Joan de Cabanas

**Joan de Cabanas** (Ais de Provença, batejat lo 28 de març de 1654 - lo 26 de febrier de 1717 ; en francés ortografiat *Cabannes*  o *Cabanes*) foguèt un escrivan provençau de lenga occitana dei sègles XVII e XVIII autor, entre d'autrei causas, d'òbras de teatre, de còntes (totei conservadas en fòrma manuscrita puei que non foguèron jamai estampadas dau temps de Cabanas) e d'enigmas poetics.

Gardy sotalinha que Cabanas, dins sei prològs en occitan, revindica e teoriza l'emplec dau provençau marginalizat intellectualament e dominat per lo francés dins un contèxte onte son prestigi èra encara reconeissut mai considerat coma passat.

## Vida
Joan de Cabanas es naissut as Ais de Provença d'un paire avocat nomat Joan Agustin de Cabanas (en francés *Jean-Augustin de Cabannes*) e de Catarina de Tisaty (*Catherine de Tisaty*). Èra capdet, çò que l'obligava e l'obliguèt a se ganhar la vida e ansin serviguèt dins l'armada dau duc de Savòia. 

La mòrt de son fraire qu'èra l'eiretier dau paire faguèt de Joan a son torn eiretier, e ansin lo sortiguèt dau besonh de trabalhar, au ponch de d'escriure, coma o cita Gardy : *Ay de ben, siou content dau miou / Em'aquo me douni carriero / D'escrioüre tout ce que voudray *

## Teatre

De seis òbras teatralas en vèrs conservam : *[[Lo Païsan Astrològ]]* (pèça bilingüa onte l'occitan es la lenga dau païsan, com dins la *[[Pastorala deu Paisan]]* dau bearnés Joan Enric de Fondevila), *Liseta o la Cortisana amorosa*, *Lei Bigòts*, *Lo Jutgi avare* e *Marra o lo Fòu sage*.

## Còntes
Lo critic literari occitan Felip Gardy publiquèt 20 dei 100 còntes de Cabanas : *Lo desesper*, *Lo pòrc*, *La clara*, *Lei cabudelàs*, *Lo lach*, *La truita*, *Lo braier*, *La *gageura* *, *Lo bòn *choix* *, *La mòrt*, *Lo recipiendari*, *Lo pachi*, *L'imposteur*, *Lo quietista*, *La conversacien*, *Lo dobte esclarcit*, *Lo masc*, *Crespin*, *L'ase*, *Lo caractère*.

Dins lo prològ de sei còntes, Joan de Cabanas revindica lo ton leugier de sei modèls qu'èran lo *[[Decameron]]* de Giovanni Boccaccio e tanben *[[l'Eptameron]]* de Margarida de Navarra.

### Extrach dei còntes
*Per joïr plenament dei doçors dau mariatge,*
*La frema & lo marit devon se ren cachar,*
*&, de concèrt toei dos, l'un, l'autre, prendre part,<br>
*A tot ce que porrà li donar avantatge  ;*<br>
*D'aquela estrecha unien, vendrà lo resultat,*<br>
*Que, ben luenh de trobar dedins aquel etat,*<br>
*Penas, soenhs, maus, chagrins, fachariás & suplicis,*<br>
*Ai quaus tot maridat tomba per son malur,*<br>
*Auràn doçor, plesirs, gaugs, charmes & delicis!*<br>
*La confidença dona aqueu parfet bònur.*<br>
*Prevenguts & certens  d'aquela politica,*<br>
*Doi noveus esposats la botan en practica.*<br>

*Lo premier *soir*, cochats ensems dedins lo liech,*<br>
*Après certen  plesirs que lo dever voliá,*<br>
*Atendent lo talent de faire autra reprisa,*<br>
*Resonan totei dos emé granda franchisa.*<br>
*Molher ! Ditz lo marit, pusque siáu tant urós,*<br>
*Que d'aver esposat frema tala que vos,*<br>
*Trocariá pas mon sòrt emé lo Rei de França;*<br>
*Non parce que siatz genta, acomplida d'apàs,*<br>
*Saja, vertuosa en tot, coma per l'esperança,*<br>
*Qu'entre nautres jamai n'aurem ges debats;*<br>
*Possedant lo bòn sens, me sembla emé confiença,*<br>
*Qu'auretz a mon egard un pauc de complasença;*<br>
*& fondat sus aquò, vòli vos declarar,*<br>
*Un secret, qu'emé dau temps, porriá vos faire pena;*<br>
*Mai, m'amor, se sau pro onte la joinessa mena;*<br>
*& qu'agís ben sovent sensa considerar.*<br>
*Folejant autreifes em' una mia mestressa,*<br>
*Profitèri d'abòrd de tota sa tendressa,*<br>
*& la sarrant de près, n'aguèri au bot de l'an,*<br>
*Per fruch de son amor, un tendre e bèl enfant :*<br>
*Ara es assés grandet, & d'agreabla mina;*<br>
*L'aduerai a l'ostau, s'aquò non vos chagrina ?*<br>
*_ Me fètz plesir, mon còr, ditz la pruda molher !*<br>
*Fau qu'au començament tot siá sus un bòn pè,*<br>
*Afin qu'a l'avenir ren nos pareisse estrange,*<br>
*& que en ce veirem prenguessiam pas lo change*<br>
*Ieu mesme, pusque fau nos parlar librament,*<br>
*Vòli vos avoar, qu'estant ben prevenguda*<br>
*D'un galant, que m'amava en tota certituda,*<br>
*Me laissèri tombar : que, malurosament,*<br>
*Sabètz qu'en jòinei gens la natura petilha,*<br>
*Me fèt faire en nòu mes una polida filha.*<br>
*Se va trobaviatz bòn, prendriàn nòstreis enfants,*<br>
*& s'aquò li conven, quand seràn toti dos grands,*<br>
*Li darem l'un & l'autre un pichòt avantatge,*<br>
*E farem totei dos un benesit mariatge!"*<br>

=== Lista dei 100 còntes ===
1. *Lo desespèr* - 2. *Lo pòrc* - 3. *Lo charlatan* - 4. *Lo bòn conseu* - 5. *L'escudèla* - 6. *la clara* - 7. *Lei cabudelàs* - 8. *Lo tetaire* - 9. *Leis engenh* - 10. *Lo lach* - 11. *L'inquisicien* - 12. *Lo mariagi* - 13. *Lo penet* - 14. *Rodrigue* - 15. *La truita* - 16. *Lo prègui Dieu* - 17. *Lo carema* - 18. *L'enflura* - 19. *Lo vòt* - 20. *Lo braier*

== Enigmas ==
En [[2007]] Gardy  publiquèt *Enigmas* de Cabanas, revelant ansin un genre literari e poetic onte Cabanas saup desplegar umor, estil e ambigüitat coma per exemple dins *violon* :

*Un membre gròs ambé nèrvis tenduts*<br>
*fòrça sovent lei plus cruèlas*<br>
*d'èstre ni fieras ni rebèllas*<br>
*ai pas deis amants assidús*<br>

*Quand leis a botadas en trin*<br>
*son piegi que d'abandonadas*<br>
*elei fan e sauts e gambadas*<br>
*jusques a ne'n susar a la fin*<br>

== Bibliografia ==
=== Edicions ===
* Cabanas, Joan de. *L'Historien Sincere*. [[Ais de Provença|Ais]] : Pontier, [[1808]] [http://books.google.fr/books?id=QME5AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=jean+de+cabanes&hl=fr&ei=C1SLTuyzM6b-4QSMq_W0BA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CE8Q6AEwBQ#v=onepage&q&f=false].
* Cabanas, Joan de - *Jean de Cabanes*- . *Enigmos*, *Édition établie par Philippe Gardy. Letras d'òc, 2007.
*Gardy, Felip. *Un conteur provençal au XVIIIe siècle : Jean de Cabanes*. Ais de Provença : Edisud, 1982 (edicion de còntes).

### Critica
*Anatole, Crestian - Lafont, Robert. *Nouvelle histoire de la littérature occitane, Tome II*. París : P.U.F., 1970.
*Gardy, Felip. *Histoire de la littérature occitane, Tome II, L'âge du baroque - 1520 - 1789* (193 - 212). Montpelhièr : Presses du Languedoc  (*Premsas de Lengadòc*), 1997.

## Liames extèrnes
* ''L'istorian sincèr'' (en grafia d'epòca) a Google books

## Nòtas