Auvernhat

thumb|right|300px|Definicions de l'auvernhat.<br />Silon P. Bonnaud, entre las linhas roge e iranja.<br />Silon R. Teulat, entre las linhas roge e vard (emai los puntejats).<br />Silon J. Roux, extension au Sud jusqu'a la linha varda continua.

thumb|right|200px|Variacion dialectrometrica de l'occitan silon Hans Goebl : l'auvernhat es associat a 'na part dau vivaroaupenc (partida en jaune viu au nòrd e nòrd-èst)

L**'auvernhat** o **auvernhàs** (ancianament *alvernhatz*) es le dialècte occitan parlat dins la majura part d'Auvèrnhe (fòra vèrs Orlhac), dins la majura part de Velai (levat vèrs Sinjau) e dins la mitat sud dau Borbonés, 'quo-es dire le departament entèir dau Puèi de Doma e 'na part dau Cantau, dau Naut Léger, d'Alèir e de Cruesa (petita partida entre Bòrt e Ausança, Aubuçon, Aiun, La Saunièra, Sent Laurenç e 'na partida dau terme d’Ajain situada au sud de la RN 145). L'apartenença d'Ussèl a un o l'autre domeni es contestada.

'Quo-es un parlar nòrd-occitan, particularament evoluït sobre le plan fonetic dins sas varietats dau nòrd (le nòrd-auvernhat); segon le lingüista Albèrt Dauzat las innovacions foneticas e las innovacions lexicalas son franc pus nombrosas dins le Massís Central, estent los parlars auvernhats mai diferenciats entre ilhs que le lemosin. Pasmens l'auvernhat ten per le còp de recors expressius dreit conservators dins le lexic e la morfosintaxi.

## Caracteristicas foneticas

### Quauquas caracteristicas foneticas de l'auvernhat

* Palatalizacion de las consonantas davant *i* e *u:* *libre* [ˈljibʁə]/[ˈjibʁə], *nus* [ɲy]. Aquela palatizacion mena a de realizacions variablas segon los luòcs.

* Lo diftòng "au" en posicion atòna baila [u(w)] vèrs lo mèijorn e [œ] vèrs la bisa (= lo nòrd)

* Lo diftòng "ai" en posicion atòna baila [ej] o [ij]

* Lo digraf *òl* se vocaliza en *òu* mas en los parlars de l’èst de Velai se consèrva la L: sal, mal, Sant Pal, Monistròl

* Los grops "qu" e "cu" se pronóncian [tʝ]/[t͡ʃ]

* "an"/anh en posicion tonica se pronóncia [ɔ] o [o]/[ɔɲ]

* "gl" se pronóncia [ʎ]/[j], "la glèisa"; [la.'ʎɛjzɔ]

* "gu" abotís a [dʝ]/[d͡ʒ]

* "lh" prononciat fins al sègle XIX coma [ʎ], es en cors de despalatizacion, particularament a la fin delhs mots (probablement per influéncia delh francés), e se simplifica en [j] : *La palha* ([la.ˈpajɔ]).

* La "s" davant "i" e "u" abotís a [ʃ]

* Lo grop "ch" abotís a [t͡s]/[t͡ʃ]/[ʃ]

* Lo grop "(u)òc" abotís a [io] a l'est e [eu] a l'oest: (en)luòc/(en)luec, fuòc/fuec, buòu/bueu.

* Prononciacion de la "j" coma [d͡z]/[d͡ʒ]/[ʒ]

* Prononciacion dau diftòng "eu" coma [ju]/[jy]

* Prononciacion de l'"l" intervocalica coma [x] vèrs lo Chantau, [v] dins una granda partida dau oèst Puèi de Doma e [ɡ]/[w] dins de petitas zònas ([ɡ] vès Entoenh e Solanhat, [w] a l'entorn de Champelhs)

* Conservacion de la O badada dins de mots coma: "fònt", "lòng", "fòlh"

* Chasuda de las A inicialas: "'massar" (amassar, culhir), "'parar" (aparar, gardar).

* Lo sufixe vengut dau latin 'arius' baila -IÈR, -ÈIR, -IÈIR, -ÈR. Per exemple en Naut Leire s'emplega -IÈR en la meitat sud e -ÈIR dins la partida nòrd. Au femenin se trapa -ÈIRA (en oposicion fonetica embei le masculin -ÈIR), -ÈIRA (en progrès recent), -IÈIRA. Dins una partida dau Bas Auvèrnhe, lo singular ÈIR baila au plural ÈIRS (mantenença dau cas en -s de la lenga medievala).

* Dins una partida de la Nauta Auvèrnha se pronóncia lo V coma B, com en Gasconha e dins una partida dau Lengadòc, contràriament au bas-auvernhat, au Velai e lo gevaudanés que dison lo V coma en francés o en italian.

* Las vocalas badadas E, I, O dau latin tardiu son diftongadas de dos biais segon los endreits : *cuèch* o *cueit...

===Quauquas caracteristicas foneticas e autras daus parlars nòrd-auvernhats===

* "cl" baila [kj]/[çj] o [klj]; *Clarmont* [kjaʁˈmuŋ] o [kljaʁˈmuŋ] (coma en limousin e cisalpin)

* "er(erre)/ern" baila [aʁ/jaʁ]; "ivèrn" [i'vjaʁ], "fèr/fèrre" ['fjaʁ], "Auvèrnha" [ø'vjaʁɲɔ]

* Chasuda de la *s* intervocalica vèrs Sinjau; "la chamisa" [la.t͡sa'mjɔ]

* Chasuda de la *d* intervocalica vèrs Sinjau; "z-es arribaa" (*es arribada*)
* "-és" baila [ɛj] o [ij] ; "le Barbonés" [lə.baʁbu'nij], en posicion post-tonica ven pus simplament [e] o [i] (per exemple dins un plurau masculin, [luz ͜ˈɔme/luz ͜ˈɔmi]).

* Le grop *es* au començament d'un mot se pronóncia en generau [ɛj] o [i] coma per exemple dins *escòla* que baila [ɛjˈkɔlɔ], o *estrangèir* que baila [ɛjtʁãˈd͡zɛj]. Per contra ven [s] dins los mots sabruts, coma per exemple: *espòrt* que bailará [ˈspɔʁ], *estacion* [staˈʃu] o enquèra *estilò* [stjiˈlo].

* D'autras caracteristicas son comunas embei d'autres parlars nòrd-occitans:

* Palatalizacion daus grops *ca* e *ga* vèrs *cha* e *ja/ia*: *le jau chanta* (per *lo gal canta*) mas non pas sistematicament: òm ditz "la capitala", "l'escuròu", "lecar", etc. dins tota Auvèrnha. Una partida d'aquesta conservacion de la C es d'importacion de l'occitan mai au sud: "boscatier", "cercar", "tocar"  (mas "tochar": agulhonar lo bestial), "traucar". Ansin segon los parlars se ditz "chaminar" o "caminar", "lechar" o "lecar", "c(h)erchar" o "cercar".  Quasi tota l'Auvèrnha ditz "cavar, escala, gafar, la causa" quand lo [[lemosin]] ditz "chavar, eschala, jafar, la chausa". La plus granda partida de l'Auvernha ditz "l'agaça" e non pas "l'ajaça", forma lemosina. Aquesta conservacion o non de la C o G + vocala n'es pas unifòrma d'en pertot, servís a distinguir de mots, a bailar de senses particulars: "le chamin" e "le caminòu".

* Chasuda de las consonantas finalas : *Z-a chantat* amb la *-t* finala muda.

* Utilizacion de la Z eufonica davant vocala: *Z-ai pas solaçat bei te* (per 'Ai pas charrat amb tu').

* Manten de l'òrdre ancian daus pronoms combinats : *La nos faràs mancar* ('Nos la faràs mancar').

== Articles ==

L'article masculin *lo* ja al sègle XX èra en via de substitucion per *le*, coma en [[vivaroaupenc|vivaroaupin]], 
benlèu per influéncia de l'[[arpitan]] e de dialèctes francés.

== Los numeraus ==

=== Los numeraus cardinaus ===
<div style="-moz-column-count:4; column-count:4;">
*'0** : zerò<br/>
**1** : un<br/>
**2** : dos<br/>
**3** : tres<br/>
**4** : quatre<br/>
**5** : cinc<br/>
**6** : seis<br/>
**7** : sete<br/>
**8** : eut/ueit<br/>
**9** : nòu<br/>
**10** : detz<br/>
**11** : ònze<br/>
**12** : dotze<br/>
**13** : tretze<br/>
**14** : quatòrze<br/>
**15** : quinze<br/>
**16** : setze<br/>
**17** : detz-a-sete<br/>
**18** : detz-a-eut/detz-a-ueit<br/>
**19** : detz-a-nòu<br/>
**20** : vint<br/>
**30** : trenta<br/>
**40** : quaranta<br/>
**50** : cinquanta<br/>
**60** : seissanta<br/>
**70** : seissanta-detz (setanta)<br/>
**80** : quatre-vint (eutanta/ueitanta)<br/>
**90** : quatre-vint-detz (novanta)<br/>
**100** : cent<br/>
**200** : dos cents<br/>
**300** : tres cents<br/>
**1 000** : mila<br/>
**1 000 000** : un milion<br/>
**1 000 000 000** : un miliard<br/>
</div>

Los numeraus cardinaus son invariables :
* en genre, levat : **un**/**una** ; **dos**/**doas**.
* en nombre, levat : **cent**/**cents** ; **milion**/**milions** ; **miliard**/**miliards**.

== Pronoms ==

Com en [[lemosin (dialècte)|lemosin]], lo pronom masculin de tresena persona ''el'' es remplaçat per ''se'', mas sonque coma sistèma de preposicion:

* ''Ieu parle per se'' (Ieu parli per el) 

e coma atribut:

* ''Qu'es se'' (Qu'es el)

* ''Que èra se'' (Qu'èra el)

Ara, al feminin e al plural dels dos genres, non s'emplega ''se'', e atal non se ditz pas que ''per ela'' o ''per els/eus'' e non pas: *"per se".

== Advèrbis ==

L'advèrbi ''dengun'' [den'gy] es exclusivament reservat alhs òmes; per designar une femna, se fau  servir de ''ges'' o ''ges de'' [gis] : ''Vòle ges d’elhas'' [iła] (non vòli cap d'elas) ; ''N'ai ges vegut'' (non n’ai vist cap/deguna).

== Adjectius possessius ==

* **lo mèu**, **la mèuna** (Bassa Auvernha).
* **lo mièu(ne)**, **lo miá(ne)** [myone] (analogia ambe'l femenin); **la miá(na)/mieuna** [myono] (Nalta Auvernha).

* **lo tèu**, **la tèuna** (Bassa Auvernha).
* **lo tièu(ne)**, **lo tiá(ne)** [tyone]; **la tiá(na)/tieuna** [tyono] (Nalta Auvernha).

* **lo sèu**, **la sèuna** (Bassa Auvernha).
* **lo sièu(ne)**, **lo siá(ne)** [syone]; **la siá(na)/sieuna** [syono] (Nalta Auvernha).

* **lo nòstre**, **la nòstra** 

* **lo vòstre**, **la vòstra**

* **lo lhor/sieune**, **la lhor/sieune-siána**.

Tanben s'utiliza ''mon/ma, ton/ta, son/sa, nòstre/nòstra, vòstre/vòstra, lor... (mon [mon], mos [mo])

== Plurals dels noms o adjectius acabats per -ç, -s, -tz ==

Son invariables al plural: ex. ''lo solaç''> ''los solaç'', levat dins l'extrem Sud de [[Velai]] ont apareisson qualques plurals sensibles: ''solaces'', ''croses'', ''fuses''

== Formas verbalas ==

=== Present d'indicatiu ===

La primièra persona del vèrbe ''faire'' es ''fauc'' [fuòk]

La primièra persona del vèrbe ''dire'' es ''dic'' o ''disi''

La primièra persona del plural es en -AM: nos. fasam (faire), volam (voler), avam (aver) levat en [[Velai]] e [[Gavaudan]].

* conjugason classica/literària: ''parlan [parlon], disen, sem''
* conjugason cantaliana: "parlan [parlan], disan [dison], sòm"

=== Imperfach d'indicatiu ===

''èsser''
* conjugacion classica/literària: ''èri/ère, ères, èra, eram, eratz, èron''
* conjugacion correnta: ''èri/ère, saiás, èra, saiam, saiatz, saion''

=== Passat simple cort ===
*''seguet'' per 'foguèt'

=== Passat simple cort ===

Coma dins la lenga classica, en Bas-Auvèrnhe, e dins las [[Cevenas]] s'emplèga la forma corta del passat simple: ''trabalhèm'', ''susèm''  = ''trabalhèrem, ''susèrem''.

=== Presents d'indicatiu irregulars ===

* Ved [vet] : vei (el/ela, Veire)
* Cred [cret] : crei (el/ela, Creire)

* Som (nosautres, Èsser)

* Am (nosautres, Aver)

* Vase (ieu), Vam (nosautres) (Anar), vatz (vosautres, Anar)

=== Presents de subjontiu irregulars ===

Pueschas, pueschatz: pòscas, poscatz<br/>
Vuelhas, vuelhatz: vòlgas, volgatz

=== Imperfachs de subjontiu irregulars ===

''èsser''
* ''fosson/foguèsson''

=== Condicionals irregulars ===

*Moiriá [mejri' o] : moririái
*Muèrt, mòrt [mwòrt] : mòrt

=== EN + vèrbe en infinitiu ===
''en + vèrbe inf.'' = en + vèrbe en gerondiu
ex. ''En menar per la vila'' : mentre que menava vèrs la vila

=== Participis passats irregulars especials ===

*aduire: aduit, -ta
*chaudre: chaugut, -da
*chaubre: chauput, -uda
*dòure (se) : dougut, -uda
*escriure: escriut, -uda
*faler: faugut, -uda
*móuzer: mouzut, -uda
*paréisser: pareissut / paregut, -uda
(egalament conéisser, nàisser, téisser e tots los vèrbs en -éisser, -àisser)
*plànger / plànjer: planjut, -uda
(egalament tots los vèrbs en -ànger, -énger e -ónger)
*plòure / plueure: pluegut, -da
*podre / poire:
*prene / prendre: pres, preSSa
*saubre: saubut, -uda
*vaudre / valer: vaugut / vagut, uda
*veire: vist, -a / vegut, -uda
*viure: viscut / viugut, -uda
*vodre: vougut, -uda

=== Acòrd del participi passat ===

En occitan, de manèira generala, l’acòrd del participi amb lo subjècte se fa, quin que siá l’auxiliar, en emplegant los dos auxiliars 'aver' e 'èsser' e lors atribucions. Certans vèrbs se conjugan amb 'aver' e d’autres amb 'èsser', d’autres encara amb l’un o l’autre auxiliar: "eriam partits d’ora", "auràs montat" o "seràs montat", "ai tombat" o "s(i)ei tombat".

L’auvernhat estend totalament aquesta facultat a totes los vèrbs: "ai morit" ou "sei mòrt", "mas sòrs son naissidas" o "mas sòrs an naissidas", "aviá sortit" o "èra sortit", "fuguèssem dormit" o "aguèssem dormit", "la pòrta a badada" (s'es obèrta sola, semanticament diferent de "la pòrta es badada", que significa estat o que quauqu'un l'a obèrta, votz passiva). Amb lo vèrb 'èsser' tanben s'aplica aquesta dobla possibilitat: "s(i)ei estat" o "ai estat".

== Interrogacion ==
''Da que 'cò z-es 'cò?'' (Qu'es acò?)

== Idiomatismes ==

Dins una frasa interrogativa, o qu'exprimís la suspresa, la curiositat, etc., l'auvernhat permet d'emplegar lo futur allòc del present de l’indicatiu:

* ''Tè! De qué farà ora ?'' ('Tè! Qué fa ara ?')
* ''De qué diretz ora ?'' ('Qué disètz?')

=== Expression de l'ora ===

Com en [[Lemosin (dialecte)|lemosin]] e 
[[Gascon (dialècte)|gascon]] seguís siá lo sistèma meridional de la Romània: ''Son las tres'', ''Son las dotze'', ''sobre le còp de las v-onze dau ser'', mas tanben ''Es las detz'', siá lo sistèma general occitan: ''Es una ora'', ''Son cinc oras e detz'', siá un sistèma intermediari: ''A l'entorn de las sèt oras'', ''Vèrs las uèit oras'', ''Es sobre mèidia'', ''Es las dètz e quauque quicòm'' (venon de sonar), ''Es las dètz e tant'' (passadas de plusors minutas), ''Es las dètz e quicòm'' (passadas de paucas minutas. Tanben se ditz en la rèsta de l'occitan), ''Quand las tres oras sonèran''. De notar: ''Las dòtze de jorn'' e ''Las dotze de nuèch''.

Per las fraccions d’òra:

*''Tres oras un quart''

*''La mèja de v-onze'' o ''Onze oras e mèija''

*''Es la demèg de mèidia'' (onze oras e mièja)

*''Los tres quarts de/sobre mèidia'' (onze oras e tres quarts)

Per indicar lo nombre de las minutas (mendre que la mièja) necessàrias al complement de l'ora, s'emplega ''manca'' o ''se manca'' e lo nom de las minutas:

*''Son seis oras manca sèt''

*''Se manca vint/vient (minutas) de las dètz'' (es dètz oras manca vint)

*''Es las dètz manca un quart''

*''Lo tres quarts de las doas manca dos'' (14h43)

Per demandar l'òra:

''Quau ora ei 'cò?'', ''Quanha ora z-es ?'', ''Quant es d'oras ?'', ''Quant es?'' (rèsta de l'occitan: ''Quala/quau/quina ora/òras es?'', ''Quanta ora/òra es?'', ''Quantas oras/òras son?'', ''Quant es d'ora(s)/òra(s) ?'', ''Quant son d’oras/òras?'')

''Per quau ora?'' : per quina ora?

''Quora ei 'cò?'' : quand es?

Per mai d'entressenhas, la gramatica de Piare Bonaud, pag. 89

== Comparason de las nòrmas ==
En auvernhat, doas nòrmas se fan concurréncia: la [[nòrma classica]] e la [[nòrma bonaudiana]].

<center>

</center>

== Variacion intèrna ==
[[Fichièr:Delimitacion de l'auvernhat.png|thumb|right|400px|Quauques isoglòssas utilizadas per la delimitacion de l'auvernhat:<br />Variacion intèrna: **1** auvernhat bas **2** auvernhat mejan segon Bonaud **2a** sud auvernhat segon Bonaud **2+2a** naut auvernhat<br />Abreviacions: **fr** francés **frp** francoprovençal **lg** lengadocian **lm** lemosin **m** marchés **va*' vivaroaupenc]]

Aquesta classificacion dels sosdialèctes de l'auvernhat es la de [[Joan-Francés Blanc]]. D'autras classificacions son possiblas.

=== Sosdialèctes meridionals ===
* [[Orlhagués (sosdialècte)|orlhagués (carladesenc)]], sovent classat coma [[lengadocian]] 
* [[Mauriagués (sosdialècte)|mauriagués]]
* [[velaiés (sosdialècte)|velaiés]]
* [[Santfloran (sosdialècte)|santfloran]] (santflorenc?)

=== Sosdialèctes mejans ===
* [[Brivadés (sosdialècte)|brivadés]]
* ... 

=== Sosdialèctes septentrionals ===
* ...

== Parabòla de l'enfant prodig ==

==== Version en [[Orlhagués (sosdialècte)|orlhagués]] ====

Un òme aviá dos filhs. Lo pus jove li diguèt : « *Mon paire donatz-me la part de que me deu revenir* » ; lo paire lor partetgèt lo ben ; e pauc de jorns après quand aguèt tot assemblat, lo pus jove partiguèt per anar dins un país eloanhat e l-i dissipèt son ben, en vivent dins la desbaucha.
Quand aguèt tot acabat, una granda famina s’elevèt dins aquel país e el se trobèt dins la misèra. El prenguèt donc lo partit de se mèstre al servici d’un borgés d’aquel país que l’envoièt a sa campanha per gardar les pòrcs. El auriá vougut ramplir son ventre de las gatas que manjavan les pòrcs e degun n’i-n donava.
Alèra el se diguèt en gu-el mèma que  « *de domestics dins l’ostau de mon paire aun abondància de pan e ieu mòre aicí de fam. E ben ieu tornarai chas mon paire e li dirai : Mon paire ieu ai pecat còntra lo cièu e còntra vos. Ieu ne merite plus d’èstre apelat vòstre filh, tractatz-me coma un de vòstres domèstics. * »
El se’n tornèt chas son paire, èra pas enquèra arribat que lo paire lo veguèt, n’aguèt pietat, li correguèt al còl e l’embracèt. Lo filh li diguèt : « *Mon paire ieu ai pecat còntra lo cièu e còntra vos. Ieu ne merite plus d’èstre apelat vòstre filh, tractatz-me coma un de vòstres domèstics.* »
Mès lo paire diguèt a sos domestics : « *Portatz viste la pus genta (janta) rauba e abilhatz-lo, metètz-li un anèl al det e de solièrs als pès. Prenètz un vedèl gras e tuatz-lo per minjar e nos regalar. Per tau que mon filh èra mòrt e es ressuscitat : èra perdut e es trobat. * » E se metèron en fèsta.
Lo filh ainat èra al camp dins aquel moment ; quand tornèt e que s’aprochèt de l’ostau, entendèt cantar e dançar. Apelèt un domestic e li demandèt (damandèt) qu’èra aquò. Aqueste li diguèt : « *Vòstre fraire es tornat e vòstre paire a fach tuar un vedèl gras pel plaser de lo reveire en bona santat.* »
L’ainat se metèt en colèra e vouguèt pas dintrar : lo paire sortiguèt per l’en pregar. Mès el respondèt a son paire :  « *L-i a tantas d’annadas que ieu vos sèrve e que n’ai pas jamai passat vòstres òrdres e vos ne m’avètz pas jamai donat un cabrit per me regalar ambe mos amics. E quand aqueste filh, qu’a dissipat tot son ben ambe de las gusas, es tornat vos avètz fach tuar un vedèl gras ?* »
Mès lo paire li diguèt : « *Mon filh tu ès totjorn ambe ieu e tot aquò mièu es tièu. Mès se caliá rejoïr e far fèsta ; per tau que ton fraire èra mòrt e es ressuscitat ; èra perdut e es trobat !* »

==== Version en auvernhat meridional ====

Un òme aviá mas dos garçons. Lo pus joine diguèt a son paire:  « *Lo moment es vengut que siáie mon mèstre e que age d'argent; chal que puesche me n'anar e que vege de país. Partatjatz vòste ben e bailatz-me çò que duve a vèdre.* » « *Ò mon garçon,* » diguèt lo  paire, 
«  *coma voudràs; siás un maissant e saràs punit.* » E pueissas badèt un tirador, partatgèt son ben e ne’n faguèt dos morsèls.

==== Version velava ====

... Son garço(n) i responguet : « *atí dejà tant d'annadas que vos serve e ne vos ai jamai desobeï(t) en rien de ço que m'avètz comandat, e pa(s)mens non m'avètz jamai donat un chabri(t) per me gavar embe mos ami(c)s. Mais (mès?) ta(n)tlhèu que vòste autre garço(n), qu'a manja(t) son bè(n) embe de gaimòndas, es torna(t), avètz tua(t) per z-elh lo vedè(l) gras.* » 

Adonc lo paire i diguet : « *Mon garço(n) ! siás totjorn embe ieu e tot ço qu'ai es vòstre. Me chaliá faire bòna chiera et nos rejogir per çò que vòstre fraire era mòrt e es ressuscitat. Era perdut e z-es tornar trobat...* »

==== Version brivadesa ====

Diguet bei son paire :  « *dempuei (dampei) tant d'annadas que vos serve e vos ai jamai manca(t), per acò m'avètz jamai dunat/bailat un chabri(t) par me javar bei mos ami(c)s; ma(s) ta(n)tlhèu (taliei) que vòste autre garçu(n), que z'a manja(t) son be(n) bei de filhas, z-ei riba(t), (z-)avètz tina(t) per z-elh un vedelh (vedei) gras.* » 

Alòr le paire li diguet : « *Scautas, mon garçu(n) ! Sè(s) tu(t)jurn bei ie(u), e tu(t) acò/chau (cho) que z-ai z-ei vòstre ; me chaliá be(n) faire festa e l-èsser content quand vòst' fraire z-èra mòrt e z-a torna(t) viaure ; s'èra marri(t) e l'an (am?) torna(t) trobar.* »

==== Plusors desenats de parlars [[Lengas romanicas|romanics]] ====

https://archive.org/details/paraboledelenfan00favr/page/n13/mode/1up?view=theater&q=auvergnat (parlars auvernhats en gràfia fonetica paginas 4 a 6 e paginas 64 a 67.)

== Lexic ==


== Bibliografia ==

* *Parlar occitan - Auvergne Velay*, Étienne Coudert, IEO 63, 2001.
* "Nouveau Dictionnaire Général Français-Auvergnat", Pierre Bonnaud, Nonette, Editions Créer, 1999
* *L'auvergnat de poche*, Assimil.
* *L'imagier français - auvergnat*, Aedis, 2005.
* *Glossaire de la langue d'oc*, Pierre Malvezin, 1909 (mots de Cantal, e tanben de Roergue e Lemosin) 
* "La conjugaison vellave", AA.VV., Lo Puei de Velai, Les amis du patois vellave, 1976
* "Grammaire vellave", Augustin-Marie Gérard, Lo Puei de Velai, Imprimerie de l’Avenir, 1925
* "Atlas Linguistique et Ethnographique du Massif Central (ALMC)", Pierre Nayton, París, CNRS, 1957-1963
* "Géographie phonétique de la Haute Loire", Pierre Nayton, Paris, Les Belles Lettres, 1974 [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3334653k]
* "Les Parlers de la Creuse, patrimoine de la Creuse" (langue et mémoire du pays de Guéret), Conseil Général de la Creuse (libre + CD)
* *Dictons occitans, recueillis en Haute-Loire*, Pierre Chapuis, Lo Puei Velai, IEO43, 1979. 
* *Dictionnaire de météorologie populaire*, Jean-Philippe Chassany, Maisonneuve et Larose, París, 1989
* *Proverbes du plateau. Proverbes, dictons et comptines du Plateau Vivarais-Lignon*, Théodore de Felice, Lo Chambon de Linhon, Manier, 1981
* *Le patois de la zone d'implantation protestante du Nord-Est de la Haute-Loire*, Théodore de Felice, Champion-Slatkine, París-Genèva
* *Le parler occitan d'Yssingeaux (Haute-Loire)*, Jean-Baptiste Martin, Sinjau : Histoire et Patrimoine, 1997

== Ligams extèrnes ==
* [http://www.marraire.eu/Descubrir/Prononciar.php Prononciacion e fonetica de l'occitan vivaroaupenc de Velai]

* [https://web.archive.org/web/20160422060614/http://www.recits-occitan.com/recits.html *contes, legendas e relats auvernhats amb àudio*]

* [https://m.youtube.com/channel/UCN95NGK-cSIvCfNMZ4gPm2w *Puta de mòrt* enregistraments àudio autentics en auvernhat]

* [http://www.deezer.com/album/7938372 *Poèmes d'Auvergne* d'Arsèni Vermenosa dits per Alphonse Establie a Deezer (fons de la Bibliothèque Nationale de France http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k8820354p.r=dialecte.langFR)]

* [http://www.marraire.eu/Descubrir/Prononciar.php Sit dedicat a la cultura occitana en Velai e Vivarés]

* [http://bartavel.com/tresor/ *Trésor des parlers occitans du Velay oriental et du Sud-Forez (Yssingelais, Fay, pays de Bas, plateau de St Bonnet-le-Château, Firminy, sud-Pilat)*, Jean-Yves Rideau]

* [http://ieoparis.free.fr/delo/Fran%E7ois%20MALVAL%20-%20%C9tude%20des%20dialectes%20romans%20ou%20patois%20de%20la%20Basse-Auvergne.pdf François Malval. *Étude des dialectes romans ou patois de la Basse-Auvergne*. Vigot, 1877]

* [http://archive.org/stream/lespatoisdelabas00doniuoft/lespatoisdelabas00doniuoft_djvu.txt Henry Doniol. *Les patois de la Basse Auvergne; leur grammaire et leur littérature*. 1877]

* [https://archive.org/details/auvergnegrammaire Régis Michalias. *Essai de grammarie auvergnate - Éléments abrégés de grammaire auvergnate - Dialecte des environs d'Ambert (Puy-de-Dome)*. Imp. J. Migeon, Ambert, 1906]

*[http://www.marraire.eu/Segolena/Segolena.php *Le parler roman, le patois de Sainte-Sigolène*, Didier Grange, 2014]

* [https://groups.google.com/forum/m/#!msg/info-doc/7Tpci-_KLUo/6n56zvirkCkJ Vocabulari auvernhat - francés de Francés de Murat]

* [https://books.google.fr/books?id=KUQvAAAAMAAJ&pg=PA373&lpg=PA373&dq=%22meitad%C3%A0%22&source=bl&ots=Ba7tUOBxlj&sig=h6aZREK7UOa_TCtbF4EtYGK6iQE&hl=ca&sa=X&ved=0ahUKEwjHuvSX2q3SAhVBLsAKHSvhA8IQ6AEIGzAA#v=onepage&q=%22labouderie%22&f=false  *Vocabulaire du patois usité sur la rive gauche de l'Allagnon, depuis Murat jusqu'à Molompise* (*Vocabulaire du patois de Haute-Auvergne, canton de Murat*), Abat Labouderie]

* [http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011326444908ALg9q5 *La parabole de l'enfant prodigue en patois d'Aurillac*]

* [https://web.archive.org/web/20160305003316/http://viewer.cg15.mnesys.fr/accounts/mnesys_ad15/datas/medias/Serie_NUM/Sous-serie_21_NUM/AD015_21_NUM_37_00001.pdf *Toponymie occitane du Cantal, Jean Delmas]

* Associacion ''Va(r)s nosautres'' que promòu l'occitan de Velai

* Dictionnaire d'ancien occitan Auvergnat: Mauriacois et Sanflorain (1340-1540), Philippe Olivier

* Lexic botanic occitan-francés extrach del diccionari del nord-occitan d'Ives Lavalada
 
* Ensag de glossari botanic auvernhat, Loís Delhostal, Revista Oc - Revista Bimestrala de la Renaissença dels Païses d'Oc, an VIIIn, n°8-9, setembre-decembre 1932, pp. 294-308

* Noms de l'auselalha mai comuna en auvernhat, revista ''Parlem'' num. 9

* Lexic de l'aiga en occitan auvernhat
* Petit Abécédaire du langage Auvergnat

* Glossaire de mots particuliers du dialecte d'oc de la commune d'Albert (Puy-de- Dôme). RPh 26 (1912)

* Vocabulaires Patois Vellavien - Français et Français - Patois Vellavien,  Jules Gabriel De Vinyols,  Lo Puei de Velai, 1891

*[Lexic francés - velaienc/nalt-auvernhat de  [Frederic-Guilhèm Deribier de Cheissac] ]

* Glossaire de mots particuliers du dialecte d'oc de la commune D'ambert, Collectif, Régis Michalias, in Revue de filologie (sic) française

* Faune populaire de la France, les mammifères sauvages, Eugène Rolland, Maisonneuve et compagnie, 1877

* Souvenirs de la langue d'Auvergne, Francisque Mège, 1861

* ''Contes, comptines et légendes d'Auvergne'', Daniel Brugès

* Tèxtes en auvernhat ancian, ''Sentence de Guillaume d'Achillosas, bailli des montagnes d'Auverge, entre...'', Guillaume d'Achillosas

* ''Lexique occitan auvergnat'' de Marraire.com

* Diccionari de l'auvernhat de Puèi de Doma

## Vejatz tanben
* Occitan
** Creissent
* Lingüistica
** Dialectologia