Chipre (illa)

**Chipre** (en grèc ; en turc **') es una [[illa]] situada dins lo bacin Levantin que constituís la partida la mai orientala de la [[mar Mediterranèa]], sovent considerada coma [[Euròpa|europèa]] (politicament e culturalament) mas situada a 69&nbsp;quilomètres al sud de l'[[Anatolia]] (partida [[Asia|asiatica]] de la [[Turquia]] modèrna) e a 104&nbsp;km a l'oèst de la [[Siria]]. Aquesta posicion empacha pas Chipre d'èsser membre de l'[[Union Europèa|Union europèa]], ''[[de facto]]'' per sa partida sud, ''de jure'' per tota l'illa. En 2010, èra poblada d’unes 1 100 000 abitants, majoritàriament de Chipriòts grècs (838 897 per la [[Chipre|Republica de Chipre]]), amn una importanta minoritat turca, e tanben de Britanics installats dins d'enclavas militaras jos sobeiranetat de la Corona britanoca. Lo territòri de l'ille es ara divisat entre tres sobeiranatats ''[[de facto]]'':

* Aquesta de la [[Chipre|Republica de Chipre]] (75% de la populacion de l'illa), la sola internacionalament reconeguda. Dispausa d'un sètge a l'[[Organizacion de las Nacions Unidas|ONU]] e es membre de l'[[Union Europèa|Union europèa]] (UE). Deuriá exercir sa sobeiranetat sus l'ensemble de l'illa; mas contraròtla en practica pas que la partiada miègjornala (unes 53,6 % del territòri. Cal tanben sostraire la superfícia contrarotlafa (la « linha verta »)  pels les cascos blaus de l'ONU es a dire 3,7 % de la superfícia totala).
* Aquesta de la partida nòrd (36,3 % del territòri ocupats per l'armada [[Turquia|turca]] dempuèi [[1974]], e tanben una partida de sa capitala [[Nicosia]]) autoproclamada [[Chipre del Nòrd|Republica turca de Chipre del Nòrd]] (RTCN) lo  13 de novembre de 1983, qu'es reconegut pas que per la [[Turquia]]. La linha verta dicha « linha Attila », la separa del rèste del país. Es poblada gaireben pas que de Chipriòts d'origina turca (que formavan 18 % de la populacion abans 1974) e per de Turcs eissits de la politica de colonizacion organizada a partir de [[1974]]; un villatge mixte amb minoritat Chipriòta grèga, demora dins la [[peninsula de Karpassia]] o Kırpaşa. L'Organizacion de la conferéncia islamica acòrda demûèi [[2004]], a la RTCN l'estatut d'observator, jol nom d'« Estat turc de Chipre ». L'[[Azerbaitjan]] e lo [[Paquistan]] son los rares païses presentant lo desir de considerar aquesta Republica autoproclamada coma un Estat destriat.
* Aquesta del [[Reialme Unit]] dins las enclavas britanicas d'Akrotiri e Dhekelia<span></span>: al sud de l'illa (2,7 % d'aquesta), son doas basas militaras [[Empèri Britanic|britannicas]] gardadas per l'[[Colonialisme|anciana poténcia coloniala]] après l'indépendéncia de l'illa. Aquí tanben, unees vilatges mixtes demoran.

Lo plan de l'[[Organizacion de las Nacions Unidas|ONU]], dich ''plan Kofi Annan'', aprobat per l'[[Union Europèa|Union europèa]] en [[2004]], aviá per objectiu d'unificar l'illa abans son integracion dins l'UE<span></span>: es acceptat per 65 % dels Chipriòtas turcs, que permet una reconeissença legale da l'autonomia del territòri al sen de l'estat chipriòta, e dobrissent la ''linha verta'', mas remandant per 75 % de l’electorat chipriòta grèc parce que limita a 33 % lo nombre de refugiats autorizats a tornar a çò d'eles e recuperar lors bens. De fach, quand, lo 1èr de mai de 2004, la [[Chipre|Republica chipriòta]] dintrèt dins l'Union europèa (pasmensse l'Union europèa se disiá reticenta a acceptar una illa divisada), la partida nòrd se trapèt ''[[de facto]]'' exclusida. aquesta adesion es deguda subretot en granda partida a las pressions diplomaticas de la Grècia, que menaçava de blocar las 9 autras adesions previstas en 2004 ([[Chequia]], [[Eslovaquia]], [[Eslovènia]], [[Estònia]],  [[Letònia]], [[Lituània]], [[Malta]], [[Polonha]] e [[Ongria]]) se Chipre n'èra exclusida per de rason de partiment. Es tanben precisat als tèrmes del protocòl n°10 del tractat d'adesion a l'Union europèa de [[2003]] que tota l'illa de Chipre aparten ''[[de jure]]'' a l'Union europèa, e tanben la partida escapant ''[[de facto]]'' al contraròtle de la republica de Chipre e ont l'acquesit comunautari es ajornat. L'estatut de l'illa es donc vengut un punt de contenciós màger de las relacions entre la Turquia e l'Union europèa. Pasmens sul terren dels progresses foguèrn fachs cap a un estatut federal ''de facto'', las doas entitats avent dobèrt de punts de passatge dins la linha Attila e permetèt als abitants de cada costat d'anar dins l'autre.

== Istòria ==
A causa de son posicionament geografic, l'illa es dempuèi de sègles un punt de liagam entre l'[[Euròpa]] d'un costat, l'[[Anatolia]], las còstas de [[Orient Mejan]] e de l'[[Egipte]] d'un autre costat. Per Georges Duby, « pòsta avançat, relais, luòc d'encontra, luòc d'escambi, es a aquesta foncion quo lo país [Chipre] deu sa prosperitat sempre reconqueridas, que deu lo treslús de sas civilizacions, de contunh enriquidas per d'autras culturas. Mas es tanben a aquesta foncion que Chipre deu sas misèrias, tèrra cobejat, de contunh, envasida, pilhada, partejada. ».

== Geografia ==
La superfícia de **l'illa de Chipre*' es de 9 251&nbsp;km<sup>2</sup>.

Se trapa una granda varietat de païsatges, amb los massís montanhoses del Troodos e de Kyrenia que s’auçan jos la fòrça tectonica exercida per las [[Tectonica de las placas|placas]] [[Placa africana|africana]] e [[Placa eurasiatica|eurasiatica]]; la penisula de Karpassia/Kırpaşa es un salhent de [[falha]]. Lo nom de l'illa es indissociable dels jaces de [[coire]] expleitat dins l'[[Antiquitat]]<span></span>: es aquí que foguèron expleitadas las primièras minas de [[coire natiu]], que permèron a las civilizacions [[Civilizacion minoïca|minoïca]], [[Micenas|micenianas]] e [[Fenicia|fenicianas]] de prosperar. Organisèron lo comèrci del metal roge en Mediterranèa, fins a que los [[Roma antica|Romans]] la nomenèron *aes cyprium* (literalament « metal de Chipre »), eissit del grèc ancian Κύπρος designant l'illa. Un climat sec local règna dins la region de [[Nicosia]], dins un escastre fòrça [[Clima mediterranèu|mediterranèu]] ont la mar dona de frescor pendent los longs meses d’estiu. Temperatura mejana en genièr: 11,9&nbsp;°C ; temperatura mejana en julhet<span></span>: 26,6&nbsp;°C; pluèja en genièr, 55&nbsp;mm; pluèja en julhet<span></span>: 0&nbsp;mm (Font<span></span>: Météo-France).

== Economia ==


== Biodiversitat ==


== Mites ==
Divesa de l'amor, [[Afrodita]], nomenada [[Vènus (mitologia)|Vènus]] pels Romans, es nascuda de l'escuma de la mar. Seriá estat pel vent d'oèst, lo [[Zefir]] sus las broas de Chipre. Una tradicion situa lo luòc de naissença d'Afrodita al luòc del litoral nomenat *Petra tou Romiou*  (« lo ròc del Grèc »), un ensemble de bauces e de ròcs impressionants, un pauc a l'èst de l'anciana Pafòs. Se dich qu'aqueste ròc, plantat dins la mar a una desena de mètres de la riba, a la punta d'una calanca, auriá estat lançada là per un [[Titan (mitologia)|titan]] que l'auriá arrancat a la cedena montanhosa del Pentadactil, au nòrd de Nicosia. Lo « Pentadactils » (de *penta*, cinc *dactylos*, det) designa una montanha que la forma plan particulara correspond, segon la legenda, a la pesada daissada per la man qu'arraquèt lo naut del mont per lo getar a la mar. De l'escuma provocada per la casuda d'aqueste ròc dins l'aiga seriá nascuda la divesa de l'Amor, Afrodita. La legenda dich que quand òm s'i banha a mièja nuèch un ser de luna plena, se viurà un amor eternal.

== Nòtas e referéncias ==


== Vejatz tanben ==

=== Bibliografia ===

* Yoann Kassianides, *La politique étrangère américaine à Chypre (1960-1967)*, L'Harmattan, Paris, 2005,  .
* Étienne Copeaux, Claire Mauss-Copeaux, *Taksim! Chypre divisée*, Aedelsa, Lyon, 2005. L'ouvrage le plus récent en [[Francés|français]], basé sur une enquête parmi la population, entre [[1995]] et [[2005]]. Les auteurs, chercheurs au CNRS, sont spécialistes de la Turquie contemporaine et de la mémoire des conflits. [http://cemoti.revues.org/document1560.html Compte rendu en ligne.]
* Alain Blondy, *Chypre*, Paris, PUF, Que sais-je? n°1009, 1998.
*  Alain Blondy, *Η Κύπρος*, μετάφραση Ευγενία-Ηλιάνα Καλαμπόκη, Athina, Daedalus-Zaharopoulos, 2002, 167 p.
*  Alain Blondy, *Geschiedenis van Cyprus*, ’s-Hertogenbosch, Facta, 2000, 128 p.
* Alain Blondy, « Malte et Chypre. Identité et diversité des destins de deux îles de Méditerranée », dans Manuel Jaén et Fernando Martínez, *El Mediterráneo confluencia de culturas. La Méditerranée, confluence de cultures*, Almeria, Servicio de Publicaciones de l’Universidad de Almeria, 2002, p. 505-514.
* Alain Blondy, « Chypre ou l’Europe aux portes de l’Orient », *Cahiers de la Méditerranée, Modernité et insularité en Méditerranée*, 68, 2004, p. 59-74.
*  Alain Blondy, « The silent Martyrdom of Cyprus », dans *Cyprus Europe: The Last Millenium. 50 years European Union'', Cyprus, OEB, 2007, p.&nbsp;35-42.

### Articles connèxes

* Republica de Chipre
* Invasion turca de Chipre