Mitologia basca

La **[[mitologia]] [[Basc|basca]]** (*Euskal mitologia*) es l'ensemble dels mites d'origina basca arribats fins a nosaltres. 
Cristianizats tardierament, los Bascs adoravan las fòrças naturals coma lo solelh, la luna, l'aire, l'aiga, los monts, los bòscs, aqueles prenent de formas umanas. Sus las estelas redondas dels cimentèris bascs figuran encara sovent lo solelh, la luna e d'estelas. De cresenças actualas poirián venir del Paleolitic. 

## Presentacion generala
Lo personatge principal de la mitologia basca es *[[Mari (mitologia)|Mari]]*, divinitat femenina, que representa « la natura ». Li es associat *[[Sugaar]]*, « lo dragon mascle » (vejatz tanben *Erensuge*), representacion de las colèras del cèl, trons e auratges.  

Tanben existís d'autras fòrças naturalas coma lo solelh, *Egu, Eguen* o *Ekhi*, que caçava las fòrça de las tenèbras (la crotz basca seriá un sombòl solar coma la svastika) e la luna, *Hil* o *Ilargi*, qui sorgís del mond ocult, de l'escur e de la mòrt e qu'es sovent presentada amb un destral e los instruments de la filaira.

Tanben existís d'èssers intermediairis entre òmes e dieus, los *Basajaunak*, « senhors del bòsc », peluts e terriblament fòrts, mena de gènis benefics qu'aparan los trpèls e gardan los secrets de l'agricultura. De legendas los assimilan e d'enfants de l’ors e de la femna. Los Basajaunak, los seinhors salvatges, e los « Mairiak » o « Jentilak », de gigants pagans, son considerats coma essent los bastissors de dolmèns e cromlecs del Bascoat. Aqueles gigants e lor divesa Mari aurián desaparegut amb l’arribada del cristianisme segon la legenda de Kixmi. 

Avent ara pas mai d'influéncia vertadièra, son considerats per fòrça gents coma de contes fantastics.

## Arbre genealogic de la mitologia basca



## Tèrmes especifics a la mitologia basca
Los tèrmes seguents apartenon a la mitologia basca:

### A
[drecha|vinheta|illustracion de la divesa ''[Mari (mitologia)|Mari* per Josu Goñi]]
* *Aari*<span></span>: llo marran<br>
* *Aatxe*, Ahatxe<span></span>: lo vedèl
* *Aidegaxto*, *Aide-gaizto*<span></span>: lo cèl marrit
* *Aide, Aideko, Aidetikako*<span></span>: aire, aquel de l'aire
* *Aker*: boc
* *Akelarre*: la landa del boc
* *Akerbeltz*<span></span>: lo boc negre
* *Alarabi* o *Alabarri*<span></span>: ciclop. Autre nom Tartaro
* *Amabirgina Arri*: la pèira de la verge Maria
* *Amilamia*: creatura fantastica en general presentant un còs de femna e de pés palmats.
* *Anboto*<span></span>: mont ont viu *Mari*, la divesa dels Bascs
* *Andra Mari*<span></span>: la dama *Mari*
* *Andre Mari, Andere Mai*<span></span>: Dama *Mari*
* *Anxo*, *Antxo* o *Ancho* : ciclop. Autre nom Tartaro
* *Ardi*: feda
* *Argi*:  lutz
* *Argiduna*: aquel que ten la lutz
* *Arpe*: balme
* *Arpeko Saindu*: lo sant de la balma
* *Arrosa, Arrosako Birgina*:
* *Atarrabi*: un dels filhs de *Mari*
* *Autzek*:

=== B ===
* *Basajaun*: lo senho salvatge, lo senhor del bòsc<
* *Basandere*: la dama salvatja, femna del *BasaJaun*
* *Begizko*: la guinhada marrida
* *Behigorri* o *Beigorri*: la vaca roja
* *Belagile*: masc en soletin
* *Beldur aize*: lo vent que fa paur
* *Berezko*: çò qu'es inevitable
* *Beste Mutilak*: l'autre jovent
* *Betadur*: la fòrça magica
* *Betizu*: vaca salvatja
* *Bide*: camin
* *Bildur aize*: vent espaventós
* *Birao*: gèni que se pren qualcun, quicòm
* *Buruko*: traversièr

=== C ===
* La letra *'C** existís pas dins l'alfabet basc. Es remplaçat per la **K**. **Ch** es representat per la **X**.

=== D ===
* ''[[Damatxo]]'':
* ''[[Debru]]'': diable

=== E ===
* ''[[Eate]], Egata, Ereeta o Erots''<span></span>: gèni de la tempèsta
* ''[[Egoi]]'': vent del sud
* ''[[Egu]], Eguen'': jorn
* ''[[Eguberri]]'': Nadal
* ''[[Eguzki]]'': solelh
* ''[[Eila Lamia]]'':
* ''[[Ekhi]]'': solelh (en soletin)
* ''[[Eluaso]]:''
* ''[[Erensuge]]'': sèrp mascle, dragon ''(I a pas de H)''.
* ''[[Erio]]'': mòrt ''(mot venent de eriotza que significa tanben "agonia")''
* ''[[Erle]]'': abelha ''(animal sagrat pels Bascs)''
* ''[[Errege Xalomon]]'': un dels noms del caçaire errant
* ''[[Erutu]]:''
* ''[[Eskeko]]'': almònia
* ''[[Etsai]]'': diable
* ''[[Etxajaunak]]'': los mèstres d'ostal
* ''[[Etxe]]'': ostal
* ''[[Etxekoandere]]'': mestresa d'ostal
* ''[[Etxekoanderen baratza]]'': jardin de la mestresa d'ostal
* ''[[Eza]]'': la negacion
* ''[[Ezizen]]'': chafre

=== F ===
* ''[[Famerijelak]]'':
* ''[[Frakazar]]'':

=== G ===
* ''[[Gabonzuzi]]'': Pegon de Nadal
* ''[[Gaizkiñ]]'', Gaizkine: gèni marrit
* ''[[Gaiztoak]]'': los marrits
* ''[[Galtxagorri]]'': diablotin (personatge amb de cambas de boc amb pels ros li fasent coma de bragas roja)
* ''[[Gari]]'': Blat
* ''[[Gauargi]]'': lutz de la nuèch
* ''[[Gaueko]]'': aquel de la nuèch
* ''[[Gerixeti]]'': Ombra
* ''[[Gizotso]]'': Òme lop
* ''[[Gorri txiki]]'' : Pichon roge

=== H ===
* ''[[Harpeko Saindua]]'': lo sant de la balma
* ''[[Herauscorritsehe]]'': Divinitat de [[Tardets-Sorholus|Tardets]] ([[Sola]])
* ''[[Herensuge]]'': sèrp mascla, dragon
* ''[[Hilarri]]'': pèira dels mòrts

=== I ===
* ''[[Idetargi]]'':
* ''[[Idinarru]]'': pèl de buòu
* ''[[Idittu]], Iditxu'': gèni nocturn
* ''[[Iduski-saindu]]'': sant solelh
* ''[[Ieltxu]]'': gèni nocturn
* ''[[Igitai]]'': volam
* ''[[Ihizi]]'': animal salvatge
* ''[[Ilargi Amandrev]]'': luna maire
* ''[[Ilazki]]'': luna
* ''[[Ilbide]]'': camin dels mòrts
* ''[[Illargibelar]]'': èrba lunara
* ''[[Illerri]]'': cimentèri
* ''[[In]]'':
* ''[[Inguma]]'': gèni malefic
* ''[[Inko]]'': Dieu
* ''[[Intxitxu]]'': divinitat vivent dins de balmas<br>
* ''[[Iñusturi]]'': tron
* ''[[Iratargi]]'':
* ''[[Iratxo]]'': fadet associat a la falguièra
* ''[[Iraunsuge]]'': la sèrp, dragon
* ''[[Irel]]'':
* ''[[Ireltxu]]'':
* ''[[Irelu]]'':
* ''[[Iretargi]]'':
* ''[[Iritxu]]'':
* ''[[Iruztargi]]'':

=== J ===
* ''[[Jainkoaren Begi]]'': l'uèlh de Dieu
* ''[[Jarleku]]'': luòc ont se sèire<br>
* ''[[Jaun Zuria]]'': senhor blanc
* ''[[Jaunagorri]]'': lo senhor roge
* ''[[Jentilak]]'': los Jentil
* ''[[Jentilarri]]'': pèire dels Jentil
* ''[[Jentileio]]'': fenestra dels Jentil
* ''[[Jentiletxe]]'': ostal dels Jentil
* ''[[Jentilzubi]]'': pont dels Jentil
* ''[[Jentilzulo]]'': balma dels Jentil
* ''[[Jinkoa]]'': dieu (en soletin)

=== K ===
* ''[[Kixmi]]'': Monin en basc, designava tanben lo Crist a l'epòca dels Jentilak.
* ''[[Kurri-kurri]]'': nom d'un Mairu o d'un Jentil
* ''[[Kutun]]'': amulet

=== L ===
* ''[[Labatz]]'': cremalh
* ''[[Lainaide]]'': bruma, tuba
* ''[[Lainogaixto]]'': nèbla. Autre nom ''Aidegaxto''
* ''[[Lamiak]]'' o ''Laminak'': creaturas fantasticas en general presetant un còs de femna e de pés palmats
* ''[[Lamiña]]'': fadet (sovent feminins) vivent près de l'aiga
* ''[[Lanabes]]'': aisinas
* ''[[Latsai]]'': palhassa
* ''[[Latsari]]'': demorança dels Lamiñak
* ''[[Lauso]]'': bruma, tuba
* ''[[Legor]]'': esteril
* ''[[Lerensuge]]'': autre nom per designar lo dragon
* ''[[Mari (mitologia)|Lezekoandrea]]'': autre nom per designar la divesa Mari
* ''[[Lur]], Lurbira'': tèrra
* ''[[Mari (mitologia)|Lezekoandrea]]'': autre nom per designar la divesa Mari

=== M ===
* ''[[Maidalena]]'': Magdalena
* ''[[Maide]]'': gèni nocturn
* ''[[Mairi]]'': èsser subrenatural en [[Baisha Navarra|Bassa Navarra]]
* ''[[Mairu]]'': gigants, sovent associats als ''laminak''
* ''[[Mairubaratzav]]'': jardin de Mairu
* ''[[Maju]]''>: espos de la divesa ''Mari''. Autre nom [[Sugaar]].
* ''[[Mamarro]]'':
* ''[[Mamur]]'': gènis pichons, minusculs
* ''[[Mari (mitologia)|Mari]]'': divesa dels Bascs
* ''[[Mari (mitologia)|Maya]]'': autre nom per designar ''[[Mari (mitologia)|Mari]]''
* ''[[Martin Txiki]], San Martiniko'': Sant Martin, lo panaire dels secrets de ''Basajaun''
* ''[[Maru]]''>: personatge legendari
* ''[[Maruelexea]]'': glèisa de Maru
* ''[[Mateo-Txistu]]'': Mateo lo txistulari (jogaire de flaüta)
* ''[[Mendikote]]'': naut que domina Albistur
* ''[[Mikelats]]'': autre filh de ''[[Mari (mitologia)|Mari]]'', fraire de ''Atarrabi''
* ''[[Mirokutana]]'': gèni nocturn pareissent a un can
* ''[[Mozorro]]'': insècte, masqueta, persona desguizada, espavantalh
* ''[[Mugaarri]]'': bòrne, pèire termièra

=== N ===

=== O ===
* ''[[Odei]]'': tron. Veire tanben ''Odai, Odeiaixe, Ortz, Urtz, Ortzi, Ostri, Urtzi, Ortzilanoa''
* ''[[Odei]]'': tron,
* ''[[Odeiaixe]]'': vent<span> de tron</span>: vent menant lo tron
* ''[[Ogi]]'': pan
* ''[[Oiarzun]]'': resson
* ''[[Oilar]]'': gal
* ''[[Oinazkar]]'': lhauç, fólzer
* ''[[Oiulari]], Oihulari'': cridaire
* ''[[Ola]]'': farga
* ''[[Olentzero]], Olentzaro'': carbonièr qu'anóncia als Bascs l'arribada del Crist (es lo Paire Nadal basc, de fach lo [[solstici]] d'ivèrn)
* ''[[Oñaztura]]'': fólzer
* ''[[Oneztarri]]'': fólzer, pèira de fólzer
* ''[[Opari]]'': ofèrta
* ''[[Orrazi]]'': penche
* ''[[Ortz]], Urtz'': tron
* ''Ortzi, Ostri, Urtzi'': variantas de tron
* ''[[Ortzilanoa]]'': nívol de tron (aquel que mèna le tron)
* ''[[Ostadar]]'': arc del cèl
* ''[[Ostebi]]'': pluèja celèsta

=== P ===
* ''[[Pagomari]]'': dama fau
* ''[[Patuek]]'': (plural de Patu) gènis extraordinaris
* ''[[Prakagorri]]'': aquels de las bragas rojas

=== S ===
* ''[[Sagartzi harrikatze]]'': lapidacion du pomièr
* ''[[Saindi-Maindi]]'':
* ''[[Sakre]]'': damne, imprecction
* ''[[Samiel]]'': contraccion de Sant Miquèl
* ''[[San Martin txiki]]'': Sant Martin lo pichon
* ''[[Sanadrian]]'': Sant Adrian
* ''[[Sandailli]]'': Sant Eli
* ''[[Sorgin]], Sorgiña'': bruèissa, la bruèissa
* ''[[Sorginetxe]]'': ostal de Sorgin (masc)
* ''[[Sorsain]]'': Sorgin gaita
* ''[[Su]]'': fuòc
* ''[[Suarri]]'': pèira de fuòc
* ''[[Sugaar]]'': dragon, sèrp mascla, tanben espos de la divesa ''Mari''
* ''[[Sugaar|Sugoi]]'': autre nom del dragon, tanben espos de la divesa ''Mari''
* ''[[Sukalde]]'': cosina
* ''[[Superlaur]]'': cauna larga

=== T ===
* ''[[Tartaro]]'', ''Tartalo'', ''tarto'': gigant ciclòp, personatge de fòrça contes, mai tard confondut amb lo ''senhor salvatge'', ''Basajaun''
* ''[[Tella]]'': teule
* ''[[Torto]]'': varianta del nom ''Tartaro'' 
* ''[[Txaalgorri]]'': vedèl roge
* ''[[Txilin]]'': capana, esquila
* ''[[Txingar]]'': brasa, carbon ardent

=== U ===
* ''[[Ubeltesov]]'': divinitat de la region d'Oiartzun
* ''[[Ubendua]]'': marca daissada per un gèni
* ''[[Ujanko']]':
* ''[[Ur]]'': aiga
* ''[[Urgeldi]]'': lòna, potz
* ''[[Urre]]'': aur
* ''[[Urtats]], Urteberri'': An nòu
* ''[[Urtezaar]]'': An vièlh
* ''[[Urtzi]]'': dieu cèl tron

=== X ===
* ''[[Xaindia]]'': jova serviciala, eròia d'una legenda a Sant Salvador d'Iraty.
* ''[[Joan de l'Ors|Xan Artz]]'': Joan de l'Ors 
* ''[[Ximelgorriak]]'' :

=== Y ===
* La letra **Y** existís pas dins l'alfabet basc. Es remplaçat per la **I** o **J*' que se pronóncia coma la I.

=== Z ===
* *[Zakur'': can
* ''[Zaldi*: caval
* *Zanpantzar*: Sant Pansard
* *Zezen*: taure
* *Zezengorri*: taure roge
* *Zirpi zarba*: nom d'un Jentil d'[[Ataun]]
* *Zirri mirri*: nom d'un Jentil d'[[Oiartzun]]
* *Zotalegun*: los dotze primièrs jorns de genièr
* *Zubi*: pont

== Notas e referéncias ==
<div class="references-small decimal" style="-moz-column-count: 2;">
<references />
</div>

== Annèxe ==

=== Bibliografia ===
* <span class="ouvrage" id="Barandiaran1960"><span class="ouvrage" id="Jos.C3.A9_Miguel_Barandiaran1960"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : espagnol">es</abbr>)</span> José Miguel <span class="nom_auteur">Barandiaran</span>, <cite class="italique" lang="es">Mitología vasca</cite>, Madrid, Minotauro, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr>&nbsp;</span></span><span class="ouvrage" id="Barandiaran1960"><span class="ouvrage" id="Jos.C3.A9_Miguel_Barandiaran1960">« Biblioteca vasca », <time>1960</time>, 162&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small>&#x5B;détail des éditions&#x5D;</small> <small style="line-height:1em;">(OCLC&nbsp;<span class="plainlinks noarchive nowrap">[http://worldcat.org/oclc/3077859&lang=fr 3077859]</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Barandiaran1960"></span>
* <span class="ouvrage" id="Barandiaran1989"><span class="ouvrage" id="Jos.C3.A9_Miguel_Barandiaran1989">José Miguel <span class="nom_auteur">Barandiaran</span> (<abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;</span></span><span class="ouvrage" id="Barandiaran1989"><span class="ouvrage" id="Jos.C3.A9_Miguel_Barandiaran1989">Olivier de Marliave, <abbr class="abbr" title="préface">préf.</abbr>&nbsp;Jean Haritschelhar, <abbr class="abbr" title="photographies">photogr.</abbr>&nbsp;Claude Labat), <cite class="italique">Mythologie basque</cite> [« Mitología vasca »], Toulouse, E.S.P.E.R, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr>&nbsp;</span></span><span class="ouvrage" id="Barandiaran1989"><span class="ouvrage" id="Jos.C3.A9_Miguel_Barandiaran1989">« Annales Pyrénéennes », <time>1989</time>, 120&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small>&#x5B;détail des éditions&#x5D;</small> <small style="line-height:1em;">([[International Standard Book Number|ISBN]]&nbsp;<span class="nowrap">2907211056</span> et <span class="nowrap">9782907211055</span>, OCLC&nbsp;<span class="plainlinks noarchive nowrap">[http://worldcat.org/oclc/489680103&lang=fr 489680103]</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Barandiaran1989"></span>
* <span class="ouvrage" id="Webster2005"><span class="ouvrage" id="Wentworth_Webster2005">Wentworth <span class="nom_auteur">Webster</span> (<abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;</span></span><span class="ouvrage" id="Webster2005"><span class="ouvrage" id="Wentworth_Webster2005">Nicolas Burguete, postface Un essai sur la langue basque par Julien Vinson.</span></span><span class="ouvrage" id="Webster2005"><span class="ouvrage" id="Wentworth_Webster2005">), <cite class="italique">Légendes basques : recueillies principalement dans la province du Labourd</cite> [« Basque legends »], Anglet, Aubéron, <time class="nowrap" datetime="2005-10-01"><abbr class="abbr" title="premier">1<sup>er</sup></abbr> octobre 2005</time> (<abbr class="abbr" title="première">1<sup>re</sup></abbr>&nbsp;<abbr class="abbr" title="édition">éd.</abbr> 1879), 328&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small>&#x5B;détail de l’édition&#x5D;</small> <small style="line-height:1em;">([[International Standard Book Number|ISBN]]&nbsp;<span class="nowrap">2844980805</span> et <span class="nowrap">9782844980809</span>, OCLC&nbsp;<span class="plainlinks noarchive nowrap">[http://worldcat.org/oclc/469481008&lang=fr 469481008]</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Webster2005"></span>
* <span class="ouvrage" id="Cerquand2006"><span class="ouvrage" id="Jean-Fran.C3.A7ois_Cerquand2006">Jean-François <span class="nom_auteur">Cerquand</span>, <cite class="italique">Légendes et récits populaires du Pays Basque : Recueillis dans les provinces de Soule et de Basse-Navarre</cite>, Bordeaux, Aubéron, <time>2006</time> (<abbr class="abbr" title="première">1<sup>re</sup></abbr>&nbsp;<abbr class="abbr" title="édition">éd.</abbr> 1876), 338&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small>&#x5B;détail de l’édition&#x5D;</small> <small style="line-height:1em;">([[International Standard Book Number|ISBN]]&nbsp;<span class="nowrap">2844980937</span> et <span class="nowrap">9782844980939</span>, OCLC&nbsp;<span class="plainlinks noarchive nowrap">[http://worldcat.org/oclc/68706678&lang=fr 68706678]</span>, [//books.google.com/books?id=KboFAAAAQAAJ&printsec=frontcover lire en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="Cerquand2006"></span>
* <span class="ouvrage" id="Vinson1967"><span class="ouvrage" id="Julien_Vinson1967">Julien <span class="nom_auteur">Vinson</span>, <cite class="italique">Folk-lore du Pays Basque</cite>, Paris, Maisonneuve et Larose, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr>&nbsp;</span></span><span class="ouvrage" id="Vinson1967"><span class="ouvrage" id="Julien_Vinson1967">« Littératures populaires de toutes les nations » (<abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;15), <time>1967</time> (<abbr class="abbr" title="première">1<sup>re</sup></abbr>&nbsp;<abbr class="abbr" title="édition">éd.</abbr> 1883), 395&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small>&#x5B;détail de l’édition&#x5D;</small> <small style="line-height:1em;">([[International Standard Book Number|ISBN]]&nbsp;<span class="nowrap">1289447284</span> et <span class="nowrap">9781289447281</span>, OCLC&nbsp;<span class="plainlinks noarchive nowrap">[http://worldcat.org/oclc/1060385&lang=fr 1060385]</span>, [http://1886.u-bordeaux3.fr/items/show/3970 lire en ligne])</small></span></span><span class="ouvrage" id="Vinson1967"></span>
* <span class="ouvrage" id="Barandiaran1972"><span class="ouvrage" id="Jos.C3.A9_Miguel_Barandiaran1972"><span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : espagnol">es</abbr>)</span> José Miguel <span class="nom_auteur">Barandiaran</span>, <cite class="italique" lang="es">Diccionario Ilustrado de Mitología Vasca y algunas de sus fuentes</cite>, Bilbao, Editorial La Gran Enciclopedia Vasca, <time>1972</time>, 452&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small>&#x5B;détail des éditions&#x5D;</small> <small style="line-height:1em;">(OCLC&nbsp;<span class="plainlinks noarchive nowrap">[http://worldcat.org/oclc/770355&lang=fr 770355]</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Barandiaran1972"></span>
* <span class="ouvrage" id="BarandiaranDuvert1993"><span class="ouvrage" id="Jos.C3.A9_Miguel_BarandiaranMichel_Duvert1993">José Miguel <span class="nom_auteur">Barandiaran</span> et traduit et annoté par Michel Duvert, <cite class="italique">Dictionnaire illustré de mythologie basque</cite> [« Diccionario Ilustrado de Mitología Vasca y algunas de sus fuentes »], Donostia, Baiona, Elkarlanean, <time>1993</time>, 372&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small>&#x5B;détail des éditions&#x5D;</small> <small style="line-height:1em;">([[International Standard Book Number|ISBN]]&nbsp;<span class="nowrap">2903421358</span> et <span class="nowrap">9782903421359</span>, OCLC&nbsp;<span class="plainlinks noarchive nowrap">[http://worldcat.org/oclc/416178549&lang=fr 416178549]</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="BarandiaranDuvert1993"></span>
* <span class="ouvrage" id="Arana2010"><span class="ouvrage" id="Anuntxi_Arana2010">Anuntxi <span class="nom_auteur">Arana</span> (<abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;</span></span><span class="ouvrage" id="Arana2010"><span class="ouvrage" id="Anuntxi_Arana2010">Edurne Alegria), <cite class="italique">De la mythologie basque : gentils et chrétiens</cite> [« Euskal mitologiaz : jentilak eta kristauak »], Donostia, Elkar, <time>2010</time>, 119&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> </span></span><span class="ouvrage" id="Arana2010"><span class="ouvrage" id="Anuntxi_Arana2010"><small style="line-height:1em;">([[International Standard Book Number|ISBN]]&nbsp;<span class="nowrap">9788497838214</span> et <span class="nowrap">8497838211</span>, OCLC&nbsp;<span class="plainlinks noarchive nowrap">[http://worldcat.org/oclc/698439519&lang=fr 698439519]</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Arana2010"></span>
* <span class="ouvrage" id="Labat2012"><span class="ouvrage" id="Claude_Labat2012">Claude <span class="nom_auteur">Labat</span>, <cite class="italique">Libre parcours dans la mythologie basque : avant qu'elle ne soit enfermée dans un parc d'attractions</cite>, Bayonne; Donostia, Lauburu ; Elkar, <time>2012</time>, 345&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> </span></span><span class="ouvrage" id="Labat2012"><span class="ouvrage" id="Claude_Labat2012"><small style="line-height:1em;">([[International Standard Book Number|ISBN]]&nbsp;<span class="nowrap">9788415337485</span> et <span class="nowrap">8415337485</span>, OCLC&nbsp;<span class="plainlinks noarchive nowrap">[http://worldcat.org/oclc/795445010&lang=fr 795445010]</span>)</small></span></span><span class="ouvrage" id="Labat2012"></span> 
* Olivier de Marliave, *Trésor de la mythologie pyrénéenne*, (rééd.) Bordeaux, Sud-Ouest, 2005. <span> </span><small style="line-height:1em;">([[International Standard Book Number|ISBN]]&nbsp;<span class="nowrap">2-87901-629-0</span>)</small>
* Olivier de Marliave et Jean-Claude Pertuzé, *Panthéon pyrénéen*, Toulouse, Loubatières, 1990
* Patxi Xabier Lezama Perier,  *Mitologia Basca*, Reial Acadèmia de la Llengua Basca Euskaltzaindia 2018
* Michel Morvan, "Erensuge", *La Linguistique'',23, 1987-1, p. 131-136.
* Marc Large, "Xan de l'Ours, la légende de l'homme sauvage", préface de Renaud, Ed. Cairn, 2008

### Articles connèxes
* Mitologia pirenenca
* Basc