open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anaïs Nin

**Anaïs Nin** (Neuilly-sur-Seine, França, 21 de febrièr de 1903 - Los Angeles, Estats Units, 14 de genièr de 1977) foguèt una escrivana franco-americana d'origina cubano-catalana e danesa qu'es coneguda per encausa de sos *Jornals*, qu'escriguèt a partir de dotze ans e que trachan d'un periòde de quaranta ans. La version non-censurada de sos jornals se publiquèt sonque après que moriguèron ela e son marit.

## Biografia

Anaïs Nin nasquèt a Neuilly-sur-Seine (França) aprèp que sos parents s'èran disseparats. Sa maire s'installèt d'ausida a Nòva York amb sa filha e los dos autres enfants. Quand èra adolescenta, Anaïs Nin quitèt l'escòla per començar a trabalhar coma manequin. En 1923, se maridèt amb Hugh Parker Guiler e l'an seguent s'installèron a París ont Guiler contunhèt sa carrièra bancària. Nin s'avodèt alara a l'escritura, en collaborar amb d'autres autors coma D.H. Lawrence. S'interessèt en aquel temps tanben al domeni de la psicoterapia, en estudiar mai que mai amb Otto Rank, un discípol de Jung.

Es plan apreciada tanben per sa produccion erotica. Abans ela, èran pas gaires las femnas que s'èran aventuradas sus aqueste terren literari. Nin, enfrontada en els anys 1940 a de problèmas financers grèus, redigiguèt los romans del *Delta de Vènus* per un dolar cada pagina. L'estil n'èra escandalosament explicit per son temps amb una enfasi clara sus la bisexualitat femenina, orientacion sexuala que coneissiá l'escrivana.

Nin foguèt l'amiga e amanta d'un grand nombre de figuras literàrias prestigiosas, coma per exemple Henry Miller, Antonin Artaud, Edmund Wilson, Gore Vidal, James Agee e Lawrence Durrell.

La siá apassionada istòria amorosa e d' amistat amb Miller, e sa femna, June, aguèt una influéncia considerabla sus Nin d'un biais personal mas tanben coma escrivana. En 1990 Philip Kaufman dirigiguèt un filme que se basava sul roman *Henry & June*, de son *The Journal of Love — The Unexpurgated Diary of Anaïs Nin 1931-1932*, amb Maria de Medeiros que interpretava Nin, Fred Ward fasiá Henry Miller, e Uma Thurman June.

Nin aviá, a mai, una relacion incestuosa amb son paire dempuèi qu'èra pichonèla. Dins mantun de sos romans es evidenta aquela fascinacion per son paire lo pianista Joaquim Nin, que sentissiá per el una passion prigonda.

En 1973 recebèt lo *doctorat honoris causa* del Philadelphia College of Art. Foguèt elegida per l'Institut Nacional de las Arts e las Letras en 1974. Se moriguèt de càncer a Los Angeles, Califòrnia, lo 14 de genièr de 1977. Son còs foguèt incinerat e sos cendres escampilhats dins la baia de Santa Monica.
Enrico Caruso

**Enrico Caruso**, nascut **Errico Caruso**, forma napolitana del nom (Nàpols, 25 de febrièr de 1873 - Nàpols, 2 d'agost de 1921) foguèt un famòs cantaire d'opèra italian de la fin del sègle XIX e lo començament del sègle XX. Es generalament considerat coma lo melhor cantaire d'opèra de totes los temps.

## Biografia
Enrico Caruso nasquèt a Nàpols dins una familha plan paura que comptèt sèt enfants mas que sonque tres subrevisquèron. Son paire, Marcellino Caruso, èra mecanician e quand Enrico faguèt 11 ans comencèt a trabalhar, primièr amb lo paire, puèi coma obrièr dins una fabrica de teissuts. Sa carrièra musicala s'entamenèt jove qu'èra ja cantaire dins la corala de la parròquia. Puèi quand trabalhava pas interpretava de cançons popularas dins los restaurants de la vila. Mai tard seguiguèt durant tres ans los corses de Guglielmo Vergine que l'incitèt a cambiar son nom napolitan Errico en sa version italiana Enrico.
Castanea sativa

Lo **castanh** (var. **chastanh**, **chastenh**) o lo **castanhièr** (var **castanhier/-nhèr, chastanhier/-nhèir/-nhièr**) es un arbre de las fuèlhas caducas, de la familha de las fagacèas (tan coma lo garric o lo fau). Produtz un fruch, la castanha (o chastanha).

## Descripcion

Es un arbre bèl (de 25&nbsp;m a 35&nbsp;m) amb de brancas longas e de grandas fuèlhas caducas dentadas (que pòdon mesurar fins a 25&nbsp;cm en longor e 4 a 8&nbsp;cm en largor). La selva ont lo castanhièr es majoritari se ditz una *castanhal* (Carcin, Roergue), una *castanhau* (Orlhac), una *chastanhèira* (Auvèrnhe), un *castanet* o *chastanet* (Cevenas), una *castanheda* (Gasconha), una *castanhareda* (Provença) o una *bòsc*/*chastanhierada*/*chastanhòla* (Lemosin), etc. E se'n tira lo nom del parçan de la Castanhau qu'es a l'entorn d'Orlhac.

La longevitat del castanhièr es plan bèla, de 500 a 1500 ans. Un castanhièr sicilian: *[https://web.archive.org/web/20040409214931/http://www.comune.sant-alfio.ct.it/castagno.htm Il Castagno dei Cento Cavalli]* sus la comuna de Sant'Alfio (sul penjal d'Ètna) auriá entre 2000 e 4000 ans.

Lo castanhièr florís de junh a julhet, las flors mascles nòlon alara  a espèrma. Las castanhas tomban tre lo mes d'octobre. L'arbre es monoïc: se tròba sul meteis arbre de flors unisexuadas, mascles e femes, dispausadas en caton dreiçat a la florison.

Lo pelon, involucre verd e espinós, envelopa los fruches, las castanhas, d'un a tres per pelon. Pels botanistas son d'aquènis. Cadun d'aqueles fruches es format d'un clòsc prim e correjós, la pelòfa (lo pericarp pels botanistas) e conten una grana, de còps doas, envelopada d'una pellicula rogenca e astringenta, que dintra dins los plecs de l'amètla e que cal levar abans de consomar.

## Etimologia

*Castanhièr* ven del latin *castanea*, derivat del grèc *kastanon*. Aquel nom fariá referéncia a *Kastanon*, una vila de Tessàlia famosa dins l'Antiquitat per sas castanhas.
*Castanea* designava lo garric abans de designar lo castanhièr. *Sativus* significa  en latin.

## Ligams extèrnes

*  Un sit sul castanhièr en Lemosin amb un vocabulari occitan tematic

## Nòtas e referéncias
Juniperus oxycedrus

Lo **cade** (***Juniperus oxycedrus***) es un arbrilhon mediterranèu de la familha *Cupressaceae*, caracterizat per sas fuèlhas ponchudas munidas dessús de doas bendas blancas destriadas e sos còns bèls roginós a maduresa, al cap de dos ans.

L'òli de cade obtengut per destillacion de la fusta es antiseptic e insecticida, emplegat en cosmetologia e dermatologia.

## Reparticion
Dins sa distribucion naturala, apareis mai que mai dins lo bacin Mediterranèu, la peninsula Iberica e Caucàs.

En Occitània es present en Lengadòc, Provença, Dalfinat e Roergue, mas absent en Gasconha.

## Fotografia


fruits_cade.jpg|Fotografia deis espinas e dei fruchs.


## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Xavier Cugat

thumb|right|Xavier Cugat

Xavier Cugat (1900-1990) foguèt un musician (violonista) catalan emigrat a Cuba.

Nascut **Francesc d'Asís Xavier Cugat Mingall de Bru i Deulofeu** en Girona, sa familha emigrèt a Cuba en 1905. Foguèt musician dels genres cha-cha-cha, mambo e twist.
Justo José de Urquiza

**Justo José de Urquiza y García** (1801-1870) militar (general), foguèt president d'Argentina entre 1854 e 1860.
Claude Monet

Claude Monet (IX arrondiment de París, 14 de novembre de 1840 - Giverny, 5 de decembre de 1926) foguèt un pintre francés pionièr de l'impressionisme.

[thumb|284x284px|''Impression, soleil levant'' ([1872).]]
Zeppo Marx

vinheta

Zeppo Marx (nascut **Herbert Marx** en 1901, m.1979) foguèt un actor american de comèdias del cinèma.
Machado de Assis

**Joaquim Maria Machado de Assis** (1839 - 1908) foguèt un important escrivan, poèta e dramaturg brasilièr durant lo sègle XIX, e un dels principals escrivans de lenga portuguesa e del mond. Foguèt un dels membres fondators de la *Academia Brasileira de Letras* (Acadèmia Brasilièra de Literatura).

### Òbras principalas

* *Memórias Póstumas de Brás Cubas*
* *Dom Casmurro*
* *Quincas Borba*
* *Esaú e Jacó*

## Weblinks
* **[http://metalibri.wikidot.com/authors:joaquim-maria-machado-de-assis MetaLibri Digital Library]**
** *[http://metalibri.wikidot.com/title:contos-fluminenses Contos Fluminenses]*
** *[http://metalibri.wikidot.com/title:dom-casmurro Dom Casmurro]*
** *[http://metalibri.wikidot.com/title:memorias-postumas-de-bras-cubas Memórias Póstumas de Bras Cubas]*
** *[http://metalibri.wikidot.com/title:quincas-borba Quincas Borba]*
Fagus sylvatica

Lo **fau europèu**, (var. **faiard**, **hau europèu**, **hac europèu, hai europèu**),  *(*'Fagus sylvatica*')* es una espècia d'arbre de fuèlhas caducas, originari d'Euròpa, de la familha de las *[[Fagaceae|fagacèas]]* que compren entre autres lo garric e lo castanhièr. 

### Varietats orticòlas (cultivars)
*Fagus sylvatica* compta un quarantenat de varietats ornamentalas eissdas de las seleccions dels orticultors.
* Fau porpre *(F. sylvatica 'Atropurpurea' )*, de fuelhatge roge escur ; 
* Fau laciniat *(F. sylvatica 'Laciniata', sin 'Heterophylla' )*, de fuèlhas estrechas prigondament lobadas ;
* Fau fastigiat *(F. sylvatica 'Fastigiata' )*, de port en colomna estrecha ;
* Fau ploraire *(F. sylvatica 'Pendula' )*, de port retombant;
* *Fagus sylvatica 'Albovariegata' *
* *Fagus sylvatica 'Ansorgei' *
* *Fagus sylvatica 'Asplenifolia' *
* *Fagus sylvatica 'Aurea Pendula' *
* *Fagus sylvatica 'Cochleata' *
* *Fagus sylvatica 'Cristata' *
* *Fagus sylvatica 'Dawyckii' *
* *Fagus sylvatica 'Dawyck Gold' *
* *Fagus sylvatica 'Dawyck Purple' *
* *Fagus sylvatica 'Grandifolia' *
* *Fagus sylvatica 'Rohanii' *
* *Fagus sylvatica 'Rohan Trompenburg' *
* *Fagus sylvatica 'Interrupta Purpurea' *
* *Fagus sylvatica 'Interrupta' *
* *Fagus sylvatica 'Miltonensis' *
* *Fagus sylvatica 'Purpurea Pendula' *
* *Fagus sylvatica 'Purple Fountain' *
* *Fagus sylvatica 'Spaethiana' *
* *Fagus sylvatica 'Swat Margret' *
* *Fagus sylvatica 'Frisio' *
* *Fagus sylvatica 'Purpurea Nana' *
* *Fagus sylvatica 'Purpurea Tricolor' *o* 'Roseomarginata' *
* *Fagus sylvatica 'Luteovariegata' *
* *Fagus sylvatica 'Quercina' *
* *Fagus sylvatica 'Red Obelisk' *
* *Fagus sylvatica 'Rohan Gold' *
* *Fagus sylvatica 'Rotundifolia' *
* *Fagus sylvatica 'Tortuosa Purpurea' *
* *Fagus sylvatica 'Silverwood' *
* e d'autres…}}

## Imatges

Imatge:Faiard-Fau-Fag - borlhons.jpg|Borlhons
Imatge:hêtre_feuille.png|Fuèlha
Imatge:hêtre_fruit.png|Cupula seca
Imatge:Beech flowers.jpg|Flors
Imatge:European_Beech_park_Tervuren.jpg|En la davalada
Imatge:Beloeil AR1bJPG.jpg|Aspècte del tronc
Imatge:Bonnerue AR1aJPG.jpg|Arbre remirable
Imatge:Verzy09.JPG|Fau de Verzy
Imatge:Copper Beech Fagus sylvatica f. purpurea Autumn Leaves 3008px.jpg|Fuèlhas d'un Fau europèu (''Fagus sylvatica'') e davalada
File:Fagus sylvatica MHNT.BOT.2010.6.81.jpg|Fagus sylvatica - Museum specimen
File:Fagus sylvatica MHNT.BOT.2004.0.312.jpg|Fagus sylvatica - Museum specimen
File: BoisDeMadame.jpg | Una fajeda l'ivèrn
Chuck Berry

**Charles Edward Anderson Berry**, mai conegut coma **Chuck Berry** (Saint-Louis, Missorí, 18 d'octobre de 1926 - 18 de març de 2017) foguèt un guitarrista, compositor e cantaire american.  Desvolopèt lo Rhythm & Blues de son temps e i portèt d'elements distinctius de çò qu'anava venir lo Rock’n’Roll: de paraulas sus la vida dels adolescents, lo consumerisme aital coma una musica que donava la part bèla als solos de guitarra e a la mesa en scèna de sos interprèts -  tant d’elements qu'aguèron una influéncia majora sus la musica rock e sus mantes artistas que sovent tornèron far de versions de sa cançons mai famosas, coma per exemple "Maybellene" (1955), "Roll Over Beethoven" (1956), "Rock and Roll Music" (1957) e "Johnny B. Goode" (1958). 
En 2003, la revista *[[Rolling Stone]]* lo classifiquèt coma 6en melhor guitarrista e 25en cantaire mai famós de totes los temps.
right|thumb|thumbtime=1368|start=1368|end=1533|upright=1.5|Chuck Berry, ''You can't catch me'', 1956.
## Discografia
* *After School Session* (1957)
* *One Dozen Berrys* (1958)
* *Chuck Berry Is on Top* (1959)
* *Rockin' at the Hops* (1960)
* *New Juke Box Hits* (1961)
* *Chuck Berry On Stage* (1963)
* *Two Great Guitars* (1964)
* *St. Louis to Liverpool* (1964)
* *Chuck Berry in London* (1965)
* *Fresh Berry's* (1965)
* *Chuck Berry's Golden Hits* (1967)
* *Chuck Berry in Memphis* (1967)
* *From St. Louie to Frisco* (1968)
* *Concerto in B. Goode* (1969)
* *Back Home* (1970)
* *San Francisco Dues* (1971)
* *The London Chuck Berry Sessions* (1972)
* *Bio* (1973)
* *Chuck Berry* (1975)
* *Rock It* (1979)
* *Chuck* (2017)
Alberto Sordi

**Alberto Sordi** (nascut en 1920, m. 2003) foguèt un important actor italian de cinèma del sègle XX.
Lisbona

**Lisbona**, formalament la **Molt nòbla e sempre leiala ciutat de Lisbona**, es la capitala de Portugal, aital del districte de Lisbona, de la region de Lisbona, de l'airal metropolitan de Lisbona, e es tanben lo centre principal de la sosregion estadistica del Grand Lisbona. Es situada dins l'estuari del riu Tage. La populacion èra estimada a  abitants en 2005, e la de l'airal metropolitan a , siá un quart  de la populacion del país. Lisbona es la vila pus rica de Portugal, amb un PIB per capita superior a la mejana europèa. La vila de Lisbona foguèt Capitala Europèa de la Cultura en 1994.

## Istòria
Segon la legenda, la vila foguèt fondada per Ulisses. Los grècs establiguèron un pòrt comercial, que los romans nomenèron "Olissipo" qu'amb lo temps cambièt a "Olissipona" o "Lissipona". Jol contraròtle arabi, lo nom de la vila cambièt per **al-ʾEšbūnah** (الأشبونة) e cambièt fin finala per lo sieu nom actual après la Reconquista en 1147. En 1255 venguèt capitala del Reialme de Portugal.

L'epòca de màger prosperitat per Lisbona foguèt lo sègle XVI mercé al comèrci amb Asia e America, e l'aur provenent de Brasil. Un tèrratrem lo 1èr de novembre de 1755 destruguèt 85% de la vila e  personas i moriguèron.

## Quartièrs istorics e monuments
### [[Baixa]] e [[Chiado]]
### [[Alfama]]
### [[Bairro Alto]]
### [[Belém (Lisbona)|Belém]]
### Estrela
### Parque das Nações
thumb|1100px|centre|Panorama de Lisbona.

## Nòtas

## Referéncias
Òslo

**Òslo** (, ; en norvegian: *Oslo*,  ), tradicionalament **Cristiània**, es la capitala de Norvègia. Es situada dins lo sud-èst del país e deten los estatus de comuna e comtat simultanèament. Òslo es una de las ciutats pilòtas del Conselh d'Euròpa, aital coma lo sèti del comtat de Viken, ja que la ciutat se troba fòra d'aquela circonscripcion. Es la tresena metropòli escandinava mai poplada, sonque superada per Copenaga e Estocòlme, que s'estend dins la region d'Østlandet.

Durant l'Epòca vikinga, Òslo foguèt fondada en 1040 jol nom d**'Ánslo**. Harald Hardrada la causiguèt coma *kaupstad*, es a dire un centre de comèrci. Mai tard, foguèt elevada en evescat en 1070. Òslo venguèt finalament capitala del reialme de Norvègia sota lo règne d'Haakon V, a l'entorn de 1300. Après la destruccion de la ciutat per un incendi en 1624, foguèt reconstruida pel rei Cristian IV de l'autre costat de la baia, prèp de la fortalesa d'Akershus, del qual ten lo nom de **Christiania**, mai tard **Kristiana** (ortografia alternativa de 1877 a 1924).

Òslo ocupa lo territòri que se situa al limit septentrional del fiòrd omonim. Dins totas las autras direccions, la vila es enrodada de puèges verdoses. A l'entorn se comptan una quarantena d'illas, la mai importanta essent Malmøya (0,56&nbsp;km²), e pas mens de 343 lacs. Aquestes darrièrs constituisson una font importanta d'aiga potabla per tot l'oèst de la ciutat. Lo punt culminant es lo Kirkeberget, a una altitud de 629 mètres. E mai que la superfícia cobèrta per la vial siá remarcabla respècte a las autras  metròpolis europèas, la populacion d'Òslo demòra feble: lo territòri municipal compren nombroses parcs e espacis obèrts, que li balhan un aspècte ventilat e verd.

## Referéncias
thumb|280px|right|Òslo, Norvègia.
Dexter Gordon

Dexter Gordon (nascut en 1923, m. 1990) foguèt un musician (saxofonista) de jazz dels Estats Units.

### Discografia
* - *Blowin' the blues away* (amb Billy Eckstine, 1944)
* - *Bluin' boogie* (amb Dizzy Gillespie, 1945)
* - *The Chase* (1947)
* - *Soul Sister* (1961)
* - *Night in Tunisia* (1963)
Bratislava

**Bratislava** (/ˈbracislaʋa/ en eslovac) es la capitala d'Eslovaquia dempuèi 1993. Sa populacion foguèt estimada a  abitants en 2020. Sa superfícia totala es 367,59&nbsp;km².

## Referéncias

thumb|286x286px|right|La partida anciana de Bratislava.

### Ligams extèrnes

* Guida interactiva de Bratislava preparada per las guidas localas
* Info subre Bratislava
* Guida dels principals sits toristics de Bratislava
* Centre vila e castèl de Bratislava sus Google Maps
* Bratislava galariá fotografica
Giuseppe Verdi

Giuseppe Fortunino Francesco Verdi (1813 - 1901) que ho un compositor d'opèras italian deu sègle XIX e un deus màger dens l'istòria de l'opèra. 

Que ho emparat per un un ric merchant aperat Antonio Barezzi e qu'esposore la soa hilha Margherita en 1836. Que's liguè dab lo movement nacionaliste italian e, a la vaduda de l'etat italian que vadó membre deu parlament.

Enter los sons opèras màgers que podem mentàver *Nabuco* (1842), *Rigoletto* (1851), *Il trovatore* (1853), *La traviata* (1853), *Simon Boccanegra* (1857), *Un ballo in maschera* (1859), *La forza del destino* (1862), *Don Carlos* (1867), *Aïda* (1871) e *Otello* (1887).
Wisconsin

**Wisconsin** es un estat dels Estats Units d'America qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta al nòrd lo lac Superior e Michigan, a l'èst lo lac Michigan, al sud Illinois e a l'oèst Iowa e Minnesòta.

## Geografia

### Economia
L'economia rurala se basèt inicialament sul comèrci de las pèls de divèrses animals. Venguèt après l'esplecha forestièra, l'agricultura e l'elevatge bovin pel lach. 
L'agricultura e l'elevatge se concentran pels dos tèrces meridionals de l'estat, alara que pel tèrç septentrional dominan l'esplecha forestièra e lo torisme. 

Emai que l'estat siá un important productor de fèrre e de plomb, fins al sègle XX l'unica produccion minerala significativa de Wisconsin èra la pèira trencada, sabla e grava, totas emplegadas pel bastiment. 

L'industrializacion comencèt a la fin del sègle XIX al sud-èst de l'estat, Milwaukee essent lo sieu centre mai important, e en s'espandissent principalament pel sud-èst de l'estat, a ras de la riba del lac Michigan, d'Illinois fins a Green Bay. I cal notar las industrias alimentàrias (Oscar Mayer, Kraft Foods, Miller Brewing Company), de maquinària e equipament de transpòrt (Harley-Davidson, Johnson Controls, Oshkosh Truck), panièra (Kimberly-Clark), d'instruments medicals, e editors (Krause Publications). 
Dins los darrièrs decennis las activitats del sector de servicis, mai que mai las de medecina e educacion, cresquèron en importància.
### Vilas Principalas
*Milwaukee
*Madison
*Green Bay
*Eau Claire

## Istòria

### Ligams extèrnes
Cheyenne (Wyoming)

**Cheyenne** es una vila e la capitala de l'estat american de Wyoming. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2005. Sa superfícia totala es 57,9&nbsp;km².
Wyoming

Wyoming es un estat dels Estats Units d'America, situat al nòrd de les Montanhas Rocosas. Sa capitala es Cheyenne. Amb 577,737 abitants es l'estat mens poblat dels Estats Units.

Fa frontièra amb Montana al nòrd; Dakota del Sud e Nebraska a l'èst; Colorado al sud; Utah al sud-oèst e Idaho a l'oèst.

Al nòrd-oèst de l'estat se tròban los parcs nacionals de Yellowstone e de Grand Teton.

## Istòria

## Geografia

## Economia

### Ligams extèrnes
Quercus pyrenaica

Lo **tausin** (*Quercus pyrenaica*) es un arbre monoïc de la familha de las fagacèas. Es originari del sud-oèst d'Euròpa e de l'extrèm nòrd-oèst d'Africa.
Augusta (Maine)

thumb|280px|right|Lo capitòli de la vila d'Augusta, Maine.

**Augusta** es una vila e la capitala de l'estat american de Maine. Sa populacion en 2000 èra estimada a  abitants. Sa superfícia totala es 150,9&nbsp;km².
Pèir de Jeliòt

**Pèir de Jeliòt** (en francés la grafia de *Pierre de Jélyotte* que muisha totas la variantas possiblas dab G o J, Y o I e un o dus T), musician, clavecinista, guitarrista, violoncelista e compositor, que ho de segur lo màger deus cantadors francés deu sègle XVIIIau. Que vadó a La Seuva (Bearn) lo 13 d'abriu de 1713 e, mainatge, que s'anè estudiar lo cant e la musica a Tolosa. Que comencè la soa grana carrièra a París en 1733 e que tribalhè per annadas en estreta collaboracion dab Jean-Philippe Rameau per qui e cantè, dab la soprano bordalesa Mla Fèl, haut o baish tots los purmèrs ròtles deus sons opera. Jeliòt, com purmèr cantador deu son temps (qu'èra lo *prim'uomò*) qu'avó lo parat de cantar l'opera de Jean-Jacques Rousseau, *[[Le Devin du Village]]* davant la cort. Que demora ua letra qu'escrivó au filosòf per li condar l'escaduda de la soa òbra e que lo rei Loís XV que la cantava faus deu matin dinc au ser.
1754 que ho l'annada qui cantè Dafnís e Alcimadura, l'opera occitan de Mondonvila, a Fontainebleau, davant la cort e en companhia de mantuns cantadors occitan com Mla Fèl o Antòni Trial.
Lo pertrèit mei famós que conservam de Jeliòt (e tanben de Mozart) qu'ei lo concert en ço deu prince de Conti on vedem lo mainatge Mozart au clavecin en companhia deu vielh Jeliòt cantant e jogant la guitarra. 
Jeliòt que's morí lo 12 d'octobre de 1797.

## Ligams extèrnes
*Flors de Bearn site on presentan lo cantador
Maria Fèl

**Maria Fèl** fut una cantaira occitana dau siègle XVIII. Neishuda a Bordèu lo 24 d'octòbre de 1713 estudièt lo cant italian damb Na Vanloo (la molhèir de Carle van Loo). Fut, au costat dau ténor bearnés Jeliòt), la *prima dòna* de las opèras de Rameau e interpretèt l'opèra occitana de Mondonvila: Dafnís e Alcimadura. 
Amiga dau pintre Quentin de la Tour, son portrèit hut una de las grandas òbras laudadas au Salon deu Lovre de París de 1757. Morit a Chaillot lo 2 de heurèir de 1794. Son frair Antòni Fèl e sa neboda Francesa Fèl furen tanben cantaires d'opèra en aqueth temps.
Batalha de Castilhon

Batalha enter las fòrças anglogasconas miadas per John Talbot e las francobretonas miadas per Carles VII de França. La batalha se debanè lo 17 de julhet de 1453 a Castilhon (de la Batalha). La victòria francesa ad aquera batalha sinha la fin deu poder anglés en Gasconha Septentrionau e la fin de la Guèrra de Cent Ans.
Batalha d'Stalingrad

La Batalha d'Stalingrad es considerada coma lo punt d'inflexion de la Segonda Guèrra Mondiala e la mai sagnosa de l'istòria de l'umanitat.
S'i afrontèron los alemands e lors aligats (Italians, Romaneses) e los sovietics entre lo 21 d'agost de 1942 (començament del sèti de Stalingrad per las fòrças de l'Axe) e lo 2 de febrièr de 1943 (reddicion de la 6ena Armada alemanda). Inclutz lo sèti de la vila pels alemands, los combats al dintre de la ciutat e la contraofensiva sovietica. Es una victòria decisiva dels sovietics. Las fòrças de l'Axe perdèron  òmes, siá un quart de las loras fòrças sul Front de l'Èst, e un molon de material. L'Axe se poguèt pas jamai remetre d'aquelas pèrdas e comencèt una longa retirada fins a Berlin e la desfacha de l'Alemanha Nazi.

## Situacion iniciala

Lo 22 de junh de 1941, Alemanha e sos aligats de l'Axe invasisson l'Union Sovietica, en avançar lèu en pregondor en territòri sovietic. L'avança alemanda s'arrestarà davant Moscòu amb la contraataca sovietica.

A la prima de 1942 los Alemands estabilizèron las loras linhas de front mas las pèrdas de l'ivèrn rendián malaisida una ofensiva del Grop d'Armada Centre sus la capitala de l'Union Sovietica.

Lo comandament alemand estudièt alara las possibilitats d'ofensiva endacòm mai. Un dels objectius màgers podiá èsser Caucàs e sas riquessas en idrocarburs tan coma lo flume de Vòlga, via màger de comunicacion del  sovietic. Una mestresa d'aquelas doas regions poiriá portar un còp definitiu a la maquina de guèrra sovietica segon los plans alemands.

## Operacion "Blau"

## Dins la ciutat

## Operacion "Uranus"

## La victòria sovietica
Georgia (Estats Units)

**Georgia** es un estats del sud dels Estats Units d'America. Situat al sud de la còsta atlantica, confronta a l'oèst Alabama, al nòrd Tennessee e la Carolina del Nòrd, a l'èst la Carolina del Sud e al sud Florida. Sa capitala es Atlanta. L'estat ten son nom del rei Jòrdi II d'Anglatèrra. La província de Georgia foguèt una de las 13 colonias que se revoltèron contra Granda Bretanha durant la Revolucion americana.

### Istòria

### Geografia

### Economia

### Ligams extèrnes
Atlanta (Georgia)

thumb|280px|right|Edificis a Atlanta, Georgia.

**Atlanta** es una vila e la capitala de l'estat american de Georgia. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2005. Sa superfícia totala es 343&nbsp;km².

De grandas entrepresas an lors sètis socials dins la ciutat, coma Coca Cola, lo canal de television CNN e la companhiá d'aviacion Delta Airlines.
Elefant

Lo tèrme **elefant** amassa los animals existissent de la familha ''elephantidae''. 

Los elefants èran d'autres còps classats dins la familha dels *Pachydermata* (los *paquidèrmas* etimologicament los animals "de pèl espessa" conten tanben los hippopotamidae, tan val direr los ipopotams) mes lo concèpte d'aquesta familha es auèi abandonat pr'amor qu'amassava bèstias d'origina filogenetica diferentas.

La familha dels elefants es actualament compausada de 2 genres:
* ''Loxodonta'':	(los elefants africans, amb 2 espècias).
** ''Loxodonta		cyclotis'' (l'elefant del bòsc		d'Africa)
** ''Loxodonta		africana'' (l'elefant d'Africa de la savana)
* ''Elephas'':	(l'elefant asiatic, amb 1'espècia, actualament).
** ''Elephas		maximus''
Los elefants son los animals terrèstres màgers e, adultes e en bona santat, n'an pas cap de predator. Son amenaçats per l'òme, encausa d'una coexisténcia de còps malaisida e de la valor de sas defensas que son expleitadas per lor evòri (que son comèrci es internacional e remplaçat ara per corosò tanben conegut com l'evòri vegetal).

La gestacion de l'elefant es mai o mens de 22 meses (la mai longa demèst los animals terrèstres) e son cervèl es un dels tres certvèls los mai desvolopats dins lo regnat viu sus Tèrra (amb los cervèls dels cetacea e dels hominidae).

Los elefants de la savana e del bòsc son d'espècias diferentas. I a agut una divergéncia entre lo mamot lanós e l'elefant d'Asia aquò fa tan longtemps coma la divergéncia entre l'òme e lo monin. L'elefant de la savana es gaireben mai grand d'un mètre que l'elefant del bòsc. Emai es dos còps mai pesuc. 
.

Per reconéisser une elefant d'Africa d'un d'Asia nos podèm espiar las aurelhas (mai pichonas en Asia) ; lo cap de la trompa (que n'i a pas qu'un dit en cò de l'elefant d'Asia) ; e la talha dels elefants (l'elefant d'Africa de la savana es lo mai grand, l'asiatic es mai pichon, e l'elefant del bòsc d'Africa es lo mai pichon.).https://fr.vikidia.org/wiki/%C3%89l%C3%A9phant_d'Asie 
### Referéncias
Antòni Fèl

Antòni Fèl, cantador d'operà e compositor vadut a Bordèu en 1694 e mort a Bicêtre lo 27 de junh de 1771. Hilh d'un organista nomat Henric Fèl, que canté dab lo Concert Spirituel e a l'operà e que compausé "*cantatilles*" e " *Airs et duos tendres et bacchiques*". La soa hilha Francesa Fèl e la soa sòr Maria (coneguda com Mla Fèl) tanben qu'èran cantadoras (la dusau que ho la mei famosa deu sègle).
Antòni Trial

**Antòni Trial**, cantaire provençau dau sègle XVIII, nascut a Avinhon en 1737. Fasèt una granda carriera a l'operà, au maugrat de sa votz nasicaira, en jogant ròtles de pecs e de païsans. Pr'amor d'aquò, balhèt, en musica, lo tèrme "votz de trial" per designar aquesta mena de votz. Participèt a la creacion de l'operà occitan Dafnís e Alcimadura. Durant la Terror, se tenguèt au costat de Robespierre e aquò que foguèt, après la casuda d'aqueu regime, sorsa de l'ostilitat dau public qu'acabèt sa carriera. Moriguèt a París lo 5 de febrier de 1795.
D'autes membres de sa familha que s'escadèn tanben en musica en aqueu temps: son fraire, lo violonista e compositor Joan Claudi Trial; la soprano Maria Joana Trial, femna d'Antòni, (nascuda Milon); e lo filh de Maria Joana e d'Antòni, Armand Emanuèl Trial, pianista e compositor.
Lo Dalfin

**Lo Dalfin** (**Lou Dalfin** dins la grafia de l'Escòla dau Pò) es un grop de musica de las Valadas Occitanas d'Itàlia, fondat en 1982 per Sèrgi Berardo. 

Lor musica mescla lo rock amb lo patrimòni cisalpenc o mai generalament occitan (borrèias, rigaudons, correntas, chançons tradicionalas...).

Lo nom afichat dau grop rèsta en grafia de l'Escòla dau Pò mas las paraulas son publicaas aüra en grafia classica.

## Discografia
* Primiera epòca
** 1982: *En franso i ero de grando guero* ;
** 1984: *L'aze d'alegre*.
* Segonda epòca
** 1992: *W Jan d'l'Eiretto*, Ed. Ousitanio Vivo; 
** 1995: *Gibous, Bagase e Bandí*, Ed. Baracca e Burattini/Sony; 
** 1997: *Radio Occitània libra* live amb lo grop basc Sustraia, Ed. Baracca e Burattini/Sony; 
** 1998: *Lo viatge*, Ed. Noys; 
** 2001: *La flor de lo dalfin*, UPRFolkRock/Peones edizioni musicali; 
** 2003: *Sem encar ici* - single enregistrat e mixat per Madaski e M. Tavella e pas  jamai distribuit dins lo comèrci; 
** 2004: *L’òste del Diau*, Ed. Tarantanius, distribuzione Venus.
** 2005: *Al temps de festa en [[Occitània]]*, Ed. Aditi Image/Felmay, DVD.
** 2007: *I Virasolelhs*
** 2009: *Remescla*, Ed. Musicalista/Green Queen Music/Self.
** 2011: *Cavalier Faidit*

## Ligams intèrnes
* Discografia del Dalfin

## Ligams extèrnes
*    Sit oficial
* Live a Torino
* Lo Dalfin a l'Estivada de Rodés
## Nòta
Lo Seriòl

**Lo Seriòl** o **Lou Seriol** en grafia de l'Escòla dau Pò (qu'es una varianta de *L'esquiròl*) es un grop de musica nascut en 1992 de las Valadas Occitanas. **Lo Seriòl** chanta mai que mai en lenga occitana. La lora musica mescla lo patrimòni cisalpenc o mai generalament occitan (borrèias, rigaudons, correntas, chançons tradicionalas...) a l'ska e al rock.
Lor primièr album "Persi Pien" sortiguèt en 2000.

## Istòria
Lo grop foguèt fondat dins la vila d'Aison (Província de Coni). Los membres del grop èran alara adolescents de 12 a 15 ans encoratjats per Sèrgi Berardo, lo gavidaire del grop Lo Dalfin qui èra lo professor de musica de quauques membres del grop. Lou Seriol es un grop de musicians italians, originari del Piemont, que canta essencialament en occitan.

Era l'espòqua del rock alternatiu. Escotèran Les Négresses Vertes e lor novèla musica populara.

Uèi, son convidats en Italia, en Espanha, en França, en Austria, en Holanda.

Nascut del moviment dich « tradinovatritz », lo grop perliga musica tradicionala e rock'n'roll. Aital, an compausat tant ambe d’accordeon o ambe de flavuta, qu’ambe d’instrumens coma la guitara electrica o la diana. Tot en poisant dins lo repertòri tradicional  italian, Lou Seriol ajusta sa tòca personala energisanta. Fòrça festiu, lo grop pròche de Massilia Sound System a notament colaborat amb Papet J.

## Membres del grop
* Stefano Degioanni : cant
* Edoardo Degioanni : organetto, claviers 
* Giampiero Beltrando : flaüta, cornamusa
* Adriano Rovere : guitarras 
* Marco Ferrua : baissa
* Roberto Gaia : bateria, percussions

## Discografia
* *Persi Pien* (2000)
* *Reviori* (2005)
* *Ambe vos* (2009)

## Ligams extèrnes
* a Youtube
* Laiseme a Youtube
* Sit del grop
Corrent Revolucionari Occitan

Lo **Corrent Revolucionari Occitan** o **CRÒC**  es un ancian movement politic occitan qu'existiguèt de 1995 a 2001. Federava mai d'un grop local: Anaram Au Patac en Bearn, los Patriòtas Occitans a Tolosa, Occitània Libertat a Ais de Provença, Reviscòl Roergàs en Roergue.

Malgrat cèrtas divergéncias entre los grops e dins los grops se podiá definir coma un movement d'extrèma-esquèrra e independentista.

***[[Har/Far]]***, revista qu'existís totjorn, èra lo jornal comun al movement.

Lo sol grop fondador que rèsta actiu uèi lo dia es Anaram Au Patac en Bearn, que contunha de gerir la revista *Har/Far*.

## Istoric
En 1995, los tres grops cofondadors del CRÒC foguèron Anaram Au Patac o AAP (fondat a Pau en 1992), los Patriòtas Occitans (fondats a Tolosa en 1993) e Occitània Libertat (fondat a Ais de Provença en 1994) ;entre sos membres fondators comptava amb de militants libertaris, comunistas, de l'AREV, e del Partit Occitan. S'i ajustèt puèi un quatren comitat, Reviscòl Roergàs en Roergue. 

AAP foguèt lo grop mai dinamic e mai fòrt dins lo CRÒC. La revista d'AAP, ***Har***, fondada en 1995, venguèt lèu la revista del CRÒC amb lo nom mai panoccitan ***[[Har/Far]]***, mas la redaccion e la gestion demorèron al sèti d'AAP a Pau. 

Lo CRÒC coneguèt un certan dinamisme entre 1995 e 2000 aperaquí. En gaire de temps, atraguèt la quasi-totalitat dels joves occitanistas que desiravan de far de politica e que se reconeissián pas facilament dins d'organizacions mai tradicionalas coma lo Partit Occitan e lo PNO. Lo sol autre grop occitanista que podiá atraire de joves e que podiá far concurréncia al CRÒC (independentista), aquò èra la Linha Imaginòt (antiindenpendentista). Totun lo CRÒC se limitava pas a la joventut e teniá de militants de totas las edats.

Mas la manca de coordinacion del CRÒC, a l'escala panoccitana, provoquèt sa dislocacion al començament dels ans 2000 e alavetz AAP decidiguèt de sortir del CRÒC en 2001. Aquò accelerèt la baissa d'activitat puèi la desparicion rapida del CRÒC. 

Dempuèi 2001, ça que la, i a agut qualques assages per reviscolar lo CRÒC dins las regions de Tolosa e de Carcassona. La màger part dels èx-militants del CRÒC son anats cap a d'autras organizacions politicas occitanistas coma Anaram Au Patac, Iniciativa per Occitània, lo Partit de la Nacion Occitana (PNO) e lo Partit Occitan (PÒC), o ben dins l'occitanisme cultural, o encara dins d'organizacions non occitanistas d'esquèrra. Lo Partit Occitan, en particular, a sauput se reorganizar e se modernizar parcialament en seguida del sagron del CRÒC. L'existéncia del CRÒC, e mai s'es estada efemèra, a marcat l'aparicion d'una generacion novèla de militants durant los ans 1990, qu'an contribuit a rejovenir l'occitanisme en general. Aital lo CRÒC es estat, amb la Linha Imaginòt, una de las illustracions de l'aparicion del Temps Tres del movement occitan (segon los tèrmes prepausats per Robèrt Lafont, amb lo Temps Un a la fin del sègle XIX, lo Temps Dos durant los ans 1960-70 e lo Temps Tres dempuèi los ans 1990).

## Vejatz tanben
* Anaram Au Patac
Phoenix (Arizòna)

thumb|280px|right|Centre de Phoenix, Arizòna.

**Phoenix** (en o'odham: S-ki:kigk; en yavapai: Wathinka o Wakatehe; en apache occidental: Fiinigis; en navaho: Hoozdoh; en mojave: Hachpa 'Anya Nyavaes), qu'en anglés signifia lo fènix, es la capitala e la vila mai importanta de l'estat american d'Arizòna. Aquesta vila, qu'es la seisena vila mai poblada dels Estats Units, comptava una populacion de  abitants, en 2010. Sa superfícia totala es 1230,5&nbsp;km².

## Galariá


Phoenix, Arizona.jpg|
Downtown Phoenix Skyline Lights.jpg|
Arizona Science Center 2011.jpg|
Rosso House-1.jpg|
Phoenix Exterior Camelback.2009.jpg|
Cactus-2.jpg|


## Nòtas e referéncias
Manaus

**Manaus** es la capitala de l'estat brasilièr de las Amazonas. Sa populacion totala èra estimada a 1&nbsp;612&nbsp;475 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 11&nbsp;400&nbsp;km².

Es la pus granda vila en populacion totala de la Region Nòrd de Brasil.

thumb|left|240px|Pòrt de Manaus, Amazonas.
Borrèia

250px|thumb|right|Borrèia d'Auvèrnhe
La borrèia es un tipe de dança tradicionala originaria d'Auvèrnhe e plan espandida en Occitània. Se dança mai que mai dins lo Massís Central e en Arièja. Per extension se dison tanben *borrèias* los aires e las cançons qu'acompanhan la dança.

Dins los balètis, a l'ora d'ara, trobam majoritàriament doas formas de borrèias : las borrèias de dos temps e las borrèias de tres temps.
## Ligams extèrnes
* Florac : borrèia montanhòla - Occitanica eAnem / CIRDOC
*  La Talvera - Borrèias: Lo pont d'Entraigas / Montava la marmita
Oklahoma City (Oklahoma)

**Oklahoma City** es una vila e la capitala de l'estat american d'Oklahoma. Sa populacion èra estimada a 649 021 abitants, en 2018. Sa superfícia totala es 1606,67&nbsp;km².

## Personalitats que visquèron a Oklahoma City

* John Michael Talbot
* Wanda Jackson, cantaira americana de rock'n'roll e de rockabilly.

## Nòtas e referéncias
Tallahassee (Florida)

thumb|280px|right|Lo capitòli de Tallahassee, capitala de l'estat de Florida.

**Tallahassee** (prononciacion americana: ) es la capitala de l'estat american de Florida. Sa populacion èra estimada a 205.089 abitants en 2024. Sa superfícia totala es 254,5&nbsp;km².
Florida

Florida (; ; ) es un estat dels Estats Units d'America situat al sud-èst del país.
Confronta a l’oèst lo golf de Mexic, al nòrd Alabama e Georgia e a l’èst l’ocean Atlantic. Amb mai de 20 milions d'abitants en 2015, es lo tresen Estat pus poblat del país. Amb una superfícia de , Florida se classa al 22en reng dels Estats americans. Sa capitala politica es Tallahassee, mas l'aglomeracion pus poblada es Miami, que compta mai de 5,5 milions d'abitants (estimacions de 2009).

### Istòria

### Geografia

### Economia

### Ligams extèrnes
Brian Jones

Brian Jones (nascut **Lewis Brian Hopkin Jones** en 1942, m.1969) musician, cantaire e compositor anglés, fondator del grop de rock The Rolling Stones.
Tèxas

**Tèxas** (; en anglés: *Texas*; en espanhòl: *Texas* o *Tejas*) es un estat dels Estats Units. Es lo segond mai grand estat del país a l'encòp en superfícia e en populacion. Geograficament, es situat al centre sud del país, e confronta los autres estats americans de Loïsiana a l'èst, Arkansas al nòrd èst, Oklahoma al nòrd, Nòu Mexic a l'oèst, e los estats mexicans de Chihuahua, Coahuila, Nuevo León, e Tamaulipas al sud oèst, mentre que lo Golf de Mexic se situa al sud èst.

Houston es la vila mai grand granda de Texas e la quatrena mai granda als Estats Units, mentre que l'aira metropolitana de Dallas - Fort Worth es la mai granda de tot l'estat e la quatrena mai granda del país. Las autras vilas importantas son San Antonio, El Paso e Austin que n'es la capitala.

### Istòria

### Geografia
thumb|left|Mapa topografica de Tèxas.

Tèxas, que s’estend entre 25°50’ e 36°30’ de latitud nòrd, e entre 93°31’ e 106°9’ de longitud oèst, ten de paisatges variats. La vila pus a l'oèst es El Paso. Amb , Tèxas es lo segond Estat pus vast dels Estats Units après Alaska. La longor totala de sas còstas atenh mai de . La pus granda part de Tèxas se trapa dins lo fus orari dels Estats del centre (UTC−06:00) ; sola la region pus occidentala (comtats d’El Paso e d’Hudspeth) aperten al fus orari de las montanhas (UTC−07:00). L'Estat a una frontièra comuna amb Mexic. Aquela region es una zona d'escambis umans e economics. Los Estats americans que bòrdan Tèxas son Loïsiana e Arkansas a l'èst, Oklahoma al nòrd, e Nòu Mexic a l'oèst.

Las frontièras de Tèxas foguèron longtemps disputadas entre las poissenças colonialas europèas, Mexic e los Estats Units. Uèi, mai d'un rius marcan los limits de l’Estat : lo Rio Grande al sud, la Ribièra roja al nòrd e la Sabine a l’èst. Tèxas aperten a plusors ensembles regionals : a la Sun Belt per son clima e son dinamisme economic; al Far West per sos paisatges e son folclòr ; mas tanben al Sud dels Estats Units per son istòria e sa cultura. Se durbrís sul golf de Mexic e sus la Mexamerica pr'amor de son passat e de sas relacions amb lo país vesin.

### Economia

### Ligams extèrnes
Joan Josèp Moret

**Joan Josèp Moret** (en francés *Jean-Joseph Mouret*, compositor barròc provençau vadut a Avinhon lo 11 d'abriu de 1682 e defuntat a Charenton (per'mor de la soa santat mentau) lo 20 de deceme de 1738. Qu'ei l'autor de Las Fèstas de Talia (*Les Festes de Thalie*, 1714), operà compausat sus un libret de La Font dab ua entrada en provençau.
Batalha de Korsk

La Batalha de Korsk, coneguda coma *Operation Zitadelle* pels alemands (*Operacion Ciutadèla* en occitan) es una de las batalhas màgers sul Front de l'Èst de la Segonda Guèrra Mondiala. Demòra la batalha de fòrças coirassadas mai granda de totis los temps e inclutz la jornada pus costosa en pèrdas aerianas dins l'istòria.
L'operacion es una ofensiva alemanda qu'aviá per tòca de trencar lo sortent de Kursk per encerclar las fòrças sovieticas. Los sovietics, que se dobtavan de las intencions alemandas, preparèron lo terren, se defendèron e passèron a la contraofensiva.
Batalha de Moscòu

thumb
La **Batalha de Moscòu** (en rus:  Битва за Москву, *Bitva za Moskvu*) fa referéncia a la defensa sovietica de Moscòu e la contraofensiva que la seguiguèt entre octobre de 1941 e genièr de 1942 sul Front de l'Èst contra las fòrças de l'Alemanha Nazi. Adolf Hitler considerava Moscòu, capitala e ciutat mai bèla de l'URSS coma l'objectiu màger, militar e politic, de l'invasion de l'URSS per sas armadas.
Josèp de La Font

**Josèp de La Font** (en francés **Joseph de La Font**), escrivan de teatre e libretista francés d'opèra vadut a París en 1686 e mort a Passy lo 30 de març de 1725. 

Qu'ei en particular l'autor deu libret de l'opèra-balet de Moret Las Fèstas de Talia dont ua entrada, "La Provençale", b'ei escrita en partida en provençau (çò qui hè teoricament d'eth, hens ua mendra mesura, un escrivan occitan).

Jogaire e pintaire, que morí joen.

## Ligam extèrne
* *La Provençale* sus Gallica http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k72126v
*  Sas pèças e lors representacions sul sit CÉSAR
Fabulous Trobadors

**Fabulous Trobadors** es un grop de musica tolosenc, estacat al quartièr Naut Bernat e fondat en 1987, qu'a desvolopat un estil particular basat sul folclòre occitan e los ritmes del nordeste brasilièr.

Claudi Sicre compausa los tèxtes e rappa, mentre que Ange B. (Jean-Marc Enjalbert a la vila) rappa tanben e jòga lo *human juke-box* en produsent de nombroses sons amb la sola ajuda de sa boca (beats, scratchs, trompeta, guitarra, etc).
Los tèxtes de cèrtas de lors cançons son escriches en occitan. Pendent lors concèrts, una bona partida es en improvisacion, jos forma de *jotas verbalas* o *duals de tchaches*, tot drech eissits de la "tençon" dels trobadors occitans. L'espectacle es tanben dins la sala, perque de nombrosas danças folcloricas s'i debanan.

## Discografia

**[[Èra pas de faire]]* (1992)
**[[Ma ville est le plus beau park]]* (1995)
**[[On the Linha Imaginòt]]* (1998)
**[[Duels de tchatche et autres trucs du folklore toulousain]]* (2003)

## Cançons mai conegudas
* *Pas de ci* (1993)
* *Quel sera notre futur* (1995)
* *Ma ville est le plus beau park* (1995)
* *Calandreta* (1995)
* *Bona annada* (1995)
* *Chirac je t'aime* (1996, **Les Durs Balladins**, parodia de la cançon egipciana *Ya Mustapha*)
* *L'accent* (1998)
* *L'omelette au pastis* (1998)
* *Demain demain* (2003)
* *Doman* (2003)
* *Bonne nuit* (2003)
* *Y'a des garçons* (2003)
* *Ami* (2003)
* *Toulousain* (2003)
* *Si tu te fais* (2003)

## Vejatz tanben
* Linha Imaginòt

## Ligams intèrnes
* Discografia dels Fabulous Trobadors

## Ligams extèrnes
* Sit oficial
* Fabulous Trobadors sul sit del label Tôt ou tard 

## Referéncias
Massilia Sound System

thumb|Gari Grèu, un dels cantaires del grop

**Massilia Sound System** es un grop musical de raggamuffin (entre lo reggae e lo rap) que canta en occitan e en francés. Es aparegut a Marselha dins leis ans 1980 e a sauput desvolopar una version « provençala » dau reggae / rub-a-dub jamaican a travèrs de tèxts cantats en occitan e en francés, e un sòn que se reconeis entre mila, a basa de boitas de ritmes e de samples (vejatz sampler) pescats dins la tradicion locala o en cò de sei collègas. Longtemps deslaissat per leis ostaus de discs, lo grop a fondat sa pròpria estructura de produccion: *Roker promocion*. Lo grop s'implica dempuei longtemps dins la vida culturala de Marselha en multiplicant lei balètis, lei repais de quartier e d'autreis iniciativas simpaticas. 

"Lo Massilia" a sauput repopularizar la vila de Marselha dins leis ans 1990, en conjoncion amb lei bòns resultats de l'Olimpic de Marselha e d'autrei grops de la scèna marselhesa (IAM) e balhar ansin una identitat positiva a una generacion entiera de marselhés joves, fièrs de sa ciutat e de sa capacitat a bracejar lei culturas.

De liames regionaus se son formats amb d'autrei formacions, coma lei Fabulous Trobadors de Claudi Sicre a Tolosa, lei Nux Vomica a Niça, e d'autrei grops reggae/ragga utilizant de valors similaras e una lenga minorizada (vejatz la Linha Imaginòt).

Sei darriers albums reïntègran lei sonoritats rock, aprefondisson leis exploracions world, coma l'utilizacion dei taulas, e mai fan quauqueis incursions dins la drum'n'bass.

En 2004, an decidit de laissar plaça a de projèctes sòlo, coma aquelei de Oai Star (rock/ragga festiu), Soleil FX (dub), Moussu T e lei Jovents (lo grop de Tato, cançon).

Li agrada de servir lo pastís pendent lei concèrts, demandan au public de se sarrar per beure un còp. Massilia sèrv, de quauque biais, d'entretenir la cultura de nòstra bèla Provença. 

## Discografia
* *[[Parla Patois]]* (1992)
* *[[Chourmo]]* (1993)
* *[[Commando Fada]]* (1995)
* *[[Aïolliwood]]* (1997)
* *[[Marseille London Experience]]* (1999)
* *[[3968 CR 13]]* (2000)
* *[[Occitanista (album)|Occitanista]]* (2002)
* *[[Massilia fait tourner]]* (Live, 2004)
* *[[Òai e Libertat]]*  (2007)
* *Massilia*  (2014)
* *Sale caractère*  (2021)

## Liames extèrnes
* Sit oficiau
T. S. Eliot

esquèrra|80px|Medalha prèmi Nobel

**T. S. Eliot** (nascut **Thomas Stearns Eliot** en 1888 als Estats Units, mòrt en 1965 a Londres) foguèt un escrivan anglés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1948.

En las siás òbras destaca lo suenh formal e las referéncias culturalistas. Enquadrat dins lo *New Criticism*, pensava que l'art li caliá pas èsser l'expression d'experiéncias personalas mas lo trabalh sus simbòls universals.

### Poesia
* 1917: *Prufrock and Other Observations*
* 1920: *Poems*
* 1922: *The Waste Land*
* 1925: *The Hollow Men*
* 1927-1954: *Ariel poems*, on s'incloís lo poema *"The Journey of the Magi"*
* 1930: *Ash Wednesday*
* 1931: *Coriolan*
* 1939: *Old Possum's Book of Practical Cats*
* 1939: "*The Marching Song of the Pollicle Dogs"* e *"Billy M'Caw: The Remarkable Parrot"*, en l'òbra comun *The Queen's Book of the Red Cross*
* 1945: *Four Quartets*

### Teatre
* 1926: *Sweeney Agonistes*, representada l'an 1934
* 1934: *The Rock*
* 1935: *Murder in the Cathedral*
* 1939: *The Family Reunion*
* 1949: *The Cocktail Party*
* 1954: *The Confidential Clerk*
* 1959: *The Elder Statesman*, representada l'an 1958

### Non-ficcion
* 1920: *The Sacred Wood: Essays on Poetry and Criticism*
* 1920: *The Second-Order Mind*
* 1920: *Tradition and the individual talent*
* 1924: *Homage to John Dryden*
* 1928: *Shakespeare and the Stoicism of Seneca*
* 1928: *For Lancelot Andrewes*
* 1929: *Dante*
* 1917-1932: *Selected Essays*
* 1933: *The Use of Poetry and the Use of Criticism*
* 1934: *After Strange Gods* (1934)
* 1934: *Elizabethan Essays*
* 1936: *Essays Ancient and Modern*
* 1940: *The Idea of a Christian Society*
* 1948: *Notes Towards the Definition of Culture*
* 1951: *Poetry and Drama*
* 1954: *The Three Voices of Poetry*
* 1957: *On Poetry and Poets*

## Referéncias
Betty Carter

**Betty Carter** (nascut **Lillie Mae Jones** en 1929, m. 1998) foguèt una important cantaira de jazz (estil: bebop) dels Estats Units d'America.
Pèire II d'Aragon

thumb|right|Sagèl de Pèire II d'Aragon

**Pèire II d'Aragon** o **Pèire I de Catalonha** (1177?—Murèth, 1213) foguèt un rei de la Corona d'Aragon. Sos titols exactes son **Pèire lo Catolic, I de Catalonha e II d'Aragon e Ribagòrça**, Comte de Barcelona, Girona, Osona, Besalun, Cerdanha e Palhars Jussan, Rei d'Aragon e Comte de Ribagòrça (1196-1213) e senhor de Montpelhièr (1204-1213).

Èra lo filh de Anfós II d'Aragon e de Sança de Castelha. Sucediguèt a son paire al tron de la Corona d'Aragon a la mòrt d'aqueste darrièr en 1196. Pel testament d'Anfós II,  Pèire eretava de Barcelona, e d'Aragon, mentre que son fraire Anfós II eretava de Provença. En 1204 se faguèt coronar a Roma pel Papa Innocenci III.
Harrisborg

thumb|280px|right|Lo capitòli de la ciutat de Harrisborg, capitala de Pensilvània.

**Harrisborg** (en anglés *Harrisburg*,prononciacion americana: ) es una ciutat e la capitala de l'estat american de Pensilvània. Sa superficia totala es de 26,9&nbsp;km² e sa populacion èra de  abitants en 2011, çò que ne fasiá la 9ena vila mai importanta de l'estat.