open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Steve Christian

**Steven Raymond Christian** dit **Steve Christian** (vadut lo 26 de junh de 1951) estot lo purmèr cònsol de las illas Pitcairn de 1999 a 2004.

En seguida de son inculpacion per abus sexuau lo 24 d'octobre de 2004, estot demetut de sas foncions per lo governador, e remplaçat per la seror Brenda.

Ei lo hilh d’Ivan Roa Christian, qu'estot magistrat de Pitcairn, e lo pair de Shawn Christian, lo cònsol actuau.
Ormea

**Ormea** o **Olmea** es una comuna italiana de la província de Coni, dins la region de Piemont.

Lo vilatge de la Viosèna, a l'Oèst de la comuna, es occitan.
Ben Stein

Ben Stein es un actor , compositor, productor e scenarista american, nascut lo 25 de novembre de 1944 a Washington DC, (Estats Units d'America).
Kirkuk

**Kirkuk** es una vila dau nòrd d'Iraq situada sus lo site de la vila antica d'Arrapha. Es un centre demografic important amb una populacion d'aperaquí un milion d'abitants (en 2009) que presenta d'originas divèrsas (Arabis, Curds, « Turcmèns »... etc.). Es tanben un centre major de l'economia iraquiana car plusors jaciments petrolièrs importants i son esplechats.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha dei Mès

La **batalha dei Mès** se debanèt lo 8 de decembre dins lo corrent de l'insureccion republicana dau departament dei Basseis Aups còntra lo còp d'estat dau 2 de decembre de 1851. S'acabèt per una victòria efemèra dei republicans que foguèron obligats de se dispersar tre lo 9.

Acomençat lo 5 de decembre, lo movement aviá capitat de prendre Dinha lo 7 après la capitulacion de sa garnison. Après aquela desfacha e la formacion d'un Comitat departamentau de resisténcia per lei republicans, l'armada favorabla ai bonapartistas assaièt de reconquistar lei vilas perdudas. Un batalhon vengut de Marselha intrèt dins lo departament per la Vau de Durença e se turtèt ai Mès a una fòrça de  insurgents dirigits per Ailhaud de Vòus. Après dos assauts replegats, lei militars deguèron se retirar per defugir un enceuclament. Un vintenau de soudats e dos oficièrs foguèron capturats. Maugrat quauquei bleçats, la batalha faguèt ges de mòrt.

Après lo combat, lei presoniers donèron d'informacions ais insurgents qu'èran sensa novèla deis eveniments qu'avián luòc dins lo rèsta dau país onte lei bonapartistas èran venceires. En causa de son isolament, lei caps republicans aupencs decidèron donc d'ordonar la dispersion tre lo 9. Quauqueis actes de resisténcia isolada aguèron encara luòc per la seguida mai la segonda ofensiva de l'armada trobèt ges de resisténcia importanta. Totei lei vilas e lei vilatges ocupats per l'insureccion foguèron reconquistats lo 15. Ambé 300 partisans, Ailhaud de Vòus menèt d'accions de guerilha fins a genier avans d'èsser obligat d'abandonar tornarmai lo combat en causa de la manca de viures. Foguèt arrestat a Marselha dins lo corrent dau mes en assaiant de s'enfugir en Itàlia. La repression foguèt dura amb aperaquí  personas que deguèron faciar d'acusacions de participacion a l'insureccion e l'ocupacion dau departament per l'armada.

## Liames intèrnes

* Ailhaud de Vòus.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Gaïac

200px|thumb|Piston de fusta de gaïac.
200px|right|thumb|''Guaiacum officinale''
Lo **gaïac** es una fusta bruna verdenca fòrça dura. Sa densitat es de 1,3. Es tanben nomenat « fusta santa » o « fusta de vida »  *lignum vitae*. S'agís de las espècias *[[Guaiacum officinale]]* e *[[Guaiacum sanctum]]*, arbrilhons du genre *[[Guaiacum]]* (familha de las Zygophyllacèas). Se trapan aquelas esséncias dins las Americas tropicalas, coma Antilhas e Veneçuela.

## Utilizacion

Aquela fusta es fòça dura per far de carrèlas, de mòbles (roletas de mòbles) e en joiariá. Servís tanben per far d'aises e de cossinets, subretot pels arbres d’eliça de las naus que servís de palièr en mèsme temps que fa l'estanqueïtat, la lubrificacion essent assegurada per l'aiga de mar. A Lilla es utilizada per la fabrication de discs de 5 a 9 quilos, per un jòc que se lançan.

La fusta dona una resina qu'es la basa de la tintura de gaïac, e es lo reactiu tradicional per la recerca de las oxidasas e peroxidasas.

Un dels constituents de la resina, l'acid mesonordiidroguaïaretic, es un bon antioxidant, mas donariá de litiasis renalas, donc deu èsser prés sonque sus prescripcion medicala. Es una planta rica en saponosidas.

A des vertuts medicinalas: sa fusta foguèt utilizada en decoccion fins a l'invencion de medicaments modèrnes, dins lo tractament de la sifilis e de la tuberculòsi; sa sèba servissiá al tractament de l'artriti. La resina d'aquela fusta es utilizada en medecina dempuèi mai de cinq sègles. Es inscrich a la farmacopèa francesa dempuèi 1884, e intre dins la composicion del « siròp de salsaparelha compausat ». La fusta de gaïac es un dels compausants d'un « elixir de jovença » nomenat mamajuana en Republica Dominicana: de troces d'esséncias diversas linhosas localas, que se fan confir dins una botelha de ròm son censats aver una activitat antirumatismala e afrodisiaca…

Intra dins la constitucion dels dentifricis e s'utilisa tanben en perfumeriá dempuèi lo mitan dels an 1990. Mens sèca que lo cèdre, mai dura que lo santal, a l'encòp, establa e prigond, es un « ligant » ideal entre notas de còr e notas de fons.

La subreexpleitacion menèt a una reduccion dangierosa de las populacions salvatjas d'aquela diferentas espècias. Totas las espècias de *Guaiacum* son plaçadas sus la lista de la CITES.

## Notas e referéncias


## Vejatz tanben
### Articles connèxes
*Guaiacum
*Guaiacum officinale e Guaiacum sanctum

### Ligams extèrnes
* Fotografia
* Woodfinder
* St. John
Richard Burton

**Richard Walter Jenkins** dich **Richard Burton** (10 de novembre de 1925, Pontrhydyfen - 5 d'aost de 1984, Céligny) es un actor britanic. Nascut dins un ostau de minaires galés, deguèt arrestar l'escòla a 16 ans per trabalhar e foguèt alora adoptat per son ancian professor Philip Burton. Venguèt famós en 1952 gràcias a un ròtle dins *My cousin Rachel* de Henry Koster. Sei films principaus son *The Robe* (1953), *Cleopatra* (1963), *The Night of the Iguana* (1964), *Who's Afraid of Virginia Woolf?* (1966), *The Assassination of Trotsky* (1972) e *1984* (1984).
Suc gastric

Lo **suc gastric** es un liquid biologic secretat per lei glandas dau paret de l'estomac que participa a la digestion. Permet de redurre la talha dei porcions deis aliments e d'acomençar la fragmentacion de certanei moleculas organicas coma lei proteïnas. Permet pereu d'activar la secrecion d'enzims digestius que van perseguir la fragmentacion dei moleculas gròssas.

## Liames intèrnes

* Estomac.
* Sistèma digestiu.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
MAT 49

Lo **MAT 49** es un pistolet mitralhaire francés desvolopat après la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt destinat a remplaçar lo MAS 38 que sa poissança èra jutjada tròp febla e sa produccion tròp complèxa. Lo MAT 49 es donc una arma simpla e robusta utilizant la municion de 9 × 19 mm Parabellum. Fòrça presada au sen deis unitats de parachutistas e d'infantariá mecanizada gràcias a sa talha pichona, foguèt fòrça utilizada durant la Guèrra d'Indochina e la Guèrra d'Argeria per l'armada francesa e per lei guerilhas independentistas. La produccion foguèt arrestada en 1979 ambé l'introduccion dau fusiu d'assaut FAMAS.

## Liames intèrnes

* MAS 38.
* Pistolet mitralhaire.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
M16

Lo **M16** es un fusiu d'assaut estatunidenc desvolopat a la fin deis annadas 1950 per la companhiá Armalite que vendèt son brevet a Colt. Après divèrseis assais, l'arma foguèt adoptada per l'armada estatsunidenca en 1966. Quatre versions principalas son estadas desvolopadas qu'utilizan de municions de .223 Remington ò de 5,56 mm OTAN. En 2013, lo M16 èra utilizat per lei fòrças armadas de 81 país.

## Liames intèrnes

* AK-47, AKM, AK-74, fusius d'assaut sovietics similars.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Gregòri IV

**Gregòri IV** (vèrs 795 - 25 de genier de 844) foguèt lo 101 papa de la Glèisa Catolica Romana d'octòbre de 827 au 24 de genier de 844. Succediguèt a Valentin (setembre-octòbre de 827) e foguèt remplaçat per Sèrgi II (844-847).

Fiu d'un patrician de Roma dich Joan, foguèt ordonat prèire dins lo corrent dau pontificat de Pascal I (814-824) e venguèt cardenau-prèire de la Basilica Sant Marc de Roma. Foguèt elegit a son insaupuda per l'aristocracia romana e intronizat maugrat sei protestacions dins lo corrent d'octòbre de 827. Aquela eleccion foguèt ratificada lo 29 de març de 828 per l'emperaire Loís lo Pietós e au començament de son pontificat, Gregòri IV foguèt fòrça dependent dau poder carolingian.

Pasmens, lei conflictes entre Loís lo Pietós e sei fius anavan pauc a pauc permetre au papa de prendre mai e mai d'autonòmia e de criticar leis accions dei senhors carolingians. Per exemple, en 829, critiquèt l'atribucion d'un reiaume a Carles lo Calvet ò en 830, declarèt que l'emperaire deviá reprendre sa frema mandada aperavans dins un covent. En 833, prenguèt una dimension novèla e assaièt de negociar un acòrd de patz entre Lotari e son paire. Se turtèt a la resisténcia deis evesques fidèus ais autrei fraires de l'emperaire e afirmèt alora la primautat dau poder de la Glèisa sus lo poder imperiau. Pasmens, sa temptativa mau capitèt e Lotari aprofichèt lei negociacions menadas per lo papa per organizar un complòt. Loís lo Pietós foguèt brèvament destituit per son fiu (833-834). Après sa restauracion, lo papa foguèt obligat de se justificar de sa participacion involontària au complòt de Lotari. Aquò aguèt per consequéncia que Gregòri IV limitèt per la seguida seis intervencions politicas a de temptativas de mediacion prudentas entre lei fius de Loís lo Pietós.

La fin de son pontificat foguèt ansin mai consacrada ai construccions e ai questions religiosas. En particular, ordonèt la transformacion de la Basilica de Sant Marc de Roma segon l'estile bizantin, la restauracion de l'atrium de la Basilica de Constantin, la restauracion d'una partida dei catacombas e la reparacion de l'aqüeducte de l'Aqua Trajana. En fòra de Roma, se preocupèt de restaurar e de fortificar lo pòrt d'Òstia per lo protegir còntra leis incursions dei piratas musulmans e d'establir de colonias novèlas dins la region de Roma.

Regardant leis afaires religiós, lo periòde de Gregòri IV foguèt marcat per la fin de l'iconoclasme bizantin e per divèrseis arbitratges entre evesques francs. Foguèt tanben obligat de luchar còntra lei pretencions dau patriarcat de Grado, sostengut per Lotari, de prendre lo contraròtle dau clergat d'Istria.

## Liames intèrnes

* Lista dei papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sèrgi II

**Sèrgi II** (mòrt lo 27 de genier de 847) foguèt lo 102 papa de la Glèisa Catolica Romana de genier de 844 au 27 de genier de 847. Succediguèt a Gregòri IV (827-844) e foguèt remplaçat per Leon IV (847-855).

Après la mòrt de Gregòri IV, lo pòble roman elegiguèt l'arquevesque Joan e l'aristocracia de la vila chausiguèt Sèrgi. Puei, lei nobles capitèron d'eliminar l'oposicion populara e l'intervencion de Sèrgi per sauvar son rivau li donèt un prestigi pron important per assegurar son autoritat a Roma. Pasmens, deguèt rapidament faciar l'oposicion de Lotari I que reclamava lo drech de ratificar l'eleccion dau papa coma lo prevesiá la *[[Constitutio Romana]]* de 824. Mandèt donc una armada per restablir son autoritat sus la vila e, subretot, faire pression sus lo papa. D'efècte, lo conflicte se reglèt per la negociacion e Lotari I obtenguèt d'èsser coronat rèi de Lombardia per lo papa eu meme.

Après aqueleis eveniments, lo pontificat de Sèrgi II foguèt marcat per una incursion sarrasina que pilhèt Roma en aost de 846. Après aquela desfacha, lo papa ordonèt de renfòrçar lei fortificacions de la vila e dei palais pontificaus.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Parlament de Catalonha

Lo **Parlament de Catalonha** (en catalan: *Parlament de Catalunya*; en espanhòl: *Parlamento de Cataluña*) es l'organ legislatiu que forma amassa amb la Presidéncia de la Generalitat e lo Conselh del Govèrn las institucions de la Generalitat de Catalonha. L'article 55 de l'Estatut d'Autonomia de Catalonha indica: 
# Representa lo pòble de Catalonha. 
# Exercís la poténcia legisislativa, aprova la Presuposicion del Parlament de Catalonha e contròla e impulsa l'accion politica e governativa.
# Es inviolable.

La composicion parlamentària deu èsser entre 100 e 150 deputats, actualament es formada per 135 deputats que son eligits per sufragi universal.

## Referéncias
Lei suth regim especiau dera Vath d'Aran (2015)

Era **lei suth regim especiau dera Vath d'Aran** de 2015 ei era dusau lei sus era Vath d'Aran votada per eth Parlament de Catalonha, après era de 1990.

Era lei refortilha “eths interèssis e ligams qu’istoricaments an junhut Aran damb Catalonha”, arreconeish era realitat nacionau occitana, dotada d’identitat culturau, istorica, geografica e lingüistica,

Era lei confirma eth regim especiau pròpri d’Aran establit en 1990 entà protegir-ne eth caractèr singular, eths drets istorics e era identitat, eth dret e era realitat dera organizacion institucionau, politica e administrativa, e ne garantís eras competéncias, eths recorsis e era autonomia entà ordenar, governar e gerir eths interèssis deth territòri. Eth tèxte arreconeish era division territoriau d’Aran eths sies terçons, n’arreconeish eth drapèu, er escut, era hèsta e er imne, e eths drets lingüistics damb er aranés coma lengua pròpria e d’usatge preferent enas administracions publicas, era capitalitat de Vielha, e definís eras foncions deth Conselh Generau d’Aran e eths sòns organs, e eth sistèma electorau per terçons.

Era lei ei votada lo 2 de genèr de 2015 per era totalitat deths deputats (121 votz: CiU, ERC, PSC, PPC, ICV-EUiA e CUP) sauv eth grop C's (9 deputats) qui s'abstien. Ua esmenda entà consultar eths aranesis dens eths 6 mesis ei adoptada per 102 votz (C's e PPC vòtan contra).
Aule Corneli Cels

dreta|200px|<center>'''Aule Corneli Cels'''.
**Aule Corneli Cels** ( *Aulus Cornelius Celsus*) (?, sègle I) èra un escrivan, un enciclopedista roman, e benlèu mètge, qu'auriá viscut en Narbonesa. Es l'autor de *De artibus*, òbra ont acampèt enciclopedicament las coneissença del sieu temps. Lo sieu libre siesen, *De arte medica* o *De Medicina*, es lo sol conservat totalament, se tracta de regim, de farmacia, de quirurgia e d'autres tèmes semblables. Foguèt lo primèr tèxte medical donat a l'estampariá (Florença, 1478) e aguèt una influéncia extraordinària sus la medecina dels sègles seguents. Constituís l'apòrt medical mai important —levat l'òbra de Galen– de la cultura latina.

Es supausat que las partidas perdudas d'aquela enciclopedia inclusián de volums sus l'agricultura, lo drech, la retorica e los arts marcials. *De arte medica* es un dels melhors registres del saber dels mètges alexandrins. Cels es tanben un dels davancièrs de l'experimentacion suls èssers umans.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias


## Ligams extèrns
* ''De Medicina'' a Lacus Curtius (tèxt original en latin e traduccion en anglés)
Universitat Champolion

Lo **centre universitari de formacion e de recerca Joan Francés Champolion** es un establiment public d'ensenhament superior de caractèr administratiu al nòrd èst de la region administrativa d' plaçat jos la tutèla del ministèri de l'Ensenhament superior e de la Recerca.

## Presentacion
L’establiment foguèt creat per decret lo 16 d'abril de 2002. Es ligat a las universitats tolosencas. Es lo sol establiment d'aquel tipe en França dempuèi que lo Centre universitari de formacion e de recerca de Nimes venguèt universitat autonòma en 2007.

Son sèti es as Albi. Los ensenhaments son donats suls sites d’Albi, Castras, Fijac e Rodés.

Lo Centre Joan Francés Champolion es administrat per un Conselh d'Administracion assistat per un Conselh Scientific e Pedagogic. Es dirigit per un director assistat d'un director general dels servicis e de dos directors adjunchs: un pel site de Rodés, un pel site de Castras.

## Istoric

Las antenas d'Albi de las universitats tolosencas foguèron creadas dins l'encastre del plan universitat 2000 lança en 1991 pel govèrn Rocard

### Creacion del site

### Istoric dels directors
*Brigitte Pradin 2014 -
*Hervé Pingaud 2010 - 2014
*Jean-Louis Darréon 2007 - 2010.

## Ensenhament e recerca

### Formacions

#### Licéncias
La licéncia generala es donada dins de domènis que se separan enseguida en mencions puèi en especialitas
* la licéncia Sciéncias Umainas ea Socialas amb quatre mencions
* la licéncia Arts, Letras e Lengas amb quatre mencions
* la licéncia Drech, Economia, Gestion amb doas mencions
* la licéncia Sciéncias, Tecnologia, Santat amb quatre mencions
* la licéncia Sciéncias e Tecnicas de las Activitats Fisicas e Esportivas amb doas mencions

#### Licéncias professionalas
La licéncia profesionala es donada dins de domènis que se separan enseguida en mencions puèi en especialitas
* la licéncia professionala Sciéncias, Tecnologia, Santat amb quatre mencions
* la licéncia professionala Sciéncias e Tecnicas de las Activitats Fisicas e Esportivas amb tres mencions
* la licéncia professionala Arts, Letras e Lengas amb una mencion
* la licéncia professionnala Drech, Economia, Gestion amb doas mencions

#### Mastèrs
Lo Mastèr es donadat dins de domènis que se separan enseguida en mencions puèi en especialitas
* lo mastèr Sciéncias Umanas e Socialas amb quatre mencions
* lo mastèr Sciéncias, Tecnologia, Santat amb tres mencions
* lo mastèr Drech, Economia, Gestion amb quatre mencions

#### Diplòma d'engenhaires

ISIS: Informatica e Sistèma d'Informacion per la Santat basat a Castras.

### Recerca

* Equipa Diagnostic dels plasmas fòra d'equilibri

## Vida estudianta
### Evolucion demografica

**Evolucion demografica de la populacion universitària** 



## Notas e referéncias


## Vejatz tanben
### Articles connexes
* Universitat de Tolosa
* Joan Francés Champolion

### Ligams extèrnes
* Site oficial de l'universitat J-F Champolion
Ròsa-crotz

thumb|120px|Un dels simbòls de la Rosa-Cròtz
[thumb|120px|Crotz de [Martin Luther]]
La **Ròsa-Crotz** es una societat secreta que difusèt a partir d'Alemanha pendent lo sègle XVII, amb la tòca d'intervenir pacificament e secretament dins lo mond per establir la patz e una religion comuna. Professa un cristianisme de caractèr esoteric amb d'elements alquimics, ermetics, gnostics e cabalistics, e es simbolizada per una crotz e una o mai ròses sobrepausadas. Se nomenan los seus adèptes "rosacroces" o "rosicrucians".

## Brèva istòria
La societat foguèt creada, segon la legenda, pel cavalhièr germanic Christian Rosenkreutz (qu'auriá viscut, segon los autors, entre los sègles XIII e XV), mai que se divulguèt l'existéncia sonque a fins al començament del sègle XVII, amb la publicacion de las òbres *Fama Fraternitatis Rosae Crucis* (1614), *Confessio Fraternitatis* (1615) e *Chymische Hochzeit Christiani Rosenkreuz* (*Les noces químiques de Cristià Rosacreu*, 1616), atribuïdas al teològ protestant Johann Valentin Andreae (1586-1654). També foguèt propagada per las òbras de l'umanista anglés Robert Fludd (1574-1637).

A partir de 1622 los membres de la Ròsa-Crotz s'encontrèron a París e lèu s'encontrèron a Viena e en d'autres luòcs de l'Euròpa Centrala, los Païses Basses e en Anglatèrra. Mai tard la francmaçoneria n'adoptèt de concèptes e simbòls, coma per exemple lo nomenat *prince de la Ròsa-Crotz* del 18 gra dels 33 de que compta lo rite escocés.

## Grops
Pendent los sègles XVIII e XIX se bastiguèron nombrosas societats que se revindicavan eretièras de la Ròsa-Crotz, coma la Fraternitas Rosae Crucis, l'Òrde Cabalistic de la Ròsa-Crotz, l'Òrde Mistic del Temple de la Ròsa-Crotz, l'Escòla de la Ròsa-Crotz d'Aur, d'ont venon l'Òrde Ermètic de l'Alba Daurada o l'Antiquus Mysticusque Ordo Rosae Crucis (AMORC). 

Ara encara i a divèrsas brancas en activitat.

## Referéncias


## Ligams extèrnes

* Podcast de l'emission d'Andreas Faber-Kaiser *[http://mundodesconocido.wordpress.com/2009/03/14/sintonia-alfa-els-rosacreus/ Sintonia Alfa – Els Rosacreus]*, a Catalunya Ràdio (1991)
Leon IV (papa)

**Leon IV** (vèrs 790, Roma - 17 de julhet de 855, Roma) foguèt lo 103 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 27 de genier de 847 au  17 de julhet de 855. Succediguèt a Sèrgi II (844-847) e foguèt remplaçat per Beneset III (855-858).

Originari de Roma, foguèt elegit a l'unanimitat lo 27 de genier de 847 quauquei mes après la capitada d'una incursion dei Sarrasins còntra Roma en 846. De son eleccion a 852, l'òbra principala dau papa foguèt donc de contuniar lei trabalhs de fortificacions acomençats per son predecessor. L'ensems ansin protegit foguèt dich cituat leonina après sa mòrt. Se preocupèt tanben de fortificar d'autrei luòcs dins la region de Roma e de restaurar la basilica Sant Pèire endomatjat per lei pilhatges de 846.

En fòra d'aquò, deguèt luchar còntra lei temptativas d'usurpacion d'un eclesiastic dich Anastasi (en 850 e en 853). Coronèt emperaire Loís II d'Itàlia en 850. Enfin, assaièt de prendre lo contraròtle dau clergat de Sicília qu'èra alora sota l'autoritat dau patriarca de Constantinòple.

## Liames intèrnes

* Lista dei papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Antisemitisme

[thumb|L'[estela de David jauna que los nazis obligavan los josieus de portar.]]
L**'antisemitisme** es l'ostilitat o lo prejutjat cap als josieus coma grop religiós, etnic o racial, que se manifesta coma l'òdi cap a un individú, o coma persecucion institucionalizada e violenta. L'ideologia explicita del nazisme d'Adolf Hitler foguèt l'exemple extrèma de l'antisemitisme, que menèt al genocidi conegut coma olocaust dels josieus europèus al sègle XX. 

## Etimologia
La paraula *[[semita]]* fa referéncia a Sèm, que segon los escrichs biblics foguèt lo primièr filh de Noé, paire dels ebrieus, assirians, babilonians, elamitas, arabs e d'autras comunautats de l'Orient Mejan. Per extension, *semita* comencèt a èsser utilizat per a designar los pòbles parlant las lengas semeticas e las lors realizacions culturalas. Mentre qu'aviá una basa etnica, lo mot *semita* evoluèt de sa significacion originala cap a un sens novèl, racial aqueste còp.

Lo mot *antisemitisme* foguèt utilizat pel primièr còp en 1879 pel jornalista Wilhelm Marr dins son libre *[[Zwanglose Antisemitische Hefte]]* (e Wilhelm Scherer utilizèt lo meteis an la paraula *antisemiten* dins la *[[Neue Freie Presse]]*). Pauc de meses aprèp, Wilhelm Marr fondèt la *Liga dels antisemitas* (*[[Antisemiten-Liga]]*).

## Tipe d'antisemitisme
### Antisemitisme religiós
200px|thumb|Tomas de Torquemada (antisemitisme religiós).
Abans lo sègle XIX, l'antisemitisme èra religiós, basat sus las interaccions e las interpretacions del cristianisme e de l'islam a subjècte del judaïsme. Dempuèi que lo judaïsme èra la religion minoritària mai importanta dins l'Euròpa cristiana e lo mond musulman, los josieus èran l'objècte de la violéncia e la persecucion per de motius religioses de la part dels cristians e musulmans, amb una primièra expulsion de França en 1182. A la diferéncia de l'antisemitisme en general, aquel prejutjat es dirigit cap a la quita religion, mas, tocava pas los josieus que s'èran convertits a una autra religion. Las leis qu'enbissián las practicas del judaïsme èran basadas sus l'antisemitisme religiós, coma las expulsions dels josieus de diverses païses europèus pendent l'Edat Mejana.

### Antisemitisme racial
200px|thumb|Adolf Hitler (antisemitisme racial).
Prenen per origina las idèas antropologicas sus la raça nascudas pendent lo sègle de las Luces, l'antisemitisme racial venguèt la forma dominanta de l'antisemitisme a partir del sègle XIX fins ara. L'antisemitisme racial remplacèt en practica l'òdi del judaïsme coma religion amb coma concepcion dels josieus coma grop racial distincte, pauc se cal la practica religiosa. Amb la pujada de l'antisemitisme racial, las teorias de conspiracion suls josieus planificant la dominacion del mond venguèt una expression populara de l'antisemitisme dempuèi la fin del sègle XIX.

## Vejatz tanben
* Los protocòls dels savis de Sion
* Leis de Nuremberg
* Antisionisme

## Referéncias
Beneset III

**Beneset III** (mòrt lo 17 d'abriu de 858) foguèt lo 104 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 29 de setembre de 855 au 17 d'abriu de 858. Succediguèt a Leon IV (847-855) e foguèt remplaçat per Nicolau I (858-867).

Foguèt elegit après lo refús dau futur Adrian II qu'èra estat inicialament chausit per succedir a Leon IV. Son eleccion menaçada per lei partisans d'un eclesiastic dich Anastasi ja conegut per doas temptativas d'usurpacion dau tròne pontificau en 850 e en 853. Pasmens, Beneset III foguèt sostengut per lo pòble e la màger part dau clergat. Aquò entraïnèt un esquisma car l'emperaire Loís II impausèt de negociacions entre Beneset III e Anastasi. Pasmens, lo papa e sei successors capitèron d'aprofichar aquela situacion per afeblir la tutèla imperiala sus la papautat.

## Liames intèrnes

* Lista dei papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Nicolau Ier (papa)

**Nicolau I lo Grand** (vèrs 800, Roma - 13 de novembre de 867, Roma) foguèt lo 106 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 24 d'abriu de 858 au 13 de novembre de 867. Succediguèt a Beneset III (855-858) e foguèt remplaçat per Adrian II (867-872).

Nascut dins una familha modèsta de Roma, acomencèt sa carriera au palais de Latran e venguèt sota-diague dins lo corrent dau pontificat de Leon IV (847-855).  A la mòrt de Beneset III, foguèt elegit papa gràcias au sostèn de l'emperaire Loís II. Pasmens, capitèt rapidament de venir una figura majora de la vida religiosa e diplomatica dau continent europèu.

Regardant leis afaires religiós, capitèt d'impausar son autoritat ai metropolitas, especialament a l'arquevesque Joan VIII de Ravena que foguèt excomunicat après una temptativa d'usurpacion dei poders temporaus e espiritualas de la papautat. En Orient, capitèt de se mesclar ai querèlas entre lei partisans dei dos pretendents au Patiarcat de Constantinòple. Mandèt tanben d'evesques en Bulgaria per ajudar la formacion d'una glèisa locala après lo refús dei Bizantins. Definiguèt tanben lei divergéncias principalas entre lei Glèisas d'Occident e d'Orient. En 867, per l'ensems d'aquelei manòbras, foguèt excomunitat per lo patriarca Foci de Constantinòple.

Pertocant lei questions diplomatics de son periòde, Carles lo Calvet li demandèt d'arbitrar lei conflictes entre son fraire e eu puei entre sei fius e eu. Intervenguèt tanben dins l'afaire dau divòrci de Lotari II e excomuniquèt leis arquevesques de Trèva e de Colonha qu'avián acceptat la repudiacion de la frema dau rèi de Lotaríngia. Maugrat una ataca de Loís II, fraire de Lotari, Nicolau I resistèt e mantenguèt sa posicion fins a sa mòrt.

Es considerat coma lo premier papa que revendiquèt d'un biais clar la primautat dau poder pontificau sus lo poder imperiau.

## Liames intèrnes

* Lista dei papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Marin I

**Marin I** (mòrt lo 15 de mai de 884) foguèt lo 108 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 16 de decembre de 882 au 15 de mai de 884. Succediguèt a Joan VIII (872-882) e foguèt remplaçat per Adrian III (884-885).

Ordonat evesque per lo papa Joan VIII, foguèt mandat tres còps a Constantinòble. En particular, i prononcièt la senténcia d'excomunicacion còntra lo patriarca Foci de Constantinòble. Son pontificat foguèt brèu e principalament marcat per l'apondon dau Filioque dins la formula dau Credo.

## Liames intèrnes

* Lista dei papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Adrian III

**Adrian III** (mòrt lo 8 de julhet de 885) foguèt lo 109 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 17 de mai de 884 au 8 de julhet de 885. Succediguèt a Marin I (882-884) e foguèt remplaçat per Estève V (885-891).

Nasquèt a Roma dins una familha que sembla liada ai còmtes de Tusculum e lo papa Adrian I (772-795) serià estat son grand oncle. Son pontificat foguèt brèu e principalament marcat per la preparacion d'una dieta a Worms reünida per l'emperaire Carles III lo Gròs per discutir de la succession imperiala e de la menaça creissenta representada per lei Sarrasins. Pasmens, moriguèt sus lo camin dins la Seuva Wilcazara d'una malautiá sobda.

## Liames intèrnes

* Lista dei papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Estève V (papa)

**Estève V** (mòrt en setembre de 891) foguèt lo 110 papa de la Glèisa Catolica Romana de setembre de 885 a setembre de 891. Succediguèt a Adrian III (884-885) e foguèt remplaçat per Formòsi (891-896).

Son paire fasiá partida de l'aristocracia romana e fisèt son educacion a l'evesque Zachary, bibliotecari de la Glèisa. Foguèt nomat cardenau-prèire per lo papa Marin I. Elegit lo 15 de julhet de 885, assaièt de refusar e de resistir dins son ostau que sei pòrtas foguèron fòrçadas dins lo corrent de setembre per lo menar per fòrça a sa ceremònia d'intronizacion. En causa de l'unanimitat en favor de son eleccion, l'emperaire Carles III lo Gròs acceptèt de la ratificar.

Dins lo corrent de son pontificat, deguèt faciar una famina entraïnada per la secaressa e deis invasions de sautarèus. Foguèt obligat de posar dins la fortuna de son paire car lo tesaur papau èra estat laissat vuege per sei predecessors. Aquò li permetèt d'ajudar lei paures de la vila, de pagar lo recapte de certanei presoniers e de restaurar plusors glèisas romanas. En revènge, son accion regardant leis afaires religiós foguèt contrastada. En particular, en rason de l'influéncia dau clergat germanic, enebiguèt l'utilizacion de la liturgia eslava, çò que favorizèt l'adopcion dau rite ortodòx per la màger part dei pòbles eslaus.

## Liames intèrnes

* Lista dei papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Formós (papa)

**Formós** (vèrs 816 - 4 d'abriu de 896) foguèt lo 111 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 19 de setembre de 891 au 4 d'abriu de 896. Succediguèt a Estève V (885-891) e foguèt remplaçat per Bonifaci VI (11-26 d'abriu de 891).

Èra estat un premier còp candidat a l'eleccion pontificala en 872 mai lo papa Joan VIII (872-882) s'i opausèt. Gràcias a un sinòde reünit per seis adversaris, foguèt accusat d'aver assaiat de venir arquevesque de Bulgaria, d'oposicions a l'emperaire, d'aver abandonat son diocèsi sensa autorizacion, d'aver raubat de monastèris de Roma ò encara d'aver organizat un complòt per venir papa. En consequéncia, foguèt excomunicat de 872 a 878.

En 883, lo papa Marin I (882-884) li rendèt son diocèsi de Porto. Puei, après lei ponfiticats d'Adrian III (884-885) e d'Estève V (885-891), foguèt elegit papa lo 6 d'octòbre de 891. Son rèine foguèt malaisat en causa dei conflictes au sen dei glèisas germanicas e au sen de la Glèisa d'Orient. Foguèt tanben obligat de coronar l'emperaire Gui III de Spoleto en abriu de 892. 

A partir de 894, Formós encoratjèt Arnulf de Caríntia dins sei temptativas de conquista d'Itàlia. Son objectiu èra de se liberar de la tutèla deis emperaires. De 894 a 896, Arnulf ganhèt plusors batalhas, ocupèt una partida importanta de la peninsula e foguèt coronat per lo papa lo 22 de febrier de 896. Fomrós moriguèt quauquei setmanas après la ceremònia lo 4 d'abriu de 896.

Après sa mòrt e lo pontificat brèu de Bonifaci VI, lei partisans de l'Ostau de Spoleto ocupèron Roma. Obliguèron lo Estève VI d'organizar un procès per condamnar leis accions de Formós. Son cadabre foguèt alora exumat e jutjat dins lo corrent d'un procès dich lo concili cadaveric. Formós foguèt condamnat e considerat coma indigne de la papautat e son cadabre gitat dins Tibre. En causa de sa popularitat en Roma, la populacion de la vila se revoutèt e lo papa Estève VI foguèt executat per leis insurgents. Lo cadabre de Formós foguèt premier discretament recuperat per de pescaires. Sa reabilitacion foguèt un premier còp prononciada per lei successors d'Estève VI. Pasmens, lo papa Sèrgi III (904-911) l'annulèt, decision que foguèt a son torn annulada per sei successors.

## Liames intèrnes

* Lista dei papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Salman bin ʿAbd al-ʿAzīz ʾĀl Saʿūd

thumb|200px|Lo rei Salman.
**Salmān bin ʿAbd al-ʿAzīz ʾĀl Saʿūd** (n. 1935) es lo rei d’Arabia Saudita dempuèi lo 23 de genièr de 2015.

25en filh del rei Abdalaziz, lo rei Salman nasquèt lo 31 de decembre de 1935, filh de la reina Hassa.

En 1963, es governador de la província de Riyad.

En 2011, ven ministre de la defensa.

En 2012, ven prince eiretièr.

Finalament, succedís lo fraire Abdallah coma rei en 2015.
Abdallah bin ʿAbd al-ʿAzīz ʾĀl Saʿūd

thumb|120px|Lo rei Abdallah
**‘Abd Allāh bin ʿAbd al-ʿAzīz ʾĀl Saʿūd** foguèt lo rei d'Arabia Saudita de 2005 a 2015.

Desen filh del rei Abdalaziz, nasquèt lo 1er d'agost de 1924, filh de la reina Fahda.

En 1963, es comandant de la garda nacionala saudita.

En 1975, ven segond vici primièr ministre.

En 1982, ven prince eiretièr.

Finalament, succedís lo fraire Fahd coma rei en 2005.
Joan VIII (papa)

**Joan VIII** (vèrs 820, Roma - 16 de decembre de 882) foguèt lo 107 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 13 de decembre de 872 au 16 de decembre de 882. Succediguèt a Adrian II (867-872) e foguèt remplaçat per Marin I (882-884).

Avans son eleccion, èra arquediague de Roma mai l'escrutinh foguèt l'objècte d'una oposicion viva de part dau futur papa Formòsi. Pasmens, capitèt de dominar la faccion de son adversari. Papa energic coma son predecessor Nicolau I (858-867), acceptèt divèrsei demandas dau patriarca Foci de Constantinòble per defugir un esquisme novèu e sostenguèt leis esfòrç d'evangelizacion dau missionari Metòde. 

A la mòrt de l'emperaire Loís II, assaièt d'afirmar la primautat de la papautat sus l'Empèri. D'efèct, refusèt de coronar l'eiretier designat per Loís II au profiech de Carles lo Calvet coronat en Roma en 875. Pasmens, aquò entraïnèt una guèrra novèla entre lei carolingians e Roma foguèt menaçada per leis adversaris de Carles. Puei, lo projècte de Joan VIII s'acabèt per una revirada ambé la mòrt de Carles lo Calvet dins leis Aups en 877. Menaçat per seis adversaris, lo papa foguèt obligat de s'enfugir de Roma en 878. 

En 881, Joan VIII assaièt tornarmai de coronar un emperaire favorable a seis interès ambé Carles III lo Gròs. Pasmens, aquela temptativa s'acabèt tanben per una revirada ambé l'abdicacion de Carles en 888. Enterin, Joan VIII èra estat assassinat lo 16 de decembre de 882. Lei rasons de sa mòrt son desconegudas (sostèn a certanei faccions carolingianas, acòrds favorables ai bizantins, còst tròp important de sa politica... etc.).

## Liames intèrnes

* Lista dei papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Bonifaci VI

**Bonifaci VI** (mòrt en 896) foguèt lo 112 papa de la Glèisa Catolica Romana probablament dau 11 au 26 d'abriu de 896. Succediguèt a Formòsi (891-896) e foguèt remplaçat per Estève VI (896-897). Fòrça brèu, son pontificat se debanèt durant un periòde agitat en causa de la participacion de son predecessor ai conflictes entre l'Ostau de Spoleto e Arnulf de Caríntia. Doas versions de la fin de son pontificat existisson : siá Bonifaci VI moriguèt d'una malautiá sobda siá foguèt arrestat per la faccion fidèla a l'Ostau de Spoleto.

## Liames intèrnes

* Lista dei papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Estève VI (papa)

**Estève VI** (mòrt en aost de 897) foguèt lo 113 papa de la Glèisa Catolica Romana de mai de 896 a aost de 897. Succediguèt a Bonifaci VI (11-26 d'abriu de 896) e foguèt remplaçat per Roman (aost-novembre de 897).

Fiu d'un prèire dich Adrian, foguèt sacrat evesque per lo papa Formòsi (891-896) e elegit au tròne pontificau après lo pontificat efemèr de Bonifaci VI. Son rèine foguèt agitat car Formòsi aviá implicat la papautat dins un conflicte entre l'Ostau de Spoleto e Arnulf de Caríntia coronat emperaire a Roma en febrier de 896. Pasmens, dempuei aquela ceremònia, lei Spoleto avián enregistrat plusors succès e ocupat Roma. Per annular lo títol imperiau de son adversari, obliguèron Estève VI de reünir un sinòde per jutjar Formòsi e lo declarar indigne de la papautat. Dich concili cadaveric car l'accusat foguèt lo cadabre exumat de Formòsi, aqueu procès entraïnèt la condamnacion de l'ancian papa que son cadabre foguèt gitat dins Tibre. Pasmens, coma Formòsi èra popular en Roma, lo sinòde entraïnèt pereu d'esmogudas grèvas dins la vila. Estève VI i foguèt capturat e executat per leis insurgents.

## Liames intèrnes

* Lista dei papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Roman (papa)

**Roman** (mòrt en novembre de 897) foguèt lo 114 papa de la Glèisa Catolica Romana d'aost a novembre de 897. Succediguèt a Estève VI (896-897) e foguèt remplaçat per Teodòr II (decembre de 897). Son pontificat foguèt brèu e tant seis accions que lo jorn precís de sa mòrt son desconeguts. Foguèt benlèu despausat car certanei tèxtes indican qu'èra plus papa a sa mòrt mai solament monge.

## Liames intèrnes

* Lista dei papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Teodòr II (papa)

**Teodòr II** (vèrs 840, Roma - 20 de decembre de 897) foguèt lo 115 papa de la Glèisa Catolica Romana dins lo corrent dau mes de decembre de 897. Succediguèt a Roman (aost-novembre de 897) e foguèt remplaçat per Joan IX (898-900).

Fòrça brèu car foguèt elegit au començament de decembre de 897 e assassinat quauquei jorns après son intronizacion, son pontificat se debanèt durant un periòde agitat liat ai luchas per lo títol imperiau entre l'Ostau de Spoleto e Arnulf de Caríntia. Son accion principala foguèt de reabilitar lo papa Formòsi (891-896) condamnat en 896 a l'eissida dau concili cadaveric per lei partisans dei Spoleto. Aquò permetèt d'arrestar lei revòutas recurrentas de la populacion de Roma dempuei aquela condamnacion.

## Liames intèrnes

* Lista dei papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
.one

**** ("un", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 22 de genièr de 2015.

## Referéncias
Edmond Debeaumarché

**Edmond Debeaumarché** (15 de 1906, Dijon – 28 de març de 1959, Suresnes) foguèt un òme politic francés. Foguèt un dei caps principaus de la Resisténcia Francesa durant la Segonda Guèrra Mondiala.
Beneset IV

**Beneset IV** (mòrt en julhet de 903) foguèt lo 117 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 1 de febrier de 900 a julhet de 903. Succediguèt a Joan IX (898-900) e foguèt remplaçat per Leon V (julhet-setembre de 903). Son pontificat es mau conegut maugrat d'apreciacions positivas dau cronicaire francés Flodoard.

## Liames intèrnes

* Lista dei papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
.jcb

**** (acrocha de Japan Credit Bank) es un nom de domeni generic enregistrat per la banca japonesa 株式会社ジェーシービー (Kabushiki gaisha jē shī bī). Es en servici dempuèi lo 23 de genièr de 2015.

## Referéncias
Peso

Lo **peso** es una unitat monetària, sovent representat pel signe **[[$]]**.

Monedas actualas:
* peso argentin
* peso chilen
* peso colombian
* peso dominican
* peso filipin
* peso mexican
* peso uruguaian

Monedas ancianas:
* peso bissauguinean
* peso bolivian
* peso costarican
* peso equatoguinean
* peso equatorian
* peso espanhòl
* peso guatemalenc
* peso nicaraguian
* peso ondurian
* peso paraguaian
* peso peruvian
* peso salvadorian
* peso venezolan
Iatagan

L**'iatagan** es un sabre d'origina turca principalament utilizat entre 1750 e 1860 coma arma d'aparat ò arma de guèrra au sen de l'infantariá leugiera otomana. Es caracterizat per una lama corbada que son talh forma una corba entranta vèrs la poncha.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Pistolet mitralhaire

Lo **pistolet mitralhaire** es una arma de fuòc automatica, situada entre lo pistolet automatic e lo fusiu mitralhaire, qu'utiliza de municions d'armas de ponh. Foguèt inventada en 1915 per l'armada italiana. Gràcias a la poissança febla d'aquelei municions, es generalament una arma leugiera e compacta fòrça eficaça a portada febla (de 5 a 50 m). Dempuei l'aparicion dau fusiu d'assaut, son utilizacion a declinat au sen deis unitats militaras destinadas au combat. Pasmens, es totjorn fòrça frequenta dins lei fòrças de polícia, dins la lucha anti-terrorista, dins la proteccion raprochada ò au sen dei personaus militars (oficièrs, equipatges de veïculs, artilhaires... etc.) qu'an besonh d'una arma per se defendre còntra l'infantariá sensa s'encombrar d'una arma d'assaut pesuca.

## Fotografia


File:Bergmann MP18.1.JPG|Fotografia d'un MP18 alemand que foguèt lo premier pistolet mitralhaire utilizat en quantitat importanta.
File:Campbell Thompson.jpg|Fotografia d'un pistolet mitralhaire estatsunidenc Thomson modèl 1921.
File:Maschinenpistole MP40.jpg|Fotografia d'un MP40 alemand que foguèt fòrça utilizat dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala.
File:Пистолет-пулемет системы Шпагина обр. 1941.jpg|Fotografia d'un PPSh-41 sovietic, autre pistolet mitralhaire fòrça utilizat dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala.
File:Submachine gun MAT 49.jpg|Fotografia d'un MAT 49 francés, pistolet mitralhaire fòrça compact de la fin deis annadas 1940.
File:Uzi 1.jpg|Fotografia d'un Uzi israelian, pistolet mitralhaire famós de la segonda mitat dau sègle XX.
File:Hkmp5count-terr-wiki.jpg|Fotografia d'un MP5 alemand qu'es un dei pistolets mitralhaires pus produchs dempuei la Segonda Guèrra Mondiala.
File:FN-P90 2.jpg|Fotografia d'un P90 bèlga qu'es un pistolet mitralhaire modèrne inicialament destinat ais equipatges de veïculs militars. 


## Liames intèrnes

* Pistolet.
* Fusiu mitralhaire.
* Fusiu d'assaut.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Centre (region)

La region francesa dau **Centre** z-es una anciana division administrativa. Quauquas comunas dau Sud de la region èran occitanas. 

Z-es creada coma circonscripcion d’accion regionala lo 2 de junh de 1960. Ven un establiment public regional lo 5 de julhet de 1972. La « lei Deferre » (lei n°82-213 del 2 de març de 1982) ne fa una collectivitat territoriala de l'executiu elegit e partatja las competéncias entre l'Estat e las regions. Ven una collectivitat territòriala après las eleccions del 16 de març de 1986. 

Lo 17 de genièr de 2015, data de publicacion au jornau oficiau de la lei n°2015-29 dau 16 de genièr de 2015, es renomada Centre e Vau de Léger.
Fahd bin ʿAbd al-ʿAzīz ʾĀl Saʿūd

thumb|120px|Lo rei Fahd
**Fahd bin ʿAbd al-ʿAzīz ʾĀl Saʿūd** foguèt lo rei d'Arabia Saudita de 1982 a 2005.

Uechen filh del rei Abdalaziz, nasquèt entre 1921 e 1923 (oficialament lo 16 de març de 1921), filh de la reina Hassa.

En 1963, es comandant de la garda nacionala saudita.

En 1975, ven prince eiretièr.

Finalament, succedís lo fraire Khalid coma rei en 1982.
Khalid bin ʿAbd al-ʿAzīz ʾĀl Saʿūd

thumb|120px|Lo rei Khalid
**Khalid bin ʿAbd al-ʿAzīz ʾĀl Saʿūd** foguèt lo rei d'Arabia Saudita de 1975 a 1982.

Cinquen filh del rei Abdalaziz, nasquèt lo 13 de febrièr de 1913, filh de la reina Al Jawhara.

De 1932 a 1934 foguèt vicerei de Hijaz.

En 1934 ven ministre de l'interior. En 1962, es vice primièr ministre.

En 1965, ven prince eiretièr.

Finalament, succedís lo fraire Faiçal coma rei en 1975.
Joan IX

**Joan IX** (840, Tivoli - 26 de març de 900, Roma) foguèt lo 116 papa de la Glèisa Catolica Romana de genier de 888 au 26 de març de 900. Succediguèt a Teodòr II (decembre de 898) e foguèt remplaçat per Beneset IV (900-903).

Son eleccion se debanèt dins lo contèxte de la crisi italiana entraïnada per la lucha entre l'Ostau de Spoleto e Arnulf de Caríntia per lo títol imperiau. Lo papa Formòsi (891-896) aviá sostengut e coronat Arnulf en 896. Pasmens, aqueu succès foguèt brèu e Roma èra estada ocupada per de faccions fidèlas ai Spoleto. A la fin de 896, lo cadabre de Formòsi èra estat exumat per èsser jutjat e condamnat (concili cadaveric) per son successor Estève VI. Aquò aviá entraïnat d'esmogudas dins la vila e Estève VI i foguèt tuat per leis abitants de Roma en majoritat fidèu a Formòsi. En decembre de 898, Teodòr II ordonèt la reabilitacion de Formòsi mai foguèt assassinat après quauquei jorns de pontificat.

Lo pontificat de Joan IX, benlèu elegit gràcias au sostèn dau duc de Spoleto, foguèt principalament consacrat a la resolucion dei consequéncias de la crisi italiana dins la vila pontificala. Premier, confirmèt la reabilitacion de Formòsi e reüniguèt un concili per condamnar lo concili cadaveric. Puei, prenguèt una tiera de mesuras per restablir la disciplina au sen de la Glèisa (defensa per leis evesques de quitar son diocèsi sensa autorizacion... etc.). Enfin, regardant l'òrdre urban, adoptèt divèrsei mesuras per enebir e arrestar lei violéncias entre lei diferentei faccions romanas.

Regardant leis afaires non romans, favorizèt la conversion pacifica dei pagans e acceptèt la creacion d'una ierarquia eslava en Moràvia en despiech de l'oposicion dau clergat germanic.

## Liames intèrnes

* Lista dei papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Leon V (papa)

**Leon V** (mòrt en decembre de 903 ò en febrier de 904) foguèt lo 118 papa de la Glèisa Catolica Romana de julhet a decembre de 903. Succediguèt a Beneset IV (900-903) e foguèt remplaçat per Sèrgi III (904-911) après un periòde de trèbols liats a l'usurpacion dau tròne pontificau per Cristòfor.

Son eleccion es la consequéncia dei divisions dau clergat roman après la mòrt Beneset IV. En fàcia de son incapacitat de trobar un successor originari de Roma, lo clergat roman decidèt d'elegir un estrangier a la Cort pontificala qu'aviá la reputacion d'èsser un sant e un personatge admirable. Pasmens, lo pontificat de Leon V foguèt brèu car un prèire dich Cristòfor organizèt un complòt per venir papa per fòrça. Lo papa foguèt arrestat per lei partisans de Cristòfor en setembre e executat dins lo corrent de decembre de 903 ò de febrier de 904.

## Liames intèrnes

* Lista dei papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Faiçal bin ʿAbd al-ʿAzīz ʾĀl Saʿūd

thumb|120px|Lo rei Faiçal
**Faiçal bin ʿAbd al-ʿAzīz ʾĀl Saʿūd** foguèt lo rei d'Arabia Saudita de 1964 a 1975.

Tresen filh del rei Abdalaziz, nasquèt en abrial de 1906, filh de la reina Tarfa.

De 1926 a 1932 foguèt vicerei de Hijaz.

En 1930 ven ministre dels afars estrangièrs.

En 1953, a la mòrt del paire, ven prince eiretièr.

Primièr ministre, es revocat pel fraire Saud en 1960, mas o torna en 1962. Abolís l'esclavatge la meteissa annada.

Regent lo 4 de març de 1964, succedís lo fraire après l'abdicacion d'aqueste en novembre. Lo 25 de març de 1975, es assassinat pel nebot Faiçal bin Mossaid.
Saud bin ʿAbd al-ʿAzīz ʾĀl Saʿūd

thumb|120px|Lo rei Saud, eiretièr en 1952
**Saud bin ʿAbd al-ʿAzīz ʾĀl Saʿūd** (Covait, 15 de genièr de 1902-Atenas, 23 de febrièr de 1969) foguèt lo rei d'Arabia Saudita de 1953 a 1964.

Segond filh del rei Abdalaziz, nasquèt lo  dins la ciutat de Covait, filh de la reina Wadhah.

En 1933, ven prince eiretièr.

En 1953, succedís lo paire Abdalaziz coma rei d'Arabia Saudita.

Lo 4 de març de 1964, nomma regent lo fraire Faiçal. Abdica en novembre de la meteissa annada.
succedís lo fraire Saud après l'abdicacion d'aqueste en novembre. Lo 25 de març de 1975, es assassinat pel nebot Faiçal bin Mossaid.
Abdalaziz ibn ‘Abd ar-Raḥman Āl Sa‘ūd

thumb|300px|Lo rei Abdalaziz
**‘Abd al-‘Azīz ibn ‘Abd ar-Raḥman Āl Sa‘ūd** sovent escaissat **Ibn Saud** (Riïad, 15 de genièr de 1876-Taïf, 9 de novembre de 1953) foguèt lo primièr rei fondator d'Arabia Saudita de 1932 a 1953.

Sos filhs li succediguèron après sa mòrt: Saud de 1953 a 1964, Faiçal de 1964 a 1975, Khalid de 1975 a 1982, Fahd de 1982 a 2005, Abdallah de 2005 a 2015, Salman dempuèi 2015.
Moqrin bin ʿAbd al-ʿAzīz ʾĀl Saʿūd

**Moqrin bin ʿAbd al-ʿAzīz ʾĀl Saʿūd** (n. lo 15 de setembre de 1945) foguèt lo prince eiretièr del reialme d'Arabia Saudita entre genièr e abril de 2015.

35en e mai jove filh del rei Abdalaziz, lo prince Moqrin es lo filh de la reina Baraka.

De 1980 a 1999, es governador de la província de Hail.

En 2005, ven cap del servicis de rensenhament.

En 2013, ven segond vice primièr ministre e segond dins l'òrdre de succession del reialme. Aquela posicion es confirmada en 2014 que ven oficialament vice prince eiretièr.

En genièr de 2015, ven prince eiretièr. En abrial, es destituït pel rei.
Nayif bin ʿAbd al-ʿAzīz ʾĀl Saʿūd

thumb|200px|Lo prince Nayif.
**Nāyif bin ʿAbd al-ʿAzīz ʾĀl Saʿūd** (1934-2012) foguèt eiretièr del reialme d'Arabia Saudita de 2011 a sa mòrt.

23en filh del rei Abdalaziz, lo prince Nayif nasquèt en 1934, filh de la reina Hassa.

De 1954 a 1970, es governador de la província de Madina.

En 1970, ven ministre de l'interior.

En 2011, ven prince eiretièr.

Morís en 2012 sens aver regnat.

Son filh Mohammad es vice prince eiretièr dempuèi genièr de 2015.