open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Etèr (fisica)

L’**etèr** es un concèpte fisic abandonat que foguèt utilizat, a d'epòcas diferentas, per explicar divèrsei fenomèns fisics. Sa definicion varièt donc segon lei periòdes. Pasmens, totei leis etèrs foguèron considerats coma de substàncias subtilas, diferentas de la matèria, que permetián de transmetre d'efiechs entre lei còrs. Aqueleis efiechs foguèron principalament la trajectòria dei planetas (Descartes), la transmission de la fòrça gravitacionala (Newton), lo transpòrt de la lutz (Descartes, Newton, Hooke...) ò lo transpòrt de la fòrça electromagnetica. La preséncia d'aquela substància èra necessària per comolar lei limits dei teorias contemporanèas.

En 1887, l'experiéncia de Michelson-Morley marquèt lo començament dau declin de la teoria de l'etèr. D'efiech, lei resultats experimentaus permetèron pas donc de trobar lei proprietats previstas per l'etèr. Aquò engendrèt plusors questions e debats que foguèron finalament resòugudas per Albert Einstein en 1905. D'efiech, dins lo quadre de la teoria de la relativitat, mostrèt l'inutilitat de l'etèr per explicar lei fenomèns fisics observats. Dins leis ans 1920, plusors experiéncias permetèron de confiermar lei previsions d'Einstein e lo concèpte d'etèr es desenant considerat coma erronèu.

## Liames intèrnes

* Experiéncia de Michelson-Morley.
* Gravitacion.
* Lutz.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Françoise Balibar, *Einstein 1905. De l'éther aux quanta*, PUF, 1992.
* **[[anglés|(en)]]** W. K. Guthrie, *A History of Greek Philosophy*, Cambridge University Press, 1962-1965.
* **[[francés|(fr)]]** Ludwik Kostro, *Einstein and the ether*, Apeiron, 2000.

## Nòtas e referéncias
Zenon d'Elèa

[thumb|right|[Pintura de Zenon mostrant lei pòrtas de la Veritat e de la Faussetat (vèrs 1590).]]

**Zenon d'Elèa** (v. 490 - 430 avC) es un filosòf grèc dau sègle V avC. Discípol de Parmenides e membre de « l'Escòla d'Elèa », es una figura majora dei pensaires presocratics. Seis òbras son perdudas. Pasmens, son trabalh es frequentament citat per d'autrei filosòfs importants coma Platon (427-348 avC) e Aristòtel (384-322 avC). Uei, es principalament conegut per la formulacion de plusors paradòxas que permetèron un important renovelament de la logica grèga. De mai, segon Aristòtel, inventèt la dialectica.

## Liames intèrnes

* Escòla d'Elèa.
* Paradòxas de Zenon.
* Presocratics.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Jean-Paul Dumont, *Les Écoles présocratiques*, Gallimard , coll. « Folio Essais », 1991.

## Nòtas e referéncias
HMS Argus (I49)

Lo ***HMS Argus*** es un pòrta-avions britanic que foguèt en servici dins la *[[Royal Navy]]* de 1918 a 1944. Es lo premier pòrta-avions de l'istòria construch amb un pònt continü per permetre l'enaurament e l'aterratge deis avions e a donat sa forma generala a totei lei pòrta-avions seguents.

Foguèt inicialament construch en 1914 a Glasgow coma paquebòt transatlantic destinat a Itàlia. Pasmens, avans l'acabament dei trabalhs, foguèt crompat per la marina britanica en vista de lo transformar en pòrta-avions dotat d'un pònt unic. Lei trabalhs principaus foguèron acabats lo 2 de decembre de 1917 e, après d'assais, lo naviri foguèt integrat dins la flòta lo 6 de setembre de 1918. Tròp pichon ( tonas) e tròp lent, foguèt pas utilizat coma vaissèu de combat mai coma naviri d'entraïnament e de desvolopament dei tecnicas de combat aeronavau.

A la fin deis ans 1920, vengut totalament obsolèt, foguèt retirat de la flòta de premiera linha e utilizat unicament per l'entraïnament. Pasmens, en causa dei pèrdas importantas de la *Royal Navy* entre 1939 e 1941, foguèt tornarmai plaçat dins la flòta activa. En 1941-1942, participèt ansin a la proteccion de convòis a destinacion de Malta, de Gibartar o de basas situadas dins l'Ocean Artic. En 1942, sostenguèt lo desbarcament aliat en Africa dau Nòrd. Tornèt venir un naviri d'entraïnament en 1943 e foguèt definitivament transferit a la flòta de resèrva en 1944. Puei, foguèt retirat dau servici e destruch en 1946.

## Liames intèrnes

* Pòrta-avions.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Eron d'Alexàndria

[thumb|right|Dessenh de l'[eolipila d'Eron.]]

**Eron d'Alexàndria** es un engenhaire e un matematician grèc dau sègle I apC que visquèt a Alexàndria. Es conegut per sei tractats tecnics en engenhariá, en mecanica e en matematicas. Fòrça importants per l'istòria dei sciéncias, aquelei tèxtes permèton d'aver una idèa de l'avançada dei sabers grècs dau periòde ellenistic.

La vida d'Eron es quasi desconeguda. Visquèt après la mòrt de Vitruvi (80-20 avC) e èra probablament contemporanèu de Plini l'Ancian (23-79 apC). Creèt d'automats mòuguts per l'aiga e s'interessèt a l'estudi de la vapor e de l'aire comprimit. Son òbra pus importanta es probablament lo *[[Tractat dei Pneumatics]]* mai laissèt d'autrei tractats de remarca. En particular, i prepausèt un metòde simple per calcular l'airau d'un triangle (formula d'Eron) e per resòuvre d'eqüacions (metòde d'Eron), un estudi de la lutz e dei fenomèns optics (principis dau rebat de la lutz), de modèls simples de maquinas de vapor (eolipila), un sistèma de termoscòpi, una fònt automatica, divèrseis automats e un modèl d'odomètre. De melhoraments dau relòtge d'aiga e de l'astrolabi li son tanben atribuits.

## Liames intèrnes

* Engenhariá.
* Eolipila.
* Formula d'Eron.
* Metòde d'Eron.
* Triangle d'Eron.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Jérôme Nicole, « Dans l’Antiquité, il existait déjà des automates sophistiqués », *The conversation*, n° 1, 2021, p. 1.

## Nòtas e referéncias
Airòs

**Airòs** (*Ayros* en francés) qu’ei ua comuna de Bigòrra, reünida a Arboish per eth rei de França en 1846. Era comuna fusionada qu’ei aperada Airòs e Arboish.
## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [ay'ròs] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *Airos* ath sègle XII o XIII, *Ayros* en 1313 e 1349, *De Airosio*, en latin, en 1342, *De Ayrossio*, en latin, en 1379, *Ayros* en 1429, *Airos* e 1790, *Airos* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).

Segon Negre, atau com Dauzat, *Airòs* que vien deth nom latin d'òmi *Arius*, dab eth sufixe aquitan *-ossum*. Segon R. Aymard, ara possibilitat *Arius* + *-òs*, que's pòt ajustar eth nom gallic d'òme *Ario*, medish sufixe, o eth adjectiu gascon *airós*.

Segon Miquèu Grosclaude, era darrèra proposicion d'Aymard càmbia shens motiu lo sufixe *-ossum* en sufixe latin *-osum* [e mei eth timbre dera vocala]. Jacques Boisgontier qu'èra meileu per l'ipotèsi de Dauzat e Negre.
Vidalòs

**Vidalòs** (*Vidalos* en francés) qu'ei ua anciana comuna gascona de Bigòrra, en Lavedan, en eth estrema/estreme ?de Salas, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Despuish 1846, qu'ei aplegada dab Agòs.

## Geografia

Eth vilatge de Vidalòs qu'ei ath OSO deth d'Agòs, a pauca distància.

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [bida'lòs] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *Bidalos*, cap a 1184, cap a 1200-1230, cap a 1285, *De Vidalossio*, en latin, en 1313, *De Bidalossio*, en latin, en 1342 e en 1379, *Bidalos*  en 1429, *Vidalos* en 1541, *Vidalos* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVII).

*Vidalòs* que vien deth nom latin d'òmi *Vitalis*, dab eth sufixe aquitan *-ossum*, segon tots los autors (Dauzat e Rostaing, Negre, R. Aymard, Miquèu Grosclaude *et alii*). Vidalòs qu'èra era propietat de *Vitalis*. 

## Istòria
Vidalòs qu'estó aplegada dab Agòs en 1846.

## Demografia

* Eth n° INSEE qu'ei estat cambiat per rasons practicas

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab era comuna
## Véder tanben
## Ligams extèrnes
## Nòtas
Arrondiment d'Ate

.
L’**arrondiment d’Ate** es una division administrativa francesa situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Amassa sus 57 comunas,  abitants per una superfícia de 1 390,6 km2. Lo capluòc n'es la vila d'Ate. Lo còde INSEE es 84-1.

## Istòria
Creat en 1800, l’arrondiment d’Ate dispareis en 1926 per venir l’arrondiment de Cavalhon. Lo caplòc torna a Ate en 1933. En 2017, los limits son modificats e se ganha una comuna de mai.
Arboish

**Arboish** (*Arbouix* en francés) qu’ei ua comuna de Bigòrra, reünida a Airòs per eth rei deus francés en 1846. Era comuna fusionada qu’ei aperada Airòs e Arboish.

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [ar'bouch] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *Arbox* ath sègle XII o XIII, *De Arboys* en 1313 e 1349, *De Arboxio*, en latin en 1342, *d'Arboxis*, en latin, en 1379, *Arboix* en 1406 e en 1429, *Arbouix* en 1790, *Arbouch* en 1790, *Arbouix* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).

Segon R. Aymard, *Arboish* qu'ei un derivat de *buxus*, « boish », dab un prefixe *Ar* qui a eth sens de « près de », segon l'exemple de Biost e Arbiost.

Miquèu Grosclaude qu'arrefusa era ipotèsi d'Aymard, a despièit dera présencia dens era comuna d'un vilatge nommat *Boish*. Segon eth autor, eth prefixe *ar-* qu'ei totaument desconeishut en gascon e era toponimia basca, « eretèra dera lenga aquitana » (sic), qu'a pas cap prefixe. Eth nom qu'ei escur e un quite rapòrt dab *boish*, « buxus » qu'ei mausegur.
Filon de Bizància

**Filon de Bizància** (vèrs 280-220 avC) es un engenhaire grèc dau periòde ellenistic. Presentat coma lo successor de Ctesibios, es famós per lo nombre important de sei tractats conservats e per l'influéncia de son trabalh que demorèt viva dins l'Empèri Roman d'Orient fins au sègle X. Pasmens, sa vida es quasi desconeguda. Una partida de son òbra foguèt tanben traducha en arabi e aguèt una certana influéncia dins l'espaci musulman.

Filon s'interessèt principalament a la mecanica (maquinas simplas, automatas, ròdas, pneumatics...), ai relòtges d'aiga, a la construccion d'infrastructuras (pòrts...) e a la poliorcetica (fortificacions, maquinas de sètge...). Dins aqueu darrier domeni, en mai de sei conoissenças sus l'art militar eu meteis, mostrèt sei competéncias en matèria de construccion civila en depintant divèrsei tipes de resèrvas de cerealas. Es tanben considerat coma l'autor de la lista pus ancianas qu'enóncia lei Sèt Meravilhas dau Mond. Pasmens, aquela paternitat es de còps contestada.

## Liames intèrnes

* Ctesibios.
* Maquina simpla.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Bertrand Gille (dir.), *Les mécaniciens grecs : la naissance de la technologie*, Seuil, 1980.
* **[[francés|(fr)]]** Jérôme Nicole, « Dans l’Antiquité, il existait déjà des automates sophistiqués », *The conversation*, n° 1, 2021, p. 1.

## Nòtas e referéncias
Tederic Quatre

**Tederic Quatre** (n. lo 22 de decémer de 1973, en francés *Thierry Quatre*) es un pedagòg e escrivan occitan originari deu parçan de Nerac.

Es ensenhaire a Bordeu e secretari de l’Ostau occitan, la seccion girondina de l’Institut d’estudis occitans. Es editor scientific de l’edicion de *las Papilhòtas* de Jansemin en 2014.
Lo son roman *Lo papagai president* es editat per l’IEO, dens la colleccion *[[A Tots]]*, en 2022. Tanben escriu e compausa de cançons en francés, e es l’autor de vidèos sus la literatura occitana.
Résistons !

**Résistons !**, revirat en **Resistim** o de còps en **Resistiscam** en occitan, es un partit politic francés fondat lo 10 d'octobre de 2016 per lo deputat occitan de Bearn Joan de Lassala. Se definís coma "agrarista" (defensa de la ruralitat) e umanista. Se ditz tanben a l'encòp sobeiranista (fidel a l'Estat francés) e "localista" (en favor d'una economia de proximitat que't posca estalviar l'environament en baissar la marca carbona).

## Eleccions legislativas de 2017
|right|200px|thumb|Mapa de las candidaturas "Résistons !" a las eleccions legislativas de 2017 en Occitània

A las eleccions legislativas de França de 2017, sus 21 candidats presentats, 12 l'èran sus una circonscripcion occitana o occitano-basca (Bearn e Baiona). Joan de Lassala es estat lo sol deputat elegit de son partit sus la 4ena circonscripcion basco-biarnesa dels Pirenèus-Atlantics. Atal integrèt lo grop parlamentari **Libertat e Territòris** ambe los tres deputats nacionalists de Regions e Pòbles Solidaris (R&PS) elegits en Corsega.

## Eleccions regionalas de 2021 e eleccions presidencialas de 2022
[|right|200px|thumb|[Tolosa, 10 d'abril de 2022 : "Bastir Occitània" e "Résistons !" fèstejan amassa lo resultat de Jan de Lassala al primièr torn de las eleccions presidencialas]]

A las eleccions regionalas de França de 2021, **Résistons !** s'aliguèt en Aquitània au **[https://fr.wikipedia.org/wiki/Le_Mouvement_de_la_ruralit%C3%A9 Moviment de la Ruralitat]** (ancianament : "Caça, Pesca, Natura e Tradicions"), partit considerat de drecha, mentre qu'en Occitanià centrala, los sòcis del partit de Lassala t'an integrat la lista regionalista **[[Bastir!|Bastir Occitània]]** menada per Joan-Luc Davezac. 

En seguida d'aquò, lo **Moviment de la Ruralitat**, e mai especificamant a l'escala d'Occitània, **Bastir Occitània**, t'an militat per la campanha de Jan de Lassala a las eleccions presidencialas de 2022. Atal, Jan de Lassala obtenguèt sos melhors resultats en Corsega, Occitània e País Basc, en fasent mai de 10% dins los departaments occitans de Losera (10,05%), Gers (10,07%), Nauts Pirenèus (10,94%), e quitament mai de 12% dins lo departament occitano-basc dels Pirenèus Atlantics.

## Eleccions legislativas de 2022

A las eleccions  legislativas de França de 2022, sus 54 candidats presentats, 30 l'èran sus una circonscripcion occitana o occitano-basca (Bearn e Baiona), e quitament se i aguèt pas nat deputat elegit, lo Jan de Lassala el-meteis s'èra pas tornat presentar per rasons de santat, es tanben sus aquestas circonscripcions occitanas o occitano-bascas (Pirenèus Atlantics) qu'obtenguèron los milhors resultats.

## Nòtas e referéncias
Bisexualitat

La **bisexualitat** es l'orientacion sexuala que fa referéncia al desir sexual o romantic devèrs las personas independentament de lor genre, pas necessàriament del meteis biais, amb la meteissa intensitat ni a l'encòp.

## Bandièra e jorn internacional
Michael Page creèt en 1998 la bandièra de la fiertat bisexuala, que compta amb tres colors: magenta, lavanda e blau. Lo jorn internacional de la bisexualitat se celèbra cada 23 de setembre dempuèi 1999.
Rococo

Lo rococò (/rokoko/, tanben CA: /ˌro'koko/), mens comunament **Rococò** o **Barròc** Superior, es un estil excepcionalament ornamental e teatral d'arquitectura, art e decoracion que combina asimetria, corbas de rotlament, daurada, colors blancas e pastellas, motlatge escultat, e frescas trompe-l'œil per crear suspresa e l'illusion del movement e drama. Loís XV. Acuèlh   favorable de part e d'autra de la Rococò de França  Es sovent descrich coma l'expression finala del movement Barròc.

L'estil Rococò comencèt en França dins los ans 1730 coma una reaccion contra l'estil mai formal e geometric de Loís XIV. Èra conegut coma "estil Rocaille", o "estil Rochaille". Lèu s'espandiguèt dins d'autras partidas d'Euròpa, subretot lo nòrd d'Itàlia, Àustria, sud d'Alemanha, Euròpa Centrala e Russia. Tanben arribèt a influenciar las autras arts, subretot l'escultura, lo mobilièr, l'argentari, lo veire, la pintura, la musica, e lo teatre.

Quitament s'es a l'origina un estil laïc utilizat subretot pels interiors de las demoranças privadas, lo Rococo aviá un aspècte esperital que menèt a son usatge espandit dins los interiors de la glèisa, subretot en Euròpa Centrala, Portugal, e America del Sud.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Barbarians

Lo **Barbarian Football Club** mai conegut jol nom de **Barbarians** es un club de rugbi de XV "per convit" que jòga de partidas contra de seleccions nacionalas.

Es creat en 1890 e a lo sèti al País de Gallas. Existisson tanben de Barbarians "nacionals", coma los Barbarians "francés" que son tras que sovent occitans.

## Compausicion
### 22 de junh de 2022 contra Anglatèrra (victòria 52-21)

### 25 de junh de 2022 contra Espanha (victòria 26-7)
Kalush

**Kalush** (pr. *calosh*; en ucraïnian *Калуш*, en polonés *Kałusz*, en alemand *Kalusch*, en yiddish *קאַלוש*) es una vila de l'óblast d'Ivano-Frankivsk, en Ucraïna, e lo centre administratiu del raion de Kalush. Aviá a 65814 abitants en 2021.

## Geografia
Kalush se tròba al pe dels Carpats, dins la region istorica de Galicia, a la broa de Limnitsia, un afluent de Dnièstre.

Kalush es situat a  al nòrd-oèst d'Ivano-Frankivsk, a  al sud-sud-èst de Lviv e a  al sud-oèst de Kyiv.

## Referéncias
Arrajon

**Arrajon** (*Arrayou* en francés) qu’ei ua anciana comuna occitana de Bigòrra (Gasconha) annexada en 1965 per Era Hita.
Administrativament qu’èra situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region de Mieidia-Pirenèus deth estat francés. 
Eth son còdi estatistic qu'èra 65030.

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [arra'you] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son: *De Raio* en 1313, *De Rayoo* en 1342, *de Arrayoo* en 1379, *Arrayon*, *Arrayo* en 1429, *Artalens* en 1459, *Arrayoo* en 1760, *Arrajou* en 1790 *Arrayon* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).

Segon Dauzat, *Arrajon* que vien deth gascon *arralhoû*, « calhau rotlat », o *arralhous*, « peirós ».
Segon Negre e R. Aymard, *Arrajon* que vien deth gascon *arrayòu*, « raionament deth sorelh, lòc on eth sorelh arraja ».

Segon Miquèu Grosclaude, Dauzat qu'a con·honut duas consonantas diferentas, [ʎ] e [j]. Eth etime qu'ei eth latin *radium* dab eth sufixe *-onem*, « arrai de sorelh », donc *arrajon* en gascon. Eth nom que s'explica per era situacion deth vilatge sus un penent plan ensorelhat.

## Lenga
Arrajon qu’ei de dialècte gascon dab eth article pirenenc.
Dita: "Eras crabas d’Arrajon non son bonas ni ar’ompra ni ara calor".
Era Hita deths Angles

**Era Hita** o **Era Hita deths Angles** (*Lahitte* puish *Lahitte-lez-Angles* en francés) qu’ei ua anciana comuna occitana de Bigòrra (Gasconha) qui s’annexè Arrajon en 1965 e qui vadó Arrajon e Era Hita.

Administrativament qu’èra situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region de Mieidia-Pirenèus deth estat francés. 

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei ['éra 'hita] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *de la Fite* ath sègle XII o XIII, *De Fita* en 1313, *De Fita* en 1342 e 1379, *Lafita*, *La Fite*, *Lafite* en 1429, *A Lafita* en 1541, *Lahitte ez Angles* en 1736, *La Hitte* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).

Segon Dauzat, *Era Hita* que correspón ath ancian provençau *fito*, « bòrna, pèira plantada ».
Segon Negre, *Era Hita* que s'explica peth gascon *hite* « bòrna, frontièra, limit ».

Segon Miquèu Grosclaude, eth sens de *hita* qu'ei « pèira quilhada, bòrna ». Era motivacion qu'ei ua situacion sus ua termièra, un limit. R. Aymard que remarca pr'amor d'era situacion au miei deth país deths Angles [baronia], pòt pas gaire estar eth limit d'aqueth país.

Era comuna d'Era Hita que portava en francés eth nom de *Lahitte*, puish, a partir de 1957, de *Lahitte-lez-Angles.*
Era Hita

**Era Hita** qu’ei un toponim occitan utilizat dens eth airau dialectau gascon damb eth article pirenenc:
* Era Hita Topièra, comuna de Nauta Garona
* Era Hita deths Angles, anciana comuna de Bigòrra fusionada dens Arrajon e Era Hita en 1965
* Era Hita, anciana comuna de Bigòrra fusionada dens Avesac, Prat e Era Hita en 1972

Dens eths autes airaus dialectaus, véder:
* La Hita preu gascon
* La Fita preu lengadocian
GNU

**GNU** z-es un sistèma operatiu Logicial liure creat en 1983 par Richard Stallman, mantengut par le projèct GNU. Torna pren los concèpts e le fonctionament d’UNIX.

Los logiciaus que composán GNU son dins mai de còps utilizats en associacion embei daus logiciaus liures venant d'autres projècts coma le nuclèu Linux.

Son simbòl z-es un gno, bovides viuvant en Afric.

## Nòtas e referéncias

### Nòtas

### Referéncias

## Veire tanben

### Articles conexes

* Projèct GNU : 
* Logicial liure
* Richard Stallman
* Distribucion GNU/Linux (liste)

### Liams extèrnes
* .
* Entrada « GNU » dins le Repertòre dau logiciau liure.

*
Barbarians francés

Lo **Barbarian Rugby Club**, mai coneguts coma los **Barbarians francés** es una equipa de rugbi de XV creada en França, en 1979, per Jacques Fourroux et Jean-Pierre Rives jol modèl dels Barbarians britannics. Ça que la, es dempuèi 2017 jos l'aflat de la federacion francesa de rugbi de XV e servís de segonda seleccion nacionala après l'equipa de França.

## Compausicion

### 1èr de julhet de 2022 contra los Estats Units (desfacha 21-26)
Tamarix

***Tamarix*** es un genre d'arbustes o d'arbres (en occitan **las tamarissas** o **los tamarisses**) qu'aparten a la familha de las Tamaricacèas. Es frequent dins las regions mediterranèas, ont pòt èsser espontanèu o cultivat.  Sas flors printanièras (març-abril) forman de fòrça catons de color ròsa o blanquinosa. Sas pichonas fuèlhas altèrnas e escatosas son semblablas a aquelas d'unes conifèrs. Lo fruch es una pichona capsula triangulara.

## Espècias màger
* *[[Tamarix africana]]*
* *Tamarix aphylla*
* *Tamarix aralensis*
* *Tamarix canariensis*
* *Tamarix chinensis*
* *Tamarix dioica*
* *Tamarix gallica*
* *Tamarix mannifera*
* *Tamarix tetrandra*
* *Tamarix senegalensis* - Tamarís du Senegal
* *Tamarix ultorana*
* *Tamarix ramossissima* - Tamarís d'estiu
[drecha|vinheta|Tamarís dins lo vilatge d'Ateybeh, dins la Província de Bochehr, en [Iran]]

## Reparticion geografica
Lo *tamarix gallica* es adaptat al climat mediterranèu alara que lo tamarís anglés (*Tamaris anglica Webb*.) es mai adaptat al climat oceanic e s'encontra sus la còsta atlantica.

## Vejatz tanben

### La manna dels Ebrieus o del [[Sinai]]
L'Exsudat del tamarís (*Tamarix mannifera*) seguent la fissada de la cochenilha *Trabutina mannipara*, aquesta mana seriá, per unes autors, la manna de la Bíblia.

### Lo mite d'Osiris
Après l'assassinat del dieu Osiris per son grand fraire Seth, gelós, l'ataüc contenent lo còrs d'Osiris, portat pels corrents se ven en Fenicia, a Biblos, o s'encastra dins lo pé d'un tamarís gigant.

### Tamarisses celèbres
* Saül e sos tres fillhs (amb Jonatan) son sebelits sota lo tamarís de Yabesh

### Articles connèxes

### Ligams extèrnes

* Botanica occitana : https://web.archive.org/web/20220408224206/http://www.josiane-ubaud.com/Lexic%20de%20%20botanica.pdf
* Referéncias ITIS : ''Tamarix'' L. (fr) (+ version anglaise (en))

* Royal Botanic Garden
* Referéncias Tela Botanica (France métro) : ''Tamarix'' L. (fr)
Còth d'Ossan

**Còth d'Ossan** (*Cotdoussan* en francés) qu'ei ua anciana comuna gascona de Bigòrra, en Lavedan, ena estrema de Castèth lo Bon, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Eth son n° INSEE qu'èra 65152.

## Geografia
Aute lòc : Castèth lo Bon.

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [kòddou'sa] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *lo loc aperat Cod d'Ossan en la Strema de Castet lo Boo*, *Cot d'Ossans* en 1411, *Codossan* en 1760, *Coddoussan* en 1768, *Cotdoussan* en 1790, *Cotdoussan* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII), *Germs et Cotdoussan*.

Segon Dauzat, eth prumèr element que sembla eth gascon *cot* (còth); eth segond qu'ei escur.

R. Aymard que pensa eth segond element ei un nom d'ostau, que vieneré d'un nom de persona. 
*Ossan* qu'ei eth nom d'un capcasau d'Agòs, citat en 1429. *Còth d'Ossan* qu'ei probablament format de *còth* (geograficament pertinent) e deth nom d'òmi *Ossan*.

## Istòria
Que creèn era comuna en 1810 a partir de Gèrms (*Germs et Coldoussan*).

Ordins e Còth d'Ossan (ancian n° INSEE 65152) que fusionèn eth 16 d'abriu de 1960 .

## Demografia

## Lòcs e monuments

Ourdis-Cotdoussan_(Hautes-Pyrénées)_4.jpg|Còth d'Ossan.
Cotdoussan_Hautes_Pyrenees.JPG|Era glèisa Sent Jacme (monument istoric).
Église_Saint-Jacques_de_Cotdoussan_(Hautes-Pyrénées)_1.jpg|Era glèisa Sent Jacme.
Château de Ourdis-Cotdoussan (Hautes-Pyrénées) 1.jpg|Arroeinas deth castèth de Castèth lo Bon.
Cassini_Lourdes-Est.PNG|Era parròpia de Còth d'Ossan sus era mapa de Cassini.


## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Departament de Tolosa

Lo **departament de Tolosa** es una anciana division administrativa de l’estat francés, entièrament dins lo domeni lingüistic occitan.

Creat en febrièr de 1790, pren rapidament lo nom de **[[departament de la Nauta Garona]]** e lo numèro **30**.

## Referéncias
Ostau de Vilanòva (Provença)

L’**Ostau de Vilanòva** es una familha de la noblesa provençala fondada per lo chivalier Ramon de Vilanòva au sègle XII. Fèt partida deis ostaus poderós dins lei regions centralas e orientalas de Provença amb tres brancas principalas :
* la branca dei barons deis Arcs que venguèt marqués de Tranç en 1505 e de Flaiòsc en 1678.
* la branca dei barons de Torretas. Donèron naissença a de sosbrancas importantas coma lei Vilanòva-Barjamon e lei Vilanòva-Esclapon.
* la branca dei barons de Vença.
Plusors membres de l'ostau tenguèron de ròtles importants dins l'armada o la Glèisa provençala. Amb l'union de Provença e de França en 1481, lei Vilanòva s'integrèron dins la noblesa francesa. Après la Revolucion, l'ostau gardèt una certana influéncia politica coma va mòstra l'eleccion de plusors parlamentaris durant lei sègles XIX e XX. Integrèt tanben leis institucions culturaus e scientifics locaus. La familha existís totjorn a l'ora d'ara

## Liames intèrnes

* Augustin de Vilanòva Barjamon, senator.
* Bertomieu Josèu de Vilanòva Barjamon, evesque e deputat ais Estats Generaus de 1789.
* Claudi Alexandre de Vilanòva, luòctenent generau deis armadas dau rèi.
* Cristian de Vilanòva Esclapon, deputat e espós de Jeanne Bonaparte.
* Cristòu de Vilanòva Barjamon, cap dau partit catolic en Provença durant lei Guèrras de Religion.
* Elion de Vilanòva, grand mèstre de l'Òrdre de Sant Joan de Jerusalèm.
* Elzear de Vilanòva, evesque de Dinha.
* Ipolit de Vilanòva Barjamon, geològ.
* Joan Baptist de Vilanòva Barjamon, oficier dins la marina e deputat de Var.
* Josèu de Vilanòva Barjamon, marqués de Vilanòva Barjamon e deputat de la noblesa ais Estats Generaus de 1789.
* Loís de Vilanòva, amirau e generau dau rèi Carles VIII.
* Modest de Vilanòva-Arcs, evesque d'Ate.
* Ramon III de Vilanòva, evesque d'Antíbol.
* Ramon V de Vilanòva, fondator de l'Ostau.
* Romèu de Vilanòva, conestable de Provença.

## Bibliografia

* Edme de Le Clerc de Juigné de Lassigny, *Histoire de la Maison de Villeneuve en Provence: Généalogie et table des noms de personnes de 1200 à 1900*, 1990.

## Nòtas e referéncias
Eslau oriental ancian

L' **eslau oriental ancian** (tradicionalament sonat per l'apelacion eronèa de *rus ancian*; en bielorús для русская мова ; rus : древнерусский язык ; ucraïnian : давньоруська мова) foguèt una lenga utilizada als sègles Xen e XVen pels eslaus de l'èst dins la Rus' de Kyiv e sos Estats successors, a partir de laquala las lengas bielorussas , russa, rusyn e ucraïniana evoluïguèron mai tard.
Diabologum (rock francés)

**Diabologum** èra un grop de ròck avantgardista noise francés de Tolosa (Occitània) fondat en 1993 per *Michel Cloup*, *Arnaud Michniak*, *Pierre Capot* e *Anne Tournerie*.

Lo grop, signat sul label [Lithium](https://fr.wikipedia.org/wiki/Lithium_(label)), a sortit tres albums estudiòs : *C'était un lundi après-midi semblable aux autres* (1993), *Le Goût du jour* (1994), e *#3* (1996).

Es subretot lo tresen e darrièr album (*#3*) que capitèt gràcias a títols coma *365 jours ouvrables*, *À découvrir absolument*, *De la neige en été*, *Il faut* o encara un empegatge curiós sus un tròç del filme de Jean Eustache *[https://fr.wikipedia.org/wiki/La_Maman_et_la_Putain La maman et la putain]*.

Se desseparèt en 1998 en seguida de la despartida d*'Arnaud Michniak*.

## Discografia
* 1993: *C'était un lundi après-midi semblable aux autres*
* 1994: *Le Goût du jour*
* 1996: *#3*
Cats on Trees

**Cats on Trees** (Gats dins los Arbres) es un grop de pop ròck de Tolosa (Occitània), que canta mai que mai en anglés. Format en 2007, es compausat del duò Nina Goern (votz e piano) e Yohan Hennequin (ritmica).

## Biografia

Lor primièr album, *Cats on Trees*, s'es vendut a mai de de 220 000 exemplaris gràcias a la capitada de la cançon *Sirens Call* que foguèt una brava sansònha en França tota fin 2013 e debut 2014 (cançon classada 3ena dins los charts en França lo 10 de febrièr de 2014). Aital, lo grop foguèt nomenat a las *Victòrias de la musica de França de 2014*, categoria « Album revelacion de l'annada ».

En 2015, fan una represa de lor cançon *Jimmy* en duo ambe lo cantaire francés Calogero.

En genièr de 2016, lo duò deven coach de *[https://fr.wikipedia.org/wiki/The_Voice_Belgique The Voice Belgica]*.

Lo 16 de març de 2018, lo grop torna ambe un segond album, titolat *Neon*. L'album, compausat de dètz títols, conten una segonda sansònha pel grop, *Keep on Dancing*, cançon que se classèt 17ena dins los charts.

En 2022, sortida d'un tresen album titolat *Alie*.

## Discografia
* 2013: *Cats on Trees*
* 2018: *Neon*
* 2022: *Alie*

## Cançons las mai conegudas
* *Sirens call* (2013)
* *Jimmy* (2014, tanben en duò en 2015 amb Calogero)
* *Love You Like A Love Song* (2014, represa de Selena Gomez)
* *Mad World* (2015, represa de Tears for Fears)
* *Aimer est plus fort que d'être aimé* (2016, represa de Daniel Balavoine)
* *Keep on Dancing* (2018)
* *Please Please Please* (2021)

## Referéncias
Cosacs

Los **cosacs** son un grop etnic a predominància  crestiana ortodòxa eslava orientala (mas a l'origina turca) originari de las estèpas d'Ucraïna.[1][2] Éran un pòble mièg nomad e militarizat que, alara qu'èra jos la suzeranetat nominala de divèrs Estats d'Euròpa de l'Èst a l'epòca, benéficiava d'una granda autonomia en escamabi de servicis militars. Les cosacs èran especialament reputats per sas tradicions democraticas.

Demoravan dins de zonas pauc pobladas dins los basins fluvials de Dnièpre, de Dòn, de Terek e d'Oral e joguèron un ròtle important dins lo desvolopament istoric e cultural d'Ucraïna e de Russia.[3] Los diferents grops cosacs èran organizats segon de règlas militaras, amb de grands grops autonòms sonats òstes. Cada òste aviá un territòri compausat de vilatges afiliats sonats *[[stanitsa]]*. Lo mòde de vida cosac persistèt al sègle XXen, e mai que los cambiaments societals radicals de la revolucion Russa ajan tant perturbat la societat cosaca coma tota autra part de Russia; nombroses cosacs emigrèron vèrs d'autras parts d'Euròpa après la creacion de l'Union Sovietca, mentre que d'autres son demorats e se son assimilats a l'Estat comunista. D'unitats coesivas basadas sus de cosacs foguèron organizadas e an combatut per Alemanha e l'Union sovietica pendent la Segonda Guèrra Mondiala.

Après la Segonda Guèrra mondiala, l'Union sovietica dissolguèt las unitats cosacas de l'armada roja et de nombreuses tradicions cosacas foguèron suprimidas pendent las annadas de règne de Iòssif Stàlin e de sos successors. Pendent l'èra de la perestroïka en URSS a la fin dels ans 1980, los descendants de cosacs se son desplaçats per far reviure sas tradicions nacionalas. En 1988, l'Union sovietica adoptèt una lei permetent lo restabliment d'ancians òstes cosacs e la formacion de novèls. Durant los ans 1990, nombrosas autoritats regionalas acceptèron de confiar d'unas tascas administrativas e policièras localas a sos òstes cosacs.

Durant lo recensament rus de 2002, 140 028 personas an declarat l'etnia cosaca mentre que 67 573 personas se son identificada coma cosacas al recensament de 2010. Entre 3,5 e 5 milions de personas s'associan a l'identitat culturala cosaca a travèrs lo monde.[4][5] D'organizacions cosacas operan en Russia, Cazacstan, Ucraïna, Bielorussia e als Estats Units.
Fascagat

**Fascagat**, o « **Les Fascagat** » (sic, Fascagar amb una ortografia corrècta), es un grop parodic d'Albigés que venguèt popular al començament de las annadas 2000 gràcias a la capitada de la cançon en francés *Le cochon dans le maïs*. Grop occitan, cantan pasmens quasi tostemps en francés, pasmens, emplegan tanben anecdoticament l'occitan coma per exemple dins lor tròç *Occitania* (2001). 

## Biografia

**Fascagat** es un trio format en 2000 a-s'Albi per **Jean-Michel Nespoulous** (aliàs « Néné »), **Jean-Philippe Partouche** (aliàs « la Mouche ») et **Thierry Cathala** (aliàs « Titi »). A la debuta, l'idea t'èra de parodiar los « Boys band » populars en França a la fin de las annadas 1990, lo fait d'èstre un trio te fasiá clarament referéncia a 2Be3 (d'alhor, lo nom primièr de Fascagat t'èra « To Be Truie », per analogia ambe 2Be3  « To Be Three »). Quitament se cantan en francés, los de **Fascagat** emplegan d'un biais anecdotic un pauc d'occitan dins qualquas cançons (*Occitania*).

Aital, es al mes de juilhet de 2001 que lor cançon parodica *Le cochon dans le maïs* venguèt un succès en França (classada 20ena au Top 50 lo 16 de juilhet de 2001. En seguida, aguèron encara qualquas pichonas capitadas ambe *Saint-Tropette* (2002), *Le pimpom des pompiers* (2005), *Merci patron* (represa de los Charlots), *Viens boire un p'tit coup à la maison* (represa de Licence IV), *La zumba des Fasca* (2013), pasmens ambe una baissa de popularitat au fil de las annadas.

## Le cochon dans le maïs

*Le cochon dans le maïs* (lo tesson dins la pèça de milh) es a la basa una expression emplegada per Pierre Salviac coma comentari rugbistic sus France 2 per de dire qu'una equipa es despassada de pertot. Lo tèxte d'aquesta cançon evòca lo contèxte politic local de pujada al debut de las annadas 2000 de l'altermondialisme (Larzac 2003, eiretièrs de la contestacion *Volèm Viure al Païs* del Larzac), vist que te parla de la « marrida mangisca » supausada eissida de las culturas transgenicas, en mai d'aquò en citant lo José Bové que demontèt, segon aquesta logica de denonciacion de « marrida mangisca », lo McDonald's de Milhau lo 12 d'agost de 1999 (« José Bové a dit que c'était allergique », lo José Bové diguèt qu'aquò es allergic).

## Discografia
* 2001: *No problem*
* 2005: *Les métiers*
* 2013: *Ça va zumber*

## Referéncias
Ève Angeli

thumb|'''Ève Angeli''' en 2015
**Ève Angeli**, escais tirat del nom d'ostal de sa menina italiana de **Vanessa Garcin**, es una cantaira francesa d'Occitània nascuda en 1980 a Seta dins Erau (Lengadòc).

A avut una polida primièra capitada ambe la cançon *Avant de partir* en 2000, que pujèt dincas a la quatrena plaça dels charts en França, e pauc de temps aprèp aguèt una autra sansònha ambe *Elle*, cançon classada 6ena dins los charts en França en abril de 2001.

En seguida, **Ève Angeli** obten qualquas autras capitadas coma *Je sais* (en 2001 tanben), *Nos différences* (en duò ambe lo boys band [A1](https://fr.wikipedia.org/wiki/A1_(groupe)) en 2002), o encara ambe *Une chanson dans le cœur*, version francesa de la cançon italiana "Felicità".

Revelada de dora coma cantaira pop e RnB en Occitània (tube en francés *Avant de partir* en 2000), en França es mai tardivament coneguda per sas participacions a un fum d'emissions de telerealitat (d'en primièr *[https://fr.wikipedia.org/wiki/La_Ferme_C%C3%A9l%C3%A9brit%C3%A9s La borda de las celebritats]* en 2004).

## Discografia

* 2001: *Aime-moi*
* 2002: *Nos différences*
* 2005: *Viens*
* 2008: *Révolution*
* 2015: * Être libre*
* 2018: *Le Binôme du Siècle* (en duò ambe Francky Vincent)
* 2018: *Que l’amour*

## Cançons mai conegudas

* *Avant de partir* (2000)
* *Elle* (2001)
* *Je sais* (2001)
* *Nos différences* (2002, ambe lo grop A1)
* *Une chanson dans le cœur* (2004)
* *Viens* (2005)

## Referéncias
Marina Kaye (pop anglesa)

vinheta|Marina Kaye en 2017

**Marina Kaye**,  escais de **Marina Marie Madeleine Dalmas** (Marselha, 9 de febrièr 1998), es una cantautritz e compositritz francesa. De soca occitana per son paire (Dalmas) mès francofòna de lenga mairala, canta pr'aquò mai que mai en anglés.

## Biografia

A 13 ans solament, gràcias a sa votz espantanta, te ganha la cinquena sason de l'emission *[https://fr.wikipedia.org/wiki/La_France_a_un_incroyable_talent La France a un incroyable talent]* en decembre de 2011.

En 2015 sortiguèt son primier album *Fearless*, enregistrat a Londres e Nòva York. Sus aqueste album te figura la cançon *Homeless* qui, quitament cantada en anglés, serà una sansònha de las bèlas en França. En seguida, las cançons *Dancing With The Devil* e *Freeze You Out* (escriuta per [Sia](https://fr.wikipedia.org/wiki/Sia_(chanteuse))) van aver una pichona capitada tanben capvath França tota.

Le 1er de decembre de 2015, obteng lo prètz RTL del milhor album de l’annada en França.

Te participa a l'album *Balavoine(s)* sortit en genièr de 2016 pels trente ans de la mòrt del praube Daniel Balavoine, en i cantant *Only the Very Best*, la version anglesa de la sua cançon *[https://fr.wikipedia.org/wiki/SOS_d%27un_terrien_en_d%C3%A9tresse SOS d'un terrien en détresse]*. Tostemps en 2016, te canta *Mon Everest* en duò ambe un autre Marselhés plan conegut, lo rapaire de soca comoriana Soprano.

Au mes d'octobre de 2017, sortiguèt son segond album, *Explicit*, en decembre de 2020, son tresen, *Twisted*, e en abril de 2024, son quatren, *Heavenbound*.

## Discografia
* 2015: *Fearless*
* 2017: *Explicit*
* 2020: *Twisted*
* 2024: *Heavenbound*

## Referéncias
Akhenaton (rapaire)

**Akhenaton**, de son nom vertadièr  **Philippe Fragione** (Marselha, 17 de setembre de 1968), es un rapaire francés, qu'es sòci del grop musical IAM.

Nascut dins una familha de soca italiana, debuta sa carrièra musicala amb lo grop IAM.

## Discografia
* 1995: *Métèque et Mat*
* 2001: *Sol Invictus*
* 2002: *Black Album*
* 2006: *Soldats de fortune*
* 2014: *Je suis en vie*
Jul

**Jul** pòt èsser:
* lo nom francés de Julh, anciana comuna occitana d’Albigés, uòi part de Pratvièlh
* **[[Jul (rapaire)|Jul]]**, l’escaisnom artistic de Julien Mari, un rapaire marselhés

Tanben veire:
* Julh
Julh (omonimia)

**Julh** pòt èsser:
* Julh, una anciana comuna d’Albigés
* una forma de julhet, seten mes de l’annada del calendièr gregorian

Tanben veire:
* Jul
Jean-Paul Laurens

**Jean-Paul Laurens**, nascut lo 28 de març de 1838 a Fourquevaux e mòrt lo 23 de de 1921 a París, es un escultor e pintre francés, reputat per sas scènas istoricas.

## Biografia
Escolan a l'Escòla superiora de las bèlas arts de Tolosa, Jean-Paul Laurens dintra a l'Escòla de las bèlas arts de París ont es l'escolan de Léon Cogniet e d'Alexandre Bida. Sa pintura es representativa de la pintura d'istòria a la fin del  . Seriá per autant fòrça injust d'o presentar que coma un pintre d'istòria demest d'autras : son erudicion, sa rigor, las presas de posicion politicas que constituiscan sas pinturas e son talent indiscutible o fan netament sortir del lòt.

De conviccions republicanas e d'un anticlericalisme afichat, Laurens a collaborat en 1867 al *Filosòf* de Carles Gilbert-Martin, jornal satirique condemnat per la justícia del Segond Empèri. Dins sos quadres, tracta essencialament de subjèctes a l'encòp istorics e religioses, meses en scèna de manièra dramatica e servits per una tecnica d'un grand realisme. Mestrèja perfèctament la representacion dels espacis vuèges, çò que dona a fòrça de sos quadres una fòrta potestat suggestiva : aital dins *l'Escomenge de Robert lo Piós*, imaginam lo vuèg que se fa a l'entorn de Robert lo Piós amb lo primièr plan que crea un vuèg entre l'espectador e lo subjècte coma sus un empont de teatre, o préfigurant un cadrage cinematografic.

Entreteniá de ligams d'amistat amb la familha d'André Gide, amb Carles Péguy e Auguste Rodin, que realizèt en 1882, en mercejament de son supòrt durant la polemica del siá-disent susmotlatge de son estatua *L'Edat de airain*, un bust del pintre, dont una espròva en bronze es conservada al musèu dels Augustins de Tolosa. L'escrivan Ferdinand Fabre a escrich una biografia de son amic Jean-Paul : *Lo Roman d'un pintre*.

## Omenatges
Lo collègi de Ayguesvives, aital coma una plaça de Yport, vilatge ont aviá fach bastir un ostalàs.
Shurik'n

**Shurik'n**,  escais de **Geoffroy Mussard**, nascut lo 11 de març de 1966 a Miramàs en Provença (Occitània), es un rapaire francofòn. Sòci del grop IAM, Shurik'n es tanben lo fraire del rapaire Faf Larage.

## Biographie

**Shurik'n** es de soca malgacha. Te comença lo rap en 1986 abans d’integrar lo grop *B-Boys Stance* en 1987, que cambia son nom en *IAM* tre 1988. En 1990 te sortís *Concept*, primièra maqueta de IAM sul label "Ròker promocion" dels occitans de Massilia Sound System. Aprèp que *IAM* sia devengut un grop rap francofòn plan popular capvath França tota (sansònha *Je danse le MIA* en 1994), **Shurik'n** te sortís son primièr album sòlo *Où je vis* en 1998.

## Discografia
* 1998: *Où je vis*
* 2010: *Daz tape*
* 2012: *Tous m'appellent Shu*
* 2016: *Adamant-ium*

## Referéncias
Michèu Neumuller

**Michèu Neumuller** (pus rarament *Miquèu Neumuller*, en francés *Michel Neumuller*) es un jornalista occitan de lenga occitana e francesa. Trabalhèt dins lo quotidian *La Marseillaise* e, desenant, se dedica a la revista *[https://www.aquodaqui.info Aquò d'aquí]* que n’es lo capredactor. Collabòra tanben a la revista *L’Agriculteur Provençal*. Es una personalitat activa dau movement culturau occitan en Provença. Es un deis animators dau «Cafè Provençau» ont se buta lei gents a se trobar per parlar en occitan.
Tèrras adjacentas de Provença

Lei **tèrras adjacentas de Provença** son la part de la Provença istorica qu’èra pas representada au parlament d’as Ais.

Èran de las tèrras adjacentas:
* Marselha
* Arle, Selon, Malhana e tot l’oèst deis actualas Bocas de Ròse
* lo comtat de Saut
* Grinhan e leis alentorns
* Sant Tropetz
* Lo Mas
* Entrevaus
Faf Larage

**Faf Larage**, escais de **Raphaël Mussard**, nascut lo 30 de novembre de 1971 a Marselha en Provença (Occitània), es un rapaire francofòn. Es lo fraire del rapaire Shurik'n (sòci de IAM).

## Biographie

De soca malgacha, *Faf Larage* a viscut son enfància dins lo Sud de Marselha.

Te comença lo rap en 1987 dins lo grop *Soul Swing*. En 2000, ambe l'ajuda de son fraire Shurik'n, te sortís l'album sòlo *La Garde*. En 2003, ambe *Eben (2Neg)* e jos l'escais de *Gomez et Dubois*, te publican l'album *Flic$ & Hor$ La Loi*, parodia del mitan policièr. 

Fin 2006, t'obteng una sansònha de las bèlas ambe *[https://fr.wikipedia.org/wiki/Pas_le_temps Pas le temps]*, indicatiu de la seria televisada *[https://fr.wikipedia.org/wiki/Prison_Break Prison Break]* (n°1 dins los charts de França au mes de setembre de 2006). En seguida en 2007, obteng un autre tube ambe una cançon titolada *Ta meuf (la caille)* (n°2 dins los charts), e una polida capitada tanben per *C'est pas ma faute*, un autre tròç musical tirat de *Prison Break* (el classat 11en).

## Discografia
* 2000: *La Garde (ambe [[Shurik'n]])*
* 2003: *Flic$ & Hor$ La Loi (Gomez et Dubois)*
* 2011: *We Luv New York (ambe [[Akhenaton (rapaire)|Akhenaton]])*
* 2015: *Extended Play, Vol. 1 (ambe Damiani)*
* 2016: *Extended Play, Vol. 2 (ambe Damiani)*

## Referéncias
Kaolin (pop francesa)

**Kaolin** es un grop de pop ròck format en 1999 a Montluçon (Occitània), que canta mai que mai en francés. Format en 1999, es compausat del Francés Guillaume Cantillon (votz e bassa) e de son fraire Julien « June » Cantillon (guitarra e votz), de Vivien Bouchet (guitarra e votz), de Ludwig « Lulu » Martins (guitarra e votz) e de Olivier Valty (batariá). Lo grop se dessepara en 2014.

## Biografia

Los fraires Cantillons an passat lor enfància dincas a lors dètz ans dins Amians (Picardia). A la fin de las annadas 90, establits a-n'aquesta periòda a Montluçon dins lo Borbonés occitan, te fondan **Kaolin** e te publican alavetz en 1999 un primièr EP de qualquas cançons en francés titolat *Purs moments*.

En 2002, lor primièr album *Allez* es una capitada, que de cançons son difusidas regularament sus mantunas ràdios ròck.

Pr'aquò lor segond album *De retour dans nos criques*, sortit en 2004, obteng pas tròp de resson, e Barclay, lor maison de disc, arrèsta lor collaboracion.

Alavetz, lor tresen album *Mélanger les couleurs*, realizat ambe l'ajuda d'Édith Fambuena del grop "*Les Valentins*", te sortís en setembre de 2006 sus lo label independent *At(h)ome*. Serà fin finala lor mai polit succès popular e comercial mercés a la sansònha *Partons vite*, classada dins los charts en França tre la fin de 2006 (en 10ena posicion au mes de genièr de 2007). Aquesta cançon se sarra de *I Want You* de Bob Dylan, una influéncia assumida per los de **Kaolin**.

En octobre de 2010, **Kaolin** te sortís son quatren album, simplament titolat *Kaolin*, adobat per Jean-Louis Piérot (que fòrma ambe Édith Fambuena lo grop "*Les Valentins*").

Lor cinquen album, *Un souffle sur la roche*, te sortís en setembre de 2013. Los sòcis del grop t'anonçan lor separacion lo 5 de junh de 2014.

## Discografia
* 2002: *Allez*
* 2004: *De retour dans nos cirques*
* 2006: *Mélanger les couleurs*
* 2010: *Kaolin*
* 2013: *Un souffle sur la roche*

## Referéncias
Gauvain Sers

|thumb|200px|right|Gauvain Sers en 2019

**Gauvain Sers** (Limòtges, lo 30 d'octobre de 1989) es un cantaire de Lemosin (Occitània) de lenga francesa.

## Biografia

Nascut à Limòtges, Gauvain Sers a passat son enfància a Dun (en francés : Dun-le-Palestel) dins la Marcha. A seguit corses de composicion musicala e d'escritura a París.

A partir del mes d'octobre de 2016, assegurèt la primièra partida dels concèrts del *Phénix Tour* del cantaire francés Renaud. Te comença de cantar en cap d'aficha au *Café de la Danse* de París lo 24 de març e lo 29 d'abril de 2017.

Son primièr album, *Pourvu*, sortit lo 9 de junh de 2017, es une capitada de las bèlas : es d'ara enlà certificat *disc de platina*. Te conteng las cançons *Pourvu*, *Hénin-Beaumont*, *Mon fils est parti au djihad*, *Dans mes poches* e *Entre République et Nation*. Aital, fa son primièr [Olympia](https://fr.wikipedia.org/wiki/Olympia_(Paris)) lo 22 de març de 2018.

Au mes de decembre de 2018, te sortís una cançon que va devenir culta : *Les oubliés* (los oblidats). Cançon engatjada, critica dubèrta d'una politica governamentala francesa pro-parisenca, lo tèxte se fa lo resson del malèstre ambient de la ruralitat (*On est les oubliés, les trop loin de Paris*, sèm los oblidats, los tròp luènh de París). Aital, es una cançon represa a l'encòp dins las manifestacions dels Corsets Jaunes, e mai dempuèi dins las manifestacions sindicalas. Lo segond album, logicament titolat *Les Oubliés*, te sortís lo 29 de març de 2019. El tanben es certificat *disc de platina*. 

En 2021, te sortís un tresen album, *Ta place dans ce monde*.

## Discografia
* 2017: *Pourvu*
* 2019: *Les Oubliés*
* 2021: *Ta place dans ce monde*

## Referéncias
Rinôçérôse

right|200px|thumb|Rinôçérôse en 2017

**Rinôçérôse**, de còps escriut *« rinôçérôse »*, es un grop electro de Montpelhièr (Occitània). Los sòcis de Rinôçérôse son *Jean-Philippe Freu* a la guitarra, *Jean-Louis Palumbo* (productor del grop) aus clavièrs, *Rémi Saboul* (ancian de Drive Blind) a la guitarra tanben, *Patrice « Patou » Carrié* a la bassa, *Florian Brinker*, *Fred Pace*, *Franck Gauthier* e *Fred Ladoué*.

*Jean-Philippe Freu* e *Patrice Carrié* son d'ancians sòcis del grop rock Les Maracas. *Jean-Louis Palumbo*, el, es tanben sòci de Panzer Flower.

## Discografia
* 1997: *Rétrospective*
* 1999: *Installation sonore*
* 2002: *Music kills me*
* 2005: *Schizophonia*
* 2006: *Rinôçérôse*
* 2009: *Futurinô*
* 2016: *Angels and Demons*

## Referéncias
Drive Blind (rock en anglés)

**Drive Blind** t'èra un grop de ròck *[https://fr.wikipedia.org/wiki/Noise_rock noise]* francés d'(Occitània) mas ambe mai que mai un repertòri cantat en anglés. Localizat a Nimes puèi a Tolosa a partir de 1995, foguèt pr'aquò fondat en 1991 a Montpelhièr. Aprèp lor separacion en 1996, lo cantaire e guitarrista *Rémi Saboul* t'a integrat lo grop electro Rinôçérôse. 

## Discografia
* 1994: *Super Easy*
* 1996: *Be a Vegetable*
Bouga (rap francés)

**Bouga**, escais de **Madjid Boughachiche**, es un cantaire provençal de soca argeriana que fa de rap francés e que demòra a Marselha (Occitània). Es conegut per sa cançon *Belsunce Breakdown*, sansònha pendent l'estiu de 2000, tirada de la benda originala del filme Comme un aimant. Belsunce (o *Beltzuntze*) es lo nom d'un barri de Marselha. 

## Referéncias