open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joan VII

**Joan VII** (vèrs 650 - 18 d'octòbre de 707) foguèt lo 86 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 1 de març de 705 au 18 d'octòbre de 707. Succediguèt a Joan VI (701-705) e foguèt remplaçat per Sisinni (genier-febrier de 707).

Fiu d'un oficièr superior de la garda dau palais imperiau dau Mont Palatin, Joan VII foguèt lo premier fiu d'un foncionari bizantina que venguèt papa. Pasmens, en despiech d'aquela ascendéncia, aguèt de relacions bònas ambé lo rèi lombard Aribert II. Aquò li permetèt d'obtenir la restitucion de certanei bens de la Glèisa ocupats dins leis Alps Còcias. Regardant lei relacions ambé lei Bizantins, refusèt de ratificar lei decisions dau concili in Trullo de 692.

## Liames intèrnes

* Lista dels papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Gregòri II

**Gregòri II** (mòrt lo 11 de febrier de 731) foguèt lo 89 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 19 de mai de 715 ò dau 21 de març de 716 au 11 de febrier de 731. Succediguèt a Constantin (708-715) e foguèt remplaçat per Gregòri III (731-741).

Bibliotecari de la Glèisa Romana, venguèt prèire lo 19 de mai de 715. Pasmens, la data precisa de son eleccion es pas coneguda. Son pontificat foguèt marcat per divèrseis afaires regardant lei glèisas occidentalas e lei relacions entre Roma, Constantinòple e lei Lombards. Premier, en 718, ordonèt a Petronax de restaurar l'Abadiá dau Mont Cassin qu'èra estat destruch per lei Lombards vèrs 580. Puei, s'ocupèt d'organizar l'evangelizacion d'Èssa e de Turíngia en 719.

Regardant lei relacions ambé lei Bizantins e lei Lombards, Gregòri II deguèt faciar un contèxte malaisat en causa deis avançadas dau rèi lombard, de la revòuta d'una partida de l'aristocracia lombarda còntra son sobeiran e de temptativas de còntra-ofensivas bizantinas. De mai, lei relacions teologicas ambé Consantinòple foguèron conflictualas en causa de desacòrdis prefonds entre lo papa e l'emperaire. En particular, en 728, lei Lombards conquistèron Ravena entraïnant una còntra-ataca bizantina sostenguda per la flòta veneciana. En 729, la vila èra reconquistada. Après una tiera de negociacions diplomaticas complèxas, lo papa se trobèt dins lo camp dei senhors lombards en revòuta en fàcia d'una aliança gropant lo rèi lombard Luitprand e lei Bizantins. Per s'aparar còntra aquela menaça, lo papa foguèt obligat de demandar l'ajuda dei Francs. Aquò obliguèt lei Bizantins e Luitprand d'arrestar lo sètge de Roma mai la situacion demorèt malaisada per la papautat.

## Liames intèrnes

* Lista dels papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Cuito Cuanavale

La **batalha de Cuito Cuanavale** se debanèt entre setembre de 1987 e març de 1988 dins lo corrent de la Guèrra Civila d'Angòla (1975-2002). Foguèt la consequéncia d'una tiera d'afrontaments entraïnats per la temptativa dei Fòrças Armadas de Liberacion d'Angòla (FAPLA) de destrurre una importanta guerilha de l'Union Nacionala per l'Independéncia Totala d'Angòla (UNITA). Lei dos camps foguèron respectivament ajudats per lei fòrças armadas de Cuba, qu'aviá mandat expedicionari en Angòla per i ajudar militarament lo regime comunista, e de Sud-Africa, que sosteniá lei movements anticomunistas de la region dins l'encastre de la Guèrra d'Independéncia de Namibia (1966-1988). 

Fòrça saunosa, la batalha s'acabèt a tèrme cort per una revirada relativa de totei lei camps engatjats. Lei doas faccions angolesas subiguèron de pèrdas duras. Lei Sud-Africans foguèron pas capables de rompre lei posicions defensivas deis unitats cubanas mai lei fòrças de Cuba poguèron pas organizar un assaut generalizat de son adversari en causa de l'importància de la poissança de fuòc sud-africana. Deguèron donc laissar l'armada sud-africana se retirar lentament vèrs lo sud. A tèrme lòng, l'eissida de la batalha foguèt una desfacha per lei movements anticomunistas e per lo regime d'apartheid. D'efèct, l'UNITA foguèt obligada de negociar un alta-au-fuòc ambé lo govèrn comunista que marquèt la fin dau premier periòde de la Guèrra Civila d'Angòla e Sud-Africa perdiguèt sa supremàcia militara regionala, çò que permetèt d'accelerar la fin de l'apartheid.

## Liames intèrnes

* Guèrra Civila d'Angòla.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
François Asselineau

thumb|250px|François Asselineau en 2015
**François Asselineau** (París, 14 de setembre de 1957) es un politician francés. Ancian inspector general dins lo ministèri de las Finanças francés, foguèt en 2001 elegit conselhièr de París dins lo 19en arrondiment jos l’etiqueta del partit sobeiranista RPF. Creèt en març de 2007 l’Union Populara Republicana (en francés *Union Populaire Républicaine*) que pròna la sortida de l’estat francés de l’Union Europèa, de l’Eurozòna e de l’OTAN. Sos resultats electorals son estats pro limitats qu’obtenguèt sonque 0,58% dels sufragis a las eleccions legislativas parcialas de junh de 2013 en Òlt e Garona e 0,58% en Illa de França a las Eleccions Europèas de 2014

Se ditz un adversari fervent de la "preponderància de la lenga anglesa", mas es tanben complètament opausat a las lengas minoritàrias de l'estat francés.

François Asselineau e son partit denóncian una censura dels mejans de comunicacion, e mai recentament de la Wikipèdia en francés que, en seguir la politica editoriala contra la manca de notorietat e de fonts independentas, sa pagina i es frequentament escafada. L'activisme de militants de l'UPR per ensajar d'aumentar l'interès dels mèdias per Asselineau e l'UPR es notat per mantun observator.

En 2017 es candidat a la presidéncia de la Republica francesa. Obten mens de 1% de las voses al primièr torn. En 2022 es candidat mas reçaup pas las 500 signaturas necessàrias.

## Referéncias
Gregòri III

**Gregòri III** (mòrt lo 28 de novembre de 741) foguèt lo 90 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 11 de febrier de 731 au 28 de novembre de 741. Succediguèt a Gregòri II (715-731) e foguèt remplaçat per Zacàrias (741-752).

Son pontificat foguèt marcat per la perseguida deis esfòrç d'evangelizacion de Germania ambé la creacion d'un arquediocèsi e d'unei diocèsis. Pasmens, son afaire pus important foguèt sa condamnacion e sa lucha còntra l'iconoclasme defendut per l'emperaire bizantin Leon III. Aquò entraïnèt una desgradacion importanta dei relacions entre Roma e Constantinòble. Unei representents dau papa foguèron arrestats e estremats en Constantinòble. L'emperaire assaièt tanben de demenir lo poder papau e mandèt una flòta en Itàlia atacar lei domenis pontificaus en Sicília e en Calàbria. Per s'aparar còntra aquela menaça, Gregòri III demandèt l'ajuda e la proteccion dei Francs de Carles Martèl. Aquò foguèt a l'origina de l'aliança entre lei papas e lei Carolingians.

## Liames intèrnes

* Lista dels papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sisinni

**Sisinni** (mòrt lo 4 de febrier 708) foguèt lo 87 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 15 de genier au 4 de febrier de 708. Succediguèt a Joan VII (705-707) e foguèt remplaçat per Constantin (708-715). Pasmens, tre son eleccion, èra ja fòrça fatigat e moriguèt après solament tres setmanas de rèine.

## Liames intèrnes

* Lista dels papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Constantin (papa)

**Constantin** (mòrt lo 9 d'abriu de 715) foguèt lo 88 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 25 de març de 708 au 9 d'abriu de 715. Succediguèt a Sisinni (genier-febrier de 708) e foguèt remplaçat per Gregòri II (715-731).

Au començament de son pontificat, foguèt convocat a Constantinòple per l'emperaire Justinian II per ratificar lei conclusions dau concili in Trullon qu'èran refusadas per la papautat dempuei la fin dau sègle VII. Aqueu concili èra estat destinat a una reforma dei mors dau clergat au sen de la Glèisa d'Orient mai l'emperaire Justinian II aviá assaiat mai d'un còp de l'estendre a la Glèisa Occidentala. Constantin arribèt dins la capitala lo 5 d'octòbre e recebèt un acuèlh fòrça favorable de la populacion. Capitèt d'obtenir la modificacion de certanei decisions dau concili qu'èran tròp contrari au foncionament de la Glèisa Occidentala. Après la partença dau papa, l'emperaire assaièt de modificar tornarmai lei conclusions mai foguèt reversat tre 711 per un còp d'estat militar.

En fòra d'aquel afaire, l'autre eveniment major dau pontificat de Constantin foguèt sa condamnacion dei doctrinas dau monofisisme que donavan una natura unica a Jèsus Crist.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Lenga dels signes de Nicaragua

300px|thumb|"Veire" (a) e "Pagar" (b), produches dins una direccion neutra e modulada espacialament a man esquèrra de la senhaira

La **lenga dels signes de Nicaragua** (en espanhòl: *idioma de signos nicaragüense* o *idioma de señas de Nicaragua*) o jos sa forma abreujada **ISN**, es la lenga dels signes qu'es emplegada en Nicaragua. Foguèt creada espontanèament durant las annadas 1980 per d'escolans sords quand lo govèrn sandinista creèt la primièra escòla pels sords del país.
Ronald Plasterk

thumb|250px|Ronald Plasterk en 2012
**Ronald Hans Anton Plasterk** (L'Aia, 12 d'abril de 1957) es un scientífic, professor e politician trabalhista neerlandés. Es actualament, e dempuèi lo 5 de novembre de 2012, Ministre de l'Interior e de Relacions del Reialme.
Subdivision administrativa de Roma

La vila de Roma, en Itàlia es devesida en subdivisions administrativas de primièr nivèl. I a 15 municipi (singular: municipio) dins la vila; cada municipio es dirigit per un president e un conselh elegit directament per sos abitants totes los cinc ans. Los municipi forman collectivament la comuna de Roma, qu'es ela meteissa una de las partidas constitutivas de la Ciutat Metropolitana de Roma Capitala.

Roma es tanben devesida en 116 unitats non administrativas, ditas *comprensori toponomastici* (districtes toponimics), que son organizat en quatre grops:
* 22 *[[rioni]]* situats dins lo centre istoric de la vila, mai que mai al dintre de la muralha aureliana, levat per Prati e Borgo;
* 35 *[[Quartièr de Roma|quartieri]]* qu'enròdan lo centre istoric de Roma en defòra de la muralha aureliana;
* 6 *[[Suburbs of Rome|suburbi]]* situats dins la banlèga de la ciutat;
* 53 *[[Zonas of Rome|zone]]* dins la campanha de la comuna.

## ''Municipi''

## ''Rioni''
Los *Rioni* an per origina las 14 regions de la Roma antica, quan evoluït a l'Edat Mejana en 14 rioni. A la Renaissença, jol Papa Sixt V, son sempre al nombre de 14, e sos limits foguèron fin finala definit jol papa Benesèt XIV en 1743.

Un novèla subdivision de la ciutat jos Napoleon foguèt efemèra, e i aguèt pas de cambiament notable dins l'organizacion de la vila fins en 1870 quora Rome venguèt capitala d'Itàlia. Los besonhs de la novèla capitala menèron a una explosion a l'encòp de l'urbanizacion e de la populacion al dintre e al defòra de la muralha aureliana. En 1874 un quinzen rione, Esquilino, foguèt creat dins la zona urbanizada novèla de Monti. Al començament de sègle XX d'autres rioni  creats (lo darrièr foguèt Prati – lo sol en defòra dels murs del papa Urban VIII – en 1921). Puèi, per las novèlas subdivisions administrativas de la vila lo nom de "quartiere" foguèt utilizat. Uèi all the rioni son enclaus dins lo primièr *Municipio*, que coincidís completament amb lo centre istoric (*Centro Storico*).
Danny MacAskill

thumb|300px|Danny MacAskill en 2009
**Danny MacAskill** (Dunvegan, Isla de Skye, 23 de decembre de 1985) es un ciclista de trial escocés. Aqueste professional de la Bicicleta Tot Terrenh emplegat per la firma Inspired Bicycles Ltd] se faguèt conéisser en abril de 2009 gràcias a una vidèo de 5 minutas 30 que venguèt populara sus YouTube. Foguèt pr'aquò en octobre de 2014 que sa notorietat cresquèt internacionalament per mejan del cort metratge *[[The Ridge]]* filmat sus son isla nadiva de Skye amb un circuit long de la sèrra de Cuillin, que sonque dins los 5 primièrs jorns de preséncia, foguèt visionat mai de 10 milions de còps.
Illa de Skye

300px|thumb|Skye e las islas vesinas

L**'illa de Skye** (en gaelic escocés: *An t-Eilean Sgitheanach*) es l'illa mai granda e mai septentrionala de las Ebridas Interioras, dins lo nòrd-oèst d'Escòcia. Es situada dins la mar de las Ebridas.
Karen Dawisha

**Karen Lea Dawisha** (Colorado, 1949) es una politològa americana. Especializada e expèrta en politica russa e transicions pòst-comunistas, venguèt famosa internacionalament gràcias a la publicacion en 2014 de *Putin's Kleptocracy* que descriu l'accesion de Vladímir Pótin al poder en Russia, sas relacions escuras amb lo mond financièr rus e los oligarcas, e a l'encòp son contraròtle autoritari de la vida politica russa.

## Òbras
* *The Kremlin and the Prague Spring* (1984)
* *Eastern Europe, Gorbachev and Reform: The Great Challenge* (1990)
* *Putin's Kleptocracy: Who owns Russia?* (2014)
Joan Olivares

**Joan Olivares i Alfonso** (Otos, Vall d'Albaida, País Valencian, 25 de junh de 1956) es un escrivan e professor de matematicas valencian. Malgrat la publicacion de mantas òbras anteriorament venguèt famós mai que mai en 2014 quand rebutèt la felicitacion per son darrièr roman, *El metge del rei*, ganhaire del Prèmi de Roman Enric Valor de 2014 de la conselhièra de cultura del govèrn valencian, Maria José Català, qu'èra estada escricha en espanhòl e li escriguèt alara una letra ironica sus aqueste sicut. Es tanben especialista e afogat dels relòtges solars.

## Òbras

### Romans
* *Dies de verema* (1998)
* *Vespres de sang: vint-i-quatre almuds* (2000) 
* *L'estrep* (2005) 
* *Pana negra* (2007)
* *Pell de pruna* (2008) 
* *Ultratge* (2012) 
* *El metge del rei* (2014)

## Referéncias
.band

**** ("grop", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuei lo 15 d'octobre de 2014.

## Referéncias
Cation

Un **cation** (; del grèc ancian: *κατά* ("aval") e *ἰόν* ("que va")) es un ion de carga electrica positiva, deguda al fach d'una manca d'electrons. Son opausat es l'anion qu'a una carga electrica negativa.
Zacàrias (papa)

**Zacàrias** (mòrt lo 22 de març de 752) foguèt lo 91 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 3 de decembre de 741 au 22 de març de 752. Succediguèt a Gregòri III (731-741) e foguèt remplaçat per Estève II (752-757).

Originari d'una familha grèga installada en Calàbria, Zacàrias èra un erudit, traductor dei Dialògs dau papa Gregòri lo Grand (590-604), e un predicator eloquent. Son eleccion se debanèt dins un contèxte militar e politic malaisat en causa de la menaça lombarda còntra Roma e de la mòrt de Carles Martèl qu'aviá sostengut lo papa Gregòri III. Zacàrias foguèt donc obligat de negociar ambé lo rèi lombard Luitprand. Puei, deguèt empachar lei Lombards d'atacar lei possessions de la Glèisa. En 749, deguèt defendre Perosa còntra lo rèi Ratchis. Après de negociacions, capitèt d'obtenir la levada dau sètge e Ratchis abdiquèt per venir monge de l'Abadiá dau Mont Cassin. 

Zacàrias foguèt tanben un diplomata abil que capitèt d'establir de relacions bònas ambé lei Francs e lei Bizantins. D'efèct, sostenguèt lo govèrn dirigits per lei fius de Carles Martèl e prenguèt en 750 lo partit de Pepin lo Brèu dins lo corrent de la despausicion dau rèi Childeric II. Aquò permetèt d'establir una aliança solida entre lei Carolingians e la papautat. Regardant lei relacions ambé Constantinòple, en despiech de l'iconoclasme qu'èra estat condamnat per lei papas, lei relacions entre Zacàrias e l'emperaire Constantin V (741-755), qu'aviá de preocupacions pus importantas dins lo domeni militar, demorèron bònas.

## Liames intèrnes

* Lista dels papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Dorygnathu

**Dorygnathus**
thumb|Eth Dorignathus siguec un pterosaure que demorèc pendent eth Liassic
Es trobalhes de pterosaure deth continent europeu deth prumèr Liassic consisteishen en uassi ailhadi e trossi de dentadura, proches a Banz, en Baviera e son de 1830.

Andreas Wagne, professor de Paleontologia en Munic, establiguèc qu'aquestes trobalhes apartenhien a un nau genre, qu'aperèc Dorygnathus (dentadura de lança) pera sua dentadura sens dents e en forma de lança. Mès uassi e esqueletes de Dorygnathus sigueren trapades en Alemanha mès tard , basicaments en Württenberg mès tamben en d'autes perières de Holzmaden, Ohmden e en diuersi airaus de Zell.

Es trobalhes de reptil de Holzmaden que son famoses e se poden vèder en plan de museus de tot eth mond. Es *ichthyosaures* que i son plan abundants mès tamben plesiosaures, cocodrils marins e tamben diuerses trobalhes de dinosaure. Que i a tamben quauques peishi, ammonites, bivalves e crancs. Plan d'aguesti que son en ua excellenta condicion. Eth gran expert en fossils de Holzmaden siguec eth doctor Berhard Hauff. Comencec eth sòn trabalh en 1890 e en 1897 dubriguèc un petit museu de sòns trobalhes en Holzmaden que siguec modernizat e hèt mès gran dempús e qu'encara a un plan gran nombre de visitants.

Es prumères trobalhes fossils de Württenberg sigueren descrites en 1856 mès se traparen pas mès esqueletes en tot eth segle XIX. Numerosi trobalhes de pterosaure des peirières de Holzmaden e Omden son plan conegudes aué e representen dus genres, Dorygnathus e Campylognathoides.

Er airau siguec declarat coma protegit tà hèr escauacions estataus en 1979 e se considera qu'ei eth principau airau pes sues trobalhes de pterosaure deth Liassic.

D'autes lòcs on s'an trapat sonque quauques trossi d'uassi de pterosaure se trapen en eth airau de Bayreuth, en Baviera e en Braunshweig, ena Baisha Saxonia.

Dorygnathus que siguec un pterosaure de longa coa dab ues ales d'aperaquí un metre. Eth sòn cran qu'ére plan long. Es horats des uelhs que son es mès grani de tot eth cran. Es dents de dauant, naut e baish son longi , poderosi e en forma de corva, e encaishauen alternatiuaments quan eth bec ére barrat. Es dents posteriori eren, totun, plan petiti.

Aguestes dents eren un organ plan efectiu tà capturar e prèner preses petiti , en d'autes paraules, peishi. Dorygnathus auia un sternum triangular relatiuaments petit. Açò qu'ère tà estacra es musculs tà volar.

Es dets tà volar e es ales tamben eren relatiuaments curti. Eth cinquau det deth pè ère plan long e en un angle lateral. Era sua foncion qu'encara ei pas clara. Possiblements era tà hèr un petit malhat que permetia er animau enlairar-se d'ua manèra mès aisida s'auia de baishar ena mar. Es braci eren mès longi.

Se pensa que Dorygnathus ère plan abundant pendent er inici deth Jurassic, particularments en eth airau de Holzmaden.

Hònt :  The Illustrated Directory of Dinosaurs and other prehistoric creatures, Greenwich Editions, 2005.
Cabanes

*Cabanes (Castelló) – un municipi de la província valenciana de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
*Cabanes (Aut Empordan) – un municipi de la província catalana de Girona e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Axel Strauss

**Axel Strauss** es un violonista alemand naissut en 1974. Guerdonat de mantun prèmi internacionau (Prèmi Enescu ai 17 ans) ancian escolan de la Julliard School e interprète de mantun enregistraments per d'ostau d'enregistrament majors, a notament tornat populirazar leis òbras dau mèste occitan dau violon Pèire Ròda.

Generalament son instrument principau de concèrt es un violon de Giovanni Francesco Pressenda de 1845.
Gérard Werth

**Gérard Werth** èra un obrier metallurgista e un òme politic comunista francés dau periòde de l'entre doas guèrras. Sòci dau Partit Comunista Francés (PCF), sostenguèt son ala drecha (mocion de Daniel Renoult) au II Congrès e intrèt au Comitat Centrau en 1922. I foguèt cargat dei questions d'organizacion. En 1923, intrèt au Burèu Politic e venguèt permanent dau partit. Defendiguèt l'orientacion dau partit vèrs lei tèsis sovieticas. Pasmens, foguèt accusat de malversacion au sieu profiech e una comission foguèt creada per enquistar sus l'afaire. Acabèt jamai son trabalh mai Gérard Werth foguèt excluch dau PCF en febrier de 1925. 

## Liames intèrnes

* Partit Comunista Francés.

## Nòtas e referéncias
Iztaccíhuatl

**Iztaccíhuatl** ( m) es la tresena montanha pus auta de Mexic. Es un volcan amorçat situat dins lo centre dau país dins la region dau pic d'Orizaba ( m) e de Popocatepetl ( m). La premiera ascension coneguda aguèt luòc en 1889 (James de Salis) mai de vestigis arqueologics semblan indicar l'existéncia d'una preséncia astèca pus anciana a la cima.

## Liames intèrnes

* Pic d'Orizaba ( m), cima pus auta de Mexic.
* Popocatepetl ( m), autra cima importanta de Mexic.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Pic d'Orizaba

Lo **Pic d'Orizaba** ( m) es la montanha pus auta de Mexic. Es un volcan actiu situat lòng dau limit entre leis Estats de Veracruz e de Puebla. Es tanben lo volcan pus aut d'America dau Nòrd. Sa darriera erupcion se debanèt en 1846. 

A temps passat, aviá un ròtle important au sen dei mitologias mesoamericanas qu'èra considerat coma una divinitat importanta per leis Astècs, lei Totonacs e leis Olmècs. Dempuei, es vengut una attraccion toristica e lo centre d'una zòna protegida dempuei 1936.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Nevado de Toluca

Lo **Nevado de Toluca** es un volcan de Mexic qu'es la quatrena montanha dau país. Es situat pròcha la vila de Toluca 80 quilomètres a l'oèst de Mexico. Sa darriera erupcion se debanèt vèrs 1350 av. JC. A temps passat, aviá un ròtle important au sen dei mitologias mesoamericanas qu'èra considerat coma una divinitat. Ara, es vengut una attraccion toristica protegida per un pargue nacionau creat en 1936.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Angela Campanella

**Angela Campanella** (Roma, 24 de julhet de 1963) es una actritz italiana de cinèma e de roman-fòtos.

## Biografia

Angela Campanella nasquèt a Roma en 1963. Sa carrièra cinematografica comencèt amb de roman-fòtos e d'espòts publicitaris. Faguèt tanben d'aparicions dins qualques films, pasmens, tre la debuta de las annadas 1980, se retirèt del mond del cinéma per s'avodar completament a sa vida privada.

## Carrièra

### Filmografia

* 1981: *Il Marchese del Grillo*: Faustina
* 1982: *Bomber*: Lauretta
* 1982: *Apocalisse di un terremoto*

## Ligams extèrnes

*
Joan Ramon Costes

**Joan Ramon Costes** (24 de setembre de 1767, Cobison - 6 de mai de 1858, Cobison) èra un militar francés de la Revolucion Francesa e dau Premier Empèri.

Intrèt dins l'armada lo 28 de febrier de 1793 e, après un passatge dins lo 1 batalhon de Cantal, jonhèt l'engèni lo 26 de junh de la meteissa annada. I venguèt sota-oficièr tre 1793 puei oficièr lo 1 de genier de 1806. Participèt ai campanhas de l'armada dei Pirenèus Orientalas (1793-1795), de l'armada d'Itàlia (1795-1798), de l'armada de Nàpols (1801-1802), de la Granda Armada (1805-1806), ai campanhas de Prússia e de Polonha (1807), a la guèrra d'Espanha (1808-1813) e a la defensa de la Vau de Ròse (1814). Quitèt l'armada en 1815 ambé lo reng de capitani. Recebèt unei guierdons dins lo corrent de sa carriera coma un sabre d'onor (1800) ò la Legion d'Onor (1803 amb una promoccion au reng d'oficièr en 1811).

## Liames intèrnes

## Bibliografia

* Marcel Carnus, *« Le capitaine Costes »*, dins Coubisou, Amicales des Enfants de Coubisous,‎ 1978

## Nòtas e referéncias
Willemstad (omonimia)

**Willemstad** (Vila de Guilhem) es lo nom de quatre lòcs:
* Willemstad, la capitala de Curaçao
* Willemstad, una ciutat neerlandesa de la comuna de Moerdijk (Brabant Septentrional)
* Willemstad, una vilatge neerlandés de la comuna d’Eaststellingwerf (Frisa)
* Willemstad, un vilatge neerlandés de la comuna de Marum (província de Groninga)
Carme Junyent

**Maria Carme Junyent i Figueras** (Masquefa, 4 de febrièr de 1955 – 3 de setembre de 2023), mai coneguda coma **Carme Junyent**, foguèt una lingüista e sociolingüista catalana. Especialista en lengas africanas, foguèt professora de lingüistica generala a la Facultat de Filologia de l'Universitat de Barcelona. Venguèt famosa en 1992 gràcias a son libre *Vida i mort de les llengües*. Aquel meteis an creèt amb sos estudiant lo Grup d'Estudi de Llengües Amenaçades e participèt qualques ans aprèp, en 1996 al comitat scientific que elaborèt la Declaracion Universala dels Dreches Lingüistics. 

S'opausèt veementament a la proposicion del menaire d'ERC, Oriol Junqueras, d'atribuïr l'oficialitat a l'espanhòl dins una Catalonha independenta.

## Biografia
Carme Junyent nasquèt a Masquefa en 1955 dins un encastre rural. L'influéncia de sa maire, de granda cultura malgrat las empachas de sos parents, li donèt lo gost dels estudis. S'interessèt jove a la variacion lingüistica al contacte del catalan de sa grand e de sos cosins, originaris de Beseit, un vilatge de la Franja de Ponent. A l'edat de 7 ans s'interessèt al francés que parlavan de vesins qu'avián emigrat en Soïssa e quand aviá 12 ans comencèt a aprendre lo rus. Malgrat l'oposicion de son paire, capitèt d'anar estudiar a Barcelona coma intèrna apiejada per sa maire.
Foguèt del temps qu'èra a Marborg durant l'estiu per perfeccionar son alemand que s'interessèt a las lengas africanas. Dins son temps a l'Universitat de Barcelona ont obtenguèt posteriorament son doctorat en filologia romanica, se vegèt bèlament influenciada per dos professors, Jesús Tuson e Eudald Solà. S'especializèt puèi dins las lengas bantos.

## Òbras
* *Les llengües d'Àfrica* (1986)
* *Les llengües del món* (1989)
* *Vida i mort de les llengües* (1992)
* *Las lenguas del mundo. Una introducción* (1993)
* *Estudis africans* (1996)
* *Contra la planificació. Una proposta ecolingüística* (1998)
* *La expansión bantú* (1998) 
* *La diversidad lingüística. Guía didáctica y recorrido por las lenguas del mundo* (1999) 
* *Quadern E.S.O. de La diversitat lingüística* (2000)
* *Guía didàctica del Quadern E.S.O. de La diversitat lingüística* (2000)
* *Lingüística històrica. Text-guia* (2000) 
* *Antropologia lingüística. Text-guia* (2000) 
* *La Gimcana de les Llengües* (2002)
* *Lingüística històrica* (2006)
* *Visibilitzar o marcar: repensar el gènere en la llengua catalana* (2013)

## Nòtas e referéncias
Jean-Michel Nicollier

**Jean-Michel Nicollier** (Vesoul, 1 de julhet de 1966 - Vukovar, 20 o 21 de novembre de 1991) es un francés que s'engatgèt dins l'armada croata e foguèt torturat e assassinat a la fin de la batalha de Vukovar.

En 2012, l'escrivana croata Nevenka Nekić publiquèt *Jean ili miris smrti*, un roman inspirat de son istòria.

En setembre de 2014, son nom es donat a un pont sus Vuka, que se disiá abans pont de l'amistat.

## Referéncias
Collectivitat territoriala unica

Una **collectivitat territoriala unica** es una collectivitat territoriala francesa qu’agropa las competéncias d’un departament et d’una region. Aquel tipe de collectivitat se creèt per la reforma constitucionala de 2003, que modifiquèt los articles 72 e 73 de la constitucion de 1958.

La primièra collectivitat territoriala unica es Maiòta, dempuèi lo 31 de març de 2011. La collectivitat pòrta lo nom de departament de Maiòta, mas lo conselh departamental a tanben las prerogrativas d’un conselh regional.

En 2015, Guaiana e Martinica venguèron tanben de collectivitats territorialas unicas e Corsega lo 1èr de genièr de 2018.
Pearlette Louisy

**Calliopa Pearlette Louisy** (generalament apelada Pearlette, La Bòria, 8 de junh de 1946) es una femna d'estat de Santa Lúcia que n’es governadora generala (1997-2017).
Kenny Anthony

**Kenny Davis Anthony** (La Bòria, 8 de genièr de 1951) es un òme d'estat de Santa Lúcia que ne foguèt lo primièr ministre de 2011 a 2016. Lo foguèt ja de 1997 a 2006.
Castrias

**Castrias** pòt èsser:
* Castries, la capitala de Santa Lúcia
* Càstias o Castrias, una vila de Lengadòc
Joan Veron de la Bòria

**Joan Zenon Andrieu de Veron de la Bòria** (Sant Gèire, 30 de novembre de 1733, Santa Lúcia, 15 d'abril de 1789) es un militar e òme politic occitan que foguèt governador de Santa Lucia qu’i daissèt son nom a un vilatge.
La Bòria (Santa Lúcia)

**La Bòria** (nom local: **Laborie**) es un vilatge de Santa Lúcia.

Creada coma **Islet a Caret**, venguèt **La Patriote** del temps de la Revolucion francesa, abans de prene son nom actual de *Laborie* del governador velau Joan Veron de la Bòria que moriguèt sus l'illa en 1789. Es la capitala del quartièr del meteis nom.

## Personalitats
* Pearlette Louisy, governadora generala de Santa Lúcia, i es nascuda.
Charles Eugène Gabriel de La Croix

**Charles Eugène Gabriel de La Croix** (París, 25 de febrièr de 1727 - Wolfenbüttel, 11 de genièr de 1801), marqués de Castrias, baron dels Estats de Lengadòc, comte de Charlus, baron de Castèlnòu e de Montjovent, senhor de Puèglaurenç e de Lesinhan, es un marescal de França.

Après una carrièra dins l'armada reiala (expedicion de Corsega, guèrra d'independéncia d'America), partiguèt en emigracion a la Revolucion e moriguèt en exilh.

Son nom foguèt donat en 1756 a la capitala de Santa Lúcia.
Ashraf Ghani

**Ashraf Ghani Ahmadzai** (província de Logar, 12 de febrièr de 1949) es un economista, antropològ e òme politic afgan, qu’es president del país dempuèi lo 29 de setembre de 2014.
Damien Alary

**Damien Alary** (nom afrancesat, en occitan es *Damian Alari* - Pompinhan, 17 de genièr de 1951) es un òme politic francés que foguèt entre 2014 e 2015 president del Conselh regional de Lengadòc e Rosselhon.

Foguèt abans president del Conselh general de Gard (de 2001 a 2014).
Jean Denat

**Jean Denat** (nom afrancesat, en occitan es *Joan Denat* - Lodeva, 13 de genièr de 1955) es un ensenhaire (professor de tecnologia) e òme politic francés qu'es dempuèi octobre de 2014 president del Conselh regional de Gard.

Conselhièr general del canton de Vauverd dempuèi 1998, pren tanben la comuna de Vauverd a l'UMP en abril de 2014, mas deu daissar sa plaça de conse quand ven president del Conselh general.
Rap

Lo **rap** es un gènre musical aparegut dins las annadas 1970 als Estats Units d'America. Lo mot ven de l'afroamerican *to rap* que vòl dire "charrar sus un fons ritmic".

## Istoric
Lo fach de parlar sus un fons musical es nomenat rap tre 1971, sul disc d'Isaac Hayes *Black Moses*. S'ausís tanben rapejar tre 1972 Adriano Celentano dins sa cançon "Prisencolinensinainciusol". La musica s'espandís en Euròpa dins las annadas 1980 amb sovent de paraulas engatjadas socialament o politicament.

En Occitània, se rapeja en francés e en occitan.

## Artistas de rap d'Occitània
* Massilia Sound System, grop de Marselha, barreja rap e raggamuffin en occitan e francés.
* Los Fabulous Trobadors, grop de Tolosa, rap en occitan e francés
* Maska, cantaire de rap en francés, originari de las Cevenas
* Mauresca Fracàs Dub, grop de Montpelhièr, barreja rap e raggamuffin en occitan, francés e espanhòl
* Los Doctors de Trobar que ne son eissits
* Rodin Kaufmann, cantaire de rap en occitan
* Soprano, rapaire de Marselha, en francés
* Akhenaton, rapaire de Marselha, en francés
* Faf Larage, rapaire de Marselha, en francés
* Shurik'n, rapaire de Marselha, en francés
* Jul, rapaire de Marselha, en francés
* D1ST1, rapaire francofòn del Perigòrd
Raulh Hajimba

**Raulh Diomka-ipa Hajimba** (Рауль Џьумка-иҧа Ҳаџьымба [Raulʹ D̂ʹumka-iṕa Ḩad̂ʹymba] en abcaz, n. lo 21 de març de 1958 a Tk'warchal) es l’actual president de la republica secessionista d’Abcazia jos influéncia e ocupacion militara russa.

Raulh Hajimba es un ancian soldat de l'armada roja e agent del KGB sovietic (escòla del KGB de Minsc en 1985-86).

Foguèt primièr ministre de l'estat d'Abcazia de 2002 a 2004 e vice-president de la republica de 2005 a 2009.
Gérard Vandenbroucke

**Gérard Vandenbroucke** (Limòtges, 28 de genièr de 1948) es un ensenhaire e òme politic lemosin qu’es vengut president dau Conselh regionau de Lemosin en 2014.
Kenza Farah

**Farah Kenza Maouche** dicha **Kenza Farah** (Bgayet, 8 de julhet de 1986) es una cantaira cabila francofòna de Provença.

Nascuda en Cabilia, arriba pichonèla a Marselha qu'i es abarida. Debuta sa carrièra musicala dins lo rap e lo RnB en francés en 2006.

## Discografia
* 2007: *Authentik*
* 2008: *Avec le coeur*
* 2010: *Trésor*
* 2012: *4 Love*
* 2014: *Karismatik*
Soprano

**Saïd M'Roumbaba** (Marselha, 14 de genièr de 1979), mai conegut coma **Soprano**, es un cantaire francés de rap de Marselha. Es tanben compositor de sas musicas.

Nascut dins una familha sortida dei Comòras, debuta sa carrièra musicala amb lo grop Psy 4 de la Rime. Participa tanben au grop Street Skillz.

## Discografia
* 2007: *Puisqu'il faut vivre*
* 2008: *Live au Dôme de Marseille*
* 2010: *La colombe*
* 2011: *Le corbeau*
* 2012: EP *Live 2012*
* 2014: *Cosmopolitanie*
* 2016: *L'Everest*
* 2018: *Phœnix*
* 2021: *Chasseur d'étoiles*
* 2024: *Freedom*

## Qualquas cançons emblematicas
* *Ferme les yeux et imagine-toi* (2007, ambe Blacko)
* *Hiro* (2010, ambe Indila)
* *Regarde-moi* (2011)
* *Cosmo* (2014)
* *Fresh Prince* (2014, ambe Uncle Phil)
* *Clown* (2015)
* *Millionnaire* (2015)
* *Barman* (2015)
* *Le diable ne s'habille plus en Prada* (2016)
* *En feu* (2016)
* *Mon Everest* (2016, ambe Marina Kaye)
* *Roule* (2017)
* *Cœurdonnier* (2017)
* *Mon précieux* (2017)
* *À la vie à l'amour* (2018)
* *Le Coach* (2019, ambe Vincenzo)
* *À nos héros du quotidien* (2019)
* *Ninja* (2020)
* *Dingue* (2021)
Sei Shōnagon

**Sei Shōnagon** (n. en 965 – m. en 1013) foguèt una escrivana  japonesa, autora del cap d'òbra de la literatura japonesa del periòde Heian  *Notes de chevet* (1002).
Nikolai Fiodorovich Fiodorov

**Nikolaï Fiodorovitch Fiodorov** o **Fedorov** (en rus: ***Николай Фёдорович Фёдоров***) (9 de junh de 1829 – 28 de decembre de 1903) es un filosòf rus ortodòxe.

## Biografia
Los parents de Fiodorov èran Pavel Ivanovich Gagarin, un prince (kniaz de la dinastia riorikid e Elisaveta Ivanova), qu'èra de la petita noblesa. Fiodorov estudièt al licèu Richelieu d'Odessa. De 1854 a 1868, ensenhèt dins fòrça escolas de vilatges rus. En 1878, rejonguèt lo musèu Romiantsev coma bibliotacari. Fiodorov èra oposat a l'idèa de proprietat intellectuala, e jamai publiquèt de son vivent. Una seleccion dels seus escrichs foguèt publicada de postum, jol títol *Filosofia de la tasca comuna* (qu'es tanben coneguda jol nom de *Filosofia de la resurreccion fisica*).

## Filosofia
Fiodorov èra un futurològ, que teorizèt l'eventuala perfection de la raça umana e de la societat (utopia), amb d'idèas radicalas coma l'immortalitat, resurreccion dels mòrts, colonizacion de l'espaci e de l'ocean. Los seus escrichs influencièron fòrça lo mistic Peter Uspensky. Tanben èra ligat amb lo teorician davancièr de las fusadas Konstantin Tsiolkovski que frequentava la bibliotèca ont travalhava pendent tres ans. Èra tanben conegut de Leon Tolstoi e Fiodor Dostoievskii.

## Òbras

## Bibliografia
;
* Ludmila Koehler, *N. F. Fedorov : the Philosophy of Action*, Institute for the Human Sciences, Pittsburgh (Pennsilvània), 1979.
* Taras Zakydalsky, *N. F. Fyodorov's Philosophy of Physical Resurrection*, thèse de Ph.D., Bryn Mawr College, 1976; Ann Arbor (Michigan).
* G. M. Young, *Nikolai F. Fedorov : An Introduction*, Nordland Publishing Co., Belmont (Massachusetts), 1979.
* Ed Tandy, « N.F. Fedorov, Russian Come-Upist », *Venturist Voice*, été 1986.
* Nicolas Berdiaev, *The Religion of Resusciative Resurrection. "The Philosophy of the Common Task" of N. F. Fedorov*.

## Nota e referencias


## Ligams extèrnes
*  Nikolai Fedorovich Fedorov
*  Nikolai Fyodorov
Trabalh

«**Trabalh**» pòt indicar:  
* *Economia*
** '''Trabalh''', activitat economica que permet la produccion de bens e servicis.
* *Fisica*
** '''Trablah''', dins la mecanica newtoniana, es una mesura d'energia.
** '''Trablah''', en termodinamica, transferiment d'energia.
Futurologia

La **futurologia** es un ensag de preveire, d'un punt de vista scientific, lo futur mai o mens alunhat de l'umanitat, avent per objectiu d'abordar los scenaris variats possibles del futur. 

Malgrat una nauta precision sus de punts especifics, lo trabalh d'um futurològ es pas d'indicar çò que va arribar, mas çò que poirá arribar. 
En futurologia los scenaris e eveniments pòdon èsser definits coma:
*possibles,
*provisibles,
*desirables.

La futurologia cerca a comprendre çò que benlèu contunhará e çò qu'es possible que poiriá cambiar. Una partida de la disciplina visa, donc, una compreneson sistematica e amb coma basa los modèles del passat e del present, per determinar la probabilitat que tals eveniments se passan o pas e las tendéncias futuras. 
Alara la futurologia pòt èsser utilizada coma una ajuda a la presa de decisons. 

Los camps de aplicaçon de la futurologia se situa subretot al nivèl politic e de la governança, fasent de l'objècte de la Futurologia se confond a vegada amb l'estrategia. A la marge las metodologias inovatriças de la futurologia (planificacion de scenaris/ scenaris planing) venguèron substituir los metòdes classics de planificacion.

Alara que la majoritat de las personas son pas familiarizadas amb lo concèpte de futurologia, gaireben totes los airals scientifics la proctican defach.
 
#Los sociològs preveson cossí los pòbles van reagir a globalizacion.
#Los responsables del marketing preveson las futuras necessidats del consumator.
#Los istorians tròban de factors de repeticion de l'istòria.
#Los demegrafs nos indican que la creissença de la populacion tend a s'estabilizar.

La construcion d'un bon trabalh de futurologia depend atal de la transversalitat de sa recerca. 

## Futurològs e lidèrs d'opinion en prospectivas

## Obratge

## Vejatz tanben
* Prospectiva

## Referéncias


## ligams extèrne
* BBC News - Futurology: The tricky art of knowing what will happen next
* Entrevista: maquinas aurà de consciéncia en 2020, dich lo futurològ
* Una possibla linha del temps de la futurologia
London Grammar

thumb|250px|Hannah Reid, la vocalista de London Grammar pendent un concèrt en 2013
**London Grammar** es un grop musical anglés d'estil eclectic que barreja electronica, trip hop e pop. Lo trio, que se formèt en 2009 a l'Universitat de Nottingham, es format per Hannah Reid, Dominic 'Dot' Major e Dan Rothman. Comencèron de conéisser una capitada internacionala en 2013, que culminèt amb l'espelida de son album *If You Wait*, que conten lo [tube](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) *Wasting My Young Years*, e una represa de *Nightcall* de Kavinsky. L'1 d'abril de 2014, lo disc se situava dins las cinc melhoras vendas mondialas.

## Discografia
* *If You Wait* (2013)
* *Truth Is a Beautiful Thing* (2017)
* *Californian Soil* (2021)
* *The Greatest Love* (2024)

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *Wasting My Young Years* (2013)
* *Nightcall* (2013, represa de Kavinsky)
* *Strong* (2014)
* *Baby It’s You* (2020)
* *How Does It Feel* (2021)

## Ligams extèrns
* Sit oficial de London Grammar
Sango

Lo **sango** (nom autoctòne: *sängö*) qu'ei ua lenga creòla veïculària en Centreafrica e dens los país vesins e qu’ei vienguda lenga nacionau e oficiau en Republica Centreafricana. Qu'ei parlat com lenga mairana per 400 000 locutors, com lenga segonda (lingua franca per 4 milions.

## Grafia e prononciacion
Lo sango que s'escriu dab l'alfabet latin.

Que a set vocaus (/, e, /ɛ/, i, o, /ɔ/, u), mes la grafia non nòta pas l'e obèrta ni tampòc l'o obèrta. I a cinc vocaus nasalizadas (ĩ, ã, ɛ̃, ɔ̃, ũ) que son notadas en hornir ua n après. Sus las vocaus, que i a accents grafics entà marcar los tons: *â* qu'ei ua a dab ton haut, *ä* qu'ei ua a dab ton mejan, *a* dab lo ton baish. Lo ton devarant qu'ei notat per exèmple *âä* (aperat ton modulat ahut-mejan) o *äa* (ton modulat mejan-baish).

En las consonas, que i a consonas simplas (p, b, t, d, k, g, f, v, s, z, h, l, r, y, w) digrafs o trigrafs (kp, gb, mb, mv, nd, ng, ngb, nz).

## Quauques mots

## Nòtas
Nicki Minaj

**Onika Taya Maraj**, mai coneguda coma **Nicki Minaj** (Pòrt d'Espanha, Trinitat e Tobago, 8 de decembre de 1982) es una cantaira de rap e cantautora americana. 

Es coneguda en Occitània dempuèi 2011 pr'amor de sa collaboracion ambe lo discjòquei francés David Guetta e lo rapaire american Flo Rida pel títol *Where Them Girls At*.

Fin 2019, canta en duò *Tusa* ambe la cantaira de reggaeton colombiana Karol G. 

En 2023, canta ambe la rapaira Ice Spice *Barbie World* pel filme *[https://ca.wikipedia.org/wiki/Barbie_(pel%C2%B7l%C3%ADcula) Barbie]*, una novèla version de *Barbie Girl* del grop eurodance Aqua. 

## Discografia
* *Pink Friday* (2010)
* *Pink Friday: Roman Reloaded* (2012)
* *The Pinkprint* (2014)
* *Queen* (2018)
* *Pink Friday 2* (2023)

## Referéncias
Joko Widodo

**Joko Widodo** (n. 1961) es un òme politic que foguèt lo president de la republica d’Indonesia entre lo 20 d'octobre de 2014 e lo 20 d'octobre de 2024.
Laurent Cayrel

**Laurent Jacques Hubert Cayrel** (nom afrancesat, en occitan es Laurenç Jacme Ubèrt Cairèl - Bordèu, 9 de julhet de 1950) es un foncionari gascon de l'Estat francés.

## Foncions
* josprefècte de Narbona (1991-1993)
* prefècte de Jura (2000-2002)
* prefècte de la Reünion (2005-2006)
* prefècte de Mor Bihan (2006-2009)
* prefècte de Var (2012-2014)
* prefècte de la region de Lemosin (14 d'octobre de 2014)
Egleisa de Sant Jacme (Vila-real)

L'egleisa parrofiala de **[[Sant Jacme lo Màger|Sant Jacme]]** es un temple de confession catolica situat au centre de Vila-real. Venguet Ben d'Interès Cultural lo 20 de febrièr de 2004.

## Ligams extèrnes
* Iglesia Arciprestal de San Jaime Apóstol VILA-REAL / VILLARREAL Direcció General de Patrimoni Artístic
.taipei

**** (de la vila chinesa) es un nom de domeni generic geografic. Es en servici dempuei lo 23 d'octobre de 2014.

## Referéncias
Carles Torner

**Carles Torner i Pifarré** (Barcelona, 27 de març de 1963) es un escrivan, traductor, e critic cinematografic catalan. Professor de l'Universitat Ramon Llull e director de la revista *Qüestions de Vida Cristiana*, foguèt elegit director executiu del PEN internacional en octobre 2014.

## Biografia
Carles Torner nasquèt a Barcelona en 1963. Estudièt a l'escòla Aula d'aquesta ciutat ont aguèt lo poèta Jordi Sarsanedas coma professor de francés, çò que l'influencièt considerablament devers sa trajectòria literària posteriora. Faguèt puèi d'estudis universitaris dins mantun domeni (medecina, pedagogia e mai teologia) mas n'acabèt pas cap. En 1984, quand avi pas que 20 ans, ganhèt lo prèmi literari de poesia Amadeu Oller amb un recuèlh de poèmas, *A la ciutat blanca*.

## Òbras
### Poesia
* *A la ciutat blanca* (1984)
* *Als límits de la sal* (1985)
* *L'àngel del saqueig* (1990)
* *Viure després* (1998)
* *La núvia d'Europa* (2008)

### Ensages
* *El principi acollida. Sobre el diàleg intercultural* (1995)
* *Shoah, une pédagogie de la mémoire* (2001)
* *Samuel Ruiz. Comment les indiens m'ont converti* (2002)

### Romans
* *L'estrangera* (1997)
* *Noaga i Joana* (1997)
* *L'arca de Babel* (2005)

## Referéncias
Azimjon Asqarov

thumb|250px|Azimjon Asqarov
**Azimjon Asqarov** (en transcripcion internacionala **Azimzhan Askarov**; Bozorqoʻrgʻon, Quirguizstan, 1951- 25 de julhet 2020) es un jornalista, activista politic e pintor ozbec de Quirguiztan. En 2002 creèt lo grop Vozduh pr'amor d'estudiar e analisar la brutalitat policièra. Aguèt un ròtle important dins la documentacion e critica de la violéncia que patiguèron en 2010 los ozbecs durant los conflictes del Quirguizstan del Sud. Per encausa d'aquesta implicacion las autoritats del país lo jutgèron e l'empresonèron tre lo 15 de junh de 2010, e sa santat dempuèi aquel temps s'es deteriorada grèvament, qu'a mai foguèt batut e torturat tre la debuta de sa detencion. En 2011 li foguèt decernit lo Prèmi Homo Homini e l'an seguent en 2012 se vegèt autrejar lo Prèmi de la Liberat de la Premsa Internacionala de la CPJ.
Vladímir Kozlòv

thumb|250px|Vladímir Kozlòv en 2013
**Vladímir Ivànovich Kozlòv** (en rus: **Владимир Иванович Козлов**; Aktobe, 10 d'agost de 1960) es un jornalista e politician casac. Cofondador del partit Alga! ("En avant!") en 2005, se situèt lèu coma lo menaire mai vesedor e veement de l'oposicion al govèrn cazac. Aprèp la repression brutala d'una cauma dels trabalhadors de l'industria petrolièra qu'aviá sostengut a la fin de 2011 foguèt arrestat lo 23 de genièr de 2012 e empresonat fins a uèi.
Cossòva del Nòrd

Lo **Cossòva del Nòrd** es una region de Cossòva que refusèt la proclamacion d’independéncia d’aquel país en 2008.
Compausada dels municipis mai al Nòrd de Cossòva, es de fach independent de Cossòva e se considèra coma çò que demòra de la província autonòma de Cossòva e Metochia dins Serbia.

La capitala es la mitat nòrd de la vila de Mitrovica, que lo sud es contarotlat pel govèrn de Cossòva.

La region es administrada per l’amassada de Cossòva e Metochia.

Los municipis son:
* Kosovska Mitrovica (lo nòrd solament),
* Leposavić
* Zubin Potok,
* Zvečan
.emerck

**** (del nom de l’industrial alemand Emanuel Merck) es un nom de domeni generic  enregistrat per la societat alemanda Merck. Es en servici dempuei lo 22 d'octobre de 2014.

## Referéncias
Territòris Australians de l'Ocean Indian

Los **Territòris Australians de l’Ocean Indian** (TAOI) son las possessions d’Austràlia dins aqueste ocean qu’an una populacion permanenta e una administracion locala: l’Illa Christmas e las Illas Cocos.

L’administracion dels TAOI foguèt establida en 1996. La federacion australiana ne fisa la supervision a l’estat d’Austràlia Occidentala.
Illas Ashmore e Cartier

Las **illas d'Ashmore e de Cartier** son un territòri australian inabitat dins l’èst de l’Ocean Indian a 320 kilomètres del continent australian e a sonque 170 km de l’illa indonesiana mai pròcha, Rote. La superfícia es de 5 km2.

Se compausan de tres estèus:
* las illas d’Ashmore - resèrva naturala dempuèi 1983
* l’illa de Cartier - resèrva naturala dempuèi 2000
* emai l’estèu d’Ibèrnia

L’administracion es fisada per la federacion australiana al Territòri del Nòrd.

## Istòria
Las illas foguèron visitadas tre lo sègle XVIII per de pescaires indonesians.

En 1800, lo capitani Nash "descobriguèt" l’illa de Cartier e li donèt lo nom d’una nau.

Samuel Ashmore, lo capitani de la nau *Hibernia*, naveguèt dins l’Ocean Indian entre 1809 e 1833. Es en 1811 que descobriguèt las illas que pòrtan son nom e lo nom de sa nau.

Las illas d’Ashmore foguèron annexadas pel Reialme Unit en 1878, e l’illa de Cartier en 1909.

Las illas son australianas dempuèi lo 23 de julhet de 1931. En 1938 foguèron metudas jos l’administracion del Territòri del Nòrd.

## Referéncias
Maria Konopnicka

thumb|250px|Maria Konopnicka a l'entorn de 1885
**Maria Stanisława Konopnicka** (Suwałki, 23 de mai de 1842 – Lviv, 8 d'octobre de 1910) foguèt una poeta, novelista, escrivana pels enfants polonesa. Foguèt tanben traductritz de literatura francesa, anglesa, alemanda, italiana e chèca, jornalista e critica, e militèt pels dreches de las femnas, dels enfants e l'independéncia de Polonha.
Crestiana mas anticlericala, socialament radicala, incarnava los ideals positivistas de son temps.

## Òbras
### Romans e novèlas
* *Cztery nowele* (1888)
* *Moi znajomi* (1890)
* *Na drodze* (1893)
* *Nowele* (1897)
* *Ludzie i rzeczy* (1898)
* *Na normandzkim brzegu*

### Òbras per enfants
* *Śpiewnik dla dzieci*
* *O Janku Wędrowniczku* (1893)
* *O krasnoludkach i sierotce Marysi* (1896)
* *Na jagody* (1903)
* *Szkolne przygody Pimpusia Sadełko* (1905)
* *Co słonko widziało*
* *Dym*
* *Nasza szkapa*

### Recuèlhs de poesia
* *Z mojej Biblii* (1896)
* *Linie i dźwięki* (1987)
* *Italia* (1901)
* *Drobiazgi z podróżnej teki* (1903)
* *Śpiewnik historyczny* (1904)
* *Ludziom i chwilom* (1905)
* *Nowe pieśni* (1905)
* *Głosy ciszy* (1906)

### Poèmas
* *Zimowy poranek* (1870)
* *Kaliszowi* (1888)
* *Memu miastu* (1897)
* *Rota* (1908)
* *Stefek Burczymucha*
* *Wolny najmita*
* *W poranek*
* *Tęsknota*
* *Noc*
* *Kubek*
* *Jaś nie doczekał*
* *Pieśń o domu*
Alberto Varvaro

**Alberto Varvaro** (pron.[ˈvaɾvaɾo]; Palèrm, Sicília, 13 de març de 1934 - Nàpols, 22 d'octobre de 2014) foguèt un filològ italian. Fondèt la revista *Medioevo Romanzo* que ne foguèt director de 1974 a 2006 e tanben la colleccion *Romanica neapolitana* que ne dirigiguèt mantes volums.

## Ligams extèrnes
*Antonio Gargano, Salvatore Luongo. "Alberto Varvaro (1934-2014)", in: ''Asociación hispánica de Literatura Medieval.Miembros de Honor''
Galina Tímchenko

thumb|250px|Galina Timchenko en 2011
**Galina Víktorovna Tímchenko** (en rus: **Галина Викторовна Тимченко**; Moscòu, 8 de mai de 1962) es una jornalista russa. Anciana cap-redactritz de *[[Lenta.ru]]*, un dels mejans de comunicacion mai importants en rus, ocupa actualament lo meteis lòc al sen del *Projècte Meduza*, un mejan de comunicacion en rus novèl implantat en Letònia per defugir la censura e lo contraròtle exercits pel govèrn rus de Vladímir Pótin.