open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Telescòpi espaciau Spitzer

[thumb|right|[Fotografia de Spitzer durant sa preparacion.]]

Lo **telescòpi espaciau Spitzer** es un telescòpi espaciau de la NASA en servici de 2003 a 2020. Fasiá partida dau programa dei Grandeis Observatòris mai, a respècte deis autreis instruments integrats dins aqueu projècte, èra de talha relativament pichona amb un diamètre de 85 cm e una massa de 950 kg. Èra destinat a l'observacion dins lo domeni de l'infraroge de fenomèns liats a la creacion de l'Univèrs, a la formacion e a l'evolucion dei galaxias primitivas, a la genèsi deis estelas e dei planetas e a l'evolucion de la composicion quimica de l'Univèrs.

Lo desvolopament dau projècte durèt de 1984 a 2003 e veguèt la reduccion constanta de sei performàncias en causa de la demenicion dei budgets de la NASA. Sa mission foguèt devesida en dos periòdes :
* un periòde « freg » de foncionament complèt deis aparelhs embarcats gràcias a una resèrva d'èli liquid que permetiá d'assegurar lo refrejament dau telescòpi. Durèt de 2003 a 2009.
* un periòde « caud » de foncionament degradat après l'agotament de la resèrva d'èli que s'acabèt amb la fin de la mission en genier de 2020.

La mission Spitzer a permés d'observar per lo premier còp divèrsei fenomèns coma :
* lo procès de formacion dei planetas, especialament l'evolucion dau disc d'acrecion.
* de nanas brunas que son d'astres pauc lusents, nombrós e mau coneguts.
* l'estructura de nívols galactics, especialament lei zònas de formacion d'estelas.
* l'identificacion d'exoplanetas.
* la composicion quimica deis astres.

## Liames intèrnes

* NASA.
* Telescòpi espaciau.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Willie Mays

[thumb|right|[Fotografia de Willie Mays en 1961.]]

**Willie Howard Mays** (nascut lo 6 de mai de 1931, Westfield) es un jogaire de baseball estatsunidenc que foguèt professionau de 1951 a 1973 dins lei franquesas dei Giants e dei Mets. Campion dau monde en 1924, foguèt tanben selecionnat 24 còps dins l'equipa deis estelas de la Liga Nacionala de Baseball.

## Liames intèrnes

* Baseball.
* Giants de San Francisco.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Lo cuirassat Potemkin

***Lo Cuirassat Potemkin*** (en rus: Броненосец «Потёмкин») es un filme sovietic mut realizat per Sergei Eisenstein, sortit en 1925. Tracta de la mutinariá del cuirassat Potemkin dins lo pòrt d’Odessa en 1905, de l’insurreccion e de la repression que seguiguèron dins la vila. Lo filme foguèt longtemps  enebit dins nombroses païses
occidentals per encausa de « propaganda bolchevica » e « incitacion a la violéncia de classa ». Es considerat coma un dels pus grands films de propaganda de totes los temps. Foguèt causit, en 1958, coma lo melhor filme de totes los temps per 117 critics internationals durant de l’Exposicion universala de Brussèlas, . Lo filme es dintrat dins lo domeni public dins la màger part dels païses del monde.
## Referéncias
Marsha Hunt

**Marcia Virginia Hunt**, mai coneguda coma **Marsha Hunt** (Chicago, 17 d'octobre de 1917) es un actritz americana. Sa notorietat es deguda mai que mai a sos ròtles de Mary Bennet dins *Pride and Prejudice* e de Flo Norris dins la sèria de television *Cry Havoc*.
Severac d'Avairon

**Severac d'Avairon** (*Sévérac d'Aveyron* en francés) es una comuna novèla roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Dempuèi lo 1èr de genièr 2016, recampa las ancianas comunas de Busens, La Panosa, Recolas e Previnquièiras, Severac del Castèl, lo capluòc e La Vèrnha (Roergue).

## Geografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Departament d'Abangoro

Lo **departament d’Abangoro** es un departament de la Còsta d'Evòri. Lo caplòc n'es Abangoro. Es dins l'Èst de l'estat, dins la region de l'Endenhe Juablen e lo districte de Comoé.
La populacion n'es de  abitants (recensament de 2014) per 4010 km².

## Toponimia
La prononciacion esita entre Abangoro e Abengoro.

## Istòria
* Lo departament es creat en 1969 per division del departament de l’Èst.
Es devesit dos còps per crear d'autres departaments:
* En 1995 per crear lo departament d’Anhibilecro.
* En 2008 per crear lo departament de Betie.

La region actuala de l’Endenhe e Juablen repren los limits inicials del departament.

## Divisions
Lo departament es divisit en 7 sosprefecturas: Abangoro, Amelequia, Anhassue, Ebilassocrò, Iacasse-Feiasse, Nhable e Zarano.
Virgilio Giotti

**Virgilio Giotti** (pseudonim literari de **Virgil Schönbeck**, 1885-1957), foguèt un poèta italian de Trieste. Demest sas òbras mai famosas figuran *Colori* e *Caprizzi, Canzonete e Stòrie*.

## Nòtas e referéncias
Sent Ginièis d'Òlt e d'Aubrac

**Sent Ginièis d'Òlt e d'Aubrac** (*Saint Geniez d'Olt et d'Aubrac* en francés) es una comuna novèla roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Nascuda lo 1èr de genièr de 2016, recampa las comunas d'Aurèla e Verlac e de Sent Ginièis d'Òlt, lo capluòc.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia
Per la demografia de cada comuna abans 2016, veire a Aurèla e Verlac e Sent Ginièis d'Òlt.

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Canton de Campanhac

Lo **Canton de Campanhac** es una anciana division administrativa de Roergue, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Milhau, lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. Dempuèi 2015, totas las comunas son del canton novèl de Tarn e Causses (burèu centralizator : Severac d'Avairon). La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Composicion

## Istòria
Los cantons de Sent Adornin e de Sant Laurenç d'Òlt se creèron en 1790 dins lo districte de Severac .

En 1801 los cantons de Sent Adornin e de Sent Laurenç d'Òlt siaguèron suprimits e lo canton de Campanhac creat . 

A las eleccions departamentalas del 22 de març de 2015, en aplicacion del decret n° 2014-205 del 21 de febrièr de 2014, lo canton siaguèt suprimit .

Lo 1èr de genièr de 2017, las cinc comunas passèron a l'arrondiment de Rodés.

## Veire tanben
* Avairon
* Arrondiments d'Avairon
* Comunas d'Avairon

## Nòtas
Joan-Loís Ramel

**Joan-Loís Ramel** (Vaison, 1955-12 de mai de 2021) èra un ensenhaire e pedagòg occitan.

Siguèt quinze an de temps cargat dins lo departament de Droma dau desvolopament de la lenga dins leis escòlas. De la matèria estudiada per sa tèsi de doctourat sus la tradicion orala en Prouvença bailejada per Joan-Claudi Bouvier, aviá tirat dos libres: *Contes entre Ventoux et Baronnies*, *Le Géant de Provence*.
 
Faguèt una òbra considerabla de recampament de la paraula occitana dins lo relarg onte èra naissut en 1955 e a viscut jusc’a son decès. L’a aprofichada dins lei divèrs supòrts pedagogiques qu’elaborava per ajudar lei mèstres dins son ensenhament, e mai dins lei manifestacions e recampaments monte fasiá viure la lenga.

## Referéncias
Telescòpi espaciau Herschel

thumb|right|Vista d'artista dau telescòpi.

Lo **telescòpi espaciau Herschel** es un telescòpi espaciau de l'ESA en servici de 2009 a 2013. Amb un diamètre de 3,5 m e una massa totala de 3,4 t, èra a sa mesa en servici lo pus grand telescòpi especiau jamai mandat dins l'espaci. Sa mission principala èra l'estudi dei mecanismes de formacion deis estelas, de l'evolucion dei galaxias primitivas e de la quimia de l'Univèrs dins lo domeni infraroge (entre 55 e 672 µm). Remplaçava lo telescòpi espaciau Spitzer, pus pichon, qu'aviá menat una mission similara entre 2003 e 2009.

La mission durèt de mai de 2009 a junh de 2013, es a dire fins a l'agotament dei resèrvas d'èli liquid que permetián de refrejar leis instruments de mesura. Foguèt considerada coma un succès amb d'observacions importantas sus la formacion deis estelas (especialament dins lei galaxias primitivas) e sus certanei galaxias presentant una luminositat infraroja anormalament auta. Permetèt tanben de descubrir de galaxias novèlas e d'exoplanetas.

## Liames intèrnes

* Telescòpi espaciau.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Aups dau Sud (Nòva Zelanda)

[thumb|right|Imatge satellit deis Aups dau Sud sus l'[Illa dau Sud de Nòva Zelanda.]]

Leis **Aups dau Sud** de Nòva Zelanda (tanben dichs **Aups Neozelandés**) son una cadena de montanhas situada sus la partida occidentala de l'Illa dau Sud. Sa formacion es la consequéncia de la preséncia d'una zòna de subduccion de la Cencha de Fuòc de l'Ocean Pacific. Forman una importanta barriera naturala entre lei litoraus occidentaus e orientaus de l'illa amb de cimas que passan  m d'altitud. La pus auta es lo Mont Cook ( m). Es una region pauc poblada qu'es l'objècte de programas de proteccion amb la mesa en plaça de plusors pargues nacionaus.

## Liames intèrnes

* Nòva Zelanda.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Flatiron Building

[thumb|right|[Fotografia dau Flatiron Building en 2010.]]

Lo **Flatiron Building** es un immòble de burèus de New York situat dins l'arredoniment de Manhattan dins lo sector de Midtown a la crosiera entre la 23 carriera, la 5 avenguda e Broadway. Bastit entre 1900 e 1902, a una autor de 87 m. A donat son nom au quarier vesin, lo Flatiron District. Es famós en causa de sa basa triangulara que foguèt adoptada per tenir còmpte de la preséncia de Broadway, l'unica carriera que respècta pas lo plan d'alinhament de Manhattan. 

## Liames intèrnes

* Gratacèu.
* Manhattan
* New York.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Chichén Itzá

**Chichén Itzá** es una ciutat maia dau nòrd de Yucatan. Fondada durant lo sègle VIII, foguèt pas abandonada a l'eissida dau Periòde Classic. Vèrs lo sègle X, de migracions toltècas influencièron fòrça la vila que venguèt un centre politic e religiós major fins au sègle XII. Per de rasons desconegudas, lo declin de la ciutat comencèt vèrs 1200 e la dinastia au poder la quitèt vèrs 1250 per s'installar a Mayapan que venguèt lo centre principau de la civilizacion maia fins a 1448. A l'arribada deis Espanhòus, lo site èra encara conegut e lei *[[conquistador]]s* assaièron d'i installar sa capitala. Pasmens, mau capitèron e l'endrech foguèt abandonat fins a de missions d'exploracion organizadas a la fin dau sègle XIX.

L'istòria de la ciutat es encara mau coneguda, especialament lei causas de l'installacion d'una importanta populacion toltèca. La natura d'aquela arribada (migracions, guèrra ?) es tanben l'objècte de debats. Dins aquò, dempuei sa restauracion, l'endrech es vengut un luòc toristic fòrça important qu'es sovent utilizat coma simbòl de la civilizacion maia en causa de la conservacion excepcionala de sei vestigis.


Fichièr:El Castillo Stitch 2008 Edit 1.jpg|Fotografia de la Piramida de Kukulcán, lo simbòl arquitecturau de Chichén Itzá en 2008.
Fichièr:Mil Columnas Chichen - taken from the top of the Pyramid 1969.jpg|Fotografia dau Temple dei guerriers e dei Mila colonas en 1969.
Fichièr:Chichen Itza Observatory 2 1.jpg|Fotografia de l'observatòri en 2008.


## Liames intèrnes

* Civilizacion maia.
* Yucatan.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Castèu de Himeji

Lo **castèu de Himeji** es un castèu dau sud de Japon que foguèt bastit entre 1581 e 1618. Inscrich au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO, es l'unic castèu japonés medievau qu'a gardat son donjon de fusta originau. Es considerat coma l'arquetipe dau castèu japonés amb d'elements caracteristics coma de muralhas corbadas. Pasmens, dispausava tanben d'un sistèma de defensa sofisticat basat sus un milier d'arquieras, de machacoladuras, l'utilizacion de materiaus capables de resistir au fuòc, l'organizacion d'entrepaus gigants e la construccion de potz permetent de captar dirctament l'aiga dau jaç freatic.

Lo castèu foguèt bastit a l'iniciativa de Toyotomi Hideyoshi qu'utilizèt de fortificacions datant dau sègle XIV per establir una fortalesa a la cima dau Mont Himeji. Après la batalha de Sekigahara, l'endrech foguèt donat a Ikeda Terumasa qu'acabèt la construccion. A partir deis ans 1870, lo castèu foguèt ocupat per l'armada japonesa fins a la Segonda Guèrra Mondiala. Maugrat de bombardaments sus Himeji, lo castèu subrevisquèt au conflicte e foguèt transformat en musèu.

## Liames intèrnes

* Castèu.
* Castèu japonés.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Fòrt Roge

[thumb|right|[Fotografia de la façada principala dau fòrt en 2016.]]

Lo **Fòrt Roge** (tanben dich **Palais de Shahjahanabad** ò **Lal Qil'ah**) es una fortalesa mogòla de Delhi. Inscrich au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO dempuei 2007, foguèt bastit entre 1636 e 1648 a l'iniciativa de l'emperaire Shah Jahan (1628-1658). Es un complèx fortificat de 656 × 328 m qu'es protegida per de muralhas caracteristicas fachas de gres roge. A l'interior, se tròban plusors palais e edificis religiós bastits per lei Mogòls.

## Liames intèrnes

* Delhi.
* Empèri Mogòl.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Comunautat de comunas dels Causses a l'Aubrac

La **comunautat de comunas dels Causses a l'Aubrac** es una intercomunalitat  roergassa, situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Son còdi SIREN es 200 068 484 .

La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Istòria
La comunautat de comunas se creèt lo 1èr de genièr de 2017 per fusion  de :
* la comunautat de comunas del canton de Laissac, creada lo 29 de decembre de 1993, las 5 comunas de l'ancian canton (8 ancianas comunas), residéncia a Laissac e Severac;
* la comunautat de comunas dels Païses d'Òlt e d'Aubrac, creada en ?, 6 comunas, las de l'ancian canton de Sent Ginièis d'Òlt e Castèlnau de Mandalhas, ancianament del canton d'Espaliu, residéncia a Sent Ginièis d'Òlt e d'Aubrac;
* la comunautat de comunas d'Òlt e de Sèrra (Sèra ?) creada lo 24 de decembre de 2002, 5 comunas, las del canton de Campanhac, residéncia a Campanhac; 
* la comuna novèla de Severac d'Avairon, creada en 2016 a partir de la comunautat de comunas de Severac, que correspondiá a l'ancian canton suprimit en 2015 : 5 ancianas comunas.

## Composicion

## Veire tanben
 

* Comunas d'Avairon

## Nòtas
Canton de La Guiòla

Lo **Canton de La Guiòla** es una anciana division administrativa de Roergue, en Aubrac e Viadèna, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Rodés, lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. Dempuèi 2015, totas las comunas son del canton novèl d'Aubrac e Carladés (burèu centralizator : La Guiòla). La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Composicion

## Istòria
Lo canton de La Guiòla se creèt en 1790  dins lo districte de Sent Ginièis de Riba d'Òlt .

En 1801 lo canton de La Guiòla siaguèt conservat . 

A las eleccions departamentalas del 22 de març de 2015, en aplicacion del decret n° 2014-205 del 21 de febrièr de 2014, lo canton siaguèt suprimit o se se vòl, espandit al canton novèl d'Aubrac e Carladés .

## Veire tanben
* Avairon
* Arrondiments d'Avairon
* Comunas d'Avairon

## Nòtas
Temple de Borobudur

[thumb|right|[Fotografia dau temple en 2007.]]

Lo **temple de Borobudur** es un edifici religiós bodista bastit en Java ai sègles VIII e IX. Sa bastida aguèt luòc a l'iniciativa dau rèi Sanjaya de la dinastia Sailendra. La construccion auriá durat de 760 a 830 e l'endrech venguèt un temple e un luòc de romavatge. Foguèt probablament abandonat entre 928 e 1006, periòde que correspond a un desplaçament dau poder javanés dau centre vèrs lei regions orientalas de l'illa en causa d'una tièra d'erupcions volcanicas. Lo temple foguèt en partida enterrat per lei centres e escondut per la jungle. Pasmens, foguèt pas totalament oblidat per la populacion lcala. En 1814, una mission de reconoissença olandesa i foguèt ansin mandada. Permetèt de tornar descubrir l'importància dau site e de desgatjar lo monument. Après l'independéncia d'Indonesia, de trabalhs de restauracion comencèron en 1973 amb l'ajuda de l'UNESCO.

Construch sus una còla, lo temple a una basa carrada de 123 × 123 m. Quatre galariás geometricas ornadas de bas relèus presentant la vida de Boda permèton d'agantar la cima. Aquela darriera es compausada de tres terrassas que menan a un stupa que protegís un estatua inacabada de Boda. L'origina d'aquela estructura es desconeguda (acte volontari, escultura inacabada ?). Existís tanben una cinquena galariá, enterrada e normalament inacessibla ai romieus, que representa lei turpituds de la vida terrèstra. La rason de sa dissimulacion son pas conegudas (volontat religiosa, besonh de consolidar lei fondacions dau bastiment ?).

## Liames intèrnes

* Bodisme.
* Java.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Anglin

L**'Anglin** es una aiga occitana e francesa que cola dins los departaments de Cruesa, d'Endre e de Viena. Afluent de Gartempa, es donc un sosafluent de Leire per Cruesa e Viena. 

## Idronimia
Las fòrmas ancianas son *fluvius Anguli* au segle VIII, *Fluvius Engle* vers 1080, *Riveria de Englis* vers 1151, *Fluvius Engliæ* en 1210, *Fluvius qui vocatur Anglia* en 1247, *Riparia d'Engleen* en 1260, *Aqua de l'Anglain* en 1309, *Fleuve de Englen* en 1353, *L'Anglen* en 1450.Segon Ernèst Negre, lo nom ven dau latin *angulus* "angle" o de l'adjectiu *angulinus* "angulós" per descriure lo cors sinuós de l'aiga.
Fischbachau

**Fischbachau** es una comuna alemanda situada dins l'Arrondiment de Miesbach en Bavièra.

Fischbachau es situat dins la val de la Leitzach, al pè de la montanha Breitenstein. Lo vilatge es a  de Rosenheim e a una cinquantena de km de Munic, capitala de Bavièra.


Fischbachau Ellbach-1.jpg
Ellbach-1.jpg
St. Martin Fischbachau.jpg
Canton de Rinhac

Lo **canton de Rinhac** es una anciana division administrativa de Roergue, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Rodés, lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. Dempuèi 2015, totas las comunas son del canton novèl, en francés, d*'Enne et Alzou* (burèu centralizator : Aubinh). Dempuèi 2017, totas las comunas son de l'arrondiment de Vilafranca de Roergue. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Composicion

## Istòria
Los cantons de Rinhac e d'Ausits se creèron en 1790 dins lo districte d'Aubinh .

En 1801, lo canton de Rinhac siaguèt conservat  e lo d'Ausits suprimit . 

A las eleccions departamentalas del 22 de març de 2015, en aplicacion del decret n° 2014-205 del 21 de febrièr de 2014, lo canton siaguèt suprimit .

Lo 1èr de genièr de 2017, totas las comunas quitèron l'arrondiment de Rodés per l'arrondiment de Vilafranca de Roergue.

## Veire tanben
* Avairon
* Arrondiments d'Avairon
* Comunas d'Avairon

## Nòtas
Plaça Naqsh-e Jahan

[thumb|right|[Fotografia de la plaça en 2016.]]

La **Plaça Naqsh-e Jahan** es una plaça situada dins la vila iraniana d'Ispahan. Bastida au començament dau sègle XVII a l'iniciativa d'Abbas I (1588-1629), es un rectangle de 560 × 160 m bordejat per plusors edificis politics, religiós e economics importants coma lo palais d'Ali Qapu, la Mosqueta dau Chah, la Mosqueta dau Cheic Lotfallah e lo Grand bazar. Aquela construccion fasiá partida dau projècte de centralizacion de Pèrsia menat per la Dinastia Safavida e permetiá de liar, d'un biais simbolic, leis elèits politics, religiós e economics a l'entorn dau sobeiran.

La plaça foguèt inscricha au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO en 1979.

## Liames intèrnes

* Abbas I lo Grand.
* Isfahan.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Ostau de la Cascada

[thumb|right|[Fotografia de l'Ostau de la Cascada en 2013.]]

L’**Ostau de la Cascada** (ò **Fallingwater** en anglés) es un ostau situada en Pennsilvània a proximitat dau Mont Allegheny. Bastit entre 1935 e 1939 per l'arquitècte estatsunidenc Frank Lloyd Wright (1867-1959) per respòndre a una comanda de l'òme d'afaires Edgar J. Kaufmann (1885-1955), a la particularitat d'èsser construch sus una cascada de 9 m d'autor e de mesclar lei principis dei corrents arquitecturaus modèrne, organic e Prairie School per s'integrar dins l'environament. Famós, l'endrech venguèt un musèu tre 1946 e foguèt inscrich au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO en 2008.

## Liames intèrnes

* Arquitectura modèrna.
* Arquitectura organica.
* Arquitectura Prairie School.
* Frank Lloyd Wright.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Getty Center

[thumb|right|[Fotografia dau Getty Center en 2019.]]

Lo **Getty Center** es un campus culturau situat dins la vila de Los Angeles. Realizat entre 1985 e 1997 sus una còla per l'arquitècte estatsunidenc Richard Meier, l'endrech assosta d'institucions de prestigi coma una partida dau musèu J. Paul Getty, lo Getty Research Institute e lo Getty Conservation Institute.

## Liames intèrnes

* Los Angeles.
* Musèu.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Palais dei Vents

[thumb|right|[Fotografia de la façada principala dau palais.]]

Lo **Palais dei Vents** (ò **Hawa Mahal**) es un palais situat dins la vila indiana de Jaipur. Bastit en 1799 per lo maharaja Sawai Pratap Singh, es inspirat per lo Khetri Mahal de Jhunjhunu. A una forma de piramida d'una autor de 15 m amb una façada principala compausada d'elements semioctogonaus que semblan a un nís d'abelha. L'estil generau es d'origina rajputa e islamica. L'edifici èra destinat au harem dau sobeiran.

## Liames intèrnes

* Jaipur.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Chogha Zanbil

[thumb|right|[Fotografia de la zigorat de Chogha Zanbil.]]

**Chogha Zanbil** es un complèx religiós elamita situat dins lo sud-oèst de l'Iran modèrne. Fondat per lo rèi Untash-Napirisha (1345-1305 avC) durant l'apogèu de la poissança d'Elam, es famós per sa zigorat que sei vestigis son relativament ben conservats. Un palais e una vila completavan l'ensemble mai sa construccion foguèt pas acabada, probablament en causa de la disparicion de la dinastia d'Untash-Napirisha. Lei monuments religiós demorèron utilizats fins a sa destruccion en 640 avC per Assurbanipal.

Lo site foguèt inscrich en 1979 au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO.

## Liames intèrnes

* Elam.
* Zigorat.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Comunautat de comunas de Monts, Rance e Rogièr

La **comunautat de comunas de Monts, Rance e Rogièr** es una intercomunalitat  roergassa, situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Son còdi SIREN es 200 067 163.

La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Istòria
La comunautat de comunas se creèt lo 1èr de genièr de 2017 per la fusion de tres comunautats  :
* Comunautat de comunas del País sentsarnin(és ?), creada lo 13 de decembre de 2001, 7 comunas, una partida de l'ancian canton de Sent Sarnin, residéncia a Sent Sarnin;
* Comunautat de comunas del País Bèlmont(és ?), creada lo 30 de decembre de 2002, 5 comunas, l'ancian canton de Bèlmont sense la comuna de Montlaur, residéncia a Bèlmont de Rance;
* Comunautat de comunas del Rogièr del Pont de Camarés, creada lo 20 de decembre de 2002, 11 comunas, las de l'ancian canton del Pont de Camarés e la comuna de Montlaur, residéncia al Pont de Camarés;


Localisation_EPCI_du_pays_saint-serninois_dans_l'Aveyron,_France.svg|Anciana CC del País sentsarnin(és ?).
Localisation_EPCI_du_pays_belmontais_dans_l'Aveyron,_France.svg|Anciana CC del País Bèlmontés.
Localisation_EPCI_du_rougier_de_Camarès_dans_l'Aveyron,_France.svg|Anciana CC del Rogièr del Pont de Camarés.


## Composicion

## Veire tanben
 

* Comunas d'Avairon

## Nòtas
Á

La letra **á** (**Á** en majuscula) es una varianta accentuada de la letra a en occitan. Pòrta l'accent agut que modifica la posicion de l’accentuacion sens modificar la prononciacion. Generalament se pronóncia [ɔ] mas tanben [e] o [ɛ] e quitament [a].

## Codificacion
Uxmal

[thumb|right|[Fotografia de la Piramida dau Mague.]]

**Uxmal** es una ciutat-estat maia dau Periòde Classic dins lo nòrd-oèst de Yucatan. Lo site es famós per la qualitat de la restauracion de sei monuments e per son importància toristica. Es tanben inscrich au Patrimòni Mondiau de l'UNESCO dempuei 2006.

Pasmens, coma per la màger part deis autrei vilas maias, l'istòria es en realitat mau coneguda car lei documents escrichs son rars e lei descubèrtas arqueologicas limitadas. Uxmal foguèt probablament fondada vèrs 500 apC dins una region druda. Pasmens, l'endrech demorèt pauc poblat en causa de l'abséncia d'aiga en quantitat importanta. Aquela situacion durèt fins a l'invencion de cistèrnas sosterranhas dichas chultuns. A partir de 750, la ciutat venguèt un centre poderós que faguèt partida dei vilas maias pus poderosas entre 800 e 950. Lei causas dau declin d'Uxmal son desconegudas mai la crisi sembla prefonda e rapida car la màger part de l'abitat èra estada abandonada vèrs 1000. De tèxtes espanhòus mencionan encara la preséncia d'estatjants vèrs 1550 avans l'abandon definitiu après la conquista de Yucatan.

L'arquitectura d'Uxmal es dominada per un estile pròche d'aqueu de la region de Puuc. Es caracterizada per de façadas inferioras despulhadas e per de nivèus superiors pus trabalhats. De mai, una atencion particulara foguèt portada a la qualitat dei construccions. En particuliar, l'usatge de la pèira de talh foguèt privilegiat e lo gip foguèt pauc utilizat. Aquò explica la qualitat inabituala dei vestigis e facilitèt fòrça lei trabalhs de restauracion. L'endrech assosta mai d'un desenau d'ensembles arquitecturaus majors. Lo pus conegut es la « Piramida dau Mague » qu'es un bastiment religiós format de plusors temples piramidaus que se recuerbon mutualament.

Entre leis autreis edificis principaus, se pòu citar lo « palais dau Governador » qu'es un bastiment de 98 × 12 m construch sus una terrassa de 181 × 153 m. Sa partida superiora es ornada per un mosaïc compausat de  elements. Sa bastida foguèt ordonada per Chan Chak Kʼakʼnal Ajaw, rèi de la vila durant son apogèu. Lo « qüadrilatèr dei Monjas » es un ensemble de quatre bastiments fòrça decorats. Documentats per leis Espanhòus tre 1557, sa foncion es desconeguda mai representavan benlèu un ensemble cosmic. Enfin, se pòu mencionar la Granda Piramida d'Uxmal que tèn una basa de 80 m.

## Liames intèrnes

* Civilizacion maia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Region de Cabadogo

La **region de Cabadogo** (francés *région du Kabadougou*) es una division administrativa e una collectivitat territoriala del Nòrd-Oèst de la Còsta d'Evòri. A una superfícia de  km² e una populacion de  abitants (2021). Es una de las doas regions del districte de Denguele. Es devesida en cinc departaments. Lo caplòc n'es a Òdiene. Son còde estatistic es **10**.

## Istòria
La region es creada en 2011 per division de la region de Denguele (ela meteissa creada en 1997 per division de la region del Nòrd-Oèst. Repren lo nom d'un ancian reialme mandeng.

Compren alara 3 departaments (Madinani, Òdiene e Samatiguila). En 2012 passa a 5 departaments pr'amor de las divisions en dos d'Òdiene (creacion del departament d'Egbeleban) e de Madinani (creacion del departament de Seguelòn). 

## Compausicion
Populacions segond lo recensament de 2021.

## Referéncias
Cabadogo

**Cabadogo** es un toponim mandeng:
* lo reialme de Cabadogo es un ancian estat d'Africa occidentala
* la region de Cabadogo es una division administrativa e collectivitat territoriala de la Còsta d'Evòri.
Reialme de Cabadogo

Lo **reialme de Cabadogo** (Cabadougou, Kabadougou, Kabadugu) es un ancian reialme mandeng que la capitala n'èra Òdiene, uèi en Còsta d'Evòri. Donèt son nom a la region modèrna de Cabadogo.
Comunautat de comunas de Sant African, Ròcafòrt, Sèt Combas

La **comunautat de comunas de Sant African (o probablament ''Sent African''), Ròcafòrt, Sèt Combas** es una intercomunalitat  roergassa, situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Son còdi SIREN es 200 067 155.

La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Istòria
La comunautat de comunas de Sent African, Ròcafòrt, Sèt Combas se creèt lo 1èr de genièr de 2017 per la fusion de doás comunautats  :
 
* Comunautat de comunas de Sent African, creada lo 10 de decembre de 2001, 10 comunas, lo canton de Sant Africa sense la comuna de La Bastida de Pradinas, residéncia a Vabre de l'Abadiá;
* Comunautat de comunas de las Sèt Combas, creada lo 31 de decembre de 2002, 7 comunas, totas de l'ancian canton de Sent Sarnin, residéncia a Copiac;

Lo 1èr de genièr de 2018, las comunas de La Bastida de Solatge, Brasc e Montclar, de l'anciana CC de las Sèt Combas, quitèron la comunautat per la comunautat de comunas de Requistanés.

## Composicion

## Veire tanben
 

* Comunas d'Avairon

## Nòtas
Beauce la Romaine

**Beauce la Romaine** es una comuna novèla francesa, situada dins lo departament de Loir e Char en region Centre e Vau de Léger, creada lo 1èr de genièr de 2016.

Es eissida del regropament de set comunas : La Colombe, Membrolles, Ouzouer-le-Marché, Prénouvellon, Semerville, Tripleville e Verdes, que prenguèron l'estatut de comunas delegadas. Son capluòc es fixat a Ouzouer-le-Marché.
## Referéncias
Kendall Jenner

thumb|Kendall Jenner (2017)
**Kendall Nicole Jenner** (Los Angeles, 3 de novembre de 1995) es una modèla Americana. Es estada tanben ocasionalament actritz. Venguèt mai famosa internacionalament encara quand venguèt tre 2018.
Cantòbre

**Cantòbre** (*Cantobre* en francés) es una anciana comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Dempuèi 1834, es incorporada a la comuna de Nant.

## Geografia
## Toponimia
Cantòbre, sus un puèg enrodat sus tres costats per Dorbia [e una comba afluenta], s'explica pel celtic *canto* « cercle » e *brigā* « puèg, autura, fortalesa, tor ». Lo sens global es de « tuca redonda, circulara » .

## Istòria
* Cantòbre èra parròquia abans 1789 .
* En 1834, la comuna siaguèt incorporada a Nant, atal coma *Saint-Michel-de-Rouviac* (nom francés) .

## Demografia
* 1793 : 248
* 1800 : 312
* En 1806, 1821 e 1831, la comuna èra recensada amb una autra (probablament Nant)

## Lòcs e monuments
* Site escalabrós.
* Glèisa de Sant Estève (sègles XII e XVI)

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Estadi Maracanã

[thumb|right|[Fotografia de l'estadi en 2014.]]

L’**Estadi Maracanã** es un estadi de fotbòl situat dins la vila de Rio de Janeiro en Brasil. Bastit en 1948 e 1950 per la Copa dau monde de fotbòl 1950, aviá una capacitat iniciala de  plaças. De trabalhs successius de modernizacion e de melhorament dei condicions de seguretat reduguèron pauc a pauc aqueu totau a {{formatnum:78838]] en 2014.

Aquel estadi es famós per aver acuelhit lei finalas dei Copas dau monde de fotbòl en 1950 e en 2014. Es tanben utilizat per de clubs majors dau campionat brasilian coma Flamengo, Fluminense, Botafogo e Vasco da Gama.

## Liames intèrnes

* Fotbòl.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Linha T1 del BHNS del Baish Ador

La **linha T1 de [[BHNS del Baish Ador|Tram'Bus]]** (estilitzat coma ) es una de las doas linhas d'autobús de naut nivèl de servici de la ret Txik Txak. La linha compta amb 31 estacions e 12 quilomètres e jonh l'estacion de *Nauts de Baiona*, a la comuna de Baiona, amb l'estacion de *Ostau de vila de Biàrritz*, a la comuna de Biàrritz.

Foguèt inaugurada lo 2 de setembre de 2019 entre las estacions de *Nauts de Baiona* e *Ostau de vila de Biàrritz*.

L'an 2020 foguèt utilizada per 1 600 000 viatgèrs, sent la primièra de las doas linhas de la ret en çò que tanh a freqüentació.

## Istòria
La linha dintrèt en foncionament lo 2 de setembre de 2019. Per aiçò, se realizèt un viatge inaugural amb las principalas autoritats del territòri: Jean-René Etxegarai (cònsol de Baiona e president de la comunautat d'aglomeracion deu Bascoat), Claude Olivé (cònsol de Anglet) e Mixel Veunac (cònsol de Biàrritz), entre autre.

A las setmanas seguentas, la principala incidéncia foguèt que i aviá pas connexion entre semafòrs e que los autobuses avián prioritat dins de la ret. En quatre encreuaments de Anglet se detectèt un excessiu alentiment de veïculs: *Atxinetxe*, *Cadran*, *Bernain* e la rotonda d'Euròpa. Foguèron tanben divèrses los automobilistes qu'utilizèron de carrils exclusius pel transpòrt public o qu'empachèron la via en qualque encreuament. En çò que tanh a la frequéncia de passatge, comencèt en 15 minutas a principis de setembre, a 13 en octòbre e a 11 en genièr de 2020.

### Cas Philippe Monguillot
Lo 5 de julhet de 2020, quand lo menaire Philippe Monguillot parcava lo sieu veïcul en l'estacion de Balishon perque los passatgièrs qu'esperavan pugèsson en lo veïcul, s'avisèt que de divèrses òmes portavan pas la màscareta obligatòria, en plena pandèmia de COVID-19. Per aquel motiu abandonèt la cabina de guida e demandèt als quatre òmes que se metèsson las màscaretes. En cas contrari, los demandèt qu'abandonèsson lo veïcul. Malgrat aiçò, la responsa de l'insultat vin en forma de pallissa e lo menaire demorèt dins estat de mòrt cerebral en lo UCI de l'espital de Baiona. Coma protèsta, unas 2 000 personas realizèron una "marcha blanca" en protèsta pel que qualifiquèron d' "assassinat" del menaire de l'autobús e demandèron justícia. La manifestacion èra dirigida per las filhas e l'esposa de Philippe Monguillot. Fin finala, l'òme licalguèt èsser desconnectat de la maquina que li manteniá amb vida e los quatre òmes foguèron detenguts per omicidi.

## Percors

### Traçat
La longor de la linha es de 12,0 km e desservís al total 31 estacions : 16 a Baiona, 9 a Anglet e 6 a Biàrritz.

### Estacions

### Correspondéncias

* Ambe la linha T2 del Tram'Bus a las estacions *Maubèc*, *Gara de Baiona*, *Garita–Museoak, Ostau de vila de Baiona* e *Plaça dels Bascs*.

## Espleitacion
La linha es espleitada per Keolis Euskal Kosta-Aturri.

### Frequéncias
Las frequéncias de dependon pas del jorn e del moment del jorn.



### Flota
A la linha i a un total de 10 veïculs.




## Nòtas e referéncias



## Vejatz tanben

* Txik Txak
* Tram'Bus

## Ligams extèrnes

* Sit oficial del projècte Tram'Bus
* Sit oficial de Txik Txak
Comunautat de comunas de Larzac e Vals

La **comunautat de comunas de Larzac e Vals** es una intercomunalitat  roergassa, situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Son còdi SIREN es 241 200 906 .

La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Istòria
La comunautat de comunas se creèt lo 13 de decembre de 2004 amb lo nom de *comunautat de comunas de Larzac Templièr Causses e Vals*. Amassava alara dotze comunas : La Bastida de Pradinas, Lo Clapièr, La Cobertoirada, Cornus (residéncia), Marnhagas e la Tor,La Panosa, Sauclièiras Senta Aulària de Sarnon, Sent Baulise, Sent Joan del Bruèlh, Sent Joan e Sent Paul e Lo Vialar. 

Lo 1èr de genièr de 2014, autras quatre comunas dintran dins l'intercomunalitat : La Cavalariá, L'Espitalet de Larzac, Fondamenta e Nant. L’intercomunalitat prenguèt alara lo nom de *comunautat de comunas de Larzac e Vals*.

## Composicion

## Veire tanben
 

* Comunas d'Avairon

## Nòtas
Canton de Sant Africa

Lo **canton de Sant Africa** o de **Sent Africa** es una division administrativa de Roergue, venguda dempuèi 2015 sonque circonscripcion electorala, situada dins l'arrondiment de Milhau, lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. En 2015, la composicion del canton de Sant Africa siaguèt pas modificada. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Composicion

## Istòria
Los cantons de Sant Africa e de Sant Faliç se creèron en 1790 dins lo districte de Sant Africa .

En 1801, lo canton de Sant Africa foguèt conservat  e lo de Sant Faliç suprimit . 

A las eleccions departamentalas del 22 de març de 2015, en aplicacion del decret n° 2014-205 del 21 de febrièr de 2014, lo canton foguèt conservat .

## Veire tanben
* Avairon
* Arrondiments d'Avairon
* Comunas d'Avairon

## Nòtas
Canton de Nant

Lo **canton de Nant** es una anciana division administrativa de Roergue, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Milhau, lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. En 2015, Nant e Sent Joan del Bruèlh passèron dins lo canton de Milhau-2  e las autras quatre comunas dins lo canton novèl de Causses-Rogièrs (burèu centralizator : La Cavalariá). La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs e la parlar mòstra de caractèrs de degradacion fonetica.

## Composicion

## Istòria
Los cantons de Nant, de la Cavalariá e de Sauclièiras se creèron en 1790 dins lo districte de Milhau .

En 1801, lo canton de Nant foguèt conservat e los autres dos suprimits . 

A las eleccions departamentalas del 22 de març de 2015, en aplicacion del decret n° 2014-205 del 21 de febrièr de 2014, lo canton foguèt suprimit .

## Veire tanben
* Avairon
* Arrondiments d'Avairon
* Comunas d'Avairon

## Nòtas
Linha T2 del BHNS del Baish Ador

La **linha T2 de [[BHNS del Baish Ador|Tram'Bus]]** (estilitzat coma ) es una de las doas linhas d'autobús de naut nivèl de servici de la ret Txik Txak. La linha compta amb 24 estacions e 11 quilomètres e jonh l'estacion de *Garròs*, a la comuna de Tarnòs, amb l'estacion de *Marrac*, a la comuna de Baiona.

Foguèt inaugurada lo 26 d'abril de 2021 entre las estacions de *Garròs* e *Marrac*.

## Istòria
La linha foguèt en fasa d'assag entre lo 8 de març e lo 2 d'abril de 2021. En aquel tram, los veïculs circulavan per la via previst, mas sens permetre l'accès dels passatgièrs. Aiçò permetèt als agents implicats en lo projècte (Keolis, explotador; Comunautat d'aglomeracion deu Bascoat, propietàri e Irizar, constructor) coordinar e resòlvre los problèmas que poguèsson se presentar abans del servici parcial previst pel 26 d'abril de 2021.

En lo futur, la linha se perlongarà al delà de *Marrac* cap a Bassusarri. S'agís d'un tram d'unes 2 quilomètres que passariá per *Tecnociutat* e la sortida 5 de l'autorota A63. Se prevei la siá dubertura en 2023.

## Percors
### Traçat
La longor de la linha es de 11,0 km e desservís al total 24 estacions : 16 a Baiona, 2 a lo Bocau e 6 a Tarnòs.

### Estacions

### Correspondéncias
* Ambe la linha T1 del Tram'Bus a las estacions *Maubèc*, *Gara de Baiona*, *Garita–Museoak, Ostau de vila de Baiona* e *Plaça dels Bascs*.

## Espleitacion
La linha es espleitada per Keolis Euskal Kosta-Aturri.

### Frequéncias
Las frequéncias de dependon pas del jorn e del moment del jorn.



### Flota
A la linha i a un total de 8 veïculs.




## Nòtas e referéncias



## Vejatz tanben

* Txik Txak
* Tram'Bus

## Ligams extèrnes

* Sit oficial del projècte Tram'Bus
* Sit oficial de Txik Txak
Region del Centre (Còsta d'Evòri)

La **region del Centre** es una anciana region de la Còsta d'Evòri. Creada en 1991, es redusida en 1996 e renomada region dels Lacs en 1997. La capitala n'èra Iamossocrò.
## Istòria
La region es creada en 1991 amb 5 departaments.

En 1996, es devesida en 2: la part occidentala se garda lo nom de Centre, la part orientala deven part de la nòva region del Centre-Èst.

En 1997, es renomada region dels Lacs.

## Compausicion
* departament de Bòngoano (1991-1996)
* departament de Daocrò (1991-1996)
* departament de Dimbòcrò (1991-1996)
* departament de Iamossocrò (1991-1997)
* departament de Tomòdi (1991-1997)
Region del Centre (França)

La **region del Centre** es una division administrativa e una collectivitat territoriala francesa renomada Centre e Vau de Léger en 2015.
Region del Nòrd (Còsta d'Evòri)

La **region del Nòrd** es una anciana region de la Còsta d'Evòri. Creada en 1991, es renomada region de las Savanas en 1997. La capitala n'èra Còrògò.
## Istòria
La region es creada en 1991 amb 4 departaments.
En 1997, es renomada region de las Savanas.
## Compausicion
* departament de Bondiali
* departament de Còrògò
* departament de Ferquessedogo
* departament de Tengrela
Region del Nòrd

La **region del Nòrd** es lo nom donat dins mai d'un país a una region septentrionala: 
* en Còsta d'Evòri: la region del Centre, de 1991 a 1997
* en França: la region del Nòrd devenguda en 1973 region de Nòrd e Pas de Calais
Region de l'Oèst (Còsta d'Evòri)

La **region de l'Oèst** es una anciana region de la Còsta d'Evòri. Creada en 1991, es renomada region de las Dètz-e-Uèch Montanhas en 1997. La capitala n'èra Man.
## Istòria
La region es creada en 1991 amb 6 departaments.
En 1997, es renomada region de las Dètz-e-Uèch Montanhas.
## Compausicion
* departament de Bangòlo
* departament de Biancoma
* departament de Danane
* departament de Duecoe
* departament de Guiglò
* departament de Man
Mar (aiga)

**Mar** (*Mars* en francés) es una ribièra occitana e francesa que cola dins lo departament de Cantal. Afluent principal de la Sumena (nom?), es sonc un sosafluent de Dordonha. Sa val es un daus sèt vals principalas que raian autorn dau Puèi Marin.

## Toponimia
Las atestacions ancianas son *Flumen Maire* al sègle XII; *Aqua dicta de Mar* en 1290; *Aqua de Mare* en 1473; *Rivière de Mas* en 1653; *Ribière Cabade* (non datat), nom vernacular a la comuna de Sant Vincenç.

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Canton de Vesinh

Lo **canton de Vesinh** es una anciana division administrativa de Roergue, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Milhau, lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, totas las comunas passèron dins lo canton novèl de Raspas e Leveson (burèu centralizator : Lo Pònt de Salars). La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Composicion

## Istòria
Los cantons de Vesinh e de Segur se creèron en 1790 dins lo districte de Severac del Castèl .

En 1801, lo canton de Vesinh siaguèt conservat  e lo de Segur suprimit . 

A las eleccions departamentalas del 22 de març de 2015, en aplicacion del decret n° 2014-205 del 21 de febrièr de 2014, lo canton siaguèt suprimit .

## Veire tanben
* Avairon
* Arrondiments d'Avairon
* Comunas d'Avairon

## Nòtas
Departament de Toleplue

Lo **departament de Toleplue** (*département de Toulépleu* en francés) es un departament de la Còsta d'Evòri. Administrativament, es de la region de Cavali. Sa populacion es de  abitants (2014). Lo caplòc n'es la ciutat de Toleplue. 

Es devesit en sièis sosprefecturas: Bacobli, Meò, Nezòbli, Pehe, Tiòbli e Toleplue.

## Istòria
Lo departament de Toleplue foguèt creat en 1996 a partir del departament de Guiglò.

## Referéncias
Departament de Guiglò

Lo **departament de Guiglò** (*département de Guiglo* en francés) es un departament de la Còsta d'Evòri. Confronta los departaments de Bangòlò al Nòrd, Blòlequen a l'Oèst, Duecoe al Nòrd-Èst, Taï al Sud, e l'estat de Libèria al Sud-Oèst. 

Administrativament, es de la region de Cavali. Sa populacion es de  abitants (2014). Lo caplòc n'es la ciutat de Guiglò. 

Es devesit en quatre sosprefecturas, Bedi Goazon, Guiglò, Caade e Nizaòn.
 
## Istòria
Lo departament de Guiglò foguèt creat en 1969. Ocupava tot çò qu'es uèi la region de Cavali, emai lo departament de Duecoe.
En 1985, es devesit per crear lo departament de Duecoe.
En 1990, es dins la region de l'Oèst, renomada Dètz-e-Uèch Montanhas en 1997.
En 1996, es devesit per crear lo departament de Toleplue.
En 2000, passa dins la region del Cavali Mejan.
En 2005, es devesit per crear lo departament de Blòlequen.
En 2011, passa dins la region de Cavali.
En 2013, es devesit per crear lo departament de Taï.

## Referéncias
Puèi Marin

Lo **Puèi Marin** o **Puèch Marin** es un estratovolcan atudat d'Occitània, situat dins los monts de Cantal, dins lo Massís Central, dins lo departament de Cantal e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups. 

### Geologia e idrologia
thumb|Penjal nòrd del puèi Marin e val de Chailada.
Atjat d’aperaquí 6,5 milions d'annadas, lo puèi Marin s'es constituit per l'acumulacion de lava viscosa en dessús de la chamineia d’alimentacion dau volcan. Se presentava alara sota la forma d'un dòma de traquita, ric en sanidina e en tridimita, una ròcha fòrça pròcha de la traquiandesita que n'es format lo Puèi de la Crotz dins los monts Dòr. Foguèt puèi erodat per la glaça, çò que li balhèt la forma actuala piramidala en *[[pic piramidau|horn]]*.
Es enrodat de set vals glaciàrias que parton en estela a partir del suc :
* la val d'Impradina e de Santoira ;
* la val de la petita Rua ;
* la val de Mars ;
* la val de Marona ;
* la val d’Aspre ;
* la val de Bertranda ;
* la val de Jordana.

## Referéncias
Sodan (omonimia)

**Sodan** es un toponim que pòt designar:
* Sodan, un estat de l'Africa orientala
* lo Sodan del Sud, un estat de l'Africa orientala
* lo Sodan francés, una colonia francesa de l'Africa occidentala (ara Mali)
Comunautat de comunas de Leveson Paralop

La **comunautat de comunas de Leveson Paralop** es una intercomunalitat  roergassa, situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Son còdi SIREN es 241 200 765.

La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Istòria
La comunautat de comunas se creèt lo 15 de decembre de 2000, en seguida del SIVOM dels Monts e Lacs. 

## Composicion

## Veire tanben
 

* Comunas d'Avairon

## Nòtas
Armada de tèrra cuecha

L’**armada de tèrra cuecha** ò **armada d'argiela** es un ensemble d'aperaquí  estatuas de soudats e de cavaus de tèrra cuecha que representan lei tropas dau premier emperaire de China, Qin Shi Huang (246-210 avC). Foguèt enterrat dins lei fòssas de son mausolèu. Segon leis escrichs dau cronicaire Sima Qian (145-86 avC), fasiá partida d'una reconstitucion pus globala dau palais de Qin Shi Huang que foguèt tanben enterrat amb de foncionaris, dei bastiments e de reconstitucions d'estructuras naturalas coma de rius. Pasmens, per de rasons de conservacion deis artefacts present, lo complèx funerari, d'una superficia totala de 98 km², es laissat a son estat actuau per leis arqueològs e es donc mau conegut.

L'armada de tèrra cuecha foguèt tornada descubrir en 1974. Es contenguda dins tres fòssas que son pas estadas totalament cavadas car la pintura presenta sus leis estatuas es venguda fòrça fragila e resistís pas a l'accion de l'aire liure. La premiera fòssa contèn principalament de fantassins, la segonda d'unitats de cavalariá e la tresena lo comandament. Una quatrena fòssa èra prevista mai es demorada vueja. En mai dei soudats, se tròban tanben de representacions de foncionaris ò d'artistas.

Totei leis estatuas son estadas fabricadas a l'escala 1/1. Lei detalhs son fòrça realistas e l'equipament varia segon la talha, la foncion e lo grade dau soudat. Pasmens, per simplificar lo trabalh deis artesans, dètz visatges tipe foguèron utilizats per l'ensemble. A l'origina, leis estatuas avián d'armas vertadieras mai la màger part de l'equipament es estat pilhat ò a poirit. Aquò a pasmens laissat de vestigis importants ( tròç de bronze) que permèton d'aver una idèa bòna dau materiau utilizat.

## Liames intèrnes
* Qin Shi Huang.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Isaac Herzog

**Isaac Herzog**, escaissat **Bougie** (Tel Aviv, 22 de setembre de 1960) es un jurista e òme politic israelian. Es elegit president d'Israèl lo 2 de junh de 2021.

Es lo filh del rèirepresident Chaim Herzog.
Pagòda de Shwedagon

[thumb|right|[Fotografia de la Pagòda de Shwedagon en 2001.]]

La **Pagòda de Shwedagon** es un ensemble religiós bodista de Rangon en Birmania. Es lo luòc sant pus important dau país e un dei pus importants d'Asia dau Sud-Èst.

Foguèt fondat entre lo sègle XI e lo sègle X amb la bastida]] dau stupa principau per lei Mons. Destinat a protegir 8 peus de Boda, foguèt restaurat vèrs 1360 per lo rèi Binnya U (1348-1384). Au sègle XV, sei successors contunièron sei trabalhs per aumentar la talha dau santuari, cubrir d'aur lo stupa e installar una campana giganta de 300 tonas. Pasmens, la campana foguèt raubada en 1608 per l'aventurier portugués Filipe de Brito e Nicote e perduda durant lo naufragi de son vaissèu. En 1768, un tèrratrem entraïnèt l'afondrament de la cima dau stupa que foguèt restaurada per lo rèi Hsinbyushin (1763-1776). Aquelei trabalhs donèron son aspècte actuau a l'edifici que foguèt tornarmai destruch per un incendi en 1931 e un tèrratrem en 1970.

En mai dau stupa principau, se tròban sus lo site :
* una colona de Boda que cònta sa vida. Es inspirada dau temple de la Mahabodhi en Índia.
* la pagòda Shinsawpu, egalament ornada d'un cubèrt d'aur, que foguèt probablament bastida a l'iniciativa de la rèina Shin Sawbu (1453-1472).
* la Maha Tisadda Ghanta qu'es una campana de 42 tonas ofèrta en 1841 per lo rèi Tharrawaddy.
  
## Liames intèrnes

* Boda.
* Bodisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias