open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Guèrra de Paquisha

La **Guèrra de Paquisha** es un conflicte frontalier que se debanèt en genier e febrier de 1981. Tresena guèrra dau lòng conflicte frontalier entre Peró e Eqüator, opausèt lei dos país a prepaus dau contraròtle de tres pòstes d'observacion.

La causa dau conflicte foguèt la construccion en 1980 de tres pòstes d'observacion equatorian dins un sector de la Cordilhera dau Condòr revendicat per Peró segon lo Protocòli de Rio signat a l'eissida de la guèrra precedenta en 1941-1942. A partir de la fin de genier de 1981, d'escaramochas opausèron soudats perovians e equatorians a l'entorn dei tres pòstes. Au començament de febrier, se transformèron en combats vertadiers e lei dos camps mobilizèron d'importantei fòrças lòng de la frontiera. Lo 5 de febrier, l'armada peroviana capitèt de conquistar un dei tres pòstes equatorians.

Sota la menaça d'una generalizacion de la guèrra e la pression deis Estats Units, de Brasil, d'Argentina e de Chile, lei dos camps acceptèron la dubertura rapida de negociacions e la signatura d'una alta-au-fuòc. Aqueleis acòrds permetèron d'arrestar la guèrra mai reglèron pas lo fons dau conflicte frontalier. En 1995, una quatrena guèrra opausèt donc tornarmai lei dos país.

## Liames intèrnes

* Guèrras Peró-Eqüator.
* Guèrra de Cenepa (1995).

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Mosqueta d'Omar Ibn Al-Khattab

La **mosqueta d'Omar Ibn Al-Khattab** es una mosqueta situada en Colómbia dins la vila de Maicao. Òbra de l'arquitècte iranian Alí Namazi, foguèt inaugurada lo 17 de setembre de 1997 e es una dei mosquetas pus grandas dau continent american. Pòrta lo nom dau segond califa de l'islam mai es localament dicha « la Mosqueta » (« la Mezquita ») car es l'unica de la region.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Tèrratrem de Riobamba de 1797

Lo **tèrratrem de Riobamba de 1797** se debanèt lo 4 de febrier de 1797 e toquèt lei regions centralas d'Eqüator. Estimat a una magnitud de 8,3 sus l'escala de Richter, es a l'ora d'ara lo tèrratrem pus poderós enregistrat dins lo país. Entraïnèt la destruccion de la vila de Riobamba, de plusors ciutats e vilatges vesins e la mòrt de  a  abitants. Lei roïnas de Riobamba foguèron abandonadas e la vila foguèt tornada bastir a 20 quilomètres de son emplaçament iniciau.

Leis efècts d'aqueu tèrratrem foguèron estudiats per lo geograf prussian Alexander von Humboldt (1769-1859) durant son viatge en Eqüator en 1801-1802.

## Liames intèrnes

* Tèrratrem.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Antoine Deltour

thumb|Antoine Deltour (2015)
**Antoine Deltour** (Épinal, Vòges, 28 de decembre de 1985) es un quincaire francés. Venguèt celèbre en 2014 quand revelèt las practicas d’evasion fiscalas a Luxemborg e generèt alara l’escandal conegut jol nom de LuxLeaks que metèt en causa lo politician luxemborgés Jean-Claude Juncker. Es actualament jutjat jos l’acusacion de raubatòri e violacion de secrets comercials per la justícia luxemborgesa que lo condamnèt, amassa amb Raphaël Halet, un autre quincaire dins lo meteis afar, lo 10 de mai de 2016 a 18 meses de preson condicionala.

## Biografia
Antoine Deltour nasquèt a Épinal en 1985. Faguèt d’estudis a l’Escòla Superiora de Comèrci de Bordèu ont s’especializèt en contraròtle de gestion e d’audit. Aprèp un estatgi de fin d’estudis dins la firma PricewaterhouseCoopers a Luxemborg, i foguèt emplegat en 2008. Demissionèt en 2010.
Expedicion Malaspina

L’**expedicion Malaspina** es una expedicion scientifica maritma que se debanèt en 1789-1794 sota lo comandament d'Alessandro Malaspina e de José de Bustamante y Guerra. Finançada per lo govèrn espanhòu, l'expedicion èra una mission scientifica mai deviá tanben imitar lei viatges prestigiós de James Cook e de La Peirosa. De quantitats considerablas d'informacions foguèron collectadas. Pasmens, de retorn en Espanha en 1795, Alessandro Malaspina foguèt arrestat per sa participacion a un complòt destinat a reversar lo govèrn espanhòu. Lei resultats de l'expedicion foguèron donc pas publicats avans la fin dau sègle XIX franc de l'edicion d'un pichon atlàs de 34 paginas.

## Liames intèrnes

* Alessandro Malaspina.
* José de Bustamante y Guerra.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Santuari de Las Lajas

Lo **santuari de Las Lajas** es un santuari e un luòc de romavatge catolic situat dins lei gòrgas dau riu Guaitara a sèt quilomètres de la vila d'Ipiales au sud de Colómbia. Una glèisa i foguèt bastida au sègle XIX. Au sègle seguent, foguèt remplaçada per una catedrala neogotica bastida entre 1916 e 1949. Au començament dau sègle XXI, lo romavatge èra vengut un dei pus importants dau continent american.

## Liames intèrnes

* Catolicisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Centre istoric de Trujillo

Lo **centre istoric de Trujillo** (« Centro Histórico de Trujillo » ò « Centro Monumental de Trujillo » en espanhòu) es la zòna urbana au centre la ciutat peroviana de Trujillo. En 2005, aviá una superficia de 133,5 ectaras e una populacion de  abitants. 

Assosta mai d'un monument ancian datant dau periòde coloniau e dei premiereis annadas dau Peró independent coma la Plaça d'Armas que foguèt lo luòc de la fondacion de la vila en 1534 e de la declaracion d'independéncia de Trujillo en 1820. Divèrssei legislacions adoptadas dempuei leis annadas 1970 ne permèton la proteccion.

## Liames intèrnes

* Trujillo.
* Plaça d'Armas de Trujillo.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Michel Temer

**Michel Miguel Elias Temer Lulia**, vasut a Tietê lo 23 de setémer de 1940, ei un jurista e òme politic brasilèr. Sòci deu partit deu movement democratic brasilèr (PMDB) ei vicepresident dempuish lo 1èr de genèr de 2011.

Lo 12 de mai de 2016, ven president per interim de la republica après la suspension de Dilma Rousseff. Lo 31 d'agost, en seguida de la destitucion de la presidenta Roussef, ven president en exercici.
Guèrra d'Acre

La **Guèrra d'Acre** es un conflicte frontalier que se debanèt de 1899 a 1903 entre Bolívia e Brasil. Son enjòc èra lo contraròtle dau territòri d'Acre e de sei ressorsas naturalas (aur, cauchó... etc.). S'acabèt per una desfacha boliviana que permetèt a Brasil d'annexar de regions revendicadas per Bolívia e per Peró.

Segon lei tractats de Madrid, de San Ildefonso - Tratado de Permuta e de Badajoz respectivament signats en 1750, en 1777 e en 1801, lo territòri d'Acre, situat dins la Seuva Amazonica, èra sota sobeiranetat espanhòla. Pasmens, la presa de contraròtle èra pas effectiva e lei limits territòriaus mau definits. Après l'afondrament deis empèris coloniaus en America dau Sud, de negociacions aguèron luòc entre lei diferenteis estats de la region. En parallèl, cada país acomencèt d'i installar de pòstes militars e de fòrças de polícia per far reconóisser sei drechs.

En 1899, l'installacion d'un pòste bolivian en Puerto Alonso entraïnèt de tensions vivas ambé Brasil car l'administracion boliviana podiá taxar de companhiás brasilianas installadas dins lo territòri contestat. Lo govèrn brasilian reconoguèt lo traçat frontalier revendicat per Sucre. Enterin, dins la region d'Acre, una insureccion probrasiliana organizada per lei plantaires d'evèa expulsèt l'administracion boliviana.

Per tornar ocupar lo territòri d'Acre, Bolívia assaièt d'obtenir un sostèn angloestatsunidenc per utilizar la fòrça sensa entraïnar de repòsta brasiliana. Leis insurgents proclamèron alora l'independéncia d'Acre mai lei protestacions internacionalas permetèron pas a Brasil de sostenir activament aqueu projècte. En 1900, lei Bolivians poguèron reconquistar la region. Dins lo corrent de l'annada, i rebutèron una expedicion de volontaris brasilians venguts de Manaus. Pasmens, en julhet de 1901, adoptèron de reglas comercialas fòrça desfavorablas ais interès brasilians.

Aquò entraïnèt una reaccion viva dau Congrès de Brasil e una guèrra vertadiera acomencèt dins la region. En aost de 1902, una insureccion novèla dei plantaires permetèt d'assetjar lei fòrças bolivianas de Puerto Alonso. En febrier de 1903, lei Bolivians capitulèron e l'independéncia d'Acre foguèt tornarmai proclamada. Après aquelei combats, de negociacions acomencèron e lei Bolivians acceptèron d'abandonar lei territòris perduts en cambi d'indemnitats. De discussions se debanèron tanben entre Brasil e Peró regardant lei regions d'Acre revendicadas per Lima. Una comission comuna i establiguèt una autoritat partejada en 1904 avans de definir lo traçat de la frontiera dins lo corrent deis annadas seguentas.

## Liames intèrnes

* Seuva Amazonica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Desamortiment espanhòu

Lo **desamortiment espanhòu** (« desamortización » en espanhòu) es un procès istoric e economic que se debanèt de la fin dau sègle XVIII au començament dau sègle XX. Consistiguèt en la venda a l'enquant public dei tèrras e dei bens improductius. Dins lei fachs, aquò entraïnèt lo desmantelament dau patrimòni de la Glèisa Catolica e dei grands proprietaris terrencs eissits de l'aristocracia de l'Ancian Regime. L'objectiu èra de favorizar la creacion d'una borgesiá modèrna e d'una classa mejana de proprietaris. Permetèt tanben de melhorar lei finanças publicas.

## Debanament

Lo desamortiment pòu se devesir entre cinc periòdes principaus d'intensitat fòrça diferenta. Entre 1766 e 1808, la premiera etapa foguèt dirigida còntra lei bens de la Glèisa, especialament aquelei de la Companhiá de Jèsus e deis òbras de benfasença, qu'aviá reünit un patrimòni considerable e mau esplechat durant lei sègles precedents. Foguèt seguit en 1808-1814 de desamortiment pus leugier durant l'ocupacion francesa. Lei bens de la Glèisa foguèron pas sasits mai sei revenguts foguèron afectats ai despensas de guèrra dei tropas francesas.

Durant lo Triennat liberau (1820-1823), se debanèt un tresen desamortiment dirigit còntra lei tèrras de la Glèisa qu'èran pas esplechadas. Aquò representava la màger part dau patrimòni agrari de la Glèisa que decidèt d'excomunicar lo govèrn per obtenir de compensacions financieras. La venda foguèt organizada au profiech dei grands proprietaris mai lo plan foguèt finalament largament annulat après la casuda dei liberaus. Au començament deis annadas 1840, un quatren plan conoguèt una eissida similara après tres ans de sasidas e de vendas.

Enfin, a partir de 1855, acomencèt lo cinquen periòde dau desamortiment que durèt fins a 1924. Ben contraròtlat per lei govèrns successius, entraïnèt la liquidacion progressiva dei patrimònis de l'Estat, dau clergat, deis òrdres militars, dei confrariás, deis òbras religiosas, dei santuaris, dei comunas e de l'Instruccion Publica. Lei sòmas dei vendas foguèron utilizadas per melhorar lei finanças publicas, redurre lo deute nacionau e restaurar lei glèisas totjorn en servici.

## Consequéncias

Lo desamortiment permetèt de redreiçar lei finanças d'Espanha gràcias ai revenguts dei vendas e d'aumentar la produccion agricòla gràcias ais investiments realizats per lei proprietaris novèus. Renforcèt tanben lei partits liberaus au poder car leis aquistaires venguèron *de facto* de sostèns dau regime.

En revènge, mau capitèt de modificar d'un biais important l'estructura sociala dau país. D'efèct, dins la mitat nòrd dau país, lei parcèlas prepausats èran principalament de talha mejana e foguèron crompadas per de païsans proprietaris de tenements mejans e dins la mitat sud, lei lòts èran sustot de proprietaris grandas qu'aumentèron la talha dei domenis latifondiaris ja existents. En Andalosia, aquò entraïnèt d'esmogudas grèvas en Sevilha (1857) e en Granada (1861) e renforcèt l'influéncia dau carlisme e de l'anarquisme au sen dei classas popularas espanhòlas.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Operacion Auca

L’**Operacion Auca** es una temptativa menada per de missionaris evangelista estatsunidencs de convertir lei Huaoranis. Se debanèt en 1955-1956 e s'acabèt per una revirada qu'es venguda un simbòl fòrça utilizat per la propaganda evangelista.

L'operacion acomencèt en setembre de 1955. Lei Huaoranis èran un pòble de la Seuva Amazonica. Installats dins una region fòrça isolada d'Eqüator, èran reputats per sa violéncia còntra lei personas qu'intravan sus son territòri. Aquò ne'n fasiá una buta per lei movements religiós en cèrca de conversions espectaclosas. De missions aerianas larguèron de donas sus de vilatges huaoranis. Puei, de cambis regulars de presents foguèron realizats entre de Huaoranis e de missionaris installats a quauquei quilomètres dei vilatges. Enfin, au començament de genier de 1956, un grop de cinc evangelistas intrèt sus lo territòri huaorani. I foguèron tuats tre lo 8 entraïnant la revirada de l'operacion.

Dins aquò, la mòrt dau grop mobilizèt d'esfòrç novèus de part deis evangelista estatsunidencs. Après plusors annadas, certanei capitèron de s'installar au sen dei Huaoranis. I obtenguèron mai d'una conversion e una quasi disparicion de la violéncia territòriala. Pasmens, la difusion dau cristianisme entraïnèt tanben una disparicion de certanei partidas de la cultura huaorani.

## Liames intèrnes

* Cristianisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Teresa de la Parra

**Ana Teresa Parra Sanojo** (5 d'octòbre de 1889, París - 23 d'abriu de 1936, Madrid), dicha **Teresa de la Parra**, èra una escrivana veneçolana. Visquèt principalament en fòra de son país mai se'n inspirèt per escriure *Ifigenia* (1924) e *Memorias de Mamá Blanca* (1929) que sei doas òbras principalas. Depintan lei problemas de la condicion femenina en Veneçuèla e aguèron un important succès dins lo mond ispanofòn e en França. Moriguèt de la tuberculòsi en 1936.

Es enterrada au Panteon nacionau de Veneçuèla.

## Liames intèrnes

* Feminisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Pargue Nacionau Canaima

Lo **Pargue Nacionau Canaima** (« Parque Nacional Canaima » en espanhòu) es un pargue nacionau de Veneçuèla situat dins lo sud-èst dau país lòng de la frontiera ambé Brasil e Guiana. Creat lo 12 de junh de 1962, a una superficia de  km². Lei dos tèrç son ocupats per de platèus rocassós dichs tepuis. Enviroutats per de bauç fòrça importants, aquelei platèus son a l'origina d'un ecosistèma fòrça particular.

Lo pargue foguèt inscrich au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO en 1994.

## Liames intèrnes

* Mont Roraima.
* Patrimòni Mondiau de l'Umanitat.
* Tepui.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Escòla de Cuzco

L’**Escòla de Cuzco** es un movement artistic que se desvolopèt en Peró, en Bolívia e en Eqüator durant lo periòde espanhòu entre lei sègles XVI e XVIII. Es una mescla entre l'art religiós amerindian (especialament inca), l'art espanhòu e lei tecnicas picturalas europèas. Son objectiu èra de favorizar la conversion dei pòbles conquistats au catolicisme. Es caracterizada per l'utilizacion de colors vivas e d'aur. Lei reglas de perspectiva son sovent ignoradas per donar mai d'importància au subjècte principau de l'òbra e lei tematicas chausidas sovent d'inspiracion religiosas ambé d'adaptacions localas (fruchs exotics sus la taula de la Cena... etc.). A partir dau sègle XVII, declinèt au profiech dau barròc e dispareguèt au sègle XIX.


File:Angel letiel.jpg|*Ángel Letiel Dei* (sègle XVII).
File:Loyola y Coya.jpg|*Martín García de Loyola e Beatriz Clara Coya* (sègle XVII).
File:Cusi Huarcay.jpg|*Lo maridatge de Martin de Loyola e de Beatriz Ñusta* (segonda mitat dau sègle XVII).
File:Cuzqueña2.jpg|*Nòstra Dama de Bethlem* (sègle XVIII).
File:Warriorangel.jpg|*L'Arcàngel Uriel* (sègle XVIII).


## Liames intèrnes

* Empèri Espanhòu.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Laureano Vallenilla Lanz

**Laureano Vallenilla Lanz** (10 de novembre de 1870, Barcelona (Veneçuèla) - 16 de novembre de 1936, París) èra un òme politic e un intellectuau veneçolan. Ocupèt la presidéncia dau congrès durant lo periòde de la dictatura de Juan Vicente Gómez.

Partisan de la dictatura instaurada en 1913 per lo generau Juan Vicente Gómez, ne foguèt un defensor important e assaièt de li donar una legitimitat intellectuala ambé lo concèpte de cesarisme democratic. Segon aquela idèa, lei raças umanas èran pas basadas sus la biologia mai sus de construccions socialas e culturalas. Ansin, per Lanz, l'instauracion d'una dictatura èra acceptabla car permetiá de bastir un estat nacion veneçolan e de crear ansin una raça veneçolana pròpria a partir d'una morala pura. Aquelei tèsis foguèron fòrça contestadas. Pasmens, foguèron utilizadas per mai d'un estat autoritari d'America dau Sud per justificar la repression dei partits d'oposicion politics.

Laureano Vallenilla Lanz abandonèt sei cargas politicas après la mòrt de Juan Vicente Gómez en 1935. Moriguèt aperaquí un an pus tard en París d'una infeccion pulmonara. Enterrat en París, son còrs foguèt transferit en Veneçuèla en 1955 durant lo periòde de la dictatura militara dau coronèu Marcos Pérez Jiménez.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Madinat al-Zahra

La **Madinat al-Zahra** (« مدينة الزهراء » en arab) èra una ciutat palatina fondada en 936 per leis Omeias d'Espanha durant lo rèine dau califa Abd al-Rahman III (912-961). Situada a uech quilomètres de Còrdoa, èra destinada a protegir la cort de l'agitacion de la capitala. Foguèt pilhada e destrucha per una invasion berbèra en 1010, çò qu'entraïnèt son abandon.

A l'ora d'ara, es un site toristic e arqueologic qu'es l'objècte d'un programa important de restauracion.

## Liames intèrnes

* Al Andalús.
* Califat de Còrdoa.
* Còrdoa.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Setmana Tragica (Argentina)

La **Setmana Tragica** de l'Istòria d'Argentina se debanèt dau 7 au 16 de genier de 1919. Designèt la repression saunosa d'una tiera de movements sociaus organizats per de sindicalistas anarquistas. 

La setmana acomencèt amb una manifestacion dins la capitala d'obriers revendicant la jornada d'uech oras. La polícia de Buenos Aires tirèt sus lo cortegi e tuèt quatre personas entraïnant una grèva generala. Lei funeralhas dei victimas entraïnèron de combats entre obriers e policiers. S'acabèron per la mòrt d'un cinquantenau de personas e la grèva prenguèt un aspèct insureccionau dins tot lo país. Lo president Hipólito Yrigoyen ordonèt alora a l'armada de reprimir lo movement. Aquò entraïnèt de pogroms còntra la comunautat jusieva de Buenos Aires car lei jusieus argentins, sovent d'origina russa, foguèron assimilats a de militants revolucionaris. Lo 16, la grèva èra rompuda e la repression aviá causat 700 mòrts e plusors miliers de bleçats.

## Liames intèrnes

* Patagonia Rebèlla.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Alicia Moreau de Justo

**Alicia Moreau de Justo** (11 d'octòbre de 1885, Londres - 12 de mai de 1986, Buenos Aires) èra un mètge e una frema politica argentina. Foguèt una figura majora dei movements feminista e socialista de son país.

S'interessèt a la causa femenina tre sa jovença e participèt a partir de 1902 a la fondacion dei premiereis organizacions feministas d'Argentina. Puei, ambé l'ajuda de son paire, participèt tanben a la creacion d'escòlas popularas. Enfin, acomencèt una carriera de jornalista au sen de la premsa progressista.

En 1914, acabèt seis estudis de medecina e venguèt militanta dau Partit Socialista quauqueis annadas pus tard. I rescontrèt son marit, Juan B. Justo (1865-1928), e lo pareu aguèt tres enfants. En 1918, aguèt un ròtle important dins la fondacion de l'Union Feminista Nacionala. Aquò li permetèt de defendre d'un biais pus eficaç lei drechs dei fremas (vòte, drechs sociaus, accès a la santat, accès a l'educacion publica... etc.). En particular, en 1932, foguèt a l'origina dau projècte de lèi que permetèt de donar lo drech de vòte ai fremas argentinas en 1947. Critica dau peronisme, participèt a la scission dau Partit Socialista en 1958. 

Contunièt son combat politic au sen dau Partit Socialista Argentin. En 1975, foguèt una dei fondatritz de l'Assemblada permanenta dei drechs de l'Òme, organizacion non governamentala que luchèt e denoncièt lei crimes de la dictatura militara. Sostenguèt tanben d'autrei movements ostils au regime militar coma lei Maires de la Plaça de Mai.

## Liames intèrnes

* Feminisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Juan Germán Roscio

**Juan Germán Roscio** (27 de mai de 1763, San José de Tiznados - 10 de març de 1821, Cúcuta) èra un òme politic e un jurista veneçolan d'origina italiana. Ministre deis Afaires Estrangiers de Veneçuèla en 1810-1811, foguèt un deis autors principaus de la declaracion d'independéncia dau país e de la constitucion de 1811. En 1820, Simón Bolívar li fisèt la vice-presidéncia de la Granda Colómbia e voliá tanben lo nomar a la tèsta dau Congrès. Pasmens, Juan Germán Roscio moriguèt avans aquela nominacion.

En 2011, lo parlament veneçolan votèt lo transferiment de son còrs au Panteon Nacionau dau país.

## Liames intèrnes

* Granda Colómbia.

## Bibliografia

* Marisa Vannini, *Italia y los Italianos en la Historia y en la Cultura de Venezuela*, Oficina Central de Información (1966).

## Nòtas e referéncias
Leopold Wlach

**Leopold Wlach**, nascut a Viena (Austria) lo 9 de setembre 1902 e mòrt dins la meteissa vila lo 7 de mai 1956 (o 1955 ), foguèt un clarinetista austriac.
## Biografia
Estudièt a l'Acadèmia de musica de Viena a partir de 1917 e ne sortiguèt diplomat ambe mencion en 1923. Cap a 1928, foguèt admés à l'Orquèstra Filarmonica de Viena. A partir de 1932 (o 1930), ensenhèt à l'Acadèmia, ont formèt un certan nombre de celèbres jogaires de clarineta austrians, coma Alfred Boskovsky e Alfred Prinz. La sonoritat de Leopold Wlach es caracterizada per sa puretat, deguda a la perfeccion del conta-ròtle de l'emission, ambe mens de vibrato que Jack Brymer.

## Enregistraments
Los enregistraments de Leopold Wlach datan mai que mai de las annadas 50 e de la fin de las annadas 40. Los enregistraments brahmsians son especialament presats.
* Brahms, Trio per clarineta, violoncèl e piano en la menor, opus 114, ambe Franz Holetschek, violoncèl e Franz Kvarda, piano, origina Westminster;  
* Brahms, Quintet per clarineta en si menor, opus 115, ambe lo Wiener Konzerthausquartett (1951 o 1952), origina Westminster; 
* Brahms, Sonatas per clarineta e piano, opus 120, ambe Jörg Demus, piano
* Mendelssohn; Konzertstück n° 1 opus 113 e n° 2 opus 114 per còrn de basset, clarineta e piano, ambe Franz Bartosek, còrn de basset, e Jörg Demus, piano, origina Westminster;
* Mozart, Quintet per clarineta en la major, K. 581, ambe'l Wiener Konzerthausquartett (1951 o 1952), origina Westminster; idem ambe'l Stross-Quartett;
* Mozart, Concerto per clarineta en la major, K. 622, ambe l'Orquèstra filarmonica de Viena, dirigida per Herbert von Karajan; idem ambe l'Orquèstra de l'Operà d'Estat de Viena (meteissa orquèstra), dirigida per Artur Rodzinski;
* Mozart, 5 Divertimenti K. 439b (Anh. 229) ambe Franz Bartosek, segonda clarineta, e Karl Ölhberger, basson, Westminster
* Pfitzner, Sextet opus 55, ambe Walter Kamper, piano, Anton Kamper, violon, Erich Weis, alto, Franz Kvarda, violoncèl e Josef Hermann, contrabassa (CD Preiser 93111, 1989); 
* Schubert, Octet en fa major, opus postume 166, D. 803, ambe Gottfried von Freiberg, còrna, Karl Oehlberger (o Öhlberger), basson, Josef Hermann, contrabassa, e lo Wiener Konzerthausquartett, origina Westminster;
* Schumann, Märchenerzählungen, per piano, clarineta e alto, opus 132, ambe Erich Weis, alto, e Jörg Demus, piano, origina Westminster;
* Weber

## Nòtas e referéncias
* La partida biografia d'aqueste article es mai que mai una traduccion abreujada de l'article rus e de l'article japonés
* Los enregistraments son los que se pòdon trobar sus Amazon, la FNAC e lo catalòg de Forgotten Records
Guèrras d'independençia de l'Escòcia

Lei **guèrras d’independença de l’Escòcia** foguèron una seria de campanhas militaras qu'opausèron Escòcia e Anglatèrra durant la fin dau  sègle XIII e lo començament dau sègle XIV.
Edgar Longuet

**Edgar Longuet**, nascut lo 18 d'agost d'agost de 1879 a Ramsgate en Anglèterra e mòrt lo 12 de decembre de 1950 a Alfortville, foguèt un medecin generalista, militant socialista e premier adjonch   au cònsol d’Alfortville Jules Cuillerier de 1919 a 1925 puei membre dau Partit comunista a partir de setembre de 1938. 

## Nòtas e referéncias
Chajar ad-Durr

vinheta|Moneda egipciana  deis annadas 1250, au nom de Chajar ad-Durr.
**Chajar ad-Durr** (o **Chagarat al-Durr**, « arbre de pèrlas » ; ? - 1257) es una esclava devenguda favorida dau sultan aiubida d'Egipte As-Salih Ayyûb. Reinèt, amb lo titòl de sultana, de 1250 a sa mòrt en 1257.

## Notes et références
Tor Shókhov

[vinheta|Tor Shókhov, [Moscòu]]
vinheta|Lo primièr projècte de la Tor Shókhov, d'una nautor de 350 mètres (1919)
La **Tor Shókhov** (en rus :&nbsp;Шуховская башня, **'), tanben coneguda jol nom de **Tor de Shabolovka''', es una tor de ràdio e teledifusion situada a Moscòu e bastida per Vladimir Shókhov entre 1920 e 1922. En març 2014, èra menaçada d'èsser destruida. 

## Galerie

File:Shukhov Tower photo by Sergei Arsenyev 2006.JPG|
File:Shukhov tower shabolovka moscow 01.jpg|
File:Shukhov Tower photo by Sergei Arsenyev.jpg|
File:Shukhov Tower Design photo by Sergei Arsenyev 2006.JPG|
File:Shukhov Tower photo by Maxim Fedorov. Night.jpg|
File:Shukhov Tower photo by Maxim Fedorov. in tower 1.jpg|
File:Shukhov Tower photo by Maxim Fedorov. bur.jpg|


## Notes et références
Sent Circ (omonimia)

*(*[[Agiografia]]*): **Sent Circ** o **Sant Circ** (var. **Sant Ciergue**, **Sant Cirgue**, **Sant Ceri**, **Sant Cirici**) (latin *Sanctus Cyricus*) es un Sant catolic e martir crestian. Vejatz Sant Ciergue. 

*(*[[Toponimia]]*): **Sent Circ ** se retròba tanben dins nombroses toponims:

:*Sent Circ (Lemosin)
:*Sent Circ (Perigòrd)
:*lo Ròc de Sent Circ
:*Sent Circ las Champanhas
:*Sent Circ de Madelon
:*Sent Circ de la Pòpia
:*Sent Circ e Solhaguet
:*Sent Circ de Caneça
:*Sent Circ (Tarn e Garona)
:*Sant Circ (Vivarés)
:*lo Puèi de Sant Circ
Humberto Fernández Morán

**Humberto Fernández Morán** (18 de febrier de 1824, Maracaibo - 17 de març de 1999, Estocòlme) èra un mètge, un biofisician e un òme politic veneçolan que trabalhèt sus d'aplicacions de la micrografia electronica en neurologia. En particular, es l'inventor dau cotèu de diamant.

Fondator de l'Institut Veneçolan de Recèrcas Scientificas (« Instituto Venezolano de Investigaciones Científicas » en espanhòu), foguèt brèvament ministre de l'Educacion dau govèrn de la junta militara dirigida per Marcos Pérez Jiménez (13-22 de genier de 1958) fins a l'afondrament dau regime. Expulsat dau país, Humberto Fernández Morán s'exilèt ais Estats Units d'America. I trabalhèt ambé la NASA e plusors universitats avans d'anar en Suècia onte moriguèt.

Es famós per son invencion dau cotèu de diamant que permet de realizar de copas fòrça finas de teissuts biologics. Inventèt tanben « l'ultra microtòm ». En 1967, son trabalh foguèt guierdonat per la medalha John Scott. En Suècia, recebèt l'Òrdre reiau de l'Estela Polara.

## Liames intèrnes

* Cotèu de diamant.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
María Teresa Castillo

**María Teresa Castillo** (15 d'octòbre de 1908, Cúa - 22 de junh de 2012, Caracas) èra una jornalista, una frema politica, una militanta dei drechs de l'Òme e una intellectuala veneçolana. En particular, foguèt la fondatritz de l'Atenèu de Caracas qu'es vengut una institucion artistica majora dau país. Ne foguèt la presidenta de 1958 a sa mòrt en 2012. Aguèt tanben un ròtle important dins la formacion de la seccion veneçolan d'Amnesty International en 1978.

## Liames intèrnes

* Atenèu de Caracas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Rosario Castellanos

**Rosario Castellanos** (25 de mai de 1925, Ciutat de Mexic - 7 d'aost de 1974, Tel Aviv) èra una escrivana e una diplomata mexicana dau sègle XX. Foguèt una figura majora dei corrents de la literatura mexicana que succediguèron ai tendàncias eissidas de la Revolucion Mexicana. La vida e la societat mexicana, especialament la condicion dei fremas e deis indigèns, foguèron lei tematicas de son òbra.

Originària d'una familha de proprietaris terrencs de la region de Chiapas, i foguèt lo testimòni dei condicions de vida e de trabalhs deis Indians Maias. En 1941, sei parents foguèron obligats de s'installar en la Ciutat de Mexic e Rosario Castellanos i menèt d'estudis de filosofia. En 1950, venguèt doctor amb una tèsi sus la cultura femenina. De 1971 a 1974, foguèt ambaissadoira de Mexic en Israèl.

Animatritz culturala, professor de filosofia e jornalista, acomencèt sa carriera d'escrivana en 1948. Publiquèt de poèmas, de romans e d'assais centrats sus la defensa dei drechs de fremas e dau feminisme ò en favor dei drechs deis indigèns. Recebèt mai d'un prèmi per son trabalh coma lo Prèmi Chiapas (1958) per son roman autobiografic *Balún Canán* depintant la jovença d'una joina filha, lo Prèmi Xavier Villaurrutia (1961) per *Ciudad real* ò lo Prèmi Sor Juana Inés de la Cruz (1962) per *Oficio de tinieblas* depintant una insureccion indigèna en Chiapas.

## Òbras

* *Trayectoria de polvo* (1948).
* *Presentación en el templo* (1951).
* *El rescate del mundo* (1952).
* *Balún-Canán* (1957).
* *Poemas (1953-1955)* (1957).
* *Al pie de la letra* (1959).
* *Ciudad Real: Cuentos* (1960).
* *Lívida luz* (1960).
* *Oficio de tinieblas* (1962).
* *Álbum de familia* (1971).
* *Poesía no eres tú ; Obra poética: 1948-1971* (1972).
* *Mujer que sabe latín...* (1973).
* *El eterno femenino: Farsa* (1973).
* *Los convidados de agosto* (1974).
* *El uso de la palabra* (1974).

## Liames intèrnes

* Literatura mexicana.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Facundo Cabral

**Facundo Cabral** (22 de mai de 1937, La Plata - 9 de julhet de 2011, Ciutat de Guatemala) èra un cantaire, un escrivan e un filosòf argentin assassinat en 2011 en Guatemala.

Abandonat per son paire avans sa naissença, deguèt desmainatjar ambé sa maire e sei sèt fraires e sòrres dins lo sud dau país. En 1946, faguèt un lòng plantier per anar demandar un trabalh au president Perón. Capitèt de s'introdurre dins lo palais presidenciau e de parlar au president que donèt un trabalh a sa maire. La familha anèt alora s'installar a Tandil dins la region de Buenos Aires. Dins aquò, la jovença de Facundo Cabral foguèt fòrça malaisada e l'enfant venguèt marginau e alcoolic. Arrestat, rescontrèt un jesuista en preson e aprenguèt de legir e d'escriure. Puei, un an avans sa liberacion, capitèt de s'escapar. Durant son evasion, un vagabond l'inicièt a la religion que venguèt una tematica importanta de son òbra artistica.

En 1959, s'installèt a Mar del Plata e i venguèt cantaire per lei toristas sota lo pseudonim d*'El Indio Gasparino*. En 1970, la cançon *No soy de aquí, ni soy de allá* li donèt una celebritat internacionala. Durant la dictatura militara de 1976-1983, foguèt obligat de s'exilar en Mexic. S'entornèt dins son país en 1984 e l'UNESCO lo nomèt « Messatgier mondiau de la Patz » en 1996.

Foguèt assassinat en Guatemala per un grop d'òmes desconeguts que mitralhèt son veïcul. Segon la polícia guatemalenca, èra pas la buta vertadiera de l'ataca e leis assasins volián en realitat tuar l'òme d'afaires Henry Fariña Fonseca que se trobava tanben dins la veitura.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Trois-Rivières (Quebèc)

**Trois-Rivières** es une vila  de Quebèc situada a la boca del riu Saint-Maurice. Se tròba en riba nòrd del riu Sant Laurenç, a mièg camin entre Quebèc e Montreal. Amb sos  abitants al darrièr recensament en 2015, es la vila pus poblada de la region administrativa de Mauricie. Fondada en 1634, es la segonda pus anciana vila de Quebèc.
## Referéncias
François Levasseur

**François Levasseur** (mòrt en 1652, Illa de la Tartuga) èra un oficier de marina eiganaud de la premiera mitat dau sègle XVII. Conquistèt l'illa de la Tartuga per lo còmpte de França.

Engenhaire militar de formacion, emigrèt sus l'Illa de Sant Cristòl dins lo corrent deis annadas 1620. I venguèt lo cap d'una companhiá de la milícia avans d'èsser nomat en 1639 director dei fortificacions de la colonia.

En 1640, foguèt mandat amb un centenau d'òme sus l'Illa de la Tartuga per Philippe de Longvilliers de Poincy, luòctenent-generau dau rèi de França dins la region deis Antilhas. Ne prenguèt lo contraròtle gràcias a la feblessa de la preséncia anglesa e au sostèn de la populacion, principalament formada de colons francés. Puei, bastiguèt de fortificacions importantas per tenir l'illa e se preocupèt d'i favorizar l'arribada de fremas europèas. En 1648, rebutèt una ataca anglesa. Pasmens, foguèt assassinat quatre ans pus tard per sei luòctenents lassats de la rigor e de la disciplina impausadas sus l'illa.

## Liames intèrnes

* Illa de la Tartuga.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Nicolás de Ovando

**Nicolás de Ovando** (1460, Valladolid - 29 de mai de 1511, Madrid) èra un soudat e un noble espanhòu. Chivalier de l'Òrdre d'Alcántara, tenguèt un ròtle important dins l'establiment e l'organizacion dei premierei colonias espanhòlas d'America.

Nascut en Castelha, es depintat coma un òme piós per sei contemporanèus. Intrat dins l'Òrdre d'Alcántara, ne venguèt Mèstre e foguèt chausit lo 3 de setembre de 1501 per lei Rèis Catolics per remplaçar Francisco de Bobadilla coma governador deis Índias Occidentalas après una tiera de planhs de Cristòl Colomb. I desbarquèt lo 13 de febrier de 1502 amb una flòta d'un trentenau de naviris,  colons e l'òrdre d'estendre l'influéncia politica, religiósa e administrativa d'Espanha dins la region.

Tre son arribada en Hispaniola, reprimiguèt durament una revòuta indigèna. Puei, organizèt la produccion de sucre dins la colonia e lei premiereis importacions d'esclaus africans. D'efèct, la populacion demenissiá rapidament (aperaquí  abitants en 1492,  en 1507) en causa dei malautiás portadas per leis Europèus e de la crudelitat utilizada per lo governador per reprimir tota menaça de resisténcia. Assaièt tanben de desvolopar l'industria miniera dins l'illa mai lo projècte aguèt gaire de succès en causa de l'abséncia de jaciments metallics importants.

En 1504, la crudelitat de Nicolás de Ovando comencèt d'èsser denonciada e la rèina Isabèl se'n inquietèt. Voliá lo punir mai moriguèt lo 26 de novembre de 1504. De Ovando demorèt en plaça fins a 1509 e foguèt pas inquietat per seis accions en America.

## Liames intèrnes

* Hispaniola.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Companhiá Olandesa deis Índias Occidentalas

La **Companhiá Olandesa deis Índias Occidentalas** (« Geoctroyeerde Westindische Compagnie » en neerlandés) èra una companhiá coloniala formada per de marchands olandés. Existiguèt de 1621 a 1673 e aguèt un ròtle major dins l'establiment de la preséncia coloniala neerlandesa en America.

Recebèt lo drech d'esplechar leis Índias Occidentalas (America) e l'Africa Occidentala lo 3 de junh de 1621. Leis activitats de la Companhiá èra fòrça variada : establiment de comptadors per comerçar ambé leis indigèns, fondacion de colonias per i crear de plantacions, piratariá còntra lei naviris espanhòus e portugués. En particular, fondèt de comptadors e de fòrts en Ghana e en Angòla per practicar lo comèrci negrier e atacar lei naviris portugués, fondèt de colonias (Nòva York, Surinam... etc.) e assaièt de conquistar lo Brasil portugués entre 1630 e 1654. Pasmens, la màger part d'aquelei projèctes mau capitèron en causa de la resisténcia dei Portugués ò de la conquista de Nòva York per leis Anglés.

En 1674, la Companhiá arrestèt la piratariá e se concentrèt sus l'esplecha de sei colonias deis Antilhas e de Surinam. En 1791, foguèt crompada per lo govèrn dei Províncias Unidas.

## Liames intèrnes

* Colonialisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Neerwinden (1793)

La **batalha de Neerwinden** se debanèt lo 18 de març de 1793 dins lo corrent de la Guèrra de la Premiera Coalicion durant la Revolucion Francesa. Opausèt una armada francesa de  òmes dirigida per lo generau Dumouriez a una armada austriana de  òmes comandada per lo prince de Coborg. S'acabèt per una victòria austriana.

Foguèt la consequéncia de la victòria francesa de Jemappes (6 de novembre de 1792) e èra una temptativa francesa d'enceuclar l'armada austriana dau prince de Coborg. Pasmens, lo prince capitèt de reorganizar sei fòrças per empachar l'enceuclament e resistir ais assauts francés. Lei Francés perdiguèron entre  e  òmes còntra aperaquí  dins lei rengs austrians. En mai d'aquò, la retirada francesa se debanèt dins de condicions marridas e l'armada revolucionària i perdiguèt de miliers de combatents suplementaris.

## Liames intèrnes

* Batalha de Neerwinden (1693).
* Guèrra de la Premiera Coalicion.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Carnaval de Barranquilla

Lo **Carnaval de Barranquilla** es una fèsta culturala majora de Colómbia e una tradicion que data dau sègle XIX. Tresen carnaval pus important dau mond après aquelei de Rio de Janeiro e de Venècia, foguèt inscrich en 2008 au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO.

## Liames intèrnes

* Carnaval.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Revòuta d'Atenco

La **revòuta d'Atenco** designa un ensems d'esmogudas que se debanèron en mai de 2006 dins la vila mexicana de San Salvador Atenco. Sa repression foguèt fòrça dura ambé plusors victimas e de desenaus d'arrestacions arbitràrias.

Foguèt entraïnada per la repression policiera d'una pichona manifestacion de floricultors que s'opausavan a la construccion d'un aeropòrt dins la region de Texcoco. Aperaquí un milier de policiers foguèron mandats còntra un seissantenau de manifestants. Après aquela intervencion, de combats opausèron la polícia a de manifestants dins la vila de San Salvador Atenco. Durèron dau 3 au 4 de mai e entraïnèron la mòrt de doas personas. La polícia arrestèt mai de dos centenaus de personas e abusada de 27 presonieras. Puei, la justícia mexicana condamnèt certanei manifestants a de penas fòrça importantas (fins a 112 ans de preson). 

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Clara Campoamor

**Clara Campoamor** (12 de febrier de 1888, Madrid - 30 d'abriu de 1972, Lausana) èra una frema politica feminista espanhòla.

Originària d'una familha obriera, comencèt de trabalhar coma corduriera avans de venir foncionari e de poder s'inscriure a l'Universitat de Madrid. Foguèt activa au sen de plusors organizacions feministas. En 1931, foguèt elegida a l'assemblada constituenta en despiech d'un drech de vòte encara reservats unicament ais òmes. Capitèt d'i obtenir l'inscripcion de l'egalitat entre òmes e fremas mai perdiguèt son sètge en 1933. Puei, s'exilèt en 1936 au començament de la Guèrra Civila. Moriguèt en Soïssa en 1972 mai son còrs foguèt repatriat quauqueis annadas après la fin de la dictatura franquista.

## Liames intèrnes

* Feminisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Vratislav Ièr

**Vrastilav I** (mòrt lo 13 de febrier de 921) foguèt duc de Boèmia de 915 a 921. Succediguèt a son fraire Spytihnev I (894-915) e foguèt remplaçat per son fiu Venceslas I (921-939).

Segond fiu de Borijov I (872-890), moriguèt sus lo prat batalhier durant una invasion ongresa. Foguèt a l'origina de la construccion de la Basilica Sant Jòrgi de Praga.

## Liames intèrnes

* Boèmia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Raimond Orteig

**Raimond Orteig** (1870-1939) que ho un òmi d'ahars nord-american d'origina bearnesa que creè son prèmi entà gardonar lo purmèr aviator qui traucare la Mar Grana çò qu'incitè Charles Lindbergh dab qui defilè triomfaument e Nòva York.

Vadut en Bearn, a Lobier de Baish, qu'emigrè aus Estats Units on e trabalhè entau son oncle qu'èra carnisèr. De petit emplecs en petit emplèc qu'investí fin finala dens l'immobilier on e hè fortuna.
Eslavònia

**Eslavònia** es un plan agricòla de Croàcia limitat au nòrd per Drava, au sud per Sava e a l'èst per Danubi. Sa capitala es Osijek e leis autrei vilas importantas i son Slavonski Brod, Vinkovci, Vukovar, Pakrac e Djakovo.

Après la disparicion de l'Empèri Roman d'Occident, la region foguèt partejada entre Lombards e Ostrogòts au sègle V. Puei, au sègle VII, i arribèron d'Avars e d'Eslaus. Lei populacions eslavas foguèron a l'origina dau pòble croat e la region foguèt integrada au Reiaume de Croàcia après sa formacion ai sègles IX e X. Après la batalha de Mohács en 1526, lei Reiaumes d'Ongria e de Croàcia, tenguts en union personala per un meteis sobeiran dempuei 1102, s'afondrèron e Eslavònia foguèt conquistada per leis Otomans. Leis Austrians capitèron de'n prendre lo contraròtle en 1699 per la mitat nòrd e en 1718 per lo rèsta. I fondèron una marcha militara e la poblèron ambé de populacions croatas e sèrbas. Puei, la region conoguèt l'istòria trebolada d'Àustria-Ongria e d'Iogoslavia. En 1991-1995, en causa de sa populacion mesclada de Croats e de Sèrbes, venguèt un enjòc major dei Guèrras d'Iogoslavia 

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Song Joong-ki

thumb|right|Song Joong-ki (2016)
**Song Joong-ki**(n. en 1985) es una famosa actor coreana.

## Filmografia
* 2008: My Precious Man
* 2008: Love Racing
* 2009: Triple
* 2009: Will It Snow For Christmas?
* 2009: My Fair Lady
* 2010: Sungkyunkwan Scandal
* 2010: OB/GYN Doctors
* 2011: Deep Rooted Tree
* 2012: Nice Guy
* 2016: Descendants of the Sun

## Ligams extèrnes
*
Pangasinan (lenga)

thumb|250px|Extension geografica del pangasinan a Filipinas
Lo **pangasinan** (en pangasinan: *Salitan Pangasinan*) es una lenga del grop malaiopolinesian de la familha de las lengas austronesianas. Es parlat per mai de dos milions de personas dins la província de Pangasinan, region situada dins la zòna centre-occidentala de l'isla de Luzon a Filipinas. Lo pangasinan es una de las dotze lengas mai importantas demograficament de Filipinas.

Es tanben parlat dins mantas comunitats d'immigrants, mai que mai als Estats Units.

## Fonologia
Lo sistèma fonologic del pangasinan compren 24 fonèmas: 6 vocalas e 18 consonantas.
### Vocalisme

### Consonantisme
Jo Jung-suk

thumb|right|Jo Jung-suk (2016)
**Jo Jung-suk** (n. en 1980) es un famós actor corean.

## Filmografia
* 2012: Architecture 101
* 2012: Almost Che
* 2013: The Face Reader
* 2014: The Fatal Encounter
* 2014: My Love, My Bride
* 2015: The Exclusive: Beat the Devil's Tattoo

## Ligams extèrnes
Nasala velara

La **nasala velara** es un son consonantic emplegat en occitan e dins mantas autras lengas. Son simbòl fonetic es **[ŋ]**. Aqueste son es la realizacion normala d'una *-n* finala en provençal e dins qualques varietats gasconas. Dins d'autras varietats occitanas apareis subretot davant las oclusivas velaras [k] e [g] (ex: *banc* o *sang*). Es una de las caracteristicas del francitan deguda a l'inexisténcia en occitan de vocalas nasalas.

## Occurréncias
Algirdas Butkevičius

thumb|Algirdas Butkevičius en octobre de 2014
**Algirdas Butkevičius** (Paežeriai, Lituània, 19 de novembre de 1958) es un politician lituanian. Foguèt entre 2012 e 2016, lo Primièr Ministre de Lituània. 

Foguèt anteriorament Ministre de las Finanças del país baltic de 2004 a 2005 e puèi Ministre dels Transpòrts e de las Comunicacions de 2006 a 2008. Es lo menaire del Partit Social Democratic de Lituània dempuèi 2009.
Batalha dau lac Vadimon (-310)

La **batalha dau lac Vadimon** se debanèt en 310 av. JC dins lo corrent de la Segonda Guèrra Samnita. Opausèt lei Romans a una coalicion de ciutats etruscas sostenguda per un còrs samnita. S'acabèt per una victòria majora dei Romans qu'infligiguèron de pèrdas fòrça importantas a seis adversaris. Aquò marquèt lo començament dau declin definitiu deis Etruscs que son territòri foguèt pauc a pauc conquistat per Roma.
 
## Liames intèrnes

* Segonda Guèrra Samnita.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Lev Shlòsberg

**Lev Màrkovich Shlòsberg** (en rus: **Лев Маркович Шлосберг**; Pskòv, Russia, 30 de julh de 1963) es un jornalista, activista dels dreches umans e politician rus. Membre del partit liberal Iàbloko, foguèt deputat al Conselh de l'Oblast de Pskov de 2011 a 2015. 

Venguèt conegut en 2014 a partir de sa publicacion dins lo jornal independent que capitaneja, *Pskovskàia Gobérnia*, de sas recercas a prepaus de la mòrt suspècta de membres de la 76ena Division de Gàrdia d'Assaut Aerèa de Pskòv, probablament mòrts a la guèrra de Donbàs, en Ucraïna. Una setmana aprèp la parucion de l'article foguèt agarrit e tustat fins que perdèsse consciéncia davant son ostal.

Lo 23 de mai de 2016 recebèt lo Prèmi de la Fondacion Borís Nemtsòv per sa "defensa de las valors de libertat e democracia en Russia".
Serhí Lèshchenko

thumb|250px|Serhí Lèshchenko en 2011
**Serhí Lèshchenko** (en ucraïnian: **Сергій Анатолійович Лещенко**; Kyiv, 30 d'agost de 1980) es un ex jornalista, activista civic e politician ucraïnian. Elegit al Parlament ucraïnian durant las eleccions parlamentàrias de 2014 sus la lista de Petrò Poroshenko, es una de las personatges emblematics mai critics de la corrupcion endemica de la politica e societat ucraïnianas.
Alexander Van der Bellen

**Alexander Van der Bellen** (1944) es un economista austriac e actual President de la Republica d'Àustria. 
## Biografia
Sos aujòls russes fugiguèron la revolucion en 1917 e s’establiguèron en Estonia, que ne partiguèron per esvitar l’annexion per Russia en 1940. Nascut a Viana d’Austria, agèt la nacionalitat estoniana "en exilh" entrò 1958, qu’obtenguèt la nacionalitat austriaca.

Van der Bellen es un professor retirat d'economia de l'Universitat de Viena. Conegut per èstre un membre del Partit Verd austriac, foguèt membre del Conselh Nacional de 1994 a 2012, i èra president del grop parlamentari e portavotz federal de son partit de 1997 a 2008.

Lo 22 de mai de 2016 es elegit president federal del país. Lo 1èr de julhet, l’eleccion es anullada per la cort constitucionala. Lo 4 de decembre es elegit amb una diferéncia de votz mai granda. Dintra en foncions lo 26 de genièr de 2017.

## Referéncias
Dmitar Zvonimir

**Dmitar Zvonimir** (mòrt lo 20 d'abriu de 1089, Knin) foguèt rèi de Croàcia de 1075 a 1089. Succediguèt a Peter Kresimir IV (1059-1075) e foguèt remplaçat per Stjepan II (1089-1091).

Ban d'Eslavònia de 1064 a 1074, foguèt nomat duc de la Dalmàcia Croat per lo rèi Peter Kresimir IV en 1074. Aquò ne fasiá son successor designat e son conselhier principau. Ansin, Dmitar Zvonimir foguèt elegit rèi per l'aristocracia croata e coronat lo 8 d'octòbre de 1076 ambé lo sostèn dau papa Gregòri VII (1073-1085). 

Establiguèt sa capitala en Knin e contunièt la politica de son predecessor d'organizacion d'un estat modèrne. Son rèine foguèt donc caracterizat per lo mantement de l'aliança ambé la papautat (abolicion de l'esclavatge, defensa de la Glèisa, introduccion dei reformas de Gregòri VII... etc.), la perseguida de la confrontacion ambé l'Empèri Bizantin (aliança ambé lei Normands còntra Constantinòble e Venècia... etc.) e per una activitat legislativa non negligibla (estatut dei vilas... etc.). Aquò li permetèt de mantenir la patz e la prosperitat economica au sen de son reiaume durant tot son rèine.

En revènge, en despiech dau renfòrçament de l'autoritat reiala, sa mòrt entraïnèt una guèrra de succession fòrça violenta. Lei combats foguèron a l'origina de l'afondrament dau reiaume que passèt sota senhoriá ongresa — mai mantenguèt son autonòmia intèrna — en 1102. Divèrsei versions de sa mòrt existisson. La principala depinta un decès naturau mai una segonda parla d'un assassinat organizat per d'adversaris d'una expedicion militara, demandada per lo papa, còntra lei Turcs que menaçavan Constantinòble.

## Liames intèrnes

* Estèla de Baska, tèxte croat medievau parlant dau rèine de Dmitar Zvonimir.
* Lista dei sobeirans de Croàcia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias