open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Omar Sy

Omar Sy (n. **Omar Sy** en 1978) es un actor francés de cinèma.

## Filmografia

*Actor en defòra de mencion particulara.*
* 2001 : *[[La Tour Montparnasse infernale]]* de Charles Nemes : Le chauffeur de taxi
* 2002 : *[[Le Raid (film, 2002)|Le Raid]]* de Djamel Bensalah : Sergent ONU
* 2002 : *[[Le Boulet]]* d'Alain Berberian et Frédéric Forestier : Malien 
* 2002 : *[[Samouraïs (film)|Samouraïs]]* de Giordano Gederlini : Tyson 
* 2003 : *[[La Beuze]]* de François Desagnat et Thomas Sorriaux : Michel Dembélé
* 2004 : *[[Le Carton (film)|Le Carton]]* de Charles Nemes : Lorenzo
* 2005 :  *[[Il était une fois dans l'oued]]* : le génie de la lampe
* 2006 : *[[Nos jours heureux]]* d'Éric Toledano et Olivier Nakache : Joseph, un moniteur
* 2008 : *[[Seuls two]]* d'Éric Judor et Ramzy Bédia : Sammy, un Bouglioni
* 2009 : *[[Safari (film, 2009)|Safari]]*, d'Olivier Baroux : Youssouf Hammal
* 2009 : *[[Tellement proches]]*, d'Éric Toledano et Olivier Nakache : Bruno
* 2009 : *[[Envoyés très spéciaux]]* de Frédéric Auburtin : Jimmy
* 2009 : *[[King Guillaume]]* de Pierre-François Martin-Laval : Jean Peter
* 2009 : *[[La Loi de Murphy (film, 2009)|La Loi de Murphy]]* de Christophe Campos : Joachim Ortega / Célestin
* 2009 : *[[Micmacs à tire larigot|Micmacs à tire<u>-</u>larigot]]* de Jean-Pierre Jeunet : Remington
* 2011 : *[[Les Tuche]]* d'Olivier Baroux : le curé
* 2011 : *[[Intouchables (film)|Intouchables]]* d'Éric Toledano et Olivier Nakache : Driss
* 2012 : *[[Les Seigneurs (film, 2012)|Les Seigneurs]]* d'Olivier Dahan : Wéké N’Dogo
* 2012 : *[[Mais qui a retué Pamela Rose ?]]* d'Olivier Baroux et Kad Merad : Mosby
* 2012 : *[[De l'autre côté du périph]]* de David Charhon : Ousmane Diakhaté
* 2013 : *[[L'Écume des jours (film, 2013)|L'Écume des jours]]* de Michel Gondry : Nicolas 
* 2014 : *[[X-Men: Days of Future Past]]* de Bryan Singer : Bishop
* 2014 : *[[Samba (film, 2014)|Samba]]* d'Éric Toledano et Olivier Nakache : Samba Cissé
* 2014 : *[[Dangerous People]]* (*Good People*) de Henrik Ruben Genz  : Khan
* 2015 : *[[Jurassic World]]* de Colin Trevorrow : Barry
* 2015 : *[[À vif ! (film, 2015)|À vif !]]* de John Wells : Michel
* 2016 : *[[Chocolat (film, 2016)|Chocolat]]* de Roschdy Zem : Rafael Padilla, dit « Kananga » puis « Chocolat » 
* 2016 : *[[Inferno (film, 2016)|Inferno]]* de Ron Howard : Christoph Bouchard
* 2016 : *[[Demain tout commence]]* de Hugo Gélin : Samuel
Proa

La **proa** es la partida dabant d'un batèu. Compren diferentas pèças d'estructua coma, quand existí, l'estrava, e las superstructuras situéadas en dabant, coma lo mast de beauprés e la pavesada davant.

Lo **[[mascaron de proa]]** es l'escultura plaçada al dabant d'unas naus, de comèrci o de combat, de remas o a vela, al dessús de l'estrava. Los mascarons de proa, dins l'Antiquitat, representava sovent d'animals simbolics o de divinitats.

La popa, a l'autra extremitat de la nau, correspond al reire.

## Istòria

## Forma
La forma de la proa ten un ròtle considerable sus la resisténcia a l'avançament. La concepcion de sa forma es per consequent objècte de fòrça estudis. La question se pausa amb acuïtat pel brisa-glaças.  
File:Shtandart (ship, 1999), Sète cf05.jpg|Proa del Shtandart
File:Bow of an MSC containership.jpg|Estrava de ceba d'un pòrta conteneires.
File:Le profil de la proue d'un cargo.jpg|Estrava d'un cargo vista de perfil.
File:Recouvrance proue face.jpg|Mascaron de proa de La Recouvrance.
File:Warrior figure de proue.JPG|Mascaron de proa du HMS Warrior.
File:Le Shenandoah (goélette à trois mâts construite en 1902) (7).jpg|Proa del Shenandoah.
File:La proue d'un bateau de plaisance.JPG|Proa d'un batèu de plaisença.
File:France Norway nez du paquebot.jpg|Estrave del France, pòrt de Grenelle a París.


## Notas e referéncias
Popa (nau)

La **popa** es lo reire d'una nau. A l'autre extremitat i a la proa

## Galaria


Illustrerad Verldshistoria band I Ill 118.png|Popa d'un trirema subremontat de l'aplustre.
Image:Recouvrance stern.jpg|Popa de La Recouvrance.
Image:Dollart fowey.jpg|Popa d'un cargo.
Image:Poupe-soleil-royal-berain.jpg|Popa *[[Soleil Royal]]* per Jean Bérain.
Carga

vinheta| Lo ''Corentin'', amb  las velas auricas cargadas
vinheta|Vela cargada.
Sus un velièr, las **cargas** son las còrdas manobradas dempui l'empont e servisson a *cargar* (replegar) las velas que se vòl pas mai utilisar per exemple per vent fòrt o quant la nau intra dins lo pòrt. Per acabar la manòbra e evitar tota presa al vent, la vela cargada deu èsser enseguida reclamada proprament e amarrada dab los cables. 

Sus un velièr equipat d'un armeg carrat se destria:
* las cargas punts que tiran suls punts d'escota e d'amura;
* las cargas fons que replegan la bordura (bas de la vela) ;
* lea cargas-bolinas que replegan las casudas (costat de la vela).
Tribòrd

**Tribòrd** es lo costa drech d'una nau. Tribòrd es l'autre brd. Per extension, tribòrd designa tot çò qui se trapa a drecha del nau quand se mira cap abant.

## Tribòrd e la color verda
La color verda pòt èsser associada al costa tribòrd.

Sus un naviri navigant de nuèch, lo *fuò de costat* verd indica lo costat tribòrd e dona una idèa sul le sens de marcha e la direccion de la nau.
Los gavitèl (gavitèl tribòrd balisant la drecha dels graus dins la zona geografica "A", venant de la mar cap a tèrra son de colour verda, se pòrtan un fuòc es tanben de color verda.

Pasmens dins la region  "B" (America del nòrd, Antilhas, Carïbes, etc.) la color del balisatge lateral es inversada, las marcas, gavitèls o balisas de daissar a triòrd venant de la mar cap a pòrt son de color roja e aquelas de daissar a babòrd son de color verda.

## Notas e referéncias

## Vejatz tanben
* Babòrd
Vèrga

vinheta| Marins en parada sus las vèrgas d'una granda nau portant subretot de velas carradas.
La **vèrga** es tota pèça de fusta o de metal simplament piejada, articulada o fixada al mast e que pòrta una vela. Es tèrme generic regropant de partegas coma per exempla l'esparra. Lo tèrme designa de biais mai especific las partegas qu'èran penjadas las velas carradas, tipe de jòc mai espandit sus los batèus de comèrci e de guèrra entre los sègles XV e XIX.  

## Las diferentas vèrgas
Exemples de vèrgas:
* l'esparra de la grand vela  d'un armeg Marconi 
* La vèrga de la vela al tèrç es penjada al mast al tèrç de sa longor.
* L'antena (o vèrga latina) de la vela latina es una vèrga fòrça longa que suls velièrs ancians èra formada de pèças assembladas amb d'extremitats primas. L'antena es auçada de biais a èsser en posicion oblica amb un punt de drissa situada al dos cinquen de la longor. La partida mai longa es la partida mai levada.
* La vèrga de l'armeg carrat
[vinheta|Sus aquela vèrga que se levèt sa vela se pòt veire a las extremitats las [balancinas que pojan cap al naut, los braces que se'n van cap rèire (e passan sens dobte per una carrèla de rentorn fixada sul mast d'ont la foto es presa e los marcapés de còrda penjant jos la vèrga e utilizats pels gabièrs per trabalhar sus aquela partida de l'armeg]]

## Notas e referéncias


## Bibliografia
* Louis-Henri Dufaure de Lajarte, Manuel du manœuvrier : à l'usage des élèves de l'École navale et de l'École d'application, A. Challamel (Paris), 1891, 853 p.

## Vejatz tanben

### Articles connèxes
* esparra
* Antena (nau)
* Vela
Babòrd

vinheta|La replica de la ''Santa Maria'' se trapa ''a babòrd'' del naviri de crosièra ''AIDAblu''
**Babord** designa lo costat esquèrra d'una nau e, per extension tot çò que se trapa a esquèrra de la nau quand se mira cap davant. Tribòrd es l'autre bòrd.

Coma fòrça tèrmes de navigacion, babòrd ven del bas neerlandés *bakboord* que significa « costat (*boord*) de l'esquina del timonièr », que fa fàcia al rem de govèrn (mejans neerlandés *stier* « empenta »), d'ont *stierboord* vengut *estribord* puèi tribòrd.

## Babòrd e la color roja
La color roja es mai sovent associada al costat babòrd.

Sus una nau naviguant de nuèch, lo *fuòx de costat* roge indica lo costat babòrd e dona una idèa del sens de marcha e la direccion de la nau.

Los gavitèls (gavitèld bebòrd) balisant l'esquèrra dels graus dins la zona geografica "A", venent de la mar cap a tèrre son de color roja, se pòrtan un fuòc es tanben de color roja

Pasmens dins la region  "B" (America del nòrd, Antilhas, Carïbes, etc.) la color del balisatge lateral es inversada, las marcas, gavitèls o balisas de daissar a babòrd venant de la mar cap a pòrt son de color verda e aquelas de daissar a tribòrd son de color roja.

## Notas e referéncias




## Vejats tanben

### Articles connèxes
* Tribòrd
Safran (nau)

Lo **safran** es una partida de l'empenta d'una nau, constituida d'un plan vertical podent pivotar per desviar lo flus d'aiga jos la còca per cambiat la direccion de la nau. Son efièch es aumentat per una nau d'eliç que lo flus d'aiga es accelerat pròche del safran.

## Diferentas disposicions
Lo safran pòt èsser dispausat pòrta faus (penjat) jos la còca, o fixat al quatre rèire o a l'estambòt mejans de fèrres mascles e femnes; tanben pòt s'articular en partida bassa.
drecha|vinheta|esquèma tipe
L'esquèma mòstra:
# Safran classic
# Safran penjat
# Safran compensat
# Safran miègcompensat
# Safran non compensat
La compensacion (dels esfòrces) consistís a despartir la superfícia del safran en abant e en rèire de son axe de rotacion.

## Notas e referéncias




## Galariá

File:Verstellpropeller eines Hurtigrutenschiffes.jpg|Safran monté sur une crapaudine
File:Un safran monté dans une crapaudine.JPG|Le safran d'un chalutier monté dans une crapaudine.
File:Brosen propelersterntychy.jpg|Safran semi-suspendu
File:TALES "Villa Esperanza".jpg|Safrans escamotables sur un voilier
File:Tug 28.jpg|Safran fixé par un jeu d'aiguillots et de fémelots
Quilha (nau)

drecha|vinheta|267x267px|'''''Quilla''''' d'un velièr, en cala seca
La **quilha** es una pèça longitudinala de fusta o acièr (segon lo tipe de bastiment) dempuèi ont naisson los montants. A l'extrèma de la proa se liga a l'estrava e del costat de la popa a l'estambòt. Es la pèça mai importanta de l'estructura sus se bastís un naviri. La quilha es al naviri çò que la colomna vertebrala es a la esqueleta. Sus las embarcacions de grand tonatge la quillha se compausa d'una partida plana (que la partida superiora es lo plan de referéncia o de construccion) e una autra partida verticala. I a tanben de nau de dobla quilha e dins aque cas entre ambedoas se bastís un tunèl de canòlas. Dins los velièrs la quilla tend a apondre de pes a la partida bassa (balast) de l'embarcacion per compensar l'accion del vent sus las velas. Cal notar, pasmens, que totas las embarcacions an pas de quilha.

## Etimologia
Lo mot **quilha** ven del vièlh anglés *cēol*, o del norvegian ancian *kjóll* que significava naviri. D'expèrts considèran que foguèt la primièra paraula en anglés apareissent escricha dins un tèxte en latin escrich per Gildes al sègle VI: *De Excidio te Conquestu Britanniae*, s'escrivent *cyulae*.

## Galariá

File: werking_zwaard.svg| Fòrças de la quilla e del vent
File: Segeln Gewichtsstabilitaet.svg|Esquèma de la quilha e estabilitat
File: Yacht centreboard.svg|Esquèma de quilha plana retractabla ("orsa")
File: Quille à ailettes.jpg|Detalh de quilla de aletas
File: Wooden hull being repaired.jpg|Detalh de quilha longa
File: Nachbau_Wikingerschiff_Roskilde.jpg|Quilha de Dakar viking
File: Michaels Rumpf- und Kielparade 1.jpg|Quilha Amb orsa retractabla
File: Double keel.jpg|Quilhas Bessonas
File: Boat keel on shore.jpg|Quilla de bulb desmontada
File: Arviat Qulaittuq 1995-07-02.jpg|Estructura de fèrre d'un vaissèl (sus la quilha)


## Vejatz tanben
* Quilha de balanç

## Referéncias
Antena (nau)

En un batèu de vela latina, l**'antena** désigna dins l'armeg del velièr la vèrga que pòrta una vela.
Galion

Un **galion** designa una nau de mai d'un emponts, present en 1600 de la mar Negra a la Mediterranèa, mogut a l'encòp a la vela e la rema coma la galèra, que venguèt un velièr pur, utilizat en Euròpa e mai que mai en Espanha dels sègles XVI a XVIII. 

Le galion foguèt utilizat fins al començament del sègle XIX, al moment ont lo clipper e lo naviri de linha lo faguèron venir obsolet.

## Caracteristicas tecnicas
vinheta|Un galion espanhòl
Ten de 3 a 5 masts, constituís una evolucion mesclant las tecnicas de la carraca nordica als galions mediterranèus, que s'apond de caracteristicas de la caravèla portuguesa, coma la popa carrada que remplaça la redonda de las carracas. La còca es alongada e mai fina, lo fasent venir mai rapid e l'abaissament del castèl mai estable, mermant son pes dins las nautors.

Es al contrari, sovent mai pichon que la carraca, que passa las 1000 tonas, alara que lo galion ne fa generalament mens de 500, quitament se de grosses existiguèron, coma aquel de 1200 tonèls comandat pel cap otoman Zemis Aga, e que foguèt capturat per l'Òrdre de Malta davant Rhodes lo 28 de setembre de 1644 çò que provoquèt la Guèrra de Candia.

Coma las carracas, los galions serviguèron tan pel comèrci coma per d'usatges militars. Se podiá armar o pas pendent sa carrièra per l'una o l'autra d'aquelas foncions. Aguèron, pasmens, tendéncia a remplaçar las carracas per la guèrra pr'amor de sas qualitats tecnicas superioiras. Èran gaireben sempre armat per de mièjacolobrina, pasmens se d'armas de calibre superior, coma lo miègcanon, foguèron embarcats.

Les galions èra bastits de casses (per la quilha), de pin (pels masts) e d'autras fustas duras per la còca e los emponts. La construccion d'un galion costava fòrça car. De centenas d'artesans expèrts (fustièrs, fabres, barricaires, eca.) trabalhavan nuèch e jorn pendent de meses abans que la nau pòsca prene la mar. Los galions èran en consequéncia sovent pagats per des grops de rics comerçants. Es per aquò  que gaireben totes los galions èran destinats al comèrci. Quand una nau èra presa per una poténcia rivala, èra armada per la guèrra.

A causa de la durada passada en mar e de las condicions de vida dificilas a bòrd, de sistèmas complèxes de manipulacion de l'armeg foguèron desvolopats, de tal biais que la nau se mene per una fraccion de l'equipatge.

## Referéncias
Mast (nau)

vinheta|Mast sux l'''Hermione'' (2014)
Lo **mast** o **arbre** es un pèça mas sovent verticala, de l'armeg dormant d'un velièr, que servís e tenir las pèças necessàrias a la propulsion pel vent : velas, vèrgas, esparras, estai, ... 
[vinheta|Los masts de las naus modèrnas son d'[acièr, d'alumini o fibre de carbòni.]]
Lo material pòt èsser de fusta, acièr o material composit, e son estructura pòt èsser constituida d'un sol element o de mai d'un assemblats. Se parla tanben de mast per d'autres tipes de mobils coma lo carri de vela o surf de vela.

## Armegs ancians e tradicionals
Sus las naus d'armeg tradicionnel, lo mast a sovent lo nom de la vela màger que pòrta. 

Se destria classicament los masts seguents:
* trinquet (al dabant, pòt èsser absent sus de dos masts)
* Grand mast
* mast de mejana o d'artimon (lo mas en rèire, pòt èsser absent sus de dos masts)
S'apond lo mast de bauprés situat a la proa e sovent clinat cap abant, veire gaireben a l'orizontala.

### Estructure d'un mast
vinheta|Arboradura - manòbra dormanta
Dins lo cas d'un armag carrat i a mai sovent tres sosestructuras (a vegada quatre o mai):
* lo basmast,
* lo mast de gàbia,
* lo mast de perroquet,
* lo mast de cacatoa (s'i a una 4a vela sul mast)
Dins lo cas d'un armeg auric compta una o doas partidas;
* lo basmast,
* bauprés

## Armegs modèrnes
Suls velièrs mai recents, subretot a partir de la mitat del sègle XIX, los masts venguèron èsser realizats de tòla d'acièr rotlada e riblada. Aquò permetava una resisténcia mai granda, una facilitat de fabricacion e mai aisit de realizar per un pes redusit dins los nauts.

D'unes, quitament, seviguèron de chiminèa de ventilacion o d'escapament pels les motors o las cosinas...
vinheta|En naut, prerfil de seccion d'un mast classic; en bas, aquel d'un mast ala.
Los velièrs de plasença actuals an, en fòrça granda majoritat, de masts en aliatge d'alumini, veire en composit de carbòni per d'unitats de corsa e que los perfils a vegada plan dessenhats (per exemple masts ala de pivòt) quitament pòdon èsser una partida propulsiva associada a la vela. Una partida del cordatge passa a l'interior. Pasmens, los masts de fusta son encara utilizats sus de velièrs de crosièra, subretot lamellat-empegat (permet l'utilizaion de pèça de fusta de talha pichona mai aisida de trobar) que permet una estructura mai omogenèu, plan solid, de formas complèxas e una reparticion de las fòrças propulsivas equivalenta sus la posicion del centre de gravitat, veire mai interessant qu'un mast en alumin, que la seccion merma cap al naut.

## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
*
Maruelh de Perigòrd

**Maruelh de Perigòrd** (*Mareuil en Périgord* en francés) es, a comptar dau 1er de genier 2017, una comuna novela d'Occitània situada en Perigòrd e administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
La comuna novela de Maruelh de Perigòrd es nascuda dau regropament de las nuòu comunas de Baussat, Champeus e La Chapela de Pomiers, Los Grauges, Lagulhac de Cercle, Maruelh, Montsec, Puei-rainier, Sent Soplesí de Maruelh e Vielh Maruelh. Lo chapluòc es fixat a Maruelh.

## Toponimia
Lo nom es lo de la vila de Maruelh emb lo determinant de la region istorica de Perigòrd. Per la toponimia de chasca comuna, veire a Baussat, Champeus e La Chapela de Pomiers, Los Grauges, Lagulhac de Cercle, Maruelh, Montsec, Puei-rainier, Sent Soplesí de Maruelh e Vielh Maruelh.

## Istòria
Maruelh en Perigòrd es una comuna novela creada lo 26 de setembre 2016 per una presa d'efècte lo 1er de genier 2017 .

## Administracion
Las nuòu comunas son de las comunas delegadas.

## Demografia
Per l'evolucion demografica anteriora a 2017, veire a Baussat, Champeus e La Chapela de Pomiers, Los Grauges, Lagulhac de Cercle, Maruelh, Montsec, Puei-rainier, Sent Soplesí de Maruelh e Vielh Maruelh.

### Lista de las comunas delegadas

### Evolucion demografica

## Luòcs e monuments
Veire a Baussat, Champeus e La Chapela de Pomiers, Los Grauges, Lagulhac de Cercle, Maruelh, Montsec, Puei Rainier, Sent Soplesí de Maruelh e Vielh Maruelh.

## Personalitats ligadas a la comuna
Veire a Baussat, Champeus e La Chapela de Pomiers, Los Grauges, Lagulhac de Cercle, Maruelh, Montsec, Puei Rainier, Sent Soplesí de Maruelh e Vielh Maruelh.

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Copa d'America

drecha|vinheta|315x315px|Trofèu de la Copa d'America
La **Copa d'America** (en anglés *America's Cup*) es una regata internacionala de vela basada en una escomesa (en anglés *Challenge*) e un acte notarial de transferiment d'una dòna (en anglés *Deed of Gift*). 

L'escomesa primièra foguèt lançada al rèsta del mond per la Marina Reiala anglesa a la mitat del sègle XIX per mostrar sa superioritat navala e invincibilitat. La dòna es una dorna d'argent valent cent ginèas d'aur. Aquela dorna es considerat coma lo trofèu mai ancian dins lo mond de l'espòrt.

L'escomesa se tornèt lançar amb lo temps de la part del ganhant titular, metent en jòc la meteissa dòna coma trofèu.

## Istòria
En 1851, a Londres, a l'escasença de la primièra Exposicion Internacionala, se programèt la regata de l'escomesa lo 22 d'agost, lo ganhant obtendrà la dorna d'argent. 

La virada consistissiá en un torn de l'Illa de Wight, al sud d'Anglatèrra. Los membres del NYYC, *New York Yatch Club* (Club de Iòts de Nòva York), a bòrd de la goleta *America* s'afrontèron, e ganhèron, a 14 naus de l'Esquadron reial dels Iòts, de Londres. 

Una anecdòta fòrça famosa, al subjècte de l'espectaculara de la victòria de l'*America*, conta cossí la reina Victòria demandèt al final de la regata alara que las naus acabavan lo torn de l'illa: "Alara, quin serà lo primièr?", Se li respondèt "L**America'', Majestat", "E segond?", Contunhèt la reina, "Majestat, i a pas segond!", Foguèt la responsa. 

Lo armador de la goleta ''America'' faguèt la dòna del trofèu al NYYC. Dempuèi l'ora, lo trofèu venguèt a èsser nomenat **Copa de l'America** (en onor de la nau) o alara **Copa America.** 

Lo [[1870]] pel primièr còp se defendèt lo trofèu a [[Nòva York]] e capitèron encara las naus de NYYC, fins a [[1983]], mas perdèron la 25a defensa, contra l**Australia* *II*, del RPYC, Royal Perth *Yatch Club* (*Reial* Club dels Iòts de *Perth*), après 132 ans d'egemonia americana. 
[[Fichièr:Shamrock_III_in_Drydock.jpg|esquèrra|vinheta|Lo *Shamrock III* perdènt en 1903]]
A l'edicion seguenta edicion ([[1987]]) la nau *Stars & Stripes* del SDYC, *San Diego Yatch Club* californian, patronejat per Dennis Conner, recuperèt la "Dorna de las 100 Guinèas" per un club dels Estats Units, fins que en [[1995]] lo *Black Magic* de [[Nòva Zelanda]] de nòu prenga lo títol als nòrds americnas la gardan pendent doas edicions.

== Istòria recenta ==


== Competicion ==
La competicion se divisa en doas partida: la *'Copa Louis Vuitton** e la quita **Copa de l'America*'.
* La Copa Luis Vuitton, en circonstàncias normalas, servís a causir la nau que desfisarà lo defensor de la Copa de la America. Per la Copa Louis Vuitton i a dos tipe de regatas, las regatas en flòta (totes contra totes, mai espectacularas) e las regatas un contra un (*Match Race''). Lo campion vendrà aquel qu fa l'escomesa.

* La Copa de la America, afronta fin finala coma defensor lo tenent del trofèu amb l'equipa en desfianta. Lo venceire de l'afrontament ganha la "Dorna de las 100 Guinèas", e ven alara lo defensor.

## Istorial

## Ganhants per país

## Ligams extèrnes
*
Jonca

[vinheta|Jonca de doas velas al [Vietnam]]
vinheta|Jonca japonesa, ca. 1860<br>Fotografia  Ueno Hikoma
Una **jonca** es un batèu tradicional d'Asia, de còca compartimentada e de velas als « tres quarts » latadas tot lo long e « flotantas » e d'armura limpanta o reversibla.

Per extension, **jonca** designa l'armeg tipic d'aqueles velièrs.

## Etimologia
Existís al sègle XVI las grafias *ioncque*, *iuncque*, e *ionco*, respectivament dins de traduccions de tèxtes italian, espanhòl e neerlandés. Las tres mencions venon del portugués *jonco* atestat al sègle XIV, que d'esperel deriva del malais *djong*.

En chinés, los tèrmes qu'aurián pogut èsser a l'origina del tèrme son fòrça pauc emplegats. Al contrari las estatisticas de las Doanas imperialas chinesas utilisan gaireben un milièr de tèrmes per designar los diferents tipes de joncas de mar e de rius.

## Tipologia
La tipologia de las joncas de realizat es dificila e los obratges scientifics sul subjècte totjorn parcials. De fach lo subjècte cobrís potencialament l'ensemble de las embarcacions d'Asia.

Coma pels batèus occidentals, aquela tipologia se pòt fondar sus diferents critèris:
* Origina istorica (aquelas deribadas de la piròga corduradas, e aqueles del radèu),
* Geografia (luòc d'usatge),
* Tipe foncional (utilizacion: abitacion, transpòrt de mèrças, de passatgièrs, vigiléncia e assistança, guèrra, pèsca, plaisença).

## Caracteristicas

### Armeg e velas
Un armeg de jonca es compausat d'una o mai velas tota latadas e « compensadas ».

Compensada, que la vela es a costat del mast e passa leugièrament cap abant d'aquel. Es coma una empenta compensada amb una partida cap abant de son axe. Çò que destria l'armeg de la jonca dels armegs ocidentals es l'utilizacion de latas pla pesugas tot lo long de la tela, la divisant atal en panèls. Aquelas latas (mai sovent de bambós), que son tengudas al mast, tiban la vela, tenon sa forma e pren los esfòrces sus la vela. Cada lata ten las sieuna escota. L'orientacion de la vela se manten per un malhum d'escotas ligadas a una escota màger.

Amb aqueles renfòrts, la tela es pas jamai pesucament sollicitada, ne fasent una vela fòrça fisabla e duradissa.

### Esructura e còca

#### Empentas
« L'empenta es, coma la quilha, pertusat de traucs en losange, e son safran passa dins una òsca qui separa lo rèire en dos, daissant intrer l'aiga dins una cambra calfatada d'ont pòt pas s'espandre dins l'interior de la nau; sa fusada longa e redonda torneja dins dos estambòts e passa, fòrça, la nau; atal l'empenta se dintrar qunad es a l'encoratge, amb un quilhadís que lo lèva. »

#### Derivas

#### Clausons estantas
La « tecnica de las clausons estancas » de las joncas chinesas foguèron inscricha en 2010 per l'UNESCO sul lista del patrimòni imateriel necessitant una salvagarda urgenta.

## Istòria

## Referéncias




## Vejatz tanben

### Ligams extèrnes
* Sampan
Gaston Ièr

**Gaston Ir** es lo nom portat per mantuns sobeirans e sénher europèus: 
* '''Gaston Ir de Bearn''' († 984) 
* '''Gaston Ir de Fois-Bearn''' (1287 ─ 13 de decembre de 1315)
Adama Barrow

**Adama Barrow** (n. lo 16 de febrièr de 1965) es un òme politic gambian. Lo 2 de decembre de 2016 es proclamat elegit president de la Republica.
Matèu (apòstol)

Segon lo Nòu Testament, **Sant Matèu** (Galilèa, s. I AbC - Etiopia o Ierepolis, s. I) èra un Apostòl de Jèsus de Nazaret. L'atribucion de l'Evangèli segon Matèu, es pas gaire clara, que sembla escrich originalament en grèc en una data tardièra. Es venerat coma sant dins tota la cristiandat.

## Biografia
Segon las Escrituras, **Matèu** (מתי/מתתיהו, "Don de Jahvèh", *Mattay* o *Mattithyahu*, en grèc Ματθαῖος, *Matthaios*) èra filh de Alfèu, se nomenavan Levi e èra collector d'impòstes a Cafarnaom ont acaptava lo peatge per Eròdes. Segon l'evangèli de Sant Luc, Jesus lo cridèt alara que trabalhava e li diguèt: "Seguís-me". Lo seguiguèt, e se festejèt una granda taulejada en çò d'el en onor de Jèsus.

Segon Eusebi de Cesarea, prediquèt pendent quinze ans a Palestina e après, segon Rufin, se n'anèt cap a Etiopia ont foguèt lapidat, cremat e decapitat. Segon l'evèsque de Chipre Epifani I de Constància, Matèu moriguèt a Ierapolis de Siria e aquel que foguèt martirizat en Etiopia foguèt l'apostòl Matias.

Se li atribuiguèt lo primièr dels evangèlis sinoptics , l'Evangèli segon Matèu. 
File:Coronation Gospels Athelstan Saint Matthew.jpg|Frontispici dels Evangèlis de la Coronament, s.IX (Londres, British Library MS Cotton Tiberius A ii)
File:Giovanni Ambrogio Figino San Matteo.jpg|Pintura de Giovanni Ambrogio Figino, v. 1580 (Milan, San Raffaele)
File:Michelangelo Caravaggio 045.jpg|Pintura del Caravaggio, 1602 (Roma, S. Luigi dei Francesi)


## Veneracion
Segon la tradicion, sa despolha se tròban a la Catedrala de Sant Matèu de Salèrn (Campània, Itàlia). La legenda ditz que foguèt trobat a Capaccio en 954 a las pòrtas a Salèrn; foguèy installat dins la cripta de la catedrala en 1081. La cripta foguèt transformada entre 1600 e 1616 per Domenico e Giulio Cesare Fontana, dins estil barròc.

Sa fèsta es:
* Lo 21 de setembre segon la Glèisa Catolica Romana
* Lo 16 de setembre segon la Glèisa Ortodoxa

## Iconografia
Dins l'art se representa portant lo libre de lo sieu evangèli. Pòrta a vegadas una espasa o una lança, o de balanças per pesar l'aur. Al Tetramorf, son simbòl es un òme alat o un àngel, que lo sieu evangèli comença amb la genealogia de Jesus.
File:Rembrandt Harmensz. van Rijn 049.jpg|Sant Matèu escrivent l'Evangèli, Rembrandt
File:Duomo di Salerno.jpg|Catedrala de Salèrn, amb lo cavòt del sant
File:Salerno 2013-05-17 10-47-55.jpg|Cripta De la Catedrala de Salèrn, amb l'autar e lo cavòt
File:Papyrus1.JPG|Papir De Oxyrrincos, v. 250, amb l'Evangèli de Matèu


## Vejatz tanben
* Evangèli de Matèu
Fugida en Egipte

[dreche|thumb|250px|Representacion de la Fugida en Egipte per [Giotto di Bondone|Giotto (1304-06).]]
La **fugida en Egipte** es un recit de a l'Evangèli de Matèu. Après la visita dels Reis Magues, un àngel aparéis en sòmi a Josèp de Nazaret e li revèla que lo rei Eròdes lo Grand vòl tuar totes los enfants qu'apareissarà lol Messias anonciat segon la profecia e prendrà lo poder. Alara lo parelh, (amb Maria), marcha en Egipte amb lo filh per evitar lo Chaple dels Innocents. E a la mòrt del rei tornan en Palestina.

Lo recit a pas de basa istorica demostrada e aparéis pas dins los autres evangèlis canonics. Pasmens, la fugida venguèt un tèma comun dins l'art crestian (subretot dins l'escòla flamanda) e los autors medievals contan los primers miracles del nenon Jèsus en Egipte dins las òbras literàries (coma la butada de palmièrs e de blat dins lo desèrt o la garimon de caminants).

## Referéncias


## Vejatz tanben

* Chaple dels Innocents
Colonia Valdense

**Colonia Valdense** es una vila d'Oroguai dins lo departament de Colonia. Sa populacion es de 3 087 abitants.

## Istòria
Foguèt fondada en 1856 per d'occitans de las Valadas.

## Populacion

Referéncias:

## Referéncias
Nenon Jèsus

[drecha|vinheta|Nenon Jèsus de Praga dins la glèisa de [Joinville (Nauta Marna)|Joinville]]
Lo **Nenon Jèsus**, tanben nomenat **divin Enfant**, es la figura de l'estat d'enfança del Crist dempuèi sa naissança fins a l'edat de dotze ans. S'agís tanben de la devocion particulara del catolicisme a aquela figura.

## Istòria
[drecha|vinheta|Nenon Jèsus de Steyr en [Àustria.]]
[vinheta|''sant Josep Carpentièr'' trabalhant a la cadèla amb son filh l'enfant Jèsus, Georges de La Tour, v. [1645.]]
[drecha|vinheta|Nenon Jèsus de las Mercés en Espanha ([San Fernando).]]
La devocion a l'Enfança del Crist se desvelopèt a l'origina del cristianisme avec la Nativitat e l'Epifania. Pasmens amb lo desvelopament del cristocentrisme a l'Edat Mejana, un atencion particuliara se fixa suls diferents estats del Crist dins la mistica catolica, atencion favorizada pels diferents Òrdres religioses, coma aquel dels Carmes, puèi maitard par les Òrdres mendicants, coma los franciscans amb lo vam dels betlèms.

## Ortodoxia
[vinheta|Lo Nenon Jèsus Pantocrator fàcia als Àngels (1871), projècte de fresca de la catedrala del Crist Salvador de [Moscòu (musèu de Nijni Novgorod)]]
Lo Nenon Jèsus es a vegada, mas rarament, representat sol, amb los atributs del Crist Pantocrator.

## Notas e referéncias
Émilie Broussouloux

**Émilie Broussouloux** (Briva, 12 de genièr de 1991) es na jornalista lemosina de television. Trabalha a France Télévisions (*Stade 2* a partir de 2014, *Télématin* a partir de 2015) puèi sus la nòva cadena France Info. Es bilenga francés e indonesian. Es la mija de Thomas Hollande, filh de François Hollande.

## Referéncias
Alain Juppé

**Alan Juppé**, nascut **Alain Marie Juppé** lo 15 d'agost de 1945 al Mont (Lanas), es un òme d'Estat francés.

Après son passatge per l'Escòla nacionala d'administracion (ENA), causís l'inspeccion generala de las finanças. Collaborator de Jaume Chirac a partir de 1976, es l'adjunt a la vila de París pendent dotze ans. Se presenta enseguida a Bordèu, que ne venguèt conse màger de 1995 a 2004 e dempuèi 2006.

Al nivèl nacional, es ministre del Budget de 1986 a 1988 e ministre dels Afars estrangièrs de 1993 a 1995. Es nomenat Primièr ministre al començament du septennat de Jaume Chirac, en 1995. Son passatge a Matignon es marcat per de caumassas contra son plan sus las retiradas e la Seguretat sociala, que ne deguèt en partida renonciar. Vengut fòrça impopular, quita lo cap del govèrn après la desfacha de la drecha a las eleccions legislativas de 1997. Al meteis temps, presidís lo Recampament per la Republica (RPR) puèi l'Union per un movement popular (UMP).

Es obligat de quitar la vida politica en 2004, la cort d'apellecion de Versalhas l'avet condamnat a 14 meses de prison amb ajornament e a un an d'ineligibilitat per presa illegala d'intereses dins l'encastre de l'afar dels emplecs fictius de la vila de París. Partit ensenhar al Quebèc, fa son retorn en politica dos ans mai tard tornant a son mandat de conse màger de Bordèu.

En 2007, un mes après aver èsser nomenat ministre de l'Ecologia par Nicolas Sarkozy, demissiona del govèrn, avent èssent vencut a las eleccions legislativas. Torna pasmens al govèrn coma ministre de la Defensa (2010-2011) e dels Afars estrangièrs (2011-2012). Longtemps donat favorit en vista de l'eleccion presidenciala de 2017, pèrd la primària presidenciala de la drecha e del centre de 2016 fàcia a François Fillon.
Shavcat Mirziïòiev

**Shavcat Mirziïòiev** (n. 24 de julhet de 1957) es un òme politic ozbec. Primièr ministre dempuèi 2003, ven president per interim a la mòrt del president Ioldashev en setembre de 2016. Es elegit lo 4 de decembre de 2016.
Desèrt de Judèa

Lo **desèrt de Judèa** (en ebrieu: מִדְבַּר יְהוּדָה, *Midbar Yehuda*, en arab: صحراء يهودا, *Sahara Yahudan*) es un desèrt situat en Israèl e en Judèa-Samària, territòri controversiat ara ocupat per Israèl. 

Es tanben conegut jol nom de *Yeshimon* (יְשִׁימוֹן), significant « desèrt » o « èrm ». Montanhós, se situa a l'èst de Jerusalèm e davalant cap a la mar Mòrta. Pel desèrt passan d'oèds e de barrancs, d'una prigondor mai sovent 365 m a l'oèst e de 183 m a l'èst.

## Notas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles connèxes
esquèrra|vinheta|Puèges dins lo desèrt de Judèa
.aol

**** (acorcha d’*America On-Line*, "America en linha", nom de marca) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 4 de novembre de 2016.
## Referéncias
.box

**** ("boita" o "bòxa", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi l’11 de novembre de 2016.
## Referéncias
Corleone

**Corleone** (*Cunigghiuni* en sicilian) es una comuna italiana de la Ciutat Metropolitana de Palèrme en Sicília. Teniá 11 244 abitants en 2014.

Es distanta de 54&nbsp;km de Palèrme, 115&nbsp;km d'Agrigento, 133&nbsp;km de Caltanissetta, 249&nbsp;km de Catania, 152&nbsp;km d'Enna, 299&nbsp;km de Messina, 251&nbsp;km de Ragusa, 324&nbsp;km de Siracusa e 101&nbsp;km de Trapani.
## Galariá


File:Casina Reale Ficuzza 0162.JPG|Palai Ficuzza
File:Santuario Madonna di Tagliavia.jpg|Santuari de la Madonna di Tagliavia
Vaucança

**Vocança** o etimologicament (**La**) **Vaucança** (*Vocance* en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situaa dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* 2016 : 607

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
.ril

**** (acorcha de *Reliance Industries Limited*, nom d’una companhiá indiana) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 15 de novembre de 2016.
## Tanben veire
* .reliance
* .jio
## Referéncias
.boston

**** (nom de vila) es un nom de domeni generic geografic. Es en servici dempuèi lo 29 de novembre de 2016.
## Referéncias
.كاثوليك

**** (pr. *catholic*, "catolic" en arab, Punycode .xn--mgbi4ecexp) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 1 de decembre de 2016.
## Tanben veire
* .catholic
* .天主教
* .католик
## Referéncias
Park Geun-hye

**Park Geun-hye**, (en corean: **박근혜** AFI: [pak.k͈ɯnh(j)e], en caractèrs sinocoreans **朴槿惠**) nascuda lo 2 de febrièr de 1952 a Samdeok-dong, presidenta de la Corèa del Sud elegida en 2013 e suspenduda pel parlament en 2016.
Nets atipicas

Eras "Nets atipicas" qu'ei un hestau de musica creat de 1992, que's debana cada annada en julhet a Langon (Gironda). Eth sué projècte qu'ei de valorisar era diversitat culturau en tot hèr descobrir "musicas deth monde". Eth pòs qu'ei descobèrta d'alteritat, sensibilisacion aras diferéncias, arreget de racisme e d'intoleréncia, presa de consciéncia ciutadana.

Que son organisats desbats e projeccions de films, sus subjèctes autant divèrs com eth deute deth Terç Monde, agricultura paisana, drets deth òmi, diferéncias culturaus, mercandisacion deth monde, comèrci equitable, mondialisacion financièra, ecà...

Programacion

1994

Occitània : Femmouzes T.

; 1995
* Panama/ França : Azuquita
* Cap Verd : Cesária Évora
* Guinea : Mory Kanté
; 1996
* Brasil : Gilberto Gil
* Mali : Boubacar Traore
; 1997
* Argeria : Cheb Mami
* Cameron : Manu Dibango
; 1998
* Cuba : Compay Segundo
* Estats-Units (Nova Iòrc)/ Porto Rico : Ray Barretto
* Colómbia/ França : Yuri Buenaventura
* Pero : Susana Baca
; 1999
* Argeria/ França : Faudel
* Occitània : Massilia Sound System (Marseille/Occitanie)
* Cuba : Orlando « Maraca » Valle (Cuba)
; 2001
* Occitània : Compagnie Lubat
* Cuba : Eliades Ochoa (du Buena Vista Social Club) et Cuarteto Patria
* Iogoslavia : Emir Kusturica and The No Smoking Orchestra
* Occitània : Fabulous Trobadors (Toulouse-Occitanie)
* França : Manu Chao
* Cameron : Manu Dibango
* França/Magreb : Orchestre national de Barbès
; 2002
* Cap Verd : Cesária Évora
* Iogoslavia : Goran Bregovic
* Senegal : Youssou N'Dour
* Martinica : Dédé Saint-Prix
* França : Sergent Garcia
* França : Noir Désir
; 2003
* França : Zebda
* Occitània : Massilia Sound System
* Itàlia : Roy Paci
* Itàlia : Caetano Veloso
* França/ Colombia : Yuri Buenaventura
* França/ Argentina : Gotan Project
* Reiaume-Unit : Asian Dub Foundation
; 2004
* Cameron : Manu Dibango
* Cuba : Omara Portuondo
* Iogoslavia : Emir Kusturica
; 2006
* Brasil : Gilberto Gil
* Iogoslavia : Goran Bregovic
* Cuba : Orquesta Aragon
TEI

La nòrma TEI es un ensemble de preconizacions (TEI *Guidelines*) qu'especifican de metòdes d'encodatge pels tèxtes que las maquinas pòdon legir, mai que mai en lingüistica e en sciéncias umanas e socialas.

Aquelas preconizacions son redigidas per la TEI (*Text encoding initiative*), un consòrci que desvolopa e manten d'un biais collectiu de nòrmas per la representacion de tèxtes jos la forma numerica. Es una organizacion a tòca pas lucrativa compausada d'institucions academicas, de còlas de recèrca e d'especialistas individuals del monde tot.

### Structura del format TEI
Dempuèi la version P4, la TEI es un jos-format del lengatge XML. Aquel utiliza de balisas qu'enquadran un tròç de tèxte e lo qualifican. Aquelas balisas pòdon aver d'atributs, obligatòris o facultatius, que precisan la qualificacion.

Ex. : *<pron notation="IPA">trænskrɪpʃən</pron>*

La balisa *<pron>* enquadra lo mot "trænskrɪpʃən", indicant qu'es una prononciacion. L'atribut "notacion", qu'a coma valor "IPA", indica qu'aquela prononciacion es transcriuta en Alfabet Fonetic Internacional.

### Las preconizacions
Las TEI Guidelines an agut mantuna version :
* TEI P1 (publicada en 1990)
* TEI P2 (publicada en 1992-1993)
* TEI P3 (publicada en 1994)
* TEI P4 (publicada en 2002)
* TEI P5 (publicada en 2007)
La version utilizada uèi es la TEI P5 v2.0.1, publicada en 2011.

Definís un cèrt nombre de balisas adaptadas a l'etiquetatge de tèxtes numerics. Per cada balisa, prepausa d'unes atributs e balha d'exemples de valors que pòdon préner.

Aquelas balisas son amassadas dins de moduls que correspondan a las diferentas utilizacions que se pòdon far de la TEI (poesia, transcripcions de discorses, diccionaris, manuscrits...).

### Libertat d'utilizacion
Aquelas *Guidelines* son publicadas en open source. I podèm accedir en linha, ne telecargar una version pdf o ebook, ne far una còpia locala... D'efièit, la TEI vòl èstre un format obèrt que cadun pòt adaptar a sos projèctes

### Projèctes qu'utilizan la TEI
Numeroses projèctes dins lo monde an causit la TEI per encodar los lors tèxtes. Podèm citar :
* *British National Corpus*
* *Oxford Text Archive*
* *FreeDict*
* Otisses del Congrès Permanent de la Lenga Occitana
* *Le Petit Larousse Illustré* de 1905
* *Base de Français Médiéval – Old French Corpus*
* *Perseus Project*
## Nòtas e referéncias
Hèstas de Nosta Dama de Laruntz

Las **hèstas de Nosta Dama de Laruntz** (en français : *Fêtes de Notre-Dame*) que son hèstas patronaus deu 15 d'agost a Laruntz, en vath d'Aussau, en los Pirenèus Atlantics, region Navèra Aquitània. 
Qu'ei lo dia on se pòt véder tota l'espandida de las tradicions musicaus e coregrafics tradicionaus de la vath.

## Istoric
Que hasón vàler aquera hèsta anciana pendent las , mercés au torisme termau qui èra hèra actiu en la vath. Que i van hèra de bearnés e de toristas. La hèsta patronau de Laruntz qu'ei remarcabla en per'mor de la faiçon de har víver, uei enqüèra, lo son patrimòni e las soas tradicions : vestit tradicionau aussalés, sauts bearnés, branlos en coble, cantas polifonicas, passacarrèra… Qu'ei hestejada lo 15 d'agost, mes qu'es hè d'ua faiçon generau deu.

## Debanar de las hèstas
* Las Aubadas : lo matin de d'òra, musicans apelhats de negre que hèn passacarrèra en acompanhant baladins vestits de roi. Aquestes que hèn la quista en per d'immortèlas. 
* La missa : los qui an lo vestit tradicionau aussalés que son plaçats au còr de la glèisa on cantan los cantics modèrnes en polifonia. 
* Lo bal : a la sortida de la missa, los musicans que s'amassan e que jògan passacarrèras entà miar los dançaires a l'endret deu bal, qui's hè segon un ordi precís. Que comença peus sauts dançats peus òmis puish los branlos dançats en coble mixtes.
* L'aperitiu e lo repaish : la municipalitat qu'auhereish lo vin d'aunor devath la hala. Qu'ei lo parat tà la comunautat aplegada de cantar hèras cantas polifonicas. Arron que van aus estanguets, puish au disnar en familha, on la canta ei tostemps hèra presenta.
* *Passacarrèra* : après lo repaish, cada quartièr que hè un passacarrèra entà juntar la plaça centrau. Los musiciens que jògan ua estròfa de canta, los cantaires que s'aplegan e quan la musica s'arrèsta, la canta que pren la seguida pendent ua estròfa tanben. Aquerò que merca l'identitat de cada quartièr e l'amassada de cadun sus la plaça centrau que torna afirmar la comunautat. 
* Bals : un dusau bal ritmat peus sauts e branlos que segueish lo passacarrèra, puish un darrèr bal que's hè tard lo ser, lo medish moment que s'entenen cantas polifonicas aus estanguets.

## Bibliografia
* Jean-Jacques Castéret, *Le chant de table en Béarn et Bas-Adour : ethnomusicologie d’une pratique polyphonique*, tèsi de doctorat, Bordèu 3 / Lacito-du-CNRS, 2004, 825 p.

## Ligam extèrne
* Ficha d'inventari de las « Fêtes de Notre-Dame de Laruns » au patrimòni culturau immateriau francés, sus *ethnologie.culture.gouv.fr* (consultada lo 11 de març de 2015).
Hèsta de la sau

[thumb|right|250px|[Salias (Bearn)|Salias]]
La** Hèsta de la [[Sal|Sau]]**, qu'ei ua hèsta calendària bearnesa qu'estó creada en 1980 a Salias.

Quate dias de celebrar, deu dijaus tau dimenge, qui's calan sus la dusau setmana deu mes de seteme. 

La sau qu'ei espleitada despuish au mensh 3000 ans suu parçan de Salias.

Uei-lo-dia que'n produseishen 900 quilòs per an.

Aperada tanben *aur blanc* qu'ei de prumèra qualitat peu salar que sia per la carn o lo hromatge en Bearn, en Baish Ador, peu Jambon de Baiona IGP.

A d'aquesta hèsta qu'ei la familha e la comunitat qui s'i hèn com per las hèstas patronaus. De mei qu'ei ua de las hèstas màgers de l'abòr en Bearn.

Programa de 2016 de la Hèsta de la sau.

## Debanar
Arron la missa deu dimenge matin, cantada en bearnés en polifonia, que's fòrma un seguici de las confrairias que se'n va cap a la plaça deu Bayaà, plaça - per devath la quau e's tròba uei la cripta de la hont salada - on son intronizats los navèths confrairs. 

Cants, contes e dança e notament de 2009-2010 enlà, dab la recuperacion peus dançaires (especiaument peus dançaires de Salias e de Sent Pèr (de Lèren) deu Quadrilh de Salias, dança en linha cantada e soada aus instruments. 
Puish que segueish l'aperitiu e lo repaish (de 800 cobèrts) animat per las bandas. 

Lo vrèspe qu'ei consacrat a la cavalcada deus bròs per tèmas deus parçans de Salias e de la Comunitat de Comunas aus quaus tribalhan tot l'an.

Lo temps mei simbolic de tota la hèsta de la sau qu'ei lo de la jòga millenària deus portaires de samau. Las familhas deus Part-prenents qu'avèvan lo dret de putzar autanta saussa de sau com podèvan pendent un temps dat e de s'ac arrecaptar a casa dens cistèrnas plaçadas en contrabaish deus ostaus de faiçonaires de sau. Un vertadèr esplèit de fòrça e d'equipa dab vaishèths de 120 quilòs.

## Ua apropriacion ciutadana tornar
Los *Amis du Vieux Salies* qu'animan un musèu de la sau de la museografia modèrna, pertocant las arts e tradicions popularas a l'entorn deus mestièrs de la sau a Salias..

## Nòtas e referéncias
Ciutat Metropolitana de Gènoa

La **Ciutat Metropolitana de Gènoa** (en italian: *Città metropolitana di Genova*) es una division 

administrativa italiana, dins la region de Ligúria, que lo capluòc n'es Gènoa. Remplaça la província de Gènoa dempuèi lo 1èr de genièr de 2015.

## Politica e administracion
La ciutat metropolitana es dirigida per un cònsol, qu'es lo de la vila de Gènoa, un conselh metropolitan elegit e una conferéncia metropolitana consultativa, ambedós presidits pel cònsol.
Lo sèti se trapa al palais Doria-Spinola a Gènoa.

## Comunas
La ciutat metropolitana de Gènoa amassa 67 comunas per 882 718 abitants.

## Nòtas e referéncias

## Ligams extèrnes
* Site oficial de la Città metropolitana di Genova
Comunas de la ciutat metropolitana de Gènoa

**Lista de las 67 [[Comuna italiana|comunas]] de la [[Ciutat Metropolitana de Gènoa]], dins la region [[Ligúria]], en [[Itàlia]]**.



## A
* Arenzano
* Avegno
## B
* Bargagli
* Bogliasco
* Borzonasca
* Busalla
## C
* Camogli
* Campo Ligure
* Campomorone
* Carasco
* Casarza Ligure
* Casella
* Castiglione Chiavarese
* Ceranesi
* Chiavari
* Cicagna
* Cogoleto
* Cogorno
* Coreglia Ligure
* Crocefieschi
## D
* Davagna
## F
* Fascia
* Favale di Malvaro
* Fontanigorda
## G
* Gènoa
* Gorreto

## I
* Isola del Cantone
## L
* Lavagna
* Leivi
* Lorsica
* Lumarzo
## M
* Masone
* Mele
* Mezzanego
* Mignanego
* Mocònesi
* Moneglia
* Montebruno
* Montoggio
## N
* Ne
* Neirone
## O
* Orero
## P
* Pieve Ligure
* Portofino
* Propata
## R
* Rapallo
* Recco
* Rezzoaglio
* Ronco Scrivia
* Rondanina
* Rossiglione
* Rovegno

## S
* San Colombano Certénoli
* Sant'Olcese
* Santa Margherita Ligure
* Santo Stefano d'Aveto
* Savignone
* Serra Riccò
* Sestri Levante
* Sori
## T
* Tiglieto
* Torriglia
* Tribogna
## U
* Uscio
## V
* Valbrevenna
* Vobbia
## Z
* Zoagli
Pòrtfin

**Pòrtfin** (; en italian: *Portofino* ; en ligur: *Portofin* ) es una comuna de la Ciutat Metropolitana de Gènoa, situat en Ligúria, en Itàlia.

## Geografia
Pòrtfin es situat a l'oèst del golf de Tigullio al fons d'una baia al sud-èst del puèg de Pòrtfin a  de Gènoa.

Pòrtfin es al dintre del Parc natural regional de Pòrtfin amb 6 autras comunas.

## Cultura
### Giuseppe Amisani
Lo pintre mai emblematic de Pòrtfin foguèt Giuseppe Amisani, conegut coma «lo Pintre dels Reis», a quí Pòrtfin dediquèt una passejada pel passeig marítim, «lo passeig Amisani». Quand passatz per Bocche e seguissètz la carrièra principal que baissa cap a Pòrtfin Mare, en un punt determinat de la ruta se pòt véser, encastrada dins lo conglomerat, una placa de marbre amb l’escrit: «Ací la bellesa del mond foguèt somriuda per darrièrai còp». Giuseppe Amisani passèt son temps en aqueste lòc l’an 1941 e soliá pintar a l’aire liure.


Giuseppe Amisani, Spiaggia a Portofino, Olio spatolato su tavola, 64 x 46,5.jpg
Giuseppe Amisani, the painter of the Kings, Portofino.jpg|
Giuseppe Amisani, Andando a Portofino.jpg
Giuseppe Amisani, Scorcio di Portofino.jpg
Giuseppe Amisani, the painter of the Kings, Morning in Portofino.jpg
Giuseppe Amisani, the painter of the Kings, View of Portofino.jpg
Giuseppe Amisani, the painter of the Kings (1881-1941) Veduta di Portofino.jpg
Giuseppe Amisani, Spiaggia di Paraggi a Portofino, olio su faesite, 19.5x26.5 cm.jpg
Giuseppe Amisani, Quiete a Portofino.jpg


## Galariá

Imatge: Portofino piazza.jpg|La placeta
Imatge: Portofino 001.jpg|Panorama
Imatge: Portofino 002.jpg|bauces
Imatge: Portofino_from_the_sea.jpg|Vista de la mar
Imatge: Portofino_harbor_left.jpg|Vista a l'esquèrra
Imatge: Portofino_harbor_right.jpg|Vista a la dreita
Imatge: Portofino_harbor_with_yachts.jpg|Badia amb iòts


## Nòtas e referéncias