Lepidoptera

Los **lepidoptèrs** (***Lepidoptera***) son un  d'insèctes tanben apelats **parpalhòls** o **parpalhons**.

Se caracterizan per tres parelhs de patas (coma totes los insèctes) e per dos parelhs d'alas recobèrtas d'escatas de colors fòrt variadas segon las espècias (d'ont lor nom : *[[:wiktionary:oc:lepidoptèr|lepidoptèr]]* del latin *lepidoptera*, el meteis del grèc *λεπίς* « escata » e *πτερόν* « ala »). Los lepidoptèrs pondon d'uòus que donan naissença a de larvas apeladas *[[Canilha (lepidoptèr)|canilhas]]* o *[[eruga]]s* o *[[tòra]]s*. Aquestas darrièras fabrican de seda, e forman puèi sovent un cocon ont se transforman en adulte.

### Caracteristicas
Los lepidoptèrs se caracterizan per:
* de pèças bucalas transformadas en trompa, enrotlada en espirala per aspirar lo nectar ;
* dos parelhs d'alas membranosas recobèrtas d'escatas coloradas, que son de sedas aplatidas; lo mot de *lepidoptèrs* ven d'aquesta caracteristica: *lepidos* vòl dire  en grèc.
* un còrs gaireben totjorn amagat per revestiment de fanèrs espés ;
* la larva, o canilha, es de tipe trissador amb doas glandas labialas sericigèns es a dire fabricant un fial de seda ;
* una transformacion en babòt sovent dins un cocon.

99 % de las espècias conegudas son fitofagas, es a dire que se noirisson de plantas. Los adultes se noirisson per la màger part de nectar de plantas de flors.

## Classificacion
La taxinomia dels insèctes es en plena evolucion, e las diferentas classificacions son fòrt despariats particularament en çò que concernís las seccions situadas entre los òrdres e los genres.

### Classificacion I

* La màger part dels **lepidoptèrs**, mai comunament apelats **parpalhòls** o **parpalhons**, se recampan en la division dels *[[Ditrysia]]*, que representa 99% dels lepidoptèrs, ela-meteissa devesida en dos s : 
** Los *[[eterocèrs]]*, son puslèu de colors tèrnas, lors antenas son sovent en plumas (son implicadas dins la comunicacion per las feromònas) (parpalhòls de nuèch). Aqueste sosòrdre compren de nombrosas superfamilhas (SF) e s (fam.) que recampan las piralas, las Tinhas e las arnas :

** Los *[[ropalocèrs]]* son d'insèctes de las colors vivas, lors antenas s'acaban generalament en maçugas plan distintas (parpalhòls de jorn). Aqueste  compren tanben qualques superfamilhas (SF) e s (fam.) :

* Lo 1 % demorant es constituit per la  dels *[[Monotrysia]]* que compren doas superfamilhas caracterizadas per de larvas minosas :

Aquestas distincions basadas essencialament sus la morfologia son practicament abandonadas al profit d'analisis filogeneticas.

### Classificacion II

Los lepidoptèrs son devesits en quatre sosòrdres :
*  Frenatae  - frenatas 
* Jugatae     
* Macrolepidoptera     
* Microlepidoptera

## Los parpalhòls d'Euròpa

### Classificacion adoptada per Fauna Europae
Fauna Europaea es la banca de donadas de l'Union Europèa sus la fauna d'Euròpa. Mantenguda per l'Universitat d'Amsterdam, l'Universitat de Copenaga e lo Museum Nacional d'Istòria Naturala de París, es accessibla a totes sus Internet. 

### Qualques espècias comunas en Euròpa
* *[[Aglais urticae]]* — Pichona tortuga
* *[[Aporia crataegi]]* — Gazé
* *[[Argynnis paphia]]* — Tabat d'Espanha
* *[[Euplagia quadripunctaria]]* — Escata chinada
* *[[Fabriciana niobe]]* — Chifra
* *[[Gonepteryx rhamni]]* — Limona
* *[[Gonepteryx cleopatra]]* - Limona de Provença
* *[[Hipparchia fagi]]* — Silvandre
* *[[Hipparchia alcyone]] - [[Pichon silvandre]]
* *Inachis io* — [[Pavon de jorn]]
* *Limenitis camilla* — [[Pichon silvenc]]
* *Lycaena alciphron* — [[Bronzat]]
* *Macroglossum stellatarum* — [[Moro sphinx]]
* *Melanargia galathea* — ­[[Mièg-dòl]]
* *Papilio machaon* — [[Macaon (parpalhòl)|Macaon]] o [[Grand pòrta-coa]] 
* *Pyronia tithonus* — [[Amaryllis (animal)|Amaryllis]]
* *Vanessa atalanta* — [[Vulcan (animal)|Vulcan]]
* *Acherontia atropos* — [[Esfinx cap de mòrt]]


== Parpalhòls del mond ==
=== Qualques espècias ===
* [[Urania]] : Grand parpalhòl de [[Madagascar]], de colors vivas (Familha dels uranids).
* [[Monarca (parpalhòl)|Monarca]] : Parpalhòl diürne d'[[America del Nòrd]] que sa particularitat es de migrar.
* [[Parpalhòl de cendre]] : parpalhòl nocturne urticant responsable de la [[parpalholiti]].

=== Lista de familhas actualament acceptadas ===


== Annèxes ==
=== Nòtas ===


=== Ligams intèrnes ===

* [[Ruca (larva d'insècte)|Ruca]] 
* [[Insècte]]
* [[Lepidopterologia]]
* [[Lista de periodics lepidopterologics]]
* [[parpalhòlita]]

=== Ligams extèrnes ===
* 
* 
* 
* 
*  [http://www.lepidoptera.pl European Butterflies and Moths] European Butterflies and Moths
*  [http://galerie-insecte.org/galerie/wiki.php?Lepidoptera Los lepidoptèrs sus galariá-insècte]
*  [https://web.archive.org/web/20060617201152/http://ponema.org/article.php3?id_article=3 Atiratz los parpalhòls dins vòstre jardin]
*  [http://www.insectopedia.net/ Encyclopédie visuelle des Insectes de France]
*  [http://www.leps.it/ Papillons d'Europe et d'Afrique du nord]
*  [http://www.lepinet.fr/ Les Carnets du Lépidoptériste Français]
*  [https://web.archive.org/web/20061126021101/http://lepido.paris.free.fr/ Les Lépidoptéristes Parisiens]
*   [https://web.archive.org/web/20061210030729/http://www.papillorama.ch/ Fondation *'Papiliorama''']
*  Papillon monarque du Parc National de la Pointe Pelée