Carmin (colorant)

vinheta|Polvera de pigment carmin
Lo **carmin** es un pigment roge escur e viu obtengut a partir d'un insècte, la cochenilha. Figurant sota la referéncia  dins lo *[[Colour Index]]*.

Lo tèrme *carmin* designa, per metonimia, una color d'un roge prigond.

## Etimologia
Lo mot *carmin* ven del castelhan ancian *cremesin*, que significava « al subjècte de quermès », el meteis del latin medieval *cremesinus* per *kermesinus* o *carmesinus* (e sa forme contractada *carminus*), es a dire le pigment de la cochenilha *[[Dactylopius coccus]]*, *qirmiz* en arabi (et en persan), deribant del sanscrit *krmi-ja* (de *krmih* « ver » e *ja* « produch ») significant « pigment roge produch par un vèrm ». 

Los mots *carmin* e *cremesin* an la mèsma origina etimologica.

## Pigments
[vinheta|344x344px|Estructura del carmin, complèxe d'[acid carminic e d'alumini.]]
Lo **carmin verai** es un pigment-laca organic natural (NR4) produch a partir de las femes de cochenilhas quermès (*[[Kermes vermilio]]*), parasits del garric (*[[Quercus coccifera|quersus coccifera]]*).

Aqueste insècte èra conegut en Egipte antica, puèi en Euròpa. La laca fabricada a partir de la secrecion d'aqueste insècte èra conegut jol nom de *laca cremesina*. Correnta dins la region de Montpelhièr, permetèt a la vila de desvelopar una especialitat de la tintura de teissuts escarlatas. Aqueste pigment servissiá tanben a colorar los manuscrits. Lo compausat quimic màger responsable de la color es l’*acid quermesic*, roge, que s'apond un colorant jaune-iranjat, l’*acid laccaïc D* (.

La cochenilha, minuscul insècte del Mexic, dona tanben una color roja transparenta mas fòrça fugitiva, plan respectada dels Aztècs. Aqueste insècte parasita los cactus del genre *Opuntia* (Figuier de Barbarie), e dona l'acid carminic per se defendre. La nacion aztèca Mixteco Zapotèca cultivaca ja d'opuncias per la cochenilha abans l'arribada dels Espanhòls. Foguèt menada en Euròpa al sègle XVI après la descobèrta de l'America del Sud. Remplaça lo quermès vèrs 1686.

La preparacion èra pro complèxe, demandava de grandas precaucions, e donava fins a 12 qualitats diferentas de pigment.

D'autras varietats de cochenilhas donan un colorant carmin. I a de cochenilhas salvatjas, que se culhissiá en America, la cochenilha de Polonha, que dona una mèscla d'acid quermesic e d'acid carminic, e la cochenilha d'Armenia, que conten d'acid carminic (. Los tres colorants dels carmins son d'antraquinonas naturalas (.

En 1467, la porpra de Tir avent desaparegut a causa de la presa de Bizanci pels Turcs, lo papa Pau II decidiguèt que los vestits dels cardinals serián tintas amb lo quermès. La porpra cardinalícia es ara de color escarlata (.

Las nuàncias de pigment carmin d'origina naturala varian de l'escarlata al roge mai o mens porprat. Al sègle XIX, Michel-Eugène Chevreul comencèt a situar las colors las unas al respècte de las autras e al respècte de las raias de Fraunhofer. , çò indica. L'ecran pòt presentar aproximativament aquesta tinta 2&nbsp;roge&nbsp;11&nbsp;ton. La *laca carminada* n°6 del mercand de colors Gademann es rouge&nbsp;11&nbsp;ton, los autres carmin 1 roge, 11 ton o mai escur. Mas Chevreul nota tanben per Gademan dos *carmins jaunes*, 5&nbsp;iranjat-jaune&nbsp;8&nbsp;ton e jaune&nbsp;9½&nbsp;ton e un *carmin violet* 4&nbsp;violet&nbsp;15&nbsp;ton.

Los colorants e pigments carmins son pas solids a la lutz, çò qu'empachèt pas d'artistas pintors de l'utilizar.

### Laca de carmin
Se nomena *laca* un pigment obtenut, coma lo carmin. Los mercands de colors vendèron lo produch jol nom de « laca de carmin » o « laca de Florença », o simplament per sinecdòca *laca*.

Aquesta laca seriá estat d'en primièr fabricada a Florença e amb lo quermès abans de conéisser la cochenilha. Mai tard se'n fa de bèlas a París e a Viena mas que se destrian pas d'aquesta de Florença. Mentrtant se vendava jos aqueste nom de lacas fachas amb d'autras matèrias colorantas qu'èran pas comparablas a la laca de carmin veraia.

Ensajant de fabricar la laca carminada, Georg Ernst Stahl decobriguèt per escasença lo blau de Prússia.

## Colorant alimentari
Lo pigment carmin, complèxe d'acid carminic e d'alumini, s' utiliza coma colorant alimentari jol numèro E120.

Considerat mai sovent coma non toxic (, lo carmin es pasmens conegut per provocar sus una pichona partida de la populacion d'allergias anant de l'urticari e l'astma fins a - mai rar - de chòcs anafilactics grevissim, las reaccions amb de cosmetics son mai frequentas e son atribuidas als rèstes d'insèctes utilizats per sa fabricacion. Se l'aditiu es uèi sintetisable es pas encara lo cas per l'alimentacion industriala.

Coma fòrça colorants, E120 se pòt vendre jos forma de lacas d'alumini: un metal sopçonat, dins l'alimentacion transformada, de neurotoxicitat.

## Color carmin
Lo *carmin* designa per metonimia un roge prigond similar a aqueste obtengut a partir de la cochenilha, coma lo carmin de garança o l'equivalent sintetic de la tinture da garança, lo carmin d'alizarina (PR83).

Dins unes sistèmas, aquesta color es considerat coma color terciària, coma mescla d'una color primària, lo *[[Magenta (color)|magenta]]*, e d'una color secondària, lo *roge iranjat* (magenta + jaune).

En 1816, lo mercand de colors Bourgeois comercializèt un *carmin de garance*, es a dire una laca obtenguda a partir de la garança dels tinturièrs.

En 1847, lo pintre Dyckmans aviá començat d'ensags de vielhiments sus las colors per artistas pintors les mai espandidas a son epòca. Teniá lo "carmin de cochenilha" e lo "carmin fixe de grança". Examinant los resultats en 1880, Blocks concluguèt que lo carmin de cochenilha e una lacas de garança calcinadas son pas valables per la pintura artistica. Unes carmins de garança se pòdon utilizar (.

Lo *carmin modèrne*, permanent, es realizat a partir de pigments de sintèsi (roges antraquinonic PR83 o PR177, roge de perilèn PR179), mai permanents.

### Nuancièrs

Lo nuancièr RAL indica RAL&nbsp;3002&nbsp;Roge carmin.

Pels mercands de colors i a 603&nbsp;roge&nbsp;carmin e 688&nbsp;laca&nbsp;carminada ; 080&nbsp;carmin, e 089&nbsp;carmin&nbsp;foncé e 575&nbsp;laca&nbsp;carminada ; Carmin&nbsp;Lefranc&nbsp;902 e Carmin&nbsp;d'alizarina&nbsp;328 e Laque&nbsp;carmiada&nbsp;fixe&nbsp;343.

## Vejatz tanben

### Bibliografia
* * 

### Articles connèxes
* Acid carminic
* Roge
* Cremoisin

### Nòtas e referéncias