open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Carmen Electra

**Carmen Electra** (nascuda **Tara Leigh Patrick** en 1972) es una actritz americana de cinèma, e tanben cantaira e personalitat de la television.

## Filmografia
* 1997 : *[[An American Vampire Story]]*, de Luis Esteban
* 1997 : *[[Good Burger]]*, de Brian Robbins
* 1997 : *[[Alerte à Malibu]]* (*Baywatch*), de Michael Berk, Gregory J. Bonann e Douglas Schwartz (seria TV)
* 1998 : **, de Douglas Schwartz (vidèo)
* 1998 : *[[Starstruck]]*, de John Enbom
* 1998 : *[[The Chosen One: Legend of the Raven]]*, de Lawrence Lanoff (vidèo)
* 1999 : *[[Rencontre, amour et sexe]]* (*The Mating Habits of the Earthbound Human*), de Jeff Abugov
* 1999 : *[[Vacanze di Natale 2000]]*, de Carlo Vanzina
* 1999 : *[[Hyperion Bay]]*, de Joseph Dougherty et Ellen S. Pressman (seria TV)
* 2000 : *[[Won-G]]* (vidèo)
* 2000 : *[[The Great White Dope]]*, de Michael Alperowitz (court-métrage)
* 2000 : *[[Scary Movie]]*, de Keenen Ivory Wayans
* 2001 : *[[Sol Goode]]*, de Danny Comden
* 2001 : *[[Perfume]]*, de Michael Rymer
* 2001 : *[[Get Over It]]*, de Tommy O'Haver
* 2002 : *[[Rent Control]]*, de David Eric Brenner
* 2002 : *[[Whacked!]]*, de James Bruce
* 2003 : *[[Celebrity Temps]]*, de John Rieber (TV)
* 2003 : *[[Mariage à Hawaii]]* (*Baywatch: Hawaiian Wedding*), de Douglas Schwartz (TV)
* 2003 : *[[Filles de bonne famille]]* (*Uptown Girls*), de Boaz Yakin
* 2003 : *[[My Boss's Daughter]]*, de David Zucker
* 2004 : *[[Starsky et Hutch (film)|Starsky et Hutch]]* (*Starsky & Hutch*), de Todd Phillips
* 2004 : *[[Max Havoc: Curse of the Dragon]]*, de Albert Pyun
* 2005 : *[[Naked Womens Wrestling League DVD]]* (vidèo)
* 2005 : *[[Dirty Love]]*, de John Mallory Asher
* 2005 : *[[Lil' Pimp]]*, de Mark Brooks e Peter Gilstrap (vidèo) (votz)
* 2005 : *[[Searching for Bobby D]]*, de Paul Borghese
* 2005 : *[[Getting Played]]*, de David Silberg
* 2005 : *[[Treize à la douzaine 2]]* (*Cheaper by the Dozen 2*), d'Adam Shankman
* 2005 : *[[Tripping the Rift]]*, de Chuck Austen e Chris Moeller (seria TV)
* 2006 : *[[Lolo's Cafe]]*, de Guy Vasilovich (TV)
* 2006 : *[[Sexy Movie]]* (*Date Movie*), d'Aaron Seltzer
* 2006 : *[[Scary Movie 4]]*, de David Zucker
* 2006 : *[[Hot Tamale]]*, de Michael Damian
* 2006 : *[[Full of It]]*, de Christian Charles

## Ligam extèrne
*  Carmen Electra sus l'Internet Movie Database
*  Mai d'infòs sus Carmen Electra.
*  Dorsièr Carmen Electra sus Yahoo! Actualitats
Gene Krupa

thumb|right|Gene Krupa

Gene Krupa (nascut **Eugene Bertram Krupa** en 1909, mòrt en 1973) foguèt un percussionista de jazz dels Estats Units d'America.

## Discografia
**Enregistraments :**
* - *Who* ( amb Benny Goodman, 1935 )
* - *Sing sing sing* ( amb Benny Goodman, 1937 )
* - *Drummin' man* ( 1939 )
* - *Duet* ( amb Buddy Rich, 1962 )
Luther Vandross

thumb|250px|Luther Vandross amb Diana Ross en 2000

**Luther Ronzoni Vandross, Jr.** (Nòva York, 20 d'abril de 1951 - Edison, Nòva Jersei, 1 de julh de 2005) foguèt un cantaire american de soul, rhythm and blues, pop, *dance music* e *New Jack Swing*.

## Discografia
* *Never Too Much* (1981)
* *Forever, for Always, for Love* (1982)
* *Busy Body* (1983)
* *The Night I Fell in Love* (1985)
* *Give Me the Reason* (1986)
* *Any Love* (1988)
* *Power of Love* (1991)
* *Never Let Me Go* (1993)
* *Songs* (1994)
* *Your Secret Love* (1996)
* *I Know* (1998)
* *Luther Vandross* (2001)
* *Dance with My Father* (2003)
Lionel Hampton

**Lionel Leo Hampton** (1908–2002) foguèt un trompetista, percussonista e vibrafonista de jazz dels Estats Units d'America, que trabalhèt amb Gene Krupa, Benny Goodman, Teddy Wilson, Louis Armstrong e d'autres musicians famoses.
Tito Puente

Tito Puente (nascut **Ernesto Antonio Puente Jr.** en 1923, m.2000) foguèt un musician american (filh de puertoricans) de mambo, jazz, salsa e cha-cha-cha. Trabalhèt amb la cantaira cubana Celia Cruz dins lo filme *Los reyes del mambo cantan canciones de amor* en 1992.

### Discografia
**Mambo Beat: The Progressive Side of Tito Puente* (1994)
**Mambo y cha cha cha *(1994)
**The Best of Dance Mania* (1994)
**Barbarabatiri* (1994)
**Tito Puente's Golden Latin Jazz All Stars* (1994)
**Top Percussion/Dance Mania* (1994)
**20 Mambos/Take Five* (1995)
**Fania Legends of Salsa Collection, Vol. 3* (1995)
**Fiesta con Puente* (1995)
**Jazzin* (1995)
**Mambo Mococo (1949-51)* (1995)
**Mambos with Puente (1949-51)* (1995)
**More Mambos on Broadway* (1995)
**Tea for Two* (1995)
**The Complete RCA Victor Revolving Bandstand...* (1995)
**Tito's Idea* (1995)
**Yambeque: The Progressive Side of Tito Puente* (1995)
**Cha Cha Chá: Live at Grossinger's* (1996)
**El Rey de la Salsa* (1996)
**El Rey del Timbal* (1996)
**Special Delivery* (1996)
**The Very Best of Tito Puente & Vicentico..* (1996)
**Greatest Hits* (1996)
**Jazz latino, vol. 4* (1996)
**Percussion's King* (1997)
**Selection of Mambo & Cha Cha Cha* (1997)
**50 Years of Swing* (1997)
**Tito Meets Machito: Mambo Kings* (1997)
**Cha Cha Cha Rumba Beguine* (1998)
**Dance Mania '98: Live at Birdland* (1998)
**The Very Best of Tito Puente* (1998)
**Timbalero Tropical* (1998)
**Yambeque* (1998)
**Absolute Best* (1999)
**Carnival* (1999)
**Colección original* (1999)
**Golden Latin Jazz All Stars: In Session* (1999)
**Latin Flight* (1999)
**Latin Kings* (1999)
**Lo mejor de lo mejor* (1999)
**Mambo Birdland* (1999)
**Rey* (2000)
**His Vibes & Orchestra* (2000)
**Cha Cha Cha for Lovers* (2000)
**Homenaje a Beny Moré. Vol. 3* (2000)
**Dos ídolos. Su música* (2000)
**Tito Puente y su Orquesta Mambo* (2000)
**The Complete RCA Recordings. Vol. 1* (2000)
**The Best of the Concord Years* (2000)
**Por fin (Finally)* (2000)
**Party with Puente!* (2000)
**Obra maestra* (2000)
**Mambo Mambo* (2000)
**Mambo King Meets the Queen of Salsa* (2000)
**Latin Abstract* (2000)
**Kings of Mambo* (2000)
**Cha Cha Cha for Lovers* (2000)
**The Legends Collection: Tito Puente & Celia Cruz* (2001)
**The Complete RCA Recordings, Vol. 2* (2001)
**RCA Recordings* (2001)
**Puente caliente* (2001)
**The Best of...* (2001)
**King of Mambo* (2001)
**El Rey: Pa'lante! Straight!* (2001)
**Cocktail Hour* (2001)
**Selection. King of Mambo* (2001)
**Herman Meets Puente* (2001)
**Undisputed*  (2001)
**Fiesta* (2002)
**Colección Diamante* (2002)
**Tito Puente y Celia Cruz* (2002)
**Live at the Playboy Jazz Festival* (2002)
**King of Kings: The Very Best of Tito Puente* (2002)
**Hot Timbales!* (2002)
**Dr. Feelgood* (2002)
**Carnaval de éxitos* (2002)
**Caravan Mambo* (2002)

### Filmes
**Los reyes del mambo cantan canciones de amor* (Arne Glimcher, 1992)
**Calle 54* (Fernando Trueba, 2000)
L'Avana

**L'Avana** (en castelhan *La Habana, Ciudad de La Habana*) es la capitala de Cuba e tanben la pus granda ciutat de la Cariba. Sa populacion totala en 2002 es  abitants. Sa superficia totala es 728,3&nbsp;km².

## Istòria
thumb|380px|left|Panorama de la ciutat de L'Avana, capitala de Cuba.
Foguèt fondada per Cristòl Colomb l'an 1515 e lo sieu centre istoric (*La Habana Vieja*) es considerada Patrimòni de l'Umanitat per la UNESCO. En los ans 1920 durant la proïbicion del alcòl nels Estats Units, L'Avana se convertiguèt en una destinacion populara per las vacanças dels americanes. Los clubs de nuèch e lo jòc subrevisquèron, mas foguèron barrats mai en lo 1959 après la Revolucion Cubana. 

L'Avana foguèt candidata per èsser vila del Jòcs Olimpics d'estiu de 2012, mas foguèt eliminada abans de la finala.
Joan Miró

**Joan Miró i Ferrà** (Barcelona, 20 d'abril de 1893 - Palma, 25 de decembre de 1983) foguèt un important pintre, ceramista e escultor catalan del sègle XX, del Surrealisme.

## Biografia
Quand èra jove, Miró foguèt atirat per los movements artistics qu'èran a espelir e s'amassar a Montparnasse (París, França) e en 1920 se mudèt a la capitala de l'estat francés. Lai, jos l'influéncia dels poètas e dels escrivans, desvolopèt un estil unic bastit sus de formas organicas e de plans geometrics dessenhats amb de linhas agudas. Generalament identificat coma un pintor surrealista per encausa de son interès de cap a l'automatisme surrealista e son emplec de simbolisme sexual (per exemple, d'ovoïdes amb de linhas ersosas que ne sortisson), foguèt influenciat en gras variables l'estil de Miró pel surrealisme e lo dadaïsme, encara que rebutèsse d'èsser membre de quin movement artistic que siá dins lo periòde d'entreguèrras. André Breton, lo paire del surrealisme, lo descriguèt coma "lo mai surrealista de totes nosautres." Èra conegut Breton per son afinitat a l'automatisme e a mai incitava a defugir l'alimentacion, lo sòm, e a prendre de drògas per tal de s'encabir dins un estat allucinogèn que portariá a la creacion d'art reveladoira del subconscient. Miró confessèt que creèt una de sas òbras mai celèbras, *Lo carnaval d'Arlequin*, dins de condicions similaras.

## Galariá

Joan Miro-Femme 1970-34-Kerze-2016-gje.jpg|Femme 1970
Joan Miro-Femme 1981-04-2007-gje.jpg|Femme 1981
Image:Barcelona.Miro.Dona.i.Ocell.jpg|Dona i ocell (1982)

Image:Hakone open air museum (10).jpg|Hakone
Image:MNCARS Patio Escultura Miro.JPG|òbra al Musèu Reina Sofia



## Ligams extèrnes
* Site oficial de la Fondacion Miró
* Biografia detalhada
* '''Art Gallery''' - Joan Miro
* Archiu pro complet de sas òbras
*Miro al Centre Pompidou : "la Naissença del monde" (1917-1934)
*The Prodigious Century
L'As Pagat Lo Capèu?

**L'As Pagat Lo Capèu?** (grafia originala: **<L'As Pagat lou Capeù?>**) si fondèt en auton dau 2003 embai fraires Casagrande e Xavier Picard.
Es un grop niçard de música tradicionala tan niçarda coma provençala o mai generalament occitana.

## Formacion

*Silvain Casagrande : Jorgina, Votz 
*Renaud Casagrande : Jorgina 
*Xavier Picard : Clarineta

## pàgina
*Sit de L'As Pagat Lo Capèu?
Palma (Malhòrca)

**Palma** (oficialament en catalan: *Palma*),**** tradicionalament la **Ciutat de Malhòrca** (en catalan: *Ciutat de Mallorca* o *Ciutat*), es una comuna e una vila, capitala de la comunautat autonòma de las Illas Balearas. Es tanben coneguda internacionalament coma *Palma de Mallorca*.

## Etimologia

Quand Quint Cecili Metèl lo Balearic, procònsol d'Hispania, fondèt la ciutat, la nomenèt Palma. Pendent lo periòde islamic, nomenèron l'illa *Mayûrqa* e la vila, *Madina Mayurqa* («ciutat de Malhòrca»). Amb lo rei Jacme Ièr se tradusiguèt lo sistèma de nominacion arabe, e Mallorca foguèt lo nom tant de la ciutat coma de l'illa; per las diferenciar òm s'acostumava a precedir Mallorca de las paraulas ciutat, illa o regne, segon l'intencion, çò que faguèt que del  fins al , sempre las referéncias a Palma se formulavan amb lo tèrme *Mallorca* o *ciutat de Mallorca*. 

Amb lo Decret de Nòva Planta en 1715, se recuperèt oficialament lo nom roman (dejà ressuscitat per d'erudits e d'istorians del ), que, tanben oficialament, al , amb la division provinciala de l'Espanha, se cambièt en Palma de Mallorca. Popularament, encara es coneguda coma *Ciutat*, pr'amor qu'èra la soleta vila de l'illa.

## Nòtas e referéncias

thumb|580px|center|Vista de la ciutat de Palma de Malhòrca, dins las Illas Balearas.
Bram Stoker

**Abraham Stoker**, pus conegut coma **Bram Stoker** (Clontarf, 8 de novembre de 1847 – Londras, 20 d'abril de 1912)  foguèt un escrivan irlandés. Es l'autor de Dracula e d'autras novèlas.

### Novèlas
* *The Primrose Path* (1875)
* *The Snake's Pass* (1890)
* *The Watter's Mou' * (1895)
* *The Shoulder of Shasta* (1895)
* *Dracula* (1897)
* *Miss Betty* (1898)
* *The Mystery of the Sea* (1902)
* *The Jewel of Seven Stars* (1903)
* *The Man* (AKA: *The Gates of Life*) (1905)
* *Lady Athlyne* (1908)
* *Snowbound: The Record of a Theatrical Touring Party* (1908)
* *The Lady of the Shroud* (1909)
* *Lair of the White Worm* (1911)
### Òbras de non-ficcion
**The Duties of Clerks of Petty Sessions in Ireland* (1879)
**A Glimpse of America* (1886)
**Personal Reminiscences of Henry Irving* (1906)
**Famous Impostors* (1910)
Jefferson City

thumb|280px|right|Carta de Missorí, amb la localizacion de Jefferson City.

**Jefferson City** es una vila e la capitala de l'estat american de Missorí. Sa populacion en 2000 èra de  abitants. Sa superfícia totala es 73,2&nbsp;km².
Max Weber

**Maximilian Weber** (1864-1920) èra un economista e sociològ alemand, sustot conegut per son trabalh *Die protestantische Ethik und der 'Geist' des Kapitalismus* (L'etica protestanta e l'Esperit del Capitalisme'').

Es considerat coma un dels fondators de la sociologia modèrna.
Santos

**Santos** es una vila de Brasil, sul litoral de l'estat de São Paulo. Sa populacion èra estimada a 418&nbsp;316 abitants en 2005. Sa superfícia totala es de 280,3&nbsp;km². Una part de son territòri (39&nbsp;km²) es situada dins l'illa de São Vicente, qu'es dividida amb la vila de São Vicente. L'autra part es situada sus lo continent.

thumb|left|250px|Vista de la vila de Santos, lo pòrt màger de Brasil.
Situada a 70&nbsp;km al sud de la capitala de l'estat (la ciutat de São Paulo), Santos es lo pòrt màger d'America del Sud e tanben una vila toristica e comerciala. Es ligada a la vila de São Paulo per la rota *Via Anchieta* e l'autorota *Rodovia dos Imigrantes.*

thumb|left|250px|Autra vista de la vila.
Foguèt fondada en 1543 o 1546, recebèt la doana en 1550 e aguèt l'estatut de vila lo 26 de genièr de 1839. L'inauguracion del camin de fèrre Santos-Jundiaí pels angleses en 1867 a transformat la vila en un important pòrt d'exportacion de cafè.

[thumb|left|250px|Lo pòrt de Santos foguèt lo principal pòrt exportador de [cafè brasilièr a la fin del sègle XIX e al començament del sègle XX.]]

Dins un club de fotbòl de Santos - lo *Santos Futebol Clube*, fondat en 1912 - a jogat un dels fotbolaires brasilièrs mai famós: Edson Arantes do Nascimento, pus conegut coma Pelé.
Marcel Camus

Marcel Camus (1912-1982) foguèt un realizator francés de cinèma. Recebèt la Palma d'Aur del Festenal de Canas amb lo filme brasilièr *Orfeu Negro*, en 1959.
Anthony Quinn

vinheta

Anthony Quinn (nascut **Antonio Rudolfo Oaxaca Quinn** (21 d'abril de 1915, 3 de junh de 2001) foguèt un actor american de cinèma. Recebèt lo Prèmi Oscar amb los filmes *Viva Zapata!* (1952) e *Lust for life* (1956).
Trypanosoma cruzi

Lo **Trypanosoma cruzi** es un protozoari responsable de la *Malautiá de Chagas*, una malautiá originària d'America qu'afècta lo sistèma nerviós central dels animals e tanben dels umans, e pòt tuar per crisi cardiaca. Lo trypanosoma e tanben son vector (l'insècte Triatoma infestans) foguèron descobèrts per lo mètge brasilièr Carlos Chagas.
Carlos Chagas

**Carlos Justiniano Ribeiro Chagas** (1879-1934) foguèt un mètge e scientific brasilièr. Descobriguèt lo *[[Trypanosoma cruzi]]*, protozoari responsable de la *[[malautiá de Chagas]]*.
Triatoma infestans

Lo Triatoma infestans (conegut en portugués coma *barbeiro*, *chupança* e altres noms; en francés e espanhòl coma *vinchuca*) es un insècte sud-american que s'alimenta de la sang umana o animala, e es lo vector del protozoari *[[Trypanosoma cruzi]]*, transmetor de la *Malautiá de Chagas*.

L'insècte abita en regions ruralas, entre plantacions de cana de sucre, entre lenha verda o fusta gardat, o en ostals amb parets de tèrra seca.

Dins la lucha contra l'insècte, cal redusir las abitacions precàrias dins las zonas ruralas, e tanben utilizar d'insecticidas, coma lo DDT.
Iggy Pop

**James Newel Osterberg, Jr.**, mai conegut coma **Iggy Pop** (Muskegon, Michigan 21 d'abril de 1947) es un cantaire, compositor e actor american. Es considerat coma un dels artistas rock dels mai influents. Foguèt un dels membres mai importants del grop The Stooges qu'agiguèt coma una de las formacions precursoras del movement punk.

## Discografia
* *The Idiot* (1977)
* *Lust for Life* (1977)
* *New Values* (1979)
* *Soldier* (1980)
* *Party* (1981)
* *Zombie Birdhouse* (1982)
* *Blah Blah Blah* (1986)
* *Instinct* (1988)
* *Brick by Brick* (1990)
* *American Caesar* (1993)
* *Naughty Little Doggie* (1996)
* *Avenue B* (1999)
* *Beat 'Em Up* (2001)
* *Skull Ring* (2003)
* *Préliminaires* (2009)
* *Après* (2012)
* *Post Pop Depresion* (2016)
* *Free* (2019)
* *Every Loser* (2023)
Charles Mingus

Charles Mingus (1922–1979) foguèt un important compositor e musician Estats Units d'America de jazz e tanben un activista politic dels Drechs Umans.
Ciutat de Mexic

**Ciutat de Mexic** (en espanhòl *Ciudad de México*) o mai brèu **CDMX** (en espanhòl [se de 'eme 'ekis]) es la capitala de Mexic. Es una entitat federala qu'aperten pas a cap dels 31 estats mexicans. Sa populacion, en 2009, èra de  abitants, ( abitants dins l'airal metropolitan). Sa superfícia totala es de 1485&nbsp;km² (4979&nbsp;km² amb l'airal metropolitan).

Es una de las pus grandas vilas del mond e un grand centre de comèrci e de servicis. De grandas entrepresas i an lors sètis socials.
Coma vila globala "alfa" Ciutat de Mexic es un dels pus important centre financièr en America del Nòrd. La ciutat es situada dins la Val de Mexic (*Valle de México*), una val larga sus l'altiplan al centre de Mexic, a un altitud de 2240m. La vila se compausa de sètze delegacions (*delegaciones*, en espanhòl), o subdistrictes.

L'Aira metropolitana de la ciutat de Mexic aviá un produch interior brut de 411 miliard de dollar US en 2011, çò que ne fasiá una de las pus ricas del mond. La vila èra responsable de 21% del PIB de Mexic e l'aira metropolitana de 34% del PIB nacional total. Comparat a l'economia d'estats independents, en 2013, la Ciutat de Mexic auriá agut la cinquena plaça en America latina—cinc còps pus importanta que la de Còsta Rica e aperaquí la meteissa importància que la de Peró.

La vila foguèt bastida a l'origina subre una isla del Lac Texcoco pels astècas en 1325 jol nom de Tenochtitlan, que foguèt completament destruida en 1521 del temps del sètge de Tenochtitlan, e tornar bastida puèi segon los estandarts urbans espanhòls. En 1524, la municipalitat de la Ciutat de Mexic foguèt fondada, amb lo nom de *México Tenochtitlán*, e en 1585 foguèt oficialament sonada *Ciudad de México* (Ciutat de Mexic). La Ciutat de Mexic serviguèt de centre politic, administratiu e financièr per la màger part de l'Empèri colonial espanhòl. Après l'acabament de la Guèrra d'independéncia, lo Districte Federal foguèt creat en 1824. En 2016 cambièt son nom oficialament a *Ciudad de México*.**

### Divisions administrativas

Lo territòri es devesit en 16 *alcaldías* (una *alcaldía* correspond a un arrondiment). Aquelas alcaldías son elas meteissas devesidas en quartièrs: al total, 400 exactament.
thumb|320px|Ciutat de Mexic, de nuèch en 2012
* Álvaro Obregón
* Azcapotzalco 
* Benito Juárez
* Coyoacán
* Cuajimalpa de Morelos
* Cuauhtémoc 
* Gustavo A. Madero
* Iztacalco
* Iztapalapa 
* Magdalena Contreras
* Miguel Hidalgo
* Milpa Alta 
* Tláhuac
* Tlalpan
* Venustiano Carranza
* Xochimilco

### Referéncias
Tripanosoma

***Trypanosoma*** es un  notable de l' dels Trypanosomatida, un grop de protistas parasits. Diferentas s infèctan una varietat de divèrs vertebrats, demest los quals l'Òme, provocant de malautiás, las tripanosomiasis. La màger part de las espècias son transmesas per d'invertebrats, d'insèctes per exemple.  

## Espècias
Las s de *Trypanosoma* comprenon las seguentas :

* *[[Trypanosoma brucei|T. brucei]]*, que provòca la malautiá del sòmi çò de l'òme.
* *[[Trypanosoma cruzi|T. cruzi]]*, que provòca la malautiá de Chagas çò de l'òme.
* *[[Trypanosoma congolense|T. congolense]]*, que provòca la Nagana dels cavals e camèls.
**[[Trypanosoma equinum]]*
* *[[Trypanosoma equiperdum|T. equiperdum]]*, que provòca la dorinq dels Equidats.
* *[[Trypanosoma evansi|T. evansi]]*, que provòca la surra .
**[[Trypanosoma lewisi]], dels rats.
* *Trypanosoma melophagium*, de la [[Melophagus ovinus|fedas]].
**Trypanosoma percae*, del [[peis]] *Perca fluviatilis*.
* *T. simiae*, que provòca la [[nagana]] dels animals.
* *T. suis*, que provòca diferentas formas de [[surra]].
* *T. vivax*, que provòca la malautiá de [[nagana]].

==Referéncias==  
:*Report on Trypanosomes*, Thomas, (London, 1905)  
:*Tropical diseases*, Sir Patrick Manson, (fifth edition, London, 1914)  
:*Tropical Medicine and Hygiene'', C. W. Daniels, (New York, 1914)
Roy Orbison

thumb|right|Roy Orbison

**Roy Kelton Orbison** (Vernon, Tèxas, 23 d'abril de 1936 - Nashville, 6 de decembre de 1988) foguèt un compositor, cantaire e musician american pionièr del rock and roll. Se faguèt celèbre entre 1960 e 1964 gràcias a las cançons "Only the Lonely", "Crying", and "Oh, Pretty Woman" e sa carrièra musicala durèt mai de 40 ans.
La revista *[[Rolling Stone]]* situèt Orbison en 37ena posicion sus sa lista dels Artistas Màgers de totas las epòcas, e numèro 13 dins sa lista dels 100 cantaires mai importants de totas las epòcas. En 2002, la revista *[[Billboard]]* lo classifiquèt en 74ena posicion dels 600 artistas principals per sos albums.

## Biografia
Roy Orbison nasquèt en 1936 a Vernon, una vilòta de l'estat de Tèxas, dins una familha modèsta. Son paire, Orbie Lee Orbison, trabalhava coma mecanician e tanben coma foraire de poses de petròli e sa maire, Nadine Shultz, èra infirmièra. Del temps de la Granda Depression totes dos parents se trobèron sens trabalh e aguèron de mudar pro sovent. La familha s'installèt a Fort Worth quand Roy èra mainatge e i estudièt a l'Escòla elementara Denver Ave. I demorèt pas gaire qu'una epidèmia de pòlio se declarèt e los incitèt a tornar a Vernon. Mai tard, mudèron tornarmai per demorar dins lo vilatge de Wink, a l'oèst de l'estat. Orbison declarèt mai tard qu'èra estat plan content de partir d'ailà que las activitats e lésers i èran plan escasses.

Totes los enfants dels Orbisons patiguèron de problèmas de vista, e coma s'i vesiá pas gaire Roy aguèt de vestir de lunetas correctivas plan espessas tre sa joventut.

## Discografia
* *Roy Orbison at the Rock House* (1961)
* *Lonely and Blue* (1961)
* *Crying 21* (1962)
* *In Dreams* (1963)
* *There Is Only One Roy Orbison* (1965)
* *Orbisongs* (1965)
* *The Orbison Way* (1966)
* *The Classic Roy Orbison* (1966)
* *Roy Orbison Sings Don Gibson* (1967)
* *The Fastest Guitar Alive Original Soundtrack* (1967)
* *Cry Softly Lonely One* (1967)
* *Roy Orbison's Many Moods* (1969)
* *Hank Williams the Roy Orbison Way* (1970)
* *The Big O* (1970) 
* *Roy Orbison Sings* (1972)
* *Milestones* (1973)
* *I'm Still in Love with You* (1976)
* *Regeneration* (1977)
* *Laminar Flow* (1979)
* *Class of '55* (1985)
* *Mystery Girl* (1989)
* *King of Hearts* (1992)
Narada Michael Walden

Narada Michael Walden (nascut *Michael Walden* en 1952) es un compositor, cantaire, productor musical e percussionista american dels genres *disco*', r&b e funk.
Vièlh anglés

L**'anglosaxon** (var. *anglosaisson*) o **vièlh anglés** (, prononciat coma [ˈæŋɡliʃ]) es la primièra fasa de desvolopament de la lenga anglesa. L'anglosaxon se parlava en Anglatèrra e al sud d'Escòcia entre los sègles VIII e XI. L'invasion normanda d'Anglatèrra per Guilhèm lo Conquistaire, en 1066, marca simbolicament la fin progressiva de l'anglosaxon e lo passatge a l'anglés mejan.

[miniatura|L'extension aproximativa de las [lengas germanicas al començament del segle X:

]]

### Ligams extèrnes
*  Una introduccion al vièlh anglés
Paulette Goddard

**Paulette Goddard** (nascuda **Pauline Marion Levy** en 1911, m.1990) foguèt una actritz americana de cinèma.

## Biografia
Comencèt la siá carrièra professionala coma modèl publicitari e, après, coma integrant de la companhiá musicala Ziegfeld Follies de Florenz Ziegfeld. Après se maridar amb lo milionari Edgar James, se transportèt a demorar en Hollywood. A començaments dels ans 1930 participèt a papièrs segondaris en òbras coma *City Streets* (1931) de Rouben Mamoulian amb Gary Cooper e Sylvia Sidney, o *The Kid from Spain* (1932) de Leo McCarey al bòrd de Eddie Cantor. 

Lo 1936 joguèt amb Charlie Chaplin, en lo film *Modern Times* (1936), la darrièra pellicula qu'apareis "Charlot" coma personatge, e posteriorament en d'autras produccions de Hollywood. Après lo rodatge de la pellicula se maridèron en una ceremònia secrèta. Quatre ans tornèron après rodar amassa un nòu film, *Lo Grand Dictator* (1940), pellicula critica contra lo nazisme alemand e, per estenduda, contra totes los fascismes e dictaturas. Ambedós títols conforman doas de las òbres de mèstres del genial director, la que causa evitèt pas qu'aquel meteis an se trinquès lo matrimòni.
Mercuri (omonimia)

Mercuri pòt designar:

* un element quimic - Mercuri (element)
* un element alquimic - Mercuri (alquimia)
* una planeta del Sistèma Solar - Mercuri (planeta)
* un dieu dels romans - Mercuri (mitologia)
* un roman d'Amélie Nothomb - Mercuri (roman)
Sex Pistols

Los **Sex Pistols** es un grop de punk anglés actiu de 1975 a 1978, Es un dels grops de musica mai famoses de la primièra epòca del Punk (amb The Clash). 

## Lo Grop

* Cant : Johnny Rotten
* Guitarra electrica: Steve Jones
* Bassa: Glen Matlock (1975-1977) e Sid Vicious (1977-1978)
* Batariá: Paul Cook

## Discografia

### Albums

* *[[Never Mind The Bollocks, Here's the Sex Pistols]]* (28 d'octobre de 1977)
** *Cançon: [[Anarchy In The UK]] - [[God Save the Queen]]
* *The Great Rock 'n' Roll Swindle* (26 de febrièr de [[1979]])
* *Some Product: Carri on Sex Pistols* (entrevistas e singles ràdio) (27 de julhet de [[1979]])
* *Flogging a Dead Horse* (compilacion) (16 de febrièr de [[1980]])
* *Kiss This: The Best Of* (10 d'Octobre de [[1992]]) 
* *Filthy Lucre Live* (24 de Junh de [[1996]])
* *Jubilee: The Best Of* (27 de mai de [[2002]])
* *Sex Pistols* (cofret) (2 de Junh de [[2002]])
* *Raw and Live* (16 de Febrièr de [[2004]])
* *Spunk* (Original 1977 Bootleg Album) (10 de Julhet de [[2006]])

=== Album sòlo de Sid Vicious ===

* Decembre de 1979 - *Sid Sings''
Wolfgang Ernst Pauli

**Wolfgang Ernst Pauli** (Viena, Àustria 25 d'abril de 1900 - Zuric, 15 de decembre de 1958) foguèt un fisician austrian, posteriorament soís e puèi american. Demest los fondadors de la mecanica quantica e autor del principi d'exclusion que pòrta son nom en 1926, recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1945.
Ginger Rogers

**Ginger Rogers**, nascuda **Virginia Katherine McMath** (Independence, Missorí, 16 de julh de 1911 - Rancho Mirage, Califòrnia, 25 d'abril de 1995) foguèt una actritz e dançaira americana. Durant sa longa carrièra joguèt dins 73 films e participèt al costat de Fred Astaire a 10 comèdias musicalas.
En 1940 recebèt un Prèmi Oscar de la melhora actritz gràcias a son ròtle dins lo film *Kitty Foyle*.
Desmond Dekker

Desmond Dekker (nascut **Desmond Adolphus Dacres** en 1941, m.2006) foguèt un cantaire jamaican de ska e reggae, e autor del succès *Israelites* (en 1969).
Alejo Carpentier

thumb|right|Alejo Carpentier
**Alejo Carpentier y Valmont** (Lausana, 26 de decembre de 1904 - París, 24 d'abril de 1980) foguèt un escrivan, jornalista, musicològ e critic musical cuban. Son òbra aguèt una influéncia bèla sus la literatura latinoamericana de son temps e mai posteriorament. Aqueste amic dels escrivans franceses surrealistas André Breton, Jacques Prévert, Paul Éluard, foguèt un dels autors mai importants de l'estil dich realisme magic. Per encausa de son engatjament pels ideals revolucionaris d'esquèrra, Carpentier se vegèt empresonat mantun còp e mai obligat a l'exili.
## Òbras
### Romans
* *¡Écue-Yamba-O!* (1933)
* *El reino de este mundo* (1949)
* *Los pasos perdidos* (1953)
* *El acoso* (1958)
* *El siglo de las luces* (1962)
* *Concierto barroco* (1974)
* *El recurso del método* (1974)
* *La consagración de la primavera* (1978)
* *El arpa y la sombra* (1979)

### Contes e narracions
* *Viaje a la semilla* (1944)
* *Guerra del tiempo* (1956)
* *El Camino de Santiago* (1967)
* *Los convidados de Plata* (1972)

### Ensages
* *La música en Cuba* (1946)
* *Tristán e Isolda en tierra firme* (1949)
* *Tientos y diferencias* (1964)
* *Literatura y conciencia en América Latina* (1969)
* *La ciudad de las columnas* (1970)
* *América Latina en su música* (1975)
* *Letra y solfa* (1975)
* *Razón de ser* (1976)
* *Afirmación literaria americanista* (1979)
* *Bajo el signo de Cibeles. Crónicas sobre España y los españoles* (1979)
* *El adjetivo y sus arrugas* (1980)
* *El músico que llevo dentro* (1980)
* *La novela latinoamericana en vísperas de un nuevo siglo y otros ensayos* (1981)
Frits Zernike

**Frederik "Frits" Zernike** (1888-1966) foguèt un fisician neerlandés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1953.
Var (riu)

**Var** es un riu d'Occitània que s'escola dins lo departament deis Aups Maritims.
 
Sa font raja a Estenc, masatge de la comuna d'Entraunes, a 1&nbsp;790 mètres, au sud dau còl de la Calhòla (). Son escorreguda es de 114 km abans de se getar dins la mar Mediterranèa a l'oèst de Niça. Son cors inferior fa lo limit tradicionau entre la Comtat de Niça e la rèsta de Provença, mentre que son cors mejan e superior es dins la Comtat de Niça. A donat son nom au departament de Var perque a passat temps, lo riu de Var èra lo limit orientau d'aqueu departament. 

## Idrografia

Le Var reçaup 5 afluents principaus : 
* riba senèstra : 
**Chans (25 km) au luec-dich dau Pònt de Chans, avau dau Puget Tenier
**Tiniá (75 km) dins lei gòrjas de la Mescla e 
**Vesubiá (48 km) au nivèu de Plan de Var ;
* riba drecha : 
**Colomp (20 km) au pònt de Guèidan, amont d'Entrevaus,
**Esteron (66,7 km) au nivèu de Sant Martin de Var.

Reçaup en mai nombroses afluents secondaris : Tuebi (a Guilherme),  Chalvanha (a Entrevaus), la Rodola (au Puget Tenier).

Lo nivèu dau riu es abitualament bas, 50 a  en regla generala, mai es reputat per seis aigats subtes e importants, son debit puja alara en quauques oras a , atenh  en aigat centenau e entrò  en aigat millenau. Son darrièr aigat important se debanèt lo 5 de novembre de 1994.
Campinas

**Campinas** (AFI: ) es una ciutat màger de Brasil, la tresena de l'estat de São Paulo per la populacion. Sa populacion èra estimada a 1&nbsp;059&nbsp;420 abitants en 2006. Sa superfícia totala es de 795,7&nbsp;km². Es situada a una distància de 90&nbsp;km de la ciutat de São Paulo, capitala de l'estat.

thumb|250px|left|Campinas vista dempuèi lo quartièr Castelo.
Fondada lo 14 de julhet de 1774, es actualament un important centre industrial (principalament industrias de nauta tecnologia, metallurgia), de comèrci e servicis, e tanben sèti de l'Universitat de Campinas (UNICAMP), e de la *Pontifícia Universidade Católica de Campinas* (PUCCAMP), e d'autras institucions d'ensenhament.

[thumb|250px|left|Plaça amb un terminal municipal d'[autobuses dins lo centre de Campinas.]]

thumb|left|250px|Catedrala de Nòstra Dòna de la Concepcion, a Campinas.

250px|thumb|right|Mapa de Campinas en 1878.
Nòva Delhi

thumb|280px|right|La tomba de Humayun, a Nòva Delhi, Índia.
Nòva Delhi (indi: नई दिल्ली ; ordo: دہلی o دلّی ; anglés: New Delhi) es la capitala d'Índia situada dens lo Territòri de l'Union de Delhi. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2006. Sa superfícia totala es de 42,7&nbsp;km².

## Galariá

Image:Humayuns Tomb Delhi 31-05-2005 pic1.jpg|La tomba d'Humâyûn
Image:Delhi main bazaar.jpg|Lo bazaar
Image:DelhiMetro.jpg|Lo mètro de Delhi
Image:IndiaGate.jpg|La pòrta d'Índia
Image:Jantar Mantar Delhi 27-05-2005.jpg|Lo Jantar Mantar
Image:Jama Masjid.jpg|La Jama Masjid 
Image:Qutb Minar.jpg|Lo Qûtb Minâr
Image:Red Fort, Delhi by alexfurr.jpg|Lo Fòrt roge
Image:1973 Delhi view.jpg|Vista dempuèi la Granda Mosqueta (1973)
Image:Railway station of New Delhi 1995 by od.jpg|La gara (1995)
Image:Cow_on_Delhi_street_colorcorr.jpg|Scèna de carrièra (2004)
Myxinidae

La **mixina** es anguilhifòrma. A pas de caisses mas un parelh d'estructuras orizontalas amb de dents enrodadas de 4 barbilhs bucals e 4 barbilhs altorn de l'orifici nasal. La longor del mascle es de 25 a 30&nbsp;cm, la de la femèla de 30 a 40&nbsp;cm per un pès de 0,5 a 1&nbsp;kg.

S'enròtla en nos.
Sa pèl es desprovesida d'escatas.
Devorís los peisses de l'interior e especialament los que son preses dins las rets dels pescaires.

Quand es atacada, la mixina libèra de 150 pòres 5 gramas de fibres secas que s'idratan e conflan mai lèu que cap de substància coneguda per formar 20 litres d'una substància viscosa e fòrça solida.

Veire tanben Myxinoïdes
Alcoià

L**'Alcoià** es una comarca centrala del País Valencian, que sa capitala es Alcoi.

Es limitròfa al nòrd amb la Vall d'Albaida e lo Comtat, a l'èst amb la Marina Baixa, al sud amb l'Alacantí e lo Vinalopó Mitjà, e a l'oèst amb l'Alt Vinalopó.
Shirley MacLaine

**Shirley MacLaine** (nascut **Shirley MacLean Beaty** en 1934) es una actritz americana de cinèma. A recebut lo Oscar de la melhora actritz amb lo filme *Terms of Endearment*, de 1984.

## Ligams extèrnes
* Sit oficial
* Shirley MacLaine sus l'Internet Movie Database
Antofagasta

vinheta|178px|drecha|Escut de Antofagasta
thumb|Pasejada pedona Arturo Prat

**Antofagasta** es una ciutat de Chile, dins la region d'Antofagasta, al nòrd del país amb 298.000 abitants. Sa superficia totala es de 30718,1 km².

## Vejatz tanben
### Ligams intèrnes
### Referéncias
* 
### Ligams extèrnes

* Portal de Antofagasta (espanhòl)
Cadilhac

***[[Cadilhac (Michigan)|Cadilhac]]** es una vila de Michigan.
***[[Cadilhac (automobila)|Cadilhac]]** es un Constructor automobil.
***[[Antoine Laumet]]**, dich de La Mothe, sénher de Cadilhac (1658-1730), un explorator francés.
***[[Cadilhac (Gironda)|Cadilhac]]**, una comuna dins lo departament de Gironda, en França
***[[Cadilhac (musica)|Cadillac]]**, un grop espanhòl pop.
****[[Cadilhac (album)|Cadillac]]*** es un album de Johnny Hallyday paregut en 1989.
Aret (astrologia)

Lo signe astrologic de l**'Aret** (qu'ocupa lo Solelh entre lo 21 de març e lo 19 d'abril) s'associa amb aquesta constellacion. Dins cèrtas cosmologias, l'Aret s'associa amb l'element classic del fuòc, e s'apela atal un signe de fuòc (amb lo Sagitari e lo Leon). Son opausat polar es la Balança.

## Significacion

## Vejatz tanben
* Aret (constellacion)
* Astrologia
Owen Willans Richardson

Owen Willans Richardson (1879-1959) foguèt un fisician britanic. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1928.
Isaac Newton

**Sir Isaac Newton** FRS (4 de genièr de 1643 - 31 de març de 1727 dins lo calendièr gregorian) foguèt un filosòf, teologian, matematician e fisician anglés. Newton es un dels personatges pus emblematics dins lo domeni de las sciéncias, e es conoscut subretot per son elaboracion de la mecanica classica, sa teoria de la gravitacion universala e la creacion, concurrentament amb Leibniz, del calcul infinitesimal.
En optica, desvolopèt una teoria de la color basada sus l'observacion, qu'un prisma descompausa la lutz blanca en un espèctre visible. Tanben inventèt lo telescòpi de reflexion compausat d'un miralh primari concau que recebèt lo nom de telescòpi de Newton.

En mecanica, establiguèt las tres leis universalas del movement que constituisson  de principis a la basa de la granda teoria que pertòca lo movement dels còsses, teoria nomenada uèi mecanica classica.

Es tanben conegut per la generalizacion del teorèma del binòmi e l'invencion dita del metòde de Newton permetent de trobar d'aproximacions d'un zèro (o racina) d'una fonccion reala d'una variabla reala.

Newton mostrèt que los movements dels objèctes sus Tèrra e dels còsses celestials son governats per las meteissas leis naturalas; en se basant sus las leis de Kepler sul movement de las planetas, devolopèt la Lei de la gravitacion universala.

Son obratge *[[Philosophiae naturalis principia mathematica|Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica]]*, publicat en 1687, es considerat coma una òbra màger dins l'istòria de las sciéncias. Es dins aqueste que descrit la lei universala de la gravitacion, formula las tres leis universalas del movement e geta las basas de la mecanica classica. Faguèt tanben de recercas dins los domenis de la teologia e de l'alquimia.

## Referéncias
Província de Turin

La **Província de Turin** (en piemontés *provincia ëd Turin*, en italian *provincia di Torino*) èra una província de la region de Piemont en Itàlia. Una partida occidentala e alpenca de la província se tròba en Occitània, dins las Valadas Occitanas.

Lo 1er de genièr de 2015, es remplaçada, sul meteis territòri, per una entitat novèla, la Ciutat Metropolitana de Turin.
Elephantidae

La familha **elephantidae** qu'amassa los animaus existint designats dens la lenga usuau dab lo mot d**'[[elefant]]** e tanben un gran nombre d'animaus fossils (com los genres genres *[[Stegodon]]* e *[[Mamot|Mammuthus]]* extincts desempuish lo pleïstocèn). 

La familha deus elefantids qu'ei actualament compausada de 2 genres:
* *[[Loxodonta]]*: (los elefants africans, amb 2 espècias).
** *[[Loxodonta cyclotis]]* (l'elefant deu  bòsc d'Africa)
** *[[Loxodonta africana]]* (l'elefant d'Africa de la savana)
* *[[Elephas]]*: (l'elefant asiatic, amb 1 espècia, actualament).
** *[[Elephas maximus]]*
Yorkshire

Yorkshire es un dels comtats istorics de l'Anglatèrra. Actualament, granda part de Yorkshire e una part de Lincolnshire forman la region de Yorkshire and the Humber.

### Istòria

### Geografia
## Division administrativa
200px|White Yorkshire rose

Yorkshire es tradicionalament devesit en tres *ridings*; North Riding, West Riding, East Riding, çaquelà, durant lo remembrament de Yorkshire de 1974, aqueste s'es vist redevesit en 4 comtats: 
* East Yorkshire (que fa partida de Humberside)
* North Yorkshire
* West Yorkshire
* South Yorkshire

300px|thumb|right|L'aglomeracion de Sheffield.

## Principalas ciutats de Yorkshire
* Bradford
* Doncaster
* Harrogate
* Helmsley
* Huddersfield
* Kingston-upon-Hull, mièlh coneguda jol nom de Hull
* **[[Leeds]]**
* Northallerton
* Pickering
* Rotherham
* Scarborough
* **[[Sheffield]]**
* Wakefield
* York

### Ligams extèrnes
Ernst Ruska

**Ernst August Friedrich Ruska** (1906-1988) foguèt un fisician alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1986, amb Gerd Binnig e Heinrich Rohrer.
Somerset

**Somerset** es un comtat del sud-oèst d'Anglatèrra. Confronta Gloucestershire al nòrd-oèst, Dorset al sud-èst e Devon al sud-oèst. La còsta entre lo canal de Bristol e l'estuari del Severn marca la frontièra nòrd, de cara a la mar d'Irlanda, mentre que al sud, lo riu Avon es la frontièra amb Gloucestershire. 

### Istòria

### Geografia

### Ligams extèrnes
Heidelberg

thumb|230px|left|Lo centre de la ciutat d'Heidelberg.

Heidelberg es una ciutat istorica de la region de Baden-Württemberg, en Alemanha. Sa populacion èra estimada a 142&nbsp;889 abitants en 2004. Sa superfícia totala es 108,83&nbsp;km².

## Ligams extèrnes
* Heidelberg City
* Heidelberg Incoming
* Bertha Benz Memorial Route (Mannheim-Heidelberg-Pforzheim)
Sheena Easton

Sheena Easton (nascuda **Sheena Shirley Orr** en 1959) es una cantaira pop americana, nascuda en Escòcia.

### Discografia
* *Take My Time* (1981)
* *Sheena Easton* (1981) 
* *You Could Have Been With Me* (1981) #33 UK, #47 U.S. 
* *Madness, Money & Music* (1982) #44 UK, #85 U.S. 
* *Best Kept Secret* (1983) #99 UK, #33 U.S. , #32 Canada 
* *Todo Me Recuerda a Ti* (1984) - Spanish language release 
* *A Private Heaven* (1984) #15 U.S. #36 Canada 
* *Do You* (1985) #40 U.S. 
* *No Sound But A Heart* (1987) 
* *The Lover In Me* (1988) #30 UK, #44 U.S. 
* *What Comes Naturally* (1991) #90 U.S. 
* *No Strings* (1993) 
* *My Cherie* (1995) 
* *Freedom* (1997) 
* *Home* (1999) 
* *Fabulous* (2001)
Kenneth Kaunda

**Kenneth David Kaunda**, professor e òme politic n. 1924 - 2021, foguèt lo premièr president de Zambia, entre 1964 e 1991.

Durant los primièrs ans del sieu govèrn, ensagèt de melhorar l'educacion del país, de l'ensenhament primari fins a l'universitat, e inaugurèt l'Universitat de Lusaka en 1966.
Levy Mwanawasa

**Levy Patrick Mwanawasa** (1948-2008) avocat e òme politic, foguèt president de Zambia entre 2002 e sa mòrt, lo 19 d'agost de 2008.
Lista dels presidents de Zambia

thumb|250px|Bandièra del president de Zambia.
Lo president es lo cap d'Estat e tanben lo cap de govèrn de Zambia. Actualament lo mandat presidencial es de 5 ans, amb una possibilitat de reeleccion.

Vaquí la **lista dels presidents de Zambia**. Lo primièr foguèt Kenneth Kaunda, entre 1964 e 1991.

## Presidents
Frederick Chiluba

**Frederick Jacob Titus Chiluba** (1943–2011) sindicalista e òme politic, foguèt president de Zambia entre 1991 e 2002. Foguèt lo fondador del partit "Movement per la Democracia Multipartidària" (*Movement for Multiparty Democracy* - MMD) en 1990, e venquèt Kenneth Kaunda a las eleccions presidencialas de 1991.
António de Oliveira Salazar

**António de Oliveira Salazar** (Vimieiro, Santa Comba Dão, Portugal, lo 28 d'abril de 1889 - Lisbona, Portugal, lo 27 de julhet de 1970), professor universitari, òme politic e dictator portugués. Ministre de las finanças entre 1928 e 1932, dempuèi 1968 dirigiguèt los destins del país coma dictator, amb lo títol de *President del Conselh*. En 1951, aprèp la mòrt del manescal Carmona, exercís tanben per interim la carga de President de la Republica.

Empachat per un accident incapacitant (emoragia cerebrala), foguèt escartat del govèrn en 1968, en essent remplaçat per Marcello Caetano. Fins a sa mòrt en 1970, los que tractavan jornalièrament amb li fasián creire que governava encara lo país, après aver exercit dins lo govèrn de Marcello Caetano.

Lo regim militar non li subrevisquèt pas fòrça annadas: la Revolucion dels ulhets foguèt un soslèvament militar que lo 25 d'abril de 1974 provoquèt la casuda de la dictatura salazarista que dominava lo país dempuèi 1933. La fin d'aquel regim, conegut coma Estat Nòu, permetèt que las darrièras colonias portuguesas atenguèsson la seuna independéncia aprèp una longa guèrra coloniala contra la metròpoli.
Antero de Quental

**Antero de Quental** (1842-1891) foguèt lo mai important poèta portugués del sègle XIX, e un dels principals autors de l'istòria de la lenga portuguesa.

Estudièt a Coïmbra, ont participèt en lo movement contra lo romantisme institucionalizat representat per Antonio Feliciano de Castilho. Foguèt un dels polemistas, amassa amb Eça de Queiroz e Teófilo Braga, de la nomenada *Question de Coïmbra*, que aglutinèt aquela reaccion en nom d'unes ideales influits per Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Jules Michelet, Pierre-Joseph Proudhon e Auguste Comte.

Foguèt un dels organizadors de las Conferéncias del Casino de Lisboa (1871), d'ont nasquèt lo Partit Socialista Portugués, que ne foguèt cofundador. Lo 1865 publiquèt *Odes Modernas*, que concep coma instrument d'accion revolucionària. Lo 1871 marca un cambiament de sens en la siá òbra e en la siá personalitat, produch benlèu de la siá malautiá o del fracàs dels ideales del 1870. Abandona la politica activa, e mai se lo 1880 acceptèt una candidatura a deputat socialista, legís Friederich Schopenhauer e Hartmann e los místics hindús, e què en una longa crisi que lo condusiriá al suicidi.
Jerry Seinfeld

**Jerome Allen "Jerry" Seinfeld** (n. 1954 en Brooklyn, Nòva York), es un comedian en viu, actor de television e escrivan nòrd-american. Remembrat per la siá participacion en la *sitcom* *Seinfeld*, transmesa de 1989 a 1998.

En 1989 li donèron l'oportunitat d'aver la siá pròpria comèdia dins un canal. Amb lo sieu companh Larry David (que foguèt usat coma modèl pel neuròtic George Costanza) presentèron l'idèa d'un programa sus *res* en consacrant cada mièja ora del programa a eveniments trivials. Lo programa foguèt acceptat e al principi se sonava *Seinfeld Chronicles*, mas s'arribèt après a cridar simplament *[[Seinfeld]]*.

Seinfeld Es conegut per la siá umor d'observacion, generalament sus las relacions entre personas e l'incomòde amb las obligacions socialas. Lo Comedy Central o considerèt un dels 12 mai importants comediants *stand-up* de l'istòria en lo sieu especial *The 100 Greatest Standups Of All Times.*

## Referéncias
Penélope Cruz

**Penélope Cruz Sánchez** (n.1974) es una actritz espanhòla de cinèma e television. Son filme pus conegut es *Jamón, Jamón* (1992) de Bigas Luna embe Javier Bardem. Es la musa de Pedro Almodóvar.
En 2009 ganhèt lo Oscar "Best Supporting Actress" per lo filme *Vicky Cristina Barcelona* de Woody Allen amb Javier Bardem e Scarlett Johansson. Es la molhèr de Javier Bardem (dempuèi julhet 2010). An un filh, Léo Encinas Cruz, nascut lo 22 de genièr de 2011.
## Biografia juvenila
Penélope comencèt de pichona en fasent de modèl, de dançaire e de presentairitz de programas de television. Estudièt durant nòus ans en lo Conservatòri Nacional de Madrid (quatre ans d'interpretacion corporala e tres ans de *balet espanhòl*). Assistiguèt tanben a classas de dança *jazz*.

## Comença a interpretar
La siá carrièra comencèt amb qualques ròtles segondaris que recebèron de criticas favorablas, coma lo qu'interpretèt en l'estranh film de Bigas Luna, *Jamón, jamón* (1992), pel qu'atenguèt un prèmi Goya, e en lo film de Pedro Almodóvar nomenat a un BAFTA *Carne trémula* (1997). La siá estela contunhèt ascendent en trabalhant de nòu amb Almodóvar a *Todo sobre mi madre* (1999). Aquel ròtle li porgiguèt una mai granda reconeissença del public, doncas que lo film atenguèt l'Oscar a la Melhor Pellicula de Parlar Pas Anglés. 

Es coneguda mondialament per la siá facieta cinematografica, en participant a pelliculas realizadas en francés, italian, castelhan, anglés e d'autres idiòmas, amb las qu'a atengut unes succèsses importants. Lo sieu estil crus e ingenu de crear de personatges, en combinacion amb la siá agradiua beutat latina, captèron l'atencion de Hollywood e li assegurèron tot una serie de significants ròtles segondaris que la emparellaren en la pantalha amb qualques unas de las estelas masculinas mai importantas de la siá indústria, talas coma Tom Cruise a *Vanilla Sky* (2001), Johnny Depp a *Blow* (2001), Nicolas Cage a *Captain Corelli's Mandolin* (2001). 

Foguèt la primièra actritz espanhòla en èsser candidata als Oscar e als Glòbs d'Aur en la categoria de melhor actritz per lo sieu ròtle en la pellicula espanhòla *Volver*. Aquelas nomenacions se vegèron recompensadas lo 2009 en recebre l'estatueta de l'Academia per lo sieu ròtle de María Elena a la co-produccion catalana de Woody Allen, *Vicky Cristina Barcelona*, que li valguèt la Oscar a la melhor actritz segondària çò 22 de febrièr del 2009. 

Malgrat del succès coma actritz, los sieus ròtles a Hollywood son estats mai lèu discrètes, foguèt lo sieu romance amb Tom Cruise lo primièr que cridèt l'atencion del public nòrd-american, e pas la qualitat de lo sieu trabalh.

## Filmografia
[thumb|right|200px|Penélope Cruz amb [Pedro Almodóvar.]]
Henri Poincaré

**Jules Henri Poincaré** (29 d'abril de 1854-17 de julhet de 1912) (cosin de Raymond Poincaré) foguèt un important matematician, fisician e filosòf de las sciéncias francés. Foguèt elegit membre de *l'Académie des sciences* en 1887 e de *l'Académie française* en 1909. Formulèt la conjectura de Poincaré.
Benito Mussolini

**Benito Mussolini** , nascut lo 29 de julhet de 1883 a Predappio e mòrt lo 28 d'abril de 1945 a Giulino di Mezzegra, foguèt un jornalista, ideològ e òme d'Estat italian.

Fondator del faissisme, governèt Itàlia pendant vint ans : president del Conselh del reialme d'Itàlia, del 31 d'octobre de 1922 al 25 de julhet de 1943, primièr marescal d'Empèri (cap de las armadas) amb lo rei del 30 de març de 1938 a 25 de julhet de 1943, e cap de l'Estat de la Republica sociala italiana (RSI) de setembre de 1943 a abril de 1945. Es correntament escaissat lo « Duce », mot italian derivat del latin *Dux* que significa « Cap » o « Guida ».
## Nòtas e referéncias
Kirsten Dunst

**Kirsten Caroline Dunst** (n. 1982 en Nòva Jersei) es una actritz americana de cinèma. Sos filmes mai coneguts son *Jumanji*, *The Virgin Suicides* e *Bring It On*.
Bolonha

**Bolonha**   (en italian: *Bologna*; en bolonhés : *Bulåggna*, ) es la capitala de la region italiana d'Emília-Romanha. Sa populacion èra estimada a  abitants lo 31 de decembre de 2004. Sa superfícia totala es 140 km². Lo gentilici es **bolonhés, -esa**.

L'Universitat de Bolonha, fondada en 1088, es la pus anciana d'Euròpa, e foguèt un centre important de la vida intellectuala europèa a l'Edat Mejana, en atirar d'estudiants de la crestiantat tota. 
## Personalitats ligadas a la comuna
*Laura Bassi matematiciana e fisiciana
*Umberto Eco escrivan

## Referéncias