Paradigma

Lo tèrme  **paradigma**  significa «exemple» o «modèl». Dins los domènis scientific, religiós o dins un autre contèxte epistemologic, lo tèrme  **paradigma**  pòt indicar lo concèpte d**esquèma  formal''  d'organizacion, e èsser utilizat coma sinonime d'"encastre teoric"  o  "[[Ensemble|ensems]] de teorias". Aquel concèpte foguèt d'en primièr especific a la [[Gramatica|gramaticia]], en [[1992]] lo diccionari Merriam-Webster definissiá l'usatge solament dins aquel contèxte, o en [[retorica]] per far referéncia a una parabòla o una fabla. En [[lingüistica]], [[Ferdinand de Saussure]] empleguèt  **paradigma*'  per far referéncia a una classa d'elements amb de similituds. Lo tèrme a tanben un sens dins lo terren de la psicologia fasent referéncia a acceptacions d'idèas, pensadas, cresenças inclusidas mai sovent pendent la nòstra primièra estapa de vida que s'accèptan coma vertadièras o falsas sens far la pròva d'una nòva analisi.

== Descripcion ==
Un *paradigma *es constituit pels presupausats teorics generals, las leis e las tecnicias qu'adòptan los membres d'una certa comunautat scientifica e fasent possible l'aplicacion.
* Las leis explicitament establidas e los presupausat teorics. Per exemple, las [[Leis de Newton|leis del movement]] de Newton fan partida del paradigma [[Isaac Newton|newtonian]] e las equacions de Maxwell fan partida del paradigma que constituís la teoria electromagnetica classica.
* L'aisina e las tecnicias instrumentalas necessaris per far que las leis del paradigma venon una referéncia dins lo mond real. L'aplicacion en [[astronomia]] del paradigma newtonian demanda l'usatge de divèrses telescòpis, amb de tecnicias per son utilizacion e divèrsas tecnicias per reculhir las donadas.
* Una compausanta addicionala dels paradigmas constituisson de principis [[Metafisica|metafisics]] plan generals que guidan lo trabalh dins lo quita paradigma. Totes los paradigmas, de mai, contenon de prescripcions metodologicas fòrça generalas coma: "Cal ensajar seriosament associar lo paradigma amb la [[natura]]".

== Etimologia ==
Lo tèrme  paradigma ven del mot [[grèc]]  *παράδειγμα*  (*parádeigma*) format "de paramètres" (al costat) e "déigma" (modèl), en general, etimologicament significa «modèl» o «exemple». A la mèsmas raïças que *«demostrar»* .

En tèrmes generals se pòt definir lo tèrme paradigma coma la forma de visualizar e interpretar los multiples concèptes, esquèmas o modèls del comportament dins totas las estapas de l'umanitat en çò psicologic e filosòfic, qu'influencian lo desvolopament de las diferentas societats coma de las entrepresas, integradas e influenciades per l'economia, intellectual, tecnologic, scientific, cultural, artistic, e religiós que dins l'aplicacion pòdon sofrir de modificacions o d'evolucions segon las situacions pel benefici de totes.

== Paradigma scientific ==
Lo [[Filosofia|filosòf]] e scientific Thomas Kuhn donèt al *paradigma* lo seu sens contemporanèu que foguèt adoptèt per se far referéncia a l'ensems de las practicas que definisson una disciplina scientifica pendent un periòde donat de temps. Lo meteis Kuhn preferissiá los tèrmes *exemplar*i o *sciéncia normala*, qu'an un sens filosòfic mai exacte. Pasmens, en son libre *L'estructura de las revolucions scientificas* definís a un paradigma atal:
* Çò qu'es necessari per observar e examinar;
* Lo tipe de punts d'interrogacion supausats que se cal formular per trobar de responsas al respècte de l'objectiu;
* Cossí se cal estructurar aqueles punts d'interrogacion
* Cossí se cal interpretar los resultats de l'investigacion scientifica.
Los modèls paradigmatics son de modèls metafísics e epistemologics, que porgís lo "contèxte" que forman los diferents modèls teorics e de teorias d'un nivèl inferior, donant las linhas directriças de fa coesion entre las diferentas teorias. 

De son costat, lo *Diccionari Oxford'' definís lo paradigma coma "Un patron o modèl, un exemple". Atal, un compausant addicional de la definicion de Kuhn es:
* Cossí se cal menar una experiéncia e quin equipament es disponible per la realizar.
Atal, dins de la sciéncia normala, un paradigma es l'ensems d'experiéncias modèlas possiblament compilablas o combinablas; essent la basa per crear un consens scientific. Lo paradigma prevalent presenta dins lo consens dominant, sovent, una biais mai especific de veire la realitat o las limitas de la proposicions per l'investigacion futura; al delà d'un metòde scientific fòrça mai generic. Aiçò poiriá menar a un paradigma positivista.

## Vejatz tanben
* Paradigma de programacion.
* Pensada complèxa.

## Referéncias



## Ligams extèrnes
* Un paradigma qu'es aquò?