Colombièr

[thumb|Colombièr en [Provença, masatges dels Grands Clemences, al Vilar]]
Un **colombièr** èra a l'epòca feudala un bastit destinar a lotjar e a abalir de colombs o torrièrs. Lo colombièr, es eretièr del *colombarium* roman. Las mutacions agricòlas dels Temps modèrnes condamnèron l'interés e la rentabilitat de l'abaliment en colombièr.

Una granda diversitat arquitecturala caracteriza los pichons derivats domestics o isolats del *colombarium*. Existís una geografia surprenenta dels colombièrs, amb de densitats fòrça variablas seguent las regions de l'Orient Mejan e mediterranèas, o en Euròpa occidentala. Los colombièrs marquèron los païsatges d'Occitània en Gasconha, Carcin, Tolosan, Provença, mas tanben dins d'autras regions de França coma en Torena, Anjau, Normandia, Picardia e l'Anglatèrra après la conquèsta normanda e mai tardièrament en Bassa Escòcia.

La **huna** o la **fua** (del latin popular *fuga*, refugi) en Gasconha designa un colombièr particular qu'es un bastit circular de maçonariá. 

## Istòria

[thumb|150px|Colombièr trogloditic als [lei Bauç|Bauç, sègle XI, amb los *nidaus*]]
Los mai ancians serián los colombièrs fortalesa de Nauta Egipte, e los colombièrs persans susmontat d'un torillhon. Dins las regions aridas, lo fems es una femada cercada e es recaptat sus de palhets regularament curats. Dins l'anciana Pèrsia e Iraq, servissiá dins la cultura dels melons.

La preséncia dels colombièrs es atestada a cò nòstre sonque après la conquèsta romana per Cesar. L'abaliment des torrièrs èra alara una passion a Roma. Lo *colombarium* roman, mai sovent redond, aviá son interior cobèrt d’un rebatedís blanc de polvera de marbre. Varron, Columèla e Plini lo Vièlh escriguèron sus l’abaliment dels torrièrs e la construccion dels colombièrs.

L’interior del colombièr, espaci reservat als aucèls, es divisat en nisadors que cadun lòtja un parelh de torrièrs. Pòt èsser de pèira, brica o palhabart e installats a la construccion del colombièr o èsser de teralha (topins ajaçats, teules canal), de vim trenat en forma de banasta o de nis. Lo nombre de nisadors indica la capacitat del colombièr. Signa exterior de riquessa de proprietaris apondavan de nisadors fals per far creire qu'avián fòrça tèrra.

A l'Edat Mejana, la possession d’un colombièr bastit separat de l'ostal principal amb de nisadors èra un prilègi del senhor lo drech variant segon las regions. 

[thumb|150px|A [Mons (Var)|Mons, al castèl d'Esclapon Bas, malons envernissats aparant l'intrada del colombièr dels rosegaires]]
Pr'amor que produsián un excellent engrais, los colombs èran vists coma una catastròfa per les cultivators, subretot al moment de las semenalhas. Caliá donc fermar los torrièrs dins lo colombièr per aquels temps, ne tapant las oberturas. 

Lo colombièr venguèt, après la Revolucion la partida emblematica de l'abitat païsan car sa construccion significava la fin dels drechs senhorials, fins ara reservat als ostals dels nòbles. Èra dirèctament acolat a l'ostal o independent d'aquel. Totjorn de dimension considerable, per qu'èra censat ennoblir l'abitat, s'auçava sus dos estatges, lo darnièr reservat als torrièrs pels aparar dels rosegaires e tanben per la mèsma rason sovent se plaçava de malons envernissats.
 
Ara, de colombièrs modèrnes sont installats dins las zonas verdas de las vilas per evitar las nidificacions sus las fenèstras e los bòrds d'immòbles. Provesits de casièrs supòrts dels nis que son numerotats per seguir las pondudas e de jocs independents, son tanben utils contra lo bruch, lo fems o lo damatge a las plantas ornamentalas. De  foguèron creats en 1990 per la SPOV e la SREP.

File:Glasgow doocot Firrhill 1.jpg|Colombièr modèrne dans la vila de Glasgow 
File:Pombal.JPG|Colombièr modèrne sus una plaça de São Paulo


## Arquitectura
Lor localizacion èra causida luènh dels grands arbres que podavan abrigar de rapaces e a l’abrig dels vents dominants e lor construccion seguís unas règlas de securitat: pòrtas d’accès ermeticas e parets lis amb un bendèl en salhent (lagremièr o benda de malons enviernissats o de zinc) per enebir la pujada dels predators (rat, faïna, mostèla). La faciada èra, se cal, rebatida tota o solament sus una benda orizontala, per apara de la pujada.

En Provença, lo rebatedís dels colombièrs èra pigalhat de troces de veire que, dins lo meralhajadís del solelh, atiravan de mai luènh dels bosques los colombs salvatges.

Los colombièrs podon èsser de materials plan variats e de forma e dimension fòrça diferents: 
* lo colombièr carrat de quadruple vòlta serián d’abans lo sègle XV (Castèth de Ròca Talhada, Masèras)
* la torre cilindrica: del sègle XIV a XVI, es cobèrta de teules canal, de teules planas, de lausas o d’una coplòla de bricas. Un fenestron n'èra la sola obertura. De balconnets formavan plaja d’envol en salhent;
* lo colombièr sus pilars o arcadas, cilindric, exagonal o carrat;
* lo colombièr carrat amb teulat de teules planas al sègle XVII puèi de teule blava sègle XVIII;
* lo colombièr apiejat als bastits, o isolats de plan carrat. Consistís en un teulat d'un penjal orientat a l’opausat dels vents dominants, copat per un relaisset vertical ont i a los traucs d’envol, tipic en Tolosan;
* lo colombièr montat sus escalièrs en colimaçon.

## Galariá de fotografias
### En Occitània


Imatge:Saint Hilaire 2.JPG|Colombièr de l'abadiá de Sant Ilari de Menèrba
Imatge:Dovecote, Tarn-et-Garonne, France.JPG|Colombièr près de Lausèrta
Imatge:Bassillac Meycourby pigeonnier.JPG|Colombièr sus pilars a Bassilhac
Imatge:Colombier29.png|Colombièr dins un bastit de bòrda près de Rodés
File:Apt - cabanon 2.jpg|colombièr près d'Ate, establit dins un cabanon de pèiras de la fin del sègle XVIII
Imatge:Lardiers Pigoeonnier village.JPG|Grand colombièr de Lardièrs
Imatge:Fuie Bouilh.JPG|Colombièr del Castèth del Bolh sègle XVI, Sant Andrieu de Cubzac
File:Nohic Pigeonnier de la Mounette XVIIIe.jpg|Colombièr de la Moneta a Noïc (Carcin) sègle XVIII
File:Pigeonnier - La Sauvetat-du-dropt.JPG|Colombièr a La Sauvetat de Dròt
File:Lagupie Pigeonnier à Sarrazin.jpg|Colombièr a Lagupie
File:Four pigeonnier Bias.jpg|Colombièr e forn a Biars (Lanas)
File:Thenon pigeonnier-mur.JPG|Colombièr paret a Tenon


### Endacòm mai


Imatge:Pigeonnier de Port Royal.jpg|Colombièr de Port-Royal des Champs
Imatge:Colombier de mortemer.JPG|Colombièr situat dins lo pargue de l'abadiá de Mortemer 
Imatge:Photojanvier2005CLG 057.jpg|Colombièr de Rouelles
Imatge:Manoir d'ango 03.jpg|Colombièr del manoir d'Ango
Imatge:2011 06 sortie PLE Heuqueville (1).jpg|Colombièr a Heuqueville
Imatge:Colombier at Hamptonne in Jersey.jpg|Colombièr a Jersey
Imatge:Beilerstraat 84 to Assen - duiventil.jpg|Colombièr de fusta a Assen
Image:Marchiennes - anciennes brasseries Dufour.JPG|Colombièr a Marchiennes pòrta d'intrada de l'anciana ababiá e acolat a l'ancian brassaria Dufour
Imatge:pigeonnier_Cherves.JPG |Colombièr de l'ancian rela de Cherves
Imatge:pigeonnier_Gallienne.JPG|Colombièr pòrgue de Gallienne a Javrezac.
Imatge:France, Marne, Villers-en-Argonne (4).JPG|Colombièr del castèl de Villers-en-Argonne 
File:Ferme de Bel Air - Pigeonnier.jpg|Colombièr a Frangy
Imatge:Mokotow golebnik.jpg|Colmobièr a Mokotow
Imatge:Pombal, Melón, Galiza.jpg|Colombièr de pèiras a Melón, en Galícia
Imatge:Dovecote_by_Oscar_Niemeyer_in_Brasília.jpg|Combièt modeène creat per Oscar Niemeyer a Brasilia
File:Le colombier - Parc de la Tête d'Or (Lyon).JPG|Lo colombièr del Pargue de la Tête d'Or (Lion)
Imatge:Sauzé2.JPG|thumb| colombièr de la pòste reiala a Sauzé-Vaussais


### Vists d'interior

imatge:Epoisses - Chateau - Pigeonnier - Interieur 3.jpg|Interior del colombièr del castèl d'Époisses
imatge:Tourtenay pigeonnier troglodytique.JPG|Interior del colombièr trogloditic de Tourtenay
imatge:002 La Noë Verte Boulins dans le pigeonnier.JPG|Lanloup manoir de la Noë Verte, nisadors


## Notas e referéncias


## Vejatz tanben

### Bibliografia
* Kathleen Watts, *Colombiers & pigeonniers*, édition C.L.D. France, 1980, 222 p., avec glossaire. Ouvrage traduit de l'anglais par Elisabeth Cuenod.  
* Pierre Leron-Lesur, *Colombiers, pigeonniers en France*, éd. Massin, 1987 
* Fernand Benoit, *La Provence et le Comtat Venaissin. Arts et traditions populaires*, éd. Aubanel, 1992 
* Dominique Letellier, *Pigeonniers de France*, éd. Privat, 1998
* Sabine Derouard, *Les Colombiers du [[pays de Caux]]*, éd. Charles Corlet, 1998 
* Christian Genet, Jacques Rollet, Jacqueline Fortin, *Vieux Pigeonniers des Charentes*, éd. Aubin, 1990
* Michel Lucien, *Pigeonniers en Midi Pyrénées*, éditions Massin, Paris, 2008
* *Colombiers et pigeonniers. Région dieppoise*, Connaissance du Patrimoine, 2009, 48 p. 
* Paul et Marie-France Barabé, *Les colombiers du Pays d'Auge, ed.de la Gendrerie, 2011
* Paul et Marie-France Barabé, *Les poternes et autres colombiers du Pays d'Auge'', ed.de la Gendrerie, 2013

### Articles connèxes