Metropolis (film, 1927)

***Metropolis*** es un film expressionista de sciéncia-ficcion alemand produch pendent la Republica de Weimar. Realizat en 1927 per l'austriac Fritz Lang, lo film es mut e en blanc e negre. Lo scenari foguèt escrit per Lang e sa femna, Thea von Harbou amb coma acteurs Brigitte Helm, Gustav Fröhlich, Alfred Abel e Rudolf Klein-Rogge. Foguèt filmat dins los Studios Babelsberg per UFA (Universum-Film AG).

## Decopatge
Lo film se decompausa en tres actes *Auftakt* (començament) (66 min.), *Zwischenspiel* (interlud) (28 min.) e *Furioso* (52 min.).

## Sinòpsi
En 2026, Metropolis es una megapòli dins una societat distopica devesada en una vila nauta, ont vivon las familhas intellectualas dirigentas, dins l'òci, lo luxe e lo divertiment, e una vila bassa, ont los trabalhadors fan foncionar la vila e son oprimits per la classa dirigenta.

Maria (Brigitte Helm), una gojata de la vila bassa, ensaja de promòure la concòrdia entre las classas, e mèna clandestinament d'enfants d'obrièrs visitar la vila nauta; lo grop es rebutat per las fòrças de l'òrdre, mas Freder Fredersen (Gustav Fröhlich), lo filh del dirigent de Metropolis, d'ela s'enamora. Davalant per la vila bassa per l'encontrar, vei un obrièr aganit defalhir al seu pòste de trabalh, lo ritme impausat per las maquinas essent tròp rapid, una explosion espèta sus la « maquina M », tuant de dessenats de trabalhadors. Dins lo fum, Freder vei la maquina M se transformar en Moloch, una divinitat monstruosa a qui los trabalhadors malastrats son sacrificats.

Freder torna a çò del paire, Johhan « Joh » Fredersen (Alfred Abel), per l'ensenhar de las condicions fòrça peniblas que los obrièrs trabalhan e li demanda de melhorar tot aquò. Lo paire, vesent que capitará pas a convéncer lo seu filh dels benfachs d'aquela societat segregatritz, Johhan lo fa seguir per un espion.

Freder torna dins la vila bassa ont, vegent un obrièr prèp de s'afondrar, o persuadís d'escambiar los vestits e de prene sa plaça a la maquina, alara que l'obrièr, Georgy, matriculat 11811, monta cap a la vila nauta ont gausirá dels plasirs de la vida. Aprèp una jornada penibla, Freder davala dins de catacombas per una reunion secrèta seguissent un plan trobat dins una pòcha dels vestits de l'obrièr qu'aviá remplaçat. Alá, descobrís Maria que de s'adrèça als obrièrs e d'anonciar l'arribada d'un *[[Mediator]]* que portará l'egalitat entre los abitants de las ambedoas vilas.

Mentretant, Joh recèp de plans trobats dins las póchas d'obrièrs mòrts al trabalh e va a çò de Rotwang, l'inventor del monstre maquina que fa foncionar la vila entièra, que li indica que s'agís del plan que mèna a las catacombas ont se debana la reunion secrèta. Joh espia la reunion sens reconéisser lo seu filh d'entre lo mond. Crenhent la menaça, Joh ordona a Rotwang de façonar un robòt a l'imatge de Maria per portar lo caós dins la vila bassa. Mas çò que Joh ignora, es que Rotwang a d'autres plans…

thumb|200px|Aficha americana de Metropolis

## Ficha tecnica
* Títol: *Metropolis*
* Realizaion: Fritz Lang
* Scenario: Fritz Lang e Thea von Harbou, adaptat del roman *[[Metropolis (roman)|Metropolis]]* de Thea von Harbou 
* Costums: Aenne Willkomm
* Departament art: Otte Hunte, Erich Kettelhut, Walter Schulze-Mittendorff, Karl Vollbretch, Edgar G. Ulmer
* Decòrs: Willy Muller
* Efèctes especials: Ernst Kunstmann, Konstantin Irmen-Tschet, Erich Kettelhut
* Consultant tecnic: Erich Kettelhut
* Fotografia: Karl Freund e Günther Rittau
* Musica: Gottfried Huppertz
* Produccion: Erich Pommer per UFA (Universum-Film AG), Berlin
* País d'origina: 
* Lenga: Film mut - alemand (cartons)
* Format: blanc e negre - muet - 1,33:1 - 35 mm
* Genre: sciéncia-ficcion / fantastic
* Corent: expressionisme alemand
* Durada: 145 min (version restaurada en 2010)
* Longor: 4189m renduda a 3241m en agost de 1927

### Efèctes especials
* Prisa de vista especialas: Konstantin Tschetwerikoff
* Pinturas: Erich Kettelhut
* Escultura: Walter Schultze-Mittendorf
* Efèctes combinats: Eugen Schüfftan
* Trucatges fotò: Günther Rittau
* Assistant trucatges fotò: H.O. Schulze

## Distribucion
* Alfred Abel: Joh Fredersen, lo mèstre de Metropolis
* Brigitte Helm: Maria / l'androïde
* Gustav Fröhlich: Freder, lo filh de Joh Fredersen
* Rudolf Klein-Rogge: Rotwang, l'inventor
* Theodor Loos: Josaphat, ajudant de Joh Fredersen
* Fritz Rasp: lo grand paissal
* Erwin Biswanger: Georgy, matriculat 11811
* Heinrich George: Grot, lo contramèstre, gardian de la maquina centrala
* Hanns Leo Reich: Marinus
* Heinrich Gotho: Lo mèstre de ceremonia

Tanben citat al generic:
* Los gents creatius
* Los òmes maquinas
* La Mòrt
* Los sèt pescats capitals

## Filmologia

Fritz Lang foguèt influenciat per:
* l'artista Paul Citroën e sustot per un dels seus fotomontatges titulat "Metropolis" (1923).
* lo film sovietic de sciéncia-ficcion Aelita d'Iakov Protazanov, sortida en 1924, que'es l'adaptacion d'un roman d'Alexis Konstantinovitch Tolstoï.

Lo film coneguèt fòrças problèmas. Thea von Harbou, la femna de Fritz Lang e cosenarista, èra pròcha dels nazis influenciant l'escritura, subretot l'orientant cap a una mena de «collaboracion de classas » (faissista) puslèu qu'a « luta de classas » (marxista). Aprèp, lo film subiguèt divèrsas censuras segons los païses. De las 210 minutas inicialas (3 h 30), demorèt pas que 80 minutas (1 h 20) quand lo compositor Giorgio Moroder decidiguèt en 1984 de la colorizar e de l'acompanhar d'una nòva banda sonora que participèron de grops coneguts coma Queen o Adam and the Ants; qualques cinefils foguèron escandalizats dabans aquel «chaple» de l'òbra.

Un gran trebalh de recerca se faguèt, reunissent las diferentas versions (qu'alcuna trobada dins de colleccions privadas), e una version blanc e negre renovada de 153 minuts (2 h 33), amb una banda sonora nòva mas mai classica, sortiguèt en 1995 per festejar los cent ans del cinèma. Aquela version conten de fotografias de filmatge requadradas per emplir las scènas mancantas.

Aprèp una nòva restauracion del film en 2001, iniciada per la Fundacion Friedrich Wilhelm Murnau (Friedrich Wilhelm Murnau Stiftung), *Metropolis* foguèt lo primièr film inscrich al Registre internacional Memòria del mond de l'UNESCO.

Fin finala, aprèp una granda quista de vin ans, foguèt trobada a Buenos Aires una copia gaireben integrala de 145 minutas en 2008. De fach, lo 3 de julhet de 2008, la fundacion Murnau, propietària dels drechs del film, anoncièt que la quasitotalitat de las scènes que mancavan, uns 25 minutas de film, foguèt trobadas al Musèu del cinèma de Buenos Aires. Lo 12 de febriér de 2010, la nòva version restaurada de 145 minutas, acompanhada de la musica origina escricha en 1926 par Gottfried Huppertz, foguèt jogada a Berlín per la 60a Berlinale e difusada en dirècte sus la cadena Arte. Aprèp mai de 80 ans de recercas, de versions troncadas e divèrsas restauracions, es fin finala una version quasi integrala, en totes casses la mai fidèla a aquela creada per Fritz Lang.

## Musicas
Pr'amor la musica originala de Gottfried Huppertz, fòrça artistas voguèron donar la lor vision musicala de *Metropolis*. Aquelas bandas originalas alternativas pòdon èsser jogadas en dirècte o enregistradas e difusadas amb una edicion especiala del film:
* 1975: La version de la BBC de Metropolis es acompanhada per un enregistrament electronic compausada per William Fitzwater e Hugh Davies.
* 1984: Giorgio Moroder restaurèt e produguèt una nòva version de 80 minutas amb una benda sonora escricha per el dins un estile rock new wave e enregistrat amb Moroder, Pat Benatar, Bonnie Tyler, Jon Anderson, Adam Ant, Cycle V, Loverboy, Billy Squier e Freddie Mercury.
* 1995: Martin Matalon dins un estile musica electroacostica.
* 1996: Loïc Pierre.
* 1998: Peter Osborne.
* 2000: Kevin Saunders Hayes.
* 2000: Jeff Mills dins un estile de musica tecno.
* 2002: Art Zoyd dins un estile free jazz/musica electronica.
* 2004: Abel Korzeniowski.
* 2004: Ronnie Cramer enregistra la musica e d'efèctes sonors per Metropolis que ganhèt dos prèmis Aurora.
* 2012: Alexandre Gosse piano en dirècte lo 6 de genièr de 2012.
* 2012: Actuel Remix / ARFI remix electro (Hawtin Xenakis) 18 de genièr de 2012 *Institut lumière* a Lion.
* 2012: Jean-Paul Raffit, composicions originalas interpretadas per l'Orquestre de cambra d'Hôte, cineconcert al casinò de L'Avelhanet e al *festivaL Image* d'Ais de Provença.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Ligams extèrnes

; Extraches vidèos
*  1èr extrach (03 min 12 s) 
*  2d extrach (49 s)
*  3n extrach (03 min 54 s)