open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Champsavineu

**Champsavineu** (*Champcevinel* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia

Prononciacion: .

Las fòrmas ancianas son *Chansavinel* au segle XIII, *Campi Savinelli*, latinizacion de 1243, *Champsavinel* en 1303, *Champsevinel* au segle XIX.

Que lo nom de la comuna aja una origina latina (çò qu'es possible) o occitana, designa de segur lo domeni agricòla (lo *champ*) d’un nommat *Sabinellus* (diminutiu dau latin *Sabinus*) o *Savinèl* (diminutiu de *Savin*, se mesme seguent lo latin *Sabinus*). La vocalizacion finala en *-eu* es normala dins 'quela zòna.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luecs e monuments
* **Los Sebrats** [luʂe’bra] (oficialament "Sébrat"). Ancianament en francés "village des Cebrats" (1673), "vilage des Sebrats" (1756), "lieu des Chebrats" (1768), "les Chebras" (vèrs 1780), "Las Chabras" (1873), "Cébras" (1901). De l’occitan *sebrats*, substantiu masculin plural derivat del vèrbe *eissebrar* (estrifar, entalhar), en referéncia a de trencadas fachas dins le sòl per un anciana peirièra de sabla e de gravas.

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Carcin

**Carcin** (AFI: , localament ; en francés: *Quercy*)  es una region culturala e istorica d'Occitània, que fa partida de la província pus vasta de Guiana. 

La capitala istorica es Caors; las vilas majoralas son Caors, Montalban e Fijac. Lo gentilici es **carcinòl -a** (var. **-òu -òla**) o ancianament **carcin -a**.

## Etimologia
S'alarga sus l'airal d'influéncia de l'antica ciutat galla dels cadurcs (*Cadurci* en latin), anant de Solhac a Montalban en passar per Fijac. L'etimologia de Carcin ven del latin *Cadurcinum*, tirat del nom dels cadurcs.

## Geografia
Carcin coïncidís amb lo departament d'Òlt e amb la part del departament de Tarn e Garona situada al nòrd de Garona (levat lo canton administratiu de Sent Antonin). Es devesit en dos sosparçans:
* Lo Naut Carcin, que compren las plataformas del Jurassic superior, nomenadas los Causses Aquitans o Pichons Causses. Las vilas principalas principalas son Caors e Fijac.
* Lo Bas Carcin, que traversa pels corses inferiors dels rius Avairon e Tarn e es format de plataformas estrechas que separan las vals parallelas dels dos rius. Las vilas principalas son Montalban e Moissac.

## Articles connèxes

* Guiana
* Occitània
* Parçan

## Nòtas e referéncias
A Fil de Ciel

**A Fil de Ciel** es un grop de new wave occitan de las Valadas Occitanas d'Itàlia.

## Ligam extèrne
* Sit oficial
Pieter Brueghel lo Vièlh

right|thumb|250px|''Lo pintor e lo compraire'' de Brueghel, dessenhat vèrs 1565, considerat coma un autoretrait

**Pieter Brueghel lo Vièlh** o **Bruegel** (c.1525 – 9 de setembre de 1569) foguèt un pintor e gravaire flamenc conegut pels seus païsatges e scènas campèstras. De còps que i a prenguèt lo nom de *Brueghel pagés* per se distinguir d'autres membres de la familha, mas es mai que mai apelat *Brueghel*. A partir de 1559 tirèt la 'h' del seu nom e comencèt de signar sas pinturas **Bruegel**.

## Vida
[thumb|250px|''La casuda d'[Ícar*]]
Es conegut que nasquèt a Breda, mas se sap pas segurament s'aqueste nom designa la [[Breda (Brabant Septentrionau)|Breda]] del [[Brabant Septentrional]] o la Bree flamenca, actualament en [[Belgica]], e qu'en latin tanben pren lo nom de Breda.
Foguèt escolan de [[Pieter Coecke van Aelst]], amb la filha del qual, Mayke, se maridarà mai tard. En [[1551]] foguèt acceptat coma mèstre pintor a la corporacion d'[[Anvèrs]]. Viatgèt en [[Itàlia]] pauc après, tornarà a Anvèrs e s'installarà definitivament a [[Brussèlas]] dètz ans pus tard. Moriguèt dins aquesta ciutat lo [[9 de setembre]] de [[1569]].

Foguèt lo paire de [[Pieter Brueghel lo Jove]] e [[Jan Brueghel lo Vièlh]]. Totes dos venguèron pintors, mas coma encara èran mainatges quand lor paire moriguèt, recebèron pas d'educacion de pintor d'el.

== Estil ==
Brueghel pintèt dins un estil pus simple que lo de l'art italianizant que dominava a son epòca. L'influéncia mai evidenta dins son òbra es la del vièlh mèstre neerlandés [[Hieronymus Bosch]], mai que mai dins las pinturas demonologicas primièras de Brueghel coma *Lo trionf de la mòrt* e *Dulle Griet*.

== Òbra ==
[[Fichièr:Pieter Bruegel the Elder - The Tower of Babel (Vienna) - Google Art Project - edited.jpg|thumb|250px|*La torre de Babel* ([[1563]]), òli sus fusta]]
[[Fichièr:Pieter Bruegel the Elder - Peasant Wedding - Google Art Project.jpg|thumb|250px|*Las nòças campèstras* ([[1568]])]]
[[Fichièr:Circle of Pieter Bruegel the Elder - Winter Landscape with a Bird Trap.jpg|thumb|250px|*Païsatge d'ivèrn amb una trapa pels aucèls'' (1565)]]

De Brueghel demòran 45 òbras autentificadas, qu'un tèrç se trapa al Kunsthistorisches Museum de Viena. Se sap que d'autras se son perdudas. Tanben existís un grand nombre de dessenhs, gravaduras e aigafòrts.

Una de las seunas òbras mai coneguda es la Torre de Babel.

## Ligams extèrnes
*  Brueghel a la Web Gallery of Art
*   Brueghel al Kunsthistorisches Museum
*  Biografia e presentacion d'òbras
*  Biografia e analisis d'òbras
Argelièrs (Erau)

**Argelièrs** o **Argeliers** (*Argelié, Arzeliè* en grafia mistralenca; *Argelliers* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

Los gentilicis son **argelierés -esa** (pl. los **argeliereses**; fr. *argelliérais -aise*) o **argelierenc -enca** (fr. *argelliérain -aine*). Un sobriquet dels abitants es **los ventres pelats**.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
La prononciacion es [arzè'ljès]. Las fòrmas ancianas son : *Argelarios*, *via de Argelarios*, *villa que vocant Arzilarios* en 996-1031, *ecclesiam S. Stephani de Arzilariis* en 1146, *de Argillariis*, *de Argilariis* en 1154, *de Argileriis* en 1211, 1276, *Argeliers* en 1526, *de Argeleriis* en 1550, *Ariohe* en 1622, *Argeliers* en 1626, *Argellies* en 1648, *Argeliers* en 1740-60, 1770-72 (mapa de Cassini). 

Lo nom ven dau latin *argilla* [o de son eretièr], « argela », amb lo sufixe *-arium* [o son resultat *-ièr*]. Seriá donc un luòc ric en tèrra argelosa. 

*Fòrmas ancianas tiradas dau diccionari toponimic d'Eugène Thomas - *Argelarios* en 1133; *S. Stephanus de Argillariis* en 1154; *De Argileriis* en 1211; *Argelarios* en 1133; *Arguilhagueris* en 1299; *Argeliès* en 1649; *Argelliès* en 1625; *Argeliers* en 1684.

## Istòria
* Entre 1790 e 1794, *Saugras*, *Sainte-Foy-de-Figuières* (noms franceses) foguèron annexats a Argelièrs 

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton d'Aniana; es ara dau canton de Ginhac

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
* L'escrivan e mètge Max Roqueta (1908-2005).

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Charles Thomson Rees Wilson

thumb|Charles Thomson Rees Wilson
**Charles Thomson Rees Wilson** (n. en 1869, m. 1959) foguèt un fisician britanic. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1927.
Clifford Glenwood Shull

**Clifford Glenwood Shull** (n. en 1915, m. en 2001) foguèt un fisician american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1994.
Joan Jaurés

**Joan Jaurés** (en francés: *Jean Jaurès*; Castras, 3 de setembre de 1859 a Castras - París, 31 de julhet de 1914) foguèt un òme politic occitan e una granda figura del socialisme francés.

## Biografia

Agregat de filosofia, trabalhèt a l'universitat de Tolosa. Foguèt deputat moderat de Tarn a 25 ans. Sostenguèt en 1892, la cauma dels carbonièrs de Carmauç e venguèt socialista. S'inspirèt del filosòf Karl Marx. Dins l'afar Dreyfus, Jaurés e los socialistas defendèron Alfred Dreyfus. En 1904, fondèt lo jornal *L'Humanité* qu'existís encara uei. En 1905, participèt a la lei de separacion entre las glèisas e l'Estat. 
Durant un viatge a Lisbona en 1911, Joan Jaurés que parlava l'occitan declarèt que las lengas regionalas devián èstre ensenhadas dins las escòlas. 
Pacifista mas pas antimilitarista, Joan Jaurés apèla a la cauma generala abans la Primièra Guèrra Mondiala. Lo 31 de julhet de 1914, es assassinat a París per Raoul Villain, un nacionalista francés de doas balas de pistolet dins lo cap. 

I aguèt plan manifestacions a sa mòrt. 

## Posteritat

Sas cendres repausan al Panteon dempuèi 1924. 
I a fòrça carrièras, plaças, estacions de metro e una universitat que pòrtan son nom en França. 

Dins la Russia sovietica, Jaurés es vengut un prenom, *Жорес*, transcrich Zhores (*Жарэс*/Žares en bielorús). L'escriveire rus Zhores Medvedev (1925), lo fisician bielorús Žares Alfioròu (1930), lo jornalista rus Zhores Troshev (1926-2005) pòrtan aquel pichon nom.

## Òbras

* *Les Preuves* 
* *Études socialistes*
* *Vers la république sociale*
* *Prefaci a “L’application du système collectiviste” de L. Deslinières* (1898)
* *Les Deux Méthodes* (1900)
* *Notre but* (1904)
* *La Révolution russe* (1905)
* *L’Alliance des peuples*
* *Conflit élargi* (1912)
* *L'Armée Nouvelle* (1914)
* *Discours de Vaise* (1914)

## Nòtas e referéncias



## Veire tanben
Castèl de Puèglaurenç

Lo **castèl de Puèglaurenç** (*Puilaurens* en francés), es un castèl situat sus la comuna de La Pradèla e Puèglaurenç en Lengadòc  (departament d'Aude).

La fortalesa es quilhada sus un puòg rocós que  domina la val de Bolsana a 697 mètres d'altitud. Lo castèl verrolhava las pòrtas del Fenolhedés e fasiá partida dels "cinc filhs de la Ciutat de Carcassona."

## Galariá

190608 Burg-Puilaurens 01.jpg
Château de Puilaurens (11140).JPG|La cort interiora del castèl
Lapradelle puilaurens pont.jpg|Lo castèl vist de La Pradèla
Lapradelle-Puilaurens vue depuis le château.jpg|La Pradèla dempuèi lo castèl

 ambe'ls castèls de Las Tors
La Grava (Daufinat)

**La Grava** (*La Grave* en francés) es una comuna dau Daufinat occitan situaa dins lo departament daus Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia
La Grava es situaa a  d'altitud sus la riba drecha de la auta vau de Romancha, au limit dels departaments d'Isèra e dels Auts Aups. Se tròba a  dau còl de l'Autaret e a  de Briançon. Lo vilatge es dominat au sud per l'impausant massís de la Meija (qui fa partit dau Pargue Nacionau dels Escrinhs), segond som de  Escrinhs ().

La comuna es constituia dau vilatge de la Grava e de cinc vilars: los Freus, lo Chasalet, las Terrassas, Ventelon, las Ièras e Vaufreda.

## Istòria

La glèisa romane de La Grava Grave remonte au XI et début XII siècle. À l'intérieur on trouve une piéta contemporaine de la construction de l'église, un statue de la vierge du XVII, et un tableau naïf du XVIII siècle. À côté de l'église se trouve la chapelle des pénitents, du XVII siècle, qui possède plusieurs pièces d'art religieux.  
Sur le territoire de la commune, aux Hières, se trouve une autre église romane du XII siècle.   

Au début de la Révolution française, le nouveau découpage de la France en départements (1790) intégrait initialement la commune au département de l'Isère, situé sur le même bassin hydrographique et économique (à l'ouest du Col du Lautaret). Mais la commune souhaitait être intégrée au département des Hautes-Alpes, vraisemblablement dans l'espoir de bénéficier du régime fiscal préférentiel de la République des Escartons. Lorsque l'Assemblée nationale abolit ce privilège fiscal, il était trop tard pour revendiquer une intégration au département de l'Isère...

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas dels Auts Aups

## Liames extèrnes

## Nòtas
Argelièrs (omonimia)

* Argelièrs, vilatge del departament d'Aude, ont nasquèt Marcellin Albèrt.
* Argelièrs, vilatge del departament d'Erau, ont nasquèt Max Roqueta.
Chaulhac

**Chaulhac** (*Chaulhac* en francés) es una comuna gevaudanesa de Lengadòc, situada dins lo departament de Losera e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

Es lo vilatge ont nasquèt lo famós mètge e cirurgian medieval Gui de Chaulhac.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion, notada a Chalalher e a Arfuelha, comuna d'Aubaret, es [tʃu'ja] .

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Malasiu; es ara del canton de Sent Auban.

## Demografia

* 2016 : 71
## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Siti del conselh general de Losera 

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Isaac Bashevis Singer

**Isaac Bashevis Singer** (n. en 1902, m.1991) foguèt un escrivan american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1978.
Ray Charles

**Ray Charles** (n. **Raymond Charles Robinson** en 1930, m. 2004) foguèt un musician, cantaire e compositor american de blues.
Jaroslav Seifert

**Jaroslav Seifert** (n. en 1901, m.1986) foguèt un escrivan e poèta chèc. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1984.
Otaria

Lo nom d’**otaria** designa diferentas espècias de mamifèrs anfibís qu'apartenon a la  dels otarids, de l'òrdre dels carnivòrs. 

## Lista dels noms vernaculars
* Otaria de crinièra o leon marin, *[[Otaria flavescens]]* (Shaw, 1800).
* Otaria de forradura antartica, *[[Arctocephalus gazella]]* (Peters, 1875).
* Otaria de forradura australa, *[[Arctocephalus australis]]* (Zimmermann, 1783).
* Otaria de forradura d'Africa del Sud, *[[Arctocephalus pusillus]]* (Schreber, 1775).
* Otaria de forradura de Nòva Zelanda, *[[Arctocephalus forsteri]]* (Lesson, 1828).
* Otaria de forradura del Nòrd, *[[Callorhinus ursinus]]* (Linnaeus, 1758).
* Otaria de forradura subantartica, *[[Arctocephalus tropicalis]]* (Gray, 1872).
* Otaria de Califòrnia, *[[Zalophus californianus]]* (Lesson, 1828).
* Otaria de l'illa de Guadalupe, *[[Arctocephalus townsendi]]* Merriam, 1897.
* Otaria de Steller o leon de mar de Steller, *[[Eumetopias jubatus]]* (Schreber, 1776).
* Otaria de las illas Galapagos, *[[Arctocephalus galapagoensis]]* Heller, 1904.
* Otaria de las illas Juan Fernandez, *[[Arctocephalus philippii]]* (Peters, 1866).
Agulhas

**Agulhas**  o **Aiguilha**(**s**) ?   (*Aguïo* en grafia mistralenca; *Aiguilles* en francés) es una comuna dau Daufinat occitan situada dins lo departament daus Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

D'una altitud de 1450 m, aquela comuna de Cairàs e de la nauta vau de Guil, ancian capluec de canton, es situada a 80 km de Gap dins l'arrondiment de Briançon (a 70 km).

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:

***Agulhas** - *Aguilli* en 1371; *Aiguilli* en 1371; *Agulhii* en 1378; *Agulhi* en 1383; *Agulhie* en 1395; *Agulhii in Quadrassio* en 1459; *Agulhy* en 1495; *Agulhii* en 1495; *Agulies* en 1568; *Aiguille* en 1789.Lo nom vendriá dau latin *acucula*, « agulha » . Mas i a pas a l'entorn de pic que motivariá aqueu nom. Se pòt interpretar autrament : *ad Guillum*, « près de, vèrs Guil » (lo vilatge es a costat d'aquela aiga) . La fòrma modèrna seriá lo resultat d'una atraccion paronimica, pus evidenta en francés qu'en occitan.

## Istòria

## Lenga
Lo parlar d'aquesta comuna es atestada dins lo CartoDialect, a la punt 981. Localament, se ditz *chastèl* e non *chastèu*.

## Administracion

* Avans la refòrma cantonala de 2014, aplicaa en 2015, la comuna èra dau canton d'Agulhas (capluec); es ara dau canton de Guilhèstra.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas dels Auts Aups

## Liames extèrnes

## Nòtas
Joan Claudi Sèrras

**Joan-Claudi Sèrras** es un escivan e lexicograf occitan.

Nasquèt en 1944 a L'Escot dins Tarn.
Èra professor de Letras modèrnas e d'occitan e tanben romancièr.

Foguèt responsable de las edicions de l'IEO de 1987 a 1995.
Obtenguèt lo premi Pau Froment en 1986, per son òbra "Masquetas e Mariòtas".

## Òbras literarias
### Lexiques o diccionaris
* Lexic elementari (collaboracion); IEO, 1996
* Tot en Òc (collaboracion) - Edi. IEO - Col. Pedagogia - 2002
* Tot en un - Edi. IEO - Col. Pedagogia - 2007

### Romans e novèlas
* Masquetas e Mariòtas, IEO (A tots), 1985 (Prèmi Pau Froment en 1986)
* Enlòc - Edi. IEO - Col. A tots - 1988
* Disparicions - Edi. IEO - Col. A tots - 2021

### Poesia

* Formigas capudas" - Edi. IEO - Col. Lo banquet - 1989

### Documents pedagogics
* Textes occitans, édition provençale, IEo, 1974 (Pels licèus)
Monegasc

Lo **monegasc** (autonim: *munegascu*) es un parlar ligur (nòrd-italian) que forma una enclava lingüistica a Mónegue, enrodat qu'es per de parlars occitans. Tanben l'occitan niçard si parla tradicionalament a Mónegue, au costat dau ligur monegasc.

Lo ligur monegasc non a minga estatut oficiau a Mónegue e subisse una fòrta diglossia, impauada per la dominacion dau francés qu'es l'unica lenga oficiala. Pasmens lo monegasc benefícia despí lo 1976 d'una iniciacion escolara sistematica a l'escòla.
Pinnipedia

Los **Pinnipèdes** formavan un òrdre de mamifèrs marins comprenent las fòcas e las mòrsas. Aquestas familhas son actualament acampadas dins l'òrdre dels carnivòrs.
Civeta

Lo tèrme vernacular **civeta** designa d'espècias nombrosas de Viverrids de las sosfamilhas :
*Viverrinae
** *[[Civettictis]]*
*** civeta africana (*[[Civettictis civetta]]*)
** *[[Nandinia]]*
*** civeta palmista africana (*[[Nandinia binotata]]*)
** *[[Viverra]]*
*** civeta de las tacas grandas (*[[Viverra civettina]]*)
*** civeta de Malàisia (*[[Viverra tangalunga]]*)
** *[[Viverricula]]*
*** civeta pichona (*[[Viverricula malaccensis]]*)  
* Paradoxurinae
** *[[Arctogalidia]]*
*** civeta palmista (*[[Arctogalidia trivirgata]]*)
** *[[Paguma]]*
*** civeta palmista de masca (*[[Paguma larvata]]*) 
** *[[Paradoxurus]]*
*** civeta palmista ermafrodita (*[[Paradoxurus hermaphroditus]]*) 
*** civeta palmista de Jerdon (*[[Paradoxurus jerdoni]]*)
*Hemigalinae
** *[[Cinogal]]*
***  civeta-loira de Sumatra (*[[Cynogale bennettii]]*)
** *[[Hemigalus]]*
*** civeta palmista de bendas (*[[Hemigalus derbyanus]]*)
* Euplerinae 
** *[[Fossa (genre)|Fossa]]*
*** civeta de Madagascar (*[[Fossa fossana]]*)
Odobenus rosmarus

La **mòrsa** (*Odobenus rosmarus*) es un grand e placid mamifèr vivent dins lo nòrd de l'Atlantic e del Pacific (mar de Bering). Las mòrsas vivon dins las mars articas sus d'icebèrgs e d'illas.

Las defensas de la mòrsa se compausan d'evòri e fòrman una arma fòrça dissuasiva. Lor servisson tant plan de pic de glaç coma de pigassa.

Las mòrsas se noirisson sustot de peissum, de molluscs e d'autres invertebrats marins.

## Descripcion fisica
### Pes
*Lo mascle pesa de 795 a 1210&nbsp;kg.
*La femèla pesa entre 560 e 830&nbsp;kg.

### Talha de las defensas de la mòrsa
*Lo mascle : 1&nbsp;m.
*La femèla : 50&nbsp;cm.

### Talha
*Lo mascle mesura entre 2,90 e 3,20&nbsp;m.
*La femèla mesura entre 2,50 e 2,70&nbsp;m.

## Reproduccion

Los mascles dominants constituisson d'arèms constituits de mantuna femèla, que susvelhan gelosament. Lo mascle es alara fòrt territorial. Tota temptativa d'un autre mascle de penetrar sus son territòri entrainarà un combat, de còps que i a violentàs.

Los acoblaments e las jacinas an luòc sus la tèrra fèrma o sus una banquisa. Lo periòde de gestacion es de 15 meses çò la mòrsa e la sason de reproduccion va de decembre a març. 

Las mòrsas atenhon lor maturitat sexuala vèrs l'edat de sièis ans. A partir d'aquesta edat, la femèla dona generalament naissença a un pichon cada tres ans. Las naissenças an luòc a la prima.

Los pichons pesan en mejana 55&nbsp;kg a la naissença, e mesuran 1,2&nbsp;m. Son gris argentat, mas prenon rapidament lor color bruna definitiva.

## Noiridura
Las mòrsas se noirisson sustot de peisses, de mollusques e autres invertebrats marins. Excepcionalament, de mòrsas son estadas vistas tuant e manjant de fòcas. Dins l'estomac de certanas, s'es retrobat las rèstas de congenères pus pichons.

La preferéncia de las mòrsas pels invertebrats explica qu'abiten sustot d'aigas costièras pauc pregondas. La mòrsa es a aqueste títol plan mens pelagica que d'autras espècias de pinnipèdes, coma l'elefant de mar, per exemple.

## Nòtas e referéncias


## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
* 
* 
*
Plantas per nom scientific

### Plantas de granas (angiospèrmes+ gimnospèrmes)
Per una lista per ecozòna de las espècias per nom scientific e per òrdre alfabetic podètz ensajar:  
* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific
* Ecozòna australasiana : plantas de granas per nom scientific
* Ecozòna indomalesa : plantas de granas per nom scientific
* Ecozòna neartica : plantas de granas per nom scientific
* Ecozòna afrotropicala : plantas de granas per nom scientific
* Ecozòna neotropicala : plantas de granas per nom scientific
* Ecozòna oceaniana : plantas de granas per nom scientific
* Ecozòna antartica : plantas de granas per nom scientific

Nòta : Los cactuses son dins la zòna neotropicala.

### Pteridofites e Briofites

* Ecozòna paleartica : plantas d’espòras per nom scientific
* Ecozòna australasiana : plantas d’espòras per nom scientific
* Ecozòna indomalesa : plantas d’espòras per nom scientific
* Ecozòna neartica : plantas d’espòras per nom scientific
* Ecozòna afrotropicala : plantas d’espòras per nom scientific
* Ecozòna neotropicala : plantas d’espòras per nom scientific
* Ecozòna oceaniana : plantas d’espòras per nom scientific
* Ecozòna antartica : plantas d’espòras per nom scientific

### Vejatz tanben
* Flòra
* :Categoria:Flòra (noms scientifics)
Andusa

**Andusa** (en francés: *Anduze*) es una comuna lengadociana, situada administrativament dins lo departament de Gard e la region d'. Foguèt la capitala de la senhoriá d'Andusa, una de las divisions mai ancianas de Lengadòc. Marca lo limit entre Garrigas e las Cevenas, çò que li a valgut l'escais de "Pòrta de las Cevenas".

## Geografia

## Istòria
L'atestacion mai anciana del nom de la vila data de 914 jos la forma *Andusia*.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitat ligada a la comuna
*Clara d'Andusa (Trobairitz del sègle XIII)
## Veire tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific

* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (A)
** Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (AC)
** Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (AL)
** Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (AN)
** Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (AR)
** Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (AS)
* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (B)
* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (C)
** Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (CA)
** Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (CH)
** Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (CO)
* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (D)
* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (E)
* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (F) 
* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (G)
* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (H)
** Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (HE)
* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (I)
* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (J)
* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (K)
* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (L)
** Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (LA)
** Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (LI)
* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (M)
* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (N)
* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (O)
* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (P)
** Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (PH)
** Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (PO)
* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (Q)
* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (R)
* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (S)
** Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (SA)
* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (T)
* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (U)
* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (V)
** Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (VI)
* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (W)
* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (X)
* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (Y)
* Ecozòna paleartica : plantas de granas per nom scientific (Z)

----

Vejatz tanben :  
Plantas floralas | 
Flors dels Aups | 
Plantas utilizadas en fitoterapia | 
Plantas dels prats e dels camps |
Classament de las culturas per gropes d'usatge | 
Lista de las plantas cultivadas | 
Lista de las principalas malas èrbas 
----
Fonts:

per partida
* ''Flora europaea''
* Indèx sinonimic de la flòra de França
Someire

**Someire**, **Somèire** o **Somèiras** (*Sommières* en francés) es una comuna occitana de Lengadòc. Es una de las vilas mai importantas de la Vaunaja. Se situa administrativament dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon, a 22&nbsp;km de Nimes e 28&nbsp;km de Montpelhièr. S'i pòt visitar la vila medievala e las roïnas dau castèu. Es la ciutat nadiva dau grand escrivan lengadocian Joan Baptista Fabre.

## Geografia

## Istòria

L'Emperaire roman Tibèri bastiguèt, al Ièr sègle de l'èra crestiana, sul sit de Someire un pont per crosar lo flum Vidorle. 

La vila foguèt bastida al sègle X sus la broa de Vidorle e sus son quite lièch, çò qu'es encara uèi, l'encausa d'aigats regulars sonats *[[vidorlada]]s*. La vila foguèt annexada pel rei de França en 1248, en seguida de la crosada contra los albigeses. Mai tard venguèt una fortalesa del protestantisme. 

Someire foguèt una victima importanta de las guèrras de religion. Foguèt presa per l'armada protestanta lo 6 de novembre de 1572 e puèi pel governador de Lengadòc l'11 de febrièr de 1573 aprèp dos meses de sèti. Aqueste s'acabèt amb la redicion dels protestants que sauvèron aital sas vidas mas al còst de deure quitar la vila.

Someire foguèt assetjat un còp mai en 1622 per l'armada reiala. 

En 1703, a l'escasença de la Guèrra dels Camisards, una partida de la vila foguèt cremada. 

## Ciutadans illustres
* L'escrivan occitan Joan Baptista Fabre i nasquèt en 1727.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
*Joan Baptista Fabre

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Eila

**Eila**  (*Isle* en francés) es una ribiera occitana dau sud-oest de França (regions de Lemosin e d'Aquitània).

## Etimologia

*Eila* a per origina lo preceltic °*Ela* o lo celtic *Ilā*  que donet mai d'un nom de cors d'aiga (Elle, Ill, Ille,...). L'omonimia entre *Eila* e *Isla*, plan anciana (en Perigòrd dialectalament lemosin, *i-* iniciala es pus sovent prononçada ), es a l'origina de la grafia francesa.

## Geografia

La font d'Eila se tròba en Lemosin (departament de Nauta Vinhana, au sud dau vilatge de Rongeras (comuna de Janalhac) per 375&nbsp;m d’altitud. Son cors es de 255&nbsp;km, dont 87&nbsp;km de navegar (aura en mai d'una seccion). Se junh a Dordonha en Liborna. Sa penda mejana es de 1,56&nbsp;m/km. Tot lo bacin es de clima oceanic. Lo movement de la marea se fai sentir jurca Savinhac d'Eila, lo flux monta enquera una dotzena de quilomètres mai amont devers Cotràs.

## Idrologia

Lo 3 de genier de 1994, l'estacion idrologica de Cotràs enregistret un debit maximau jornalier de 837&nbsp;m/s.

## Departaments e localitats asaigats

* Nauta Vinhana : Lu Chaslar
* Dordonha : Jumilhac lo Grand, Cornhac d'Eila, Savinhac de las Gleisas, Perigüers, Colonhés e Champs Niers, Sench Astier, Nuòuvic, Moissídan, Montpaun e Menestairòu
* Gironda : Cotràs, Liborna

## [[Afluent]]s principaus

* Loa
* Auvesera
* Manoire
* Vern
* Beurona (tres rius son nomenats entau)
* Cremsa
* Ducha
* Drona
* Corbarieu
* Sàia

## Ligams externes
Herpestinae

### [[Genre (biologia)|Genres]] e [[espècia (biologia)|espècias]]
* *[[Atilax]]* F. G. Cuvier, 1826
** *[[Atilax paludinosus]]* — mangosta de las sanhas.
* *[[Bdeogale]]* Peters, 1850
** *[[Bdeogale crassicauda]]* — 
** *[[Bdeogale jacksoni]]* — 
** *[[Bdeogale nigripes]]* — mangosta de patas negras
* *[[Crossarchus]]* F. G. Cuvier, 1825
** *[[Crossarchus alexandri]]* — 
** *[[Crossarchus ansorgei]]* — 
** *[[Crossarchus obscurus]]* — mangosta bruna.
* *[[Cynictis]]* Ogilby, 1833
** *[[Cynictis penicillata]]* — mangosta jauna.
* *[[Dologale]]* Thomas, 1926
** *[[Dologale dybowskii]]* — 
* *[[Galerella]]* - de còps classat coma Viverrinae.
** *[[Galerella flavescens]]* — 
** *[[Galerella pulverulenta]]* — 
** *[[Galerella sanguinea]]* — mangosta roja.
** *[[Galerella swalius]]* — 
* *[[Helogale]]* Gray, 1862
** *[[Helogale hirtula]]* — 
** *[[Helogale parvula]]* — 
* *[[Herpestes]]* Illiger, 1811
** *[[Herpestes brachyurus]]* — 
** *[[Herpestes edwardsii]]* — 
** *[[Herpestes ichneumon]]* — mangosta ichneumon o rat dels faraons.
** *[[Herpestes javanicus]]* — 
** *[[Herpestes naso]]* — mangosta de morre long
** *[[Herpestes palustris]]* — 
** *[[Herpestes semitorquatus]]* — 
** *[[Herpestes smithii]]* — 
** *[[Herpestes urva]]* — 
** *[[Herpestes vitticollis]]* — 
* *[[Ichneumia]]* I. Geoffroy Saint-Hilaire, 1837
** *[[Ichneumia albicauda]]* — mangosta de coa blanca.
* *[[Liberiictis]]* Hayman, 1958
** *[[Liberiictis kuhni]]* — 
* *[[Mungos]]* E. Geoffroy Saint-Hilaire et F. G. Cuvier, 1795
** *[[Mungos gambianus]]* — 
** *[[Mungos mungo]]* — mangosta raiada.
* *[[Paracynictis]]* Pocock, 1916
** *[[Paracynictis selousi]]* — 
* *[[Rhynchogale]]* Thomas, 1894
** *[[Rhynchogale melleri]]* — 
* *[[Suricata]]* Desmarest, 1804
** *[[Suricata suricatta]]* — suricate.

## Ligams extèrnes
* 
* 
*
Usès

**Usès** (*Uzès* en francés) es una comuna occitana dei confinhas de Lengadòc e de Provença, situada dins lo departament de Gard e la region .

Segon lei mapas de Cartodialect e de Loís Alibèrt, lo parlar d'Usès es un provençau de transicion vèrs lo lengadocian: se ditz *lei* per l'article mai *castèl* e non pas *castèu*.

## Geografia
## Toponimia
Leis atestacions ancianas son, per lo luòc:

* **Usès** - inscripcion *Ucetia*; moneda merovingiana *Uccetio*; *Uzes* (occitan ancian) en 1317; *Uzes* (occitan ancian) en 1419.

La forma etimologica *Usèç* es pas normativa.
### Usètge (en latin ''pagus Uzeticus)''
Usètge es l'encontrada immediata a l'entorn d'Usès. Li dison en latin *pagus Uzeticus* e en francés *l'Uzège* o *l'Uzégeois*.

* (L')Uzège/Uzégeois (noms fr) - *Territorium Uceticum* en 812; *Pagus Uzeticus* en 816; *Uzecensis* en 818; *Comitatus Uxeticus* en 923; *Pagus Uzeticus* en 938; *Comitatus Uzeticus* en 945; *Pagus Uzeticus* en 963; *Comitatus Uzeticus* en 1027; *Comitatus Uzeticensis* en 1031; *Civitas Uticensis* en 1096; *Uzeticensis episcopatus* en 1121; *Uzetisca civitas* en 1146; *Uticensis episcopatus* en 1156; *Uzeticum* en 1160; *Uticensis diocesis* en 1295; *Vicaria Ucetici* en 1345; *Uzeticensis episcopatus* en 1378; *Uzeticum* en 1381; *Pays d'Uzége* en 1440; *Uzeticum ; Civitas Uceciæ ; Uticensis diocesis* en 1461; *Uticensis metropolitana* en 1512).

Sosdivisions:
* **la Vau de Jofa** (fr [Le] Val de Jouffe) - *In Valle-Iufica, in fluvio Vidosoli* en 938; *In Valle-Iufica, in pago Uzetico* en 963; *Vallis de Joffa* en 1463.

## Istòria
Usès foguèt lo centre d'un evescat tre lo sègle V e aqueu perdurèt entrò a la Revolucion Francesa. Foguèt abolit definitivament en 1817. 

Lo 5 de genier de 1965, lo centre de la ciutat foguèt declarat «sector sauvagardat», çò que permetèt d'entreprene un trabalh de restauracion important e a l'encòp d'òbras considerablas d'urbanizacion. Aquelei transformacions vauguèron a Usès de se ganhar lo títol de «Vila d’art e d'istòria» en novembre de 2008.

Foguèt tanben lo centre d'un vescomtat, puei d'un comtat e d'un ducat. Vejatz la lista dei senhors, vescòmtes e ducs d'Usès.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
* La Torre Fenestrèla es un cloquier cilindric qu'es lo darrier vestigi de l'anciana catedrala romanica de Sant Teodorit (que lei protestants la demoliguèron en 1563).
* lo Palais Ducau.

## Personalitats liadas amb la comuna
* Jean Racine: e mai s'aquel escrivan francés foguèsse pas dau país, i demorèt quauque temps en cò d'un oncle. Dins sei *Lettres d'Uzès,* comentèt las dificultats qu'aguèt per comprene e se far comprene mentre que sejornava dins lo país.
* Pònç Fabre d'Usès, trobador dau sègle XIII.

## Veire tanben

## Liames extèrnes

## Nòtas
Aigas Mòrtas

**Aigas Mòrtas** ([ˈajgɔ ˈmɔʁtɔ] en occitan provençau; *Aigues-Mortes* en francés) es una comuna lengadociana, de dialècte provençau, situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

Segon Cartodialect, la comuna (ponch 861) a un parlar de transicion entre lengadocian (*nuòch* e *gal*) e provençau: *lei* e *castèu*.

## Geografia
Per la rota, Aigas Mòrtas es situat a 35&nbsp;km aperaquí de Nimes e 30&nbsp;km de Montpelhièr.
Lo territòri comunau se compausa d'una partida de la plana umida e deis estanhs de Pichòta Camarga. Comunica amb lo golf del Leon e la mar Mediterranèa per lo Grau dau Rei.

## Toponimia
Leis atestacions ancianas son, per luòc:
* **Aigas Mòrtas** - *Aquæ-Mortuæ* en 1248; *Villa Aquarum Mortuarum* en 1294; *Bonaper-Forsa* (ò *Bona-per-Forsa*?) en 1248.

* Le Grau-du-Roi (nom fr) - *Le grau d'Aiguesmortes* en 1762. Vilatge.

## Istòria
En 791, Carlesmanhe faguèt bastir la torre Matafèr, au mitan dei paluns, per la securitat dei pescaires e deis obrièrs dei salinas e bessai per la senhalizacion e la transmission dei novèlas destinada a donar l’alèrta, per lo cas de l’arrivada d’una flòta. La vocacion de la torre passèt del domeni guerrièr au domeni espiritual quora Carlesmanhe l'autregèt a l’abadiá benedictina, consagrat a l’Opus Dei e que per sei psalmodias, de jorn coma de nuèch, fan designer son convent dau títol de Psalmòdi. Lo convent existís en 812, coma lo confirma un acte de dotacion facha per lo nimesenc Badila a l’abadiá. Aaquesta epòca, los abitants, demoravan dins de cabanas de canas, e vivián de la pesca, de la caça e de la produccion de sal. La region èra sota la dominacion dei monges de l'abadiá de Psalmòdi.

En 1240, Loís IX de França, que se vòl debarrassar de l'empresa dei marinas italianas per lo transpòrt dei tropas per lei crosadas, s'interessa a la posicion estrategica que representa lo luòc per son reiaume. A aquesta epòca, Marselha aperten a son fraire Carles d'Anjau, rei de Nàpols, Agde au Comte de Tolosa Raimon VII e Montpelhièr au rei d'Aragon Jacme Ièr. Sant Loís voliá un accès dirècte a la mar Mediterranèa. Obtenguèt dei monges de l'abadiá la vila e lei tèrras a l'entorn per escambi de proprietats. Leis abitants èran exemptats de la gabèla, impòst prelevat sus la sal que podián prene sens constrencha. Faguèt bastir una rota entre lei paluns e la torre Carbonièra per i faire lo gach e aitau protegir l'accès de la vila. Sant Loís bastit puèi la torre de Constança per assostar sa garneson. En 1272, lo filh e successor de Loís IX, Felip lo Ardi, ordona la perseguida de la construccion dei barris per cinturar completament la pichòta vila. Lei trabalhs s'acabèron pas que 30 ans pus tard.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
*Torre de Constança

## Personalitats liadas ambé la comuna
* Nicolau Lassèrra escaissat Mèste Nicolau (1862-1947), escrivan occitan
* Matieu Poitavin, escrivan e ensenhaire occitan

## Liames extèrnes
* Planh de las Presonièras de la Torre de Constança

## Veire tanben
* Comunas de Gard

## Liames extèrnes
*  Nicolas Lasserre : Mestre Nicoulau - Occitanica eAnem / CIRDOC 

## Nòtas e referéncias
Guillaume Lecointre

**Guillaume Lecointre** es un zoologista e sistematician francés, nascut lo 28 de febrièr de 1964.

## Domenis d'activitat

Professor al Musèum Nacional d'Istòria Naturala, trabalha especialament en sistematica (sciéncia de las classificacions), al melhorament e a l'exploracion de las proprietats dels metòdes de construccion de filogenias, e a lor aplicacion als teleosteans, a partir de donadas anatomicas coma de donadas molecularas. Participa dempuèi una quinzena d'annadas al melhorament de l'ensenhament en sciéncias de las classificacions, a totes los nivèls escolars. Son obratge *La [[classificacion filogenetica del vivent]]* cèrca de far evoluir l'ensenhament de la classificacion en rendent aquesta filogenetica.

Tanben foguèt fins a 2004 cronicaire pel jornal *[[Charlie-Hebdo]]* ont escriviá d'articles de vulgarizacion scientifica e denonciava çò que considèra coma de pseudosciéncias e lo retorn de l'espiritualisme en sciéncias.

## Publicacions
### Obratges
*1997 : Contribucion a *Pour Darwin*, coordenat per Patrick Tort. Éd. Presses Universitaires de France ; ISBN 2130489214
*2001 : *Intrusions spiritualistes et impostures intellectuelles en sciences* amb Jean Dubessy. Ed. Syllepse ; ISBN 2913165672
*2001 : *[[Classification phylogénétique du vivant]]* amb Hervé Le Guyader. Ed. Belin ; ISBN 270112137X
*2002 : Contribucion a *Graines de Sciences 4*. Ed. Le Pommier ; ISBN 2746501023
*2004 : *Comprendre et enseigner la classification du Vivant* amb Marie-Laure Bonnet, François Cariou, André Duco, Gérard Guillot, Claude Lebas, Patrick Mardelle e Eric Nicol. Ed. Belin ; ISBN 2701138965
*2004 : *Les matérialismes et leurs détracteurs* amb Jean Dubessy e Marc Silberstein. Ed. Syllepse ; ISBN 2847970924
*2005 : *Charlie ramène sa science* amb Antonio Fischetti. Ed. Vuibert - Charlie Hebdo ; ISBN 2711771598

## Prèmis e societats scientificas
*1988 : Membre de la Societat Francesa d'Ictiologia ;
*1989 : Membre de la Societat Francesa de Sistematica ;
*1995 : Membre de la Willi Hennig Society ;
*1996 : Laureat de la Societat Zoologica de França (Prèmi Gadeau de Kerville) ;
*1996 : Membre de la Societat Zoologica de França.

## Vejatz tanben
### Ligams intèrnes
* Arbre filogenetic

## Ligams extèrnes
*  Pagina personala de Guillaume Lecointre sul sit del Museum Nacional d'Istòria Naturala
*  Construccion d'una classificacion filogenetica, per Guillaume Lecointre
*  [Materialisme scientific, [Guillaume Lecointre]]
Dasyuridae

La familha dels **Dasyuridae** es estada creada pel zoologista alemand Georg August Goldfuss (1782-1848) en 1820.

Aquesta familha, qu'aparten a l'òrdre dels "Dasyuromorphia", que los membres son generalament apelats **mirgas marsupialas**, compren mantun genre totes localizats en Austràlia :
* *[[Antechinus]]* Macleay, 1841
* *[[Dasycercus]]* Peters, 1875
* *[[Dasykaluta]]* Archer, 1982
* *[[Dasyurus]]* É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1796
* *[[Murexia]]* Tate et Archbold, 1937
* *[[Myoictis]]* Gray, 1858
* *[[Neophascogale]]* Stein, 1933
* *[[Ningaui]]* Archer, 1975
* *[[Parantechinus]]* Tate, 1947
* *[[Phascogale]]* Temminck, 1824
* *[[Phascolosorex]]* Matschie, 1916
* *[[Planigale]]* Troughton, 1928
* *[[Pseudantechinus]]* Tate, 1947
* *[[Sarcophilus]]* F. Cuvier, 1837
* *[[Sminthopsis]]* Thomas, 1887

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
*
Myrmecobiidae

La familha ***Myrmecobiidae*** compòrta un sol genre :
* *[[Myrmecobius]]* Waterhouse, 1836

Aqueste genre compòrta el-meteis una sola espècia, lo mirmecobi apelat tanben lo formiguièr marsupial o *nunbat*, apartenent al genre Myrmecobius.

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
*
Thylacinidae

Los **Thylacinidae** familha èran de carnivòrs marsupials de l'òrdre dels Dasyuromorphia. Lo sol membre recent d'aquesta familha èra la Tilacina (*Thylacinus cynocephalus*), que l'espècia s'atudèt en 1936. Totes los autres animals del grop vivián dins de tempses preïstorics en Austràlia.

## Espècias
**Familha dels Thylacinidae**
*Genre *[[Badjcinus]]*
***[[Badjcinus turnbulli]]* (Naut Oligocèn)
*Genre *[[Maximucinus]]*
***[[Maximucinus muirheadae]]* (Miocèn mejan)
*Genre *[[Muribacinus]]*
***[[Muribacinus gadiyuli]]* (Miocèn mejan)
*Genre *[[Mutpuracinus]]
***Mutpuracinus archiboldi* ([[Miocèn]] mejan)
*Genre *Ngamalacinus*
***Ngamalacinus timmulvaneyi* (Bas [[Miocèn]])
*Genre *Nimbacinus*
***Nimbacinus dicksoni* (Naut [[Oligocèn]] — Bas [[Miocèn]])
***Nimbacinus richi* ([[Miocèn]] mejan)
*Genre *Thylacinus*
***Thylacinus cynocephalus*, tanben conegut jol nom de [[Tilacina]] ([[Pliocèn]] 1936) 
***Thylacinus macnessi* (Naut [[Oligocèn]] — Bas [[Miocèn]])
***Thylacinus megiriani* (Naut [[Miocèn]])
***Thylacinus potens* (Bas [[Miocèn]])
***Thylacinus rostralis*
*Genre *Tjarrpecinus*
***Tjarrpecinus rothi* (Naut [[Miocèn]])
*Genre *Wabulacinus*
***Wabulacinus ridei'' (Naut Oligocèn — Bas Miocèn)

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
*
Callitrichidae

Los **callitriquids** (***Callitrichidae***) son una  de primats de la coa pendenta, de las onglas en arpas e de las narinas platas.

Son totes de monards de la talha pichona o fòrça pichona.

Vivon en America.

Las classificacions filogeneticas modèrnas ne fan una sosfamilha dels Cebidae jol nom d**'Hapalinae**.

Aquesta familha foguèt creada per John Edward Gray (1800-1875) en 1821.

### Genres e espècias
* ***[[Callimico]]***
** *[[Callimoco goeldii]]* — Tamarin de Goeldi  
* ***[[Callithrix]]*** (los oistitís) 
** *[[Callithrix argentata]]*  —  Oistití argentat  
** *[[Callithrix aurita]]* — Oistití aurelhat  
** *[[Callithrix flaviceps]]* — Oistití de cap jaune   
** *[[Callithrix geoffroyi]]* — Oistití de Geoffroy 
** *[[Callithrix humeralifera]]* — Oistití de capmalh
** *[[Callithrix jacchus]]* — Oistití de topet blanc 
** *[[Callithrix kuhlii]]*  
** *[[Callithrix penicillata]]* — Oistití de pincèls negres 
** *[[Callithrix pygmaea]]* — Oistití pigmèu o Oistití manhac  
* ***[[Leontopithecus]]*** (los tamarins-leons o marikinas)
** *[[Leontopithecus caissara]]* — Tamarin-leon de fàcia negra 
** *[[Leontopithecus chrysomelas]]* — Tamarin-leon de cap daurat 
** *[[Leontopithecus chrysopygus]]* — Tamarin-leon de cropa daurada 
** *[[Leontopithecus rosalia]]* — Tamarin-leon daurat  
* ***[[Saguinus]]*** (los Tamarins o sagoins)
** *[[Saguinus bicolor]]* — Tamarin bicolòr  
** *[[Saguinus fuscicollis]]* — Tamarin de cap brun
** *[[Saguinus geoffroyi]]* — pinché de Geoffroy 
** *[[Saguinus imperator]]* — Tamarin emperaire 
** *[[Saguinus inustus]]* — Tamarin de fàcia negra  
** *[[Saguinus labiatus]]* — Tamarin labiat
** *[[Saguinus leucopus]]* — Pinché de pes blancs 
** *[[Saguinus midas]]* — Tamarin de mans rossas 
** *[[Saguinus mystax]]* — Tamarin de mostachas 
** *[[Saguinus nigricollis]]* — Tamarin roge e negre
** *[[Saguinus oedipus]]* — Pinché de cresta blanca
** *[[Saguinus tripartitus]]*

### Ligams extèrnes
* 
*
Engolmés

**Engolmés**  (en francés: *Angoumois*; en peitavin-santongés: *Engoumaes*) es una anciana província francesa e una diocèsi, que recobriá la mai granda partida de l'actuau departament de Charanta. La diocèsi s'espandissiá sus lo territòri de la ciutat romana qu'aviá *Icolisma* per capitala, l'actuala Engoleime. Lo territòri de la diocèsi e lo de la província èran diferents.

La lista de las parròfias se tròba dins lo *Pouillé historique du diocèse d'Angoulême* de l'abat Jean Nanglard.

## Geografia

Engolmés èra limitròf de las províncias de Guiana au sud, de Lemosin a l'extrèm èst, de Marcha al nòrd-èst, de Peitau au nòrd, de Santonge a l'èst.

Engolmés compreniá los país de Rufequés, de Conhac, d'Òrta, de Tardoira, e mai una partida de Cofolentés (aquilhs tres darriers país son occitans mas eran restachats en partida a la província d'Engolmés). Fasiá partida de la maison daus Valés-Engoleime quand monteren sus lo tròn de França. Una petita franja orientala d'Engolmés se tròba en Occitània, dins l'actuala Charanta Occitana. 

## Nòtas


## Referéncias
Engoleime

**Engoleime** (*Engoleime*, *Engolesme* en occitan ancian; *Engoulaeme* en peitavin-santongés; *Angoulême* en francés) es una vila francesa. Es la capitala de la província istorica d'Engolmés e lo chapluec dau departament de Charanta dins la region de Nuòva Aquitània.

Lo gentilici es **engolmés -esa**.

## Geografia
### Comunas limitròfas

Engoleime es 'na vila acropòli, situada sus un plan que domina una vòlta de Charanta, limitada en amont per lo jonhent de Touvre e en aval las d'Anguienne e de las Aigas Claras. Es a la limita de l'Occitania (provícia de Lemosin).

## Toponimia
***Engolesme** - *Engolesma* (en occitan ancian) en 1270.

***Sent C(h)ibard** (fr *Saint-Cybard*) - *Sanht-Chibart Dengolesma* (en occitan ancian) au segle XIII.

## Istòria

## Administracion
### Lista daus maires

## Demografia

## Luecs e monuments
*L'egleisa de Sent Marçau.
### Liams connexes
* Comunas de Charanta* Idiotisme toponimic

## Referéncias
Sais

**Sais** qu'ei lo nom occitan d'origina grèga (*Σάις*) d'ua antica ciutat egipciana capitala deu Vau nòme de Baisha Egipte e centre deu culte de la divessa guerrèra Net. Lo nom arabi e modèrne de la vila qu'ei *Sa-el-Hagar*.
Neit (divessa egipciana)

**Neit** (en egipcian ancian nt, en grèc Νηΐθ *Nēḯth*) qu'ei ua divessa egipciana guerrièra qui lo son ieroglif determinatiu be representa un escut dab dus arcs crosats. Qu'èra la divessa de la vila de Sais, capitala deu V nòme de la Baisha Egipte. Qu'ei generaument representada portant la corona arroja de la Baisha Egipte.
Canon Reiau de Turin

Lo **Canon Reiau de Turin** qu'ei un papir egipcian de purmèra importància puish que, datat haut o baish deu temps deu faraon Ramsès II, que contien los noms deus reis qui gavidèn l'Egipte antica despuish los noms deus dius qui serèn estats faraons dinc aus noms deus reis Icsòs.
Que ho descobert a Tebas en bon estat en 1822 per l'egiptològ Bernardino Drovetti. Totun, arriba au Musèu Egiptologic de Turin, qu'èra mirgalhat en 160 tròç. L'egiptològ occitan Joan Francés Champolion que l'estudiè en lo bèth tornar hicat mantun tròç (a maugrat qui quauques horats i demorèn dinc au dia de uei).
En mei de la succession deus reis, aqueth document que balha indicas suber la durada deus lors regnats.

## Lista
La lista deu Canon Reiau de Turin que's presenta en 11 colomnas divisadas en rengadas. Que comença dab nom de Dius seguits peu monarcas.

## Edicion
*Alan Gardiner, editor. *Royal Canon of Turin*. Griffith Institute, 1959. (Reprint 1988. ISBN 0-900416-48-3)
Per Ramsès

**Per Ramsès** (en egipcian l'"Ostau de Ramsès", tanben coneguda com **Pi Ramsès**) qu'èra ua vila fondada e bastida peu faraon Ramsès II en Baisha Egipte per estar la soa capitala. Qu'ac demorè durant las XIXau e XXau dinastia. Qu'èra situada près de la vila d'Avaris, l'anciana capitala deus Icsòs (un pòble qui invasí Egipte e bèth i portar lo manejament deus chivaus e que regnè suber la Baisha Egipte deu temps deu segond periòde intermediari) e ciutat d'un culte deu diu Seth (diu de Sethi Ièr, lo pai de Ramsès II, e de la soa XIX dinastia, qui vòu díser "Que soi de Seth"). Avaris que vadó fin finala un barri de Per-Ramsès. Per-Ramsès que s'estava a l'extrèm èst deu dèlta deu Nil e deu país tanben.

La bastida d'aquesta capitala que dè lo parat a Ramsès II de renforçar lo son imatge e lo son culte en bèth apropià's d'Asia, lòc d'objectius militars on lo son pair Sethi Ièr avè ja començat de recrubar lo poder qu'Egipte avèva perdut per'mor de l'aflaquiment devut aus trobles deu periòde amarnian qui Amenòfis IV avèva miat lo país a la division en essajar de cambiar de religion. 

Las recèrcas arqueologicas qu'an permés de trovar las restas deu palais de Sethi e de Ramsès, la garnisons de la cavaleria ramessida, lo temple de Seth a Avaris e un temple d'Amòn.

La ciutat que ho abandonada durant la XXIau dinastia. Que's sap que lo braç de Nil qui abeurava la ciutat que s'estarí, estant probablament atau l'encausa de l'abandon deu lòc. Ua partida de las soas pèiras e deus sons monuments que hon emplegats per la ciutat de Tanis. Per-Ramsès que suberviscó dens la tradicion judia e crestiana com la vila nadau de Moïses e lo punt de despartir de l'Exòde. La localizacion totun que'n ho desbrembada dinc a las annadas vint deu sègle XXau. Desempuish las annadas setanta l'Institut Arqueologic Austriac qu'i mia recèrcas arqueologicas gavidadas per l'egiptològ Manfred Bietak suu sit conegut com El-Qantir.