open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aubèrt

**Aubèrt** ei un pòble dera Val d'Aran qui se tròbe a 930 mètres d'altitud, a 4 km de Vielha, aigües enjós de Garona. Ancian municipi, estèc annexat per eth municipi de Betlan abantes 1857. Après era fusion de Betlan dens Vielha e Mijaran estèc en era entitat locau menor d’Aubèrt, Betlan, Mont e Montcorbau.  Eth nom oficiau en espanhòl ère Aubert shens accent abantes 1984.
Ei adara en era EMD d’Aubèrt e Betlan, ath municipi de Vielha e Mijaran e tanh ath terçon de Marcatosa. 

## Toponimia
Tròben es mencions *Hubert* eth 1278 e *Hoverto* eth 1312. Eth 15 de novémer de 1313 es sis cònsols d’*Averto* jurèn fidelitat a Guillem de Castellnou.
Casau

**Casau** ei ua entitat municipau descentralizada deth terçon de Castièro depenenta der ajuntament de Vielha e Mijaran (Val d'Aran). Eth vilatge se tròbe a 1103 mètres d'altitud ath dejós deth tuc de Montcorbison e ath dessús de Gausac e Vielha.
Istoricament tanhèue ath municipi de Gausac.
Betren

thumb|250px|Vista de Betren

**Betren** es un ancian municipi deth terçon de Castièro, ena Val d'Aran. Eth 1847 estèc annexat per Escunhau ath son torn annexat per  Vielha e Mijaran. Ei ara ua entitat municipau descentralizada deth terçon de Castièro depenenta der ajuntament de Vielha e Mijaran (Val d'Aran). Eth pòble se tròbe a 1006 mètres d'altitud, entre era capitau Vielha e Escunhau.
Comunautat de comunas de la Domícia

La ****  es una comunautat de comunas francesa, situada dins lo departament 
d'Erau.

## Composicion
Amassa   comunas :
*Càsols de Besièrs
*Colombièrs
*Lespinhan
*Marauçan
*Maurelhan
*Montadin
*Nissa
*Vèndres
## Veire tanben
* Intercomunalitats d'Erau
* Arrondiments d'Erau
* Comunas d'Erau

## Nòtas
.office

**** ("burèu", en anglés, nom de logicial d'ofici) es un nom de domeni generic depausat per l'entrepresa americana Microsoft. Es en servici dempuèi lo 23 de junh de 2015.
### Tanben veire
* .microsoft
## Referéncias
Alfred Meric

**Alfred Meric** (Aurelhac, 23 de setembre de 1870 – Arpalhargues e Aurelhac, 20 de julhet de 1953) foguèt un poèta pagés occitan de Lengadòc. Comencèt a escriure de poesia quand aviá 20 ans e editèt a partir del mes de mai de 1914 *[[L'Arpagus]]*, un jornalet mesadièr en occitan e en francés, sa granda entrepresa literària, que li conferiguèt una cèrta notorietat dins lo ròdol d'Usès.
.scor

**** (nom d'entrepresa francesa) es un nom de domeni generic depausat per la societat francesa SCOR SE. Es en servici dempuèi lo 23 de junh de 2015.
## Referéncias
.law

**** ("drech, lei", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 26 de junh de 2015.
## Referéncias
Michel Zunino

**Michel Zunino** (Tolon, 12 de junh de 1889 - La Garda, 26 de mai de 1958) es un òme politic occitan e resistent contra lo nazisme.

Es dels 80 parlamentaris que votèron contra los plens poders al marescal Pétain en 1940.

## Per ne saupre mai
* Jean Maitron (ed.), *Dictionnaire biographique du mouvement ouvrier français*, ed. de l'Atelier, CD-ROM, 1997
Lista dels caps de l'estat d'Haití

thumb|250px|bandièra d'Haití
Vaquí la lista dels presidents e caps d'Estat d'Haití aprèp l'independéncia en 1804.

De 1806 fins a 1820 Haití foguèt dividit en l*'Estat d'Haití* (aprèp, *Renhe d'Haití*) al nòrd, e la *Republica d'Haití* al sud.

## Vejatz tanben
* lista dels primièrs ministres d'Haití
Batalha de Wizna

La **batalha de Wizna** se debanèt dau 7 au 10 de setembre de 1939 durant la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt la consequéncia d'una ataca alemanda còntra la posicion polonesa fortificada de Wizna. Maugrat son inferioritat numerica (720 òmes ambé 6 canons còntra  òmes sostenguts per 350 carris e 657 pèças d'artilhariá), la garnison polonesa menada per lo capitani Władysław Raginis assaièt de tenir sei posicions e refusèt de capitular. Capitèt de resistir tres jorns avans d'èsser quasi totalament anientada ambé la mòrt de 650 soudats. Un quarantenau foguèron capturats mai un trentenau de subrevivents capitèron de passar lei linhas alemandas per s'escapar. De son caire, la *Wehrmacht* perdiguèt au mens 900 tuats e 10 carris dins lo corrent dei combats.

La batalha permetèt d'alentir l'ofensiva generala deis Alemands dins lo nòrd dau país durant tres jorns mai aguèt finalament ges d'influéncia sus l'eissida de la guèrra. En revènge, la resisténcia eroïca dei defensors es sovent comparada per lei Polonés amb aquela dei soudats espartencs a la batalha dei Termopilas.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Occitania (omonimia)

* Occitania es un vilatge de Cuba

Mai d’una revista s’es nommada **Occitania**:
* *[[Occitania (Montpelhièr)|Occitania]]*, revista creada a Montpelhièr en 1887. 
* *[[Occitania (Tolosa e Barcelona)|Occitania]]*, revista publicada a Tolosa e Barcelona de 1905 a 1907. 
* *[[Occitania (París)|Occitania]]*, revista publicada a París de 1910 a 1914.
* *[[Occitania (Tolosa, 1933)|Occitania]]*, revista publicada a Tolosa de 1933 a 1939.
* *[[Occitania (Tolosa, 1948)|Occitania]]*, revista publicada a Tolosa de 1948 a 1965.
* ...
## Tanben veire
Occitània (omonimia)

* **[[Occitània]]** es un país del sud-oèst dEuròpa que correspond al domeni lingüistic istoric de la lenga occitana
* **[[Occitània (region administrativa)|«Occitània»]]** es una region administrativa francesa.
* **[[Occitània (revista)|Occitània]]** foguèt una revista catalanooccitana en 1905
* **[[Occitània (revista, 1887-1889)|Occitània]]** foguèt una revista de la Mantenança de Lengadòc del Felibritge en 1887-1889

## Vejatz tanben
Los Arabos

**Los Arabos** es un municipi de Cuba, dins la província de Matanzas.

Lo vilatge d’Occitania es dins aqueste municipi.
Gli angeli di Borsellino

**Gli angeli di Borsellino** (Los àngels de Borsellino) es un filme italian realizat per Rocco Cesareo en 2003, e sortit en 2003.

## Sinòpsi

Emanuela es una policièra encargada de l'escòrta del jutge Paolo Borsellino. Conta son trabalh e la tension professionala pendant los 57 jorns (del 13 de mai al 19 de julh de 1992) que separan los dos atentats contre los jutges sicilians Giovanni Falcone e Paolo Borsellino
Batalha de Pindus

La **batalha de Pindus** se debanèt dau 28 d'octòbre au 13 de novembre de 1940 durant la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva italiana còntra lei Monts Pindos defenduts per l'armada grèga. Gràcias a la qualitat de sei tropas aupencas, leis Italians capitèron inicialament d'avançar d'aperaquí 40 quilomètres. Pasmens, en causa d'una manca d'organizacion, lo comandament italian poguèt pas mandar de resèrvas per sostenir aquela avançada. Òr, en fàcia, l'armada grèga poguèt aprofichar l'ajuda deis abitants, compres lei fremas e leis enfants, de la region per transportar d'armaments pesucs (artilhariá... etc.) e d'avitalhaments. Una division aupenca italiana foguèt donc rapidament enceuclada e quasi anientada. Conjugat ambé la victòria defensiva grèga d'Elaia–Kalamas, aquò permetèt ai Grècs de tornar conquistar la màger part dei territòris perduts dins lo corrent dei premiers jorns de la batalha e d'intrar en Albania.

## Liames intèrnes

* Batalha d'Elaia–Kalamas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Tindol de la Vaissièra

right|250px
Lo **[[tindol]] de la Vaissièra** a  de long, 40 m de larg e 67 m de prigondor (o 47 m, segon las fonts). Situat sul Causse Comtal, dins la comuna de las Salas del Comtal, en Roergue, dins lo departament d'Avairon, foguèt format per de rius sosterranhs que i escultèron un grand nombre de galariás; la principala pagelariá , mas doas o tres d'entre elas son pas accessiblas uèi.

## Istoric
Son exploracion comencèt al sègle XVIII, amb la davalada de Charles Carnus e de sa còla al fons del cròs. Puèi, en 1962, Maurette e Veyrune efectuèron la primièra immersion. Foguèt egalament explorat per l'espeleològ Loís Armand que i metèt un escalièr metallic e Loís Balsan, que en agost de 1949 realizèt un clichat d'una galariá sens aiga que considerèt coma son òbra mèstra.
Batalha d'Elaia–Kalamas

La **batalha d'Elaia–Kalamas** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 2 au 8 de novembre de 1940. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva italiana còntra Epir. Aquò èra l'ataca principala deis Italians còntra Grècia au començament de la Guèrra Italogrèga e mobilizèt  òmes, 150 carris leugiers, 32 canons e 400 avions. En fàcia, l'armada grèga èra ben establida sus la linha fortificada dau riu Elaia–Kalamas situada a 30 km de la frontiera mai mancava de tropas e sei caps èran pessimistas quant ais possibilitats d'arrestar leis Italians. Pasmens, l'armada italiana deviá faciar de dificultats logisticas importantas per avançar dins lei montanhas d'Epir e mancava d'armaments pesucs per rompre lei posicions defensivas grègas. Ansin, après sièis e mai d'una revirada, l'ofensiva foguèt arrestada.

## Liames intèrnes

* Batalha de Pindus.

## Nòtas e referéncias


## Bibliografia
Batalha de Mokra

La **batalha de Mokra** se debanèt lo 1 de setembre de 1939 dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt entraïnada per una ofensiva alemanda menada per tres divisions (1 Panzer, 4 Panzer e 31 d'infantariá) còntra lei posicions polonesas de la region de Mokra defendudas per una division d'infantariá (7 DI), una bregada de cavalariá (Volínia) e un tren blindat (Śmiały). Leis Alemands se turtèron a una resisténcia acarnada dei Polonés e a una tiera de còntra-ofensivas que li causèron de pèrdas importantas. Pasmens, a la fin de la jornada, lo flanc dei Polonés èra menaçat per la 1 division Panzer e lei tropas polonesas se retirèron 12 km a l'èst sus una segonda linha defensiva.

Lo còst de la batalha foguèt relativament important per la *Wehmarcht* que perdiguèt 900 soudats (tuats, bleçats, dispareguts e presoniers), 50 carris e un centenau de veïculs pus leugiers. En fàcia, lei pèrdas polonesas èran de 500 òmes e de 300 chivaus.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Tren blindat

Un **tren blindat** es un tren militar protegit per un blindatge. Lo concèpte apareguèt dins lo corrent dau sègle XIX ambé l'idèa d'utilizar de trens per accelerar lo transpòrt de tropas e melhorar l'avitalhament e la logistica. Puei, certanei trens blindats recebèron una artilhariá, de mitralhièras, de defensas antiaerianas, de tropas d'infantariá ò de veïculs de combat (carri, VCI...) susceptibles d'èsser desbarcats. Au sègle XX, lo tren blindat èra principalament destinat a tres missions qu'èran :
* lo comandament car permetiá de se desplaçar rapidament dins un teatre d'operacions, de protegir un estat-major gràcias a son blindatge e d'apondre una poissança de fuòc importanta.
* lo sostèn dirècte ai combats gràcias a son artilhariá e ai fòrças embarcadas.
* la proteccion dei camins de fèrre, especialament dins de regions pauc pobladas.
Maugrat la vulnerabilitat dei trens blindats ai sabotatges ò ais atacas aerianas e son obligacion de se desplaçar lòng d'un camin de fèrre, foguèron utilizats dins mai d'un conflicte major dau sègle XX (Guèrra Civila Russa, Segonda Guèrra Mondiala, Guèrra d'Indochina, Guèrras d'Iogoslavia... etc.). Dins lo corrent de la Guèrra Freja, lei Sovietics desvolopèron de trens blindats equipats de míssils estrategics. Au sègle XXI, certanei país utilizan totjorn de trens blindats, generalament improvisats, coma l'armada russa pendent la Segonda Guèrra de Chechenia.

## Fotografias


File:Frank Leslie's Illustrated Newspaper - 18610518 - p1 - Railroad Battery.png|Precursor d'un tren blindat utilizat durant la Guèrra de Secession.
File:CGR 3rd Class 4-4-0 1889-108.jpg|Tren blindat britanic utilizat durant la Segonda Guèrra dei Boers.
File:Smialy wagon altyleryjski.jpg|Tren blindat polonés utilizat en 1939.

File:Bundesarchiv Bild 101I-690-0201-16, Russland-Mitte, Panzerzug.jpg|Tren blindat sovietic capturat en 1944 per leis Alemands.
File:Pancierovy vlak-Zvolen.jpg|Tren blindat eslovac de 1944 (restaurat).
File:Боевой железнодорожный ракетный комплекс БЖРК 15П961 Молодец (1).jpg|Tren blindat sovietic amb un míssil estrategic RT-23 Molodets.


## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Camp Nou

Lo **Camp Nou** (en occitan *Camp Nòu*) es l'estadi ont jòga lo FC Barcelona, situat dins lo quartièr de les Corts a Barcelona. Ten la qualificacion maximala (5 estèlas) que la FIFA pot atribuir a un estadi per aculhir de partidas de fotbòl. Lo Camp Nòu es l'estadi amb la pus granda capacitat en Euròpa, amb 99.354 espectators.

Foguèt inaugurat lo 24 de setembre de 1957 amb lo nom oficial d**'Estadi del FC Barcelona**, mas popularament s'adoptèt lo nom de Camp Nou per amor que remplaçava l'ancian Camp de les Corts. Durant la sason 2000-2001 lo nom foguèt oficializat après una consulta populara per corrièr. Dels 29.102 sòcis que i participèron, 19.861 (68.25%) votèron a favor del cambiament. L'auçada de l'estadi es de quaranta-uèit mètres e ocupa una superfícia totala de cinquanta-cinc mila mètres carrats.
The Star-Spangled Banner

***The Star-Spangled Banner*** (“La Bandièra estelada”) es l'imne nacional dels Estats Units. Las paraulas foguèron escritas per Francis Scott Key, un avocat e poeta amator, aujòl de l'escrivan Francis Scott Fitzgerald. Durant la Batalha de Baltimore de la Guèrra de 1812, Key èra present al bombardament del Fort McHenry per las tropas britanicas, dempuèi la baia de Chesapeake. La victòria dels americans li inspirèt l'escitura d'un poema, "The Defence of Fort M'Henry", que se cambièt en cançon patriotica après adaptacion amb la musica d'una cançon en anglés: *To Anacreon in Heaven*. Venguèt imne nacional per una resolucion del Congrès american lo 3 de març de 1931.

## L'imne en anglés e la traduccion en occitan

Usualament se canta solament la primièra estròfa. 

## Referéncias


## Ligams extèrnes

* MP3 Arxiu d'audio de l'himne
Legio II Augusta

La **Legio II Augusta** èra una legion romana formada en 43 av. JC. Participèt ai guèrras civilas dau periòde de la fin de la Republica e au dispositiu de proteccion de la frontiera germanica. En 43, foguèt mandada dins leis Illas Britanicas onte faguèt partida dei fòrças romanas destinadas a la conquista deis illas. Après sa participacion a la campanha de l'emperaire Claudi, foguèt basada a Abonae en 47, a Isca Dumnoniorum (Exeter) en 56 ò en 57, dins la fortalesa de Glevum (Gloucester) e enfin dins la fortalesa d'Isca Silurum (Caerleon) que venguèt son casernament oficiau fins au sègle IV. En 407, foguèt transferida en Gàllia per participar a la defensa de l'Empèri còntra lei Grandeis Invasions Barbaras mai sa traça se pèrd après aquela data.

## Liames intèrnes

* Legion romana.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
.forum

**** ("forum", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 1<sup>èr</sup> de julhet de 2015.
## Referéncias
Nicholas Winton

**Nicholas Winton**, nascut **Nicholas Wertheim**, (19 de mai de 1909 - 1 de julhet de 2015) foguèt un corratier britanic qu'organizèt l'evacuacion d'enfants jusieus checoslovacs en 1938 e 1939 menaçats per lei Nazis après l'ocupacion dau país per Alemanha. Per aquò, aprofichèt una lèi votada per la Chambra dei Comunas que permetiá de donar l'estatut de refugiat a un enfant de mens de 17 ans a condicion de li trobar una familha d'acuelh e de depausar una caucion de 50 liuras per un viatge de retorn eventuau. Nicholas Winton organizèt la partença de 8 trens que permetèron de sauvar 669 enfants. Un noven foguèt en revènge interceptat per leis Alemands entraïnant la disparicion dei 250 enfants a bòrd.

Son accion foguèt descubèrta per azard per sa frema que trobèt en 1988 lei documents utilizats per son marit per organizar lei viatges e lei letras dei parents demandant son ajuda. Ja membre de l'Òrdre de l'Empèri Britanic dempuei 1983 per d'accions en favor de la creacion de residéncias per retirats, recebèt una tiera de recompensas e d'omenatges. Foguèt guierdonat de l'Òrdre Tomas Garrigue Masaryk (1998), de la Crotz dau Meriti dau Ministèri de la Defensa de la Republica Chèca (2008) e l'Òrdre dau Lion Blanc (2014). Foguèt tanben anoblit per la rèina Elisabèt II en 2002 e declarat Eròi britanic de l'Olocaust en 2010 per lo govèrn de Londres. Plusors films e documentaris foguèron egalament realizats sus son òbra e son nom foguèt donat a divèrseis estacions de tren ò de mètro, escòlas e mai a un asteroïde (19384 Winton).

## Liames intèrnes

* Olocaust.
* Segonda Guèrra Mondiala.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Institut Nacionau de Recèrca e de Seguretat

L**'Institut Nacionau de Recèrca e de Seguretat** (« Institut national de recherche et de sécurité » en francés) es un organisme francés cargat de la prevencion dei malautiás professionalas e deis accidents dau trabalh. En 2011, gropava 635 personas dins dos centres situats a París e en Lorena. Es quasi finançat en totalitat per l'Assurància malautiá riscs professionaus a partir dau Fons nacionau de prevencion deis accidents dau trabalh e dei malautiás professionalas.

## Liames intèrnes

* Accident dau trabalh.
* Malautiá professionala.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Occitan (omonimia)

**Occitan** pòt èsser:
* l'occitan, lenga romanica parlada dins lo sud d'Euròpa en Occitània;
* l'occitan, moneda locala de Pesenàs;
* los Occitans, pòble de França, Itàlia, Mónegue e Espanha.
Tinda

vinheta|Taulèr de La Tinda a Hestiv'òc 2016.

La **Tinda** qu’ei lo nom d’ua moneda locau creada en 2015 en Bearn.

## Referéncias


## Ligams extèrnes
*Pagina oficiau
Lista dei províncias indonesianas

Nom indonesian entre parentèsis

**[[Sumatra]]**
* Aceh (1) (*Aceh*) - Banda Aceh
* Illas Bangka Belitung (2) (*Kepulauan Bangka-Belitung*) - Pangkal Pinang
* Bengkulu - Bengkulu
* Illas Riau (2) (*Kepulauan Riau*) - Tanjung Pinang
* Jambi - Jambi
* Lampung - Bandar Lampung
* Riau - Pekanbaru
* Sumatra del Nòrd (*Sumatera Utara*) - Medan
* Sumatra occidental (*Sumatera Barat*) - Padang
* Sumatra del Sud (*Sumatera Selatan*) - Palembang
**[[Java]]**
* Jakarta (3) - Jakarta
* Banten (2) - Serang
* Java central (*Jawa Tengah*) - Semarang
* Java oriental (*Jawa Timur*) - Surabaya
* Java occidental (*Jawa Barat*) - Bandung
* Yogyakarta (4) - Yogyakarta
**[[Illas Pichonas de la Sonda]]**
* Bali - Denpasar
* Illas Pichonas de la Sonda occidentalas (*Nusa Tenggara Barat*) - Mataram
* Illas Pichonas la Sonda orientalas (*Nusa Tenggara Timur*) - Kupang

**[[Kalimantan]]**
* Kalimantan del Nòrd (*Kalimantan Utara*) - Tanjung Selor
* Kalimantan central (*Kalimantan Tengah*) - Palangkaraya
* Kalimantan del Sud (*Kalimantan Selatan*) - Banjarmasin
* Kalimantan occidental (*Kalimantan Barat*) - Pontianak
* Kalimantan oriental (*Kalimantan Timur*) - Samarinda
**[[Sulawesi]]**
* Gorontalo (2) - Gorontalo
* Sulawesi central (*Sulawesi Tengah*) - Palu
* Sulawesi del Sud-Èst (*Sulawesi Tenggara*) - Kendari
* Sulawesi del Sud (*Sulawesi Selatan*) - Makassar
* Sulawesi occidental (2) (*Sulawesi Barat*) - Mamuju
* Sulawesi du Nòrd (*Sulawesi Utara*) - Manado
**[[Molucas]]**
* Molucas - Ambon
* Molucas del Nòrd (2) (*Maluku Utara*) - Ternate
** [[Nòva Guinèa Occidentala]]**
* Papoa  (*Papua*) (5) - Jayapura
* Papoa occidentala (2) (*Papua Barat*) - Manokwari
* Papoa del Sudoèst (*Papua Barat Dayah*) - Sorong
* Papoa centrala (*Papua Tengah*) - Nabire
* Papoa miegjornala (*Papua Selatan*) - Merauke
* Papoa de las tèrras nautas (*Papua Pegunungan*) - Wamena

(1) Estatut especial. - (2) Província creada en 2000. - (3) *Daerah Khusus Ibukota* (DKI) es lo territòri especial de la capitala. - (4) Lo territòri especial de Yogyakarta es lo territòri de l'ancian sultanat del meteis nom, que deu son estatut especial al ròtle jogat pel sieu sultan, Hamengkubuwana IX, pendent  conflicte qu'opausèt entre 1945 e 1949 la Republica d'Indonesia a l'ancian poder colonial neerlandés - (5) Estatut especial.;Províncias indonesianas e sas capitalas
.sakura

**** (nom de societat japonesa, さくらインターネット株式会社 - SAKURA intānetto Inc. de さくら, flor de cerièr) es un nom de domeni generic depausat per l'entrepresa d'albergament sus internet Sakura. Es en servici dempuèi lo 2 de julhet de 2015.
## Referéncias
Francis Scott Fitzgerald

**Francis Scott Key Fitzgerald** (Saint Paul (Minnesòta), 24 de setembre de 1896 – Hollywood, Califòrnia, 21 de decembre de 1940), foguèt un escrivan american. Conegut subretot per son òbra *The Great Gatsby*, èra lo descendent de Francis Scott Key, l'autor de l'imne dels Estats Units.

Se considera coma  un dels escrivans nòrd-americans màger del sègle XX. Portavotz de la «Generacion perduda», aqueles nòrd-americans nascuts dins lo darrièr decenni del sègle XIX e que venguèron adults durant la Primièra Guèrra Mondiala. Escriguèt cinc novèlas e de dotzenas de narracions brèvas qu'abòrdan de tèmes coma «la joventut» o «la desesperança» amb una extraordinària onestetat per concretizar sas emocions. Sos eròis, atractius, plen de fisança e condemnats, resplendisson brilhantament abans d*espetar* («Mòstra me un eròi» diguèt Fitzgerald en una ocasion, «e escriurai una tragedia»), e sas eroïnas son bèlas e de personalitat complexa.
## Bibliografia de Scott Fitzgerald
### Romans
* 1920 *This Side of Paradise* - en occitan: *D'aqueste costat del paradís*
* 1922 *The Beautiful and Damned*
* 1925 *[[The Great Gatsby]]* - en occitan: *Lo grand Gatsby*
* 1934 *Tender Is the Night* - en occitan: *Tendra es la nuèit*

### Recuèlhs de narracions brèus
* 1920 *Flappers and Philosophers*
* 1922 *Tales of the Jazz Age*
* 1926 *All the Sad Young Men*
* 1935 *Taps at Reveille*
### Autres trabalhs
* 1923 *[[The Vegetable]]* - òbra de teatre
* 1945 *The Crack-Up* - assags e narracions
Comunautat d'aglomeracion dau Bacin d'Arcaishon Sud

La ****  es una comunautat de comunas francesa, situada dins lo departament 
de Gironda.

## Composicion
Amassa  4 comunas :
*Arcaishon
*Gujan e Mestràs
*La Tèsta
*Lo Teish

## Veire tanben
* Intercomunalitats de Gironda
* Arrondiments de Gironda
* Comunas de Gironda

## Nòtas
Chrząszczyżewoszyce

**Chrząszczyżewoszyce** (pr. []) es un vilatge polonés imaginari del districte (tanben imaginari) de Łękołody ([]), dins lo film umoristic *Jak Rozpętałem II Wojnę Światową*. Es lo lòc de naissença de Grzegorz Brzęczyszczykiewicz ([]). Los dos (lo nom e lo lòc) son utilizats per mostrar las dificultats de pronóncia del polonés.

## Tanben veire
*Vidèo de l’interrogatori de Grzegorz Brzęczyszczykiewicz
* Mszczonowieścice
Grzegorz Brzęczyszczykiewicz

**Grzegorz Brzęczyszczykiewicz** es un personatge de ficcion polonés que son nom es utilizat per mostrar las dificultats de pronóncia del polonés. Es nascut dins lo vilatge polonés imaginari de Chrząszczyżewoszyce, dins lo districte (tanben imaginari) de Łękołody, dins lo film umoristic *Jak Rozpętałem II Wojnę Światową*. 

## Tanben veire
* Vidèo de l’interrogatori de Grzegorz Brzęczyszczykiewicz
* Mszczonowieścice
.                                        en : Franek Dolas
Enric de La Bòrda de Montpesat

**Enric de La Bòrda de Montpesat** (nascut **Henri de La Borde de Montpesat**; Talença, 11 de junh de 1934 – 13 de heurèr de 2018) qu'èra prince consòrt de Danemarc, espós de la reina Margarida II. Lor hilh Frederic X de Danemarc que vasot rei de Danemarc lo 14 de genèr de 2024.

Qu'es d’ua familha bearnesa de Nai, los de La Bòrda, qui prengon lo nom de casa de Montpesat au sègle XVII.
Front de Liberacion Nacionala de Provença

Lo **Front de Liberacion Nacionala de Provença** (*FLNP*) es un movement nacionalista creat en 2012 e totjorn actiu uei. Milita per l'independéncia de Provença e d'Occitània.

## Istoric

### 2013
Lo 21 de genier de 2013, es descubèrt una bomba davant una agéncia immobiliària de Gareut dins Var. L'agéncia immobiliària es immediatament evacuada e de desminaires s'ocupan d'enlevar l'engenh explosiu. Aquela nòvela es fòrça mal presa per París, en plen plan Vigipirate. L'afaire es a partir d'aqueu jorn arrapat per lo *parquet* antiterrorista de París. De fuelhs son retrobats sus plaça, revendican una independéncia de Provença e d'Occitània, e critican lo sistèma de París e l'especulacion immobiliària, qu'empacha lei provençaus e leis occitans d'aver accès a l'immobiliari sus sa tèrra.
Dos mes pus tard, lo 23 de març de 2013, una bomba artesanala peta davant una agéncia immobiliària a Sant Nari. L'explosion ne produtz que de degalh materiaus, mai de tags son marcats sus lei luecs : "FLNP Provença libra".
Una autra bomba es descobèrta, lo matin dau 7 de mai de 2013, en plen còr de Draguinhan, davant una banca BNP-Paribas. La carga es desamorsada per un robòt de desminatge e d'autrei fuelhs son retrobats sus plaça, amb l'inscripcion "Òsca Provença FLNP".

## Nòtas e referéncias
Christmas

**Christmas** (calendas, en anglés) pòt èsser:
* un territòri australian dins l’Ocean indian
* una illa de Kiribati tanben dicha Kiritimati
Christmas (Ocean Indian)

L’illa de **Christmas** (literalament, illa de Nadal) es una illa de l’Ocean Indian que constituís un dels Territòris Australians de l'Ocean Indian.
Vall de Lord

La **Vall de Lord** (en occitan: **Val de Lord**) es la zòna nòrd-èst de la comarca del Solsonès de Catalonha. Es constitua una val de cap del riu Cardener. Las vilas principalas son Sant Llorenç de Morunys, La Coma i la Pedra e Guixers. 

Coordenadas: 42° 08′ 00″ N 1° 35′ 15″ E

La region foguèt poblada per d’occitans que fugissián l’Inquisicion en seguida de la Crosada contra los Catars. 

Una de las fèstas es la fèsta annala **La Fièra Occitanocatara de la Val de Lord** (en catalan: **La fira occitana-càtar de la Vall de Lord**).
Comunautat de comunas dei País de Ròse e Ovesa

La ****  es una comunautat de comunas francesa, situada dins lo departament 
de Vauclusa.

## Composicion
Amassa 7 comunas :
* Aurenja
*Bedarrida
*Cadarossa
*Castèunòu de Papa
*Corteson
*Jonquieras
*Sòrgas
## Veire tanben
* Intercomunalitats de Vauclusa
* Arrondiments de Vauclusa
* Comunas de Vauclusa

## Nòtas
Comunautat d'aglomeracion de Castras - Masamet

La ****  es una comunautat de comunas francesa, situada dins lo departament 
de Tarn.

## Composicion
Amassa 14 comunas :
* Castras
*Aigafonda
*Aussilhon
*Boisseson
*Caucalièira
*La Bruguièira
*La Garriga
*Masamet
*Navés
*Nòstra Dama de Noalhac
*Pairin e Aut Montel
*Pont de Larn
*Sant Amanç de Solt
*Val Durenca

Abans lo 1èr de genièr de 2017, las comunas del Rialet e del Vintron èran tanben de la comunautat

## Veire tanben
* Intercomunalitats de Tarn
* Arrondiments de Tarn
* Comunas de Tarn

## Nòtas
4Q120

right|250px|thumb|4Q120, fragment 20
right|150px|thumb|Detalh deu fragment 20 dab lo nom divin ΙΑΩ
**4Q120** qu'ei un papir deu Libe deu Levitic de la Bíblia deus Setanta (version grèga deu tèxt ebrèu) deu sègle I abC, trapat a Qumran dens la tuta numèro 4. Lo manuscrit qu'ei servat au musèu Rockefeller a Jerusalèm, subdividit en 97 fragments, 31 deus quaus son estats deschifrats. Lo tetragrama o nom divin que i ei transcrit , en Lv 3:12 (fragment 6); 4:27 (fragment 20).

Lv 4:27 

[αφεθησεται ]αυτωι εαν[ δε ψυχη μια] 
[αμαρτ]η[ι α]κουσιως εκ[ του λαου της] 
[γης ]εν τωι ποιησαι μιαν απ[ο πασων] 
των εντολων ιαω ου πο[ιηθησε] 

Lv 3:12–13

[τωι ιαω] 12 εαν δ[ε απο των αιγων] 
[το δωρ]ον αυτο[υ και προσαξει εν] 
[αντι ι]αω 13 και ε[πιθησει τας χει] 

## Referéncias
 

## Bibliografia
*Skehan, Patrick W. (1957). The Qumran Manuscripts and Textual Criticism,:Volume du congrès, Estrasborg 1956.Supplements to Vetus Testamentum 4. Leiden: Brill Publishers. pp. 148–160.
*Ulrich, Eugene(1992).120. pap4QLXXLeviticusb in: Discoveries in the Judean Desert: IX. Qumran Cave 4 IV. Oxford: Clarendon Press. pp. 167–186. ISBN0-19-826328-7.
*Ulrich, Eugen (1992). by George J. Brooke and Barnabas Lindars. SBL Septuagint and Cognate Studies Series 33, ed.The Septuagint Manuscripts from Qumran: A Reappraisal of Their Value, in:Septuagint, Scrolls, and Cognate Writings. Atlanta: Scholars Press. pp. 49–80.
Comunautat de comunas de la Montanha del Naut Lengadòc

La ****  es una anciana comunautat de comunas francesa, situada a l'encòp dins los departaments de Tarn e d'Erau.

## Composicion
Amassava 8 comunas :
* La Salvetat
* Cambon e Salvèrgas
* Castanet lo Naut
* Fraisse
* Ròsis
* Lo Solièr
* Àngles
* La Montelariá
## Istòria
Dempuèi lo 1èr de genièr de 2017, l'intercomunalitat a fusionat ambe la Comunautat de comunas dels Monts de La Cauna e fòrma la Comunautat de comunas dels Monts de La Cauna e de la Montanha del Naut Lengadòc (200066553) 

## Veire tanben
* Intercomunalitats de Tarn/Intercomunalitats d'Erau
* Arrondiments de Tarn/Arrondiments d'Erau
* Comunas de Tarn/Comunas d'Erau

## Nòtas
Papir Oxyrhync 5101

right|250px|thumb|P. Oxy. 5101
Lo **Papir Oxyrhync 5101** qu'ei un papir deu Libe deus Psaumes de la Bíblia deus Setanta (version grèga deu tèxt ebrèu) deus sègles I o II (50-150), trapat a Oxyrhync. Lo manuscrit qu'ei servat a l'Ashmolean Museum d'Oxford, subdividit en fragments. Lo tetragrama o nom divin que i ei escriut en letras paleoebraïcas.

## Bibliografia
*Daniela Colomo, W.B. Henry (2011). Oxyrhynchus Papyri LXXVII. The Egypt Exploration Society. pp. 1–11. ISBN: 978-0-85698-204-0.
Pas Pichachén

Lo **Pas Pichachén** qu'ei un pòrt de pas a la frontiera de Chile amb Argentina, situat dins la region administrativa del Biobío e la província deu Neuquén.

## Vejatz tanben
### Ligams extèrnes

### Nòtas
Raimonds Vējonis

**Raimonds Vējonis** (nascut en Russia lo 15 de junh de 1966) es un òme politic leton qu’es dempuèi lo 8 de julhet de 2015 president de la Republica.

Nasquèt que son paire èra militar dins l’armada sovietica, dins lo parçan de Pskov. Foguèt ministre de la defensa de 2011 a 2015.
Valery Leontiev

thumb|2017
**Valery Yakovlevich Leontiev** (en rus: **Валерий Яковлевич Леонтьев**; Union Sovietica, 19 de març de 1949) es un cantaire rus. Recebèt lo títol d'Artista Popular de Russia en 1999.

## Discografia
* 1983 "Muse"
* 1984 "Dialogue"
* 1984 "Première"
* 1986 "Disco club 16 B"
* 1986 "Velvet season"
* 1987 «Valeri LEONTJEV»
* 1988 "I am - just a singer"
* 1990 "A matter of taste"
* 1990 "Wicked Way"
* 1993 "Night"
* 1993 "Last night"
* 1993 "Full Moon"
* 1994 "Touch" 
* 1994 "At the gate of the Lord"
* 1995 "On the road to Hollywood"
* 1997 "Santa Barbara"
* 1999 "rope-dancer"
* 1999 "Everyone wants to love"
* 2001 "Augustine"
* 2003 "Maple Leaf"
* 2004 "Night Call"
* 2005 "I fall into the heavens"
* 2008 "in Recital Concert Hall" (DVD)
* 2009 "The years of wandering"
* 2011 "painter"
* 2014 "Love-Trap"

## Ligams extèrns
* Sit oficial de Valery Leontiev
Papir Oxyrhync 3522

right|250px|thumb|P. Oxy. 3522
Lo **Papir Oxyrhync 3522** qu'ei un fragment de papir deu Libe de Jòb 42:11-12, de la Bíblia deus Setanta (version grèga deu tèxt ebrèu) deu sègle I abC, trapat a Oxyrhync. Lo manuscrit qu'ei servat a l'Ashmolean Museum a Oxford. Lo tetragrama o nom divin que i ei escriut en letras paleoebraïcas.

## Bibliografia
*Alan K. Bowman (1983). The Oxyrhynchus Papyri, Part L. Londres: The British Academy & The Egypt Exploration Fund. pp. 1–3.
.live

**** ("viure; en dirècte", en anglés) es un nom de domeni generic.
Es en servici dempuèi lo 8 de julhet de 2015.
## Referéncias
.airtel

**** (etimologia desconeguda, barreja dels mots anglés per "aire" e acorcha de "telefòn") es un nom de domeni generic depausat per la societat indiana Bharti Airtel.
Es en servici dempuèi lo 8 de julhet de 2015.

## Referéncias
.bcn

**** (acorcha de Barcelona) es un nom de domeni generic geografic.
Es en servici dempuèi lo 8 de julhet de 2015.
## Tanben veire
* .barcelona
## Referéncias
.bentley

**** (nom de marca, de l’engenhaire anglés Walter Owen Bentley) es un nom de domeni generic depausat per la societat Bentley (filiala de Volkswagen).
Es en servici dempuèi lo 9 de julhet de 2015.

## Referéncias
.iinet

**** (nom de marca, lo *net* es l’acorcha de l’anglés *network*, "malhum") es un nom de domeni generic depausat per la societat australiana iiNet.
Es en servici dempuèi lo 9 de julhet de 2015.

## Referéncias
Just entre lei Nacions

**Just entre lei Nacions** es un títol onorific israelian creat en 1963. Es decernit per lo Memoriau de Yad Vashem ais individüs ò ais organizacions non judieus que prenguèron de riscs d'un biais conscient sensa demandar ò esperar de contrapartidas per ajudar lei judieus menaçats per Alemanha e seis aliats dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala.

## Liames intèrnes

* Olocaust.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Ángel Sanz Briz

**Ángel Sanz Briz** (28 de setembre de 1910, Saragossa - 11 de junh de 1980, Roma) foguèt un diplomata espanhòu famós per lo sauvament d'aperaquí  judieus ongrés entre març e novembre de 1944. 

D'efèct, gràcias a son estatut de cargat d'afaires dins la capitala ongresa e a l'utilizacion de sa fortuna personala que li permetèt de corrompre lo gauleiter locau, capitèt d'establir un sistèma permetent de deliurar de passapòrts espanhòus ai judieus menaçats de desportacion. En novembre, foguèt obligat de quitar Budapèst menaçada per l'avançada dei fòrças sovieticas mai son accion foguèt perseguida per Giorgio Perlasca que capitèt de protegir lei judieus « espanhòus » fins a la fin de la batalha de Budapèst.

Foguèt reconegut Just entre lei Nacions per lo Memoriau de Yad Vashem en 1991.

## Liames intèrnes

* Giorgio Perlasca, autre Just entre lei Nacions que l'ajudèt en Budapèst.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Giorgio Perlasca

**Giorgio Perlasca** (31 de genier de 1910, Còme - 15 d'aost de 1992, Pàdoa) foguèt un foncionari e un òme d'afaires italian famós per sa participacion au sauvament d'aperaquí  judieus ongrés en 1944-1945.

Faissista e ancian combatent nacionalista de la Guèrra d'Espanha, èra dins la capitala ongresa a la data de la capitulacion italiana de 1943. Demorèt  fidèu au rèi e refusèt de jónher la Republica Sociala Italiana de Benito Mussolini. Per aquò, foguèt obligat de se refugiar dins l'ambaissada d'Espanha que li donèt una ciutadanetat espanhòla e un passapòrt fictius. Vengut « Jorge Perlasca », ajudèt alora lo diplomata Ángel Sanz Briz qu'aviá creat un sistèma de distribucion de passapòrts espanhòus ai judieus ongrés menaçats de desportacion. En novembre de 1944, quand l'ambaissada espanhòla foguèt abandonada en causa de l'avançada sovietica, Perlasca capitèt de se far passar per lo novèu cònsol espanhòu e de contuniar de protegir lei judieus « espanhòus » fins a la fin de la batalha de Budapèst.

Brèvament arrestat per l'Armada Roja, rintrèt en Itàlia onte reprenguèt sa vida anteriora. Foguèt retrobat en 1987 per de judieus ongrés installats en Israèl. Dos ans pus tard, recebèt lo títol de Just entre lei Nacions.

## Liames intèrnes

* Olocaust.
* Ángel Sanz Briz, diplomata espanhòu a l'origina dau ret de distribucion de passapòrts ai judieus ongrés.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Raoul Wallenberg

**Raoul Wallenberg** (4 d'aost de 1912 - probablament lo 17 de julhet de 1947) foguèt un diplomata e un òme d'afaires suedés. Eiretier de l'empèri industriau e financier de la familha Wallenberg, menèt premier una carriera d'òme d'afaires avans d'èsser mandat en Budapèst dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. I venguèt famós per la sauvament de  a  judieus ongrés.

Arribat dins la capitala ongresa en julhet de 1944, s'inspirèt dau metòde de son compatriòta Valdemar Langlet e deliurèt de passapòrts suedés a de judieus ongrés. Aquò permetiá de lei transformar au nivèu juridic en ciutadans suedés en cors de repatriacion. Negocièt tanben ambé d'oficiaus alemands, compres Adolf Eichmann, l'annulacion de desportacions. Son organizacion gropèt fins a 350 personas e de còps,  judieus restavan dins lei diferents locaus diplomatics suedés de Budapèst.

Après la conquista de Budapèst per l'Armada Roja, foguèt arrestat per lei Sovietics lo 17 de genier de 1945, benlèu car èra sospichat d'èsser un espion estatsunidenc. Son sòrt après son arrestacion es desconeguda. Segon divèrsei rapòrts sovietics, seriá mòrt lo 17 de julhet de 1947 d'una crisi cardiaca mai plusors testimònis independents afirmèron per la seguida l'aver vist dins de presons sovieticas entre 1949 e 1987. En 2000, lo govèrn rus confirmèt la data dau 17 de julhet de 1947 mai parlèt d'una execucion.

Es reconegut coma Just entre lei Nacions per lo Memoriau de Yad Vashem.

## Liames intèrnes

* Olocaust.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Varian Fry

**Varian Mackey Fry** (15 d'octòbre de 1907, New York - 13 de setembre de 1967, Redding) foguèt un jornalista estatsunidenc famós per aver ajudat la fugida fòra de França e d'Euròpa de  a  judieus e intellectuaus antinazis durant la Segonda Guèrra Mondiala.

Testimòni de la barbariá nazia en Alemanha tre 1935, organizèt un ret d'evacuacion en Marselha après la desfacha francesa de 1940. Arribat lo 14 d'aost, demorèt 13 mes dins la Ciutat Focèa e obtenguèt l'ajuda dau vice-cònsol estatsunidenc Hiram Bingham IV qu'acceptèt de deliurar de passapòrts a cada persona recomandada per Fry. Aquò entraïnèt lo maucontentament deis autoritats de Vichy e Varian Fry deguèt quitar França lo 16 de setembre de 1941. Rintrat dins son país, assaièt de sensibilizar l'opinion publica au genocidi dei judieus menat per leis Alemands.

Per son accion, recebèt la Legion d'Onor (1967), la Medalha de la Resisténcia francesa e lo títol de Just entre lei Nacions (1995).

## Liames intèrnes

* Olocaust.
* Hiram Bingham IV.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Chiune Sugihara

**Chiune Sugihara** (1 de genier de 1900 - 3 de julhet de 1986) foguèt un diplomata japonés famós per lo sauvament de miliers de judieus (probablament ) de Polonha e de Lituània en 1940. D'efèct, en 1940, coma cònsol japonés de Lituània, deliurèt de miliers de visats ai judieus menaçats per leis Alemands que permetián de traversar lo territòri sovietic fins ai regions de China ocupadas per Japon. Aquò rompèt sa carriera e foguèt pas reabilitat avans sa mòrt per Japon. En revènge, foguèt reconegut coma Just entre lei Nacions per lo Memoriau de Yad va-Shem en 1985.

## Liames intèrnes

* Olocaust.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Tèrra Roiasca

right|450px|thumb|La tèrra roiasca uèi (en roiasc)
La **Tèrra Roiasca** es lo país occitan de parlar roiasc entre los estats francés e italian.

Lo parlar roiasc es estructuralament genovés, mas pregondament occitanizat. En Itàlia, los municipis de la Tèrra Roiasca an marcat lor territòri coma occitan, per dire de beneficiar de la politica prevista per las lengas minoritàrias (lei n°482 de 1999).

## Comunas e vilatges roiascs
En França, dins los Aups Maritims:
* Brelh (amb dempuèi 1947 los vilatges de Pièna Auta e Libri qu'èran abans dins Auriveta).
* Briga (part occidentala de l'anciana comuna italiana de Briga o Briga Marittima)
* Fontan
* Saorj
* Tenda
En Itàlia, dins la província de Coni:
* Briga Auta (part orientala de l'anciana comuna de Briga o Briga Marittima, levat Reaud): vilatges de Carnin, Piaggia (capluòc) e Upega.
* lo vilatge ("fraccion") Viosena, dins la comuna d’Ormea
e dins la província d’Impèria:
* Auriveta
* los vilatges de Reaud e Verdèja dins la comuna de Triuera

## Tèrra Brigasca
Una part de la Tèrra Roiasca, centrada sus l’anciana comuna de Briga, se sona Tèrra Brigasca.
## Referéncias
.hsbc

**** (acorcha de *The Hongkong and Shanghai Banking Corporation*, "corporacion bancària de Hongkong e Shanghai", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per la banca anglesa HSBC.
Es en servici dempuèi lo 10 de julhet de 2015.

## Referéncias
Edouard Vigneron

**Edouard Vigneron** (30 d'octòbre de 1896 - 1 de febrier de 1972) foguèt un policier francés qu'èra cap dau servici deis estrangiers de la vila de Nancy en 1942. Ambé leis autrei policiers de son servici, prevenguèt lei judieus de l'imminéncia d'una rabalhada prevista per lo 19 de julhet de 1942 e organizèt sa fugida ò sa proteccion. Aquò permetèt lo sauvament de mai de 350 judieus sus lei 385 enregistrats dins la vila — 32 foguèron pasmens arrestats per leis Alemands. Après aquel accion, Vigneron foguèt arrestat lo 19 d'aost de 1942 e estremat dins la preson de Fresnes. Foguèt reabilitat a la Liberacion e se retirèt de la polícia en 1951.

Recebèt lo títol de Just entre lei Nacions en 1987.

## Liames intèrnes

* Olocaust.
* Rabalhada mancada de Nancy.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Jupitèr

* **[[Jupitèr (planeta)|Jupitèr]]**, cinquena planeta del Solelh.
* **[[Jupitèr (dieu)|Jupitèr]]**, dieu roman.
Dolce di latte

**Dolce di latte**;.;  es un filme italian realizat per Gianni Leacche en 2008, e sortit en 2003.

Lo títol del filme ven d'un masatge de l'èst de Roma.;

## Referéncias
Planeta nana

Una **planeta nana** es un còs celestial del Sistèma Solar, qu'es ni una planeta , ni un satellit natural. Es a dire un objècte en orbita a l'entorn del Solelh, pro massís per èsser en equilibri idrostatic amb sa gravitat pròpria, ma mas pas pro per netetjar lo vesinatge de son  orbita.. Lo tèrme foguèt adoptat en 2006 per l'Union Asronomica Internacionala.
## Lista de planetas nanas

L'UAI definiguèt inicialament tres cosses celestials dins la classa de las *planetas nanas*: Pluton, Ceres e Eris. En julhet de 2008, la lista s'alonguèt amb un novèl vengut, Makemake e en setembre se n'i apondèt un autre, Haumea.

També es pot parlar de molts potencials "planetes nans", que es creu que poden ser majors d'uns 600 a 800 quilòmetres de diàmetre; alguns d'aquests candidats són:

### Referéncias
.istanbul

**** (Istambol en anglés, qu'en turc es İstanbul) es un nom de domeni generic geografic.
Es en servici dempuèi l’11 de julhet de 2015.
## Tanben veire
* .ist
## Referéncias
.delta

**** (acorcha de *Delta Air Lines*, "linhas aerianas del delta", en anglés) es un nom de domeni generic depausat per la companhiá americana Delta Airlines.
Es en servici dempuèi l’11 de julhet de 2015.

## Referéncias
.ubs

**** (acorcha de *Union des Banques Suisses*, "union de las bancas soïssas", en francés) es un nom de domeni generic depausat per la banca soïssa Schweizerischer Bankverein.
Es en servici dempuèi l’11 de julhet de 2015.

## Referéncias
.lancaster

**** (nom comercial) es un nom de domeni generic depausat per la societat francesa de comèrci en linha Lancaster.
Es en servici dempuèi lo 15 de julhet de 2015.

## Referéncias
.nokia

**** (nom d’entrepresa finlandesa, pres a la vila finlandesa del meteis nom) es un nom de domeni generic depausat per societat finlandesa de telecomunicacions Nokia Oy.
Es en servici dempuèi lo 15 de julhet de 2015.
## Tanben veire
*.诺基亚

## Referéncias
Sefer haRazim

vinheta
Lo ***Sefer haRazim*** (ספר הרזים "Libe deus Secrets" o "Libe deus Mistèris" en ebrèu) qu'ei un tractat de mistica judiva supausadament balhat a Noè per l'arcanjo Razièl, passant de generacion en generacion au cors de l'istòria biblica dinc a Salamon, qui i trobè ua grana hont de sapiença, ce ditz lo tèxt. Qu'ei un libe diferent deu ''Sefer Raziel haMalaḥ'' ("Libe de l'anjo Razièl"), qui seré estat balhat a Adam peu medish anjo. Que sembla d'estar un tractat de magia judiva qui ensenha a invocar los anjos meilèu que Diu entà realizar acts subernaturaus. Qu'ei estat en purmèr considerat com partida deu judaïsme ortodòxe, totun devath l'influéncia de l'elenisme, mes ara, dab mantun aute escriut, qu'ei considerat com eterodòxe o erètge: las leis tradicionaus de puretat que hèn partida de la cosmogonia, mes que i a per exemple rites magics qui , çò qui ei interdit taus judius observants. Qu'estó descobèrt en 1963 per Mordecai Margalioth, un cercaire judiu qui estudiava tèxtes cabalistics a la Bibliotèca de Bodley durant un sejorn a Oxford. Que comprengó que quauques fragments trapats dens la *genizah* deu Caire e avèvan ua hont comuna, çò qui'u permetó d'arreconstrusir-la e de publicar-la en 1966. Margalioth que fixa la data de composicion deu tèxte a la fin deu sègle III o a la debuta deu IV mentre qui l'erudit Ithamar Gruenwald e'u data aus sègles VI o VII, mes qu'ei clar qu'aqueth tèxte ei anterior non solament a las òbras cabalisticas, inclusent lo *[[Sefer haZohar]]* (sègle XIII) e lo *[[Sefer haBahir]]* (tanben deu XIII), mes dilhèu tanben au *[[Sefer Yetzirah|Sefer Yeṣirah]]* protocabalistic (sègle IV). La referéncia a las indiccions romanas en 1:27-28 que sugereish ua datacion precòça.

## Estructura e contiengut
Lo libe qu'ei devesit en 7 seccions, lhevat un prefaci qui detalha la recepcion e la transmission deu tèxte. Cadua de las 6 purmèras seccions que correspond a un cèu e que contien ua lista d'anjos e instruccions entà efectuar un o mantun rite magic. Lo tròn de Diu e las *ḥayot* (anjos de huec) que son au setau cèu. Que i a ua tension enter la cosmogonia ortodòxa deu libe e las practicas pas brica ortodòxas incorporadas dens aqueths rites magics. De segur, lo libe qu'estó revisat per un escriba rabinic, mes la  contienguda dens lo libe qu'ei haut o baish sancèra. Bèths rites que pretenden facilitar la guarison, la profecia, un atac contra l'enemic o la bona fortuna. Lo simbolisme deu numèro 7, l'importància deus noms divins e la predominança de la "magia simpatica" (imitativa) que hèn partida deu contèxte magic de l'Orient Mejan ancian.
Sriwijaya

thumb|right|Zòna d'influéncia de la talassocràcia de Srivijaya ai sègles VII-IX.

**Sriwijaya** èra una ciutat-estat dau sud de Sumatra a l'emplaçament de la vila actuala de Palembang. Formèt una talassocràcia que dominèt lo Sud-Èst Asiatic entre lei sègles VIII e X.

La ciutat prenguèt son importància a partir dau sègle VII, probablament gràcias a una aliança entre l'aristocracia de la vila e de marins nomadas que son a l'origina deis Orang Laut actuaus (« gens de la mar » en occitan). Au sègle VIII, venguèt la poissança dominanta dau Sud-Èst Asiatic e dominava la Mar de China Meridionala e la mitat occidentala de l'archipèu indonesian. Son declin acomencèt en 1025 ambé lo pilhatge de la capitala per una flòta chola qu'entraïnèt lo transferiment progressiu dau poder de Sriwijaya ela meteissa a Jambi. Dins lo corrent dau sègle XIV, la vila passèt sota l'influéncia dau reiaume javanés de Majapahit e foguèt destrucha en 1377 en causa d'una revòuta. 

## Liames intèrnes

* Talassocràcia.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Takashi Suzuki, *The history of Srivijaya, Angkor and Champa*, Mekong Publishing, 2019.

## Nòtas e referéncias
Malacca

**Malacca** es una vila de Malàisia situat sus la riba meridionala de l'Estrech de Malacca. Es la capitala de l'Estat de Malacca e sa populacion èra de  abitants en 2009. Pòrt pus ancian dau país, aguèt lòngtemps un ròtle politic e economic important en causa de sa posicion estrategica.

Fondat en 1396, lo pòrt de Malacca èra situat a un endrech estrategic dau comèrci asiatic de la fin de l'Edat Mejana. Au començament dau sègle XVI, aquò li permetiá de venir lo centre d'un sultanat que venguèt la premiera poissança dau Sud-Èst Asiatic. La ciutat èra alora poblada de  a  abitants (compres leis esclaus) e sa zòna d'influéncia s'estendiá en Mar de China Meridionala e sus la màger part de l'archipèu indonesian. En 1511, la vila foguèt conquistada per lei Portugués que l'utilizèron coma basa principala de son ret marchand en Asia dau Sud-Èst. Ne'n gardèron lo contraròtle fins a 1641 quand la vila foguèt presa per lei Olandés. Aquò marquèt l'acomençament de son declin car leis Olandés donèron pauc a pauc la prioritat au desvolopament de Batavia. En 1824, aviá plus gaire d'importància e foguèt donada au Reialme Unit dins l'encastre dau partiment de la region entre Britanics e Neerlandés. Foguèt integrada au sen de la Malàisia Britanica que venguèt independenta en 1956.

## Liames intèrnes

* Estrech de Malacca.
* Sultanat de Malacca.
* Sètge de Malacca (1511).
* Sètge de Malacca (1640-1641).

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Pachycostasaurus

**Pachycostasaurus dawni** ei un reptil marin escantit, un pliosaure. Demorèc pendent eth jurassic miei (hè 160 milions d'annades) e es sues rèstes an sigut trapades en Anglatèrra.

**Descripcion**

Era forma d'aguest animal ère era tipica d'un pliosaure damb un cap gran, granes dents, cos plan e pates evolucionades entà aletes. Quauques caracteristiques hèn que Pachycostasaurus estosse desparièr d'autes pliosaures. Eth cos pesava fòrça, mès qu'eth d'autes pliosaures. Açò ère pr'amor qu'es sues costelhes pesaven plan. Eth cran ère relatiuaments legèr mès damb ues dents poderoses, coniques e ponchudes. Hèia d'aperaquí 3 m de longada.

**Vida**

Es costelhes hèn pensar que Pachycostasaurus ère un animal que minjava en eth hons marin. Totun, que s'an trapat gastrolits laguens er solet especimèn fossil e se pensa qu'es costelhes pesaven pro entà hèr qu'aguest plesiosaure demorès en eth hons marin. Eth cran legèr hè pensar que minjava petiti animals deth hons marin coma esquires o calmars. Un estudi hèt dempús arremerca qu'es dents permetien que Pachycostasaurus caçasse granes victimes.