open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Economia de las Illas Salamon

La majoritat de la populacion de las Illas Salamon depend de l'agricultura, de la pesca, e de l'extraccion boscosa per partís almens de la siá sosteni. La majoritat dels produches manufacturats e lo petròli son importats. Las illas son ricas en minerals, coma plomb, zinc, niquèl e aur.

## Referéncias
Còli (ribiera)

**Còli** (*Coly* en francés) es una ribiera de Perigòrd dins lo departament de Dordonha, afluent en riba mança de Vesera e sosafluent de Dordonha.
Economia de Iemèn

Iemèn es un país amb revenguts redusits, qu'es en dependent extrèmament de l'exportacion de pichons jaciments de petròli, responsables per 25% del produch interior brut e 70% de las rendas governamentalas. Es, malgrat aiçò, lo país pus paure del Orient Mejan.

L'agricultura es variada, mas aprofècha mens de 10% del territòri e es favorida per èsser l'unica region de la Peninsula Aràbia amb pluèjas regularas. Solament 1% de la superfícia es irrigable, e la economia contunha d'èsser fòrça arcaïca. I a de coitius de vinha, frucha de clima temperat e tropical, camps de granatges, las ortalécias, lo cafè e lo tabac.

## Nòtas & referéncias
Roge

Lo **roge**, **arroi** o **vermelh**, es una color, es una de las tres colors primàrias de la sintèsi additiva. En psicologia umana, lo roge es associat amb la calor, lenergia, la sang e totas las esmogudas que , coma la colèra, la passion e lamor.

## Referéncias
Verd

Lo **verd** es una color, es una de las tres colors primàrias, sa longor d'onda es compresa entre 520 e 570 nanomètres.
Paire

thumb|Paire amb son filh
Lo paire (var. **pair**) es lo parent mascle –biologic o social– d'un enfant. La condicion d'èsser paire es dita **paternitat**, e la parentèla reciproca es la filiacion. 

## Vejatz tanben

* Maire
Bowling

Lo **bowling** (tèrme anglés) o **jòc de quilhas** es un espòrt e un jòc. La tòca del jogaire es de marcar lo mai de ponches amb una bola; lo jogaire fa rotlar una bola de bowling sus una superfícia plana per far tombar de quilhas. Existís un fum de menas de bowling; lo pus popular dins lo mond es lo ten-pin bowling, lo jòc mai ancian data de l'epòca de l'Anciana Egipte, mas existís d'autres luòcs istorics ont lo bowling èra jogat coma l'anciana Finlàndia, Iemèn, o Alemanha. Las primièras règlas foguèron establidas a Nòva York lo 9 de setembre de 1895. Uèi lo jòc es jogat per mai de  personas dins mai de 90 estats dins lo mond.

## Ligams intèrnes
*Quilhas de uèch
*Quilhas de nau

## Referéncias
Blau

Lo **blau** o **blu** es una color, es l'una de las tres colors primàrias. Sa longor d'onda es compresa a quicòm prèp entre 440 e 490 nanomètres.
Andry Rajoelina

**Andry Nirina Rajoelina** (nascut lo 30 de mai de 1974) es un òme politic e entrepreneire malgash. Es l'actual president de Madagascar dempuèi lo 18 de genièr de 2019. Foguèt president de la Nauta autoritat de transicion entre lo 21 de març de 2009 e lo 25 de genièr de 2014, après èsser estat installat dins aquesta posicion per los militars, après la crisi politica malgasha 2009. Rajoelina foguèt lo cònsol d'Antananarivo, la capitala de Madagascar, de decembre de 2007 a març de 2009. Quand èra cònsol, èra fòrça opausat al president Marc Ravalomanana, èra lo cap de la protèsta que menèt Ravalomanana a la demission.

## Referéncias


### Ligams extèrnes
* Sit oficial de la Nauta Autoritat de Transicion
Emiliano Chamorro Vargas

**Emiliano Chamorro Vargas** (1871-1966) militar e òme politic, foguèt president de Nicaragua entre 1917 e 1921, e entre lo 14 de març e lo 11 de novembre de 1926.

## Referéncias
Carlos José Solórzano

**Carlos José Solórzano Gutiérrez** (1860-1936) òme politic, foguèt president de Nicaragua entre 1925 e 1926.
Stradivarius deus Hellier

Lo **stradivarius deus Hellier** o siplament lo **Hellier** qu'ei un vriulon deu laütièr Antonio Stradivari fabricat de cap a l'annada 1679. Que porta lo nom de la familha deu son purmèr prioprietari conegut (dilhèu efectivament lo purmèr) qui'u tranmetó aus sons eretèrs mantienent l'instrument enter las mans de la familha anglesa deus Hellier per 180 annadas.

Que ho venuts mantuns còps au cors deu sègle XX. 

Uei qu'ei expausat au Musèu Smithsonian de Washington, DC.

Qu'ei un deus mei famós stradivarius e las soas ondraduras que son tot autan famosa e repodusidads sus mantun instrument modèrne.
Messia (stradivarius)

Lo **Messia** o lo **Salabue** qu'ei un vriulon d'Antonio Stradivari fabricat de cap a l'annada 1716.

Que demorè dehens lo talhèr de Stradivari durant tota la vita deu mèste cremonés, puish, que ho venut en 1775 peu son hilh au comte Paolo Cozio di Salabue (e de hèit lo Messia que s'apera tanben lo *Salabue*). Que ho arron crompat per Luigi Tarisio dens un estat unic de nautat puish peu laütièr francés Jean-Baptiste Vuillaume mes Tarisio que triguè misteriosament tan entà'u muishar que lo violonista Jean-Delphin Alard que'u dè son chafre de *Messia*.

Que i a testimoni que ho drin jogat au sègle XIX e un còp per Natahn Misltein en 1940.

Se lo son còs e sustot lo son vernis que son com se hossen naus, que ho tocat e modificat entà vàder vriulon modèrne çò qui vòu díser que lo son manjo e ho destacat entà tornar dab un angle modèrne e ua tòca mei longa que ho hornida.

Que ho legat a l'Ashmolean Museum dab la condicion de non pas jamei estar jogat, e com ac ho aparetament jamei jogat o chic, que demòra nau au dia de uei. La soa autenticitat qu'ei totun discutida, mes totun que passè l'esprava de la dendrocronologia
Stradivarius de Davidov

Lo**stradivari de Davidov** o simplament lo **Davidov** qu'ei un violoncèl d'Antonio Stradivari fabricat en 1712. Que deu lo son nom au violoncelista rus Karl Davidov a qui e ho auhert. 

Que ho tanben lo violoncèl de la violocelista Jacqueline du Pré qui avó ua relacion conflictiva dab eth (lo considerava que lo son son b'estiglava pas pro). Crompat per la Vuitton Foundation, que ho prestat au violoncelista Yo-Yo Ma qui'u hè adobar entà tornar dens un estat barròc e atau poder jogar la musica d'aquesta tempsada sus un instrument d'epòca. Que hore tornat modernizat un còp los enregistraments barròcs cabats.
Stradivarius de Servais

Lo **stradivari de Servais** o simplament lo **Servais**, qu'ei un violoncèl d'Antonio Stradivari fabricat en 1701 plan conservat e qui ostendeish quitament l'etiqueta pegada peu mèste laütièr. Que deu lo son nom au violoncelista belga de la segonda meitat deu sègle XIX Adrien Francois Servais.

Uei qu'ei proprietat de l'Institucion Smithsonian.
Stradivarius de Duport

200px|thumb|Mistislav Rostropovich dab lo DuportLo **stradivarius de Duport** o simplament lo **Duport** qu'ei un violoncèl d'Antonio Stradivari fabricat en 1711. Qu'ei un deus mei famós violoncèl.

Que deu lo son nom au violoncelista francés Jean-Pierre Duport qui ne ho proprietari a la debuta deu sègle XIX. Que ho arron proprietat deu violoncelista francés Auguste-Joseph Franchomme e deu rus Mstislav Rostropovich enter 1974 dinc a la soa mort en 2007.
Luigi Tarisio

**Luigi Tarisio** (Fontaneto d'Agogna, Piemont, 1790 – Octobre de 1854), que ho un exèrt en vriulons deu sègle XIX qui crubè instruments italians entà los véner e qui atau e'n sauvè mantuns deu desbromb e dihlèu de la destruccion au prètz sovent d'exils cosmopolitas e sovent septentrionaus. 

Lo son nom qu'ei mei que mei associat e l'aquesida de l'estradivari deu comte de Salabue, conegut uei com lo Messia per'mor Tarisio que'u vantè longtemps shens pas jamei lo muishar e qui ho crompat a la soa mort peu laütièr francés Jean-Baptiste Vuillaume.
Jean-Delphin Alard

**Jean-Delphin Alard** (Baiona lo 8 de març de 1815 - París lo 22 de heurèr de 1888) que ho un violonista, un pedagòg e un compositor gascon deu sègle XIX.

Qu'estudiè au Conservatòri de París on e sussedó a Pierre Baillot com prefessor.Que ho violonista a l'Opera de París, purmèr vriulon deu Rei e mèste de capèra de l'emperaire Napoleon III.

Pedagòg deu vriulon, Pablo Sarasate que ho lo son discípol.

Qu'èra lo sògre deu laütièr Jean-Baptiste Vuillaume e qu'ei a l'origina deu chafre de Messia de l'estradivari deu comte de Salabue.
Jacqueline du Pré

**Jacqueline du Pré** (Oxford, lo 26 de genèr de 1945 - Londres lo 19 d'octobre de 1987) foguèt una violoncelista virtuòsa britanica, esposa e collaboratora deu cap d'orquèstra argentino israelian Daniel Barenboim. Foguèt decorada de l'Òrdi de l'Empèri Britanic en 1976. Qu'ei morta d'ua escleròsi multipla.

Que joguè suber lo stradivarius de Davidov que la ho auhert per la soa mairina Ismena Holland puish suber un estradivari aute, estradivari desempuish conegut com lo de du Pré.
Salvatore Accardo

**Salvatore Accardo** (Turin, lo 26 de seteme de 1941) qu'ei un violonista virtuòse italian e un cap d'orquèstra famós, enter autes, per las soas interpretacions deu repertòri de Niccolò Paganini.

Que possedeish dus vriulons estradivari : l*'Ausèth de huec* e lo *Hart*.

Qu'a tanben enregistrat Paganini suu vriulon Guarnerius *[[Il Cannone]]*.
Il Cannone

**Il Cannone** qu'ei un vriulon deu laütièr italian Giuseppe Antonio Guarneri fabricat en 1743. Qu'ei mei que mei associat dab lo sovier deu violonista e compositor Niccolò Paganini. Lo son nom que hè referéncia au poder deu son estiglant que Paganini e produsiva dab eth. 

Qu'èra estat auhert ad aqueste violonista per un admirator per'mor Paganini que s'avèva perdut lo son vriulon Amati au jòc. A la soa mort, Paganini que ho legat a la vila de Gènoa qui l'empara tostemps au dia de uei com un deus sons principaus monuments. Qu'ei entretiengut e jogat per aquò mes qu'ei rarament prestat. 

Lo laütier França Jean-Baptiste Vuillaume qu'avó lo parat de l'adobar e que'n he ua copia quasi perhèita.

Cada an, lo ganhaire de Prèmi Paganini que's ved autrejat de l'aunor de'u jogar.

## Ligam extèrne
http://www.youtube.com/watch?v=ql_g6ZSMhn8&feature=related Il Cannone dab Leonid Kogan
Domenico Montagnana

**Domenico Montagnana** (Lendinara, 1686 - Venècia, 1750) que ho un laütièr venecian deu sègle XVIII.
Anne-Sophie Mutter

**Anne-Sophie Mutter** (Rheinfelden, lo 29 de junh de 1963) qu'ei ua violonista virtuòsa alemanda.

Que comencè a estudiar lo vriulon quan èra mainatge e que continuè los sons estudis au Conservatòri de Winterthur. Aus 13 ans qu'avó lo parat de jogar ua purmèra vegada devath la direccion deu cap d'orquèstra Herbert von Karajan. Totun, que debutè vertaderament au Festival de Salzburg en 1977 devath la direccion de Daniel Barenboim.

Aus 15 ans qu'enregistrè los concertos de Mozart dab Karajan e l'Orquèstra Filarmonic de Berlin. 

En 1980 que comencè la soa carrièra internacionau en jogant dab l'Orquèstra Filarmonic de Nava York gavidat per Zubin Mehta. Que perseguí arron ua carrièra de las fructuosas com concertista.

Que possedeish dus vriulon estradivaris (lo *Emiliani* de 1703, e lo *Lord Dunn-Raven* de 1710)e un vriulon deu laütièr contemporenc Roberto Regazzi (de 2005).

Qu'a ua hilha e un hilhe d'un purmèr maridatge puish, qu'esposè lo pianista André Prévin.
Herbert von Karajan

thumb|200px|Herbert von Karajan**Herbert von Karajan** (Salzborg, lo 5 d'abriu de 1908 – Anif, lo 16 de julhet de 1989) que ho un deus mei famós caps d'orquèstra deu sègle XX. Qu'èra austriac.

Que ho entornejat per ua polemica per'mor d'estar estat membre deu partit nazi e musicians judius qu'an arrefusat de jogar dab eth. Per la soa dehensa que s'ei dit qu'entrè dens aqueste partit entà se protegir per'mor la soa molhèr b'èra en partida judiva.
Arturo Toscanini

**Arturo Toscanini** (Parma, lo 25 de març de 1867 – lo 16 de genèr de 1957) que ho un deus màgers caps d'orquèstra deu sègle XX. Qu'èra italian.

Suu plan personau, que s'opausè au faissisme e qu'avó de partir d'Itàlia.
Diego Manuel Chamorro Bolaños

**Diego Manuel Chamorro Bolaños** (1861-1923) òme politic, foguèt president de Nicaragua entre 1921 e sa mòrt, en 1923.

## Referéncias
Megawati Sukarnoputri

**Megawati Sukarnoputri** (n. **Diah Permata Megawati Setiawati Soekarnoputri** en 1947) femna politica foguèt la presidenta d'Indonesia entre 2001 e 2004.
Lista dels presidents d'Indonesia

thumb|right|120px|Blason d'Indonesia.
Lo **president** es lo cap d'Estat e lo cap de govèrn d'Indonesia.

Nòta (¹): Soekarno perdèt lo poder executiu lo 11 de març de 1966, mas seguiguèt oficialament en la carga fins a un an mai serada.
Adolfo Díaz Recinos

**Adolfo Díaz Recinos** (1875-1964) administrator d'entrepresas e òme politic foguèt president de Nicaragua entre 1911 e 1917, e entre 1926 e 1929.
Jan Fischer

**Jan Fischer**, estatistician nascut en 1951, es un òme politic chèc que foguèt primièr ministre de 2007 a 2010.

Jan Fischer nasquèt en Praga, qu'èra capitala de Checoslovaquia, lo 2 de genièr de 1951, dins una familha josieva de matematicians. Lo sieu paire èra un cercaire de l**'Institut de Matematicas de l'Acadèmia de Sciéncias**, especializat en matematicas e estatistica pel desvolopament d'aplicacions matematicas orientadas a la genetica (de mai en mai selectivas) e a la medecina. La siá maire èra una expèrta en estatistica aplicada a las asseguranças.

Fischer se graduèt per l'Universitat d'Economia de Praga en 1974 en matèria de estatistica e econometria. Immediatament après la siá graduacion, obtenguèt una aucupacion en lo **Institut d'Investigacion d'Informacion Socioeconomica**, depenenta del governamental **Burèu Federal d'Estatistica** de Checoslovàquia.

Fischer completèt los sieus estudis de postgraduacion a l'Universitat d'Economia en 1985, en obtenent lo gra de **Candidat de Sciéncias** (un gra academic dels ancians païses comunistas de Euròpa Oriental, qu'èra un gradon per jos Doctor en Sciéncias) en lo domeni de las estatisticas economicas. Foguèt membre del governant Partit Comunista de Checoslovaquia dempuèi 1980 fins a la casuda del regim comunista en 1989.
Economia d'Iraq

L'economia d'Iraq se caracteriza per una fòrta dependéncia de l'exportacion de petròli e per accentuar un desvolopament dirigit per d'organismes centrals. Abans lo començament de la guèrra contra Iran en setembre de 1980, lo futur de l'economia iraquiana èra brilhant. La produccion de petròli aviá atengut lo nivèl de 3,5 milions de barrils per jorn e las intradas del petròli somavan 21 miliards de dolars en 1979 e 27 miliards de dolars en 1980. Al començament de la guèrra, Iraq aviá acumulat aperaquí 35 miliards de dolars en de resèrvas de devisas.

La guèrra entre Iran e Iraq agotèt las resèrvas de devisas d'Iraq, destrusiguèt la siá economia e daissèt dins lo país un deute extèrne superior a 40 miliards de dolars. Après la fin del conflicte, las exportacions de petròli comencèron de pujar pauc a pauc, mercé al bastiment de nòus oleoductes e a la restauracion de las installacions destruidas.

## Referéncias
Economia d'Ozbequistan

[thumb|250px|left|Edificis en [Tashkent.]]
L'Ozbequistan èra una de las zònas pus pauras de l'anciana Union Sovietica amb mai de 60% de la siá populacion vivent en comunitats ruralas densament pobladas. Dempuèi la siá independéncia, en ans recents la siá economia es estat orientada a una transicion graduala a una economia de mercat. Malgrat aiçò, lo progrès en reformas economicas es estat cautelòs e a enregistrat qualques assolidatges. S'ha eliminat pas encara la distància entre las taxas de cambiaments oficialas de la moneda e las taxas de cambiament del mercat negre. Lo comèrci restrictiu del regim e las siás politicas generalament intervencionistas contunhan d'aver d'efièches en la siá economia. Entre las restriccions imperantas se tròba la capacitat de convertibilitat de la moneda e d'autras mesuras governamentalas per controtlar l'activitat economica, en comprenent l'implementacion de severas restriccions a las importacions e de barraments esporadics de las siás frontièras amb los vesins Cazacstan, Quirguizstan e Tatgiquistan, los qu'an portat a organizacions internacionalas a suspéner o far marcha enrè los credits projèctes.

Lo país es actualament lo 2 màger exportador mondial de coton e un grand productor d'aur e de gas natural.

## Nòtas e referéncias
Pío Baroja

**Pío Baroja y Nessi** (Sent Sebastian, 28 de decembre de 1872 – Madrid, 30 d'octobre de 1956) foguèt un escrivan espanhòl. Demest los principals autors de la Generacion del 98, son roman pus conegut es *El Árbol de la Ciencia*.

## Òbras
* *La casa de Aitzgorri* (1900)
* *El mayorazgo de Labraz* (1903)
* *Zalacain el aventurero* (1909)
Roman Herzog

**Roman Herzog** (1934–2017) avocat e professor d'universitat foguèt lo president d'Alemanha entre 1994 e 1999.
Richard von Weizsäcker

**Richard Karl Freiherr von Weizsäcker** (1920-2015) economista, foguèt president d'Alemanha entre 1984 e 1994.
Economia de Norvègia

Norvègia a una economia pròpria dels païses pus desvolopats del mond, ont mai de 60% de la man d'òbra se consacra al sector terciari. Lo país es un dels principals productors de petròli e de gas natural d'Euròpa que l'aporta en torni a 22% de la riquesa totala nacionala.

## Referéncias
Economia d'Islàndia

Abans la crisi de 2008, Islàndia aviá una creissença economica fòrta, una  distribucion de las riquesas equilibrada e un caumatge bas.

## Referéncias
Economia de Quirguizstan

L'agricultura e l'elevatge foguèron predominants en l'economia del Quirguizstan fins que l'industrializacion promoguda per de successius govèrns sovietics modifiquèt l'economia en gaireben totes los ancians territòris de l'anciana Union Sovietica. Malgrat tot, l'agricultura e l'elevatge constituisson mai de la mitat de l'emplec de la populacion activa, e a l'entorn d'un 40 per cent del Produch interior brut. En tot lo país, mai que mai dins las zònas accidentadas, se practica mai que mai l'elevatge (fedas, cavals e bovins).

Lo govèrn faguèt un grand esfòrç per redusir lo deficit fiscal, qu'arribèt gaireben a zèro en 2006, abans una fòrta aumentacion de las despensas entre 2007-2008.

## Referéncias
País de Cisa

[right|150px|thumb|Situacion deu país de Cisa en [Baisha Navarra]]
Lo **país de Cisa** qu'ei un parçan deu Bascoat, en Baisha Navarra, format per la vath nauta de Niva. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics.

### Comunas
Lo país de Cisa compren las comunas de:

* Ahatsa-Altzieta-Bazkazane
* Aintzila
* Aniça-Montgelós
* Arnegi
* Behorlegi
* Bussunarits-Sarrasqueta
* Buztintze-Hiriberri
* Zaro
* Ezterenzubi
* Gamarte
* Izpura
* Jatsu Garazi
* Lakarra
* Lekunberri (Baisha Navarra)
* Mendibe
* Sent Joan lo Vielh (Donazaharre)
* Sent Joan Pè de Pòrt (Donibane Garazi)
* Sent Miquèu (Eiheralarre)
* Suhescun
* Uhart de Cisa (Uharte Garazi)

## Nòtas
Katakana

**Katakana** (片仮名, カタカナ, o かたかな) es un sillabari japonés, qu'es un dels compausats del sistèma d'escritura japonés amb l'hiragana, e lo kanji, e de còps que i a l'alfabet latin. Lo mot *katakana* significa , los caractèrs katakana son derivats de compausants de kanji mai complèxes.

Los Katakana se caracterizan per de linhas drechas e cortetas amb de caires angulars, e son los mai simples dels caractèrs japoneses.

Existisson dos sistèmas principals per ordenar los katakana: l'ancian sistèma dich iroha, e lo pus actual sonat gojūon.

## Referéncias
Economia de Nauru

L'economia de Nauru depend de las exportacions de fosfat, actualament fòrça redusidas. En 2005 una companhiá australiana faguèt un acòrd per explorar las darrièras resèrvas del país.

## Referéncias
Celeste

Lo **celeste** o **celesta** (deu francés celeste per'mor de la natura celestiau qu'inspira lo son timbre) qu'ei un instrument de percussion provesit d'un clavièr arreligat a matèth qui pican tròç de metau e qui permet dar l'impression de jogar particion de clavièr dab esquiras e cacavèths.

Dens lo son repertòri las paginas mei faosas que son de segur l'acompanhament de l'aira de Papaguena e de Papagueno dens *[[La Flabuta Encantada]]* de Mozart.
Peiròt de Fontans

**Peiròt de Fontans**, chafrat **Perròt lo Biarnés**, en francés « Pierre de Fontaines », « Perrot le Béarnais » o « Perrot le Bernois, Biernois, de Biern » entau Froissart ; o « Peyrot de Fontans » per eth-medish. Qu’èra un capitani de rotèrs deu partit Anglés, deu sègle XIV. Mes com hòrt d’autes, « *ne son pas Anglés de nacion, mes Gascons ; e que hèn guèrra d’Anglés. Que son de Bearn e de la hauta Gasconha* »

thumb|150px|left|Escut suu sagèth de Peiròt de Fontans''<br> (las colors vertadèras ne son pas coneishudas)''

Lo sagèth de Peiròt de Fontans, que pòrta : *de …(color ?) dab duas faishas, e un lambèu de 3 penents en cap*.

« *La vila on vadó, e on damorava quan partí de [[Bearn]], n’a pas sonque dotze maisons ; e que n’es lo comte de Fois sénher, e que s’apèra « La vila d’Adam »**, e que sèd a tres lègas d’[[Ortès]]* ».

En 1380 Peiròt lo Bearnés, qu’èra installat au castèth de Saint-Chamant, près d’Argentat en baish Lemosin.
De 1381 dinc a 1393 , Peiròt que damora mèste de Chalusset, (au sud de Lemòtges). Qu’èra tanbenh Capitani de Sent Superi, mes que dèisha aquera plaça en 1388 contre 6000 francs aur e 3 ostatges.
Qu’ère lo capdau d’ua « associacion » de capitanis deu partit anglés, dens la region d’Auvèrnhe. Qu’i èran : « *tot permerament, Peiròt lo Bearnés, peu sobiran, puish lo bastard de [[Caupena]] qui s’aperava Ernauton ; lo bastard Anglés ; lo bastard de Carlat ; Apton Seguin ; Olim Barbe, e Bernaudon de las  Islas  ; e mei qu’i èra un gran pilhard de [[Bearn]], qui s’aperava lo sire de Lana-Plana* ».

Peiròt de Fontans que s’avè hèit bastir ua maison hòrta a Brassempoi. Que n’avó per 15000 francs, pagats, segon Gaston Fèbus, dab la finança (los redémers) conquestada a Chalusset. Mes en 1387, suus conselhs de Fèbus, lo duc Loís II de Borbon  « *dab la soa companhia, se n’anà tà la maison de Perròt lo Biarnés, Anglés, laquau hasó àrder, e desrocar e guastar tots los casaus, e qu’estó empraubit Peiròt, en aquera òra, de tot çò qu’avè amassat, pilhat e raubat deu son temps*». Ne vadó pas coarre totun : qu’avè a Chalusset en 1387, ua caisha dab mei de 40000 francs, « *e tot que vienè de pilhatges, e non pas de las soas arrendas ni revienuts de Bearn*.. ».
[vignette|Sacatge de Montferrand (1388) per Peiròt de Fontans. ''Chroniques'' de [Jean Froissart. ]]

En heurèr de 1388, que prenó la vila de Montferrand, mes quan vedó que n’èran mestes, que defenó que nat ne violassi hemna ni puncèla, ne botassi huec, ne prenossi pilhatge ni presonèr shens que n’avossi, eth, coneishença, e que nat ne molestassi òmi de glèisa, e qu’arren n’i estossi panat. « *totas aqueras causas, qu’avè, Perròt lo Biarnés, costuma de tiéner e observar, e avè observadas dempuish que viengó en França tà guerrejar, dens las vilas e los castèths qui prenè, estossi per fòrça o autament* ».

## Nòtas
Economia de Chipre

L'economia del sector grèc de Chipre es prospèra e dominada pel sector de servicis, que respond per 78% del produch interior brut. En 2008 foguèt classificada pel Fons Monetari Internacional entre las 32 pus prospèras del mond.

## Nòtas & referéncias
Lenga aglutinanta

Una  **lenga aglutinanta** es una lenga bastida per aglutinacion: que fòrça mots son formats en jónher de morfèmas amassa.

Aquel tèrme foguèt emplegat d'en primièr per Wilhelm von Humboldt en 1836 per fin de classificar las lengas d'un punt de vista morfologic . Lo mot ven del vèrb latin *agglutinare* (pegar amassa).

Una lenga aglutinanta es una forma de lenga sintetica ont cada afixe representa una unitat de sens (coma "diminutiu," "preterit," "plural," etc.), e los morfèmas ligats son exprimits per d'afixes (e pas per de cambiaments intèrnes de la raiç del mot, o  cambiament de ritme o de tonalitat). En mai, çò qu'es pus important, dins una lenga aglutinanta, los afixes fusionan pas amb los autres, e cambian pas de forma jos l'influéncia dels autres.

Las lengas sinteticas que son pas aglutinantas son sonadas lengas fusionalas; de còps que i a,  combinan los afixes amassa, sovent en los cambiar drasticament dins lo processus, e en jónher mantun sens per un meteis afixe (per exemple, dins lo mot occitan "parli" , lo sufixe "-i" porta lo sens de l'indicatiu present e de la primièra persona del singular).

## Exemples de lengas aglutinantas

D'exemples de lengas aglutinantas son: lo  basc, lo blackfoot, lo georgian, las lengas altaïcas (veire turc e tatar), lo japonés (de còps que i a classificat amb las lengas altaïcas), lo corean (de còps que i a classificat amb las lengas altaïcas), lo malai l'indonesian, fòrça lengas tibetobirmanas,  las lengas dravidas,  fòrça lengas oralicas (que las pus importantas son l'ongrés, lo finés e l'estonian), l'inuktitut, las lengas bantos (veire swahili), las lengas caucasencas del nòrd-èst, del nòrd-oèst e las lengas sud caucasencas, e qualques lengas mesoamericanas e de lengas indigènas d'America del Nòrd coma lo nahuatl, lo uastec, e lo salish ; lo quíchoa e l'aimara que son de lengas indigènas d'America del Sud. Una part de l'ancian Orient Pròche parlava tanben  talas lengas, coma lo sumerian, l'elamita, l'urrian, l'urartian, l'attic, lo gutian, lo lullubi, e lo kassite.

## Nòtas
Argentat

**Argentat** [ard͡zẽnˈtɔ] es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin. Es la vila principala de Sentria. En 1830, fusionet emb la comuna de la Chapela aus Plats. 

## Geografia e lenga
[350px|center|thumb|Argentat dins l'espaci (Lemosin (dialècte)|Lemosin e [Marchés)]]

## Toponimia
Lo nom occitan de la villa se ditz [ard͡zẽnˈtɔ] emb lo [ẽ] que tira sur lo [ĩ].

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments
* Chasteu dau Bac (sègle XV).
* Escuras estables de l'Ospitau (sègle XVIII).
* Maine de l'Eiriau (sègle XV).
* Peira ficha dau Grave de Rolland.

20070821-12-argentat-chateau-du-bac.jpg|Chasteu dau Bac (s. XV).
20070821-15-argentat-chateau-du-bac.jpg|Chasteu dau Bac (s. XV).
Argentat granges de l'Hospital porche.JPG|Escuras estables de l'Ospitau (s. XVIII).
Argentat manoir Eyrial (2).JPG|Maine de l'Eiriau (s. XV).
Argentat manoir Eyrial tour.JPG|Maine de l'Eiriau (s. XV).
Argentat Grave de Roland (1).JPG|Peira ficha dau Grave de Rolland.


## Personalitats ligadas emb la comuna

## Embessonatges
* Bad König (Èssa, ).
* Sakal ()

## Galariá

277 Argentat La Dordogne.JPG
Argentat - panoramio.jpg
278 Argentat Quais de la Dordogne.JPG


## Veire tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Economia de Guam

Guam depend principalament de la despensa militara nòrd-americana e del torisme. Los investiments, pagaments de salaris e aquisicion de bens somèsson 1,3 mil milions de dolars en 2004.

Durant los darrièrs 30 ans, lo torisme cresquèt e venguèt la segonda font de revenguts, après los investiments en defensa nòrd-americana. Aquestes dos sectors - torisme e militar - contunhan en expansion.

## Referéncias
Economia de Cambòtja

[thumb|left|La vila de [Phnom Penh.]]
L'economia de Cambòtja a experimentat un rapid progrès en lo darrièr decènni. La renda per capita, malgrat s'aumentèt rapidament, es bassa en comparason de la majoritat dels païses vesins. Dempuèi l'an 2004 l'indústria de raubas, lo bastiment, l'agricultura e lo torisme an condusit la creissença del país. Lo PIB creissèt pus de 6% a l'an entre 2010 e 2012. La manufactura de ròbas emplega actualament pus de 400 mila personas e respond per 70% de las exportacions del país.

L'economia se detenguèt considerablament entre 1997 e 1998 a causa d'una crisi economica regionala, la violéncia civila e las luchas politicas intèrnas. En 1999, après 30 ans consecutius de guèrra, l'economia de Cambòtja progressèt mercé a las reformas realizadas, en obtenent a la fin d'aquel an una creissença de 5%. Malgrat las sevèras inondacions, lo PIB cresquèt 5% l'an seguent, 6,3 % en 2001 e 5,2 % en 2002. Entre 2004 e 2008 l'economia cresquèt en mejana de 10% l'an.

Lo torisme es l'industria de màger creissença en Cambòtja tre l'an 2000. Dels  estrangièrs que visitèron lo país en 1993, se passèt a  en 2005, 20% mai qu'arunan. Gastèron mil 1400 milions de dolars, es dire lo doble de çò que lo govèrn recep pels impòstes.

S'es trobat recentament de grandas resèrvas de gas natural e de petròli en las siás aigas territorialas.

## Nòtas & referéncias
Economia de Liban

L'economia de Liban, plan aital la siá qualitat de vida, foguèt ja de las mai prospèras de tot l'Orient Mejan. Malgrat aiçò amb la guèrra civila libanesa entre 1975 e 1990, tota l'economia del país foguèt afectada, la produccion nacionala foguèt talhada per la mitat e lo país quitèt de figurar coma centre financièr regional.

Amb lo tèrme del conflicte intèrne e la recuperacion de l'estabilitat politica, lo país se mobilizèt en la reconstruccion. Per la realizar, Liban recebèt immediatament près de 15 miliards de dolars de païses coma França e Alemanha e, a l'ora d'ara, tanben dels Estats Units. Amb l'infrastructura rebastida, l'economia tornèt créisser amb una de las mai nautas taxas del mond, en se fasent un pòl de creissença a la region. La capitala, Beirot (apelada de "París de l'Orient") tornèt ganhar destaque en lo scenari regional, en aculhent divèrses eveniments.

Lo país tornèt èsser cridat de "Soïssa de l'Orient" a causa de las activitats financièras ailà realizadas. La reconstruccion de monuments e infrastructura a atrach lo torisme que creis cada an.

A l'ora d'ara, Liban tornèt aver un dels mai anautits patrons de vida d'Orient Mejan. Son economia es basada en lo liure mercat e i a pas de restriccions del govèrn a las inversions estrangièras. Malgrat aiçò, lo clima de las inversions sofrís amb suborns, corrupcion, decisions arbitràrias de concessions de licéncias, nauts impòsts e taxas, legislacion ultrapassada e pauca proteccion als dreches de proprietat intellectuala. Los servicis, principalament las bancas e lo torisme, son d'importantas fonts de riquesa.

## Referéncias
Economia de Mongolia

L'economia de Mongolia es basada sus la produccion agricòla e l'elevatge, amb 90% de las exportacions constituidas d'animals e derivats, mas fòrça limitada per la distància de Mongolia a la mar, e per las precàrias rotas sens infrastructuras.

## Nòtas & referéncias
Jordi Savall

**Jordi Savall i Bernadet** (Igualada, Catalonha, 14 de genièr de 1941) es un musician, jogaire de viòla de gamba, cap d'orquèstra, e compositor catalan. Foguèt una de las figuras màgers dins lo domeni de la musica anciana  dempuèi las annadas 1970, largament responsable del reviscol de la viòla de gamba sus scèna. Lo sieu repertòri va de la musica medievala a la de la Renaissença e a la musica barròca. En 1988 foguèt condecorat coma Oficièr de l'Òrdre de las Arts e las Letras pel Ministèri de Cultura francés e en 1990 recebèt la Crotz de Sant Jòrdi.
Economia de Puerto Rico

Puerto Rico a una de las pus dinamicas economias de la Cariba. Lo sector industrial despassèt l'agricultura coma principala activitat economica e font de revenguts.

## Nòtas & referéncias
Economia d'Andòrra

Lo torisme es lo principal component de l'economia d'Andòrra. Atractiu pels crompadors d'Espanha e França per la siá condicion de zòna franca, lo país a desvolopat un important complèxe toristic fòrça actiu en la sason d'ivèrn (mercé als camps d'esquí) e, dins una mendre mesura, en estiu. En l'an 2005, lo país acuelhèt a 11.049.490 visitants.

## Nòtas & referéncias
Clavèu (arquitectura)

En arquitectura e en engenhariá civila, lo **clavèu** (var. **clavèl**) es una pèça trapezoïdala utilizada dins la construccion d'arcs e de vòutas. Pòt èsser de pèira, e mai de brica o, dins lei construccions modèrnas, de betum renforçat (armat o pretesat).

Cada clavèu desvia la fòrça de la carga vèrs lei costats, en la transmetent progressivament fins ai pèças verticalas (lei *pèdrechs*) dau pielon que supòrta l'arc o la vòuta. Lei clavèus deis arcs reparton lo pes eficaçament e tiran lo melhor partit de la resisténcia de la pèira a la pression, coma dins lo cas deis arcas d'un pònt. 

A la fàcia superiora d'un clavèu se li ditz *extradòs* e a l'inferiora, *intradòs*; lei fàcias en contacte ambé lei clavèus vesins son lei *liechs*.

Entre lei clavèus, quauqueis uns an un nom especific:
*la clau es lo clavèu centrau, sovent decorat, plaçat adaut de l'arc o de la vòuta, e que se pausa en darrier, per 
*lei còntraclaus son lei dos clavèus vesins de la clau
*lei saumiers son lei dos clavèus inferiors, suportats per lei pèdrechs.
Economia de Bangladèsh

[thumb|left|230px|Centre comercial de [Dacca.]]

L'economia de Bangladesh cresquèt en mejana de 5 a 6% l'an dempuèi 1996 malgrat la pauca eficiéncia de las entrepresas estatalas, de la triga en explorar las resèrvas de gas natural, de la manca de fonts d'energia, e de la triga en implementar reformas economicas. Malgrat mitat del produch interior brut èsser generat pel sector de servicis, gaireben 2/3 de la populacion viu de l'agricultura. Lo principal produch agricòla es lo ris. La produccion de ròbas e l'enviament de moneda per de ciutadans del país que trabalhan dins d'autres païses - principalament en lo Pròche Orient e en l'Extrèm Orient - ajudan a manténer l'economia.

En 2008 Bangladesh implantèt una politica de mantenença d'emplecs, mas aquò creèt una nauta inflacion.

## Nòtas & referéncias
Gasparo da Salò

**Gasparo da Salò** (Salò, lo 20 de mai de 1540 – lo 14 d'abriu de 1609) qu'ei lo chafre deu mèste laütièr breissian **Gasparo di Bertolotti**. 

Gessit d'ua familha de musicians, qu'èra eth medish musician, mes uei lo dia qu'ei mei que mei conegut com laütièr per'mor qu'ei deus pòcs (totun com Andrea Amati) enter los laütiers modèrnes mei ancians qui los vriulons e instruments tanhents e sian arribats dinc a la nosta epòca. 

Que ho lo mèste deu gran laütier Giovanni Paolo Maggini.

Originari deu vilatge de Salò, qu'aubrí la soa botica e lo son talhèr a Breissa.

## Galleria

Brescia S. Giuseppe lapide Gasparo da Salò by Stefano Bolognini.JPG|Placa en aunor a Gasparo da Salò
Gasparo da Salo bass viol.jpg|Viòla baisha de da Salò, Ashmolean Museun
Engraving dragonetti.jpeg|Domenico Dragonetti dab la soa contrabaisha da Salò
Ole Bull portrait with Gasparo da Salò violin (4711682152).jpg|Ole Bull dab son vriulon da Salò
Nicolò Amati

**Nicolò Amati** que ho laütièr cremonés gessit de la prestigiosa familha deus laütièrs Amati. Qu'èra atau hilh de Girolamo Amati e sustot arrèhilh d'Andrea Amati un deus purmèrs laütièrs autors de vriulons modèrnes.

Los grans laütièrs Andrea Guarneri e Antonio Stradivari que hon eslhèves sons.

## Vriulon Nicolò Amati deu [[Metropolitan Museum of Art]]

Violin MET DP230434.jpg
Violin MET DP232340.jpg
Violin MET DP232341.jpg
Violin MET DP232342.jpg
Violin MET DP233049.jpg
Violin MET DP233050.jpg
Guarneri

**Guarneri** qu'ei ua dinastia de laütièrs de cremonesa qui lo membre mei famós e ho Bartolomeo Giuseppe Guarneri chafrat *del Gesù*.

* Andrea Guarneri (1623/26-1698) ;
* Pietro Giovanni Guarneri (Mantua, nomenat *Pietro I*, 1655-1720) ;
* Giuseppe Giovanni Guarneri, nomenat *Filius Andreae* (1666-1739/40) ;
* Pietro Guarneri (Venècia, nomenat *Pietro II*, 1695-1762/63) ;
* Bartolomeo Giuseppe Antonio Guarneri, escaissat **Guarnerius del Gesù** (1698-1744).
Bartolomeo Giuseppe Guarneri

**Bartolomeo Giuseppe Antonio Guarnieri**  (lo 21 d'agost de 1698 – lo 17 d'octobre de 1744), conegut com **del Gesù**, que ho un laütièr cremonés gessit de la dinastia deus Guarneri e autor (amassa dab Antonio Stradivari) deus instruments de la familha deu vriulon los mei famós, mei recercats e jogats per musicians deus màgers. Los sons instruments que son aperats **Guarnerius** o **Guarnerius del Gesù**.

Que deu lo son chafre au hèit qu'incorporava la *[[nomina sacra]]* IHS dens las soas etiquetas. 

Qu'èra lo hilh Giuseppe Giovanni Battista Guarneri e l'arrèr hilh d'Andrea Guarneri qui èra, eth medish, estat (amassa dab Antonio Stradivari) eslhève de Nicolò Amati.

Lo mei famós deus sons vriulons, *[[Il Cannone]]*, que ho l'instrument favorit de Niccolò Paganini e qu'ei precisament conservat per la ciutat de Gènoa e tocat peu ganhant deu Prèmi Paganini.

Joseph Joachim, Eugène Ysaÿe, Fritz Kreisler, Jascha Heifetz, Isaac Stern, Leonid Kogan, Henryk Szeryng, Itzhak Perlman, Gidon Kremer, Pinchas Zukerman, Michael Rabin, Bartek Niziol, Marie Soldat, Maud Powell, Rachel Barton Pine, Richard Tognetti, Midori e Sarah Chang que joguèn o jogan suber un Guarneri del Gesù.
Hassan Gouled Aptidon

**Hassan Gouled Aptidon** (n. 1916, m. 2006)) òme politic, foguèt president de Jiboti entre 1977 e 1999.
Otilio Ulate Blanco

**Luis Rafael de la Trinidad Otilio Ulate Blanco** (1891-1973) jornalista e òme politic foguèt president de Còsta Rica entre 1949 e 1953.
Thomas Browne

**Sir Thomas Browne**, foguèt un escrivan e filosòf englican anglés, (Londres, 1605-Norwich, 1682).

## Bibliografia

**Religio Medici*, 1643.
**Pseudodoxia epidemica*, 1646-1672.
National Music Museum

Lo **National Music Museum: America's Shrine to Music & Center for Study of the History of Musical Instruments** (abreujat **NMM**) qu'ei un musèu vodat a la presentacion e a la conservacion d'instruments de musica. Que ho fondat a Vermillon (Dakota deu Sud) dens lo campus de la University of South Dakota en 1973 e qu'ei un important musèu deus Estats Units d'America e ua de las colleccions màgers d'instruments de musica de tots los continents e de totas las tempsadas.

Lo NMM qu'ei administrat au còp per la University of South Dakota (qui proveseish lo musèu en personau de conservacion, d'entertien, d'expausicion e d'estudi) e per un burèu de direccion. Lo musèu que possedeish ua sala de concèrt e que da lo parat d'organizar concèrts suber instruments d'epòca. 

La colleccion de vriulons qu'amassa caps d'òbra de 650 laütièrs diferents e notament deus Amati suber tres generacions, d'Antonio Stradivari (dab tanben ua de las duas Mandolinas stradivarius conservada uei lo dia), de Giovanni Paolo Maggini e d'Andrea Amati. 

Lo NMM que possedeish tanben exemplars unics de pianos deu sègle XVIII òbras de Bartolomeo Cristofori (l'inventor deu piano) e tanben un piano deu provençau Loís Bas de 1781.

En 2007 lo NMM que vençó lo Metropolitan Museum of Art de Nava York a l'escadença d'ua venta a màger dita per aquesir un cistre anglés deu sègle XVII.
Violino piccolo

Lo **violino piccolo** o **violon piccolo** (var. **vriulon piccolo**) qu'ei un instrument de musica ancian e barròc de la familha deu vriulon. Qu'èra mei agut e mei petit que lo vriulon e qu'èra acordat ua quarta au dessús de l'acòrd deu vriulon.

Fisicament, aqueste instrument b'ei sustot pas un petit vriulon com ac seré un vriulon de mainatge per'mor las mesuras de la caisha d'armonia, deu manjo e de la còrda vibranta que merman en proporcion despariera en comparason dab las proporcions respectivas deu vriulon d'adulte (lo 4/4).

Lo vriulon barròc, contemporanèu deu vriulon piccolo, b'èra provesit d'ua tòca mei corta que la deu vriulon modèrne e non podèva pas pujar atan haut dens loas nòtas agudas. En aquestas tempsadas, lo vriulon piccolo que'u podèva completar a còps. Dab lo desvolopament deu registre agut deu vriulon durant las tempsadas barròcas, classica e romanticas que hen desaparéisher lo vriulon piccolo.

Ua de las òbras mei famosas deu son registre qu'ei lo purmèr concerto brandeborgés de Johann Sebastian Bach.
Lista dels presidents de Còsta Rica

thumb|right|125px|Blason de Còsta Rica.
Lo **President de la Republica de Còsta Rica** es lo cap d'Estat e cap de govèrn de Còsta Rica. Es elegit amb dos vicepresidents en una meteissa lista, per sufragi dirècte per un periòde de quatre ans sens reeleccion immediata. Li ajudan en los sieus prètzfaches los ministres del govèrn acampats dins lo Conselh de Govèrn, dirigit per lo President de la Republica.

La taula seguenta conten una lista dels governants (Caps d'Estat, Comandants Generals de las Armas, Presidents de l'Estat e presidents) de la Republica de Còsta Rica dempuèi 1825. De 1822 a 1823 Còsta Rica apertenguèt a l'Empèri Mexican e de 1824 a 1838 a la Republica Federala d'America Centrala.
Economia de Taiwan

Taiwan a una economia de mercat dinamica amb redusida intervencion del govèrn dins los investiments e lo comèrci exterior. En seguint aquesta tendéncia, bancas e entrepresas estatalas foguèron privatizadas.

## Referéncias
Economia de Guinèa

L'economia de Guinèa es la d'un dels païses pus paures del mond e depend de l'ajuda internacionala, malgrat aver importantas resèrvas mineralas, d'energia idroelectrica e agricòla. En fach, lo Produch intèrne brut amendriguèt 16% durant los ans 1990.

## Nòtas & referéncias
Federico Tinoco Granados

**Federico Alberto Tinoco Granados** (1868-1931) militar e òme politic foguèt president de Còsta Rica entre 1917 e 1919.
Ingoshia

**Ingoshia** (*Ингушетия* *Ingušetiya* en rus, Гӏалгӏайче *Ğalğajče* en ingosh) qu'ei ua republica de la Federacion de Russia. 

La capitau qu'ei Magàs.

Lo gentilici qu'ei **ingosh -a**.

Las regions e païses tòcatocants que son Chechenia a l'èst e au nòrd-èst e Ossetia deu Nòrd a l'oèst e au nòrd-oèst. Lo sud qu'ei bordat per Caucàs, termièra montanhosa dab Georgia.

Los ingoshes e los chechèns, originàriament animistas o crestians, qu'estón islamizats aus sègles XVIII e XIX peus missionaris naqšbandís de Daguestan e que practican uei lo dia l'islam conservator sofí.
Economia de la Corèa del Sud

L'economia de la Corèa del Sud  cresquèt rapidament aprèp los ans 1960, en integrar l'economia tecnologica modèrna. En 1950, lo sieu produch interior brut èra comparable als dels païses pus paures del mond. Après la Guèrra de Corèa, los investiments nòrd-americans e japoneses, dirigits pel govèrn corean principalament cap a de sectors estrategics, permetèron un enlairament economic que menèt lo país a superar d'unes païses europèus en PIB e en tèrmes de PPA. 
Lo desvolopament rapid de la Corèa del Sud, en mens d'un quart de sègle es sovent sonat "lo miracle del riu Han" e balhèt al  país la reputacion de "tigre asiatic" dins la comunitat internacionala.

Lo sistèma economic corporatista sud-corean amassa divèrses conglomerats mondials famoses coma Samsung, Hyundai-Kia, LG e SK. En 2006, Samsung Group sol èra al 34en reng mondial. En 2007, lo grop Hyundai Kia  venguèt lo tresen constructor automobil d'Asia e un dels cinc primièrs al mond.

## Nòtas & referéncias
Chen Shui-bian

**Chen Shui-bian** (陳水扁, pinyin *Chén Shuǐbiǎn*, n. 1950) avocat e òme politic, foguèt president de Taiwan entre 2000 e 2008.

L'11 de setembre de 2009, es condamnat a la preson perpetuala per corrupcion.

## Video
* Human Rights Action Center - Free Chen Shui-Bian!
Economia de la Corèa del Nòrd

La Corèa del Nòrd a una de las darrièras economias planificadas del mond. Lo país a  pauc de relacions amb l'exterior, e recep una ajuda alimentària de l'ONU e de China. La majoritat de las siás industrias an besonh de mantenença, aquò es degut als febles investiments e a la manca de pèças de rescambi.

## Nòtas & referéncias
Economia de Cap Verd

[thumb|250px|left|Mercat de carrièra a [Praia.]]
L'archipèla de Cap Verd a gaire de ressorsas naturalas, en inclusent l'aiga, qu'es agravada per las secadas esperlongadas. L'economia es basada suls servicis, amb lo torisme, lo transpòrt e los servicis publics que representan los 3/4 del produch interior brut. E mai que gaireben 70% de la populacion demòre en zòna rurala, l'agricultura e l'elevatge son pauc desvolopats e comptan pauc dins lo PIB. Près de 82% del manjar deu èsser importat. Lo potencial de la pesca, principalament langosta e ton es pas entièrament explorat.

## Nòtas & referéncias
Economia de Mali

[thumb|250px|left|Cultiu d'[arròs a Mali.]]
Mali es un dels païses pus paures del mond, amb 65% del sieu territòri cobèrt per desèrt o semidesèrts, en mai d'una marrida distribucion de la riquesa. L'activitat economica se concentra dins la val de Nigèr.

## Nòtas & referéncias
Economia de Singapor

Singapor possedís una economia extrèmament desvolopada e plan succedida. Es una economia de mercat obèrta e liura de corrupcion amb un PIB *per capita* parièr al dels païses mai rics d'Euròpa. L'economia depend principalament de las exportacions, particularament las del sector electronic, farmaceutic e industrial, en mai d'un sector de servicis en creissença.

L'economia creissèt en mejana de 7% l'an entre 2004 e 2007, mas solament 1,2% en 2008, e amendriguèt 1.0% coma resultat de la crisi financièra mondiala, mas tornèt créisser sulpic: 14.8% lo 2010 e 4.9% lo 2011, amb la recuperacion de las exportacions.

La rafinariá petrolièra pus granda d'Asia se tròba a Singapor. Egalament, Singapor possedís lo pòrt maritim que maneja màger volum de carga annala, tant en tonatge coma lo nombre de contienedors del mond.

### Nòtas & referéncias
Sanctus Seraphin

**Sanctus Seraphin** (egaument aperat **Santo**, **Serafin**, **Serafino** ; 1699-c.1758) que ho un laütièr eslhève deu famós cremonés Nicolò Amati e qui creè instruments (vriulons e violoncèls mei que mei) a Udine puish a Venècia. 

Qu'avem ua signatura d'instrument soa de 1721, qu'avó la soa botica au mens a partir de 1733 e que deishè la soa corporacion en 1744.

## Ligam extèrne
http://www.stradviolin.com Ligam ostendent un *Sanctus*.
Carlo Giuseppe Testore

**Carlo Giuseppe Testore** (ca. 1660 - 1716) que ho un laütièr milanés, eslhève de Giovanni Grancino e lo membre mei famós de la familha de laütièrs Testore. Qu'ei l'autor de vriulons, violoncèls e contrabassa hèra arrecercats.

Dus hilhs sons : Carlo Antonio Testore e Paolo Antonio Testore, que hon tanben laütièrs de Milan.

## Ligam extèrne
Ua contrabassa de Testore.
Francesco Goffriller

**Francesco Goffriller **  (1692 – 1750) que ho un laütièr venecian originari de Tiròl e creator de vriulons alto e de violoncèls. Qu'èra lo hrair deu laütièr Matteo Goffriller. Que s'installè a Udine a partir de 1714.

La violoncelista francesa Ophélie Gaillard que jòga suu Goffriller de 1737 prestat per la banca CIC, l'actuau proprietari.
Tiffany Hopkins

**Tiffany Hopkins** -pseudonim de Claire Hauville-, neishuda a Roan lo 28 de junh 1981, qu'ei ua anciana actora de cinèma pornografic francesa. La soa carrièra que's debanè enter 1999 e 2007.

Que recebó l'European X Award de la miélher star a Brussèlas en 2003.

A l'òra d'ara, que's consacra a l'acompanhament de las joenas actoras entà la societat de produccion de filmes pornografics V. Communications.

## Ligams extèrnes
* Site oficiau
* 
* Filmografia de Tiffany Hopkins sus EAFD
Hilary Hahn

**Hilary Hahn** (Lexigton, Virgínia, lo 27 de noveme de 1979) qu'ei ua violonista americana.

Que comencè a estudiar lo vriulon au Peabody Conservatory de la Johns Hopkins University de Baltimore dab lo metòde Suzuki. Dinc a 1989 qu'estudiè a Baltimore dab Klara Berkovich e, en 1990, au Curtis Institute of Music a Filadèlfia dab Jascha Brodsky.

En 1991 que debutè dab l'Orquèstra Filarmonica de Baltimore. En 1995 que he la soa debuta internacionau en Alemanha dab l'Orquèstra Sinfonica de la Ràdio de Bavirèra.

Desempuish qu'a continuat ua carrièra de las màgers com concertista e interpreta d'enregistraments.

Lo son vriulon qu'ei ua òbra deu mèste francés Jean-Baptiste Vuillaume.
Otakar Ševčík

**Otakar Ševčík** (Horažďovice, lo 22 de març de 1852 – Písek, lo 18 de genèr de 1934) que ho un violonista chèc e sustot un deus màgers pedagògs deu vriulon. A despart de la soa carrièra com concertista virtuòse, qu'ei famós per'mor deus sons estudis entau vriulon qui son enqüera uei lo dia ua referéncia entaus eslhèves qui aprenen la tecnica d'aqueste instrument.

Ševčík que comencè a estudiar lo vriulon dab lo son pair abans de perseguir au Conservatòri de Praga dab Antonín Bennewitz. Que ho eth medish professor au Mozarteum de Viena, a la Societat Imperiau Russa de Musica de Kiev, que gavidè lo departament de vriulon au Conservatòri de Praga, puish lo medish departament a l'Academia de Musica de Viena ; qu'avó de deishar aqueth pòste après la Segonda Guèrra Mondiau per'mor de la soa nacionalitat chèca e que tornè au Conservatòri de Praga abans d'ensenhar aus Estats Units d'America e au Reiaume Unit.

## Ligam extèrne
*http://imslp.org/wiki/Category:%C5%A0ev%C4%8D%C3%ADk,_Otakar Particions a gratis (inclusent los estudis gaireben estudiats per tots los vriulonistas classics) suu site de l'International Music Score Library Project.
Stradivarius de Barjansky

L**'Estradivari de Barjansky** o, mei simplament lo **Barjansky**, qu'ei un violoncèl deu laütièr cremonés Antonio Stradivari creta en 1690 a Cremona. 

Que deu lo son nom au hèit qui ho jogat peu violoncelista rus Alexandre Barjansky durant la purmèra leitat deu sègle XX. Desempuish 1983 qu'ei lo violoncelista Julian Lloyd Webber (hrair deu compositor de *Cats*, *Evita* e autes comedias musicaus) qui'u joga per lo son concèrts e a l'escadença deus sons enregistraments.