Fètus

thumb|Fètus uman
Un **fètus** es un vertebrat vivipar dins un estat de desvolopament prenatal.  Aquel desvolopament comença après l'etapa embrionària e s'acaba abans la naissença. Pendent la vida fetala se fòrman pas pus d'organs o de teissuts nòus, mas se contunhan de madurar los ja existissent.

## Per l'espècia umana
Dins aquela etapa lo fètus a ja passat l'etapa embrionària, de formacion de nòus organs e sistèmas, e es a se renfortir, progressant dins la seuna creissença e desvolopament per venir un èsser uman. Las cellulas maires que dins l'etapa embrionària s'èran devesida en 3 jaces, començan lo processus de creacion de la massa encefalica, del còr e dels palmons, tanben se forman las cavitats auditivas, per fin finala formar las extremitats e los muscles e organs restants.

### Sistèma circulatòri
[thumb | 330px | Diagrama del [sistèma circulatòri d'un fètus uman.]]
Lo sistèma circulatòri d'un fètus uman foncciona diferentament de lo dels umans nascuts, subretot perque los palmons son pas foncionals: lo fètus pren oxigèn e autres nutriments de la maire per la placenta e lo cordon ombilical.

Dins lo còr l'aurelheta esquèrra e drecha comunican. La sang de la placenta es portada al fètus per la vena ombilicala. Prèp de la mitat dintra pel *[[ductus venosus]]* fetal, e per la vena cava inferiora, mentre que l'autra mitat dintra pel fetge a la seuna marga inferiora. La branca de la vena ombilicala qu'alimenta lo lòbe drech del fetge, d'en primièr s'apond amb la vena portal epatica. La sang aprèp se dirigís cap a drecha del còr. Dins lo fètus, i a una obertura entre las aurelhtas drecha e esquèrra (lo * [[foramen oval]]*), e fòrça sang raja de l'aurelheta drecha cap a l'esquèrra, un *bypass* de circulacion palmonar. La majoritat de la sang raja a l'interior del ventricul esquèrra d'ont es pompat mejans l'aòrta al còr. Un pauc d'aquela sang va de l'aòrta a las artèrias iliacas intèrnas e las artèrias ombilicalas, e torna a la placentá, ont lo dioxid de carbòni e mai produches de reget del fètus s'expulsan dins la circulacion sanguina de la maire.

Un pauc de la sang de l'aurelheta drecha entra pas a l'esquèrra, mas o fa pel ventricul drech. I es pompat dins l'artèria palmonara. Dins lo fètus, i a una connexion especial entre l'artèria palmonara e l'aòrta, nomenat lo *[[ductus arteriosus]]*, que dirigís fòrça d'aquela sang fòra dels palmons (que son pas utilizat per respirar, per que lo fètus es pres dins lo liquidfluid amniotic]]).

#### Devolopament postnatal

Amb la seuna primièra respiracion a la naissença, lo sistèma cambia subte. La resisténcia pulmonara se redusís dramaticament. Mai de sang se dirgís de l'aurelheta drecha cap al ventricul drech e dins las artèrias palmonaras, e ne raja mens mejans lo *[[foramen oval]]* cap a l'aurelha esquèrra. La sang dels palmons passa mejans las venas palmonaras a l'aurelheta esquèrra, n'aumentant la pression. La pression merma dins l'aurelheta drecha, e aumenta dins l'esquèrra, rebuta cap al *[[septum primum]]* contra lo *[[septum secundum]]*, tancant lo *foramen oval*, qu'ara es venguèt la *fòssa ovala*. Aquó acaba la separacion del sistèma circulatòri en doas mitats: la drecha e l'esquèrra.

## Referéncias