open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Piauí

**Piauí** es un estat de la Region Nòrd-est de Brasil. Es bordat per l'Ocean Atlantic al nòrd, e confronta los estats de Ceará e Pernambuco a l'èst, Bahia al sud-èst e al sud, Tocantins al sud-oèst, e Maranhão a l'oèst.

Sa superfícia totala (250&nbsp;934 km2) es similara a la del Reialme Unit. Sa capitala es la vila de Teresina.
### Istòria

### Geografia
;Relèu
Lo relèu de Piauí es constituit de planas costièras d'alluvion als marges del riu Parnaíba e dels seus afluents, al centre e al nord de l'Estat. Al long de les frontièras amb Ceará, Pernambuco e Bahia, dins las *chapadas* (plans nauts) de Ibiapaba e del Araripe, a l'èst, e de Tabatinga e Mangabeira al sud, se tròban las altituds pus nautas de l'estat, situadas a l'entorn dels 900&nbsp;m. Entre aquestas zonas enauçadas e los cors dels rius que rajan a travèrs de l'estat (los principals: Parnaíba, Gurguéia, Fidalgo e Urubu Preto), se tròban de formacions planas, somesas a l'accion erosiva de las aigas.

;clima
Lo clima es tropical, amb variacions de precipitacions en caduna de las diferentas regions. La region del sertão a un clima semiarid. Sul litoral l'umiditat es pus intensa, e lo nivèl de las pluèjas pòt despassar los 1000&nbsp;mm annals.

### Economia

Piauí es un dels estats pus paures de Brasil, e participa solament amb 0,5% del Produch interior brut del país. Los servicis representan mai de 60% del PIB, l'agricultura e l'elevatge representan 9,1% i l'industria 26,3% (donadas de 2002). Lo principal centre de comèrci de l'estat es la capitala, Teresina.

Los principals productes exportats son: cera vegetala (extracha de palmells), sòja (introduïda en l'estat en els anys 1990), robes, drupa d'anacard, crancs i altres crustacèus, i cuir. No hi ha moltes i variades indústries (els principals productes industrialitzats veuen d'altres regions). L'elevatge es extensiu, principalament per la consomacion intèrna. L'est i el sud de l'estat sofreixen amb les sequeras periòdiques del *[[sertão]]* brasiler, que afecten l'elevatge e l'agricultura, i produeixen l'exòde de personas cap a las autres regions e las grandas ciutats.

thumb|200px|right|La vila de Teresina.
Lo torisme té algun potencial en el litoral (en el delta del riu Parnaíba, en la divisa amb l'estat de Maranhão) i en els Parcs Nacionals de *Sete Cidades* ("Set Ciutats") i de la *Serra da Capivara*, situats al sud de l'estat. Però aquests dos parcs nacionals sofreixen amb la falta d'accessos més fàcils que permetin un nombre significatiu de visitants. Així, el turisme representa poc per al PIB de l'estat. El *Parc Nacional de la Serra da Capivara* es també considerat un Patrimoni de la Humanitat per la UNESCO per seves pintures rupestres.

### Ligams extèrnes
Rossinhòl

Lo nom de **rossinhòl** (var. **rossinhòu**) es portat per mantuna  d'ausèls de la familha dels *[[Muscicapidae]]* :
* Lo Rossinhòl dels costats ròses *[[Tarsiger cyanurus]]* Hodgson, 1845 — Extrèm nòrd de Siberia.
* Lo Rossinhòl filomèl *[[Luscinia megarhynchos]]* (C.L. Brehm, 1831) — l'espècia comuna en França.
* Lo Rossinhòl prognat *[[Luscinia luscinia]]* (Linnaeus) 1758) — Russia Orientala e Asia Centrala.
* Lo Rossinhòl de las muralhas mai conegut jos lo nom de Coarós negre (Phoenicurus ochruros) - Euròpa Occidentala

## Cant
Lo rossinhòl es reputat per son cant, amb de sonoritats variadas e armoniosas.

Per analogia, se parla de  per designar :
* un animal qu'evòca lo rossinhòl per son cant
* una persona que canta remirablament
* un poèta liric de talent
Luscinia megarhynchos

Lo **Rossinhòl filomèl** es una espècia d’aucèl de la familha  Muscicapidae, qu'es conegut per son cant fòrt melodiós que se pòt ausir de jorn coma de nuèch. 
Son abitat es lo bòsc, de preferéncia a proximitat de l'aiga, mas se pòt tanben trobar dins los òrts, los bosquets o verdièrs. 

## Aspècte
Son envergadura mesura entre 22 e 24&nbsp;cm per una nautor d'environ 16&nbsp;cm; pesa de 18 a 27&nbsp;g. Son plumatge es brun, sas patas son longas.

## Alimentacion
Se noirís de baias, d'aranhas o d'insèctes pichons.

## Nidificacion

A lòc de mai a junh. Son nis es pauc ordenat e bas (passa rarament al dessús de 30&nbsp;cm), o quitament sul sol. 
La femèla pond 4 o 5 uòus que son blavencs o verdencs, un pauc pigalhats. L'incubacion dura 14 jorns. L'emancipacion dura 11 a 12 jorns e lo vòl seguís pauc aprèp. La primièra nidificacion se passa a la prima seguenta e los rossinhòls filomèls vivon fins a 6 ans.

## Migracion
En setembre, migra  vèrs l'Africa subsaariana en passant per l'estrech de Gibartar o per d'endreches ont l'espandida maritima es pas importanta.

## Simbòls
Dins las tradicions popularas, lo rossinhòl anóncia la prima, es l'ausèl del mes de mai, mas es tanben e sustot lo simbòl de l'amor. Lo comtat de Niça a conservat son Rossinhòl que vòla dins los cants tradicionals e las ròndas de mai, que lor tèma a inspirat Chaikovskii per son *Humoresque* opus 10-2.
Mia Farrow

**Mia Farrow** (nascuda **Maria de Lourdes Villiers Farrow**) es una actritz americana de cinèma.

Filha del realizador John Farrow e de l'actritz Maureen O'Sullivan, la *Jane* en lo filme *Tarzan*, Mia Farrow naissèt a Los Angeles Califòrnia lo 9 de febrièr de 1945. Estúdia a Beverly Hills, Califòrnia e viatja sovent amb los sieus parents a causa de rodatges. Debuta dins lo cinèma lo 1947 en una pellicula amb la siá maire. En los ans 1950, figura en un cort metratge de nòvas minutas destinat als mainats, intitulat *Duck and Cover* que s'arribèt dins las escòlas. Explicava als mainats lo que caliá far dins lo cas d'atac nuclear.

Debuta dins lo cinèma lo 1959 en *John Paul Jones*, una pellicula de lo sieu paire, e multiplican après los pichons ròtles. Lo 1964, la siá interpretacion de Allison Mackenzie durant dos ans, en la sèria *Peyton Place* li supausa un començament de notorietat. Quatre ans mai tard, foguèt consagrada amb lo ròtle principal de *Rosemary's Baby*, de Roman Polanski.

La siá carrièra coneis una acceleracion fulgurant: ròda amb Anthony Mann (*A Dandy in Aspic* 1968), Richard Fleischer (*See No Evil* 1971) e parteja l'aficha de *Secret Ceremony* amb Elizabeth Taylor, aital coma amb Dustin Hoffman a *John and Mary* (1969).

La siá carrièra se contunha durant los ans 1970: ròda amb Claude Chabrol (*Docteur Popaul* lo 1972), Robert Redford (*The Great Gatsby* lo 1974), Robert Altman (*A Wedding* lo 1978). Lo meteis an, a un dels ròtles principals de *Mòrt al Nil*, adaptacion celèbra del roman d'Agatha Christie.

Mia Farrow coneis alavetz lo director Woody Allen, que ne serà la femna pendent mai de dètz ans. Agirà en tretze pelliculas del realizador american dempuèi *The Purple Rose of Cairo* (1984) a *Hannah e las siás sors* (1986), en passant per *New York Stories* (1989), *Alice* (1990), *Ombras e bruma* (1992) e los darrièrs *Marits e de femnas*. Entre 1982 e 1992, trabalharà solament amb un autre director, Jeannot Szwarc e lo sieu *Supergirl* lo 1984. Lo 1992, Mia daissa Woody Allen après aver descobèrt lo sieu atractiu per la siá filha adoptiva Soon-Yi Previn. Lo realizador aviá de fotografias de la gojata entièrament despolhada.

Dessarra alavetz la siá carrièra en los ans 1990. Apareis a *Widows' Peak* (1994) o a *Miami Rhapsody* (1995). Mia Farrow Se consacra alavetz principalament a la television, mas tòrna a la granda pantalha lo 2006 a la pellicula fantastica *666, lo malefici*, après a *Arthur e los Minimoys*, pellicula que barreja animacion e paissièras realas dirigidas per Luc Besson, ont interpreta la menina del pichon eròi, ròtle que reprendrà lo 2009 a *Arthur and the Revenge of Maltazard* e lo 2010 a *Arthur 3: The War of the Two Worlds*.

## Referéncias
Estat del Paraná

**Paraná** es un estat de la Region Sud de Brasil. Confronta l'estat de São Paulo al nòrd e al nòrd-èst, Santa Catarina al sud e lo Mato Grosso do Sul al nòrd-oèst. A l'oèst confronta el Paraguai e al sud-òest l'Argentina. Es bordat per l'Ocean Atlantic a l'èst.

Sa capitala es la vila de Curitiba. Las vilas principalas son Curitiba, Londrina, Maringá, Ponta Grossa e Foz do Iguaçu.

### Istòria

### Geografia
Lo clima predominant es subtropical, amb d'estius cauds e de vents mai freges e intenses durant l'ivèrn.

### Economia

Paraná posseeix el cinquè major PIB de Brasil, dels quals 15% provenon de l'agricultura, 40 % de l'indústria e lo demai (45%) del sector terciari.

Pel que fa a l'agricultura, els principals productes en Paraná són el blat, lo milhòc, la soia, el coton i el cafè. El sòl de l'estat és fòrça ric en minerals, pel que s'extreu sorra, pedra calcària, argila, calç, dolomita, talc i marbre, entre uns altres.

### Ligams extèrnes
Gene Vincent

Gene Vincent (nascut **Vincent Eugene Craddock** en 1935, mòrt en 1971) foguèt un cantaire de rock (pionièr de l'estil *[[rockabilly]]*) dels Estats Units d'America.
Carl von Linné

**Carl Linnaeus**, latinizat en **Carolus Linnæus***, *que portarà lo nom de **Carl von Linné** aprèp son anobliment (Råshult, 23 de mai de 1707 – Uppsala, 10 de genièr de 1778), foguèt un naturalista, botanista, zoologista e mètge suedés, fondator de la sistematica modèrna e creator de la nomenclatura binomiala de las espècias viventas, encara emplegada per la biologia modèrna.

## Citacions

## Bibliografia
* 

* 

* 
 
## Nòtas

## Referéncias
Nòu Hampshire

Nòu Hampshire (anglés: *New Hampshire*) es un estat dels Estats Units d'America.

### Istòria

### Geografia

### Economia

### Ligams extèrnes


Image:Bretton Woods.jpg
Image:ManchesterMillyard.JPG
Image:New hampshire in autumn.jpg
Nick Nolte

**Nicholas King Nolte**, mai conegut coma **Nick Nolte** (Omaha, Nebraska, 8 de febrièr de 1941) es un conegut actor american de cinèma. Venguèt famós internacionalament en 1982 gràcias al succès de *[[48 Hours]]*, amassa amb Eddy Murphy.

## Filmes
* *Dirty Little Billy* (1972)
* *Return to Macon County* (1975)
* *Rich Man, Poor Man* (1976)
* *The Deep* (1977)
* *Who'll Stop the Rain* (1978)
* *North Dallas Forty* (1979)
* *Heart Beat* (1980)
* *Cannery Row* (1982)
* *48 Hours* (1982)
* *Under Fire* (1983)
* *Grace Quigley* (1984)
* *Teachers* (1984)
* *Down and Out in Beverly Hills* (1986)
* *Extreme Prejudice* (1987)
* *Weeds* (1987)
* *Three Fugitives* (1989) by Francis Veber
* *New York Stories* (1989) - segment *Life Lessons*, per Martin Scorsese
* *Farewell to the King* (1989)
* *Everybody Wins* (1990)
* *Another 48 Hours* (1990)
* *Q & A* (1990)
* *Cape Fear* (1991)
* *The Prince of Tides* (1991), per Barbra Streisand
* *The Player* (1992), per Robert Altman (Cameo)
* *Lorenzo's Oil* (1992)
* *I'll Do Anything* (1994)
* *Blue Chips* (1994)
* *I Love Trouble* (1994)
* *Jefferson in Paris* (1995), per James Ivory (coma Thomas Jefferson)
* *Mulholland Falls* (1996)
* *Mother Night* (1996)
* *Nightwatch* (1997)
* *Afterglow* (1997), per Alan Rudolph
* *U Turn* (1997)
* *Affliction* (1997) (tanben productor)
* *The Thin Red Line* (1998)
* *The Best of Enemies* (1999)
* *Breakfast of Champions* (1999), per Alan Rudolph
* *Simpatico* (1999)
* *The Golden Bowl* (2000) by James Ivory
* *Trixie* (2000) by Alan Rudolph
* *Investigating Sex* (2001) by Alan Rudolph (tanben productor)
* *The Good Thief* (2002)
* *Northfork* (2003)
* *This So-Called Disaster: [[Sam Shepard]] Directs the Late Henry Moss* (2003) (documentari)
* *Hulk* (2003)
* *The Beautiful County* (2004)
* *Clean* (2004)
* *Hotel Rwanda* (2004)
* *Neverwas* (2005) (actualament en postproduccion)
* *Papa* (2005) (actualament en començament de produccion)
* *The Rum Diary* (2005) (en produccion)
* *Peaceful Warrior* (2006) (en produccion)
* *The Death of Harry Tobin* (2006) (actualament en preproduccion)
* *Quelques jours en septembre* (2006) (actualament en postproduccion)
* *Off the Black* (2006) (premiat en Sundance 2006)
* *Over the Hedge* (2006)
Rio Grande do Sul

Lo **Rio Grande do Sul** es un estat de la Region Sud de Brasil. Confronta Santa Catarina al nòrd, Argentina a l'oèst, e Uruguai al sud. A l'èst es bordat per l'Ocean Atlantic. Sa superfícia totala es similara a la d'Eqüator.

### Istòria
En 1627, de jesuistas espanhòls fondèron de missions pròchas del riu Uruguai, mas foguèron expulsats de la region en 1680, quand los portugueses fondèron la Colonia del Sacramento. Los jesuistas portugueses fondèron, en 1687 los Sèt Pòbles de las Missions (en portugués, *Sete Povos das Missões*) e tanben foguèron expulsats, en 1737.

Sent la regió punt estrategic per l'ocupacion portuguesa dins lo sud de Brasil, foguèt fondada en 1742 la vila de *Porto dos Casais* ("Pòrt dels Casals"), actuala ciutat de Porto Alegre, amb l'ajuda de colons venguts dels Açòres. Las luchas pel domini de la region cessèron en 1801, quand los *gaúchos* ocupèron los Sèt Pòbles de las Missions, incorporant lor territòri. El 1807, lo Rio Grande del Sud foguèt elevat a la condició de *Capitania*. 

Après l'independéncia de Brasil, la llavors *capitania* es va tornar província. En 1824 arribèron los primièrs colons alemands dins la zona de l'actual municipi de São Leopoldo. El 1835 comencèt una rebel·lió contra lo govèrn de la regéncia de l'Emperi de Brasil, que durèt fins a 1845 i es va tornar coneguda com la Guèrra dels Farrapos. Aquesta rebel·lió foguèt lo pus long conflicte militar intèrne de Brasil. Puèi, en 1865, la província foguèt envasida per de tropas del dictador Francisco Solano López, durant la Guerra del Paraguai.

160px|thumb|right|Ostal de pèira d'immigrants italians, en Caxias do Sul.
En 1875 arribèron los primièrs immigrants italians, que fondèron de vilas coma Caxias do Sul, Bento Gonçalves e Garibaldi. Amb la proclamacion de la republica el 1889, lo Rio Grande del Sud ven un estat.

### Geografia
Las vilas principalas del Rio Grande del Sud son Porto Alegre, Pelotas, Caxias do Sul, Canoas, Rio Grande e Santa Maria. Lo relèu se caracteriza per la preséncia d'una extensa plana, dominada al nòrd per l'altiplan de la *Serra Gaúcha*. Lo punt culminant de l'estat es la montanha *Pico do Monte Negro*, amb 1410&nbsp;m d'altitud, dins la region de la *Serra Geral*.

### Economia

#### Torisme

Lo torisme es destaque en la region de la *Serra Gaúcha* (nomenament en las vilas de Caxias do Sul, Garibaldi e Bento Gonçalves, de poblament italian, e las vilas de Gramado, Canela e Nova Petrópolis, de poblament alemand). Lo païsatge natural de la region tanben es una atraccion, per exemple la *Cascada do Caracol*, a Canela.

I a tanben de vilas de plaja, coma Torres, Capão da Canoa e Tramandaí.
### Ligams extèrnes
Recife

thumb|550px|center|Lo centre de la vila de Recife, Pernambuco.

**Recife** es la capitala de Pernambuco. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2005. Sa superfícia totala es de 218&nbsp;km².

Foguèt fondada en 1537 pels portugueses, ocupada pels neerlandeses entre 1630 e 1654, e tornarmai ocupada pels portugueses aprèp la derrota dels neerlandeses. Foguèt transformada en vila en 1823.

Actualament es un important centre de comèrci, servicis, industria e torisme del Nòrd-Èst de Brasil.

thumb|250px|left|Lo districte de ''Boa Viagem'', a Recife.

thumb|left|250px|Plaja, avenguda e quartièr de ''Boa Viagem'', a Recife.
Florianópolis

**Florianópolis** es la capitala de l'estat brasilièr de Santa Catarina. Es situat dins l'illa de *Santa Catarina*, sul litoral. Una part pichona de la vila (20&nbsp;km²) es situada sul continent.

Lo comèrci e los servicis son d'importantas activitats economicas de la vila. Lo torisme tanben es important: los principals toristas estrangièrs son los argentins e los uruguaians.

Foguèt fondada lo 23 de març de 1726, amb lo nom de *Nossa Senhora do Desterro*.

thumb|left|240px|''Lagoa da Conceição'', grand lac natural de Florianópolis.
Santa Catarina

**Santa Catarina** es un estat de la Region Sud de Brasil. Confronta l'estat del Paraná al nòrd, lo Rio Grande do Sul al sud, e l'Argentina a l'oèst. Es bordat per l'Ocean Atlantic a l'oèst. Sa superfícia totala es  km2, similara a  la d'Ongria.

## Istòria
Santa Catarina es situada dins los limits dels territòris d'Espanha e Portugal fixats al sègle XV pel Tractat de Tordesillas. En 1541, l'espanhòl Álvar Núñez Cabeza de Vaca traversèt l'interior de la region en direccion de l'actual Paraguai. En 1549 Tomé de Sousa, governador general de Brasil, e lo paire jesuista José de Anchieta, arribèt dins la region. La *capitania* de Santa Catarina (sistèma d'administracion e distribucion de tèrras colonial) foguèt establida en 1738.

Aprèp l'independéncia brasilièra la region recebèt lo títol de *Província de Santa Catarina*. Amb la proclamacion de la republica en 1891 foguèt transformada en estat federau brasilièr.

## Geografia
La montanha mai nauta de l'estat es lo *Morro da Igreja*, amb 1828&nbsp;m, dins lo municipi d'Urubici. La  vila principala es Joinville (pus granda que la capitala, Florianópolis).

### Clima
Sul litoral, lo clima es subtropical, amb d'estius cauds e de vents pus freges e intenses durant l'ivèrn. Als punts mai nauts de l'estat (altituds superioras a 1000&nbsp;m), i pòt aver la formacion de gelada e tanben la precipitacion de nèu dins los ivèrns mai fòrts.

### Lista de las vilas
thumb|right|200px|Construccions en estil alemand, a Blumenau.
* Águas Mornas
* Araranguá
* Balneário Camboriú
* Biguaçu
* Blumenau
* Chapecó
* Criciúma
* Florianópolis
* Imbituba
* Itajaí
* Itapema
* Jaraguá do Sul
* Joinville
* Laguna
* Palhoça
* Pomerode
* Santo Amaro da Imperatriz
* São Francisco do Sul
* São José
* São Joaquim

## Economia
Las activitats economicas principalas son l'industria (principalament aliments, begudas, textils, ceramica, metallurgia maquinas), la mineracion e l'elevatge.
## Ligams extèrnes
Ngo Dinh Diem

**Ngô Đình Diệm**, militar catolic, foguèt lo premièr president del Vietnam del Sud, entre los ans 1955 e 1963.
Teresina

**Teresina** es la capitala de l'estat brasilièr de Piauí. Sa populacion totala èra estimada a 893&nbsp;246 personas en 2007. Sa superfícia totala es 1755,7&nbsp;km². Es un centre regional de comèrci e principalament de servicis.

thumb|255px|left|La vila de Teresina.
Macapá

**Macapá** es la capitala de l'estat brasilièr d'Amapá. Sa populacion èra estimada a 359&nbsp;020 abitants en 2008. Sa superfícia totala es 6563&nbsp;km².

## Geografia
thumb|200px|left|Fortalesa São José de Macapá.
La vila se situa en la latitud 00° 02' 18.84" N e longitud 51° 03' 59.10" W. Lo sieu clima es eqüatorial en calent e umid, amb temperaturas qu'arriban a 32,6 °C e minima 20 °C. La sensacion termica durant l'estiu pòt arribar fins a 45ºC a causa de la nauta umiditat.

Lo primièr nom de la vila foguèt *Adelantado de Nueva Andaluzia*.
Curitiba

**Curitiba** es la mai granda vila de la Region Sud del Brasil e la capitala de l'Estat de Paraná. Sa populacion èra estimada a 1,828,092 abitants en 2008. La populacion de la metropòli de Curitiba (la vila amb 29 autras vilas) es de mai de 3 milions d'abitants. Sa superfícia totala es 434,967 km². Es situada a 1386 km de la vila de Brasília. Es un centre important de comèrci e servicis, torisme e tanben industrial.

Lo gentilici es **curitibano -na**.

[250px|thumb|left|[Transpòrt.]]

[thumb|250px|left|[Musèu Oscar Niemeyer.]]
Goiânia

**Goiânia** es la capitala de l'estat brasilièr de Goiás. Sa populacion totala èra 1&nbsp;244&nbsp;645 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 789&nbsp;km².

La vila foguèt un projècte de l'urbanista Atílio Correa Lima. Sa construccion comencèt en 1933 e foguèt inaugurada lo 20 de novembre de 1935.
Belo Horizonte

thumb|320px|left|Belo Horizonte, capitala de Minas Gerais.
**Belo Horizonte** es la capitala de l'estat brasilièr de Minas Gerais. Sa region metropolitana, amb 4,97 milions d'abitants en 2006, es la tresena del país per la populacion. La ciutat es situada a 716&nbsp;km de la capitala brasilièra, Brasília, 585&nbsp;km de São Paulo, e 444&nbsp;km de la vila de Rio de Janeiro. Es un important centre comercial, industrial e de servicis regional. Es tanben sèti de l'Universitat Federala de Minas Gerais (UFMG) e d'altras institucions d'ensenhament superior.

Foguèt la primièra capitala d'estat projectada de Brasil, projècte de l'engenhaire Araão Reis, inaugurat lo 12 de decembre de 1897.

## Referéncias
Cuiabá

**Cuiabá** es la capitala de l'estat brasilièr de Mato Grosso. Sa populacion èra estimada a 542&nbsp;861 abitants en 2006. Sa superfícia totala es 3985&nbsp;km².

Foguèt fondada lo  de 1727. Actualament es un important centre regional de comèrci, servicis e industria.

thumb|left|250px|La vila de Cuiabá.
Porto Alegre

**Porto Alegre** es la capitala de l'estat brasilièr del Rio Grande do Sul. Sa populacion èra estimada a 1&nbsp;440&nbsp;939 abitants en 2006. Sa superfícia totala es 497&nbsp;km².

thumb|257px|left|La vila de Porto Alegre.

thumb|left|257px|Lo pòrt de Porto Alegre.

thumb|left|257px|Lo Riu Guaíba.
Fortaleza

320px|left|thumb|La vila de Fortaleza.
**Fortaleza** es la capitala de l'estat brasilièr de Ceará. Segon lo recensament de 2022, sa populacion totala èra  abitants. Sa superfícia totala es 313&nbsp;km². 

Foguèt fondada en 1649 pels neerlandeses, amb lo nom de *Schoonenborch*. Actualament es un important centre industrial, comercial, de servicis e de torisme del Nòrd-èst brasilièr. Sa pòrt, *Mucuripe*, es un dels pus importants pòrts de Brasil.

Fortaleza es la capitala brasilièra pus pròcha d'Euròpa, ed es importanta destin toristic. L'Universitat Federala de Ceará (UFCE) e l'Universitat del Estat de Ceará (UECE), situadas dins la vila, son importants centres d'estudis superiors de la region Nòrd-Èst.

## Referéncias
thumb|320px|left|Catedrala de Fortaleza
Espírito Santo (Brasil)

**Espírito Santo** es un estat de la Region Sud-Èst de Brasil. Confronta l'estat de Bahia al nòrd, Minas Gerais a l'oèst, e Rio de Janeiro al sud. Es bordat per l'Ocean Atlantic a l'èst.

### Istòria
Abans l'epòca coloniala, lo parçan èra poblat de Tupis: los Botocudos, a l'interior, los Goitacás, sus la còsta (que resistiguèron a la colonizacion los primièrs) e d'autres.

Lo portugués Vasco Fernandes Coutinho desembarquèt lo 23 de mai de 1535 sus çò qu'es ara la plaja de Vila Velha, ont creèt lo primièr punt de pòblament. Coma èra una setmana après Pentacosta, donèt al parçan lo nom d'Esperit Sant.

Fondèron la vila de l'Esperit Sant (Vila do Espírito Santo, uèi Vila Velha) e comencèron de cultivar lo milh.

Après un periòde d'invasions (de francés, neerlandés, corsaris...) lo parçan foguèt un temps en bèla part abandonat e la capitanariá de l'Esperit Sant foguèt annexada a la de Bahia.

### Geografia
La superfícia totala de l'estat () es similara a la d'Estònia. Lo punt culminant de l'estat es lo *Pico da Bandeira*, amb 2890&nbsp;m d'altitud.

### Ligams extèrnes
Maranhão

**Maranhão** es un estat de la Region Nòrd-Èst de Brasil. Confronta los estats de Piauí a l'èst, Tocantins al sud, e Pará a l'oèst.

### Istòria

### Geografia
La vegetacion predominanta a l'oèst de l'estat es lo bòsc pluvial amazonian.

### Economia
L'activitat economica principala es la transformacion de mineral d'alumini.

### Ligams extèrnes
Vitória (Brasil)

**Vitória** es la capitala de l'estat brasilièr d'Espírito Santo. Sa superfícia totala es 93&nbsp;km². Sa populacion èra de 313&nbsp;312 abitants en 2005.

Foguèt fondada lo 8 de setembre de 1551. Actualament es un pòrt màger e tanben una vila industriala, comerciala e de servicis.

thumb|left|250px|La vila de Vitória.
Gianfrancesco Guarnieri

**Gianfrancesco Sigfrido Benedetto Marinenghi de Guarnieri** (n. 1934 a Milan, m. 2006 a São Paulo) foguèt un important dramaturg e actor de cinèma, teatre e television de Brasil. Sa primièra òbra teatrala foguèt la pèça *Eles não usam black-tie*, de l'an de 1958.
João Pessoa

**João Pessoa** es la capitala de l'estat brasilièr de Paraíba. Es la ciutat brasilièra mai orientala, situada a 34º&nbsp;45'&nbsp;54" de longitud oèst. Foguèt fondada lo 5 d'agost de 1585 amb lo nom de *Filipéia de Nossa Senhora das Neves*.

Es sèti de l'Universitat Federala de Paraíba (*Universidade Federal da Paraíba* - UFPB) e tanben una de las principalas vilas toristicas e comercialas de l'estat.

thumb|left|250px|Lo quartièr e la plaja de Manaíra.
Amazonas (omonimia)

Lo nom Amazonas pòt designar:
* Amazonas (Brasil) - un estat de Brasil,
* fluvi d'Amazonas - un fluvi d'America del Sud, lo pus grand riu de la Tèrra,
* Amazonas (Veneçuèla) - un estat de Veneçuèla.
Amazonas (Brasil)

**Amazonas** es l'estat mai grand de Brasil en superfícia. Es situat dins la Region Nòrd del país. Confronta Veneçuèla e Roraima al nòrd, Pará a l'èst, Mato Grosso al sud-èst, Rondônia al sud, Acre al sud-oèst, Peró a l'oest e Colómbia al nòrd-oèst. Sa superfícia de  es similara a de Mongolia.

### Istòria
Pel Tractat de Tordesillas la region èra territòri espanhòl. Aprèp l'union de las coronas de Portugal e Espanha en 1580, los portugueses comencèt d'arribar en la region. Amb lo Tractat de Madrid de 1750, la region passa al domini portugués.

### Geografia
Lo punt mai naut de Brasil e tanben lo segond son situats dins l'estat: lo *Pico da Neblina*, amb 2994 metres d'altitud, e lo *Pico 31 de Março*, amb 2992 metres.

### Economia

### Ligams extèrnes
São Luís (Brasil)

**São Luís** es la capitala de l'estat brasilièr de Maranhão. Foguèt fondada en 1612 pels franceses.

thumb|left|250px|''Palácio dos Leões'' ("Palais dels Leons"), sèti del govèrn de Maranhão, a São Luís.

thumb|left|250px|Edifici istoric a São Luís.
Campo Grande (Mato Grosso del Sud)

**Campo Grande** es la capitala de l'estat brasilièr del Mato Grosso del Sud.

Es actualament un important centre de comèrci e servicis de la Region Centre-oèst de Brasil.
Peter Gabriel

**Peter Brian Gabriel** (Chobham, Anglatèrra, 13 de febrièr de 1950) es un cantautor, musician e activista anglés. Foguèt un dels fondadors en 1967 e lo menaire del grop de rock *[[Genesis (grop)|Genesis]]* fins a 1975, qu'en aquel an laissèt la formacion per entamenar una carrièra en solista. Son album *So*, espelit en 1986, foguèt sa capitada mai importanta que la cançon "Sledgehammer" trobèt un brave succès que li permetèt de ganhar 9 Prèmis MTV, un nombre recòrd, durant la ceremonia de 1987 d'aqueles guerdons. Gabriel foguèt, amb l'american Paul Simon una figura influenta dins la divulgacion del genre dich "World Music" e revelèt mondialament en 1989 lo cantaire senegalés Youssou N'Dour gràcias a la cançon "Shakin' the tree".

## Discografia
* *Peter Gabriel 1 (Car)* (1977)
* *Peter Gabriel 2 (Scratch)* (1978)
* *Peter Gabriel 3 (Melt)* (1980) / *Ein deutsches Album* (1980)
* *Peter Gabriel 4 (Security)* (1982) / *Deutsches Album* (1982)
* *Birdy* (1985)
* *So* (1986)
* *Passion* (1989)
* *Us* (1992)
* *OVO* (2000)
* *Long Walk Home* (2002)
* *Up* (2002)
* *Scratch My Back* (2010)
* *New Blood* (2011) 
* *And I'll Scratch Yours* (2013)
* *i/o* (2023)
* *O/I* (2026)

## Ligam
Lo boièr

**Lo boièr** es un cant tradicional occitan :

Quand lo boièr ven de laurar (bis)
Planta son agulhada
A, e, i, ò, u !
Planta son agulhada.

Trapa *(Tròba)* sa femna al pè del fuòc (bis)
Trista e *(Tota)* desconsolada...

Se siás *(Se n'es)* malauta digas-o (bis)
Te farai un potatge *(una alhada)*.

Amb una raba, amb un caulet (bis)
Una lauseta magra.

Quand serai mòrta enterratz-me *(rebomb-me)* (bis)
Al pus fons *(Al prigond)* de la cròta *(cava)*

Los pès virats *(Met-me los pès)* a la paret (bis)  
La tèsta a la rajada *(Lo cap jos la canela)* 

Los pelegrins *(E los romius)* que passarán (bis)
Prendrán d'aiga senhada.

E dirán « Qual es mòrt aicí ? » (bis)
Aquò es la paura Joana.

Se n'es anada al paradís (bis)
Al cèl ambe sas cabras.
Se canta

***Se canta*** (var. ***Se chanta***) es una cançon tradicionala occitana espandida dins tota Occitània. La tradicion l'atribuís a Gaston Fèbus (1331-1391). Es considerada coma l'imne occitan; I a un fum de versions, segon los dialèctes e las regions.

## Noms
***Se canta*** (var. ***Se chanta***) es conegut tanben jol nom '''''Aqueras montanhas''''' (var. *Aqueras montanhas*; *Aqueras montinas* ; *Aqueres montanhes*; *Aquelei montanhas*; *Aqueli montanhas*) o ***La font de Nimes*** (var. *La fònt de Nimes*; *La hont de Nimes*) o ***Montanhes Araneses***.

## Estatut
Una version adaptada, ''Montanhes araneses'', es l'imne oficial de la Val d'Aran dempuèi 1993 segon l'applicacion de l*'article 4 de la Lei 16/1990 de 13 de julhet*. 

Es tanben l'imne oficial de Tolosa FC en la siá version lengadociana dempuèi 2010.

## Simbolica de la cançon
*Se canta* seriá en fait non solament un imne d'amor e de nostalgia envèrs la femna aimada, mas egalament, e sens dobte sustot, una cançon que fa secretament allusion a la celèbra Crosada contra los albigeses, lo rossinhòl simbolizant l'accés a la dimension mistica en çò dels catars, las montanhas e los obstacles materials e interiors entravant aquesta, l'amor per la femna aimada reenvia finalament a la quista de l'amor espiritual.

## Tèxte

## Dins d'autras lengas
### En aragonés
I a multiplas versions aragonesas de la cançon:
* la primièra "Aqueras montanyas" que foguèt cantada pel cantautor Jose Antonio Labordeta 
* "Aqueras montañas" es tanben una adaptacion pel grop Biella Nuei e notadament se'n tròba, en 2002, una interpretacion per Biella Nuei y amigos occitanos
* la segonda "Aquellas montañas" es una adaptacion pel grop Olga y los Ministriles (2020)

### En francés
La cantaira Dorothée n'interpretèt una version en francés, *S'il chante*.

## Ligams extèrnes

* Alidé Sans - Aqueres Montanhes - Estivada 2015
* Particion d'una varianta de la cançon legibla sus Occitanica
* Vidèo Nadau - Aqueras montanhas (Olympia 2010)
* Aria MIDI, paraulas e traduccion en francés, e particion
* 
* Joan francés Tisnèr perpausa una version d'*Aqueras montinas* dins la creacion de 2010 *Sorrom borrom ou le rêve du Gave* [Las paraulas dins *Vila de Pau *Sorrom Borrom Vila de Pau], poèma epic, escrit per Sèrgi Javaloyès.

## Nòtas e referéncias
Juneau (Alaska)

[thumb|280px|right|Juneau, la capitala de l'estat d'[Alaska, e lo Mont Juneau.]]

**Juneau** (prononciacion americana: ) es la capitala de l'estat d'Alaska als Estats Units. Juneau es la sola capitala d’un Estat american qu'es pas conectada a cap ret rotièraSa populacion èra estimada a  abitants, en 2004. Sa superfícia totala es 8 430,4&nbsp;km². Es la segonda vila pus poblada de l'estat darrièr Anchorage. Foguèt fondat en 1881.
La vila se tòba en riba del canal Gastineau (*Gastineau Channel*), dins l'archipèla Alexander.

La vila foguèt batejada d'après lo nom de Joe Juneau, prospector d'aur quebequés, après èsser estat sonada *Rockwell* e *Harrisburg*. Lo nom local de la vila en tlingit es *Dzántik'i Héeni* ("Basa del riu dels flatans").
Lo riu Taku, just al sud de Juneau, es sonat d'après lo vent freg *t'aakh*, que de còps que i a bufa de las montanhas

L'abséncia de ret rotièra es deguda als territòris extramament accidentats qu'enròdan la ciutat. Aquela situacion fa *de facto* de Juneau una ciutat-illa  en tèrmes de transpòrt, tota las merças dintran o sortisson per batèu o avion, e mai que la vila siá situada sul continent.La vila es situada al nivèl de la mar, al pe de montanhas que s'enauçan a 1200 mètres d'altitud.
Subre aquelas montanhas s'estend lo Camp de glaç de  Juneau, una bèla estenduda de glaç ont rajan mai de 30 glacièrs; dos d'aqueles, lo glacièr de Mendenhall e lo glacièr de Lemon Creek, son vesedors dempuèi las carrièras de la vila. Lo glacièr de Mendenhall se retira dapasset; sa fàcia frontala se demesís en nautor e en espessor.

### Referéncias
Cleveland

thumb|330px|right|Edificis a Cleveland, Ohio.

Cleveland es la pus granda ciutat de l'estat american d'Ohio. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2000 ( abitants dins l'airal metropolitan). Sa superfícia totala es 213,5&nbsp;km².

Es un important centre de servicis, e tanben de comèrci e industria.
Natal (Rio Grande do Norte)

thumb|left|260px|Rota "Via Costeira" e plaja de Ponta Negra.
**Natal** es la capitala de l'estat brasilièr del Rio Grande do Norte. Sa populacion èra estimada a 778&nbsp;040 abitants, en 2005. Sa superficia totala es 170&nbsp;km².

Al començament del sègle XX, Natal èra una etapa de l'epopèa de l'aeropostala (linha Dakar-Natal).

## Geografia
Situada a l'extrèm nòrd-èst d'America del Sud. La vila a un airal total de 170 km ². En ela desboca a l'Atlantic lo riu Potengi. Lo clima es tropical e la temperatura mejana annala es de 26 º C.

Forma, amb las municipalitats de Parnamirim, Macaíba, Extremoz, São Gonçalo do Amarante e Ceará-Mirim, una region metropolitana, qu'arriba als 1.150.000 abitants.

Es una importanta vila toristica del Nòrd-èst de Brasil, amb mai de 2 milions de toristas per an. Es tanben la capitala d'estat brasilièra pus pròcha d'Euròpa e d'Africa.

## Referéncias

## Ligams extèrnes

*  Sit de la vila de Natal 

thumb|550px|left|La vila de Natal, capitala de l'estat brasilièr del Rio Grande del Nòrd.
Porto Velho

**Porto Velho** es la capitala de l'estat brasilièr de Rondônia. Sa populacion es estimada a  abitants en 2006. Sa superfícia totala es de .

Es un important centre de servicis e comèrci de l'oèst de la Region Nòrd (Amazonia) de Brasil. Es tanben un centre universitari, amb l'Universitat Federala de Rondonia.

thumb|left|255px|La vila de Porto Velho, amb lo Riu Madeira.

thumb|255px|left|Sèti de l'Universitat Federala de Rondônia, a Porto Velho.
Boa Vista (Roraima)

**Boa Vista** es la capitala de l'estat brasilièr de Roraima. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2008. Sa superfícia totala es 5712 km².

Las principalas activitats economicas de la ciutat son lo comèrci e los servicis. A un aeropòrt internacional e de ligams per rota amb Caracas (la capitala de Veneçuèla) e Manaus (la capitala de l'estat brasilièr de las Amazonas).

thumb|left|220px|Lo ''Palácio Senador Hélio Campos'', palais del govèrn de Roraima, a Boa Vista.
Helena (Montana)

thumb|300px|right|Helena, capitala de l'estat de Montana.

**Helena** es una vila e la capitala de l'estat american de Montana. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2000. Sa superfícia totala es 36,3&nbsp;km².
Montana

Montana es un estat dels Estats Units d'America, situat al sud de la frontièra canadiana.

### Istòria

### Geografia

### Economia

### Ligams extèrnes
Constantinòple

thumb|288x288px|right

**Constantinòple** (del latin: *Constantinopolis*, adaptacion del grèc ancian: Κωνσταντινούπολις*, Kōnstantinoúpolis*, valent a dire «Vila de Constantin», en turc otoman abans 1930: قسطنطينيه*, Kostantîniyye*) es lo nom que portèt la vila actuala d**'[[Istambol]]** entre 330 ap. JC e 1930 ap. JC., quand èra una de las capitalas de l'Empèri Roman tardiu puèi la capitala de l'Empèri Bizantin, puèi, après 1453, de l'Empèri Otoman. 

Abans 330 ap. JC se disiá **Bizanci**. Los tres noms son de còps mesclats dins l'usatge: aital l'Empèri Roman d'Orient se ditz *Empèri Bizantin*.

En occitan e dins la màger part de las lengas del Mond, la vila a pres lo nom general d**'Istambol** en 1930 en seguida d'una decision de l'estat turc (en turc: *İstanbul*), mas lo nom de **Constantinòple** contunha de s'utilizar dins l'usatge de la Glèisa Ortodòxa, que ten son sèti internacional dins aquela vila. Atal se parla del "Patriarca de Constantinòple". (En lenga grèga, per contra, lo nom de *Κωνσταντινούπολη = Kōnstantinoúpolī* rèsta lo sol que s'emplega per totes los usatges modèrnes.)

## Toponimia
En occitan ancian ─mai probablament lo nòrd-occitan ancian de Santonge─ lo nom es atestat *Constantinobple*. Lo gentilici es **constantinopolitan -a**.
## Referéncias
Bismarck

Bismarck pòt designar:

* Otto von Bismarck, cancelièr d'Alemanha al sègle XIX,
* Bismarck, Dakota del Nòrd, la capitala del estat american de Dakota del Nòrd.
* Bismarck, un cuirassat alemand de la Segonda Guèrra Mondiala.
Thomas Malthus

Thomas Robert Maltus (n.1766, m.1834) foguèt un economista classic anglés de la fin del sègle XVIII e començament del sègle XIX.
Ernest Shackleton

**Sir Ernest Henry Shackleton** (1874–1922) foguèt un explorador polar angloirlandés, principala figura de l'Edat d'Aur de l'Exploracion Antartida. Recebèt l'Òrde Reial de Victòria e l'Òrde de l'Empèri Britanic per sas contribucions.

Shackleton es conegut per aver dirigit l'infructuosa  *[[Expedicion Endurance]]*, entre 1914 e 1916. Emai que Shackleton capitèsse pas son objectiu de traversar a pè lo continent Antartida, demostrèt sas qualitats per lo comandament quora lo vaissèl *Endurance* se retrobèt prés per la glaça.

Shackleton, dit pels sieus contemporanèus "lo Cap", menèt sos òmes se refugiar a l'illa Elephant abans de traversarar 1.300 km de l'ocean Antartic dins una barca amb cinc òmes entrò arribar en Georgia del Sud. En arribar a l'illa alunhada, Shackleton i dos dels seus òmes traversèron un terrenh montanhós fòrça complicat, fins arribar a una estacion balenièra per demandar el rescat dels sieus òmes abandonats a l'illa Elephant. Totes los membres d'equipatge de l*Endurance* subrevisquèron a un calvari de 22 meses en Antartida. Pasmens, tres òmes del vaissèl de supòrt, lo  *Ross Sea Party*, perdèron la vida.

Shackleton foguèt una figura clau de l'edat eroïca de l'exploracion de l'Antartida al costat de Roald Amundsen, Douglas Mawson e Robert Falcon Scott, cadun d'eles famós per de proesas que captèron l'atencion publica. 

## Biografia

### Enfància
Ernest Shackleton nasquèt lo 15 de febrièr de 1874, a Kilkea, prèp d'Athy, (comtat de Kildare, Irlanda), a 50 km de Dublin. Lo paire d'Ernest, Henry, e la maire, Henrietta Letitia Sophia Gavan, èran d'origina angloirlandesa.
Ernest era lo segond dels sieus detz mainatges e lo primièr dels dos filhs. Enfant, foguèt descrit coma "brilhant, aimable... e de fisança".
En 1880, a sièis ans, Ernest desbagatjèt a Dublin amb son paire, qu'èra estudiant en  medecina. Quatre ans pus tard, la familha partiguèt per Londres; o faguèron per cercar de revenguts melhors e perqué lor ascendéncia angloirlandesa lor fasiá  témer per sa seguretat aprés de l'assassinat de Lord Frederick Cavendish a las mans dels nacionalistes irlandeses. Ernest serà educat per una institutritz fins a 11 ans, dintrarà a la *Fir Lodge Preparatory School*, a West Hill, per èsser puèi educat entre 13 e 16 ans al Dulwich College, una escòla publica per dròlle.

## Nòtas
Minnesòta

**Minnesòta** es un estat dels Estats Units dAmerica qua pas cap de frontièra maritima. Confronta Canadà al nòrd, Wisconsin a lèst, Iowa al sud e lo Dakota del Nòrd e lo Dakota del Sud a loèst.

## Istòria

## Geografia
 

Minnesòta es lestat pus septentrional dels Estats Units se comptam pas Alaska ; son *Northwest Angle* (Caire Nòrd-oèst) es lunica part dels 48 estats que se plaça al nòrd del Parallèl 49. Es limitat al nòrd per las províncias canadianas de Manitòba e Ontàrio, a lèst per Wisconsin e pel Lac Superior, al sud per Iowa, e a loèst pel Dakota del Nòrd e lo Dakota del Sud. Los sieus &nbsp;km² representan 2,25&nbsp;% de la superfícia dels Estats Units. Minnesota es lo 12 màger estat en superfícia totala.

## Economia

Leconomia de Minnesòta ses transformada dins los 200 darrièrs ans en una economia basada sus las matèrias primièras amb coma basa los produches acabats e la prestacion de servicis. Las primièras activitats economicas foguèron lo comèrci de pèls e lagricultura. Aquesta darrièra es encara una part importanta de leconomia de lestat, e mai se uèi sonque ocupa una pichona percentatge de la populacion, a lentorn de 2&nbsp;%.

## Ligams extèrnes

## Nòtas e Referéncias
### Referéncias
Nat King Cole

Nat King Cole (nascut **Nathaniel Adams Coles** en 1919, mòrt en 1965) foguèt un important musician, cantaire e compositor american de jazz.
Nòva Jersey

**Nòva Jersey** () es un estat del nòrd-èst dels Estats Units d'America. Confronta a l'oèst Pensilvània e Delaware, al nòrd l'estat de Nòva York, e al sud-èst l'ocean Atlantic. L'Estat de Nòva Jersey compren las banlegas oèst e sud de la vila de Nòva York. Sa capitala es Trenton e sa vila mai poblada es Newark.

Amb una superfícia de 22 608 km2 unicament e una populacion de 8 791 894 d'abitants, es un dels estats pus pichon del país mas tanben un dels mai densament poblats.

## Istòria

## Geografia

## Economia

## Referéncias
Kevin Costner

**Kevin Michael Costner** (nascut en 1955 en Lynwood, Califòrnia) es un actor e director american de cinèma.
Smokey Robinson

**Smokey Robinson** (nascut **William Robinson, Jr.** en 1940) es un cantaire e compostitor american dels genres R&B e soul.
Sidney Poitier

Sidney Poitier (nascut en 1927 – 2022) es un actor american de cinèma, mai conegut per lo filme *To Sir with love* (1967).

* The Measure of a Man: A Spiritual Autobiography - Review
Montgomery (Alabama)

**Montgomery** (prononciacion americana: ) es una vila e la capitala de l'estat american d'Alabama. Sa populacion èra estimada a 198 218 abitants en 2018. Sa superfícia totala es 420,05&nbsp;km².
Karl Jaspers

thumb|Karl Jaspers (1946)
Karl Theodor Jaspers (nascut en 1883, m.1969) foguèt un filosòf e psiquiatre alemand del sègle XX.
Londres

**Londres** (en anglés: *London*) es la capitala del Reialme Unit aital coma d'Anglatèrra. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2005. Sa superfícia totala es 1579&nbsp;km² (2,6&nbsp;km² e 8600 abitants dins la *[[Ciutat de Londres|City]]*).

Situada a la broa del flume Tamèsi dins lo sud-èst de l'illa de Grand Bretanha, foguèt fondada a l'entorn de l'an 43 pels romans amb lo nom de *Londinium*. 
Londres es format per la *[[City (Londres)|City]]* e 32 comunas. Lo còr de la vila, l'anciana *City* de Londres, manten encara sos limits medievals, mas dempuèi lo sègle XIX lo tèrme *Londres* fa tanben referéncia a l'ensemble de la metropòli que s'es desvolpada a l'entorn. L'actuala connurbacion forma la region de Londres e l'aira administrativa del Grand Londres. Uèi la *City* representa una pichona part de Londres, exactament 2,6 km², mas que conserva son estatut de ciutat e de Comtat ceremonial d'Anglatèrra, mentre que las 32 municipalitats de Londres forman part del Comtat cerimonial del Grand Londres. Tres de las 32 municipalitats an d'estatuts especials, Westminster ten l'estatut de ciutat, las municipalitats de Kingston upon Thames,  de Kensington e de Chelsea tenon l'estatut de municipalitat Reiala.

La posicion de Londres subre lo flume Tamèsi la fa tanben ideala per lo transport maritim. Tamèsi travèrsa la ciutat d'oèst en èst e la devesís en doas parts. Sas ribas, pasmens, son unidas per nombroses tunèls e ponts, lo mai famós dels quals es lo Tower Bridge o Pont de la Torre, d'estil neogotic. 

Londres es una de las capitalas mondiala dels negòcis, de la finança e dels centres culturals, e son influéncia en politica, educacion, mòda e art ne fan una de las ciutats globalas majoras. A Londres  quatre luòcs son Patrimòni de l'Umanitat: lo Palais de Westminster, l'Abadiá de Westminster e la glèisa de Santa Margarita; la Torre de Londres; lo luòc istòric de Greenwich; e los Jardins botanics reials de Kew. La ciutat es una de les destinacions toristicas mondialas majoras, e sa popularitat aumentèt a causa del creissement economic

Londres ten una populacion fòrça diversa, amb de culturas e religions desparièras e s'i parlan mai de 300 lengas. En 2011 la populacion oficiala èra de 8.174.100, dins los limits del Grand Londres e es la vila pus poblada de l'Union Europèa. e s'estima que l'aira metropolitana ten una populacion d'entre 12 e 14 milions de personas. Londres foguèt lo sèti dels Jòcs Olimpics d'estiu 2012.
Londres ten la ret mai vasta de mètro del mond, amb una extension de mai de 400&nbsp;km. 
Los principals aeropòrts de Londres son los de Heathrow, Gatwick e Stansted. I a tanben d'autres aeropòrts menors, coma lo de la City, lo de Luton e de Southend.

## Galariá

Fichièr:Routemaster Bus, Piccadilly Circus.jpg|Plaça Piccadilly Circus, amb un autobus roge.
Fichièr:Houses.of.parliament.overall.arp.jpg|Lo Palais de Westminster, sèti del Parlament Britanic, a Londres.
Fichièr:Town Hall, Sheffield - geograph.org.uk - 1482121.jpg|Town Hall, Sheffield.


## Nòtas

## Referéncias
Stan Laurel

Stan Laurel (nascut **Arthur Stanley Jefferson** en 1890, m.1965) foguèt un famòs actor e director de cinèma, conegut per sas trabalhs amb lo tanben comediant Oliver Hardy.
Pierre-Auguste Renoir

Pierre-Auguste Renoir (nascut en 1841, m.1919) foguèt un pintre francés del movement impressionista.
400px|thumb|left
Édouard Manet

Édouard Manet (23 de genièr de 1832-30 d'abril de 1883) foguèt un pintre francés 
Foguèt un dels primièrs artistas del sègle XIX a pintar la vida modèrna, e una figura impportanta de la transicion entre Realisme e Impressionisme.

Nascut dins una familha de la borgesia e del mond de la politica, Manet daissèt lo futur previst per el, e venguèt acaparat per lo mond de la pintura. Sos primièrs cap d'òbras, *[[Le déjeuner sur l'herbe|Lo dinnar campèstre (Le déjeuner sur l'herbe)]]* e *[[Olympia (pintura)|Olympia]]*, ambedós de 1863, causèron una granda contravèrsia e serviguèron d'amira per los joves pintors qu'anavan crear l'Impressionisme. Uèi, son considerada coma de pinturas decisivas que marquèron lo començament de l'art modèrn. Durant la darrièras vint annadas de la vida de Manet,  establiguèt de ligams ambs d'autres grands artistas de son temps, e desvolopèt son estil pròpri que se revelèt innovador e foguèt una influéncia màger pels futur pintors.

### Galariá
Quercus coccifera

La **garrolha** (var. **avaus**, **garric**)  es un arbrilhon de fulhatge persistent de la familha de las Fagacèas present dins la garriga principalament en zona Mediterranèa.
## Descripcion
Es un arbust o pichon arbre fòrça ramificat que pòt arribar fins a 2 mètres de nautor. Cobèrt de fuèlhas perennas de color verd intens, duras e amb los marges picants, arriba a crear de formacions fòrça densas e de comunautats permanentas. Son fruit es un agland de pecol cort e cupula eiriçada. Florís d'abril a mai i fructifica durant l'agost de l'an seguent. Es una espècia que viu en zonas secas e ensolelhadas, acceptant de precipitacions annadièra entre 400 e 800 mm, preferiblement.
John Travolta

**Jonathan Joseph** "**John**" **Travolta** (nascut lo 18 de febrièr de 1954) es un actor de cinèma e cantaire dels Estats Units d'America, conegut per los filmes *Saturday Night Fever* (1977), *Grease* (1978), e *Pulp Fiction* (1994).

## Biografia
Se faguèt famós per las siás accions en los films *Saturday Night Fever* ("Fèbre del dissabte nuèch‎‎") (1977) e *Grease* (1978), las que s'estreèron al ponch maxim de l'èra de la musica disco. Après, mas, la siá carrièra se redusiguèt fins a 1994, quand encarnèt lo personatge de Vincent Vega a la pellicula *Pulp Fiction* del director Quentin Tarantino, que foguèt nomenat al Oscar per lo film. Realizèt tanben un papièr principal en la pellicula *Battlefield Earth*, ont interprèta lo cap d'un grop d'extraterrèstres qu'esclavizan l'umanitat dins una Tèrra futurista. Lo film recebèt de criticas negatiuas dins gaireben tot lo mond e obtenguèt de paucs ganhs. Travolta, Que practica la scientologia dempuèi lo 1975 e idolatra lo sieu creador L. Ron Hubbard (autor de l'òbra que se basa lo film), esperava que la pellicula foguèsse un succès e se convertiguèsse en la primièra d'una sèria d'adaptacions de trabalhs de Hubbard.