open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Torneg de Roland Garròs

:*Per l'aviator, veire [[Roland Garròs]].*
Lo **Torneg de Roland Garròs** es un torneg de tennis sus tèrra batuda que se debana dempuèi 1928 a París, dins l'estadi del meteis nom, organizat per la Federacion Francesa de Tennis. Es un dels quatre torneges del Grand Chelèm. 

## Ligams extèrnes
* Sit oficial
Rafael Nadal

**Rafael Nadal i Parera** (Manacor, 3 de junh de 1986), I marqués del Llevant de Manacor, es un èx-jogador de tennis malhorquin. Foguèt nº1 al classament de l'ATP lo 18 d'agost de 2008, e pendent 46 setmanas de contunh. 

Tornèt primièr jogaire mondial lo 7 de junh de 2010. 

Ganhèt 13 Grand Chelèm, 1 medalha d'aur olimpica e 2 copas Davis. 

Ganhèt 62 torneges en individual e 7 en doble.

A divèrses recòrds:
* Mai de victòrias consecutivas sus quina superfícia que siá, batent lo recòrd anterior de Guillermo Vilas.
* Mai de victòrias consecutivas a Roland Garros, batent lo recòrd anterior de Chris Evert.

Rafael Nadal es lo jogaire que mai de còps ganhèt Roger Federer: 19 victòrias contre 10 pel jogaire soís.

## Torneges de Grand Chelèm (22)
* Open Austràlia: 2009 e 2022.
* Roland Garròs: 2005, 2006, 2007, 2008, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2017, 2018, 2019, 2020 e 2022.
* Wimbledon: 2008 e 2010.
* US Open: 2010, 2013, 2017 e 2019.

## Torneges (85)
* 2004: Sopot
* 2005: Costa do Sauipe, Acapulco, Montecarles, Barcelona, Roma, Roland-Garros, Bastad, Stuttgart, Montreal, Pequin e Madrid.
* 2006: Dubai, Montecarles, Barcelona, Roma e Roland-Garros.
* 2007: Indian Wells, Montecarles, Barcelona, Roma, Roland-Garros e Stuttgart.
* 2008: Montecarles, Barcelona, Amborg, Roland-Garros, Queens, Wimbledon, Toronto e Jòcs Olimpics de Pequin.
* 2009: Open Austràlia, Indian Wells, Montecarles, Barcelona e Roma.
* 2010: Montecarles, Roma, Madrid, Roland Garros, Wimbledon, US Open e Tòquio.
* 2011: Montecarles, Barcelona e Roland Garros.
* 2012: Montecarles, Barcelona, Roma e Roland Garros.
* 2013: Sao Paulo, Acapulco, Indian Wells, Barcelona, Madrid, Roma, Roland Garros, Montreal, Cincinnati e US Open.
* 2014: Doha e Rio de Janeiro.
Roger Federer

thumb|Roger Federer
**Roger Federer** es un jogaire de tennis soís nascut lo 8 d'agost de 1981 a Basilèa, Soïssa. Federer es lo tennista qu'a ganhat mai de torneges de Grand Chelem: 20 títols en total. 

A ganhat 101 torneges en individuals e 8 en dobles. 

Ganhèt tanben la medalha d'aur en dobles als Jòcs Olimpics de Pequin.

Roger Federer es nº 1 del mond dempuèi 2004, total 310 setmanas.

Fòrça expèrts lo considèran lo melhor jogaire de tennis de l'istòria.

## Torneges de Grand Chelèm (20)
* Open Austràlia: 2004, 2006, 2007, 2010, 2017 e 2018.
* Roland Garròs: 2009.
* Wimbledon: 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2009, 2012, 2017.
* US Open: 2004, 2005, 2006, 2007 e 2008.

## Torneges (103)
* 2001: Milan.
* 2002: Sydney, Amborg e Viena.
* 2003: Marselha, Dubai, Munic, Halle, Wimbledon, Viena e Masters.
* 2004: Open Austràlia, Dubai, Indian Wells, Amborg, Halle, Wimbledon, Gstaad, Toronto, US Open, Bangkòk e Masters.
* 2005: Doha, Rotterdam, Dubai, Indian Wells, Miami, Amborg, Halle, Wimbledon, Cincinnati, US Open e Bangkòk.
* 2006: Doha, Open Austràlia, Indian Wells, Miami, Halle, Wimbledon, Toronto, US Open, Tòquio, Madrid, Basilèa e Masters.
* 2007: Open Austràlia, Dubai, Amborg, Wimbledon, Cincinnati, US Open, Basilèa e Masters.
* 2008: Estoril, Halle, US Open e Basilèa.
* 2009: Madrid, Roland Garros, Wimbledon e Cincinnati.
* 2010: Open Austràlia, Cincinnati, Estocòlme, Basilèa e Masters.
* 2011: Doha, Basilèa, Paris e Masters.
* 2012: Rotterdam, Dubai, Indian Wells, Madrid, Wimbledon e Cincinnati.
* 2013: Halle.
* 2014: Dubai, Halle, Cincinnati, Shanghai e Basilèa.
* 2015: Brisbane, Dubai, Istanbul, Halle, Cincinnati e Basilèa.
* 2017: Open Austràlia, Indian Wells, Miami, Halle, Wimbledon, Shanghai e Basilèa.
* 2018: Open Austràlia, Rotterdam, Stuttgart e Basilèa
* 2019: Dubai e Miami
Equipa de França de fotbòl

L**'equipa de França de fotbòl** es l'equipa nacionala de fotbòl de França, constituida dels melhors jogaires de fotbòl de nacionalitat francesa, jos l'egida de la Federacion Francesa de Fotbòl.
Roland Garròs

:*Pel torneg, veire : [[Torneg de Roland Garros]]*

**Roland Garròs** (Saint-Denis, 6 d'octobre de 1888 –  Saint-Morel, 5 d'octobre de 1918) foguèt un aviador francés.

Capitèt la primièra traversada en avion de la Mar Mediterranèa entre Frejús e Bizèrta en Tunisia lo 23 de setembre de 1913 a bord d'un monoplan.

Uèi, son nom demòra associat al torneg des Internationals de França de tenis, que se debana dins l'estadi eponim dempuèi sa construccion en 1928. 

## Referéncias
Ludwig Scotty

**Ludwig Derangadage Scotty**, avocat e òme politic n.1948, foguèt president de Nauru en doas ocasions: entre lo 29 de mai e lo 8 d'agost de 2003, e entre 2004 e 2007.
Joan Parisòt de La Valeta

thumb|Joan Parisòt de La Valeta
**Joan Parisòt de La Valeta** (Parisòt (castèl de La Broá) 1494 - iscla de Malta 1568) foguèt un cavalièr occitan. En 1557, venguèt lo 49 grand mèstre de l'Òrdre de Malta. Ensagèt de badas de tornar prene Trípol als otomans. Installat a Malta, tenguèt quatre meses de temps un sèti contra los turcs de Soliman lo Magnific. Establiguèt après la ciutat de La Valeta per capitala de l'illa. Lai moriguèt lo 21 d'agost de 1568.
## Polemicas sul nom e sus l’origina
Una estatua recentament inaugurada a La Valeta de Malta lo nomena "Joan de Valeta", que segond los istorians signava aital suls actes oficials. Pasmens l'ostal se sona ben plan "de La Valeta".

Se fa sovent la confusion amb la Valeta de Provença, qu’a pasmens pas res de comun amb aquela de Roergue.
Jacme lo Fatalista

**Jacme lo Fatalista** qu'ei un roman de l'escrivan, filosòf e enciclopedista de la Lutz Denis Diderot qui ho compausat a partir de 1771 e estampat peu purmèr còp en 1796, arron la mort deu son autor.

Lo narrator que deuré condar las vita de Jacme, un vailet, mes en vertat qu'entra dens digrecions de totas menas quan b'e pas o quite Jacme qui ac hè. La resulta qu'ei ua estructura narrativa hèra estranha de destabilizanta peu legeire, e aquò qu'ei atau desempuish las pumèras linhas qui obreishen l'òbra d'aqueth biais :

*De quina mòda e s'èra rescontrats ? Per escadença, com totòm. E quin s'aperavan ? De qué vos chauta ? E d'on vienevan ? Deu lòc lo mei pròche. T'on anavan ? B'ac savem, t'on vam ? Çò qui disevan ? Lo mèste non disèva pas arren ; e Jacme disèva que lo son capitani disèva que tot çò qui ns' escad, sia plan o mau, aquiu devath, qu'ei escrivut acerà en haut.*
La Religiosa

**La Religiosa** qu'ei un roman de Denis Diderot qui's presenta com un memòri escrivut per ua religiosa embarrada dens un convent contre son grat e victima de la violéncia produsida per la reclusion collectiu e forçat de totas las autas religiosas. Aqueth memòri qu'ei adreçat au marqués de Croismare.

En vertat, l'istòria d'aquesta òbra que comencè en 1660 com ua peguessa que Diderot e he au marquès entà desvelhar lo son interès e lo har arrecotir de Normandia (on e s'èra estremat) a París.

A partir de 1780 l'autor qu'ac adobè en ua òbra mei grana mes non ho estampat peu purmèr còp pas sonque en 1796, arron la mort de Diderot.

L'intriga qu'ei inspirada d'ua hèita vertadèra, l'istòria de Marguerite Delamarre qui, religiosa be escrivò a la justícia entà estar delivrada deu son convent on èra retienguda contre lo son grat.

Aquesta hèita que dè lo parat a Diderot de criticar lo sistèma de recluson deus convents.
Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais

**Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais** (París, lo 24 de genèr de 1732 - París, lo 18 de mai de 1799) que ho un escrivan e un autor dramatic francés de las Lutz.

Qu'ei l'autor de la famosa trilogia : *[[Lo Barbèr de Sevilha o La Precaucion inutila]]*, *[[La hòla Jornada o Lo Maridatge de Figaro]]* e *[[L'aute Tartuf o La Mair copabla]]*.
Campionat d'Euròpa de fotbòl

Lo **campionat d'Euròpa de fotbòl** es un campionat organizat per l'UEFA cada 4 annadas dempuèi 1960. Lo campionat es organizat dins un o mai rarament dins mantun païses d'Euròpa. Es l'un dels mai important campionat de fotbòl del mond amb la Copa del mond de fotbòl.

La primièra edicion foguèt organizada en França amb solament 17 nacions, a l'ora d'uèi mai de 50 nacions participadas a la competicion, mas solament 16 equipas son qualificadas per las fasas finalas.

## Palmarés

## Ligams extèrnes
* Sit oficial
Franck Ribéry

**Franck Ribéry** (o *Franck Bilal Ribéry* idem *Bilal Yusuf Mohamed* dempuèi sa conversion a l'Islam) es un jogaire de fotbòl francés nascut lo 1 d'avril de 1983 a Bolònha de Mar. Es dempuèi la sason 2007 dins lo club alemand de Bayern qu'es dins la vila de Munic. Foguèt un jogaire per l'equipa occitana de Marselha, l'Olimpic de Marselha pendent los sasons 2005 e 2006.

Mainatge de Boulogne-sur-Mer, es victima d'un accident d'auto a l'edat de dos ans. Passa per mantun club de Nacional (3na division) abans de se revelar al mai naut nivèl sustot al FC Mètz puèi a l'Olimpic de Marselha. En 2007, signa al Bayern Munic ont ven plan lèu l'estela de l'equipa. Son estil de jòc percutent e son eficacitat per un alièr (partejada amb son parion Arjen Robben) ne fan l'un dels menaires del club alemand amb lo qual realiza sustot un "quintuplé" pendent l'annada 2013 en emportant cinc títols dont la Liga dels campions. Escaissat « Kaiser Franck », es l'un dels jogaires mai titolats de l'istòria de la Bundesliga. A l'edat de 36 ans, quita Bavièra après dotze ans de capitadas per rejónher Itàlia, primièr a la Fiorentina puèi la Salernitana ont son passatge es perturbat per mantuna nafra. Met fin a sa carrièra en octobre de 2022.

esquèrra|vinheta|Amb la seleccion nacionala

## Carrièra

## Nòtas
Karim Benzema

**Karim Benzema**, nascut lo 19 decembre de 1987 a Lion, es un fotbolaire francés. Foguèt lo melhor marcaire de la liga 1 per la sason 2007-2008 amb 20 buts. Jòga dempuèi la sason 2009-2010 per lo Real Madrid e es dempuèi lo mes de març de 2007 un jogaire de l'equipa de França de fotbòl.

## Nòtas
Olimpic Lionés

L**'Olimpic lionés** (*Olympique lyonnais* en francés) es un club de fotbòl francés fondat en 1950, de la vila de Lion qu'evoluís actualament en primièra division francesa, la Liga 1. Dempuèi la sason 2001-2002, l'equipa es primièra al classament de la Liga 1, valent a dire 7 annadas de seguida.

## Ligams extèrnes
*  Sit oficial
Association sportive de Saint-Étienne Loire

150px|right
L**'Association sportive de Saint-Étienne Loire** o **ASSE** es un club de fotbòl francés fondat en 1927 per Pierre Guichard qu'evoluís actualament en Liga 1. L'escais de l'equipa es *Les verts*, en occitan *Los verds*.

## Ligams extèrnes
* Sit oficial

## Nòtas
Kassel

**Kassel** es una vila d'Èssa, Alemanha. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2007. Sa superfícia totala es 106,8&nbsp;km².

thumb|330px|left|Tram a Kassel
Èra pas de faire

***Èra pas de faire*** es lo primièr album publicat en 1992 del grop occitan los Fabulous Trobadors.

Aprèp qualques annadas de jotas verbalas dins lo quartièr Naut Bernat de Tolosa, lo grop perven a publicar son primièr album sus un label independent.

## Títols
* *Alphabêtises 1*
* *[[Pas de ci]]*
*  *Los tetons (dins la familia)*
*  *[[L'homo-flipper]] (live in Marshila)*
*  *[[Oieie]]*
*  *Bomb the canta*
*  *[[Cachou Lajaunie]] (NYC mescla)*
*  *[[Félix Castan]] (Aliénor dub mescla)*
*  *[[Sirvens sui]]*
*  *[[Ne faites pas de concessions]]*
*  *Ai ! Que lo babau me pica ! (human juke box estil)*
*  *[[Come on every Baudis]]*
*  *Et alors ? Et ce Larrazet ? (total Ange B)*
*  *Pas de ci (mercat mescla)*
*  *Alphabêtises 2*
Sègle XXI

millenni II |
**[[millenni III]]** | 
millenni IV



../.. |
sègle XIX | 
sègle XX |
**[[sègle XXI]]** | 
sègle XXII |
sègle XXIII | 
../..



Ans 2000 | Ans 2010 | Ans 2020 | Ans 2030 | Ans 2040

Ans 2050 | Ans 2060 | Ans 2070 | Ans 2080 | Ans 2090






Veire tanben : Lista dels sègles, Chifras romanas
----

## Eveniments

### [[Euròpa]]

### [[Africa]]

### [[Asia]]

### [[America Latina]]

### [[America del Nòrd]]

## Personatges significatius

## [[Invencions]], Descobèrtas, Introduccions
Partit Asturianista

Lo **Partit Asturianista** (en asturian *Partíu Asturianista* , en espanhòl *Partido Asturianista*, PAS), es un partit politic nacionalista d'esquèrra asturian fondat en 1985 per Xuan Xosé Sánchez Vicente.
Hèume

Lo **hèume** (var. l**'èlme**, l**'èume**; notar la varianta grafica arcaïca *fèume* en scripta bearnesa) qu'ei un casque de cavaleria e ua pèça de las armaduras deus chivalièrs de l'Etat Mejana. 

Desvolopat a partir deus casques hornits de nasaus de la hauta Etat Mejana, qu'emparava lo cap tot sancèr e qu'èra provesit de horats peus ueis. Los hèumes que hon emplegats mei que mei enter lo sègle XII e lo sègle XV

A l'escadença deus tornaments de chivaleria, qu'èra coroat d'un cimièr qui permetèva d'identificar los chivalièrs (amassa dab lo lor escut).
Andrieu Correjas

**Andrieu Correjas** (conegut dab lo nom francizat **André Courrèges** - Pau, 9 de març de 1923 - 7 de gèr de 2016) qu’ei un sarto bearnés, engenhaire civiu de formacion, qui debutè e que tribalhè per 10 annadas en çò deu sarto espanhòu Balenciaga. Que's he famós en hauta costura dens las annadas 1960 dab las soas minifaudas revolucionàrias.
William Charles Bonaparte-Wyse

250px|thumb|Retrach de William Bonaparte-Wyse cap a la fin del sègle XX
Lo capitani **William Charles Bonaparte-Wyse** (20 de girvèir de 1826 - 3 de decembre de 1892) fuguèt un soldat e un poèta irlandés de lenga occitana.

## Biografia
Nasquèt vèrs Waterford, e èra lo filh dau reformista politic e educatiu e embaissador de la reina Victòria Sir Thomas Wyse. 

Escriguèt son òbra en occitan provençau, e èra amic de Frederic Mistral. Devenguèt lo sol membre estrangèir dau Felibritge. Sa colleccion  fuguèt publicada en 1868, amb un abans prepaus de Mistral. Fuguèt z-elh que creèt la recèpta de las figas sechas chaufadas en whiskey.

Fuguèt capitani de l'Artilhariá Waterford e passèt la màger part de sa vida en trabalhar per l'armada. Devenguèt "High Sherrif" de vèrs Waterford en 1855.

Sus lo plan anecdotic, èra efectivament parent daus Buonaparte còrses (e donc de l'emperaire Napoleon Ièr) e èra sinistrament conegut per possedir un mantèl fach de pèls de gats.Son nom d'escrivan, son pseudonim literari fuguèt *Bon Arquinas Nasie*...  

Moriguèt vèrs Canas, e 'quò-es inumat au cementèri dau Grand Jaç.
## Annèxes
### Bibliografia
*

### Ligams extèrnes

*Copia de ''Li Parpaioun Blu'' en provençau e en francés publicada per l'associacion CIEL d'Oc
Roian

**Roian** (; en francés: *Royan* ; en peitavin-sentongés: *Roeyan* ) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de . La vila es situada sus l'estuari de Gironda

## Geografia

Geograficament, la vila es situada a 64&nbsp;km de La Rochela, 97&nbsp;km de Bordèu, 34&nbsp;km de Santas e 37&nbsp;km de Rochefort. L'altitud mejana es de 20&nbsp;m.

## Toponimia
Lo nom de Roian ven de *Roius*, nom latin d'òme, ambe lo sufixe *-anum.* Roian èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre *Roius*.

## Transpòrts
Roian es ligat a Saintes per la rota RN&nbsp;150, a La Rochèla per la RN&nbsp;137, a Bordèu e París per l'autorota A10.

Dau costat ferroviari, la vila a de las ligasons TER amb Bordèu, Engolesme, Rochefort, París *via* Saintes.

## Administracion
Roian èra devesida en 2 cantons dempuèi 1967: *Royan-Est*, *Royan-Ouest*; a la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, lo canton novèl de Roian compren una partida de las comunas dels dos cantons ancians. Roian n'es lo burèu centralizator.

## Demografia

## Bastiments religioses

*L'egleisa de Nòstra Dama
*L'egleisa de Nòstra Dama del Parc
*L'egleisa de Sant Pèire (del sègle XII)

## Patrimòni

*Lo frent de mar

## Espòrt
*Fotbòl: amb lo *Roian-Vaux Ocean Fotbòl Club*
*Rugbi
*Surf

## Embessonatges
Roian es bessonada amb las vilas seguentas:

*Gosport
*Balingen
*Nauplie
*Annapolis

## Personas celèbras nascudas a Roian
*Pierre Dugua de Mons
*Jacques Fontaines III
*Auguste Rateau

## Galariá

Image:Port_Royan.jpg | Lo pòrt de Roian
Image:Esplanade_front_de_mer.jpeg | La vila de Roian


## Ligams externes
*Vila de Roian

## Nòtas
 

## Referéncias
Conselh general

**Conselh general** pòt èsser&nbsp;:
* Conselh general (institucion francesa).
* Conselh generau (institucion aranesa).
* Conselh generau (institucion andorrana).
* Conselh generau (institucion soïssa).
Conselh general (institucion francesa)

En França, lo **conselh general** es l'amassada deliberativa d'un departament.

Aquel nom ven de que, abans 1982 e la creacion dels conselhs regionals, los conselhs generals èran la mai nauta amassada locala.

## Composicion

Los conselhièrs generals son elegits al sufragi universal dirècte, segon un escrutinh uninominal dels dos torns, amb un conselhièr per canton. Los mandats son de sièis ans, renovelats per mitat cada 3 ans.

## Foncionament
Lo conselh general se causís una *comission permanenta* (amb un *president* e maites *vicepresidents*), qu'es l'organ executiu del departament. Le president es lo cap de l'administracion departamentala.

Lo President del Conselh general reçaup una indemnitat mesadièra de 5397 €. 

Pels conselhièrs generals, l'indemnitat depend de la populacion del canton :
* mens de 250 000 abitants : 1475 € per mes.
* de 250 000 a 500 000 abitants : 1844 € per mes.
* de 500 000 a 1 000 000 abitants : 2213 € per mes.
* de 1 000 000 a 1 250 000 abitants : 2397 € per mes.
* mai de 1 250 000 abitants : 2582 € per mes.

## Competéncias
Las competéncias màgers del Conselh general son :
* l'accion sociala : insercion de las personas amb dificultats, RMI, proteccion de l'enfança (Proteccion mairala e infantila, Ajuda sociala a l'enfança), ajuda als invalids e als vièlhs, prevencion sanitària ;
* las rotas : gestion de las rotas departamentalas e de las rotas nacionalas d'interès local, dels transpòrts e dels transpòrts escolars per autocarri ;
* l'educacion : gestion dels collègis ;
* la cultura : archius departamentals, bibliotèca departamentala de prèst, eventualament castèls o musèus ;
* lo desvolopament local: ajudas a las associacions, a las comunas.

## Istòria
La lei del 22 de decembre de 1789 prevei la creacion, dins cada departament, d'una amassada de 36 elegits, lo conselh de departament. Aquel conselh es suprimit per la lei del 14 de frimaire de l'an II (4 de decembre de 1793). Sera restablit jol nom de *conselh general* per la lei del 28 de pluviôse de l'an VIII (17 de febrièr de 1800). Los conselhièrs son pr'aquò desenant nomenats pel govèrn. Es sonque en 1833 que los conselhs generals son tornarmai elegits, e al sufragi censitari. L'eleccion al sufragi universal sera instituida per la lei del 3 de julhet de 1848.

Al començament, lo president èra elegit cada an. Dempuèi la lèi del 10 d'agost de 1871, lo conselh general s'elegís lo president a cada renovèlament. Fins a 1982, lo prefècte èra a l'encòp lo representant de l'Estat dins lo departament e l'executiu departamental.
Sindic d'Aran

Eth **sindicat d'Aran** ei er ofici deth **sindic d'Aran** (ath femenin **sindica d'Aran**) que presideish es instàncies autonòmiques dera Val d'Aran. Es causit enter es elegits ath Conselh Generau d'Aran.

## Lista des sindics d'Aran dempuish 1991


 No.
 Nom
 Debuta
 Fin
 Partit
1.Pilar Busquet17 de junh de 199112 de junhsèga de 1993CDA-CiU
2.Amparo Serrano12 de junhsèga de 19937 de junhsèga de 1995UDA
3.Carles Barrera7 de junhsèga de 199518 de junh de 2007CDA-CiU
4.Francés Boya18 de junh de 200718 de junh de 2011UA-PSC
5.Carles Barrera18 de junh de 201118 de junh de 2019CDA-CiU
6.Francés Boya18 de junh de 201929 d'octobre de 2020
UA-PSC
7.Maria Vergés Pérez29 d'octobre de 2020UA-PSC
Terçon

Un **terçon** ei ua division geografica pròpia ara Val d'Aran. Coma division administratiua, estèc en plaça dera Querimònia, en 1313, enquiara abolicion dera Querimònia en 1834 damb era naua division provinciau. Se mantenguèc tradicionaument coma element identitari e estèc restaurat en 1990 coma circonscripcion electorau peth Conselh Generau d'Aran.

Iniciaument èren tres demarcacions, d'aquí eth nom de terçons : Garòs, Vielha e Bossòst. Es tres terçons corresponien as tres zones geografiques dera vath : Naut Aran, Mijaran e Baish Aran. Ath sègle XVI cada terçon se subdiuisèc en dos sesterçons, mès cadun serà tanben nomenat terçons :
*De Garòs : Arties (ué Arties e Garòs) e Pujòlo.
*De Vielha : Marcatosa e Viella o Castièro.
*De Bossòst : Irissa (o Lairissa) e Quate Lòcs 

Era Querimonia, autrejada per Jaume eth Just en 1313, establie eth Conselh Generau d'Aran coma organ de govèrn pròpri format per representants de cada terçon. Es Decrets de Nova Planta non van suprimir es fòrs dera Vath d'Aran, qui perdèc totun tota autonomia. Damb era division provinciau de 1833, eth territòri s'integrèc ena província de Lhèida, damb era supression deth Conselh Generau e eth remplaçamanet des terçons pes municipis.

Es terçons se mantienèn entre es abitants dera vath coma referent identitari damb valor simbolica. En 1977, arrond dera caiguda deth regim franquista, ua associacion popular damb eth nom d'Es Terçons se crèec entà dehéner es interès des aranesi en er Estatut d'Autonomia de Catalunya.

Era Lei 16/1990 sus eth regim especiau dera Vath d'Aran restabliguèc era estructura administratiua tradicionau, qui se superposaua ara estructura municipau. Damb un totau de 13, cada terçon a un nombre de conselhèrs segon eth nombre d'abitants.

## Ligams extèrnes
*Llei 16/1990 de 13 de juliol de la Generalitat de Catalunya
John Mc Cain

160px|thumb|right|John McCain
**John Sidney McCain III** (nascut a Coco Solo lo 29 d'agost de 1936) es un politician american. Foguèt lo candidat del Partit Republican per l'eleccion presidenciala americana de 2008 contra Barack Obama. Dempuèi 1982 es senador d'Arizòna. 

A sèt mainatges. John McCain es maridat amb Cindy Lou Hensley (n. 1954)
thumb|left|200px|John e Cindy McCain
Wikimedia Foundation

**Wikimedia Foundation, Inc.** es una **' 501(c)(3) regida per las leis de l'Estat de [[Florida]] als [[Estats Units]]. Son existéncia oficiala es estada anonciada lo [[20 de junh]] de [[2003]], per [[Jimmy Wales]], fondator de [[Wikipèdia]]. Sovent es apelada **fondacion Wikimèdia''' en occitan.

## Nòtas


## Ligams extèrnes

* Portal multilingüe dels projèctes
* Wikimedia Search, motor de recèrca suls projèctes Wikimèdia
Conselh Generau d'Andòrra

Lo **Conselh Generau d'[[Andòrra]]** ei lo Parlament d'aqueth estat pirenenc.
Lo son president ei Vicenç Mateu Zamora.

## Ligams extèrnes
* Site web deu Conselh Generau d'Andòrra
Conselh generau (institucion soïssa)

En Soïssa, en las comunas qui n'amassan pas mei tot los sons abitants en ua amassada generau, lo mot **Conselh generau** pòt designar lo conselh municipau.

En lo canton de Neuchâtel, lo conselh generau pòt aver enter 15 e 41 elejuts, segond la populacion de la comuna.

En lo canton de Friborg, n'existeish pas que per comunas de hòrta populacion:  Friborg, Bulle, Morat, Romont, Estavayer-le-Lac e Châtel-Saint-Denis caplòcs de districte e tanben Marly e Villars-sur-Glâne. Comunas de mei de 600 abitants pòden causir aqueth foncionament, çò qui estot hèit en Belfaux, Domdidier, Rue e Attalens. Au contrari, comunas alamanicas de las grands an causit de tornar a ua amassada comunau de tots los abitants: Guin, Wünnewil-Flamatt.
Enzo Francescoli

**Enzo Francescoli** (Montevideo, lo 12 de noveme de 1961) qu'ei un jogador de fotbòl uruguaian chafrat *Lo Princi* (*El Príncipe* en castelhan) qui avó ua carrièra internacionau en Uruguai, Argentina, Itàlia, França e Occitània, notament dab los clubs seguents :

* 1974-1983 : Montevideo Wanderers FC, 
* 1983-1986 : River Plate, 
* 1986-1987 : Racing Club de París, 
* 1987-1989 : Matra Racing 
* 1989-1990 : Olimpic de Marselha, Occitània
* 1990-1993 : Cagliari Calcio 
* 1993-1994 : Torino Football Club 
* 1994-1997 : River Plate
Leopoldo Jacinto Luque

**Leopoldo Jacinto Luque** (Santa Fe, lo 3 de mai de 1949) qu'ei un jogador argentin de fotbòl qui ho selecionat entau mondiau de 1978 en bèth marcar buts qui hon determinant per que la soa seleccion e ganhèssi lo campeonat. Associat mei que mei dab lo club argentin River Plate, que joguè tanben dab : Unión de Santa Fe, Rosario Central, Racing Club de Avellaneda e Chacarita Juniors.
Norberto Alonso

**Norberto Alonso** (chafrat **Beto Alonso** - Florida, Província de Buenos Aires, Argentina, 4 de genèr, de 1953) qu'ei un jogador argentin de fotbòl qui he partida de la seleccion nacionau qui ganhè la Copa deu Monde de fotbòl de 1978. Que joguè en Argentina (ua estona dens lo club de Vélez Sarsfield e mei que mei en çò de River Plate) e en Occitània hens l'Olimpic de Marselha.

Qu'ei un deus jogadors istorics los mei emblematics de River Plate.
Senta Maria de Gòssa

**Senta Maria de Gòssa** (*Sainte-Marie-de-Gosse* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [,səntəmar'ri(j)ə]. Las fòrmas ancianas que son *Sancta Maria de Gonossa*, en latin, aus sègles XI-XII, *S. Marie* (mapa de 1638), *Ste Marie* (mapas de 1647, de 1714 e de 1733) .

Lo nom qu'ei lo de la Verge, deu son nom en ebrèu *Miriam*, latinizat en *Maria* dab l'influéncia deu latin *Marius* .

Per çò qui es deu nom deu país, « Gòssa », que procedeish d’un ancian « Gonòssa », coneishut suu Cartulari de Dacs aus sègles 11au e 12au, dab lo sens de « tèrras las mei hautas », çò qui correspon efectivament en ua realitat suu terrenh, medish quan las altituds e son hòrt relativas. L'evolucion segon Bénédicte Boyrie-Fénié que seré **gòienòssa* [cf. basco *goyen*] > **gòinòssa* > **gònòssa* > *gòssa* (tombada de *-n-* intervocalica) .
 
## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Carlos Peucelle

**Carlos Peucelle** (lo 13 de seteme de 1908 - lo 1 d'abriu de 1990) era un jogaire Argentin de fotbòl. Enter 1931 e 1941 que ho un deus jogadors màgers del club River Plate (en jogant 307 rescontras en bèth marcar 113 gòls). Coma nombroses Argentins, es d'origina francesa.

Com River Plate que'u crompè  $ en 1931 abans de pagar  entà har l'aquesida de Bernabé Ferreyra en 1932 (qu'èran alavetz somas exepcionaus entau fotbòl argentin) que ho susnomat lo *Milionari* - *el Millonario* en castelhan - (e los sons suportaires : los *milionaris* - *los millonarios* en castelhan, abreujat *los millos*), chafre que conserva au dia de uei.

Excellissiá coma jogaire e entrainaire. Abil mas estranh dins sos dribles, èra escaissat *Barullo* a causa de las complicacions que pausava a sos adversaris. Foguèt l'un dels primièrs jogaires polivalents a aparéisser suls terrens argentins. Jogava a totes los pòsts, a tal ponch que quand un parion èra nafrat, Peucelle o remplaçava. Pendent sas darrièras annadas coma jogaire, s'es interessat a l'entrainament e a balhat de conselhs a las divisions de joves.

Tre qu'a copat los rampons, s'es consacrat a sa vertadièra vocacion, a saber l'ensenhament del fotbòl. Coma instructor, entrainaire, descobreire de jogaires, èra una vertadièra bíblia del fotbòl. Per fòrça, sas idèas son l'embrion original qu'a balhat naissença a La Máquina. D'autre biais, lo jornalista Dante Panzeri considèra que s'aquela formacion a atench de talas cimas, es perque Peucelle sabiá plaçar cada jogaire a l'endrech ont èra lo mai performant. Pertocant La Máquina, Peucelle a confessat en 1969 : "Aquel nom es una invencion de Doña Rosa, la maire de Pedernera. Intelligent e observator, foguèt tanben l'un dels primièrs estratègs del fotbòl local. Otra la saviesa empirica qu'espandissiá suls terrens, sos concèptes èran documentats dins de rapòrts e dels libres. L'un d'aquestes, "Futbol todotiempo e historia de la Máquina" (Editorial *Axioma*, 1975), repren sa pensada.

## Referéncias
Lilian Thuram

thumb|150px|Lilian Thuram
**Lilian Thuram** es un fotbolaire francés nascut lo 1 de genièr de 1972 a Pointe-à-Pitre en Guadalope. Joga dempuèi la sason 1990-1991 en primièra division e es dins la seleccion de l'equipa de França de fotbòl dempuèi 1994. De la sason 1990-1991 a la sason 1995-1996 jogava dins lo club de Mónegue : l'AS Mónegue. 

## Carrièra
Estadi Monumentau Antonio Vespucio Liberti

800px|centerthumb|left|200px|Vista aerianathumb|right|200px|La ''Herradura'' - lo hèr de chivau - abans de completar la tribuna mancanta

L**'Estadi Monumentau Antonio Vespucio Liberti** (var : **Estadi Monumental...**), mei conegut dab los noms de **Estadi Monumentau** o **Monumentau** o **Estadi de River Plate**) qu'ei l'estadi deu club argentin de fotbòl River Plate. Qu'ei situat a Buenos Aires dens lo quartièr de Belgrano, a la termièra deu quartièr de Nuñez (dab lo quau b'ei mei que mei associat).

[thumb|200px|left|Debuta de barradura deu hèr de chivau - l'acabament finau de la tribuna demorore la [Copa deu Monde de Fotbòl de 1978|Copa deu Monde]]Qu'ei l' estadi màger d'Argentina e lo lòc on e's debanè la finau deu Campionat Mondiau de Fotbòl de 1978.[thumb|200px|Lo Monumentau dens lo son quartièr de [Belgrano (Buenos Aires)|Belgrano]]
Que ho inaugurat lo 25 de mai de 1938 a l'escadença de la rescontra enter River Plate e lo club urugaian Peñarol. A l'epòca b'èra pas acabat e lo son ceucle qu'èra pas barrat ; per aquesta rason que ho chafrat la *Herradura* (lo her de chivau en castelhan. 

Lo ceucle deu hèr de chivau que ho barrat en 1955  mes dab ua tribuna inclompleta e mei baisha que non pas las tres autas.

En 1978, a l'escadença de la Copa deu Monde de fotbòl, que vadó estadi mondialista (l'estadi principau de la competicion, on e's joguè la finau) e la darrèra tribuna que ho competada.

Qu'ei egaument lo lòc on e's debanan los concèrts de massas deus artistas de grana renomada e deus grans espectacles com, per exemple : Bon Jovi, The Ramones, The Rolling Stones, Madonna, Robbie Williams, David Bowie, Paul McCartney, Roger Waters, U2, Guns N' Roses, Michael Jackson, Rod Stewart, Eric Clapton, Red Hot Chili Peppers, Slayer, Aerosmith, The Police, Evanescence, Keane, Beck, Metallica, Kiss, Tina Turner, Franz Ferdinand, Peter Gabriel, Bruce Springsteen, Ozzy Osbourne, Bob Dylan, AC/DC, Velvet Revolver, Korn, Black Sabbath e High School Musical. Los grans grops argentins com Soda Stereo, Patricio Rey y sus Redonditos de Ricota e Serú Girán qu'i hen los lors gran concèrts de massas.

## Nòtas
Top 14

Lo **Top 14** es lo campionat de França de rugbi de XV de primièra division. Lo campionat es compausat de solament 14 equipas dempuèi 2005. Istoricament la majoritat dels equipas del campionat son situada dins lo miègjorn de la França. Lo club mai recompensat es l'Estadi Tolosenc amb 21 títols de campion de França.

## Istòria
Lo campionat de França de rugbi de XV existís dempuèi 1892 mas foguèt copada 2 còps, pendent la Primièra Guèrra Mondiala e la Segonda Guèrra Mondiala. Lo nombre d'equipas e l'organizacion de la competicion a fòrça evoluit.

## Palmarès

## Referéncias
Pau Raimond

**Pau Raimond** (en francés **Paul Raymond** - Belleville (París), lo 8 de seteme de 1833 - 27 de seteme de 1878) que ho un archivista, paleograf e lexicograf bearnés d'origina franciliana. 

Qu'entrè a l'Escòla de las Cartas en 1854 e que'n ho diplomat en 1858 com archivista e paleograf entà vàder archivista deus Baish Pirenèus (uei Pirenèus Atlantics) dinc a 1877.

Que classifiquè e qu'editè mantuns deus grans tèxtes administratius bearnés e de lenga bearnesa (com, per exemple, lo Denombrament de Gaston Fèbus. Que participè tanben, dab Vastin Lespin, a l'elaboracion deu *Dictionnaire du Béarnais ancien et moderne*.

De 1871 dinc a 1877 que ho secretari de la *Société des Sciences, Lettres et Arts de Pau*.
Amor (Lanas)

**Amor** (; *Amou* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
La comuna qu'es suu Lui de Bearn, afluent deu Lui.

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Bénédicte Boyrie-Fénié que horneish una lista d'atestacions ancianas : *Mor/Morr (Sanctus Petrus de)*, au sègle XI o XII, *Amors* (en latin, 1243), *Amor* (1277, 1278, 1289, 1297) e *Amou*, *Amoû*, *Amon* (sic), en francés, aus sègles XVII e XVIII .

Per Dauzat e Rostaing, qu'es un nom escur, mès Ernèst Negre que s'azarda a supausar lo gascon *lamoû* (cf.  diccionari Palay, p.&nbsp;602), ipotèsi guaire plausibla per B. Boyrie-Fénié qui la cita, pr'amor de la prumèra atestacion, deu patrimòni arqueologic e d'ua glèisa consacrada a Sent Pèir, qui arremandan cap a ua fondacion antica. Com i a hèra de tumuli dens la comuna, que s'estima mès prepausar *mor*, sortit d'ua arradic plan anciana, a valor toponimica, *mor-*, e qui guarda sovent en occitan lo sens de *mus*. La toponimista compara dab la parròpia dispareishuda de *Sancta Maria de Moros*, énter Sent Pandelon e Canhòta. L'etimologia es pas assegurada, mès probable qui la fòrma deu nom dempuèi lo sègle XIII qu'es estada influenciada per lo mot occitan *amor* (deu latin *amore*).

## Istòria

## Administracion

 

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Paìs Ador Shalòssa Tursan

## Nòtas
En Gomèr

**En Gomèr** o **Angomèr** (*Angoumé* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Maremne, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
En Gomèr qu'ei situat dens lo sud de la Gasconha, dens lo parçan de Maremne. La vila qu'ei situada cap sud-oèst de Dacs.

Dens un paisatge de sèrras baishas, lo vilatge que's tròba entermiei lo pinhadar e las bartas d'Ador : de cap au nòrd-oèst ne son pas que pins, mes de l'aut bòrd, capvath Ador, que son sustot cassos.

### Perimètre deu territòri
Comunas limitrofas :

* Magesc
* Mers
* Ribèra-Saas e Gorbí
* Sent Pau d'Acs
* Tèrcis

## Toponimia
Bénédicte Boyrie-Fénié que horneish una lista de fòrmas ancianas : *Engomer* (sègle XI o XII), *Engolmer* (sègle XI o XII), *Engomer* (1242, 1262) e en francés *Angome*, *Angoumer*, * Angommés* e *Angoméz* (sègles XVII e XVIII) .

Dauzat e Rostaing que supausan *Angomés* (migracion de monde d'aquera origina), qui junta pas dab las atestacions medievalas, qui, probable, coneishèvan pas. Bénédicte Boyrie-Fénié que causeish l'antroponime gascon *Gomèr* d'origina germanica (*Gomariu*) dab la particula onorifica *En*.

Lo nom causit en occitan que correspon donc a la prononciacion deu sègle XIII. Qu'ei inadaptat a la prononciacion modèrna citada per B. Boyrie-Fénié [aŋgu'mɛ]. Lo grop *An-* iniciau que s'explica aisidament per l'aglutinacion de la preposicion *a* : *a Engomèr* > **A'ngomèr* > *Angomèr*. Com l'article personau *En* es pas mèi conservat, i a pas nada rason de separar graficament los dus elements d**'Angomèr**, sola fòrma corrècta.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna
* René d'Avezac de Castéra

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* En Gomèr sus lo sit de la Comunautat deu Gran Dacs Aglomeracion

## Nòtas
Angressa

**Angressa** (; *Angresse* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
Comuna situada au cap sud oèst deu pinhadar gascon, en Maremne.

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son : *Sanctus Petrus de Engresse* aus sègles XI-XII, *de Engressa* en latin, aus sègles XI-XII, * de Angressa*  en latin, aus sègles XI-XII,  *Angresse* (mapas de 1638 e 1647), *Engresse* (mapa de 1651), *Angresse* (mapas de 1714 e 1733). 

Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, lo nom que vien d'un femenin plurau latin *ancrae* o *angrae* « coma o intervau enter los arbos », dab lo sufixe romanic *-icia* : **ancricia*, **angricia*. Aqueth mot que vieneré d'un preceltic **angr* qui's tròba en l'ancian nom d'Endre, *fluvium Angerem*, au sègle VI, Ancre (afluent de Somme e en l'alemand *Anger* « pastenc ».

A véder sus la pagina francesa ua etimologia basca devuda a un contributor e donc shens hont : com *Ganderatz* > Candressa, **Angeratz*, de *Angelatz* (mot basco) «  lòc on i a un terrenh baish » > *Angressa*. 
 
## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Juranson (vin)

Lo **juranson** qu'ei un vin blanc de Bearn. Qu'ei produsit dab los arrasims petit e gran manseng sus un terrador a l'entorn de las vilas de Juranson mes mei que mei de Monenh.  

Lo juranson que pòt estar doç (lo génser dan un haut grad d'alcòl) o sec. Los doç los génsers que son hèits dab los arrasims de las vrènhas tardivas (mei sucrat e d'un grad d'alcòl enqüera superior).

Lo rei de Navarra Enric de Labrit que bategè lo son hilh (futur Noste Enric, III de Navarra e IV de França) en lo bèth fretar los pòts dab alh e juranson, en tot inaugurar atau lo batejament bearnés.

Trucat per la filloxèra au sègle XIX que's tornore quilhar au sègle XX.

Desempuish 1936 lo juranson qu'ei ua AOC
Arbocava

**Arbocava** (; *Arboucave* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
Comuna situada dens lo vinhau de Tursan suu Gavàs (Gabàs ?), afluent de l'Ador.

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son *castrum d'Orbacava*, en 1274, *Arboucaue* (mapa de 1638), *Arboucave* (mapas de 1714 e 1733) .

Dauzat, qui escriu *Arboucase*, qu'explica lo nom per un gascon *arbot* « hont cauda » e lo mot *casa*ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, *Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France*, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 24.

A. Hirigoyen que cita ua basa toponimica *orbe* hòrt espandida, tanben en Aragon e qu'auré lo sens de « partida bassa ». Bénédicte Boyrie-Fénié qu'i horneish l'equivalent *cau* « canihòça, arrèc, barranco », qui correspon a la vath de Lots o de Gabàs o l'adjectiu *cava*. *Orbacava* que seré passat per metatèsi a *Arbocava*. 

Bénédicte Boyrie-Fénié que pensa tanben a un derivat deu vèrbe arbecar, **arbecau*', influenciat per *arbo*. Per exemple, Coromines qu'explica Arbeca « antiga vila fortificada prop del cim d'un tossal punxegut » com un celtic **are-becc-a*, derivat de *beccon* « bèc » : situada près deu mus d'un tuc; mès la prumèra solucion que'u sembla mei segura

## Istòria

## Administracion

## Demografia
                                                
ImageSize  = width:250 height:200                          
PlotArea   = left:40 right:10 top:10 bottom:20            
TimeAxis   = orientation:horizontal                       
AlignBars  = justify                                       
Colors =                                                
  id:gray1 value:gray(0.9)                           
                                                  
DateFormat = yyyy                                 
Period     = from:1960 till:2010                 
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960
                                    
PlotData =                          
  bar:360 color:gray1 width:1       
  from:start till:end             
  bar:240 color:gray1              
  from:start till:end            
  bar:120 color:gray1           
  from:start till:end         
  bar:0 color:gray1       
                       
                    
LineData =       
  layer:front    
  points:(48,143)(84,124) color:blue  width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 260 1968: 220
  points:(84,124)(100,117)    color:blue    width:2 #1975: 205
  points:(100,117)(128,116)   color:blue    width:2 #1982: 204
  points:(128,116)(160,115)   color:blue    width:2 #1990: 202
  points:(160,115)(196,112)   color:blue    width:2 #1999: 194
  


## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Comunautat de comunas de Shalossa Tursan

## Nòtas
Argelòs (Shalòssa)

**Argelòs** (*Argelos* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La sola fòrma medievala qu'ei : *Orgelos* (1263); *Argelos*  qu'ei atestat en 1638, 1714 e 1733.
Dauzat e Rostaing que donan duas possibilitats : lo latin *argilla* (*argela*) o lo "provençal" *argelàs* (escrit *argelas*), de l'arabe *al-djaulak*, qui correspond a *Ulex europaeus* (francés : *ajonc épineux*).

Ernèst Negre (*Toponymie générale de la France*), qui segueish Gerhard Rohlfs, que causeish un nom d'òmi gallés *Argailo* associat au sufixe indigenèu *-òs* (citat per Bénédicte Boyrie-Fénié).

Bénédicte Boyrie-Fénié que's pensa que i a d'autes mots dens aquera partida de la Gasconha per *Ulex europaeus*; e donc que s'estima mèi de partir deu latin  *argilla*, en supausent ua confusion énter los sufixes latins *-osus* (> *-ós*) e aquitanic *-otz(e)* (> *-òs*), dab la condicion que la mencion de 1263 *Orgelos* sii ua maishanta grafia.

## Istòria

## Administracion

## Demografia
                                                
ImageSize  = width:250 height:200                          
PlotArea   = left:40 right:10 top:10 bottom:20            
TimeAxis   = orientation:horizontal                       
AlignBars  = justify                                       
Colors =                                                
  id:gray1 value:gray(0.9)                           
                                                  
DateFormat = yyyy                                 
Period     = from:1960 till:2010                 
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960
                                    
PlotData =                          
  bar:330 color:gray1 width:1       
  from:start till:end             
  bar:220 color:gray1              
  from:start till:end            
  bar:110 color:gray1           
  from:start till:end         
  bar:0 color:gray1       
                       
                    
LineData =       
  layer:front    
  points:(48,141)(84,131) color:blue  width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 235 1968: 216
  points:(84,131)(100,112)    color:blue    width:2 #1975: 178
  points:(100,112)(128,102)   color:blue    width:2 #1982: 159
  points:(128,102)(160,113)   color:blue    width:2 #1990: 181
  points:(160,113)(196,109)   color:blue    width:2 #1999: 173
  points:(196,109)(228,109)     color:blue    width:2 #2004/5 
  


## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Camin de Compostèla dens los las Lanas
* Camin de Compostèla en Aquitània
* Argelòs sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau
* Argelòs sus lo sit de l'Insee

## Nòtas
Argelosa

**Argelosa** (*Argelouse* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
La comuna que hè partida deu Parc naturau regionau de las Lanas de Gasconha situat dens la Forest de las Lanas.

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Laurentius de Argelosse*, en latin, aus sègles XI-XII, *par. Sancti Andree de Argelosa*, en latin, en 1274, *d'Argelosa*, en latin, en 1274, *d'Argelose*, en 1280, *Argelause*, mapa de 1647, *Argelouse*, mapa deu sègle XVII, etc. La prononciacion qu'ei [arʒə'luzə] .

Dauzat que deisha a causir  entre lo latin *argilla*, « argela », e benlèu, segon Seguí, *argelàs*, « toja », de l'arabe *al-djaulak* . Mès, que i a autes mots dens aquera partida deu gascon per la planta. Bénédicte Boyrie-Fénié que causeish l'argela, justificada per la preséncia de teulèras a l'entorn. Lo sufixe latin *-osa* qu'a probablament remplaçat lo sufixe aquitanic *-otze* . La suposicion que's sostien pr'amor deus *Argelòs* de Shalòssa e de Bearn, mei que per las fòrmas medievalas, qui donan pas lo timbre de *o*.

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Sòra; qu'ei adara deu canton de Hauta Lana Armanhac (burèu centralizator Labrit).

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Argelosa sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau
* Argelosa sus lo sit de l'Insee

## Nòtas
Artassen

**Artassen** o **Artassens**  (*Artassenx* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [arta'sens] segon Bénédicte Boyrie-Fénié (qui escriu *Artassen*). Las fòrmas ancianas que son : *Artassen* en 1270, *Artassen* en 1272, *Dartassen* en 1343, *Artassen* en 1638 (mapa) . Despuish la Revolucion, lo nom que s'escriu oficiaument *Artassens* (1793), puish *Artassenx* .

Dauzat qu'explica Artassens per lo gau *artos* « ors », au sens pròpi o com nom d'òmi, dab doble sufixe, dont lo gau *-inco* . Negre (citat per Bénédicte Boyrie-Fénié), qu'i ved un lòc on los gròs rats abondan : gascon *arr(a)tàs* e sufixe *-encs* ! Astor (tanben citat per B. Boyrie-Fénié), que causeish un shafre gallic d'òmi, *Artos* « ors » dab lo sufixe germanic *-inco* o *-ingo*
.

Bénédicte Boyrie-Fénié que part d'un element lexicau ancian, *arte* « euse, èuse » (e per extension un lòc embartassat) dab los sufixes indigènas *-atz* e *-ennu*. Que i a hens la comuna un lòc qu'a lo medish sens : Brancar. Que tròban elements semblables hens la toponimia navarresa : *Artasso* en 1097, per exemple. Segon J.B. Orpustan, *arte* qu'ei a la basa deus noms en *tart-* e lo sufixe *-azu* qu'ei un frequentatiu, diferent de *-tze*. Que i auré los elements d'un ancian **tarta-tz(e)-ain* o **tarta-tz(e)-ennu*. *-S* finau qu'ei tardiu o analogic segon Bénédicte Boyrie-Fénié .

La finau *-s* qu'ei tardiva, segur, mès que s'explica simplament, en Gasconha com en Lemosin, lòcs de preséncia maximau deus gentilicis shens sufixes (a véder Leujac > Leujacs) per la confusion enter lo toponime e lo nom deus poblants (los *Artassens « los poblants d'Artassen »). La grafia *-x* en francés que representa l'element dental (*-ts*) vadut deu contacte enter *n-* e *-s*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Artés (Armanhac)

**Artés** o **Artés d'Armanhac** (*Arthez-d'Armagnac* en francés dempuish 1895, *Arthez* abans) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
I a pas cap atestacion. La bastida qu'estó fondada en 1320 per pariatge enter Joana d'Artés, veuse de Gaston de Foish e lo senhor locau, Arnaud d*'Ognoas*. Lo nom qu'ei lo de la fondatritz .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Arua

**Arua** (en francés: *Arue*) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son *par. d'Arua*, en latin, en 1274, *de Rua*, en latin, en 1274, *d'Arue*, au començament deu sègle XIV, *Arüe*, en 1335, *ecclesia d'Arue*, en 1336, *Arvum*, en latin, en 1572. La latinizacion de 1572 qu'ei artificiala e shens logica fonetica. La prononciacion qu'ei [a'ry]. Probable qu' *Arua* vien pas d*'arruda* (planta), deu latin *ruta* (que i averé un sufixe collectiu), nimèi deu latin *ruga*, qui donè *rua*. *Arua* que sembla d'estar un idronime. Que i a, sus la mapa dita « N. de Fer », un lòc *Arües* au jonhent deus dus Lui, enter Morlana e La Reula (Bearn) e *ar-* qu'ei ua basa idronimica anciana : l'Avre (afluent de Somme) qu'a ua fòrma anciana *Arua*, Aar que seré **Arura* devath l'empèri roman .

Joan Carles Vidal que part d'ua mencion trobada dens Gregòri de Tors, (glèisa) de *Atroa en Vici Juliensis*, qui segon eth pòt correspóner dab Arua; lo toponime qu'auré ua bona afinitat dab lo protocèlta **adtreba*
> *attreba « establiment » ; mès lo resultat de *-tr-* que seré ''-ir-.

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Ròcahòrt; es ara deu canton de Hauta Lana Armanhac.

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas