open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adam Fortunate Eagle

**Adam Fortunate Eagle** o **Amabese** (Red Lake, Minnesòta, 1929) z-es un activista amerindian, filh d’una chippewa e d'un suedés. Balhèt de classas au licèu Haskell de Kansas. Mai tard fuguèt lidèr espirituau daus Gardians de la Sagrada Tradicion daus Fabricants de Pipas, e un daus instigadors de l'ocupacion d’Alcatraz en 1969. En 1973 fuguèt recebut en audiéncia per lo Papa, en 1987 fuguèt arrestat per ténher de plomas d’una espècia protegida, e en 1992 escriguèt *Alcatraz ! Alcatraz ! The indian ocupation of 1969-1971*.

## Ligam
 
* Biografia
Freda Ahenakew

**Freda Ahenakew** (Ahtahkakoop, Saskatchewan, 1932) z-es un escriveire e lingüista cree de Canadà. Estudièt a l'universitat e balhèt de classas a la reservacion Lac la Ronde. Tanben z-es estada assessora lingüistica au Prince Albert Land Council. Fuguèt nomenada Doctoressa Honoris causa en 1997, e membre de l'Òrdre de Canadà dempuèi 1998. Z-es una granda especialista en lenga cree, z-a escrit *Cree Language Structures: A Cree Approach* (1987), *Kthkominawak otbcimowiniwbwa/Our grandmothers' lives, as told in their own words* (1992), *Wanisinwak iskwesisak : awasisasinahikanis = Two little girls lost in the bush: a Cree story for children* (1991), e *Wisahkecahk flies to the moon* (1999).

## Bibliografia
* *Cree language structures : a Cree approach* (1987)
* *How the birch tree got its stripes : a Cree story for children* (1988)
* *How the mouse got brown teeth : a Cree story for children* (1988) 
* *Wisahkecahk Flies to the Moon* (1999)
Ablainzevelle

****  es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.

## Geografia

* Situat a 139 m&egrave;tres d'altitud e vesin de las municipalitats de Bucquoy e de Achiet-Lo-Grand, aperaqu&iacute; 191 abitants residisson en la municipalitat de Ablainzevelle.

* Situé à 139 mètres d'altitude et voisin des communes de Bucquoy et d'Achiet-Le-Grand, environ 191 habitants résident dans la commune d'Ablainzevelle.

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Acquin-Westbécourt

**Acquin-Westbécourt** es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.

## Geografia

La geografia locala es typique d'aquela d'aquela z&ograve;na del departament del Passatge-de-Calava, caracterizada per un relief leugi&egrave;r e una moza&iuml;que de pradas, bosquets, amb nombre d'espleitacions agric&ograve;las sigu&eacute;es a l'entorn de la municipalitat-centri.

Acquin A traversat per un dels afluents de riu de la region de l'anautit-pa&iacute;s, u&egrave;i ass&eacute;ch&eacute; pendent una granda part de l'an.

La municipalitat a compausat de set caserius : 
* Lo val de Acquin, 
* Lauwerdal, 
* Nordal, 
* Lo Poovre,
* Westb&eacute;court, 
* Merzoil e 
* La Wattine.

la géographie locale est typique de celle de cette zone du département du Pas-de-Calais, caractérisée par un relief léger et une mozaïque de prairies, bosquets, avec nombre d'exploitations agricoles siguées autour de la commune-centre.

Acquin est traversé par un des affluents de rivière de la région du haut-pays, aujourd'hui asséché pendant une grande partie de l'année.

La commune est composée de sept hameaux : 
* Le val d'Acquin, 
* Lauwerdal, 
* Nordal, 
* Le Poovre,
* Westbécourt, 
* Merzoil et 
* La Wattine.

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

Acquin &Egrave;ra un domeni del abbaye de Sant Bertin recens&eacute; en lo **'polyptyque'' del abbaye de Sant Bertin'' redigit pel abb&eacute; Adalard dintre 844 e 859.


Acquin était un domaine de l'abbaye de Saint Bertin recensé dans le **'polyptyque* de l'abbaye de Saint Bertin* rédigé par l'abbé Adalard entre 844 et 859.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Agnez-lès-Duisans

****  es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.

## Geografia

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

Un grop de combat de la  DLM Division Leugi&egrave;ra M&eacute;canis&eacute;e, f&ograve;r&ccedil;a de 60 blind&egrave;sse, #trobar lo 25° regiment de la 7° panzer division lo 21 de mai de 1940 v&egrave;rs 19 h ; lo lu&ograve;c de afrontament #comen&ccedil;ar al sud es d'Anautitas Avesnes quand los franceses en arribant per la N39 dempu&egrave;i Etrun #trobar blind&egrave;sse alemands en abans del vilatge d'Anautitas Avesnes ; lo camp de batalha se #estendre de contunh dins la z&ograve;na compresa entre Anautitas Avesnes e Agnez. Lo combat #&egrave;sser rude mas pas #&egrave;sser decisiu per quiconque. Los dos bellig&eacute;rants #partir  en direccion de Agnez e se #tustarrar cadun a una linha de defensa anglesa #que los canons anti-carris britanics #dobrir lo fu&ograve;c per m&eacute;garde los ne blind&egrave;sse dess&uacute;s franceses. Aquel combat a la casuda de la nu&egrave;ch se #desenrotllar entre Warlus e Duisans.

Un groupe de combat du  DLM Division Légère Mécanisée, fort de 60 blindés, rencontra le 25° régiment de la 7° panzer division le 21 mai 1940 vers 19 h ; le lieu d'affrontement commença au sud est de Hautes Avesnes lorsque les français arrivant par la N39 depuis Etrun trouvèrent des blindés allemands en avant du village de Hautes Avesnes ; le champ de bataille s'étendit ensuite à la zone comprise entre Hautes Avesnes et Agnez. Le combat fut rude mais il ne fut décisif pour quiconque. Les deux belligérants repartirent  en direction d'Agnez et ils se heurtèrent chacun à une ligne de défense anglaise dont les canons anti-chars britanniques ouvrirent le feu par mégarde sur les blindés français. Ce combat à la tombée de la nuit se déroula entre Warlus et Duisans.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Comunas del Pas de Calais

Lista de las 894 comunas del Pas de Calais per òrdre alfabetic, amb lo còdi INSEE e lo còdi postal màger.

## A

## B

## C

## D

## E

## F

## G

## H

## I

## J

## L

## M

## N

## O

## P

## Q

## R

## S

## T

## V

## W

## Y

## Z
Airon-Saint-Vaast

****  es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.

## Geografia

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

Coss&iacute; totas las municipalitats en portant la paraula Santa, la Revolucion #cambiar lo nom de Airon Sant Vaast per preocupacion de d&eacute;christianisation. Es aital coma lo vilatge #prene lo nom de Airon la Republica. A dempu&egrave;i trobat lo sieu nom d'origina.

Comme toutes les communes portant le mot Saint, la Révolution changea le nom d'Airon Saint Vaast par souci de déchristianisation. C'est ainsi que le village prit le nom de Airon la République. Il a depuis retrouvé son nom d'origine.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Aix-en-Issart

****  es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.

## Geografia

Aix-En-Issart es un vilatge bastit la longitud del Bra&ccedil; de Brosne, riu afluent de la Canche. En amont se tr&ograve;ba Sempy, en aval Marant.

Aix-en-Issart est un village construit le long du Bras de Brosne, rivière affluent de la Canche. En amont se trouve Sempy, en aval Marant.

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Aix-Noulette

****  es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.

## Geografia

Aix-Noulette Se situa pr&egrave;s de Li&eacute;vin sus la rota nacionala B&eacute;thune-Arras.

Aix-Noulette se situe près de Liévin sur la route nationale Béthune-Arras.

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

**Aix-Noulette** Es d'origina gallo romaine (de aix ; aqua ; d'aiga).

**Aix-Noulette** est d'origine gallo romaine (de aix ; aqua ; eau).

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Alembon

****  es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.

## Geografia

Alembon, dins lo pa&iacute;s de Licques, es un vilatge de la boutonni&egrave;re del Boulonnais. Lo un de los sieus caserius, lo Ventu de Alembon, fa de partits ponches los mai elevats d'aquel mass&iacute;s.

Alembon, dans le pays de Licques, est un village de la boutonnière du Boulonnais. L'un de ses hameaux, le Ventu d'Alembon, fait partie des points les plus hauts de ce massif.

## Istòria

Alembona, Elembon Existissi&aacute; ja en 671.

Alembona, Elembon existait déjà en 671.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Alincthun

****  es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.

## Geografia

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

Mai de doas dotzenas de caserius e de lu&ograve;cs-diches forman Alincthun.
Los mai renomm&eacute;s son : La Bassa Vall&eacute;e, anciana cita de ca&ccedil;a a la Mi&egrave;ja Edat dels n&ograve;bles senhors; la Fresnoye e lo sieu cast&egrave;l, lo Fay e la Liane, lo masatge caseriu mai important #que deu lo sieu nom al riu #que la trau&egrave;ssa.
La gl&egrave;isa, #que data del peri&ograve;de ogivale, a #&egrave;sser reconstruite l'an 1850. Las si&aacute;s vidrieres an #&egrave;sser recentament meses n'estat per la comuna.

Fin finala, lo passat alunhat de Alincthun es encara visible a trav&egrave;rs dels cav&ograve;ts romaines e m&eacute;rovingiennes de descob&egrave;rtas en maints endroits sul territ&ograve;ri communal.

Plus de deux douzaines de hameaux et de lieux-dits forment Alincthun.
Les plus renommés sont : La Basse Vallée, ancien rendez-vous de chasse au Moyen Âge des nobles seigneurs; la Fresnoye et son château, le Fay et la Liane, le hameau le plus important qui doit son nom à la rivière qui le traverse.
L'église, qui date de la période ogivale, a été reconstruite en 1850. Ses vitraux ont été récemment remis en état par la commune.

Enfin, le passé lointain d'Alincthun est encore visible à travers les tombes romaines et mérovingiennes découvertes en maints endroits sur le territoire communal.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Angres

****  es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.

## Geografia

Angres Es una municipalitat de la banl&egrave;ga de Li&eacute;vin, a traversat per l'A26 e per la D58E.

Angres est une commune de la banlieue de Liévin, elle est traversée par la A26 et par la D58E.

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

**Angres** A #&egrave;sser ocupada dempu&egrave;i l'ep&ograve;ca gallo romaine.

**Angres** a été occupée dès l'époque gallo romaine.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Annequin

**Annequin**  es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
## Geografia

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

Annequin, Proven del nom &laquo; &Ograve;me germanique &raquo; e del suffixe flamenc &laquo; kins &raquo;. Siatz, en 1184, Annekins
Vast domeni de Annequin a Mazingarbe #qu'aperteni&aacute; als ch&acirc;telains de Lens de contunh al senhor de Fruges.
I i avi&aacute; un superbe cast&egrave;l de la , #que i agu&egrave;t destruit l'an 1820.

La populacion de Annequin
1469 : 25 familhas
1698 : 245 abitants
1790 : 460 abitants
1921 : 1804 abitants 
Epoque #que #con&eacute;isser un f&ograve;rt accroissement amb la dubertura de la mina a la fin de la .
La fosse 9 #qu'a fach viure los abitants de la municipalitat pendent un s&egrave;gle a barrat l'an 1963.

Exist&iacute;s pauc de refer&eacute;ncias escrichas sus l' ist&ograve;ria de la comuna. Totun, cap a 1770, lo cur&eacute; de Annequin escrivi&aacute; : &laquo; Annequin es la mai paura parr&ograve;quia del dioc&egrave;se &raquo;.
A aquel peri&ograve;de, existissi&aacute; dos dictam evocadors :
&laquo; In pas grand marmite amb res de ins &raquo;
&laquo; Annequin, los bousates &raquo; #que tradusissi&aacute; lo dolent estat de las rotas.

Annequin, provient du nom « Homme germanique » et du suffixe flamand « kins ». Soit, en 1184, Annekins
Vaste domaine d’Annequin à Mazingarbe qui appartenait aux châtelains de Lens puis au seigneur de Fruges.
Il y avait un superbe château du , qui fut détruit en 1820.

La population d’Annequin
1469 : 25 familles
1698 : 245 habitants
1790 : 460 habitants
1921 : 1804 habitants 
Epoque qui connut un fort accroissement avec l’ouverture de la mine à la fin du .
La fosse 9 qui a fait vivre les habitants de la commune pendant un siècle a fermé en 1963.

Il existe peu de références écrites sur l’histoire de la commune. Toutefois, vers 1770, le curé d’Annequin écrivait : « Annequin est la plus pauvre paroisse du diocèse ».
A cette période, il existait deux dictons évocateurs :
« In ne grande marmite avec rien d’ins »
« Annequin, les bousates » qui traduisait le mauvais état des routes.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Anvin

**Anvin**  es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
## Geografia

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

En 1918, del temps que la t&egrave;sta sarra, lo &eacute;vacuation de la populacion de la conca houiller se fa via 3 z&ograve;nas (Anvin, Fruges e Hesdin , segon lo pl&agrave;nol del *en Comandant Netter*, agregat al gabinet civil del president del Conselh, ministre de la gu&egrave;rra) . Es per Anvin #que se desl&ograve;tja &ccedil;&ograve; de m&egrave;s de grand nombre de personas (43 000 refugiats segon lo Archiviste d&eacute;partemental ), apr&egrave;s los aver-i protegit en de grandas tendas proporcionadas pel Minist&egrave;ri de la Gu&egrave;rra, caduna en podent protegir 2000 personas. 
Lo centre de Hesdin dispausava pas que de 50 tendas previst per 1500 personas e aquel de Fruges ne dispausava pas de degun .

En 1918, alors que le front approche, l'évacuation de la population du bassin houiller se fait via 3 zones (Anvin, Fruges et Hesdin , selon le plan du *Commandant Netter*, attaché au cabinet civil du président du Conseil, ministre de la guerre) . C'est par Anvin qu'on évacue le plus grand nombre de personnes (43 000 réfugiés selon l'Archiviste départemental ), après les avoir abrité dans de grandes tentes fournies par le Ministère de la Guerre, chacune pouvant abriter 2000 personnes. 
Le centre d'Hesdin ne disposait que de 50 tentes prévues pour 1500 personnes et celui de Fruges n'en disposait d'aucune .

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lo Chamin de Sent Jaume

**Lo Chamin de Sent Jaume** es un ostau d'edicion especializat dins la lenga occitana e subretot dins la literatura lemosina.
Estó creat en 1984 per Jan dau Melhau.
Institut d'Estudis Occitans de Dordonha

L**'Institut d'Estudis Occitans de Dordonha** (IEO de Dordonha, o tanben IEO 24) es la seccion del departament de Dordonha de l'IEO, associacion culturala declarada d'utilitat publica. Correspond mai que mai al parçan de Perigòrd, valent a dire una preséncia lemosina en tèrra aquitana, mas tanben lengadociana amb una activitat associativa fòrta en Sarladés.

## Presidents de l'IEO de Dordonha

## Personalitats de l'IEO de Dordonha
* Micheu Chapduelh
Ardres

**Ardres**  es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.

## Geografia

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

Al , Arnoul  lo Procurador, baron del comtat de Gu&icirc;nes erigeix lo donjon de Ardres.

.
En 1428 (lo 13 de decembre), Una tropa anglesa venguda de Calava, cerca per una nu&egrave;ch negra a s'apoderar de Ardres, mas los soldats cara a una populacion #que se defend p&ograve;don pas #que incendiar lo faubourg.

Al , la vila acu&egrave;lha , #que tr&ograve;be Henri VIII de Angleterre en lo moment de l'entrevista del Camp del Llen&ccedil;ol d'Aur, del 1er  al 24 de junh de 1520.
 
En 1546 (lo 7 de junh), lo tractat de Ardres cl&ocirc;t las gu&egrave;rras dintre Fran&ccedil;ois E de Fran&ccedil;a e Henri VIII de Angleterre.

En 1596, lo archiduc Albert d'&Agrave;ustria s'apodera de Ardres apr&egrave;s un banc : la vila i agu&egrave;t retut l'an 1598, a la patz de Vervins.

En 1620 (lo 30 de decembre) Louis XIII, a Calava, ordonna #que se d&eacute;molisse la Citadelle de Ardres bastida pel governador M de Montcavrel. Aquel cerca veire lo Rei a Calava, mas Louis XIII refusi de lududes parlar e part&iacute;s l'endeman a Boulogne.

Au , Arnoul  l'Avoué, baron du comté de Guînes érige le donjon d'Ardres.

.
En 1428 (le 13 décembre), Une troupe anglaise venue de Calais, cherche par une nuit noire à s'emparer d'Ardres, mais les soldats face à une population qui se défend ne peuvent qu'incendier le faubourg.

Au , la ville accueille , qui rencontre Henri VIII d'Angleterre lors de l'entrevue du Camp du Drap d'Or, du  au 24 juin 1520.
 
En 1546 (le 7 juin), le traité d'Ardres clôt les guerres entre François I de France et Henri VIII d'Angleterre.

En 1596, l'archiduc Albert d'Autriche s'empare d'Ardres après un siège : la ville fut rendue en 1598, à la paix de Vervins.

En 1620 (le 30 décembre) Louis XIII, à Calais, ordonna qu'on démolisse la Citadelle d'Ardres construite par le gouverneur M de Montcavrel. Celui-ci cherche à voir le Roi à Calais, mais Louis XIII refuse de lui parler et part le lendemain à Boulogne.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Plaça de Mayo

La **plaça de Mayo** (en castelhan plaza de Mayo, çò qui vòu díser *plaça de Mai*) qu'ei un lòc important dens la ciutat de Buenos Aires on e trobam bastiments oficiaus com l'Ostau Arroset, la Catedrau Metropolitana de Buenos Aires, la Banca de la Nacion Argentina, l'ostau deu govern de la ciutat autonòma de Buenos Aires e lo Cabildo. Per'mor d'aquò qu'ei un lòc de protestacion o d'expression d'ideas politicas ; durant la dictatura militara de la fin de las annadas 1970 e de la debuta de las annadas 1980, las Mairs de la plaça de Mayo qu'i mièn un combat vadut famós en defiant lo poder en bèth amassà's entà'u demandar çò qu'eran vaduts los lors hilhs desapareishuts. Lo simbèu de las Mairs (los panèths que portavan en mòda de cobricap) qu'ei pintrat mantun còps suu sòu de la plaça en bèth entornejar la Piramida de Mai.

Dus autes moments importants dens l'iconografia istorica de la plaça de Mayo que hon lo 17 d'octobre de 1947 (quan lo obrèrs partisans de generau Perón e banhèn los lors pès dens las honts de la plaça) e tanben los discors abambats d'Evita despuish lo balcon principau de l'Ostau Arroset (immortalizats per la nava television argentina e interpretats au cinema per l'actritz e cantaira americana Madona).

La plaça de Mayo qu'ei lo lòc on ho fondada la ciutat de Buenos Aires ; que hò creada en 1894 en juntar duas plaças (*de la Victoria* e *del Fuerte*) après la destruccion de la Recova (arcèus coloniaus) qui las desseparava.  Lo son nom que vien de la Revolucion deu 25 de mai de 1810 qui balhè l'independéncia de hèit au país : que deishava d'aubedir a las divèrsas autoritats coloniaus, mes, en cas que l'autoritat reiau e se las viressi entà tornar, en tot continuar d'arreconéisher l'autoritat teorica deu rei d'Espanha (alavetz ocupat a ensajar de tornar crubar lo son tròn). Los eveniments decisius de mai de 1810 que's debanèn dens lo cabildo e dens la hortalessa (qui ocupava exactament lo lòc de l'actuau Ostau Arroset), dus bastiments plaçats cap e cap suber dus costats de la plaça (e, en aqueth temps, desseparats per la Recova Vielha)
 
Au cors deu sègle XX duas aviengudas en diagonau (justament aperadas Diagonal Norte e Diagonal Sud) que hon traucadas dens la ciutat de Buenos Aires, en tot partir de la plaça de Mayo (e un de la duas que hè càder quauques arcèus deu cabildo. Qu'ei tanben lo lòc on tres linhas deu Subte (lo mètro sosterranh de Buenos Aires) e s'amassan dab las estacions Plaza de Mayo (linha A), Catedral (linha D) e Bolívar (linha E).
Lo Leberaubre

**Lo Leberaubre** es una revista lemosina consacrada mai que mai a la poesia animista e pagana, aus contes modernes e a las novelas fantasticas per donar de la raiç au leberon e per far corre l'aubre la nuech.

Lo primier numero es paregut en 1975. La revista pareis quand los autors an quauquarren a dire! Jan dau Melhau, Marcela Delpastre o Micheu Chapduelh son los autors mai coneguts.
Joan Ganhaire

**Joan Ganhaire** (en francés *Jean-Leopold Ganiayre*) es un escrivan perigòrd de lenga occitana (escriu sas òbras en lemosin), nascut a Agen en Òut e Garona lo 21 de mai de 1941. 

Après aver seguit sos estudis segondaris a Peireguers estudièt la medecina a Bordèu per s'installar coma mètge en Peirigòrd ont naissèt sa vocacion d'escrivan occitan. Obtenguèt lo Prèmi Jaufre Rudèl en 2001 amb son òbra *Lo viatge aquitan*.

Ganhaire foguèt conselhièr generau dau Canton de Brantòsme en Dordonha de 2004 a 2015.

Son darrièr libre, *Vautres que m'avètz tuada*, foguèt prefaciat per l'escrivan Micheu Chapduelh qu'i ensagèt d'explicar la realitat de la lenga emplegada e la lemosinitat dels escriches de l'autor aprèp de criticas, emesas per Sèrgi Viaule, a prepaus de la lenga de Ganhaire. L'acusèt de "s'embarrar dins un iperdialectalisme" demest d'autras causas, dins un article e compte-rendut que foguèt publicat en genièr de 2013 dins *[[Jornalet]]*.  
 
## Bibliografia
**[[Lo libre dau reirlutz]]*. IEO-Novelum, 1978. Prèmi Pau Froment 1978.
**Portes de l'ombre, Lo libre dau reirlutz*. Gardona : Fédérop. Doble disque compacte del tèxte legit en occitan pel cantaire lemosin Joan Pau Verdier e acompanhat d'una traduccion legida en francés.
**[[Lo darrier daus Lobaterras]]*. Marselha : IEO-A Tots, 1984.
**[[Dau vent dins las plumas]]*. Orlhac: IEO-A Tots, 1992. Prèmi Joan Bodon 1994.
**Cronicas de Vent-li-Bufa*. IEO-Novelum,1995.
**Lo viatge aquitan*. Castras : IEO-A Tots, 2000. Prèmi Jaufre Rudel 2001.
**Sorne transluc*. Castras : Novelum-IEO-Crimis, 2004.
**[[Las islas jos lo sang]]*. Bonlòc : IEO-A Tots, 2006.
**[[Las tòrnas de Giraudon]]*, IEO-Crimis, 2010.
**[[Vautres que m'avètz tuada]]*, Novelum-IEO-Crimis, 2013.
**Cò-ditz la Pès-Nuts*, Novelum-IEO, 2013, libre ambé dos CDs.
**Chamin de Copagòrja*, Novelum-IEO-Crimis, 2015.
**Sevdije*, Novelum-IEO-Crimis, 2016.
**Un tant doç fogier*, Novelum-IEO-Crimis, 2017.
**La mòrt vai mai regde que lo vent*, Novelum-IEO-Crimis, 2018.

## Ligams extèrnes

* Convèrsa amb Joan Ganhaire (**oc**)
* Lo site de Joan Ganhaire (**oc**) (**fr**)
Batalha de Tolosa (1814)

La **batalha de Tolosa** se debanèt lo 10 d'abril de 1814, de 6 oras del matin a 9 oras del vèspre, sul sol territòri de la comuna de Tolosa; opausèt las tropas de l'armada imperiala de Napoleon Bonaparte a las tropas de la coalicion anglo-ispano-portuguesa. Se soldèt per una victòria defensiva francesa.
Matriarcat

Lo **matriarcat** es un tèrme antropologic que definis la manièra d'organizacion sociala que las femnas e especialament las maires de la comunautat tenden a predominar dins de posicions de poder. 

Lo tèrme de *ginecocracia* s'utiliza per se referir especificament al govèrn de las femnas. 

Lo matriarcat diferís del matrilinhalisme, que los filhs s'i identifican culturalament amb lor maire e non pas amb lor paire, e que las alianças familialas e tribalas s'i forman dempuèi los linhatges de sang de las femnas. Per exemple, dins la tradicion de la *Halaḥà*, una persona que nais d'una maire jusieva es considerada automaticament coma jusieva; lo judaïsme, doncas, se transmet de la maire cap a l'enfant. 

Lo matriarcat diferís tanben del matrilocalisme, un tèrme que los antropològs utilizan sovent per descriure las societats que l'autoritat de las maires i es la principala dins las relacions domesticas e que los marits s'unisson a la familha de lors femnas al luòc qu'aquelas s'uniscan a la tribú o la familha del marit. 

Lo matriarcat es una combinason d'aquestes factors e pòt inclure lo matrilinhalisme e lo matrilocalisme. 

Dins lo matriarcat, las femnas son a la carga de la distribucion dels bens del clan o de la tribú, en mai de las noiriduras. Aquesta caracteristica dona a las femnas una posicion d'influéncia subre lors societats.
Batalha de Volhèc

La **Batalha de Volhèc** se debanèt dins las marcas del nòrd del territòri visigotic del Reialme de Tolosa, prèp de Peitieus, a la prima de 507 entre los francs comandats per Clodovèu e los visigòts d'Alaric II.

La mòrt d'Alaric e la desfacha dels visigòts a Volhèc  forcèt aquestes darrièrs a se retirar en Septimània, que encara contrarotlavan,  e permetèt als francs de contraròtlar Aquitània, e de prendre Tolosa.
## Debanament

A la prima de 507, l'armada dels visigòts menada pel rei Alaric II marcha cap al nòrd en limitar sa progression, esperant que los ostrogòts los apiejan, mas aqueles son imobilizats per la menaça que fan pesar los bizantins sus sas tèrras, benlèu amb l'acòrd de Clovís. D'aquel temps, l'armada franca menada per Clovís e son filh ainat Teodoric, passa Léger cap a Peitieus. 

Malgrat sas crentas, lo rei Alaric II engatjarà lo combat. Lo rescontre se ten dins la plana de Volhèc, près de Peitieus. Lo combat debuta tre l'alba, los cavalièrs visigòts emplegant benlèu sa tactica abituala facha de cargas successivas a las qualas los francs opausan un mur de franciscas. 

Un terrible còs a còs comença, entrò çò que lo rei Alaric II siá tuat per Clovís en persona, qu'auriá fondut sus el tre los primièrs instants de la lucha. Sabem pas vertadièrament s'aquel episòdi es confòrme a la realitat, mas Clovis èra considerat pels cronicaires contemporans e ulteriors coma un guerrièr de crénher.

La mòrt d'Alaric marquèt la desbranda dels visigòts, que fugiguèron cap al sud, fasent sègre amb eles Amalaric, l'eiretièr del reialme. L'infantariá auvernhata, aliada als visigòts e menada per Apollinar de Clarmont, filh de Sidòni Apollinar, se rendèt pas, e se batèt bravament fins al darrièr òme. En mitan de matinada, la batalha s'acavèt.

Aquela victòria dobriguèt per Clovís la rota d'Occitània. Capitèt tre 508 a conquistar Tolosa, anciana capitala dels visigòts, puèi temporàriament lo narbonés, que serà représ pels ostrogòts après lo fracàs del sètge d'Arle. S'emparèt alara d'Aquitània, de Gasconha, de Lengadòc e de Lemosin, çò que s'acompanhèt d'una dominacion franca tota relativa sus Auvèrnhe. 

Provença foguèt daissada als aliats burgondis, que se fracassaràn davant Arle, çò que convendrà a Clovís, que los burgondis ne demorèron aflaquits ; son cap Gondebaud a vuejat son tresaur e perdut sos soldats.
Aquela batalha de Vouillé aurà de consequéncias  : Clovis marquèt d'una emprenta durabla las futuras frontièras de França e sos successors, merovingians, carolingians puèi capecians, se podràn prevaler d'una sobeiranetat mai o mens efectiva sus de territòris que constituïràn pus tard lo ducat d'Aquitània e lo comtat de Tolosa. 

En mai, tre 508, Clovis installa sa nòva capitala a París, en luòc e plaça de Tournai, tròp excentrada repècte a las novèlas conquistas.

### Referéncias
Auvelhan

**Auvelhan** (*Ouveillan* en francés) es una comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Ovilianum* en 924, *Ovelianum* en 993, *Ecclesia Sancti Johannis de Oviliano* en 1129, *Ovellianum* en 1143, *Castrum inferius de Oviliano* en 1188, *Ovelanum* en 1192, *Barrium inferioris castri de Oveliano* en 1205, *Oveglianum* en 1250, *Olivianum* = *Ovilianum* en 1294, *Ovelhanum* en 1319, *Le chastel de Ovillan* en 1334, *Ovelhan* al sègle XIV, *Hovelhan* en 1402, *Oveilhan* en 1479, *Ovilhanum* en 1497, *Hovelha*, *Hovellac*, *Az Ovelha*, *Hovela* en 1536, *Obelhan* en 1587, *Houvelhan* en 1592, *Oveilhan* en 1639, *Ouveilhe* en 1666, *Ouveillan* en 1781. La prononciacion occitana es *Aubeilhà* , dins la grafia de l'abat Antòni Savartés, donc [aw'βeʎa]. 
Es un nom ambe'l sufixe latin *-anum*, plan espandit a l'entorn de Narbona e de Besièrs, e un nom de persona latin *Ovillius* o *Ovilius* . La sillaba iniciala en *Au-* s'explica banalament per l'aglutinacion de la preposicion *a*, a partir de frasas del tipe *Vau a Ovelhan*, *Demòri a Ovelhan*.
### Preissan o Preissa
La mapa IGN pòrta *Preissan*, l'abat Savartés escriu *Preisse*; probable qu'a rason, la grafia es sovent conservatritz. Preissa(n) es al nòrd-èst d'Auvelhan. 
Preissa(n) es un castèl e una anciana comandariá de l'Òrde de Malta. La capèla èra dedicada a Sant Pau. Las fòrmas ancianas son *Prexanus* en 782, *Preixanum* en 1275, *Domus Sancti Joannis de Praissano, ...ecclesia Sancti Pauli de Praissano* en 1360, *Preissa, Preissan* en 1497, *Borya de Preyssa* en 1536, *Saint Paul de Preyssan* entre 1372 e 1639, *Prieisse* en 1776, *Domaine et terres de Grézan ou Preissan* en 1793. 
Le nom es identic a Preissa e segon Dauzat e Rostaing, *Preissa* ven del nom latin d'òme *Priscius*, ambe'l sufixe *-anum* ; s'agís de *Priscianus*, emplegat absoludament, segon los Feniés  (a la seguida de Negre, probable).

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Ginestars; es ara del canton *du Sud-Minervois* (en francés), donc del Menerbés Sud (burèu centralizator : Salèlas d'Aude).

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

* Glèisa Sant Joan l'Evangelista d'Auvelhan

## Personalitats ligadas amb la comuna
*Alain Sauzel Sérilhac (escaissat La Sauze) cantaire occitan.

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Auvelhan sul site de l'Insee

## Nòtas
Economia de las Filipinas

Las Filipinas son la 37 economia del mond. Una de las principalas activitats economicas del país es l'industrializacion d'aliments.

## Nòtas & referéncias
Tamazight

**Tamazight** pòt significar:
* tot lo berbèr
* lo tamazight dau Marròc centrau, un dialècte dau berbèr
Tamazight (dialècte)

:*Per afichar lei caractèrs [[tifinagh]]s, installatz [https://web.archive.org/web/20070417230509/http://www.ircam.ma/documents/policesclavierunicode/tifinaghe-Ircam-unicode.ttf aquesta polissa de l'IRCAM].*
Lo **tamazight** o **tamazight dau Marròc centrau** o **brabèr** (nom autoctòn: *tamazight* o pus exactament ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ = *tamaziγt*) es un dialècte dau berbèr que se parla au centre de Marròc.

## Vejatz tanben
### Liames intèrnes
* berbèr
### Liames extèrnes
* Presentacion dau tamazight (INALCO): mapa, extension, dialectologia, nom
Claus von Stauffenberg

thumb|Claus von Stauffenberg (1944)
**Claus Philip Maria Schenk**, **graf von Stauffenberg** (15 de novembre de 1907 a Jettingen, en Bavièra – 21 de julhet de 1944 a Berlin) foguèt coronèl dins la Wehrmacht e comte (*graf* en alemand). Es la figura centrala d'un ensag de còp d'Estat militar, lo 20 de julhet de 1944, contra lo regim nazi.
Economia d'eSwatini

eSwatini es un pichon país ont l'agricultura de subsisténcia es la font de trabalh de mai de 70% de la populacion. Lo sector industrial s'i es diversificat après lo decenni de 1980, en essent LO sucre e la polpa de fusta importants produchs d'exportacion. En 2007 s'ensagèt de modernizar e diversificar l'indústria, coma responsa a una casuda dels prèses del sucre dins l'Union Europèa. En ans recents l'extraccion minerala perdèt importància, solament l'extraccion de carbon e las peirièras de pèira demòran importantas.

Barrat pel territòri de Africa del Sud, en avent solament una pichona frontièra terrèstra amb Moçambic, eSwatini depend gaireben totalament de l'economia sud-africana, origina de mai de 90% de las siás importacions e destinacion de mai de 60% de las siás exportacions. La taxa de cambiament de sa moneda, lo lilangeni, es fixa per rapòrt al rand, e la siá politica monetària es somesa a la d'Africa del Sud.

## Referéncias
Tagalòg

Lo **tagalòg** (pron.: [tɐˈɡaːloɡ]) es una lenga austronesiana  parlada per un terç de la populacion de las Filipinas coma primièra lenga e coma segonda lenga per la major part de la resta de la populacion. Es la primièra lenga de la region IV filipina (Calabarzon e Mimaropa) e de Metro Manila. Sa forma estandardizada se ditz *filipino* o *pilipino*, es l'idioma nacional e una de las doas lengas oficialas de las Filipinas, l'autra essent l'anglés.

## Fonologia

### Consonantisme
Avètz çai-jos lo tablèu de las consonantas del tagalòg. La nasala velara, escricha *-ng-*, apareis dins totas las posicions e mai al començament d'una paraula.

## Referéncias
Risto Ryti

**Risto Heikki Ryti**, avocat e òme politic finlandés n. 1889 e m. 1956, foguèt president de Finlàndia entre 1940 e 1944. Tanben foguèt primièr ministre del país, entre 1939 e 1940.
Piramida de Mai

La **Piramida de Mai** qu'ei un monument de Buenos Aires situat au miei de la plaça de Mayo e commemoracion de la Revolucion de Mai.

En 1811, la Purmèra Junta qui governava mercés ad aquesta revolucion que decidí de bastit un monument suber la plaça de la Victòria (ua de la duas plaças qui, juntadas a la destruccion de la Recova Vielha, e vadoren l'actuau plaça de Mayo).

En 1856 lo monument que ho transformat devath la direccion de l'engenhaire e artista d'origina bearnesa Prilidiano Pueyrredon e en hornir ua estatua allegoria de la libertat, òbra de l'escultor Joseph Dubourdieu.

En 1912, per'mor d'un deus mantuns projèctes de bastir un monument d'endom màger (e pas jamei acabat) la piramida que ho mudada sus ralh entà s'estàr definitivament suu son emplaçament actuau.

Lo 21 de mai de 1942, peu decret Nº 120.412 la piramida que vadó "Monument Istoric". Lo 10 de març de 2005, dab la lei 1.653, la Ciutat Autonòma de Buenos Aires que declarè "Lòc Istoric" l'espaci qui entorneja lo monument per'mor qu'ei lo lòc on s'amassavan la Mairs de Mayo en desfiar la dictatura. En commemoracion d'aqueth combat, lo sòu autorn de la piramida qu'ei pintrat dab representacions deu lor simbèu : un panèth utilizat en mòda de cobricap. Lo 5 de deceme de la medisha annada, las cendres de Azucena Villaflor, la fondatora de las Mairs, que hon esbarrejadas au pè de la piramida.

De la basa dinc a la punta deu bonet frigian de l'escultura de Dubourdieu lo monument qu'ei haut de 18,76&nbsp;m.
Mètro de Buenos Aires

[thumb|200px|left|Construccion deu Subte sus l'[avienguda de Mayo]]200px|right|thumb|Interior de las vielhas veituras de la linha A
Lo **mètro de Buenos Aires** (o **Subte**) qu'ei lo mètro sosterranh (*subterráneo* en castelhan e donc *subte* per contraccion) de Buenos Aires. Curat e bastit a partir de 1909, que ho inaugurat lo 1 de deceme de 1913 en estar atau lo purmèr mètro America Latina e dens l'esmifèri sud. Durant los purmèrs decennis deu sègle XX que conegó ua pravada de las bonas qui s'estanquè chic a chic a maugrat qui la ciutat e la soa aglomeracion be contunhassen de créisher. Demorat pro petit per la ciutat, que l'esperlonguèn durant las annadas 90 e lo movement que segueish enqüera dab ua navèra linha (la H), d'autes en projècte e, desempuish 1987 un premètro (trin aerian utilizat com un tram dens l'espèr d'estar enterrat un dia). Mercés a la negligéncia qui pateishó, las mei vielhas linhas que conservan las veituras de la debuta deu sègle XX dab lo hustatge e las ondraduras de husta (e tanben las pòrtas e las frinèstas, pauc seguras quan lo trin b'ei en movement).

## Linhas
* Linha A deu mètro de Buenos Aires
* Linha B deu mètro de Buenos Aires
* Linha C deu mètro de Buenos Aires
* Linha D deu mètro de Buenos Aires
* Linha E deu mètro de Buenos Aires
* Linha H deu mètro de Buenos Aires
Lahn

thumb|right|300px|Lahn

**Lahn** es un flume d'Alemanha. Sa longor es de 242&nbsp;km. Nais en Ren del Nòrd-Vestfàlia e passa en Èssa e Renània-Palatinat abans de se getar dins Ren.
Nosta Dauna deu Pialar

**Nosta Dauna deu Pialar** (var. **Nòstra Dòna dau/del Pilar**), en castelhan : *Nuestra Señora del Pilar*, qu'ei ua anciana glèisa de Buenos Aires situada dens lo quartièr de la Recoleta. 

La glèisa que ho bastida peus pairs Recolèts, d'aubediéncia franciscana, au sègle XVIII e acabada en 1732 dab un mostièr e un cemitèri.

En 1870, las familhas ricas e poderosas de Buenos Aires que s'installèn dens la Recoleta en tot abandonar lo sud de la vila per'mor d'ua terribla epidemia de còlera e de hrèbe jauna. 

Nosta Dauna deu Pialar que vadó atau lo center deu navèth quartièr de las classas poderosas de la ciutat, sepelidas dens lo son cemitèri de la Recoleta. Evita Perón, a maugrat de la soa ostilitat clarament exprimida de cap a l'oligarquia, qu'ei la personalitat mei famosa sepelida dens lo cemitèri de la Recoleta.
Niilisme

Lo **niilisme** (del latin, *nihil*, que vòl díser 'res') es una posicion filosofica que considèra que lo mond, e especialament l'existéncia umana, a pas cap de significacion, d'intencion, de veritat comprensibla o de valor essenciala superiora. Friedrich Nietzsche l'exprimís coma la devaluacion de las valors supremas, la manca d'una fin.
Comunautat de Madrid

La **Comunautat de Madrid** (en espanhòl: *Comunidad de Madrid*)  es una comunautat autonòma espanhòla uniprovinciala. La siá capitala es la vila de Madrid.

## Organizacion territoriala
En la Comunautat de Madrid existisson 179 municipis.

## Demografia
Aquesta comunautat autonòma es la tresena de màger populacion del país, per darrièr d'Andalosia e de Catalonha. La densitat de populacion de la region es la mai grand d'Espanha. Malgrat aiçò, conformatz se considère la zòna centrala de la comunautat o los limits de la meteissa, del temps que lo municipi de Madrid a jonhètz densitat de 5321,05 hab/km², dins la comarca de la Sierra Norte se redusís a mens de 9,9 hab/km².

## Istòria

## Ligams extèrnes

## Veire tanben
Zòo de Buenos Aires

Lo **Zòo de Buenos Aires** (*Zoológico de Buenos Aires* en castelhan) qu'ei situat dens lo quartièr de Palermo e mei precisament suber la plaça Italia toca tocant dab lo Jardin Botanic. Qu'acesa de cap a 2500 animaus de 89 espècias de mamifèrs, 49 de reptils e 175 d'ausèths.

A la debuta, lo Zòo que ho estreat dens la parc *3 de Febrero* ; aqueth parc, que ho creat peu president Domingo Sarmiento ; lo son nom que vòu díser  "3 de heurèr" en occitan, la data de la batalha de Caseros qui marquè la caduda deu governador Juan Manuel de Rosas ; qu'ei justament suber la tèrra de Rosas e un còp destrusit lo son ostau, que's trobava aqueth parc inaugurat l'11 de noveme de 1875 dab ua seccion zoologica. En 1888 l'estat que'n dè la prorietat a la municipalitat de Buenos Aires qui lo son cònsol Antonio Crespo e creè un zòo desseparat deu parc en tot nomar Eduardo Holmberg purmèr director. Durant aquesta tempora, lo zòo qu'ostalava de cap a 650 animaus dens espaci adobats mei que mei dab critèri estetic segon la loa origina geografica (los elefants, per exemple dens un bastiment imitant un temple indó) Per aquesta rason, lo Zòo que ho declarat Monument Istoric Nacionau en 1997. Lo Zòo de Buenos Aires que vedó a néisher lo purmèr elefant d'Asia en captivitat.

A la fin deu sègle XX, lo Zòo que començava d'estar mau entretiengut e lo govern deu president Carlos Saúl Menem que decidí deu privatizar e hidant aquesta mission ad un deu son tanhents politics de la television, Gerardo Sofovich, qui venó lo zòo a ua entrepresa qui 'n èra partprenent. 

Durant la dimenjada, que's pòt véder e gahar los mateos (las veituras ipomobilas tradicionaus de Buenos Aires) a l'entrada deu zòo.
Comèrci

thumb|Comèrci d'aliments.

Lo **comèrci** (pl. **comèrcis**) o **comèrç** (pl. **comèrces**) es l'activitat principala d'escambi dels bens e dels servicis entre los èssers umans. Per extension, lo tèrme s'utiliza per designar lo luòc o l'organizacion ont s'exercís aquesta activitat, coma un magazin.

Lo comèrci cobrís l'ensemble de las transaccions entre individús, entre organizacions o entre individús e organizacions, los individús podent representar d'associacions, de firmas o d'entrepresas. Complèta l'activitat de produccion en permetent de remunerar lo porgiment d'un ben o d'un servici, principalament pel recors a la moneda.

## Vejatz tanben
* Division del trabalh
* Mercat
* Organizacion Mondiala del Comèrci

## Referéncias
Reserva Ecologica de Buenos Aires

La **Reserva Ecologica de [[Buenos Aires]]** (en castelhan *Reserva Ecológica Costanera Sur* tanben coneguda com la **Reserva Ecologica Costièra Sud**, en castelhan *Reserva Ecológica Costanera Sur*) qu'ei ua benda de tèrra de 350 ectaras ganhada suber l'arriu de la Plata en deçà de l'arribèra de l'anciana plaja municipau qui ho pleada dab la tèrra curada durant divèrsas construccions de las annadas setanta e ueitanta. Lo prezthèit d'aqueth projècte qu'èra de crear un navèth quartièr près deu center administratiu de la ciutat (eth medish bastit au ras de l'arriu de la Plata) ;  fin finau, totun, com las annadas e s'escorrèvan shens qu'arren non hosse pas bastit, lo terren que ho colonizat per la vegetacion e la fauna naturau de la pampa de la Província de Buenos Aires.

Uei, qu'ei un lòc aubert tota l'annada òm pòt estremà's de l'anar de la ciutat entà córrer o espiar los ausèths e la vegetacion. Solide, las sèrps que hèn partida d'aqueth ecosistèma.
Kyösti Kallio

**Kyösti Kallio** (1873-1940) òme politic finlandés foguèt president de Finlàndia entre 1937 e 1940. Foguèt tanben primièr ministre del país entre 1922 e 1924, entre 1925 e 1926, entre 1929 e 1930, e entre 1936 e 1937.
Recoleta

La Recoleta qu'ei un quartièr deu nòrd Buenos Aires. Lo son nom que vien deu son monument lo mei emblematic, qu'ei a díser, la glèisa de Nosta Dauna deu Pialar, fondada au sègle XVIII peus pairs *recoletos* de l'òrdi de Sent Francés. A maugrat qui lo lor convent be hosse autes còps estremat deu center de la ciutat, la terribla epidemia de colera e de hrebe jauna de l'an 1870 que he huèger los rics de Buenos Aires deus lor vastes ostaus mei au sud entà avià's de cap ad aqueth quartièr septentrionau, mens poblat e mei eslhevat. Desempuish aqueth temps, los quartièrs nòrd e la Recoleta mei que mei be son associats a l'oligarquia e lo cemitèri de la Recoleta qu'acèsa las restas mortuaus de las familhas mei poderosas de la ciutat ; paradoxalament, Evita Perón, qui tota la soa vita be's pelegè contra los rics e contra l'oligarquia, qu'i ho sepelida egaument, mantuas annadas après la soa mort (e après qui lo son còs e hore estujat e avore hèit un vitge secret en Euròpa. 

En mei d'aqueth famós cemitari, la glèisa deu pialar que costeja tanben lo màger centre culturau de la municipalitat de Buenos Aires, lòc d'exposicions.

A la fin deu sègle XIX, los capulats de la Recoleta qui regetavan la cultura argentina e qui volèvan apropià's culturaument autant que's posquèssi de la cultura europèa en generau, e francesa mei que mei, que hen bastir los lors ostaus e immòbles en tot importar plans e materiaus de construcion de França. L'estil parisenc Belle Époque qu'ei atau hèra present dens lo barri on luxuosas tor modèrna que costejan immòbles francés vielhs d'un sègle a còps.

La Recoleta qu'arcuelh tanben lo gran bastiment de beton de la Bibliotèca Nacionau e lo Musèu de las Bèras Arts. 

Enter las mantuas òbras d'art expausadas dens lo parc de la Recoleta, *Floralis genérica*, de l'arquitècte argentin Eduardo Catalano que representa ua gigantesca hlor de metau qui los sons petaus be poden aubrí's e espelir.
Gallicanisme

Lo **gallicanisme** èra la tendéncia separatista de la glèisa de França per oposicion a la jurisdiccion de Roma e del Papa. Lo nom ven de Gàllia, nom ancian de França. 

## Istòria
L'origina d'aquela concepcion ideologica (èra pròpriament pas una eretgia) es lo govèrn absolutista de Loís XIV e las idèas de Bossuet. La concepcion gallicana foguèt sintetizada dins la *Declaratio cleri gallicani* (1682), redigida benlèu per Bossuet. Resumit:

#Dins las causas temporàrias, los reis son independents de la Santa Ses. 
#Lo Concili es al dessús del Papa. 
#Lo Papa deu respectar las règlas, las costumas e las constitucions admesas per la Glèisa gallicana. 
#Las definicions referidas a la fe son pas reformablas, almens sens lo consensus de la Glèisa tota.
Colectivo

**Colectivo** qu'ei lo nom dat en castelhan aus bus de la ciutat de Buenos Aires (qui pertanhèn cadun a diferentas entrepresas privadas). Los colectivos qu'apareishèn a partir de las annadas 20. A la debuta, lo purmèrs colectivos que vadón de la necessitat peus cauhaires de taxis de subervíver a la crisi economica de 1929 a maugrat de la grana eficacitat (per l'epòca) deus transpòrts publics de Buenos Aires (dab mantuas linhas de Subte e de tram). Los colectivos que hon atau creata en tot alongar la carrosseria d'aqueth taxi puish en bèth préner carrosserias de camionetas e, en pranvant chic a chic, lo colectivos que manlhevèn quitament carrosserias de camions. Durant mantuas annadas los principaus modèus qu'èran fabricats dab ua carrosseria de camion (Chevrolet 1946 puish, a partir Mercedez Benz que he parièr).  Après l'abandon deu tram, vençut per la concurréncia deus colectivos, e per'mor de l'endom limitat deu Subte (qui avèva deishat de créisher) lo colectivos que vadèn lo principau mejan de transport e un sibèu de la ciutat. Desempuish las annadas navanta, que son remplaçats per modèls mei modernes, mens ondrats e dotats de vertadèras carroserias de bus dab lo lor motors a l'arrèr deu veïcul. Atau, chic a chic, un deus simbèu de la ciutat que desapareish.
[300px|right|thumb|Ancian 6 de carosseria de camion [Mercedes Benz dab lo son fileteado]]
A maugrat de la grana quantitat de linhas, los abitants de Buenos Aires que coneishen generaument plan los parcors de las linhas pricipaus e que designan cada colectivo directament peu lo son nombre ; que poden, per exempe parlar deu 109 o deu famós 60 shens aver cap besonh de precisar que devisan d'un bus.

Pendent mantuns decenis los colectivos que's hasèvan conéisher dab un emplec peronau e especific de color qui, en mei d'aquò, b'èran associats dab ua mena d'ondradura tradicionau de Buenos Aires aperada lo fileteado.
Glèisa Confessanta

:*Pel movement nòrdamerican del meteis nom mas sens rapòrt, vejatz lo [[Movement confessant]].*

La **Glèisa Confessanta** (alemand: *Bekennende Kirche*) foguèt un movement de resisténcia crestian dins l'Alemanha nazi. En 1933 la *[[Gleichschaltung]]* forcèt las Glèisas protestantas a fusionar amb la Glèisa protestanta del Reich e a sostenir l'ideologia nazi. L'oposicion aguèt de se rescondre per s'amassar, e creèron la Glèisa confessanta al mes de setembre d'aquela annada. En 1934, la declaracion de Barmen, redigida mai que mai sos l'autoritat de Karl Barth amb la participacion d'autres pastors e congregacions de la Glèisa confessanta, foguèt ratificada al sinòde de Barmen. Tornava afirmar que la Glèisa alemanda èra pas un "organ de l'Estat" al servici de la consolidacion dels interèsses nazi, mas qu'èra somesa a Crist sol e a sa mission.

D'unes menaires de la Glèisa confessanta coma Martin Niemöller e Dietrich Bonhöffer, foguèron mandats en camps de concentracion o detenguts coma presonièrs personals. D'unes foguèron executats o moriguèron dins aqueles camps. Los crestians que s'endevenián pas amb los Nazis se trobèron sens menaires. La Glèisa s'engatgèt dins mai d'una forma de resisténcia, en particular amagar Josieus  del regim nazi. La Glèisa confessanta es un exemple unic d'un movement criptocristian obrant dins un país majoritàriament crestian.

## Referéncias

## Ligams extèrnes
* La Glèisa confessanta cò de la Columbia Encyclopedia