open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lac de Valéncia

vinheta|300x300px|Lac de Valéncia.
Lo **Lac de Valéncia** es lo segond lac d'aiga doça naturala en importància de Veneçuèla après lo Lac de Maracaibo. Se tròba dins una fòssa tectònica coneguda coma **Graben de Valéncia** que se tròba entre la *Sèrra de la Còsta* e la *Serranía de l'Interior.* La conca es de tipe endoreïc e cobrís 3.150 quilomètres carrats. En general, la conca del **Lac de Valéncia** es tanben coneguda popularament coma *los* ***Valles de Aragua.*** A l'ora d'ara lo lac a una estenduda de 344 quilomètres carrats. En sus sa ribas i a d'importants centres urbans de Veneçuèla coma: Valéncia, Maracay, Mariara e San Joaquín. 

Las siás ribas èran un centre cultural indigèna fòrça important en Veneçuèla. A la fin del sègle XVIII foguèt visitat per Alexander von Humboldt. 

Lo bacin del **Lac de Valéncia**, de tipe endoreïca, recep d'aponds d'aiga de fòrça corrents fluvials de cors cort, que se davalan entre el los rius Güigüe, Turmero, Maracay, Cabriales, Los Guayos e Aragua, qu'es lo mai important. Geologicament, Lo lac es fòrça jove, gaireben del prepleïstocena o del Pleïstocèn mejan. Pendent son istòria lo nivèl de sas aigas fluctuèran significativament, mai que mai a la segueguida del fenomèn de captura del riu Tuy pel lièch actual d'aquel riu que raja ara cap al Carib, çò que donèt origina al dessecament progressiu de las sas aigas e a la formacion de vasta planas sedimentàrias paludencas fasent de sas ribas d'importants centres agricòls. 

Pasmens, un problèma ven ara mai greu a causa de l'aument del nivèl, qu'i transvasan las aigas del bacin de l’Orinòc (restancas de Pao Cachinche e Pao La Balsa, en lo riu Pao) e demoran dins lo bacin endoreïc del **Lac de Valencia**, sens poder s'escampar. En consequéncia, los nivèls de contaminacion de las aigas aumentèron a causa de l'importanta industrializacion de las vilas de Maracay e Valéncia.

:   N, 67°  O﻿ / ﻿°N,67.733°O﻿ / 10.183; -67.733
Nitrit

Los **nitrits** son las sals de l'acid nitrós. L'acid nitrós es un acid instable de formula HNO2. La formula de l**'ion nitrit** es NO2-.
[vinheta|400x400px|Estructura de l'[ion nitrit]]

## Confusions possiblas
Cal pas confondre amb, per exemple: 
* lo nitrat de sòdi NaNO3 ;
* lo nitrit de sòdi NaNO2 ;
* lo nitrur de sòdi Na3N ;
* l'azotur de sòdi NaN3.

## Toxicitat
Dins los cors d'aiga, per exemple canalizats, e dins las regions densament abitadas o d'agricultura intensiva, los nitrits son sovent un paramètre important de desclassament dels cors d'aiga. 

Per l'Òme e los mamifèrs, la preséncia de nitrits dins la sang empacha l'emoglobina de fixar convenablament l'oxigèn. Es una de las causes de la « malautiá blava del noirigat », o « metemoglobinemia » . En abril 2011, 3 enfants ne son morts en China.

Es perque lo taus en nitrits dins l'aiga potabla es reglementada (per exemple per la preparacion de las poparèlas) e, indirectament aquela nitrats en rason de lor capacitat a se transformar en nitrits.

En mitan acid, coma es lo cas dins l'estomac, los nitrits, sovent presents dins la carnsalada coma aditius, forman amb los aminas secondaris dels nitrosamins toxics, plan versemblablament cancerigèns.

## Proprietats
L’ion nitrit a un comportement plan diferent de l'ion nitrat, subretot, se liga al metal. 
Los nitrits alcalins son solubles dins l'aiga e igroscopics.

Exemples de nitrits:
* nitrit de sòdi NaNO2
* nitrit de calci Ca(NO2)2.
* nitrit de potassi KNO2

## Obtencion
Los nitrits alcalins sot obtenguts per decomposicion dels nitrats correspondents  vèrs .

Se los prepare actualament per sintèsi pendent la produccion de l’acid nitric.

## Utilizacions
* Conservacion de la vianda
* Agricultura: La bacteria *Nitrosomonas* convertís l'amoniac de las plantas, resultant de l'azòt, en dioxid d'azòt puèi *Nitrobacter* transforma lo nitrit en nitrat absorbat per las raíces.
* Transformacion d'aminas en sals de diazòni, basa de l'industria dels colorants organics

## Vejatz tanben

### Articles connèxes
* Azòt
* Nitrat
* Eutrofizacion
* Toxicologia 
* Ecotoxicologia

### Ligams extèrnes
* les nitrates - nitrites et la santé Colloque ~ Nitrate - Nitrite - Oxyde nitrique le 31 mars 2011 à Paris.

### Notas
Comuna novèla

L'estatut de **comuna novèla** foguèt creat en França per l'article 21 de la lei 2010-1563 del 16 de decembre de 2010 per afavorir l'agropament de comunas.

De 2015 a 2016 foguèron ajustadas d'incitacions financiàrias per la lei 2015-292 del 16 de març de 2015. 

Las comunas novèlas pòdon èsser monoliticas (fusion simpla) o compausadas de comunas delegadas que reprenon lo territòri de comunas ancianas.
Soda

## Quimia
* **Soda** pòt designat:
** lo carbonat de sòdi (Na2CO3), vengut jos la forma de *cristals de soda*. A l'origina, plan abans lo processes Leblanc e Solvay, la **soda del comèrci**, de taus pro fèble.
** mai rarament, l'idrogenocarbonat de sòdi NaHCO3 o *bicarbonat de soda*,
** abusivament, l'idroxid de sòdi (NaOH) o *soda caustica*,
** de biais familhar, de solucions aquosas dels compausats jos dessús;
* Le tèrme **soda** assortit d'un qualificatiu pren un sens diferent:
** **soda boratada**, ancian nom del borax, jos forma de polvera o palhetat salinas,
** **soda caustica**, nom usual de l'idroxid de sòdi NaOH,
** **soda muriatada**, nom passar de varirtats del sal gemma NaCl, jos forma d'eflorescéncias o de polveras salinas,
** **soda muriatada gipsifèra**, nom passat de l'anidrita CaSO.
Chocolatina

thumb|right|250px|Chocolatinas

La **chocolatina** es un pastisseria, de la familha deu creishent, mès damb ua barra de chocolat au mièi.

Aquesta pastisseria sembla paréisher au mièi deu sègle XIX, mès s'espandís après la segonda guèrra mondiala en se consumar massivament. En 2014, lo 35% de la vieneseria crompada en França èra chocolatinas. 

## Etimologia

L'origina deu mot es gascona. S’es bastit suu mot chocolat seguit un sufixe diminutiu e afectiu en IN(A) que vòu díser : petit, bon e doç. Una chocolatina, literalament, es un petit e bon chocolat. Lo mot passat en francitan.

La chocolatina es un mot que s'emplega en francés regionau en Gasconha, Santonge, Lengadòc Haut, e en Guiana, quan los autes franceses preferishen emplegar "*pain au chocolat*"

## Referéncias
Birgit Õigemeel

thumb|250px|Birgit Õigemeel (2013)

**Birgit Õigemeel** (Kohila, 24 de setembre de 1988) es una cantaira estoniana. Se faguèt conéisser gràcias al concors de descobèrta de cantaires *[[Eesti otsib superstaari]]*.
Batèu de motor

[vinheta|Un [iòt Lazzara 80 Sky Lounge.]]
Un **batèu à motor** (en anglés: *motorboat* o *speedboat*) es un batèu que la propulsion se realiza per un motor. D'unes son equipats d'un motor comprés dins la còca, alara que d'autres an un motor fòrabòrd installat a l'arrièra, que compren un motor de combustion intèrne, una bòstia de velocitats e una eliç.

Los batèus de motor son de talhas diferentas. Existí de pichons abatèus de quatre mètres de long, de *cabin cruisers* o de *runabouts* entre sept e quatorze mètres, tot coma des iòs luxoses de granda dimension capables de passar los oceans. Los batèus miègrigids e los patrolhaires apartenon tanben a la categoria dels batèus de motor. 

Pòdon aver de multiples utilizacion: la navigacion de plaiséncia, lo transpòrt de mèrças, la marina militara, lo secorisme en mar. En mai, pòdon realizar de corregudas nauticas (motonautisme).

## Istòria

## Galariá

File:1928_Chris_Craft_Cadet.jpg|Un Chris-Craft Cadet de 1928.
File:3-cockpit_Runabout_2.jpg|Un batèu runabout de la firma Hacker-Craft.
File:RivaSuperAquarama217.jpg|Un Super Riva Aquarama Seria II, de l'entrepresa italiana Riva.
File:Ferrari_Arno_XI_1.jpg|Lo Ferrari Arno XI, concebut per Ferrari en 1953.


## Notas e referéncias
Potomac

**Potomac** es un flume de l'Èst dels Estats Units d'America.

## Geografia
[esquèrra|vinheta|220x220px|Lo Potomac a Harpers Ferry, en [Virgínia Occidentala.]]
Lo Potomac a sa font a 933&nbsp;m d'altitud al sud-oèst de l'Estat de Maryland, ribairenc sus gaireben tot son cors, long de gaireben 665&nbsp;km, e que la riba drecha li servís de frontièra naturala d'en primièr amb la Virgínia Occidentala, puèi amb Virgínia, levat lo districte de Columbia que s'interpausa sus una corta distança de 20&nbsp;km.

Raja dins la vilas de Cumberland (Maryland) e subretot Washington DC, la capitala federala dels EUA, situada a 182&nbsp;km de son larg estuari desembocant dins la baia de Chesapeake. L'estuari de boca fa 17 km de larg.

Se designe a vegada per « region del Potomac » la zona de bacin e los Estats rajats per aquel flume: Maryland, Virgínia e Virgínia Occidentala, coma lo districte de Columbia. Cinc milions de personas vivon dins aquel bacin.

## Istòria
Quand se desencadena la guèrra de Secession en 1861, una partida de la Virgínia fa secession, las comtats del Nòrd-Oèst demorant dins l'Union (aqueles constituisson l'actual Estat de Virgínia Occidentala); l'Estat de Maryland, pasmens s'es esclavagista, demora tanben dins l'Union.

Atal una granda partida del cors del Potomac e de son estuari formavan la limita entre l'Union e los Estats confederats.

Tanben aquel flume garda una importança istorica pels Americans.

## Catastròfa aeriana
Lo 13 de genièr de 1982, lo vol 90 Air Florida assegurèt per un Boeing 737 d'Air Florida s'abima dins lo fluvi just après son envòl, a causa d'une tempèsta de nèu.

Su las 79 personas a bòrd, aguèt 5 subrevivents, malgrat l'eroïsme d'unes passatgièrs que daissèron lor vida dins las aigas glaçadas del Potomac. La scèna se debanèt jos las camèras de la television.

## Vejatz tanben
Plana del Potomac (Montana): nomenada d'après l'armada del Potomac, que garda son títol après la guèrra de Secession, alara dirigida pel general George Crook qu'i perdèt la mitat de sos effectius pendent la campanha dels Black Hills (guèrras indianas) en 1876 a la batalha de Rosebud Creek (detz jorns abans la batalha de Little Big Horn).

## Notas e referéncias

## Ligams extèrnes
*  http://www.potomacriver.org
*  http://www.potomac.org
*  http://www.nps.gov/pohe/
Lista de ponts d'Azerbaitjan

thumb|right|220px|Lo Pont Roge entre Georgia e l'Azerbaitjan.
Aquel article recuèlh, en forma de taula, una **lista de ponts d'Azerbaitjan** e a coma objectiu presentar los ponts mai notables del país, tant per las siás dimensions, coma per lo sieu interès arquitectonic o istoric.

Se fa mencion exprimís dels ligams al luòc Structurae, una destacada basa de donadas e galariá de las estructuras internacionalas. La lista se pòt classificar cossent a las desparièras intradas de la taula per veire los ponts e d'estructuras d'arc, o l'exemple mai recent.

Las colomnas «va» e «longitud», exprimidas en mètres, respectivament, indican la distància entre las tors del tram principal e la longitud totala de l'òbra, compreses los viaductes d'accès.

## Ponts istorics

## Ponts modèrns

## Nòtas e referéncias


## Ligams extèrnes

* Ancient bridges (Ponts ancians) Azerbaijans.com 
* Bridges in Azerbaijan (Los ponts d'Azerbaitjan) Skyscrapercity.com
Vianney (cantaire)

**Vianney Bureau**, mai conegut per son nom de scèna qu'es **Vianney** (nascut lo 13 de febrièr de 1991 a Pau) es un cantaire francés. Son promier album *Idées blanches* sieguèt certificat disc de platine.

## Discografia
* *Je te déteste* (2014)
* *Pas là* (2014)
* *Veronica* (2015)
* *Les gens sont méchants* (2015)
* *On est bien comme ça* (2015)
* *Les filles d'aujourd'hui* (2016, duo amb Joyce Jonathan)
* *Je m'en vais* (2016)
* *N'attendons pas* (2020)
* *À 2 à 3* (2023)
Franz Holetschek

**Franz Holetschek**, que non cal pas confondre ambe un autre pianista, Alfred Holeček, es un pianista austriac  nascut en 1911 - 1920.

## Biografia
Recebèt l'ensenhament de George Szell e de  Franz Langer a l'Acadèmia de musica de Viena. Foguèt actiu coma acompanhator e coma musician de cambra.

Son filh es (o èra) tanben pianista e sa pichona filha, Lili Holetschek, es violonista .

## Enregistrements
* Johannes Brahms, Trio opus 114 en la menor per clarineta, violoncèl e piano, ambe Leopold Wlach e Franz Kvarda (1952 ?)
Relacions internacionalas d'Azerbaitjan

thumb|right|350px|Païses que possedisson de relacions amb l'Azerbaitjan:
thumb|right|350px|Missions diplomaticas d'Azerbaitjan.
Las **[[relacions internacionalas]] d'[[Azerbaitjan]]** son las relacions qu'a aquel país amb los autres païses de l'exterior, tant en lo camp politic, coma en los camps economics, comercial, militar, juridic, geopolitic e geoestratègic. 

Lo país manten d'ambaissadas dins 160 païses, en mantenent un total de relacions bilateralas amb 174 païses, en comprenent l'Estat de Palestina, la Santa Ses e Israèl (en essent un dels païses amb majoritat musulmana amb melhoras relacions amb aquel país). manten pas de relacions amb Bahames, Barbados, Chipre, Armenia, Nigèria, Republica Centreafricana, Còngo, Tanzania, Botswana, Namibia, Lesotho, Sant Prenguèri e Prince, Belau, Micronesia, Kiribati, Ilhes Salomon, Vanuatu, Tonga, Samoa, Papoa Naua Guinèa , l'Òrdre de Malta e los estats amb reconeissença limitada. 

Es membre de las Nacions Unidas, lo Movement dei Non Alinhats, l'Organizacion per la Seguretat e la Cooperacion a Euròpa, l'Associacion per la Patz de l'OTAN, lo Conselh d'Associacion Euroatlantica, l'Organizacion Mondiala de la Salut, lo Banc Europèu de Reconstruccion e Desvolopament, lo Conselh d'Euròpa, lo Tractat de las Fòrças Armadas Convencionalas a Euròpa, la Comunitat de Democracias, lo Fons Monetari Internacional, e lo Banca Mondiala.
 
## Disputas
### Conflictes territoriales
Lo conflicte sus la region de Naut Karabagh dins de la republica de l'Azerbaitjan comencèt quand lo 1988 la majoritat armènia de la region exigiguèt autonomia. Aiçò donèt luòc a disturbis anti-armènis a Azerbaitjan, amb las milícias azèris en tractant d'expulsar als armènis del enclavament. Lo 1992 esclatèt una guèrra e los pogroms dels armènis e dels azèris obliguèron a totes dos grops a fugir de los sieus larèrs. Lo 1994, un alto lo fuòc negociat per Russia metèt fin a la guèrra, totun mai d'un milion d'armènis etnics e azèris pòdon pas encara tornar dins lo sieu país. Lo conflicte sus Naut Karabagh seguís sens resòlvre malgrat las negociacions, que son en cors dempuèi 1992 jol ègida del Grop de Minsk del OSCE, per resòlvre lo conflicte pacíficament.

## Vejatz tanben
* Politica d'Azerbaitjan

## Referéncias
Okavango

**Okavango** o **Cubango** es lo tresen cors d'aiga de l'Africa Australa per sa longor (entre 1 600 e 1 800&nbsp;km). Sa font es près de la vila de Huambo en Angòla centrala, abans de traversar Namibia per aténher Botswana. Las aigas d'Okavango an la particularitat de jamai rejónher l'ocean, lo cors del fluvi s'acaba pel vast dèlta d'Okavango dins lo desèrt de Kalahari, es un fluvi endoreïc.

## Percors
esquèrra|vinheta|L'Okavango
A la seguida d’un accident geologic, se perd dins lo sec desèrt de Kalahari puslèu de desbocar dins l'Ocean Indian. Alara, se nomena *lo fluvi quie tropa jamai la mar.*

Près de l'estrecha Listra de Caprivi (Namibia), la coa de padena (*panhandle*) que separa lo Botswana e l'Angòla, lo fluvi Okavango serpeja entre las verdas pradas inondablas. Entre doas fracturas de la rusca terrèstra, aquel corredor mena a una depression ont lo fluvi s'espandís enseguida dins un vast dèlta.

D'un debit de gaireben quinze miliards de mètres cubics annals, sas aigas se pèrdon dins un gigantesc dèlta de 15 000&nbsp;km2, formant un labirint d'illas, de canals e de lagunas. Pasmens, los ans de fòrt debit, una pichona partida de l'aiga rejónh lo Zambèzi via un dels sieus afluents, lo Magwekwana.

Aquel espaci es en partida la resèrva naturala de Moremi Game Reserve. Es de fòrça granda importança per plan d'espècais d'aucèls, de mammifèrs, de peissons, de reptils, d'amfibians e de vegetals, mas es menaçat per la volontat dels païses que travèrsa (Angòla, Namibia, Botswana) d’expleitar sas aigas, bastissent de paissièras e de canals per l'irrigacion, fòrça importanta dins aqueles païses fòrça arids.

## Galariá

File:Okavango Water Lillies.jpg|Vegetacion del dèlta d'Okavango
File:Okavango Delta SPOT 1133.jpg|Okavango vist pel satellit *Spot*
File:OkavangoDelta.png|Ima(ge satellitara de dèlta d'Okavango


## Annèxes

### Bibliografia
* (en) Charles John Andersson, *The Okavango River, a Narrative of Travel, Exploration and Adventure*, Hurst & Blackett, London, 1861, 364 p.
* (en) Peter Johnson, Robert T. Teske et Anthony Bannister, *Okavango: Sea of Land, Land of Water*, Struik, Cape Town, 1997 ( éd.), 202 p.  
* (en) John Mendelsohn et Selma El Obeid, *Okavango River: The Flow of a Lifeline*, Struik, Cape Town, 2004, 176 p.  

### Articles connèxes

### Ligams extèrnes
* Vol au-dessus de l’Okavango » (Entre Deux Eaux, *Newsletter* , 18 février 2010)

### Notas e referéncias
Grândola

**Grândola** es una vila portuguesa dins los Distrite de Setóbal, region (NUTS II) de l'Alentejo e subregion (NUTS III) de l'Alentejo Litoral, amb près de 6 800 abitantes.

Es lo sèti de um municipi de  e 14 826 abitantes (2011), subdivisat en 4 freguesias. Lo municipi e limitadt al nòrt pel municipi de Alcácer do Sal, a l'èst per Ferreira do Alentejo, a sul per Santiago do Cacém, a l'oèste per l'ocean Atlantic e al nòrd-oèst, mejans Estuari del Sado, Setóbal. 
[drecha|vinheta|400x400px|Monumento a [Zeca Afonso.]]

## Personalitats
* António Inácio da Cruz
* José Jacinto Nunes

## Embessonatges
* **[[Maracanaú]]**, Ceará, 
* **[[Neuss]]**, Ren del Nòrd-Vestfàlia, 
* **[[Mikołów]]**, Voivodat de Santa Crotz, 
* **[[Santarém]]**, Distrito de Santarém, 
* **[[Tarrafal]]**, Santiago, 
* **[[Minas Gerais]]**, 

## Vejatz tanben
* Grândola, Vila Morena

## Notas e referéncias
Zine

**Zine** (nascuda *Laurence Penzini*; Tànger, Marròc, 1979) es una autora, compositora e cantaira occitana de Niça.

## Biografia
Nasquèt a Tànger, ont passèt sas primièras annadas, d'un paire còrse e d'una maire originària de las Valadas occitanas Arriba en Occitània (Droma) als 5 ans. Sas primièras influéncias musicalas li venon dels parents e del regent de l'escòla Montessori de Tànger, un american qu'acabava las jornadas d'escòla en cantant amb la guitarra. Comença de compausar als 19 ans, puèi passa 2 ans a viatjar entre Occitània, Polonha, Soïssa e l'Illa de la Reünion. Se constituís aital una cultura musicala alargada, que las influéncias se retròban tre sas primièras creacions.

Participa a de festenals e de competicions coma lo Liet Internacional de las cançons en lengas minoritàrias de Ljouwert ont representa Occitània, o lo festenal polonés dels bardas (autors, compausitors, interprètas) en 2008.

En 2013 pareis son album "Folie douce" qu'es lausenjat per la critica.

Amb l'ajuda de Reinat Pèire Anfosso, adaptèt un fum de cançons conegudas en niçard ("Imagine" de John Lennon ven "Pantaia un pauc", "Redemption song" de Bob Marley ven "Cançon per curar", etc.) Son espectacle "Salade niçoise" utiliza aquelas creacions. Collaborèt ambe d'autres autors coma Tarik Lamirat, Reinat Toscano e Etel Adnan.

Emplega tanben la musica dins l'ensenhament del niçard que dona dins l'encastre de son mestièr de regenta, que li bailèt tanben l'escasença d'enregistrar de contes. Crea una cançon per Testadura, l'aucelon creat per Ollivier Lagrange.

Lo 5 d’aost dau 2016, participa a l’« acampada blanca » en omatge ai 86 victimas de l’atemptat dau 14 de julhet en cantant « Pantaia un pauc » e « Nissa la bella ».  

A la fin de 2016, participa a una cançon en solidaritat amb l'accion de mond de la Val de Ròia pels migrants.

En març de 2017 crea *Lu baudos de l’OGIM*, una adaptacion de la cançon de Jacques Dutronc, *J’aime les filles* e una video subre lu jogaires de l’OGC Niça.  

## Discografia
* *Et la joie passera en funambule... sur le fil de la folie douce* (2002, 15 títols, autoproduccion)
* *Cherche* (2004, amb La Quincaille, 4 títols,  Palhassina Productions)
* *Mon Coiffeur* (2005, 5 títols, Gallomusic)
* *Folie Douce* (2013, 14 títols, La Candela-Seyrat, sus las platafòrmas de telecargament)
**Cantate d'Azur* (2018, 27 títols)
**Palhassina Universala* (2020, 36 títols)
**Folie Douce Face B* (2020, 21 títols)

## Ligams extèrnes
* Sit oficial de Zine
* Pagina de Zine sus Soundcloud
* Pagina de Zine sus Myspace

## Referéncias
.hospital

**** ("espital", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 9 de decembre de 2016.
## Referéncias
Varenh (omonimia)

**Varenh** es un toponim que pòt designar :

*Varenh, comuna de Nauta Garona ;
*Varenh, comuna de Tarn e Garona.
Huambo

esquèrra|vinheta|Huambo, Jardim da Cultura.
**Huambo** (anciana ***Nova Lisboa***) es una vila d'Angòla, sus un plan a 1 800&nbsp;m al dessús du nivèl de la mar, situada a gaireben 600&nbsp;km al sud-èst de Luanda e 200&nbsp;km a l'èst de Benguela.

La vila foguèt fondada en 1912 pels colons portugueses e la nomenèron *Nova Lisboa* (Nòva Lisbona) fins 1975.

Abans la guèra civila (1976-1992), Huambo èra la segonda vila industrial de l'Angòla, après Luanda.

Es tanben un centre agricòl e d'animals, e tanben una ciutat axada sus l'educacion e possedissent fòrça escòlas de naut nivèl.

La guèrra civila angolesa destruiguèt la majora partida de l'infrastructura de la vila.

Abans 1992, la populacion de Huambo èra de 360 000 abitants. 

Aquela vila es lo sètge del govèrnde la província de Huambo, que compta 2,2 milions d'abitants.

## Embessonatges
* Amadora ()
Tè blanc

[drecha|vinheta|Fuèlhas de Bai Hao Yin Zhen de la província del [Fujian.]]
Lo **tè blanc** (en chinés 白茶 pinyin : báichá, en japonés 白茶 Shiracha) es un tè leugierament oxidat, unes 12 %, segon lo metòde tradicional. Abans lo tè verd (qu'es el tanben pauc transformat), es lo tè que conéis la transformacion mai fèble al respècte de la fuèlha fresca del teièr. Sas culhidas tradicionalas son raras e sovent costosa, subretot lo Bai Hao Yin Zhen 白毫银针 compausat pas que de borrons.

## Fabricacion
De jovas fuèlhas son culhidas amb lo borrons, puèi secadas al solelh e fin finala a l'ombre (o encara torrodas a la vapor). La diferéncia amb lo tè verd consistís en l'abséncia de blasiment, de torratge e de rolatge. Las fuèlhas de tè blanc conservan fòrça proprietats de la fuèlhas frescas del tè. An tanben una densitat fòrça fèble, al respècte de las fuèlhas rotladas — o, a l'extrèma, al tè premsat. 

Al contrari de la pensada comuna, lo tè blanc es fòrça leugièrament oxidat, a causa de l'abséncia d'un procediment de coseson quina que siá que degradariá l'enzim responsable d'aquela oxidacion. Coma aquel tè es fòrça pauc manipulat (pas de rotlatge), aquela oxidacion se realiza sonque en superfícia.

La província chinesa del Fujian es una de las mai conegudas en matèria de tè blanc.

## Preparacion
Lo tè blanc demanda una infusion de gaireben 5 a 10 minutas (o mai) dins una aiga de font pauc minerala entre 30 e 75 °C. Aquela infusion a bassa temperatura evita la destruccion d'unas vitaminas. Lo biais melhor de lo preparar e de lo beure es d'utilizar un zhōng (o gaiwan), una tassa de porcelana amb un tapador tradicionalament utilizada en China.

## Caracteristicas
Lars licors cristallinas son subtilas e refrescantas. S'agís d'un tè fresc sovent utilizat en China en estiu per se desassadar.

Lo tè blanc permetriá de reduire l’obesitat regulant l'estocatge de las grassas.

## Varietats
* 白毫银镇 Bai Hao Yinzhen (lit. "agulhas d'argent amb pels blancs", tè blanc compausat pas que de borrons, en forma d'agulhas);
* 白牡丹 Bai Mu Dan o Pai Mu Tan (lit. *peuna blanca*, tè blanc compausat de borrons e de las doas primièras fuèlhas);  
* Shou Mei; 
* Yin Zhen (lit. *agulhas d'argent*), a vegada perfumat al jasmin. 
Tanben existís de tè blanc venent de Sri Lanka, d'Índia (Darjeeling), de Nepal (òrt de Guranse), de Tailàndia, e tanbne d'Africa australa (varietats antlers, fusta de cervids, del Malawi per exemple).

## Notas e ligams
Ciutat Metropolitana de Roma Capitala

La **Ciutat Metropolitana de Roma Capitala** es una ciutat metropolitana italiana, qu'aperten a la region de Laci, qu'amassa 121 comunas. Son capluòc es Roma, capitala de la Republica italiana. Remplaça la província de Roma dempuèi lo 1èr de genièr de 2015.

## Politica e administracion
thumb|Lo palais de Valentini, sèti de la ciutat metropolitana de Roma Capitala
La ciutat metropolitana es dirigida per un conse, qu'es lo de la vila de Roma, un conselh metropolitan elegit e una conferéncia metropolitana consultativa, ambedós presidits pel conse.
Flavor

vinheta|Via ortonasala e retronansala de las flavors fins a l'epitèli olfactiu.
Lo tèrme **flavor** (deribat del tèrme anglés *flavour*, el meteis venent de l'ancian francés *flaour* e del latin *flare*) designa l'ensemble de las sensacions percebudas a partir de la boca.

## Références
Fotbòl Club Aush Gers

Lo **Fotbòl Club Aush Gers** (en francés **Football club Auch Gers**) es un club occitan de rugbi de XV de la vila d'Aush.

Jòga pel moment dins la *tresena division francesa professionala de rugbi de XV*.
thumb|left|220px|Lo Fotbòl club Aush Gers en 2013.

## Nòtas & referéncias
Estadi Jacques-Fouroux

L' **Estadi Jacques-Fouroux** (ancian **estadi del Moulias**) es l'installacion esportiva ont lo Fotbòl club Aush Gers joga a domicili. Ofrís ara  plaças. Se situa al Sud de Aush. Foguèt nomenat en onor a Jacques Fouroux.

## Notas e referéncias


## Annèxes

### Vejatz tanben
* Fotbòl club Aush Gers
* Jacques-Fouroux

### Ligams extèrnes

* La pagina "Estadi Jacques-Fouroux" sul site de lo Fotbòl club Aush Gers
Savoureuse

La **Savoureuse** es una ribièra de l'Èst de França. Aiga principa de la vila de Belfòrt e del departament del Territòri de Belfòrt en region Borgonha Franca Comtat. Afluent d'Allan, es un sosafluent de Ròse per Dobs e Sòna.
Associacion de Federacions de Fotbòl d'Azerbaitjan

L**'Associacion de Federacions de Fotbòl d'Azerbaitjan (AFFA)** (en azèri: *Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası (AFFA)*) es l'organisme encargat de l'organizacion del fotbòl a l'Azerbaitjan, amb sedença a Bakó. 

Foguèt fondada lo 1992 e es afiliada a la FIFA dempuèi 1992 ia l'UEFA dempuèi 1994. 

Se carga de l'organizacion de la Liga Premier e la Copa d'Azerbaitjan, aital coma los partits de la Seleccion de fotbòl d'Azerbaitjan en las siás desparièras categorias.

## Ligams extèrnes

*
Phragmites

***Phragmites*** es una canavèra del genre de la plantas erbacèas de la familha de las *[[Poaceae]]*, sosfamilhas dels *Arundinoideae*. Lo genre compren quatre espècias qu'una comportant tres sosespècias.

## Lista de las espècias
* *[[Phragmites australis]]* (Cav.) Trin. ex Steud. *raulet*, *rauset* o *rausa* en occitan
** *Phragmites australis* subsp. *australis*
** *Phragmites australis* subsp. *americanus*
** *Phragmites australis* subsp. *altissimus* J.Gay ex F.W.Schultz
* *[[Phragmites japonicus]]* Steud.
* *[[Phragmites karka]]* (Retz.) Trin. ex Steud.
* *[[Phragmites mauritianus]]* Kunth

## Caracteristicas generalas
Fòrça utilizadas en fitoepuracion, los phragmites permeton, a causa de lor simpla preséncia dins un bacin, d'absorbar una partida de substéncias (sals, metals pesucs) presenteas dins las aigas domesticas contribuissent atal a tornar abitar aquelas de biais ecologic, a condicion que sián pas abandonadas en plaça pendent la dalha. 

## Notas e referéncias


## Ligams extèrnes
* Référence Kew Garden World Checklist : ''Phragmites'' (en)
* Référence Flora of China : ''Phragmites'' (en)
* Référence Madagascar Catalogue : ''Phragmites'' (en)
* Référence Flora of Pakistan : ''Phragmites'' (en)
* Référence Catalogue of Life : ''Phragmites'' (en)
* Référence Tela Botanica (France métro) : ''Phragmites'' Adans. (fr)
* Référence Fossilworks Paleobiology Database : ''Phragmites''  Adanson (en)
* 
* 
* 
*
Supercopa d'Azerbaitjan

La **Supercopa d'Azerbaitjan de fotbòl** (en azèri: *Azərbaycan Milli Futbol Superkuboku*) es una competicion de fotbòl d'Azerbaitjan qu'afronta annalament los campions de la Liga Premier e de la Copa d'Azerbaitjan de fotbòl. Foguèt fondada lo 1993 e desapareguèt dos ans après, fins qu'en 2013 s'organizèt de nòu.

## Istorial
 

## Títols per Club
 

## Vejatz tanben
* Copa d'Azerbaitjan

## Referéncias
Illtal

**Illtal** es, dempuèi lo 1èr de genièr de 2016, una comuna novèla francesa situada dins lo departament del Haut Ren, en region Grand Èst. Es eissida del regropament de las tres ancianas comunas de Grentzingen, Henflingen e Oberdorf.
Alpha Epsilon Phi

right|200px|thumb|Banèra dera frairesa.
**Alpha Epsilon Phi** (**AEΦ**) ei ua frairesa d'estudiantes femenines. AEΦ Ei membre dera Conferéncia Nacionau Panhel·lènica. AEΦ, Se fondèc eth dia 24 d'octobre de 1909 er eth collègi Barnard, a Morningside Heights, ena ciutat de Naua Yòrk per sèt hemnes josieves, Helen Phillips Lipman, Ida Beck Carlin, Rose Gerstein Smolin, Augustina "Tina" Hess Solomon, Lee Reiss Libert, Rose Salmowitz Marvin, e Stella Strauss Sinsheimer. Era mission dera frairesa Alpha Epsilon Phi ei inspirar e apiejar a joenes hemnes, dedicades ara amistat e damb un compromís de per vida damb era frairesa Alpha Epsilon Phi. Ei ua frairesa nacionau, e açò vò díder qu'a diuèrsi capítols repartidi a trauès des Estats Units. Maugrat auer estat istoricaments ua frairesa josieva, non ei ua organizacion religiosa. AEΦ, Da era benvenguda a hemnes de tota raça e religion, cada viatge que respècten e aprècien era fe e era identitat josieva, e que se senten comòdes er un entorn josieu, e sigatz disposades a comprometer-se damb era frairesa. Era mascòta dera frairesa s'ua girafa. AEΦ Collabòre damb dus projèctes filantròpics: Sharsheret e era Fondacion Elizabeth Glaser Pediatric AIDS.
Lista d'estadis d'Azerbaitjan

La seguenta es una **lista d'[[estadi]]s de [[fotbòl]] d'[[Azerbaitjan]]** ordenats per capacitat d'espectadors. L'Estadi Olimpic de Bakó, a Bakó, es l'estadi amb mai capacitat d'espectadors del país, amb 69.870.

## Estadis
[thumb|dreta|220px|[Estadi Mehdi Huseynzade, Sumqayit]]
[thumb|dreta|220px|[Estadi Shafa, Bakó]]

## Futurs estadis

## Ligams extèrnes

* Lista d'estadis d'Azerbaitjan
Pilates

Lo **pilates** es un metòde de gimnastica elaborat per Joseph Pilates a la debuta del sègle XX. Son objectiu es lo desvolopament dels muscles pregonds e lo melhorament general de la postura e de la vigor del còrs, en particular a travèrs lo resforçament e lo contraròtle de la centura abdominala (sonada en anglés per sos practictants *power house*, es a dire "lo centre d'energia").
Antonio Tajani

**Antonio Tajani**, nascut lo 4 d'agost de 1953 a Roma, es un òme politic italian, membre fondador de Forza Italia e president del Parlament Europèu dempuèi lo 17 de genièr de 2017.

Elegit deputat europèu en 1994 après aver ocupat lo pòst de pòrta-paraula de Silvio Berlusconi, foguèt de 2008 a 2014 Comissari europèu als transpòrts puèi comissari europèu a las industrias e a l'esperit d'entrepresa e vici-president de la Comission europèa. Lo 1èr de julhet de 2014, foguèt elegit primièr vici-president del Parlament Europèu. 

Lo 17 de genièr de 2017, foguèt elegit president del Parlament Europèu al 4en torn de vòte, en remplaçament de Martin Schulz.
President del Parlament Europèu

Lo **president del Parlament Europèu** dirigís l'ensemble dels travals del Parlament Europèu. Es elegit per una durada de dos ans e mièja, renovelables, siá la mitat de la legislatura de cinc ans. Representa lo Parlament dins las autras institucions europèas e dins las relacions exterioras. Assistat per 14 vicepresidents, supervisa l'activitat del Parlament e dels organs coma lo Burèu e la Conferéncia dels presidents. Presida amb l'ajuda dels vicepresidents los debats en seança planièra: los dotze que se tenon a Estrasborg e los sièis seanças adicionalas que se tenon a Brussèlas.
Mercat interior (Union Europèa)

Lo **mercat interior**, de còps que i a dich « **mercat unic** », es lo mercat unic qu'amassa los ancians mercats nacionals dels Estats membres de l'Union Europèa. En son sen, los bens, los servicis, los capitals e las personas (las « quatre libertats ») circulan liurament.
École nationale supérieure d'informatique pour l'industrie et l'entreprise

*École nationale supérieure d'informatique pour l'industrie et l'entreprise* o pus simplament *ENSIIE*) es una granda escòla francesa situada a Évry.

## Ligams extèrnes
*  Sit web oficial de l'ENSIIE
Teatre de Mariòtas de Bakó

thumb|300px|Vista del teatre
Lo **Teatre de Mariòtas de Bakó** (en azèri: *Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı*) Se tròba a l'Avenguda Neftchiler de la vila de Bakó a l'Azerbaitjan. Foguèt dessenhat en 1910 per l'arquitècte polonés Józef Płoszko, inicialament coma un teatre cinèma francés de la Renaissença. Las mariòtas creissián en grandària dempuèi unes paucs centimètres fins al doble de la mesura humano.La bastissa del teatre foguèt bastida al Bulevard Bakó, quand i aviá pas vegetacion encara. Lo sistèma de ventilacion d'escapament foguèt remplaçat per una ventilacion forçada. Quand lo cinèma se dobriguèt al public en junh de 1910, lo govèrn anoncièt las caracteristicas del cambiament total de l'aire. En 1921, segon lo projècte de l'arquitècte local Zivar-bey Akhmadbeyov, lo teatre foguèt rebastit coma teatre "Satyragite". Dempuèi 1931 lo teatre a la siá foncion actuala, en arribant a èsser independenta en 1965.

## Vejatz tanben
* Teatre

## Referéncias
Alpha Epsilon Pi

**Alpha Epsilon Pi** (**ΑΕΠ**) o (**AEPi**) s'ua frairesa d'estudiantes josieves. Actuauments a mès de 170 capítols actius er es Estats Units, Canadà, Reialme Unit, Israèl e en França, damb un totau de 9.000 estudiants. Alpha Epsilon Pi s'ua frairesa josieva, maugrat que non ei discriminatoria e ei daurida a toti aqueri disposadi a acceptar es sues valors.

Er eth an 1913 Charles C. Moskowitz, Un estudiant josieu dera Universitat de Naua Yòrk, siguec admetut er ua frairesa a causa des sues abiletats coma jogador de basquetbòl. Dempús de esser admetut, demanèc qu'es sòns amics josievi podessen entrar tanben er era frairesa, mès era sua peticion siguec denegada, alavetz Moskowitz decidic fondar era sua propia frairesa: Alpha Epsilon Pi. Charles C. Moskowitz e es sòns amics comencèren a amassar-se de net er un restaurant alemand. Es fondadors, oficiauments coneishudi damb eth nòm des onze inmortals, s'amassauen, maugrat es sòns oraris, entà per'mor de discutir es quites foncions d'ua frairesa josieva, e coma aguesta podie desvolopar-se. Dempús de mesi de deliberacions, es òmes decidiren hèr oficiau era sua frairesa deuant era direccion dera universitat, ua enterpresa er era qu'aueren fòrça succès.

Actuauments, Alpha Epsilon Pi s'era major frairesa josieva deth Mon, a mès de 150 capítols er es Estats Units, e existís dempús de hè 100 ans. A suberviscut coma frairesa e a vengut un dusau larèr entàs estudiants josievi. AEPi contunhe de prosperar, e a estat fidèu ar esperit des sòns fondadors fins aué en dia. Alpha Epsilon Pi, siguec fondada entà aufrir oportunitats as estudiants josievi que cerquen trobar era melhora experiéncia universitària e fraternal. AEPi A mantengut era integritat deth sòn objectiu, tot en tot refortilhar es ligams damb era comunitat josieva e en tot servir coma un ligam entre era universitat e era vida profesional. Alpha Epsilon Pi desvolòpe es qualitats de lideratge des sòns membres n'un moment critic er era vida des joens. AEPi aufrís coratge ar estudiant, entà per'mor de restar concentrat, sus es ideaus, es valors e era etica dera comunitat josieva. AEPi prepare ar estudiant entà vier un des caps deth deman, de sòrta que pogue ajudar ara comunitat e en sòn pòble.
Meditacion

La **meditacion** es una practica mentala que cerca a mestrejar l'esperit en concentrant son atencion sus un objècte particular, sovent se meteis (dins aqueste cas, se pòt considerar coma una fòrma d'introspeccion).
Librariá

Una **librariá** es un comèrci consacrat a la venda de libres.

Lo proprietari o emplegat d'una librariá s'apèla librari.
Venda

La **venda** es l'acte comercial basic pel qual lo vendeire s'engatja a cedir quicòm (generalament un objècte o un servici) al crompaire, en escambi d'una soma d'argent determinada.
Vendeire

Un **vendeire** es una persona (professional o amator) responsabla d'una venda, que la prepausa o la dirigís.
Notari

Un **notari** es un jurista nommat per l'autoritat publica e encargat de dirigir cèrts actes juridics civils.
Matèria organica

Lo tèrme **matèria organica** designa la matèria fabricada pels èssers vivents. Es una matèria basada sus la quimia del carbòni.

Se parla de matèria organica en oposicion als minerals.

La quantitat totala de matèria organica de la Tèrra se sona biomassa.
Qi

**Qi** pòt designar :
*Qi (Shandong), un antic estat d'Asia
**[[qì]]* (tanben *chi* o *xi* segon las retranscripcions), un concèpte fondamental de las culturas chinesas e japonesas que correspond a l'energia vitala
Tai chi

Lo **tai chi** o **tai chi chuan** (pinyin *tàijíquán*) es un art marcial «intèrne» d'origina chinesa, que cerca lo mestratge e la manipulacion de l'energia vitala sonada *[[qì]]* (o *chi*). Se diferéncia pauc del qi gong (o chi gong), e es de còps considerat coma una simpla varianta seuna.

Jos sas fòrmas mai popularas, se limita sovent a una simpla gimnastica de santat.

## Nòtas e referéncias
Nana Akufo-Addo

**Nana Addo Dankwa Akufo-Addo** (Kyebi, 29 de març de 1944) es un avocat e politician ganean. Es lo filh del president Edward Akufo-Addo.

Après doas desfachas a las eleccions presidencialas en 2008 e 2012, es elegit president de la republica de Ghana lo 8 decembre de 2016. Dintra en foncions lo 7 de genièr de 2017.
Lo Grand Sause

**Lo Grand Sause** (var. **Lo Grand Sauze**) o **lo Sause d'Cesana**, var. **Sause de Cesana** (nom oficial *Sauze di Cesana*) es una comuna de la Val d'Ors (Valadas Occitanas d’Itàlia). La chau pas confondre amb Lo Sause (oficialament en italian *Sauze d'Oulx*).

Administrativament, es dins la Ciutat Metropolitana de Turin e dins la region de Piemont.

## Referéncias
Santa Eulàlia

**Santa Eulàlia** (en espanhòl, *Santa Eulalia*; en portugués: *Santa Eulália*; en catalan, *Santa Eulàlia* o *Santa Eulària*; en francés, *Sainte-Eulalie*) . En occitan Santa Eulàlia es una forma sabenta, se pòdon encontrar tanben, en particular dins la toponimia mai d'una formas d'evolucion populara coma **Senta Aulària**, **Senta Aulalha**, **Senta Aralha**...etc (veire **[[Senta Aulària]]**).

**Santa Eulàlia** pòt designar:

## Art
*[[Santa Eulàlia (pintura)|Santa Eulàlia]]*, una pintura de John William Waterhouse (1885)

## Personas
*Santa Eulàlia de Barcelona, una santa rebonduda a Barcelona, Espanha
*Santa Eulàlia de Mèrida, una santa rebonduda a Mèrida, Espanha

## Toponimia
;Occitània: vejatz las paginas d'omonimia seguentas:
*Senta Eulàlia (omonimia)
*Senta Aulària
;Guatemala
*Santa Eulalia (Huehuetenango), una municipalitat dins lo departament de Huehuetenango
;Mexic
*Santa Eulalia (Chihuahua), una vila de l'estat de Chihuahua
;Peró
*Districte de Santa Eulalia, dins la Província de Huarochirí
*Rio Santa Eulalia, un riu dins la Província de Lima afluent del riu Rimac
;Portugal
*Rio Covo (Santa Eulália), una parròquia civila de Barcelos
*Santa Eulália (Arouca), una parròquia civila a Arouca
*Santa Eulália de Fórnos, una parròquia civila de Freixo de Espada a Cinta
;Espanha
*Santa Eulalia de Oscos, una municipalitat d'Astúrias 
*Santa Eulària des Riu, una municipalitat a Eivissa 
*Saint Eulalia de Cabranes, capitala de Cabranes en Astúrias 
*Santa Eulalia del Campo, una municipalitat d'Aragon
*Palau de Santa Eulàlia, una municipalitat de Catalonha
*Santa Eulàlia (Mètro de Barcelona), una estacion del Mètro de Barcelona
*Santa Eulàlia (L'Hospitalet de Llobregat), un quartièr de la municipalitat de L'Hospitalet de Llobregat en Catalonha
* Santa Olalla, una municipalitat de Castelha-La Mancha
* Santa Olalla de Bureba, una municipalitat de Castelha e Leon

;Estats Units

*Saint Eulalia, una parròquia de Winchester, Massachusetts.

## Vejatz tanben
*Sequéncia de Santa Eulàlia, un ancian tèxte en lenga romanica.
Acid clorauric

L’**acid clorauric** ò **acid tetraclorauric** es un acid inorganic fòrt de formula HAuCl4.

Es generalament preparat a partir de la dissolucion d'aur dins l'aiga règia (mescla concentrada d'acid cloridric e d'acid nitric) ò a partir d'una reaccion quimica entre lo clorur d'aur (III) e l'acid cloridric. Es subretot utilizat coma electrolit dins lo procès Wohlwill de purificacion de l'aur car es lo precursor d'autrei compausats aurifèrs. Pasmens, coma d'autrei saus de metaus nobles, a d'aplicacions raras e limitadas dins de domenis precís coma la creacion de coloracions dauradas sus certanei fotografias.

## Liames intèrnes
* Procès Wohlwill.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Qì

Lo **chi** o **qi** (气 ; pinyin *qì*), en chinés, tanben dit *ki* en japonés (気), es un concèpte espiritual fondamental de las culturas chinesas e japonesas que designa l'energia vitala.

## Veire tanben
*chi gong
*tai chi
Rubicon

Lo **Rubicon**, *Rubicone* en italian, *Rubico* en latin, es un pichon fluvi costièr del Nòrd de l'Itàlia, dins la region d'Emília e Romanha a l'èst de la val de Pò, que sa font es près de la comuna de Sogliano al Rubicone.

## Istòria
Lo cors d'aiga aviá un resson plan particular dins lo drech roman que pas cap de general aviá l'autorizacion de lo passar amb una armada. a partir de 59 AbC, serviguèt de frontièra entre l'Itàlia romana e la província de Gàllia cisalpina; la lei aparava atal Roma de las menaças militaras intèrnas.

Ven celèbre quand Juli Cesar lo passèt amb sas legions en armas l'11 de genièr de 49 AbC sus la dralha de Pompèu. Violèt la lei del Senat roman. Se se'n crei Suetòn, lança passant lo riu la celèbra formula:  « *[[Alea jacta est]]* » (« lo dat es getat »)

D'aquel episòde ven l'expression « passar lo Rubicon » . Significa una persona se lançant irrevocablament dins una entrepresa amb de consequéncias riscadas.
alt=Le pont consulaire romain à Savignano sul Rubicone en févr 2012|esquèrra|vinheta|Lo pont consular roman à Savignano sul Rubicone en febièr de 2012

## Nòtas e referéncias
Aulària de Barcelona

Aulària de Barcelona, en latin *Eulalia*, es una santa crestiana, martira mòrta en 304 . Poiriá èsser la meteissa persona que Santa Aulària de Mèrida.

## Istoricitat

## Agiografia

## Nòtas e referéncias
Kharkiv

**Kharkiv** (; ucraïnian: Харків, ) o **Kharkòv** (en rus: Харьков, ) es la segonda pus granda vila d'Ucraïna. Dins lo nòrd-èst del país, es tanben la pus granda vila de la region istorica de Slobozhanshchyna. La vila a una populacion d'aperaquí 1.5 milion de personas. Kharkiv es lo centre administratiu de l'óblast de Khàrkiv e del districte de Khàrkiv.

La vila foguèt fondada en 1654 e après un començament modèst de pichona fortalesa, creissèt per venir un centre màger de l'industria ucraïniana, del comèrci e de la cultura dins l'Empèri Rus.

Kharkiv foguèt la primièra capitala de la Republica Socialista Sovietica d'Ucraïna, entre decembre de 1919 e genièr de 1934, puèi la capitala foguèt desplaçada a Kyiv.

## Referéncias
Parlar de Massat

Lo **parlar de Massat** es un sosdialècte de l'occitan intermediari o ibrid entre lo gascon e lo lengadocian, parlat dins la comuna e l'airal de Massat.

## Bibliografia

*CÒSTAS, Joan-Francés, 1992, *Entre lengadocian e gascon en Arièja un parlar interferencial : le parlar de Massat*. Estudis Occitans 11, p. 3-20.

## Ligams extèrns
* ''Les Interférences linguistiques entre gascon et languedocien dans les parlers du Comminges et du Couserans'', Pèire Bec (Pierre Bec)

* [''Rapòrt d'estagi: ''Langue et culture occitanes sur le territoire du Parc Naturel Régional des Pyrénées ariégeoises et du pays Couserans'', Alice Traisnel. Dona d'entresenhas suls sosdialèctes [coseranés, comengés e lo parlar de Massat]
Sabre

Lo **sabre** es una arma blanca longa e generalament ponchuda, que sa lama es corba e a pas qu'un sol fil, çò que lo diferéncia de l'espasa.

## Veire tanben
* Simitarra
Qìgōng

Lo **qìgōng** (pinyin ; en chinés 气功, literalament "exercici de qì") es un metòde de gimnastica e de respiracion  tradicional d'origina chinesa. Es basat sus la coneissença e lo mestratge de l'energia vitala sonada *[[qì]]*/*chi* e assòcia de movements lents amb d'exercicis respiratòris e de concentracion.

Es fòrça pròche de l'art marcial sonat tai chi, qu'es de còps considerat coma una simpla varianta seuna.
Union de las Comunas de las Vals Nèrvia e Ròia

L’**Union de las comunas de las Vals Nèrvia e Ròia** (oficialament, en italian, *Unione dei comuni delle Valli Nervia e Roja*) es una union de comunas italiana situaa dins la Província d'Impèria e la region de Ligúria. Foguèt creaa en 2015. Comprend notadament la comuna occitana d’Auriveta.
Max Stirner

**Max Stirner**, de son nom vertadièr **Johann Kaspar Schmidt**, nascut lo 25 d'octobre de 1806 a Bayreuth e mòrt lo 26 de junh de 1856 a  Berlin, foguèt un filosòf alemand, considerat coma un precursor de l'existencialisme e de l'anarquisme individualista.
Albigés (sosdialècte)

L**'albigés** es un sosdialècte de l'occitan lengadocian.

## Fonetica
* Realizacion de *iá* coma [jɔ] dins  los  vèrbes e [je] dins los substantius : *disiá* [dizj'ɔ] mas *gelosiá* [ʤeluzj'e].
Salvi

vinheta|Arpa Salvi de concèrt
**Salvi** es un atalhers occitan d'arpas, e un dei pricipaus d'Euròpa. Se tròba au Peasc dins lei Valadas.

Fuguèt fondat per Victor Salvi, un entreprenaire, arpista e laütier nascut a Chicago, èu meme filh d'un laütier venecian. 

A la fins deis annadas 1980 crompèt lo vielh talher establit a Chicago e un de sei principaus competidors Lion & Healy.

Fondèt tanden a Peasc lo Musèu de l'arpa.
Castèlnau de Montratièr e Senta Alàusia

**Castèlnau de Montratièr e Senta Alàusia** (*Castelnau-Montratier-Sainte-Alauzie* en francés), es una comuna novèla carcinòla, dins lo departament d'Òut, en region d', ancianament en Miègjorn-Pirenèus. Es nascuda del regropament de las doás comunas de Castèlnau de Montratièr e de Senta Alàusia, efectiu lo 1èr de genièr 2017.

## Geografia
## Toponimia
Veire a Castèlnau de Montratièr e a Senta Alàusia.
## Istòria
Veire a Castèlnau de Montratièr e a Senta Alàusia.

La comuna novèla recampa las comunas de Castèlnau de Montratièr et de Senta Alàusia, que venon de comunas delegadas, lo 1èr de genièr 2017.
Lo capluòc se situa a Castèlnau de Montratièr.

Lo 1èr de genièr de 2024 torna prene lo nom oficial de Castèlnòu de Montratièr.

## Administracion

## Demografia
Per l'evolucion demografica abans lo 1èr de genièr 2017, veire a Castèlnau de Montratièr e a Senta Alàusia.

## Luòcs e monuments
Veire a Castèlnau de Montratièr e a Senta Alàusia.
## Personalitats ligadas ambe la comuna
Veire a Castèlnau de Montratièr e a Senta Alàusia.

## Veire tanben
* Comunas d'Òlt
* 
* L'occitan de Carcin

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Jiddu Krishnamurti

**Jiddu Krishnamurti**, nascut a Madanapalle (Índia) lo 12 de mai de 1895 e mòrt a Ojai (Califòrnia) lo 17 de febrièr de 1986, foguèt un pensaire e escriveire influent, especialament conegut per sa defensa d'idèas e de practicas pedagogicas novèlas.

Tre son adolescéncia, foguèt presentat per la societat teosofica coma un messias potencial, mas operèt rapidament una revirada per adoptar de tèsis radicalament opausadas, contra tota fòrma d'autoritat o de poder, contra la somission a las religions o las ideologias establidas, e en defensa de la libertat umana. S'opausava en particular a tota fòrma de nacionalisme, que definissiá coma un "tribalisme exaltat" o "glorificat". Pensava que caliá transformar lo "vièlh cervèl condicionat de l'òme".