aital lo sistèma de govèrn derivèt finalament cap a una teocracia que lo faraon se considerava coma un dieu a la terra, fondamenta d'un poder absolut.

## Etimologia

Aqueste nom **faraon** nos es arribat gràcias al grèc Φαραώ (*Pharaō*) que passèt puèi dins lo latin tardièr *Pharaō*. Ven de l'ebrieu **פַּרְעֹה‎** *Parʿō*, que correspón a l'egipcian tardiu **pr-ꜥꜣ**, probablament prononciat /pʰɛrʕɔː/, e que correspón au còpte **ⲡⲣⲣⲟ** [pr̩ˈɔ]. Aqueth tèrme (literalament "ostau grand") designava lo palais, avant d'èster utilizat metonimicament per adressar lo rei.

## Los ornaments reials

Lo rei d'Egipte portava una corona dobla, creada a partir de la Corona Roja de Bassa Egipte e la Corona Blanca d'Egipte Nauta. Èra ondrada d'un uraeus, que foguèt doblat pendent la 25ena Dinastia.

L'egiptològ Bob Brier a remarcat que malgrat las representacions nombrosas de las coronas dins los retraches reials, per ara s'es pas trobat cap de corona d'Egipte antica.
## Galariá


Imatge:Egypt_Abou_Simbel6.jpg |Ramsès II abat los enemics d'Egipte (temples d'Abo Simbèl)
Imatge:Egypt_Abou_Simbel1.jpg |Ramsès II sul carri (temples d'Abo Simbèl)
Valerianella locusta

La **doceta** o **pomacha** es una planta pichona de la familha de las Valerianaceae. Es una planta annala de 15 a  de naut que creis a l'estat salvatge dins tota la zona temperada.

S'utiliza dins l'alimentacion coma ensalada e es pus nutritiva que la lachuga. Conten mai de provitamina A e de vitaminas B e C.

thumb|left|180px|Doceta salvatja
Isis

left|thumb|Estatua d'Isis

**Isis** (en egipcian antic *ꜣst*, en còpte ⲏⲥⲓ *Ési*, en grèc Ἶσις *Ĩsis*) es la diva de la maternitat e la fertilitat en Egipte antica. Es una divinitat de la vida, de la mòrt e de la renaissença. 

A la debuta, èra una diva de la reialtat. Mai tard, èra considerada coma la diva dels marins. 

Isis èra la filha de Nut, diva del cèl, e de Seb, dieu de la tèrra. Se maridèt amb Osiris, son fraire e lo paire de son filh Òrus. Osiris foguèt assassinat per son fraire Set mas Isis repetacèt son còs e faguèt nàisser aital Òrus a Khemnis, un estanh. Isis èra tanben la maire de Min.

## Referéncias
Osiris

Dins la mitologia egipciana **Osiris** èra un dels dieus màgers. Èra un dieu de la vida, de la mòrt e de la resurreccion. Ditz la legenda que foguèt enterrat dins la vila d'Abydos que n'èra lo protector.

Èra lo dieu del mond inferior e tanben de la fertilitat e de l'agricultura. Amb sa molher qu'èra tanben sa sòrre Isis foguèt lo paire d'Òrus. Beb èra son ainat. Mai tard foguèt religat a Seker e Ptah per crear Ptah-Seker-Osiris e seriá identificat amb Heryshaf.
Paulo Coelho

right|200px|thumb|Paulo Coelho (2007)

**Paulo Coelho** (Rio de Janeiro, 24 d'agost de 1947) es un escrivan e compositor brasilièr.
Foguèt conegut mondialament a partir de romans coma l'Alquimista (1988)

## Òbras

* *Arquivos do inferno* (1982)
* *Manual prático do vampirismo* (1986) recolhit per l'autor
* *O diário de um mago* (1987)
* *O Alquimista* (1988)
* *Brida*(1990)
* *O dom supremo* (1991)
* *As valkírias* (1992)
* *Na margem do rio Piedra eu sentei e chorei*' (1994)
* *Maktub* (1994), recuèlh de sas melhoras colonas publicadas dins la "Folha de São Paulo"
* *Frases* (1995), compilacion de tèxtes 
* *O Monte Cinco* (1996)
* *O manual do guerreiro da luz* (1997)
* *Veronika decide morrer* (1998)
* *Palavras essenciais* (1999)
* *O demônio e a Srta. Prym* (2000)
* *Histórias para pais, filhos e netos* (2001), recuèlh de contes tradicionals
* *Onze minutos* (2003)
* *O Gênio e as Rosas* (2004)
* *O Zahir* (2005)
* *A Bruxa de Portobello* (2006)

## Ligams extèrnes
* Pagina oficiala
Ronaldinho

**Ronaldo de Assis Moreira**, conegut en Brasil coma **Ronaldinho Gaúcho** e en Euròpa simplament coma **Ronaldinho**, (Porto Alegre, 21 de març de 1980) es un jogaire de fotbòl brasilièr.

Es actualament lo jogaire mai celèbre de l'FC Barcelona e es un dels jogaires mai apreciats pel jovent internacionalament.
Foguèt considerat coma melhor jogaire del mond en 2004 e 2005 per la FIFA (Federacion Internacionala de Fotbòl).

Considerat coma un jogaire atipic, Ronaldinho s'es realament impausat en Euròpa coma alièr esquèr, amb sos dribles fòra del comun, sa conducha de bala incredibla e son benaise sus còps francs. Aquelas qualitats li an valgut d'aparéisser dins lo FIFA 100, d'emportar lo prètz del fotbolaire melhor de l'annada FIFA (2004 e 2005), lo Balon d'aur 2005, lo prètz del jogaire melhor FIFPro (2005 e 2006), mas tanben lo balon d'Aur brasilian en 2012. En 2009, es elegit jogaire de la decennia. Ronaldinho es considerat coma l'un dels jogaires melhors de fotbòl brasilian amb Pelé e Ronaldo mas tanben l'un dels mai grands jogaires de totes los tempses.

Es estat adulat pels socios del FC Barcelona, club amb lo qual a emportat mantun títol e a sustot fach un triplat en 2006 en emportant lo campionat d'Espanha, la supercoupe d'Espanha e la Liga dels campions. En 2013, empòrta la Copa Libertadores amb l'Atlético Mineiro que li permet d'aver un palmarés unic al mond.

Sus la scèna internacionala, Ronaldinho es estat un artisan grand de las victòrias de l'equipa nacionala. Pendent la Copa del mond 2002, fa partida del trio d'ataca brasilian, amb Ronaldo e Rivaldo, marcant a eles tres, dotze dels quinze ponches brasilians, e mena l'equipa fins a la victòria finala. Pasmens, pendent la Copa del mond 2006, s'illustra pas pro e es jutjat responsable de la desfacha de cap a França en quart de finala. Una estatua de sèt mètres lo representant es d'autre biais destrucha a Chapecó. Dempuèi, es estat seleccionat pauc de còp e a pas fach partida dels grops per la Copa del mond 2010 e 2014. En tot, a marcat 33 ponches en 97 seleccions.

Levat lo fach d'èsser un jogaire de fotbòl, Ronaldinho a lançat sa pròpria linha de vestit dempuèi mai de 2013 apelat R[ONE] solament en vendas dins lo quartièr de Lorda a Belo Horizonte. S'i pòt crompar de camisas destibats, dels bonets o encara dels capèls. S'es egalament lançat dins la musica en apareissent sus Vai na fé d'Edcity e sus Joga o copo prò alto de DJ Dennis qu'an totes los dos atench mai d'un milion de vistas sus YouTube. Puèi, a tanben lançat dos videojòcs a son efigia nommats Soccer 10 e Ronaldinho Super Dash.

Sens club professional dempuèi 2015, pren oficialament sa retirada lo 16 de genièr de 2018 après aver enchainé mantun contracte de qualques partidas per divèrsas equipas dins lo mond e jogat per una equipa de futsal dins lo campionat indian.

## Ligams extèrnes

https://web.archive.org/web/20100306020311/http://www.ronaldinhogaucho.com/
* Photos and Videos Ronaldinho
Lituanian

Lo **lituanian** o **lituan** (autonim: *lietuvių kalba*, ) es una lenga baltica parlada en Lituània, ont es la lenga oficiala. Ten aperaquí 3 milions de locutors natius. Es tanben una de las lengas oficialas de l'Union Europèa dempuèi l'adesion del país lo 1r de julh de 2004.

## Classificacion

Lo lituanian es una de las doas lengas balticas amb lo leton qu'an subreviscut fins uèi. Lo prussian ancian, la tresena lenga baltica coneguda se moriguèt pendent lo sègle XIX. Las lengas balticas an son grop pròpri que forma una branca distinta dins la familha de las lengas indoeuropèas.

## Distribucion geografica

Lo lituanian se parla essencialament en Lituània. Es tanben parlat pels lituanians que vivon en Bielorussia, Letònia, Polonha e Russia. Es estat exportat per las comunitats emigrantas en Argentina, Austràlia, Brasil, Canadà, Estònia, Islàndia, Irlanda, Russia e als Estats Units d'America.

## Qualques mots de lituanian

* Lituanian (adj.): *Lietuviškai*
* la lenga lituaniana: *lietuvių (kalba)*
* Adieu (d'arribada, informal): *labas*
* Adieu, al còp que ven (informal): *iki!* 
* Per plaser: *prašau*
* Mercé: *ačiū*
* Òc: *taip*
* Non: *ne* 
* Perdon: *atsiprašau* 
* Non compreni pas: *nesuprantu*

## Referéncias
Kaunas

**Kaunas** (prononciacion lituaniana: [ˈkɐʊˑn̪ɐs̪]), es la segonda vila de Lituània e una anciana capitala del país. Es lo pòrt fluvial mai important de totes los Païses baltics. La vila es plan ligada per las autorotas Via Baltica (E67) e Vilnius—Klaipėda (A1). Kaunas se tròba a la confluéncia dels dos flums lituanians mai bèls, lo flum de Nemonas e Neris, e còsta lo lac Kaunas, l'espandi mai grand d'aiga de Lituània. Comptava 306.888 abitants en 2012.
Rattus

Los noms  **rat** (var. **arrat**) o **garri** (var. **jarri**) remandan a divèrsas espècias de rosegaires de talha mejana, del genre *Rattus*. Pòdon arribar a pesar 500&nbsp;g e son pus grands que sos parents mai pròches, las mirgas. 

Las tres espècias mai caracteristicas — lo rat negre, *Rattus rattus*, lo rat norvegian, *Rattus norvegicus* e lo rat de Polinesia, *Rattus exulans*— coabitan amb los èssers umans de pertot. 
Pels zoològs, lo tèrme de **garri** (var. **jarri**) o **rat** designa especificament lo  *[[Apodemus]]*. 

Ça que la l'usatge designa sovent jos aquesta apelacion un pichon rosegaire de la campanha qué que siá, o quitament d'autres tipes de micromamifèrs campanhards, coma:

* Los garris de camp que, en mai dels representants vertadièrs del genre *Apodemus*, son los primièrs visats per l'usatge estendut del tèrme **garri**.
* Lo rat de las meissons *[tèrme de verificar]* que sembla fòrça una miniatura de **garri**.

Dins aquesta categoria, l'usatge comun distinguís sustot «garri» e «mirga», lo primièr es generalament considerat coma una mena de «mirga dels camps». Quand a la davalada los garris an tendéncia a dintrar dins las abitacions, es donc pas susprenent de los ausir lo mai sovent qualificar de «mirgas».

Las musaranhas, se semblan mai o mens de mirgas vistas de luènh, malgrat lor nas ponchut, son tanben de còps qualificadas per error de garris.

Lo garri grèu qu'es tanben un rosegaire es pasmens, maugrat son nom, de la familha dei mioxids.

## Nòtas


### Espècias de rats

* Genus *Rattus*
** *[[Rattus adustus]]*
** *[[Rattus annandalei]]*
** *[[Rattus argentiventer]]*
** *[[Rattus baluensis]]*
** *[[Rattus bontanus]]*
** *[[Rattus burrus]]*
** *[[Rattus colletti]]*
** *[[Rattus elaphinus]]*
** *[[Rattus enganus]]*
** *[[Rattus everetti]]*
** *[[Rattus exulans]]*
** *[[Rattus feliceus]]*
** *[[Rattus foramineus]]*
** *[[Rattus fuscipes]]*
** *[[Rattus giluwensis]]*
** *[[Rattus hainaldi]]*
** *[[Rattus hoffmani]]*
** *[[Rattus hoogerwerfi]]*
** *[[Rattus jobiensis]]*
** *[[Rattus koopmani]]*
** *[[Rattus korinchi]]*
** *[[Rattus leucopus]]*
** *[[Rattus losea]]*
** *[[Rattus lugens]]*
** *[[Rattus lutreolus]]*
** *[[Rattus macleari]]*
** *[[Rattus marmosurus]]*
** *[[Rattus mindorensis]]*
** *[[Rattus mollicomulus]]*
** *[[Rattus montanus]]*
** *[[Rattus mordax]]*
** *[[Rattus morotaiensis]]*
** *[[Rattus nativitatis]]*
** *[[Rattus nitidus]]*
** *[[Rattus norvegicus]]*
** *[[Rattus novaeguineae]]*
** *[[Rattus osgoodi]]*
** *[[Rattus palmarum]]*
** *[[Rattus pelurus]]*
** *[[Rattus praetor]]*
** *[[Rattus ranjiniae]]*
** *[[Rattus rattus]]*
** *[[Rattus sanila]]*
** *[[Rattus sikkimensis]]*
** *[[Rattus simalurensis]]*
** *[[Rattus sordidus]]*
** *[[Rattus steini]]*
** *[[Rattus stoicus]]*
** *[[Rattus tanezumi]]*
** *[[Rattus tawitawiensis]]*
** *[[Rattus timorensis]]*
** *[[Rattus tiomanicus]]*
** *[[Rattus tunneyi]]*
** *[[Rattus turkestanicus]]*
** *[[Rattus villosissimus]]*
** *[[Rattus xanthurus]]*

## Provèrbis

* "Lo rat qu'a pas qu'un trauc es lèu pres"
Terry Pratchett

**Terence David John Pratchett [[Order of the British Empire|OBE]]**, mai conegut coma **Terry Pratchett** (Beaconsfield, Buckinghamshire, Anglatèrra, 28 d'abril de 1948 - Salisbury, Anglatèrra, 12 de març de 2015) foguèt un escrivan anglés. Autor de libres de fantasiá e sciéncia-ficcion, es plan conegut gràcias a son òbra *[[Discworld]]* compausada de fòrça títols. Cap al mes de març de 2005 aviá vendut aperaquí 40 milions de libres dins lo mond entièr.

## Bibliografia
 
	
		ANNADA 	TÍTOL
	
	   Romans del Discworld
	
		1983 	The Colour of Magic
	
		1986 	The Light Fantastic
	
		1987	Equal Rites
	
		1987	Mort
	
		1989	Sourcery
	
		1989	Wyrd Sisters
	
		1989	Pyramids
	
		1989	Guards! Guards!
	
		1990 	Eric
	
		1990	Moving Pictures
	
		1991	Reaper Man
	
		1991	Witches Abroad
	
		1991	Small Gods
	
		1992	Lords and Ladies
	
		1993	Men at Arms
	
		1993	Soul Music
	
		1994	Interesting Times
	
		1994	Maskerade
	
		1996	Feet of Clay
	
		1996	Hogfather
	
		1997	Jingo
	
		1998	The Last Continent
	
		1998	Carpe Jugulum
	
		1999	The Fifth Elephant
	
		2000	The Truth
  
		2001	Thief of Time
  
		2001	The Last Hero amb il·lustracións de Paul Kidby
  
		2001	The Amazing Maurice and his Educated Rodents
  
		2002	Night Watch
  
		2003 	The Wee Free Men
  
		2003	The Monstrous Regiment
  
		2004	A Hat Full of Sky
  
		2004	Going Postal
  
		2005	Thud!
  
		2005	Where’s My cow
  >
		2006	Wintersmith
  
	Llibres relacionats amb Discworld 
  
		1993	The Streets of Ankh-Morpork
  
		1998	A Tourist's Guide to Lancre
  
		1999	Nanny Ogg's Cookbook
   
		2003	The Discworld Companion
  
		...			The Science of Discworld
  
		...			The Science of Discworld II: The Globe
  
		...			The Science of Discworld III: Darwin’s Watch
  
	Autres romans   
  
		1971	The carpet people
  
		1976	The dark side of the sun
  
		1981	Strata
   
		1989	Truckers - The nome trilogy I
  
		1989	The Unadulterated Cat, escrita conjuntament amb Gray Joliffe
  
		1990	Good Omens, escrita conjuntament amb Neil Gaiman
  
		1990	Diggers - The nome trilogy II
  
		1990	Wings - The nome trilogy III
  
		1992	Only You can save Mankind – Johhny trilogy I
  
		1993	Johhny and the Bomb - Johhny trilogy II
   
		1996	Johhny and the Death - Johhny trilogy III
  
	Racontes brèus e autra pròsa  
  
		1963	The Hades Business
  
		1965	Night Dweller
  
		1987	Twenty Pence with Envelope and Seasonal Greetings 
  
		1988	Final Reward 
  
		1988	Incubust 
  
		1989	Turntables of the Night 
  
		1990	History in the Faking 
  
		1990	#ifdefDEBUG + "world/enough" + "time" 
  
		1990	Hollywood Chickens 
  
		1995	Once More with foot notes (recull de relats curts) 
  
	Relats sobre Discworld 
  
		1991	The Secret Book of the Dead
  
		1992	Troll Bridge
  
		1993	Theatre of Cruelty
  
		1995	Once and Future
  
		1996	The Megabyte drive to believe in Santa Claus
  
		1998	The Sea and the Little Fishes
  
		1999	We Can rule you wholesale
  
		2002	Death and what comes next
  
		2002	Thud! – A historical perspective
  
		2005	A Collegiate casting-out of devilish devices


## Referéncias
Indostani

L**'indostani** o **indi-ordo** es una lenga indoariana (entre las lengas indoeuropèas) parlada en Índia e Paquistan: constituís un sol diasistèma mas se compausa de doas lengas per elaboracion que totun rèstan fòrça similaras: l**'[[indi (lenga)|indi]]** e l**'[[ordo]]**. L'indi s'escriu amb l'alfabet devanagari mentre que l'ordo utiliza l'alfabet arabi.

## Vejatz tanben
* indi
* ordo
Òu

**Òu** (*Oô* en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. 

## Geografia

Era comuna d'Òu qu'es situada ath còr deus Pirenèus, en Comenge, ath tèrme dera vath de Larbost ath nòrd d'enquia ath tèrme damb Espanha ath sud, deth *Pic de las Crabiolas* (nom adaptat deth francés) ath pic de Perdiguèra (mei haut dera Hauta Garona).

Eth vilatge d'Òu, a 56 km ath sud-oèst de Sent Gaudenç, que's tròba sus era Nèsta d'Òu.

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, eth nom qu'es era fòrma pirenenca der aragonés *ibon*, « lac de montanha » . 
Segon Negre, Òu qu'es sus era Nèsta d'Òu, qui travèrsa eth lac d'Òu. Que i a ua atestacion *Arramounat d'Ol* en 1189. Òu qu'es benlhèu un idronime gallic *Ollo-*, « gran, tot ». Eth sens que seré « era grana aiga » . 
Segon Astor, *Òu* que s'explica per ua rasic idronimica indoeuropèa (aquitanica), ligada ath basco *ibai*, « aiga, flume », ibar, «   vath » e **ibo*, « lac » > *eoo* . 
Segon les Féniés, *Òu* que s'explica per era basa idronimica *-ib-*, qui se tròba en eth tèrme generic aragonés *ibon*, qui designa un petit lac de montanha, dens eths mots bascos *ibaia*, « aiga, flume », *ibarra*, « vath ». Dens eth lexic gascon qu'existeish eth mot *iu*/*èu*, « lac de montanha, d'aquí eth « lac » d'Òu .

## Istòria
Pendent er Ancian Regime, Òu qu'èra dera eleccion de Ribèra-Verdun, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia d'Aush. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Jacme. Tanlèu 1790, Òu qu'èra deth canton de Banhèras de Luishon .

## Administracion

* Ara refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna que demorè en eth canton de Banhèras de Luishon.

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
[thumb|200px|Era ''pèira d'Òu'', trobada a Òu, uèi ath [Musèu dels Agustins de Tolosa]]

* Glèisa romanica Sant Jacme deth sègle XII
* Torre de senhals de Castet deths sègles X e XI, (aths monuments istorics dempèi 1950) 
* Lac d'Òu
* A  mètres de naut e mèi: eth lac d'Espinga, eth Lac Sauçat, eth lac deth Pòrt d'Òu e eth lac deth Portilhon.


Oô église (1).JPG|Era glèisa Sant Jacme
Oô tour à signaux (2).JPG|Era tor de senhau de Castèth
Lac d'OO-01.jpg|Eth lac d'Òu
Spijeoles1.jpg|Eth lac deth Portilhon


## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Nivèl de la mar

Lo **nivèl de la mar** es la nautor mejana de la superfícia de la mar, a respècte d'un nivèl de referéncia.

## Mesura
Per mesurar lo nivèl mejan de la superfícia de l'aiga, es, d'en primièr, necessari d'eliminar las variacions degudas als èrms, en efectuant una mejana de las mesuras, o en isolant lo punt de mesura, coma dins un maregraf. Aquestas mesuras son elas meteissas mejanadas sus un temps pus long, per eliminar los efièches deguts a las marèas.

## Ligams extèrnes

*
Mus musculus

La **mirga** o **murga** (var. **murja**) o la **rata**, **rateta**, **ratinhòla**, **ratuga** o la **fura**, **fureta** o encara la **soritz**
es un mamifèr qu'aperten a una de las nombrosas espècias de rosegaires menuts. L'espècia mai coneguda es la mirga d'ostal comuna (*Mus musculus*). Se pòt trapar dins gaireben totes los païses. Servís sovent de subjècte d'experiéncia (mirga de laboratòri) en biologia. De còps que i a es tanben presenta coma animal de companhiá.

A mai se pòdon aténher l'edat de dos ans en laboratòri, la durada mejana de vida de las mirgas dins la natura es aperaquí de 3 meses, per encausa dels predadors que la caçan. Pasmens, gràcias a sa fantastica adaptabilitat a gaireben totas las environas, e a son abilitat a conviure amb los umans, se considèra que la mirga es la segonda espècia de mamifèr mai capitaira uèi sus Tèrra, aprèp lo rat.

Las mirgas pòdon èsser d'animals nocius del punt de vista uman, car son atacaires e destructors de las culturas agricòlas mas subretot pòdon portar e propagar divèrsas malautiás.
Robòt

Un **robòt** es una mecanica que pòt efectuar de tascas autonòmas o preprogramadas. Un robòt pòt agir jos lo contraròtle dirècte d'un uman o alara d'un biais autonòm jos lo contraròtle d'un ordenador programat. Se pòdon emplegar los robòts per tal de realizar d'accions tròp perilhosas, dificilas o pesugas pels umans. Son tanben emplegats per de tascas repetitivas que se devon efectuar amb mai de precision qu'o podriá far un uman. 
 
## Definicion
[vinheta|A [humanoid robot manufactured by Toyota "playing" a trumpet]]

S'emplega lo mot de *robòt* per designar un ventalh bèl de maquinas. Son trach comun es que totes son capables de movement e se pòdon emplegar per far de tascas fisicas. Los robòts pòdon èsser de mantas formas diferentas, per exemple d'umanoïde, imitaires de forma e del biais de se bolegar umans, o de maquinas industrialas, que son aparéncia dependrà de sa foncion. 

Los robòts se pòdon contrarotlar directament per un uman, o pòdon agir en foncion de sas pròprias decisions gràcias a son intelligéncia artificiala. 

Lo mot *robòt* s'emplega tanben dins un sens general per se referir a las maquinas qu'imitan las accions dels umans, fisicament o intellectualament. Ven de la lenga chèca e d'un mot eslovac *robota*, . Aqueste mot apareguèt per la primièra vegada dins una pèça de teatre de Karel Čapek en 1921. Foguèt probablament inventat pel fraire de l'autor, lo pintre Josef Čapek. Aquel mot se popularizèt puèi en Occident gràcias al celèbre escrivan de sciéncia-ficcion Isaac Asimov.
Tomata

La **tomata** o lo **tomati** o la **poma d'amor** es lo fruch de la **tomatièra** (*Solanum lycopersicum*), planta de la familha *[[Solanaceae]]*.

Aquesta planta a son origina dins la zòna compresa entre lo nòrd de Chile, Peró e Eqüator. Es en Mexic que la cultivèron pel primièr còp ben abans l'arribada dels conquistadors espanhòls. 
La tomata es venguda  un element indefugible de la gastronomia dins nombroses païses, e particularament dins lo bacin mediterranèu .

La planta es cultivada en plen camp o al recès dins gaireben totas las latituds, sus una superfícia d'aperaquí tres milions d'ectaras. La tomata donèt luòc al desvolopament d'una importanta industria de transformacion, per la producion de concentrat, de sauça tomata, especialament de « ketchup » , de chuc e de consèrvas.

L'espècia compta qualques varietats botanicas, coma la « tomate-cerièra » e plusors milièrs de variétats cultivadas (cultivars).

De granda importància economica, es l'objècte de nombrosas recercas scientificas. Es considerada coma una planta modèla en genetica. Donèt naissença a la primièra varietat geneticament transformada autorizada a la consomacion e venduda d'un biais efemèr als Estats Units dins los ans 1990.

## Etimologia
Lo nom de son fruch es derivat d'un mot de la lenga nahuatl o astèca.
Se supausa que las primièras tomatas qu'arribèron en Euròpa èran jaunas, çò qu'explicariá son nom en italian (*pomodoro* es a dire poma d'aur), que vendriá puèi la forma orientala occitana *poma d'amor*.
Saxofòn

thumb|Saxofòn alto
Lo **saxofòn** (de *Sax*, nom de son creador e *phonos*, "son" en grèc), es un instrument de vent amb enche.

## Istòria
Lo saxofòn foguèt fabricat per Adolphe Sax, celèbre fabricant d'instruments nascut a Brussèlas, en 1814. Sax s'installèt a París per tal de poder vendre melhor son invencion. I moriguèt ruïnat en 1894.

thumb|Posicions dels dets
A la debuta aviá pas que 18 claus. Sa gamma cromatica anava dempuèi lo Si natural grèu (B) fins al re natural agut (D). Actualament los saxofòns tenon una gamma cromatica que va del Si bemòl grèu (B♭) al Fa sostengut agut (F#). Existisson d'unes modèls recents qu'arriban ja al Sòl agut (G).

L'emplec preferit del saxofòn es dins las orquèstras e mai que mai dins lo mond del Jazz, ont es un instrument indefugible.
Trombon

Lo **trombon** o **trombòne** (o familiarament **buta-tira**) es un instrument musical de la familha dels aerofons, sosclassa dels octons.
Dins sa version modèrna e la mai espandida es conegut coma **trombon a coulisse**, e se caracteriza per una pompa mobila (“coulisse”) en forma de U que religa dos tubes parallèls e es aital alongable modificant doncas lo percors de l'aire e l'intonacion de l'armonica de basa.

Existís a mai lo **trombon de pistons** que es estructurat sul meteis principi que la trompa.
Lo musician que jòga del trombon se sona trombonista.

Lo trombon foguèt lo primièr dels octons a dispausar dels armonici nelle sèt posicions degli attuali instruments de piston, e di conseguenza della gamma cromatica, gràcias a la coulisse, que per aquò èra considerat a la debuta coma lo mai perfièch dels instruments a embocadura.
Romba

La **romba** es un nom que s'aplica a divèrses genres musical sortits d'influéncias africanas. Existisson:

* la romba argeriana
* la romba catalana
* la romba congolesa
* la romba cubana
* la Romba flamenca
Romba catalana

La **romba catalana** (en catalan **rumba**) es un estil musical originari de la comunitat gitana de Barcelona, amb d'influéncias d'estils divèrses provenents mai que mai d'America latina e particularament Cuba.

Pendent las annadas cinquanta e seissanta del sègle XX, l'arribada de musicians latinoamericans qu'arriban a Barcelona amb d'orquèstras, e tanben los viatges nombroses d'unes gitans de Barcelona en Colómbia e Veneçuela per vendre de vestits fan que la musica salsa qu'es a créisser a Nòva York penetre las comunitats gitanas de Barcelona amb una brava poténcia, e fòrça d'aqueles tèmas passan dins lo repertòri dels gitans barceloneses. Es aital que se forma pendent aquelas annadas la basa de çò que vendrà lèu la Romba Catalana.

Demest los represants mai coneguts d'aquesta musica cal citar Peret e el Gato Pérez.

## Grops e musicians de romba catalana
* Ai, ai, ai
* Gato Pérez
* Peret
* Sinay
* Son como son
Salsa

La musica **salsa** es un estil musical divèrs e essencialament ispanic (mai precisament caraïb) plan popular en America Latina e dins las comunitats latinoamericanas emigradas. La musica salsa comprén d'estils e de variacions nombroses. Aqueste nom se pòt emplegar per designar fòrça genres populars originaris de Cuba, coma lo chachachà e lo mambo. Pasmens, *salsa* se referís subretot a un genre particular desvolopat pendent las annadas seissanta e setanta pels musicians cubans and puertoricans immigrats a Nòva York.
Brian Boru

[250px|right|thumb| [Gravadura de Brian Boru, del sègle XIX]]
**Brian Bórumha mac Cennétig** (926 o 941 – 23 d'abril de 1014) (conegut coma **Brian Boru** en anglés) foguèt Rei d'Irlanda de 1002 a 1014. Encara que se conescan pas los detalhs precises de sa naissença, se sap que nasquèt a costat del comtat de Killaloe (Kincora) (uèi County Clare). Son paire èra Cennétig mac Lorcáin, Rei de Thomond e sa maire Bé Binn ingen Murchada, filha del Rei de Connacht.

## Nòtas
Guitarra

thumb|Guitarra
thumb|
La **guitarra** es un instrument musical de còrda, compausat d'una caissa de fusta -de forma que pòt ramentar lo numèro uèch-, amb un trauc circular dins lo centre de la fàcia superiora, sièis còrdas e un margue, sul qual i a lo diapason, devesit en dètz-e-nòu compartiments.

### Istòria

Lo primièr instrument que se ditz que donèt origina a la guitarra foguèt l'ud arabi. Es plan possible que l'union de la citara e l'ud afavoriguèssen lo desvolopament posterior de l'instrument.
Lira

:*Per altres significats vegeu [[lira]]*.
----

La **lira** es un instrument musical de còrdas que se jòga en fretar las còrdas. A son origina dins la Grècia antica. Las recitations i èran acompanhadas per las melodias de la lira.

Ditz la mitologia grèga que lo dieu jove Ermès creèt la lira a partir d'una clòsca gròssa de tartuga que cobriguèt amb una pèl d'animal e de banas d'antilòpa. Las liras èran associadad a las vertuts apollonianas de moderacion e d'equilibri, en contrast a la flaüta de pande Dionís que representava lo plaser e la fèsta

S'es sovent prepausat lo sud d'Euròpa, l'oèst d'Asia, o lo nòrd d'Africa per èsser lo brèç d'aqueste instrument. Aqueste es encara utilizat dins una partida del nòrd-èst d'Africa.
Nas

drecha|vinheta|Perfil d'un nas d'òme

Anatomicament parlant, lo **nas** es una protuberància dels vertebrats que encabís las narras, que inalan e exalan l'aire per encausa del mecanisme de respiracion.
Ongla

thumb|right|200px|Onglas suls dets d'una man
thumb|right|200px|Onglas suls artelhs d'un pè
thumb|right|200px|Anatomia.

Las **onglas**, **unglas** o **unclas**, en anatomia, son d'estruturas compausadas de queratina (de natura cornèa) que servisson per revestir e protegir la partida terminala  cap dels dets d'una part màger dels vertebrats terrèstres. Son producidas per de glandas que secretan de gròssas capas de queratina..

Los umans avèm vint unglas, a la fin de cada dit, aitant de las mans coma dels pès. Las onglas creisson a una mejana de 0,01&nbsp;cm cada jorn, doncas una ongla se renovèla entièrament.

Las onglas tenon de formas e foncions diferentas segon las divèrsas espècias animalas. Jos la forma d'arpas, servisson per cavar o agafar um substrat o un aliment. Jos la forma de bata, absorbisson l'impacte dels membres pendent la correguda e tanben lo pes de l'animal. Per çò qu'es dels umans e de fòrça primats, las onglas son menudas e redondas, çò que permet d'aver de precision per manipular d'objèctes amb lo cap dels dets.
Muridae

La familha dels **murids** es una familha de mamifèrs terrèstres apartenent a l'òrdre dels rosegaires (sosòrdre dels sciurognathes). Las darrièras revisions de la classificacion destrian mai de 1150 espècias repartidas en 250 genres environ apartenent a 18 sosfamilhas:

* Arvicolinae (rats de camps, lemmings , rat muscat o ondatra; sovent incluses dins los Cricetinae)
* Calomyscinae (hamster asiatic)
* Cricetinae (rats de camps e hamsters)
* Cricetomyinae (cricetomes)
* Deomyinae
* Dendromurinae
* Gerbillinae (gerbilhas)
* Lophiomyinae (rat de cresta)
* Murinae (rats, mirgas de l'ancian monde e zyzomys)
* Myospalacinae (zokors)
* Mystromyinae (hamster sud-african)
* Nesomyinae (rats e mirgas malgashas)
* Otomyinae
* Petromyscinae
* Platacanthomyinae
* Rhizomyinae
* Sigmodontinae (rats e mirgas del monde novèl)
* Spalacinae (rats taupas cecs)

Los murids son presents dins una granda varietat de biotòps, son presents sus totes los continents a l'excepcion de l'Antartica.
Dionís

Dins la mitologia grèga, **Dionís** es dieu del vin, del gorrinitge e de las fèstas, representat mantun còp pel rasim o per una granda pantèra negra. Èra tanben conegut jol nom de **Bacus**, d'origina desconeguda. Es amb aqueste nom de Bacus que foguèt adoptat per la mitologia romana. 

Dionís es lo fill del dieu Zèus e Semèle, una mortala, la filha de Cadmon, rei de Tèbas. Semèle demandèt a Zeus que li ensenhèsse tot son poder, e Zèus, rei dels dieus, mostrèt aital tota sa poténcia. En veire aquò, Semèle se moriguèt d'espant. Zeus, alara, que sabiá que Sèmele èra prens, li arranquèt l'enfanton qu'aviá dins lo ventre e lo cordurèt a sa cuèissa. Al cap de sièis meses, conta lo mite, nasquèt Dionís.

Quand Dionís nasquèt, Èra, l'esposa de Zeus s'embufèt e demandèt als Titans que tuèssen lo pichòt Dionís. Los Titans faguèron son prètzfach a la lèsta, abocinèron lo còs del fanton e ne faguèron còire los tròces.

Rèa, sa grand, maire de Zeus, qu'aviá vist l'òrre crime prenguèt los bocins del dieu pichonet e los botèt amassa an li donar una forma aproximativa, çò qu'explicariá l'origina de las deformitats de Dionís.
Milvus migrans

Lo **Milan negre** es un ausèl de rapina de talha mejana de la familha Accipitridae, que mesura de 55 a 60&nbsp;cm de long e de 140 a 150&nbsp;cm d'envergadura. Li agradan los païsatges dobèrts amb preséncia d'aiga. Es un passadís que de març a octobre se pòt encontrar dins Euròpa tota e qu'a la tardor se'n va cap a Africa ont demòra fins a la prima.
Milvus milvus

Lo **Milan roge** es un ausèl de rapina de la familha Accipitridae. Mesura de 61 a 72&nbsp;cm de long per una envergadura de 175 a 200&nbsp;cm, es pus grand que lo Milan negre amb qui se pòt confondre.
S'encontra dins Euròpa tota, Asia e Africa del Nòrd. Los seus abitats son las selvas e los mitans dobèrts.
Clavecin

thumb|Clavecin flamenc d'un sol clavièr.
Lo **clavecin** es un instrument musical amb un clavièr de còrdas polsadas (contràriament al piano o al clavicòrdi, que son de còrdas percutidas). La familha del clavecin compren a mai aqueles instruments mai pichons coneguts coma virginal e espineta. Aquesta familha d'instruments possiblament nasquèt quand se comencèt a fixar un clavièr a l'extremitat d'un psaltèri.

*18px-Per n'ausir lo son (tirat de *La Follia*, deu compositor Arcangelo Corelli).

## Istòria
L'origina del clavecin, malgrat siá pas gaire clara, se pòt situar cap a la fin de l'Edat Mejana. Las primièras referéncias escrichas datan del sègle XIV, un temps que se realizèron de braves progrèsses en maquinariá e relotjariá e, es doncas possible que s'adaptèsse un tipe de mecanisme als psaltèris. Un manuscrit latin d'Henri Arnault de Zwolle presenta de diagramas detalhats d'un clavecinet.

## Ligams extèrnes
* Sit de la Societat Britanica de Clavecin (en anglés)
Musicaire

Un **musicaire**, un **musician** o un **musiquièr**, es una persona que jòga o compausa de musica. Los musicians se pòdon classificar en foncion de son ròtle dins la creacion o l'interpretacion musicala:

* Los cantaires (o vocalistas) fan servir sa votz coma un instrument.
* Un instrumentalista jòga d'un instrument musical.
* A l'encòp lo cantaire e l'instrumentalista pòdon èsser improvisaires, en crear de musica espontanèament.
* Los compositors e los cantautors escrivon de musica.

D'unes musicians pòdon a mai dançar o crear una coregrafia.  Lo concèpte e l'estatut de musician dins la societat son diferents en foncion de las culturas.
Afrodita

[thumb|right|Particular de la naissença de Vènus (nom roman d'Afrodita), pench per [William-Adolphe Bouguereau en 1879]]

Dins la mitologia grèga, **Afrodita** (en grèc: Ἀφροδίτη, *Aphrodíte*) èra la divessa de l’amor, la belesa, la sexualitat, la luxúria, la passion e la feconditat. Son equivalent dins la mitologia romana èra Vènus. Mirto, colomba, passero e cicne èran per ela sacrats.

## Originas
L'Afrodita grèga teniá fòrça equivalents: Inanna (controparte sumera), Ishtar (Mesopotamia), Hathor (egiziana), Astarte (Siro-Palestinese), Turan (etrusca) e Venere (Romana). Coneis de parallelismes amb las divas de l'alba indoeuropèas, coma Ushas o Aurora.

Lo nom  es ligat dins l'etimologia populara a ἀφρός "escuma", interpretat coma "salís de l'escuma". 

## Culte
L'epitèt *Afrodite Acidalia* èra apondut de còps que i a a son nom, dalla sorgente dont soliá anar se banhar, situada en Beocia (Virgili I, 720). Èra sonada tanben *Kypris* o *Cytherea*, provenents de sos luòcs de naissença supausats, valent a dire respectivament Cirpo e Citera. L'isla de Citera foguèt un centre de son cultr. Foguèt associada a Esperia e sovent acompanhada de las Oreadas, las ninfas de las montanhas.

[thumb|left|300px|''[La naissença de Venus'' de Sandro Botticelli, 1485]]

## Vejatz tanben
* Divinitats grègas primordialas
Melissa Etheridge

thumb|250px|Melissa Etheridge en setembre de 2011
**Melissa Lou Etheridge** (Leavenworth, Kansas, 29 de mai de 1961) es una cantaira americana de musica rock. En genièr de 1993, venguèt una icòna del movement de liberacion omosexual quand revelèt son omosexualitat.  Ganhèt dos Prèmis Grammy coma melhora vocalista feminina de rock en 1992 e 1993.

## Discografia
* *Melissa Etheridge* (1988)
* *Brave and Crazy* (1989)
* *Never Enough* (1992)
* *Yes I Am* (1993)
* *Your Little Secret* (1995)
* *Breakdown* (1999)
* *Skin* (2001)
* *Lucky* (2004)
* *The Greatest Hits: The Road Less Traveled* (2005)
* *The Awakening* (2007)
* *A New Thought For Christmas* (2008)
* *Fearless Love* (2010)
* *Icon* (2011)
* *4th Street Feeling* (2012)

## Ligams extèrnes
* Sit oficial
Vènus de Milo

L**'Afrodita de Milos** mai coneguda coma la **Vènus de Milo** es una estatua de la Grècia antica e una de las pus famosas de l'art d'escultura grèga. Se pensa que s'agís d'una representacion d'Afrodita (o Vènus dins la mitologia romana), la diva grèga de l'amor e de la beltat. Es una estatua de marbre, un pauc mai granda qu'una persona, nauta d'un brin mai de dos mètres, mas sens los braces. Se considèra qu'es l'òbra d'Alexandros d'Antiòquia. Es expausada actualament al Musèu del Lovre a París.

## Ligams extèrnes
*  Musée du Louvre – Musèu del Lovre: Venus de Milo
* Imatges inabituals del Musèu del Lovre de la *Venus di Milo*.
Jewel

thumb|right|Jewel
**Jewel Kilcher** (nascuda lo 23 de mai de 1974) es una cantaira, cantautritz, actritz, filantròpa, e autora, que se coneis subretot just per son pichòt nom: **Jewel**. 

## Discografia

* Pieces of You (1995)
* Spirit (1998)
* This way (2001)
* 0304 (2003)
* Gooodbye Alice in Wonderland (2006)

## Ligams extèrnes

* Sit oficial
Mashrèc

**Mashrèc** (en arabi *Mashriq*, "Èst") es la partida orientala dels Païses Arabis. Es una region vasta del nòrd-èst d'Africa e de l'oèst d'Asia. Compren mai que mai los estats o territòris d'Egipte, Sodan (dins la part aràbia), Palestina, Liban, Siria, Iraq e Arabia (Arabia Saudita, Kowait, Qatar, Bahrayn, Oman e Iemèn).

La nocion de **[[Mashrèc]]** (en arabi *Mashriq*, "Èst") s'opausa a aquela de **[[Magrèb]]** (*Maghrib*, "Oèst").

## Vejatz tanben
* Magrèb
* Païses Arabis
Magrèb

**Magrèb** (, literalament "l'Occident") es una region vasta d'Africa, al nòrd-èst, entre Nil, la mar Mediterranèa, l'ocean Atlantic e l'Africa Negra. Englòba Berberia (lo territòri de la cultura berbèra) e correspond tanben a la region culturala occidentala dels Païses Arabis. Ne fan partida los estats actuals de Mauritània, del Sahara Occidental, de Marròc, Argeria, Tunisia e Libia.

Lo gentilici es **maugrabin -a**.

Dins l'amira dels Païses Arabis, la nocion de **Magrèb** (en arabi *Maghrib*, ) s'opausa a aquela de **[[Mashrèc]]** (*Mashriq*, ).

## Vejatz tanben
* Berberia
* Mashrèc
* Païses Arabis

## Referéncias
Isla

**Isla** pòt èsser:

*Lingüistica:*

* **[[illa|isla]]**, coma nom comun, es una autra forma per illa,
*Geografia:*
* **[[Illa de França|Isla de França]]**, una region de ,

* **[[Isla (Nauta Vinhana)|Isla]]**, la comuna de la ,

* **[[L'Illa de Sòrga]]**, la comuna de ,
* **[[L'Illa d'Albigés]]**, la comuna de ,

* **[[L'Isla Boson]]**, **[[L'Isla de Baish]]**, **[[L'Isla de Haut]]** e **[[L'Isleta e Arnès]]**  comunas de .
Andrea Amati

**Andrea Amati** (c. 1511 - c. 1580) que ho un laütièr de Cremona en Lombardia, autor deus mei vielhs vriulons tostemps en existéncia e lo fondator de la mei prestigiosa dinastia de laütiers de Cremona.

Qu'ei l'autor deus mei ancians vriulons coneguts au dia de uei e qu'ei considerat com un possible inventor d'aqueste instrument. Que frabriquè instruments per la cort de França de Caterina de Medici e deus sons hilh, mei que mei Carles IX de França 

Qu'avò dus hilhs laütièr: Antonio Amati (c. 1540) e Girolamo Amati (1561–1630). Lo hilh deu segond, Nicolò Amati (3 de deceme de 1596 – 12 d'abriu de 1684) qu'ei mei famós enqüera que lo son ajòu e que ho lo mèste et d'Andrea Guarneri e d'Antonio Stradivari.

Vedetz tanben:
La familha Amati

## Galeria
Lo Metropolitan Museum of Art que possedeish aqueth vriulon Amati comandat per l'Ostau de Valés a l'escasença deu maridatge d'Elisabeth de Valés dan Felip II d'Espanha e qu'ostenta la devisa de la soa mair Margalida de Medici : QUO UNICO PROPUGNACULO STAT STABITQUE RELIGIO.

Ex "Kurtz" Violin MET DP147095.jpg
Ex "Kurtz" Violin MET DP147094.jpg
Ex "Kurtz" Violin MET DP147089.jpg
Ex "Kurtz" Violin MET DP147092.jpg
Ex "Kurtz" Violin MET DP147091.jpg
Ex "Kurtz" Violin MET DP147090.jpg
Ex "Kurtz" Violin MET DP147093.jpg
Ex "Kurtz" Violin MET DP147097.jpg
Ex "Kurtz" Violin MET DP147096.jpg