Periguers

**Perigüers** [peɾi'gœ: / peɾi'gʏ: / pɛɾi'ɡø] o **Peiriguers** [pejɾi'ɡø] e **Peireguers** [pejɾɛ'ɡø: / pejɾe'gʏ:] (nom classicizant)  (*Périgueux* en francés) es una vila occitana francesa de la region de Novela Aquitània, prefectura dau departament de Dordonha. 

Es la capitala istorica de Perigòrd.

Lo gentilici es **pergosin -a**.

## Geografia

## Toponimia
### Nom

Lo classicisme dins l’usatge renaissentista escriu **Peireguers** (forma classica. Lo Bornat 1994-98) que costeja **Periguers** (forma correnta). La grafia **Perigüers*,  adoptada per la comuna es una error : lo trèma se justifica pas mai que dins 'orguelh'. Per quant a la forma *Peirigús* (TDF; Alibèrt 1935. 464), es mens clàssica, fonetica,  e pòt pas èstre referenciala : se tracta d’una refeccion sud-occitana en la quala la sequéncia 'ue' [œ] dau lemosin s’es meridionalizada en 'u' [y].
### Origina e evolucion
La prononciacion es [peri’gʏ].
Las fòrmas ancianas son *Ouesouna* (transcripcion dau grec; l'origina es Ptolemèu), *Vesonna* e *Vesunna* au segle IV, *Civitas Petrocorium*, vers l'an 400, *Petrocoricae urbis* e *Petrocoricum* au segle VI, *Petrecors* au segle VIII, *urbs Petragorica* en 1153, *Pereguers* aus segles XIV e XV, *Peiregoils* en 1363 o 1364, *Periguhes* en 1466.

*[[Vesona]]*, *Vesonna*, *Uesuna*, *Uesunna* es un nom de divessa e de font divinizada (las aigas son daus dius e *Uesuna* es lo domeni de la divessa *Uesuna*). L'origina es *uesunā*, mas i a sovent una geminacion expressiva dau sufixe *-no-*. Dauzat e Rostaing i tròban un tèma *ves-*, *vis-*, present dins Vesera, que Chantal Tanet e Tristan Hordé se azardan a supausar preceltic.

Periguers, l'anciana *Vesunna*, èra la capitala de la ciutat gallesa daus *Petrocorii* e lo nom d'aqueu pòble li fuguet aplicat au segle IV : *(civitas) Petrocorium*; *Petrocorii* vòu dire « las quatre armadas, los quatre clans » .

## Istòria
La vila s'estend dins una bocla d'Eila environada de set costaus (Escornabuòu, la Boissiera o Curada, Beu Puei, l'Arsaut, las Sebradas,...)

L'etimologia de *Periguers* ven daus Petrocorii ("las quatre armadas"), pòble gallés que demorava aquí avant la conquista romana. A l'epòca galloromana, l'emplaçament de la vila actuala era ocupat per Vesona.

La vila de Periguers nais vertadierament en 1240 de l'union de dos borgs rivaus implantats a quauquas centenas de metres l'un de l'autre : d'una man la Ciutat (surtida de l'antica Vesona galloromana), vila de l'avesque e dau comte de Perigòrd, de l'autra la vila borgesa de Puei Sent Front.

En 1669, l'aveschat passa de la catedrala de Sent Estefe, situada en La Ciutat, a la catedrala de Sent Front, jurc'alara basilica dau Puei.

En 1813, Periguers annexa la comuna de Sent Martin, que ven un quartier.

En 1857, lo chamin ferrat arriba a Periguers en venir de Cotràs; s'ensec l'installacion daus talhiers de reparacion de las locomotivas e de las veituras de la Companhiá de París a Orleans (PO), activitat que demòra totjorn dins lo quartier dau Tolon.

La devisa de la vila es *Fortitudo mea civium fides*, es a dire *Prene ma fòrça dins la fidelitat de mos ciutadans*. L'escut de la vila, roge e verd, es fach de tres tors merletadas, que la centrala es susmontada d'una flor de liri (*De golas, dau chasteu de tres tors d'argent merletadas e maçonadas de sable, la dau mitan susmontada d'una flor de liri d'aur, las doas autras cubertas e viradoradas, lo tot sus una champanha de sinòple*).

## Demografia
**Comuna sola :**

(1) 6 201 emb l'anciana comuna de Sent Martin, que fusionará en 1813

## Transpòrts
Periguers es ligat a Bordèu e a Clarmont per l'autorota A89.

Dau costat ferroviari, la vila a de las ligasons TER emb Bordèu, Lemòtges, Briva, Agen e daus trens de grandas linhas vers París, Lion e Clarmont.

## Economia
Periguers aciala, dins lo quartier dau Tolon, daus talhiers de reparacion de la Societat Nacionala daus Chamins Ferrats Francés (Establiment Industriau de Perigòrd) qu'emplejan quasi 600 personas. Las veituras *Corail* e *Téoz* i son renovadas, tanben o los trens TER.

Dempuei 1970, Periguers aculhís tanben l'Estampariá Nacionala daus Timbres-Pòsta, d'onte ven la totalitat daus quatre miliards de timbres francés emetuts chada annada. L'establiment se tròba dins la zòna industriala de Bolasac, e fai trabalhar 700 personas.

Pasmens, Periguers es aüei una vila mai que mai terciària, que un emplei sus dos es public o parapublic.

## Administracion

## Personatges nascuts en Periguers

*Iriés Peir Daumesnil (1777-1832), generau d'Emperi
*Joan Frederic Frenet (1816-1900), matematician e astronòm
*Jacmes Emili Lafon (1817-1886), penheire
*Lèon Bloy (1846-1917), romancier e ensagista
*Jòri Goursat çò-dich SEM (1863-1934), caricaturista
*Joan Jòri Villepontoux (1884-1963), banquier
*Aimat Clariond (1894-1959), actor
*Joan Carzou (1907-2000), penheire
*Claudi Seignolle (n. en 1917), escrivan

## Eveniments
* Salon internacionau dau Libre Gormand http://www.livre-gourmand.fr/
* Mimòs, festivau internacionau dau mime  http://www.mimos.fr/
* Sinfonia, festivau de musica barròca https://web.archive.org/web/20070416061524/http://www.perigord.tm.fr/sinfonia/
* MNOP, festivau de las musicas de la Nòva Orleans http://www.mnop-festival.com

## Monuments e luòcs toristics
Periguers es classada Vila d'Art e d'Istòria e presenta un patrimòni remirable, emb 43 monuments istorics e un important sector sauvagardat. Demest v-ilhs :

### Los vestigis de la bastida galloromana de [[Vesona]]

* La tor de Vesona, vestigi d'un temple dedicat a la divessa tutelara de la ciutat galloromana
* Las roïnas de l'Anfiteatre roman, mesas en valor dins un brave jardin
* Lo museu *Vesunna*, bastit sus los vestigis de la *domus* daus Boquets (bastida galloromana) per l'architecte Joan Nouvel - musée de Vesunna

### La vila [[Edat Mejana|medievala]]
* La catedrala de Sent Front, inscricha au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat, es una de las estapas pus famosas dau Pelegrinatge de Sent Jacme de Compostela. D'estil romanic-bizantin, presenta cinc copòlas en crotz greca. Fuguet (larjament) restaurada au segle XIX per Paul Abadie, lo quau se n'inspiret per l'edificacion de l'egleisa dau *Sacré Cœur* de París. Lo chamin de crotz de Sent Front, pench a l'entorn de 1850 per Jacmes Emili Lafon, fuguet restaurat en 2002
* L'egleisa romanica de Sent Estefe, anciana catedrala, que ne'n demòra doas copòlas
* Lo covent de las Dònas de la Fe (segle XII)
* La Tor Mataguerra (segle XIII), lo vestigi mai conservat de las fortificacions de l'Edat Mejana
* La charriera Limotjana, còr de la vielha vila

### La vila de la [[Renaissença]]
* La Maison daus Cònsols, que se remira dins Eila
* Lo Chasteu Barriera (roïnat), dau nom d'una familha de la vila
* La Maison dau Pastissier, mesa en valor lòrs de la restauracion de la Plaça Sent Loís
* Mai d'un ostau daus segles XV e XVI dins l'ancian Puei Sent Front (ostaus Gamenson, Sench Astier, d'Abzac de La Dosa, de Lestrada,...)

* La Prefectura (segle XIX) : façada d'estil dau Segond Emperi; los salons son d'òbras d'art vertadieras, dins l'estil daus chasteus de Versalhas, Fontainebleau e dau Lovre

* Lo Museu d'Art e d'Arqueologia de Perigòrd
* Lo Museu Militar de Perigòrd
* Lo museu-talhier dau *Trompe-l'œil* http://www.museedutrompeloeil.com/

## Embessonatges
Periguers es bessonada coma la vila bavaresa d'Amberg (Alemanha).

## Ligams externes
* Sit oficiau de la municipalitat
* Sit de l'Ofici de Torisme de Periguers
* Sit plan brave sus Periguers
* Festivau MNOP

## Nòtas

*La forma *Perigús [peɾi'ɡys] es una adaptacion que se tròba dins los dialectes que coneissen pas lo son [ø], probablament a travers lo francés (per analogia emb "gueux"  "gus"?), que convendriá d'evitar dins la grafia.