open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pirata

Lo mot **pirata** sortís del latin pirata, adaptacion d'un mot grèc πειρατης que ven del vèrb πειραω que significa "s'esforçar de", "ensajar de", "se riscar".

## Istoric

Un **pirata** es una persona que practica la piratariá. La piratariá es una practica, tan vièlha coma la navigacion, qu'a per tòca d'atacar una embarcacion per tal de ne raubar lo cargament, e de còps que i a lo batèu tot. Pr'aquò, los piratas se limitavan pas sonque als autres batèus mas d'unes còps atacavan las localitats de las còstas. Lo mot «&nbsp;pirata&nbsp;» es ligat a las accions en mar sens l'aval d'un estat sobeiran, contràriament als corsaris, qu'èran de capitanis d'embarcacion privada que trabalhavan per un estat. Pasmens la distincion entre los dos noms es tèuna e una persona coma Francis Drake percebut coma un corsari e doncas un patriòta en Anglatèrra es descrich coma un pirata dins lo mond espanhòl.
La piratariá maritima coneguèt son apogèu pendent lo sègle XVIII e puèi dapasset desapareguèt per encausa del poder en creis dels estats modèrnes dins totas las regions del mond.
Fòrça anarquistas s'inspirèron de la filosofia dels piratas que consistissiá a se desancorar de quin país que siá per tal de far sa vida mai liura.

## Accepcions novèlas del mot

Malgrat son origina maritima, aqueste mot pirata se pòt emplegar dins d'autres contèxtes pro diferents, coma per exemple: "piratas de la rota", que temps passat, abans l'invencion de l'automobila, èran sonats "raubaires de camin". 

[thumb|250px|right|La bandièra d'un pirata del sègle XVIII: [Calico Jack]]
Mai recentament, s'es donat aqueste nom de pirata (informatic) a las personas que se descargan d'un biais fòra-lei de fichièrs musical o audiovisual per Internet o que fan de còpias d'òbras sens ne respectar lo drech d'autor o lo copyright. 
Se parla tanben de "piratas" dins lo cas d'actes politics e terroristas: es lo cas mai que mai dels piratas de l'aire. Aqueste nom es problematic que lo sens primièr del mot pirata implica un interès lucratiu mentre qu'una accion terrorista es rarament degut a una rason financièra.

En 2006, lo nom pirata foguèt représ per un partit politic suedés: lo Partit Pirata (en suedés: *Piratpartiet*) per tal d'enfortir la libertat informatica. Existisson d'autras emanacions d'aquel partit dins d'autres estats coma França e Espanha.

## Piratas celèbres

* Captain Thomas Anstis 
* Louis-Michel Aury 
* Barbarossa 
* "Black Sam" Samuel Bellamy 
* Stede Bonnet 
* Anne Bonny 
* Roche Brasiliano 
* Jacob Collaart 
* Simon de Danser 
* Pier Gerlofs Donia 
* Sir Francis Drake 
* Jan Janszoon 
* William Kidd 
* Joan Lahita 
* Edward Low 
* François l'Ollonais 
* Grace O'Malley 
* Sir Henry Morgan 
* Calico Jack Rackham 
* Mary Read 
* Kemal Reis 
* Turgut Reis 
* "Black Bart" Bartholomew Roberts 
* Zheng Yi Sao 
* Robert Surcouf 
* Edward "Blackbeard" Teach 
* Zheng Zhilong
Grop de musica

Un grop de musica qu'ei un ensemble de personas qui hèn musica amassas. 
Un(a) musician(a) sol(a) ne pòt pas estar considerat(da) com un grop mes autanlèu qui n'i a du(a)s (au mensh) que n'ei un.

Un grop de duas personas que s'apèra tanben un duo.
Un grop de tres personas que s'apèra tanben un trio.
Un grop de quate personas que s'apèra tanben un quartet.
Un grop de cinc personas que s'apèra tanben un quintet.
Un grop de sheis personas que s'apèra tanben un sextet.

Los grops de musica qu'an noms diferents segon las culturas. Atau, peus musicians americans de jazz, un grop de mensh de uèit personas qu'ei un combo mes un grop de mei de uèit personas qu'ei un big band. 
Dens la musica classica europèa, l'apellacion *ensemble* (ensemble vocau, ensemble instrumentau) qu'ei mei utilizada que la de *grop*.
Enfin, passada ua cèrta importància (20 o 30 membres), un ensemble de musician(a)s classic(a)s n'ei pas mei un grop mes ua orquèstra.




__NOTOC__

## Vejatz tanben
### Ligams intèrnes
* Musica
* Lista dels musicians Flamenco
* Lista dels musicians musica afroamericana
* Lista dels musicians musica tzigana
* Lista dels musicians jazz
* Lista dels musicians rock per genre
* Lista dels musicians electro
* Lista dels musicians hip-hop
* Lista dels musicians world music modèrna
* Lista dels musicians pop
* Lista dels gropes de rock (alfabeticament)
* :Categoria:Grop de musica
Combo

Un **combo** qu'ei un grop de musica compausat de mensh de uèit membres. Aqueth tèrme qu'ei hòrt utilizat dens lo mitan deu jazz american mes que s'ei tanben espandit au rock.

Exemples:
El Gran Combo, Paris Combo,
Cortijo y su Combo,
Cuban Jazz Combo,
L.A. Mambo Combo, 
Tabou Combo (kompa),
...
Big band

Un big band qu'ei un grop de musica jazz compausat de mei de uèit musician(a)s.

### Qualques ''big bands''
* Peter Brötzmann Chicago Tentet
* London Jazz Composers' Orchestra
* Creative Music Company
* Globe Unity Orchestra
* Sun Ra Arkestra
* Berlin Contemporary Jazz Orchestra
* ICP Orchestra
* Mingus Big Band
* Italian Instabile Orchestra
* Liberation Music Orchestra
* Vienna Art Orchestra
* Dave Holland Big Band
* Willem Breuker Kollektief
* Noukash Orchestra

### Ligams extrnes
*  The Original Big Bands Database Plus recensa los big band e d'informacions los concernent.
Martin Heidegger

thumb|Martin Heidegger (1960)
[thumb|La Mesmerhaus a [Meßkirch, vilòta ont Heidegger cresquèt]]
thumb|La tomba de Martin Heidegger a Meßkirch
**Martin Heidegger** (pron.: [ˈmaɐ̯tiːn ˈhaɪdɛɡɐ]; Messkirch, Alemanha, 26 de setembre de 1889 – Freiburg, 26 de mai de 1976) foguèt un filosòf alemand del sègle XX. Sos escriches influencièron grandament maites corrents de pensada de son temps coma l'existencialisme o l'ermeneutica entre d'autres.
Enric de Tolosa-Lautrèc

**Enric de Tolosa-Lautrèc** o correntament **Tolosa-Lautrèc** (nom d'origina: *Enric Maria Ramon de Tolosa-Lautrèc-Montfan*) (en francés: *Henri de Toulouse-Lautrec, Toulouse-Lautrec, Henri Marie Raymond de Toulouse-Lautrec Monfa*), nascut en 1864, mòrt en 1901, foguèt un pintor e dessenhaire occitan (e francés).

## Galariá

Image:Henri de Toulouse-Lautrec 002.jpg|Aristide Bruant
Image:Lautrec the photographer sescau (poster) 1894.jpg|Sescau
Image:Henri de Toulouse-Lautrec 005.jpg|Le Moulin Rouge
Image:Henri de Toulouse-Lautrec 049.jpg|La Goulue
Image:Lautrec la troupe de mlle eglantine (poster) 1895-6.jpg|La troupe de mlle eglantine 
(Albi) Le Divan japonais 1893 lithographie - Toulouse-Lautrec MTH.A3.jpg|Divan Japonais
Image:Toulouse Lautrec Femme nue etendue sur un divan.jpg|Femme nue etendue sur un divan
Image:Henri de Toulouse-Lautrec 061.jpg|Pastel
Image:Henri de Toulouse-Lautrec 032.jpg|Jane Avril
Image:Toulouse-Lautrec Justine Dieuhl 1891.jpg|Justine Dieuhl 
Image:LautrecValadon.jpg|Suzane Valadon
Image:Toulouse Lautrec - Loie Fuller 01.jpg| Loie Fuller
Cohet

**Cohet** (o lo Cohet) qu'ei un nom gascon deu Diable. Aqueth nom que vieneré deu vèrbe "cohar" ("coifar" en lengadocian) : lo Cohet que seré lo qui ei cohat de còrnas.
Flash (DC comics)

thumb|350px|Simbòl de Flash

**Flash** es un títol donat a una seria de supereròis de DC Comics. Creat per lo scenarista Gardner Fox e l'artista Harry Lampert, lo Flash original apareguèt dins *[[Flash Comics]] #1* (1940). 

Flash possedís una "super-velocitat", que compren la capacitat de córrer e de se bolegar extrèmament lèu, de far servir sos reflèxes subreumans e de violar cèrtas leis de fisica. Fins ara, quatre diferents personatges de ficcion, que cadun obtenguèt d'un biais o d'un autre lo poder de "super-velocitat", an assumit l'identitat de Flash: Jay Garrick (de 1940-fins ara), Barry Allen (de 1956 a 1986), Wally West (de 1986 a 2006), e Bart Allen (de 2006-fins ara).

La segonda incarnacion de Flash es generalament considerada coma lo primièr eròi de l'Edat d'argent dels comics e aqueste supereròi es demorat fins uèi un dels personatges mai populars de DC. Cada version de Flash es estada un membre clau de la Societat de Justícia d'America e de la Liga de Justícia.

La version del personatge de Barry Allen dins la seria de television en 1990, foguèt interpretada per l'actor John Wesley Shipp.
Adreça IP

Una **adreça IP** (amb IP per *[[Internet Protocol]]*) es lo numèro qu'identifica cada ordinator sus Internet, e mai generalament, l'interfàcia amb lo malhum de tot material informatic (adralhador, estampadoira) connectat a un malhum informatic utilizant lo protocòl d'interconnexion de malhums. 

Aqueste concèpte d'adreça IP existís jos doas formas diferentas : la version 4 e la version 6. En 2006, la version 4 es la pus utilizada, et la version 6 est la moins utilisée ; lo numèro es generalament notat amb quatre nombres compreses entre 0 e 255, separats per de punts ; exemple : `212.85.150.133`, ou les huit numéros / lettres commençant de "0" puis se termine à "ffff" sont séparées par 7 "deux points" : `fc09:56::45a8:4fd20`. Aquesta version 4 / 6 es descricha mai especificament dins adreças IPv4 / adreças IPv6.
Kreator

300px|vinheta|Kreator (2018)
**Kreator** qu'ei un grop de thrash metal alemand qui a causit l'anglés com lenga d'expression.

## Membres actuals
* *Miland «Mille» Petrozza* (Cant, Guitarra)
* *Sami Yli-Sirniö* (Guitarra)
* *Christian «Speesy» Giesler* (Bassa)
* *Jürgen «Ventor» Reil* (Batariá)

## Ancians Membres

* *Jörg Trzebiatowski* (Guitarra)
* *Frank Gosdzik* (Guitarra) (vejatz tanben Sodom)
* *Thomas Vetterli* (Guitarra) (vejatz tanben Coroner)
* *Rob Fioretti* (Bassa)
* *Joe Cangelosi* (Batariá)

## Discografia

* *Blitzkrieg * (1983)
* *End of the World * (1984)
* *Endless Pain* (1985)
* *Pleasure to Kill* (1986)
* *Terrible Certainty* (1987)
* *Out of the Dark....Into the Light* (1988)
* *Extreme Agression* (1989)
* *We Give You Pain (live In Berlin) * (1989)
* *Coma of Souls* (1990)
* *Renewal* (1992)
* *Cause for Conflict* (1995)
* *Scenarios of violence* (1996)
* *Outcast* (1997)
* *Endorama* (1999)
* * Voice of transgression * (1999)
* *Past Life Trauma* (2000)
* *Violent Revolution* (2001)
* *Tribute to Kreator* (2002)
* *Live Kreation* (2003)
* *Enemy of God* (2005)
* *Hordes of Chaos* (2009)
* *Phantom Antichrist* (2012)
* *Gods of Violence* (2017)
* *Hate Über Alles* (2022)
* *Krushers of the World* (2026)

## DVDs

* *Live Kreation : Revisioned Glory* (2003)
* *Enemy Of God Revisited* (2006)

## Ligams extèrnes

*  Sit Oficial
Trust

vinheta
**Trust** qu'ei un grop de hard rock francés format en 1977 a l'entorn deu cantaire Bernie Bonvoisin e deu guitarrista Norbert Krief (Nono).
Qu'estón lo sol grop de hard rock francés a aver succès hòra de França mercés aus lors albums en anglés. Mes las loas paraulas qu'èran en purmèr escriutas e enregistradas en francés. **Trust** qu'ei un grop politicament engatjat pròche de l'anarchisme. Las loas paraulas que son sovent violentas e opausadas aus quites fondaments de la nosta societat : lo tribalh ("bosser huit heures"), la polícia ("police milice") e la preson ("le mitard", "sors tes griffes"), las eleccions ("la grande illusion"), etc.

La cançon la mai coneguda de **Trust** se ditz *Antisocial* (1980).

## Discografia

* 1977 Prends pas ton flingue / Paris by night (single)
* 1979 Trust I
** L'élite / Toujours pas une tune (single)
* 1980 Répression
** Fatalité / Passe (single)
* 1980 Répression (version anglesa de *Répression*)
** Antisocial / Sects (Promo single)
* 1981 Marche ou crève
* 1982 Savage (version anglesa de *Marche ou crève*)
* 1983 Trust IV (idéal)
** Idéal / Toutes barricades(single)
* 1984 Man's trap (version anglesa de *Trust IV*)
* 1984 Rock'n'Roll
** Serre les poings / ? (single)
* 1988 Paris by night - Live
* 1988 En attendant...(brouillard en novembre, Noël en décembre)
** Petit papa noël / Paint it black (single)
* 1992 Live (tournée Répression dans l'Hexagone de 1980)
* 1992 Prends pas ton flingue
* 1992 Antisocial (version '80, '92 et live)
* 1993 The backsides
* 1996 Europe et haines
** On lèche, on lâche, on lynche / Ça vient, ça meurt (single)
* 1997 A live (virada Insurrection dans l'Hexagone)
* 1997 Anti best of
* 2000 Ni dieu ni maître
* 2000 Still A-live (virada Insurrection dans l'Hexagone)
* 2001 Tribute to Trust
* 2006 Campagne 2006 : Soulagez-vous dans les urnes ! - Live + 3 títols navèths
* 2008 13 à table
* 2018 Dans le même sang
* 2019 Fils de lutte
* 2022 Propaganda

## Videografia
* A-live (DVD e VHS de la virada Insurrection dans l'Hexagone de 1997)
* Trust : Soulagez-vous dans les urnes ! (campagne 2006) (DVD enregistrat au hestenau Les Terre Neuvas 2006)

## Ligams extèrnes
* Sit oficiau
* Fòrum oficiau
* Paja d'un fan sus Nono
* Vidèo Youtube en francés : *"Métal Express : TRUST"* https://www.youtube.com/watch?v=NqnsUpI15Ec

## Referéncias
Paul Meyer

**Marie-Paul-Hyacinthe Meyer**, nascut lo 17 de genièr de 1840 a París e mòrt lo 7 de setembre de 1917, èra un filològ francés.

Paul Meyer comencèt per l’estudi de la literatura occitana anciana abans de bastir una òbra considerabla dins fòrça domenis diferents de la literatura de las lengas romanicas. Foguèt considerat dins son temps coma una de las autoritats màgers sus la lenga francesa.

En 1863, integrèt la seccion dels manuscriches a la Bibliotèca Nacionala de França. En 1876, venguèt professor de lengas e literaturas d’Euròpa Meridionala al Collègi de França. En 1882, venguèt director de l’École des Chartes puèi, l'annada seguenta, foguèt fach membre de l’Acadèmia de las Inscripcions e Bèlas Letras. Foguèt un dels fondaires de la revista francesa *Revue critique* e tanben de la revista de lingüistica *Romania* (1872) e un de sos principals collaboradors. 

## Òbras
**Rapports sur les documents manuscrits de l'ancienne littérature de la France conservés dans les bibliothèques de la Grande-Bretagne* (1871)
**Recueil d'anciens textes bas-latins, provençaux et français* (2 partidas, 1874-1876)
**La Chanson de la Croisade contre les albigeois - commencée par Gullaume de Tudèle et continuée par un poète anonyme* (2 volums, 1876-1879)
**Alexandre le Grand dans la littérature française du moyen âge* (2 volums, 1886).
**L'Apocalypse en français au XIIIème siècle (Paris MS fr. 403)* (1900-1, amb Léopold Delisle) 
**Documents linguistiques du midi de la France (Ain, Basses-Alpes, Hautes-Alpes, Alpes-Maritimes)* (1909)
**Aye d'Avignon* (1861), amb Guessard
**[[Flamenca]]* (1865)
*L’*[[Histoire de Guillaume le Maréchal]]* (3 t., 1892-1902)
**Raoul de Cambrai* (1882), amb Auguste Longnon
**Fragments d'une vie de Saint Thomas de Canterbury* (1885)
**Guillaume de la Barre* (1894).

## Referéncias
*
Biel Majoral

**Biel Majoral** (lo nom artistic de **Gabriel Oliver Oliver**)  (nascut a Algaida (Illas Balearas), 1950) es un cantaire e musician polifacetic malhorquin, defensor del concèpte dels Païses Catalans.

Es licenciat en filologia romanica, especialitat de filologia catalana per l' Universitat de Barcelona. Dempuèi 1977, es professor de Lenga Catalana a la Facultat d'Educacion de l'Universitat de les Illes Balears e foguèt membre fondaire e tanben dirigent del PSM a la debuta dels ans 80.
Milita actualament amb Esquerra Republican de Catalunya.

Collaborèt al disc *Cançons de festa* de Maria del Mar Bonet en 1976.

## Discografia
* 1997: *Vou veri vou per no dormir*
* 2000: *Temps, temps, temps*

## Ligams extèrnes
* Sit oficial ont se pòdon escotar de cançons
* Sit ont s'i pòt legir una pichona biografia
Vincent du Vigneaud

**Vincent du Vigneaud** (n. en 1901, m.1978) foguèt un bioquimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1955.
Jacobus Henricus van 't Hoff

**Jacobus Henricus van 't Hoff** (n. 30 d'agost de 1852 - m. 1 de març de 1911) foguèt un quimista neerlandés. Recebèt lo primièr Prèmi Nobel de Quimia en 1901.

## Biografia
Nasquèt lo 30 d'agost de 1852 dins la vila de Rotterdam filh d'un mètge. Dempuèi jove s'interessèt per la sciéncia e, en contra dels desirs de lo sieu paire, estudièt quimia al *Delft Polytechnical Institue* e successivament a l'Universitat de Lèida; Bonn, ont coincidiguèt amb Friedrich Kekulé; e l'Universitat de París, ont estudièt amb Charles Adolphe Würtz; e fin finala a l'Universitat d'Utrecht, ont obtenguèt lo doctorat l'an 1874.

Foguèt posteriorament professor a las universitats de Amsterdam e Berlin, ont moriguèt la 1 de març de 1911 .

## Recèrca scientifica
Interessada en la quimia organica, es considerat un dels precursors de l'estereoquimia, amb la fin d'explicar las doas formas isomeras de l'acid tartaric e d'autres cases de isomeria optica. L'an 1874 prepausèt, al meteis temps que lo quimic francés Joseph Achille Le Bel, l'ipotèsi del carbon tetraedric asimetric.
Solanales

L'òrdre dels **Solanales** es un òrdre de plantas dicotiledonèas que compòrta 9 familhas :
* Convolvulacèas (familha del liseron)
* Cuscutacèas (familha de la cuscuta)
* Duqueodendracèas
* Idrofillacèss
* Meniantacèas
* Nolanacèas
* Polemoniacèas
* Retziacèas
* Solanacèas (familha de la tomata)

La classificacion filogenetica n'a modificat la composicion en 1998 :
* Boraginacèas
* Convolvulacèas
* Idroleacèas
* Montiniacèas (incl. Califoracèas)
* Solanacèas
* Sfenocleacèas

En 2003 las Boraginacèas son estadas desplaçadas a la basa de las Lamiidèas (anglés:en:Euasterids I), sens l'assignae a un òrdre.

## Referéncias
* 
* 
* 

## Vejatz tanben
* Classificacion filogenetica
Hermann Emil Fischer

**Hermann Emil Fischer** (n. en 1852, m.1919) foguèt un quimista alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1902.

### Biografia
Fischer nasquèt a Euskirchen, a ras de Colonha, dins una familha amonedada; son paire èra entrepreneire.  Aprèp d'èsser diplomat decidiguèt d'estudiar las sciéncias naturalas, pr'aquò son paire l'incitèt a trabalhar dins los afars de la familha fins que s'avigèsse que son filh aviá pas sa plaça dins aquesta via. Fischer partiguèt puèi a l'Universitat de Bonn en 1872, mas s'encaminèt en 1872 cap a l'Universitat d'Estrasborg. Ailà i obtenguèt lo doctorat en 1874 amb d'estudis sus la ftaleïna e se ganhèt una plaça a l'universitat.

## Recèrca scientifica
Pendent lo sieu sojorn a Verona descobriguèt, amb lo mètge Joseph von Mering, lo veronal o barbital, lo primièr somnifèr del grop dels barbiturics.

Dins sas recèrcas demostrèt que las proteïnas son compausadas per de cadenas d'aminoacids e que l'accion dels enzims es especifica, en efectuant l'idrolisi de las proteïnas complèxas en aminoacids. Son trabalh a l'entorn dels glucids determinèt l'estructura moleculara de la glucòsa e la fructòsa. Aital meteis foguèt lo primièr quimista que sometèt la formula de derivats de la purina, coma per exemple l'acid uric, e la cafeïna. En 1902 li foguèt concedit lo Prèmi Nobel de Quimia *Pels sieus estudis de sintèsi del grop de las purinas*. 

Establiguèt un ligam entre la biologia, la quimia organica e l'estereoquimia. Lo sieu nom fa partida de desparièrs procèsses quimics, coma la projeccion de Fischer, la sintèsi dels pèptids de Fischer e la reduccion de Fischer entre d'autras. Las medalhas autrejadas per la Societat Alemanda de Quimia pòrtan son nom.

## Referéncias
William Ramsay

**William Ramsay** (n. 2 d'octobre de 1852 - m. 23 de julhet de 1916) foguèt un quimista britanic. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1904. Amb lo fisician anglés John William Strutt, descobriguèt l'element quimic argon, mas tanben l'èli, lo neon, lo cripton e lo xenon. Foguèt laureat de la Medalha Davy en 1895.

130px|left
## Biografia
Nasquèt lo 2 d'octobre de 1852 dins la vila escocessa de Glasgow, en essent filh de William Ramsay e Catherine Robertson, e nebot del geològ Andrew Ramsay. Estudièt quimia a las Universitats de Glasgow e Tübingen de  en venent professor de quimia del *University College* de l'universitat de Bristol l'an 1880 e director del meteis a l'an seguent. Lo 1887 se transportèt a Londres ont exerciguèt coma professor de quimia de l'University College de Londres, carga qu'exerciguèt fins la siá jubilacion l'an 1913. 

Ramsay Moriguèt lo 23 de julhet de 1916 a la siá residéncia de High Wycombe, situada dins lo comtat de Buckinghamshire.
New wave of british heavy metal

La **New wave of British Heavy Metal** (o **NWOBHM**) qu'ei un corrent de musica qui apareishó au debut de las annadas 80. Evidentament que son grops de heavy metal britanics, coma per exemple Judas Priest, Motörhead, Saxon, Iron Maiden o Def Leppard.
Heavy metal

Lo **heavy metal** qu'ei un estil de musica afiliat au rock.

## Originas

Lo tèrme "heavy metal" ("metau pesuc") que vien deu vocabulari anglés de la guèrra. Que designa l'artilharia pesuga. En musica, qu'estó utilizat en purmèr per un jornalista musicau american entà parlar d'un concèrt de Jimi Hendrix a la fin de las annadas 1960. 
Viste, aquera expression qu'estó jutjada apropriada per designar la musica deus grops de hard rock mei puishents de l'epòca com Led Zeppelin, Deep Purple o Black Sabbath. 

## NWOBHM

Au començar de las annadas 1980, navèths grops britanics que comencèn de har ua musica qui èra heavy metal mes qui s'esluenhava de la deus davancèrs de las annadas 1960 e 70. Qu'estón aperats "new wave of british heavy metal" ("navèra andada de heavy metal britanic") o NWOBHM. Los mei coneishuts d'aqueths que son Iron Maiden, Def Leppard, Judas Priest, Saxon, Venom ... 
Musicaument, qu'èran diferents per'mor qu'espudivan las influéncias blues deus grops mei ancians. Qu'èran tanben mei agressius, autant au nivèu deus ritmes com au nivèu deu cant o de las paraulas.

## Uei lo dia

Au dia de uei, qu'aperam heavy metal la musica influenciada peus grops de la segonda generacion e meilèu "hard rock" la deus grops de las annadas 1960 e 70 e deus lors continuators contemporanèus.

## Quauques grops famós
* Iron Maiden (Reiaume Unit)
* Def Leppard (Reiaume Unit)
* Saxon (Reiaume Unit)
* Judas Priest (Reiaume Unit)
* Manowar (Reiaume Unit)
* Killers (Baiona, Occitània e País Basc)
* ADX (França)
* Scorpions (Alemanha)

## Vejatz tanben
* Black metal
* Black metal sinfonic
* Death metal
* Folk metal
* Metal gotic
* New wave of british heavy metal
* Thrash metal
* Viking metal
ADX

**ADX** qu'ei un grop de heavy metal francés format en 1982. Los lors tèxtes que son en francés manca sus l'album weird Visions on essagèn la lenga anglesa entà obtiéner ua reconeishença internacionau.
Dens las annadas 80, qu'avón hèra de succès dens l'"undeground" deu metal francés e puish que's separèn.
Après mantuas annadas de silenci, que's tornèn formar a la fin de 2006 e que hasón dus concèrts dont un per hestejar los 25 ans deu grop.
La Barraca de Fraisse

**La Barraca de Fraisse** (en francés *Baraqueville*) es una comuna roergata de Guiana situada en Roergue, dins lo departament d'Avairon e la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

Comuna situada en lo Segalar sus la rota nacionala 88 entre Rodés e Carmauç.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* representa Carcenac Peiralés (1831-1968 e benlèu en 1800), La Barraca de Fraisse (1975 ---->). En 1806 e 1821, la comuna de Carcenac Peiralés es recensada ambe una autra (Vòrs ?)

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Wilhelm Röntgen

**Wilhelm Conrad Röntgen** (1845 - 1923) foguèt un fisician alemand descobreire de la radiacion electromagnetica en longitud d'onda, origina dels rais X, premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisica l'an 1901.
## Biografia
Nascut lo 27 de març de 1845 dins la vila de Lennep, en Prússia a aquesta epòca. La siá familha emiguèt als Païses Basses quand el aviá pas que tres ans. Estudièt l'educacion primària a l*'Institut Martinus Herman van Doorn*, per posteriorament assistir a la *Utrecht Technical School*, d'ont foguèt forabandit per aver realizat una caricatura d'un dels sieus professors, acte que neguèt aver comés.

En 1865 assistiguèt als corses de l'Universitat d'Utrecht en mai dels sieus estudis d'engenhariá mecanica a l'Universitat Politecnica de Zuric, e obtenguèt son doctorat l'an 1869.

## Investigacion scientifica
En 1874 inicièt lo sieu prètzfach d'ensenhament en realizant de conferéncias a l'Universitat d'Estrasborg e en 1875 foguèt nomenat professor de l'Academia d'Agricultura de Hohenheim, Wurtemberg. En 1876 tornèt a Estrasborg coma professor de Fisica e en 1879 foguèt nomenat cap del departament de fisica de l'Universitat de Giessen. Aprés aquesta universitat venguèt fisician en cap de l'Universitat de Würburg l'an 1888 e en 1900 o foguèt de l'Universitat de Munic a la demanda del govèrn de Baviera.

Lo 8 de novembre de 1895 descobriguèt los Rais X, inicialament nomenats *rais Röntgen*. Lo 5 de genièr de 1896 los jornals austrians se faguèron resson de la descobèrta, en essent, a comptar d'aquel moment, los Rais X aplicats a totes los camps de la medecina.

Mercés a la siá descobèrta en 1901 foguèt premiat amb lo primièr Prèmi Nobel de Fisica. Lo prèmi se concediguèt oficialament: *en reconeissença dels extraordinaris servicis qu'a balhat per la descobèrta dels notables rais que pòrtan lo sieu nom*. Röntgen donèt la recompensa monetària a la siá universitat, e de la meteissa manièra que Pierre Curie o fariá qualques ans pus tard, refusèt d'enregistrar qual que siá brevet ligat a la siá descobèrta per de rasons eticas. Los rais foguèron inicialament batejats amb lo sieu nom, mas Röntgen refusèt l'omenatge, per aquesta rason foguèt adoptat lo nom de rais X.

Röntgen Moriguèt lo 10 de febrièr de 1923 a la siá residéncia de Munic.
Walter H. Brattain

**Walter Houser Brattain** (n. en 1902, m.1987) foguèt un fisician american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1956 per la descobèrta del transistor, amb William Shockley e John Bardeen.
Halldór Laxness

left|80px|Medalha prèmi Nobel

**Halldór Kiljan Laxness** (n. **Halldór Guðjónsson** en 1902, m.1998) foguèt un escrivan islandés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1955.
Theodore Schultz

**Theodore William Schultz** (1902 – 1998) foguèt un economista american. Recebèt lo Prèmi Nobel d'Economia en 1979, amb William Arthur Lewis.

## Biografia
Nasquèt lo 30 d'abril de 1902 dins la vila de Arlington, Dakota del Sud. Estudièt agricultura al South Dakòta State College, ont se graduèt lo 1927, e estudièt posteriorament economia a l'universitat de Wisconsin, ont se doctorèt lo 1930. Professor de l'Iowa State College, lo 1943 se transportèt a l'universitat de Chicago.

Moriguèt lo 26 de febrièr de 1998 dins la vila de Evanston, situada dins l'estat de Illinois.

## Recèrca economica
A comptar de 1946 venguèt director del departament d'Economia de l'Universitat de Chicago, e se centrèt en l'estudi de l'importància dels recorses umans en l'agricultura, mai que mai en la nomenada economia del desvolopament. Critiquèt l'importància qu'aqueles païses donavan al procès d'industrializacion en sacrifici de l'agricultura.

L'an 1979 foguèt premiat amb lo Prèmi Nobel d'Economia amb Arthur Lewis, *per las siás aportacions a las investigacions en matèria de desvolopament economic, e en especial als problèmas que s'enfrentan los païses en via de desvolopament*.
Vasilii Chuikov

thumb|Vasilii Chuikov
**Vasilii Ivanovich Chuikov** (en rus: Васи́лий Ива́нович Чуйко́в)  (12 de febrièr de 1900–18 de març de 1982) èra un luòctenent general dins l'Armada Roja Sovietica pendent la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt dos còps "Eròi de l'Union Sovietica". Après la guèrra venguèt Marescal de l'Union Sovietica.
Raul Hilberg

**Raul Hilberg** (2 de junh de 1926 - 6 d'agost de 2007) foguèt un dels istorians del genocidi dels josieus mai conegut e respectat. Son òbra màger "*The Destruction of the European Jews*" es vista coma la descripcion mai completa de la Solucion Finala. Foguèt elegit a l*'American Academy of Arts and Sciences* lo 26 d'abril de 2005.

## Liames extèrnes
*  Laudatio von Hans Mommsen anlässlich der Verleihung des Geschwister-Scholl-Preises
*  Raul Hilberg (Deutsche Digitale Bibliothek)
Ragnar Anton Kittil Frisch

**Ragnar Anton Kittil Frisch** (n. 3 de març de 1895, m. 31  de genièr de 1973) foguèt un economista norvegian. Recebèt lo Prèmi Nobel d'Economia en 1969, amb Jan Tinbergen.

## Biografia
Se graduèt en economia a l'Universitat d'Òslo lo 1919 e agrandiguèt los sieus estudis a París e Anglatèrra, ont se graduèt en matematica estatistica lo 1925. Aquel meteis an foguèt nomenat professor assistent de l'Universitat d'Oslo, professor associat lo 1928 e professor intitular lo 1931. 

Moriguèt lo 31 de genièr de 1973 dins la vila d'Òslo.

## Activitat economica
Lo se considèra membre de la nomenada "escòla suedesa", fondada per Johan Gustaf Knut Wicksell. A fach un nombre d'avançadas significativas en camp de l'economia, e desvolopèt nombroses concèptes nòus de macroeconomia e microeconomia. Foguèt un dels configuradors del econometria (1927) e de lo sieu entratge en los plans del economia politica, e lo sieu papièr en la teoria del consumidor (1926) ajudèt las recèrcas neowalrasianas. Lo 1965 formalizèt la teoria de la produccion.

Lo 1932 fondèt l'Institut d'Economia a l'Universitat d'Oslo lo 1932 e ne foguèt nomenat director de recèrca. Recebèt lo prèmi Antonio Feltrinelli del Accademia Nazionale dei Lincei lo 1961 e lo Prèmi Nobel d'Economia l'an 1969 amb lo neerlandés Jan Tinbergen *per la siá analisi dels procèsses economics e desvolopament dinamic de modèls economics*.
Giovanni Schiaparelli

**Giovanni Virgilio Schiaparelli** (nascut a Savigliano lo 14 de març de 1835, mòrt a Milan lo 4 de julhet de 1910) foguèt un astronòm italian.

Foguèt a mai senador del Reialme d'Itàlia, membre de l'Accademia dei Lincei, de l'Acadèmia de las Sciéncias de Turin e de l'Institut Reial Lombard, e es particularament conegut gràcias a sos estudis sus Mart.

Foguèt Schiaparelli lo primièr qu'observèt al telescòpi un espés malhum de canals sus la planeta roja, los famoses canals de Mart, durant la "granda opposicion" de 1877, çò que donèt pas a una pluèja d'ipotèsis, d'especulacions e de folclòre de cap a la possibilitat de vida intelligenta sus Mart.
Schiaparelli a mai foguèt lo primièr que demostrèt que las pluèjas de meteorits (particularament los Perseids e los Leonids) èran en realitat de residus de cometas.
Donèt son nom a la descobèrta d'un asteroïde, 69 Hesperia, lo 26 d'abril de 1861.

Per l'omenatjar foguèron batejat de son nom l'asteroïde 4062 Schiaparelli, lo cratèr Schiaparelli sus la Luna e lo cratèr Schiaparelli sus Mart.

Es actualament enterrat dins lo Cimitero monumentale de Milan.
Gaelic escocés

L**'escocés** o **gaelic escocés** (autonim: *gàidhlig* ) es una lenga celtica qu'aperten al grop gaelic amb lo gaelic irlandés e lo gaelic manx. Es parlada en Escòcia dins las Highlands e en Nòva Escòcia subretot sus l'Illa de Cap Breton.

Es la lenga oficiala d'Escòcia amb l'anglés, dempuèi la lei votada al Parlament escocés lo 21 d'abril de 2005. 

Lenga tradicionala dels Gaels, o Scots que foguèron los Cèltas venguts d'Irlanda en Escòcia al sègle V, lo gaelic ocupa ara una plaça importanta dins la cultura escocesa : es la lenga istòrica de la màger partida d'Escòcia.      
Ça que la, la cal pas confondre amb lo scots, lenga omonima del pòble Scots mas qu'es una lenga germanica, formada a partir del vièlh anglés que foguèt parlat en Nortumbria. Lo scots es tanben reconegut coma lenga d'Escòcia.

La BBC e "Gaelic Media Service", un grop de comunicacion en gaelic, an previst lo lançament en 2008 d'un canal de television en gaelic.

## Ligams extèrnes
  Sit de Gaelic Media Service 

## Voses connèxas
* Renaissença del gaelic escocés

## Referéncias
Jan Tinbergen

**Jan Tinbergen** (n. en 1903, m.1994) foguèt un economista neerlandés. Recebèt lo Prèmi Nobel d'Economia de 1969, amb Ragnar Frisch.
Kurt Alder

**Kurt Alder** (n. en 1902, m.1958) foguèt un quimista alemand. Recebèt, amb Otto Paul Hermann Diels, lo Prèmi Nobel de Quimia de 1950.

## Biografia
Nasquèt lo 10 de julhet de 1902 dins la vila de Chorzów, vila situada a Polonha mas que foguèt annexada a Alemanha durant l'invasion polonesa e adoptèt lo nom de Königshütte. Foguèt forçat a abandonar la siá vila natala per motius politics durant la Primièra Guèrra Mondiala, e estudièt quimia a l'Universitat de Berlin a comptar de 1922. Finalizèt posteriorament los sieus estudis de quimia a l'Universitat de Kiel, ont se doctorèt lo 1926 jos la supervision de Otto Paul Hermann Diels.

Lo 1936 dintrèt trabalhar a l'entrepresa *IG Farben* dins la vila de Leverkusen, ont trabalhèt en la produccion de cauchó sintetic. Lo 1940 foguèt dessignat professor de tecnologia experimentala de quimia e produchs quimics a l'Universitat de Colonha e director de l'Institut de Quimia. 

Alder Moriguèt lo 20 de junh de 1958 dins la vila de Colonha, situada a la estat alemand de Ren del Nòrd-Vestfàlia.

## Recèrca scientifica
Adler e Otto Paul Hermann Diels descobriguèron la sintèsi dienica o reaccion Diels-Alder. Aquela consistís en una reaccion qu'una diolefina, compausada amb dos dobles ligams, s'apond a un compausat amb un doble ligam flanquejat per grops de carbonil o carboxil, lo que conforma una estructura anerada.

L'an 1950 foguèt premiat, amb Otto Paul Hermann Diels, amb lo Prèmi Nobel de Quimia *per la descobèrta e desvolopament de la reaccion Diels-Alder*.

## Liames extèrnes
*  Kurt Alder (Deutsche Biographie)
Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer

**Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer** (n. en 1835, m.1917) foguèt un quimista alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1905.

## Liames extèrnes

*  Adolf Ritter von Baeyer (Deutsche Biographie)
Otto Paul Hermann Diels

esquèrra|80px|Medalha prèmi Nobel

**Otto Paul Hermann Diels** (1876 - 1954) foguèt un quimista alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1950 amb Kurt Alder.

## Biografia
Nasquèt lo 23 de genièr de 1876 dins la vila de Amborg. Filh d'un professor de filologia de l'Universitat de Berlin, ont i estudièt quimia entre lo 1895 e 1899, e se doctorèt aquel darrièr an. L'an 1915 venguèt professor intitular d'aquela universitat, en venent l'an seguent professor a l'Universitat de Kiel, carga que desvolopèt fins la siá jubilacion l'an 1945.

Diels Moriguèt lo 7 de març de 1954 a la siá residéncia de Kiel, vila situada a la estat alemand de Schleswig-Holstein.
Bergam

**Bergam** o **Bergame**  (*Bergamo* en grafia mistralenca; *Bergamo* en italian estandard, *Bèrghem* en lombard) es una vila de la region italiana de Lombardia, situada a 40&nbsp;km al nòrd-èst de Milan. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2004. Sa superfícia totala es 38,7&nbsp;km².

Lo gentilici es **bergamasc -a** (*bergamasc -o* en grafia mistralenca).

## Nom
Pr'amor que las doas variacions citadas son *Bergam* en lengadocian e *Bergame* en niçard, es probable que lo nom es un exemple de l'adicion d'una "e" après la "m" a la fin de qualques mots. Pr'exemple: *Ligam, liam* dins los dialèctes occitans occidentals ven *liame* en provençau o los dos en vivaroaupenc.

thumb|230px|left|''La Rocca'', a Bergam.

thumb|230px|left|La vila de Bergam.

## Veire tanben
### Ligams intèrnes
*bergamasca, una dança originària d'aquesta vila.
Giulio Natta

**Giulio Natta** (n. en 1903, m.1979) foguèt un quimista italian. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1963, amb Karl Ziegler.
Fulleda

**Fulleda** ei un municipi catalan de Les Garrigues, plaçat ar extrèm èst d'aguesta comarca administrativa, ath territòri dera Segarra istorica, termierèr damb era Conca de Barberà. Eth poblament ei acorropat en nuclèu urban (560&nbsp;m) ath interfluvi des vaths  dera Granada e es Escortals. Ara localitat i a un monument a Agustina Saragossa e Domènech, Agustina d'Aragon, es pairs dera quau èren dera poblacion, a on tanben i neisheren diuèrs germans sòns. Era basa economica deth pòble ei era agricultura, basada fondamentalament ena vinha, er olivèr e er amelhèr, damb quauqua preséncia que semble amendrir deth granatge, tot i que tanben i a un parelh de granges e quauqua petita industria (hustaria e productes quimics, recentament barrada). 
Eth territòri de Fulleda, includit alavetz semble laguens deth de Tarrés, siguec cedit per Raimon Berenguièr IV a Ramon de Boixadors en 1149. Es tèrres des Boixadors e d'auti proprietaris per diuèrses donacions anèren en tot passar ath monastèri de Poblet. En periòde deth sègle XIII ath sègle XV s'assolidèc progressivament eth domeni de Poblet sus era localitat que s'alongarie enquia principis deth sègle XIX. 

## Ligams
*Pagina web der Ajuntament
*Informacion dera Generalitat de Catalonha
*Informacion der Institut d'Estadistica de Catalonha
* Vocabulari locau
Christian Matthias Theodor Mommsen

**Christian Matthias Theodor Mommsen** (30 de novembre de 1817 - 1 de novembre de 1903) foguèt un escrivan e òme politic alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1902.

## Biografia
Naissèt lo 30 de novembre de 1817 dins la vila de Garding, una pichona populacion del estat de Schleswig-Holstein qu'en aqueles moments fasiá partida de la Corona de Danemarc. Lo sieu paire, pastor protestant, l'introdusiguèt en la cultura e lengas classicas, formacion que consolidariá entre 1834 e 1838 a l'Institut de Altona-Altstadt. Aquel an dintrèt a l'Universitat de Kiel, ont estudièt drech, e se doctorèt lo 1843.

Mommsen desvolopèt una longa carrièra coma professor universitari, en ocupant successivament la cadièra de Drech roman de l'Universitat de Leipzig lo 1848, carga que perdèt per las siás activitats politicas en sosténer als monàrquics davant dels republicans, malgrat que s'afrontèt posteriorament amb los primièrs en protest per las siás violentas represalhas contra los segons. Lo 1852 foguèt nomenat catedratic de l'Universitat de Zuric, lo 1854 professor de filosofia a l'Universitat de Wrocław e lo 1858 catedratic d'istòria anciana de l'Universitat de Berlin. L'an 1873 foguèt nomenat Secretari vitalici de l'Academia de Sciéncias de Berlin, que ne n'èra membre dempuèi 1858. 

Lo 1 de novembre de 1903 moriguèt a la siá residéncia de Berlin. 

## Òbra politica
[thumb|180px|left|Theodor Mommsen en un retrait de Ludwig Knaus ([1881).]]
Mommsen foguèt nomenat delegat del *Landtag*, assemblada representativa de Prússia dintratz 1863 e 1866, en venent posteriorament delegat del Reichstag dintratz 1881 e 1884, inicialament pel partit de dreta *Deutsche Fortschrittspartei*, posteriorament pel Partit Liberal Nacional (*Nationalliberalen*) e fin finala al Partit Secessionista, en s'opausant durament a las idèas socialas de Otto von Bismarck.

## Òbra literaria
Amb lo finançament de l'Academia de Sciéncias de Berlin atenguèt iniciar l'an 1854 un gigantesc projècte per editar totas las inscripcions latinas de l'empèri roman, las nomenadas *Corpus Inscriptionum Latinarum*. L'an de la siá mòrt s'èra publicat mai de 120.000 epigrafs. 

L'imponent òbra de Mommsen, amb pus de 1.500 títols, es una excepcionala contribucion al desvolopament de la istòria anciana. Los sieus trabalhs juridics, filològics, epigrafics e numismatics son de referents fondamentales pels especialistas e las siás investigacions scientificas establiguèron las basas de la dialectologia de l'Itàlia abans los Romans. 

L'an 1902 li foguèt concedit lo Prèmi Nobel de Literatura *per èsser considerat lo mèstre viu mai grand de l'art de l'escritura istorica, amb especiala referéncia a lo sieu trabalh monumental, "L'istòria de Roma"*, en venent un dels paucs escrivans de pas-ficcion premiats amb aquel prèmi.

Las siás principalas òbras son: 
* 1854-1856: *L'istòria de Roma*.
* 1871-1883: *Drech constitucional roman*
* 1884: *Las províncias romanas*
Pingüin

220px|thumb|Pingüins
Los **pingüins** (o *pinguins*; *Sphenisciformes*), son un òrdre d'aucèls de mar que sabon pas volar e que demòran dins l'emisfèri sud. Contràriament a çò que se pòt creire, aquestes animals abitan pas sonque dins de climas freges. Fòrça espècias de pingüins abitan fins a las illas Galápagos. La part màger d'aquestes aucèls s'alimentan de krill, de peis, de tautenas e d'autras creaturas marinas que capturan pendent sas immersions sosmarinas.

L'espècia mai granda es lo pingüïn emperador: los adultes an una nautor mejana de 1,1 m e pesan 30 kg o mai. L'espècia mai pichona es lo pingüin blau nan, que ten en general una nautor compresa entre 35 e 40 cm e pesa a l'entorn d'1 kg. Generalament los pingüins mai grands sèrvan melhor la calor e abitan doncas de regions mai frejas, mentre que las espècias mai pichonas se tròban dins de climas temperats e a mai tropicals.

Lo sistèma operatiu Linux a pres per mascòta oficiala l'imatge d'un pingüin (Tux)

## Ligams extèrnes

* 

## Nòtas e referéncias
Bjørnstjerne Bjørnson

**Bjørnstjerne Bjørnson** (n. en 8  de decembre de 1832 a Kvikne, m. 26  d'abril de 1910 a París) foguèt un escrivan norvegian. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1903.

## Biografia
Nasquèt lo 8 de decembre de 1832 dins la vila de Kvikne, situada dins lo comtat norvegian de Hedmark. Lo 1852 inicièt los sieus estudis de jornalisme a l'Universitat d'Òslo e focalizèt la siá atencion en la critica literària. 

Fèrm partidari de Alfred Dreyfus en lo nomenat Cas Dreyfus, escriguèt d'articles jornalistics que defendián la siá innocéncia. Foguèt un dels membres originales del Comitat Nobel que creèron los prèmis del meteis nom, l'an 1900. 

L'an 1903 davant l'imminenta separacion nacionala entre Norvègia e Suècia defendèt la conciliacion e la moderacion entre los norvegians. Lo 1905 Norvègia atenguèt la siá independéncia, e Bjørnson cambièt los sieus postulats republicans pels monarquics per enfortir lo sieu país, estrénher de laces amb lo Reialme Unit e se plaçar "parièr per parièr" davant las monarquias de Suècia e Danemarc. 

Moriguèt lo 26 d'abril de 1910 dins la vila de París, ont passava part dels ivèrns. Foguèt enterrat a Òslo.
Gerhart Hauptmann

**Gerhart Hauptmann** (n. en 1862, m.1946) foguèt un escrivan alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1912.

## Biografia
Nasquèt lo 15 de novembre de 1862 dins la vila polonesa d'Obersalzbrunn, nomenada uèi jorn Szczawno-Zdrój e situada al voivodat de Bassa Silèsia. Estudièt a Breslau (actual Wrocław) E foguèt après enviat a Jawor per aprene agricultura a la granja de lo sieu oncle. Cossí li agradava pas aquel tipe de vida tornèt a Breslau per se convertir en escultor. Estudièt posteriorament filosofia e sciéncias naturalas a l'Universitat de Jena. 

Un còp graduat entre 1883 e 1884 demorèt en Itàlia. A mai de 1885 Hauptmann se maridèt e s'establiguèt dins la vila d'Erkner, banlèga de Berlin, en se decantant fin finala per la literatura qu'arribèt lèu una granda reputacion coma un dels principals representants del drama modèrn. A la fin de la Segonda Guèrra Mondiala foguèt listat a la *Gottbegnadeten-Liste*, d'artistas considerats coma irremplaçables qu'èran exempts de servicis a la tèsta per protegir lo patrimòni cultural alemand. Moriguèt lo 6 de junh de 1946 dins la vila d'Agnetendorf, en aqueles moments situats a Alemanha e uèi jorn anomaneda Jagniątków e situada a Polonha.

## Òbras publicadas
### Teatre
* 1891: *Einsame Menschen*
* 1892: *Die Weber*
* 1894: *Hanneles Himmelfahrt*
* 1896: *Elga*
* 1896: *Die Versunkene Glocke*
* 1898: *Fuhrmann Henschel* 
* 1900: *Michael Kramer* 
* 1900: *Schluck und Jau* 
* 1902: *Der arme Heinrich*
* 1903: *Rose Bernd*
* 1906: *Gabriel Schillings Flucht* 
* 1907: *Die Jungfern von Bischofsberg*
* 1908: *Kaiser Karls Geisel*
* 1909: *Griselda*
* 1912: *Peter Brauer*
* 1913: *Festspiel in deutschen Reimen*
* 1914: *Magnus Garbe*, reversionat el 1942
* 1920: *Indipohdi*
* 1925: *Veland*
* 1921-1926: *Herbert Engelmann*
* 1928: *Spuk*, dos actes: *Die schwarze Maske* e *Hexenritt*)
* 1933: *Die goldene Harfe*
* 1935: *Hamlet im Wittenberg*
* 1937: *Die Finsternisse*
* 1936-1937: *Ulrich von Lichtenstein*
* 1935-1938: *Die Tochter der Kathedrale*

### Novèlas
* 1910: *Der Narr in Christo Emanuel Quint* 
* 1912: *Atlantis* 
* 1923: *Phantom* 
* 1926: *Wanda, der Dämon* 
* 1928: *Die Insel der grossen Mutter* 
* 1932: *Um Volk und Geist* 
* 1936: *Im Wirbel der Berufung* 
* 1937: *Der Abenteuer meiner Jugend*

### Novèlas cortas
* 1888: *Bahnwärter Thiel* 
* 1924: *Die Ketzer von Soana* 
* 1887-1927: *Marginalien*, recuèlh
* 1938: *Sonnen*
* 1939: *Der Schuss im Park*

### Poesia
* 1885: *Promethidenlos* 
* 1921: *Anna* 
* 1924: *Die blaue Blume* 
* 1927: *Till Eulenspiegel* 
* 1934: *Das Meerwunder* 
* 1912-1942: *Der grosse Traum*, recuèlh poetic
Lia Fáil

La **Lia Fáil** (*la Pèira del Destin*) es una de las doas pèiras sonadas aital en lenga cèlta. L'autra *Pèira del Destin*, sovent coneguda jol nom de la Pèira de Scone, es estada recentament tirada del tròn dels monarcas britanics a l'Abadiá de Westminster e tornada en Escòcia. La que ara s'enaura sul Tuc de Tara es una pèira d'obelisc de forma fallica, diferenta de la pèira de Westminster.

Dins la mitologia cèlta, se ditz que la **Lia Fáil** seriá estada portada en Irlanda dins l'Antiquitat per la raça semidivina coneguda coma los Tuatha Dé Danann. Se tròba sul Tuc de Tara, dins lo Comtat de Meath, a un quarantenat de quilomètres aperaquí al nòrd de la vila de Dublin.
Los Tuatha Dé Danann avián viatjat a las Islas del Nòrd ont aprenguèron fòrça abilitats e de magia dins sas quatre vilas: Fáilias, Gorias, Murias e Finias. A partir d'ailà partiguèron al nòrd d'Escòcia, spending sèt annadas a Dobhar e a Iardobhar en portar amb eles un tresaur de cada vila - de Fáilias venguèt la Pèira de Fáil, es a dire la Pèira del Destin. Es per encausa d'aquesta pèira que los Dé Danann sonèron Irlanda 'Inis Fáil', e doncas 'Fáil' venguèt un nom ancian per designar Irlanda. Aital, doncas, 'Lia Fáil' passèt a significar 'Pèira d'Irlanda'.

Se pensava que la Lia Fáil èra magica: se ditz que quand los reis vertadièrs d'Irlanda metián sos pès sus ela, la pèira rugissiá de plaser. Totes los reis d'Irlanda èran coronats sus la Pèira, fins a Muircheartach (Murdoch) filh de Earc. Cúchulainn la copèt amb son espasa quand volguèt pas cridar jols pès de son favorit, Lugaid Riab nDerg, e tre aquel moment rugissèt pas mai, franc de Conn de las Cent Batalhas e de Brian Boru.

Se pensava tanben que la pèira teniá lo poder de rejovenir lo monarca e a mai de li conferir un regne long. Se supausava qu'abrigava Irlanda de las èrsas. Es una dels quatre tresaurs legendaris d'Irlanda (los autres son Claíomh Solais, la Lança de Lugh e Lo pairòl de Dagda).

## Ligams extèrnes
* Fòtos de la Lia Fáil
* ''The History of Ireland'', Geoffrey Keating, pp205-212
Rei

Lo nom **rei** pòt designar:

* Una mena de **[[monarca]]** qu'es governaire o cap d'Estat. Aqueste títol de **rei** (o de **reina** dins qualques cases escasses) se transmet ereditàriament, levat de qualques excepcions istoricas o actualas. Un estat governat per un rei se sona una monarquia, e aqueste sistèma de govèrn qu'es senhorejat per un rei pòt èsser diferent en foncion dels païses. Dins fòrça monarquias actualas, mai que mai en Euròpa, lo rei o la reina an un ròtle variable mas en general simbolic, dins lo govèrn de l'estat.
* una de les peças del jòc d'escacs. N'es la figura principala, pr'amor que l'objectiu de cada jogaire es la captura del rei de l'adversari. Lo rei se pòt passejar dins totas las direccions, que siá en verticala, orizontala o diagonala, pasmens pòt sonque se desplaçar d'una casa cada còp, franc del moment que se fa lo movement sonat lo ròc.
* una de las cartas de las cartas espanhòlas. Correspond al numèro 12, e es d'una biais general la carta mai fòrta aprèp l'as.
* Una de las cartas francesas. A pas de nombre, mas per enumeracion se situa de longa en darrièr. Lo simbòl que l'acompanha es la letra K (de l'anglés *King*).