open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sèrgi Gairal

**Sèrgi Gairal**, en francés *Serge Gayral*, nascut a Castras (Tarn) lo 19 de febrièr de 1948 es un escrivan occitan.

### Biografia
Sèrgi Gairal nasquèt dins una familha tarnesa umila. Sa maire bailejava l’ostal, son paire èra obrièr dins lo textil. Aguèron tres mainatges, Sèrgi es l’ainat. Passèt tota son enfança a Braçac. Faguèt d’estudis per venir professor d'espanhòl. Una profession que lo menèt a trabalhar dins divèrsas vilas de França (Marselha, Luxueil-les-Bains, Cransac-les-Thermes, Vilafranca-de-Roergue) mas tanben en Espanha (León) coma assistent de francés.

Essent luènh de sas rasigas quand ensenhava dins l'èst de França, legissiá la cronica occitana d’un jornal quand se mainèt qu’èra la lenga de sa Tèrra, que la compreniá mas la coneissiá pas pro. De retorn al País, per mestrejar l’occitan (ja que l'ausissiá quand èra pichon dins son vilatge e mai tard dins la bèla-familha) se botèt a l’estudiar en autodidacte puèi prenguèt de corses per correspondéncia. Comencèt a escriure son primièr roman aprèp aver fach un exercici d’escritura per sos corses. Professor d'espanhòl retirat, ara se consacra a la redaccion d’obratges en occitan dins la varianta lengadociana. 

Filantròp, Sèrgi Gairal faguèt de reviradas de l’espanhòl a l’occitan mas tanben al revèrs. Participèt a confeccionar lo metòde d’aprendissatge *Cap a l’occitan* (IEO 2008). 

Foguèt amic amb Cristian Laus e Joan de Cantalausa. 

Se maridèt e aguèt tres mainatges, una dròlla e dos dròlles. 

### Lo mond de Sèrgi Gairal
Dins la màger part de son òbra literària, sèm dins un mond ont los personatges son de locutors occitans naturals. Los protagonistas pòdon viure e s’exprimir naturalament dins lor lenga mairala. Los quites animals, quand son los personatges principals, an tanben la facultat de pensar e parlar en occitan. 

### Òbras
**Romans** 

* *Lo barracon*, 	1996
* *Un estiu sus la talvera,*	2001
* *Delà la mar,* 	2004
* *Tango d’estiu en Roergue,*	2009
* *Lo fuèlh rosegat*, 	2010
* *Lo puèg de las fadas,*	2011
* *Las vacanças de Pascas,*	2013
* *La nena del pont*, 	2013
* *Dins una balma del Sidòbre,*	2014
* *Lo papagai e lo robòt*,	2016
* *Lo professor Cric,*	2017
* *Le troubadour d’Ibiza,*	2018
* *Confidéncias felinas*,	2019
* *Lo secrèt de Juli,* 	2020
* *Una sietada de reponchons*,	*2022*

**Autres tipes d’obratges** 

* *365 istorietas nòstras,*	2012
* *Mots crosats d’òc,*	2014
* *Nòu contes de Nadal d’endacòm mai,*	2014 (obratge collectiu)

* *Tròces de vida,*	2021

**Reviradas** 

* *Allende los mares,*	2006
* *L'ingeniós gentilòme Dòn Quichòt de la Mancha,*	2014
* *Lo teatre de Miguel de Cervantes* : *Entremeses,* 	 2018

### Ligams
https://sites.google.com/view/sergegayralauteur/accueil  

Entrevista amb l’autor del 31 de decembre de 2021
Édouard Valéry

**Édouard Valéry**, (1924, La Coquilha - 2010, Sarlat e La Canedat ) foguèt un resistent francés.

## Nòtas
Patrick Dewaere

**Patrick Dewaere** (n. **Patrick Bourdeaux,** 1947-1982) es un actor francés de cinèma. Es lo paire de Lola Dewaere e Angèle Herry.

## Filmografia

* 1969 : *L'Innocente*, de Olivier Ricard
* 1970 : *La Jeune Veuve*, de Marc Vaziaga
* 1971 : *La Maison sous les arbres* de René Clément
* 1971 : *La Vie sentimentale de Georges le tueur* de Daniel Berger
* 1971 : *Les Mariés de l'an II* de Jean-Paul Rappeneau
* 1972 : *Belle*, court métrage de Iouri Guerman
* 1973 : *Themroc* de Claude Faraldo
* 1974 : *Les Valseuses* de Bertrand Blier : Pierrot
* 1975 : *Lily aime-moi* de Maurice Dugowson : Gaston
* 1975 : *Catherine et Compagnie* de Michel Boisrond : François de Charnison
* 1975 : *Au long de rivière Fango* de Sotha : Sébastien
* 1975 : *Gliscom Butrew*, de Sotha : Bleed
* 1975 : *Pas de problème !* de Georges Lautner
* 1975 : *Adieu poulet* de Pierre Granier-Deferre
* 1976 : *La Meilleure Façon de marcher* de Claude Miller : Marc
* 1976 : *La Marche triomphale* (*Marcia trionfale*) de Marco Bellocchio
* 1976 : *F… comme Fairbanks* de Maurice Dugowson : André Fragman
* 1977 : *Le Juge Fayard dit « le Shériff »* de Yves Boisset : Jean-Marie Fayard
* 1977 : *La Chambre de l'évêque* (*La stanza del vescovo*) de Dino Risi : Marco Maffei
* 1978 : *La Clé sur la porte* de Yves Boisset : Philippe
* 1978 : *Préparez vos mouchoirs* de Bertrand Blier : Stéphane
* 1979 : *Le Grand Embouteillage* (*L'ingorgo*) de Luigi Comencini
* 1979 : *Coup de tête* de Jean-Jacques Annaud : François Perrin
* 1979 : *Série noire* de Alain Corneau : Franck Poupart
* 1979 : *Paco l'infaillible* de Didier Haudepin : Pocapena
* 1980 : *Un mauvais fils* de Claude Sautet : Bruno Calgagni
* 1980 : *Psy* de Philippe de Broca : Marc
* 1981 : *Plein sud* de Luc Béraud : Serge Laine
* 1981 : *Les matous sont romantiques* de Sotha
* 1981 : *Hôtel des Amériques* de André Téchiné : Gilles Tisserand
* 1981 : *Beau-père* de Bertrand Blier : Rémi Bachelier
* 1982 : *Mille milliards de dollars* de Henri Verneuil : Paul Kerjean
* 1982 : *Paradis pour tous* de Alain Jessua : Alain Durieux
US Bergerac rugby

L’**US Bergerac Rugby** es un club de rugbi de XV fondat en 1900 e basat a Brageirac.

## Personalitats del club

### Jogaires celèbres

* Romain Teulet, l'un dels simbòls de la formacion bergeracoise.
* Jérôme Bosviel (2007)
* Michel Denêtre (2014-2015)
* Dominique Erbani (1976-1981)
* Matthew Farmer (2013-2018 e 2020-)
* Christophe Juillet (1985-1989)
* Sisa Koyamaibole (2018-2020)
* Augustin Petrechei (2013-2016)
* Nicolas Sisombath (2012-2015 e 2017-2018)
* Romain Teulet (1989-1999 e 2000-2001)

## Ligams extèrnes

* Rugbi.
CA Periguers

Lo **CA Periguers** es una equipa de rugbi de la vila de Periguers e una dei còlas majoras d'Aquitània .  

## Liames extèrnes

## Nòtas
Eric Prydz

**Eric Sheridan Prydz** (Täby; 19 de julhet de 1976) es un DJ e productor discografic suèc.

## Discografia
### Albums
* 2016: "Opus"

### Simples
* 2003: "Slammin'"
* 2004: "Call on Me"
* 2005: "Woz Not Woz" (amb Steve Angello)
* 2006: "Proper Education" (Eric Prydz vs. Pink Floyd)
* 2008: "Pjanoo"
Comtat d'Estocòlme

El **Comtat d'Estocòlme** (en suedés: *Stockholms län*) es un comtat de Suècia.

Lo capluòc es Estocòlme.
Tamarin

**tamarin** pòt designar:

## Biologia
### Zoologia
* Los **[[tamarin (monard)|tamarins]]** son de monards de la familha dels Callitrichidae ;
* Los **[[tamarin (peis)|tamarins]]** son de peisses del genre *[[Hemigymnus]]*, qu'apertenon a la familha dels Labridae, tanben sonats « labres tamarins » o « peisses tamarins » ;

### Botanica
* Los **[[tamarin (arbre)|tamarins]]** son divèrsas espècias d'arbres de la familha de las *[[Fabaceae]]* ;
* Lo **[[tamarin (fruch)|tamarin]]** es lo fruch del tamarinièr ;
## Toponimia
* **[[Tamarin (Maurici)|Tamarin]]** es una vila que fa partit del districte de *[[Rivière Noire (Maurici)|Rivière Noire]]* a l'illa Maurici ;
* La rota dels Tamarins es un itinerari rotièr sus l'illa de La Reünion ;
Tarquinia

**Tarquinia** (en occitan ancian: *Cornet*; en italian: *Tarquinia*; ancianament *Corneto*) es una vila italiana de la província de Vitèrbe, en Laci.

## Nòtas e referéncias
Espelonga

**Espelonga** (nom en occitan ancian; *Sperlonga* en italian) es una vila italiana de la region de Laci e la província de Latina.

## Toponimia
Lo nom *castrum Speloncae* es mencionat dins un document al sègle X; en 1379 la vila es mencionada en occitan ancian montpelhierenc jol nom *Espelonga*.

## Veire tanben
### Ligams intèrnes
### Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Montefiascone

**Montefiascone** (en occitan ancian: *Montiflisco*; en italian: *Montefiascone*; en latin: *mons faliscorum*) es una comuna italiana de la província de Vitèrbe, en Laci. Se trapa sus una collina al sud-èst del lac de Bolsona, a l'entorn de 100 km de Roma.

## Referéncias
Montferrat (Itàlia)

Lo **Montferrat** (*Mount-Ferrat* en nòrma mistralenca; *Montferrant* en occitan ancian, probablament en ipercorreccion; *Monfrà* en piemontés; *Monferrato* en italian) es una region istorica de Piemont.

Son chapluec es Casale Monferrato.
## Veire tanben
### Articles connèxes
*Bonifaci II de Montferrat, protector di trobadors.
*Beatritz de Montferrat (mistralenc *Beatris de Mount-Ferrat*), sòrre dal precedent.

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Glèisas (Sardenha)

**Igrèsias** (*Iglesias* en italian) es una ciutat e comuna de Sardenha. Administrativament, es una de las doas capitalas de la província de Meureddìa e Igresiènti dins la region autonòma de Sardenha de l’estat italian.
Probablament **Glèisas** o **Glèisa** (*Vila de Glieysa* ò *Vila de Glieya* en occitan ancian; *Esglésies* en catalan).

## Etimologia
A l'Edat Mejana, la vila es citada en latin coma *Villa Ecclesiae*, en toscan ancian coma *Villa di Chiesa*, en catalan ancian coma *Viladesgleyes* ò *Vila d'Esgleyes*, en occitan ancian coma *Vila de Glieysa* ò *Vila de Glieya*, e en sard ancian coma *Bidda de Cresias*, tradusibles per "Vila de la Glèisa" ò "Vila de las Glèisas", e en castelhan coma *Iglesias*, "Glèisas". La mai anciana citacion del toponime *Villa Ecclesiae* se troba dins un document conservat dins la catedrala de Sant Laurenç de Gènoa e remonta a 1272.

## Istòria
A l’unificacion d’Itàlia, la comuna d’Igrèsias es de la província de Castèl. En 1938, cedís una part del sieu territòri per la comuna novèla de Carbònia.  De 1940 a 1945 li es annexada una part de  Gonnesa. En 1974, son còdi estatistic es cambiat de *092*'055**' en ''092**033**'. En 2006, ven capitala de la nòva província de Carbònia e Igrèsias. Reçaup lo còde estatistic ''107**009***. En 2016, es integrada a la província de Sardenha del Sud amb lo còde ISTAT ''111'''035***. Finalament en 2025 ven capitala de la província de Meureddìa e Igresiènti, amb lo còde estatistic *119*'009**'.

## Referéncias
Iscla (illa)

**Iscla** (nom en occitan ancian; *Ischia* en italian) es una illa italiana de Campània. Aperten a l'archipèla de las Illas Flegrèas, e a la Ciutat Metropolitana de Nàpols.

Situada a l'extremitat septentrionala del golf de Nàpols e a pauca distància de las illas de Procida e Vivara, dins la mar Tirrèna, Es la pus granda de las illas Flegrèas e una destinacion importanta del torisme internacional. Amb 62 630 abitants es la tresena illa italiana pus poblada, après Sicília e Sardenha.
Gaieta

**Gaieta** (*Gaieto* en grafia mistralenca; *Gayeta* en occitan ancian e en catalan ancian; *Gaeta* en italian) es una vila italiana de la region de Laci e la província de Latina, situada sus la còsta de la mar Tirrèna, a 71 km al nòrd-oèst de Nàpols, e a 117 km al sud-èst de Roma.

## Referéncias
Savona

**Savona** (*Savouno* en grafia mistralenca) es una vila italiana de Ligúria.  La vila de 58 566 abitant, es lo capluòc de la província omonima . Es la tresena comuna de la region de per sa populacion.

Lo simbòl de la ciutat es la Torretta, dedicada al navigator savonese Leon Pancaldo. Lo Pòrt de Savona es un pòrt important en Mediterranèa al nivèl toristic e comercial.

## Referéncias
Bestanha

**Bestanha** (*Bistagno* en nòrma mistralenca) es una vila italiana citada dins lo Tresaur dau Felibritge. Segon lo Tresaur, son nom italian es *Bestagna*, mas una vila amb aqueste nom existís pas.

Associada per Mistral amb lo nom de familha provençau francizat *Bistagne*, pòt far referéncia a una vila italiana apelada *Bistagne* en francés, coma *[[Bistagno]]*, en Piemont (*Bistagn* en piemontés). Aquesta teoria es suportada pel fait que aqueste Bistagna es apelada una *vila* d'Itàlia: Lo sol autre nom similar, *[[Bestagno]]*, es una fraccion de la comuna de Pontedassio, en Ligúria, e es tròp pichon per apelar una vila.

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Cuma

**Cuma** ò benlèu melhor **Cumas** (*Cumo* en grafia mistralenca; *Cuma* en italian; *Cumae* en latin; *Κύμη (Kýmē)* en grec ancian) es un sit arqueologic italian de Campània. Fa partida de Granda Grècia.

DE NÒTAR: Pr'amor que las grafias latina e romanics occidentals son al plural (*Cumes* en francés e catalan; *Cumas* en castelhan), es probable que la grafia melhora es *Cumas* mas la prononciacion provençau ò vivaroaupenc es *Cuma*.
Mirandòla

**Mirandòla** (*Mirandolo* en grafia mistralenca; *La Miràndla* en emilian-romanhòl; *Mirandola* en italian) es una vila italiana d'Emília-Romanha e la província de Modena.
Anacapri

**Anacapri** es una comuna italiana de la Ciutat Metropolitana de Nàpols en Campània, situada sus l'illa de Capri,  que ne constituís una sas doas entitats administrativas amb la de Capri.

## Geografia
thumb|left|250px|Mapa de l'illa de Capri amb las comunas de Capri e d'Anacapri.
Situat al dintre de las tèrras e en nautor (aperaquí 275 m d'altitud), lo vilatge d'Anacapri susplomba lo pòrt de Marina Grande.
Capri (illa)

**Capri** es una illa del golf de Nàpols en Itàlia, apertenent al l'archipèla Campano e fasent partida de la Ciutat Metropolitana de Nàpols, situada en fàcia de la peninsula sorrentina. D'un punt de vista amministratiu se subdevisís en las doas comunas de Capri e Anacapri.
Zèro absolut

Lo **zèro absolut** es la temperatura pus bassa que pòsque existir. Correspònd au limit bas de l'escala de temperatura termodinamica, es a dire l'estat d'entalpia e d'entropia minimau d'un gas perfècte. En mecanica quantica, correspònd a l'estat fondamentau de la matèria, es a dire lo nivèu minimau de son energia intèrna. La valor dau zèro absolut es fixada a 0 K ò -273,15 °C.

Prepausat per lo premier còp en 1702 per lo fisician francés Guillaume Amontons (1663-1705), lo concèpte de zèro absolut s'impausèt durant lo sègle XIX gràcias ai trabalhs de Sadi Carnot (1796-1832) e de William Thomson (1824-1907). Dempuei la segonda mitat dau sègle XX, lei temperaturas vesinas dau zèro absolut son l'objècte de recèrcas importantas car de fenomèns particulars, coma la supraconductivitat, aparéisson dins aquelei condicions.

## Liames intèrnes

* Fisica.
* Termodinamica.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Herbert B. Callen, *Thermodynamics and an Introduction to Thermostatistics*, John Wiley & Sons, 1985.

## Nòtas e referéncias
Sidòni Apollinari

**Gaius Sollius Modestus Apollinaris Sidonius**, que conoissèm mièlhs jol nom de **Sidòni Apollinari** (nascut lo 5 de novembre d'una annada desconeguda a l' entorn de 430 et mòrt entre las annadas 481 e 490), foguèt un poèta, diplomata e evesque galloroman que foguèt canonizat coma Sant de la Glèisa Catolica Romana que lo festeja lo 21 d'agost.

Foguèt un dels  òmes de lètras màger del sègle V e un dels quatre grands aristocratas galloromans del qual demòran encara fòrça tèxtes (los autres essent Ruricius, evesque de Limòtges, que moriguèt en 507, Alcimus Ecdicius Avitius, evesque de Viena, que moriguèt en 518, e Magnus Felix Ennodius, evesque de Ticinum, que moriguèt en 534). Aquestes òmes formavan part del cercle intelectual de l'aristocracia galloromana que donèt los evesques a las Gàllias.
Capri (comuna)

**Capri** (ortografia de verificar; *Càpri* en grafia mistralenca; *Capri* en italian) es una comuna italiana de la Ciutat Metropolitana de Nàpols en Campània, situada sus l'illa de Capri, que ne constituís una de las doas entitats administrativas amb la d'Anacapri.
Aquilèia

**Aquilèia** (*Aquilèio* en grafia mistralenca; *Aquilee* en friolan estandard e *Aquilea* en friolan local; *Aquileia* en italian) es una vila italiana de la província d'Udine a region de Friol-Venècia Júlia, dins lo parçan de Bassa Friolana. Limita amb els municipis de Fiumicello, Grado (GO), Terzo d'Aquileia e Villa Vicentina.
Indici de refraccion

[thumb|right|[Fotografia d'un fenomèn de difraccion.]]

L’**indici de refraccion** (ò de còps **constanta optica**) es una grandor fisica sensa dimension, generalament notada *n* que descriu lo comportament de la lutz dins un mitan materiau donat. Caracteristica d'aqueu mitan, despend de la longor d'onda de mesura, dei caracteristicas pròprias dau materiau (cristallografia...) e dei caracteristicas de l'environament (temperatura, pression...)

L'indici de refraccion dau vuege es egau a 1. Sa valor es superior dins lei mitans transparents e complèxas dins lei materiaus absorbants. Aquela dimension complèxa tradutz l'attenuacion de l'onda luminósa. Certanei materiaus pòdon aver un indici non linear ò dos ò tres indicis diferents. Enfin, es possible de fabricar de metamateriaus amb un indici negatiu.

La valor de l'indici de refraccion es definida per lo rapòrt entre la velocitat de la lutz dins lo vuege *c* e la velocitat de la lutz dins lo materiau considerat *v*. L'indici de refraccion es principalament conegut per son ròtle dins lei lèis de Snell-Descartes que permèton de descriure lo fenomèn de difraccion. Pasmens, intervèn tanben dins l'expression de l'angle de Brewster, dins lo fenomèn de reflexion totala e dins lei coefficients de Fresnel.

## Liames intèrnes


* Angle de Brewster.
* Coefficients de Fresnel.
* Difraccion.
* Lèis de Snell-Descartes.
* Lutz.
* Optica.
* Reflexion totala.
* Velocitat de la lutz.
* Vuege.


## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Tamer Bécherrawy, *Optique géométrique*, De Boeck, coll. « De Boeck Supérieur », 2005.

## Nòtas e referéncias
Etèr (quimia)

thumb|right|Esquèma tipe d'un etèr.

Un **etèr** es un compausat quimic organic de formula generala R–O–R’, amb R e R’ de grops alquils. Son una classa importanta en quimia organica car permèton de protegir de foncions alcòl durant de procès de sintèsi organica. De mai, permèton de realizar de reaccions quimicas particularas gràcias ai proprietats de la liason quimica carbòni-oxigèn e dei doblets non liants de l'oxigèn.

## Liames intèrnes

* Alcòl.
* Quimia organica.

## Bibliografia

* **[[alemand|(de)]]** H. Beyer e W. Walter, *Lehrbuch der Organischen Chemie*, S. Hirzel-Verlag, 1988.
* **[[alemand|(de)]]** A. Streitwieser, C. H. Heathcock e E. M. Kosower, *Organische Chemie*, VCH, 1994.

## Nòtas e referéncias
Rutili Namacian

**Claudius Rutilius Namatianus**, mai conegut jol nom de **Rutili Namacian**, foguèt un poèta e òme politic galloroman de la Narbonesa que foguèt **praefectus urbi**,  es a dire prefècte de Roma entre mai e setembre de 414. 

Galloroman pagan vivent al temps que las Gàllias subissián las invasions germanicas (e subretot las dels Visigòts) e inquiet d'aquesta situacion, Rutili entreprenguèt, mentre que se'n tornava  de Roma en Gàllia en 417, d'escriure un grand poèma al laus de la civilizacion romana : aqueste, la seuna òbra màger, se sona ***De reditu suo*** (*Sul viatge de retorn*).
Pierre Berbizier

**Pierre Berbizier** (Sent Gaudenç, 1958) es un jogaire de rugbi de XV que joguèt per l'equipa de França de 1981 a 1991.

## Ligams extèrnes
Kailash

** Kailash**  (tanben **Kailasa**; **Kangrinboqê** o **Gang Rinpoche**; tibetan: གངས་རིན་པོ་ཆེ; chinés simplificat: 冈仁波齐峰; chinés tradicional: 岡仁波齊峰; sanscrit: कैलास, IAST: Kailāsa), es una montanha que culmina a  d'altitud e que fa partit de la cadena de Gangdise o Transimalaia. Es situada dins la prefectura de Ngari, dins la region autonòma de Tibet, pròche del lac Manasarovar e del lac Rakshastal. Quatre dels pus grands flumes d'Asia, Indus, Sutlej, Bramapotra e Karnali an sa font pròche del mont Kailash.

Aquesta montanha es sacrada dins quatre religions : pels indos, es la demòra de Shiva ; pels bodistes, la de Chenresig, lo boda de la compassion que lo Dalai lama es la reincarnacion ; e pel fondator del jaïnisme, es a son suquet que recebèt l’illuminacion ; lo culte bön, prebodisme chamanic, la considèra coma lo simbòl de l’arma. Correspondriá benlèu al mitic mont Mero considerat coma l'ais del monde dins las mithologias persana, bodica, jaïna e mai que mai indo. Lo torn del   mont Kailash (kora) es un dels pelerinatges pus importants d'Asia.

## Referéncias
Capèla de Betelèm (Aubevoye)

La **capèla de Betelèm** es una anciana capèla que se tròba en Normandia, dins lo departamant d'Eure.

La capèla foguèt bastida a partir de 1576 per l'arcavesque de Roan. Dempuèi la Revolucion, es abandonada e es uèi en roïnas.
Alexandreta

**Alexandreta** (*Aleissandreto* en grafia mistralenca), en grèc Αλεξανδρέττα *Alexandretta*, en arabi إسكندرونة, en turc İskenderun, es una vila de Turquia. 

Font fondada en 333 avant J.C. per Alexandre lo Grand.

## Istòria
Alexandreta, a l'epòca romana, hot ciutat de la província de Cilícia Segonda. Hot donc istoricament un avescat sufraganèu dau d'Anazarb.

Au sègle 19, èra un pòrt important de l'empèri otoman.ALEXANDRETA (Caza dau Sanjak d’Alèp)

Caimacamlik de 1ª classa. – 26 vilatges. Populacion dau Caza: 12,629 abitants, daus quaus 10,507 musulmans, 22 israelitas e 2,100 crestians de rits divèrs. Pichòta vila. Pòrt mai important de tota Siria pr’amor de l’embarcament e dau desbarcament de las merças provenent e a destinacion de las vilas de l’interior. 6000 abitants, obligats de quitar la vila a l’estiu pr’amor de l’insalubritat de la clima. Amelioracion sensibla de la clima pr’amor de l’assaniment d’una part de las paluds, de l’adjoncion de quauques naus barris, de l’establiment de canaus d’escorrement e dau pavatge de la vila. Una rota carroçabla religa la vila a Kilis, Antiòquia e Alèp. Possedís una hont d’aiga excellenta. Escòlas elementàrias dau govèrn, daus Pairs Carmelitans e de las Sòrs de Sant Jausèp.

Exportacion: laa, cassenòlas, blats, òrdi, civada, *daris*, sesams, pèths, marroquins, burres, etc.

Importacion: manufacturas anglesas, soïssas, denadas coloniaus, etc.
Bari (vila)

**Bari** (occitan ancian: *Bar*; en italian: *Bari*  , fins en 1931 *Bari delle Puglie*; en napolitan: *Bàre*) es la capitala de la region italiana de Polha e de la ciutat metropolitana omonima. 

## Galariá
[thumb|220px|left|La [glèisa de Sant Nicolau de Bar|glèisa de Sant Nicolau de Bari.]]

File:Castello normanno-svevo (Bari) 2017.jpg
File:Izlošci zbirke u Bariju.jpg
File:Bari u rujnu.jpg
File:Palazzo del Governo (Bari).jpg
File:Spomenik u talijanskom gradu Bariju.jpg
File:Palazzo delle Finanze (Bari).jpg
File:Katedrala sv. Sabina.jpg
File:Katedrala sv. Sabina, Bari, Apulija.jpg
File:U Bazilici svetog Nikole u Bariju 2017.jpg
File:Nadvratnik crkve u Bariju.jpg
File:U Bariju u crkvi 2017.jpg
File:Crkva, Bari 2017.jpg
File:Muzej sv. Nikole.jpg
File:U Bariju gradu.jpg


## Nòtas e referéncias
Mèdia

* **Mèdia** o Empèri Mède, territori habitat pels mèdes
* **[[Mèdia (satrapi)|Satrapia de Mèdia]]**
* **[[Mèdia (govern macedònic)]]**
* **[[Mèdia (regne)]]**
* **[[Mèdia Meridionala]]** 
* **[[Mèdia Atropatene]]**, regne
* **[[Mèdia Menora]]** 
* **[[Mèdia (comunicacion)|Mèdia]]** anglicisme per una mejan de comunicacion.
* **[[Media (Illinois)]]**
Institut national des sciences appliquées de Strasbourg

L’'Institut nacional de las sciéncias aplicadas d'Estrasborg (en francés *Institut national des sciences appliquées de Strasbourg* o pus simplament *INSA Strasbourg*) es una granda escòla francesa situada a Estrasborg.

## Ligams extèrnes
*  Sit web oficial de l'INSA Strasbourg
Mzab

Lo **Mzab** (*Aghlan* en mozabit; *مزاب* en arabi), es una region naturala del Sahara septentrional dins la província de Ghadaïa, Algeria. Se troba 600 km al sud d'Argièr e ten aperaquí 360,000 abitants (estimat de 2005).

Lo gentilici es **mzabit** o **mozabit**.
Orbitello

**Orbitèla** (*Ourbitello* en nòrma mistralenca; *Orbetello* en italian) es una vila italiana citada dins lo Tresaur dau Felibritge jol nom medieval italian d*'Orbitello*.

## Referéncias
Ostal de Savòia

L’**Ostal de Savòia** (var. **ostau, casa, maison de Savòia**) es una dinastia europèa que portèt los títols de comte de Savòia (1033), puis de duc de Savòia (1416), prince de Piemont, rei de Sicília (1713), rei de Sardenha (1720) e rei d'Itàlia (1861). Es l’eiretièra de la dinastia dels Umbèrts, nom donat als primièrs sobeirans, comtes *en* Moriana eissits del comte Umbèrt.

L’origina de l’ostal de Savòia remonta cap a 1032 quora lo territòri que correspond uèi a Savòia foguèt integrat amb lo Reialme d'Arle al Sant Empèri Roman Germanic. Luenh de l’emperaire, las senhoriás se creèron a l’azard de las guèrras, dels maridatges e donacions.
Rivoli

**Ribòlas** o **Rivòlas** segon la toponimia (*Rìvole* o *Rivolè* en piemontés <small>AFI</small>:  ; *Rivoli* en italian) es una vila italiana de la Ciutat Metropolitana de Turin en Piemont al sortir de la val Dueira.

## Toponimia
En seguia de las disputas sus las possessions entre los Ardoïnides e l'evesque de Turin Amizon, aquel darrièr aguèt la possession de la soi-disent *curtis di Rivole* confirmada per l'emperaire Oton III, fèu reconfirmat puèi en 1159 per un diplòma de Frederic Ièr Barbarossa. Lo toponime deriva de la preséncia de pichonas ribas (en latin **ripulae*), pròchi las broas del riu vesin Dueira; las atestacions medievalas del toponime son sovent de genre femenin, en referéncia a **ripulae*, diminutiu de *ripae*.Segon aquesta etimologia, son nom occitan es probablament ***Ribòlas*** o ***Rivòlas***. Veire Ribòus en Provença.
Arandu Arakuaa

**Arandu Arakuaa** es un grop de metal indigèn brasilièr creat en abril de 2008 a Brasília. Las paraulas s'inspiran de las cosmovisions e de las luchas dels pòbles indigèns, cercant aital a contribuir a la difusion e a l'apreciacion de las manifestacions culturalas dels pòbles indigèns de Brasil. Lo multi-instrumentista, fondador e compositor del grop, Zândhio Huku, afirma èsser nascut e aver viscut fins a l'edat de 24 ans prèp dels territòris del Xerente e del Krahô dins l'estat de Tocantins, ont a agut de contactes amb la musica indigèna e musica regionala brasilièra (baião, catira, cantiga de roda, vaquejada, entre autras). Pertocant lo heavy metal, cita Metallica e Black Sabbath coma exemples d'influéncias.
Castèl d'Oricourt

Lo **castèl d'Oricourt** es un castelar a doas muralhas que se tròba a Oricourt en Franca-Comtat. Lo castèl foguèt erigit al mièg del sègle XII.
Vialan

Lo **vialan** o lo **viaran** es un parlar occitan dau briançonés, un sosdialècte vivaroaupenc. Es parlat au Vialar, pròche de Briançon.

## Veire tanben
### Articles connèxes
* Republica daus Escartons

### Liames extèrnes
* Nicolas Colomban: Chal crear una consciéncia en favor de la lenga.
* ''Occitan Briançonés: la fornaa dau pan''
* l’Patouà doou Viarà
* Petit dictionnaire du parler Occitan alpin de Villar-St-Pancrace (Briançonnais)
* Petit Prince - occitan viaran
Còl Anhèl

Lo **Col** **Anhèl** (nom exacte de verificar), prononciat  en parlar vialan (*Col Agnel* en francés; *Colle dell'Agnello* en italian, "Còl dl'Agnél" in Piemontés), a 2743 o 2744 o 2748 metres d'altitud, relia França (Auts Aups) e Itàlia (Itàlia o Italià) (Piemont). Es lo segond mai aut còl rotièr daus Aups francés just darrèire lo còl de l'Iseran () e lo segond mai aut còl rotièr daus Aups italians darrèire lo còl dau Stelvio (). Ponch de passatge entre le Pan de Sucre e la Punta dell'Alp, aiquèl còl es barrat en periòde ivernal en rason de la nèu.

## Toponimia
Las atestacions ancianas son *Le coul l'Aignel* en 1484; *Le col de l'Aignel* en 1497; *L'Aignel* en 1581.
Alen Simonyan

**Alen Roberti Simonyan** (en armèni, **Ալեն Ռոբերտի Սիմոնյան**, pr. Alèn Ròbèrti Simònhan; nascut lo 5 de genièr de 1980) es un òme politic armèni. President de l'assemblada nacionala, ven president de la republica per internin lo 1èr de febrièr de 2022 en seguida a la demission del president Sarkissian.
Portal Guilhèm (Chartres)

Lo **portal Guilhèm** es un dels sèt portaus de la muralha de la ciutat de Chartres. Lo portal foguèt destruch per l'armada alemanda en 1944.
Portal de Laon (Coucy)

Lo **portal de Laon** es un dels tres portaus de la ciutat medievala de Coucy. Aquest portal venguèt destruch per l'armada alemanda durant la primièra guèrra mondiala.
Ciutat dels Sénhers de Coucy

La **ciutat medievala de Coucy**, que ven dicha **Ciutat dels Sénhers de Coucy** (en picard : *Chitè à ches Sires Couchy*, en francés *Cité des Sires de Coucy*) es lo grand ensems arquitectural medieval que se tròba en Picardia e qu'es constituit del castèl de Coucy, de la bassa-cort del castèl e de la ciutat de Coucy amb sa longa muralha. Tot comptant, l'embarra e lo castèl de Coucy atènhon aperaquí 2 km de desvelopament e compòrtan trenta-tres torres e tres portaus (demest losquaus lo Portal de Laon, ensems impressionant amb quatre torres e una barbacana).

L'ensems de las fortificacions de Coucy subiguèt de grèus damatges durant la premièra guèrra mondiala, quand l'armada alemanda dinamitèt lo castèl, los tres portaus de la ciutat, sa glèisa e totes los edificis de la vièlha ciutat. 

Podèm uèi veire l'embarra de la ciutat amb sos grandaràs portaus, la vièlha glèisa Sant-Salvador (sol edifici que foguèt reconstruch après la guèrra) e las ruïnas del castèl.
Cònsols de Briançon

Pendent la Republica daus Escartons, los 1èr, 2nd, e 3n **[[cònsol]]s de [[Briançon]]** son de posicions elegits per las familhas de la vila.

## 1èr Cònsol
Contràriament a las assemblaas municipalas dalfinencas, las assemblaas briançonesas son presidias per lo primièr cònsol, o—en son abséncia—lo 2nd o 3en cònsol. Lo 1èr cònsol de Briançon presidissiá encara las assemblaas daus deputats de las comunautats briançonesas, sonaas *Escartons*, a las qualas èra sempre deputat, o supausat deputat, per la comuna de Briançon.

## Lista daus sindics o cònsols de Briançon
Los cònsols son listats embé lors noms occitans probables, seguit per sas qualitats (foncions, títols, etc.) en parentèsis, puei sos noms francés atestats. Las formas francesas son *en italicas*; las formas occitanas supausaas son *en italicas seguit per **.
### Abans 1343

### Après 1343
Eleccions lo 2nd de chasque febrièr (o au fin de chasque genier?); sembla que lo transferiment de poder es en març?
#### Siècle XIV

#### Siècle XV

#### Siècle XVI

#### Siècle XVII

#### Siècle XVIII

## Veire tanben
### Articles connèxes
### Liames extèrnes
* Briançon administré par ses consuls / par le Dr Chabrand,...

## Nòtas e referéncias
### Bibliografia
### Nòtas

### Referéncias
Glèisa Sant-Salvador de Coucy-le-Château

La **glèisa Sant-Salvador** (*église Saint-Sauveur* en francés) es una glèisa medievala del sègle XII que se tròba dins las muralhas de la vièlha ciutat de Coucy.

Mentre qu'èra destrucha après la retracha de l'armada alemanda en 1927, coma tota la ciutat de Coucy e son castèl, la glèisa venguèt reconstrucha integralament.
Amfós I de Portugal

**Amfós I** o **Amfós Enriques** (portugués: Afonso Henriques I; Guimarães, 25 de julhet de 1109 - Coimbra, 6 de decembre de 1185) foguèt un nòble portugués, comte de Portugau de 1128 a 1139 e puèi lo primièr rei de Portugau de 1139 fins a la sa mòrt.
Campionat del mond deus ralli

Lo **campionat del mond deus ralli** es la disciplina reina en ralli automobile.

## Istòria

Lo campionat del mond deus ralli foguèt creat en 1973. Lo nombre d'equipas e l'organizacion de la competicion a fòrça evoluit. Lo pilòt mai recompensat es Sébastien Loeb amb 9 títols de campion del mond.

## Palmarès

## Referéncias
Còl de l'Eschala

Lo **còl de l'Eschala** es un còl daus Aups occitans a  d'altitud. Es situat dins lo departament daus Auts Aups, sul territòri de la comuna de Nevascha, a sièis quilomètres de la frontièra entra França e Itàlia.

## Geografia
Lo còl de l'Eschala fa la ligason entre lo vilatge de Nevascha, dins la vau de Clarèia, e la vau Estrecha, ela meteissa tanben per part sul la comuna de Nevascha. Lo ponch de passatge entre las doas vaus s'enauça a  d'altitud, a qualques quilomètres au nòrd de la localizacion oficiala dau còl de l'Eschala, au Malpas. Entre los dos còls se trapa una pichona vau sècha endoreïca.
Janelle Monáe

drecha|vinheta|Monáe a l'Austin Music Hall en 2009
**Janelle Monáe Robinson** (nascuda lo 1èr de decembre de 1985) es una cantaira, rapaira e actora americana. Comencèt la carrièra musicala en 2004 amb un album de demonstracion sonat *The Audition*. Dempuèi comola los succès.
Arrondiment de Riòm

L**'arrondiment de Riòm** es una division administrativa francesa, situada dins le departament dau Puèi de Doma e la region Auvèrnhe Ròse Aups. Amassa 155 comunas e 8 cantons per una populacion de 136 440 abitants (2019) sobre una superfícia de 2 705,3 km2.
Occitan gris

L**'occitan gris** es un tèrme utilizat per Domergue Sumien que descriu los parlars de la Zòna Grisa al pè de las Valadas Occitanas. Aquèla zòna es istoricament occitanofòna mas foguèt piemontesizada als sègles XIX e XX. Segon Sumien, l'occitan gris fa partida de l'occitan cisaupenc.
Fossan

**Fossan** (*Fossan* en piemontés; *Fossano* en italian) es una vila italiana de la província de Coni en Piemont.
Lung Chien

**Lung Chien** (nascut en 1916 e defuntat a Taipei en 28 de mai de 1975) foguèt un cineasta (realizator e scenarista) e actor chinés.

Dins l'espaci d'un vintenat d'annadas , se creèt un mond artistic ligat a la vida a Hong Kong sus las arts marcialas mixtas o la violéncia dins la vida vidanta.

## Filmografia
### Cineasta
* *Gold Snatchers* (1973)
* *[[Wang Yu, King of Boxers]]* (1973)
* *The Angry Hero* (1973)
* *[[Blood of the Leopard]]* (1972)
* *[[Boxers of Loyalty and Righteousness]]* (1972)
* *[[La Reina del karate]]* (1972)̽
* *Extreme Enemy* (1971)
* *Struggle Karate* (1971)
* *Ghost Lamp* (1971)
* *[[The Bravest Revenge]]* (1970)
* *The Darkest Sword* (1970)
* *Golden Sword and the Blind Swordswoman* (1970)
* *The Ringing Sword* (1969)
* *Knight of the Sword* (1969)
* *Flying Over Grass* (1969)
* *Dragon Tiger Sword* (1968)
* *Dragon Inn* (1967)
* *Queen of Female Spies* (1967)
* *The Wandering Knight* (1966)

### Actor

* 1956: *Yun He Xun Qing Ji*
* 1957: *Wanhua Skeleton Incident*	 	 
* 1957: *Murder at Room 7, Keelung City*	 
* 1957: *Mei Ting En Chou Chi*	 	 
* 1962: *Five Difficult Traps*	 
* 1963: *Father Tiring Child*	 	 
* 1964: *Ba Mao Chuan*	 	 
* 1965: *Three Beautiful Blind Female Spies*	 	 
* 1971: *Darkest Sword*
* 1973: *Wang Yu, King of Boxers*
* 1976: *Calamity*

## Vejatz tanben
## Ligams extèrnes
* 

## Referéncias
Sant Alari de Peitieus

Sant **Alari de Peitieus**, tamben sonat **Ilari**, foguèt lo primièr avesque de Peitieus, nasquèt en 315 a Peitieus e moriguèt dins aquèsta meteissa ciutat en 397. 

Pagan erudit que cultivava la conoissença de la filosofia, se convertiguèt al crestianisme al legir de la responsa de Dieu a Moïses que li demandava qui El èra dins lo libre de l'Exòde : « *Soi Lo que soi* » (Ex. 3:14). Alari venguèt alara un dels primièrs escrivans crestians a desvelopar una reflexion teologica perfonda que lo conduguèt a s'opausar a las tèsis ariana e sabeliana, las quaus que venguèron mai tard condamnadas coma eretgias, en partida gracias a las demostracions d'Alari.

Venguèt subrenommat « Atanasi d'Occident », referéncia a sant Atanasi d'Alexandria, per son accion pastorala energica a promòure l'ortodoxia de la fé. Foguèt santificat per la Glèisa e es festejat lo 13 de genoièr.
Roger Lescure

Roger Lescure, (1912, Albuçac - 2009, Terrasson e La Vila Dieu) foguèt un dei caps principaus de la Resisténcia Francesa pendent la Segonda Guèrra Mondiala. 

## Nòtas
Canton de Sinjau

Lo **canton de Sinjau** es una circonscripcion electorala francesa, situada dins lo departament de Naut Léger e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Arrondiment de Sinjau

L**'arrondiment de Sinjau** es una division administrativa francesa e una anciana division electorala , situada  dins lo departament del Naut Léger e la region Auvèrnhe Ròse Aups. Amassa 9 cantons e 44 comunas amb una populacion de 85 908 abitants (2020) sus una superfícia de	1 159,7 km2. Lo chapluòc es a Sinjau. 

## Composicion per cantons davant 2015

## Composicion per comunas dempueis 2015
Dempueis 2015, lo nombre de comunas delhs arrondiments chamja chasque an a causa de la creacion de comunas novèlas. En 2017, los arrondiments saguèron armonizats amb las intercomunalitats. Lo nombre de comunas de l'arrondiment de Sinjau demorèt sans chamjament dempueis 2015 amb 44 comunas.
Abadiá de Santa Magdalena dau Barós

L**'abadiá de Santa Magdalena dau Barós** es una abadiá benedictina que se tròba au Barós en Provença. L'abadiá foguèt fondada en 1970, la sieuna comunitat de monges fa partida de la confederacion benedictina dempuèi 2008.
## Arquitectura

L'abadiá es d'estil romanica.

L'aspècte exterior dei parets es fach de pèiras aparentas. Se tracta de ròcas calcàrias de la region.


Fichièr:Cloitre Vue intérieure.jpg|Vista dau dintre dei clastras de l'entrada
Fichièr:Sainte madelaine du Barroux - cloitre privé, by JM Rosier.jpg|Lei clastras dei religiós.
Fichièr:Abbaye du Barroux - cloitre des hotes.jpg|Leis pichoneis clastras .
Fichièr:Abbaye Ste Madeleine du barroux.JPG|Entrada de l'abaciala en ivèrn
Cavallermaggiore

**Cavallermaggiore** (*Cavlimor*  o *Cavalimor*  en piemontés; *Cavallermaggiore* en italian; *Cavallimours* en francés) es una comuna italiana de la província de Coni.

## Toponimia
Lo nom deriva probablament de la preséncia d'elevatges de chavals de trach. Los latins criavan l'elegant chaval de carròça *equus* e lo chaval de molzèt *caballus*. Lo *caballarium* èra lo luòc ont òm elevava los chavals. En latin modèrne, la comuna es cridaa *Caballarium Maius*.
Lanhasc

**Lanhasc** (*Lagnasch* en piemontés; *Lagnasco* en italian; *Lignasc* en francés) es una comuna italiana de Piemont.

Dins qualques tèxtes es indicada coma capitala del marquesat de Buscha.
Escarnafís

**Escarnafís** o mens probable **Scarnafis** (*Scarnafis* en piemontés e en padan normat; *Scarnafigi* en italian) es una comuna que foguèt part del marquesat de Buscha puèi fèu del marquesat de Saluças.

## Istòria
Atestat tre 989 coma *locus Scarnaficus*, Escarnafís es cedit en 1217 pel marqués de Buscha al comtes de Savòia. Tre 1223 aquels lo cedon als marqués de Saluças. En 1359 finalament tòrnan als Savòia. 

A l’unificacion d’Itàlia, la comuna de *Scarnafigi* es dins la província de Coni, l’arrondiment de Saluças e lo canton de Vilanòva de Solaro. De 1928 a 1947 es fusionaa amb la comuna vesina de Rufia sota lo nom d’Escarnafís e Rufia, e n’es lo chaplòc.

## Tanben veire
* Comunas de la província de Coni
Versòl

**Versòl** o **Verzòl** (*Vërzeul* *[]?* en piemontés, *Verzuolo* en italian; *Verseul* en francés; *Urseolum* en latin)  es una comuna piemontesa de  abitants, ancianament dins l'airal del Marquesat de Saluças. Administrativament, es dins la província de Coni e la region de Piemont de l'estat italian.

## Istòria
Versòl seguiguèt la destinada de Saluças, marquesat independent annexat a França puèi a Savòia e finalament a Itàlia. Lo 1èr de mai de 1928, lo regim fascista li annexèt la comuna vesina de Vilanoveta.
Monasterolo di Savigliano

**Monasterolo di Savigliano** o **Monasterolo** (*Monastireu* en piemontés; *Monasterolo di Savigliano* o comunament *Monasterolo* en italian; *Monasterol de Savillan* en francés) es una comuna italiana de Piemont.

## Toponimia
Segon l'etimologia, son nom occitan es teoreticament ***Monastieròl*** o ***Monasteriòl***, mas es pas atestat. Veire Lo Monastièr.
Cedric Gervais

**Cedric Gervais**, de son nom vertadièr **Cédric DePasquale** (Marselha, 7 de junh de 1979), es un discjòquei, productor musical e actor occitan.
Isoglòssa centum-satem

La division **centum-satem** es una isoglòssa de la familha indoeuropeana de lingas, qu'explica l'evolucion de las tres serias de consonants dorsaus velarias dau protoindoeuropean (PIE), *kʷ (labiovelars), *k (velars), i *ḱ; (palatovelars). Los termes proceden de las paraulas que representen lo nombre «cent» dins una linga de chasque grop (latin *centum* e avestic *satem*).

Dins las lingas **satem**, se troben l'indoiranian, lo baltoeslau (baltic e eslau), l'albanés, l'armèni e benleu ben la brancha dacotraça de las lingas tracoilirianas (lo protoalbanés auriá pas completament boirat los labiovelars e los velars).

Lo grop **centum** sovent es considerat coma lo «no satem», qu'es a dire que compren tots los dialectes restents. Dins queu grope los palatovelars se confonderen emb los velars, e los labiovelars an generalament demorat. Qu'es las lingas italicas (que probablament lo venete), celticas, germanicas e elenicas. Las lingas tokharianas, que boiren las tres serias en daus velars simples, son generalament consideradas coma *centum* per 'mor de l'absença d'assibilacion. Lo hittite auriá estat *centum*, mas dispausem pas de pro d'informacions per las autras lingas anatolianas.
Associacion generala dels estudiants de Montpelhièr

vinheta|Lo Burèu de l'Associacion dels Estudiants de Montpelhièr a las festas del VI° Centenari, Ernest Michel, 1892.
L**'Associacion generala dels estudiants de Montpelhièr** **(AGEM)** es una associacion d'estudiants fondada lo 25 de febrièr de  1887 a Montpelhièr. Dissolguda dins las annadas 1990, se tornèt crear lo 8 de març de 2017. 

## Istòria

### Creacion
L'Associacion Generala dels Estudiants de Montpelhièr foguèt fondada  lo 25 de febrièr de 1887 dins l'amfiteatre de la facultat de letras. En 1890, per las fèstas del VIen centenari de l'universitat, l'AGEM recebèt, de las mans del president de la Republica Sadi Carnot, sa bandièra tricolòra amb lo nom de l'associacion e sa devisa : "*Tout pour la Science - Tout pour la Patrie*".

En 1891, s'inaugurèt lo local, lo "Cercle des étudiants", realizat per l'arquitècte Léopold Carlier e qu'es ara l'ostalet popular, luòc de mòstras fotograficas.
vinheta|Actual "Pavillon Populaire", a l'origina local de l'Associacion.

## Nòtas e referéncias
Castèl de la Massardière

Lo **castèl de la Massardière** es un castèl de familha senhoriala del sègle XVI que se tròba sus las tèrras del vilatge de Thuré en Peitau (departament actual de Vinhana) en França.
Léopold Carlier

Louis Marius Léopold, dich **Léopold Carlier** foguèt un arquitècte nascut lo 21 de junh de 1839 a Sant Estève e mòrt lo 8 d'agost de 1922 a Montpelhièr.
## Biografia
vinheta|Local de l'Associacion Generala dels Estudiants de Montpelhièr, ara "Pavillon Populaire"
Léopold Carlier estudièt a l'Escòla Nacionala de las Bèlas-Arts ont foguèt l'estudiant de Charles Questel. Venguèt arquitècte a Montpelhièr que i realizèt nombroses monuments tals que las Novèlas Galerias o lo "Cercle dels Estudiants" de l'AGEM.

Foguèt actiu tanben a l'entorn de la vila. Realisa per exemple la torre del relòtge de Valèrgues.

Trabalha tanben sus de projèctes privats, coma de castèls, de villàs o d'ostals de familha.

Podem parlar d'una vertadièra dinastia Carlier. Louis Carlier, filha de Léopold es l'arquitècte de la glèisa e del casinò de Palavàs.

## Galariá

Fichièr:Immeuble 10 Place Comédie - Montpellier (FR34) - 2021-07-12 - 1.jpg|Bastiment de las Novèlas Galerias de Montpelhièr
Fichièr:Valergues projet de construction d'une horloge 1895 - Archives départementales de l’Hérault - FRAD034-2O-321-11-2-00001.jpg|Projècte de torre del relòtge de Valergas

## Referéncias
Universitat de Bordèu

**L'Universitat de Bordèu** es una institucion e universitat francesa dedicada a la recerca, situada dins la vila de Bordèu, Nòva Aquitània. Es especializada dins los domenis de la sciéncia, de la tecnologia e de l'engenhariá, mas tanben i a d'autras matèrias. Foguèt creada en 1441.

## Ligams extèrnes
* www.u-bordeaux.com (pagina oficiala)
Riu de Jabron

Le **Riu de Jabron** est un riu d'Occitània, dins lo departament daus Aups d'Auta Provença e dins la region Provença-Aups-Còsta d'Azur. Es un afluent de Durença, donc un sosafluent du Ròse.

## Geografia
Sa longor es de  .

Rejonh Durença sul territòri de la comuna de Salinhac, a l'altitud de .

### Comunas traversaas

Jabron travèrsa tres comunas, que son, dins lo sens amont cap aval : Sant Giniés (font), Entrepèiras e Salinhac (jonhent).
Graveras

**Graveras** ò melhor **Gravieras** (*Gravere* en piemontés e arpitan; *Gravière* en francés; *Gravere* en italian) es una comuna italiana de Piemont.

Segon [lo wiki francés](https://fr.wikipedia.org/wiki/Gravi%C3%A8re_(Italie)), sos abitants son lhi *Jèraso* o *Piera Plata* en occitan istoric.
Jalhon

**Jalhon** (*Jalyon* en arpitan, *Dzalhoun* en valdaustan, *Giajon* en piemontés, *Giaglione* en italian, *Jaillons* in francese) es una comuna italiana de la region de Piemont.
Venaus

**Venaus** (*Venàus* en piemontés, *Vëno* en arpitan, *Vénaux* en francés, *Venaus* en italian) es una comuna italiana de Piemont.
Novalesa

**Novalesa** (*Novalèisa* en piemontés, *Nonalésa* en arpitan, *Novalaise* en francés, *Novalesa* en italian) es una comuna italiana de Piemont.
Monpanter

**Monpanter** ò melhor **Montpantier** (*Mompantè* en piemontés, *Moumpantìa* en arpitan, *Monpantier* en francés, *Mompantero* en italian) es una comuna italiana de Piemont.
Meana de Susa

**Meana de Susa** (*Meana* en piemontés e en arpitan, *Meana di Susa* en italian, *Méans* en francés) es una comuna italiana de Piemont.
Montcenís (Itàlia)

**Montcenís**, ortografiada **Moncenís** per la Chambra d'Òc (*Moncenisio* en italian) es una comuna italiana de Piemont
Joan Maçuc

**Joan Maçuc** (*Giovanni Mazzucco* en italian, *Gioann Mazzucco* en piemontés) es un pintor italian nascut a Monduí dal periòde gotic internacional actiu en Piemont especialament dins lo cuneés, a la segonda meitat dal XV sècle.
Maxime Médard

**Maxime Médard**, nascut lo 16 de novembre de 1986 a Tolosa, es un jogaire de rugbi de XV. Jòga per l'equipa de França e l'Estadi Tolosenc e ocupa lo pòste d'arrièr e d'alièr.

Comencèt lo rugbi a Blanhac.

Comencèt sa carrièra profesionala en 2004 amb l'Estadi Tolosenc.

## Palmarès
* '''Estadi tolosenc'''
** Campion de França (5): 2008, 2011, 2012, 2019, 2021
** Campion d'Euròpa (3): 2005, 2010, 2021

*  França
** Copa del mond : Finalista (2011)
Còl de la Crotz

Lo **Còl de la Crotz** (*Col Lacroix* en francés e *Colle della Croce* en italian) es un còl dals Alps Còcis situat entre Cairàs en França e la Val Pèlis en Itàlia.

Es accessible per Ristolàs dal costat francés e Buebi dal costat italian.
Joan Canavés

**Joan Canavés** (*Giovanni Canavesio* en italian e *Jean Canavèse* en francés), nascut vèrs 1450 a Pinairòl e mòrt vèrs 1500 es un pintre e prèire piemontés.

Trabalhèt emb Joan Baleison.
Joan Baleison

**Joan Baleison** (*Giovanni Baleison* en italian) es un pintre occitan e piemontés dal gotic internacional, nascut a Demont en 1463 e mòrt vèrs 1500.

Trabalhèt emb Joan Canavés.
Kurrent

L’escritura **Kurrent** èra l’escritura cursiva en usatge en los país de lenga alemanda dinc a 1942. Una varianta supausada mei legibla èra estada propausada per Suetterlin.
La Garriga

**La Garriga** es un toponim occitanocatalan:
* La Garriga, comuna de Castrés, departament francés de Tarn
* La Garriga, autes còps Miramont de Gulhon, comuna d'Agenés, departament francés d'Òut e Garona
* La Garriga, comuna del Vallès (Catalonha), província espanhòla de Barcelona
Arrondiment de Sarrebourg-Château-Salins

L**'arrondiment de Sarrebourg-Château-Salins** es una division administrativa francesae del departament de Mosèla dempuèi lo 1èr de genièr de 2016. Amassa 230 comunas per tres cantons sus una superfícia de 1 966,9 km2 amb 93535 abitants en 2019.
Es sortit de la fusion dels arrondiments de Sarrebourg e de Château-Salins. Lo capluòc es a Sarrebourg
## Referéncias
Usina

[thumb|right|Usina de produccion aeronautica [USA|estatsunidenca en 1939.]]

Una **usina** o una **fabrica** es un bastiment ò un ensemble de bastiments industriaus que permet, gràcias a l'utilizacion de maquinas, de transformar de matèrias premieras en produchs semifinits ò finits. Evolucion de l'obrador medievau e de la manufactura dau periòde protoindustriau, es apareguda au començament de la Revolucion Industriala. Es venguda lo simbòl de l'industria modèrna.

## Veire tanben
### Liames intèrnes
* Industria
* Maquina
* Matèria premiera
* Proletariat
* Revolucion Industriala

### Liames extèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
## Nòtas

### Referéncias
Supermercat

Un **supermercat** es un establiment de venda au menut que prepausa, en liure servici, de produchs alimentaris e de granda consumacion. Lo concèpte es aparegut ais Estats Units dins leis ans 1920, quauqueis ans après l'invencion dau liure servici. La possibilitat de crompar de quantitats importantas de bens per prepausar de pretz pus bas permetèt a l'idèa de s'impausar au detriment deis especiariás. En 1934, lo concèpte se difusèt en Canadà. Arribèt en Euròpa après la Segonda Guèrra Mondiala e ocupèt desenant una plaça primordiala dins l'economia dei país desvolopats.

## Liames intèrnes

* Especiariá.
* Liure servici.
* Mercat.

## Bibliografia

* P. Bovet, « L'Hypermarché, le Caddie et le congélateur », dins *Le Monde diplomatique*, març de 2001.
* Frédéric Carluer-Lossouarn, *L'Aventure des premiers supermarchés*, Linéaires, 2006.
* Cédric Ducrocq, *La nouvelle distribution : marketing, management, développement : des modèles à réinventer*, Éditions Dunod, 2006.
* Robert Malsagne, *Magasins en libre-service de grandes et moyennes surfaces*, Seliser, 1964.

## Nòtas e referéncias