Diamant

thumb|right|Diamant brut dins sa ganga rocasossa.

Lo **diamant**, nom vengut dau grèc ancian *αδάμας* que significa « intrencable », es un minerau compausat de carbòni cristallizat generalament incolòr e transparent. Dur mai rompedís, lo diamant se forma dins de condicions de pressions e de temperaturas autas dins lo mantèu terrèstre e remonta gràcias a d'intrusions de magma dins la crosta. Es famós per son utilizacion coma pèira preciosa en joeilariá mai aquel usatge regarda unicament lei cristaus perfècts. La màger part dei diamants son subretot destinats a d'usatges industriaus.

## Descripcion e proprietats

### Descripcion

Lo diamant es un minerau generalament incolòr ò jaune clar que pòu pus rarament prendre d'autrei tenchas (roge, verd, blau...). Amb una duretat de 10, es lo minerau pus dur present dins la natura. Sa densitat se situa entre 3,50 e 3,53. Compausat de carbòni natiu, lo diamant forma de cristaus organizats dins un sistèma cubic de classa exacisoctaedrica. Lei cristaus naturaus son generalament de forma octaedrica mai de formas pus raras son possiblas (icositetraèdre, exacisoctaèdre, tetracisaèdre). Son esclat es adamantin.

Geologicament, lo diamant se forma dins de zònas de pression auta situadas dins lo mantèu terrèstre. Lo carbòni qu'intra dins aqueu procès provèn de còps d'organismes e arriba dins lei jaç intèrnes de la Tèrra gràcias ai mecanismes de subduccion. Pasmens, dins la màger part, aqueu carbòni es present dins lo mantèu dempuei la formacion de la planeta. Puei, lei diamants presents dins la crosta terrèstra i arriban per lo mejan d'intrusions de ròcas magmaticas ultrabasicas. La pus coneguda es la kimberlita mai d'autrei ròcas, coma la lamproïta, pòdon contenir de diamants en quantitat importanta. Après degradacion dei ròcas per l'erosion, lei diamants an tendància a s'acumular dins de jaç sedimentaris dichs « placers ».


Fichièr:Rough diamond.jpg|
Fichièr:Diamond 1.jpg|
Fichièr:Diamant verdâtre (Vénézuéla).jpg|
Fichièr:Diamond 3.jpg|


### Proprietats

Lo diamant es una forma metastabla dau carbòni dins lei condicions normalas de temperatura e de pression. Se la temperatura passa  °C dins l'atmosfèra terrèstra, se transforma en grafit. Amb una duretat de 10, es lo minerau pus dur qu'existís dins la natura. Es un compausat pauc reactiu que reagís normalament pas amb lei acids e lei basas. Pasmens, es soluble dins la soda e dins lo nitrat de potassi. Es tanben sensible a l'oxidacion e pòu reagir amb certanei metaus e aliatges metallics.

Lo diamant es pas un conductor electric car leis electrons an de dificultats per circular dins lo materiau. Pasmens, es possible de dopar son estructura per crear un materiau semiconductor. En revènge, la conductivitat termica dau diamant es excepcionala gràcias ai vibracions de seis atòms. Enfin, una particularitat dau diamant es sei proprietats opticas. D'efiech, es un mitan dispersiu qu'an un indici optic que varia segon la longor d'ondas.

## Utilizacions

### Joeilariá

Lei diamants pòdon èsser utilizats per la fabricacion de joièus. Aquò es un usatge ancian qu'es atestat dempuei l'Antiquitat. Pasmens, totei lei diamants an pas lei proprietats demandadas per lei joieliers. Uei, lei qualitats exigidas son resumidas per lei « 4C dau diamant » que correspòndon a l'anglés *« Cut, Color, Clarity, Carat » :
* lo *« Cut »* designa la talha de la pèira. D'efiech, per obtenir un bèl esclat, fau melhorar son esclat naturau en jogant sus lo perconrs de la [[lutz]] dins la gemma. Existís plusors talhas diferentas que son chausidas en foncion de l'analisi dei defauts observats dins l'estructura [[cristal|cristallina]]. Leis obradors principaus de talha son installats a [[Anvèrs]], a [[Tel Aviv]] e dins la region de [[Gujarat]]. Per de pèiras d'una talha inferiora a 0,5 carat, de procès automatics son utilizats mai per de diamants pus gròs, lei metòdes emplegats son totjorn manuaus.
* la *« Color »* descriu la color dau diamant. La pus frequenta es lo « blanc » que correspònd en realitat a una abséncia de [[color]]. Per aquò, s'utiliza mai que mai lo metòde de classificacion dei diamants blancs desvolopat per lo [[Gemological Institute of America]] (GIA). Va de D per lei diamants excepcionaus a Z per lei diamants amb una coloracion marcada. De nòrmas distintas existisson per lei diamants colorats.
* la *« Clarity »* correspònd a la puretat dau [[minerau]]. Pus precisament, s'interèssa a la preséncia d'inclusions dins la pèira e lo melhor resultat es atribuït en l'abséncia d'inclusions visiblas amb un grossiment de 10 còps. Pasmens, fau nòtar que la preséncia d'impuretats es pas forçadament un problema car permèton la coloracion de la pèira. Per exemple, lei diamants [[blau]]s son lo resultat de l'integracion de [[bòr]] dins lo cristau, lei diamants roges d'[[idrogèn]] e lei diamants jaunes d'[[azòt]].
* lo *« Carat »* designa la [[massa]] de la pèira. Per [[tradicion]], es exprimida en [[carat]]s, una [[Unitat de mesura|unitat]] egala a 200 mg. La valor d'un diamant aumenta amb sa massa d'un biais exponenciau.

<gallery>
Fichièr:Queen Mary's Crown.png|
Fichièr:Brillanten.jpg|
Fichièr:Diamond Polisher.jpg|
Fichièr:De diamant van Banjarmasin Diamant van Banjarmasin, NG-C-2000-3.jpg|
Fichièr:The Hope Diamond - SIA.jpg|
Fichièr:Garnet inclusion in diamond.jpg|
Fichièr:Diamond Balance Scale 0.01 - 25 Carats Jewelers Measuring Tool.jpg|
</gallery>

=== Utilizacions industrialas ===

La [[duretat]] dau diamant es a l'origina de son utilizacion dins mai d'un domeni [[tecnologia|tecnic]]. D'efiech, sei proprietats [[Mecanica (fisica)|mecanicas]] n'en fan un materiau adaptat ai condicions extrèmas. Per exemple, leis [[enclutges de diamant]] permèton d'agantar de [[pression]]s fòrça importantas. En [[cirurgia]], d'instruments de diamant son utilizats per la realizacion d'incisions ultraprecisas. De mai, coma lo diamant es biocompatible, es pas [[toxicitat|toxic]] per l'[[organisme vivent|organisme]]. Enfin, d'un biais generau, l'integracion de diamants dins d'otís permet d'aumentar sa resisténcia.

En [[quimia]], lo diamant a de proprietats interessantas en [[electroquimia]]. Premier, es resistent ais [[acid]]s e ai [[basa (quimia)|basas]], çò que permet de l'utilizar dins de mitans [[corrosion|corrosius]]. Puei, leis [[electròde]]s son pas desgradadas per lei [[reaccion quimica|reaccions]]. D'electròdes de diamant dopats au [[bòr]] permèton d'agantar de potenciaus electrics capables d'oxidar de [[compausat quimic|substàncias]] inoxidablas amb d'[[electròde]]s d'[[aur]] ò de [[platin]]. Enfin, l'interès dau [[Dopatge (semiconductor)|dopatge]] es important per l'industria dei [[semiconductor]]s. D'efiech, lei semiconductors a basa de diamant permèton de fabricar de detectors.

<gallery>
Fichièr:Diamond blade very macro.jpg|
Fichièr:Dia scalpel.jpg|
Fichièr:Hughesbit.gif|
Fichièr:Vickers anvil diamons.jpg|
Fichièr:B-doped diamond HPHT synthesis.jpg|
</gallery>

== Produccion ==

=== Produccion miniera ===

[[Istòria|Istoricament]], la region productritz de diamants èra la [[Peninsula Indiana]] amb de traças d'esplecha que datan de [[-1000| avC]] dins lei depaus d'[[alluvion]]s de la region de [[Golkonda]]. Pasmens, divèrseis elements, coma l'istòria dau diamant [[Koh-i-Noor]], mòstran un interès pus ancian per lei diamants. Se quauquei [[mina (jaç)|minas]] suplementàrias foguèron descubèrtas en [[Bornèo]], [[Índia]] demorèt lo productor quasi unic fins au sègle XVIII. D'efiech, a aquela epòca, l'exploracion de plusors regions pauc conegudas per de [[geologia|geològs]] [[Euròpa|europèus]] permetèt de descubrir de depaus novèus, especialament en [[Brasil]] dins leis [[ans 1730]]-[[ans 1740|1740]]. Puei, durant la segonda mitat dau sègle XIX, foguèt descubèrta la preséncia de diamants dins la [[kimberlita]] en [[Sud-Africa]]. Aquò permetèt de cercar de minas novèlas dins de [[ròca|ròcas]] [[ròca magmatica|magmaticas]] effusivas e de multiplicar lei descubèrtas.

Au començament deis [[ans 2020]], la produccion miniera de diamants es ansin dominada per [[Russia|Federacion de Russia]] (17 milions de [[carat]]s), la [[Republica Democratica de Còngo]] (11 milions de carats), [[Botswana]] (7 milions de carats), [[Sud-Africa]] (6 milions de carats) e [[Zimbabwe]] (4 milions de carats). En [[2021]], produguèron 98 % d'una produccion mondiala estimada a 46 milions de [[carat]]s. Lei resèrvas mondialas identificadas son estimadas a  milions de carats. Se situan principalament en [[Russia]] (600 milions de carats), en [[Botswana]] (300 milions de carats), en [[Republica Democratica de Còngo|RDC]] (150 milions de carats), en [[Sud-Africa]] (120 milions de carats) e en [[Austràlia]] (11 milions de carats). Lo volum dei resèrvas de [[Zimbabwe]], que semblan importantas, son desconegudas.

=== Diamants de sintèsi ===



Lei [[diamant sintetic|diamants sintetics]] son fabricats per lo mejan de divèrsei procès [[fisica|fisico]][[quimia|quimics]] destinats a imitar l'estructura dei diamants [[natura]]us. Aquò necessita d'agatar de [[temperatura]]s e de [[pression]]s autas, çò que requièr l'accès a una importanta quantitat d'[[energia]] pauc costosa. Oficialament, lo premier [[diamant sintetic]] foguèt produch per lo [[fisica|fisician]] [[USA|estatsunidenc]] [[Tracy Hall]] ([[1919]]-[[2008]]) en [[1954]]. Lei diamants de sintèsi son generalament pus purs que lei diamants naturaus. Son utilizats dins de domenis que demandan una [[qualitat]] e una puretat excepcionala. Per exemple, permèton de fabricar de materiaus [[semiconductor]]s, de materiaus pus resistents e d'instruments medicaus. Pòdon tanben servir en [[joielariá]] mai, per de rasons simbolicas, lei pèiras naturalas son totjorn preferidas. De mai, lei diamants sintetics son sovent pichons.

== Annèxas ==

=== Liames intèrnes ===
<div style="-moz-column-count:3; column-count:3;">
* [[Carat]].
* [[Carbòni]].
* [[Diamant sintetic]].
* [[Gemma]].
* [[Grafit]].
* [[Joeilariá]].
* [[Kimberlita]].
* [[Lista de diamants famós]].
* [[Minerau]].
* [[Escala de Mohs|Mohs (escala de)]].
* [[Nitrur de bòr cubic|Nitrur de bòr]].
* [[Zircon]].
</div>

=== Bibliografia ===

* *'(fr)** Edmond Boutan, ''Le diamant'', Ch. Dunod, 1886.
* **(fr)** Roger Brunet, ''Le Diamant : un monde en révolution'', Belin, 2003.
* **(fr)*' Jean Claude Michel, *Éco-note de janvier 2008. Les diamants synthétiques ou de culture'', Bureau de Recherches Géologiques et Minières.

### Nòtas e referéncias