open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Comunautat de comunas de Fumèl Val d'Òut

La **Comunautat de comunas de Fumèl Val d'Òut** es una intercomunalitat de la Republica Francesa, situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 200068930.

* Ficha Banatic : https://www.banatic.interieur.gouv.fr/V5/recherche-de-groupements/fiche-raison-sociale.php?siren=200068930
* Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-200068930

## Istòria
* En 1993, se creèt la Comunautat de comunas *du Fumelois* (en francés ambe 5 comunas). En 2003, autras 6 comunas i dintrèron e lo nom cambièt : *Comunautat de comunas du Fumélois-Lémance*. Lo 1èr d'abril 2010, arribèt la comuna de La Capèla Biron, venguda de la Comunautat de comunas de Bastida e Castèls en Guiana (Montflanquin e Cancor).
* En 2011, fusionèt ambe la comunautat de comunas del Tornonés, que compreniá 7 comunas de la partida meridionala del canton de Tornon d'Agenés : Ante, Borlens, Casin de Ròca, Corbiac, Masquièras, Tesac e Tornon d'Agenés, la residéncia. Lo nom cambièt per Fumèl Comunautat.
* Per obligacion Fumèl Comunautat e la Comunautat de comunas de Pena d'Agenés fusionèron lo 1èr de genièr 2017 , en aplicacion de l'Esquèma departamental de cooperacion intercommunala, malgrat los recors depausats per la CC de Pena d'Agenés. Pr'amor de la lei NOTRe del 7 de genièr 2015, la populacion d'un EPCI (Establiment Public de Cooperacion Intercomunala ambe fiscalitat pròpria deu arribar als 15000 abitants (ambe d'excepcions) : la CC de Pena d'Agenés aviá pas que 6678 abitants en 2010. La CC de Pena d'Agenés, creada en 1996, compreniá 8 comunas (la d'Autafaja partiguèt en 2012 per la Comunautat de comunas del Grand Vilanovés). Lo nom venguèt *Comunautat de comunas de Fumèl Val d'Òut*. 

## Composicion
Entre parentèsis, l'intercomunalitat a la fin de 2010.
* Ante (CC del Tornonés)
* Aurador (CC de Pena d'Agenés)
* Blancafòrt de Briolança (CC *du Fumélois-Lémance*)
* Borlens (CC del Tornonés)
* La Capèla Biron (CC *du Fumélois-Lémance*)
* Casin de Ròca (CC del Tornonés)
* Condesaigas (CC *du Fumélois-Lémance*)
* Corbiac (CC del Tornonés)
* Cusòrn (residéncia de la CC *du Fumélois-Lémance*)
* Dòuça (residéncia de la CC de Pena d'Agenés)
* Frespuèg (CC de Pena d'Agenés)
* **[[Fumèl]]** (CC *du Fumélois-Lémance*)
* Macelhs (CC de Pena d'Agenés)
* Maçolés (CC de Pena d'Agenés)
* Masquièras (CC del Tornonés)
* Montairal (CC *du Fumélois-Lémance*)
* Montsempronh e Libòs (CC *du Fumélois-Lémance*)
* Pena d'Agenés (CC de Pena d'Agenés)
* Salvatèrra de Lemança (CC *du Fumélois-Lémance*)
* Sent Front de Lemança (CC *du Fumélois-Lémance*)
* Sent Jòrdi (CC *du Fumélois-Lémance*)
* Sent Salvèstre d'Òut (CC de Pena d'Agenés)
* Sent Vit de Dòrn (CC *du Fumélois-Lémance*)
* Tesac (CC del Tornonés)
* Tornon d'Agenés (residéncia de la CC del Tornonés)
* Tremonts (CC de Pena d'Agenés)
* Trentels (CC *du Fumélois-Lémance*)

## Veire tanben

*Gropaments de comunas d'Òut e Garona
*Arrondiments d'Òut e Garona
*Comunas d'Òut e Garona

## Nòtas
Comunautat de comunas de las Bastidas en Naut Agenés Perigòrd

La **Comunautat de comunas de las Bastidas en Naut Agenés Perigòrd** es una intercomunalitat de la Republica Francesa, situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 200036523.

* Ficha Banatic : https://web.archive.org/web/20200702140828/https://www.banatic.interieur.gouv.fr/V5/recherche-de-groupements/fiche-raison-sociale.php?siren=200036523
* Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-200036523

## Istòria
La comunautat se creèt lo 1èr de genièr 2013 per fusion :
* de la CC de Bastida e Castèls en Guiana (19 comunas);
* de la CC del canton de Castilhonés (10 comunas);
* de la CC CC del País Vilarialés (8 comunas)
* e ambe l'apondi de comunas sense intercomunalitat (6).

## Composicion
Entre parentèsis, l'intercomunalitat en 2012.
* Baugast (CC de Bastida e Castèls en Guiana)
* Bodin de Bòrregard (cap)
* Bornèl (cap)
* Caisac (CC del canton de Castilhonés)
* Cancor (CC de Bastida e Castèls en Guiana)
* Castèlnuèu de Gratacamba (CC de Bastida e Castèls en Guiana)
* Castilhonés (residéncia de la CC del canton de Castilhonés)
* La Cauçada (CC de Bastida e Castèls en Guiana)
* Cavarc (CC del canton de Castilhonés)
* Devilhac (CC  del País Vilarialés)
* Dodrac (CC del País Vilarialés)
* Dosens (CC del canton de Castilhonés)
* Ferrançac (CC del canton de Castilhonés)
* Gavaudun (CC de Bastida e Castèls en Guiana)
* La Landussa (CC del canton de Castilhonés)
* Lo Laussó (CC de Bastida e Castèls en Guiana)
* Lograta (CC del canton de Castilhonés)
* Masièras e Naressa (CC del País Vilarialés)
* Molinet (CC de Bastida e Castèls en Guiana)
* Montanhac de Leda (CC de Bastida e Castèls en Guiana)
* Montauriòl (CC del canton de Castilhonés)
* Montaut (CC del País Vilarialés)
* Montbaús (CC de Bastida e Castèls en Guiana)
* **[[Montflanquin]]** (CC de Bastida e Castèls en Guiana)
* Montsegur (CC de Bastida e Castèls en Guiana)
* Montvièlh (CC de Bastida e Castèls en Guiana)
* Las Palhòlas (CC de Bastida e Castèls en Guiana)
* Parrancuèch (cap)
* Paulhac (CC de Bastida e Castèls en Guiana)
* Lo Raiet (CC del País Vilarialés)
* Ribas (cap)
* Salas (CC de Bastida e Castèls en Guiana)
* La Salvetat de Leda (CC de Bastida e Castèls en Guiana)
* Savinhac de Lèisa (CC de Bastida e Castèls en Guiana)
* Sent Albin (CC de Bastida e Castèls en Guiana)
* Sent Estèfe de Vilarial (CC del País Vilarialés)
* Sent Estròpi de Bòrn (CC del País Vilarialés)
* Sent Martin de Vilarial (cap)
* Sent Maurici de Lestapèl (CC de Bastida e Castèls en Guiana)
* Sent Quentin de Dròt (CC del canton de Castilhonés)
* Serinhac del Puègbodon (CC del canton de Castilhonés)
* Trolhac (cap)
* Vilarial (residéncia de la CC del País Vilarialés)

## Veire tanben

*Gropaments de comunas d'Òut e Garona
*Arrondiments d'Òut e Garona
*Comunas d'Òut e Garona

## Nòtas
Astrochelys yniphora

***Astrochelys yniphora***,  es una espècia de tartuga terrèstra de la familha dels Testudinidae endemica de Madagascar.

S'encontra dins un pichon territòri d'aperaquí 25 a  dins la region de Baly Baly e la vila de Soalala.

*Astrochelys yniphora* foguèt estudiada e descrita pel primièr còp pel zoologista francés Léon Vaillant en 1885. En 2012, i aviá pas que 440 a 700 individús a l'estat salvatge. Menacada pels fuòcs de brossas d'origina umana que visan a crear de zonas de pastura per lo zebu e la collècta d'individús per le trafèc internacional d'animals de companhiá, l'espècia es considerada coma « en perilh critic d'extinccion » (CR) per l'Union internacionala per la conservacion de la natura que l'a tanben inscrita sus la lista de las 100 espècias pus menacadas al monde en setembre de 2012.
Khiamian

250px|right|thumb|Lama ḫiamiana.
Lo **Ḫiamian** qu'ei ua cultura arqueologica neolitica deu Lhevant mediterranèu. Que marca la transicion enter lo Natofian e lo Neolitic.
Marshallés

Lo **marshallés** es una lenga oceaniana parlada a las Illas Marshall. 

## Localizacion
Lo marshallés es parlat dins las Illas Marshall que fan partida  de Micronesia. De comunitats de marshalleses vivon tamben a Hawai'i e als Etats Units continentals.

## Classificacion
Lo marshallés es una de las lengas micronesianas, un grop de las lengas oceanianas. Aquestas fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.

## Escritura
L'alfabet marshallés es:

## Referéncias

## Fonts
*  Lori Philipps, 2004, *[https://web.archive.org/web/20201124122111/https://www.prel.org/wp-content/uploads/2014/06/island_alphabet_book_marshallese.pdf Marshallese Alphabet Book]*, Language Documentation Center, University of Hawai'i.
*  John Lynch, Malcolm Ross, Terry Crowley, 2002, *The Oceanic Languages*, Curzon Language Family Series, Richmond, Curzon Press.
Arrondiment d'Agen

L’**Arrondiment d'Agen** es una division administrativa e una anciana division electorala  francesa situada en Agenés, dins lo departament d'Òut e Garona en region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Lo capluèc es Agen. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian o gascon.

## Composicion
### Abans 2015
L'arrondiment compreniá 12 cantons :
* Canton d'Agen Centre
* Canton d'Agen Nòrd
* Canton d'Agen Nòrd-Èst
* Canton d'Agen Oèst
* Canton d'Agen Sud-Èst
* Canton d'Astahòrt
* Canton de Bauvila
* Canton de La Pluma
* Canton deu Pòrt Senta Maria
* Canton de Preishàs
* Canton de Puègmiròl
* Canton de La Ròca Timbaud

### Dempuèi la refòrma cantonala aplicada en 2015
La composicion e lo nombre de comunas de l'arrondiment a pas cambiat e demòra de 71. I a pas agut de fusion de comunas (escrit en 2020) e an pas modificat la plaça de cada comuna per l'ajustar a una intercomunalitat (de comunas de la Comunautat d'aglomeracion del Grand Vilanovés an demorat dins l'arrondiment d'Agen).

## Istòria
Entre 1790 e 1795, Agen e Valença èran caplòcs de districtes.
Veire Districtes d'Òut e Garona.

## Nòtas
Woleaian

Lo **woleaian** es una lenga oceaniana parlada als Estats federats de Micronesia. 

## Localizacion
Lo woleaian es parlat dins l'atòl de Woleai e dins las illas vesinas, administrativament restacadas a l'Estat de Yap, e que fan partida de las Illas Carolinas.

## Classificacion
Lo woleaian es una de las lengas trukicas, una cadena dialectala de las lengas micronesianas. Aquestas son un grop de las lengas oceanianas, que fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.

## Referéncias

## Fonts
*  Ho-Min Sohn, 1975, *[https://web.archive.org/web/20200703000743/https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/bitstream/10125/62919/9780824882259.pdf Woleian Reference Grammar]*, Pali Language Texts: Micronesia, Honolulu, University Press of Hawai'i.
*  John Lynch, Malcolm Ross, Terry Crowley, 2002, *The Oceanic Languages*, Curzon Language Family Series, Richmond, Curzon Press.
Nauruan

Lo **nauruan** es una lenga oceaniana parlada a Nauru. 

## Localizacion
Lo nauruan es la lenga de l'illa de Nauru.

## Classificacion
Lo nauru es una de las lengas micronesianas. Aquestas son un grop de las lengas oceanianas, que fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.

Lo nauruan es classat per Lynch, Ross e Crowley (2002) coma una de las doas brancas del micronesian. Se diferencia de las autras lengas micronesianas que forman la segonda branca.

## Referéncias

## Fonts
*  John Lynch, Malcolm Ross, Terry Crowley, 2002, *The Oceanic Languages*, Curzon Language Family Series, Richmond, Curzon Press.
Canton de La Ròca Timbaud

Lo **canton de La Ròca Timbaud** es una anciana division administrativa d'Agenés, situada dins l'arrondiment d'Agen, lo departament d'Òut e Garona e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. 7 de las 8 comunas son dempuèi 2015 dins lo canton del País de Sèrras, burèu centralizator a Pena d'Agenés, Sauvanhàs es del canton del Sud-Èst Agenés,  burèu centralizator a Lairac. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian agenés.

## Composicion

## Istòria
Lo canton se creèt pendent la Revolucion . 

## Nòtas
Documents per l'estudi de la lenga occitana

Los **Documents per l'estudi de la lenga occitana** (ISSN 2117-9271 ), o **DELO** es una colleccion de libres en linha, creada en 2010 per Joan Francés Blanc e editada per l’Institut d'estudis occitans de París.

Sa tòca es de botar a posita de totes de libres e d'articles ancians a prepaus de la lenga occitana. Mai de 120 volums son ja estats publicats.

## Ligams extèrnes
* Lo site de la colleccion
* Lo blòg en anglés de la colleccion
* Lo blòg en francés de la colleccion

## Referéncias
Joan Castèths

**Joan Castèths**, en francés *Jean Castex*, vasut lo 25 de junh de 1965 a Vic de Fesensac, qu'ei un haut fonccionnari occitan, purmèr ministre de França de 2020 a 2022.

Membre de l'UMP puish de LR, qu'estó purmèr cònsol de Prada de Conflent (Pirenèus Orientals) de 2008 a 2020, secretari generau adjunt de la presidéncia de la Republica enter 2011 e 2012, conselhèr regionau de Lengadòc e Rosselhon de 2010 a 2015 e conselhèr departamentau dels Pirenèus Orientals (canton dels Pirenèus catalans) de 2015 a 2020. 

Après Matinhon, es nomenat president de la RATP.
## Nòtas et referéncias
Baluan-pam

Lo **baluan-pam** (o paluai) es una lenga oceaniana parlada en Papoa-Nòva Guinèa. 

## Localizacion
Lo baluan-pam es parlat dins las illas de Baluan e Pam,situadas dins la Província de Manus en Papoa-Nòva Guinèa. Los locutors del dialècte de Baluan preferisson utilizar lo nom de paluai per nomenar lor lenga.

## Classificacion
Lo baluan-pam es una de las lengas amiralat. Aquestas son una dels grops de las lengas oceanianas, que fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.

## Referéncias

## Fonts
*  Dineke Schokkin, 2013, *Directionals in Paluai: Semantics, Use and Grammaticalization Paths*, Oceanic Linguistics 52:1, p. 169–191.
*  John Lynch, Malcolm Ross, Terry Crowley, 2002, *The Oceanic Languages*, Curzon Language Family Series, Richmond, Curzon Press.
Lengas amiralat

Las **lengas amiralat** son un grop de lengas oceanianas parladas en Papoa-Nòva Guinèa. 

## Localizacion
Las lengas amiralat son parladas al Nòrd de Nòva Guinèa dins l'archipèla de las illas Amiralat, que l'illa màger es Manus e tamben dins qualquas illas situadas a l'oèst d'aquestas.

## Classificacion
Las lengas amiralat son un de las brancas primàrias de l'oceanian. 

La classificacion intèrna del amiralat es:
* lengas amiralat de l'oèst
**wuvulu, aua
**seimat
**kaniet
*lengas amiralat de l'èst
**lengas manus
***lengas manus de l'oèst
****manus de l'oèst alunhat
*****nyindrou
*****sori-harengan
*****hermit
*****bipi
****manus de l'oèst mejan
*****mondropolon
*****bohuai, tulu
*****levei
*****likum
***lengas manus intermediàrias
****loniu-mokoreng
*****loniu
*****mokoreng
****pak-tong
***lengas manus de l'èst
****ponam
****andra-hus
****leipon
****kurti, kele, ere
****koro, lele, nali, titan
**lengas amiralat del sud-oèst
***nauna
***penchal
***lenkau
***baluan-pam
***lou

## Referéncias

## Fonts
*  John Lynch, Malcolm Ross, Terry Crowley, 2002, *The Oceanic Languages*, Curzon Language Family Series, Richmond, Curzon Press.
Pujòu (omonimia)

**Pujòu** que pòt renviar de cap a :
*comunas
**Pujòls es una comuna agenesa situada dins lo departament d'Òut e Garona.
**Pujòu qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics.
**Pujòu qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus.
**Pujòu-Casalet qu'es ua comuna gascona de Tursan situada dens lo departament de las Lanas.
**Pujòu e Lo Plan qu'es ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas.
**Pujòus qu'es ua comuna gascona deu Vasadés istoric, dens lo departament de Gironda.
**Pujòus de Siron qu'es ua comuna gascona situada dens lo departament de Gironda.
Carluç

**Carluç** es un toponim e antroponim occitan, del diminutiu **Carlucet**:
* Carluç, comuna d’Albigés
* Carluç, comuna de Perigòrd
* Carluç, un vilatge de la comuna de Limuèlh en Perigòrd
* Carluç, un masatge pròche del vilatge de Paliça, dins la comuna de Pitit Braçac en Perigòrd
* Carlucet, una comuna de Carcin
* Carlucet, una anciana comuna de Perigòrd, fusionada en 1825 dins Sent Crespin e Carlucet
* Carlucet, un vilatge de la comuna de Valelhas en Agenés
* Carlucet, un vilatge de la comuna de Casilhac en Carcin
* Carlucet, un vilatge de la comuna de Chailada en Auvèrnhe
* comte de Carluç, un títol nòble donat rapòrt al castèl de Carluç en Perigòrd
Lengas oceanianas de l'oèst

Las **lengas oceanianas de l'oèst** son un grop de lengas oceanianas parladas en Papoa-Nòva Guinèa e a las Illas Salamon. 

## Classificacion
Las lengas oceanianas de l'oèst son una de las brancas primàrias de l'oceanian e acampan quatre grops de lengas:
*lengas sarmi-jayapura
*lengas nòva guinèa del nòrd
*lengas papoanas de la poncha *(papuan tip)*
*lengas mesomelanesianas
**lengas sant george
***lengas salamonicas del nòrd-oèst

## Referéncias

## Fonts
*  John Lynch, Malcolm Ross, Terry Crowley, 2002, *The Oceanic Languages*, Curzon Language Family Series, Richmond, Curzon Press.
Lengas oceanianas centralas orientalas

Las **lengas oceanianas centralas orientalas** son un grop de lengas oceanianas parladas de Micronesia a l'Illa de Pascas. 

## Classificacion
Las lengas oceanianas centralas orientalas son una de las brancas primàrias de l'oceanian e acampan quatre grops de lengas:
*lengas salamonicas del sud-èst
*lengas oceanianas del sud
*lengas oceanianas centralas o lengas fijianas-polinesianas, lengas pacific central
*lengas micronesianas

La classificacion de Lynch, Ross e Crowley (2002) compren un cinquen grop, las lengas utupua-vanikoro; En 2007, Næss e Ross, l'an levat del central oriental, per ne'n far una branca primària de l'oceanian sonat las lengas temotu.

## Referéncias

## Fonts
*  John Lynch, Malcolm Ross, Terry Crowley, 2002, *The Oceanic Languages*, Curzon Language Family Series, Richmond, Curzon Press.
Pierre Hurmic

**Pierre Hurmic** (n. lo 10 d'abriu de 1955 a Sent Palai, en Baisha Navarra) qu'ei un jurista e òme politic basco, deu partit Euròpa Ecologia Los Verds. En 2020, qu'ei elejut màger de Bordèu.
Michaël Delafosse

**Michaël Delafosse** (nascut lo 13 d'abril de 1977 a Montpelhièr) es un ensenhaire e òme politic francés, membre del Partit socialista francés. En 2020 es elegit conse de Montpelhièr.
Travèrsi la carrièra e vos tròbi un trabalh

(en francés, ) es una frasòta prononciada per Emmanuel Macron lo 15 de setembre de 2018.

## Declaracion
Lo 15 de setembre de 2018 a París, al moment de las Jornadas Europèas del Patrimòni, lo president de la Republica Francesa escàmbia amb un òme de 25 ans afirmant que tròba pas d'emplec dins lo sector de l'orticultura malgrat sos esfòrces.

La responsa d'Emmanuel Macron es la seguenta : .

D'unes mèdias nòtan un segur  del president Macron dins sa replica, en particular quand suggerís a son interlocutor de cercar un emplec dins los domenis de l'ostalariá e de la restauracion, alara qu'aqueste aviá prealablament indacat sa formacion d'orticultura. D'autres observan que de caps d'entrepresa cercan de personal qualificat tot en arribant pas a en trobar.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Mercat del trabalh en França
Khatula

**Ḥatula** es un site arqueologic e preïstoric situat sus la penda sud dau wadi de Naḥal Naḥšon, a costat de la vau d'Ayalon, dins los monts de Judea. Lo nom ven de las roïnas de Ḫirbet Ḥatula que se tròban a  a l'est dau site.
Michèle Rubirola

**Michèle Rubirola** (n. lo 28 de julhet de 1956 a Marselha) es una mètja e una femna politica occitana. En 2020 es elegida a la comuna de Marselha. Demissiona per motiu de santat lo 15 de decembre de la meteissa annada.
Lengas oceanianas del sud

Las **lengas oceanianas del sud** son un grop de lengas oceanianas parladas a las Illas Salamon, a Vanuatu e a Nòva Caledònia. 

## Classificacion
La classificacion intèrna de l'oceanian del sud es:
*lengas vanuatu del nòrd
*lengas oceanianas del sud nuclearas
**lengas vanuatu central
**lengas epi-efate
**lengas efate del sud-melanesianas del sud
***efate del sud
***lengas melanesianas del sud
****lengas vanuatu del sud
****lengas caledonianas

## L'ipotèsi del vanuatu nòrd-central
Clark (2009) amassa lo vanuatu del nòrd amb lo vanuatu central e l'epi-efate dins un grop sonat las lengas vanuatu del nòrd-central. Seguís la proposicion de las lengas hebridèas del nòrd de Pawley (1972), una ipotèsi anciana ja evocada per Ray, Capell e Grace al sègle XX.

Lynch (2018) dobta fortament de la validitat d'aquel grop. Clark reconstruís un protovanuatu nòrd-central, que Lynch estima èsser en fach tan pròche del protooceanian, que la possibilitat d'un grop vanuatu nòrd-central n'es d'un biais fondamental afeblida. De mai las innovacions comunas que Clark dona per justificar lo ligam entre las lengas del nòrd e del centre, se tròban pas dins totas las lengas, çò qu'invalida l'ipotèsi d'una origina comuna.

## Referéncias

## Fonts
*  John Lynch, Malcolm Ross, Terry Crowley, 2002, *The Oceanic Languages*, Curzon Language Family Series, Richmond, Curzon Press.
*  John Lynch, 2018, *[https://web.archive.org/web/20200714082445/https://www.langlxmelanesia.com/LLM%20Vol.%2036_Lynch_PNCV.pdf Final Consonants and the Status of Proto-North-Central Vanuatu]*, Language & Linguistics in Melanesia, Journal of the Linguistic Society of Papua New Guinea 36, p. 14-24.
René Cassin

**René Cassin**, nascut lo 5 d'octobre de 1887 a Baiona e mòrt lo 20 de febrièr de 1976 a París, foguèt un jurista, diplomat e òme politic francés.

Membre del governament de la França Liura pendant la Segonda Guèrra Mondiala, foguèt un dels autors de la Declaracion Universala dels Dreches Umans en 1948, vicipresident del Conselh d’Estat de 1944 a 1959, e president de la Cor Europèa dels Dreches Umans de 1965 a 1968. En 1968, recebèt a l'encòp lo Prèmi Nobel de la Patz e lo Prèmi dels Dreches Umans de las Nacions Unidas.
Guajajaras

Los **guajajaras**, que tanben li dison **tenetearas**, son uèi un dels pòbles autoctòns pus nombroses de Brasil. Demòran dins las tèrras indigènas situadas dins l'Estat de Maranhão. En 2010, sa populacion èra de 23 949 personas. La lenga que parlan es lo teneteara, sortit de la familha lingüistica tupí-guaraní.

Son istòria de plus de 380 ans de contactes amb los non-Indians foguèt marcada a l'encòp per de raprochaments amb los blancs e per de refús, somissions, revòltas e grandas tragedias. La revòlta dels guajajaras de 1901 contra los Fraires Capucins es considerada coma la darrièra guèrra contre los indians de l'istòria de Brasil. Coneguts per nombroses brasilians coma *cuia de aço* per la fabricacion d'excellents esplèits pel trabalh. Se  noirisson principalament de la caça e la cultura.

La lenga guajajara aperten a la familha lingüistica tupí-guaraní, las lengas pus pròchas essent l'assurini (de Tocantins), avá-canoeiro, paracanã, suruí (de Pará), tapirapé e tembé, que li es fòrça similari. Los guajajaras nomenan sa lenga *ze'egete* (bona parladissa).
Lengas oceanianas centralas

Las **lengas oceanianas centralas** (o lengas fijianas-polinesianas, lengas pacific central) son un grop de lengas oceanianas parladas a Fiji e en  Polinesia. 

## Classificacion
La classificacion intèrna de l'oceanian central es:
*rotuman
*fijian de l'oèst
*lengas pacific central oriental
**fijian de l'èst
***bauan, gone dau, lauan, lomavaiti
**lengas polinesianas

## Referéncias

## Fonts
*  John Lynch, Malcolm Ross, Terry Crowley, 2002, *The Oceanic Languages*, Curzon Language Family Series, Richmond, Curzon Press.
Lengas temotu

Las **lengas temotu** son un grop de lengas oceanianas parladas a las Illas Salamon. Lo nom ven d'aquest de la província de Temotu.

## Classificacion
La classificacion de Lynch, Ross e Crowley (2002) plaça las lengas utupua-vanikoro dins las lengas oceanianas centralas orientalas. En 2007, Ross e Næss demòstran qu'aquelas lengas, amb un autre pichon grop, las lengas reef-santa cruz, forman una branca primària de l'oceanian. La composicion intèrna del temotu es:
*lengas reef-santa cruz
**äiwoo
***äiwoo
***nanggu
**natügu
***natügu
***nalögo
*lengas utupua 
**nebao *(nembao, amba)*
**asubao *(asumbao)*
**tanibili *(tanimbili)*
*lenguas vanikoro
**teanu *(buma)*
**lovono *(vana, vano, levono)*
**tanema *(tanima, tetau)*

## Referéncias

## Fonts
*   Malcolm Ross, Åshild Næss, 2007, *An Oceanic Origin for Äiwoo, the Language of the Reef Islands?*, Oceanic Linguistics 46:2, p. 456–498.
*  John Lynch, Malcolm Ross, Terry Crowley, 2002, *The Oceanic Languages*, Curzon Language Family Series, Richmond, Curzon Press.
Canton de Puègmiròl

Lo **canton de Puègmiròl** es una anciana division administrativa d'Agenés, situada dins l'arrondiment d'Agen, lo departament d'Òut e Garona e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. Las 10 comunas son dempuèi 2015 dins lo canton del Sud-Èst Agenés,  burèu centralizator a Lairac. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian agenés.

## Composicion

## Istòria
Lo canton se creèt pendent la Revolucion . 

## Nòtas
Canton d'Agen Centre

Lo **canton d'Agen Centre** es una anciana division administrativa d'Agenés, creada en 1973 e suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment d'Agen, lo departament d'Òut e Garona e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. Agen es dempuèi 2015 burèu centralizator de 4 cantons (Agen-1, Agen-2, Agen-3 e Agen-4). Lo còde de l’INSEE èra 47**01**. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian agenés, damb de fenomèns de transicion cap al gascon.

## Composicion

## Istòria dels cantons d'Agen
Lo canton d'Agen Centre se creèt en 1973, atal coma los cantons d'Agen Èst (correspondent al canton d'Agen 2 entre 1801 e 1973), Agen Nòrd e Agen Oèst (en 1984, despartiguèron Agen Èst en cantons d'Agen Nòrd-Èst e Agen Sud-Èst) .

Avant la creacion d'aquel canton, i agèt : lo canton d'Agen entre 1790 e 1801; lo Agen 1 e lo Agen 2 entre 1801 e 1973.

En 2015, lo canton d'Agen Centre foguèt suprimit, atal coma los cantons d'Agen Nòrd, Agen Oèst, Agen Nòrd-Èst e Agen Sud-Èst. Lo despartiment cantonal novèl es : Agen 1 (tròç d'Agen, Bajamont, Folaironas e Lo Pont del Casse), Agen 2 (tròç d'Agen, Boèr e Bonencontre o Nòstra Dama), Agen 3 (tròç d'Agen solet) e Agen 4 (tròç d'Agen e Lo Passatge) .

## Veire tanben
* Cantons d'Òut e Garona
* Canton d'Agen

## Nòtas
Eleccions locaus de 2020 en Occitània Granda

Las **eleccions locaus de 2020 en Occitània Granda** se hason lo 15 de març (purmèr torn) e lo 28 de junh (dusau torn) de 2020. Dens l’estat francés, los conselhs municipaus e los conselhs comunautaris (comunautats de comunas, d'aglomeracion, o metropòlis) son renaverats cada shèis ans dens eleccions on lo medish bulletin e serveish a designar los representants a las duas institucions.

En Occitània Granda, se nòtan las reeleccions deus conses de dreta a Tolosa, Niça, Limòtges e Clarmont, l'eleccion d'un conse d'esquèrra a Montpelhièr, e l'eleccion de conses ecologistas a Marselha e Bordèu.
Garda Colomba

**Garda Colomba** (*Garde-Colombe* en francés), es una comuna novèla dau Daufinat occitan eissida de la fusion de las ancianas comunas d'Aiguians, Lagrand e Sant Genís, situada dins lo departament dels Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Oligoelement

Un **oligoelement** es una sau minerala necesssària a la vida d'un organisme en quantitat febla, generalament inferiora a 1 mg/kg. Se la dòsi aumenta, pòu aver d'efiechs toxics.

## Liames intèrnes

* Alimentacion sana.
* Organisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Teanu

Lo **teanu** (o buma, puma) es una lenga oceaniana parlada a las Illas Salamon. 

## Localizacion
Lo teanu es parlat sus la còsta nòrd de l'illa de Vanikoro. Doas autras lengas aparentadas èran parladas, lo lovono e lo tanema, mas los locutors son ara passats al teanu e demòra sonque qualques ancians que se remembran aquelas lengas. De mai, la còsta sud de Vanikoro, lo territòri tradicional dels tanema, es dempuèi 300 annadas ocupada per de polinesians venguts de Tikopia.

## Classificacion
Lo teanu es una de las lengas utupua-vanikoro. Ross e Næss (2007) an mostrat que forman, amb las lengas reef-santa cruz, las lengas temotu que son una de las brancas primàrias de las lengas oceanianas. Aquestas fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.

## Referéncias

## Fonts
*  Alexandre François, 2009, *[https://www.academia.edu/848677/ The languages of Vanikoro: Three lexicons and one grammar]*, dins Discovering history through language: Papers in honour of Malcolm Ross (ed. Bethwyn Evans), p. 103–126, Pacific Linguistics 605, Canberra, Australian National University.
*   Malcolm Ross, Åshild Næss, 2007, *An Oceanic Origin for Äiwoo, the Language of the Reef Islands?*, Oceanic Linguistics 46:2, p. 456–498.
*  John Lynch, Malcolm Ross, Terry Crowley, 2002, *The Oceanic Languages*, Curzon Language Family Series, Richmond, Curzon Press.
Ministèri de la Justícia (França)

En França, lo **ministre de la Justícia** es un membre del governament nomenat pel president de la Republica sus proposicion del Primièr ministre per dirigir las administracions del ministèri de la Justícia. Ten autoritat suls magistrats del parquet mentre que los del sètge son independents.

Detentor del Grand Sagèl de França, lo ministre de la Justícia pòrta tanben lo títol de **garda dels Sagèls**.
Éric Dupond-Moretti

**Éric Dupond-Moretti**, nascut lo 20 d'abril de 1961 a Maubeuge, es un avocat e òme politic francés possedissent tanben la nacionalitat italiana.

Avocat penalista, es reputat pel nombre d'aquitaments qu'a obtengut sul territòri francés, mas tanben per d'unas controvèrsias que suscita del fach de sa fòrta mediatizacion.

Lo 6 de julhet de 2020, foguèt nomenat garda dels Sagèls, ministre de la Justícia dins lo governament de Joan Castèths, sota la presidéncia d'Emmanuel Macron. 
## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben
Comunautat de comunas de Pòrta d'Aquitània en País de Sèrras

La **Comunautat de comunas de Pòrta d'Aquitània en País de Sèrras** es una anciana intercomunalitat entièrament agenesa, situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN èra 200036572.

* Ficha Banatic : https://web.archive.org/web/20200708115626/https://www.banatic.interieur.gouv.fr/V5/recherche-de-groupements/fiche-raison-sociale.php?siren=200036572
* Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-200036572

## Istòria
La comunautat se creèt damb las 13 comunas actualas lo 1èr de genièr 2013 per fusion :
* de la CC dels Tuquets de Bauvila : 9 comunas;
* de la CC de las Doás Seunas (nom supausat) : 4 comunas de las 6 en 2012 .
Las comunas de Clarmont Sobiran e de Graissàs, inicialament dins la CC de las Doás Seunas, anèron cap a la Comunautat de comunas de las Doás Ribas en 2013 .

Las comunas de Castelculhèr e Sent Pèir de Clairac, sense intercomunalitat en 2013, i participèron en 2014-2015 puèi quitèron la comunautat lo 1èr de genièr 2016 per aderir a l'Aglomeracion d'Agen.

Lo 1èr de genièr de 2022, la comunautat foguèt dissolguda e las comunas foguèron estacadas a l'Aglomeracion d'Agen.

## Composicion
Entre parentèsis, l'intercomunalitat en 2012.
* ***[[Bauvila]]*** (CC dels Tuquets de Bauvila, residéncia)
* Blaimont (CC dels Tuquets de Bauvila)
* Causac (CC dels Tuquets de Bauvila)
* Dondàs (CC dels Tuquets de Bauvila)
* Engairac (CC dels Tuquets de Bauvila)
* **[[Puègmiròl]]** (CC de las Doás Seunas, residéncia)
* La Sauvetat de Savèras (CC dels Tuquets de Bauvila)
* Sent Joan de Turac (CC de las Doás Seunas)
* Sent Martin de Bauvila (CC dels Tuquets de Bauvila)
* Sent Maurin (CC dels Tuquets de Bauvila)
* Sent Romans e lo Nòble (CC de las Doás Seunas)
* Sent Orsisi (CC de las Doás Seunas)
* Tairac (CC dels Tuquets de Bauvila)

## Veire tanben

*Gropaments de comunas d'Òut e Garona
*Arrondiments d'Òut e Garona
*Comunas d'Òut e Garona

## Nòtas
Äiwoo

L**'âiwoo** (o ayiwo, reefs) es una lenga oceaniana parlada a las Illas Salamon. 

## Localizacion
L'äiwoo es parlat dins la illas Reef e tamben sus l'illa magèr de la província de Temotu, Santa Cruz.

## Classificacion
L'äiwoo es una de las lengas reefs-santa cruz. Ross e Næss (2007) an mostrat que forman, amb las lengas utupua-vanikoro, las lengas temotu que son una de las brancas primàrias de las lengas oceanianas. Aquestas fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.

## Escritura
L'alfabet utilizat dins lo dictionari de Næss (2017) es:

## Referéncias

## Fonts
*  Åshild Næss, 2017, *[https://openresearch-repository.anu.edu.au/handle/1885/112469?mode=full A Short Dictionary of Äiwoo]*, Studies in the Languages of Island Melanesia, Asia–Pacific Linguistics 35, Canberra, College of Asia and the Pacific, The Australian National University.
*   Malcolm Ross, Åshild Næss, 2007, *An Oceanic Origin for Äiwoo, the Language of the Reef Islands?*, Oceanic Linguistics 46:2, p. 456–498.
*  John Lynch, Malcolm Ross, Terry Crowley, 2002, *The Oceanic Languages*, Curzon Language Family Series, Richmond, Curzon Press.
Götaland

**Götaland ** (o **Gothia, Gothland, Gothenland** o **Gautland**) es una de las tres regions istorica de Suècia e compren detz províncias. Geograficament, es situat dins lo sud de Suècia, delimitat al nòrd per Svealand, amb los bòsques prigonds de Tiveden, Tylöskog e Kolmården marcant la frontièra.

Götaland èra autrecòps constituït de pichons reialmes, e li disián sos abitants *gautar* en noroèc. Pr’aquò, lo tèrme fasiá principalament referéncia a la populacion del Västergötla modèrne. Sembla qu'aqueles èran los meteisses que los geats, lo pòble del eròi Beowulf dins l'epopèia nacionala d'Anglatèrra.

Las detz províncias istoricas (*landskap*) de Götaland son:  Småland, Öland, Västergötland, Östergötland, Dalsland (en clar sus la mapa) e dempuèi lo sègle XVIIen Bohuslän, Halland, Escània (*Skåne*), Blekinge e Gotland (en escur sus la mapa).
Canton de Preishàs

Lo **canton de Preishàs** es una anciana division administrativa d'Agenés, situada dins l'arrondiment d'Agen, lo departament d'Òut e Garona e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. Las 9 comunas son dempuèi 2015 dins lo canton del Jonhent, burèu centralizator a Gulhon. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian agenés.

## Composicion

## Istòria
Lo canton se creèt pendent la Revolucion . 

## Nòtas
Svealand

**Svealand** (literalament: lo país dels svears) es una de las tres grandas regions istoricas de Suècia ; las doas autras son Götaland, al sud, e Norrland, al nòrd. Cobrís uèi de territòris situats al sud e al nòrd de la capitala Estocòlme, per s'alargar cap a la frontièra amb Norvègia a l'oèst. Svealand es constituït de las províncias de Dalecarlia, Västmanland, Uppland, Värmland, Närke e Södermanland.

Las províncias Åland (illas qu'apertenon uèi a Finlàndia) e Gästrikland an periodicament apertengut a Svealand. Värmland e benlèu tanben Närke fasián partit a l'origina de Götaland.
Lelepa

Lo **lelepa** es una lenga oceaniana parlada a Vanuatu. 

## Localizacion
Lo lelepa es parlat sus l'illa pichona de meteis nom e dins lo vilatge nòu de Mangaliliu, sus la còsta de l'illa pròcha d'Efate.

## Classificacion
Lo lelepa es una lenga epi-efate, un grop de las lengas oceanianas del sud restacat a las lengas oceanianas. Aquestas fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.

## Referéncias

## Fonts
*  Sébastien Lacrampe, 2009, *Possession in Lelepa, a Language of Central Vanuatu*, tèsa, School of Language, Arts and Media, Pacific Languages Unit, The University of the South Pacific.
*  John Lynch, Malcolm Ross, Terry Crowley, 2002, *The Oceanic Languages*, Curzon Language Family Series, Richmond, Curzon Press.
Nêlêmwa

Lo **nêlêmwa** (o nêlêmwa-nixumwak, kumak, fwa kumak) es una lenga oceaniana parlada a Nòva Caledònia. 

## Localizacion
Lo nêlêmwa e lo nixumwak son dos dialèctes de la meteissa lenga. Lo nêlêmwa es parlat dins lo districte costumièr dels nenema qu'es situat dins la region de Poum, dins aquela de Tiabet e tamben dins las illetas vesinas de Baaba, Neba, Tâânlo,Tié, Yandé e Yenghebane. Lo nixumwak es parlat dins la region de Koumac, çò que fa qu'es sovent nomenat kumak.

## Classificacion
Lo nêlêmwa es una lenga caledoniana, un grop de las lengas oceanianas del sud restacat a las lengas oceanianas. Aquestas fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.

## Referéncias

## Fonts
*  Isabelle Bril, 2002, *Le Nêlêmwa (Nouvelle-Calédonie). Analyse syntaxique et sémantique*, Langues et cultures du Pacifique 16, Publications de la SELAF n° 403, París, Peeters.
*  John Lynch, Malcolm Ross, Terry Crowley, 2002, *The Oceanic Languages*, Curzon Language Family Series, Richmond, Curzon Press.
Lengas vanuatu del sud

Las **lengas vanuatu del sud** son un grop de lengas oceanianas parladas a Vanuatu. Las lengas son parladas dins las illas d'Erromango, Tanna e Aneityum, situadas dins la província de Tafea.

## Classificacion
La classificacion intèrna del vanuatu del sud es:
*lengas vanuatu del sud
**lengas erromango
***lengas erromango del nòrd
****ura
****ulaha
***lengas erromango del sud
****sie, *sye, erromangan*
****sorung
**lengas tanna
***lengas tanna del nòrd
****tanna del nòrd
****lenakel
****whitesands
***lengas tanna del sud
****tanna del sud-oèst
****kwamera
****aneityum
*****anejom

## Referéncias

## Fonts
*  John Lynch, Malcolm Ross, Terry Crowley, 2002, *The Oceanic Languages*, Curzon Language Family Series, Richmond, Curzon Press.
Lengas caledonianas

Las **lengas caledonianas** (o lengas kanak, lengas neocaledonianas) son un grop de lengas oceanianas parladas a Nòva Caledònia. Las lengas son parladas dins l'illa de Nòva Caledònia e dins l'archipèla de las Illas Leialtat.

## Classificacion
La classificacion intèrna del caledonian es:
*lengas caledonianas de Grande Terre
**lengas caledonianas del nòrd
***nyelâyu
***nêlêmwa e kumak
***caac
***yuanga
***jawe
***nemi
***fwâi
***pije
***pwapwâ
***pwaamèi
***voh-kone: hmwaveke, hmwaeke e vamale, haveke, haeke, bwatoo, waamwang
***cèmuhî
***paicî
**lengas caledonianas del sud
***arhö
***arhâ
***ajië
***orowe
***sîshëë
***neku
***tîrî o tinrin 
***xârâcùù
***xârâgurè
***drubea
***numèè
*lengas illas leialtat
**iaai
**drehu
**nengone

## Referéncias

## Fonts
*  John Lynch, Malcolm Ross, Terry Crowley, 2002, *The Oceanic Languages*, Curzon Language Family Series, Richmond, Curzon Press.
Comunautat de comunas deu Jonhent e deus Tuquets de Preishàs

La **Comunautat de comunas deu Jonhent e deus Tuquets de Preishàs** o **Comunautat de comunas del Jonhent e dels Tuquets de Preishàs** es ua intercomunalitat entièrament agenesa, situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 200068922. La partida Jonhent es lingüisticament gascona e la partida Preishàs lengadociana.

* Ficha Banatic : https://www.banatic.interieur.gouv.fr/V5/recherche-de-groupements/fiche-raison-sociale.php?siren=200068922
* Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-200068922

## Istòria
La comunautat se creèt per fusion de la CC deu Jonhent (creada en 1999) e de la CC del Canton de Preishàs (creada en 1997) .

La CC deu Jonhent comprenè totas las 10 comunas de l'ancian canton deu Pòrt Senta Maria e 8 comunas de las 11 de l'ancian canton de Damasan.

La CC del Canton de Preishàs comprenè las 9 comunas d'aqueth ancian canton e la comuna de Sent Barç, de l'ancian Canton de Vilanuèva d'Òut-Sud.

Sembla que la comuna de Sent Laurenç èra de de la Comunautat de comunas de la Vath d'Albret avant 2017 (mès es benlèu ua error). En tot cas es adara dens la Comunautat de comunas deu Jonhent e deus Tuquets de Preishàs .

Las comunas deus ancians cantons deu Pòrt Senta Maria e de Preishàs èran de la província de Guiana, las de l'ancian canton de Damasan e Sent Laurenç de Gasconha.

## Composicion
Entre parentèsis, l'intercomunalitat en 2016.
* Ambruç (CC deu Jonhent)
* Basens (CC deu Jonhent)
* Borran (CC deu Jonhent)
* La Cepeda (CC del Canton de Preishàs)
* Clarmont Devath (CC deu Jonhent)
* Corts (CC del Canton de Preishàs)
* Damasan (CC deu Jonhent)
* Fregimont (CC deu Jonhent)
* Galapian (CC deu Jonhent)
* La Garriga (CC deu Jonhent)
* Granjas d'Òut (CC del Canton de Preishàs)
* **[[Gulhon]]** (CC deu Jonhent, residéncia)
* Launhac (CC del Canton de Preishàs)
* Lusinhan Petit (CC del Canton de Preishàs)
* Madalhan (CC del Canton de Preishàs)
* Montpesat (CC del Canton de Preishàs)
* Monurt (CC deu Jonhent)
* Nicòla (CC deu Jonhent)
* Lo Pòrt Senta Maria (CC deu Jonhent)
* Preishàs (CC del Canton de Preishàs, anciana residéncia)
* Pug d'Agenés (CC deu Jonhent)
* Rasimet (CC deu Jonhent)
* Sent Barç (CC del Canton de Preishàs)
* Sent Laurenç (CC de la Vath d'Albret = Nerac)
* Sent Lèu (CC deu Jonhent)
* Sent Leugèr (CC deu Jonhent)
* Sent Per de Busèth (CC deu Jonhent)
* Sent Sardòs (CC del Canton de Preishàs)
* Sent Sauvi (CC deu Jonhent)

## Véser tanben

*Gropaments de comunas d'Òut e Garona
*Arrondiments d'Òut e Garona
*Comunas d'Òut e Garona

## Nòtas
Paicî

Lo **paicî** es una lenga oceaniana parlada a Nòva Caledònia. 

## Localizacion
Lo paicî es parlat dins lo nòrd de Nòva Caledònia. La magèr part dels locutors vivon sus la còsta èst, entre las valadas de Ponérihouen e d'Amoa. D'autres son establits dins la valada de Koné, sus la còsta oèst, e tamben al sud de Ponérihouen.

## Classificacion
Lo paicî es una lenga caledoniana, un grop de las lengas oceanianas del sud restacat a las lengas oceanianas. Aquestas fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.

## Referéncias

## Fonts
*  Jean-Claude Rivierre, 1983, *Dictionnaire paicî-français (Nouvelle Calédonie)*, Langues et Cultures du Pacifique 4, Selaf, París, Peeters.
*  John Lynch, Malcolm Ross, Terry Crowley, 2002, *The Oceanic Languages*, Curzon Language Family Series, Richmond, Curzon Press.
Canton d'Astahòrt

Lo **canton d'Astahòrt** es ua anciana division administrativa d'Agenés, situada en Gasconha, dens l'arrondiment d'Agen, lo departament d'Òut e Garona e la region d'Aquitània, adara de Navèra Aquitània. Las 8 comunas son despuish 2015 dens lo canton deu Sud-Èst Agenés, burèu centralizator a Lairac. La lenga autoctòna es l'occitan gascon.

## Composicion

## Istòria
Lo canton se creèc pendent la Revolucion . I agoc tanben un canton de Lairac entre 1790 e 1801
.
En 1801, quan lo nombre deus cantons estoc demingat, lo canton d'Astahòt ganhèc las comunas de Cadacòsta, Cuc, Halhs, Sauvatèrra e Sent Danís Sent Micolau de la Val Èrma e Sent Sist, deu canton de Cadacòsta, suprimit, e Lairac, deu canton de Lairac, suprimit. Cunhat au sud deu departament, lo canton d'Astahòrt contenèva probablament abans 1801 Barbonvièla, *Paraix* e lo caplòc . 
A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, lo canton passèc entièrament dens lo canton del Sud-Èst Agenés (burèu centralizator Lairac), per lo decret deu 26 de heurèr de 2014 , en aplicacion de las leis deu 17 de mai de 2013 (lei organica 2013-402 e lei 2013-403).

## Nòtas
Drubea

Lo **drubea** (o ndumbea) es una lenga oceaniana parlada a Nòva Caledònia. Lo nom es l'origina d'aquel de la vila de Nomea coma tamben d'aquel de Dumbéa. Un dels dialèctes de la lenga, lo paita, a donat lo nom de la vila de Païta. 

## Localizacion
Lo drubea es pus parlat a Nomea, Dumbéa o Païta. Los drubea, que pas mai de 200 o 300 parlan encara la lenga, vivon al nòrd-oèst de Nouméa e dins la region d'Ounia sus la còsta orientala.

## Classificacion
Lo drubea es una lenga caledoniana, un grop de las lengas oceanianas del sud restacat a las lengas oceanianas. Aquestas fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.

## Referéncias

## Fonts
*  Matthew Gordon, Ian Maddieson, 1999, *The Phonetics of Ndumbea*, Oceanic Linguistics 38:1, p. 66-90.
*  John Lynch, Malcolm Ross, Terry Crowley, 2002, *The Oceanic Languages*, Curzon Language Family Series, Richmond, Curzon Press.
Numèè

Lo **numèè** es una lenga oceaniana parlada a Nòva Caledònia. 

## Localizacion
Lo numèè es dins lo sud de l'illa, sus la còsta orientala a Goro, dins la comuna de Yaté e tamben sus l'illa de Ouen, que depend de la comuna del Mont-Dore. Un dialècte del numèè, lo kwenyii, es parlat sus l'Île des Pins.

## Classificacion
Lo numèè es una lenga caledoniana, un grop de las lengas oceanianas del sud restacat a las lengas oceanianas. Aquestas fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.

## Referéncias

## Fonts
*  Matthew Gordon, Ian Maddieson, 1999, *The Phonetics of Ndumbea*, Oceanic Linguistics 38:1, p. 66-90.
*  John Lynch, Malcolm Ross, Terry Crowley, 2002, *The Oceanic Languages*, Curzon Language Family Series, Richmond, Curzon Press.
Dua Lipa

**Dua Lipa** (; Londres, 22 d'agost de 1995) es una cantautriz, compositritz e modèl britanica e albanesa.

## Discografia
* *[[Dua Lipa (album)|Dua Lipa]]* (2017)
* *[[Future Nostalgia]]* (2020)

## Nòtas

## Referéncias
Lista dels presidents de Mali

200px|thumb|blason de Mali.
Vaquí la lista dels presidents de Mali dempuèi 1960.

## Nòtas
* moriguèt durant son govèrn (†)
* depausat (♠)

## Vejatz tanben
* lista dels primièrs ministres di Mali
Fwâi

Lo **fwâi** es una lenga oceaniana parlada a Nòva Caledònia. 

## Localizacion
Lo fwâi es parlat dins la comuna de Hienghène, sus la còsta èst.

## Classificacion
Lo fwâi es una lenga caledoniana, un grop de las lengas oceanianas del sud restacat a las lengas oceanianas. Aquestas fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.

## Referéncias

## Fonts
*  André-Georges Haudricourt, Françoise Ozanne-Rivierre, 1982, *Dictionnaire thématique des langues de la région de Hienghène (Nouvelle-Calédonie), pije, fwâi, nemi, jawe. Précédé d'une phonologie comparée des langues de Hienghène et du proto-océanien*, Asie-Austronésie 4, Selaf, París, Peeters.
*  John Lynch, Malcolm Ross, Terry Crowley, 2002, *The Oceanic Languages*, Curzon Language Family Series, Richmond, Curzon Press.
Cascadas de Lavie

Lei **Cascadas de Lavie** es un quartier dau quatren arrondiment de Marselha.

## Geografia
Lo quartier es au Nòrd Oèst dau 4en arrondiment, a la limita dau 13en arrondiment.

Es electoralament partejat entre lei cantons de Marselha 1 e Marselha 5.

## Istòria
Tèn lo sieu nom de Léon Lavie, un industriau qu'explechava dei molins idaulics.
Canton de Marselha 1

Lo **canton de Marselha 1** es una division electorala de la vila de Marselha. Lo còde estatistic de l’INSEE es **13 12**. La populacion es de  abitants (). 

## Istòria
Lo darrier descopatge dei Bocas de Ròse en cantons se fa pèr lo decrèt n°2014-271 dau 27 de febrier de 2014. Lei novèus cantons intran en vigor lo 22 de març de 2015.

## Conselhiers departamentaus

## Referéncias
Canton de Castèlgelós

Lo **canton de Castèlgelós** es ua anciana division administrativa de Vasadés e d'Agenés, entièrament en Gasconha, situada dens l'arrondiment de Nerac, lo departament d'Òut e Garona e la region d'Aquitània, adara de Navèra Aquitània. Las 7 comunas son despuish 2015 dens lo canton de *Les Forêts de Gascogne* (en francés), donc Los Bòscs (las Ahorèsts ? las Seuvas ?) de Gasconha, burèu centralizator a Castèlgelós. La lenga autoctòna es l'occitan gascon occidentau.

## Composicion

## Istòria
Lo canton se creèc pendent la Revolucion . 

## Nòtas
Araucaria columnaris

**Araucaria columnaris** es una espècia de conifèr de la familha Araucariaceae, endemic de Nòva Caledònia.
## Descripcion

En Nòva Caledònia  d'ont es originari, buta dreit la verticala. Pr’aquò, dins las autres zonas que i foguèt implantat, buta normalament fins a una nautor de  puèi se met a butar clinat cap a l'eqüator. De mai l'arbre es implantat luenh de l'equator, de mai son inclinason es prononciada. La causa d'aqueste fenomèn es per ara inexplicada.

## Reparticion
Coma 13 espècias d'Araucarias sur 19, le pin colomnari es endemic de Nòva Caledònia.

Es l'arbre famós que cobrís l'Île des Pins que li donèt lo nom. James Cook, en 1774, mentre qu'apercebiá de son naviri aqueles grands arbres cobrissennt los ribatges d'una illa ont gausèt pas desbarcar, la baptisèt *Isle of Pines*.

## Simbolica
Dins la cultura canac, aquel arbre es plantat dins los luòcs sagrats, sul camin central central que mena a la granda casa, e a l'entorn de las abitacions dels òmes de reng enauçat.

## Galariá

Image:Araucaria_columnaris1.jpg|La forma caracteristica de colomna
Image:Araucaria_columnaris.png|Esquema de l'estaca de las brancas
Image:P1240159 -Araucaria columnaris- J.Botanique Peradeniya.jpg|thumb|Pòrt erratic d'Araucaria columnaris au JB de Peradeniya al Sri-Lanka.


## Nòtas e referencias


## Ligams extèrnes
* endemia.nc ''Araucaria columnaris''
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Cèmuhî

Lo **cèmuhî** es una lenga oceaniana parlada a Nòva Caledònia. 

## Localizacion
Lo cèmuhî es parlat dins la comuna de Touho, sus la còsta èst.

## Classificacion
Lo cèmuhî es una lenga caledoniana, un grop de las lengas oceanianas del sud restacat a las lengas oceanianas. Aquestas fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.

## Referéncias

## Fonts
*  Jean-Claude Rivierre, 1972, *Les tons de la langue de Touho (Nouvelle Calédonie). Étude diachronique*, Bulletin de la Société de Linguistique de Paris LXVII:1, p. 301-316.
*  John Lynch, 2002, *Cèmuhî*, dins John Lynch, Malcolm Ross, Terry Crowley (eds.), The Oceanic Languages, p. 753-764, Curzon Language Family Series, Richmond, Curzon Press.
*  John Lynch, Malcolm Ross, Terry Crowley, 2002, *The Oceanic Languages*, Curzon Language Family Series, Richmond, Curzon Press.