open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vidais

**Vidais** (*Videix* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

Sos abitants s'apelan los vidais.

## Geografia
miniatura|gaucha|330px|Situacion de la comuna de Vidais en Nauta Viena

 

### Perimètre dau territòri

### Vilatges e luecdits
* Sent Gervasi (nom supausat)

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Vidais* sens data, *Vidays* vers 1315, *Vidais* en 1762. La prononciacion es [vi'daj] . 
Segon Ives Lavalada, *Vidais* ven dau nom latin d'òme *Vitus*, emb lo sufixe *-ensis*, mas la prononciacion actuala sembla pas correspondre au sufixe *-ensem* o au sufixe *-isc* . 

## Istòria

## Administracion
### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Particularitats dau parlar comunau
Los de Vidais parlan "l'occitan en è" o lo Confolentés.
* Articles definits : lo (lə), la (lɔ), los (lu:), las (lɛ:)
* Articles indefinits : un, 'na

Caracteristicas :
* -as, -as- = è (ɛ) (las vachas = lè vachè) ;
* Lo "a" tonic fai "è" (jornada = jornèda, sernada = sarnèda, 'chaba la ! (acaba la !) = chèba la !)
* -er- fai "-ar- ("per me = par me, lo ser = lu sar, perdre = pardre)
* -és/-ès (terminason de nom pròpri) = -ai (Chabanès = Chabanai)
* -es-/-ei- = e long (e:), en Naut-Lemosin ilhs fan normalament (ej)
* -eu = eui (œj), coma dins lo francés œil (chasteu = chèteui)

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Vile Favart

**Vilafavart** (*Villefavard* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia

 

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Jordanus de Villa Flavart* vers 1180, *Villa Favardi* vers 1315. La prononciacion es [’vilə fa'vaɾ] . 
Segon Dauzat e Rostaing, lo latin *villa* designa las grandas propietats ruralas après lo sègle IV; a partir dau segle XI, pren pauc a pauc lo sens de « vilatge », puei lo sens moderne. *Favart* es un nom de persona, probablament lo d'un senhor . 
Segon Negre e Ives Lavalada, lo nom d'origina associat a *vila* èra *Flavard*, alterat après per atraccion de *Favart* .

## Istòria
## Administracion

### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Particularitats dau parlar comunau
Le parlar de Vile favard es un parlat marchés.

* Articles definits : le [lə], la [la], los [lu:], las [las]
* Prononciacion : *Ch* [ʃ] ; *g (-e-i)* e *j* [ʒ]. Femins sing. terminats en [ə] : vila : vile ['vilə]

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luecs e monuments
## Personalitats liadas a la comuna
## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Milhaguèt

**Milhaguèt** (*Milhaguet* en francés) es una anciana comuna dau departament de Nauta Vinhana dins la region de Lemosin.
Es associada emb Marvau dempuei octobre (?) 1973. 

## Geografia
Lo borg es au caireforc de la RD 67, de la RD 73 e de la RD 22a.
 

## Toponimia
Lo nom es atestat *Melhaguet* (legit *Melharguet* per Negre) vers 1315. La prononciacion es [miʎa'gɛ] . 
Lo nom es un diminutiu d'un *Milhac* o *Melhac* , per Ives Lavalada, seriá de Melhac , per Ernèst Negre, seriá de Milhac de Nontronh . 
La grafia *Milhaguès* es una invencion totalament irracionala.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Nòtas e referéncias
Sent Nicolaus Corba Fin

**Sent Nicolau Corbafin** (*Saint-Nicolas-Courbefy* en francés) es una anciana comuna dau departament de la Nauta Vinhana dins la region de Lemosin, aura de Novela Aquitània. **Corbafin** es una partida de la comuna.
Sos abitants s'apelan los sentnicolaus. Es associada a Bussiera Galand.

## Geografia
## Toponimia
### Sent Nicolau
Fòrmas ancianas : *Ge. de sancto Nicolao* vers 1218, *Sanctus Nycholaus* vers 1315, *surnommé de la Garde* en 1355. Prononciat [sɛ̃ niku'law] . 
*Sent Nicolau* representa *Nicolaos*, evesque de Mira, en Licia au segle IV, present au Concili de Nicèa en 325.
### Corbafin
Fòrmas ancianas : *Corbafin* en 1252, *Curbifinium* sens data, *in Curvifino* en 1425. I aviá una encencha gala . 
Lo vilatge es situat sus l'extremitat d'un platèu, en fòrma de det, e se 'chaba (*fin*) de dessuda per un bòrn arredondit (*corba*), segon la mapa sus Geoportail. Los gaus, tant atentius a las caracteristicas de la topografia, podián pas mancar 'queu brave site de defensa.

## Istòria
Davant la revolucion, Sent Nicolau e Corbafin eran paròfias . 
I a un chaminon dirècte entre Sent Nicolau e Chasluç, per la gara de Bussiera Galand, pus cort mes pus montanhós que la RD 64 actuala, que passa per lo sud dau vilatge de Corbafin. A 200 m au nòrd-èst dau chamin, se quilha lo Pueg de las Justiças, a 521 m, au drech dau brau, dau pueg o de la tuca de Corbafin, 557 m, cima daus Monts de Chasluç, signe que 'queu chamin era important istoricament (las potenças eran plaçadas sus las vias principalas). 
Pendent la revolucion (o a l'entorn), Corbafin fuguet incorporat a Sent Nicolau. Lo 1er de genier de 1974 Sent Nicolau Corbafin fusionet emb Bussiera Galand , emb lo regime de la fusion-associacion (lei Marcellin).

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

Saint-Nicolas-Courbefy_Carte_postale_de_la_gare.jpg|Carta postala de l'anciana gara vers 1930.
St-Nicolas-Courbefy-eglise_02.jpg|Egleisa de Sent Nicolau.
Village_abandonné_de_Courbefy_(2).JPG|Lo vilatge abandonat de Corbafin.
Courbefy-pierre-sculpte_01.JPG|Peira per empachar d'accedir aus ostaus.
Chapelle_de_Courbefy,_Bussière-Galant_(Haute-Vienne,_France).JPG|L'anciana egleisa de Corbafin.
Courbefy-chapel_03.JPG|L'interior.
Courbefy-fontaine_01.JPG|'Na *bona font*.
Courbefy-pays_01.JPG|Davalada vers la segonda font.
Courbefy-2e-fontaine_01.JPG|La segonda font.
Courbefy-3e-fontaine_01.JPG|La tresena font, abandonada.



## Personalitats ligadas emb la comuna
## Veire tanben
## Ligams extèrnes
## Nòtas
Virgínia Occidentala

La Virgínia Occidentala es un estat dels Estats Units d'America qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta Pensilvània al nòrd, l'estat de Maryland al nòrd-èst, Virgínia a l'èst e al sud, Kentucky al sud-oèst, e Ohio a l'oèst.

### Istòria

### Geografia

### Economia

### Ligams extèrnes
Charleston (Virgínia Occidentala)

thumb|280px|right|Lo capitòli de Charleston.

**Charleston** es una vila e la capitala de l'estat american de Virgínia Occidentala. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2005. Sa superfícia totala es 84,7&nbsp;km².
Concord (Nòu Hampshire)

**Concord** (prononciacion americana: ) es una vila e la capitala de l'estat American de Nòu Hampshire. Sa populacion en 2020 èra de 43.976 abitants. Sa superfícia totala es 174,9&nbsp;km².
Sent Príech

**Sent Príech** (*Saint-Priest-le-Betoux* en francés) es una anciana comuna dau departament de la Nauta Vinhana dins la region de Lemosin.
Sos abitants s'apelavan los sent-príechs o sent-priauds (a Chastelponçac) . Fuguet annexada a Sent Sòrnin lo 1er de genier 1973 emb l'estatut de comuna associada.

## Geografia
I a sieis vilatges en mai dau borg : la Crotz Blancha (caireforc sus la RN 145), lo Pin Bernart, lo Pingrelaud ?, Planachau, lo *Puegmarchon* ? e Vilamont (ancianament fortificat). 

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Sanctus Projectus lo Betoux* vers 1315, *Betos* a l'Edat Mejana. La prononciacion es [sɛ̃ pri] . 
*Sent Príech* representa *Praejectus*, evesque d'Auvernhe au sègle VII . 
*Betos* ven benleu dau nom gallic d'òme *Bittus* o de l'occitan *betol*, « beç » .

## Demografia

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Umberto Eco

**Umberto Eco** (Alexàndria, Piemont, 5 de genièr de 1932 – Milan, 19 de febrièr de 2016) foguèt un escrivan, istorian e filosòf italian. Èra professor ordinari de semiotica e president de l'Escòla Superiora d'Estudis Umanistas de l'Universitat de Bolonha. 

En 1971 fondèt Versus, una de las revistas italianas mai importantas de semiotica, e n'es encara director e membre del comitat scientific uèi.

En 1980 capitèt dins lo genre narratiu. Son primièr roman, *[[Lo Nom de la ròsa|Il nome della rosa]]*, coneguèt sulpic una brava capitada, tant que ne venguèt un *[[best-seller]]* internacional revirat a trenta-dos lengas e foguèt adaptat al cinèma.

En 1988 publiquèt son segond roman, *[[Il pendolo di Foucault]]*. 

Son nombrosas sas òbras sus las teorias de la narracion e la literatura: Lector in fabula (1979), Sei passeggiate nei boschi narrativi (1994) , Sulla letteratura (2002), Dire quasi la stessa cosa (2003), sus la traduccion. A mai a collaborat durant tota sa carrièra a un bon nombre de jornals coma La Stampa, La Repubblica, Il Corriere della Sera, Il Giorno, Il Manifesto e tanben a de revistas coma  L'Espresso (que i pòrta una rubrica bisetmanièra, La bustina di Minerva), Quindici e Il Verri.

## Òbras
### Narrativa

**[[Il nome della rosa (romanzo)|Il nome della rosa]]* (1980)
**[[Il pendolo di Foucault (libro)|Il pendolo di Foucault]]* (1988)
**[[L'isola del giorno prima]]* (1994)
**[[Baudolino]]* (2000)
**[[La misteriosa fiamma della regina Loana]]* (2004)
**[[A passo di gambero]]* (2006)
Raleigh (Carolina del Nòrd)

**Raleigh** es una vila e la capitala de l'estat american de la Carolina del Nòrd. Sa populacion en 2000 èra de  abitants. Sa superfícia totala es 299,3&nbsp;km².
Edimborg

**Edimborg** (en anglés: *Edinburgh* ; en gaelic escocés: *Dùn Èideann* ) es la capitala d'Escòcia.  En 2012 sa populacion èra de  abitants; es la segonda ciutat escocesa en populacion totala, e un important centre de torisme del Reialme Unit: a recebut 13 milions de toristas per an.

La vila es lo sèti del Parlament Escocés, tornarmai actiu dempuèi 1999, e a oficialament l'estatut de ciutat dempuèi 1329.

Es situada sus la còsta èst de las tèrras bassas centralas (*central lowlands*), al sud de l'embocadura del flume Forth (*Firth of Forth*), sus la mar del Nòrd. 
Dempuèi 1329, Edimborg a oficialament l'estatut de ciutat. Ten tanben l'estatut de *[[council area]]* (dempuèi lo 31 de març de 1996) e de region de luòctenença, après aver agut lo de districte al sen de la region du Lothian.

La vila es bastida sus de puèges volcanics que balhan cadun un punt de vista diferent de la vila.
Es dominada per son castèl que las fondacions datan del sègle VIIen mas es a partir del  que foguèt bastida aquela residéncia reiala abans de venir una fortalesa de crénher al . Edimborg foguèt afranquida en 1329 e s’enrodèt de muralhas au . Après la desfacha de Flodden (1513) contre los angleses, los borgeses de la vila decidiguèron de construire preventivament una segonda encencha batejada lo *mur de Flodden*. Après l’unificacion dels Parlaments d’Escòcia e d’Anglatèrra (1707), la vila perdiguèt son importància politica mas demorèt un important centre economic e cultural. En mai del castèl, Edimborg compta de fòrça luòcs interessants coma lo Royal Botanic Garden, las catedralas Sant Geli (presbiteriana), Santa Maria (episcopaliana) e Santa Maria (catolica), la National Gallery, Charlotte Square, lo Scott monument o encora lo National Museum of Scotland. Lo palais de Holyrood (Holyrood Palace) es la residéncia ocficiala de la reina quora demòra dins la vila. Los districtes de la vila vièlha e de la vila nòva son classats patrimòni mondial per l’UNESCO dempuèi 1995.

Edimborg es famosa per son festenal, lo pus grand del mond, que dura tres setmanas en agost e prepausa fòrça espectacles de qualitat dins totas las disciplinas.

La vila aculhís una de las universitats pus prestigiosa d'Euròpa e del mond, l’Universitat d'Edimborg, pionièra dins l’informaca, la geologia, la quimia e la meecina. A Edimborg se situa tanben la bibliotèca nacionala d'Escòcia (National Library of Scotland) qu'es la pus importanta bibliotèca d’Escòcia (e una de las pus grandas del Reialme Unit).


1850px|360°|Panorama d'Edimborg vist del monument de Nelson
Capítol

Los **capítols** èran pendent tota l'Edat Mejana e fins a 1789 los oficièrs municipals de la vila de Tolosa. L'establiment del Parlament de Tolosa al sègle XIV, redusèt fòrça lor autoritat. Lo 17 de novembre de 1400, los Capítols de Tolosa obtenguèron del rei Carles VI d'èsser tornarmai del nombre de dotze. Amb la Revolucion Francesa, lo capítol es dissolgut al meteis temps que lo Parlament de Tolosa.

## Istoric
Aquesta institucion data del comte Anfós Jordan, lo filh de Raimon IV de Tolosa. Los conselhièrs del comte forman amb los jutges del comte lo capítol dich lo *capitolum*. Aqueste capítol del temps de las crosadas jutjava los procèsses entre mercands. Los membres d'aqueste collègi municipal adòptan lo títol de , puèi de .

En 1147, Anfós Jordan redigís los privilègis e fixa a 24 lo nombre dels cònsols. En 1188, los capitols profitan d'una guèrra entre Raimon V de Tolosa e los reis d'Anglatèrra e d'Aragon per obténer l'autonomia.

Tre 1190, compran una seria d'ostals per ne far l'ostal comun, lo *capitòli* que pòrta encara aqueste nom uèi.

En 1438, la vila es devesida en uèit capitolats. Los capítols son elegits lo 25 de novembre e aquò per un an. En 1645, lo rei nomena dempuèi París los capítols malgrat las remostrancas de la vila qu'estima que pòt elegir soleta sos magistrats. En 1692, lo rei voliá impausar de capítols perpetuals mas en 1700 lo sistèma tornèt a son organizacion tradicionala.

Lo 14 de setembre de 1789, los capitolats son remplaçats per quinze seccions e los capítols son suprimits. L'assemblada novèla compòrta çaquelà de nòbles e de borgeses. Es Joseph de Rigaud qu'es elegit (primièr) cònsol lo 28 de febrièr de 1790.

## Los capitolats
La vila es devesida en uèit capitolats e cada Capitol arborava una color en foncion del quartièr que representava :
* Lo quartièr de la Daurada en verd e blanc,
* Lo quartièr Pèire Sant Geraud en negre,
* Lo quartièr de Sant Estève en violet,
* Lo quartièr de la Dalbada en incarnat,
* Lo quartièr del Pont Vièlh en irange,
* Lo quartièr de Sant Sarnin en jaune,
* Lo quartièr de Sant Pèire de las Cosinas en blau,
* Lo quartièr de Sant Bartomieu en amaranta.
Parlament de Tolosa

Lo **Parlament de Tolosa** foguèt mes en plaça a Tolosa en 1443 per Carles VII.

Aqueste Parlament es una cort de justícia represa sul modèl del de París; foguèt creat per sant Loís per jutjar en apelacion al nom del rei. Lo Parlament de Tolosa deu fòrça a l'accion menada pels Estats de Lengadòc, que dempuèi longtemps lo reclamavan, al nom de l'alunhament del Parlament de París e de l'especificitat del drech meridional.

Lo Parlament de Tolosa serà doncas lo primièr del genre creat en "província". Espandís al començament son ressòrt de Ròse a l'Atlantic, dels Pirenèus al Massís Central, mas la creacion del Parlament de Bordèu, en 1462, li lèva Guiana, una partida de Gasconha, las Lanas, Agenés, Vasadés e Peiregòrd.

Lo 4 de junh de 1444, lo Parlament novèl de Tolosa s'installa dins una sala del Castèl Narbonés, mas sa dintrada solemna aurà luòc pas que l'11 de novembre seguent. Tractarà d'afars civils, criminals e eclesiastics nombrós coma per exemple l'Afar Calàs. Lo 9 de març de 1762, Joan Calàs es condemnat a mòrt pel Parlament de Tolosa.

Amb la Revolucion Francesa, lo Parlament de Tolosa desapareis coma los Capitols de Tolosa.
São João del Rei

**São João del Rei** es una vila istorica e toristica de l'estat de Minas Gerais, en Brasil. Sa populacion èra estimada a 82&nbsp;954 abitants en 2006. Sa superfícia totala es de 1464&nbsp;km².

Es un patrimòni istoric e cultural de Brasil, amb sas divèrsas glèisas e autras construccions del sègle XVIII. La vila foguèt elegida *Capitala Culturala de Brasil* en 2007.
Monròvia

Monròvia (en anglés *Monrovia*) es la capitala de Libèria. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2003. Es tanben lo pòrt principal del país.

thumb|280px|left|Vista de Monròvia.
thumb|280px|right|Mapa istorica de la ciutat de Monròvia.
Taipèi

thumb|280px|right|Musèu e Palais Nacional de Taiwan a Taipei.

**Taipèi**, de còps retranscrit **Taibei** (; chinés: 臺北, Pinyin: *Táiběi*), es *de facto* la capitala de Taiwan dempuèi 1949. Situada a l'extrèm septentrional de l'illa, la ciutat de Taipèi es una municipalitat especiala directament administrada per la Republica de China (Taiwan).

thumb|330px|left|Vista de Taipei de nuèch.

## Nòtas e referéncias
Albany

Albany pòt designar:

Diversas ciutats e vilas en los Estats Units d'America:
* Albany, Califòrnia
* Albany, Nòva York, la capitala de l'estat de Nòva York
* Albany, Oregon
* Albany, Tèxas...
Albany (Nòva York)

thumb|280px|right|La ciutat d'Albany, Nòva York.

**Albany** (prononciacion americana: ) es una vila e la capitala de l'estat estatunidenc de Nòva York. Sa populacion èra de 99.224 en 2020 e estimada a 101.317 abitants, en 2024. Sa superfícia totala es 56,6&nbsp;km².

La ciutat foguèt fondada en 1614 amb lo nom de *Fort Nassau*.
Tancredo Neves

**Tancredo de Almeida Neves** (n. 1910, m.1985), avocat, foguèt un òme politic de Brasil: prefècte de la ciutat de São João del-Rei, deputat estatal e deputat federal, ministre d'estat, primièr ministre (1961), e governador d'estat de Minas Gerais (1983-1984).

En 1985 foguèt elegit president de Brasil per lo Congrès Nacional brasilièr, mai moriguèt abans d'exercir lo poder, d'una infeccion generalizada. Foguèt lo primièr civil elegit president en Brasil dempuèi 1964.

## Vejatz tanben
* Getúlio
Anfós Jordan

**Anfós Jordan** (1103, davant Trípol - 1148), comte de Roergue, puèi comte de Tolosa (de 1112 a 1148) e marqués de Provença

Anfós es lo filh cabdèt de Raimon IV (VI), nascut de sa tresena esposa, Elvira de Castelha. Es nascut davant Trípol en 1103 e foguèt batejat dins las aigas de Jordan, d'aquí lo nom d*'Anfós Jordan*. Succedís a son fraire Bertran († 1112).vinheta|Anfos JordanEntornat en Occident, mentre qu'es fòrt jove, es elevat dins la partida orientala de sos Estats (comtat de Sant Geli, marquesat de Provença, Bèucaire e la tèrra d'Argença), mentre que Tolosa es ocupada fins en 1119 per Guilhèm IX, comte de Peitieus e duc d'Aquitània. En 1120, assetjat dins Aurenja, es desliurat per la milícia tolosana que se pòrta a son secors, fòrça la levada del sètge e lo comte jove torna a Tolosa.

De 1134 a 1143, ensaja de s'emparar del vescomtat de Narbona pendent la minoritat de l'eretièra, Ermengarda. 

En 1144, fonda Montalban, la primièra bastida.

Anfós Jordan acòrda en 1141 puèi 1147 de franquesas comunalas a la vila de Tolosa.

Tòrna en Tèrra Santa ont morís (assassinat), son filh Raimon V (VII) li succedís.
Trenton (Nòva Jersei)

thumb|280px|right|Pont dins la ciutat de Trenton.

**Trenton** es una vila e la capitala de l'estat american de Nòva Jersei. Sa populacion, en 2000, èra de  abitants. Sa superfícia totala es 21,1&nbsp;km².
Boston (Massachusetts)

**Boston** (prononciacion americana:  o regionalament: ) es la capitala e la vila pus granda de l’Estat de Massachusetts e de la region de la Nòva Anglatèrra, dins lo nòrd-èst dels Estats Units. La vila comptava  segon lo recensament federal de 2010, e la zona metropolitana de Boston-Cambridge-Quincy ne concentra aperaquí , çò que ne fa la desena aglomeracion dels Estats Units. Constituís lo nòrd de la megalopòla americana, comunament apelada BosWash, e es traversada per lo fluvi Charles. Centre economic e cultural de la Nòva Anglatèrra, Boston es coneguda per l'exceléncia de sas universitats, coma l'universitat Harvard e lo *[[Massachusetts Institute of Technology]]* (MIT), situats dins la vila vesina de Cambridge.
Ongrés

L**'ongrés** (*Magyar nyelv*,  ) es una lenga finoogrica de l'Euròpa Centrala. Es la lenga oficiala d'Ongria, a mai se parla dins de regions ongresas de Serbia, Eslovaquia, Ucraïna, Croàcia e Romania, e tanben (dempuèi lo 1èr de mai de 2004) es oficiala dins l'Union Europèa.

## Fonetica e escritura
#### Alfabet
A l'origina aquesta lenga fasiá servir un sistèma d'escritura runica (*rovásírás*, *székely rovásírás* o simplament *rovás*), pr'aquò Sant Estève, lo primièr monarca del Reialme d'Ongria entamenèt una reforma per adoptar l'alfabet latin parallèla a la conversion al cristianisme que se faguèt lo país. Uèi s'emplega una varianta d'aqueste alfabet amb qualques letras particularas, amb d'accents per las vocalas (coma **ő** i **ű**), e de combinasons de consonas (digrafs) coma **gy**, **cz** o **sz** que son particularas a aquesta lenga.
## Lèxic de basa
* *Szervusz* (o forma corta *szia* – Adieu (a una persona)
* *Sziasztok / Szervusztok* – Adieussiatz (per mai d'una persona)
* *Hogy vagy?* – Cossí va? (informal)
* *Hogy van?* – Cossí va? (formal en vossejar)
* *Hogy vagytok?* – Cossí anatz? (per mai d'una persona)
* *Jól vagyok, köszönöm* – Va plan, mercé
* *Jó reggelt* – Bonjorn (de matin)
* *Jó napot* – Bonjorn (lo demai del jorn *nap* es jorn o/e solelh)
* *Jó éjszakát* – Bona nuèch
* *Viszontlátásra* (o forma corta *viszlat*) – Adieu (per partir)
* *Igen* – Òc
* *Nem* – Non
* *Köszönöm* – Mercé
* *Köszönöm szépen* – Mercé plan
* *Köszi* – Mercé (colloquial)
* *Szivesen* – De res
* *Bocsánat!* – Perdon!
* *Károly vagyok* – Soi Karoly (Carles)
* *Értem* – Compreni
* *Nem értem* – Compreni pas
* *Nem tudom* - Sabi pas 
* *Hol van...?* – Ont es...?
* *Nyitva* dobèrt
* *Zarva* barrat
### Distribucion geografica actuala

:*Fònt: [[Ethnologue]]*

## Vejatz tanben
*  Proteccion de las lengas minoritàrias d'Euròpa, coma l'ongrés dins qualques païses
* Carta Europèa des Lengües Regionaus o Minoritàries
Siberia

vignette|370px|Apercebut topografic de Siberia e d'una part de la Russia europèa.
[vignette|370px|Paisatge de [taiga dins la plana de Siberia occidentala : lo cors de Vassiogan.]]

**Siberia** (en rus: Сибирь, *Sibir*) es la part de la Federacion de Russia situada en Asia : una imensa region d'una surperfícia de  de km² fòrça pauc poblada ( d'abitants siá aperaquí  au km²). Situada dins l'èst de Russia, s’estend de l'Oral à l'oèst fins a l'ocean Pacific e de l'ocean Artic al nòrd fins als monts d'Altai al nòrd de Cazacstan e a las frontièras mongolas e chinesas. Constituissent la part nòrd d'Asia, Sibéria representa 77 % de la surperfícia de Russia, mas sonque 27 % de sa populacion, e se caracteriza per un clima fred e continental amb un paisatge de relèu moderat traversat de flumes bèls. Longtemps abitada per de populacions pastoralas turcofònas, foguèt progressivament colonizada per l'Empèri rus. Lo regim sovietic i comencèt al sègle XXe l'extraccion minièra, gasièra e petrolièra e contunhèt l'expleitacion forestièra.

### Geografia fisica
[thumb|[Tondra dins la region dels Nenets (Russia)]]

Òm subdevesís generalament Siberia en tres grands ensembles, geologicament desparièrs e separats per los rius Ienisseï e Lena : 
* La **[[Plana de Sibeéria occidentala|Siberia occidentala]]** (), a l'èst d'Oral fins a la ligne de partage dels rius Ob e Ienisseï, vasta plana de  de larg, constituïda de tèrras de febla altitud e mal drenadas, amb fòrça lacs e de paluns.
* Lo **[[plan de Siberia centrala]]** (), a l'èst del riu Ienisseï, que culmina entre  d'altitud, es entrecopat de gòrjas o de lacs prigonds coma lo lac Baikal. Al sud, s'enauça una nauta  cadena montanhosa compausada de l'Altai e dels Monts de Saian amb de somalhs de  a mai de .
* La **[[Siberia orientala]]**, dicha tanben **[[Extrèm Orient rus]]** (mai de  de km²), a l'èst del riu Lena, constituïda de divèrsas montanhas e s'acabant a l'èst per la peninsula de Kamchatka e sa cadena de volcans actius.

Lo punt culminant de Siberia es lo Kliotchevskoï, volcan actiu situat dins la peninsula de Kamchatka.
Clarmont

**Clarmont** pòt designar divèrs toponims en occitan:

* Clarmont, nom portat a partir de l'an 848 per la capitala d'Auvèrnhe. Sa fusion, impausada en 1630 per Loís XIII e confirmida un sègle pus tard per Loís XV, amb Montferrand, donèt naissença a la comuna de Clarmont Ferrand, dins le Puèi de Doma ;

* Clarmont, una anciana comuna dels Alps Maritims, uèi Castèunòu de Grassa (en 1822) ;
* Clarmont, una comuna d'Arièja ;
* Clarmont, una comuna d'Aude ;

* Clarmont, un luòcdit de la comuna de Tula, en Corresa ;

* Clermont, un luòcdit de la comuna de Beumont e Monteus, en Daufinat ;
* Clermont, un luòcdit de la comuna de Verclausa, en Droma ;

* Clarmont, una comuna  de las Lanas ;

* Clarmont de Beuregard, una comuna de Dordonha ;
* Clarmont Devath, una comuna d'Òlt e Garona ;
* Clarmont d'Eissiduelh, una comuna de Dordonha ;

* Clarmont, una comuna de la Nauta Garona ;

* Clarmont d'Erau, una comuna d'Erau ;

* Clarmont de Savés, una comuna du Gers ;
* Clarmont Sobiran, una comuna d'Òut e Garona ;
## Veire tanben
*Claramon e Poiet una comuna de Gers.
* Ducat de Clarmont-Tonnerre, un títol nobiliari de l'ostal de Clarmont-Tonnerre.
Enric de Borbon

**Enric de Borbon** (Pau, 13 de deceme de 1553 - París, 14 de mai de 1610), chafrat **Noste Enric** en Bearn, que ho rei de Navarra (1572-1610) dab lo nom d’**Enric III de Navarra** puish rei de França (1589-1610), purmèr rei de França de l'Ostau de Borbon de la dinastia capeciana, dab lo nom d’**Enric IV de França**. 

[thumb|250px|leftmargin=1em|Enric de Borbon per [François Pourbus lo Jove.]]

Qu’èra lo hilh de Joana de Labrit, regina de Navarra e d’Antòni de Borbon, princi de sang per'mor de descénder deu rei Loís IX de França (). Peu son pair qu’eretè deus sons drets au tròne de França en aplicacion de la lei salica e arron deus regnats e de las morts successivas deus tres hilhs deu rei Enric II de França.

Testimòni e actor de las guèrras de religion, que cambiè nau vegadas de religion. Que ho capdau deu partit protestant, que’s convertí un darrèr còp au catolicisme entà poder pujar suu tròne de França (en deishant lo reiaume de Navarra, gavidat per Bearn devath la regéncia de la soa sòr), qu’avó a’s pelejar entà assegurar la soa autoritat, que promulguè l’Edicte de Nantas (qui permetó de fenir las guèrras de religion en autrejant ua cèrta tolerància au protestantisme) en bèth pacificar França e que ho fin finala aucit per François Ravaillac (un fanatic religiós) lo 14 de mai de 1610 a París, carrèra de la Ferronerie.
Kenzaburo Oe

Kenzaburo Oe (en japonés: **大江 健三郎 Ōe Kenzaburō**; n. en 1935) es un escrivan japonés. A recebut lo Prèmi Nobel de Literatura en 1994.
Tòquio

thumb|Lo districte de Shibuya, a Tòquio.

 es la capitala de Japon, localizada dins la region de Kantō al centre èst de lilla dHonshū, dins la prefectura de Tòquio. Lo gentilici es **toquioïta**.

Sa populacion èra estimada a 14 264 798 abitants en mai de 2022 
e forma una de las principalas ciutats mai pobladas del mond. 

Tòquio es una de las quaranta-sèt prefecturas de Japon. Principal centre politic de l'archipèla dempuèi lo , la vila aculhís las principalas institucions del país: la residéncia de l'emperador de Japon, del Primièr ministre, le seti de la Dièta (lo parlament japonés), del Cabinèt, los ministeris que lo constituisson e totas las ambassadas estrangièras.

A l'origina, Tòquio èra un pichon vilatge de pescaires nomenat Edo («l'estuari»). Fortificat al , Edo venguèt la basa militara de shogun Tokugawa Ieyasu a la fin del , puèi la capitala de son governament. Durant l’epòca d'Edo (1603-1868), Edo se desvolopèt e venguèt una de las vilas pus pobladas al monde a la fin del , amb una populacion de prèp d'un milion d'abitants. Amb la restauracion de l'Empèri en 1868, foguèt confortada dins son ròtle de còr politic de Japon: lo castèl d'Edo venguèt la residéncia de l'Emperador Meiji (*[[Kōkyo]]*), e la vila prenguèt son nom actual per oposicion a Kyoto, l'anciana capitala. Durant la Segonda Guèrra Mondiala, foguèt destrusida per mitat pels bombardaments aerians americans, mas foguèt lèu lèu rebastida. Dins la segonda mitat del , Tòquio venguèt una metropòli de reng mondial merce a un fòrt desvolopament industrial –en particular dins lo sector de l'electronica–, e vegèt sa populacion multiplicada per detz en cinqanta ans.

Principal centre economic e financièr de Japon, Tòquio es una de las principalas plaças financièras asiaticas e mondialas. Lo dinamic arrondiment de Shinjuku comporta nombroses gratacèls, coma lo de la comuna e de mantes grands magazins de Japon. Minato-ku aculhís los sètis socials de nombrosas entrepresas japonesas e estrangièras, e un cinqantenat d'ambassadas. Chiyoda concentra las institucions politicas japonesas. Enfin, Shibuya es reputat per èsser un dels quartièrs pus animats de la vila, mercé a lapreséncia de grands centres commercials coma lo 109. Malgrat la modernitat de son arquitectura, que ne testimònia la torre Tokyo Skytree, nombroses santuaris shinto e temples bodistas son estats servats o tornar bastit aprèt los bombardaments, coma lo Sensō-ji, lo santuari Yasukuni, lo Zōjō-ji o las pòrtas *[[Hōzōmon]]. * 

Situada al fons de la baia de Tòquio, la comuna de Tòquio ten un estatut administratiu particular entre las prefecturas de Japon - la vila de Tòquio foguèt suprimida coma entitat politica o administrativa en 1943. L'aglomeracion, que s'estend al delà dels limits de la prefectura, s'espandís sus una larga faissa de la baia de Tòquio e dins la region de Kantō. Amb Ōsaka e Nagoya, constituís un dels pòls de la megalopòli japonesa.

## Nòtas e referéncias
Santa Fe (Nòu Mexic)

thumb|280px|right|La ciutat de Santa Fe, Nòu Mexic.

**Santa Fe** es una vila e la capitala de l'estat american del Nòu Mexic. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2004. Sa superfícia totala es 96,9&nbsp;km².
X Japan

**X Japan** es un grop de musica de Japon. Considerat per plan de monde coma lo principal grop japonés.
Norman Mailer

Norman Kingsley Mailer (nascut en 1923 a Long Branch, Nòva Jersei, mòrt en 2007) es un escrivan, jornalista, autor e director de cinèma e teatre dels Estats Units d'America.
Max Ernst

**Max Ernst** (n. 1891, m. 1976) foguèt un pintre e escultor alemand dels movements dadaïsta e surrealista del sègle XX.
Marvin Gaye

Marvin Gaye (n. **Marvin Pentz Gay, Jr.** en 1939, m.1984) foguèt un cantaire e compositor (principalament dels genres *[[soul]]*, pop e RnB), e tanben productor de musica dels Estats Units d'America.

## Discografia
* *The Soulful Moods of Marvin Gaye* (1963)
* *That Stubborn Kinda Fellow* (1963)
* *Recorded Live on Stage* (1964)
* *Hello Broadway* (1964)
* *When I'm Alone I Cry* (1964)
* *How Sweet It Is To Be Loved By You* (1965)
* *A Tribute To The Great Nat "King" Cole* (1965)
* *The Moods of Marvin Gaye* (1966)
* *In the Groove* (ressorti en (1969) sous le nom *I Heard It Through the Grapevine*) (1968)
* *M.P.G.* (1969)
* *Marvin Gaye & His Girls* (1969)
* *That's The Way Love Is* (1970)
* *[[What's Going On]]* (1971)
* *Trouble Man (bande originale)* (1972)
* *Let's Get It On* (1973)
* *Diana & Marvin* (en duo avec Diana Ross) (1973)
* *Marvin Gaye Live!* (1974)
* *I Want You* (1976)
* *Live at the London Palladium* (1977)
* *Here, My Dear* (1978)
* *In Our Lifetime* (1981)
* *Midnight Love* (1982)
Nòva York (estat)

**Nòva York** (var. **Nava York, Nuòva York**; en anglés: *New York* ) es un estat del nòrd-èst dels Estats Units d'America. 
L'estat de Nòva York confronta los estats de Nòva Jersei e Pensilvània al sud e de Connecticut, Massachusetts, e Vermont a l'èst. L'estat ten una frontièra maritima dins l'Ocean Atlantic amb Rhode Island, a l'èst de Long Island, e una frontièra internacionala amb las províncias canadencas de Quebèc al nòrd e Ontàrio a l'oèst e al nòrd. La populacion de l'estat foguèt estimada a 19.8 million d'abitants en 2015.
La vila de Nòva York es la mai granda vila e lo centre economic de lestat. 

La capitala de lestat es Albany.

## Istòria

## Geografia

## Economia

## Ligams extèrnes
Doris Day

**Doris Day** (nascuda **Doris Mary Ann von Kappelhoff** en 1922) es una actritz de cinèma e cantaira americana.

## Filmografia
### coma actritz
* 1948 : *Romance on the High Seas* : *Miss Georgia Garrett*
* 1949 : *My Dream Is Yours* : *Martha Gibson*
* 1949 : *It's a Great Feeling* : *Judy Adams*
* 1950 : *Young Man with a Horn* : *Jo Jordan*
* 1950 : *Tea for Two* : *Nanette Carter*
* 1950 : *The West Point Story* : *Jan Wilson*
* 1951 : *Storm Warning* : *Lucy Rice*
* 1951 : *Lullaby of Broadway* : *Melinda Howard*
* 1951 : *On Moonlight Bay* : *Marjorie 'Marjie' Winfield*
* 1951 : *I'll See You in My Dreams* : *Grace LeBoy Kahn*
* 1951 : *Starlift* : *Cameo appearance*
* 1952 : *The Winning Team* : *Aimee Alexander*
* 1952 : *April in Paris* : *Ethel S. 'Dynamite' Jackson*
* 1953 : *By the Light of the Silvery Moon* : *Marjorie Winfield*
* 1953 : *So You Want a Television Set* : *Cameo appearance*
* 1953 : *Calamity Jane* : *Calamity Jane*
* 1954 : *Lucky Me* : *Candy Williams*
* 1954 : *Young at Heart* : *Laurie Tuttle*
* 1955 : *Love Me or Leave Me* : *Ruth Etting*
* 1956 : *The Man Who Knew Too Much* : *Jo McKenna*
* 1956 : *Julie* : *Julie Benton*
* 1957 : *The Pajama Game* : *Katherine 'Babe' Williams*
* 1958 : *Teacher's Pet* : *Erica Stone*
* 1958 : *The Tunnel of Love* : *Isolde Poole*
* 1959 : *It Happened to Jane* : *Jane Osgood*
* 1959 : *Pillow Talk* : *Jan Morrow*
* 1960 : *Please Don't Eat the Daisies* : *Kate Mackay*
* 1960 : *Midnight Lace* : *Kit Preston*
* 1961 : *Lover Come Back* : *Carol Templeton*
* 1962 : *That Touch of Mink* : *Cathy Timberlake*
* 1962 : *Billy Rose's Jumbo* : *Kitty Wonder*
* 1963 : *The Thrill of It All* : *Beverly Boyer*
* 1963 : *Move Over, Darling* : *Ellen Wagstaff Arden, aka Eva Swensen and Eve*
* 1964 : *Send Me No Flowers* : *Judy Kimball*
* 1965 : *Do Not Disturb* : *Janet Harper*
* 1966 : *The Glass Bottom Boat* : *Jennifer Nelson*
* 1967 : *The Ballad of Josie* : *Josie Minick*
* 1967 : *Caprice* : *Patricia Fowler*
* 1968 : *Where Were You When the Lights Went Out?* : *Margaret Garrison*
* 1968 : *With Six You Get Eggroll* : *Abby McClure*
* 1968 : *The Doris Day Show* (seria TV) : *Doris Martin*

### coma productritz
* 1968 : *The Doris Day Show* (seria TV)

## Referéncias
Eddie Murphy

**Edward Regan Murphy**  es un actor, cantaire, umorista e productor de cinèma american nascut en 1961 a Nòva York.

## Filmografia
* 1980 : *[[Saturday Night Live]]*, de Lorne Michaels (emission TV)
* 1982 : *[[48 heures]]* (*48 Hrs.*), de Walter Hill
* 1983 : *[[Un fauteuil pour deux]]* (*Trading Places*), de John Landis
* 1984 : *[[Une défense canon]]* (*Best Defense*), de Willard Huyck
* 1984 : *[[Le Flic de Beverly Hills]]* (*Beverly Hills Cop*), de Martin Brest
* 1986 : *[[L'Enfant sacré du Tibet]]* (*The Golden Child*), de Michael Ritchie
* 1987 : *[[Le Flic de Beverly Hills 2]]* (*Beverly Hills Cop II*), de Tony Scott
* 1988 : *[[Un prince à New York]]* (*Coming to America*), de John Landis
* 1989 : *[[What's Alan Watching?]]*, de Thomas Schlamme (TV)
* 1989 : *[[Les Nuits de Harlem]]* (*[[Harlem Nights]]*), d'Eddie Murphy
* 1990 : *[[48 heures de plus]]* (*Another 48 Hrs.*), de Walter Hill
* 1992 : *[[Boomerang (filme, 1992)|Boomerang]]*, de Reginald Hudlin
* 1992 : *[[Monsieur le député]]* (*The Distinguished Gentleman*), de Jonathan Lynn
* 1993 : *[[Dangerous (album)|Dangerous: The Short Films]]* (vidèo) (clip *Remember The Time*), de John Singleton
* 1994 : *[[Le Flic de Beverly Hills 3]]* (*Beverly Hills Cop III*), de John Landis
* 1995 : *[[Un vampire à Brooklyn]]* (*Vampire in Brooklyn*), de Wes Craven
* 1996 : *[[Le Professeur foldingue]]* (*The Nutty Professor*), de Tom Shadyac
* 1997 : *[[Le Flic de San Francisco]]* (*Metro*), de Thomas Carter
* 1998 : *[[Mulan]]*, de Tony Bancroft et Barry Cook (votz)
* 1998 : *[[Dr. Dolittle]]* (*Doctor Dolittle*), de Betty Thomas
* 1998 : *[[Mister G.]]* (*Holy Man*), de Stephen Herek
* 1999 : *[[Perpète]]* (*Life*), de Ted Demme
* 1999 : *[[Bowfinger, roi d'Hollywood]]* (*Bowfinger*), de Frank Oz
* 1999 : *[[Les Stubbs]]* (*The PJs*), d'Eddie Murphy , Steve Tompkins e Larry Wilmore (seria TV) (votz)
* 2000 : *[[La Famille Foldingue]]* (*Nutty Professor II: The Klumps*), de Peter Segal
* 2001 : *[[Shrek]]*, d'Andrew Adamson et Vicky Jenson (votz)
* 2001 : *[[Dr. Dolittle 2]]*, de Steve Carr
* 2002 : *[[Showtime (film)|Showtime]]*, de Tom Dey
* 2002 : *[[Pluto Nash]]* (*The Adventures of Pluto Nash*), de Ron Underwood
* 2002 : *[[Espion et demi]]* (*I Spy*), de Betty Thomas
* 2003 : *[[École paternelle]]* (*Daddy Day Care*), de Steve Carr
* 2003 : *[[Shrek 4-D]]*, de Simon J. Smith (votz)
* 2003 : *[[Le Manoir hanté et les 999 fantômes]]* (*The Haunted Mansion*), de Rob Minkoff
* 2004 : *[[Shrek 2]]*, d'Andrew Adamson, Kelly Asbury e Conrad Vernon (votz)
* 2004 : *[[Father of the Pride]]*, de Jeffrey Katzenberg (seria TV) (episòdi "Donkey")
* 2004 : *[[Far Far Away Idol]]*, de Simon J. Smith (vidèo) (votz)

Dolittle online
Kurt Weill

Kurt Julian Weill (n. 1900, m. 1950) foguèt un compositor alemand, principalament d'òbras pel teatre.
Anthony Perkins

**Anthony Perkins** (n. 1932, m. 1992) foguèt un actor american de cinèma, mai conegut coma l'assassin del filme *Psycho*.
Springfield (Illinois)

thumb|280px|right|Lo capitòli de Springfield, capitala d'Illinois.

**Springfield** es una vila e la capitala de l'estat american d'Illinois. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2005. Sa superfícia totala es 156,2&nbsp;km².
János Arany

[thumb|''János Arany''<br />([Barabás Miklós).]]
**János Arany**, nascut lo 2 de març de 1817 a Nagyszalonta (uèi Salonta, Romania), prèp de Nagyvárad (uèi Oradea, Romania), e mòrt lo 22 d'octobre de 1882 a Budapèst, foguèt poèta e traductor ongrés.

## Sa vida

János Arany (prononciar Ianòch Òrònh, « arany » vòl dire « aur » en ongrés) èra lo darrièr mainatge e sol filh d'una familha de païsans protestants d'una pichona vila de l'èst de la granda plana ongresa (annexada per Romania après la Primièra Guèrra Mondiala). Per ajudar sos parents qu'an pas tròp d'argent, fa plan lèu de regent a l'escòla de Nagyszalonta puèi partís en 1833 estudiar al grand collègi reformat de Debrecen ont demora fins en 1836, quand va barrutlar amb d'amics d'una tropa d'actors. Mòrta sa maire, lo seu paire avugle, torna a Nagyszalonta ont se marida en 1840 amb Julianna Ercsey e ven foncionari. An dos mainatges: Juliska en 1841 e László (que vendrà famós amb sos « Contes ») en 1844. La publicacion de « Toldi » en 1846 càmbia sa vida. Tot d'una, es conegut dins tota Ongria e ven l'amic de Sándor Petőfi, autre poèta vengut del pòble.

## Son òbra

« Toldi » 1846
« Toldi estéje » (Lo vèspre de Tòldi) 1847
« Daliás idök » (Temps de cançon) 1849 a 1855
« Toldi szerelme » (L'amor de Tòldi) 1863 a 1879
Front de l'Èst

200px|right|thumb|Imatges de la guèrra sul front de l'Èst
Lo **Front de l'Èst** de la Segonda Guèrra Mondiala referís al conflicte entre l'Axe e l'URSS e sos aligats en Euròpa Centrala e Orientala entre lo 22 de junh de 1941 e lo 9 de mai de 1945. Tan las pèrdas umanas (civilas e militaras) coma sa violéncia sens relambi ne fan un conflicte a despart dins l'istòria de l'umanitat.

L'istoriografia russa e sovietica parla de **Granda Guèrra Patriotica** (Великая Отечественная война) per parlar del conflicte, en referéncia a la Guèrra Patriotica entre Russia e l'Empèri Francés de Napoleon, que los dos conflictes aguèron un bona part de lors combats sul sòl rus. Lo tèrme **Granda Guèrra Patriotica** apareis tre lo 23 de junh de 1941 dins un article de la Pravda "La Granda Guèrra Patriotica del Pòble Sovietic" (Великая Отечественная война cоветского народа).
Marjarida

**Marjarida** es un massís montanhós del Massís Central occitan. Estrechament, **Marjarida** es la montanha orientada sud-est/nòrd-oèst que despassa los 1400&nbsp;m, e que corrís del Truc de Fortunièr (en Gavaudan) ont culmina a 1543&nbsp;m, a Sant Flor en Auvèrnhe. 
Pus largament, la Marjarida inclutz los nauts plans, a l'altitud mejana que despassa los 1000&nbsp;m a l'èst e l'oèst del sistèma central. A l'èst confronta amb los monts de Vivarés (en seguir la val d'Alèir), a l'oèst amb Aubrac, al sud amb la val d'Òlt e al nòrd amb lo replanat de Velai.

Tanben, **Marjarida** es una contrada d'Occitània situada mai que mai en Lengadòc (es lo gròs de Gavaudan) e tanben al limit sud d'Auvèrnhe.

Sa vila principala es Mende.

## Geologia

Marjarida es una part del vièlh massís ercinian. Sos granits datan de -300 Ma. Arrasat lo massís se tornèt joslevar pendent l'orogenèsi pirenenca (-40 Ma).

## Idrologia

Las aigas de Marjarida van a l'oèst de la cadena centrala cap a Garona (mai que mai per Trueire que i a la font, marginalament cap a Òlt), a l'èst cap a Alèir (que i a la font). D'un biais pro marginal, a la termièra de Marjarida, sus la Plana de Montbèl las aigas van cap a Ròse (per Chassesac).

## Païsatge

Lo païsatge es particularament tipat e es lo fruch de son istòria socioeconomica. Generalament lo denivelat es plan pauc marcat e vei una alternança de vals ont serpentan de rius e de sèrras traucadas de combas. Lo fons de las combas es sovent umid (las sanhas) e drenat mercé a de rasas, pichons valats que seguisson las corbas de nivèl. Lo païsatge vegetal se compausa d'una mirgalhadura de prats, de landas de reguèrgs (dempuèi l'exòde rural) e de bòsques de pins e de faus. Los camps (de segal mai que mai) i son plan pauc nombroses.

Coma dins la màger part d'Occitània, mas d'un biais plan prononciat, l'abitat se concentra pas dins de vilatges mas dins tot un fum de maselatges. Aital una comuna de 150 abitants coma Chaudairac pòt téner fins a 10 nogals de populacions (mai de 4 bòrdas) sens comptar las bòrdas e los maselatges mai pichons.
Los monts de **Marjarida** *stricto sensu* son cobèrts a l'ora d'ara de plantacions de conifèrs qu'emplaçan las bruguièras, elas-meteissas consequéncias del desbosigament de las fajas.

## Luòcs de Marjarida

## Nòtas
Mihály Babits

thumb|right|200px|Mihály Babits.
**Mihály Babits de Szentistván** (Szekszárd, 26 de novembre de 1883-26 de novembre de 1941-Budapèst 4 d'agost de 1941) foguèt un poèta, escrivan e traductor ongrés. Lo seu nom se pronóncia *Bòbich Mihhalh* en ongrés.

## Sa vida

Filh d'un jutge, nascut dins una petita ciutat del sud de la Transdanubia, Mihály Babits fa d'estudis de letras a Budapèst de 1901 a 1905 ont ven l'amic de Dezső Kosztolányi. De 1906 a 1908, fa de professor a Szeged puèi a Fogaras fins a 1911, fin finala a Budapèst ont es forçat de demissionar per amor de sos vèrses contra la guèrra en 1917.

## Son òbra

*A gólyakalifa* (Lo calife cigonha) 

## Extrait

*Össze akarom állítani életem aktáit. Ki tudja, mennyi időm van még? A lépés, melyre elszántam magam, talán végzetes lesz. Lassan, biztosan múlik az éj. Majd egyszer csak jön, lábhegyen, mint egy gyilkos, a fekete Álom, és nesztelen mögém áll. Hirtelen a szememre szorítja tenyerét. És akkor nem vagyok többé a magamé. Akkor megtörténhetik velem akármi.*
*Össze akarom állítani életem aktáit, mielőtt még egyszer elaludnék.*
*Mindenről pontos jegyzeteim vannak. Az életem olyan volt, mint egy álom, és az álmaim olyanok, mint az élet. Az életem szép volt, mint egy álom; ó, bár lett volna az életem szerencsétlen, és az álmaim lettek volna szépek!*
*...Tizenhat éves koromban kezdődött.*

"Me cal fòrt e mòrt ramosar los escrits de ma vida. Qui sap lo temps que m'es de resta? Aquela tasca, m'i som atacat e benlèu que me serà fatala. Lentament, segurament que va la nuèit. Totara qu'arriba, de puntetas, coma un assassin, lo Sòmi negre, e tot suau que ven al meu darrièr. Tot d'una que me quicha sas mans suls uèlhs. E alavetz, som pas pus ièu. Alavetz, qué que siá que me pòt arribar."
Me cal fòrt e mòrt ramosar los escrits de ma vida, abans que m'aconsomisca un còp de mai.
"Ai de nòtas precisas sus tot aquò. La meva vida foguèt com un sòmi, e mos sòmis foguèn coma la vida. La meva vida foguèt bèla, coma un sòmi; ò, se foguèsse estada, la meva vida, malastruga, e mos sòmis, bèls !"
"... Que comencèt l'anada de mos setze ans." 

(Començament del «calife cigonha»)

## Bibliografia
Una traduccion francesa de *A gólyakalifa* (*Le calife-cigogne*) foguèt publicada en 1992 per las edicions *In Fine*.
Muddy Waters

Muddy Waters (nascut **McKinley Morganfield** en 1915, m.1983) foguèt un important musician dels Estats Units d'America qu'a influenciat divèrs genres musicals, coma lo blues, lo rhythm and blues, lo rock, lo folk, lo jazz e lo country. Tanben a influenciat musicians e cantaires, coma Elvis Presley e Angus Young (del grop de rock AC/DC).
Maria II de Portugal

**Maria II** (nascuda **Maria da Glória Joana Carlota Leopoldina da Cruz Francisca Xavier de Paula Isidora Micaela Gabriela Rafaela Luisa Gonzaga de Bragança e Áustria** en 1819, e mòrta en 1853), foguèt reina de Portugal de 1834 *(de facto)* a 1853.
Filha ainada del rei Pèire IV de Portugal e dels Algarves, qu'abdiquèt en sa favor en 1826, foguèt destronada en 1828 per son oncle l'infant Miquèl, que se proclamèt rei a sa plaça.

En 1834, Maria ajudada per son paire reprenguèt lo poder, e l'èx-rei Miquèl I foguèt exilhat.

De son segond maridatge Maria aguèt dotze enfants :
* Pèire V de Portugal
* Loís I de Portugal
* infanta Maria (1840-1840)
* infant Joan (1842-1861)
* infanta Maria Anna (1843-1884), qu'esposèt son cosin lo rei Jòrdi I de Saxònia
* infanta Antonia (1845-1913), qu'esposèt lo prince Leopòld de Hohenzollern e que foguèt la maire del rei Ferrand I de Romania
* infant Ferrand (1846-1861)
* infant August (1847-1889)
* infant Leopòld (1849-1849)
* infanta Maria (1851-1851)
* 11en enfant (1851-1851)
* infant Eugèni (1853-1853), aquela jasilha causèt lo decès de la reina.

A la mòrt de Maria II a Lisbona lo 15 de novembre de 1853, li succediguèt son filh ainat Pèire V, de l'Ostal de Wettin.
thumb|right|Maria II sul primièr timbre portugués en 1853
Lo profil de la reina Maria II figura sul primièr timbre-pòsta portugués, emés en 1853.
Pau Loís Granier

vinheta|320x320px|L'occitan lemosin per Granier dins sa ''Gramatica lemosina'' (1950).
**Pau Loís Granier** (1879-1954) es un poeta occitan, lemosin (de Cruesa), qu'a escrich 93 poemas remarcables, recampats dins los recuelhs  *La chançon de Combralha* (1927), *La Dama a l'Unicòrn* (1933), *Imatges* (1939),  *Vielh Lemòtges* (1940) e *Païsatges* (1948). L'ensemble fuguet estampat per las Edicions dau Chamin de Sent Jaume (Meusac) en 2001. Escriguet dins un lemosin fòrça literari, trabalhat, ornat daus uns còps de torns occitans conservators, sus daus temas fantastics, mitologics, sus la miraudiosa natura lemosina e mai particularment sus la capitala regionala Lemòtges, vila d'istòria e d'identitat.
Granier fuguet tanben longtemps lo conservator de la bibliotèca de Lemòtges e trabalhèt un temps a la Bibliotèca Nacionala de França.

Sos poèmas foguèron meses en musica per mai d'un cantaire occitan, coma Jan dau Melhau e Bernard Combi.
Abdullah Öcalan

Abdullah Öcalan (nascut en 4 d'abril de 1948) es un òme politic curd de nacionalitat turca, líder del Partit dels Trabalhadors de Curdistan (PKK).

## Vida

Öcalan es nascut a Ömerli, un vilatge del districte d'Halfeti, província de Şanlıurfa dins lo sud-èst de Turquia. Daissa son vilatge aprèp sos estudis segondaris per seguir de corses de sciéncias politicas e de drech dins las universitats d'Ankara e d'Istambol.

Las annadas 70 son marcadas en Turquia per un movement politic e popular fòrça actiu. Los movements estudiants devenon plan bolegants, mai que mai a Istambol e Ankara. Öcalan dintra dins aquela dralha dels movements democratics e revolucionaris.