open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Conjugason occitana

Conjugason dels vèrbs occitans dins los diferents dialèctes de la lenga occitana, en tanben en occitan ancian. Cada forma verbala es acompanhada de sa transcripcion fonetica. 

## Primièr grop (vèrbs en -AR)
Es lo grope al qual apartenon mai de vèrbes:  *aimar*, *esperar*, *manjar* e *pensar*, etc.

### ''Parlar''

## Segond grop (vèrbs en -IR)
Es lo segond grope amb mai de vèrbes: *finir*, *partir*, *fugir*, *morir*, etc. Quitament se los darrièrs tres fan *part, fug* e *mòr* a la tresena persona del singular del present de l'indicatiu, se pòdon tanben declinar amb *-iss-* (l'incoactiu), e donc faire *partís*, *fugís* e *morís*.

### Los vèrbs amb una sola terminason: ''sentir''

### Los vèrbs amb increment: ''bastir''
Aquestes vèrbs an un radical (coma "*bast-*") incrementat en qualques formas amb un sufix (*bastiss-*), ont  *-iss-* es derivat de l'incoactiu latin (*-esc)*.

## Tresen grop (vèrbs en -RE )
La letra abans lo -RE es sempre una consonanta. Unes exemples : *pèrdre*, *recebre*, *medre* e* sègre* ("suivre"). Se la consonanta es una **b** o una **g**, a la tresena persona del singular del present de l'indicatiu, la càmbia en **p** o **c**. Atal, *recebre* e *sègre* donan *recep* e *sèc* e *pèrdre* e *medre* venon *pèrd* e *med*.

### ''Batre''

## Los vèrbs irregulars

### ''Èsser''

### ''Aver''

### ''Anar''

### ''Far''/''Faire'' (''Har''/''Hèr'' en gascon)

## Vejatz tanben

* Fonologia de l'occitan
* Prononciacion de l'occitan
* Conjugason del catalan

## Ligams extèrnes
* Conjugador occitan
* http://occitanet.free.fr/ling/conjocreg.htm
* Frédéric Mistral: *Lou Tresor dóu Felibrige*
* François-Juste-Marie Raynouard: *Grammaire romane, ou Grammaire de la langue des troubadours*
* Camille Chabaneau: *Grammaire limousine: phonétique, les parties du discours*, 1876
* F. Guessard: *Grammaires provençales de [[Uc de Sant Circ|Hugues Faidit]] et de [[Raimon Vidal de Besalú|Raymond Vidal de Besaudun]] (XIIIe siècle)*, 1858
* Carl Appel: *Provenzalische Chrestomathie, mit Abriss der und Formenlehre Glossar*, 1902
* C. H. Grandgent: *An outline of the phonology as morphology of old Provençal*, 1905
* https://web.archive.org/web/20110707065025/http://monoccitania.50webs.com/conjugasons.html
Blagoveshchensk

**Blagoveshchensk** ( en rus : Благовещенск ) qu'ei ua vila de l'oest de Russia, capitala del centre administratiu de l'Óblast de Amur, fondada en 1856. Còsta de un arriu aperat zeia.

## Govern Local
Des de 1876 fins a l'època soviètica, els alcaldes de Blagoveshchensk van ser M. O. Mokeevsky, L. A. Benkendorf, V. I. Kukhterin, P. F. Turchaninov, V. P. Efimov, A. V. Kirillov, I. D. Prishepenko, P. P. P. Popov, A. N.. Popov, A. N. A..

#### Alcaldes (1991-2010)
Lyashko, Yuri Gavrilovich, alcalde (president del comitè executiu de la ciutat) de Blagoveshchensk durant el període de 1985 a 1996.

Kolyadin Alexander Mikhailovich, alcalde de Blagoveshchensk de 1996 a 2004.

Migulya, Alexander Anatolyevich 28 de novembre de 2004 va ser elegit alcalde de Blagoveshchensk. 1 de març de 2009 reelegit per a un segon mandat. El 26 d'abril de 2010, Alexander Anatolyevich Migulya va ser destituït del seu càrrec com a alcalde de la ciutat de Blagoveshchensk per un decret del governador de la regió d'Amur.

#### Caps del municipi
Vladimir Kobelev, cap del municipi de la ciutat de Blagoveshchensk del 15 de juliol del 2010 al 2014.

Caps d'Administració

2010-2011 - Nevedomsky, Nikolai Alekseevich;

2011-2014 - Berezovsky, Pavel Viktorovich;

I. O. del 21 de febrer de 2014 al 19 de setembre de 2014 - Alexander Alexandrovich Kozlov;

#### Alcaldes (des de 2014)
del 19 de setembre de 2014 al 25 de març de 2015 - Alexander Kozlov;

del 25 de juliol de 2015 al 25 de juliol de 2020 - Kalita Valentina Sergeevna (actuant del 25 de març al 25 de juliol);

El 27 de juliol de 2020, Imameev Oleg Gataullovich va prendre possessió com a alcalde de la ciutat de Blagoveshchensk.

#### Presidents de la Duma de la ciutat de Blagoveshchensk
des del 19 de setembre de 2019 - Evglevskaya Elena Igorevna;

## Ligams extèrnes
* Lo site oficial (en rus)
Apollinar de Clarmont

vinheta|Apolinari a la batalha de Volhèc.

**Apollinar de Clarmont** (mòrt en 515) foguèt un comte d'Auvèrnha a l'epòca visigotica e avèsque de Clarmont. Menèt las armadas auvernhatas contra los francs de Clodovèu a la Batalha de Volhèc, en Peitau. Èra lo filh del poèta Sidòni Apollinar.
Lisa Mitchell

vinheta|Lisa Mitchell en conçèrt.
**Lisa Mitchell** qu'es una chantatriz australiana d'origina anglesa. Es coneissuda per sa chançon *Neopolitan Dreams*.
Participi

En gramatica, lo **participi** es un mòde del vèrb que li dona las caracteristicas d'un adjectiu. Atal, « participa » a l’encòp d'una natura verbala e d'una natura de qualificatiu.

Dins las lengas flexionalas, se conjuga pas mas pòt se declinar coma un adjectiu, tant mai quand acompanha un nom, amb que pòt s'acordar.

En occitan, lo participi passat s'acòrda en genre e en nombre (per exemple *cantat, -s ; cantada, -s*) mas pas lo participi present (*cantant*). Lo participi present ten un ròtle verbal mas es pas adjectivat, puslèu s’utiliza una subordonada 

Dins d’autras lengas, Coma lo latin, existís los participis passat e present mas tanben un participi futur: per exemple, *morituri*, "aquestes que van morir", es lo nominatiu masculin plural del participi futur del vèrb latin *morire*, « morir ».

Mai, son eritatge verbal li permet de recebre de complements e de marcas temporalas.

Es utilizat coma segond element donant lo sens lexical dins un temps compausat e a la votz passiva, amb un auxiliar (soi anat, he ido, I have gone...). En occitan, l’ensems *en + participi present* dona lo gerondiu.

I a de participis irregulars mas la majoritat se forman a partir de la raiç de l'infinitiu que s’aplica una terminason especifica segon la lenga.
Imperatiu (gramatica)

En gramatica, l’**imperatiu** es un dels diferents mòdes gramaticals (amb l'indicatiu, lo condicional, lo subjonctiu, etc.).

## Utilizacion
L'imperatiu es un mòde gramatical exprimissent una **injonction**.  

* un **òrdre** o una **comanda** (, 2) ;
* una **requista** o un **demanda** (, 4) ;
* una **exigéncia** o une **suplica** (, 6) ;
* una **invitacion** (, 8, 9) ;
* un **conselh** () ;
* una **instruccion** ();
* un **desir**, une **benediccion** o una **malediccion** (, 13) ;
* una **preguièra** () ;
* una **permission** (, 16).

**Combinat amb una negacion**, l'imperatiu permet entre d'exprimir:

* una **interdiccion** () ;

mas pas necessàriament: tanben, pòt simplament exprimir: 

* un **conselh**.

# Manja ton entrepan!
# Calatz-vos!
# Gilbèrt, passa-me lo sal, se vos plai!
# Presta-me cinc èuros!
# Daissatz-me!
# Menatz-me al Consulat Terrian! 
# Passa a l’ostal a l’escasença!
# Torna prene donc un talh de còca!
# Mogam lo cafè!
# Pren una aspirina e assaja de te pausar un pauc!
# Viratz a esquèrra al fuòc, puèi contunhatz en avant sus 50 mètres!
# Passa una bon jornada!
# Vai al diable!
# Pardona-nos nos ofensas!
# Fuma se vols!
# D'acòrdi, a ta partida de fotbòl, vai!
# Toca a pas res!
# Toca pas mon gredon!

Aquestas categorias son ni exclusivas ni estancas.

Caracterizan un vejaire pragmatic e social los diferents tipes d'actes de paraula qu'un imperatiu pòt realizar.

## Conjugason dins la lengas indoeuropèas
L'imperatiu es un mode atestat plan actiu en indoeuropèu, Mai sovent jo la forma del radical nud.

### Anglés
En anglés, s’utiliza l'infinitiu nud per exprimir l'imperatiu, levant la particula « to » que precedís normalament lo radical. La sola forme declinada de l'imperatiu es a segonda persona del singular, levat lo vèrb « to be » (èsser), realizat a l'imperatiu per « be » (Puslèu que la forma de l'indicatiu, « are »).
* ***Come''' here.'' (Ven ! / Venètz !)
* ***Be back** by tonight.'' (Torna/ Tornatz aqueste ser.)
* ***Let's go!**' (Amen!)

=== Occitan ===
A l'imperatiu, en [[occitan]], i a pas que lo [[Present (gramatica)|present]] e lo passat, a la segonda [[Persona (gramatica)|persona]] del [[Nombre (gramatica)|singular]] e a las primièra e segonda personas del [[Nombre (gramatica)|plural]]. Pel passat s’utiliza las formas del subjonctiu

=== Neerlandés ===
En [[neerlandés]], l'imperatiu pòt mirar lo passat: *Had geholpen !'' « (auriai volgut que) aguèsses ajudat », e pòt tanben mirar Lo present.
Indicatiu

L**'indicatiu** es un tipe de mòde del vèrb qu'exprimís d'eveniments reals o jutjats coma plausibles pel locutor. Es lo mòde mai frequent dins totas las lengas.

Dins las lengas romanicas s'opausa al subjontiu e s'utiliza dins las frasas principalas e en enunciats declaratius al respècte del present, lo passat e lo futur. Pòt tanben comprene la frasa en forma de question. Dins las lengas germanicas l'usatge es mai espandit, e compren las frasas subordinadas consideradas de vertai e los desirs que se pòscan aténher.

## Indicatiu en occitan
Lo mòde indicatiu conten los temps simples: present, Imparfach, preterit, futur e los correspondents compausats: Passat compausat, plus que parfach, preterit compausat (o passat anterior), futur anterior.

## Referéncias
Present (gramatica)

Lo **present** es en lingüistica una forma del vèrb que signala tipicament qu'un eveniment se situís dins lo present. A vegada Lo present correspond almoment exacte de l'enonciat (« Vos declari marit e femna. »), mas es pas l’escasença mai frequenta:  marca mai sovent d’eveniments avent començat o s’acabant après lo moment present, que siá d'un estat (*« es fatiguat. »*), d'una vertat generala (*« Nòva York es lo sèti de l’ONU. »*) o d'una abitud (*« Se desvelha d’ora cada . »*), lo moment present pòt s’espandre dins lo passat o lo futur pròches (*« Arribi tot just ». « Veni ».*).

L’occitan conéis pas qu’un sol present de l'indicatiu, alara que l'anglés destria lo present simple del progressif.
Jouanne

**Jouanne** (var. auv. *Joanna*) (en francés: *Jouanne*) es una ribièra francesa afluent de Maièna.

Sas fonts se tròban al pè de la Hardière, situat dins la comuna de Sainte-Gemmes-le-Robert. Son estuari se tròba entre Entrammes et L'Huisserie.
## Referéncias
Futur (gramatica)

En gramaticia, un **temps futur** es una forma verbala que marca mai soment l'eveniment descrich pel vèrb coma encara pas arribat, mas qu’es esperat pel futur. L’eveniment futur pòt èsser una realitat o una eventualitat, tractar d’un vertat generala o d’una abitud.

En occitan, lo futur verbal s'exprimís amb las terminasons *ai, às, à, em, etz, àn,* apondudas a l’infinitiu (levat los vèrbs irregulars). Existís tanben lo futur compausat (futur anterior), que se forma amb lo vèrb "aver" al futur + lo participi passat del vèrb de conjugar. Autras mots, coma los advèrbis o los sintagmes nominals amb foncion de circonstància de temps, pòdon ajudar a exprimir los futurs. Atal « *anar (a l’indicatiu present) + vèrb (a l’infinitu)* marca lo futur immediat. Tanben s’utiliza lo futur istoric per contar d’eveniments que se succedisson dins lo passat (*Après la batalha de Murèth la França dominarà los territòris occitans*)
Condicional

En lingüistica, lo **condicional** es un mòde verbal que las frasas fasent referéncia a de situacions, fachs o accions ipoteticas o possiblas, e que dependon d'accions o de circonstàncias passadas. Son usatge existís en dins unas lengas de las sosfamilhas romanicas, eslava e germànica de la familha indoeuropea. Pasmens, de gramaticians considèran que lo condicional es pas veraiament un mòde independent mas un temps verbal.

## Estructura de las frasas condicionalas
Las frasas condicionalas, coma per exemple, "Se ganhavan aquela partida, serián los campions", son de frasas compausadas. En gramatica, se nomena "protasi" la frasa que conten la condicion ("Se ganhavan"), e "apodòsi" aquesta que conten la consequéncia ("serián los campions"). Sintacticament, L’apodòsi es una frasa subordinada, totalament somesa a la principala, que determina son temps verbal.

## Formacion del condicional dins las lengas romanicas
De son evolucion del latin l’occitan, de l’adjoncion de l’infinitiu del vèrb de conjugar a l’imperfach de l’indicatiu del vèrb avèr (en latin, *habēre*) ja conjugat, redusit a sas desinéncias: per exemple, la forma "manjar" + aviá ven de "manjar hia", per arribar a sa forma contemporanèa "manjariá". Aiçò se compren a causa de son sens de pronostic del futur dempuèi lo passat.

L'evolucion dins las autras lengas romanicas se fa del mèsme biais:

Mai, en italian la forma se basada sul latin *habuit*, redusit en *-ebbe*, donant per exemple, "cantarebbe". En romanés s'emplega una forma compausada (analitica):  *aș cânta*.

## Referéncia

## Bibliografia

* Aski, Janice M. 1996. Lightening the Teacher'S Load: Linguistic Analysis and Language Instruction. Italica 73(4): 473-492.
* Benveniste, E. 1968. "Mutations of linguistic Categorias. *En l'òbra de Y. Malkiel E W.P. Lehmann (ed.) *Directions for historical linguistics, pp. 83–94. *Austin and London: University of Tèxas Press.*
* Joseph, Brian D. 1983. The synchrony and diachrony of the Balkan infinitive: A study in general, areal, and historical linguistics. Cambridge: Cambridge University Press. .
* Ramón García-Pelayo y Gross; Fernando García-Pelayo y Gross (1982). *Larousse De la conjugación.* Larousse. P. 15.
Gerondiu

Eritat del *gerundium* latin, lo **gerondiu** es una forma verbala. En occitan, es format coma un participi present precedit de la preposicion *en*.

Son subjècte essent sempre lo mèsme qu’aqueste del vèrb conjugat, lo gerondiu pòt pas jamai èsser lo centre d'una proposicion.

Lo gerondiu a un doble sens: vèrb e advèrb. Coma l'advèrb, lo gerondiu a une foncion de complement circonstancial. Coma vèrb, dona de foncions especificas a d'autres elements de la frasa. Es utilizat per indicar la simultaneïtat d'un fach que se debana dins l’encastre d'un autre fach.

* Exemple: « **En dintrant**, encontrèt mon vesin. »

## Etimologia
Lo substantiu masculin *gerondiu* es derivat del latin tardièr *gerundiun*, del mèsme sens, el meteis derivat del latin classic *gerere* « executar ».

## Latin
En latin, lo gerondiu es la forma declinabla del vèrb que remplaça l'infinitiu quand es ni subjècte ni objècte dirècte.

Lo gerondiu se forma sul tèma de l'infectum.

## Occitan
En occitan, lo gerondiu es una forma verbala invariabla, compausada del participi present precedit de la peposicion *en*, emplegada coma complement circonstancial del vèrb principal.

En occitan existís de formas equivalentas: que la preposicion *en* es remplaçada per las preposicions *tot* o *tot en (+ participi present)* e tanben dins la forma *en + infinitu:* « En gardar ».

## Autras lengas

### Anglés
En anglés, lo gerondiu se bastís a partir del vèrb que s’apond de la terminason *ing*. Es utilizat per exemple après un vèrb exprimissent la preferéncia, coma *like* o encara *can't stand*. Aquesta forma verbala fa tanben partida de l’esquèma de conjugason dels temps progressius : l'auxiliar ** conjugat seguit de gerondiu.

### Portugués
En gramatica portuguesa, lo gerondiu (*gerúndio*) es una de las tres formas nominalas del vèrb (infinitiu, participi e gerondiu) e fa foncion de participi present.

## Temps del gerondiu
Dans d'autras lengas, existís tanben un gerondiu passat. Atal, lo rus forma sul vèrb делать/сделать, *far* (imperfectiu/perfectiu):

* делая, gerondiu present imperfectiu, *en fasent*;
* делав, gerondiu passat imperfectiu, *alara que fasiá*;
* сделав, gerondiu passat perfectiu, *après aver fach*.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Bibliografia

* .
* .

### Articles connèxes
### Liens extèrnes
Infinitiu

L**'infinitiu** es, amb los participis, una de la formas non conjuguada d'un vèrb; es definit tradicionalament coma un mòde. Lo tèrme ven del latin dels gramaticians *modus infinitivus*.

Per l’occitan coma per d'autras lengas, es la forma infinitiva del vèrb que figura dins los diccionaris (es pas le cas pel latin o lo grèc per exemple).

L'infinitiu existís pas dins totas las lengas. I a tanben de lengas, coma lo portugués, que l'infinitiu accèpta una forma conjugadas (veire Infra).

## Infinitiu en occitan
Los vèrbs occitan se classican en tres grops; la forma de l'infinitiu es le principal element permetent de determinar a quin grop apartenon un vèrb:

* 1èr grop, l'infinitiu s’acaba per **-ar** (**Exemples:** *aimar, cantar* ; excepcion : *anar*) ;
* 2d grop, l'infinitiu s’acaba per **-ir** (**Exemples:** *bastir, sentir* ) ;
* 3n grop, totes los autres.

L'infinitiu s'utiliza subretot coma nom verbal (**Exemples:** *lo beure e lo manjar*) e coma vèrb de proposicion infinitiva.

## Infinitiu en anglés e dins las lengas escandinavas
En anglés, e dins las lengas escandinavas, l'infinitiu complet (« full infinitive » en anglés, per oposicion a « bare infinitive ») se presenta precedit d'una particula especifica: *to* en anglés (*to be*, *to have*, *to go* = *èsser*, *aver*, *anar*), *å* en norvegian *(å gå = anar)*.

## Infinitiu en grèc ancian
En grec ancian, la terminason de l'infiniti es  /  per la forma tematica activa,  / ,  /  o  /  per l'atematic actiu,  /  ( /  se precedit d'una vocala) pel mediopassifu.

En grèc ancian l'infinitiu a un resson d'optatifu o de subjonctiu Qu’es utilizat per exprimir una volontat (o accion de far), una opinion personala o aparéncia observabla, en complement del vèrb o en complement circonstancial, qu’en occitan se donariá amb « *per* + infinitiu », « *de* + infinitiu » o la subordinacion en subjonctiu. Çò que destria l'infinitiu grèc del latin (e de las romanas), es que deriva del nominatiu-accusatiu e utilizat Coma nom verbal. Son emplec es sovent mai pròche del gerondiu latin datiu e ablatiu.

## Infiniti en esperanto
En esperanto, l'infiniu verbal se marca en apondent *-i* a la raiç de basa. Tot tèrme es gramaticalament susceptible de donar un o mai vèrbs (del moment que lo verb potencial es pas necessàriament en usatge).

**Exemple :** *granda* = grand ; *grandi* = èsser grand ; *grandiĝi* = grandir.

En esperanto, l'infinitiu es utilizat coma nom verbal e vèrb de proposicion infinitiva.

## Infinitiu personal en portugués
Aqueste temps es una particularitat de la lenga portuguesa. Es un infinitiu conjugat a diferentas personas. Se trapa après unas preposicions, coma: *para*, *por* (per), *antes de* (abans), e de locucions impersonals coma: *é preciso que* (cal). Son emplec es obligatòri quand lo subjècte de l'infinitiu es diferent del subjècte del vèrb principal: fa alara la frasa mai clara.

**Exemples :**

* *O director pediu aos empregados para *'chegarem** cedo'' (Lo director demandèt als emplegats d'arribar ''(eles)'' d’ora)
* ''É preciso **mandarmos*' hoje o pagamento* (Cal enviar *(nosautres)* uèi lo pagament)

## Nòtas e referéncias
Votz activa

La **votz activa** es una diatèsi ont lo subjècte e l'objècte coïncidís tipicament amb los ròtles semantics d'agent e de pacient d'un vèrb d'accion. La votz activa es la diatèsi mai frequenta e, sovent, la mai simpla morfologicament. S’opausa a a la votz passiva, qu’es caracterizada per una inversion agent/pacient.

Dins las lengas flexionalas de tipe accusatiu, lo subjècte es normalament al nominatiu, e l'objècte a l'accusatiu:

* occitan: lo cat [subjècte agent] manja [vèrb] la mirga [objècte pacient]
* anglés: the cat [subjècte agent] eats [vèrb] the mouse [obècte pacient]
* latin: feles [subjècte agent: nominatiu] murem [objècte pacient: accusatiu] edit [vèrb]
* alemand : die Katze [subjècte agent: nominatiu] frisst [vèrb] die Maus [objècte pacient: accusatiu]
* grèc ancian:  [subjècte agent: nominatiu]  [verbe]  [objècte pacient: accusatiu]
* russe : кошка / koška [subjècte agent: nominatiu] ест / est [vèrb] мышку / myšku [objècte pacient: accusatiu] ;
* chinés mandarin: 貓 / māo [subjècte agent] 吃 / chī [vèrb] 老鼠 / lǎoshǔ [objècte pacient]
* japonais : 猫が / neko-ga [subjècte agent] 鼠を / nezumi-wo [objècte pacient] 食べます / tabemasu [vèrb]
* xhosa: ikati [subjècte agent] iyatya [vèrb. ] impuku [objècte pacient]
* arabe : yaʾkulu [vèrn] (a)l-qiṭṭu [subjècte agent: nominatiu] (a)l-faʾrah [objècte pacient: accusatiu]

Dins las lengas flexionalas de tipe ergatiu, lo subjècte es normalament a l'ergatiu e l'objècte a l'absolutiu:

* basc: gizonak [subjècte agent : ergatiu] darama [vèrb] haurra [objècte pacient: absolutiu] (l'òme mèna l'enfant)
* tonguian: na 'e taamate'i [vèrb] 'a e talavou [objècte pacient: absolutiu] 'e  he tangata [subjècte agent: ergatiu] (l'òme tuèt lo mainat)
* georgian: k'atsim [subjècte agent: ergatiu] kali [objècte pacient: absolutiu] gaatsila [vèrb] (l'òma acompanhèt la femna)
* Curd: jinê [subjècte agent: ergatiu] mar [objècte pacient: absolutiu] dît [vèrb] (la femna vejèt la sèrp)

## Vejatz tanben

### Articles connèxes
* Diatèsi
* Ergativitat
Votz passiva

La **votz passiva** o mai simplament lo **passiu** es en gramatica un tipe de construcion (una diatèsi) se realizant sus un vèrb transitiu per produire una forma intransitiva derivada que lo subjècte recep exactament lo mèsme ròtle que l'objècte de la construccion transitiva. Es donc una tematizacion del pacient per inversion dels agissents. La votz passiva s'oposicion a la votz activa a causa de l'inversion de la reparticion en foncions sintaxicas dels ròtles semantics d'agent e de pacient. 

L'argument presentat pel subjècte de la construccion transitiva se pòt presentar dins la construccion passiva per un complement d'agent (passiu agentiu) o èsser complètament desaparegut (passiu non agentiu).

Lo passiu pòt s'exprimir per una flexion diferenta del vèrb actiu, per una transformacion gramaticala amb vèrb auxiliar o per un vèrb de sens passiu, la distinccion essent alara lexicala.

## Passiu agentiu
Lo passiu agentiu es una construccion passiva ont l'objècte de la frasa activa ven lo subjècte de la frasa passiva, alara que lo subjècte de la frasa activa ven complement d'agent.

Lo quita vèrb pòt cambiar de forma dins las lengas flexionalas (ise plaça a la votz passiva). Segon la lengas, lo complement d'agent es sovent introduch per una preposicion:

* Actiu: [A = subjècte actor] + [B = procediment verbal] + [C = objècte pacient] ;
* Passif: [C = subjècte pacient] + [B = procediment verbal] (+ [prép.]) + [A = complement d'agent].

Plan segur l'òrdre que prenon los agissents depend de la lenga.
Exemples de transformation passive des énoncés précédents :

* occitan : la mirga [subjècte pacient] es manjada [vèrb al passiu] pel (contraccion de per [prep.] + lo [art.]) cat [complement d'agent] ; Lo temps de la frasa passiva correspond al temps de l'auxiliar *èsser* apondut. Lo participi passat, segon de lingüistas, pren lo ròtle d'un atribut del subjècte (amb que s’acorda en genre e en nombre).
* anglés : the mouse [subjècte pacient] is eaten [vèrb al passiu] by [prep.] the cat [complement d'agent] ;
* chinés : 老鼠 / lǎoshǔ [subjècte pacient] 被 / bèi [prép.] 貓 / māo [complement d'agent] 吃了 / chīle [vèrb invariable] ;
* grèc ancian :  [subjècte pacient: nomin.]  [vèrb al passiu]  [prep.]  [complement d'agent: cas oblic];
* japonés : 鼠は / nezumi-wa [subjècte pacient] 猫に / neko-ni [complement d'agent + postposicion] 食べられます taberaremasu [vèrb al passiu] ;
* latin : mus [subjècte pacient : nomin.] a [), Matthew S. Dryer (dir.), David Gil (dir.) et Bernard Comrie (dir.), The World Atlas of Language Structures Online, Munich, Max Planck Digital Library, 2011 (ISBN&nbsp;)
Diatèsi

La **votz gramaticala** o **diatèsi** es la caracteristica d'un vèrb qu'explica cossí s'organizan los arguments o complements obligatòris d'un vèrb al respècte d'aqueste. 

Las voses principalas son la votz activa e la passiva. La votz activa indica que lo subjècte de la frasa es al mèsme temps un agent de l'accion, equival a la forma mai simpla del vèrb, per aquò es mai sovent pas marcada per pas cap de morfèma. 

La votz passiva ven de la transformacion de l'activa, de biais que lo subjècte realiza pas pus l'accion, mas qu'aquesta es realizada per un autre argument (lo complement d’agent dins lo cas de l’occitan). Se pòt marcar mejans la flexion del vèrb (coma en latin) o alara per la conjugason amb un vèrb auxiliar, coma lo vèrb èsser.

Dins unas lengas existís una votz intermediària, per exemple en grèc, indica que le *subjècte-agent* complís l'accion dins lo sieu interés, que se torna amb de bastits complèxes o amb la votz passiva o alara dins un torn reflexiu del tipe: *« me fai una pausa »*. Autras voses mens frequentas son la causativa o la antipassiva, presentas per exemple al chinés e lo maia, respectivament.
Moab

right|150px|thumb|Localizacion de Moab sus l'arriba dreta de la mar Morta.
[left|150px|thumb|Mapa de Moab (en jaune) segon la Bíblia, enter [ammonitas|Ammon (au nòrd), Edòm (au sud) e la mar Morta e Canaan (a l'oèst).]]
**Moab** (מואב en ebrèu) qu'ei un reiaume deu Pròche Orient ancian situat enter la mar Morta e lo desèrt d'Arabia, au nòrd d'Edòm e au sud d'Ammon.
Adjectiu

L'adjectiu es una de las categorias de la morfologia tradicionala. Un adjectiu es la paraula qu'explica cossí son las causas, personas, idèas o quina entitat que siá que pòsca èsser designada amb un nom substantiu. Coma categoria independenta, es una de las mai tardièra d’aparéisser, que se considerava abans coma un tipe de nom e pendent de sègles se ligava al vèrb (pels participes). Se classificava mai tard lo determinant coma un tipe d'adjectiu.

## Caracteristicas
En occitan, l'adjectiu ten ina flexion de genre e nombre; dins lo cas genral lo genre masculin es pas marcat, lo femenin pòrta la desinéncia *-a* e lo plural *-s* (lo femenin plural *-as*) pasmens unes domran invariables, qu'an la meteissa forma pel masculin que per lo femenin (cossí amable).

Tradicionalament, se considèra per l'adjectiu a tres gras: positiu o pur, quand l'adjectiu es ustilizat Dins sa forma ordinària; comparatiu, quand s'utiliza plaçar en contraste doas realitats (*màger*, per exemple); gra superlatiu, quand exprimís lo ponch maxim o minim d'una gradacion (coma *excellent* o *divertidíssim*, per exemple). Dins unas lengas, los gras de l'adjectiu se marcan per de mots diferents, coma en anglés; o mejans de construccions determinadas.

Al subjècte de la sintaxi, l'adjectiu a un ròtle de complement del nom (la foncion mai usuala), d’atribut o de complement predicatiu, agissent coma nuclèu d'un sintagma adjectival. S'es substantivat mejans un determinant, a vegada pòt prene las quitas foncions del nom.

## Classificacion semantica
Los adjectius se pòdon classificar semanticament segon lo son sens inerent o segon lo biais que modificaràn lo sens del nom. Segon qur tòca lo quita sens de l’adjectiu, pòdon èsser objectivables o valoratius. Dins los primièrs, se tròban los posicionals (que se plaçan dins una escala de qualitats fisicas, coma "grand"), los gradatius (que fan referéncia a un procediment, coma "madur") e aquestes de classa (que fan allusion a d’etiquetas culturalas, coma "neoclassic"). Dins dels adjectius valoratius, i atanben los adjectius centripets (dependon totalament de la valoraizacion del subjècte, coma "important") e los centrifugs, que comprenon aquestes que fan referéncia a de caracteristicas esteticas o psiquicas del nom. 

Se, per contra, se considèra l'adjectiu al respècte del nom que’acompanha, se pòt parlar d'adjectius explicatius e *especificatius.* Los explicatius descrivon de qualitats que son ja contenudas de biais natural, coma Dins "*cèl blau*", alara que los especificatius indican de proprietats que se pòdon pas deduire del sens del nom, coma "*abric blau*" (poiriá èsser de quina autra color que siá). En occitan, plan mai sovent se plaçar los adjectius especificatius darrièr del nom, alara que i a mai de liberat de posicion pels adjectius explicatius, que pòdon foncionar coma epitèt se son plaçats davant, mas se pòdon tanben s’apndre après lo nom.

## Referéncias

* Calvo, Julio. Substantiu E adjectiu.  Valéncia: Universitat de Valéncia, 1986. .
Ammonitas

[right|250px|thumb|Mapa teorica qui muisha lo sud-oèst deu [Lhevant de cap a 830 abC. Ammon que's tròba au sud deu reiaume d'Aram-Damasc a l'èst deu reiaume de Israèl.]]
Los **ammonitas** que son un pòble deu Pròche Orient ancian qui vivian a l'èst deu fluvi de Jordan dens lo reiaume d'Ammon (עמון en ebrèu). La loa capitau qu'èra la vila de Rabbat Ammon, uei Amman, en Jordania, un estanc important entà las caravanas e un notable center comerciau.
Mòde (gramatica)

Lo **mòde** (del latin ) es un trach gramatical que mòstra lo biais que le vèrb exprimís lo **fach**, que siá estat o accion. Mai sovent associat al vèrb, aqueste frach li es pasmens pas exclusiu. Los mòdes verbals representon lo biais que l'action exprimada pel vèrb es coneguda e presentada. L'accion se pòt metre en dobte, afirmada coma reala o eventuala. Se combinan a la semantica dels vèrbs e atal crean los aspèctes. Fin finala, provòcan morfologicament de desinéncias verbalas (las conjugasons).

## En occitan
Se destrian set mòdes que quatre son qualificats de personals e tres d'impersonals. 

### Mòdes personals
Los mòdes personals son: 

* L**'[[indicatiu]]**, qu’enoncia un **fach** considerat coma passat dins una frasa declarativa, o un fach que demora de verificar, dins una frasa interrogativa e d'accions secondàrias o encara descriptiu.
*Ven ; manja*. (Enonciat declaratiu, fach declarat reat dins lo present).*Vent?* (Enonciat interrogatiu, fach de verificar).}}

* L**'[[Imperatiu (gramatica)|imperatiu]]**, qu’enóncia un òrdre (injoncion), una preguièra, un vòt, una exortacion, una defensa, una invitacion o un encoratjament. Ten pas que doas personas (2a del singular, 1a e 2a del plural).
*Ven! Manja!*

* Lo **[[Subjonctiu|subjonctifu]]**, que traduch un *movement de l'alma* (una pensada, un sentiment o un desir), envisatjat mas non encara realizada (dobte, obligacion, volontat, emocion).
*Soi pas segur que <u>venga</u>/ que <u>mange</u>*

* Lo **[[condicional]]**, que permet d'evocar un fach eventual, mai o mens probable, dependent d'una condicion de complir, d'une supposicion o d'una concession ipotetica, sovent introduchas per si, que, etc.
*Se podiái, <u>vendriái</u> / <u>manjariái</u>*.
Pasmens, l’estatut del mòde del condicional ven a èsser contestat, se pòt l’assimilar a sos temps de temps de l'indicatiu (pel condicional present) odel subjonctiu (passat).

### Mòdes impersonals
Los mòdes impersonals son:

* L**'[[infinitiu]]**, qu’a una valor o nominala (subretot al temps present), o verbala (temps present e passat).
*La rason d'èsser* (=*de l'existéncia*) *Que far?* — *Aver riscat me desfisar!*}}

** L'infinitiu present, podent aver valor de condicional de present: *se taire, es consentir*, o del passat: *Après dinar, es adorabla.* Es utilizat a la plaça del gerondiu*: en gardar lo cap, irà luènh*
** L'infinitiu passat, qu’exprimís l'anterioritat: *Es segura de t'aver convencut*.

* Lo **[[participi]]** qu’es, coma l'infinitiu, una forma nominala del vèrb, participant a l’encòp del vèrb (exprimissent l'action) et de l'adjectiu (qualificant un nom). 

* Lo **[[Gerondiu|gerondifu]]** es utilizat per indicar la simultaneïtat d'un fach que se debanèt dins l’encastre d'un autre fach: *sorire (tot) en dormant*, mas tanben per exprimir lo biais o lo mejans:  *aprenguèt lo mestièr en observant*, o encara per exprimir la causa o l'origina: *En vesent sa nafra, comprenguèt la gravetat de l'accident*.

## Dins d'autras lenga

* L**'[[optatiu]]**

## Nòtas e referéncias
Sant Joanet (omonimia)

**Sant Joanet** pòt èsser :
* La comuna de Provença: Sant Joanet (Aups d'Auta Provença)
* La comuna de Provença: Sant Joanet (Aups Maritims)

Tanben es una comuna del País Valencian: Sant Joanet
Uzi

L’**Uzi** es un pistolet mitralhaire israelian desvolopat a partir de 1948 per Uziel Gal (1923-2002). Intrada en servici en 1952, es una arma simpla, fisabla e compacta que conoguèt un succès fòrça important amb mai de 10 milions d'unitats produchas.

## Concepcion

L'Uzi foguèt imaginat e concebut per Uziel Gal, un oficier de l'armada israeliana, après la Premiera Guèrra Israeloaraba. Voliá crear una arma leugiera, pauc costosa e susceptibla d'èsser utilizada per de combatents pauc acostumats a l'utilizacion d'un fusiu de guèrra (artilhariá, equipatge de veïculs, logistica, etc). Per aquò, s'inspirèt d'un ensemble d'armas chècas, lo ZK 476 (que demorèt a l'estat de prototipe) e lei pistolets mitralhaires dau tipe Sa 23. Un pistolet mitralhaire tirant de municions de 9 mm Parabellum èra una chausida adaptada car son utilizacion demanda pas un entraïnament lòng. Lei cartochas son tanben aisadas de produrre car son un estandard per lei pistolets. 

L'arma foguèt donc oficialament adoptada per Israèl en 1951. Pasmens, la produccion comencèt lentament. Lei fòrças especialas recebèron l'arma en 1954 e lo rèsta dei fòrças en 1956. Gràcias a sei qualitats, equipèt mai de tropas que dins lo projècte iniciau de son creator. D'efiech, leis oficiers e de tropas d'assaut l'utilizèron egalament coma arma principala.

Lei premiers modèls èran dotats de partidas de fusta, especialament la cròça. Pasmens, aquò durèt e, tre leis ans 1950, de materiaus plastics foguèron utilizats per fabricar certanei pèças. La version finala foguèt concebuda en 1960 mai la guèrra de 1956 mostrèt l'interès de l'arma sus lo prat batalhier. Dins leis ans seguents, l'arma evolucionèt pauc e gardèt seis avantatges (còst feble, pes feble, etc), çò que li permet de demorar una bòna arma au començament dau sègle XXI. De versions encara pus leugieras, principalament destinadas a la polícia, apareguèron a partir deis ans 1970. Permèton generalament de tirar amb una cadéncia pus auta mai lo canon pus cort entraïna una demenicion de la portada.

## Annèxas

### Liames intèrnes

* Pistolet mitralhaire.

### Bibliografia

* **(fr)** Martin J. Dougherty, *Armes à feu : encyclopédie visuelle*, Elcy éditions, pp. 224-225.

### Nòtas e referéncias
Zòna industriala

Una **zòna industriala** es una zòna d'activitat prevista per un usatge industriau. Permet de concentrar sus un endrech reduch leis infrastructuras necessàrias au foncionament de l'industria (rotas especificas, camins de fèrre, pòrt, electricitat, telecomunicacions...), de separar leis activitats industrialas e leis activitats urbanas e de limitar l'impacte de la pollucion sus l'environament. Lo concèpte apareguèt amb l'arsenau de Venècia au sègle XIV mai se generalizèt a partir de la Revolucion Industriala.

## Liames intèrnes

* Industria.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Lo Revèst

**Lo** o **So Revèst** es un toponime occitan aupenc:
* Lo Revèst d'Aubion, comuna deis Basseis Aups
* Lo Revèst dei Damas, comuna deis Basseis Aups
* So Revest dei Ròcas, comuna deis Aups Maritims
* Lo Revèst e Sant Martin, comuna deis Basseis Aups
Messali Hadj

**Messali Hadj** (en arabi: مصالي الحاج), nascut en 1898 a Tlemcen, Argeria e mòrt lo 3 junh 1974 a Gouvieux, França, foguèt un òme politic nacionalista argerian e cap dels movements per l'independéncia d'Argeria.  Cofondator de l'ENA (Estèla Nòrd-Africana), del PPA (Partit del Pòple Argerian) e del MTLD (Movement per lo Trionf de las Libertats Democraticas), abans de se dissociar de la lucha armada per l'independéncia en 1954. Fondèt tanben lo MNA (Movement Nacional Argerian) que luchèt contra lo FLN (Front de Liberacion Nacionala) per lo govèrn del movement nacionalista.
Set savis de Grècia

[vinheta|350x350px|<center>Mosaïc dels set savis: Calliòpa, enrodada de [Socrates e los savi]]
Los **Set savis** (en grèc ancian , vèrs 620-550 AbC.) èra lo títol donat per la tradicion grèga de set ancians òmes politics, legislators o filosòfs presocratics de la Grècia antica. Èran set, coma las Set Mervavilhas del monde o los Set contra Tèbas. La lista data de -586.

## La lista dels Set savis
Platon dona la liste mai anciana dels Set savis, mas las listas e atribucions de las senténcias varian e, segon de documents de Demetrios de Falèra, la tradicion seriá plan mai anciana. Los Set savis èran coneguts per los saviesa practica e lors provèrbis e maximas memorablas. La tradicion vòl que se sián reünits a Dèlfes per ofrir lors devisas al dieu Apollon. Segon Dicearc de Messèna, escolan d'Aristòtel, los Set Savis sont ni filosòfs, ni savis, mas de bons legislators e d’òmes perspicaces.
drecha|vinheta|Los sèt Savis dins ''La Cronica de Nurembèrg''
Segon Diogènes Laèrci, dins sa *Vida de Talès* :

(En gras, las quatre sus qui totòm es en d’acòrdi)

A la placa de Periandre, de listas apondan:

* Mison de Chenèu ;
* Anacarsis : princi d’Escit ;
* Ferecides de Siròs.

D'autras maximas atribuidas als Set savis son: « Mestresa ta colèra. », « Contempla la fin de la vida. »

Dins los tèrmes dels Set Savis, a Ostia, d’aforismes escatologics lors èran atribuits.

## Nòtas e referéncias


## Fonts

* Platon, *Protagoras*, 343a-b.
* Diogène Laërce, Vies, doctrines et sentences des philosophes illustres [détail des éditions] (lire en ligne) (Thalès, Solon, Chilon, Pittacos, Bias, Cléobule, Périandre, Anacharsis, Myson, Épiménide, Phérécyde).

## Bibliografia

* Luc Brisson (dir.) et Frédérique Ildefonse, Protagoras : Platon, Œuvres complètes, Éditions Flammarion, 2008 (1re éd. 2006), 2204 p. () 
* Lambros Couloubaritsis, Aux origines de la philosophie européenne : De la pensée archaïque au néoplatonisme, De Boeck, 2000, 737 p. ()
* Aude Busine, *Les Sept Sages de la Grèce antique. Transmission et utilisation d'un patrimoine légendaire d'Hérodote à Plutarque*, De Boccard, 2002

## Articles connèxes

* Savi
* Detz orators
RC Sent Gaudenç Comenge XIII

Eth **Racing Club Sent Gaudenç Comenge XIII** (oficialament en francés: *Racing club saint-gaudinois Comminges XIII*), o eths «Orses», qu'ei un club occitan de rugbi de XIII fondat en 1958 e basat a Sent Gaudenç. Eth club foguèt quatre còps campion de França en 1970, 1974, 1991 e 2004. Jòga a domicili laguens l'Estadi Jules Ribet (4 000 plaças).

## Ligams extèrnes

* Site oficiau
Brfxxccxxmnpcccclllmmnprxvclmnckssqlbb11116

**Brfxxccxxmnpcccclllmmnprxvclmnckssqlbb11116** (prononciat "Albin") foguèt lo nom que de parents ensagèron de donar a un mainat suedés en mai de 1996.

Los parents (Elizabeth Hallin e Lasse Diding) avián pas previst de declarar lo filh a l'estat civil mas un tribunal de Halmstad, al sud de Suècia, los va condamnar a pagar 5000 coronas suedesas (unes 550€), per pas enregistrar l'enfant abans los cinc ans. Coma responsa a la decision judiciària, los parents propausèron un nom de 43 caractèrs, dont 5 chifras, en afirmant que correspondiá a un eveniment viscut pendent la gestacion: *un desvolopament expressionista qu'anam véser coma una creacion artistica.* Los parents suggeriguèron que lo nom deviá èsser comprés dins l'esperit de la patafísica. La cort refusèt lo nom e mantenguèt la molta.

## Referéncias
Hocine Aït Ahmed

[vinheta|Aït Ahmed en [1958.]]
**Hocine Aït Ahmed** (en arabi: حسين آيت أحمد‎, en cabil: Ḥusin Nat Ḥmed), nascut lo 20 d'agost de 1926 a Tizi Ozo, Argeria e mòrt lo 23 de decembre de 2015 a Lausana, Soïssa, foguèt un òme politic argerian e l'un dels caps istoric del Front de Liberacion Nacionala. Fondèt en 1963, après la guèrra d’Argeria, lo primièr partit d'oposicion: lo Front de las Fòrças Socialistas. Foguèt empresonat e condemnat a mòrt en 1964 mai s'escapèt de la preson lo 1èr de mai de 1966. Fòrabandit en Soïssa, demorèt cap del FFS per fin de 2009.
Aorlhac

**Aorlhac** es un grop de black metal auvernhat que cantèt en francés e occitan.

## Discografia

* *À la croisée des vents* (A la crosiera dels vents), 2008
* *La cité des vents* (La cuitat dels vents), 2010
* *L'esprit des vents* (L'esperit dels vents), 2018

## Ligams extèrnes

* Bandcamp
* Facebook
Nòvgorod

*De confondre pas amb* **[[Nizhni Nòvgorod]]


**Nòvgorod** (en [[rus]] &#1053;&#1086;&#769;&#1074;&#1075;&#1086;&#1088;&#1086;&#1076; [&#712;n&#596;vg&#592;r&#592;t], o, pus exactament &#1042;&#1077;&#1083;&#1080;&#769;&#1082;&#1080;&#1081; &#1053;&#1086;&#769;&#1074;&#1075;&#1086;&#1088;&#1086;&#1076;,  **Veliki Nòvgorod*' [v&#690;&#618;&#712;l&#690;ik&#690;ij &#712;n&#596;vg&#592;r&#592;t], literalament *Grand Nòvgorod''), es la ciutat istorica mai importanta del nòrd-oèst de Russia e la capitala de l'Óblast de Nòvgorod. Es situada long de la rota federala M10 que religa Moscòu e Sant Petersborg.  La vila se tròba long del riu Vólkhov , just après sa sortida del lac Ilmen.

La vila es marcada a la lista del Patrimòni de l'Umanitat de l'UNESCO dempuèi 1992
Baikonor

**Baikonor** (cazac : Байқоңыр, Bayqoñır; rus : Байконур), ancianament *Leninsk*, es un vila de Cazacstan creada en 1995 e administrada per Russia per un accòrd bilateral entrò 2050. S'es desvolopada a l'entorn del cosmodròm de Baikonor e foguèt oficialament rebatejada Baikonor lo 20 de decembre de 1995.
Lo Pueg (Seneç)

**Lo Pueg** (*Le Poil* en francés) es una anciana comuna provençala. Èra administrada per lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur de l'estat francés.
Lo 1èr de genièr de 1974, foguèt incorporaa a Seneç, que n'èra pasmens separaa per lei comunas de Barrema e Blieus. Devenguèt una comuna associaa.
Es gaireben despoblada ( abitants en ).

## Toponimia
La primièra atestacion es *In Poio* en 1056.
Mistral dona *Lou Pue* que se nòta *Lo Pueg* en grafia classica. La prononciacion locala sembla qu'evoluïguet en *Lo Peu* francizat en *Le Poil* per atraccion.

## Referéncias
Montfòrt

**Montfòrt** o **Monthòrt** es un toponime occitan:
* Montfòrt d'Argenç, comuna provençala (departament dau Var)
* Montfòrt (Aups d'Auta Provença), comuna provençala (departament daus Aups d'Auta Provença)
* Montfòrt (Aude), comuna lengadociana (departament d'Aude)
* Montfòrt (Gers), comuna gascona (departament de Gers)
* Montfòrt (Ivelinas), comuna francilliana (departament d'Ivelinas)
Albert Marquet

**Albert Marquet** (nascut lo 27 de març de 1875 a Bordèu, Gasconha e mòrt lo 14 de junh de 1947 a Val d'Oise, França) foguèt un pintor occitan d'estils pòstimpressionista e fauvista.

## Òbras

Fichièr:Albert Marquet, 1906 - Paysage du Midi.jpg|*Paisatge del Miègjorn*, 1906
Fichièr:Albert Marquet - Port of Marseilles - Google Art Project.jpg|*Pòrt de [[Marselha]]*, 1916
Fichièr:Pine, St. Tropez Albert Marquet (1906).jpg|*[[Pin]], [[Sant Tropetz]]*, 1906
Fichièr:Albert Marquet, 1918 - L'Estaque.jpg|*[[L'Estaca (Marselha)|L'Estaca]]*, 1918
Fichièr:Albert Marquet, 1945 - La pièce rose.jpg|*La cambra ròsa*, 1945
Fichièr:Albert Marquet, 1939 - Barque à Porquerolles.jpg|*[[Barca]] a [[Porcairòla]]*, 1939
Olimpic d'Antíbol

vinheta|Chris Jones
**Olimpic d'Antíbol - Joan dei Pins**, o lei "*[[Làmia|Sharks]] d'Antíbol*", es un club professionau de basquetbòl fondat en 1933 basat a Antíbol. Jòga au AzurArena Antíbol (5 249 plaças).

## Liames extèrnes

* Lo site oficiau
Aram-Damasc

[right|250px|thumb|Mapa teorica qui muisha lo sud-oèst deu [Lhevant de cap a 830 abC. Lo reiaume d'Aram-Damasc que's tròba au sud de l'empèri assirian, a l'èst deu reiaume de Israèl e au nòrd deu reiaume d'Ammon.]]
**Aram-Damasc** qu'ei un reiaume deu Pròche Orient ancian situat aus entorns de Damasc, la soa capitau.
Yves Saint-Laurent

vinheta|Foguèt un pionièr de las cauças per femnas dins los ans seissanta.
**Yves Henri Donat Mathieu-Saint-Laurent**, o simplament **YSL**, (nascut lo 1èr d'agost de 1936 a Oran, Argeria francesa e mòrt lo 1èr de junh de 2008 a París, França) foguèt un costurièr francés. 

## Vida
Quand un executiu de la revista *[[Vogue]]* mostrèt a Christian Dior qualqu'uns dels dessenhs de Saint-Laurent, foguèt contactat immediatament coma assistent de Dior en 1953 als 17 ans.  Venguèt lo cap de la maison de *Dior* en 1957.

Après son servici militar en 1960, sofriguèt una crisi nerviosa e daissèt *Dior* abans de fondar la maison de la mòda, *Yves Saint Laurent,* en 1961.

En 2007, a foguèt promogut a Grand Oficial de la Legion d'Onor.

Moriguèt de cancèr del cervèl.  Sos cendres se depausan a sa vila a Marraquèsh.  Qualques jorns abans de sa mòrt conclusís una union civila amb son companh professional e privat, Pierre Bergé.

## Legat
Uèi, la maison *Yves Saint Laurent* es l'un del primièr labèls de mòda del mond.

La *Fondacion Pierre Bergé – Yves Saint Laurent* es un musèu fondat a París en 2002.  La colleccion consistís de 5 000 vestits de nauta cordura, 15 000 accessòris e 50 000 dessenhs e objèctes divèrs que testimònian de la creacion d'Yves Saint Laurent pendent quaranta ans.
Plasmodium reichenowi

***Plasmodium reichenowi*** es un protozoari dau genre *[[Plasmodium]]* que pòu causar lo paludisme en lo chimpanzé.

## Liames intèrnes

* Paludisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Albèrt Pestort

thumb|250px|Albèrt Pestort dins las annadas 1920
**Leon Albèrt Pestort** (en francés: *Albert Pestour*; Manhac, 8 d'abril de 1886 – Colonhés e Champs Niers, 28 de decembre de 1965) foguèt un jornalista e escrivan occitan de Lemosin. Membre del Felibritge, foguèt un dels fondadors de "l'Eicola dau Barbichet" en 1923. Militant monarquista foguèt un dels collaboradors de l'Action française de Carles Maurràs.
Gòra (riu)

La **Gòra** es un riu dau Lemosin, que cola dins lo departament de la Viena Nauta. Qu'es un afluent gauche de la Viena, 'donc un sos-afluent de la Léger. La Gòra conflua sur la limita de las comunas de Salhac e d'Estanhac en Charanta.

## Toponimia

*Gòra*' ven d'una raiç preïndoeuropeana que vau dire *riu*.

## Referencias
Govèrn de Vitebsk

right|250px|thumb|Mapa deu govèrn de Vitebsk.
left|150px|thumb|Blason.
Lo **govèrn de Vitebsk** (Витебская губерния *Vitebskaya guberniya* en rus) qu'èra ua division administrativa de l'Empèri rus.
Vico Equense

** Vico Equense** es una comuna italiana de la Ciutat Metropolitana de Nàpols dins la Província de Nàpols e la region de Campània .
## Geografia

Vico Equense se situa dins l'aira metropolitana de la baia de  Nàpols e constituís una destinacion toristica. Quilhada sus un puèg d'origina volcanica, la vila es pròcha en ferry de l'isla de Capri, de volcan Vesuvi, del Mont Faito e de l'anciana ciutat de Pompei.

La comunas vesinas son Castellammare di Stabia, Meta, Piano di Sorrento, Pimonte e Positano.
Papirús Ebers

Lo **papirús Ebers** es un tractat medicau redigit en Egipte entre lei sègles XVI e XIV avC. Descubèrt en 1862 per Edwin Smith (1822-1906), mesura mai de 20 m e contèn 877 paragrafs que depintan plusors malautiás e lei prescripcions correspondentas.

## Liames intèrnes

* Medecina.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Associacion Esportiva de Mónegue Fotbòl Club

vinheta|Escut oficiau dau club.
L**'Associacion Esportiva de Mónegue Fotbòl Club** (oficialament en francés: **AS Monaco FC**) es un club de fotbòl fondat en 1924 e basat a Mónegue. Lo club jòga aüra en Liga 1 francéa. Jòga a domicili dins l'Estadi Loís II qu'ofrís 18 523 plaças.

## Lo Palmarés

###### Liga 1

* *campions* (8): 1961, 1963, 1978, 1982, 1988, 1997, 2000 e 2017
**vice-campions* (7): 1964, 1984, 1991, 1992, 2003, 2014 e 2018

###### Copa francéa de fòtbol

* *campions* (5): 1960, 1963, 1980, 1985 e 1991
**finalista* (4): 1974, 1984, 1989 e 2010. 

## Liames extèrnes

* Site oficiau
Sushruta

**Sushruta** es un cirurgian indian que visquèt entre lo millenari I avC e lo sègle II apC. Es un deis autors dau tractat medicau *[[Sushruta Samhita]]* que depinta 300 proceduras e 120 intervencions cirurgicalas.

## Liames intèrnes

* Cirurgia.
* *[[Sushruta Samhita]]*.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Artemisinina

L’**artemisinina** es una susbtància activa medicamentosa isolada en la planta *[[Artemisia annua]]* en 1972 per la quimista chinesa Tu Youyou. Coneguda per la medecina tradicionala chinesa dempuei au mens  ans, es la basa dei medicaments antipaludics desvolopats a la fin dau sègle XX e au començament dau sègle XXI. Tanben, sembla d'aver d'efiechs positius còntra d'autrei patologias coma la bilharziòsi.

## Liames intèrnes

* Paludisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Endemisme

L’**endemisme** caracteriza la preséncia naturala exclusiva d'una espècia biologica dins una region geografica ben definit. Es generalament causat :
* per l'isolament d'una espècia sus un territòri geograficament isolat (illa, oasís...).
* per la subrevida, dins un territòri restrenh, d'una espècia dispareguda dins lo rèsta dau mond.
Lo taus d'endemisme es un marcaire important de la bioversitat d'un mitan donat.

## Liames intèrnes

* Espècia (biologia).

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Comunas dau Puèi de Doma

Per las autras comunas, vejatz Lista de las comunas de França.

Lista de las 471 comunas dau Puèi de Doma (63) per òrdre alfabetique, embei le còdi INSEE e le còdi postau. Vejatz tanben lista daus cantons e la lista de las ancianas comunas.