open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Camins incas

[thumb|right|L'[Empèri Inca e son ret de camins avans la conquista espanhòla.]]

Lei **camins incas** (***caminos del Inca*** en espanhòu) èran un ret de rotas bastit e utilizat per l'Empèri Inca. La capitala, Cusco, n'èra lo centre e lo ret anava de Quito au sud de Santiago de Chile. D'una longor totala de  km, èra fach de dos aisses nòrd-sud principaus (un litorau e un montanhós) qu'èran liats entre elei per de rotas segondàrias èst-oèst. 

Coma leis Incas avián pas lo mestritge de la ròda, lei camins èran utilizats per de caminaires ò per d'animaus destinats au transpòrt de marchandisas. Un jaç de caladas ò de còdols permetiá de protegir la superficia. Pasmens, dins lei regions deserticas, lo camin èra solament definit per de paus. L'entretenença èra assegurada per l'Estat e lo ret rotier permetiá lo transpòrt de bens, lo desplaçament deis armadas e la circulacion de l'informacion.

En 2014, lei vestigis d'aquel ensems de rotas foguèron classats au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat per l'UNESCO.

## Liames intèrnes

* Empèri Inca.
* Rota.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Referendum sus l'independéncia de Catalonha

Lo **referendum sus l'independéncia de Catalonha** es un referendum, de caractèr en ligant, que se celebrèt lo 1 d'octòbre de 2017. L'organiza lo Govèrn de Catalonha, format après d'eleccions que los partidaris del referendum obtenguèron la majoritat. Totun, lo Govèrn del Reialme d'Espanha s'i opausa.

La question foguèt: «Voletz que Catalonha vengue un estat independent en forma de republica?». Se faguèt dins las 3 lengas oficialas de Catalonha: catalan, occitan e castelhan.

## Vejatz tanben
* Manifèst de Les
* Lei de transicion juridica e constitutiva de la Republica

## Nòtas e referéncias
 

## Ligams extèrnes

* Referendum sus l'independéncia de Catalonha, 2017    
* Catalonia Votes
Oxid de carbòni

Un **oxid de carbòni** es un compausat quimic constituit d'una combinason d'atòms de carbòni e d'oxigèn unicament.

Los mai simples e comuns oxids de carbòni son lo monoxid de carbòni, CO, e lo dioxid de carbòni, . Fòrça autres oxids de carbòni estables, metastables o ipotetics son coneguts mas son rarament encontrats coma lo suboxid de carbòni , o l'anidrid mellitic , veire fòrça rarament, coma lo monoxid de tricarbòni , o l'evanescent tetroxid de carbòni .

L'inventari dels oxids de carbòni sembla encara creisser constamment. L'existéncia de l'oxid de grafèn e d'autres oxids de carbòni polimerics estables amb d'estructuras molecularas sens fin suggerís que fòrça autres demoran encora a descobrir.

Fòrça oxids de carbòni ipotetics foguèron estudiats per de metòdes teorics mas pas encara detectats..

## Estructura generala
Abitualament, lo carbòni es trevalent, alara que l'oxigèn es divalent e mai sovent los oxids de carbòni coma dins gaireben totes los compausats del carbòni, l'atòm de carbòni pòt alara èsser ligat a quatre autres atòms, alara que l'atòm d'oxigèn pòt èsser ligat al mai sonque a dos atòms. Mai, alara lo carbòni pòt formar de cadenas arbitrariament longas o de malhums, las cadenas de tres oxigèns consecutius o mai son rarament, senon jamai, observadas. Atal los oxids de carbòni electricament neutres coneguts consistisson en un o mai esquelets carbonats, inclusissent las estructuras ciclicas e aromaticas, connectats e enclauses per de grops oxo, -O- o =O, e peroxo, -O-O-.

D'atòms de carbòn non tetravalents mas divalents son trapats din unes oxids, coma los biradirals, monoxid de carbòni, CO o :C=O, monoxid de dicarbòni,  o :C=C=O, e monoxid de tricarbòni,  o :C=C=C=O, mas levat lo primièr, aqueles oxids son mai sovent tròp reactius per èsser separats en quantitat. La pèrda o lo ganh d'electrons pòt produire d'oxigèns encargats negativament e monovalents, –O–, d'oxigèns encargats positivament e trivalents, ≡O+ o encara d'atòms de carbòni encargats negativament e trivalents, ≡C–. Aquelas darrirèras formas s'encontran dins lo monoxid de carbòni, –C≡O+ alara que los atòms d'oxigèn encargats negativament apareisson dins los oxids de carbònis anionics

## Referéncia
Fusion

Lo mot fusion pren des significacions diferentas seguent lo contèxte
* *[[Fisica]]*:
** Fusion (fisica)
** Fusion nucleara
* *[[Economia]]*: Fusion (economia)
Punt d'ebullicion

vinheta|Diagrama de fasa de l'aiga.
Se nomena **punt d'ebullicion** d'un còrs las condicions de temperaturas e de pression que se devon reunir per que passe rapidament de l'estat liquid a l'estat gasós (bolhís). Lo **punt de condensacion** designa lo procediment invèrs, se produsent al meteis punt.

## Còrs purs
vinheta|Diagrama de fasa d'un còrs pur abitual.
Per un còrs pur, los punts d'ebullicion forman dins lo diagrama de fasa la corba que separa la zona liquida de la zona gasosa. Es a dire que per una pression donada, l'ebullicion se producha a una temperatura fixa. 

Dins aquel cas, lo punt d'ebullicion es identic al punt de condensacion, que representa las condicions necessàrias al passatge de l'estat gasós cap a l'estat liquid.

## Cas de l'aiga
L'escala de temperatura Celsius èra a l'origina definida de tal bias que la temperatura d'ebullicion de l'aiga a la pression d'una atmosfèra siá 100ºC. La definicion de la pression estandard se precisèt dempuèi, e se pren en compte pel calcul del punt d'ebullicion la calor necessària al cambiament d'estat (egala a gaireben 2 250&nbsp;J/g per l'aiga), de biais que lo punt d'ebullitcon de l'aiga a la pression estandard es ara de 99,98&nbsp;°C (211,964&nbsp;°F).

## Punt d'ebullicion estandard
Dins las taulas de termodinamica dels produchs quimics, tot es pas indicat pel diagrama de fasa, mas sonque la temperatura d'ebullicion dins l'etat estandard, es a dire a la pression d'una atmosfèra (1 013,25&nbsp;hPa). Aquel punt d'ebullicion es alara nomenat **punt d'ebullicion estandard**, e la temperatura **temperatura d'ebullidion estandard**. 

La taula seguenta dona las temperaturas d’ebullicion d'unes elements a l'estat estandard a 1 atm en °C:

## Mesclas
Dins lo cas d'una mescla, lo punt d'ebullicion depend en mai de la pression e de la temperatura, tanben de la concentracion dels diferents compausants de la mescla e de las reaccions quimicas que se produson entre eles. Los diferents compausants s'evaporant e de velocitats diferentas, lors concentracions relativas evoluan pendant l'ebullicion: alara se parla de distillacion. La temperatura demora pas constanta, mas seguís aquela evolucion. Los aigardentièrs utilizan aquela variacion per estimar la proporcion d'alcòl demorant dins lo most que distillan: a 100ºC, tot l'alcòl es evaporat, demora pas que d'aiga.

## Evaporacion sens ebullicion
Los liquids pòdon passar sens ebullicion de l'estat liquid a l'estat gasós, a de temperaturas mai bassas qu'aquela del punt d'ebullicion: s'agit alara d'evaporacion e non pas d'ebullicion.

## Nòtas referéncias
Baldwin Lonsdale

**Baldwin Jacobson Lonsdale** dich **Baldwin Lonsdale** (Motalava, 1950-Pòrt Vila, 17 de junh de 2017) es un foncionari, religiós e politician vanuatoan. Foguèt president de la republica del 22 de setembre de 2014 a sa mòrt lo 17 de junh de 2017.
Philip Boedoro

**Philip Boedoro** (n. lo 21 de mai de 1958) es un òme politic de Vanuatu. Foguèt president de la republica per interim qualques jorns en 2014.
Esmon Saimon

**Esmon Saimon** tanben dich **Esmon Sae** (n. 28 d'octobre de 1955) es un politician vanuatoan. President del parlament dempuèi 2016, ven president de la republica ad interim lo 17 de junh de 2017 en seguida de la mòrt subta del president Lonsdale. Daissa la plaça al president elegit Tallis Obed Moses lo 6 de julhet.
XVena legislatura de la Cinquena Republica Francesa

La **XV legislature de la V Republica** es un cicle parlementari dubèrt dempuèi lo 21 de junh de 2017 

## Composicion de l'executiu
* President de la Republica 
** Emmanuel Macron, dempuèi lo 14 de mai de 2017

* Primier ministre 
** Édouard Philippe del 15 de mai 2017

## Composicion de l'Assemblada nacionala

### Election del President de l'Assemblada Nacionala

### Grops parlamentaris





### Resultats de las eleccions legislativas de 2017

centrat|vinheta|400px|Composicion de la XV legislatura per apartanença politica.


Fichièr:2017 French legislative elections - First round - Majority vote (Metropolitan France, communes).svg|Nuança politica dels candidats arribats al cap de cada comuna al 1èr torn en França metropolitana.
Fichièr:2017 French legislative elections - First round - Majority vote (France, constituency).svg|Nuança politica dels candidats arribats al cap de cada circonscripcion al 1èr torn en França.
Fichièr:Législatives 2017 - Participation au premier tour.svg|Participacion dins cada circonscripcion al 1èr torn.
Fichièr:2017 French legislative elections - Second round - Majority vote (France, constituency).svg|Nuança politica dels candidats elegits.


## Principalas leis votadas

## Gouvèrns successius
* Govèrn d'Édouard Philippe

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben
Adaptacion (biologia)

[vinheta|100x100px|La [pupilha de l'uèlh s'adapta segon l'intensitat de la lutz.]]
L**'adaptacion** es un procediment fisiologic o una caracteristica del comportament d'un organisme qu'evoluèt pendent un periòde segon la seleccion naturala de tal biais qu'aumenta sas escasenças a long tèrme per se reproduire amb succès. Lo tèrme **adaptacion** s'utiliza tanben ocasionalment coma sinonim de seleccion naturala, malgrat que la majoritat de biologistas son pas en favor d'aquel usatge. Es important de comprene que las variacions adaptativas sorgisson pas coma responsa a l'entorn mas coma resultat de la deriva genetica.

## Seleccion naturala
Aquel concèpte foguèt introdusit per Charles Darwin a amb sa teoria de la seleccion naturala, que descriu lo desvolopament de las espècias coma produch d'aquela interaccion, tendon demorar los traches genetics que donan als individus las caracteristicas mai adaptadas a la subrevida dins lo mitan ambient ont se tròban.

Las adaptacions son de mecanismes que los organismes utilizan per afrentar la tensions e pressions del sieu mitan ambient. Los organismes que s'adaptan a so mitan ambient son capablas de:
* Obténer d'aire, aiga, manjar e aliments.
* Afrentar las condicions fisicas coma la temperatura e la lutz.
* Se defendre dels enemics naturals.
* Se reproduire
* Respondre als cambiaments en l'entorn.
* Contunhar transmetre las caracteristicas aqueridas dels paires que l'adaptacion siá sempre mai constanta.

## Tipe d'adaptacion
I a 3 tipe d'adaptacion al mitan:
* **Morfologia o estructurala**: Coma la substitucion de las fuèlhas per d'espinas dins lo cas dels cactus per evitar la pèrda d'aiga. 
* **[[Fisiologia|Fisiologica]]** **o foncionala**: Coma las glandulas de sal en las iguanas marinas per eliminar l'excès de sal pel còrs.
* **[[Etologia|Etologica]]** **o de comportament**: Coma la dança per cortejar qu'an fòrça aucèls per atraire de femèlas.
Cacièr

[vinheta|''Acacia farnesiana'' - [Musèu d'istòria naturala de Tolosa|Musèu de Tolosa]]
Lo **Cacièr** (***Acacia farnesiana*** o *Vachellia farnesiana *e anteriorament **mimosa farnesiana**), est une espècia d'arbust. Aparten a la famiha dels *[[Mimosaceae]]* segon la classificacion classica, o a aquela de las *[[Fabaceae]]*, sosfamilha de las *Mimosoideae*, segon la classificacion filogenetica.

Es un acacia d'inflorescéncia globulosa et fortament  perfumada pro espandit dins las regions tropicalas.

## Descripcion
esquèrra|vinheta|Fuèlhas, flors e fruch del cacièr

### Apparelh vegetatiu
Es un arbust qu'atenh una nautor de 8 a 10 m environ. Las brancas penjantas son armadas de longas espinas estipularas, drechas e blancas, de 1,5 a 5 cm.

Las fuèlhas son compausadas e bipennadas, de 2-8 parelhs de pennas. Cada penna pòrta 10-25 parelhs de foliòls e cada foliòl pòt venit long fins a 5 (-7) mm environ per 1,5 mm de larg. Lo petiòl de 4-10 cm pòrta una pichona *glandula*.

### Aparalh reproductor
Fa una florason en glomeruls (12 mm de diamètre) de flors jaunas, fòrça perfumadas.

Los fruchs son de tecas cilindricas, brunas fins a negrencas d'environ 7 cm de long. Las granas, brunas, mesuran fins a 7 mm de long.

## Espandiment e abitat
esquèrra|vinheta|Airal de reparticion
Aquela espècia eq originària d'America tropicala, et espandida per l'òme dins d'autres zonas caudas del mond, coma dins fòrça païses d'Africa, e en Austràlia.

Es comuna dins les Antilhas francesas.

Pauc exigent al subjècte de la natura del sol, aquel arbust ama mai las situacions solelhadas e ezsistís a la secada.

## Lo cacièr e l'òme
S'extrai de flors una òli utilizada en perfumeriá. En Austràlia, lo fulham es utilizat per noirir lo bestal. Mas son usatge mai comun es ornemental.

## Nòtas e referéncias

## Ligams extèrnes
* Référence Catalogue of Life : ''Acacia farnesiana'' (L.)Willd. (en) (consulté le 18 juin 2013)
* Référence Flora of China : ''Acacia farnesiana'' (en) (consulté le 18 juin 2013)
* Référence Flora of Pakistan : ''Acacia farnesiana'' (en) (consulté le 18 juin 2013)
* Référence FloraBase (Australie-Occidentale) : <small>classification</small> ''Acacia farnesiana'' (+ photos + distribution + description) (en) (consulté le 18 juin 2013)
* Référence INPN : ''Acacia farnesiana''  (L.) Willd., 1806 (+ statut + description) (fr) (consulté le 1er août 2014)
* Référence GISD : <small>espèce</small> ''Acacia farnesiana'' (en) (consulté le 18 juin 2013)
* Référence NCBI : ''Vachellia farnesiana'' (en) (consulté le 18 juin 2013)
* Référence Tela Botanica (Antilles) : ''Acacia farnesiana''  (L.) Willd. (fr) (consulté le 18 juin 2013)
* Référence Tela Botanica (France métro) : ''Acacia farnesiana''  (L.) Willd. (fr) (consulté le 18 juin 2013)
* Référence Tela Botanica (La Réunion) : ''Acacia farnesiana''  (L.) Willd. (fr) (consulté le 18 juin 2013)
* Référence Tropicos : ''Acacia farnesiana'' (L.) Willd. (en) (+ liste sous-taxons) (consulté le 18 juin 2013)
*
Govèrn d'Édouard Philippe

Édouard Philippe es lo primièr ministre de dos govèrns formats jos la la presidéncia d'Emmanuel Macron:
* lo quaranten
* e lo quarante-e-unen
Govèrn d'Édouard Philippe (2)

Lo segond **govèrn d'Édouard Philippe** es lo quarante-e-unen govèrn de la França jos la Cinquena Republica. Es lo segond govèrn format jos la la presidéncia d'Emmanuel Macron.

## Contèxte de formacion
A la seguida de las eleccions legislativas francesas de 2017, lo 19 de junh de  2017, lo Primier ministre presenta la demission de son govèrn al president de la Republica e aquel darrièr encarga Édouard Philippe de ne formar un novèl. Lo pòrtavotz del govèrn, Christophe Castaner, anóncia un .

Après la retirada de quatre ministres, l'ancian secretari general de La République en marche ! Richard Ferrand, los dos del MoDem Marielle de Sarnez e François Bayrou, e tanben de Sylvie Goulard (ex-MoDem, ara LREM), las modificacions son mai importantas que previst. Lo govèrn se garda pasmens lo sosten del MoDem.

## Composicion iniciala
Lo govèrn nomenat lo 21 de junh, en mai del Primièr ministre, se compausa de vint-e-nòu membres amb quinze femnas e quatorze òmes: detz-e-nòu ministres e detz secretaris d'Estat.
* Detz ministres e un secretari d'Estat son presentats coma essent  de la ;
* Dos ministres e sèt secretaris d'Estat son eissits de La République en marche ! (REM), que tres essent ancianment  membres o pròhe del PS e dos de LR;
* Tres ministres son eissits del Partit socialista (PS);
* Dos ministres son eissits del Partit radical d'esquèrra (PRE) : Jacques Mézard e Annick Girardin ;
* Una ministra e una secretària d'Estat son eissuidas del Movement democrata (MoDem) : Jacqueline Gourault e Geneviève Darrieussecq ;
* Dos ministres e un secretari d'Estat son eissits dels Républicains (LR), en mai del Premier ministre: Bruno Le Maire, Gérald Darmanin e Sébastien Lecornu.

## Arrenjament ministerial del 24 de novembre de 2017

Après aver estat elegit a la presidéncia del parti La République en marche !, Christophe Castaner pèrd sa foncion de pòtavotz del govèrn, mas garda son secretariat d'Estat encargat de las Relacions amb lo Parlament.

Benjamin Griveaux ven lo pòrtvotz del govèrn mas es pas mai secretari d'Estat près del ministre de l'Economia e de las Finanças, Bruno Le Maire. Per lo remplaçar, foguèt nomenada Delphine Gény-Stephann.

Olivier Dussopt, eissit del Partit socialista dintra al govèrn coma secrecretari d'Estat encargat de la Foncion publica, près del ministre de l'Accion e dels Comptes publics, Gérald Darmanin.

## Galariá

### Premièr ministre

### Ministres d'Estat

### Ministres

### Ministras près d'un ministre

### Secretaris d'Estat

## Nòtas e referéncias
Muriel Pénicaud

**Muriel Pénicaud** (Versalhas, 31 de març de 1955) es ’na femna politica francesa de las originas occitanas. Dempuei lo 17 de mai de 2017 es ministra del trabalh. 

## Biografia
Nasquet a Versalhas, d’una familha sortida de Limòtges, ont Leonard Penicaud èra notari a la fin del s. XV..
## Referéncias
Anna Netrebko

**Anna Netrebko** (Krasnodar, Union de las Republicas Socialistas Sovieticas, 18 de setembre de 1971) es una de las
cantairas (soprano) d'opèra mai famosas del mond.

## Ligams extèrnes
* Sit oficial
Róisín Murphy

**Róisín Marie Murphy**, nascuda le 5 de julhet de 1973, es una cantaira irlandesa del grop Moloko.

## Discografia de Moloko
* *Do You Like My Tight Sweater?* (1995)
* *I Am Not A Doctor* (1998)
* *Things To Make And Do* (2000)
* *Statues* (2003)

## Discografia de Róisín Murphy coma solista

* *Ruby Blue* (2005)
* *Overpowered* (2007)
* *Hairless Toys* (2015)
* *Take Her Up to Monto* (2016)
* *Róisín Machine* (2020)
* *Hit Parade* (2023)
Kinjikitile Ngwale

**Kinjikitile Ngwale** o Inkinjikitile "Bokero" Ngwale (mòrt lo 4 d'agost de 1905) foguèt un bruèis tanzanian e cap de la revòlta Maji Maji (1905-1097) contra los alemands en Africa de l'Èst Alemanda.

### Biografia
Kinjikitile Ngwale nasquèt en l'actuala Tanzania (alavetz Africa de l'Èst Alemanda, après Tanganyka). En 1904, en una epòca qu'èra fòrça desconegut, desapareguèt de l'ostal de la familha en Ngrambe, Matumbi. Quand tornèt diguèt qu'èra estat possedit per un esperit apelat Hongo, en forma de sèrp   . Kinjikitile Ngwale confirmèt qu'aviá comunicat amb la deessa Bokera a travèrs d'Hongo . Animèt los sieus afogats a finir las diferéncias tribalas e s'amassar contra los alemands. Diguèt que los sieus ancessors li avián mandat dirigir una revòlta contra l'Empèri Colonial Alemand . Aquò ajudèt a començar la revòlta Maji Maji  e Kinjikitile balhèt d'aiga sagrada (maji) al sieu pòble per loa protegir de las armas alemandas  . Puèi un grop de Matumbi ataquèt l'ostal d'un oficial local en julhèt de 1905 e Kinjikitile foguèt arrestat per de soldats alemands.
Foguèt executat lo 4 d'agost de 1905 per traïson  . 

Lo sieu fraire contunhèt de dirigir la revòlta fins 1907 amb mai de 100.000 mòrts patidas . Los tanzanians d'uèi lo jorn considèran qu'aquela revòlta foguèt lo començament del nacionalisme actual e doncas Inkinjikitile "Bokero" Ngwale es considerat un ancian eroi nacional del país .

### Nòtas e referéncias
Adnane Remmal

**Adnane Remmal** (en arab: عدنان الرمال; Fès, Marròc, 1962) es un biologista e ensenhaire marroquin. Inventor d'un procediment revolucionari a basa d'òlis essencials per luchar contra las infeccions nasocomialas recebèt en junh de 2017 lo Prèmi de l'Inventor Europèu 2017.
Mont Marsabit

**Marsabit** es un volcan de basa basaltica de 6300 km2 situat en Kenya, a 170 quilomètres a l'èst del centre del Rift d'Africa de l'Èst, al comtat de Marsabit e prèp de la vila de Marsabit. Se formèt pendent lo Miocèn mas divèrsas capas de lava e erupcions volcanicas son estadas debanadas mai tard. Conten dos lacs.

Lo volcan es cobèrt per un bòsc dens. Lo Pargue Nacional de Marsabit tanben es en aqueste airal.
Francés Ferrand d'Àustria

**Françés Ferrand d'Habsborg-Este** (en alemand : *Franz Ferdinand von Österreich-Este*) nascut lo 18 de decembre de 1863 a Graz e mòrt assassinat lo 2 de junh de 1914 a Sarajevo (Àustria-Ongria). Archiduc d'Àustria e prince reial d'Ongria e de Boèmia, venguèt ereitièr del tròn de l'Empèri Austro-ongrés a partir de 1889. Son assassinat es l'eveniment amodaire de la Primièra Guèrra Mondiala.
### Referéncias
Brigasc (parlar)

Lo** Brigasc** es una varietat del dialècte roiasc. Se parla en Tèrra Brigasca, entre Itàlia (Ligúria) e França (Occitània).

## Airal d'usatge
Lo dialècte brigasc es parlat a La Briga (Occitània) e Briga Alta (Itàlia) e qualques vilatges de las comunas d'Ormea e Triora. Es plan prèp del roiasc.

## Istòria
Durant la Renaissença lo ligur èra parlat dins tots los territoris de la Republica de Gènoa: a l'oest d'aquela republica un de sos gropes (parlat subretot dins l'airal entre lo Principat de Mónegue e Sant Rémol) s'apelava *Intemelio*.

La lenga parlada dins las montanhas entorn de Briga èra dicha *brigasc* e recebèt d'influéncias de l'occitan.
[drecha|vinheta|320x320px|[Tenda es un dels airals alpins ont se parla encara brigasc]]

## Qualques mots en brigasc

## Vejatz tanben
* Mentonasc
* Intemelio
* Ligur

## Referéncias


## Bibliografia
* Fiorenzo Toso, *Il brigasco e l'olivettese tra classificazione scientifica e manipolazioni politico-amministrative*, in *Intemelion. Cultura e territorio – Quaderno annuale di studi storici dell'Accademia di cultura intemelia*, n. 14, anno 2008; sit (en italian)

## Ligams extèrnes
* Revista en brigasc ''R^ Ní d'áigüra'' (occitan: Lo nis de l'(agla)
* Sit "Terra brigasca"<br>
Triuera

**Triuera**, **Triòra** o benlèu **Triora** (*Triöra* en ligur, *Triêua* en brigasc, *Triora* en italian) es una comuna italiana situada dins la província d'Impèria, en region Ligúria.

Doas de sas fraccions, las ruaas de Reaud/Reald e Verdèja/Verdetja, parlan brigasc.

## Geografia
### Comunas confrontantas
Pinha (Comtat de Niça)

**Pinha** (*Pigna* en italian e oficialament) es una comuna del Comtat de Niça, vesina de Saorj. Administrativament, es dins la província d'Impèria e la region de Ligúria de l’estat italian.

## Istòria
A la revolucion, Pinha, coma las comunas vesinas del marquesat de Doçaiga, foguèt annexada al departament dels Aups Maritims. De 1793 a 1798, annexèt tanben la comuna vesina del Castèl.

Seguiguèt la destinada del comtat, division, puèi província de Niça entrò 1860, quora, coma las comunas del marquesat de Doçaiga, foguèt pas annexada a França.

En 1944 foguèt lo seti d’una republica partisana que durèt qualques setmanas, la Republica liura de Pinha en Val de Nèrvia.

## Geografia

[{  "type": "ExternalData",  "service": "geoshape",  "ids": "Q16186",  "properties": {  "fill": "#ceffce",  "stroke": "#ceffce"  }},
{  "type": "ExternalData",  "service": "geoshape",  "ids": "Q268067",  "properties": {  "fill": "#ffd700",  "stroke": "#ffff00"  }},
{  "type": "ExternalData",  "service": "geoshape",  "ids": "Q268995",  "properties": {  "fill": "#ffd700",  "stroke": "#ffff00"  }},
{  "type": "ExternalData",  "service": "geoshape",  "ids": "Q269038",  "properties": {  "fill": "#ffd700",  "stroke": "#ffff00"  }},
{  "type": "ExternalData",  "service": "geoshape",  "ids": "Q269476",  "properties": {  "fill": "#ffd700",  "stroke": "#ffff00"  }},
{  "type": "ExternalData",  "service": "geoshape",  "ids": "Q269717",  "properties": {  "fill": "#ffd700",  "stroke": "#ffff00"  }},
{  "type": "ExternalData",  "service": "geoshape",  "ids": "Q269808",  "properties": {  "fill": "#ffd700",  "stroke": "#ffff00"  }},
{  "type": "ExternalData",  "service": "geoshape",  "ids": "Q268314",  "properties": {  "fill": "#ff6347",  "stroke": "#ff6347"  }},
{  "type": "ExternalData",  "service": "geoshape",  "ids": "Q269516",  "properties": {  "fill": "#ff0000",  "stroke": "#ff6347"  }}
]
Airòla

**Airòla** (*Aireur* en genoés, *Airör* en padan, *Airole* en italian) es una comuna italiana situada dins la província d'Impèria, en region Ligúria, dins l'estat italian.

Vilatge del rèire país ligur, quilhat sus un puèg que domina la val de Ròia, a  de la boca d'aquesta dins la Mar Mediterranèa (a Ventemilha), Airòla es a aperaquí  d'Impèria, lo capluòc provincial.

De 1805 a 1814 foguèt dins lo canton de Ventemilha e l'arrondiment de Sant Rémol del departament dels Aups Maritims. A la reünificacion, es dins la província del Pòrt que ven en 1923 província d'Impèria.
Aquila di Arroscia

**Aquila di Arroscia ** es una comuna italiana situada dins la província d'Impèria, en region Ligúria,
Avrigar

**Avrigar**, **Avrigâ**, **Brigar** o **Brigal** (*Apricale* en italian) es una comuna de lenga padana (dialècte genoés) de la Contèa de Niça. Es administrada per la província d'Impèria e la region de Ligúria, dins l'estat italian. 

Vilatge medieval situat dins lo rèire país de Bordighera, dins la val de Merdanzo, afluent de la Nervia al pè del Mont Bignone (1 299 mètres), a 13 quilomètres de la Riviera di Ponente e a  de la capitala provinciala, Impèria.

Lo territòri de la comuna aperten dempuèi 2008 a la *Comunità Montana Intemelia*. 

## Istòria
Avrigar èra del Marquesat de Doçaiga, una dependéncia de la Contèa de Niça. En 1793, es annexada a França e fai partida dau departament deis Aups Maritims. En 1815, torna a l'ostal de Savòia. 

## Monuments
* Madonna degli Angeli - Glèisa que data del sègle XIIIen.
* L'Oratòri de San Bartolomeo - assosta un preciós poliptic que representa lo sant (1500).
* Purificazione di Maria Vergine - glèisa paroquiala, amb un cloquièr que repausa sus una torre del sègle XIIIen.
* Sant'Antonio - gleisòta del sègle XIIIen amb de frescas del XVen.
* Castèl de la Lucertola - aculhís  un musèu tematic. 


Fichièr:Apricale panorama.jpg|Panorama
Fichièr:Apricale BW 4.jpg|Scorcio
Fichièr:Apricale BW 2.JPG|Andronas cobèrtas
Fichièr:Apricale-oratorio san bartolomeo1.JPG|Oratòri de San Bartolomeo
Fichièr:Castello della Lucertola abc4.JPG|Castèl de la Lucertola
Fichièr:Une impasse d'Apricale.jpg|Carrièra bornha.
Ròia

**Ròia** (en francés *Roya*, en italian *Roia*) es  un flume costièr  que ten la font en Occitània au còl de Tenda, dins lo departament deis Aups Maritims e rejonnh la Mar Mediterranèa en Itàlia a Ventemilha.

## Geografia

Sus una longor totala de , sols los detz e nòu darrièrs quilomètres se tròban en Itàlia, a proximitat de Ventemilha. La longor referenciada en França es de . L'ais Ventemilha - Limon per aquesta val ne fa un fluve fòrça conegut e una ligason rotièra fòrça importanta, doblada d'una linha ferroviària espectaculara qui comporte à Brelh de Ròia un embrancament vèrs Niça.

La Ròia ten sa font al còl de Tenda () a  sus la comuna de Tenda.

Raja globalament del nòrd cap al sud-sud-oèst.

Ròia se geta en mar Ligura sus la comuna italiana de Ventemilha.
### Comunas traversadas
En França, dins lo departament deis Aups Maritims, Ròia traversa  cinc comunas: Tenda (font), La Briga, Fontan, Saorj, e Brelh de Ròia.

En Itàlia, dins la província d'Impèria, Ròia traversa las comunas d'Auriveta e Sant Miquèl près del masatge de Fanghetto, Airole e son masatge Collabassa, e enfin rejonh, per Trucco e Bevera la mar Ligura (una part de la mar Mediterranèa) a Ventemilha.

### Referéncias
Tallis Obed Moses

**Tallis Obed Moses** (n. ca. 1954) es un capelan e un politician vanuatoan. Lo 6 de julhet de 2017 es elegit president de la republica. Dintra en foncions lo meteis jorn.
Triangle de Kionga

vinheta
Lo **Triangle de Kionga** (en alemand Kionga-Dreieck) foguèt un pichon territòri situat en la Còsta Orientala d'Africa. Èra plaçat entre las colonias de l'Africa Orientala Alemanda, que la majoritat es en Tanzania uèi lo jorn, e l'Africa Orientala Portuguesa, uèi lo jorn Moçambic. L'airal fasiá prèp de 1000 Km2   . Foguèt una posession alemanda entre 1894 e 1916 a après venguèt posession portuguesa.

Los alemands avián creat una factoriá al sud del flume Rovuma en 1894. Malgrat que i aviá pas preséncia portuguesa en l'airal mai pròche, es vertat que i aviá un acòrd provisional, fach en 1886, que fasiá del flume Rovuma  la frontièra entre aquestas doas poténcias europèas. De mai, se desiá que lo territòri alemand dintrava dins lo territòri portugués. La colonia de Kionga, ara apelada Quionga, aviá una populacion de 4000 abitants en 1910.

Pendent la Primièra Guèrra Mondiala los alemands declarèron la guèrra a Portugal en 1916. Las autoritats d'aqueste país veguèron amb aquò una escasença de conquistar tornarmai la soberaniá nacionala perduda e lèu conquistèron lo territòri. A la fin de la guèrra lo tractat de Versailles  confirmèt la frontièra al long del flume Rovuma. La decision confirmèt qu'èra una posession portuguesa en una epòca que tota l'Africa Orientala Alemanda èra venguda una posession britanica jos lo nom de Tanganyka Britanic. 

Aital, los Makonde, que demoravan al territòri, aprenguèron ara a parlar portugués e pas anglés o alemand per parlar amb las autoritats administrativas. Lo Triangle de Kiova foguèt doncs, e de facto, un territòri ganhat per Portugal per la sieuna participacion en la Primièra Guèrra Mondiala.
Quand Moçambic venguèt independent lo 25 de junh de 1975, lo Triangle de Kionga, o Quionga, demorèt una partida de la Província de Cabo Delgado.

### Referéncias
Mont Kenya

Lo **Mont Kenya** es la pus nauta montanha de Kenya e la segonda pus nauta d'Africa, après Kilimanjaro. Sas pus nautas cimas son Batian (5199 m.), Nelion (5188 m.) e Point Lenana (4985 m.). Lo mont Kenya se situa al centre de Kenya, aperaquí a 16.5 km. al sud de l'eqüator, a 150 km. al nòrd-nòrd-èst de la capitala Nairobi. Lo mont Kenya donèt lo nom a la Republica de Kenya.

Lo mont Kenya es un volcan roge format aproximativament i a 3 milion d'annadas après la dobertura del Rift Èst African. Abans la glaciacion, atenhiá 7000 m.  d'altitud. Foguèt cobèrt per una calòta glaciària pendent de milièrs d'annadas. Ne resultèt de pendas fòrça erodadas e nombrosas vals que davalan del somalh. I a a l'ora d'ara 11 pichons glacièrs. Sas pendas boscosas son una importanta font d'aiga per una granda part de Kenya.

I a plusors estatges de vegetacion entre la basa e lo somalh. Los pendisses pus basses son cobèrts per desparièrs tipes de bòsques. Mai d'una espècias alpencas son endemicas del Mont Kenya, coma la lobèlia giganta e los saniçons e una sosespècia locala de rock hyrax. Un airal de 715 km2 a l'entorn de la montanha foguèt designat Pargue Nacionale marcat al Patrimòni Mondial de l'Umanitat en 1997. Lo pargue recep mai de 16,000 visitors l'an.
### Referéncias
Mont Meru

vinheta
Lo **Mont Meru** es un estratovolcan dorment situat a 70 quilomètres a l'oèst del Mont Kilimanjaro, en Tanzania. Fa 4,562.13 mètres  e pòt èsser vist dempuèi lo Mont Kilimanjaro pendent un jorn clar . Es la cinquena montanha mai nauta de tota Africa segon la sieuna definicion. 

Lo Mont Meru es plaçat al nòrd de la vila d'Arusha, a la region d'Arusha, en Tanzania. Es la segonda mai nauta montanha tanzaniana après lo Mont Kilimanjaro. La rota - que comença a las pòrtas de Momella e arriba fins la partida èst d'aquela montanha - es fòrça utilizada per montar lo Mont Meru. 

La majoritat del sieu material es estat erosionat fa mai de 8000 annadas pr'amor d'una erupcion volcanica parièra a la del Mont Saint Helens de l'estat de Washington en 1980. Lo Mont Meru patiguèt una erupcion volcanica menora en 1910  . Uèi lo jorn encara se pòdon veire divèrses còns e cratèrs pichons al sieu entorn que son, probablament, la resulta de divèrses episòdis d'activitat volcanica recenta. 

Lo Mont Meru es lo centre topografic del Pargue Nacional d'Arusha. Al torn de las sieunas pendas i a la savana e son tanben lo supòrt d'un bòsc qu'a desparièras espècias de vida salvatja, amb mai de 400 aucèls mas tanben de monards e leopards. 

### Referéncias
Marius Trussy

**Marius Trussy** (Lòrgas, 1797 - París, 1867) fo un poeta provençau autor dau poema epic en 5 cants : *Margarida* (*Margarido* dins sa grafia originala).
Casimir Dauphin

**Casimir Dauphin** (Lòrgas, lo 4 de decembre de 1820 – Alexàndria, lo 11 de novembre de 1888) fo un escrivan provençau e un regent en Egipte. 

Regent de profession, venguèt inspector deis escòla en Baissa Egipte.

Es l'autor de poemas coma *Paul*, *Marieta* ò *Lei vielhs camins*.

## Liames extèrne
* Ficha BNF embé libres de telecargar
* Ficha biografica
Aline Hanson

**Aline Hanson** (Sant Martin del Sud, 9 d'octobre de 1949-29 de junh de 2017) èra una femna politica de Sant Martin del Nòrd.

Foguèt presidenta del Conselh territorial de 2013 a 2017.
Medusa

Lei **medusas** (var. **carnmarina**, **marmolh**, **marmolha**, **pòta**) son un ensems de plusors espècias de cnidaris. Fòrça ancianas, son probablament aparegudas durant l'Edicarian (635 - 541 Ma) e forman totjorn un grop relativament prospèr amb aperaquí  espècias identificadas a l'ora d'ara. Se troban dins totei lei tipes de mars e mai dins certaneis estendudas d'aiga doça.

## Descripcion

Lei medusas son fachas d'una partida superiora, dicha ombrèla, que protegís una cavitat bucala e lei diferents sistèmas biologics de l'animau, e de nematocists que permèton de caçar. Totei lei medusas son carnivòras : sei nematocists li permèton de paralizar sei predas. Dins un mitan favorable, la consumacion de manjar dei medusas pòu èsser fòrça importanta. Per exemple, dins lo corrent d'una jornada, certaneis espècias pòdon consumar la mitat de son pes. Generalament, lei predas fan partida dau fitoplancton mai certaneis espècias pòdon s'atacar a d'organismes pus importants coma de peis, de crustacèus ò d'autrei medusas.

Lei medusas an mai d'un predator coma de tartagus marinas, de peis (compres de peis de gròssa talha coma lo ton ò lo peis-espasa) e d'aucèus (coma l'albatròs). Dins certanei regions asiaticas, l'òme n'es pereu un predator.

## Reproduccion

Dins la màger part deis espècias, la reproduccion es principalament realizada gràcias a un sistèma de reproduccion sexuada. Durant lei periòdes de reproduccion, tota l'energia de la medusa es dirigida vèrs leis organes sexuaus que libèran dins l'aiga lei cellulas sexualas. Aquò entraïna la fecondacion de miliers d'ovuls e la mòrt dei medusas adultas.

En causa dau rescaufament climat mondiau, lei condicions de vida dins leis oceans e lei mars vènon mai e mai favorablas ai medusas. Aquò entraïna una aumentacion importanta dei populacions. Dins lei cas pus extrèms, se pòdon observer d'explosions de medusas que fòrman alora de flòtas de plusors quilomètres.

## Liames intèrnes

* Cnidaris.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Medusa luna

La **medusa luna** ò **medusa blava** (***Aurelia aurita***) es una medusa (cnidari) de la classa dei *[[Scyphozoa]]*. Dotada d'un còrs circular translucid amb una forma de copa, a un diamètre generalament situat entre 25 e 40 cm. Pòu èsser reconeguda gràcias ai quatre gonadas, blancas en lei mascles e ròsas en lei femèlas, que semblan a un fèrre de chivau situadas en dessota de son ombrèla. Sei tentaculas li permèton de capturar de predas de mens de 1,5 cm. Es una medusa, frequenta dins lei mars temperadas e tropicalas, que s'observa sovent lòng dei litoraus occitans. Sei populacions son en aumentacion regulara en causa dau rescaufament climatic globau.

## Liames intèrnes

* Medusa.
* Tartuga laüt, predator especializat d'aquela medusa.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Gòbi negre

Lo **gòbi negre** (***Gobius niger***) es una espècia de peis de la familha dei *[[ Gobiidae]]* e de la sotafamilha dei *Gobiinae*. Pichon peis deis estuaris, dei lagunas, dei camps d'algas e dei litoraus de l'Ocean Atlantic Orientau e de Mediterranèa, pòu agantar 18 cm de longor. Sei flancs e son còu son cubèrts d'escaumas ornats de tacas sornas. Sei doas aletas dorsalas pòrtan tanben de tacas similaras. Manja divèrseis invertebrats e de còps d'autrei peis de pichona talha.

## Liames intèrnes

* Gòbis.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Carrelet

Lo **carrelet** (***Pleuronectes platessa***) es un peis plan bentic de la familha dei *[[Pleuronectidae]]*. A un còrs ovau de 25 a 45 cm de longor per un pes mejan de 500 a  g. Presenta tanben 4 a 7 protuberàncias ossosas sus la region posteriora de la tèsta que seis uelhs son generalament situats lòng dau costat drech. Sa fàcia superiora es generalament de color biset ambé de tacas aranges e sa fàcia inferiora es grisa e clara. Es una espècia comestibla frequenta en Atlantic Orientau e en Mediterranèa.

## Liames intèrnes

* Peis.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Langosta

Lei **langostas** (var. **lingosta**) (***Palinuridae***) son una familha de crustacèus decapòdes dei mars temperadas e tropicalas. Son caracterizats per un còrs alongat, d'antenas lòngas e espinosas e d'unei pinças atrofiadas. Comestibles de remarca, son pescats per sa carn saborosa e son considerats coma un produch de luxe e un enjòc economic important dins mai d'una region. N'existís 12 genres diferents que gropan plusors desenaus d'espècias.

## Liames intèrnes

* Crustacèus.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Yvonne von Deschwanden

**Yvonne von Deschwanden** (n. 1954) es una femna politica soïssa (FDP). Foguèt presidenta de l'amassada de Sutsilvània de 2005 a 2006. Es cap de l’executiu cantonal (*Frau Landamann*) del 1èr de julhet de 2013 al 30 de junh de 2014 e del 1èr de julhet de 2017 al 30 de junh de 2018.
Guido Graf

thumb|Guido Graf (2014)
**Guido Graf** (n. l’11 de junh de 1958) es un òme politic soís (CVP). Es cap de l’executiu cantonal (*president del govèrn*) de Lucèrna en 2013 e tornarmai del 1èr de julhet de 2017 al 30 de junh de 2018.
Riobamba

**Riobamba** o **San Pedro de Riobamba** es la capitala de la Província de Chimborazo al centre d'Eqüator, dins la val del riu Chambo dins los Andes. Se situa a 200 km al sud de la capitala del país Quito a 2754&nbsp;m d'altitud, sus "l'Avenguda dels Volcans". La vila es un important centre regional de transpòrt e una etapa sus la *[[Pan-American Highway]]* que travèrsa Eqüator. Riobamba es una de las vila màger dins la region montanhosa centrala d'Eqüator.

## Vejatz tanben
*Tèrratrem de Riobamba de 1797
## Referéncias
Ipocamp

Leis **ipocamps** ò **chivaus marins** (var. **chivalet de mar**) (***Hippocampus***) son un genre de peis d'aletas raionadas de la familia dei *Syngnathidae*. N'existís un cinquantenau d'espècias que vivon dins leis aigas temperadas e tropicalas.

Leis ipocamps an una forma fòrça caracteristica que sembla an aquela d'un chivau. Segon leis espècias, sa talha varia entre 22 mm e 36 cm e sa durada de vida de 2 a 4 ans. Son còrs es cuirassat e protegit per una tiera d'anèus ossós que li permet de nadar verticalament. Generalament, vivon estacat a una alga e caçan de crustacèus pichons. Per aquò, an d'uelhs ben desvolopats, una boca que permet d'aspirar rapidament sa preda e pòdon s'amagar entre leis algas.

La reproduccion es particulara qu'es lo mascle qu'assegura la gestacion deis uòus que son ponduts dins sa pòchi ventrala per la femèla. Lo periòde de gestacion dura de 2 a 3 setmanas e un segond cicle de reproduccion pòu començar immediatament après lo premier.

## Liames intèrnes

* Peis.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sabine Pegoraro

**Sabine Pegoraro** (n. 1958) es una femna politica soïssa (FDP). Es cap de l’executiu cantonal (*presidenta del govèrn*) de Basilèa-Campanha del 1èr de julhet de 2007 al 30 de junh de 2008, del 1èr de julhet de 2012 al 30 de junh de 2013 e del 1èr de julhet de 2017 al 30 de junh de 2018.
Nuria Gorrite

**Nuria Gorrite** (n. 6 de julhet de 1970) es una femna politica soïssa (PS). Es cap de l’executiu cantonal (*presidenta del conselh d’estat*) de Vaud del 1èr de julhet de 2017 al 30 de junh de 2018.
Manuela Schwesig

**Manuela Schwesig** (n. 23 de mai de 1974) es una femna politica alemanda (SPD). Ven cap de l’executiu del país alemand de Meclemborg e Cispomerània lo 4 de julhet de 2017, dins una « granda coalicion SPD-CDU ».
Va'aletoa Sualauvi II

thumb|Va'aletoa Sualauvi II (2017)
**Tuimalealiʻifano Vaʻaletoa Sualauvi II** (n. 29 d'abril de 1947 a Upolu, Samoa), es un nòble (tama ʻaiga) e òme politic samoan. Dempuèi 1977 es *tama ʻaiga* de Tuimalealiʻifano. Foguèt co-cap d’estat (*O le Ao o le Malo*) ad interim del 11 de mai al 21 de junh de 2007. Lo 5 de julhet de 2017 es elegit cap d'estat (*O le Ao o le Malo*) per un primièr mandat de 5 ans. Dintra en foncions lo 21.
Khaltmaagiin Battulga

**Khaltmaagiin Battulga** (mongòu Халтмаагийн Баттулга, pr. [], vadut lo 3 de març de 1963) qu’ei un òmi politic mongòu (Partit Democratic). Qu'ei elejut president de la Republica e dintra en foncion lo 10 de julhet de 2017.

## Nòtas e referéncias
Anne Dufourmantelle

**Anne Dufourmantelle** (París, 20 de març de 1964 – Ramatuela, Provença, 21 de julhet de 2017) foguèt una filosòfa e psicanalista francesa. Trabalhèt tanben dins lo mond de l'edicion, e dempuèi 2007 collaborava al jornal francés *[[Libération]]*.

Moriguèt tragicament lo 21 de julh de 2017 en ensajar de salvar d'enfants que se negavan a la plaja de Ramatuela.

Èra la companha de l'escrivan Frédéric Boyer.

## Òbras
* *De l'hospitalité* amb Jacques Derrida (1997) 
* *La Vocation prophétique de la philosophie* (1998)
* *La Sauvagerie maternelle* (2001)
* *Le Livre de Jonas* amb Marc-Alain Ouaknin (2001)
* *Parcours : entretiens avec Anne Dufourmantelle* amb Miguel Benasayag (2001)
* *Une question d'enfant* ( 2002)
* *Blind Date : sexe et philosophie* (2003)
* *Du retour : abécédaire biopolitique* (2003)
* *Negri on Negri : in conversation* (2004)
* *Procès Dutroux : penser l'émotion* (2004)
* *American Philo* amb Avital Ronell (2006)
* *La Femme et le Sacrifice : d'Antigone à la femme d'à côté* (2007) 
* *Fighting theory* amb Avital Ronell (2010)
* *Éloge du risque* (2011)
* *Dieu, l'amour et la psychanalyse* amb Jean-Pierre Winter (2011)
* *En cas d'amour : psychopathologie de la vie amoureuse* (2012)
* *Puissance de la douceur* (2013)
* *Se trouver* amb Laure Leter (2014)
* *L'Envers du feu* (2015)
* *Défense du secret* (2015)
Ram Nath Kovind

**Ram Nath Kovind** (n. lo 1 d'octobre de 1945) es un avocat e òme politic indian. Lo 25 de julhet de 2017 ven president de la republica.
David Burt

**Edward David Burt** (n. 1979), dich **David Burt** es un òme politic de las Illas Bermudas. Lo 19 de julhet de 2017 ven lo primièr ministre del país.
Elzear Genet

**Elzear Genet** (ò tanben coneissut sota l'escais nòm dau **Carpentras**) fo un musician de la Renaissença (nat a Carpentràs vers 1470 e defuntat lo 14 de junh 1548) e un compositor mèstre de capèla actiu au servici dau papat a Avinhon e a Roma.

Fo mèstre de capèla dau Papa Leon X.

Es l'autor d'una *Lamentacion dau Profeta Jeremias* e d'un *Magnificat*. 

François Rabelais lo mençona coma un dei principaus musician de son epòco dins lo Libre IV de *[[Pantagruel]]*.
Leonid Brezhnev

vinheta|418x418px|... ''Leonid Iljitsch Brezhnev''...

**Leonid Iljitsch Brezhnev** (en rus: Леонид Ильич Брежнев), nascut a Kamianske, Russia, dins l'Empèri Rus, lo 19 de decembre de 1906, mòrt a Moscòu, capitala de l'Union Sovietica l' 10 de novembre de 1982) foguèt un òme politic e cap d'Estat rus, sovietic.
Foguèt primièr secretari o Secretari General del Partit Comunista de l'Union Sovietica, lo tresen aprèp Estalin, de 1964 fins a 1982.

## La Vida
## L'Accion politica
### citacions
## Lo bilanç
### citacions
## Citacions
## Bibliografia
### Òbras

### A l'entorn de l'òme

## Vejatz tanben
* Lenin
* Estalin
## Ligams extèrnes
## Nòtas & referéncias
.عرب

**** (Punycode, .xn--ngbrx) es un nom de domeni generic geografic. Es en servici dempuèi lo 23 de mai de 2017.
## Tanben veire
* .arab
## Referéncias
.اتصالات

**** (Punycode, .xn--mgbaakc7dvf) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 10 de junh de 2017.
## Tanben veire
* .etisalat
## Referéncias
.phd

**** (acorcha de *philosophiæ doctor*, doctor en philosophia en latin) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 29 de junh de 2017.
## Referéncias
Ed Butowsky

**Edward "Ed" Wayne Butowsky** (Chappaqua, Estat de Nòva York, 12 de febrièr de 1962) es un conselhièr e analista financièr american. Aqueste milionari republican, fervent suportaire de Donald Trump, es acusat d'aver participat a la fabricacion d'una conspiracion amb lo canal de television american Fox News a prepaus de l'assassinat de Seth Rich, un emplegat del Partit Democrata.
Jaume Mouttet

**Jaume Mouttet** (eu utiliza sovent la forma *Jaque Mouttet*) (nascut en 1953) foguèt lo capolier dau Felibritge de 2006 a 2022. Elegit en 2006 au Martegue, lo tornèron elegir en 2010 a Castilhonés e en 2014 a Aigas Mòrtas.

Sextian, aderiguèt au Felibritge en 1973. Organizèt lei fèstas dei 150 ans de Mistral en 1980. En 1982 se trobèt demest lei creators de l'associacion *Lei Venturiers (Li Venturié)*. En 1986 foguèt encargat deis afars provençaus a la comuna d'Ais de Provença. En 1989 prenguèt la direccion de l'Ostau de Provença, as Ais. En 1995 venguèt majorau dau Felibritge (Cigala de Marselha).

A publicat de revistas e d'articles sota son nom o amb d'escais coma Serafin Roustan, Jaume Loqui o Fèlis dei Vera.
## Bibliografia
* Prefaci de la segonda edicion dau *Dictionnaire des auteurs de langue d'oc de 1800 à nos jours* de Joan Fourié. Ais: Felibritge, 2009

## Referéncias
Arrondiment de Castèlnòu d'Ari

L’**arrondiment de Castèlnòu d’Ari** es una anciana division administrativa francesa del departament d’Aude. 
## Istòria
Se creèt l’arrondiment de Castèlnòu d'Ari en 1800. Èra compausat de cinc cantons: Bèlpuèg, Castèlnòu d'Ari Nòrd,Castèlnòu d'Ari Sud, Fanjaus e Salas d'Èrs.

Arrondiments d'Aude (1800-1926).svg|L’arrondiment de Castèlnòu d’Ari dins Aude, en blau, de 1800 a 1926

Es suprimit en 1926. Los cinc cantons passan dins l’arrondiment de Carcassona.
## Referéncias
Tama ʻaiga

Lo títol de **tama ʻaiga** es donat als quatre caps majorals de l’aristocracia de Samoa.

Apareis al s. XIX per las quatre dinastias de Malietoa, Mataʻafa, Tupua Tamasese e Tuimalealiʻifano. 

Emai se pas res es escrich dins la constitucion, dempuèi l’independéncia de las Samoa en 1962, lo cap d’estat es estat sempre causit demèst los tama ʻaiga.
Sant Ebons

**Ebons** (nascut a Sarrancolin, comtat de Comenge, Gasconha (Occitània), mòrt en 1104, tanben conegut coma **Ebontius**, **Ebon**, **Pontius** o **Ponce**, foguèt evesque de Roda e Barbastre, en Aragon. Foguèt monge a l'òrdre de Sant Beneset, puèi abat al monastèri de Santa Fe de Concas e fin finala evesque a Roda d’Isabena. Durant lo sèti de Barbastre lo rèi En Pèire Ièr d'Aragon lo mandèt a Roma per demandar lo desplaçament del diocèsi de Roda a Barbastre. Recebèt la bula pontificala del papa Pascal II e apuèi la reconquita de Barbasre en 1101 consacrèt la mosqueta de Barbastre en catedrala, que venguèt la residéncia de l’evesque. Es venerat coma sant per la Glèisa Catolica Romana. **Sant Ebons de Sarrancolin** es festejat lo 12 de setembre.

## Bibliografia
* Chroniques ecclésiastiques du diocèse d'Auch, de Louis-Clément de Brugeles
* Revue de Gascogne, Bulletin mensuel de la Société historique de Gascogne, Tome XI, 1870

## Ligams extèrnes
*  
*
Tupua Tamasese

Lo **Tupua Tamasese** es un dels quatre títols aristocratics majorals (Tama ʻaiga) de las Samoa.

Lo titulari actual Tupua Tamasese Tupuola Tufuga Efi (elegit en 1983) foguèt cap d’estat de las Samoa de 2007 a 2017.

## Lista dels Tupua Tamasese
*Tupua Tamasese Titimaea (1830–1891)
*Tupua Tamasese Lealofi I (??? - 1915), filh del Tupua Tamasese Titimaea.
*Tupua Tamasese Lealofi II (??? - 1918), ainat del Tupua Tamasese Lealofi I.
*Tupua Tamasese Lealofi III (1901 - 1929), fraire del Tupua Tamasese Lealofi II.
*Tupua Tamasese Meaʻole (1905–1963), fraire del Tupua Tamasese Lealofi III.
*Tupua Tamasese Lealofi IV (1922–1983), filh de Lealofi III.
*Tupua Tamasese Tupuola Tufuga Efi (n. 1938), filh del Tupua Tamasese Meaʻole.