open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Italo Svevo

**Italo Svevo**, pseudonim d**'Aron Hector Schmitz**, italianizat puèi en **Ettore Samigli** aprèp l'annexion italiana de la region (Trieste, 19 de decembre de 1861 – Motta di Livenza, 13 de setembre de 1928) es estat un escrivan italian dels mai importants per la literatura italiana del sègle XX. Aital sas òbras son estadas reviradas dins mai de 20 lengas. L'italian èra pas que la lenga segonda de l'autor que sa lenga primièra èra lo triestin, una varietat del venèt impregnada de friolan.

## Biografia
Italo Svevo nasquèt en 1861 a Trieste (vila austro-ongresa que venguèt aprèp la Primièra Guèrra Mondiala italiana) dins una familha amonedada d'origina ebrèa, cinquen enfant de nòu. Son paire, Franz Schmidt, èra un comerçant alemand e sa maire, Allegra Moravia, èra italiana.
Seguiguèt los passes de son paire e faguèt doncas d'estudis comercials, bèl primièr en Alemanha e puèi a Trieste. En 1880 trabalhèt dins una banca, e entamenèt una collaboracion amb l'«lndipendente». En 1892 se faguèt la publicacion de son primièr roman *Una vita*, òbra que foguèt a sa sortida pro ignorada per la critica e pel public.

## Òbras

* *[[L'avvenire dei ricordi]]* (1877)
* *[[Ariosto Governatore]]* (1880)
* *[[Il primo amore]]* (1880)
* *[[Le roi est mort, vive le roi!]]* (1880)
* *[[I due poeti]]* (1880)
* *[[Difetto moderno]]* (1881)
* *[[La storia dei miei lavori]]* (1881)
* *[[I tre caratteri]]*, sonat puèi *[[La gente superiore]]* (1881)
* *[[L'assassinio di via Belpoggio]]* (1890)
* *[[Una vita]]* (1892) 
* *[[Senilità]]* (1898) 
* *[[La coscienza di Zeno]]* (1923) 
* *[[La madre]]* (1926)
* *[[Una burla riuscita]]* (1926)
* *[[Vino generoso]]* (1926)
* *[[La novella del buon vecchio e della bella fanciulla]]* (1926)
* *[[Terzetto spezzato]]* (1927)
* *[[Il vecchione]]* (inacabat, postum)
* *[[Corto viaggio sentimentale]]* (inacabt, postum)

## Ligams extèrnes
*Òbras d'Italo Svevo en italian disponiblas en linha
*Obres d'Italo Svevo: tèxt, concordàncias e lista de frequéncia
Eros Ramazzotti

**Eros Luciano Walter Ramazzotti** (Roma, 28 d'octobre de 1963) es un cantaire italian. Es un dels artistas musicals italians mai famoses internacionalament. Foguèt descobèrt en 1984 al Festival de la cançon italiana a Sant Remo mas venguèt celèbre internacionalament sonque l'an seguent gràcias a sa cançon "Una storia importante". Es tanben celèbre en Espanha ont canta sas cançons reviradas en espanhòl. 

Compta dins son repertòri un nombre important de duos amb de cantaires e cantairas tant prestigioses coma Cher, Tina Turner, Andrea Bocelli, Patsy Kensit, Anastacia, Joe Cocker, Luciano Pavarotti, Laura Pausini, Nicole Scherzinger e Ricky Martin.

## Discografia
### Albums
thumb|Eros Ramazzotti en 2009
thumb|250px|Eros Ramazzotti durant un concèrt en 2015
* *Cuori agitati* (1985)
* *Nuovi eroi* (1986)
* *In certi momenti* (1987)
* *Musica è* (1988)
* *In ogni senso* (1990)
* *Eros in concert* (1991)
* *Tutte storie* (1993)
* *Dove c'è musica* (1996)
* *Eros* (1997)
* *Eros live* (1998)
* *Stilelibero*
* *9* (2003)
* *Calma apparente* (2005)
* *The Best Of...1985 2007* (2007)
* *Ali e radici* (2009)
* *Noi* (2012)
* *Noi due* (2013)
* *Perfetto* (2015)
* *Vita ce n'è* (2018)
* *Battito infinito* (2022)

### DVD
* 2001 - *Stilelibero*
* 2004 - *Eros Roma live*

## Ligams extèrnes

* Sit oficial en italian
* Sit dels fans d'Eros Ramazzotti
* Sit sus Eros Ramazzotti
Boris Antonenko Davidovich

**Boris ANTONENKO-DAVIDOVICH** (en ucraïnian **Борис Антоненко-Давидович**) (nascut lo 4 d'agost de 1899; mòrt lo 8 de mai de 1984) foguèt a l'encòp escrivan, lingüista e traductor. Foguèt un dels intellectuals mai importants d'Ucraïna.
Pera

La **pera** es lo fruch del perièr (*Pyrus communis*). A una forma oblonga e sa color pòt variar entre jaune e verd. Es un dels fruches comestibles mai importants de las regions temperadas.

vinheta|Right|Menas divèrsas de peras
vinheta|Right|Pera alongada e persec
vinheta|drecha|200px|Peras de la varietat «L'orguelh de Blake»

## Proprietats
La pera es plan apreciada per sas qualitats nutritivas e son gost delicat. Es un fruch ideal pels regims, que conten las vitaminas B<sub>1</sub>, B<sub>2</sub> e B<sub>3</sub>, regulairas del sistèma nerviós e de l'aparelh digestiu; fortifican lo muscle cardiac; protegisson la pèl e los cabèls e son essencials per la creissença. Ten a mai de vitaminas A e C, es rica en minerals coma lo calci, lo fosfòr, lo magnèsi, lo fèrre, lo sofre, lo silici, lo sòdi e lo potassi. A nivèl caloric, ten gaireben 53 calorias per 100 gramas. Son contengut de fibra melhora la digestion.

## Varietats
*Duquessa d'Engoleime
Nottinghamshire

Nottinghamshire es un comtat non-metropolitan e un comtat ceremonial de l'Anglatèrra.

### Istòria

### Geografia
Bill Haley

**Bill Haley** (n. **William John Clifton Haley** en 1925, m. 1981) foguèt un cantaire, musician e compositor dels Estats Units d'America pionièr de l'estil de rock actualament conegut coma rockabilly.
Ani Lorak

**Ani Lorak** (en ucraïnian: Ані Лорак), de son nom vertadièr **Karolina Myroslavivna Kuyek** (en ucraïnian: Кароліна Мирославівна Куєк; Kitsman, region de Chernivtsi, 27 de setembre de 1978) es una cantaira ucraïniana. Es una de las mai celèbras cantairas e artistas ucraïnianas e son nom d'artista resulta de l'inversion de son nom vertadièr Karolina. Dos còps representèt Ucraïna a l'Eurovision, en 2005 e 2008. 

Canta tanben en rus e en anglés a mai de l'ucraïnian.

En 2004 Ani Lorak es venguda ambassairitz ucraïniana contra lo SIDA per l'ONU.

## Vida personal
El 21 d'agost de 2009 Lorak es va casar amb el seu promès i gerent turc de molt de temps Murat Nalçacıoğlu, a qui va conèixer el 2003 quan estava de vacances a Turquia. Murat Nalçacıoğlu, és un gerent d'hotel i agent de viatges turc. Lorak va confirmar el seu embaràs a finals de novembre de 2010. La seva filla, Sophia, va néixer el 9 de juny de 2011. Ella i la seva família vivien en una casa als afores de Kíev, Ucraïna, però sovint viatgen a Turquia. El matrimoni de la parella es va anul·lar oficialment el gener de 2019.

## Discografia
* Хочу летать (1996)
* Я вернусь (1998)
* Ангел Мрій Моїх — Dream Angel (1999)
* *www.anilorak.com* (2000)
* Там, де ти є… (2001)
* REMIX Мрій про мене (2003)
* Ані Лорак (2004)
* *Smile* (2005)
* Розкажи (2006)
* 15 (2007)
* *Shady Lady* (2008)
* Солнце (2009)
* *The Best* (2010)
* Зажигай сердце (2013)

## Ligams extèrnes

* Ani Lorak - Sit Oficial
I Muvrini

**I Muvrini** es un grop de musica còrsa. Se formèt cap a la fin de las annadas 1970 a l'entorn de dos fraires Ghjuvan'Francescu Bernardini e Alanu Bernardini. Sa musica es rica d'inspiracion tradicionala còrsa, eiretada particularament del paire Ghjuliu Bernardini mas tanben d'influéncias mai modèrnas, de la musica contemporanèa. Sos tèxtes insistisson sus la necessitat de preservar la diversitat culturala e de dobrir als autres e de crear una frairetat umana.
Cal remarcar que se faguèt conéisser internacionalament en 2000 gràcias a l'enregistrament amb Sting de sa cançon mai coneguda, "Terre d'Oru" e en Catalonha per sas collaboracions amb Lluís Llach. 

## Discografia
* 2013 - *I muvrini coffret 3 cd Best of, duos, et live*
* 2012 - *Imaginà*
* 2011 - *A tè Corsica*
* 2011 - *Live à l'Olympia*
* 2010 - *Gioia* (disc d'aur)
* 2009 - *Canzona di u rizzanese*
* 2007 - *Associu pè una fundazione di Corsica (2 disques)
* 2007 - *Platinum Collection* (2 disques)
* 2007 - *I Muvrini et les 500 choristes* (disc d'aur)
* 2007 - *Platinum Collection* (3 disques)
* 2007 - *Associù fundazione di corsica* (2 disques)
* 2006 - *Alma Giru 2005* (live, cd & dvd)
* 2005 - *Dio vi salvi regina*
* 2005 - *Alma* 
* 2002 - *Umani* 
* 2000 - *A strada* 
* 2000 - *Pulifunie* 
* 1998 - *Leia* (disc d'aur)
* 1998 - *Sò* (compilazione)
* 1996 - *Bercy 96* (in cuncertu)(disc d'aur)
* 1995 - *Curagiu* (disc d'aur)
* 1994 - *Zenith 93* (en concèrte)
* 1994 - *Zenith 93* (en concèrte, 13 cançons) 
* 1993 - *Noi*
* 1991 - *A voce rivolta* 
* 1990 - *In core* (en concèrta)
* 1989 - *Quorum* 
* 1988 - *Pe l'amore di tè*
* 1986 - *Lacrime*
* 1987 - *A l'encre rouge*
* 1985 - *85*
* 1984 - *E Campà Quì*
* 1981 - *Aiò* (per i zitelli)
* 1980 - *Campemuci* (per i zitelli)
* 1980 - *Canzone Zitelline* (per i zitelli)
* 1980 - *Anu Dà Vultà*
* 1979 - *Ti Ringrazianu''

## Ligams extèrnes
* Lo sit oficial del grop
* I Muvrini, Curagiu
* TerraCorsa Sit en anglés
* www.imuvrini.eu Lo sit en anglés, francés, alemand, neerlandés
Sting

[right|thumb|300px|Sting a [Budapèst, 2000]]

right|250px
**Gordon Matthew Thomas Sumner** (nascut lo 2 d'octobre de 1951), mai conegut per l'escais **Sting**, es un musician e cantaire anglés de Newcastle upon Tyne. Abans que foguèsse aclamat internacionalament coma solista, èra lo cantaire primièr, lo composaire principal e lo bassista dins las annadas 1970/1980 del grop de musica rock The Police.
Enregistrèt una cançon amb lo grop còrs I Muvrini, una tanben (*Stolen car*) ambe la cantaira francesa Mylène Farmer.

## Discografia

* The Dream Of The Blue Turtles (1985)
* Bring On The Night (live) (1986)
* Nothing Like The Sun (1987)
* The Soul Cages (1991)
* Ten Summoner's Tales (1993)
* Fields Of Gold (raccolta) (1994)
* Mercury Falling (1996)
* Brand New Day (1999)
* All This Time (live) (2001)
* Sacred Love (2003)
* Inside Out On The Sacred Love Tour (DVD - live)
* Songs from the Labyrinth (2006)
* If on a Winter's Night... (2009)
* Symphonicities (2010)
* The Last Ship (2013)
* 57th & 9th (2016)
* 44/876 (2018)
* My Songs (2019)
* The Bridge (2021)

## Ligams extèrnes

* Sit oficial
* Stingus - Sit nonoficial de Sting
* StingMe.dk - Discografia completa de Sting
* LiSting - Sit nonoficial de Sting francés
Improvisacion

L**'improvisacion** se centra sovent sus bringing one's consciéncia personala "into the moment," e sul fach de desvolopar una compreneson prigonda de l'action que la persona es a far. Aquesta fusion de "consciéncia" e "compreneson" mena l'experimentaire al ponch que pòt agir amb una gamma d'opcions que conven mai a la situacion, a mai se l'improvisaire a pas jamai viscut una situacion semblanta. Estudiar las abiletats e tecnicas d**improvisacion'' pòt bravament influenciar las competéncias dins las relacions personalas, artisticas e professionalas.

L'improvisacion es l'art d'agir e reagir sulpic a l'environa. Pòt aquò menar a l'[[invencion]] de biaisses novèls de pensar e/o d'agir. Aqueste cicle d**invencion* occurs mai sovent quand es acompanhat with a *thorough* and/or *intuitiu'' compreneson of the skill sètz a improvisar. Lo talent d'improvisacion se pòt aplicar a maitas abilitats o formas de comunicacion diferentas coma per exemple la cosina, la retorica, la venda, las relacions personalas o romanticas, los espòrts, l'art floral, las arts marcialas, psicoterapia, the arts, e mai encara.

Per çò qu'es de l'improvisacion musicala cal mençonar qu'es practicada d'un biais tradicional dins qualques païses coma Catalonha (glosat, albades, garrotins, corrandes...) e en Sardenha (poesia a bolu)

## Ligams extèrnes

Collectiu Cor de carxofa (Catalonha)
https://web.archive.org/web/20070119090806/http://www.cordecarxofa.org/index.php

Poesia a bolu (Sardenha)
https://web.archive.org/web/20061214145648/http://www.sardegnacultura.it/linguasarda/letteratura/poesiabolu/
Zinedine Zidane

thumb|Zinedine Zidane

**Zinedine Zidane**, o mai completament **Zinedine Yazid Zidane** (en francés *Zinédine Zidane*), que ten l'escais de *Zizon* (en francés *Zizou*), es un ancian fotbolaire professionau occitan, nascut lo 23 de junh de 1972 a Marselha a la ciutat de La Castelana, dins lei Quartiers Nòrd de la vila. 
Lo citan entre lei mai grands fotbolaires de l'istòria au ras de Pelé, Michel Platini e Diego Maradona e lo botan dins la lista dei 125 melhors fotbolaires dau Mond encara vius en 2004, dins un classament comun de Pelé e de la FIFA . Afortís sa personalitat culturala coma cabil, argerian, marselhés e francés .

### Ligams extèrnes
* Sit oficiau
* Vidèos e fòtos
* Sit d'omenatge a Zidan que resseguís son percors

## Nòtas
Urho Kekkonen

**Urho Kaleva Kekkonen** (1900-1986) avocat e òme politic, foguèt president de Finlàndia entre 1956 e 1982. Tanben foguèt primièr ministre en doas ocasions: entre 1950 e 1953, e entre 1954 e 1956.
Helsinki

**Helsinki**  (en suedés: *Helsingfors*) es la capitala de Finlàndia. Se situa dins la region d'Uusimaa, al sud del país, per la còsta del golf de Finlàndia, en mar Baltica.

Helsinki a una populacion de 642,045 abitants e de mai de 1.4 million, per son aira urbana, çò que ne fa la municipalitat pus poblada de Finlàndia. Helsinki es a aperaquí 80 quilomètres al nòrd de Tallinn, en Estonia, 400 km a l'èst d'Estocòlme, en Suècia, e 390 km a l'oèst de Sant Petersborg, en Russia. Helsinki ten de ligams istorics estreches amb aquelas tres vilas.

L'aira metropolitana d'Helsinki inclutz lo nuclèu urban d'Helsinki, Espoo, Vantaa, Kauniainen e d'autras vila dormitòri. L'aeropòrt principal del país, Hèlsinki-Vantaa, se tròba dins l'aira metropolitana. Es l'aira metropolitana mai septentrionala del mond  e la ciutat es la capitala mai septentrionala d'un estat membre de l'Union Europèa.

Helsinki es un important centre politic, educatiu, financièr, cultural e de recerca de Finlàndia, aital coma una de las principalas vila del nòrd d'Euròpa.

## Nòtas
Monastèri de Santa Catarina, mont Sinai

thumbnail|250px|right|Monastèri de Santa Catarina
**Lo monastèri de Santa Catarina** es situat en Egipte, dins la Peninsula del Sinai, a la dintrada d'una gorga inaccessibla al pè del Mont Sinai. Es probablament lo monastèri crestian mai ancian qu'aja foncionat de contunh. Es classat per l'UNESCO coma sit del Patrimòni Mondial de l'Umanitat.

## Istòria
[thumb|Lo monastèri de Santa Catarina sèrva qualques [icònas mai aborivas qu'existiscan.]]

En 1884 un brigalh de manuscrit foguèt trobat dins una bibliotèca en Itàlia, provenent d'un monastèri que foguèt bastit a l'entorn de l'an 500. Lo tròç de manuscrit conteniá de partidas d'un jornal de viatge de la "Tèrra Santa" e una descripcion en detalh de la celebracion de Pascas a Jerusalèm. Lo manuscrit foguèt escrich en latin per una femna nomenada Egeria. Aviá visitat fòrça endreches a l'entorn de la Tèrra Promesa e lo Mont Sinai, ont, segon l'Ancian Testament, Moïses recebèt los Dètz Comandaments de Dieu.

## Galariá de fòtos

Sinai-Katharinenkloster-06-von weit oben-2009-gje.jpg
Sinai-Katharinenkloster-26-Teilansicht-2009-gje.jpg
Sinai-Katharinenkloster-34-Nordost-Rundturm-2009-gje.jpg
Sinai-Katharinenkloster-42-Nordansicht-2009-gje.jpg
Sinai-Katharinenkloster-64-Hof-2009-gje.jpg
Sinai-Katharinenkloster-58-Brombeerhecke als Dornbusch-2009-gje.jpg
Sinai-Katharinenkloster-68-Glockenturm-2009-gje.jpg
Sinai-Katharinenkloster-70-Moschee-2009-gje.jpg


## Ligams extèrnes

* Sit oficial del monastèri de Santa Catarina del Mont Sinai

* Icònas del monastèri al Musèu Getty
Sandro Botticelli

**Sandro Botticelli** (nascut a Florença en 1445, mòrt dins la meteissa vila en 1510) foguèt un pintor renaissentista italian. Son nom vertadièr èra **Alessandro di Mariano Filipepi**, mas foguèt sonat *Botticelli* que foguèt l'aprenent del pintor e artisan Botticello.

Se sabon pas tròp de detalhs de la vida de Botticelli, levat que foguèt aculhit pels Medicis e d'autras familhas florentinas prestigiosas entre 1483 e 1500. A mai Botticelli signèt pas la màger part de sas òbras, çò que fa que se pòt pas determinar son ordre cronologic en defòra de jutjar en foncion de la vielhesa de la tela sus las que son penchas sas pinturas.

## Qualques pinturas de Botticelli

## Botticelli uèi

Las òbras de Botticelli fan partida dels nombroses referents de la cultura italiana que son coneguts internacionalament. Una partida de sa pintura **la Naissença de Vènus** es estada emplegada pels dessenhs sus las monedas europèas (moneda de 10 centims d'èuro)
Jordi Pujol

**Jordi Pujol i Soley** (Barcelona, 9 de junh de 1930) es un politician catalan que foguèt lo cap del partit Convergència Democràtica de Catalunya (CDC) de 1974 a 2003 e lo president de la Generalitat de Catalonha de 1980 a 2003.

Es Doctor en medecina de l'Universitat de Barcelona. Es maridat amb Marta Ferrusola dempuèi 1956. A 7 enfants. 

Jordi Pujol foguèt arrestat en 1960 per sas activitats antifranquistas, e foguèt condamnat a sèt ans de preson, que ne faguèt dos e mièg a la preson de Saragossa e un de confinament dins la vila de Girona. Capitanegèt las campanhas contra lo director de *[[la Vanguardia]]*, Luis de Galinsoga, o los Fets del Palau e "Volem Bisbes Catalans". Un còp foguèt en libertat, tornèt a l'activitat politica, amb la tòca d'organizar un movement nacionalista catalan. Presidiguèt l'entitat financièra Banca Catalana que foguèt un centre de finançament d'activitats culturalas catalanas, coma lo grop Enciclopèdia Catalana, Òmnium Cultural o la librariá Ona. 

En 1974 foguèt un dels fondaires de Convergència Democràtica de Catalunya, e ne foguèt causit Secretari General. Foguèt Conselhièr de la Generalitat de Catalonha del temps del President Josep Tarradellas.

Foguèt elegit president de la Generalitat de Catalonha en 1980, e tornarmai en 1984, 1988, 1992, 1995 e 1999. En 2003, quand acabava lo darrièr mandat, decidiguèt de se retirar de la primièra linha politica e de laissar la direccion del partit a Artur Mas.

## Ligams extèrnes

* Biografia personala de Jordi Pujol
* Jordi Pujol (de passada), per Josep Pla (de les ''Notes del capvesprol'')
Pasqual Maragall

**Pasqual Maragall i Mira** (Barcelona, 13 de genièr de 1941), es un politician del Partit dels Socialistes de Catalunya que foguèt president de la Generalitat de Catalonha del mes de decembre de 2003 fins a novembre de 2006. Foguèt gràcias a una coalicion tripartita (sonada sovent el Tripartit) compausada del PSC, d'Esquerra Republicana de Catalunya e de Iniciativa-Verds que poguèt venir lo cap de govèrn del país. Anteriorament, èra estat lo cònsol de Barcelona de 1982 a 1997. Foguèt pendent son mandat que se debanèron los Jocs Olimpics de Barcelona 1992. Es lo felen del poèta catalanista Joan Maragall. Son fraire Ernest Maragall es tanben politician socialista e foguèt conselhièr d'Educacion a la Generalitat. 

A la fin de son mandat se presentèt pas per las eleccions novèlas e laissèt la plaça de candidat a la presidéncia de la Generalitat de Catalonha en 2006 a José Montilla.

Lo 20 d'octobre de 2007 anoncièt publicament que patissiá de la malautiá d'Alzheimer
Britney Spears

**Britney Jean Spears** (McComb, Mississipí, 2 de decembre de 1981) es una cantaira americana.
Èra ja celèbra als Estats Units quand èra pichona que participava al Club Mickey Mouse. Pasmens foguèt pas abans 1999, quand aviá pas que 17 ans que coneguèt un succès internacional considerable gràcias a sa primièra cançon "Baby One More Time" que venguèt un del títols mai venduts dins l'istòria de la musica amb de vendas superioras a 100 milions d'exemplars.

## Discografia
* *...Baby One More Time* (1999)
* *Oops!... I Did It Again* (2000)
* *Britney* (2001)
* *In the Zone* (2003)
* *Greatest Hits: My Prerogative* (2004)
* *B in the Mix: The Remixes* (2005)
* *Blackout* (2007)
* *Circus* (2008)
* *The Single Collection* (2009)
* *Femme Fatale* (2011)
* *Britney Jean* (2013)
* *Glory* (2016)
Mauno Koivisto

**Mauno Henrik Koivisto**, banquier e òme politic n. 1923 foguèt president de Finlàndia entre 1982 e 1994.
Farmacologia

La **farmacologia** al sens larg es l'estudi dels medicaments e de las substàncias d'origina exogèna (xenobiotics) que pòdon aver aquel usatge.

En practica , lo tèrme de *farmacologia* designa: la farmacologia experimentala, la farmacodinamica, la farmacometrica, la farmacocinetica, la farmacologia clinica.

* **Farmacologia clinica**: Estudi de las accions d'un medicament sus l'òme portant sus las variacions d'una foncion normala o patologicament modificada, lo metabolisme e la destinada d'un principi actiu medicamentós dins de condicions fisiologicas particularas o patologicas.

* **Farmacologia experimentala**: Estudi a çò de l'animal.

## Brancas de la farmacologia

- Farmacocinetica: estudi de la cinetica d'una substància dins l'organisme : absorpcion, distribucion, metabolisme, excrecion.

- Farmacodinamica: estudi de l'efièch d'una substància sus l'organisme, de las responsas provocadas.

- Farmacometrica: evaluacion quantitativa (mesura) de l'efièch dels agents farmacologics *in vivo* e/o *in vitro*.

- Quimia terapeutica: estudi quimic de las substàncias dintrant dins la composicion dels medicaments.

- Toxicologia: estudi dels efièches sul còs uman de las substàncias toxicas.

- Farmacognosia: estudi de las matèrias primièras naturalas (plantas ...) utilizadas dins la preparacion dels medicaments

- Farmacovigilància: estudi del efièches non desirats de las moleculas sus l'organisme.

- Farmacia Galenica: estudi de la preparacion dels medicaments.
Rambaud de Vaqueiràs

**Rambaud** o **Rimbaud de Vaqueiràs** (*Rambaud* o *Rimbaud de Vaqueiras* en nòrma mistralenca; **Ra(i)mbaut de Vaqueiras** en occitan ancian; fl. 1180-1207) foguèt un trobador occitan de Provença qu'espeliguèt a la fin dau sègle XII e a la debuta dau sègle XIII. Èra tanben cavalier e visquèt una granda partida de sa vida en Itàlia au servici de Bonifaci I de Montferrat. Per aquesta rason, participèt a la 4na crosada guidada per aqueu darrier.

Segon Frederic Mistral, Rambaud "balhèt lo nom *Bel Cavayers* ("bèl cavalhèr") a sa dama, Beatritz de Montferrat, perque, se diguèt, manejava adrechament l'espasa."

Una de sas cançons, *Kalenda maia*, nos es pervenguda fins au temps presents amb sa musica e es una deis composicions musicalas mai famosas dau còrpus trobadorenc.

Son sejorn en Itàlia se fa ressentir dins sa *Domna, tant vos ai preiada* ont la votz poetica de lenga provençala de Rambaud e devisa amb una dòna qu'arrespón en genovés, çò que fa d'aqueu tèxte de la fin dau sègle XII, un exemple ancian d'una lenga populara italiana en literatura.

En despièch d'èsser provençau, Rambaud de Vaqueiràs es d'una certa importància dins l'istòria deis letras gasconas, a causa de sa cançon *Eras quan vey verdeyar* ont cinc estròfas son escrichas en de lengas diferentas: en provençau, puèi en italian, en francés, en gascon e, fin finala, en galègoportugués. Pèire Bèc soslinha qu'es una deis primièras mencions literàrias dau gascon activament separat de la rèsta de l'occitan.

En gascon, Rambaud de Vaqueiràs canta :

:*Dauna, io mi rent a bos,* 
:*coar sotz la mes bon'e bera*
:*q'anc fos, e gaillard'e pros,*
:*ab que no·m hossetz tan hera.*
:*Mout abetz beras haisos*
:*e color hresc'e noera.*
:*Boste son, e si·bs agos*
:*no· destrengora hiera.*

## Veire tanben
### Bibliografia
*Bèc, Pèire. *Le siècle d'or de la poésie gasconne*.
*Riquer, Martín de. *Los trovadores, historia lietaria y textos*. Planeta : Barcelona, 1975.
### Articles connèxes
*Lista de trobadors e trobairises
### Ligams extèrnes
Las soas òbras
* òbras en occitan e traduccion en anglés
## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Sean Connery

Sir **Thomas Sean Connery** (nascut lo 25 d'agost  de 1930 a Edimborg en Escòcia, mòrt lo 31 d'octobre de 2020 a Nassau, Bahamas) foguèt un actor (e ocasionalament productor) fòrça conegut mondialament per son interpretacion de James Bond. Foguèt recompensat amb un Oscar per sa trajectòria cinematografica. 

Sean Connery es conegut per son accent particular plan caracteristic (accent escocés plan marcat) e son apariéncia atletica e carismatica. Foguèt mai d'un còp causit coma un dels òmes mai atractius per mantuna revista, a mai foguèsse plan mai vièlh que los autres sex simbòls.

## Engatjament politic

Connery es estat dempuèi un brave brieu pròche del Partit Nacional Escocés (Scottish National Party), partit favorable a l'independéncia d'Escòcia. Contribuís financièrament a la causa coma dins sas intervencions dins las entrevistas. 

## Filmografia

## Ligams extèrnes

* Sean Connery Online
Indiana Jones

[thumb|200px|Estatua de cera d'Indiana Jones al Musèu [Madame Tussaud]]

**Henry "Indiana" Jones, Jr.**, qu'a per escais **Indy**, es un eròi de ficcion, a l'encòp professor, arqueològ e aventurièr. Es lo personatge central d'una trilogia de filmes entamenada en 1981 amb Los aventurièrs de l'Arca perduda (*[[Raiders of the Lost Ark]]*) e sas seguidas: *[[Indiana Jones and the Temple of Doom]]* e *[[Indiana Jones and the Last Crusade]]*. Interpretat per l'actor Harrison Ford, Indiana Jones es celèbre per encausa de son foet, son capèl e sa paur intensa de las sèrps.

Foguèt tanben interpretat per River Phoenix dins sa joventut (dins *[[Indiana Jones and the Last Crusade]]*), per Corey Carrier e Sean Patrick Flanery (dins la seria *[[The Young Indiana Jones Chronicles]]*). 

Lo quatren filme es estat previst pendent fòrça annadas; es ara en preproduccion, deu èsser filmat per l'estiu de 2007 e deuriá espelir en mai de 2008. 
 
## Interprèts d'Indiana Jones

* Corey Carrier (Capítols 1-5) (edat de 9-11 ans)
* Sean Patrick Flanery (Chapters 6-22) (edat de 17-21 ans)
* Harrison Ford (Chapter 20, Chapters 23-26) (edat de 36-39, 50 ans)
* George Hall (Chapters 1-22) (edat de 93 ans)
* River Phoenix (Chapter 25) (edat de 13 ans)

## DVD release
### Filmes TV

Se prevei de fargar los 22 episòdis del jove Indiana Jones en DVD de ne ligar la venda (prevista per 2007) amb la sortida del novèl Indiana Jones IV.

### Los filmes
Los tres filmes sortiguèron en DVD en 2003.

## Ligams extèrnes

* IndianaJones.com - Lo sit oficial Indiana Jones
* TheRaider.net - Un dels sits mai importants dels fans de la seria
Apalaches

Los **Apalaches** son una cadena de montanhas situadas a l'èst de l'America del Nòrd e que s'espandisson de Terranòva (Canadà) fins al centre de l'estat d'Alabama (Estats Units) al sud. Culminan al Mont Mitchell (2037 mètres) en Carolina del Nòrd. Los Apalaches despartisson la plana costièira atlantica del bacin del flume de Mississipí e dels Grands Lacs.

Lo gentilici es **apalachian**.

Los Apalaches son los vestigis de sèrres ancians fòrça erodats; son formats de corredors longs que s'espandisson parallèlament a d'esquinas rectilinèas. Las clusas dels Apalaches forman de passatges estreches al travèrs de los sèrres.

thumb|Mapa de la region jos jurisdiccion de la ''Appalachian Regional Commission'', organisme distribuissent de subvencions dins las regions economicament feblas dels Apalaches.
Los Apalaches foguèron entre autres los territòris dels Americans Natius Cherokees (mas tanben dels Creeks e Iroqueses) abans que foguèsson decimats per la veròla puèi deportats en Oklahoma (Camin de las lagremas).
Susan Sontag

Susan Sontag (n. **Susan Rosenblatt** en 1933, m. 2004) foguèt una escrivana e menaira feminista nòrd-americana.
Sant Tibèri

**Sant Tibèri** (*Saint-Thibéry* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Cesserone* al segond sègle ap. J-C, *Araura sive Cesserone*, *Cesserone* (variantas : *tesserone*, *Cesserone*, *Caeserone*, *Ceserone*), cap a 300, *mansio Cessarone*, *ex monasterio S. Tiberii, cui vocabulum est Cesarion* en 890, *S. Tiberii in Cesarione monasterii*, *ecclesia... S. Tiberii* en 961, *S. Tiberio* en 978, *ad S. Tiberium* en 990, *S. Tiberii*, *de S. Tiberio* en 990, *a S. Tiberio monasterio* en 990, *abbadia de S. Tiberio* cap a 1036, *castello de S. Tyberio* cap a 1059, *camino S. Tiberii* en 1114, *abbate monasterii S. Tyberii* en 1127, *ponto S. Tyberii* en 1150, *villa S. Tiberii* en 1197, 1202, *villam S. Thiberii* en 1209, *a Sant Thiberi* en 1389, *S. Tiberii*, *S. Thiberii*, *S. Thiberi* a la fin del sègle XIV, *Saint Yberi* en 1418, *Sat Tuberi* en 1434 *de S. Tiberio* en 1444, *Saint Thuberi* en 1562, *S. Tuberi* en 1570, *St Thibery* en 1571, *Sainct Hibéry*, *Sainct Iberi* en 1579, *S Vbery* en 1622, *S. Hiberi* en 1626, *St Iberi* en 1643, *Saint-Ybery* en 1657, *S. Tiberi* en 1708, *St Thiberi* en 1740-60, *St Thibery* en 1740-60, 1771, *St Thibery* en 1740-60 e 1770-1772 (mapa de Cassini). 

*Sant Tiberi* ven del latin *Tiberius*, nom de tres sants, dont un seriá estat martirizat al sègle IV, del temps de Dioclecian, a *Cessero*, nom prelatin de la vila.

Per *Cesserone*, l'etimologia es escura : lo radical pòt probablament pas èsser lo meteis que per *la Cesse* e Sesseraç qu'an de fòrmas ancianas en *Sei-*, *Sai-*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sanch Inhan (Erau)

**Sanch Inhan** (*Saint-Chinian* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [santʃi'ɲa]. Las fòrmas ancianas son : *villa quae dicitur Vernodubrus* en 826, *villa quae dicitur Vernodoverus* en 844, *S. Anagni* en 961 , *ecclesiam S. Aniani*, *ad S. Anianum Vernedubrio*, cap a 972, *monasterio S. Aniani* en 978, *villa quam vocant Virdenobre* (variacion : *Vernedobre*) en 988, *monasterium S Aniani quod est justa fluvium Vernazoubro* en 1102, *ad S. Agnianum* en 1205, *de S. Aniano* en 1274, 1275, *vicarius S. Aniani* en 1351, *Sainct Aignan* en 1518, *lieu de Saint Chinian* en 1567, *St Chinan* en 1643, *St Chignan* en 1740-60, *St Chinian* en 1740-60, 1770-72 (mapa de Cassini), *St Chignan* en 1771. 

Lo nom antic èra *Vernodubrus*, de *uerna*, *uerneton*, « vèrnhe » e *dubron*, *dubra*, « aiga, aigas », donc « lo riu dels vèrnhes », puèi prenguèt lo nom de l'avesque d'Orleans al sègle V, *Anianus* (preséncia d'un monastèri d'aquel nom) ; lo nom, qu'èra al començament lo del riu que passa a Sanch Inhan, es estat gardat pel meteis riu, *Vernasòbre*. Lo nom modèrne s'explica per la palatalizacion del producte de *-nct-* (**Sanct'Aniano* > **Saintanian-* > **Sanchanian-* = **Sanch Anhan-*) e per una dissimilacion : **Sanch Anhan* > *Sanch Inhan*.

## Istòria
* En 1921, Babau e Boldors ven una comuna indépendenta, a partir del territòri de Sanch Inhan .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Sanch Inhan; es ara del canton de Sant Ponç de Tomièiras.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sant Dreseri

**Sant Dreseri** (*Saint-Drézéry* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [san dre'zeri]. Las fòrmas ancianas son : *duos mansos in Corbessadz*, *de Corbessaz* en 1121, *ecclesiam S. Desiderii*, cap a 1160, *villam S. Desiderii* en 1161, *in terminio de Corbesatis*, *ad Corbesatis*, *de Corbessatis* en 1166, *de S. Desiderio de Corbessacio*, *vicarius Corbessacio, alias S. Desiderii*, sense data [sègle XII ?], *villam S. Desiderii* en 1208, *prior S. Desiderii* en 1250, *jurisdictionem de Corbessacio seu castri S. Desiderii* en 1313, *decimaria Beati Desiderii*, *de S. Desiderio* en 1330, *versus S. Desiderium* en 1335, *castro... S. Desiderii* en 1351, *prior S. Desiderii* en 1392, *S. Drezery* en 1526, *S. Desiderii* en 1529, 1550, *S. Drezeri* en 1622, *S. Deseri* en 1626, *St Dezery* en 1636, *St Dezeri* en 1648, *St Dréséry* en 1668-69, *la paroisse de St Dreseri-de Courbessac*, *l'eglise de St-Dreseri*, *St Dresery de Courbesac*, *St Drezery* en 1740-60, *St Dresery* en 1759, *St Drezeri de Courbessac* en 1770-71 (mapa de Cassini), *S. Dezeri* en 1771. 
### Sant Dreseri
*Sant Dreseri* ven de *Desiderius*, avesque de Langres au sègle III o avesque de Viana (Isèra) au sègle VI. *Dreseri* sembla una fòrma mièja-sabenta de *Daidièr*.
### Corbeçac
Corbeçac, ancian nom puòi ancian determinant de Sant Dreseri, vendriá dau gentilici latin **Corbicius* o **Corvicius* (Rohlfs, *Studien...*, p. 149; Hamlin, SATH, p. 101-02), amb lo sufixe prelatin *-atis*; la finala foguèt influenciada per Corbeçac (Gard) e venguèt *-ac*. Corbeçac èra una proprietat galloromana. 

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Colombièrs (Erau)

**Colombièrs** (*Colombiers* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
 
## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *de villa Columbario* en 957, *terminium de Columbario*, *villa Columbario*, en 978, *villa Columburio*, *villa Columbarios*, en 990, *villa Columbario* en 1005, *villa Columbarios* en 1009, *Raimundi de Columbers* en 1097, *vineam de Columbariis* en 1106, *villa de Columbariis* en 1158, *de Columberiis* en 1222, *de Columbariis* en 1242, *de Columbariis*, *castri de Columbariis* en 1247-1248, *castri de Colomberiis* en 1308, *de Columbariis*, *de Columberiis* en 1323, *de Collumbariis prope Bitteris* en 1344, *de Columberiis prope Bitteris* en 1361, *Colombies* en 1571, *de Colomberiis* al sègle XVI e en 1636, *Colombiers* en 1585 e 1622, *Colombiez* en 1643, *Colombiers* en 1708, 1740-1760, 1771, *Colombiés* en 1771-72 (mapa de Cassini). 

Segon Dauzat e Hamlin, *Colombièrs* ven del latin *columbarium*, que dona l'occitan *colombièr*, meteis sens.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments
* L'Estanh de Montadin

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Cranta

**Cranta** (*Quarante* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *S. Maria de Quadraginta* en 902, *S. Maria ad Quarante* en 961, *ecclesiam S. Mariae quam vocant Quudraginta* en 978, *ad S. Maria Quadraginta* en 990, *S. Mariae de Quadraginta* en 1098, *abbatiam de Quadraginta* en 1157, *S. Marie de Quaranta* en 1168, *de Quadraginta* en 1271, *abbati de Quadraginta* en 1274, *abbas de Quadraginta* en 1275, al sègle XIV, *Quarente* en 1613, *Crante* en 1643, *Quarante* en 1686, *le bourg de Quarante* en 1740-60, *Quarante* en 1771-1772 (mapa de Cassini). Las atestacions son sovent influenciadas pel nombre *quaranta*, en latin *quadraginta*.

Segon Dauzat e Rostaing, *Cranta* vendriá d'un pre-indoeuropèu *-*car-*, amb un sufixe prelatin *-anta*.

Las atestacions son sovent influenciadas pel nombre *quaranta*, en latin *quadraginta*. Son de latinizacions, sense rapòrt amb la prononciacion : tanlèu lo latin vulgar, *quadraginta* s'èra redusida a *quarranta* (Väänänen, *Introduction au lat. vulgaire*, p. 127). Frank R. Hamlin (1935-2000) presenta doás solucions. La primièira seriá un derivat pregallic de la basa **car-*, **caranto-*, vengut mot gallic, del sens de « sable ». La segonda es un nom gallic d'òme *Carantos*, (*Caranta* selon Ernèst Negre), emplegat sense sufixe en tant que nom de proprietat antica. La prononciacion es ['krantɔ].

Non se sap ont Frank R. Hamlin a trobada l'explicacion de **caranto-* en « sable ». La sola explicacion solida, apiejada sus de cases nombroses, es lo nom gallic d'òme *Carantos*, las autras son foscas e malseguras. Mas cal còp-sec corregir un punt : lo nom es pas utilizat «  sense sufixe », es derivat en *-a*. S'agís d'una derivacion neutra au plural. Xavier Delamarre dona precisament (p. 22) la lista de las derivacions possiblas a partir del nom d'òme *Carantos*, dont la fòrma *Carant-ā*. Curiosament, e non se sap perqué, Delamarre non dona lo cas de *Cranta* dins la lista dels noms d'origina celtica. Benlèu que, pur lingüista, non s'estimava en mesura de verificar se lo nom èra pas latin.
 
## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Cabestanh; es ara del canton de Sant Ponç de Tomièiras.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².
## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
* Louis Cahuzac (1880-1960), clarinetista, cap d'orquèstra. Lo collègi de Cranta pòrta son nom.
* Joan Maria Petit (1941-2020), escrivan de lenga occitana.

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Crusi

**Crusi** (*Cruzy* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon..

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es « Crùzi » (Dauzat). Las fòrmas ancianas son : *ecclesiam S. Eulaliae, cujus est vocabulum Crucius*, *ecclesiae S. Eulaliae de Crucio* en 902, *ecclesiam de Crudi*, *villa de Crudi*, *luminariam S. Eulaliae de Crudi* en 1098, *capellanus de Crudi* en 1157, *de Crusi* en 1271, *castrum de Crudio* en 1318, *ecclesie S. Crucis de Crucio* en 1318, *de Crudio* en 1340, 1344, 1345, 1351, *Cruzi*, *Cruzy* en 1518, *Creusy* en 1740-60, *Cruzi* en 1740-60, 1770-72 (mapa de Cassini). 

Dauzat considèra lo nom coma escur, pr'amor, probable, de las contradiccions dins las atestacions istoricas; compte tengut de la prononciacion, supausa sense certitud un latin **cruceum*, derivat benlèu de *crux*, « crotz », que un cementèri, o un calvari poirián eventualament motivar . Segon Hamlin, *Crusi* vendriá del gentilici latin *Crucius*, emplegat sense sufixe. Crusi èra una proprietat galloromana. Joan Pèire Chambon ajusta la prononciacion ['kryzi], coërenta amb la de Dauzat, e refusa *Crucius* perqué -KY- dona una sorda [*s* e pas *z*] a l'intervocalica. *Crusius* es prepausat sense certitud .

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Sanch Inhan; es ara del canton de Sant Ponç de Tomièiras.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben
* Comunas d'Erau
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bisa de Menerbés

**Bisa de Menerbés** (o *Bísan de Menerbés* amb la n finala muda) (*Bize-Minervois* en francés) es una comuna lengadociana de Menerbés situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Villa Bizani, in loco quae vocant Cebollarios* en 1040, *Bidanum de Alleriis..., Bizan de las Alheyras* en 1222, *Vizanum* en 1326, *Bizanum Alleriarum* en 1351, *Byran* en 1381-1391, *Vizan les Alières* en 1409-1587, *Bizan les Allières* en 1428, *Bysan* en 1536, *Biza* en 1537, *Bizan les Allières* en 1578, *Bizan* en 1584, *Bize de las Allières* en 1590, *Biza, Visa, Bize* en 1596. Es a tòrt que los novèls editors de l'Hist. du Languedoc fan de *Aleriae* una localitat distincta. La prononciacion occitana es *Bizo* , dins la grafia de l'abat Antòni Savartés, donc ['bizɔ]. 
Segon Dauzat, lo nom vendriá de **Bitius*, nom gallés d'òme derivat de *Bittius*, ambe lo sufixe latin *-anum*. **Bisan* passèt a *Bisa* per reculament d'accent . Es a senhalar que *bitu-* a lo sens de « mond » en gallés (mond dels vius, per oposicion al cèl e als infèrns); un autre sens seriá « perpetual » . Segon Delamarre, qu'a pas legit las fòrmas ancianas o que coneis mal la fonetica occitana, dins los *Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne*, *Bisa* seriá *Bition*, la proprietat de Bitios (*Bitius*, *Bittius* son atestats). En realitat, Bisa e Bisanet son lo meteis nom a l'origina e cal utilizar pel primièr l'explicacion que Delamarre fornís pel segond : eventualament *Bitios* derivat en *-ānon*, la proprietat de *Bitios*, mas lo nom d'òme (inatestat) **Bitiāno-* existís; Bisanet pòt donc èsser la proprietat de *Bitiānos . 
Abans l'adopcion d'un diminutiu per Bisanet e lo reculament d'accent per Bisa, lo destriament se fasiá per l'apondi de *(de) las Granolh(i)èiras* per Bisanet, de *las Cebolh(i)èiras* (cebièras) puèi de *las Alhiè(i)ras* per Bisa. 

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Ginestars; es ara del canton *du Sud-Minervois* (en francés), donc del Menerbés Sud (burèu centralizator : Salèlas d'Aude).

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
*Miquèl Decòr (1949-2021), poèta de lenga occitana.

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Bisa sul site de l'Insee

## Nòtas
Bana d'Africa

La **Bana d'Africa** es una peninsula de l'Africa de l'Èst que s'espandís dempuèi la còsta de la Mar Roja fins a la còsta occidentala de la Mar d'Oman, en passar pel Golf d'Adèn.

Lo tèrme pòt indicar tanben la region ocupada per Somalia e Jiboti tant coma cèrtas parts d'Etiopia e d'Eritrèa e qualques còps tanben Sodan e Kenya.

## Ligams extèrnes

* Jiboti, Eritrèa, Etiopia
* Al oueb : la Bana d'Africa
Tibèri

thumb|right|Estatua de Tibèri descobèrta a Capri
**Tibèri** (**Tibèri Cesar August** nascut **Tibèri Claudi Neron**) (16 de novembre, 42 ab JC - 16 de març, 37) foguèt lo segond Emperaire Roman, de la mòrt d'August en l'an 14 fins a la sieuna en l'an 37. Tibèri èra per naissença un Claudi, filh de Tibèri Claudi Neron e de Lívia Drusilla.
Eva Gabor

**Eva Gabor** (n. **Gábor Éva** en 1919, m.1995) foguèt una actritz ongresa e britanica. Interpretèt Liane d'Exelmans en lo classic musical *Gigi* (1958). Atenguèt la capitada al protagonizar la seria nòrd-americana de television *Green Acres* amb Eddie Albert. Èra sòr de las actritzes Magda Gabor e Zsa Zsa Gabor. Moriguèt de pneumònia lo 1995.
Metal (musica)

L'apellacion **metal** en musica que correspon a realitats artisticas hòrt divèrsas. Que i a totun quauques denominators comuns enter tots los grops (o casi) qui's revendican d'aqueste estil. 

## La musica

La musica metal qu'utiliza lo mei sovent 
* ritmes hòrt marcats, que sian rapides o lents, dab ua frequenta utilizacion de la dobla pedala o de la dobla gròssa caisha
* guitarras electricas saturadas
* ua votz hèra energica, sovent agressiva. Dens mantuns estils de metal lo cant qu'ei quitament remplaçat per crits, tanben aperats vocaus.

## Los estils

Que i a mantuns estils de musica metal : 
* lo heavy metal
* lo thrash metal
* lo black metal
* lo death metal 
* lo neo metal 
* lo doom metal
* lo folk metal.
Parièr, cèrts grops qui ne's reconeishen pas dens nat d'aqueths estils que crean la loa pròpia apellacion entà mentàver la loa musica. Atau los Finés d'Impaled Nazarene qu'apèran la loa mesclanha de black metal e de crust-punk "nuclear metal". E lo grop de heavy metal italian Rhapsody, hòrt influenciat per las musicas de filmes, que ditz har "Hollywood metal"

## L'estetica

Qu'ei hèra importanta dens lo monde deu metal. Las pochetas de cèrts discs que son hèra esteticas e los grops que las se hèn har per artistas especializats. 
Quauquas tematicas que son recurrentas : la mort, la guèrra, ua vision fantasmada de l'Edat Mejana, l'heroic fantasy, la religion (en particular lo satanisme) e l'esoterisme.

## La mòda

La màger part deus musicians e deus fans de metal qu'an lo peu long, que sian hemnas o òmis. Hèra que's vesteishen dab quessòts a l'efigia de grops. Los bracelets dab claus que son tanben hèra presats. Que vedem tanben mei de tatoatges e de piercings en se passejar dens un concèrt de metal que non pas sus ua plaça publica. Enfin las gojatas que pòrtan tanben raubas dab dentelas negras. Aquesta mòda recenta que vien deu moviment goth-electro. 

Mes cada sotaestil de metal qu'a tanben los sons còdes particulars.

## Quauques grops

* Black Sabbath (heavy metal)

* Burzum (black metal)

* Iron Maiden (heavy metal)

* Therion
Barry White

thumb|Barry White (1974)
**Barry White**, nascut **Barry Eugene Carter** (Galveston, Tèxas, 12 de setembre de 1944, Los Angeles, 4 de julh de 2003) foguèt un famós cantaire e compositor american dels genres disco e soul.
Durant sa carrièra musicala, obtenguèt 106 albums d'aur dins lo mond entièr e 41 d'aqueles foguèron tanben albums de platin, e la totalitat de sas vendas passèt los 100 milions d'exemplars, segon los critics Ed Hogan e Wade Kergan.  
Moriguèt en 2003, a 58 ans, per encausa d'una insufisença renala cronica.

## Discografia
* *I've Got So Much To Give* (1973)
* *Stone Gon' * (1973)
* *Can't Get Enough* (1974)
* *Just Another Way To Say I Love You* (1975)
* *Let the Music Play* (1976)
* *Is This Whatcha Want?* (1976)
* *Barry White Sings For Someone You Love' (1977)
* *The Man* (1978)
* *I Love To Sing The Songs I Sing* (1979)
* *The Message Is Love* (1979)
* *Sheet Music* (1980)
* *Barry & Glodean* (1981)
* *Beware!* (1981)
* *Change* (1982)
* *Dedicated* (1983)
* *The Right Night & Barry White* (1987)
* *The Man Is Back!* (1989)
* *Put Me In Your Mix* (1991)
* *The Icon Is Love* (1994)
* *Staying Power'' (1999)
Comunas de Charanta

Per las autras comunas, vejatz Listas de las comunas de França.

Las **404 comunas de [[Charanta]]** per òrdre alfabetic, amb lor còdi INSEE e lor còdi postal principal, e mai lor apartenéncia a las principalas estructuras intercomunalas en 2004.

## Veire tanben
* Cantons de Charanta
* Ancianas comunas de Charanta
* Intercomunalitats de Charanta
Decenni

Un **decenni**, una **decennia** (var. **decenia**), o una **decada** es periòde de dètz ans. Los tèrmes decenni(a) derivan del latin *decennium*, de *decem* "dètz" e *annus* "an".

Un decenni es, per definicion, un grop de dètz annadas, se pòt doncas indiferentament utilizar lo tèrme *decenni* per identificar las dètz darrièras annadas : « Lo darrièr decenni a vist l'emergéncia d'Internet » ; bornar un periòde de dètz annadas : « lo decenni xyz (cap d'Estat que son mandat a durat 10 ans) foguèt marcat per una fasa d'expandiment » ; o un periòde de dètz annadas en cronologia : « lo decenni dels ans 1920 es escaissat los *Ans Fòls* ».

L'ONU consacra cèrts decennis a un tèma. Atal, lo Decenni 2001-2010 l'an declarat "Decenni internacional per la promocion d'una cultura de la non-violéncia e de la patz al profièch dels enfants del mond".

## Nòtas e referéncias

## Veire tanben
* An
* Annada
* Sègle
* Millenni
* Cronologia