open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Liga del Nòrd

[vinheta|«Primièr lo nòrd!» Rassemblament a [Pontida en 2013|alt=]]
La **Liga del Nòrd** (ancianament en italian *Lega Nord per l'Indipendenza della Padania* e dempuèi 2018 simplament *La Lega*) es un partit politic italian d'extrèma drecha fondat en 1989 per Umberto Bossi. Dempuèi 2017, lo president es Matteo Salvini. La Liga del Nòrd es un partit populista, regionalista, eurosceptic e xenofòb. Sa tòca es l'autonomia de Padània e la cessacion de l'immigracion clandestina.

Après la capitada de las eleccions de 2018, dintrèt al govèrn italian dins una coalicion amb lo Movement de las Cinc Estelas. A dempuèi abandonat las revindicacions passadas d'independentisme en favor d'una estrategia populista italiana jos la direccion de Matteo Salvini.

## Vejatz tanben

#### Ligams extèrnes

* Site oficial
Rumi

vinheta
**Jalal al-Din Rumi** (en persan: جلال‌الدین رومی) nascut de Balkh (Afganistan) a 30 de setembre de 1207 e mòrt en Konya (Turquia) a 17 de decembre de 1273, foguet un poèta, filosòf e mistic islamic.

## Òbra
En mai dels 25 618 distics de *Masnavi* e los 40 000 vèrs de *Diwan*, Rumi compausèt pròche de 3 500 *ghazals* (òdas) 2 000 *ruba'is* (quatrins), 147 letras *Maktûbât*, un tractat en pròsa (*Fîhi-mâ-fihî*) e des collecions de presics (*Madjâlis-e Sab'ah*) e d'interpretacions dels sòmis (*Khâbnâma*).

## Legat

* Mevlevi

## Vejatz tanben

* Sofisme
Sant Just de Belengard

**Sant Just de Belengard**  (*Saint-Just-de-Bélengard* en francés) es una anciana comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon, fusionada en 1972 ambe Esculhens e venguda comuna associada dempuèi 1972 de la comuna d'Esculhens e Sant Just de Belengard.

## Geografia
## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Ecclesia Sancti Justi... in comitatu Redense* en 941, *Sainct Just de la Forest* en 1552, *Sainct Just* en 1594, *Chapelle de Sainct Just, près du lieu de Bellegarde* en 1639, *Saint Just de Forest ou Bélengard* en 1706, *Saint Just de Bellegarde* en 1781 . 
Sant Just èra lo nom d'un avesque de Lion, al sègle IV e d'un avesque d'Urgell, al sègle VI , mes, coma lo vocable de la parròquia es *Sant Just e Pastor* , s'agís del mainatge martir de Complutum en 304. *Belengard* seriá una varianta de *Bèlagarda* ; *engardar* aviá lo sens de « gardar, aparar »  (lo mot sembla encara viu mai o mens); Sant Just es sus una tuqueta. 

## Istòria
* Lo 8 d'abril 1972, Sant Just de Belengard fusionèt ambe Esculhens per fusion-associacion .

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Véser tanben
## Ligams extèrnes
## Nòtas
Front de las Fòrças Socialistas

Lo **Front de las Fòrças Socialistas**, abreujat **FFS**, (en francés *Front des Forces socialistes*; en cabil *Tirni Iɣallen Inemlayen* e en arabi *جبهة القوى الاشتراكية*) es un partit politic argerian basat sus la socialdemocracia e la laïcitat. Fondat en septembre de 1963 e presidit fins a 2009 per Hocine Aït Ahmed. Lo FFS es membre de l'Internacionala Socialista.

## Ligams extèrnes

* Site oficial
Crosby, Stills, Nash & Young

**Crosby, Stills, Nash and Young** es un supergrop de folk rock american, originari de Los Angeles, en Califòrnia. Se formèt en 1968. Se compausa dels americans David Crosby e Stephen Stills e del britanic Graham Nash. Abans l'arrivada del canadenc Neil Young, que constituís en d'unas ocasions lo quatren membre del grop, lo grop se sonava Crosby, Stills, and Nash (CSN). Foguèt un grop far de la fin dels ans 1960, qui s'ilustrèt musicalament per la complexitat de sas armonias vocalas e politicament per son engatjament alprès dels movements contestataris de l'epòca.

## Discografia
### Albums studio
* 1969 : *[[Crosby, Stills & Nash (album)|Crosby, Stills and Nash]]*
* 1970 : *[[Déjà Vu (album de Crosby, Stills & Nash (and Young))|Déjà Vu]]* (CSNY)
* 1977 : *[[CSN (album)|CSN]]*
* 1982 : *[[Daylight Again]]*
* 1988 : *[[American Dream (album)|American Dream]]* (CSNY)
* 1990 : *[[Live It Up]]*
* 1994 : *[[After the Storm (Crosby, Stills & Nash)|After the Storm]]*
* 1999 : *[[Looking Forward]]* (CSNY)

### Albums live
* 1971 : *[[4 Way Street]]* (CSNY)
* 1983 : *[[Allies (album)|Allies]]*
* 2008 : *[[Déjà Vu Live]]* (CSNY)
* 2012 : *[[CSN 2012]]*
* 2014 : *[[CSNY 1974]]* (CSNY)

### Compilacions
* 1974 : *[[So Far]]* (CSNY)
* 1980 : *Replay* 
* 1991 : *CSN*
* 1998 : *Carry On*
* 2005 : *Greatest Hits* 
* 2009 : *Demos* (CSNY)

## Referéncias
Batalha de Fredericksburg

La **batalha de Fredericksburg** se debanèt dau 11 au 15 de decembre de 1862 durant la Guèrra de Secession (1861-1865). Foguèt lo resultat d'una tempativa d'ofensiva dau generau nordista Ambrose Burnside ( òmes) còntra Richmond, la capitala sudista. Pasmens, l'ataca foguèt alentida per de problemas d'organizacion (manca de pònts per passar lo riu Rappahannock), çò que permetèt a l'armada confederada de Robert Lee ( òmes) de ben establir sei defensas. L'assaut principau s'acabèt donc per una revirada saunosa qu'entraïnèt la pèrda de  soudats unionistas còntra aquela de solament  Sudistas.

## Liames intèrnes

* Guèrra de Secession.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** David J. Eicher, *The longest night : a military history of the Civil War*, « Fredericksburg's appalling loss », Nòva York, Simon & Schuster, 2001.

## Nòtas e referéncias
Batalha d'Antietam

La **batalha d'Antietam** se debanèt lo 17 de setembre de 1862 durant la Guèrra de Secession (1861-1865). Foguèt lo resultat d'una ofensiva de l'armada sudista dau generau Robert Lee ( òmes), en direccion de Washington, arrestada per lei fòrças nordistas comandadas per George B. McClellan ( òmes). 

En despiech d'errors importantas, lo generau McClellan capitèt d'arrestar l'ataca advèrsa gràcias a sa superioritat numerica. Lei Nordistas perdiguèron  òmes (còntra  per lei Sudistas) e assaièron pas de perseguir lei vencuts que se retirèron aisament sus son territòri. Pasmens, politicament, aquela victòria permetèt au president Lincoln de proclamar l'abolicion de l'esclavatge.

## Liames intèrnes

* Guèrra de Secession.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Mobile Bay

La **batalha de Mobile Bay** se debanèt dau 2 au 23 d'aost de 1864 durant la Guèrra de Secession (1861-1865). Opausèt una flòta nordista dirigida per l'amirau Farragut (17 naviris e  òmes) ai defensas dau pòrt de Mobile, comandadas per Franklin Buckanan (5 naviris, 3 fòrts e  òmes). La vila èra lo darrier pòrt important encara tengut per lei Confederats.

Lei Sudistas capitèron inicialament de resistir gràcias a de camps de minas. Durament bombardats, lei fòrts e lei naviris sudistas foguèron finalament obligats de capitular, çò que permetèt ais Unionistas d'establir definitivament lo blocus de la Confederacion. Lei Nordistas perdiguèron 330 soudats e un naviri durant la batalha.

## Liames intèrnes

* Guèrra de Secession.
* Blocus.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sant Pèire de Comarom

**Sant Pèire de Comarom** (oficialament en eslovac *Svätý Peter*, e en ongarés *Komáromszentpéter*; autres còps en eslovac *Dolný Peter*, tanben sonat en ongarés *Szentpéter*) es una comuna d'Eslovaquia.
Front de Liberacion Nacionala (Argeria)

[vinheta|Lo sièis caps istoric del FLN au començament de la Guèrra d'Argeria.   ''Cap a la drecha'': [Rabah Bitat, Mostefa Ben Boulaïd, Didouche Mourad, Mohammed Boudiaf, Larbi Ben M'Hidi e Krim Belkacem.]]
Lo **Front de Liberacion Nacionala** abreujat **FLN** (en *[[arabi]]* جبهة التحرير الوطني‎) foguèt lo principal movement nacionalista pendent la guèrra d’Argeria e lo partit politic unic d'Argeria fins a 1989. Uèi, lo partit capdèla encara Argeria.

Lo FLN foguèt fondat en novembre de 1954 amb qualques ancians membres del Movement per lo Trionf de las Libertats Democraticas (MTLD) de l'ancian militant nacionalista Messali Hadj.

Lo FLN e sa branca armada, l'Armada de Liberacion Nacionala (ALN) s'engatgèt dins una lucha contra l'empèri colonial francés.  En 1958, lo FLN formèt un govèrn provisòri, lo GPRA. Es amb lo GPRA que França negocièt en 1962 los acòrds d'Evian, que metèron fin a la guèrra d'Argeria.

## Istòria
Sa primièra aparicion se traduguèt dins los faches per d'atacas mai o mens desordenadas contra l'armada francesa, las installacions militaras, los comissariats, los magasins, los equipaments de comunicacions, e los bastiments publics, principalament dins Aurès e en Cabilia. Aquelas atacas, que prenguèron puèi lo nom de *Totsants roge*, s'acompanhèron de la declaracion dicha del «1èr de novembre de 1954», dins la quala lo FLN convidava lo pòble d'Argeria a s'associar a la «lucha nacionala».

Lo movement s'estructurèt puèi gràcia subretot a la plataforma politica del Congrès de la Soummam d'agost de 1956, organizat principalament per Abane Ramdane qu'afirmava la «primautat del politic sul militar» e de «l'interior» sus «l'exterior» (es a dire, aqueles dirigents en exili al Caire e a Tunis).

## Ideologia
L'ideologia del FLN es principalament nacionalista, compresa coma un movement a l'interior d'un nacionalisme arab mai larg. Lo partit tira sa politica d'autolegitimacion de tres fonts: lo nacionalisme e la guèrra revolucionària contra França (ideologia anticoloniala); lo socialisme, vagament interpretat coma un credo antiexpleitacion populara; l'islam, definit coma lo fondament principal de la consciéncia nacionala e factor determinant dins la consolidacion de l'identitat argeriana coma distinta d'aquela dels argerians franceses pendent lo periòde colonial.

## Dirigents

### President

*1988-1991 : Chadli Bendjedid

### President d'Onor

* Dempuèi 2005 : Abdelaziz Bouteflika

### Secretaris generals

*1962-1963 : Mohamed Khider
* 1963-1965 : Ahmed Ben Bella
*1967-1974 : Kaïd Ahmed (interim)
*1977-1979 : Mohamed Salah Yahiaoui (interim)
* 1979-1988 : Chadli Bendjedid
* 1988-1996 : Abdelhamid Mehri
* 1996-2001 : Boualem Benhamouda
* 2001-2004 : Ali Benflis
* 2004-2005 : Abdelkrim Abada (interim)
* 2005-2013 : Abdelaziz Belkhadem
* 2013-2016 : Amar Saadani
* 2016-2018 : Djamel Ould Abbes
* 2018-2019 : Mouad Bouchareb (interim)
* 2019 : Djamel Ould Abbes
* dempuèi lo 30 d'abril de 2019 : Mohamed Djemiai
Front Islamic del Salut

[vinheta|[Bandièra]]
Lo **Front Islamic del Salut** (var. **Front islamic del Salvament**, **Front islamic dau/deu Sauvament**), abreujat **FIS** (en *[[arabi]]* الجبهة الإسلامية للإنقاذ) es un movement salafiste Argerian fondat en 1989 e enebís dempuèi 1992.
Valh d'Ambrona

**Valh d'Ambrona** (*Val de Lambronne* en francés) es lo nom probable d'una comuna novèla de la region istorica de Lengadòc, administrada per lo departament d'Aude de la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. La comuna novèla acampa dempuèi lo 1èr de genièr 2016 las ancianas comunas de Caudavalh, que n'es lo caplòc, e de Guèitas e La Bastida, comuna delegada.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Per cada comuna, veire a Caudavalh e a Guèitas e La Bastida.

Lo nom se justifica perqué las doás comunas son centradas sus la valh d'Ambrona, afluent d'Èrs. Ambrona, al mens en francés, es precedit de l'article, qu'es eventualament aglutinat (*Lambronne*), çò qu'explica lo nom de la comuna en francés.

*Ambrona* es una varianta ambe *-onna* (celtic ?) d'un nom de riu o de flume, *Ambra*, d'origina indoeuropèa .

## Istòria
## Administracion

## Demografia
Per la demografia de cada comuna abans la fusion, veire a Caudavalh e a Guèitas e La Bastida.

* En  la populacion totala èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km²

## Lòcs e monuments
Veire a Caudavalh e a Guèitas e La Bastida.

## Personalitats ligadas amb la comuna
Veire a Caudavalh e a Guèitas e La Bastida.

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Val d'Ambrona sul site de l'Insee

## Nòtas
Frantz Fanon

**Frantz Fanon** (nascut lo 20 julhet 1925 a Fort-de-France, Martinica, França e mòrt lo 6 decembre 1961 a Bethesda, Maryland, Estats Units) foguèt un psiquiatre, escrivan e teorician de l'anticolonialisme e de la revolucion negra.

## Vida
A 18 ans, quitèt la Martinica per rejónher las Fòrças Francesas Liuras en Dominica e participar a la Segonda Guèrra Mondiala a la Batalha d'Alsàcia. En 1951, s'installèt en psiquiatria amb Francesc Tosquelles, l'exiliat catalan e fondator de la psicoterapia institucionnala. En 1953, arriba en Argeria e ven lo cap de servici a l'espital psiquiatric de Blida-Joinville.

En 1954, rejonhèt lo Front de Liberacion Nacionala. En decembre de 1956, desmissiona de son pòst. Fòrabandit d'Argeria en genièr de 1957, anèt en Tunisia e escrivèt per lo jornal del FLN, *El Moudjahid*.

Moriguèt de leucemia.

## Pensadas
Dins son primièr libre, *Peau noire, masques blancs*, publicat en 1952, un libre qu'afirma qu'èsser colonitzat es mai que fisicament subjugat, es tanben culturalament en perdent una lenga e en assumissent un autre, coma "*Parlar... es assumir una cultura, suportar lo pes d'una civilizacion.*"

## Òbras

* *Peau noire, masques blancs* (Pèl negra, mascas blancas), 1952
* *L'An V de la révolution algérienne* (L'An V de la revolucion argeriana), 1959
* *Les Damnés de la Terre* (Los damnats de la tèrra), 1961
* *Pour la révolution africaine* *(*Per la revolucion africana*),* 1964
Racing Club Albigés XIII

Lo **Racing Club Albigés XIII** es un club professional de rugbi de XIII creat en 1934 e basat a Albi. Jòga a l'estadi Mazicou (5 000 plaças). Lo club foguèt cinc còps campion de França en 1938, 1956, 1958, 1962 e 1977. Se ganhèt atanben la copa de França en 1974.
 
Faguèt quincanèla en 2008. Un club novèl foguèt creat la meteissa annada jol nom de Albi Rugby League XIII.
Dragon de Komodo

Lo ** dragon de Komodo** (*Varanus komodoensis*) es una espècia de lausèrt que demòra dins las islas de Komodo, Rinca, Flores, Gili Motang e Gili Dasami, en Indonesia centrala. L'espècia aperten a la familha dels varans (varanids) e es lo lausèrt vivent mai gròs; pòt aténher una talha mejana de dos o tres mètres e pesa aperaquí setanta quilogramas.Òm atribuís aquela grandor inabituala al gigantisme insular, es a dire alfach que i aja pas d'autres animals carnivòrs que pòscan emplir lo ròdol ecologic de las islas ont vivon, e tanben al ritme metabolic bas del dragon de Komodo. Amb sa granda talha, lo dragon es un superpredator que domina l'ecosistèma ont viu. E mai que los dragons de Komodo s'alimenten principalament de carronhas, caçan tanben de predas, coma d'invertebrats, d'ausèls e de mamifèrs.

L'acoblament comença entre mai e agost, e pondon los uòus en setembre. Depausan aperaquí vint uòus dins de nises de megapòds abandonats, que son incubats pendent set a uèch meses e espelisson en abril, quora i a abondància d'insèctes. Los dragons de Komodo joves son vulnerables e, doncas, vivon quilhats suls arbres, protegits dels predadors e dels adults, que son canibals. Creisson entre tres e cinc ans e pòdon viure fins a cinquanta ans. Presentan una partenogènesi, un fenomèn per loqual una femèla pòt pondre d'uòus viables sens èsser estat fecondada per un mascle.

Los dragons de Komodo foguèron descobèrts pels scientifics occidentals en 1910. La siá granda talha e ferotja reputacion los faguèron venir populars dins las exposicions zoologica. A l'estat sauvatge, lo sieu domeni de distribucion s'es redusit pr'amor de las activitats umanas, e son listats coma espècia vulnerable per la UICN. Son protegits per la lei indonesiana, e un parc nacional, lo Parc nacional de Komodo, foguèt fondat per contribuir a l'esfòrç de conservacion.

Lo dragon de Komodo es tanben conegut coma ***varan de Komodo*** dins la bibliografia scientifica, malgrat que sian pas de denominacions gairas abitualas. Los nadius de Komodo lo dison *ora*, *buaja darat* ('cocodril terrèstre') o *biawak raksasa* ('varan gigant').

## Referéncias
Campionat de França de Rugbi de XIII

[vinheta|La finala Tolosa-Sant Estève en [1975.]]
Lo **Campionat de França de Rugbi de XIII**, uèi la liga **Elèit 1**, es la primièra competicion de Rugbi de XIII en França.  Fondat en 1934, totas las equipas del campionat son situada en Occitània e Catalonha.

## Los Clubs
Vilanuèva XIII

[vinheta|Contra [Tolosa Olimpic XIII|Tolosa en 1964.]]
**Vilanuèva XIII** o los "*Leopards*" es un club occitan de rugbi de XIII fondat en 1934 e basat a Vilanuèva d'Òlt.  Lo club foguèt nòu còps campion de França.  Es l'equipa mai anciana del rugbi de XIII en França.

## Ligams extèrnes

* Lo site oficial
Gnosticisme

Lo **gnosticisme** (del grèc : γνωστικός *gnostikos*, "aver la coneissença") fa referéncia a divèrses movements filosòfics e religioses a la debuta de l'èra crestiana, en particulara del Sègle II. Lo tèrme foguèt utilizat per descriure los grops e personas que seguiguèron las escrituras non-canonicas e l'experiéncia personala dirècta (gnòsi) contra la doctrina de la Glèisa.  Qualques gnòstics o utilizèron de manièra positiva coma una autodenominacion, e mai se d'autras critiquèron la practica coma una reclamacion  presomptiva d'accès exclusiu a la vertat.

## Vejatz tanben

*Catarisme
*Ermetisme
*Neoplatonisme
*Sofisme
Organizacion de l'Armada Secrèta

[vinheta|[Bandièra de l'OAS amb las paraulas «onor» e «patria».]]
L**'Organizacion de l'Armada Secrèta** (en francés *Organisation de l'armée secrète)* abreujat **OAS**, foguèt una organizacion terrorista fondada en 1961 a la fin de la guèrra d’Argeria per qualques ancians generals de l'armada francesa e de pès negres extremistas. Luchèron contra lo FLN e lo govèrnament Gaullist pel mantenament del colonialisme francés en Argeria.

Al nivèl practic, foguèt pas d'una organizacion centralizada unificada, mas divisèt en tres brancas mai o mens independentas, e mai rivalas: l'«OAS Madrid», l'«OAS Argièr» e l'«OAS Mètro».

## Caps principals

* General Raoul Salan
* General Edmond Jouhaud
* Coronèl Yves Godard
* Jean-Jacques Susini
* Doctor Jean-Claude Perez
Wilhelm Souchon

vinheta|L'amiral Souchon sul ''SMS Goeben'' en octobre de 1917, amb la filha al centre e Otto Liman von Sanders a esquèrra.
**Wilhelm Anton Souchon** (Leipzig, 2 de junh de 1864 – Brema, 13 de genièr de 1946) èra un amiral alemand de las rasigas occitanas, que comandèt la marina imperiala en mediterranèa e contribuïguèt a la dintrada en guèrra de l'Empèri otoman. Acabèt la guèrra a Kiel ont arribèt pas a estancar la revolucion dels conselhs de marins e obrièrs.

## Referéncias
Libertat!

**Libertat! Esquèrra Revolucionària d'Occitània** qu'ei un movement socialista e occitanista localizat en Bearn.

## Istòria
Lo 19 de septembre 2009, se tenguèt ua convencion qu'amassèt los movements Anaram Au Patac, Hartèra e Combat d'Òc que donèron naissença a Libertat!

En 2016, qualques activistas volèron metre fin a Libertat! e inicialisar un comitat de construccion per far un navèth movement. Las diferéncias entre activistas condusiguèron a ua scission lo 17 de març 2018.

## Ideologia
Las tòcas principalas deu movement son:

* "Defendre los drets democratics deu pòble au trabalh, a la santat, e au lotjament en ligam dab los autes pòbles en luta deu Mond."
* "Organizar un movement sus tot lo territòri occitan per la reconeissença e l’autodetermiacion d’Occitània e la defensa deus drets lingüistics e culturaus, dont l’oficializacion e la recuperacion de la lenga d’òc."

Son tanben engatjat dens la luta contra lo sexisme, lo racisme e l’omofòbia.

## Galariá d'afichas

Fichièr:Decidir pais gascon.png
Fichièr:Resistencia gascon.gif
Fichièr:Anti Lgv.png


## Participacion a las eleccions
Libertat! participi a las eleccions cantonalas de 2011 dens los Pirenèus Atlantics, dens lo canton d'Arsac e Arrasiguet, ont lo movement presenta Julien Cabarry coma candidat e Nadège Péhau coma suplenta; aquestes obtenon 3,25 % deus sufragis exprimits.

## Vejatz tanben

*Gojats of Hédas‎
*Organizacion Democratica deu Pòble Occitan

## Ligams extèrnes

*Facebook
Organizacion Democratica del Pòble Occitan

vinheta|alt=|147x147px|Logo oficial.
L’**Organizacion Democratica del Pòble Occitan (ODPO)** es una organizacion d’esquèrra marxista que lucha per lo socialisme e l’independéncia d'Occitània. Se fondèt a partir d’una escission del movement Libertat! en 2018. 

L’**ODPO** defend l’unitat de la lenga occitana dins sa pluralitat e critica los secessionismes lingüistics. Sa tòca es una republica populara, ecologista e feminista per Occitània e la reünificacion dels occitans dels estats francés, espanhòl e italian.  

Contra la substitucion e la desparicion de la lenga e de la cultura occitanas, l'ODPO lucha per la *reoccitanizacion* de l’Occitània entièra per l'obligacion d'aprene l'occitan a l'escòla, e mai per la collectivizacion de las grandas proprietats fonzièras agricòlas e dels monopòlis industrials.[vinheta|[Bandièra independentista vista pendent manifestacions de l'ODPO e lo FPRO.|alt=|esquèrra]]

## Front Popular per la Republica Occitana
En mai de 2019, los militants de l'ODPO lancèron lo **Front Popular per la Republica Occitana (FPRO)** que vòl venir una novèla organizacion de massa e de poder revolucionari occitan. Son ròtle es d'èsser una fòrça practica dins lo combat politic, concrètament dins la lucha dels obrièrs, de las femnas, de la joventut, de la cultura, dels païsans, etc. Mentre que l'ODPO restarà una avantgàrdia intellectuala.

## Desaparicion
A la debuta de las annadas 2020, l'ODPO-FPRO s'avalís. Los sieus sites son barrats.

## Ligams extèrnes

* Site oficial de l'ODPO
*Site oficial del FPRO
Associacion Esportiva Carcassona XIII

[vinheta|AE Carcassona ''(en jaune)'' contra [FC Lesinhan XIII]]
L**'Associacion Esportiva Carcassona XIII** (en francés *Association Sportive Carcassonne XIII*) es un club professional de rugbi fondat en 1899 e basat a Carcassona.  Aderiguèt a rugbi de XIII apuèi una scission amb l'Union Esportiva Carcassonesa en 1938. Son campions de França en 2022.

## Ligams extèrnes

* Lo site oficial de AE Carcassona XIII
Administracion Autonòma del Nòrd e Èst de Siria

vinheta|Les sèt parçans de Rojava.
L**'Administracion Autonòma del Nòrd e Èst de Siria** (en curd *Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê,* en arabi الإدارة الذاتية لشمال وشرق سوريا e en siriac *ܡܕܰܒܪܳܢܘܬ݂ܳܐ ܝܳܬ݂ܰܝܬܳܐ ܠܓܰܪܒܝܳܐ ܘܡܰܕܢܚܳܐ ܕܣܘܪܝܰܐ*) o tanben **Rojava** ("Occident" en curd) es un territòri administrat de facto pel Partit de l'Union Democratica e fondat en 2013 pendent la Guèrra Civila Siriana. Lo govèrn de la Republica Araba Siriana considèra la zòna coma un territòri sirian.

## Grops etnics
Los principals grops etnics qu'an una preséncia significativa sus lo territòri de Rojava son:

* Los Curds: grop etnic del nòrd de Siria, del nòrd d'Iraq e de l'èst de Turquia.
* Los Yezidis: un grop etnic-religiós amb present per tot Rojava, mai que mai als Cantons de Jazira e Afrin.
* Los Arabs: los arabs son majoritaris dins qualquas zonas de Rojava, en particular las parts meridionalas del Canton de Jazira 

Grops etnics qu'an una preséncia significativa dins d'unes parçan de Rojava:

* Los Assiris
*Los Turcomans

## Fòrças armadas

* Unitats de Proteccion del Pòple (YPG)
* Unitats de Proteccion de las Femnas (YPJ)

## Vejatz tanben

* Estat Islamic
* Partit dels Trabalhadors de Curdistan
Gorg de l'Uèlh Dotz

Lo gorg de l**'Uèlh Dotz** es una dolina o cenòte situat sus la comuna de Fluris dins lo massís de la Clapa, e lo departament d'Aude. Es constituit de nautas parets calcàrias (40 m) e verdejantas que dominan l'estenduda d'aiga verda esmerauda.

## Istòria
L'aiga de l'avenc es salabrosa: la salinitat, mas tanben lo nivèl, vàrian amb la pluviometria e los movements de la mar (distant de sonque 1 500 mètres). La prigondor es de 15m mai o mens sus un fons de blòcs rocoses. Las exploracions nombrosas an pas mostrat cap de sortida de galariá penetrabla.

La legenda de l*'Uèlh* Dotz (tautologia constituida d'uèlh e *dotz*, font) conta que divèrses vaissèls aurián ensajat de penetrar dins la tuta de l'avenc per'mor de determinar lo luòc ont l'uèlh posa dins la mar, mas cap de las embarcacions partidas n'es pas jamai tornada. Aital, la font de la Uèlh Dotz rèsta totjorn indeterminada

## Luòc protegit
Per i accedir, cal estacionar lo veïcul siá al parcatge del Domeni de l'Ostalet e seguir lo camin pedestre cap al corral, siá al parcatge del gorg situat a la rota que va de Fluris a Sant Pèire de Mar.

Los banhs, en aquel luòc protegit (zòna de conservatòri del litoral), i son enebits perque son perilhoses. Totun, aquelas nòrmas pas totjorn son seguidas e fòrça personas s'i banhan e i cabusson.

## Galariá fotografica
centrat|vinheta|Vista panoramica del gorg
vinheta|Vista del gorg de l'Uèlh Dotz al massís de la Clapa

## Film
Lo gorg de l'Uèlh Dotz apareis al film *Lo Gojat de tempèsta*, de Jérôme Foulon filmat l'an 1996.

## Nòtas e de referéncias

## Vejatz tanben

### Articles connèxes

* Cenòte

### Ligams extèrnes

* Ficha sus un luòc de submersion sosterranha
* Ficha de l'Ostalet al siti del Conservatòri del litoral
Yesidis

[vinheta|[Bandièra oficiosa.]]
Los **Yesidis** (var. **Yezidis**, **Iazidis** o **Iasiditas**) son una minoritat etnicoreligiós curda basat principalament al nòrd d'Iraq, Siria e sud-èst de Turquia. Lor religion, lo **Yesidisme**, es una religion monoteïsta que mesclariá d'ancianas tradicions mitologica regionalas amb lo Mitraísme, lo Zoroastrisme, lo Cristianisme e l'Islam. Lo centre principal de culte es Lalish, al nòrd-èst de Mossol. Es dificil de conéisser lo nombre exacte de yesidis: una estimacion de la diaspòra totala de 800 000 personas. Dempuèi agost de 2014, los Yesidis son estats sevèrament secutats per l'Etat Islamic.vinheta|Yesidis de Jabal Sinjar.

## Vejatz tanben

*Druses
Amora (fruch del rumec)

L’**amora** (var. **amòra**, **mora**; gasc. tanben *mora-sèga*/*mossarega*; aup. tanben *amura*, *amória* o *bedonça*) es lo fruch de la romi comuna (*Rubus fruticosus*). Es un fruch de color negre blavenc qu'arriba a maduretat vèrs la fin de l'estiu (aost-setembre). Comestible, es recoltat per la confeccion de siròps, de confituras, de gelarèias, de sorbets e de divèrsei dessèrts sucrats.

## Liames intèrnes

* Fruch.
* *[[Rubus fruticosus]]*.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Martini

Lo **Martini** es un coctèl a basa de gin e de vermot blanc eissuch. Probablament aparegut durant la segonda mitat dau sègle XIX, venguèt fòrça popular ais Estats Units d'America durant la *[[Prohibition]]* avans de se difusar dins lo rèsta dau mond.

## Liames intèrnes

* Coctèl.
* Gin.
* Vermot.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Mojito

Lo **mojito** es un coctèl d'origina cubana a basa de rom, de sodà, de citron verd e de fuelhas de menta fresca. Aparegut dins lo corrent deis ans 1910, se difusèt pauc a pauc vèrs leis Estats Units d'America e Euròpa durant lo sègle XX. 

## Liames intèrnes

* Citron verd.
* Menta.
* Rom.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sangria

La **sangria** es un beure alcoolizat, originari de la Peninsula Iberica, deis Antilhas ò d'America dau Sud, a basa de vin roge e d'aiga gasosa e de lescas de fruchs e d'espècias maceradas dins aquela mescla. Lei fruchs utilizats varian fòrtament segon lei regions e lo vin roge es de còps remplaçat per d'autrei beures alcoolizats (rom, vòdka...).

## Liames intèrnes

* Coctèl.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Vin efervescent

Un **vin efervescent** es un vin contenent una concentracion de dioxid de carbòni gasós (CO2) sufisenta per entraïnar la formacion de bofigas e de mossi a la dubertura de la botelha. Segon la pression dau dioxid de carbòni, se parla de vin perlejat (pression inferiora a 1 bar), de vin petejant (pression entre 1 e 2,5 bars) e de vin escumós (pression de mai de 2,5 bars). D'exemples caracteristics de vin efervescent son lo vin de Champanha e la blanqueta de Limós

## Liames intèrnes

* Vin.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Chocolat caud

Un **chocolat caud** es un beure caud constituida de chocolat ò de cacau en pouvera e de sucre addicionat d'aiga ò de lach. Eiretier dei beures mesoamericans a basa de chocolat, apareguèt en Euròpa après l'introduccion dau chocolat en Espanha. Uei, es consumat dins lo monde entier e la recèpta conoís mai d'una variacion regionala.

## Liames intèrnes

* Chocolat.
* Lach.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Cafè turc

Un **cafè turc** (tanben dich **cafè orientau** ò **cafè grèc**) es un beure a basa de cafè en decoccion qu'es principalament consumat en Orient Mejan, en Africa dau Nòrd, dins lei Balcans, en Ucraïna e en Caucàs. Es lo metòde pus ancian de preparacion dau cafè que son existéncia es atestada au començament dau sègle XV.

## Liames intèrnes

* Cafè.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Coctèl

Un **coctèl** o **còctel** es una mescla de beures e d'elements aromatius e decoratius que contèn sovent – mai pas obligatòriament – d'alcòl.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Espresso

Un **espresso** (ò **cafè cort**) es un cafè fòrça corsat obtengut per percolacion sota pression auta. Es generalament de color brun sorn e es subremontat d'una mossi que permet de gardar la temperatura e leis aròmas dau beure. Foguèt inventat en 1884 ambé l'invencion de la maquina destinada a lo produrre per l'Italian Angelo Moriondo (1851-1914).

## Liames intèrnes

* Cafè.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Aiga tonica

L’**aiga tonica** es un beure gasós contenent d'aiga addicionada de quinina, çò que li dòna un gost leugierament amar. Apareguèt au sègle XIX per luchar còntra la malària e evolucionèt pauc a pauc, dins lo corrent dau sègle XX, per venir un sodà.

## Liames intèrnes

* Quinina.
* Schweppes.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Unitats de Proteccion del Pòple

[vinheta|[Bandièra dempuèi 2012.]]
Los **Unitats de Proteccion del Pòple** (en curd *Yekîneyên Parastina Gel‎* abreujat **YPG**) son una milícia combatent dins la Guèrra Civila Siriana fondat en 2004 coma la organizacion armada del Partit de l'Union Democratica. Lo YPG es principalament curd, mas compren tanben los arabs e los volontaris internacionals. Amb los Unitats de Proteccion de las Femnas (YPJ) constituísson las fòrças armadas de la Federacion Democratica del Nòrd de Siria. En 2015, lo grop ganhèt una victòria importanta al combat contra l'Estat Islamic durant lo sètge de Kobani. Es classificada coma terrorista per l'estat turc a causa de ligams presumits al PKK.
Beure energizant

Un **beure energizant** es un beure destinat a donar un reviure d'energia a son consumator gràcias a una mescla d'ingredients estimulants. Contèn generalament de substàncias existantas (cafeïna, vitaminas...) e de sucres. Es diferent d'un beure energetic.

## Liames intèrnes

* Beure energetic.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Conselh Regional de Defensa d'Aragon

[vinheta|Lo CRDA en roge, la [Segonda Republica Espanhòla|Republica Espanhòla en ròse e los Franquistes en blau.]]
Lo **Conselh Regional de Defensa d'Aragon** (en espaghòl *Consejo Regional de Defensa de Aragón* abreujat **CRDA**, en aragonés *Consello Rechional d'Esfensa d'Aragón*) foguèt una entitat administrativa e territoriala libertària creada per lo CNT en lo contèxt de la Revolucion sociala espanhòla de 1936 pendent la Guèrra Civila Espanhòla. Fins a la siá dissolucion en 1937, lo CRDA controlèt la mitat orientala d'Aragon.
Occitània Libertària

**Occitània Libertària** es un grop comunista libertari fondat dins las annadas de 1980. Originari del movement anarquista francés e fondat "*contra lo sectarisme e lo racisme dels anarcos-jacobines de França*" s'organiza principalament en Lengadòc.

En referéncia principalament a l'experiéncia de la FACO (Federacion Anarquista Comunista d'Occitània) lo grop lengadocian contactèt tanben amb l'organizacion Pòble d'Òc, los tèxtes sens equivòc sus sa clara posicion comunista libertari s'adaptèron perfectament pels libertaris occitans de la region de Carcassona e Limós.

Dins son combat per l'edificacion d'una societat comunista, Occitània Libertària lucha:- 

* per la collectivizacion dels mejans de produccion e la reapropriacion de las tèrras occitanas colonizadas
* pel respècte e l'espandiment de l'identitat nacionala occitana
* per la reconeissença del Pòble Occitan e de sos dreches nacionals
* per la mestresa per la comunitat nacionala occitana de son desvolopament en matèria economica, sociala e culturala.

## Referencias
Còla (beure)

Un **còla** es un beure gasós preparat a partir d'extrachs naturaus de fruchs ò de plantas e que contèn de dioxid de carbòni, de sucres, de cafeïna e de colorants. Lo pus famós es lo Coca-Cola.

## Liames intèrnes

* Coca-Cola.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sòda

Un **sòda** (var. **sodà**) es un beure gasós generalament sucrat. Aparegut a la fin dau sègle XVIII, lo tèrme designa a l'ora d'ara lei còlas, lei limonadas e lei beures gasós aromatizats ò leugierament alcoolizats. Sa consumacion, vengut fòrça importanta dempuei leis ans 1990, es un problema importanta de santat publica car favoriza l'obesitat.

## Annèxas

### Liames intèrnes

### Bibliografia

### Nòtas e referéncias
Lo Verdicte (novèla)

***Lo Verdicte*** (títol original en alemand: **') es una novèla de l'escrivan [[Praga|pragués]] de [[Alemand|lenga alemanda]] [[Franz Kafka]], publicada en 1913. <span></span>
== Redaccion ==
Escricha dins la nuèch del 22 al 23 de setembre de 1912, de detz oras de vespre a sièis oras del matin, met en scèna un conflicte entre un filh, Georg Bendemann, e son père. Aquesta novèla remembra las relacions conflictualas que lo quite Kafka entreten amb lo sieu paire tot lo long de sa vida. 

== Publicacion ==
[[Max Brod]] publica la novèla pel primièr còp dins la revista **' a la prima de 1913, puèi en volum separat en setembre de 1916 dins la colleccion ** de las edicions Kurt Wolff a Leipzig.

## Resumit
Un dimenge matin, Georg Bendemann acaba d'escriure una letra a un de sos amics d'enfança que s'èra establit a Sant Petersborg. Los afars d'aqueste darrièr, qu'avián conegut un començament encoratjant, sembla alentir e capitar pas lo succès esperat. Georg sap pas tròp cossí li far saber son inquietud e esitar a li aprene sas recentas acordalhas amb Frieda Brandenfeld, una filha d'una rica familha. La dificultat es tant mai granda que los destins de Georg e de son amic semblan opausats: dempuèi la mòrt de sa maire, dos ans abans, los afars de Georg e son paire son benastradas.
Al moment d'anar postar sa missiva, Georg passa dins una pèça ocupada per son paire, pèça ont gaireben jamai dintra, son paire e el partejant regularament lo repais de miègjorn.Georg es d'en primièr surprés per la vida reclaus que mèna son paire: pèça escura, finèstras tancadas, repai gaireben pas tocat, farda mal tenguda. Mai, lo paire, puslèu que de li far bona aumenança l'aclapa de repròchis. Acaba fins a dobtar de l'existéncia d'aqueste misteriós amic « rus ». Enseguida, partejat entre las remarcas plenas d'acrimoniá e una mena de deliri senil, rebuta que son filh s'ocupa d'el.

Lo paire li fa repròchi enseguida d'aver estat sedusit per una filha qu'a sabut l'afiscar e afirma aver jogat la comèdia, de conéisser melhor « l'amic petersborgés que el ». Après li aver reprochat d'èsser vengut madur tardièrament, conclutz sa diatriba per « E es perqué, sàpia aquò: te condamni a aqueste instant a la negada. » Georg, bandit de la cambra, sortís de l'ostal e, desesperat, passa la parabanda e se daissa caire dins l'aiga: « Cars parents, vos ai amat sempre pasmens ! » e se daissa càser dins lo void. A aqueste moment, un flus ininterroput circulava sul pont ».

## Fin
La fin de la novèla pausa un problèma de traduccion gaireben insurmontable, a causa de l'emplec volontàriament ambigú del mot « Verkehr » dins la darrièra frasa del raconte (« A aqueste moment, la circulacion sul pont èra veraiament incessanta »), que a l'encòp pòt significar « Trafic » e « rapòrt » (que siá social o sexual). Al subjècte, Franz Kafka escriguèt a Max Brod, son biograf e amic: « Sabes çò que significa la frasa finala? Ai pensat en l'escrivant a una fòrta ejaculacion », çò que dona mai de pes a l'ipotèsi d'una fin de lectura dobla.

## Nòtas e referéncias
Nación Andaluza

[vinheta|[Bandièra nacionalista segon lo partit.]]
**Nación Andaluza** (en occitan *La* *Nacion Andalósa*) es un partit nacionalista andalós fondat en 1991. Lo bulletin es la revista *Independencia*. L'organizacion es anticapitalista e antiimperialista. Sa tòca es la liberacion nacionala e sociala d'Andalosia e una Andalosia independenta pels trabalhadors.

## Vejatz tanben

#### Ligams extèrnes

* Site oficial
Sonoloco

**Sonoloco** es un grop de heavy metal de Peiregòrd fondat en 1995 que canta en occitan, francés e anglés.  Son influenciats pels grops de heavy metal coma Iron Maiden e tanben pels grops punk rock coma Dead Kennedys.  

## Discografia

* *Nos Sem Aqui* (2009)
* *Dangerosa* (2013)

## Ligams extèrnes

* Site oficial
* Facebook
Limonada

La **limonada** es un beure freg constituida de jus de citron, d'aiga e de sucre. Segon lei país, pòu èsser gasificada.

## Liames intèrnes

* Citron.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Peste Noire

**Peste Noire** (*Pèsta Negra* en occitan) es un grop de black metal format en 2000 a Avinhon. Lor musica e lor presentacion son marcadas per de tèmas nacionalistas franceses e un umor negre e satiric. Son controversiats a causa de ligams amb NSBM e las organizacions d'extrèma-drecha en Euròpa orientala.

## Discografia

* *La Sanie des siècles – Panégyrique de la dégénérescence* (2006)
* *Folkfuck Folie* (2007)
* *Ballade cuntre lo Anemi francor* (2009)
* *L'Ordure à l'état Pur* (2011)
* *Peste Noire* (2013)
* *La Chaise-Dyable* (2015)
Jus d'arange

Lo **jus d'arange** (var. **chuc d'irange**), es un beure preparat a partir d'aranges esquichats.

## Liames intèrnes

* Arange.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Rutaceae

Las ***Rutaceae*** (Rutacèas) forman una familha de plantas qu'apertenon à l'òrdre des *[[Sapindales]]*. Segon Watson & Dallwitz, compren 900 espècias despartidas en 150 genres. Uèi la familha es pus granda (160 genres).

Son d'arbres, d'arbrilhons o mai rarament de plantas erbacèas de las  regions temperadas o tropicalas, productors d'òlis essencials.

Podem citar :
* lo genre *[[Citrus]]* (irange, citron, pamplemós, etc.).
* lo genre *[[Ruta]]* amb per exemple la ruda oficinala.
* los genres *[[Flindersia]], [[Chloroxylon]]* qu'èran dins la familha Flindersiacèas.
* les genres qu'èran dins la familha Ptaeroxilacèas
Fricòt

Un **fricòt** (var. **arragost**, **estofat**, **ragost**) es una preparacion culinària constituida d'una mescla de carn, d'èrbas, de tartiflas ò de leguminosas cuecha a fuòc doç dins una saussa.

A respèct deis autrei plats similars, lo fricòt necessita sovent rossir la carn, sovent ambé de cebas, d'èrbas e de tartiflas, dins una caçairòla. Aquò sèrv de basa a la preparacion de la saussa qu'es pauc a cha pauc completada per l'ajust d'aiga, d'un beure locau (vin, biera...), d'autreis èrbas ò leguminosas. La cuecha es lònga e dura generalament d'oras.

## Liames intèrnes

* Carn.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sopa

La **sopa** (var. **menèstra**) es una preparacion culinària liquida ò onchós, freja ò cauda, qu'es generalament servit au començament dau repàs. Es generalament constituida d'èrbas ò de leguminosas e, segon lei regions, de proteïnas animalas (carn, peis, lach, uòus, fromatge...), de matèrias grassas (lard, burre, òli...), d'espessissents (farina, feculas...) ò de fruchs.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Entrepan

Un **entrepan** (var. **enterpan**, **entrelesca** (f.), **entrelescada** (f.), **sandóich**, **sandvich**, **sandwich**) es una preparacion culinària generalament constituida de doas lescas de pan amb un ò plusors ingredients entre elei. De variacions nombrosas existisson regardant lo nombre de lescas e leis ingredients utilizats.

Segon la legenda, l'entrepan foguèt inventat per lo còmte de Sandwich (1718-1792) en 1762 per manjar durant una interminabla partida de cartas. Pasmens, en realitat, l'entrepan existiá ja au sègle XVI e lo ròtle dau còmte de Sandwich foguèt subretot d'aver popularizat aqueu plat.

## Liames intèrnes

* John Montagu (còmte de Sandwich).

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Samossà

Le **samossà** es una bonheta de forma triangulara originària dau nòrd deis Índias qu'es constituit d'un farçum d'èrbas, de carn, de pebron e d'espècias (generalament de curcuma e coriandre).

## Liames intèrnes

* Bonheta.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Salada

Una **salada** o una **ensalada** (variantas: **sarada** (marselhés)); **sarau** (auvernhat)) es una preparacion culinària constituida de fuelhas d'èrbas potatgieras que son de còps garnidas de vinaigreta. Segon lei regions, es completada per d'autreis ingredients coma de lieumes, d'uòus, de fromatges ò de carn.

Una granda salada es una *(en)saladassa*, e una pichona es una *(en)saladeta*.

## Veire tanben
### Liames intèrnes

### Bibliografia

### Nòtas e referéncias
Farineta

La **farineta** es una preparacion culinària simpla a basa de cerealas esquichadas (grumèus, somola, farina...) e bolhidas dins d'aiga ò dins una mescla d'aiga e de lach. Es un plat aparegut d'un biais independent dins mai d'una cultura ont es sovent un biais frequent de consumar lei cerealas.

## Liames intèrnes

* Cerealas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Torta

Una **torta** es una preparacion culinària de carn e d'èrbas cuechs dins una envelopa de pasta de tarta. La recèpta pus anciana data dau sègle XIII mai lo plat es probablament pus ancian car es un manjar de basa dins mai d'una region.

## Liames intèrnes

* Tarta.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Liga per la Renaissença dei Libertats Niçardi

La **Liga per la Renaissença dei Libertats Niçardi**, abreujada **LRLN,** (en francés *La Ligue pour la Restaurations des Libertés Niçoises*) o lo **Partit Niçard** (en francés *le Parti Niçois*) es una associacion segon la lei 1901 fondada a Niça en 2001. Lo sieu objectiu declarat es la defensa e la promocion dei «interès econòmicos, sociaus, moraus, polìticos, patrimoniaus, istòricos, culturaus e ecològicos» dei abitants de Niça e dau País Niçard. La propaganda dau grop es netament e fòrtament antioccitana e antimarselhésa.

## Veètz finda

* Nacionalisme niçard

#### Liames extèrnes

* Lo blog oficiau
Port-Valais

**Port-Valais**,  es une comuna soïssa del canton de Valés, situada dins lo districte de Martigny. Port-Valais es situat en riba sud del lac Leman a la boca de Ròse. Le Bouveret es la principala localitat de la comuna, Les Évouettes es la segonda.
## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Referéncias
Nacionalisme niçard

[vinheta|Lo [Bandièra|drapèu de la Contèa de Niça.]]
Lo **nacionalisme niçard** se referís a un ensems de moviments culturaus e polìticos qu'an per objectiu l'autonomia o mema l'independença dau País Niçard, la defensa dau niçard (varietat regionala de l'occitan) e la revocacion dau Tractat de Turin dau 1860 qu'annexèt la Contèa de Niça a França.

Lu grops principaus:

* Liga per la Renaissença dei Libertats Niçardi (independentista, antioccitanista)
*Niça Rebela (autonomista, extrèmadrecha)

## Veètz finda

* Barbetisme
* Nacionalisme savoian
* Occitanisme
Plan soís

[vignette|upright=1.0|Vista del Plan soís, presa del [Pilatus (montanha)|mont Pilata près de Lucèrna.]]
Lo **Plan  soís**, en francés *Plateau suisse*, en alemand: *Schweizer Mittelland* (país mejan soís), es dels tres ensembles geografics que forman Soïssa amb Jura e los Aups. Cobrís aperaquí 30 % de la superfícia del país. Compren tot l'espaci situat entre Jura e los Aups, format parcialament de planas, mas principalament de pueges, son altitud mejana varia entre 400 e . Es la region pus densament poblada de Soïssa, e doncas l'espaci pus important per l'economia e los transpòrts.
Abries e Ristolàs

**Abrièrs e Ristolàs** (en francés, oficialament, *Abriès-Ristoulas*) es una comuna novèla occitana de Daufinat creaa lo 1èr de genièr de 2019 en fusionar las comunas d’Abrièrs e Ristolàs. Administrativament, es dins lo departament francés daus Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Electoralament, es dins lo canton de Guilhèstra. 

## Vejatz tanben
* Comunas dels Auts Aups

## Nòtas e referéncias
Sant Laurenç daus Banhs e L'Aval d'Aurèla

**Sant Laurenç daus Banhs e L'Aval d'Aurèla** (en francés, oficialament, *Saint-Laurent-les-Bains - Laval d'Aurelle*) es una comuna novèla occitana de Vivarés creaa lo 1èr de genièr de 2019 en fusionar las comunas de Sant Laurenç daus Banhs e L'Aval d'Aurèla. L'ostau de la comuna es a Sant Laurenç.

Administrativament, es dins l'arrondiment de L'Argentèira, lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups. Electoralament, es dins lo canton de Nauta Ardecha.

## Veire tanben
* Comunas d'Ardecha

## Nòtas e referéncias
La Tour-de-Peilz

**La Tour-de-Peilz**,  es una comuna soïssa  del canton de Vaud, e del districte de la Riviera-Pays-d'Enhaut situada en riba nòrd del lac Leman.
## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
*Gustave Courbet
*Shania Twain
Tè glaçat

Lo **tè glaçat** es un beure refrescanta constituit de tè freg non alcoolizat e non gasós. Tradicionalament, es servit ambé de glaçons e, en certanei país, lo gost es reauçat ambé de lach, de siròps ò de sucre. 

## Liames intèrnes

* Tè.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Würm

**Würm** es una ribièira bavaroise. Es l'afluent principal d'Amper e un sosafluent de Danubi per Isar. 

## Geografia
Permet al lac de Starnberg d'évacuar sos excedents e raja a travèrs dels vilatges de Gauting, Krailling, Planegg, Gräfelfing e Lochham, e a travèrs d'unas parts de Munic (quartièr de Pasing) abans de rejónher, près de Dachau, Amper, que pauc après rejonh Isar. 

Amb tres autres afluents alemands de Danubi balhèt son nom a una glaciacion, la « glaciation de Würm ». Es lo geològ Albrecht Penck que nomenèt aital quatre glaciacions al començament del sègle XX.

## Veire tanben
* Glaciacion de Würm, la darrièra glaciacion globala dels Aups.
* Amper
* Isar
* Danubi
## Nòtas e referéncias
IPad

vinheta|Steve Jobs en presentant l'iPad al Centre per las arts Yerba Buena
Lo **iPad** es una tauleta tactila desvolopada per Apple Inc. La primièra version foguèt anonciada dins una *Keynote* lo 27 de genèr de 2010, que se plaça dins una categoria entre un "telefòn intelligent" (*smartphone*) e un ordenador portable. Los modèls mai recents son l'iPad sièisena genracion e l'iPad Pro segonda generacion presetat en junh de 2017 en doas talhas 12,9 e 10,5 poces.

Similar dins sa foncions a un iPhone o ipod touch mas en mai grand e potent, fonciona amb una version modificada del meteis sistèma operatiu (iOS), amb una interfície d'usatgièr redessenhat per profechar de biais melhor lo dispositiu e la capacitat d'utilizar lo servici ibookstore d'Apple amb l'aplicacion iBooks (logicial per lectura de libres electronics). La primièra version aviá un ecran amb retroesclairatge Led, posibiliatat tactila de 9,7 poces, de 16 a 64 gigabytes (GB) d'espaci tipe memòria flash, Bluetooth, e un connector dock de 30 pins que permetiá la sincronizacion amb lo logicial iTunes e servissiá de connexion amb diferents accessòris. N’i aviá dos modèls: un amb connexion a  de rets sens fil Wi-Fi 802.11 N e un autre amb capacitats addicionalas per rets 3G (que pòt se connectar a rets de telefonia cellular HSDPA) e GPS assistit, amb fins a tres capacitats d'estocatge diferentss.

Lo *True Tone* es una tecnologia amb la capacitat d'ajustar automaticament lo ton de color de la temperatura en l'ecran, se basant en la lutz e l'ambient de cada espaci. L' iPad Pro, conten 4 sensors que se cargan de mesurar la lutz e la brilhança de la color environatala. D'aqueste biais, permet a l'ecran la possibilitat de corregir las colors tròp blancas e l'esclairatge, e tanben la saturacion. L'objectiu principal d'aquel sistèma es lo d'ofrir una melhora experiéncia als usatgièrs amb l'ajustament de las colors.

## Referéncias