Posca interstellara

[drecha|vinheta|Poscas interstellaras de la nebolosa de la Tèsta de Caval, desvelada pem [Telescòpi espacial Hubble|telescòpi espacial Hubble.]]
En astronomiea, la **posca interstellara** (en anglés: interstellar dust) es una campausanta del mitan interstellar. Constituís una partida importanta de la posca cosmica (**').

Representant gaireben pas ~1 % de la massa del mitan interstellar, la posca interstellara es constituida de particulas comportant d’unas desenas a uns milierats d'atòms, çò que correspond e de talhas tipicas d’unes nanomètres a ~. La talha d'una particula pòt, de biais exepcional, èsser plan superiora, fins a  de diamètre. La [[Massa volumica|massa volumica]] de la posca interstellara pareis a questas del fum de cigareta, o per la botiòla locala unes  de posca/m3, cadun amb una massa d’unes approximative de 10<sup>-17</sup>.

Las poscas interstellaras se destrian segon:

* lor localizacion: posca interplanetària, [[Cometa|posca cometària]], granas extrachas de [[Meteorit|meteorits]];
* lor [[Composicion quimica|composicion quimica]] (son subretot constituidas de glaç, de [[carbòni]] e d'una aglomeracion de micro granas mineralas de silici): poscas compausadas d'[[Idrocarbur aromatic policiclic|idrocarburs aromatics policiclics]], de granas carbonada, de granas silicatadas, de granas amb estug de glaç, etc. ;
* lor [[Composicion isotopica|composicion isotopica]], sempre fòrça diferenta d’aquesta dels materials ordinaris del [[Sistèma Solar|Sistèma solar]].

La posca interstellara merma la lutz. Merma la luminositat de las estelas de gaireben la mitat cada 1 000 [[Annada lutz|annadas-lutz]][réf. insuffisante]. Al contrari, merma pas que la lutz visibla e tòca pas las autras longors d’onda.

== Origina ==
[[Fichièr:Mira_1997.jpg|vinheta|La giganta roja Mira.]]
La posca interstellara es subretot formada per d’[[Estela|estelas]] dintrada dins la fasa [[Giganta roja|giganta roja]] de lor evolucion. La granda majoritat de las particulas interstellaras venon dels rèstes d’estelas largats per aquestas en fin de vida. 

La composicion de la posca es subretot determinada per la temperatura de las estelas maires. De [[Molecula|moleculas]] se forman pas qu'a de nautissima temperaturas alara que d'autres se forman e de temperaturas mai bassas.
<br />

=== Sistèma solar ===
La majoritat de la posca trobada dins lo [[Sistèma Solar|Sistèma solar]] foguèt transformada e reciclada a partir dels objèctes e dels còrs que contenon los mitan interstellars. La posca fa sovent de tusts amb d’astres coma los [[Asteroïde|asteroïdes]] e las [[Cometa|comètas]]. Cada còp, es transformada per las compausantas novèlas que constituisson aquestes còrs.

== Caracteristicas fisicas ==
[[Fichièr:Distribution_of_Matter_in_Interstellar_Medium.png|vinheta|Composicion de la posca interstellara, neutra o plasmatica.]]
Per massa, 99 % del [[Espaci interstellar|mitan interstellar]] pren una forma de gas, amb 1 % jos forma de posca.

=== Forma ===
Las particulas compausant la posca interstellara son de formas variablas.

=== Composicion quimica ===

* Oxigèn: se trapa 120 a 145 atòms d'oxigèn per 1 000 000 atòm de d'idrogèn dins las granas de posca. Las granas son compausadas d'un feble percentatge d'aiga (mens de 0.02%) que se trapa dins una porcion jos forma de banda de glaç. Lo rèste de l'aiga es incorporat dins los oxids de fèrre e de magnèsi.
* Carbòni: se trapa 90 a 130 atòms de carbòni per 1 000 000 d'atòms d'idrogèn. L'abondància de carbòni dins l’estructura de la posca interstellara es mendre qu’aquesta deducha pels scientifics.
* Azòt e sofre: i a pas o gaireben pas d'azòt e de sofre dins la composicion de las granas.
* Mg, Fe, Si, Ni, Cr, e Mn: cada elements mostran una granda facilitat a s'incorporar dins las granas.
* Elements rares: En escasença rara, I a de P, Cl, As, Ar, Se, Kr, Sn, e Tl que son a vegadas incorporadas a la posca.

=== Composicion isotopica ===
Las granas de posca interstellara tenon de composicions isotopicas fòrça exoticas (al comparar los materials usuals del Sistèma solar), que se sap mai sovent ligar als procediments nucleosintetics a l’òbra dins las estelas en fin de vida.

La talha de Bonanza, la grana presolara jamai identificada ( de diamètre), permetèt de mesurar la composicion isotopica d'un nombre plan mai grand d'isotòp que dins las autras granas: Li, B, C, N, Mg, Al, Si, S, Ca, Ti, Fe, e Ni. Las grandas anomalias isotopicas tropadas per C, N, Mg, Si, Ca, Ti, Fe, e Ni son tipicas de la matèria largada per las supernòvas de tipe II. L'analisi al MET mòstra mai que l'òrdre cristallografic varia a l’escala del µm, e l'analisis per STEM-EDS que la grana es constituida de sosgranas de talhas compresa entre un pauc mens de  e un peu mai de . Bonanza ten tanben lo mai naut rapòrt inicial 26Al/27Al jamai repertoriat, Çò qu’es pas suprenent per una grana dirèctament eissida d'una supernòva.

=== Destruccion ===
Las granas de posca interstellara pòdon èsser fragmentadas pels [[Ultraviolet|ultraviolets]],, per [[evaporacion]], per polverizacion catodica e per collisions entre elas amb d'autres astres.

La posca pòt tanben se transformar per d’explosions de [[Supernòva|supernòvas]] o de [[Nòva|nòvas]]..

== Estudi e importança ==
[[Fichièr:Asteroide_Eros_survole_par_sonde_Near.gif|vinheta|L’astéroïde [[(433) Eros|Éros]] susvolat per la sonda Near, lo 19 de setembre de 2000.]]
A partir de las primièras observacions astronomicas, la posca interstellara èra un obstacle pels [[Astronòm|astronòmas]] que fa escur los objèctes que volgavan observar. Atal, al començament del sègle XX, l'astronòma [[Edward Emerson Barnard]] tièra de nivòls negres a l’interior de la Via Lactèa.

Quand los scientifics commençan a practicar l'astronomia en infraroge, descobrisson que la posca interstellara es una compausanta clau dels procediments astrofisics. Es entre autre responsable de la pèrda de massa d'una estela al pint de morir. Jòga tanben un ròtle dins los primièrs estadis de formacion d’una estela e de las planètas.

L'evolucion de la posca interstellara dona d’informacions sul cicle de renovelament de la matèria estellara. Las observacions e las mesuras d’aquesta posca, dins diferentas regions, donan un vejaire important del procediment de reciclatge dins los [[Espaci interstellar|mitans interstellars]], los nívols moleculars e tanben los sistèmas planetaris coma lo Sistèma solar, ont unes astronòmas considèran la posca coma essent dins son estadi mai reciclat.

=== Metòdes de deteccion ===
La posca interstellara pòt èsser detectada per de metòdes indirèctes qu’utilizan las proprietats radiantas d’aquesta matèria. Pòt tanben èsser detectada de biais dirècte utilizant de varietats de metòde de recamp per fòrça luòcs. Sus Tèrra, mai sovent, cai en mejana  cada jorn de matèria extraterrèstra. Las particulas de posca son recampadas dins l’atmosfèra utilizant de collectors plans situats sota las alas d’avions de la [[National Aeronautics and Space Administration|NASA]] podent volar dins l’estratosfèra. Tanben s’encontran sus la superfícia de las largas massas de glaç (l’[[Antartida]], la [[Groenlàndia]] e l’[[Artic]]) e dins de sediments situat al prigond de l’ocean. Es mai cap a la fin de las annadas 1970 que Don Brownlee, a l’Universitat de Washington a [[Seattle]], identifica la natura de las particulas extraterrestras. Los meteorits son tanben una autra font que contenon de la posca d’estelas.

Fòrça detectors utilizan la lutz infraroja per detectar la posca interstellara. En efièch, aqueste tipe d’onda luminosa pòt penetrar los nívols de posca interstellara, nos permeton d’observa la regions ont se forman las estelas e lo centre de las galaxias. Mai es amb lo  de la NASA (Mai gròs telescòpi infraroge enviat dins l’espaci) que fòrça observacions son possiblas.

=== Sonda espaciala Stardust ===
Lo 18 de març de 2014, a l’escasença de la 45n ''Lunar and Planetary Science Conference'' (en), lo  (JPL), coentreprisa de la [[National Aeronautics and Space Administration|NASA]] e del  (Caltech), annóncia que l'aerogèl del collector de la sonda espaciala **' auriá pres, en 2000 e 2002, pendent lo transit de la sonda cap a la comèta 81P/Wild, set granas de posca interstellara, tornadas sus Tèrra en genièr de 2006.

Los set escandalhs son I1043.1.30.0.0 (« Orion »), I1047.1.34.0.0 (« Hylabrook »), I1003.1.40.0.0 (« Sorok »), I1044N.3, I1061N3, I1061N.4 e I1061N.5.

### Sonda espaciala Rosetta
[vinheta|La comèta 73P/Schwassmann-Wachmann que trenquèt en 1995, observada pel [Telescòpi espacial Hubble.]]
La sonda Rosetta, lançada en 2004, anaalisèt en 2014 las pscas interstellaras emesas per la comèta 67P/Tchourioumov-Guérassimenko. Entre autre detectèt fòrça compausats organics (coma la glicina, un acid aminat) E tanben de fosfòr.

## Nòtas e referéncias


## Annèxes

### Articles connèxes

* Mitan interstellar
* Absorpcion interstellara
* Extincion (astronomia)

### Bibliografia

* Marc Séguin et Benoît Villeneuve, Astronomie et astrophysique : Cinq grandes idées pour explorer et comprendre l'Univers, Éditions du Renouveau pédagogique, 2002, 2e éd., 618 p.
* (en) Aneurin Evans, The dusty universe, Chichester New York Chichester, J. Wiley in association with Praxis Pub., Ltd, 1994, 236 p. (, OCLC 33359845)

### Ligams extèrnes

* Le mystère des poussières interstellaires percé au cœur des supernovae
* Un dossier sur les particules interstellaires
* La capture des poussières d'étoiles