open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Venèt (omonimia)

**Venèt** se pòt referir:
* a Venèt, una region d'Itàlia.
* au venèt (dialècte), un dialècte nòrd-italian.
* aus venèts, lo pòble antic qu'abitava lo Venèt.
* au venèt, la lenga daus venèts.
Harold Clayton Urey

**Harold Clayton Urey** (n. 29 d'abril de 1893 a Walkerton e m. 5 de genièr de 1981) foguèt un quimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1934, per sa descobèrta de l'idrogèn pesant.

## Biografia
Nasquèt lo 29 d'abril de 1893 a Walkerton, situada a l'estat nòrd-american de Indiana. Après un còrt periòde d'aprendissatge obtenguèt lo 1917 lo títol de zoologia a l'Universitat de Montana, e dintrèt posteriorament trabalhar a la companhiá quimica *Barrett* de Filadèlfia. Durant la Primièra Guèrra Mondiala se consacrèt a l'investigacion, en contunhant après los sieus estudis a l'Universitat de Califòrnia, ont se doctorèt en quimia l'an 1923. Entre 1923 e 1924 estudièt fisica atomica amb Niels Bohr a l'Universitat de Copenaga, ont se concentrèt en l'estructura de la atòm a l'Institut per la Fisica Teorica de Copenaga.

Entre 1919 e 1924 foguèt professor de quimia a l'Universitat de Montana, entre 1924 e 1929 a l'Universitat John Hopkins, entre 1934 e 1945 a l'Universitat de Columbia, e entre 1945 e 1957 a l'Universitat d'Oxford. Lo 1958 foguèt nomenat professor de l'Universitat de Califòrnia, a San Diego.

Moriguèt lo 5 de genièr de 1981 dins la vila de La Jolla, situada dins l'estat de Califòrnia.
Roger David Kornberg

**Roger David Kornberg** (n. en 1947) es un bioquimista american. A recebut lo Prèmi Nobel de Quimia en 2006 per l'estudi de las basas molecularas de la transcripcion eucariotica. Son paire, Arthur Kornberg, recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1959.
Solutrean

thumb|Extension de la cultura solutreana

Lo **Solutrean** es una de las darrièras fasas del Paleolitic Superior. Se desvolopèt en Euròpa Occidentala entre aperaquí  e  avans lo present. Son nom foguèt creat per Gabriel de Mortillet a partir del site preïstoric situat al pè de la Ròca de Solutré, pròp de Macon (Borgonha), e descobèrt e estudiat en 1866 per Henry Testot-Ferry e Adrien Arcelin.

## Cronologia e clima
Se desvolopèt en Euròpa Occidentala entre aperaquí 22 000 e 18 000 avC, un periòde geologic extrèmament fred e sec de la Darrièra Glaciacion, apelada Darrièr Maximum Glaciari. Los sites solutreans son coneguts dins dins la val de Ròse, lo sud-oèst de França e la Peninsula Iberica pr'amor que lo clima dins lo nòrd èra tròp rigorós...
Rabairac

**Rabairac**  (o *Rebairac*) (en francés *Ribérac*) es una comuna d'Occitània, que se tròba en Perigòrd (Dordonha e region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània). La fòrma occitana *Ribairac* (*Ribeira, Ribeirac* en nòrma mistralenca), que s'auvís daus uns còps, es influençada per lo francés.

Lo nom de la comuna vendriá dau domeni agricòla d’un galloroman nommat *Riparius*, es a dire "lo que resta rasís la ribiera". Son equivalent occitan donet *Ribairés*, enquera atestat coma nom de familha. Veire toponimia.

## Geografia
La vila es bastida sus la riba mança de Drona.

350px|left|thumb|Rabairac dins lo Lemosin linguistic

## Toponimia
### Rabairac
La prononciacion es [rɒbɛj’ra]. Las fòrmas ancianas son *Castellum Ribairac* au segle X, *Ribeirac* en 1180, *Arribeyrac* au segle XIII, *Ribeyrac* au segle XVIII. *Rabairac* vendriá, segon Dauzat e Rostaing, dau latin *riparia*, « rebiera, ribiera, fons d'una vau », emb lo sufixe *-acum* [latinizacion dau sufixe gallic *-ācon*]; segon lo site de las comunas de Dordonha, dau nom « galloroman » d'òme *Riparius*, emb lo sufixe *-acum*; Chantal Tanet e Tristan Hordé balançan entre *riparia* e un nom « galloroman »  d'òme, *Rabirius*, emb influéncia posteriora de *ribièra*.
### La Faia (nom supausat) o Faia
Lo nom es atestat *Ecclesia de Faya* au segle XIII . *Faia* vòu dire « bòsc de faus (fajas, faians, faiards, faiòus) ». *Fau* ven dau latin *fagus* .

## Istòria
L'anciana comuna de **Faia**  (en francés *Faye*) fuguet estachada a Rabairac en 1793.
En 1851, una partida de la comuna de Ribairac fuguet desmembrada per formar la novela comuna de Sent Martin de Rabairac.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas a la comuna
* Arnaut Daniel, un daus trobadors mai coneguts, nasquèt en Rabairac a l'entorn de 1150; lo liceu de la vila pòrta son nom.
* Jean-Pierre Escalettes, ancian president de la Federacion Francesa de Fotbòl, fuguet un professor d'anglés en Rabairac.

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams externes
* Rabairac sus lo site de l'Insee
*  Plan de Rabairac sus Mapquest

## Nòtas
Lac Chad

Lo **lac Chad** es un lac d'Africa de l'Oèst. Se situa entre leis estats de Chad, Cameron, Nigèria e Nigèr. Sa superfícia es de 1540&nbsp;km².

Sa talha a variat fòrça durant l'istòria e d'aquesta passa es a demenir. Foguèt un lac immens, quasi una mar interiora, durant lei fasas umidas de la Preïstòria de Sahara: se parla alora dau **lac Megachad**.


Image:ShrinkingLakeChad-1973-1997-EO.jpg|Diminucion de la surperfícia dau lac durant lei darriers ans
Image:Lakechad map.png|Mapa politica dau lac Chad (en anglés)
Joan Enric de Fondevila

**Joan Enric de Fondevila** (1633 - lo 22 d'octobre de 1705), escrivan bearnés de lenga occitana, autor de teatre deu sègle XVII. Qu'ei conegut per *La pastorala deu paisan qui cèrca mestièr a son hilh shens ne trobar a son grat* e per lo *Calvinisme de Bearn Divisat en siex ecloges* (ua longa diatriba anticalvinista en 2622 vèrs e en forma de dialòg).

Fondevila qu'èra lo hilh de Joan de Fondevila, un pastor apostasiat en 1623 e convertit au catolicisme (çò qui l’autregè ua renta, puishqu'èra chic arron de l'Edicte d'integracion). Joan Enric qu'avèva ua sòr e un hrair curat. Monsen Joan Enric de Saleta, evesque de Lescar que ho lo son pairin. Avocat (aquesta qu'ei un deus mestièrs jutjat e regetat dens la ), qu'ei sepelit dehens la glèisa de Lescar (çò qui testimònia d'un cèrt estatut sociau) dab un epitafi latin qui'u mentau com *Patronus et poeta facundus* en soslinhar que lo dia de la soa mort e ho dolorós per la vila sancera : *Haec fuit dies luctus totius civitatis*.

*La Navèra Pastorala*, òbra dramatica bearnesa, que li ei autrejada shens que sia sancerament segur.

## ''La Pastorala deu Paisan''

Lo títol sancer (*La pastorala de paisan qui cèrca mestièr a son hilh shens ne trobar a son grat*) que da un bon resumit d'aquesta òbra qui's trufa en alexandrins deus mestièrs de "doctor" (avocat), "mètge", apoticari e "mèste d'armas". Cada còp lo paisan, après aver escotat a presentar la loas profession peu mètge, l'avocat, l'apoticari e lo militar que concludeish que son emplecs de chic d'interès. Lo son jutjament que bremba las comèdias francesas deu medish temps com, per exemple, en parlant deus mètges e ce hè :

*Jo'm cranhi que vosauts hètz tot a la bambòla,*
*I que hèra sovent que v'i gausatz pecar,*
*Car jo vei que los maus a tastas vatz cercar ;*
*Tocant tantòst lo pols, tantòst la tèsta ;*
*E si deu mau lavetz vosauts pecatz la quèsta,*
*I qu'au lòc d'un mau hred que prengatz un mau caud,*
*Vosautes francaments tractaratz l'un per l'aute.*

Qu'ei interessant de destacar tanben qu'a maugrat de la rigor e de la riquessa de la lenga bearnesa de Fondevila, l'òbra qu'ei diglossica e que lo mètge que franchimandeja au paisan. L'occitan que consèrva donc lo bèth ròtle, quitament se demora sociaument acantonat. 

## Bibliografia
* Fondevila, Joan Enric. *La Pastourale deu paysaa, qui cèrque mestièè à son hil, chéns nè trouba à son grat. Pèsse divértissente et connégude én Béarn, ainsi què d'autès oubratgès déü médich authou, en quoato actes*. Pau : Vignancour, 1767.
* Fondevila, Joan Enric. *La pastourale deu paysaa qui cerque mestièe a soun hilh, chens ne trouba a soun grat, en quoate actes*. Pau : Ribaut, 1885.

## Edicions en linha
* Sus gallica.bnf.fr:
** [Edicion de [1885]]
* Sul sit de la Bibliotèca de Tolosa:
** [Edicion de [1767]]
Bombai

**Bombai** (en marata मुंबई :*Mumbai*, en anglés oficial *Mumbai* dempuèi 1995, en anglés tradicional *Bombay*), es la capitala de Maharashtra, un estat de l'Índia Occidentala. Amb mai de 12 000 000 d'abitants es la vila mai granda d'Índia e una de las pus grandas del Mond. L'aglomeracion d'a pauc près  d'abitants es situada dins una baia prigonda.

Lo nom *Mumbai* es un eponim, derivat etimologicament de *Mumba* (lo nom de la deessa indó locala Mumbadevi) e d*'Aai* (que vòl dire «maire» en marata). Al sègle XVI, los portuguesés an nomenat l'airal *Bom Bahia*, es a dire "baia bona". Lo nom a evolucionat cap a *Bomaím*, e un còp la vila presa pels britanics, lo nom foguèt anglicizat en *Bombay*.

Bombai es la capitala comerciala d'Índia, es lo sètge d'importantas institucions financièras coma la Reserve Bank of India, la Borsa de Bombai (Bombay Stock Exchange) e las oficinas centralas de divèrsas entrepresas indianas. A causa de las immensas oportunitats de negòci que i a a Bombai e del nivèl de vida relativament naut, la ciutat atira d'immigrants d'Índia tota e del sud-èst d'Asia, causa que n'a fach una veritabla barreja de comunitats e culturas.

S'i tròba tanben lo centre neuralgic de l'industria indiana del cinèma e de la television, lo complèxe nomenat *[[Bollywood]]* (nom creat a semblança d'Hollywood USA), que produtz lo pus grand nombre annal de filmes del mond. Bombai es tanben una de las raras ciutats que tenon un pargue nacional dins los sieus limits municipals, lo Sanjay Gandhi, o Borivali.
thumb|800px|center|Bombai
Zaire

**Zaire** es un nom ancian que s'aplicava:
* a l'actuala Republica Democratica de Còngo.
* facultivament, au riu Còngo.
Aurinhacian

thumb|upright 1.0|
L**'Aurinhacian** es un periòde industrial del començament del Paleolitic superior. En Euròpa Centrala e Occidentala, sembla de correspondre a l'arribada dels òmes anatomicament modèrnes. L'Aurinhacian se caracteriza per son industria ossosa (sagaias de basa asclada) e litica (pèças carenadas, lameladas, lamas retocadas...).
Johannes Ockeghem

400px|right|thumb|Johanns Ockeghem (lo de la lunetas) gavidant lo son còr**Johannes Ockeghem** (c.1410 - Tors, França, 1497) que ho un compositor de la segonda generacion de l'escòla francoflamenca e lo màger compositor de la segonda mieitat deu sègle XV.

Que tribalhè successivament au servici de Charles I de Borbon a Molin puish de Charles I de França dinc a la soa mort a Tors, on aqueste rei l'avèva hèit tresorièr.

De l'òbra d'Ockeghem que demoran 14 messas polifonicas, ua messa de *requiem* (la mei anciana coneguda dens aqueste genre) motets e cançons. Coma Guillaume Du Fay Ockeghem qu'emplegó cançons popularas com *[[cantus firmus]]* e, eth tanben, *[[L'homme armé]]*.

## Ligam extèrne
* http://www.youtube.com/watch?v=ZWLsLAujZzI Kyrie Eleison de Ockeghem sus youtube.com.
Gravetian

thumb|upright 1.0|Puncha de la Graveta

Lo **Gravetian** es una fasa del Paleolitic superior. Se desvolopèt pendent una fasa climatica freda. Las espècias principalas son lo rangièr e lo mamot. Es present en Euròpa e en Siberia.

I a una unitat culturala granda al repècte de l'industria litica, de las estatuetas femeninas apeladas vènus e de las estructuras d'abitacion. Las vènus son de representacions femeninas de  en mejana. Lor siloeta presenta de traches anatomics accentuats. Las aisinas d'òsses del gravetian son mendres que las de l'Aurinhacian, encara qu'apareisson los primièrs objèctes d'òs decorats. Apareis tanben la coseson d'argila. Las estructuras d'abitacion son nombrosas e, sovent, fòrça complèxas, dins de fòssas circularas ovalas, cavadas dins lo sòl glaçat, delimitadas per d'òsses de mamot. Aquela fasa, desvolopada de  a  abC, se caracteriza per la preséncia de nombroses burins, de còps ligats a de gratadors, de perforadors o a de lamas troncadas. Per contra i a mens de raspadors e son generalament plans. 

Una aisina caracteristica es la poncha de La Graveta, d'esquina rectilinèa. Apareisson tanben de lamas d'esquina e de ponchas de lança pichonas en òs.
Mosterian

Lo **Mosterian** es la principala manifestacion culturala del Paleolitic Mejan en Eurasia (aperaqui  a  abans lo present), pendent los periòdes glaciaris Würm I e Würm II e pendent lor periòde interglaciari. Deu son nom al jaç del Mostièr, al confinh de Paisac e Lo Mostièr, en Peiregòrd, dins lo departament de Dordonha. Sembla derivar dirèctament de l'Acheulean e de lors culturas contemporanèas. Presenta de pigassas bifacialas, triangularas o cordifòrmes, de ponchas, de gratadors, de pèças denticuladas, de cotèls talhats sus d'asclas grandas de pèira, de burins e de perforadors. 

Los cercaires Henri Breuil, Denis Peironin, Francés Bòrdas, L. e S. Binford, P. Mellars, N. Rolland, Ora Dibble e E. Böeda analisèron aquel periòde en destriant, entre autres, lo Mosterian de tradicion acheuleana (A e B), lo Mosterian tipic e lo Mosterian charantian de tipe Quina e Ferrassiá, e lo Mosterian de denticulats.
Acheulean

L**'Acheulean** es una cultura del Paleolitic Inferior que deu lo nom al site de Saint-Acheul, pròp d'Amians. Es present en Africa, Orient Mejan, Asia e Euròpa. Las ustensilhas pus caracteristicas son las bifàcias, las capoladoiras e d'autres polièdres. 

*L'Acheulean Ancian sembla derivar de l'Abbevillean e se desvolopa pendent lo periòde interglaciari de Mindel-Riss (- abC), de durada longa e clima caud. Las bifàcias s'afinan e sorgissen las ellipticas mai que mai planas. Se desvolopan las aisinas de produccion de fuòc.

*L'Acheulean Mejan se desvolopa pendent la màger part de la glaciacion de Riss (- abC). Los vestigis de fuòc, que èra alavetz fòrça de besonh, s'i multiplican. I a una varietat granda de bifàcias planas, lanceoladas, amigdaloïdas e d'espleches de produccion de fuòc (de gratadors, de puntas, d'aisinas denticuladas, de perforadors...).

*L'Acheulean Superior comença a la fin de la Glaciacion de Riss (benlèu vèrs  abC), se contunha pendent lo periòde interglaciari de Riss-Würm (- abC) e s'acaba dins lo primièr periòde würmian (a partir de  abC). Las bifàcias se perfeccionan (lanceoladas de punta finament retocada e d'arestas lateralas rectilinèas, amigdaloïdas, cordifòrmas...). 

En Euròpa, los sites pus representatius son las terrassas de Somme, Terra Amata e la Cauna del Lazaret a Niça, la Cauna de l'Aragó a Talteüll, Torre in Pietra a Fiumicino, Pinedo a Toledo, El Castillo a Puente Viesgo e Atapuerca.
Chastèlperronian

Lo **Chastèlperronian** es un fàcies cultural de transicion entre la fin del Paleolitic Mejan e lo començament del Paleolitic Superior (aperaquí - a  ans abans lo present). Deu son nom al site de la balma de las Fadas, a Chastèlperron, en Borbonés. Foguèt definit per l'abat Henri Breuil en 1906. Correspond egalament al *[[Perigordian]] Ancian* definit per Denis Peironin en 1933. Aquesta darrièra expression es de còps encara utilizada.
John Dunstable

**John Dunsable** (c. 1390 - 24 de deceme de 1453, egaument escrivut **Dunstaple** a còps), compositor anglés de musica polifonica de la debuta deu XVau sègle.
Trent

**Trent** (en venèt *Trénto* e en venèt locau *Trent*, en italian *Trento*, en alemand *Trient*, en latin *Tridentum*) es una vila d'Itàlia situada dins la region de Trentin-Aut Adige. Es la capitala de la region e de la província de Trent. La populacion de la ciutat en 2005 èra de  abitants. 

Lo gentilici es **trentin -a** o **tridentin -a**.
 
## La vila
La populacion viu dins una província qu'es completament montanhòla. Aquela província de Trent a una superfícia de  km² e una populacion de  abitants (2001).

I a l'autoestrada A22-E45 que vai au sud vèrs Verona e au nòrd vèrs Bolzano (Bozen), Innsbruck e Munic. Lei ferrovias fan la connexion principala d'Itàlia amb Àustria e Alemanha.

Originariament foguèt una ciutat cèlta conquerida puei per lei romans. Trent venguèt famosa mondialament amb lo Concili de Trent (1545-1563) ont engimbrèron la Còntrareforma. L'adjectiu ***tridentin*** se pòt referir especialament a aquel eveniment.

Lo riu de Fersina, afluent dau riu d'Adige, passa pròche de Trent.
La Guiòla

* **[[La Guiòla (Roergue)|La Guiòla]]** es una comuna occitana de Roergue situada dins lo departament d'Avairon.
* Lo nom de *La Guiòla* pòt tanben designar las doas principalas especialitats d'aquel vilatge :
** Los cotèls de **[[La Guiòla (cotèl)|La Guiòla]]**,
** Lo formatge de **[[La Guiòla (formatge)|La Guiòla]]** .
Requistar

**Requistar** (*Réquista* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Toponimia

Requistar sembla venir de *ric estar*.

* **Modelòrgas** (?) (fr. Moudelorgues) (del latin Mutulus, mollusc: subrenom d'una persona mòla?)

## Geografia
Lo territòri comunal es format pels vilatges de Requistar (parròquia de Nòstra Dòna de la Pietat o de Landòrra), Cadars, Combradet (parròquia e priorat de Sant Martin), La Devesa, Lincon, Lobons, Ortiset, Sant Julian, Lo Solièr.  Lo parçan se ditz Cadarsés, de Cadars.

## Istòria
La fondacion de Requistar remonta al sègle XIII quand Enric II, comte de Rodés, ja implantat dins lo castèl de Cadars, i creèt una bastida en 1292 e la dotèt de privilègis.

Los Angleses l'incendièron pendent l'aucupacion de Roergue. Al temps de las guèrras de religion, se venjant de vicomte de Panat, senhor en protestant de Castelpers e de Requistar, lo duc de Juèsa saquejèt la vila.

Un incendi sobrevingut en 1701 destruiguèt lo rèstes ancians: la glèisa neogotica data del sègle XIX, los bastits mai interessants se tròban dins los masatges vesins de Lincon e Sant Joan del Nos.

En 1832, Colnac, Lincon e Lo Solièr foguèron annexats a la municipalitat de Requistar. En 1874, Sant Joan del Nos se retirèt del territòri comunal (amb Ledergas). Colnac se retirèt tanben e formèt una municipalitat a partir de 1879.

## Administracion

## Lenga
Lo parlar de Cadarsés es mai vesin dels parlars d'Albigés que de la montanha roergata:
* rotacisme (òri per òli)
* á finalas prononciadas /è/ (especiariá [eʰpesja'rjɛ])
* manten de a al dintre dels mots (montanha [mun'taɲo] e pas [mun'toɲo])
## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
La Guiòla (Roergue)

**La Guiòla** (*Laguiole* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

La Guiòla es celèbra per sas especialitats del cotèl e del formatge.

## Geografia

La comuna es situada en Aubrac, dins lo Mass&iacute;s Central.

## Toponimia

Lo nom de la comuna (*La Glaziole*, *La Glaiole*, *La Gl&eacute;ole*, *La Guiolle* al  sègle XIII) ven de l'occitan *la gleis&ograve;la*  significant &laquo; la pichona gl&egrave;isa &raquo;.

## Istòria
Roergue foguèt conquistat l'an 767 per Pepin lo Br&egrave;u e los ducs d'Aquitània. Roergue demorèt jos la depend&eacute;ncia dels comtes de Roergue fins a la m&ograve;rt de Joana de Tolosa e del sieu marit Anfós de Peitieus, en 1271. Lo comtat passèt puèi jos la depend&eacute;ncia dir&egrave;cta dels reis de Fran&ccedil;a.

Los angleses prenguèron lo F&ograve;rt de La Guiòla e los sieus entorns l'an 1355 mas ne foguèron caçats qualques ans mai tard.

La Guiòla èra una de las quatre castelaniás de Roergue. Compreni&aacute; en mai de La Guiòla, Curièiras e la Roqueta de Bonaval, uèi comuna de Curièiras. 

Per letras patentas balhadas lo 29 de mai de 1369, Carles V de França balhèt la castelaniá de La Guiòla e las tres autras de Roergue al comte de Rodés,  Joan d'Armanhac que l'ajudèt dins la lucha contra los angleses.

Los uganauds de Chairac pilhèron La Guiòla lo 10 de geni&egrave;r de 1588.

Lo comtat de Rodés anèt per eiretatge a l'ostal de Labrit. Lo comtat vendrà al domeni reial quora Enric de Navarra, comte de Rodés, vendrà lo rei de Fran&ccedil;a Enric IV, en 1589.

Lo Fòrt de La Guiòla &egrave;ra totjorn quihat en 1620, d'apr&egrave;s un acte del notari Brunel, mas existissi&aacute; pas mai en 1735.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sidney Altman

**Sidney Altman** (n. en 1939) es un bioquimista canadian. A recebut lo Prèmi Nobel de Quimia en 1989, amb Thomas Cech per la descobèrta de las proprietats cataliticas de l'acid ribonucleïc.
Roland de Lassus

200px|left|thumb|Roland de Lassus
**Roland de Lassus** (Mons, Enaut, c. 1530 – 14 de junh de 1594), tanben conegut com **Orlando di Lasso** en italian, que ho un compositor de l'escòla francoflamenca de la Renaishença e un deus compositors màgers de musica polifonica de la fin deu sègle XVI. 

Roland de Lassus que vadó a Mons, dens la província d'Enaut (uei en Belgica). Que sabem chic de causa suber lo son temps de mainatge. Ua legenda que conta que mainatge, e ho panat tres còps per'mor de la beutat de la soa votz. Quina que sia la vertat, la soa integritat fisica que ho emparada a maugrat d'aquò. Aus 12 ans que viatgè en Itàlia. Que viscó a Màntoa, Milan puish Roma on comencè de compausar.

Que demorè ua gran partida de la soa vita au servici deu duc de Bavièra a Munich, en carga de provesir la cort en musica e mei que mei en musica religiosa entaus servicis de la capèra.

## Òbras
* Tristis est anima mea
* adoremus te Chirste
* Les larmes de Saint Pierre
* En passant par la Lorraine
* Ballet des Ambassadeurs Polonais (1573)
Josquin des Prez

**Josquin des Prez** (c. 1450 - lo 27 d'agost de 1521), tanben conegut com **Josquinus Pratensis** en latin e **Josken Van De Velde** en flamenc, qu'ei un deus compositor màger de la Renaishença e un compositor de l'escòla francoflamenca. Que ho lo mei famós compositor deu son temps (enter Guillaume du Fay e Giovanni Pierluigi da Palestrina) e un mèste de la composicion deu cant polifinic dens un estat pro acabat de la soa evolucion.

Vadut probablement en Picardia e educat acerà en musica com enfant de còr, qu'acabè la soa formacion en Italia, a Milan au servici deu Sforza puish dens lo còr deu Papa abans de tribalhar per la cort de França. qu'ei l'autor de 19 messas.
Guillaume Du Fay

200px|right|thumb|Guilaume du Fay, a gaucha, dab lo compositor Binchois
**Guillaume du Fay** (lo 5 d'agost de 1397 - lo 27 de noveme de 1474 ; de prononciar [dyˈfaj]) que ho un compositor de l'escòla flamenca de la fin de l'Etat Mejana, lo de màger influéncia de la purmèra meitat deu sègle XV.

Vadut en Flandra, que ho ligat dab Cambrai e la soa catedrau on hore sepelit. Semble qu'aja viatjat en Italia e que sia estat au servici deu duc de Savoia.

Qu'ei l'autor d'òbras secularas dens los genres de la soa epòca (cants, motets, imnes, antifònes) e de messas ; dens aqueste genre la mei famosa qu'ei la soa messa qui lo son cantus firmus b'ei basat sus ua cançon hèra populara d'aquesta epòca : ''L'homme armé.
George Bernard Shaw

**George Bernard Shaw** (n. en 1856, m.1950) foguèt un escrivan e dramaturg irlandés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1925 e un Prèmi Oscar en 1938 amb *Pygmalion*.
Lausa

thumb|Lausada
thumb|Lausada

Una **lausa** es una pèira plana fòrça dura e pesuga, lo mai sovent constituida de sistre e qu'es utilizada dins de regions montanhosas per bastir los tets.

### Vejatz tanben
* Teule
La Horcada

**La Horcada** qu'ei un vilatge de Bearn, deu bacin de Lac e tanhent de la vila de Morencs. Qu'ei ua comuna deu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [lahur'kadɔ]. Las fòrmas ancianas que son *Lo Casteg e la Mote de Pardies* en 1344, *Lo Casteg  de Pardies* en 1385, *Laforcade de Pardies* en 1438, *Laforcade deu Casterot de Pardies* en 1546, *Laforcada* en 1572, *Lafourcade* en 1607, *Lahorcade* en 1678, *Lafforcade* en 1704, *La Hourcade* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, lo nom que vien deu latin *furca*, « horca » e sufixe *-ata*; lo nom que designa dus pitèrs bessons, ací lo castèth e la mòta . 

Segon Miquèu Grosclaude, un nom com *la horcada* non pòt correspóner a turons bessons, mei lo castèth qu'ei sus la mòta e pas a costat. La Horcada e Pardias que son adara comunas diferentas, mès a l'Edat Mejana que hasèn un sol ensemble, compausat deu *Casteg de Pardies* (adara La Horcada) e deu *Plaa de Pardies* (adara Pardias). Per Lahorcada, lo mot *castèth* que podèva designar o un castèth, o muralhas fortificadas, o un vilatge entornejat d'un barri. Lo mot *horcada* que podèva aver lo sens lo sens de « bòsc, seuva », o d'ua quita « ahorèst de cassos ». Que i avèva dens la comunautat ua plana (lo plaa) e ua partida boscalhuda (la forcada); lo borg o castèth qu'èra probablament dens la segonda .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Arbús

**Arbús** (*Arbus* en francés) qu'ei un vilatge de Bearn pròche de Pau. Qu'ei  ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ar'bys] shens nasalizacion audibla. Las fòrmas ancianas que son *Arbus* en 1170, *Arbuus** en 1307, *Arbus* en 1385, *Arbus* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], lo nom que vien d'ua arradic **arb-* de sens escur, benlhèu ua variacion deu prelatin *alba* . 

Segon [[Miquèu Grosclaude]], l'explicacion de Dauzat qu'ei pertinenta. Que i a ua arradic basca arcaïca, benlhèu aquitana, *-alb*/*-arb*, qui a lo sens d'« èrba », qui pòt estar la medisha que *-alp* (*Alpa*, *Aups*, *alpatge*, etc). La grafia de 1307 que suggereish la tombada d'ua *-n-* (**Arbuns*), vienuda d'un sufixe coneishut en toponimia basca, *-untz'', de sens collectiu e locatiu. Lo sens globau que pòt estar « lòc on i a èrba »  .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes
* Sit de la comuna

## Nòtas
Abòs

**Abòs** qu'ei un vilatge deu bacin de Lac en Bearn sus la rota enter las vilas de Pau e Monenh. Qu'ei ua comuna deu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [a'bɔs]. Las fòrmas ancianas que son *Abos* cap a 1116, en 1286, *Abossium*, en latin, en 1425, *Abos* en 1385, *Abous* en 1538, *Abos* cap a 1630, *Abos* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Lo nom qu'ei identic a un aute Avòs deu canton de Lenveja. 

Segon Gerhard Rohlfs, citat per Grosclaude, l'etime que pòt estar *Abus*, nom d'un barbar atestat en 483 dens l'istòria de las persecucions deus vandals de l'avesque Victor Vitensis .

Segon Dauzat, l'etime qu'ei lo nom latin d'òme *Avus* dab lo sufixe germanic *-ossum* (Rohlfs), o, com per Avon-les-Roches (Endre e Léger) o autes *Avon*, lo shafre *Avo*, deu latin *avus*, lo nom latin d'òmi *Abus* o lo nom germanic **Abo*, varianta de *Abbo* .

Per hèr un resumit, dab lo sufixe *-òs*, l'etime que pòt estar *Abus*, nom d'un barbar (Rohlfs), lo cognomen latin *Avus* (Rohlfs e Dauzat), *Abbo* e **Abo*, nom germanic d'òmi, *abe*, arradic bascoaquitana, « horragat, talhadís », *abi*, mot soletin e labordin, « cavitat ». La solucion qui semblaré mei solida qu'ei lo cognomen latin *Avus*, derivat de *avus*, « pairbon, davancièr », shens cap de certitud. La grafia causida per Grosclaude qu'ei *Abòs* (*Avòs* peu vilatge omonime) , qui correspón a l'etime *Abbo* (peus autes etimes, la grafia regulara qu'ei *Avòs*).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Pardias

**Pardias** (*Pardies* en francés) qu'ei un vilatge de Bearn deu bacin de Lac, pròche de Monenh. Qu'ei situat dens lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [parˈðĩəs] (nasalizacion de *i*). Las fòrmas ancianas que son *Pardines* au sègle Xau, *Pardinae*, en latin, en 1176, *Pardias* en 1290, *lo Plaa de Pardies* en 1343 e 1385, *Pardies* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Gerhard Rohlfs, citat per Grosclaude, qu'explica *Pardies* per lo latin *parietinae*, « casa arroeinada », qui a donat *pardina* en aragonés, « montanha dab casas rusticas, pastenc dab cabanas, lòc inculte qui sèrv de pastenc »  .

Dauzat e Rostaing qu'explican *Pardias* sia per *prata* (plurau de *pratum*, « prat » e sufixe *-ina*, sia  per lo latin **parietinas*, derivat de *paries*, « paret » .

Segon Miquèu Grosclaude, la purmèra explicacion de Dauzat que harè de *Pardias* l'equivalent deus nombrós *Pradinas*, « las petitas pradas ». Mès que cau causir la segonda e la de Rohlfs. L'explicacion per *Pradinas* que supausaré ua metatèsi de *r*, mès, atau com remarca Pèire Bèc, la metatèsi de *r* que's hè en gascon totjorn en remontant cap au començament deu mot e jamèi dens l'aute sens (ex. *capra* > *craba*, *dormire* > *dromir*, *fenèstra* > *frinesta*). Pardias qu'ei donc l'equivalent deus *pardinas* d'Aragon, mot pirenenc, de **parietinas*, « pastenc dab murets/murrets . Pr'amor deu semantisme larg de l'eretèr de **parietinas*, la question de son sens precís dens lo cas de la localitat bearnesa que demora drubèrta.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Perigordian

Lo **Perigordian** o **Peiregordian** (de Perigòrd o Peiregòrd, region d'Occitània), es un terme creat en 1933 per Denis Peironin per designar leis industrias liticas preïstoricas dau Paleolitic Superior, que se serián desvolopadas parallèlament a l'Aurinhacian. L'idèa de doas culturas parallèlas foguèt abandonada mai se parla encara a còps de  per designar lo Chastèlperronian e de  per lo Gravetian.
The Beatles

**The Beatles** sigueren un grop de musica procedenta de Liverpool, Anglatèrra format per John Lennon, Paul McCartney, George Harrison e Ringo Starr. Son un des grops mès comerciaus e *exitosos ena istòria dera musica populara. Era sua innovacion ena musica populara e l'impacte culturau ajudèren a definir es ans seishanta. The Beatles sigueren eth grop damb mès ventes en tot eth sègle XX. En Reiaume Unit lancèren mès de 40 diuèrs singles, albums, EP qu'arribèren ath numèro un. Eth sòn succès se repetic tanben en fòrça auti païsi: EMI assegurèc qu'entà 1985 eth grop auie venut mès d'un miliard de discs o cintes en tot eth mon. 

Sorgidi a principi des ans 60, iniciadors deth fenomèn beat. En tot partir dera basa ritmica deth rock, es sues composicions sigueren ua vertadèra trobalha ena melodia e ena armonia. Damb influéncies deth rhythm and blues, e deth blues progressiu, eth sòn estil seguic ua evolucion constanta. Des de meitat des ans 60, damb era arribada deth succès internacionau, era sua musica se decantèc cap a un eclecticisme qu'includie ua fòrta influéncia orientau e que dèc coma resultat quauques ues des òbres mès significatives dera psicodèlia e, ja ara fin dera decada, deth ròck progressiu. Es sues cançons rebateren es problèmes d'un cèrt sector dera joenessa dera epòca, que pretenie restar ara aurèra dera nomentada societat de consum, superar es convencions e es aspèctes mès retrograds dera societat occidentau, ara ora que reclamaue naui valors autant estetics e artistics com esperitaus e sociaus (restacadi, per exemple, damb era desliurança sexuau e era antimilitarisme). 

Era sua dissolucion oficiau auec lòc er an 1970. Es sòns integrants seguiren es respectives carrères musicaus en solitari, autanplan i van sovintejar es collaboracions enter eri. Er an 1995, damb motiu dera edicion deth prumèr volum dera trilogia Beatles Anthology, auec lòc ua reünion virtuau deth grop, damb era ajuda d'ues cintes que John Lennon auie deishat enregistrades e que sigueren era basa de dues naues cançons: Free as a Bird e Real Love.
Arcangelo Corelli

**Argangelo Corelli** (Fusignano, lo 17 de heurèr de 1653 - Roma, lo 8 de genèr de 1713) , compositor e violonista italian de grana influéncia de l'epòca barròca. Que desvolopè enter autes, lo genre deu concerto grosso (on duas partidas de l'orquèstra e dialògan amassas).

Que vadó en Romanha e chic qu'ei conegut sus la soa joetut. Qu'auré auvut com mèste (enter autes) l'organista, violinista e compositor Giovanni Battista Bassani a Bolonha. Que ho membre de l'orquèstra *Accademica Filarmonica* de Bolonha.

Corelli que comencè la soa carrièra com virtuòse deu vriulon en viatjant en purmèr a París, puish en Alemanha on entrè au servici deu princi de Bavièra. A partir de 1680 que s'installè definitivament a Roma on l'ancian reina Cristina Suècia, convertida au catolicisme, e demorava e bèth s'entornejar d'ua cort rica en musica e musicians on Corelli avó la plaça bèra com compositor e cap d'orquèstra.
 
Que passè après au servici deu cardinau Pietro Ottoboni (futur papa Alexandre VIII) qui's morstè hèra generós dab Corelli.

Durant la soa vita Corelli que conegó un succès deus màgers com musician e com compositor. Que demòra atau ua figura de grana influéncia suber l'istòria de la musica academica occidentau. 

Enter los sons discípols, Francesco Geminiani e Pietro Locatelli que hon los mei famós.

Autan com compositor que com violonista que ho un fondator hèra inflenciau dens l'evolucion de la musica occidentau e de la tecnica deu vriulon. Qu'ei sepelit au Panteon de Roma.

## Òbra

Corelli que compausè 48 sonatas per trio, 12 sonatas per vriulon e continuo e 12 concertos grossos.

6 Opus que'u son autrejats:
* Opus 1: 12 sonatas da chiesa (sonatas per trio - 2 vriulons e baisha continua - Roma, 1681)
* Opus 2: 12 sonatas da camera (sonatas per trio - 2 vriulons e baisha continua - Roma, 1685)
* Opus 3: 12 sonatas da chiesa (sonatas per trio - 2 vriulons e baisha continua -Roma, 1689)
* Opus 4: 12 sonatas da camera (sonatas per trio - 2 vriulons e baisha continua - Roma, 1694)
* Opus 5: 12 *Suonati a violino e [[violone]] o [[clavecin|cimbalo]]* (6 sonatas da chiesa e 6 sonatas da camera per vriulons e continuo, Roma, 1700 - la darrèra sonata que son variacion suu tema de *[[La Folia]]*)
* Opus 6 : 12 concertos grossos (8 concerti da chiesa and 4 concerti da camera per concertino e 2 vriulons e violoncèl, còrdas e baisha continua(Amsterdam, 1714)

## Ligams extèrnes
* Archives W.Icking - Particions de la Sonata Op.5 n°1 amb las ornementacions de l'edicion de 1710 e de la Sonata Op.V n°12 «Follia»
*
Bergen

thumb|right|300px|Bergen

**Bergen**, istoricament **Bjørgvin**, es una vila situada sus la còsta sud-oèst de Norvègia, la segonda pus granda del país pel nombre d'abitants ( en 2005) e tanben per son pòrt, sa ciutat universitària e son evescat.

Pròcha de l'Atlantic Nòrd, es situada dins una pichona plana litorala enrodada de puèches que n'entravan l'expansion urbana, e s'espandís per l'estrech que devesís lo Fjord Vågen, ont se trapan las installacions portuàrias. Lo seu clima es maritim ( en genièr e  en julhet), amb de precipitacions abondantas (2000-2500&nbsp;mm).

Es religada per tren a Òslo e possedís un aeropòrt internacional.

Es un centre comercial, portuari e industrial amb industria navala, electrometallurgica, de consèrvas de peis, tèxtila e de produches lachencs.

Lo quartièr de Bryggen, sul pòrt, es marcat al Patrimòni Mondial de l'UNESCO. Los seus ostals de fusta mirgalhats son una mòstra dels vestigis de la poderosa Liga Anseatica.

Bergen foguèt en l'an 2000 Capitala Europèa de la Cultura.
Svalbard

**Svalbard** es un archipèla situat dins l'ocean Artic aperaquí 1000 km al nòrd d'Escandinàvia. Es sovent nomenat incorrectament *Spitzberg* o *Spitsberg* qu'es lo nom de la pus granda illa de l'archipèla.

Es un territòri de Norvègia de l’estatut especial. Tres de las illas son abitadas: Spitsbergen, Bjja e Hopen. Es considerat coma lo territòri abitat pus septentrional del mond levat las basas militaras o de recèrca scientifica.

## Imatges

Fichièr:Longyearbyen4.jpg|Vista sus Longyearbyen
Fichièr:Adventtoppen Hiorthfjellet from SE side of Adventfjorden Longyearbyen Svalbard on May 23 2025.jpg|Las montanhas Adventtoppen e Hiorthfjellet a Adventfjorden, just al nòrd de Longyearbyen
Fichièr:Polar bear warning sign at north eastern perimeter of Longyearbyen Svalbard on May 23 2025.jpg|Un panèu d'avertiment d'ors polaire a la frontièra nòrd-èst de Longyearbyen
Aurenja

**Aurenja** (*Orange* en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. La ciutat foguèt la capitala dau Principat d'Aurenja.
## Geografia

## Istòria
En febrièr de 1790 lo territòri de l'ancian principat d'Aurenja foguèt restacat au departament de Droma. Lo meteis an foguèt incorporat au departament dei Bocas de Ròse. En 1793, a la creacion dau departament de Vauclusa, lo districte d'Aurenja li foguèt restacat. En 1800 venguèt capluòc d'arrondiment. En 1926, l'arrondiment foguèt suprimit.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
Entre los nombroses vestigis romans e especialament inscriches dins la lista del Patrimòni Mondial de l'Umanitat podèm citar:
* Lo Teatre antic
* L'Arc de Trionf

## Personalitats liadas ambé la comuna
*Rambaud d'Aurenja (trobador)

## Veire tanben
* Comunas de Vauclusa

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Archipèla

[vinheta|drecha|L'archipèla d'[Hawaii]]
Un **archipèla** () es un ensemble d'illas pron pròchas leis unas deis autrei ; lo pus sovent, an una origina geologica comuna.

Dins lo drech internationau e lo drech de la mar, la nocion d’**[[Estat archipèla]]** designa un Estat qu'es constituit entierament d'un archipèla o mai, e eventualament d'autreis illas.

En geografia, la nocion d**'archipèla** evòca tanben de fenomèns que s'inscrivon dins quauqueis espacis limitats. Per exemple, dins l'estudi de l'economia mondializada actuala, de geografs coma Pierre Veltz parlan d'una «&nbsp;economia d'archipèla&nbsp;»&nbsp;: l'economia mondiala es contrarotlada a partir d'un nombre limitat de metropòlis ben reliadas entre elei per de mejans de comunicacion performants, dei rotas maritimas ai telecomunicacions. Aquelei metropòlis apareisson coma un archipèla d'illas isolat sus una mar.

Dins son libre *[[L'Archipèla del Golag|Archipèla dau Golag]]*, Aleksandr Solzhenitzyn aviá designat lo Golag coma archipèla. D'efècte, lei camps de presoniers sovietics èran tant isolats en Siberia coma o pòt èsser una illa sus l'ocean.

Lo mot *Archipèla* vèn dau grèc *Archipelagos*, literalament « mar principala ». D'efècte, a l'origina, aqueu mot designava la mar Egèa, caracterizada per son grand nombre d'illas (lei Cicladas, leis Esporadas, Salamina, Eubèa, Samotràcia, Lèmnos, Samos, Lèsbos, Quio, Ròdes, etc.). Quand la màger part d'aqueleis illas foguèron levadas a l'Empèri Bizantin au començament dau sègle XIII per Marco Sanudo, generau venecian, aquest foguèt fach *duc de l'Archipèla*.
Unitat d'Òc

Unitat d'Òc es un movement que fedèra localament en Òlt e Garona e Gironda de militants politics occitans venguts d'orizonts divèrses (PNO, PÒC o independent). A acabat de foncionar dempuèi lo cambiament de sègle.
Anboto

right|250px
**Anboto** es una montanha del País Basc situada en Biscaia. Es lo punt culminant del massís del meteis nom. Lo som s'elèva a una altitud de .   

Es una mola immensa de calcari recifal compacte de color gris; a de rèstas de coralhs colonials massisses e de grandas cauquilhas d'ustras.
Sant Tropetz

**Sant Tropetz** (*Saint-Tropez* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. 

## Geografia

## Toponimia
L'etimon latin es *Sanctus Torpetius*, la sequéncia *-ti-* demanda lo tractament regular *-tz*, que se pronóncia [s] o es mut en lo dialècte provençal local. Son toponims incorrectes *Sant Tropés* (cf. PRETIU > *prètz*, PUTEU > **potio* > *potz*) e *Sant Tropet*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Vèire tanben
* Comunas de Var

## Liames extèrnes

## Nòtas
Adrian Willaert

Adrian Willaert (c 1490 - lo 7 de deceme de 1562) qu'ei un compositor Flamenc de la Reneishença qui emigrè a Venècia on ho **Maestro de Capella** de la Basilica de Sent Marc on fondè l'escòla veneciana. Que ho tanben un gran mèste de musica que formè importants compositors de l'atge barròc com Cipriano de Rore.
Illa

[vinheta|293x293px|[Illas Cíes, Galícia.]]
Una **illa** es una extension de tèrra completament enrodada d'aiga, situada dins la mar, una ribièra, un flume o un lac. Un ensemble d'illas pròchas geologicament e geograficament es nomenat un «archipèla».

Los continents se distinguisson de las illas per lor superfícia netament superiora. Las illas son donc de superfícia variabla, de qualques mètres cairats a de milions de quilomètres cairats coma per exemple Groenlàndia.

## Etimologia
Lo mot *illa* es eissit del latin **insŭla,* el meteis derivat del protoitalic **enselā*. Aquí una lista de variantas dialectalas, en particular segon lo diccionari etimologic FEW (vol. 4, p. 278):

* auvernhat: **illa**
* gascon: **illa, irla, ièrla, isla, iscla**
* lemosin: **illa, eila**
* lengadocian: **illa** [ˈillɔ, ˈinlɔ], **iscla, isola, nisola, òila, ièrla**
* niçard: **illa, ísola, iscla**
* provençau: **illa, iscla**
* vivaroalpenc: **illa**

## Nòtas

## Referéncias
Enric lo Jove

thumb|right|250px|Enric lo Jove
**Enric lo Jove** (28 de febrier de 1155 – 11 de junh de 1183), fuguet lo dosesme daus cinc filhs d'Enric II d'Anglatèrra e d'Alienòr d'Aquitània. Ten son chafre de son coronament dau vivent de son pair.

Se deu a Bertran de Bòrn aqueu planh remirable qu'escriguet a la mòrt dau jove rei d'Anglaterra :

*Si tuit li dòl, e-il plor, e-il marriment <br> E las dolors, e-il dam, e-il chaitivier <br> Qu'òm anc agués en est segle dolent <br> Fossen ensems, sembleran tuit leugier <br> Contra la mòrt del joven rei englés*.
Autafòrt

**Autafòrt** (*Auto-Fort* en nòrma mistralenca; *Hautefort* en francés) es una comuna occitana, que se tròba en Perigòrd (departament de Dordonha e region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es  . Las fòrmas ancianas son *Hautafort* en 1197, *Autafort*, a la fin dau sègle XII, *Altofort* en 1364, *Altefort* en 1365. Lo nom èra *Saint-Aignant d'Hautefort* davant la fusion emb *La Nouaillette* en 1824. La Noalheta es un diminutiu de La Noalha. Las fòrmas ancianas de *Sent Anhan* son *Sanctus Anianus* au sègle XIII, *Saint Anhe* au segle XVI.

Que son origina siá occitana o romana, lo nom d'Autafòrt es format de dos adjectius feminins, que *fòrt* aviá, en occitan ancian coma en latin, la quita fòrma aus dos genres (cf. Ròcafòrt). 'Queus adjectius pogueren entau s’aplicar a una *villa*, a una *domus* o bentot a una maison fòrta, queraque anteriora a l'edificacion dau chasteu proprament dich.

## Istòria
En 1824, la comuna de **Sent Ánhan d'Autafòrt** prenguet lo nom de *Autafòrt* en fusionar emb **La Noalheta**.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
Chasteu d'Autafòrt

Hautefort - Château -1.jpg|Lo chasteu d'Autafòrt.
Hautefort_village_(3).JPG
Hautefort_gardens.jpg|Jardins a la francesa : brodarias de bois.
Hôpital_d'Hautefort_-1.JPG|Espitau d'Autafòrt.
Hautefort_Saint-Agnan_église.JPG|Sent Anhan d'Autafòrt.
Hautefort_Charreaux_(1).JPG|Chasteu *des Charreaux* (de las Charraus ?): colombier.
Mairie_Hautefort_29.jpg|La maison comuna, vista dau chasteu.


## Personalitats ligadas a la comuna
* Bertran de Bòrn (v.1140-v.1215), senhor d'Autafòrt, l'un daus trobadors mai coneguts ; se ditz d'eu que chantet tan plan l'amor coma la guerra.
* Peire de Bossinhac, trobador.
* Eugeni Le Roy (1836-1907), escrivan, autor de *Jacon lo [[Susmauta deus Crocants|Crocant]]*, es nascut en Autafòrt.

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben

## Ligams extèrnes
*[ Plan d'Autafòrt sus lo site Mapquest](http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/co_navigation.co_page?nivgeo=24210
*[http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=45.2602777777778&longitude=1.14861111111111&zoom=8)
*Lo chasteu d'Autafòrt en vuda aeriana (Google Map)

## Nòtas
Sant Somplesi

**Sant Somplesi** o **Sant Somplisi** (*Saint-Sulpice-la-Pointe* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
Le nom es atestat en 1428 *Sant Souplizi* . 

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

Saint-Sulpice-la-Pointe (Tarn) - Mairie.jpg| 
Saint-Sulpice-la-Pointe (Tarn) - le pont suspendu sur l'Agout.jpg| 
Saint-Sulpice-la-Pointe (Tarn) - Monument aux Morts.jpg|  
Saint-Sulpice-la-Pointe (Tarn) - Pigeonnier de 1810.jpg|  
Saint-Sulpice-la-Pointe (Tarn) - Eglise Notre-Dame - Clocher-mur.jpg | 
Saint-Sulpice-la-Pointe (Tarn) - Eglise Notre-Dame - Interieur.jpg | 


## Personalitats ligadas amb la comuna
* Sicard Alaman

## Veire tanben

## Ligams extèrnes

## Referéncias
Asilhan

L**'Asilhan** es un fàcies cultural de l'Epipaleolitic definit inicialament per Édouard Piette en 1889 a partir de las industrias descobèrtas dins la cauna del Mas d'Asilh dins lo País de Fois e lo departament d'Arièja, ont de jaces contenent de nombroses còdols pintats e d'arpons plats s'intercalan entre los nivèls del Magdalenian e del Neolitic.

Aqueles elements son associats a de lamèlas d'esquina corba conegudas coma ponchas asilhanas.

L'Asilhan es generalment associat al restabliment climatic que succedís a la darrièra glaciacion. Lo rangièr cedís la plaça al cèrvi, que ven lo ferum favorit. Las banas de cèrvi son utilizadas per realizar los arpons plans, sovent rudimentaris e perforats d'un entalh alongat a la basa.


File:France - Ariège - Grotte du Mas d'azil4.JPG|Cauna del Mas d'Asilh 
File:Harpon 2010.0.3.5. Global.JPG|Arpon
File:Pointe 228.2 La Tourasse (3).jpg|Ponchas asilhanas
File:Galet peint MHNT.PRE.2006.0.93.jpg|Còdol pintat
Ròcabrun

**Ròcabrun** (*Roco-Brun* en grafia mistralenca; *Roquebrun* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament francés d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

Lo gentilici es **rocabrunenc -enca**.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [ròko'brü]. Las fòrmas ancianas son : *castel quem vocant Rochabruna*, cap a 1036, *castello de Rocabrun*, cap a 1059, *castro de Rocabruno* en 1069, *castellum de Rochabruno*, al començament del sègle XII ? , *castrum de Rocabru*, *de Rocabruno*, *de Rochabru* en 1247-48, *castro de Rocabruno* en 1308, *prior de Rocabrunâ* en 1323, [villa] *de Rocabruno* en 1342, *prior de Rochabruno* en 1351, *de Rupebonna*, al sègle XVI, *Roquebrun* en 1571, 1585, *Roquebrune* en 1613, *Roq'brune* en 1622, *de Rupebruna* en 1636, *Rocquebru* en 1643, *Roquebrun* en 1708, *Roquebrun* en 1740, 1740-60, *Roquebrune* en 1740-60, *Roquebrun* en 1770-72 (mapa de Cassini). 

Lo mot *ròca* ven d'un prelatin **rocca* e s'aplica a una montanha o una tuca rocassuda, puèi al castèl fòrt bastit dessús, enfin a un castèl fòrt en general . *Brun* es un epitèt que se referís a una color, mas i a una contradiccion entre la fòrma femenina del nom e la masculina de l'adjectiu. Segon Hamlin, lo mot *ròca* es utilizat al sens de « castèl »; l'adjectiu *brun*, que descriu los murs del castèl, èra invariable dins l'usatge popular.

*Fòrmas tiradas del diccionari topografic d'Eugène Thomas - *Castellum Rocha-bruna* (latinizacion) en 1036; *Rocabrun* en 1059; *De Rocabruno* en 1069; *Roquebrun* en 1625; *Roc Libre* en 1793.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton d'Olargues; es ara del canton de Sant Ponç de Tomièiras

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Illa d'Ellesmere

L**'Illa d'Ellesmere** (en anglés: *Ellesmere Island*) es  una partida de la region Qikiqtaaluk del territòri canadian de Nunavut. S'espandís dins l'Archipèla Artic Canadian e es considerada coma una part de las Illas Queen Elizabeth, que amb Cap Columbia son lo punt de tèrra pus septentrional de Canadà. Ocupa una superfícia de , çò que ne'n fa en talha la desena illa al mond, e la tresena de Canadà.