Abelha

Leis **abelhas** (***Anthophila*** en latin) son un clade d'insèctes imenoptèrs de la superfamilha deis *[[Apoidea]]*. Son un ensems d'insèctes butinaires que se norrison de pollen, de nectar e de mèu. A l'ora d'ara,  espècias son estadas identificadas. Certanei pòdon formar de colonias socialas fòrça importantas e, coma *[[Apis mellifera]]*, èsser l'objècte d'un norrigatge per produrre de mèu (apicultura).

Leis abelhas son aparegudas i a probable 100 milions d'ans a partir d'una espècia de vèspa solitària. La màger part deis espècias sembla donc totjorn una vèspa e es tanben dotada d'un agulhon verinós. Activas durant la sason cauda dins lei regions temperadas e tota l'annada dins lei regions caudas, leis abelhas fòrman generalament de resèrvas de pollen per norrir sei larvas. La ponda e la construccion dau nis varian fòrça segon leis espècias. La màger part se contentan de cavar un trauc per sòu mai certanei an desvolopat una arquitectura fòrça complèxa formada de miliers d'alveòls de ciera. La durada de vida deis abelhas es pereu fòrça variabla. Generalament, dura quauquei setmanas mai leis espècias que passan l'ivèrn ò lei rèinas dei colonias eusocialas pus sofisticadas pòdon subreviure plusors ans.

Insèctes butinaires fòrça frequents dins lo mond, leis abelhas asseguran la màger part de la pollinizacion dins totei leis ecosistèmas de la planeta. Leis espècias son generalament generalistas e pòdon butinar plusors flors diferentas. Pasmens, d'espècias fòrça especializadas existisson tanben. Levat quauqueis espècias raras, leis abelhas son d'insèctes diürns. Per trobar de zònas de butinar, dispausan d'un sistèma de localizacion basat sus la posicion dau Soleu. Pòdon tanben s'orientar gràcias au camp magnetic terrèstre ò gràcias a la polarizacion dau cèu.

Gràcias a son anar similar an aqueu dei vèspas e a son agulhon venimós, leis abelhas an pauc de predators. Dins aquò, i a d'espècias especializadas dins la caça ais abelhas, coma lo vespier, e mai d'un insècte ò d'un aucèu pòu ne'n caçar. En particular, es lo cas dei cabridans.

Lo mèu produch per certaneis espècias, principalament *[[Apis mellifera]]*, *[[Apis cerana]]* e divèrsei *[[Meliponini]]*, es esplechat per l'òme dempuei la Preïstòria. Pasmens, lei tecnicas de recòlta se son fòrça modernizadas dempuei lo sègle XIX e la produccion mondiala de mèu aganta uei mai de 1,3 milions de tonas. Dins aquò, lo sector conoís a l'ora d'ara una crisi grèva car leis abelhas son decimadas per lei pesticidas modèrnes, especialament en Euròpa e en America dau Nòrd. L'arribada de malautiás novèlas es un factor d'agravacion d'aqueu declin dei populacions.

## Evolucion e taxonomia

[thumb|right|[Fossil de *[[Melittosphex burmensis]]* que foguèt una dei premiereis espècias d'abelhas.]]
thumb|right|Classificacion deis abelhas en 2013.

Leis abelhas son aparegudas durant lo Cretacèu i a aperaquí 100 milions d'ans. Son eissidas de vèspas insectivòras de la familha dei Crabronidae qu'evolucionèron vèrs un regim alimentari centrat sus la consumacion de pollen. Lei causas d'aquela evolucion son desconegudas mai es benlèu liada a la predacion d'insèctes que vivián dins de flors e qu'èran donc cubèrts de pollen.

La familha deis *[[Apidae]]*, que gropa la màger part deis abelhas actualas, apareguèt vèrs 87 Ma. L'aparicion deis autrei tipes d'abelhas es pus recenta : entre 50 e 25 Ma per totei lei familhas franc dei *[[Stenotritidae]]* aparegudas i a dos milions d'ans.

Fòrça especializadas dins la collècta de pollen, leis abelhas venguèron rapidement lo principau insècte pollinizator. Aquò entraïnèt un fenomèn de coevolucion entre abelhas e flors que favorizèt la seleccion dei plantas pus favorablas ais abelhas e deis abelhas pus favorablas a la pollinizacion. Per exemple, apareguèt lo nectar, manjar fòrça consumat per leis abelhas, e se desvolopèron, sus leis abelhas, d'organs permetent de portar mai de pollen (paniers de pollen, pèus escopaus...).

## Reparticion

D'abelhas se tròban sus totei lei continents franc Antartida. En particular, es lo cas deis *[[Apidae]]*, dei *[[Megachilidae]]* e dei *[[Halictidae]]*. Pasmens, totei lei familhas existentas an pas un airau tant important. Lei *[[Melittidae]]* vivon en Africa e dins lei regiond temperadas de l'emisfèri nòrd. Leis *[[Andrenidae]]* preferisson lei zònas aridas ò temperadas. Lei *[[Colletidae]]* se tròban principalement en Austràlia e en America dau Sud mai i a quauqueis espècias europèas ò nòrd americanas. Enfin, lei *[[Stenotritidae]]* vivon unicament sus lo territòri australian.

Lo cas d**[[Apis mellifera]]'', de la familha deis ''[[Apidae]]'', es fòrca particular car son airau de reparticion foguèt aumentat per l'[[homo sapiens|òme]]. Cubrís d'ara endavant totei lei continents franc lei [[Clima polar|regions polaras]] e l'interior de [[Sahara]]. Lei rasons d'aqueu succès son son utilizacion per la produccion de [[mèu]].

== Morfologia ==

=== Anatomia ===

Leis abelhas son d'[[insècte]]s imenoptèrs e butinaires. Sa talha varia fòrça segon leis espècias e va de 2 mm en la [[tribú (biologia)|tribú]] ''[[Meliponini]]'' a 39 mm per ''[[Megachile pluto]]''. La tèsta tèn dos [[uelh compausat|uelhs compausats]] largs e tres uelhs simples dichs [[uelhet]]s. Aquò li dòna una bòna vision qu'es completada per d'autreis [[organ]]es de deteccion, sensibles au [[gost]], au [[tocar]], a l'[[odor]], au [[sòn]] e ai movements d'èr, que se situan dins leis antenas. La boca permet lo trissatge, gràcias a de mandibulas, e lo suçament gràcias a una trompa.

Lo [[torax]] es format de tres segments que pòrtan un pareu de cambas robustas. Lei dos segments an tanben un coble d'[[ala]]s membranosas. Accionadas per de [[muscle]]s poderós, permèton un vòl rapide e precís per anar rapidament a un endrech alunchat (zòna de [[flor]]s, migracion de l'eissame) ò per realizar de pichons desplaçament (entre doas flors vesinas, doas brescas...). L'abdomèn es fach de nòu segments e assosta, en leis abelhas que ne son dotadas, l'agulhon venimós.

Lo torax e lei cambas an plusors organes permetent lo transpòrt de [[pollèn|pollen]]. Lei pus caracteristics son lei pèus que permèton d'entrocar de bolas de pollen ai cambas de l'abelha. Pasmens, d'autreis existisson coma lei « paniers » que tènon certaneis abelhas solitàrias.

=== Polimorfisme ===

Lo [[polimorfisme]], es a dire l'existéncia de diferéncias de talha entre individús d'una meteissa [[espècia (biologia)|espècia]], es present entre mascles e femèlas. Es acompanhat per de diferéncias au nivèu d'[[organ]]es coma leis [[uelh]]s ò leis antenas que son sovent pus desvolopats dins lei mascles per melhorar la deteccion dei femèlas.

Un segond tipe de polimorfisme es tanben present en leis abelhas amb un caractèr [[eusocialistat|eusociau]] marcat. Entraïna l'aparicion de diferéncias entre la [[Rèina (insècte)|rèina]] e leis [[Obriera (insècte)|obrieras]]. Per exemple, dins lo cas d**Apis mellifera*, la rèina mesura de 15 a 20 mm e leis obrieras de 11 a 13 mm. Coma aqueu fenomèn s'observa unicament en leis [[Espècia (biologia)|espècias]] [[Eusocialitat|eusocialas]], regarda la màger part de la populacion mondiala d'abelhas mai solament una pichona minoritat d'[[Espècia (biologia)|espècias]].

== Desvolopament e reproduccion ==

=== Desvolopament ===

Lo cicle de [[vida]] d'una abelha passa per quatre etapas principalas que son l'[[uòu]], la [[larva]], la [[pupa]] e lo temps adult. L'uòu a una forma longaruda e corbada. Dins leis espècias solitàrias, es plaçat a costat d'una bola de [[pollèn|pollen]] e de [[nectar]] que constituís la resèrva alimentària de la larva. Dins lei [[Insèctes socials|colonias socialas]], lo manjar es portat per leis [[Obrieras (insècte)|obrieras]]. Lei [[larva]]s son fachas de 15 segments e pòdon se desplaçar lentament. Gràcias a una glanda situada en dessota de la boca, pòdon secretar una mena de [[seda]] que li permet de fabricar son [[cocon]]. Dedins, la larva se transforma en [[pupa]] puei en adult alat. Pòu trabalhar tre sa sortida dau cocon.

=== Reproduccion ===



La [[reproduccion]] es assegurada per lei mascles e per lei femèlas fertilas. En leis espècias solitàrias ò gregàrias, aquò regarda totei lei individús mai es pas lo cas dins lei [[Insèctes socials|colonias socialas]]. D'efèct, dins aqueu cas, la màger part deis abelhas son generalament d'obrieras esterilas. L'acoblament a generalament luòc entre plusors mascles e una femèla. Aquò permet a la femèla d'emmagasinar una gròssa quantitat d'espèrm e de l'utilizar per fertilizar seis uòus. Lo mascle subreviu pas a l'acoblament. De son caire, la femèla fertilizada fonda una colonia ò comença la construccion de nis.

En certaneis espècias socialas, especialament *Apis mellifera*, existís un autre mòde de reproduccion dei colonias ja ben formadas qu'es l'[[eissamatge]]. Es una division d'una colonia quand una [[Rèina (insècte)|rèina]] comença de vielhir e que sa produccion d'uòus vèn tròp febla. D'efèct, aquò entraïna lo desvolopament de larvas de rèinas novèlas que son protegidas per leis obrieras per la remplaçar. Pasmens, dins certanei cas, la rèina anciana pòu quitar lo [[bornat|brusc]] amb una partida deis obrieras per s'installar dins un autre endrech. Aquò permet donc de crear una colonia novèla e de laissar l'anciana dins de condicions favorablas (preséncia de resèrvas de manjar e rèina joina). Dins quauquei cas fòrça favorablas, lo brusc d'origina subís una division novèla amb un eissamatge segondari menat per una rèina jova.

=== Durada de vida ===

La durada de vida deis abelhas varia segon leis [[espècia (biologia)|espècias]] e, en lei colonias socialas, lei castas e lei [[sason]]s. Va de quauquei desenaus de [[jorn]]s per leis obrieras d'[[estiu]] dei bruscs eusociaus a quauqueis ans per lei rèinas e per certaneis abelhas solitàrias. Lei mascles vivon generalament mens lòngtemps que morisson durant l'acoblament ò son expulsats dei colonias avans l'[[ivèrn]].

== Comportament e ecologia ==

=== Caractèr sociau de certaneis espècias ===



En leis abelhas, s'observa mai d'un comportament sociau que va dau partiment de certanei ressorsas entre individús d'una meteissa espècia a la formacion de colonias eusocialas acampant plusors miliers d'obrieras devesidas en castas. Aqueu caractèr es aparegut d'un biais independent au sen de plusors espècias – e tanben en d'autreis insèctes coma lei [[vèspa]]s ò lei [[formiga]]s.

Segon son nivèu de sociabilitat, plusors tipes d'abelhas pòdon èsser definits :
* leis abelhas solitàrias que vivon totalement soletas e qu'asseguran elei meteissei la construccion dei nis.
* leis abelhas gregàrias que partejan generalament un meteis luòc per bastir son nis. Aquò dòna sovent l'illusion d'una colonia mai cada individú s'ocupa de sei nis. L'interès es de melhorar la defensa deis uòus e dei larvas qu'es assegurada per mai d'una abelha.
* leis abelhas semisocialas fòrman de colonias ont una division dau trabalh pòu s'observar. Pasmens, i a ges de casta e cada femèla pòu pondre d'uòus. Aqueu tipe d'abelha es relativament frequent mai gaire conegut a l'ora d'ara.
* leis abelhas eusocialas que fòrman de colonias dotadas de rèinas cargadas de pondre d'uòus e d'obrieras esterilas cargadas dau trabalh. Se la division dau trabalh es marcada ambé de castas ben definidas, se parla d'eusocialitat fòrta. Dins lo cas contrari, se parla d'eusocialitat primitiva.
Enfin, existisson d'espècias amb un caractèr mixt. Segon lei circonstàncias ò leis etapas de sa vida, pòdon èsser solitàrias ò socialas

=== Alimentacion ===

==== Regime alimentari ====

L'alimentacion deis abelhas es compausada de [[pollèn|pollen]], de [[nectar]] e d'[[aiga]]. Lo pollen es una fònt de [[lipid]]s e de [[proteïna]]s e lei [[glucid]]s es portat per lo nectar. En certaneis espècias, generalament aquelei que son socialas, aqueu darrier es transformat en [[mèu]], çò que permet sa conservacion pendent de duradas lòngas. Lo [[pollèn|pollen]] es subretot destinat ai [[larva]]s que son desvolopament necessita de lipids. Lo nectar, eu, es puslèu consumat per leis obrieras qu'an besonh d'un manjar [[energia|energetic]]. Lo [[mèu]] es produch per una minoritat d'abelhas. Permet principalement de provesir de norridura ai colonias que demòran activas d'[[ivèrn]] e que dèvon manjar.

==== Relacions floralas ====



Lo regime alimentari deis abelhas a un ròtle dins lei procès de reproduccion dei [[Plantae|vegetaus]] que necessitan lo rescòntre de grans de [[pollèn|pollen]] d'una [[flor]] ambé lei gametas femèlas contenguts dins lo [[pistil]] d'una autra flor. Lei pèus dau torax deis abelhas, que permèton d'entraucar lei grans de pollen, son donc utilizats coma mejans de transpòrt per lei plantas. D'efèct, durant lo butinatge, una pichona partida dei grans collectats per l'abelha tomban dins la [[flor]] e pòdon assegurar una [[fecondacion]].

Aqueu fenomèn es fòrça important per lei vegetaus que la màger part d'aqueu trabalh de pollinizacion es realizada per lei butinairas. La màger part deis [[espècia (biologia)|espècias]] son generalistas e butinan una larga gama de [[flor]]s. Pasmens, existisson pereu d'abelhas especializadas dins un pichon nombre de plantas ò, de còps, dins una planta unica.

Un còps arribada dins una zòna de flors, una abelha va rapidament gostar lo [[nectar]] e lo [[pollèn|pollen]]. Aquò li permet de determinar l'interès de l'endrech. S'es jutjat interessent, la butinaira contunia son trabalh ò s'entorna dins sa colonia per donar l'informacion a sei consòrres. De son caire, lei [[Plantae|plantas]] emèton d'[[odor]]s ò de [[color]]s especificas per atraire leis abelhas.

=== Comunicacion ===

La comunicacion entre abelhas es premier realizada gràcias a de [[feromòna]]s. Aquò permet d'escambiar d'informacions dirèctament entre individús. Pasmens, en leis [[Insèctes socials|espècias socialas]], dòna tanben la possibilitat de laissar un messatge au rèsta de la colonia (flor ja butinejada...).

Aquelei sinhaus [[quimia|quimics]] permèton egalament d'estructurar lo brusc. Per exemple, la rèina emet una tiera d'[[odor]]s que permèton d'empedir lo desvolopament deis organs [[sèxe|sexuaus]] deis obrieras.

Totjorn en aqueleis espècias, existisson d'autrei manieras de comunicar. Lo pus estudiat es probable la [[dança deis abelhas]]. Es un ensems de movements e de bolegaments que depinta la posicion d'un grop de [[flor]]s. I a tanben de sinhaus sonòrs coma aquelei emés per lei butinejairas de retorn au brusc per alertar de la preséncia d'un predator. Segon sa modulacion e son intensitat, depintan la talha e, se son integrats dins una dança, sa posicion sus lo camin vèrs un grop de [[flor]]s.

=== Construccion de la colonia ò dau nis ===

L'arquitectura dau nis ò de la colonia varia segon leis espècias. Per leis abelhas solitàrias ò gregàrias, es sovent fach d'una cèla que contèn d'uòus e de norridura. Pòu èsser cavat per sòu, dins un tròç de [[fusta]] ò èsser bastit dins un abric. Mai d'un ensems d'abelhas es dich segon la matèria premiera utilizada per sei constructions.

En leis espècias socialas, lo nis es generalament simple e format de quauquei cèlas placadas a l'assosta ([[aubre]], cavitat naturala...). Coma per leis abelhas solitàrias, dura solament una sason avans d'èsser abandonat. L'arquitectura se complica en revènge dins lei colonias pus socialas que pòdon demorar plusors ans au meteis endrech. D'efèct, dins aqueu cas, aparéis sovent una division territòriala de l'espaci ocupat per lo brusc per separar e protegir lei larvas e lei resèrvas de manjar pendent lo periòde freg.

<gallery>
File:DasypodaHirtipesFemale2.jpg|Nis simple cavat dins lo sòu (*Dasypoda hirtipes*).
File:Osmia cornifrons.5.1.08.w.jpg|Nis simple cavat dins de [[fusta]] (*Osmia cornifrons*).
File:Bumblebee nest.jpg|Coloniau d'abelhards bastit d'una cavitat (*Bombus lapidarius*).
File:Abeilles Marais poitevin 001.jpg|Intrada d'un nis d*'Apis mellifera* installat dins un tronc.
File:Natural Beehive.jpg|Colonia fèra d*'Apis mellifera*.
File:Natural Beehive and Honeycombs.jpg|Nis d'abelhas penjat a una branca (*Apis dorsata*).
</gallery>

=== Vòl ===



Leis abelhas an dos pareus d'[[ala]]s membranosas que pòdon batre fòrça rapidament (230 còps/s). Aquò permet a l'abelha d'agantar de [[velocitat]]s autas (fins a 50 km/h per *Apis mellifera*) e de percórrer de distàncias de plusors [[quilomètre]]s. Permet tanben a l'abelha de desplaçaments precís ò de transportar l'equivalent de son pes.

=== Defensa ===

Leis abelhas son generalament d'[[insècte]]s inoffensius quand son a butinar de [[flor]]s. Dispausan pasmens de mejans de defensa per se protegir dei predators ò per defendre son nis ò son brusc. Certaneis [[espècia (biologia)|espècias]] socialas protegisson pereu sei rotas aerianas pus importantas.

Lo principau mejan de defensa de l'abelha es son aspèct exterior format de raiaduras de [[color]] [[jaune]] e [[negre]]. Similar au biais dei [[vèspa]]s, indica ais autreis animaus la preséncia d'un fisson empoisonat e la possibilitat d'una ponhedura. Pasmens, totei leis espècias an pas un fisson fonccionau. Leis autreis utilizan generalament una mordedura urticanta. Certaneis abelhas socialas pòdon tanben adoptar de tacticas de grop. Per exemple, *Apis cerana* fòrma una bola d'obrieras a l'entorn d'un [[cabridan]] per aumentar sa [[temperatura]] intèrna e lo tuar.

=== Ivernacion ===

Plusors [[espècia (biologia)|espècias]] d'abelhas vivon mai d'una sason, çò que necessita de subreviure au periòde [[ivèrn|ivernenc]]. La solucion adoptada per leis abelhas solitàrias e gregàrias es similara an aquela de la màger part deis insèctes : es necessari de trobar una sosta, d'alentir son [[metabolisme]] e d'ivernar.

Per leis abelhas socialas, diferenteis estrategias existisson per assegurar la reproduccion ò lo mantenement de la colonia. En la màger part deis espècias, leis obrieras morisson e lei rèinas dèvon tanben trobar un abric e ivernar. Per exemple, es lo cas dei [[bordon]]s (*Bombus*). Dins aquò, dins certaneis abelhas eusocialas coma *Apis mellifera* ò *Apis cerana*, leis obrieras passan l'ivèrn e demòran activas en despiech dau freg. Per aquò, la colonia fòrma un rasin a l'entorn dei rèinas. Aquò permet de produrre de calor e de s'aparar còntra de [[temperatura]]s fòrça negativas. Pasmens, necessita de resèrvas de [[mèu]] importantas per norrir la colonia e una bòna organizacion per remplaçar regularament leis abelhas plaçadas a la periferia.

=== Predators ===

En despiech de la proteccion ofèrta per son anar pròche dei [[vèspa]]s, leis abelhas an plusors predators, principalement dins leis [[insècte]]s, leis [[aucèu]]s e lei [[mamifèr]]s. Lei larvas e lei resèrvas de [[mèu]] son tanben l'objècte d'atacas.

Leis autreis [[insècte]]s representan probable la menaça pus importanta car pòdon decimar leis adultes e lei larvas siá per se norir elei siá per provesir de manjar ai sieunas [[larva]]s. Un exemple celèbre en [[Occitània]] es aqueu dau [[cabridan asiatic]] (*vespa velutina*) que chapla lei bruscs d'abelhas domesticas per alimentar sa progenitura amb una farineta de torax d'obrieras. Mai d'una espècia de [[vèspa]]s ataca tanben lei butinejairas per lei portar dins son nis e i pondre un uòu. L'abelha serà alora devorada per la larva après l'espelida. Enfin, entre leis autreis insèctes predators, se pòdon citar lo [[prègadieu]], la [[libellula]] ò la familha dei *Philantus*. Leis [[aranha]]s — que fan pas partida deis insèctes — son pereu susceptiblas de manjar d'abelhas.

Regardant leis aucèus, i a quauqueis espècias especializadas dins la caça ais abelhas (e ai vèspas) coma lo [[vespier]] qu'es en partida immunizat còntra lei ponheduras. D'autreis [[aucèu]]s manjan d'abelhas mai an un regime alimentari pus variat e pòdon tanben caçar d'autreis [[insècte]]s. Per exemple, es lo cas dei [[darnagàs]] ò deis [[arendola]]s. Leis [[indicator (aucèu)|indicators]] e lei rapaç dau [[genre (biologia)|genre]] [[gòira rossa]] atacan dirèctament lei bruscs per devorar lei larvas, lo [[mèu]] e mai la [[ciera]]. Enfin, entre lei [[mamifèr]]s, certanei [[tais]], especialament lo [[ratèu]], pòdon atacar lei bruscs per manjar lei resèrvas de [[mèu]]. Leis [[ors]] pòdon de còps adoptar un comportament similar.

<gallery>
File:Vespa crabro germana with prey Richard Bartz Crop.jpg|[[Cabridan europèu]] (*Vespa crabo*) amb una abelha que vèn d'èsser tuada.
File:Wasp August 2007-12.jpg|*Philanthus triangulum*, insècte predator especializat dins la caça ais abelhas.
File:Crab Spider Thomisus Female 5741.jpg|[[Aranha]] especializada dins la caça ais insèctes butinaires esconduda sus una [[flor]].
File:Pair of Merops apiaster feeding detail.jpg|Grop de [[vespier]]s, aucèu especializat dins la caça ais abelhas e ai [[vèspa]]s.
File:Greater Honeyguide, Gambia.jpg|Indicator, aucèu capable de trobar lei bruscs e que s'associa sovent amb un autre predator per manjar lei larvas.
File:Wespenbussard European honey buzzard Pernis apivorus.jpg|[[Gòira rossa]], rapaç especializat dins l'ataca dei bruscs per i manjar lei larvas, lo [[mèu]] e la [[ciera]].
File:Honey badger.jpg|[[Ratèu]], taisson capable d'atacar lei brusucs per manjar lei larvas e lo mèu.
</gallery>

== Apicultura ==



L'[[apicultura]] es una branca de l'[[agricultura]] que consistís a tenir de colonias d'abelhas per esplechar lei produchs dau brusc, principalament lo [[mèu]]. Apareguda tre la [[Preïstòria]], foguèt practicada sus totei lei [[continent]]s e mai d'un trentenau d'[[espècia (biologia)|espècias]] foguèron dmoesticadas per aquela activitat. En particular, se pòdon citar *Apis mellifera* en [[Euròpa]], *Apis cerana* en [[Asia]] e divèrsei *Melipona* en [[America]]. En mai d'aquò, lei bruscs de certaneis espècias demoradas fèras coma *Apis dorsata* foguèron, e son totjorn, tanben de còps esplechats.

Uei, l'apicultura utiliza sustot *Apis mellifera* qu'es la pus productiva deis abelhas de mèu. Son airau de difusion es donc vengut mondiau e plusors sosespècias son aparegudas a partir dei manipulacions deis apicultors. Dins aquò, *Apis cerana* es totjorn utilizada dins sa region d'origina qu'es lo Sud-Èst Asiatic, sovent en parallèl d*'Apis mellifera*.

Per protegir sei colonias, leis apicultors utilizan sovent de bruscs artificiaus. Lo modèl pus eficaç es aqueu dau [[quadre mobil]] inventat en [[1844]] per [[Charles Paix Debeauvoys]] ([[1797]]-[[1863]]). Provesís dirèctament un espaci adaptat a l'installacion deis alveòls e permet de retirar aisament lo [[mèu]]. Lo brusc pòu èsser rapidament desplaçat per lo portar vèrs una zòna ambé mai de flors e dòna una bòna proteccion còntra lo freg ivernenc. Pasmens, dins mai d'un país, existisson totjorn de bruscs mens sofisticats que retrason a una sosta naturala. Per exemple, lo concèpte pus simple es d'utilizar un tronc vuege que sa partida superiora es tapaca amb una pèira.

<gallery>
File:518 Le Faouët.JPG|Brusc tradicionau de [[Losera]] format d'un tronc vuege amb una pèira.
File:PL - Szymbark - skansen - Kroton 005.JPG|Bruscs tradicionaus [[Polonha|polonés]].
File:Beekeeping in Malta.JPG|Brusc tradicionau de [[Malta]].
File:Bienenstoecke Fada Bild1067.jpg|Bruscs tradicionaus de [[Burkina Faso]].
File:Beehives in Ethiopia.jpg|Bruscs [[Etiopia|etiopian]]s que son una modernizacion d'un modèl tradicionau cilindric.
File:Bikube - - Dyssekilde økolandsby ecovillage Denmark.jpg|Brusc modèrne en [[Danemarc]].
File:Revisando las larvas de una colmenas.jpg|Quadre mobil d'un brusc modèrne.
File:Bee migration 9045.JPG|Bruscs installats sus un camion avans una transumància.
File:Пасека-павильон.JPG|Installacion dau començament dau sègle XXI esclant bruscs e burèu per l'apicultor.
</gallery>

Lo [[mèu]] es lo produch principau eissit de l'apicultura amb una produccion de 1,374 milions de [[tona]]s en [[2004]]. Lei principaus país productors èran [[Republica Populara de China|China]] (21% de la produccion mondiala), [[Argentina]] (7%), [[Turquia]] (6%), [[Ucraïna]] (5%) e leis [[USA|Estats Units d'America]] (5%). Dins aquò, lo mèu es pas l'unic produch de l'apicultura que la [[ciera d'abelha|ciera]], lo [[propolis]], la [[gelarèia reiala]], lo [[pollèn|pollen]] e lei larvas pòdon tanben èsser recoltats.

<gallery>
File:Beeswax.jpg|Ciera d'abelha bruta.
File:Propolis taruvaik.jpg|Propolis brut.
File:Propoli.gif|Spray de propolis.
File:Pot de Miel de Lavande.JPG|Pòt de mèu de [[lavanda]].
|Mèu de Provença.
</gallery>

== Declin dei populacions d'abelhas ==

Dempuei la fin dau sègle XX, lei populacions d'abelhas d'[[Euròpa]] e d'[[America del Nòrd|America dau Nòrd]] son a declinar d'un biais accelerat amb un taus de disparicion dei colonias que pòu agantar 90% dins lei cas pus extrèms. Lo meteis fenomèn toca tanben leis espècias solitàrias mai la proporicion de disparicion es mau coneguda. L'origina d'aqueu declin es encara mau explicada mai l'usatge de certanei [[pesticida]]s sembla sa causa premiera. La degradacion de l'environament, l'aparicion de [[malautiá]]s novèlas  (especialament de [[parasitisme|parasita]]s) e l'arribada d'[[espècia invasiva|espècias invasivas]] (coma lo [[cabridan asiatic]]) semblan d'èsser de factors segondaris que pòdon localament agravar la situacion.

== Liames intèrnes ==

* *Apis mellifera''.
* Brusc.
* Ciera d'abelha.
* Insèctes sociaus.
* Mèu.
* Vèspas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias