Chalalher

**Chalaier** [tʃara'je] o [ʃara'je] o Chalalher (*Chaliers* en francés), z-es 'na comuna auvernhata, situada dins lo departament delh Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

## Geografia
Lo borg es a l'interior d'una vòlta de Trueire, que tresplomba de 80 m. De vièlhs chamins èst-oèst que travèrsan Truèire (en auvernhàs Trueire, foneticament [trœjrə]) per una plancha testimònian de sa foncion anciana de passatge.

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Vicaria Calariensis*, en 924, *Villa... in aice Calerinsi*, vèrs 939, *Chalerium*, en 1338, *Challier*, en 1380, *Chalers*, en 1381, *Chailher*, en 1391, *Chaleyrum*, *Chaleyrum*, *Chalier*, al sègle XIV, *Chaleyres*, en 1494, *Chaliès*, *Challiers*, en 1624, *Chaliers*, alh sègle XVII, *Chaliès en Alvergne*, en 1671  . Dauzat explica l'origina delh nom per un pre-indoeuropèu, **Kal-*, « pèira, ròc », amb lo sufixe latin *-arius* (> auvernhàs *-èir*), qu'auriá poscut remplaçar un sufixe mai ancian *-aris* (cf. Calàs (Var). . Mas los Féniés explican lo nom per un gallés *calio* « pèira », absent del diccionari de Delamarre, que coneis pasmens *caleto-*, « dur » e que cita dins un autre obratge *callā* > *calā*, « casselalha (peiregàs, clapàs, clapareda) », en afortissent, contra Dauzat, la celticitat de **cal-*, « dur » . La contradiccion entre las fòrmas ancianas e la prononciacion modèrna pausa problèma : i a una sillaba en mai e la finala es pas la que dona normalament lo sufixe *-ariu* en auvernhàs, que seriá *-èir* (veire las latinizacions *Chaleyrum*). Lo sufixe vengut de *-ariu* dona l'impression d'èsser *-ièr*; en realitat, sembla una metatèsi (*Chalèir* > *Chalier* > *Chalhèr*). Chal téner compte de l'alteracion de *-l-* intervocalica en *-r-* dins lo país, e non pas en *-g-* coma al nòrd e a l'oèst. Sembla ben qu'aquela alteracion puescha afectar tanben *-lh* : Chaulhac se pronóncia regularament [tsu'ja] (/au-/ pretonic auvernhàs > [u-], e *-lh-* se iodiza) mas son diminutiu *Chaulhaguet* fai [tsuria'gi]. **Chalhièr* poiriá faire sobelh meime modèl **Charièr*, puèi lo grope *r* + *iòd*, pesant, se poiriá aleugerir en se desvolopant en **-raj-* : **Charièr* > **Charaièr* > *Charaier*. Dins *-lh-*, l'element *-l-* e sa palatalizacion se son separats, en laissant la consonanta e lo iòd dins doas sillabas diferentas. 'Quò fai qu'una grafia **Chalaier** seriá pus rigorosa que *Chalalher*, e sustot pas **Chalièr* o **Chaleir*.
* **Corbèira** (vialatge e chastèl dispareissuts, en faça delh borg, delai *le Ruisseau de la Ribeyre*). Las fòrmas ancianas son *Corberia*, latinizacion de 996, *Corberiœ*, latinizacion del sègle XIV, *Corbieyra*, en 1445, *Corbières*, en 1624. La gleisa de Corbèira, dedicada a Sant Bartomieu, èra una annèxa de la de Chalaier en 1451.  La prononciacion es [kur'bɛjrə], pusleu que [kur'bejrə], coma seriá pus al nòrd . Lo sens es en general lo d'un luòc abitat per de gralhs (latin **corbaria*, de *corvaria*) . Lo nom del gralh se pronóncia [grar].
* *Saint-Sol*, en francés (vialatge al nòrd-èst de la comuna) : [sen'sɔr] ; *Sant Sòl* (nom supausat) es un sant delh sègle VIII . La grafia es benleu *Sent Sòl*. Mas las fòrmas ancianas fan dobtar que siá un agionime : *Cemsolz*, en 1508, *Cem-Solz*, en 1630, *Sensoulz*, en 1662, *Saint-Sol*, a la fin del sègle XVII, *Sensors*, en 1745, *Censol* (mapa de Cassini) .
* *Le Meynial*, en francés (vialatge al nòrd-èst de la comuna) : [lu menjɔr] . Las fòrmas ancianas son : *Lou Maynial*, en 1508, *Le Meynial*, en 1624, *Le Menial*, en 1745 (archives départementales, série G, liasse 43) ; Le Meynial, 1624 (terrier de Ligonnès) ;.
* *Chauliaguet*, en francés (vialatge al nòrd de la comuna) : [tsurjagi] ; sembla un diminutiu de Chaulhac, amb una autra evolucion de *-lh-* (perqué aquò's dins una sillaba pretonica ?). Las fòrmas ancianas son *Chauliaguet*, en 1624, *Chaulhaguet*, en 1671 . Grafia **Chaulhaguet**.
* *Chantegrel* (près de *Corbèiras*) : [tʃanta'grir] . Las fòrmas ancianas son *Chantegrel*, en 1624, *Charnegreil* (sic), en 1669 . La grafia es **Chantagrelh**.

## Istòria
* En 1878, la comuna de Lobaressa se creèt delh territòri de *Chalaier*, que perdèt aital mai de la meitat de sa populacion.

## Administracion

* Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra delh canton de Ruenas de Marjarida es ara delh canton de Nòvaglèisa

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias