open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Josèp Lobet

**Josèp Lobet** (en francés *Joseph Loubet*, Montpelhièr, 3 de mai de 1874 - París, 29 de genièr de 1951) foguèt un escrivan occitan exilhat a París que ocupèt un lòc important demest los actors del Felibritge de la capitala francesa.

## Biografia
Josèp Lobet nasquèt a Montpelhièr en 1874 dins una familha modèsta, son paire èra un fustièr originari d'Albigés. Venguèt orfanèl jove e deguèt trabalhar per subsistir; pasmens malgrat aquò contunhèt de s'instruire d'un biais autodidacta. Tre sos dotze ans s'interessèt a las letras occitanas e atirat per la literatura mai tard foguèt secretari de la revista montpelhierenca *Chimère* (1891 - 1892) e sòci del comitat de redaccion de *La coupe* (1895 - 1898). 
thumb|200px|left|Bust d'en Josèp Lobet al Jardin dels Felibres de Scèus
Se n'anèt a París en 1896 ont, aprèp aver fach un temps de jornalisme, venguèt recebeire de las Pòstas. Tre son arribada foguèt presentat al mitan felibrenc de la capitala francesa pel deputat Maurici Faure. Venguèt lèu sòci de la "Société des félibres de Paris" (1901). Son activisme occitanista i foguèt important, es estat fondador de la revista *Langue d'Oc et patois*, director e redactor de *La gazeto Loubetenco* (1915 - 1917), fondador dels "Amis de la langue d'Oc à Paris" (1920) que ne foguèt lo president fins a 1938. Per son implicacion considerabla èra vengut Majoral del Felibritge en 1921. Collaborèt dins de jornals e revistas nombroses. Josèp Lobet escriguèt d'òbras nombrosas e variadas, de poesias subretot mas tanben de contes (*La mòrt de Barbasan*), d'estudis e mai una tragedia (*Lo vin*).

## Lobet, escrivan "provençal"
Malgrat que foguèsse nascut en Lengadòc, la màger part de la produccion en occitan de Lobet se faguèt en provençal. Es subretot a partir de son arribada a París que l'escrivan clapassièr, qu'aviá ja publicat de tèxtes en montpelhierenc dins mantuna revista coma *[[La Campana de Magalona]]* cambièt de dialècte.

## Òbras
* *Lei ròsas que sagnan* (1902)
* *Vèspre autonenc* (1927)
Felip Chauvier

**Felip Chauvier** (Barjamon, 17 de febrièr de 1833 – Barjamon, 14 de febrièr de 1903) foguèt un escrivan occitan de Provença.

## Biografia
**Felip Chauvier** nasquèt a Barjamon en 1833 dins una familha ben modèsta que son paire èra faure. Perdèt sa maire quand aviá pas que 3 ans e coma lo paire èra paure anèt pas gaire a l'escòla. Pasmens i anèt pron per aprendre a comptar, legir e escriure. Trabalhèt amb son paire ben jove e venguèt tachaire, valent a dire fabricava de claus gròs (lei tachas). En novembre de 1862 se maridèt amb una corduriera. Coma son trabalh començava a patir de la concurréncia de las maquinas obriguèt una especiariá e sa femna un talhièr de corduriera. Aguèt mens de pression economica e ansin a l'encòp mai de temps per s'avodar a l'escritura. En 1866 venguèt secretari de la comuna de Barjamon. Collaborèt a divèrsas revistas provençalas coma *[[Lo Rabalhaire]]* o *[[Lo Caçaire]]*.

## Òbras
* *Cançons e poesias provençalas* (1863)
* *Lei vilatjoasas* (1871)
* *Lei filhas dau soleu* (1896)
* *Lei tèstas rossas* (1901)
Marius Girard

**Marius Girard** (Sant Romieg, 10 de novembre de 1838 – 11 d'agost de 1906) foguèt un poèta e pintor occitan.

## Biografia
**Marius Girard** nasquèt dins una familha modèsta, son paire èra fustièr e arquitècte, que comptava onze enfants que sèt ne moriguèron pichonets.
Estudièt a l'escòla comunala de la vila abans d'èsser mandat en pension a Marselha. Tornèt a Sant Romieg en 1859 per aparentament exercir coma arquitècte. En 1868 dintrèt dins l'administracion de la comuna e per encausa de son adscripcion republicana venguèt en 1870 secretari de la comuna. 
Maridat amb Maria Francesa Lecacheux en 1868, aguèron dos enfants, lo primièr que moriguèt de malautiá en 1876 e Maria que mai tard se maridèt amb lo poèta Joaquim Gasquet.
Se moriguèt brutalament l'11 d'agost de 1906 d'una congestion cerebrala.
## Òbras
* *Leis Aupilhas* (1877)
* *La Crau* (1894)
German Encòntra

**Pèire German Encòntra** (en francés *Germain Encontre*; Marsilhargues, 9 de junh de 1809 - Constantina, Argeria, 8 de julhet de 1853) foguèt un escrivan occitan e personatge politic contestatari de Lengadòc.

## Biografia
190px|thumb|Representacion d'un gardian dins ''Una corsa de buòus''
**German Encòntra** nasquèt en 1809 dins una familha de proprietaris amonedats de Marsilhargues. Èra lo filh de Pau Encòntra e de Flora Felinas e aviá dins sos avantpassats de pastors protestants. 

Coma lo protestantisme èra ben ancorat dins la familha recebèt una educacion protestanta. Faguèt sos estudis segondaris e a la fin d'aquestes obtenguèt son bachilierat. 

Malgrat lo diplòma son emplec foguèt de comés librari a Montpelhièr durant dètz ans. En 1839 publiquèt *Una corsa de buòus* amb una introduccion que presenta sos ensages ortografics a partir de la grafia emplegada per l'abat de Sauvatges.

Se maridèt lo 31 d'agost de 1844 amb Adelina Danièl e aguèron tres enfants. Aquela annada la mòrt de son paire li permetèt d'eiretar d'un eiretatge consequent e aital poguèt dobrir una librariá a Nimes lo 30 d'octobre de 1845. Pasmens son gost pel comèrci sembla d'èsser estat mai limitat que son interès per la lectura. Aital sos afars fasián pas pro de beneficis e li calguèt vendre las tèrras de Marsilhargues dapasset per ensajar de salvar la librariá.

280px|left|thumb|Illustracion d'una corsa dins ''Una corsa de buòus'' 
Comencèt alara son engatjament politic e se botèt a escriure exclusivament en francés. S'avodèt a compausar divèrsas satiras socialas coma *Les Héros de la Finance* en 1847. L'an seguent, en 1848 comencèt a far de politica, frequentèt los clubs republicans e participèt fòrça activament a las campanhas de banquets. Se presentèt puèi a las eleccions mas i fracassèt bèlament. La capitada electorala de Louis-Napoléon Bonaparte foguèt viscuda per Encòntra coma una traïson dels ideals republicans, çò que generèt una tièra d'òbras contestatàrias en francés coma *Les gens comme il faut, à l'esplanade de Nîmes* en 1848, *Pauvre soldat*, *Confession de foi du citoyen Encontre* e *Le Peuple Souverain* en 1849. 

Foguèt atirat alara pels extrèms e s'afilièt a l'esquèrra socialista e obrièra. Aquela afiliacion provoquèt son empresonament per primièr còp en abril de 1849. Foguèt jutjat lo 19 de junh de 1849 e liberat puèi. German Encòntra foguèt membre del comitat de resisténcia que se formèt a Nimes l'endeman del còp d'estat del 2 de decembre de 1851. Lo comitat se vegèt rapidament destrantalhat e Encòntra foguèt arrestat lo 10 de decembre de 1851. Son procès se tenguèt lo 12 de març de 1852: foguèt condemnat a la deportacion en Argeria qu'i moriguèt l'an seguent, lo 8 de julhet de 1853 a l'espital militar de Constantina.

## Òbras
### En occitan
* *Una corsa de buòus* (1839)

### En francés
* *L'inondation de 1840* (1841)
* *Les héros de la Finance* (1847)
* *Les gens comme il faut à l'Esplanade de Nîmes* (1848)
## Ligams extèrnes
* ''Una corsa de buòus'' sus Google.com
* ''L'inondation de 1840'' sus Gallica.fr
* ''Les héros de la Finance'' sus Gallica.fr
* ''Les gens comme il faut à l'Esplanade de Nîmes'' sus Gallica.fr
Albèrt Tornièr

thumb|250px|Retrach de n'Albèrt Tornièr cap a 1902
**Albèrt Tornièr** (en francés *Albert Tournier*; Pàmias, 24 de mai de 1855 – Ussat, 3 de setembre de 1909) èra un escrivan, jornalista e politician occitan que foguèt deputat d'Arièja de 1902 a 1909.

## Biografia
**Albèrt Tornièr** nasquèt en 1855 dins una familha modèsta de Pàmias que sos parents, Pèire e Maria Tornièr, i èran fornièrs. Aprèp que faguèt d'estudis classics al collègi de la vila, se n'anèt cap a París per i far d'estudis de drech. Aprèp que capitèt son diplòma s'inscriguèt coma avocat en 1880 quand aviá sonque 25 ans. Faguèt aqueste mestièr fins a 1894 que puèi venguèt bibliotecari al ministèri de l'Instruccion publica e de las Bèlas Arts. 
Comencèt sa carrièra dins la premsa jos la direccion de Gambetta. Mai tard venguèt cronicaire parlamentari a *l'Evénement*. Tanben collaborèt a d'autres jornals coma lo *Figaro*, *le Matin*, lo *Télégraphe* e a l'encòp escriguèt dins maitas revistas. Per çò qu'es de l'occitan, foguèt vicepresident de la *Cigale* e del Felibritge de París. Èra membre de la franc-maçonariá locala e a mai en 1884 foguèt un dels fondadors de la lòtja de Pàmias "Union e Progrès".
Una de sas òbras mai famosas foguèt un libre que publiquèt en 1897 a prepaus del president del comitat de seguretat generala durant la Terror, l'ariegés Vadièr.

### L'arribada en politica
En 1898, en seguida de la demanda dels comitats radicals e de concentracion republicana d'Arièja de se presentar a las eleccions, Albert Tornièr venguèt candidat dins la circonscripcion de Pàmias. Aquel còp perdèt, mas a las eleccions seguentas, en 1902, foguèt elegit e doncas aquel an dintrèt a la Cambra dels deputats. En julhet se maridèt amb Maria Colin. Foguèt un dels aparaires mai vindicatius de la laïcitat e un dels defensors mai actius de las idèas republicanas. De santat fragila, se n'anèt en agost de 1909 far una cura a Ussat mas malgrat aquò la malautiá l'emportèt lo 3 de setembre de la meteissa annada.

## Òbras
* *Chansonnier provençal : chants des félibres et des cigaliers* (1887)
* *Des Alpes aux Pyrénées*, amb Pau Arena (1891)
* *Gambetta : souvenirs anecdotiques* (1895)
* *Vadier : président du Comité de sûreté générale sous la Terreur* (1896)
Chastèlperron

**Chastèlperron** (*Châtelperron* en francés) z-es 'na comuna de Barbonés situada dinc lo departament d'Alèir.

## Istòria
Lo primèir possessor conegut de la tèrra de Chastèlperron saguèt Guichard *de Castro Petri* que la reconeissiá detenir dau senhor de Beaujeu en 1132. En 1215, Estève, filh de Reinèir de Chastèl Perron, z-èra vassau dau senhor de Borbon.

En 1220, *Vilhelmus de Castro Petri* o *Castropertis*, z-èra senhor de Sant Leon, Vau Mas, Liernolles e Lenax.

En 1329, Chastèlperron saguèt restachat, per lo maridatge d'Isabèla de Chastèlperron a Robèrt Dauphin de Jaligny, a la tèrra de Jaligny. Demorará aitau entrò au començament dau sègle XV e, aprèp èstre estat quauques ans proprietat de Claude Montaigu, será vendut a Jacme I de Chabanas, senhor de La Paliça, lo 17 de mai de 1443, per .

## Luòcs e monuments
* Bauma de las Fadas, que ne ven lo nom de Chastèlperronian, cultura arqueologica dau Paleolitic Superior. 
* Glèisa de Sant Pèire de Chastèlperron.
* Chastèl de Chastèlperron.
* Chastèl de Chassimpierre (sègles XV e XIX).
* Las Escuras, maison fòrta de Joan lo Bon: vestigis de la chapèla e 'na pèira heraudica talhada amb las armas de Joan I de Borbon, aprèp son maridatge amb Joana de França, filha de Charles VII, e de Charles III, conestable de Borbon.
* Demòras daus sègles XVIII e XIX (Les Gondeaux, Bellevue... ).
* Peirèiras de marbre: lor espleita, començada a l'epòca romana, durèt entrò a 1924. Z-èran espleitadas a ciau dubèrt aus sites de , , . S'utilizèt per la construccion de la façada dau teatre daus Champs Elisèus. Segon la tradicion locala, saguèt tanben emplegat per las chaladas dau còr de la catedrala de Nòstra Dòna de París e las colomnas de la glèisa de la Magdalena. L'autar màger e l'aigasenhau dinc la glèisa de Sant Pèire e lo monument aus mòrts de la comuna son tanben de marbre blanc de Chastèlperron. En 1925, se dubriguèt 'na peirèira de porfir nèir.

## Galariá

Fichièr:Blason Châtelperron.svg |Blason daus senhors de Chastèlperron
Fichièr:Chatelperron 3.svg |Armas presentadas dinc lo site de la comuna de Chastèlperron.L'escartairat se compausa en 1 e 4 de las armas daus Daufins d'Auvèrnhe e en 2 e 3 de las daus Chabanas-La Paliça
Fichièr:Escures.png |Senhors de las Escuras
Fichièr:Châtelperron 041.jpg |Vista de Chastèlperron
Fichièr:Châtelperron 050.jpg |Borg
Fichièr:Châtelperron 049.jpg |Comuna
Fichièr:Châtelperron 025.jpg |Monument aus mòrts
Fichièr:Châtelperron 036.jpg |Ostau
Fichièr:Châtelperron 044.jpg |Anciana chapèla privada
Fichièr:Châtelperron 051.jpg |Anciana gara



## Nòtas
Edifício Altino Arantes

right|thumb|280px|Edifício Altino Arantes

**Edifício Altino Arantes** es un gratacèl de São Paulo de 40 nivèls, a una nautor de 161 mètres e la construccion foguèt acabada en 1947.
Enric Oddo

160px|thumb|Enric Oddo
**Josèp Pau Enric Oddo** (en francés *Henri Oddo*; Marselha, 19 de febrièr de 1844 - ) foguèt un erudit e escrivan occitan de Provença fòrça actiu dins l'organizacion dau Felibritge.

## Biografia
**Enric Oddo** nasquèt a Marselha en 1844. Per son paire èra descendent deis Oddo della Pietà, un familha nòbla florentina. Un de seis avantpassats èra estat membre dau Parlament de Provença.
Pau Arena

**Pau Arena** (en francés *Paul Arène*, Sisteron, 26 de junh de 1843 – Antíbol, 17 de decembre de 1896) foguèt un escrivan occitan de Provença.

## Biografia
**Pau Arena** nasquèt a Sisteron en 1843 dins una familha modèsta que son paire èra relotgier e sa maire modista. Faguèt seis estudis au collègi dei Fraires de Sisteron amb un bòn nivèu. Après aver preparat una licéncia de filosofia, Pau Arena trabalhèt coma mèstre d'estudis ai licèus de Marselha e puei de Vanves. En 1865 abandonèt l'universitat per s'orientar devèrs lo jornalisme. A París, ont soliá anar ai cafès literaris, coneguèt divèrseis escrivans coma Anfós Daudet, François Coppée e Catulle Mendès e s'amistancèt amb elei.

En 1871, capitèt que Mistral faguèsse l'intermediari per demandar la man de Naïs, la filha de la familha Romieu de Bèucaire. Pasmens Naïs qu'aviá conegut quauqueis ans avans li foguèt refusada. L'an seguent se moriguèt sa maire.
En 1879 participèt a la fondacion de la Societat Felibrenca de París, qu'i foguèt un dei membres mai actius. Foguèt a son iniciativa que se creèt lo Jardin dei Felibres.
Escriguèt amb Albèrt Tornièr *Des Alpes aux Pyrénées* en 1884. 

Foguèt trobat mòrt dins sa cambra, la tèsta apiejada sur un cònte qu'aviá pas acabat, lo vèspre dau 17 de decembre de 1896.

## Òbras
thumb|160px|Bust d'en Pau Arena per Antòni Joan Injalbèrt
* *Jean-des-Figues* (1868)
* *Au bon Soleil* (1880)
* *Paris ingénu* (1882)
* *La Vraie tentation du grand Saint-Antoine* (1880)
* *Des Alpes aux Pyrénées* (1884)
* *Vingt jours en Tunisie* (1884)
* *Contes de Paris et de Provence. L'Âne de Nazaire. La Mule* (1887)
* *La Chèvre d'or* (1889)
* *Nouveaux contes de Noël* (1891)
* *Le Midi bouge (1891)
* *Les Ogresses* (1895)
* *Domnine* (1894)
* *Friquette et Friquets* (1896)
* *Août de provence*

==Veire tanben==



=== Ligams extèrnes ===
* [http://sites.univ-provence.fr/tresoc/libre/integral/libr0170.pdf *Poèma provençau'' (en grafia mistralenca) a Ciel d'òc]
Gèmas

**Gèmas** (en occitan ancian *Gèmenas*, en francés *Gémenos*) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas dei Bocas de Ròse

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Wangari Maathai

**Wangari Muta Maathai** (Nyieri, Kenya, 1èr d'abril de 1940 - Nairobi, Kenya, 25 de setembre de 2011) èra una activista politica e ecologista kenyana, de l'etnia kikuyu. En 2004 recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz per . Foguèt la primièra femna africana que recebèt aquel titre. La doctora Maathai èra membre elegida al parlament e ministra de l'environament e de las Ressorsas Naturalas dins lo govèrn presidit per Mwai Kibaki.

## Activisme e vida politica
En 1977, Maathai fondèt lo *Green Belt Movement* (o Movement de la Cencha Verda), una mena de lobby ecologista responsable de la plantacion de mai de 30 milions d'arbres per tot lo país per evitar l'erosion del sòl, e per melhorar la qualitat de vida de las femnas que los plantavan. Per aquò recebèt l'escais afectuós de *Tree Woman* (o Femna Arbre). Après venguèt una femna fòrça activa suls subjèctes environamentals e en favor de las femnas.

Lo 25 de setembre moriguèt a l'espital de Nairobi après una luta prolongada contra un càncer.

## Prèmi Nobel de la Patz

**', diguèt lo Comitat Nobel norvegian a la lectura de la proclamacion del [[prèmi Nobel de la Patz]] de 2004. **'.

**Controvèrsia**

Maathai faguèt controvèrsia dins los medias quand, dins la conferéncia de pressa que seguèt a l'anoncia del prèmi, suggeriguèt que lo virus VIH responsable del SIDA èra lo produch de l'engenhariá genetica e que mai tard foguèt liberat en Africa per d'investigadors occidentals non identificats coma una arma de destruccion massiva per **. Pasmens, sonque una pichona minoritat aderiguèt a aquela teoria conspirativa del sida, qu'es pas l'unica. Dempuèi atenuèt la seuna postura.

## Prèmis
Li autrejèron los prèmis:
* 1984: Right Livelihood Award (o "Prèmi Nobel alternatiu")
* 1991: Prèmi Environamental Goldman
* 1991: Prèmi Africa
* 1993: Medalha Edimborg
* 2004: Prèmi Petra Kelly
* 2004: Prèmi Sophie
* 2004: Prèmi Nobel de la Patz

## Bibliografia
* Wangari Maathai, *Bottom is Heavy Too: Edinburgh Medal Lecture*, Edinburgh University Press, Edimborg, 1994
* Wangari Maathai, *The Canopy of Hope: My Life Campaigning for Africa, Women, and the Environment*, Lantern Books, Nòva York, 2002
* Wangari Maathai, *The Greenbelt Movement: Sharing the Approach and the Experience*, Lantern Books, Nòva York, 2003

## Referéncias

## Ligams extèrnes
*   Carrièra personala de Wangari Maathai
*  Pagina de l'Institut Nobel, Premi Nobel de la Patz 2004
*  The Green Belt Movement
Fòssa de las Marianas

La **Fòssa de las Marianas** es la mai prigonda fòssa marina coneguda e lo luòc mai prigond de la rusca terrèstra. Tròba son origina dins un processus de subduccion. Se localiza al fons del Pacific nòrdoccidental, al sud-èst de las Illas Mariannas, prèp de Guam.

La fòssa es longa de 2550 quilomètres e de largor mejana de 70 quilomètres. La pression al fons de la fòssa es de 108,6 MPa (o 1072 atm).

## Exploracion
La fòssa foguèt explorada pel primèr còp en 1951 per la fregata de la Marina Reiala Britanica *[[HMS Challenger]]*, que donèt lo nom de la partida mai pregonda de la fòssa, la Fòssa Challenger. Per ecolocalizacion, foguèt mesurada una prigondor de  m a . En 1957, la nau sovietica *[[Vityaz]]* mesurèt una prigondor de  mètres. En 1962, lo M.V. *Spencer F. Baird* registrèt una prigondor de  mètres.

Foguèt pas que lo 23 de genièr de 1960, que davalèt pel primèr e unic còp, lo batiscaf Trieste inventat pel Auguste Piccard e capitanejat per Jacques Piccard, lo seu filh. Evitèron atal los efèctes de la granda pression existissent a de talas prigondors. Lo luòc de la davalada èra a l'extrèma sudoccidental de la fòssa, a prèp de 338&nbsp;km de Guam. Los sistèmas de bòrd indiquèron una prigondor de  m, que aprèp seriá revisada e corregida a  mètres.

Dins la fòssa i se trapèt un calamar gigant del genre Architeuthis e d'autras espècias desconegudas fins alara.

L'actuala prigondor de la fòssa Challenger foguèt mesurada lo 1èr de junh de 2009 per un sonar e ne resultèt ** m.** (35.994 pés) (6,82 milas).

## Referéncias


## Ligams extèrnes
* [La fòssa sus maps.google.com](http://maps.google.com/maps?q=11.317,+142.25(Mariana+Trench)&z=6)
Vau Mas

**Vau Mas** (*Vaumas* en francés) z-es una comuna de Borbonés, situada dinc lo departament d'Alèir.

## Geografia

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

L'origina del nom del vilatge significa "domeni de la val" e ten l'origina de l'epòca gallo-romana.

## Administracion

## Demografia

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben

## Liams extèrnes

## Nòtas
Emili Marinhan

**Emili Marinhan** (en francés *Émile Marignan*; Marsilhargues, 1 de genièr de 1847 - Marsilhargues, 15 d'abril de 1937) foguèt un mètge, etnograf, letraferit e escrivan occitan de Lengadòc que foguèt a l'origina de la creacion del Musèu Arlatenc.

## Biografia
**Emili Marinhan** nasquèt a Marsilhargues en 1847. Foguèt oficièr de l'Instruccion Publica e cavalièr de la Legion d'Onor. Amic personal de Frederic Mistral, foguèt el qu'ideèt la creacion del Musèu Arlatenc a partir de son experiéncia aquesida dins lo Musée National d'Ethnographie del Trocadéro a París e ne foguèt un dels sèt creadors en 1896. Obtenguèt lo primièr prèmi en 1898 per son òda a Jansemin.
Venguèt membre de la Societat de Preistòria Francesa en abril de 1905. A Montpelhièr se trachèt de la creacion del Fogau Montpelhierenc que i porgiguèt mantes documents etnologics del país d'Erau.
Faguèt de cercas dins la necropòli de Cantaperditz a Calvisson entre 1911 e 1912. Aguèt tanben un ròtle essencial dins las descobèrtas del sit d'Ambrussum. Èra un amic intim d'Arsèni Vermenosa.
Maurici Faure

thumb|Maurici Faure (1910)
**Maurici Faure** (en francés *Maurice Faure*; Salhens, 19 de genièr de 1850 – Salhens, 8 de decembre de 1919) foguèt un politician e escrivan occitan.

## Biografia
**Maurici Faure** nasquèt en 1850 a Salhans mas la familha deguèt fugir per encausa de las opinions politicas del paire cap a la Cevena. Foguèt abalit a Alès, dins lo país de sa maire e i faguèt los estudis dins lo collègi de la vila. Comencèt a far de jornalisme quand aviá 19 ans. Puèi se n'anèt a París e dintrèt dins l'administracion del ministèri de l'Interior. Venguèt l'amic de Leon Gambetta per encausa de son ideologia republicana e influenciat per aqueste se lancèt dins la politica. Foguèt elegit deputat de Droma en 1885. Sa cosina èra Leontina Goirand, la Felibressa d'Arena.
País de Baigòrri-Ossés

[right|150px|thumb|Situacion deu país de Baigòrri-Ossés en [Baisha Navarra]]
Lo **país de Baigòrri-Ossés** qu'ei un parçan deu Bascoat, en Baisha Navarra, format d'ambduas vaths. La purmèra qu'ei formada per l'arriu d'Aldudas, la dusau per (la) Niva. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics.

## Istòria
En 1706, l'Assemblada generau de la vath de Baigòrri que s'amassè dens lo claustre de la glèisa d'Anhauze.

## Comunas
Aqueras que son las comunas qui forman lo parçan:
;dens la vath de Baigòrri
* Aldudas
* Anhauze
* Azkarate
* Banka
* Irulegi
* Lasa
* Sent Estève de Baigòrri (capitau)
* Urepele
;dens la vath d'Ossés
* Arròsa
* Bidarrai
* Ossés
Lemoviç

250px|thumb|Carta dau territòri lemoviç
thumb|250px|Carta de l'espaci lemoviç emb sas principalas ciutats e vias (Fr)

Lo pòble **lemoviç** (pl. **lemoviç** o **lemovices**; en- latin: *Lemovices*; en grèc ancian: Λεμόβικες o Λεμουίκοι) era un antic pòble gallés originari d'Euròpa Centrala (los qui son restat en *Germania*, s'apelan *Lemovii* per far la diferéncia emb los de Gàllia). Lor nom ven de *lemo* « olme » e *vices* « qui vencen », quò vòl donc dire « vencedors emb l'olme ». L'olme fai benleu referéncia au bòsc de lors lanças. An laissat lor nom a Limòtges e a Lemosin.

Lo territòri daus Lemoviç era sus los departaments de la Nauta Vinhana (87), Cruesa (23), Corresa (19), e sus 'na partida daus departaments de Charanta (16), de Dordonha (24) e d'Indre (36).

Lor "capitala" au moment de la conquesta romana era situada sus lo vilatjon de Vilajobert, sus la comuna de Sent Deunis.

Quauquas vilas conegudas : *Acitodunum* (23-Aiun), *Argentate* (19-Argentat), *Blatomagus* (87-Blom), *Briva Curretia* (19-Briva), *Cassinomagus* (16-Chassanom), *Carovicus* (87-Chasteu Chervic), *Roncomagus* (87-Rancom), *Excingidiacum* (19-Eissandon) e *Uxellum* (19-Ussèl).

A Sent Gençan era benleu *Durotincon* (en gallés, latinizat en Durotincum), 'na aglomeracion comerçanta.

Après la conquesta romana, la capitala  devendrà ''Augustoritum'' (87-Limòtges).

## Nòtas

## Referéncias
Eugèni Garcin

vinheta|Retrait de Eugèni Garcin.
**Eugèni Garcin** (en francés: **Eugène Garcin**; Alens, 31 de decembre de 1831 – Antony, Isla de França, febrièr de 1909) foguèt un jornalista, escrivan e politician occitan.

## Biografia
**Eugèni Garcin** nasquèt dins una familha modèsta, son paire èra manescau. Faguèt d'estudis que li donèron un nivèu pron bòn per s'endralhar devèrs l'escritura e lo jornalisme. Escriguèt dins sa joventut de poesias en occitan que foguèron publicadas per Romanilha en 1851 dins l'òbra collectiva *Lei Provençalas*. Participèt au Romavatge dei Trobaires d'Ais de Provença en 1853. Venguèt amic de Mistral e dei primièrs felibres e escriguèt sovent dins l*'[[Armanac Provençau]]*. 
Se n'anèt a París e en 1861 se maridèt amb una directritz dau pensionat ont trabalhava. Comencèt sa carrièra jornalistica e venguèt en 1868 un dei collaboradors dau jornau marselhés *Le Peuple*. Quand se proclamèt la Republica, foguèt causit coma sos-prefècte de Mureth. Un pauc mai tard laissèt aqueste trabalh per venir jornalista a Tolosa. Capitèt de venir director dei jornaus *L'Émancipation* e puèi de *L'Avenir du Gers* e a l'encòp corriá lo país per espandir leis ideaus revolucionaris.

Aprèp que Mistral publiquèsse *[[Calendau]]*, Garcin se faguèt remarcar d'un biais vesedor quand ataquèt l'escrivan de Malhana dins son libre *Les français du Nord et du Midi* e declarèt que leis idèas e concèptes de l'òbra èran separatistas.
Quand se faguèt lo còp d'estat lo 16 de mai de 1876 se n'anèt en Belgica. En 1895, comencèt a frequentar lei felibres parisencs e venguèt puèi vicepresident d'aquela associacion. Se pretendèt qu'èra un dei sèt felibres qu'aviá fondat lo felibritge e que son nom èra estat cambiat per lo de Joan Brunet. Publiquèt la revista *La Provence* a la debuta del sègle XX.

## Ligams extèrnes
* ''Croisade du provençal contre le français'' a Gallica.fr
* ''Les Français du Nord et du Midi'' a Google Books
Joan Baptista German

**Joan Baptista German** (Marselha 1701 e 1781), puèi escaissat *lo trobaire German* per lei Felibres, foguèt un escrivan provençau dau sègle XVIII autor, en particular, de *La Borrida dei Dieus*. Foguèt tanben diplomat en Argeria perque serviguèt la Companhiá Reiala d'Africa.

## òbras
A despart de la famosa *Borrida dei Dieus* () estampada en 1760 e tornada editar dins l'antologia *Lo Boquet provençau*, Barsotti mentau en citan Achard :
* *La Matrona d'Efeba*
* *La Barbariá d'un Anglés sus sa Mestressa*
* *Òda au Rei de Prussa*
* *Lo Trionfe de Marselha*
* *Lei Delicis dau Terrador*
* *Parafrasa dau Saume de Dàvid 108*
* *L'Apologia de la Borrida dei Dieus*

## Bibliografia
* *Lou Bouquet Prouvençaou*. Marselha : Achard, 1820.

## Liames extèrnes
* [Article de [Glaudi Barsotti] sus lo site deis *Amics de Mesclum*]
* Edicion google book dau ''Boquet Provençaou''
* Edicion Google book de la ''Revista Africana'' onte se parla deis activitats diplomaticas argerianas de Germain]
Bauma de Mont Gaudier

right|250px|thumb|L'interior de la bauma
La **[[bauma]] de Mont Gaudier** se situa a l'oest de Montberol, dins lo País d'Òrta e Tardoira, en Charanta Occitana. Fuguet ocupada dempuei lo Mosterian (Paleolitic Mejan) juscant'au Magdalenian (Paleolitic Superior). I son estats trobats daus ossaments de neandertalian, d*'[[Homo sapiens]]* e de fauna anciana, 'na richa industria litica, 'na industria ossosa e daus elements d'art parietau e d'art mobiliari.

## Localizacion
Se dubrís dins un bauç suspomblant Tardoira, en riba drecha de la vau, au pè de 'na plana concava expausada au nòrd-est.
thumb|center|La bauma se dubrís au niveu de la vau

## Istòria
Las prumieras cerchas, realizadas per Edoard Lartet, datan d'avans 1850. En seguda, s'i succederen beucòp d'autres cerchaires.

### Referéncias
Montberol

**Montberol** (*Montbron* en francés) es una comuna de la Charanta Occitana situada dins lo País d'Òrta e Tardoire. Administrativament, se tròba dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània.

## Geografia

250px|left|miniatura|Montberol dins lo Lemosin lingüistic.
### Localizacion

### Comunas limitròfas

## Etimologia
De *Monte Berulf*.
## Istòria
Manteresse (nom fr; oc **Mantaressa*?) foguet sieti de baroniá en 1789, emb  parròfias (o partidas) dependentas e  enclavas.

Montberol foguet sieti de comtat en 1789, emb 15 parròfias (o partidas) dependentas e 2 enclavas.

## Administracion
### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Demografia

## Luecs e monuments
* Bauma de Fonteschavada
* Bauma de Mont Gaudier
* Chasteu de Montberol

## Personalitats liadas a la comuna
## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de Charanta
### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Parus major

Lo **sarralhièr** (*Parus major*) (var. **sarralhièra**, **cap-negre**, **sarrofino**, **mesenga**) es un ausèl de la familha dels paridaes.

### Descripcion
Lo sarralhièr es demest las màger mesengas (amb 14 cm per una envergadura de 23 à 26 cm e una massa de 16 à 21 g), de la pagèla d'un  muralhièr.
A un aspècte fòrça colorat, amb sa calòta negra, sas gautas blancas, son esquina  verdenca e una raia negra lo long de la garganta e de son ventre jaune.
### Comportament
## Alimentacion
Lo sarralhièr se noirís mai que mai de moscas, vèrmes, aranhas,  parpalhòls, coma de fruchs e de granas.
## Nidificacion
Glaudi d'Agevila

**Glaudi d'Agevila** (Marselha, 1720 - 1794) foguèt un escrivan provençau de lenga occitana. Foguèt tanben pintre, arquitècte e professor d'arquitectura. Revolucionari moderat, foguèt guilhotinat sota l'acusacion d'espionatge.

Sei manescrichs provençau foguèron editats per lo premier còp après sa mòrt dins l'antologia d'Achard : *[[Lo Boquet provençau]]* (1823).

## Liame extèrne
[Article de [Glaudi Barsotti] subre d'Agevila sus lo site dei *Amics de Mesclum*]
Baptista Bonet

thumb|250px|Retrach de Baptista Bonet cap a 1902
**Baptista Bonet** (en francés *Baptiste Bonnet*; Bèlagarda, 23 de febrièr de 1844 – Nimes, 8 d'abril de 1925) foguèt un escrivan occitan plan apreciat a la fin del sègle XIX.

## Biografia
Baptista Bonet nasquèt en 1844 a Bèlagarda dins una familha nombrosa que comptava sèt enfants e paura, filh d'un trabalhador agricòla e d'una cordurièra. Quand aviá pas que dètz ans èra ja pastrilhon e gardava de tropèls en país d'Arle, en ivèrn a ras de las paluns de Camarga e en estiu dins los rocasses de Luberon ont aprenguèt a legir amb los pastres. Venguèt puèi vailet de granja mas quand faguèt sos vint ans, lo tiratge al sòrt lo condamnèt a partir dins lo Sahel argerian. Foguèt ailà qu'aprenguèt a legir. 

Tornèt a Bèlagarda aprèp cinc ans, pasmens lo començament de la guèrra de 70 l'entrainèt suls camps de batalha de França. Foguèt nafrat a Châtillon durant la guèrra e puèi visquèt a París dins la misèria. Escriguèt sos remembres d'enfància dins *Vida d'enfant* que sortiguèt en 1894. Son amic Anfós Daudet, que coneguèt dins la capitala francesa, ne faguèt una revirada en francés que coneguèt una brava capitada. Foguèt elegit Majoral del Felibritge en 1897. 

A mai de Daudet èra un amic intim de Josèp Lobet, malgrat la diferéncia de trenta ans entre totes dos, e foguèt lo pairin de Mirèlha, la filha d'aqueste darrièr. Lobet foguèt son traductor en 1912 e aprèp la mòrt de Bonet son prefacièr. Publiquèt una revista *Le Midi et le Nord* que durèt pas gaire, coneguèt pas una capitada e mai foguèt plan criticada dins lo mitan felibrenc. En 1908 Bonet tornèt viure a Bèlagarda. 

Aguèt una filha Emilia Bringuièr que demorava a París. En agost de 1912 se n'anèt demorar a Bolhargues. Puèi aprèp la guèrra s'installèt a Nimes e participèt al movement provençal portat pel jornalista Elòi Vincent. I publiquèt *Lo Carpan* qu'aviá començat en 1896 e qu'acabèt lo 12 de febrièr de 1922. L'òbra foguèt jogada al teatre. 

Moriguèt sol e paure a l'espital a Nimes lo 6 d'abril de 1925. En 1931, se portèron los cendres de Bonet a Bèlagarda e se faguèron de ceremonias a Nimes amb l'inauguracion al Mont Duplan del monument a Bonet fach per l'escultor Meric.

## Òbras
* *Vida d'enfant* (1894)
* *Lo varlet de mas* (1898)

## Annèxes
### Bibliografia
*

### Ligams extèrnes

* ''Vida d'Enfant'' a Cièl d'òc
* ''Varlet de mas'' a Cièl d'òc
* ''Lo saquet dau Nharro'' a Cièl d'òc
* ''La fièra de Bèlagarda'' a Cièl d'òc
* ''Letra parisenca a Loís Romieu de Nimes'' a Cièl d'òc
Joan Baptista Còia

**Joan Baptista Còia** (en francés *Jean-Baptiste Coye* ; Moriés, lo 6 de junh de 1711 – lo 17 de febrier de 1771) foguèt un escrivan provençau de lenga occitana. 

Es mençonat dins l'antologia provençala d'Achard : *[[Lo Boquet provençau]]*.

Es l'autor de la comèdia *[[Lo Nòvi parat]]* (1743) que coneguèt un  segon Robèrt Lafont e d'un poèma titolat *Le Délire*.

## Vida
Lei edicions d'Achard e de Mesnier balhan quauqueis indicacions subre sa vida, mai pauc de causa pasmens : Joan Baptista Còia naissèt a Moriés, Marquesat dei Bauç,  (encuei comuna dei Bocas de Ròse). Son paire Pèire Còia (*Pierre* en francés] èra paisan mainatgier e sa maire s'apelava Catarina Bonet (*Catherine Bonnet*). Passèt una granda partida de sa vida an Arles mai moriguèt dins sa vila nadala monte s'èra retirat. Visiblament autodidacta, son òbra mòstra una granda coneissença de la literatura francesa classica e antica. Èra una dei grandei personalitat maçonica d'Arle.

## Edicions
* *Œuvres complètes de J. B. Coye en vers provençaux*. Arles : Mesnier, 1829.
* *Lou Bouquet Prouvençaou*. Marselha : Achard, 1823.

## Bibliografia
* Anatole, Cristian. Lafont, Robèrt. *Nouvelle histoire de la littérature occitane*. París : PUF, 1970.
* Jean-Baptiste Coye, Frederic Billot. *Oeuvres*. 1854.

## Nòtas


## Ligams extèrnes
* ''Lo nòvi parat'' (en grafia prefelibrenca) a la Bibliotèca de Tolosa
* Òbras completas publicadas en 1829, Google book
Fitor

**Fitor** (*Fitou* en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. Se tròba a la termièra amb Catalonha.

## Geografia
Comuna situada dins las Corbièras prèp de la mar, sus la linha Narbona - Port-Bou.

### Perimètre del territòri

## Toponomia
Las formas ancianas son : *villa Fictorio* en 990 e *Castrum de Fitorio* en 1271 en latin medieval, *Fitor* en 1280, en lenga occitana, *Rector de Fitorio* en 1351, *Ficte* en 1503, *Fitour* en 1526, *Fictor* en 1536, *Fyto..., Fitour* en 1538, *Fitourn..., Fiton* en 1589, *Saint Julien de Fitour* en 1639, *Fittou* en 1777, *Fitou* en 1781 . Aqueles toponims semblan ligats al latin **fictorium*, diminutiu de *ficta* (« bòrna »). Ça que la, cal remarcar qur *Fitor* pòt pas derivar regularament de **fictorio* (inatestat) d'un punt de vista etimologic. Existís tanben una autra ipotèsi: que lo nom modèrne venga d'una autra forma diminutiva de *ficta*: *fictonem*. Dauzat e Rostaing mençonan las doas ipotèsis e mai se preferisson la segonda . En tot cas, l'ipotèsi de la forma en *-n* es contradita per las atestacions ancianas que semblan de donar sonque de formas en *-r*, e non pas en *-n*. A la seguida de Negre, los Féniés causisson *Fictorius*, mas coma nom latin d'òme .

## Istòria
A l'epòca romana, fòrça masatges foguèron bastits sus la Via Domícia anant d'Espanha a Itàlia seguent las fonts.

Per causa de sa posicion prèp de la frontièra entre Espanha e França, lo vilatge patiguèt mai d'un còp de las invasions.

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Sijan; i es demorada, mas lo canton es vengut *canton de las Corbièras Mediterranèa*, sense cambiar de composicion e Sijan n'es lo burèu centralizator.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Economia
La principala activitat economica es la viticultura que las appellacions son: Fitor, Vin de país de las Costièras del Litoral Audés, Ribesaltes

## Lòcs e monuments

* Estanh de Leucata
* Castèl de Fitor

## Personalitats ligadas a la comuna

* Armand Gauthier

## Nòtas e referéncias


## Ligams extèrnes
* Sijan sul site de l'Insee
* site de la vila
Belhestar

**Belhestar** dit tradicionalament **Belhestar de la Frontièra** (en francés *Bélesta*) es una comuna lengadociana de Lengadòc situada dins lo parçan de Fenolhedés, lo departament dels Pirenèus Orientals e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia
Belhestar es una comuna del Fenolhedés.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Edifício Copan

right|thumb|280px|Edifício Copan

**Edifício Copan** es un gratacèl de São Paulo de 38 nivèls, a una nautor de 140 mètres e la construccion foguèt acabada en 1966.
Makhnovshchina

**Makhnovshchina** (en cirillic Махновщина) es lo nom de l**'armada insurreccionala d'[[Ucraïna]]**. Son nom ven de lo de l'anarquista ucraïnés Nestor Makhno autorn de qui ela s'es constituida dins las annadas 1920. La Makhnovshchina pren forma quand Trotski balha Ucraïna aus Alemands (tractat de Brest-Litovsk, 1918) : daus paisans de la region dau bòrd de la mar Negra se rassemblan autorn de Nestor Makhno. Per los anarquistas, la Makhnovshchina es lu simbòu d'un comunisme non autoritari, e sa defacha faça a l'Armada Roja anonçava las derivas dau regim sovietic.

## Chançon-omenatge
Escrita per lo paraulier francés Étienne Roda-Gil sus la musica dau chant sovietic *Los Partisans*.

LA MAKHNOVCHTCHINA

*Makhnovchtchina, Makhnovchtchina, 

*Tes drapeaux sont noirs dans le vent. 

*Ils sont noirs de notre peine, 

*Ils sont rouges de notre sang.

*Par les monts et par les plaines, 

*Dans la neige et dans le vent, 

*A travers toute l'Ukraine, 

*Se levaient nos partisans. 

*Au printemps, les traités de Lénine

*Ont livré l'Ukraine aux Allemands. 

*A l'automne, la Makhnovchtchina

*Les avaient jeté aux vents. 

*Makhnovchtchina, Makhnovchtchina, 

*Tes drapeaux sont noirs dans le vent. 

*Ils sont noirs de notre peine, 

*Ils sont rouges de notre sang. 

*L'armée blanche de Dénikine

*Est entrée en Ukraine en chantant, 

*Mais bientôt la Makhnovchtchina

*L'a dispersée dans le vent. 

*Makhnovchtchina, Makhnovchtchina,

*Armée noire de nos partisans, 

*Qui combattaient en Ukraine

*Contre les rouges et les blancs. 

*Makhnovchtchina, Makhnovchtchina, 

*Armée noire de nos partisans, 

*Qui voulaient chasser d'Ukraine

*A jamais tous les tyrans. 

*Makhnovchtchina, Makhnovchtchina, 

*Tes drapeaux sont noirs dans le vent. 

*Ils sont noirs de notre peine, 

*Ils sont rouges de notre sang.''
Jean-Pierre Bel

**Jean-Pierre Bel** (nascut a La Vaur, lo 30 de decembre de 1951) es un politician francés, lo primièr president socialista del Senat francés, dempuèi lo 1èr d'octobre de 2011. A un DESS de drech de l'Universitat de Tolosa. Foguèt cònsol de Mijanes (1983-1995), e de L'Avelhanet (2001-2008). Es senator socialista d'Arièja (departament) dempuèi 1998 e es President del Senat francés dempuèi lo 1èr d'agost de 2011. A tres filhas.

## Ligam extèrne
*  Pagina de Jean-Pierre Bel sul site del Senat
Robert Badinter

**Robert Badinter** (París, 30 de març de 1928 - París, 9 de febrièr de 2024) es un avocat e òme politic francés. Es conegut subretot per son combat en favor de la reïnsercion dels prisonièrs e contra la Pena de mòrt, que capitèt a obtenir per França lo 30 de setembre de 1981 del temps qu'èra ministre de la justícia de François Mitterrand, per la supression de las disposicions legalas penalizant las relacions omosexualas amb un minor per las edats que las relacions eterosexualas èran legalas, e tanben per sa participacion a la redaccion del nòu Còde penal. 

De 1995 a 2011 èra senador pel Partit Socialista.
Bauma dau Placard

right|250px|thumb|La bauma a Ròcha Bertier
La **[[bauma]] dau Placard** se tròba en Charanta Occitana, dins lo País d'Òrta e Tardoira.

## Localizacion
Coma la bauma dau Visatge, se situa en riba mança de Tardoira, dins la comuna de Vilonor, prep de Montberol, a  a l'est d'Engoleime. 

Se tròba au vilaret de Ròcha Bertier, dins un bauç dominant Tardoira. Es 'na vasta cavitat lonja de  e larja d'aperaquí , pertusada dins los calcaris bajocians e perlonjada d'un long corredor.

## Istoric
Fuguet descuberta vers 1853. En 1877 e 1878 fuguet cerchada d'un biais fòrça destructor, en essent gardats ren que los objectes considerats coma interessants.
Mijanes

**Mijanes** (*Mijanès* en francés) es una comuna d'Occitània, en Lengadòc, situada dins lo País de Fois en Donasan, lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. 

## Geografia
### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion en 1910 èra [mi'ʒanes] .

Una fòrma anciana seriá *Miejanes* en 1390, sense certitud . La prononciacion es [mi'ʒanes] , atal coma dins los mots catalans : *-a* seguida de *-s* o d'una autra consonanta, en sillaba finala pòsttonica,  ven *-e*  (los parlars donasanencs fan transicion entre lo lengadocian e lo catalan). Curiosament, Patrici Pojada escriu Artigas pel vilatge vesin, per una prononciacion [ar'tiɣes]. Dauzat, enganat per la fòrma francesa *Mijanès*, supausa un sufixe *-ensem* ( > és) ajustat al mot « provençal » *mijan*, *mejan*, « qu'es al mièg » . En realitat, lo mot es al femenin plural, mas qu'es aquò qu'es al mièg e perqué lo plural ? 
 
## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Quergut; es ara del canton de *Haute-Ariège* (en francés), donc de Nauta Arièja.

## Demografia
 

## Lòcs e monuments

### Farga catalana
Sul riu dempuèi l'Edat Mejana fonccionava una molina de fèrre).

Es mençonada pel primièr còp en 1714 quand lo Marqués d'Usson foguèt autorizat pel rei Loís XIV de França per bastir una farga catalana. La minièra de fèrre veniá de Vic de Sòs e benlèu de Botadiòl), e foguèt carrejat per muls. Lo metòde consistís a extraïre lo fèrre par reduccion pel Carbòni, porgit pel carbon de fusta. Dins lo fornèl se plaça una jaça de minièra, una de carbon, e aquela combustion activada per l'aire bufat pòt aténher 900&nbsp;°C. Uèit obrièrs èran necessaris per far fonccionnar la farga, 4 mèstres e 4 valets.

### Los Òrris
Refugis de pastres e païsans quand l'estiu devalavan pas al vilatge. Son fòrça a l'entorn del vilatge.

### L'estacion d'esquí
L'estacion d'esquí de Mijanes-Donasan : 1 470 m-2 000 m, 45 km de pistas (que 36 km d'esquí nordic), 5 telesquís, 10 pistas (esquí de pista). Creada en 1961.

## Personalitats ligadas a la comuna
* Jean-Pierre Bel, ancian Président del Senat francés, ne foguèt cònsol màger

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Vilonor

**Vilonor** (*Vilhonneur* en francés) es 'na anciana comuna de la Charanta Occitana situada dins lo País d'Òrta e Tardoira. Administrativament, se tròba dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània.
Lo 1er de genier de 2019 es fusionada emb Ranconha dins la comuna novela de Molins de Tardoira que ne deven lo chapluec e 'na comuna delegada.

## Geografia

### Comunas limitròfas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
***Vilonor** - *Vila honor* (occitan ancian) en 1266.

## Istòria

## Administracion
### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Demografia

## Luecs e monuments
* Bauma de l'Amonita
* Bauma de Vilonor
* Bauma dau Placard

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de Charanta
### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Pèire Deluns-Montaut

thumb|250px|Retrach d'en Pèire Deluns-Montaut cap a 1902
**Pèire Deluns-Montaut** (en francés: *Pierre Deluns-Montaud*; Alemans de Dròpt (Lengadòc), 5 de junh de 1845 – París, 8 de novembre de 1907) foguèt un politician e escrivan occitan. Son nom vertadièr èra Montaut mas emplegava tanben Deluns qu'èra lo nom de la branca mairala que foguèt portat fins al sègle XVIII. Foguèt deputat del departament d'Òlt e Garona de 1879 a 1898. 

## Biografia
thumb|left|Lo bust de Deluns-Montaut dins lo ''Jardin dels Felibres a Sceaux (França).
**Pèire Deluns-Montaut** nasquèt a Alemans de Dròpt en 1845. Èra lo filh de Joan Montaut, regent e cònsol del vilatge. Faguèt d'estudis segondaris al collègi de Marmanda e puèi se n'anèt far de drech a Tolosa ont obtenguèt lo doctorat. S'installèt coma avocat a Marmanda ont incitat per Leopòld Faye un avocat e adjonch del cònsol de la vila comencèt a far de politica en 1874. Venguèt puèi conselhièr municipal e adjonch del cònsol de Marmanda. En abril de 1879, se presentèt a las eleccions e foguèt elegit deputat en remplaçament de Faye qu'èra vengut senador. Foguèt deputat de l'Union Republicana del departament d'Òlt e Garona del 6 d'abril de 1879 al 31 de mai de 1898 dins la circonscripcion de Marmanda. 

Foguèt tanben Ministre de las Òbras publicas dins lo govèrn Charles Floquet del 3 d'abril de 1888 al 14 de febrièr de 1889.

Foguèt plan amic d'Armand Falièras.

## Referéncias
Bechtel

**Bechtel Group** es la premiera entrepresa americana d'òbras publicas. Fondada en 1898, emplegava en 2006 40 000 personas dins aperaquí cinquanta país. Lo sèti sociau es a San Francisco.
Ploiești

**Ploiești** es una dei grandei vilas romanesas, capluec dau județ de Prahova, en Valaquia, dins la region de desvelopament dau sud. La vila, capitala dau petròli romanés, si situa a 50 km de Bucarèst. Sa populacion èra de 230 240 abitants en 2007.
Martin Malvy

**Martin Malvy**, nascut lo 24 de febrièr de 1936 a París, es un jornalista, òme politic e ancian ministre del govèrn francés. Sòci del Partit Socialista francés. Foguèt lo darrièr president del conselh regional de Miègjorn-Pirenèus.
Christian Bourquin

**Christian Bourquin** (Sant Feliu d'Amunt, Catalonha del Nòrd, 7 d'octobre de 1954 – Montpelhièr, 26 d'agost de 2014), foguèt un politician francés. Ancian deputat de la tresena circonscripcion dels Pirenèus Orientals (1997-2002) e president del Conselh General dels Pirenèus Orientals (1998-2010), venguèt president del Conselh Regional de Lengadòc-Rosselhon lo 10 de novembre de 2010 e senador dels Pirenèus Orientals en setembre de 2011.

Quatren d’una familha d’agricultors catalans de Sant Feliu d'Amunt, dintrèt en 1973 a l'Institut nacional de las sciéncias aplicadas d'Estrasborg e obtenguèt un diplòma d'engenhaire en topografia. 
E en 1977, a vint-e-tres ans, comencèt a trabalhar per la vila de Montpelhièr coma engenhaire territorial ont lèu foguèt remarcat per Georges Frêche que ne venguèt lèu lo braç drech.

## Nòtas
Bernat Deliciós

**Bernat Deliciós** (Montpelhièr, cap a 1260 - Avinhon, aprèp 1319) foguèt un franciscan occitan que s'opausèt a l'Inquisicion. Ensagèt de defendre tant los catars coma los dissidents franciscans diches "esperitals" e los "beguins". Moriguèt en preson a Avinhon.

## Biografia
**Bernat Deliciós** èra lector (professor) dins lo convent de Carcassona ont en 1296 se venguèron refugiar un bon nombre de personas secutadas per l'Inquisicion. Amb los autres religioses prenguèt la defensa de las victimas e capitèt que s'abandonèsse la persecucion. Pasmens en 1297 l'inquisidor Nicolas d'Abbeville acusèt d'èsser estat erètge en Nicolau Faure, un borgués amonedat, qu'èra mòrt dempuèi gaireben vint ans e Bernat s'opausèt francament a el. Prenguèt la defensa del mòrt qu'èra estat acompanhat de Fraires menors dins son agonia e portèt l'afar davant lo papa Bonifaci VIII. A mai se Bernat ganhèt pas la causa, l'inquisidor arrestèt sa campanha inquisitoriala.
Foguèt mandat puèi a Narbona ont contunhèt son prètzfach de lector. 

### Bernat Deliciós contra l'Inquisicion
Sa posicion s'afirmèt mai que, exasperat pels inquisidors d'Albi, venguèt lo menaire d'un movement de contestacion que comencèt en 1299 e durèt fins a 1304 contra l'Inquisicion lengadociana dirigida per l'avesque d'Albi, Bernat de Castanet. 
En 1317, per òrdre del papa Bernat Deliciós foguèt arrestat del temps qu'èra en Avinhon e que defendiá la causa dels "esperitals" de son òrdre. Se faguèt un procès que capitanegèt Bernat Gui. Durant aqueste, Deliciós patiguèt fòrça torturas, e puèi finalament foguèt condamnat a la preson a vida en decembre de 1319 .

Deliciós foguèt una figura importanta de son epòca, coneguèt mantun sabent d'aquel temps coma Ramon Llull o Arnaut de Vilanòva.

## Eiretatge de Bernat Deliciós
La figura de Bernat Deliciós foguèt recuperada cap a la fin del sègle XIX pels movements favorables a la laïcitat. L'eclesiastic occitan serviguèt de modèl, a partir del libre de l'academician Barthélémy Hauréau, espelit en 1877, contra los defensors del partit clerical francés. . Una version occitana del libre, revirat per Ives Roqueta, foguèt publicada en 1981.