Rasor d'Occam

Lo **rasor d'Occam** es un principi de rasonament filosofic atribuït al fraire franciscan Guilhèm d'Occam, logica del sègle XIV, e fòrma la basa del metòde reduccionista.

## Versions

Uèi, se pòt enonciar atal:

::**'

La version d'[[Isaac Newton]] pòt èsser pus clara:

::**' Es a dire: 

Lo principi es tanben exprimit coma *Entia non sunt multiplicanda praeter necessitatem* ("Sens dobte son pas d'èsser multiplicadas sens necessitat"), mas aquela frasa foguèt escrita pels autors posteriors e se pòt pas trobar dins los escrits que nos parvenguèron. Occam escriguèt en latin *Pluralitas non est ponenda sine neccesitate*, dont una traduccion literala seriá: "La pluralitat se pòt pas liurar al saber sens necessitat" 

Dave Beckett de l'Universitat de Kent a Canterbury apond: "La règla medievala de l'estalvi, o principi de l'economia, d'usatge frequent per Occam, foguèt coneguda jol nom de rasor d'Occam."

Lo rasor d'Occam tanben foguèt nomenat "economia de postulats", o "principi de la simplicitat", e "K.I.S.S." (*Keep it simple stupid*) (*garda-o simple estupid*). Un autre provèrbi que exprimís aquela idèa, e qu'es sovent repetit dins las escòlas de medecina, es "Quand ausisses endilhar, pensa als cavals, pas als zèbres."

Una autra varianta es *l'Espada de Thargola* de Nightfall, un cort conte d'Isaac Asimov, e Robert Silverberg: "We must drive a sword through any hypothesis that is not strictly necessary", es a dire: *Devèm talhar amb l'espasa tota ipotèsi que siá pas estrictament necessària*.

## La Sciéncia e lo Rasor d'Occam

Lo Rasor d'Occam venguèt un principi de basa del metòde scientific. Es important notar qu'es un argument euristic, que dona pas necessàriament de responsas corrèctas. Sovent, diferentas ipotèsis son egualament simples, e lo Rasor d'Occam  esprima cap de preferéncia dins aqueles cases. 

Per exemple, aprèp una tempèsta vejatz qu'un arbre casèt. Amb las pròvas seguentas "una tempèsta", e "un arbre casut", una ipotèsi racionala poiriá èsser "la tempèsta  tombèt l'arbre". Aquela ipotèsi demanda una sola suposicion, es a dire, un fòrt vent  tombèt l'arbre. L'ipotèsi que "l'arbre foguèt tombat per d'extraterrèstres de 200 mètres d'auçada", implica fòrça suposicions suplementàrias, coma la vertadièra existéncia d'extraterrèstres, lor capacitat e volontat de far de viatges interestellars, lor capacitat de far caire d'arbres amb o sens intencion, e la biologia que lor permet de suportar la gravitat terrèstra amb los 200 mètres d'auçada. En consequéncia, la primièra ipotèsi es preferibla.

Lo Rasor d'Occam *es pas equivalent* a l'idèa que *la perfeccion es la simplicitat*. Albert Einstein aviá aquò en l'esperit quand escriguèt en 1933 que , sovint parafrasejat per  Lo Rasor d'Occam foguèt simplificat a l'excès disent: "L'explicacion mai simpla es la melhora" (o la "vertadièra").

## L'estatistica e lo Rasor d'Occam

I a diferents autors qu'obtenguèron de la teoria de las probabilitats lo Rasor d'Occam , e l'apliquèron a l'inferéncia estatistica, e tanben diferents critèris per sancionar la complexitat amb l'inferéncia estatistica. D'escrits recents suggerisson un ligam entre lo Rasor d'Occam e la complexitat de Kolmogorov.

Un dels problèmas amb la formulacion originala del principi es que s'aplica solament a de modèls amb la meteissa poténcia de explicacion (per exemple: preferir lo mai simple dels modèls egalament bons). Una forma pus generala del Rasor d'Occam pòt èsser obtenguda de l'inferéncia Bayesiana e del modèl Bayesian de comparason, que se pòt utilizar per comparar de modèls qu'acòrdan pas las donadas egalament bonas. Aqueles metòdes pòdon optimizar la balança entre la complexitat e la poténcia del modèl.

## La religion e lo Rasor d'Occam

Dins la filosofia de la religion lo Rasor d'Ocam foguèt, a vegadas, utilizat per contrariar los arguments de l'existéncia de Dieu, mas pas cap d'aqueles postulats foguèt considerats definitiu, perque las suposicions non èra pas definidas precisament. Tanben cal apondre que lo principi es solament una guida cap a una teoria melhora basada sus la coneissença correnta, non pas la "vertat".

En tot cas, malgrat que lo Rasor d'Occam (e, en general, la filosofia d'Occam) nèga qualques arguments en favor de l'existéncia de Dieu, mon i a cap mena de dobte que Occam èra un cresent convencut e que, amb un o autre argument, defend clarament l'existéncia de dieu e la practica de la religion.

Precisament, l'intencion d'Occam sembla èsser de separar la religion de la filosofia, en fasent qu'aquela primièra, lestada del "pes" de la metafisica, pòsca avançar en tota sa puretat; la fe seguís l'unic argument en que se basa lo cresent, la quala fa mantenir la teoria e la practica religiosas.

## L'idèa de Guilhèm d'Occam e autres pensadors

Guilhèm benlèu foguèt inspirat per d'autres pensadors. Per exemple: lo Libre V de la *Fisica* d'Aristòtel postula que "la natura òbra pel camin mai cort possible." 

Galilèu faguèt una satira notable del Rasor d'Occam dins son *Dialòg*. Lo principi es presentat dins lo dialòg per *Simplicio*.

Fòrça scientifics modèrnes apondèron una autre sisa d'ironiá alara que de matematicians prepausen seriosament que las entitats basicas poirián èsser los "bits d'informacion", per exemple las chifras del còde binari, per atal las entitats de d'Occam poirián èsser vistas coma davancièras de la logica de George Boole e l'informatica modèrna.

Benlèu a causa de l'escura natura de la logica medievala, e del fosc de las tòcas de Guilhèm d'Occam, coma teologian, e logician, la discussion, e l'aplicacion del Rasor d'Occam son sovent plenas d'ironia.

## Vejatz tanben
* Rosor d'Hanlon