Sequoia sempervirens

Lo **sequòia** (***Sequoia sempervirens***)  es la sola espècia viventa d'arbre del genre *[[Sequoia (genre)|Sequoia]]* dins la familha dels cipressièrs: Cupressaceae (ancianament Taxodiaceae), comunament nomenat *coast redwood*, *coastal redwood* ("sequòia costièr"), *California redwood*, *redwood* o *sequoia* en anglés. Los mots *red* (roge) e *wood* (fusta) fan referéncia a sa color rogenca.  Es un arbre sempre verd, monoïc que pòt viure fins a 1200–1800 ans o mai. L'espècia inclutz l'arbre vivent mai naut sus Tèrra, que s'enauça a 115,5 mètres (sens las raices) e mesura 8,9 mètres de diamètre a nautor d'òme. Aqueles arbres son tanben demest los mai vièlhs vivents sus Tèrra. Abans l'espleitacion comerciala de la fusta que comencèt dins los ans 1850, aqueles arbres massises s'espandissián naturalament sus la mai granda part de la còsta californiana (levat al sud ont las pluèjas son pas sufisentas) e al canton sud-oèst de la còsta d'Oregon.

Lo nom **sequòia** es un tèrme ambigu que designa los arbres de la sosfamilha de las Sequoioideae. Aicí, lo tèrme *sequòia* sol fach referéncia a l'espècia cobèrta dins aquel article, e non a las doas autras espècias.
## Taxonomia

## Descripcion

Lo sequòia pòt aténher 115 m (377 pi) de nautor amb un diamètre de tronc de 9 m (30 pi). A una corona conica, amb de brancas orizontalas a leugièrament penjantas. L'escorça pòt èsser fòrça espessa, fins a 1 pè (30 cm), pro mòla e fibrosa, amb una color roja-brun viu quand es frescament expausada (d'ont lo nom de sequòia), mai escura. Lo sistèma racinari es compausat de raices lateralas pauc prigondas e fòrça largas.

Las fuèlhas son variablas e mesuran 15–25 mm de long. Son platas suls jovents arbres e butan a l'ombra sus la part inferiora de la cima dels vièlhs arbres. Per contra, an la forma d'una escata e mesuran 5–10 mm (14–3⁄8 po) de long en plen solelh dins la cima superiora dels arbres mai vièlhs, amb una gamma completa de transicion entre las doas extrèmas. Son verd escurzit dessús e an doas bendas *estomalas blau-blanc enjós. La disposicion de las fuèlhas es en espirala, mas las fuèlhas mai grandas son torçudas a la basa per se situar dins un plan plat per tal de captar al maximum lo lum.

L'espècia es monoïca, amb de còns de pollèn e còns de granas sus la meteissa planta. Los còns de grana son ovoïdas, longs de 15 a 32 mm e longs, amb 15 a 25 escatas dispausadas en espirala; la pollinizacion es en fin d'ivèrn amb una madurason mai o mens 8 a 9 meses après. Cada escala de còn pòrta tres a sèt granas, cada grana mesurant 3–4 mm (1⁄8–3⁄16 po) de long e 0,5 mm (0,02 po) de larg, amb doas alas de 1 mm (0,04 po) de larg. Las granas son liberadas quand lo còn se desseca e se dobrís a maturitat. Los còns de pollèn son ovulars e mesuran 4–6 mm (3⁄16–1⁄4 in) de long.

Sa constitucion genetica es inabituala en çò dels conifèrs, essent un hexaploïde (6n) e eventualament un alopoliploïde (AAAABB). Los genòmas mitocondrial e cloroplastic del sequòia son eiretats paternalament.


Sequoia sempervirens - foliage.jpg|Fulhatge.
Sequoia sempervirens foliage cones Mount Tamalpais 2.jpg|Còns femes.
Sequoia sempervirens4.jpg|Còns mascles.
2015-11-21-11.36.39 ZS PMax Sequoia sempervirens-1 (22562063833).jpg|Còns mascles naissents.
Sequoia sempervirens MHNT.BOT.2007.52.2.jpg|Còns femes e granas.


## Distribucion e abitat

## Ecologia
La region d'origina dels *Sequoia sempervirens* ofrís un environament unic amb de fòrtas pluèjas sasonièras que pòdon aténher 2 500 mm per an. L'aire freg del litoral e l'esgotament de nebla mantenon aquela selva umida tot al long de l'annada. Mantuns factors, i comprés las fòrtas precipitacions, crean un sòl contenent mens d'elements nutritius que los arbres n'an besonh. Aquò los fa venir fortament dependents de l'ensemble de la comunautat biotica de la selva, en particular del reciclatge complèt dels arbres mòrts. Aquela comunautat boscassièra compren d'avets de Douglas costièrs, d'arboces del Pacific, de garrics de tan, de tsugas de l'oèst e d'autres arbres, aital qu'una granda varietat de falguièras, de mossas, de bolets e d'agretas del sequòia. Los bòsques de sequòias provesisson un abitat a una varietat d'anfibians, d'aucèls, de mamifèrs e de reptils. Los bòsques primaris de sequòias provesisson un abitat per la cavèca pigalhada menaçada e lo guilhaumet marbrat, una espècia en dangièr de disparicion en Califòrnia.

Los sequòias son resistents als atacs d'insèctes, als infeccions fongicas e a la poiridura. Aquelas proprietats son conferidas de terpenoïdes e d'acid tanic dins las fuèlhas, las racinas, l'escòrça e la fusta. En despièch d'aquelas defensas quimicas, los sequòias son totjorn subjèctes als enfeciments d'insèctes; cap de, pasmens, es capable de tuar un arbre en bona santat. Los sequòias son egalament menaçats pels mamifèrs: los orses negres consumisson l'escòrça intèrna de pichons sequòias e lo cèrvi de coa negra es reputat per manjar de brots de sequòias.

Lo mai vièlh sequòia conegut a mai o mens 2 200 ans; fòrça d'autres a l'estat salvatge depassan los 600 ans. Las nombrosas revindicacions de sequòias mai annadits son incorrèctas. En rason de lor durada de vida aparentament intemporala, los sequòias costièrs son estats qualificats de "sequòias etèrns" a la debuta del sègle XX; en latin, *sempervirens* significa "totjorn verd" o "etèrn". Los sequòias devon suportar divèrsas perturbacions environamentalas per aténher de talas edats. En responsa als incendis de bòsc, los arbres an espandit divèrsas adaptacions. L'escorça espessa e fibrosa dels sequòias de la còsta es extrèmament resistenta al fuòc; atenh almens un pè d'espessor e protegís los arbres maturs dels damatges causats pel fuòc. De mai, los sequòias contenon pauc de pega o de resina inflamabla. S'es damatjat per un incendi, un sequòia fach aisidament germenar de nòvas brancas o autanplan una corona entièrament nòva. Se l'arbre parent es tuat, de nòus borrons gisclan de sa basa. De mai, los incendis semblan en realitat profechar als sequòias en provocant una mortalitat substanciala en çò de las espècias concurrentas tot en avent sonque d'efièches menors sul sequòia. Las zònas cremadas son favorablas a la germinacion capitada de granas de sequòias. Un estudi publicat en 2010, la primièra a comparar la subrevida e la regeneracion dels sequòias e de las espècias associadas après un incendi, a conclusit que los incendis de tota gravetat aumentavan l'abondància relativa dels sequòias e que los incendis de gravitat mai elevada estançonen los mai benefics.

Los sequòias butan sovent dins las zònas inondablas. Los depauses de sediments pòdon formar de barrièras impermeablas qu'aufegan los raices dels arbres, e los sòls instables dins las zònas inondadas fan sovent clinar los arbres d'un costat, aumentant aital lo risc que lo vent los vèssa. Sulcòp après una inondacion, los sequòias butan lors raices existentas dins de jaces de sediments recentament depausadas. Un segond sistèma racinari s'espandís puèi a partir de borrons fortuits sul tronc nòvament enterrat e l'ancian sistèma racinari morís. Per contrar la magror, los sequòias aumentan la produccion de bana del costat vulnerable, creant aital un contrafòrt. Aquelas adaptacions crèan dels bòsques compausats gaireben exclusivament de sequòias dins las regions subjèctas a las inondacions.

La nautor de *S. sempervirens* es estrechament ligada a la disponibilitat de la nèbla; los grands arbres venon mens frequents a mesura que la nèbla demesís. A mesura que la nautor de *S. sempervirens* aumenta, ven de mai en mai dificil d'encaminar de l'aiga via lo potencial idric fins a las fuèlhas en rason de la gravetat. Malgrat las fòrtas precipitacions que la region recep (fins a 100 cm), las fuèlhas de la canopèa superiora son constantament somesas a un estrès idric. Aquel estrès idric es exacerbat per las longas secadas estivalas. Òm pensa que lo estrès idric provòca los cambiaments morfologics dins las fuèlhas, impulsant la reduccion de la longada de las fuèlhas e l'aumentacion de la succuléncia de las fuèlhas. Per respondre a lors besonhs en aiga, los sequòias utilizan frequentament la nèbla estivala. L'aiga de nèbla es absorbida per de multiplas vias. Las fuèlhas absorbisson dirèctament la nèbla de l'aire ambient a travèrs del teissut epidermic en entornejant la xilèma. Los sequòias costièrs absorbisson egalament l'aiga dirèctament a travèrs de lor escorça. L'absorcion d'aiga per las fuèlhas e l'escorça repara e reduch la gravetat de las embolias de xilèma, que se produsisson quand de cavitacions se forman dins la xilèma, empedissent aital lo transpòrt de l'aiga e dels nutriments. La nèbla pòt tanben s'acumular sus las fuèlhas de sequòias, se esgotar sul sòl del bòsc e èsser absorbit per los raices de l'arbre. Aquel esgotament de nebla pòt formar 30% de l'aiga totala utilizada per un arbre al cors d'una annada.

### Reproduccion

Lo sequòia se reprodutz sexualament per granas e de manièra asexuada per la germinacion de borrons, d'estratificacions o de lópias. La produccion de semenças comença a l'edat de 10-15 ans. Los còns s'espandisson en ivèrn e madurèsson a la davalada. Al començament, los còns semblan a de flors e son correntament cridats "flors" pels forestièrs professionals, malgrat qu'aquò siá pas estrictament corrècte. Los sequòias costièrs produsisson de nombroses còns, amb de sequòias dins los nòus bòsques produsissent dels milièrs per an. Los còns esperels contenon de 90 a 150 granas, mas la viabilitat de las granas es febla, generalament ben enjós de 15%, amb una estimacion dels tausses mejans anant de 3 a 10%. La febla viabilitat pòt descoratjar los predadors de semenças, que vòlon pas pèrdre de tempses a triar la balòfa (granas vuèjas) de las granas comestiblas. Una germinacion capitada necessita sovent un incendi o una inondacion, redusent aital la competicion pels plantolièrs. Las granas aladas son petitas e leugièras, pesant de 3,3 a 5,0 mg (200 a 300 granas / g; 5 600 a 8 500 / onça). Las alas son pas eficaças per una larga dispersion e las granas son dispersadas pel vent a una mejana de sonque 60–120 m (200–390 ft) de l'arbre parent. Las plantulas son sensiblas a las infeccions fongicas e a la predacion pels limaques de banana, los conilhs de Bachman e los nematòdes. La màger part dels plantolièrs subrevivon pas pendent las tres primièras annadas. Pasmens, los que s'establiguèsson cresquèsson fòrça aviat, e òm sap que los jovents arbres atengan 20 m de naut en 20 ans.

Los sequòias se pòdon tanben reprodusir de manièra asexuada en se superpausant o en butant a partir de la corona, de la soca o autanplan de las brancas tombadas; S'un arbre tomba, genèra una recaptada de nòus arbres long del tronc, de sòrta que de nombroses arbres butan naturalament en linha drecha. Los brots provenon de borrons dormissents o fortuits situats a la susfàcia de la rusca o jos aquesta. Los brots dormissents son impulsats quand la tija adulta principala es damatjada o comença de morir. De nombroses brots apareisson e s'espandisson espontanèament a l'entorn del tronc de l'arbre. Pauc de temps après la germinacion, cada brot espandís son pròpri sistèma racinari, los brots dominants formant un anèl d'arbres a l'entorn de la corona o de la soca de la raiç maire. Aquel anèl d'arbres se sona un "anèl de fada" (*fairy ring* en anglés. Possiblament una "cercle de fadas"). Los brots pòdon aténher una nautor de 2,3 m (7,5 pi) en una sola sason de creissença.

Los sequòias pòdon tanben se reprodusir en utilizant de lópias. Una lópia es una protuberéncia lenhosa qu'apareis generalament sus un sequòia enjós del limit del sòl, malgrat qu'en general a mens de 3 mètres (10 pi) de la susfàcia del sòl. Los sequòias espandisson de las *broussins/loupes/lambeaux jos forma de plantulas a l'aissèla de lor cotiledòn, un trach extrèmament rar en çò dels conifèrs. Quand son provocats per de deterioraments, los borrons dormissents dins los romecs butan de nòus brots e raices. Las *broussins/loupes/lambeaux son egalament capablas de germenar dins de nòus arbres quand son destacats de l'arbre parent, malgrat que la faiçon dont aquò se produsís rèsta a estudiar. Las clonas de brots gisclan generalament dels *broussins/loups e son sovent transformats en barradissas decorativas quand se tròban en banlèga.

## Cultivacion e usatges

## Estatisticas

## Galariá

Redwood Forest at Play Bowl, La Honda, CA.png|
Redwood light.jpg|
Redwood oldgrowth.jpg|
Redwood and fog.jpg|
Sequoia sempervirens BigSur.jpg|
Redwoods in Richardson Grove State Park 1.jpg|


## Nòtas e referéncias