open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Benazir Bhutto

**Benazir Bhutto** (en ordo : بینظیر بھٹو) foguèt una femna politica paquistanesa nascuda a Karachi lo 21 de junh de 1953 e assassinada a Rawalpindi lo 27 de decembre de 2007. Foguèt la primièra femna a dirigir un país musulman. Ocupèt la foncion de primièr ministre de 1988 a 1990 puèi foguèt demesa per lo President de Paquistan Ghulam Ishaq Khan jos l'acusacion de corrupcion. Tornèt èsser elegida en 1993 e demesa tornarmai en 1996 per Ghulam Ishaq Khan.

Per tal d'escapar a la justícia, Benazir Bhutto s'exilièt a Dubai en 1998. Tornèt en Paquistan lo 18 d'octobre de 2007 après que foguèsse amnistiada per lo president Pervez Musharraf e qu'aguèsse conclús un acòrd amb aqueste darrièr sul partatge del poder a l'eissida de las eleccions de genièr 2008. Escapèt aqueste jorn a un atemptat que faguèt de nombrosas victimas.

Mai de dos meses pus tard, Benazir Bhutto es tuada lo 27 de decembre 2007 per un atemptat suicida, alara que participava a una amassada politica del Partit del Pòble de Paquistan a Rawalpindi  
## Referéncias
Parietaria officinalis

La **Paredalha** es una planta erbacèa de la familha de las urticacèas.

## Etimologia
Lo nom, que deriva del latin *paries* (muralha, paret), fa referéncia al biais que creis la planta sus de parets o murs vièlhs.

## Ecologia

S'encontra en Euròpa Centrala e Meridionala, nòrd d'Africa e Asia Occidentala. 
Creis sobre murs, parets, esclats de ròcas, terrens per bastir, ostals vièlhs o broas de camins. Preferís los sòls nitrificats, per aquò apareis sovent ont i a de preséncia umana o d'animals.

## Descripcion

Es una planta vivaça (las partidas aerianas son annalas e las sosterranhas son persistentas).
Ten una forma de mata pauc compacta amb una basa lenhosa, de 20 a  d'alçada, las tijas son fòrça ramificadas e son cobèrtas de pels non urticants (fissan pas) malgrat que la planta apertenga a la familha de las urticacèas coma las ortigas.
Las fuèlhas son altèrnas amb peciòl e de forma ovoïda acabadas en punta, presentan dos parelhs de nèrvis laterals e son cobèrtas de pels (pubescentas) coma tota la planta. S'agafan aisidament als vestits.
Las flors apareisson de març a octobre, son verdas e se presentan agropadas en inflorescéncias globularas (glomeruls) que las del centre son femes e la rèsta ermafroditas. Son pollèn provòca de reaccions allergicas : es l'allergèn mai important de la còsta mediterranèa. 
Lo fruch es oval de color negre brilhant que s'agafa fòrtament als vestits o als pels dels animals, çò que contribuís a sa propagacion e li permet de colonizar rapidament los ermasses pro nitrificats. 
Es una planta rica en potassi que s'utiliza contra las malautiás de las vias urinàrias per sas proprietats diüreticas.

## Ligams extèrnes
* 
*
Estèpa

thumb|right|300px|Estèpa en Mongolia

En geografia fisica, una **estèpa** (en rus: степь - AFI: [sʲtʲepʲ], ucraïnian: степ - [stɛp], cazac: дала - [dɑlɑ]) es una plana sens arbres (levat pròche dels rius e lacs); parièra a una prada, l'estèpa es mai que mai dominada per d'èrbas rasas. Pòt èsser semidesertica, o cobèrta d'èrba, d'arbrilhons, o los dos, en foncion de la sason e de la latitud. Lo tèrme es tanben emplegat per descriure lo clima de regions tròp secas per aver una selva, mas pas pro secas per èsser un desèrt. Lo tèrme original ven del mot rus степь que designa una tèrra plana e arida.

Lo clima de totas las estèpas es resumit per lo clima continental. En estiu las temperaturas mai nautas son de  e las pus bassas en ivèrn de . Los escarts de temperaturas entre jorn e nuèit son tanben fòrça importants. En Mongolia, se pòt enregistrar   lo jorn e de temperaturas negativas la nuèit.

Las estèpas de latituds mejanas se caracterizan per d'estius cauds e d'ivèrns freds, amb en mejana 250-500&nbsp;mm de pluèjas o equivalent en nèu per an. Dins las localizacions tropicalas, las casudas de pluèjas fan la diferéncia entre estèpa e desèrt vertadièr tan coma la granda evapotranspiracion.
Domingo Faustino Sarmiento

**Domingo Faustino Sarmiento Albarracín** (San Juan, Argentina, lo 15 de heurèr de 1811 – Asunción, l'11 de seteme de 1888), jornalista, escrivan, òmi d'estat, governador de la província de San Juan, que ho president d'Argentina entre 1868 e 1874.

Qu'ei conegut per aver desvolopat lo sistèma educatiu, favorizat l'emigracion europèa e, mei anecdoticament, per aver importat los passerons per'mor d'estar europeofil. 

Que ho un deus opausants deu regim de Juan Manuel de Rosas contra qui b'escrivó lo son cap d'òbra literari *[[Facundo]]*. Aquesta òbra qu'ei totun lo reflèit d'un amor òrb per Euròpa anant dinc a sostiéner la colonizacion e a mespresar Argentina en tot s'apejar sus critèris racistas (en sostienent, per exemple, qu'Argentina que "patishèva" de descénder deus espanhòus - e donc en partida deu monde arabi - e de semblar de tròp au desèrt argerian).
Austrocedrus

L’**austrocedrus** o **ciprès de la Cordilhièra** es un arbre de la familha de las cupressaceas e es lo sol representant del genre *Austrocedrus*. Se cultiva dins las regions fredas dels Estats Units e originari de Chile. 
## Classificacion
Callitroideae 

* Austrocedrus (A.chilensis (D.Don)Pic.Serm et Bizzarri, )
* Libocedrus (incl. Pilgerodendron)
* Fitzroya

## Referéncias



## Font
* castelhan
Joseph Ejército Estrada

**Joseph Ejército Estrada** (n. *José Marcelo Ejército* en 1937) foguèt president de las Filipinas entre 1998 e 2001.
Lista dels presidents de las Filipinas

thumb|right|130px|Blason de las Filipinas.
Segon la constitucion de 1987 de las Filipinas, lo president filipin es elegit per un mandat de 6 ans. Lo jorn de començament del mandat es lo 30 de junh. Aquesta es la lista dels presidents de las Filipinas dempuèi lo 22 de març de 1897:

* 22 de març de 1897 – 1 d'abril de 1901 – Emilio Aguinaldo, primièr president dempuèi l’independéncia d'Espanha, e abans l'ocupacion pels Estats Units.

**Presidents durant lo periòde de la ''Comunautat de las Filipinas***

* [[15 de novembre]] de [[1935]] -  de [[1944]] : [[Manuel Quezon]]
* [[14 d'octobre]] de [[1943]] - [[14 d'agost]] de [[1945]] : [[José Paciano Laurel]]
*  de [[1944]] - [[28 de mai]] de [[1946]] : [[Sergio Osmeña]]
* [[28 de mai]] de [[1946]] - [[4 de julhet]] de [[1946]] : [[Manuel Acuña Roxas]]

*'Lista dels presidents de las Filipinas dempuèi l'independéncia dels Estats Units, lo 4 de julhet de 1946'''
Economia de Gabon

**[[Gabon]]** a un PIB per cápita qu'es lo triple de fòrça nacions de l'Africa subsaariana. E mai se per una nauta inegalitat en las intradas una ampla proporcion de la populacion es paura. Gabon dependèt de la lenha e del manganès fins que se descobriguèt petròli al començament dels ans 1970. Ara lo sector del petròli representa 50% del PNB e 80% de las exportacions. La produccion de petròli amendrís ara de lo sieu punt pus naut, de  barrils per jorn, en 1997. La casuda dels prèses del petròli en 1998 aguèt un impacte negatiu en los beneficis del govèrn e l'economia. 

En 1997 una mission del Fons Monetari Internacional critiquèt lo govèrn de Gabon per la siá excessiva despensa foguèsse del planejat en lo budgèt, en mai d'excessiva paissièra de prèstes al bòrd de la Banca Centrala e de la demòra dels procèsses de privatizacion.

Gabon a de grandas resèrvas de minerala de fèrre e de fusta. Autres recorses importants son lo petròli, lo manganès e l'urani.

## Nòtas & referéncias
Audrey Hepburn

**Audrey Hepburn**, nom artistic d**'Audrey Kathleen Ruston** (Ixelles-Elsene, Belgica, 4 de mai de 1929 – Tolochenaz, Soïssa, 20 de genièr de 1993), foguèt una actritz britanico-neerlandesa que realizèt la màger part de sa carrièra artistica als Estats Units. Sa beutat fragila e son elegància caracteristicas n’an fach una de las icònas del cinèma occidental. Foguèt tanben fòrça activa coma ambassadritz de l'UNICEF.

## Biografia
Nasquèt a Ixelles-Elsene, una comuna que fa partida de Brussèlas. Foguèt la filha unica d'una aristocrata d'origina olandesa, la baronessa Ella van Heemstra e d'un anglés, Joseph Victor Anthony Ruston, que trabalhava per un ostal important d'asseguranças, la que causa l'obligava a cambiar sovent de residéncia contra rasons de trabalh. Foguèt baptejada coma **Audrey Kathleen Ruston**.

## Qualques filmes
* 1961:* Breakfast at Tiffany's *
* 1957:*Love in the Afternoon*
* 1953:* Roman Holiday*

## Referéncias
Engue

L**'engue** es una partida del còrs entre la cuèissa e lo tronc.

L'adjectiu *inguinal* descriu çò de relatiu a l'engue.
Canha de Mar

**Canha de Mar** (*Cagnes-sur-Mer* en francés) es una comuna occitana de Provença situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia
Canha de Mar es una vila dau sud-èst d'Occitània, situada en riba de Mediterranèa, entre Sant Laurenç de Var e Vilanuòva e Lo Lobet. S'estend de lòng d'una baia qu'ofrís aperaquí quatre quilomètres de plaja, e mai es enrodada de còlas coma aquela dau castèu que plafona a 90 mètres d'altitud. Un fluvi costièr e lo sieu afluent principau la travèrsan : la Canha e lo Malvan.

Cinquena vila dau departament deis Aups Maritims, compren un vièlh borg medievau quilhat sus un puget dominat per lo castèu Grimaldi, una vila modèrna a sei pès e un vilatge de pescadors, sonat Lo Cros de Canha, en bordadura de mar.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna
* Pierre-Auguste Renoir i moriguèt lo 3 de decembre de 1919.

## Veire tanben

## Liames extèrnes

## Nòtas
Valàuria (Provença)

**Valàuria** (*Valàurio* [o *Balàurio* en lengadocian] en grafia mistralenca; *Vallauris* en francés) es una comuna d'Occitània, en Provença, dins lo departament deis Aups Maritims.

Valàuria es celèbra per sa terralha.

Lo gentilici es **valaurian -ana** (*valaurian -ano* en grafia mistralenca).

## Geografia

## Toponimia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna
* Maurici Girard (1830-?) capitani de marina e autor felibrenc.
* Pablo Picasso s'installèt a Valàuria de 1948 a 1955.
* Andrée Michel nascuda a Valàuria en 1920, era sociològa, feminista, anti-colonialista en anti-militarista. Escrivet mai d'un obratge de referencia.

## Veire tanben

## Liames extèrnes

## Nòtas
Marinhana

**Marinhana** (*Marignane* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

Entre lei ribas de l'Estanh de Bèrra e lo canau dau Ròve, Marinhana es la comuna onte se tròba l'Aeropòrt de Marselha Provença e la societat Eurocopter, premier fabricant d'elicoptèrs au mond.

Lo gentilici es **marinhanenc -a**.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben

## Liames extèrnes

## Nòtas
Karate

Lo **karatè** (prononciacion: ; 空Kara手te道dō) es un art marcial d’ataca e de defensa, d’origina ryukyuana, que consistís a concentrar tota la fòrça del còs en un endrech determinat. Atal doncas, es un art d’autodefensa amb un aspècte espiritual predominant.
## Origina e creacion
Lo karate se desvolopèt dins l’illa d’Okinawa, ont los ocupants japoneses avián enebit l’us de las armas.
Foguèt puèi introduch e espandit al Japon per Gichin Funakoshi.

Tre la siá creacion, l'objectiu de l'art aqueste ne foguèt d'arribar a que lo karateka (*id est* lo que practica lo *karate*) pòsca causar un damatge definitiu a l'adversari amb sonqu'un còp, *cop de punh*, *atemi* (valent a dire *palmada*) o *cop de pè*.

## Definicion
### Tecnicas
Lo karate (***kara***:*vuèg* e ***té***:*man*) o karate-do (***do***:*camin*, donc *lo camin de la man vuèja*) es una disciplina que se practica amb las mans vuèjas e desarmat. Los braces e las cambas s'entrainan amor de s'abastar las meteissas agilitat e poténcia que ne pòdon o poirián una arma reala. 
Mas se ne tracha subretot d'acostumar e lo còs e l'esperit amassa, per tal d' obténer un contaròtle total de la situacion e atal n'èsser capable e pro competent per s'acarar l'adversari amb l'educacion e la cortesia adeqüatas.

### Esséncia

L'esséncia, la quita esséncia, la quintaesséncia de totas las tecnicas utilizadas al *karate* se concentra dintre lo *[[kime]]*. 
S'agís d'una agarrida explosiva e subta que s'acompanha qualque ataca que siá (còp de punh, palmada, pautal, còp de pè o esquiva e parada e ca). S' una tecnica es pas acompanhada del *kime*, se pòt pas considerar coma n'èssent de *karate autentic*.
## Competicions
Coma espòrt de competicion, lo *karate* se devesís en doas *practicas* o *espròvas*:
* **[[Kumite]]**: es lo combat entre dos karatekas.
La *nòrma* o *règla* principala dins aquels combats es lo contaròtle del contacte fisic amb l'adversari.Una ataca (*atemi* o *còp de pè*) pòt causar fòrça prejudicis o damatges fisics al combatent que lo colpable n'es de tot biais e gaireben sempre desqualificat.
Atal doncas, los combats se ne caracterizan pas sonque per la velocitat de las accions mas tanben mai que mai per lor contaròtle efectiu.

* **[[Kata]]**: son una demostracion dels movements e dels cambiaments de posicion realizats adereng.
Totes los *kata* ne cabisson los elements essencials per l'emplec en totalitat del còs del practicant d'aicesta disciplina. Las tecnicas basicas dels *kata* ne son de parar e atacar amb los punhs, las mans o los pès, n'èssent tot aquò combinat dins una forma logica, coma s' en fàcia i aguèsse qualqu'un, qualqu' adversari, un autre *campion*.
## Ligams extèrnes

*  ''Escòla'' Wado Ryu... Fondator: n' Hironori Ohtsuka
*  ''Escòla'' Washinkai... Fondator: en Chris Thompson

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Vapor

Se nomena **vapor** lo gas que se pòt condensar a temperatura constanta, en n'aumentant la pression. Al contrari per convertir un gas non vaporós en liquid, n'i a pas pro en aumentar la pression, mas ne calrà aumentar la temperatura.
Plan d'Aubion

Lo **Plan d'Aubion** es un plan calcari d'Occitània, situat dins lei departaments de Vauclusa, deis Aups d'Auta Provença e de Droma. Es l'ancian site de lançament de missils nuclears balistics sòu-sòu de la Fòrça de dissuasion nucleara francesa.

Aquest plan calcari, d'una altitud mejana de 800&nbsp;m e traucat de baumas e d'avencs, es un grand bacin aquifèr que va de la Còla de Lura fins au Mont Ventor. Lei rius sosterranhs dau plan alimentan la fònt de Vauclusa.

Lo plan viu de l'agricultura (lavanda, espèuta, elevatge de cabras e de fedas), e mai dau torisme.

Lei comunas principalas dau plan son Saut e Sant Cristòu dins lo departament de Vauclusa, Sumiana dins leis Aups d'Auta Provença e Ferrassieras en Droma.
Economia d'Argeria

La produccion de petròli e sos derivats representa 30% del produch interior brut de l'economia d'Argeria. Lo país aviá unas resèrvas provadas de 161,7 bilions de pès cubics de gas natural, l'ochen país del mond amb mai resèrvas d'aquel combustible.

## Referéncias
Economia de la Republica Chèca

La Republica Chèca es un estat apertenent a la Union Europèa, nascut lo 1 de genièr de 1993, del desmembrament de l'anciana Checoslovaquia. L'economia de la Republica Chèca es actualament una de las pus desvolopadas e establas entre las democracias emergentas de Euròpa Centrala e Euròpa de l'Èst, e es fòrça integrada amb l'economia de la Union Europèa, especialament après accedir al blòc en 2004. 

Malgrat lo sieu sistèma financièr èsser demorat estable, la siá pichona economia, fòrça en dependent de las exportacions, demòra sensibla a las flotacions economicas de los sieus clients, principalament Alemanha. Quand l'Euròpa Occidental afrontèt una recession en fins de 2008, la demanda per produchs chècs amendriguèt e las exportacions e l'indústria sofriguèron casuda de dos digits. Coma resultat, lo produch intèrne brut queiguec 4.7% lo 2009.

## Referéncias
Campina Grande

**Campina Grande** es una vila de l'estat brasilièr de Paraíba. Sa populacion èra estimada a 371&nbsp;060 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 620,63&nbsp;km².
Sabará

**Sabará** es una vila de l'estat brasilièr de Minas Gerais. Sa populacion èra estimada a 134&nbsp;282 abitants en 2006. Sa superfícia totala es 303,6&nbsp;km².

Situada dins la region metropolitana de Belo Horizonte, a d'importants edificis istorics, coma la glèisa de Nòstra Dòna do Ó («Nossa Senhora do Ó»), de l'an 1717.
Economia de las Seichèlas

Dempuèi l'independéncia de las Seichèlas en 1976, la produccion per capita d'aquel pichon archipèla a crescut sèt còps quand la comparam als nivèls anteriors a l'independéncia. La creissença es estada impulsada pel sector toristic - qu'emplega près de 30% de la man d'òbra e provesís mai de 70% de las intradas en moneda fòrta -, e per la pesca del ton. Aqueles darrièrs ans lo govèrn a encoratjat los investiments estrangièrs amb l'intencion de modernizar los otèls e d'autres servicis.

Al meteis temps, lo govèrn i a fach d'esfòrces per redusir la dependéncia al torisme, en promovent lo desvolopament de la creacion d'animals, de l'agricultura, pesca, e de la fabricacion a pichona escala. Lo PIB cresquèt entre 7% e 8% dins lo periòde 2006-2007 a causa d'una creissença del torisme e a l'expansion dels bastiments d'otèls en aquel periòde. La creissença sofriguèt una retraccion de gaireben 9% en 2009 a causa de la casuda del torisme.

## Nòtas & referéncias
Canebiera

La **Canebiera** o **Canabiera** es una famosa avenguda dau centre de Marselha mesurant 1000&nbsp;m, que va dei Reformats au Pòrt Vièlh e englòba, despuei 1928, la carriera Noalhas.

Dins lo temps, un cors d'aiga nomenat *Lacidon* ragèt dins aqueu quartier de la Vielha Marselha, puei de camps de canebe foguèron plantats per la fauriá de veus e de cordatges. Es d'aquí que ven lo nom de *Canebiera*.

Lo nom es estat afrancesat en *Cannebière* puei *Canebière*. Si pòu ausir la *Canèbe* en francés popular de Marselha per nomenar aquela avenguda.
Abditomys latidens

Lo genre ***Abditomys*** compòrta pas qu'una sola espècia, un rosegaire de la familha dels murids :
***Abditomys latidens***, es una espècia endemica de las Filipinas que se tròba sus l'illa de Luçon, dins las montanhas.

## Ligams extèrnes
Sites de referéncias taxinomicas :
*Genre :
** 
** 
** 
*Espècia :
** 
** 
** 
**
Aethomys

Lo genre ***Aethomys***, nomenat *rats de las ròcas* coma los Aconaemys, compren las espècias de rosegaires seguents :
*  *[[Aethomys bocagei]]* (Thomas, 1904)
* *[[Aethomys chrysophilus]]* (de Winton, 1897) - rat daurat (Africa negra)
* *[[Aethomys granti]]* (Wroughton, 1908)
* *[[Aethomys hindei]]* (Thomas, 1902)
* *[[Aethomys kaiseri]]* (Noack, 1887)
* *[[Aethomys namaquensis]]* (A. Smith, 1834)
* *[[Aethomys nyikae]]* (Thomas, 1897)
* *[[Aethomys silindensis]]* Roberts, 1938
* *[[Aethomys stannarius]]* Thomas, 1913
* *[[Aethomys thomasi]]* (de Winton, 1897)

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
*
La Valeta (Provença)

**La Valeta** (*La Valette-du-Var* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. 

Lo gentilici es **valetenc -a**.

## Geografia

## Toponimia
*La Valeta* es lo diminutiu, amé lo sufixe *-ĭtta*, dau latin *vallis*, vau ; o pus exactament los resultats, perqué es una formacion medievala.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Vèire tanben
* Comunas de Var

## Liames extèrnes

## Nòtas
Beç

Los **beces**, o los **bedoths**, son d'arbres del genre *[[Betula]]* e de la familha de las Betulacèas. 

Son comuns en Euròpa e butan generalament sus las tèrras pauras e sovent siliciosas, fins a 2000&nbsp;m d'altitud, e dins las regions articas. Los beces son de plantas pionièras que constituisson sovent la premièra formacion arborada de la reconquista o de la colonizacion de landas per los bòsques. Aiman mai los sòls puslèu acids e umids. Los beces forman de bòsques sonats beçada, beçareda, beceda, becet, beçosa...

Sa rusca blanca, lissa e brilhanta porta mantuna tacas negras, sovent acompanhadas de crebassas.
Existisson quatre espècias de beces en Euròpa, amb doas fòrça espandidas : *Betula pendula* e *Betula pubescens*, e dos arbrilhons de las regions articas : *Betula nana*, e *Betula humilis*. Se trapan tanben de beces en Asia e en America del Nòrd.
En clima temperat, los beces vivon mens longtemps (30-40 ans), mas pus al nòrd (Suècia, Finlàndia, Siberia, etc.) pòdon viure fins a 100 ans e mai.

Es un arbre caducifòli que florís d'abrial a mai. Lo beç es fòrça conegut per sa rusca blanca, lissa e brilhanta, sas fuelhas pichonas coloradas de tintas verd clar al  printemps e jaune a l’auton. Sa color blanca es deguda a la betulina, son principal constituent. Lo pòrt del brancum es sovent quilhat e relativament aerat, que filtra la lutz en estiu. Lo beç es considerat coma un bèl arbre d'ornament e sas caracteristicas li permeton de s'adaptar a tot tipe de jardin. Sas inflorescéncias son de catons alongats de  de longor, quilhats puèi pendents pels mascles e de  quilhats per las femes. Sos fruits sont de samaras agropats en catons. Aquel arbre de la rusca blanca pelada pòt aténher 20 a  de naut e fins a  de diamètre a la basa. Las raices dels beces son pauc prigondas. 
## Las diferentas espècias
thumb|right|250px|Un beç (''Betula pendula'') en ivèrn
* *[[Betula pubescens ssp. pubescens]]* Ehrh.
* *[[Betula pubescens ssp. tortuosa]]* (Ledeb.) Nyman
* *[[Betula alleghaniensis]]* Britt.
* *[[Betula borealis]]* Spach
* *[[Betula jarmolenkoana]]* Goloskokov
* *[[Betula kirghisorum]]* Sawicz 
* *[[Betula lenta]]* L.
* *[[Betula minor]]* (Tuckerman) Fern.
* *[[Betula murrayana]]* Barnes et Dancik
* *[[Betula nana]]* L.
* *[[Betula neoalaskana]]* Sarg.
* *[[Betula nigra]]* L.
* *[[Betula occidentalis]]* Hook.
* *[[Betula papyrifera]]* Marsh.
* *[[Betula pendula]]* Roth
* *[[Betula platyphylla]]* Sukatschev
** *[[Betula platyphylla var. japonica]]* (Miq.) Hara
** *[[Betula platyphylla var. kamtschatica]]* (Regel) Hara
* *[[Betula populifolia]]* Marsh.
* *[[Betula pubescens]]* Ehrh.
* *[[Betula pumila]]* L.
* *[[Betula schugnanica]]* Litv.
* *[[Betula uber]]* (Ashe) Fern.
* *[[Betula utilis]]* D.Don, 1825

## Referéncias
Asia

**Asia** (var. **Àsia**) es lo continent pus grand e pus poblat del mond. Ocupa 8,6% de la superfícia totala de la Tèrra (o 29,4% de las tèrras) e, amb aperaquí 4 miliards de personas, conten mai de 60% de la populacion mondiala actuala.

Mai que mai situada dins los emisfèris nòrd e èst, Asia es tradicionalament definida coma una partida d'Eurasia –amb l'extrèm oèst confrontat per Euròpa –mai a l'èst per lo canal de Suèz, los monts Orals, e al sud per las montanhas de Caucàs, la mar Caspiana e la mar Negra. Es bordada a l'èst per l'ocean Pacific, al sud per l'ocean Indian, e al nòrd per l'ocean Artic.

De per sa talha e diversitat, Asia –un toponim datat de l'Antiquitat– es mai un concèpte cultural incorporant un grand nombre de regions e pòbles qu'una entitat fisica omogenèa.

## Referéncias
Gela

**Gela** (*Gela* en Italian, *Gela* en Sicilian) es ciutat de la region autonoma de Sicília, Itàlia de la Província de Caltanissetta.
Jon Juaristi

220px|thumb|Jon Juaristi
**Jon Juaristi Linacero**, nascut a Bilbao en Biscaia en 1951 es un escrivan, poèta, romancièr, ensagista e traductor basc, qu'escriu en lenga basca e espanhòla.

## Biografia
Filh d'un entrepreneire de classa mejana, es lo mai grand de sèt fraires d'una familha nacionalista basca. Estudièt al collègi San Nicolás de Bilbao ont se creèt la primièra ikastola dins lo decenni de 1950 e, après lo cambiament de residéncia per rason professionala del sieu paire, estudièt al primièr collègi de l'Opus Dei a Leioa. A 11 ans comencèt d'estudiar lo basc de sa pròpria iniciativa, alavetz que al sieu ostal se parlava pas e a 13 ans se separèt de la siá familha e comencèt de viure a cò dels sieus grands parents. A 16 ans s'incorpòrèt dins ETA jos l'influéncia del sieu cosin, que fasiá partida d'un comando d'ajuda als liberats de l'organizacion e après aver legit lo libre*Vasconia: análisis dialéctico d'una nacionalidad*, de Federico Krutwig.

Pendent la siá adolescéncia militèt a ETA, ont la siá accion mai importanta foguèt de metre en contacte ETA amb los cercles carlistas afrontats al regim de Francisco Franco a causa de la percaça del pretendent Carlos Hugo de Borbó-Parma. Ja a l'Universitat, s'integrèt dins una scission obrièra (pas nacionalista) e minoritària d'ETA ETA VI Assemblada, qu'en 1973 se fusionaria amb la trotskista LCR. Fichat per la polícia, abandonèt la siá vila mairala per estudiar la Filologia Romanica a Sevilha, puèi passèt un doctorat a l'Universitat de Deusto. D'aquela universitat ne'n foguèt expulsat en 1972 "per agitacion" mas foguèt tornarmai admés l'annada seguenta. En aquela epòca passèt qualques periòdes en preson per "faches leugièrs", e foguèt condemnat pel Tribunal d'Òrdre Public

En 1974 abandonèt la LCR e lo militantisme d'extrèma esquèrra, en renonciant gaireben completament a l'activitat politica. Comencèt la siá activitat professionala d'en primièr coma professor d'ikastola e mai tard, en 1977, coma professor d'institut. Tre 1980, e après prenguèt de posicions diferentas del nacionalisme de la siá adolescència, s'afilièt al Partit Comunista d'Espanha (PCE) en un moment qu'èra en plen procès d'unificacion amb Euskadiko Ezkerra, causa que donarà luòc a un nòu grop socialdemocrata que refusava activament la violéncia. L'abandonèt en 1986, decebut que EE pactegèsse pas amb los socialistas après las eleccions al Parlament Basc de 1986. En 1987 dintrèt al Partit Socialista Obrièr Espanhòl, segon las siás pròprias paraulas, per "imperatius etics", en afirmant a las siás memòrias que lo fach concrèt que lo portèt a s'afiliar foguèt un gèst testimonial a causa de l'atemptat d'un gropuscul *abertzale*, lo comando Mendeku, contra l'Ostal del Pòble del PSOE de Portugalete,  que i moriguèron cremats dos militants socialistas.

## Òbra
* *Lo Bòsc Originari. Genealogias miticas dels pòbles d'Euròpa* (*El Bosque Originario. Genealogías míticas de los pueblos de Europa*)
(...)

## Nòtas
La Valeta (omonimia)

**La Valeta** pòt èsser
* La Valeta (Provença)
* La Valeta en Carcassés
* Sent Marçau de Valeta en Perigòrd
* La Valeta (Nauta Garona)
* La Valeta (Malta)
Pus

Lo **pus** es una substància blanca o jauna producha pel còrs pendent los procèssus infeccioses. Un abscès es una acumulacion de pus dins un teissut barrat. Una colleccion visibla de pus jos l'epidèrma se sona *pustula* o *gra*. Lo pus es produch per de cellulas blancas mòrtas o vivas que viatjan als espacis intercellulars a l'entorn de las cellulas afectadas. Lo pus se compausa, principalament, de microorganismes mòrts, de globuls blancs mòrts, e de rèstas de teissuts damats.
Enya

**Eithne Patricia Ní Bhraonáin**, pus conoscuda per son nom d'artista **Enya** (Gaoth Dobhair, 17 de mai de 1961) es una famosa cantaira new age irlandesa. Canta en gaelic irlandés, en anglés, e quitament de còps un pauc en latin. En Occitània, foguèt revelada pel tube (en anglés) *Orinoco Flow (Sail Away)* al debut de l'annada de 1989. Es la sòrre de la cantaira Moya Brennan del grop Clannad. 

## Discografia

* *Fuaim* (1982, Clannad)
* *Enya* (1986) 
* *Watermark* (1988) 
* *Shepherd Moons* (1991) 
* *The Celts* (1993) 
* *The Memory of Trees* (1995) 
* *Paint the Sky with Stars: The Best of Enya* (1997) 
* *A Day Without Rain* (2000) 
* *Amarantine* (2005)
* *And Winter Came...* (2008)
* *The Very Best of Enya* (2009)
* *Dark Sky Island* (2015)

## Tèmas e cançons mai coneguts en Occitània
* *Orinoco Flow (Sail Away)* (1989)
* *Storms in Africa part 2* (1989)
* *Caribbean blue* (1992)
* *Book of days* (1992)
* *May it be* (2002)
* *Boadicea* (2004)
* *Amarantine* (2005)
* *Trains and winter rains* (2008)
* *The Humming* (2015)

## Vejatz tanben
* Moya Brennan
* Clannad

## Ligams extèrnes
*  Enya.com
Leitza

**Leitza** es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
## Istòria
Leitza qu’èra deu ducat de Gasconha originau.
Extremadura

**Extremadura** pòt designar doas regions diferentas:
* Extremadura (Espanha) (en espanhòl *E*'x**tremadura'')
* [[Extremadura (Portugal)]] (en portugués ''E**s*'tremadura*)
Extremadura (Portugal)

**Extremadura** (en portugués *E*'s*'tremadura*) es una region istorica de Portugal, al centre-oèst del país. Sa vila principala es Lisbona.
Mandat politic

Lo **mandat politic** es la durada al cors de laquala un elegit exercís sa responsabilitat.

## Mandats politics en França
* Mandat del conselhièr municipal e del Cònsol : 6 ans
* Mandat del conselhièr General (departament) : 6 ans
* Mandat del conselhièr Regional e President del conselh regional (region) : 6 ans 
* Mandat del Deputat a l'Assemblada Nacionala : 5 ans
* Mandat del senator : 6 ans (9 ans abans la reforma de 2003, 5 ans per los elegits al moment de las eleccions de 2008) http://www.senat.fr/role/senate.html
* Mandat del President de la Republica : 5 ans
* Mandat de l'Eurodeputat : 5 ans

## Mandats politics en Belgica
* Mandat del conselhièr comunal, dels échevins e del borgmèstre : 6 ans
* Mandat del conselhièr provincial : 6 ans
* Mandat del deputat regional o comunautari : 5 ans 
* Mandat del deputat federal : 4 ans
* Mandat del senator : 4 ans
* Mandat de l'eurodeputat : 5 ans

## Mandats politics en SoÏssa
## Vejatz tanben
* mandat imperatiu e mandat representatiu
Comuna francesa

En França, la **comuna** (en francés: *commune*) es una division territoriala, la circonscripcion administrativa e collectivitat territoriala mai pichona del territòri. Una comuna correspond generalament al territòri d'una vila o d'un vilatge. Sa superfícia e sustot sa populacion pòdon variar considerablament (la pus poblada, París, possedís mai de dos milions d'abitants, las mens pobladas un (Ròchaforchaa, en Occitània) o zèro. Çaquelà, las comunas de París, Lion e Marselha son de comunas francesas subdevesidas en arrondiments. E existisson las seccions comunalas e las comunas delegadas.

Al 1èr de genièr de 2019, existissiá  comunas en França (dont 129 otramar) que cobrissián l'integralitat del territòri francés (a l'excepcion de Wallis e Futuna e de qualques territòris sens populacion permanenta), çò que representa environ la mitat del nombre total de comunas dins l'Union Europèa.

La lista seguenta recapitula lo nombre de comunas per departament o comunautat d'otramar. D'un biais general, los departaments situats al nòrd e a l'èst de França comptan mai de comunas que los situats al sud e a l'oèst. Los departaments e comunautats d'otramar tanben son largament mens devesits que los de la França metropolitana. Enfin, París e los departaments de sa pichona corona, del fach de lor talha pichona, ne còmptan fòrça mens.

## Referéncias
Ans 80

| 
**** | 




../.. | Ans 60 | Ans 70 | **Ans 80** | Ans 90 | Ans 100 | ../..



80 | 81 | 82 | 83 | 84 | 85 | 86 | 87 | 88 | 89

----
*Los *'ans 80*' designan sovent los [[ans 1980]] fins a1989.*

### Eveniments
[right|thumb|350px|Porcion reconstrucha del [limes de Germania]]
* Conquista dels Camps Decumates per Roma. Construccion del limes de Germania.
* Batalha del mont Graupius
* Primièra Guèrra dels Daces.

### Personatges significatius
* Antonius Saturninus
* Clamenç Ièr
* Decebal
* Dion de Pruse
* Domician
* Luc (evangelista)

## Invencions, descobèrtas, introduccions
* Invencion per Eron d'Alexàndria de l'eolipila, primièra maquina de vapor e de reaccion.
* En China, primièra mencion de la pompa de godets permetent d’elevar de tèrra o d’aiga.
* La ret rotièra romana es perlongada en Grand Bretanha fins a las frontièras d'Escòcia.
Mehmed VI Vahidettin

**Mehmed VI Vahidettin** (1861-1926) foguèt l'ultim soudan de Empèri Otoman, abans la republica, entre 1918 e 1922.
Abrawayaomys ruschii

Lo genre ***Abrawayaomys*** compòrta pas qu'una sola espècia, un rosegaire de la familha dels murids :
***Abrawayaomys ruschii***. Es una espècia terrèstra d'America del Sud, coneguda solament dins dos estats de Brasil e en Argentina dins los bòsques tropicals e subtropicals .

## Nòtas e referéncias
 

## Ligams extèrnes
* (port.) article amb fòto 
* 
* 
* 
*
Abrocoma

Lo genre *[[Abrocoma]]* compren las espècias dels pichons rosegaires originaris de la Cordilhièra dels Andes, apelats tanben **rats chinchilhas**.

## Lista de las espècias
* *[[Abrocoma bennettii]]* Waterhouse, 1837
* *[[Abrocoma boliviensis]]* Glanz e Anderson, 1990
* *[[Abrocoma cinerea]]* Thomas, 1919

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
* 
Fòtos :
* ''Abrocoma bennettii''
*Abrocoma boliviensis
* ''Abrocoma cinerea''
Partit Independentista Puertorican

[thumb|205px|[Bandièra del PIP.]]
Lo **Partit Independentista Puertorican** (*Partido Independentista Puertorriqueño* en espanhòl) (PIP) es un partit puertorican membre de l'Internacionala Socialista e de la COPPPAL que milita per l'independéncia de Puerto Rico a respècte dels Estats Units d'America.

Son president actual es Rubén Berríos.

## Direccion politica

* Ruben Berrios Martinez, president, ancian senator, president de l'Internacionala Socialista
* Maria de Lourdes Santiago, vicepresidenta, senatritz
* Manuel Rodriguez Orellana, secretari a las relacions amb l'America del Nòrd
* Fernando Martin Garcia, president executiu 
* Juan Dalmau Ramirez, secretari general e comissari electoral
* Roberto Ivan Aponte Berrios, secretari a l'organizacion municipala
* Edwin Irizarry Mora, secretari als afars economics
* Jessica Martinez
* Jorge Fernandez Porto
* Luis Roberto Piñero
* Victor Garcia San Inocencio
* Juan Rodriguez
* Vance Thomas
* Hector Gonzalez Pereira

## Ligams

*Lo sit oficial
Chifras de populacion en França

En França, per las operacions de recensament, l'INSEE a definit mantun indicator de populacion que permeton de rendre compte de la dobla domiciliacion de cèrtas personas, per poder estudiar aqueste fenomèn e de ne téner compte dins las politicas d'amainatjament. Es per aquò que cada comuna, en França, a pas solament una sola chifra de populacion, mas mantuna.

## Aspècte estatistic
Las chifras donadas per l'INSEE per una comuna son :
* la **populacion municipala** compren las personas qu'an lor residéncia abituala sul territòri de la comuna ;
* la **populacion comptada a despart**, principalament las personas demorant dins cèrtas collectivitats (internats, casèrnas, espitals, covents, presons…) ;
* la **populacion totala**, soma de las doas precedentas ;
* los **comptes dobles**, un sosensemble de la **populacion comptada a despart**, comptant los abitants qu'an un autre luòc de residéncia (autrament dich, que fan partida de la populacion municipala d'una autra comuna) ;
* la **populacion sens comptes dobles**, qu'es la populacion totala demenida dels **comptes dobles**.

La populacion sens comptes dobles es doncas totjorn superiora o egala a la populacion municipala, e inferiora o egala a la populacion totala. Dempuèi 2004, las nocions de populacion municipala e de populacion sens comptes dobles son identicas.

Per comprene convenablament la populacion d'una aglomeracion, d'un gropament de comunas, d'un departament o d'una region, s'utiliza la **populacion sens comptes dobles**.

## Aspècte legislatiu
Los resultats dels recensaments son oficializats per decret.

La nocion de **populacion legala** es utilizada en drech. Al sens larg, designa l'ensemble de las chifras oficializats. Dins un sens restrench, designa :
* per una comuna, la **populacion totala** ;
* per un canton, un arrondiment, un departament o una region, la soma de las **populacions sens comptes dobles**.

La **populacion totala** es la qu'es presa en compte dins l'aplicacion de las leis e dels règlaments a las collectivitats (en particular per las questions budgetàrias e fiscalas).

En revenge, es la **populacion municipala** que determina lo nombre de conselhièrs municipals e lo mòde d'escrutinh de las eleccions municipalas.

## Nòtas e referéncias

## Ligams extèrnes

*  Las definicions oficialas sul site de l'INSEE
*  « Per comprendre lo recensament de la populacion »
*  Las donadas del darrièr recensament
*  Populacion en chifras
*  Populacion de las comunas de França de mai de 2000 abitants
Abrocomidae

La familha dels **Abrocomidae** recampa los rat-chinchilhas.

Un sol  subsistís al jorn d'uèi :
* *[[Abrocoma]]* Waterhouse, 1837 - rat-chinchilhas

## Vejatz tanben
## Ligams extèrnes
* 
* 
*
Apoidea

La  **Apoidea** (o dels ***apoïdes***), dins l' dels imenoptèrs, acampa los insèctes tanben apelats las **abelhas**.

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
*
Lo Capaironet Roge

[thumb|right|225px|Lo Capaironet Roge e lo [lop, per Gustave Doré.]]
**Lo Capaironet Roge** (var. **Lo Chapaironet Roge**) es un conte popular europèu que n'existisson de variantas nombrosas. Es estat transcrich, entre d'autres, per Charles Perrault en francés *(Le Petit Chaperon rouge)* e los fraires Grimm en alemand *(Rotkäppchen)*. Encara qu'es considerat coma un conte per de mainatges, conten d'elements referents a la violéncia, lo sèxe e lo canibalisme. L'istòria se centra dins lo contrast entre lo mond luminós e segur del vilatge e lo mond escur del bòsc, una antitèsi tipicament medievala. 

Foguèt publicat per lo primièr còp en 1697 dins *Les Contes de ma mère l'Oye (Los Contes de ma maire l'Auca)*.
Ubatuba

**Ubatuba** es una vila de l'estat brasilièr de São Paulo. Sa populacion en 2022 èra de  abitants. Sa superfícia totala es 712,1&nbsp;km².

## Referéncias
Macarel.org

**Macarel.org** (de legir "*Macarèl*") es una consòrcia que sa tòca es de promòure la cultura occitana. La consòrcia ten una botiga a Montpelhièr. La botiga prepausa tanben de produches que de mestierals e creators d'Occitània fabregan.

## Produches
*Vestits
*Bandièras
*Pegasolets
*Accessòris

## Retraches de produches

Imatge:Cravate.jpg|Carbata amb la crotz occitana.
Imatge:Autocollant oc.jpg|Un pegasolet

## Vejatz tanben
### Ligams extèrnes
Sit oficial : http://www.macarel.org/
Peruíbe

**Peruíbe** es una vila de l'estat brasilièr de São Paulo. Sa populacion èra estimada a 65&nbsp;256 abitants en 2006. Sa superfícia totala es 326,2&nbsp;km².
Societat de Lingüistica Aragonesa

La **Societat de Lingüistica Aragonesa** o **SLA** (en aragonés SLA: ***Sociedat de Lingüistica Aragonesa***) es una associacion que se dedica a la promocion de la lenga aragonesa e ribagorçana a travèrs de l'investigacion scientifica en lingüistica. Se fondèt en 2004. 

La motivacion de la creacion de l'SLA es l'ambicion d'un trabalh scientific d'auta qualitat: se presenta coma una alternativa au trabalh dau Consello d'a Fabla Aragonesa (CFA) que, segon l'SLA, presentariá de grandei mancanças de rigor. 

L'SLA elabòra una codificacion de l'aragonés, dicha grafia SLA, qu'es un modèl diferent de la grafia d'Òsca promoguda per lo Consello d'a Fabla Aragonesa (CFA). La grafia SLA se preocupa de la connexion de l'aragonés amb lei nòrmas deis autrei lengas romanicas, especialament aquelei dau catalan e de l'occitan. Es la basa d'una possibla estandardizacion futura de l'aragonés que prendriá en còmpte una conoissença seriosa de la dialectologia aragonesa e que seriá una alternativa au modèl d'"aragonés comun" dau CFA, estimat artificiau per l'SLA.

L'SLA edita la revista *[[De Lingva Aragonensi]]* amb la volontat de melhorar e dinamizar lei publicacions scientificas subre l'aragonés e lo ribagorçan.

Tanben lei lingüistas de l'SLA participan regularament a divèrs collòquis e revistas internacionaus de lingüistica.

Lo president de l'SLA es lo lingüista de Binéfar Xavier Tomás Arias.

## Vejatz tanben
### Liames intèrnes
* Aragonés: Codificacion
### Liames extèrnes
* Pagina web de l'SLA
Caxambu

**Brasil** es una vila de l'estat brasilièr de Minas Gerais. Sa populacion èra estimada a 24&nbsp;079 abitants en 2006. Sa superfícia totala es 100,2&nbsp;km².
Tièla

La **tièla** o **tièla a la setòria** es una de las especialitat mai famosa de la cosina setòria.   

## Istòria
Son nom ven dau plat emplegat per la far còire, *la tielà* derivat dau latin tegelium, "çò que cobrís".

La tiėla èra un biais pels paisans o pescaires d'aver un repais complet que se podiá conservar d'unes jorns. Se tròba un plat semblant en Itàlia, la "tiella di Gaeta" que deriva de las empanadas d'Espanha. En efiėch los espanhòls contrarotlavan lo país de Gaeta entre los sègles XVI e XVII. La recèpta de la tiėla setòria diferís pasmens d'aquesta tant dins son format que dins la composicion de sa farça que deriva dels tradicionals ragostes de pofre lengadocians.

Adriana Pagès foguèt la primièira a la commercializar en 1937.

## Compausicion
Es una mena de torta de color iranja, qu'es garnida amb de pofre, e de salsa tomata. La pasta es una pasta de pan. Se manja tebesa o freja. Se pòt crompar a Seta e dins los vilatges dau pais de Taur dins de Tielariás.
Musulman

Un **musulman** (al femenin **musulmana**) pòt èsser:
* un fidèu de l'islam.
* un musulman (Bòsnia), membre d'una populacion eslava de Bòsnia que sa religion tradicionala es l'islam.
Glèisa (edifici)

thumb|Catedrala de Santa Cecília d'Albi
[thumb|La glèisa d'[Orosí, Còsta Rica.]]
[thumb|Gospel Revival Church, la "Glèisa dau Reviscòu de l'Evangèli", a [Ruiru en Kenya]]

La **glèisa** es un luòc de culte dedicat a la pregària, l'adoracion o d'autrei servicis religiós, dins la religion crestiana en generau, mai que mai dins l'ortodoxia e lo catolicisme (lo protestantisme utiliza puslèu lo mot temple).

## Nòtas

## Referéncias
[right|thumb|La glèisa vielha de 800 ans de Termunterzijl, au nòrd dei [Païses Basses|País Bas]]
[thumb|right|La [catedrala de Sant Basil a Moscòu, en Russia]]

[right|thumb|La glèisa de la [Sagrada Familha concebuda per Antoni Gaudí, a Barcelona, ai País Catalans]]

[right|thumb|La [catedrala dau Crist Sauvador a Moscòu, en Russia ]]
Glèisa

Una **glèisa** (var. **egleisa**, **glèia**, **gleisa**) pòt èsser:
* una glèisa coma assemblada de fidèus;
**en particular, la Glèisa Catolica Romana;
* una glèisa coma edifici.
Ortodoxia (omonimia)

L**'ortodoxia** pòt èsser:
* la Glèisa Ortodòxa, una branca dau cristianisme que se basa sus *sèt* concilis ecumenics.
* lei Glèisas Ortodòxas Ancianas (non calcedonianas, miafisitas), una branca dau cristianisme que se basa *quatre* concilis ecumenics.
* l'ortodoxia coma concèpte generau d'una "opinion drecha".
James Michel

**James Alix Michel** (n. 1944) professor e òme politic, es lo president actual de las Seichèlas.

Michel comença la siá vida professionala coma professor mas dempuèi la dubertura de l'illa al torisme après lo bastiment d'un aeropòrt internacional a Mahé en 1971, Michel a cambiat a aquela activitat mai lucrativa. Politicament, intègra lo Partit Popular Unit de las Seichèlas de France-Albert René pauc abans l'independéncia del 29 de junh de 1976.

Michel se manten en l'ombra de René durant tota la siá carrièra politica. Après lo còp d'estat pacific que depausèt France-Albert René del poder lo 5 de junh de 1977, Michel ocupa los luòcs ministerials mai importants, coma l'economia. Michel ensaja tanben de promòure e desvolopar una democracia pus dubèrta. En 1993, las primièras eleccions liuras debanan après la paissièra del poder del president René. Los resultats d'aquela democratizacion son pas plens: la premsa contunha d'èsser contarotlada e las eleccions probablament quicòm manipuladas. Aital, las presidencialas del 2001 e las legislativas de 2002 aurián pogut benlèu s'inclinar en favor del cap de l'oposicion Wavel Ramkalawan e lo sieu *Partit Nacional des Seychelles* (Partit Nacional de Seichèlas).

En 1996, Michel es nomenat vicepresident de France-Albert René e li succedís lo 14 d'abril de 2004. Lo nòu president li cal encarar la crisi budgetària que menaça l'archipèla: lo torisme contunha d'èsser lo motor principal de l'economia mas l'Estat, per desvolopar las siás infrastructuras, s'assumiguèt un prigond deficit budgetari.
Émile Lahoud

**Émile Geamil Lahoud** (n. 1936) militar (general) de religion crestiana maronita, foguèt president de Liban entre 1998 e 2007.
Estrech de Bering

L**'estrech de Bering** (en anglés *Bering Strait*, en rus *Берингов пролив*, *Béringov proliv*) es lo passatge marin situat entre lo cap Dejnev en Asia extèma orientala, e lo cap del Prince de Galas, qu'es lo punt mai occidental d'America; es a dire que dessepara Siberia d'Alaska, o çò qu'es parièr, Russia dels Estats Units.

Ten una largor de 85&nbsp;km e una fonsor de 30&nbsp;m a 50&nbsp;m. Religa la mar dels Chokchis (part de l'ocean Artic), al nòrd, amb la mar de Bering (part de l'ocean Pacific), al sud. Al mitan de l'estrech se trapan  las illas Diomède.

Recep  son nom de l'explorador rus d'origina danesa Vitus Bering, que foguèt lo primièr que lo traversèt en 1728. 

Segon una ipotèsi, lo primièr poblament uman d'America venguèt d'Asia en traversar l'estrech de Bering, durant la darrièra epòca glaciària.

Existís un projècte de bastir un pont (nomenat  *Pont Intercontinental de la Patz*) o un tunèl sosmarin per religar Siberia e Alaska a travèrs de l'estrech.
Trenèl

Lo **trenèl** o **tripons trenèls** es una especialitat del país de Milhau en Avairon. Son las tripas de feda o d'anhèl que forman una bòla que se tampa amb de fial. Lo dedins d'aquela bòla se compausa de tripas, talhadas en bocinets e de cambajon.

Imatge:Trenel.JPG|Trenèls 
Imatge:Trenel2.JPG|Un trenèl
Imatge:Trenel4.JPG|Trenèls
Cosinièr

Lo **cosinièr** (var. **cosinier**, **coisinier**), al femenin **cosinièra** (var. **cosiniera**, **cosinèira**, **coisiniera**...) es la persona que fa la cosina. Pòt trabalhar dins un restaurant classic o dins un restaurant de collectivitat. Son mestièr consistís a far la cosina per d'autras personas. Un cosinièr deu èsser afogat e curiós, deu possedir un cèrt sens artistic per realizar los plats. Coratjós e dotat d'una bona condicion fisica, deu suportar d'oraris pesucs e de condicions de trabalh fatigantas.
Viu, rapid e eficaç, fa pròva d'òrdre e de metòde per se pas daissar desbordar; se preocupa de la netetat e de l'igièna.

Citacion d'un cosinièr: « Qualqu'un que li agrada pas de manjar pòt pas far aquel mestièr ».
Vélomagg

**Vélomagg** es lo nom d'un servici de locacion de vèlo dins la vila de Montpelhièr lançat en 2007. Actualament i a 19 estacions dins lo centre de la vila situadas a costat de las estacions de tram. Dins lo futur, es previst un total de 1000 vèlos e de 50 estacions. 

Lo còst d'un vèlo es de 700&nbsp;€ per la societat TaM, son pes es de 17&nbsp;kg mercé a seu encastre en alumini. Lo vèlo es equipat d'una desca endavant e d'un pòrtabagatges endarrièr. Lo vèlo es acabalat amb un doble sistèma antiraubariá.

## Ligams extèrnes
* Sit de la TaM
L'occitan tout de suite

**L'occitan tout de suite** es  un libre escrich per Jòrdi Escartin. Es un metòde per aprene l'occitan. Lo libre es explicat en lenga francesa. I a 160 paginas amb a la fin un lexic francés-occitan e occitan-francés de 1000 mots. La tòca del libre es de comprene l'occitan aviat, en 2 a 3 setmanas, ditz lo libre.
José Figueroa Alcorta

**José Figueroa Alcorta** (1860-1931) avocat e òme politic, foguèt president d'Argentina entre 1906 e 1910.
Obelix e companhiá

**Obelix e companhiá** es la vint-e-tresena benda dessenhada de la seria d'Asterix lo gallés, de René Goscinny (scenari) e Albert Uderzo (dessenh), publicada en 1976 dins lo setmanièr francés "Le Nouvel Observateur" puèi publicada en libre en 1976. Lo títol en francés es : "Obélix et compagnie". La traduccion en occitan es de Cantalausa.

Istòria : Caiús Saugranús, un roman prepausa a Cesar de balhar lo lucritge als gallés : "Es plan simple Cesar : lo lucre, los escuts....Aquò òc, los aflaquirà, aquò los ocuparà, de ventremòis que ne farem". Espèra aital aflaquirà los gallés en crompant de men-hir a Obelix.
Asterix (personatge)

**Asterix** es lo nom d'un personatge de benda dessenhada, creat per René Goscinny e Albert Uderzo. Es l'eròi de la benda dessenhada del meteis nom: Asterix lo gallés.

La descripcion en prefaci de la benda dessenhada ditz: