open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Martin Luther

**Martin Luther** (1483–1546) que ho un religiós e un teologian alemand deu començament deu sègle XVI e un deus iniciators de la Reforma protestanta.

## Biografia

Martin Luther que vadó a Eileben (Saxònia). Qu'estudiè dens las vilas de Mansfeld, Magdeburgo e Eisenach abans d'entrar dens l'Universitat d'Erfurt. A partir de 1505 que's hè monge e, arron, en 1507, que ho ordenat prèste de la Glèisa Catolica; a partir de 1508 qu'ensenhè la teologia a l'Universitat de Wittenberg e a la medisha epòca que viatgè a Roma on e comencè a estar decebut per la Glèisa Catolica e las soas practicas (com, per exemple, la venta d'indulgèncias. Qu'arrecebó lo grad de doctor de la Glèisa Catolica en 1512. 

En 1517 que placardè las soas 95 Tèsis suu portau de la glèisa de Wittenberg, trencant autau dab la Glèisa Catolica e marcant atau la vaduda deu protestantisme.

A maugrat d'estar membre de la Glèisa Catolica, aquesta institucion que condemnè las soas tèsis e que'u excomuniè en 1521. En 1522 que tradusí la Bíblia en alemand (tribalh qui debutè l'estandardizacion d'aquesta lenga). Après aver trencat dab la Glèisa Catolica, que's podó maridar dab Caterina de Bora.

## Referéncias

* Martin Luther – Eine Bibliographie
Alexandre Vinet

**Alexandre Rodolphe Vinet** (n. 1797, m. en 1847) foguèt un teologian protestant soís del sègle XIX.
Théodore de Bèze

**Théodore de Bèze** o **de Besze**) (24 de junh de 1519 a Verzelai en Borgonha - 13 d'octobre de 1605 Genèva) foguèt un umanista e un teologian protestant francés.

## Òbras
* *Confession de la foi chrétienne* (1560)  
* *Tractationes theologicae* (1570-82)
* *Vita Calvini*, (1564)  
* *Histoire eclésiastique des Églises réformées au royaume de France*. (1580). 
* *De haereticis a civil magistratu puniendis*, (1554), escrit contra Miquel Servet.
Corporacion

Una **corporacion** es una agropacion de personas que fan lo meteis mestièr. Se coneisson de corporacions dempuèi l'epòca de Babilònia (apareisson citadas dins lo Còde d'Hammurabi), mas solament se generalizèron après fòrça sègles. A l'Edat Mejana, los membres d'una corporacion vivián normalament dins la meteissa carrièra, e en fòrça ciutats de carrièras consèrvan lo nom de la corporacion que i trabalhava. Cada corporacion aviá un sant patron. Las corporacions cresquèron o grandiguèron en importància fins a contrarotlar una granda part de l'economia de las ciutats (las aglomeracions que non ne dependián se nomenavan significativament "liuras"). Èra fòrça costós d'entrar e de gaudir dels privilègis associats. Comencèron de descaire o deperir cap al sègle XVIII, ça que la encara se mantenon, especialament dins qualques professions (coma los actors).
Patriarcat

**Patriarcat** es un tèrme antropologic que definís la condicion sociologica que los membres masculins i tendon a predominar dins de posicions de poder; lo sistèma patriarcal apareis entre -5000 e -3000, al Neolitic, dins de circonstàncias que son encara pas ben conegudas, resultat del desvolopament de l'agricultura e de l'elevatge.
Aurinha

**Aurinha** (*Origne* en francés) qu'es ua comuna bordalesa de Gasconha situada dens lo departament de Gironda e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véder tanben
* Comunas de Gironda
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Henri Bergson

**Henri Bergson** (París, 18 d'octobre de 1859 - París, 4 de janvièir de 1941) foguèt un escrivan e filosòf francés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1927.

## Òbras
* *Essais sur les données immédiates de la conscience* (1889) 
* *Matière et mémoire* (1896) 
* *Le Rire* (1899) 
* *L'Évolution créatrice* (1907) 
* *La philosophie française* La Revue de Paris, livraison du 15 mai 1915, pp. 236-256 
* *L'Énergie spirituelle* (1919) 
* *Les Deux sources de la morale et de la religion* (1932) 
* *La pensée et le mouvant* (1934)
Paul Tillich

**Paul Johannes Tillich** (20 d'agost de 1886 Starzeddel, Alemanha - 22 d'octobre de 1965 Chicago) es un escrivan e teologian protestant.
Rudolph Bultmann

**Rudolf Karl Bultmann** (Wiefelstede, Bassa Saxònia, Alemanha, 20 d'agost de 1884 - Marburg, 30 de julhet de 1976), foguèt un filosòf e un dels teologians protestants eminents del sègle XX.
Jaume Ellul

vinheta

**Jaume Ellul** (en francés *Jacques Ellul*), nascut lo 6 de genièr de 1912 a Bordèu e mòrt lo 19 de mai de 1994 a Peçac après una longa malautiá, foguèt un pensaire occitan, istorian, sociològ, teologian protestant e anarquista cristian.

Professor d'istòria del drech, subretot conegut coma pensaire de la tecnica e de l'alienacion al sègle XX, es l'autor d'una seissantena de libres (la màger part tradusits a l'estrangièr, subretot als Estats Units e en Corèa del Sud) e de mantas centenas d'articles.
Rifenc

Lo **rifenc** (autonim: ⵜⴰⵔⵉⴼⵉⵜ‎, *tarifit*) es un dialècte dau berbèr que se parla dins lei montanhas de Rif e en riba de la mar Mediterranèa, au nòrd de Marròc e dins la vila politicament espanhòla de Mrich (Melilla).

## Vejatz tanben
### Liames intèrnes
* berbèr
### Liames extèrnes
*  Presentacion dau rifenc (INALCO): mapa, extension, dialectologia
Shènoï

Lo **shènoï** (en berbèr: *tacenwit*) es un dialècte dau berbèr que se parla au nòrd d'Argeria, a l'oèst de la vila d'Argier.

## Vejatz tanben
### Liames intèrnes
* berbèr
### Liames extèrnes
* Presentacion dau shenwi (INALCO)
Cabil

Lo **cabil** (en berbèr: *taqbaylit*) es un dialècte dau berbèr que se parla en Cabilia, a l'entorn dei vilas de Tizi Ozo e Bogía (çò es au nòrd-èst d'Argeria, a l'èst d'Argier).

## Ligams extèrnes
*  Presentacion dau cabil (INALCO): mapa, extension, dialectologia
Shaui

Lo **shaui** (en berbèr: *tacawit*) es un dialècte dau berbèr que se parla en Aurès, a l'entorn de la vila de Tbaṭent (Batna) (çò es au nòrd-èst d'Argeria).

## Vejatz tanben
### Liames intèrnes
* berbèr
### Liames extèrnes
* Presentacion dau shawi (INALCO): mapa, extension, dialectologia
Toarèg

Lo **toarèg**, apelat tanben *tamasheq* (en berbèr: *tamasheq/tamajeq/tamahăq* o pus exactament *tamaceq/tamajeq/tamahăq*) es un dialècte dau berbèr que se parla au centre e au sud de Sahara, dins leis estats de Mali, Nigèr, Argeria, Libia e dins una enclava pus recenta de Burkina Faso. Tanben de comunautats toarègas an emigrat en Nigèria, Chad e Mauritània.

## Vejatz tanben
### Liames intèrnes
* berbèr
### Liames extèrnes
* Presentacion dau toarèg (INALCO): mapa, extension, dialectologia
Teggargrent

Lo **teggargrent** es un parlar dau berbèr que se practica dins l'oasi de Wargren (Ouargla), au nòrd de Sahara, en Argeria.

## Vejatz tanben
### Liames intèrnes
* berbèr
Siwi

Lo **siwi** (en berbèr: *tsiwit*) es un dialècte dau berbèr que se parla dins l'oasi de Siwa, dins l'oèst de Sahara e dins l'èst d'Egipte. Es lo ponch mai orientau de la lenga berbèra.

## Vejatz tanben
### Liames intèrnes
* berbèr
### Liames extèrnes
* Presentacion dau siwi (INALCO)
Licèu Enric IV

Lo **licèu [[Enric de Borbon|Enric IV]]** es un establiment francés d'ensenhament segondari e superior, situat 23 carrièra Clodovèu a París, dins lo V arrondiment, al ras de la glèisa de Sant Estève del Mont e del Panteon. Lo provisor actual es Patrice Corre.
Onomastica

L**'onomastica** es la disciplina de la lingüistica qu'estúdia los noms pròpris. 

Se subdevesís en la toponimia, que estúdia los noms pròpris d'elements geografics, e l'antroponimia, que estúdia los noms pròpris de persona. A aquestas doas grandas disciplinas ne cal ajustar d'autras que estúdian los noms pròpris que demòran fòra d'aquestas doas brancas màgers, coma ara l'estudi dels noms pròpris d'animals (la zoonimia), l'estudi dels noms pròpris de las òbras d'art, etc.

## Vocabulari de l'onomastica
Aquesta lista descriu un cèrt nombre de fenomèns de evolucion fonetica. Vejatz tanben la lista dels tipes de modificacions fonetics.
* aferèsi
* agiografia
* agionim
* agiotoponim
* aglutinacion
* amudiment
* antonim
* apaxepia
* apocòpa
* assimilacion
* atraccion paronimica
* cacografia
* cas regim
* cas subjècte
* cognomen
* consonanta liquida
* contraccion
* deglutinacion
* derivacion
* diminutiu
* diftongason
* dissimilacion
* epentèsi
* eponim
* etimologia
* gentilici
* idronim
* ipocoristic
* labializacion
* matronim
* metafòra
* metatèsi
* metonimia
* microtoponim
* mutacion consonantica
* nom d'escais
* noms romans
* paronimia
* particula (onomastica)
* patronim
* palatalizacion
* prenom epicèna
* prostèsi
* proveccion
* pseudonim
* remotivacion
* rotacisme
* sincòpa
* vocalizacion

## Articles connèxes
* Toponimia
* Antroponimia
* Zoonimia
* Lexic
* Semantica

## Nòtas e referéncias
Montserrat (Buenos Aires)

200px|right|thumb|Emplaçament de Montserrat dens lo plan de Buenos Aires
[200px|left|thumb|Bastiment Inmobiliaria suber l'avienguda de Mayo e copò la blanca deu [Palais Barolo]]
**Montserrat** (mei sovent aperat e escrivut **Monserrat**) qu'ei un quartièr de Buenos Aires on e podem trobar la partida la mei anciana de la ciutat. Lo son nom que vien de la soa glèisa parroquiala on e's venera despuish lo sègle XVIII la *Moreneta*, la verge deu monasteri catalan de Montserrat au ras de Barcelona (e on e's pòt justament véder un "mont" "serrat").

Chic après la fondacion de la ciutat, la hortalessa de Buenos Aires que ho bastida au ras de l'arriu de la Plata, a l'exacte emplaçament actuau de l'Ostau Arroset. Uei lo dia, l'arribèra qu'a reculat après qui las bastidas de la Doana Nava puish de Puerto Madero b'aja hèit ganhar terrens suber l'arriu.
[200px|right|thumb|Començament de l'[avienguda de Mayo enter lo Cabildo e l'ostau deu govern de la ciutat]] 

Dens Montserrat be trobam la plaça de Mayo dab la Catedrau Metropolitana, l'Ostau Arroset, lo Cabildo, l'ostau deu govern de la ciutat e d'autes bastiments oficiaus los setis de la Banca de la Nacion Argentina o la SIDE (lo servici d'intelligéncia argentin). La plaça de Mayo e lo Congrès que son religats per l'avienguda de Mayo traucada dens un esperit estetic e urbanistic inspirat per la politica que lo Baron Hausman miè a París.
[200px|left|thumb|[Palais Barolo suber l'avienguda de Mayo]]

Au ras de l'ostau Arrosat be comença la Manzana de la Luces, la partida la miélher conservada de la ciutat. Qu'ei toca tocanta dab lo quartièr ancian de San Telmo.
[200px|right|thumb|A l'aute cap de l'[avienguda de Mayo que trobam la plaça deus dus Congrès qui's troba ja dens lo quartièr de Balvanera]]
Patronim

Lo mot « **patronim** » es d’origina grèga e significant etimologicament « nom del paire ». Lo patronim d'una persona es donc pas sempre son nom d’ostal.

### Articles connèxes
* Nom d’ostal
* Matronim
* praenomen, gentilice, cognomen
Guanche

Lo **guanche** (tanben s'escriu *güanche*) es un dialècte (o un grop de dialèctes), ara desparegut, que pertanhiá versemblablament a la lenga berbèra e que se parlava dins leis illas Canàrias. Èra la lenga de la populacion autoctòna dei guanches.

Lo guanche a laissat de traças dins l'espanhòu actuau que se parla ai Canàrias, amb de noms pròpris, de tèrmes, de formulas e de noms emblematics. En seguida de la penetracion europèa ai Canàrias au sègle XIV, puei de la conquista per Castelha de 1402 a 1496, sembla que lo guanche coexistiguèt amb l'espanhòu e que despareguèt de l'usatge corrent au sègle XVIII.

Se coneis lo guanche parcialament a travèrs d'inscripcions ancianas en tifinaghs e a travèrs de mots reculhits dins lei cronicas ancianas en espanhòu.

Encuei, de movements nacionalistas canaris utilizan sovent lo guanche coma lenga emblematica e simbolica (títols, formulas, noms d'organizacions) e participan au movement berbèr.

## Vejatz tanben
### Liames intèrnes
* berbèr
### Liames extèrnes
* Una video revendicativa per lo guanche
Païses baltics

thumb|250px|Situacion geografica dels païses baltics en Euròpa
Los **païses baltics** recampan tres estats situats a l'èst de la Mar Baltica:

* Letònia
* Estònia
* Lituània

Representan amassa &nbsp;km² per una populacion de  abitants.
Clodovèu I

**Clodovèu I** o **Clovís I** (en alemand: *Chlodwig* o *Chlodowech*, en latin: *Chlodovechus*) foguèt rei dels francs de 481 a 511. Es considerat anacronicament coma lo primièr rei catolic oficial del reialme de França (dinastia dels merovingians del nom ipotetic de son grand Merovèu). Èra lo filh de Childeric Ièr e de Basina de Turíngia. 

## Règne

En 481 succediguèt al sieu paire, Childeric Ièr, coma rei dels francs salians, un pòble germanic qu'ocupava l'airal a l'oèst del bas Ren (zona de las vilas actualas de Tournai e Cambrai), long de l'actuala frontièra entre França e Belgica. 

Anèt puèi estendre d'un biais considerable lo pichon reialme franc salian en unificar los reialmes francs. En 506, desfaguèt lo visigòts del reialme de Tolosa a la batalha de Volhèc. Los visigòts passèron alara en Ispània. Clodovèu poguèt restacar lor territòri a son reialme.

A sa mòrt en 511, lo reialme foguèt partejat entre sos quatres filhs, Tièri Ièr a Rems, Childebert Ièr a París, Clodomir a Orleans e Clotari Ièr a Seissons.

## Referéncias

## Fonts
*  Gabriel Fournier, 1987, *Les Mérovingiens*, Colleccion Que sais-je? 1238, 5na edicion, Paris, PUF.
Clodovèu

**Clodovèu** o **Clovís** es un pichòt nom masculin d'origina germanica. Es eissit del franc latinizat, derivat del francic *Clodoweg*/*Hlodowig*, compausat de las raices *hlod* (« fama ») e *wig* (« combat »), es a dire « illustre dins la batalha ». 

Pòt designar mai d'un rei dels francs:

* **[[Clodovèu I]]** (466 - 511), rei dels francs (481 - 511) de la dinastia merovingiana 
* **[[Clodovèu II]]** (Chlodovech) (633 - 657), rei merovingian de Nèustria e Borgonha 
* **[[Clodovèu III]]**, rei d'Austrasia de 675 a 676
* **[[Clodovèu IV]]**, rei dels francs de 691 fins a la siá mòrt quatre ans après

O de poetas occitanas:

* **[[Clovís Ugues]]**, felibre e poèta provençal nascut a Menèrba
Caterina de Medici

thumb|Caterina de Medici

**Caterina de Medici**, (Florença 1519 – Bles 1589) foguèt una princessa italiana; **[[comtessa d'Auvèrnhe]]** (1519–1589); reina de França (1547–1559) e **[[regenta de França]]** (1560–1563).
Chaple de Sant Bertomieu

[thumb|300px|right|''Lo Chaple de Sant Bertomieu'', [François Dubois]]
Lo **Chaple de Sant Bertomieu** es un chaple perpetrat a París pels catolics en contra dels protestants lo jorn de Sant Bertomieu (24 d'agost) de 1572. Aquel masèl se perlonguèt dins la capitala de França pendent mai d'un jorn. S'espandiguèt las setmanas seguentas a un vintenat de vilas, particularament en Occitània.
Chaple d'Orador de Glana

Lo chaple d'Orador de Glana designa lo murtre, lo 10 de junh de 1944, de la quasi totalitat dels abitants del vilatge lemosin d'Orador de Glana (Occitània) per un destacament del 1èr batalhon de la Panzerdivision Das Reich. Lo bilanç foguèt de **643 victimas**. Après uèch ans d'instruccion, 21 soldats, demest los quals 14 Alsacians, compareguèron davant lo Tribunal militar de Bordèu en 1953. Lor condemnacion amodèt protèstas vivas en Alsàcia. Beneficièron d'una amnistia immediata o foguèron lèu liberats, çò que suscitèt de reaccions amaras en Lemosin.

## Nom de las 642 victimas
Illas Canàrias

Las **Illas Canàrias** (en castelhan: *Islas Canarias*) son un archipèla de sèt illas majoras, quatre illas menoras e dos illons volcanics de l'ocean Atlantic, situats al nòrd-oèst del continent african, pus precisament davant las còstas de Marròc e del Sahara Occidental. Se tròba entre los 27° 37'  e 29° 23' de latitud Nòrd, e entre los 13° 20' e los 18° 16' de longitud Oèst.                                                                                                                    Administrativament, constituisson una comunautat autonòma d'Espanha amb lo nom de **Canàrias**. I a doas capitalas: Santa Cruz de Tenerife e Las Palmas de Gran Canaria.

## Geografia
Las illas Canàrias son un archipèla situat dins l'Ocean Atlantic, al nòrd-Èst de la còsta d'Africa. L'archipèla forma l'ecoregion macaronesiana amb los Açòres, Cap Verd, l'archipèla de Madèira e las Illas Salvatjas. L'illa canària mai prèpa del continent se tròba a 108&nbsp;km del nòrd-oèst de la còsta africana.

L'archipèla de las Canàrias es format per las sèt illas majoras:

* Tenerife (capitala Santa Cruz de Tenerife);
* Grand Canària (capitala Las Palmas de Gran Canaria);
* Lanzarote (capitala Arrecife);
* La Palma (capitala Santa Cruz de La Palma);
* La Gomera (capitala San Sebastián de La Gomera);
* El Hierro (capitala Valverde);
* Fuerteventura (capitala Puerto del Rosario)
286x286px|thumb|Mapa de las Canàrias (en espanhòl)
Las quatre illas menoras:
* La Graciosa, la sola poblada (d'aperaquí 600 ab.)
* Lobos;
* Alegranza;
* Montaña Clara
e dos illons:
* Ròc de l'Èst;
* Ròc de l'Oèst

## Cultura
La cultura canària se compausa de dos jaces entrebescats:
* Lo rèirefons guanche (berbèr) constituís la cultura d'origina de l'archipèla. Lo guanche (berbèr) se parla pas pus mas a laissat de traças dins l'espanhòl actual amb de noms pròpris, de tèrmes, de formulas e de noms emblematics. Lo guanche auriá coexistit amb l'espanhòl e auriá desparegut al sègle XVIII.
* L'aportacion coloniala europèa, a partir del sègle XIV, puèi la conquista per Castelha de 1402 a 1496, an generalizat l'usatge de la lenga espanhòla e de la religion catolica.
Malgré nous

Los ***Malgré Nous*** (del francés, «contra nosautres» o «de contra nòstre grat») es coma li dison a la generacion de jovents d'Alsàcia e Mosèla (Lorena) que foguèron incorporats per fòrça a l'armada nazi pendent la Segonda Guèrra Mondiala.

## Vejatz tanben
* Chaple d'Orador de Glana
* 2a division SS Das Reich
Puerto Madero

**Puerto Madero** qu'ei un quartièr de Buenos Aires qui presenta la paradòxa d'estar uns deus mei recents en tot costejar los quartièrs de San Telmo e Montserrat, los mei ancians de la ciutat. 

Lo soa istòria que comencè a la fin deu sègle XIX dab la bastida deu pòrt qui seguí lo projècte d'Eduardo Madero, acceptat en 1882 peu president Julio Argentino Roca. La bastida d'un pòrt qu'èra ua grana necessitat per'mor que las aigas de l'arriu de la Plata be son pas briga pregondas. Los vaishèths que devèvan alavetz descargar òmis e mercanderias suber barcas e las tornar cargar suber bròs d'arròdas granas entà rollar suus darrèrs mètres de l'arribèra. La construccion que comencè en 1887 entà  s'acabar en 1897. 

Un dezeat d'annadas arron, un navèth pòrt qu'èra bastit per'mor de la pravada de l'endom deus vaishèths e Puerto Madero qu'èra abandonat per decenis. Mantun projèctes que hon perpausats au cors deu sègle XX entà tornar utilizar lo quartièr, shens que cap e hosse pas jamei estat realizat.

Durant las 1990, los vielhs enterpaus abandonats deu pòrt be hon transformats en apartaments *lofts*, restaurants, locaus comerciaus, e un que vadó quitament seti d'ua universitat. Las quitas gruas deu pòrt be hon pintradas e conservadas entà. 

Los terrens pleats desempuish las 1970 dab lo prezthèit d'estar bastits e qui, en lòc, b' èran estats colonizats per la fauna e la flòra naturau de la pampa que hon transformats en Reserva Ecologica de Buenos Aires mentre qui las usias e los entrepaus de la vielha zòna industriau b'èran amainatjats e un navèth quartièr que gessiva de tèrra ; lo projècte qu'ensagè de conservar los ancians bastiments industriaus entà dar ua certa personalitat ad aqueth projècte. Puerto Madero que vadó atau un quartièr exclusiu (desseparat de la rèsta de la vila peus ancians bacins deu pòrt). L'interèst comerciau d'aqueth navèth quartièr qu'èra màger : que dava lo parat de bastir un quartièr isolat e au còp pròche deu center administratiu e financièr de la ciutat. 

Atau, durant las annadas 2000 mantuas tors que hon bastidas e lo quartièr que cambiè l'estructura de la ciutat. Enter aquesta navèra tors que's pòt mentàver : las Tors El Faro, las Tors River View, las Tors Le Parc Puerto Madero, las Tors Mulieris, la Tor Repsol-YPF e las Tors Renoir.

En julhet de 2007 que s'inaugurè lo navèth tram de Buenos Aires (aperat "Tren de l'Est") en bèth començar per Puero Madero. Fabricat per l'enterpresa francesa Asltom, qu'ei similar au trams de Bordèu, Niça o Montpelhièr.
Caballito

**Caballito** (çò qui vòu díser “chivalet” en occitan) qu’ei un quartièr de Buenos Aires. Qu’ei traucat per la grana avienguda Rivadavia e la linha A deu Subte (estacions Río de Janeiro, Acoyte e Primera Junta). Que s’i pòt passejar dens lo son parc Rivadavia on òm pòt observar ua estatua monumentau de Simón Bolívar.

Lo nom deu quartièr que vien d’ua *pulpería* (tant vau díser ua “taverna”) deu sègle XIX qui èra ondrada d’ua viroleta qui representava un chivau e per’mor de la quau lo monde qu’apèrava “Caballito” aquesta taverna. La viroleta originau que’s tròba uei lo dia dens lo Musèu Istoric de Luján mentre qu’ua copia, òbra deus escultors argentins Luis Perlotti e Juan Carlos Ferraro, qu’ei expausada desempuish l’annada 1969 suber la plaça Primera Junta.
Balvanera

**Balvanera** qu’ei un quartièr de Buenos Aires. Lo son nom que vien de la parròpia Nosta Dauna de Balvanera, bastida en 1831 e aperada atau per’mor deu mostièr de Valvanera, dens La Rioja Espanha.

La partida deu quartièr autorn de la plaça Miserere on e’s pòt véder lo Mausolèu de Bernardino Rivadavia qu’ei coneguda oficiosament com lo quartièr *Once* per’mor de l’estacion *Once de Septiembre* ("Onze de Setembre" en occitan), mentre qui la partida sud-èst qu’ei aperada Congrès (e solide, per’mor qu’ei lo lòc on e s’estar lo Congrès) e lo nòrd-èst, eth, qu’ei designat com l’Abasto per’mor de l’ancian marcat deu medish nom, transformat uei lo dia en un deus centers comerciaus màgers de la ciutat ; l’Abasto qu’ei hortament ligat au sovièr deu famós cantaire occitan de tango Carlos Gardel, susnomat el *Morocho del Abasto* (lo "Moret de l’Abasto" en occitan) ; 

A la debuta deu sègle XX, mantuns emigrants que poblèn Balvanera e l’Once e, enter eths, un sarròt de judius mes tanben arabis, armènis, e, com tostemps a Buenos Aires, galicians e italians.

Lo 18 de julhet de 1994 que marquè tristament aqueth quartièr on e’s troban mantun seti d’organizacion judiva, per’mor de l’atemptat de l’AMIA (la *Mutuau Israelita Argentina*).

Balvanera qu'acesa la Facultat de Medecina de la Facultat d'Economia de l'Universitat Autonòma de Buenos Aires (UBA) e tanben de cap a  botigas.
Jogging

Lo **jogging** es una activitat esportiva consistent a córrer una cèrta distància a un ritme lent o de léser, rapòrt a la corsa. L'intencion màger es de melhorar la bona santat fisica amb pas tant d'intensitat coma la corsa.

Per mai d'un esportiu sèrv d'escalfament dins l'encastre de lor entrainament. 

Es tengut per un exercici fisic de tria per la santat cardiovasculara, la densitat ossosa e desvolopar las aptituds fisics.

Lo tèrme «jòggaire» designa los practicants d'aquesta activitat.
Pauretat

La **pauretat** (var. lo **praubèr**, la **praubèra**, la **praubesa**) es la manca de bens materials sufisents per menar una vida digna. Dins aquel sens, es lo contrari de riquesa e fa allusion a un estat de caréncia. Es un paramètre sempre comparatiu; en fach, se pòt parlar de pauretat absoluda (manca de noiriduras, d'ostal e d'aiga potabla), pauretat extrèma (definida per la Banca Mondiala coma de revenguts jornalièrs inferiors a un dolar) o pauretat (viure amb mens de 3 dolars al jorn). Aqueles nivèls vàrian en foncion del país (per exemple, en Espanha es paure aquel qu'arriba pas al 50% dels revenguts mejans del reialme). Los païses paures son dichs sosdesvolopats o del Tèrç Mond. Se concentran dins los continents d'Asia e subretot d'Africa, encara que la pauretat es estenduda pel mond, subretot dins las ciutats industrializadas (quatren mond). 

Las causas de la pauretat pòdon èsser los desastres naturals, la guèrra, lo despartiment injust de las ressorsas, la manca d'accès a l'educacion, los factors climatics, los govèrns corromputs, la discriminacion per rason de sèxe, la manca dels Dreches de l'Òme, la santat deficienta. 

Redusir la pauretat extrèma en combatre aquelas causas es un dels Objectius de Desvolopament del Millenni.

## Véser tanben
* Corrupcion
* Aporofòbia
Iòga

Lo **iòga ** (sanscrit : योग) es un grop de practicas o de disciplinas fisicas, mentalas e espiritualas originàrias de l'Índia anciana e que visan a contrarotlar e calmar la ment, en reconéisser una consciéncia-tesmòni destacada pas tocada per l'esprerit (Chitta) e lo patiment del mond (Duḥkha). Existisson una granda varietat d'escòlas de iòga, de practicas e d'objectius dins l'indoïsme, lo bodisme e lo jaïnisme e lo iòga tradicional e modèrna es practicat dins lo monde entièr.

Doas teorias generalas existisson sus las originas del iòga. Lo modèl lineari sosten que lo iòga es nascut dins lo periòde vedic, coma ne testimonha lo corpus textual vedic, e a influenciat lo bodisme ; segon l'autor Edward Fitzpatrick Crangle, aquel modèl es principalament sostengut per de saberuts indós. Segon lo modèl de sintèsi, lo iòga es una sintesa d'elements non vedics e vedics ; aqueste modèl es  majoritari dins la recerca occidentala

Lo iòga es mencionat pel primièr còp dins lo Rigveda e es mencionat dins un cèrt nombre d'Upanishads. La primièra aparicion coneguda del mot "iòga" amb la meteissa significacion que lo tèrme modèrne se tròba dins le Katha Upanishad, que es probablament estat compausat entre lo cinquen e lo tresen sègle abans la nòstra èra. Lo iòga contunhèt de se desvolopar coma estudi e practica sistematicas dutant los cinquen e sesen sègles abans la nòstra èra dins los movements ascetics e Śramaṇa de l'Índia anciana. Lo tèxte pus complet sul iòga, los iòga Sutras de Patanjali, data dels primièrs sègles de l'èra comuna ; La filosofia del iòga es venguda una de las sièis escòlas filosoficas ortodòxas (Darśanas) de l'indoïsme dins la segonda mitat del primièr milleni de la nòstra èra.
Palermo (Buenos Aires)

**Palermo** qu’ei un quartièr de Buenos Aires. Qu’ei en gran partida ocupat per ua seria de parcs aperats los bòscs de Palermo on òm troba lo Planetari Galileo Galilei. Lo parc 3 de Febrero (en occitan, 3 de heurèr) que ho creat peu president Domingo Faustino Sarmineto suber lo terren de la proprietat de Juan Manuel de Rosas qui perdó justament lo poder après la soa des.hèita de la batalha de Caseros lo 3 de heurèr de 1852. A la plaça de çò qui èra estat autes còps l'ostau de Rosas (èra estat seti deu poder executiu durant lo govern deu Restaurador) ua estatua Sarmiento, lo son enemic, que's quilha uei lo dia.  Palermo qu’acesa tanben lo Jardin Japonés entertiengut per la comunautat nipona, lo Jardin Botanic renomat per la colleccion de plantas e per la soa massissa comunautat de gats que los aimadors deus felins e vienen neurir. Au ras deu Jardin Botanic òm troba tanben lo Zòo de Buenos Aires.

Palermo qu’ei tanben associat dab las corrudas de chivaus per’mor deu son ipodròm pròche deu Centre Culturau Islamic Rei Fahd (Centro Cultural Islámico Rey Fahd en castelha), la mosqueta màger d’America Latina.

L'ipodròm de Palermo qu'ei evocat dens un famós tango de Juan Villalba interpretat per Carlos Gardel e qui dit : 

*¡Maldito seas, Palermo! Me tenés seco y enfermo, mal vestido y sin morfar, porque el vento los domingos me patino con los pingos en el Hache Nacional*

(Malaja sias Palermo ! Que'm deishas sec e malaut, mau vestit e shens minjar per'mor que la moneda los dimenges que'm la perdi a l'Ipodròm Nacionau.)

La partida abitada de Palermo qu’ei divida enter Palermo chico (lo petit Palermo), zòna exclusiva e rica, e Palermo viejo.
La Boca

[200px|right|thumb|Emplaçament de La Boca dens lo plan de [Buenos Aires]]
left|thumb|Casas de placas metallicas pintradas, tipicas de La Boca

La **Boca** qu'ei un quartièr de Buenos Aires situat a l'embocadura deu Riachuelo (l' *arriulet* en occitan) au ras deu pòrt marcadèr de la ciutat de la soa zòna d'activitat. Qu'èi donc tradicionaument un quartièr praube e obrèr hortament marcat culturaument per l'immigracion italiana e mei que mei genovesa.

Deu temps de la colonia e durant las pumèras annadas de l'istòria argentina, La Boca qu'èra un zona estermada on tanavan los cuèrs qui èran produsits quantitats de la granas. Puish, a la fin deu sègle XX los emigrants qu'arrivèn en gran nombre. La màger part deu quartier b' èra poblada d'immigrats mei que mei italians e mei que mei genovés au punt qui los abitants deu quartièr, e sustot lo qui suportan lo club de fotbòl Boca Juniors, be son familiarament aperat *Xeneises* (çò qui vòu díser "genovés" en genovés justament). 
[200px|left|thumb|Estadi de Boca Juniors, chafrat la Bobonièra (''Bombonera'' en [castelhan)]][200px|right|thumb|[Carrèra Caminito]]

Los emigrants que bastín casas dab placas de metaus pintradas de mantuas colors qui èran tipicas e representativas d'aqueth quartièr. Uei, la famosa carrèra toristica Caminito que conserva aquesta estetica. L'imatge deu quartièr qu'ei tanben hortament ligada e las representacion que'n he lo pintre Benito Quinquela Martín dens los sons tablèus e qu'ei tanben un deus quartièrs on vadó lo tango, a la debuta dançat enter òmis dens lo pòrt o dens los bordèls, çò que bremba la carrèra Caminito, batejada atau per'mor d'un famós tango deu medish nom compausat per Juan de Dios Filiberto.
[200px|right|thumb|[Pont Nicolás Avellaneda, bastit suber lo Riachuelo entà cargar los navius]]
La soa identitat qu'ei tanben ligada au club de fotbòl Boca Juniors au maugrat qui lo son rivau tradicionau, lo Club Atlético River Plate e sia vadut en 1901 dens lo medish quartièr, siant donc de quate annadas lo son ainat ; au contre de Boca Juniors, totun, River Plate que bastí los sons estadis succecius luenh deu son quartièr nadau de La Boca. Au moment de causir las colors de l'equipa, lo suportaires de Boca Juniors que decidín de prene's las de la banèra deu purmèr batèu qui partore deu pòrt ; com aqueth b'èra suèc, las loas colors que son lo blau e lo jaune dinc au dia de uei.
Depression

En psiquiatria lo tèrme **depression**, del latin *depressio* 'enfonsament' designa una malautiá que sa manifestacion centrala es un estat mental caracterizat per una lassitud importanta, un mesprètz d'un-meteis e un pessimisme qu'entranhan de tresviraments importants dins los rapòrts psicoafectius.
Treble bipolar

Lo **treble bipolar** (var. **trèbol bipolar**) es una malautiá mentala caracterizada per d'alternanças de periòdes de depression, de periòdes d'elevacion de l'umor (mania) e de periòdes normaus. Durant lei periòdes de mania, lo comportament de l'individú es anormalament energic, urós ò irritable e lo besonh de sòm es generalament reduch. Lo destriament es alora sovent alterat e lo malaut pòu prendre de decisions sensa se preocupar de consequéncias. En revènge, durant lei periòdes de depression, l'individú tend a s'isolar e a portar un regard negatiu sus la vida. Lei riscs de suicidi e de bleçaduras autoinfligidas aumentan dins lo corrent d'aqueleis episòdis. Aquò pòu entraïnar de problemas sociaus (estigmatizacion, estereotipes, prejutjats...) e pòu donar luòc a una reconóissença d'andicap. La prevalença es estimada a 1% ò 2% de la populacion dins lei país desvolopats.

Lei causas de la malautiá son mau conegudas mai de factors genetics e environamentaus semblan tenir un ròtle. D'efèct, plusors gèns, generalament liats ai mecanismes de produccion e de regulacion dei neurotransmeteires, son estats identificats coma fònts d'aumentacions leugieras dau risc de desvolopar un treble bipolar. Regardant l'environament, de trebles dins lo corrent de l'enfança, l'estrès, la consumacion de drògas, de cambiaments sociaus importants (cambiaments de trabalh, desmainatjament...) ò de malautiás mentalas coma l'iperactivitat e l'esquizofrenia pòdon explicar l'aparicion d'un treble bipolar.

Lo diagnostic es malaisat. Necessita de recèrcas sus d'antecedents entre lei parents e lei rèires dau malaut e l'estudi de sa vida en cèrca de periòdes d'exaltacion, de depression, de comportaments originaus ò anormaus, de trebles alimentaris, de trebles ansiós e de trebles obsessionaus. En causa de la multiplicitat dei causas possiblas, lo tractament es complèx e s'organiza sus plusors nivèus : igièna de vida, tractament medicamentós (principalament lo carbonat de lití), psicoterapia e amainatjament de l'environament.

## Liames intèrnes

* Depression.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Marc-Louis Bourgeois, Christian Gay, Chantal Henry e Marc Masson, *Les Troubles bipolaires*, Lavoisier, 2014.

## Nòtas e referéncias
Òme de Cròsmanhon

L**'òme de Cròsmanhon** (var. **òmi de Cròsmanhon**) es un tipe d**[[Homo sapiens]]'' qu'abitèt dins de [[cauna]]s d'Euròpa ont s'es trapat de pinturas rupèstras d'[[animal]]s uei estenches que visquèron durant lo Pleistocèn. 

[[abric de Cròsmanhon|Cròsmanhon]] es una [[cauna]] d'[[Occitània]] ont se trapèt un [[fossil]] d'aquel tipe uman. Lo geològ Loís Lartet descubriguèt los primièrs cinc esquelets en març de 1868 dins l'[[abric de Cròsmanhon]] (pròche de [[las Aisiás de Taiac e Siruèlh|las Aisiás]], en [[Peiregòrd]], region d'[[Occitània]]). Sa talha mejana èra d'1,85&nbsp;m, superiora de 25&nbsp;cm a la de sos predecessors. Es lo primièr representant d**Homo sapiens'' o òme actual, e son arribada marca lo començament del Paleolitic Superior. Aviá lo nas grand, lo menton prominent e lo front grand. L'arribada de l'òme de Cròsmanhon es ligada a l'industria litica apelada Aurinhacian que foguèt identificada pauc abans la descubèrta de las rèstas fossilas. Viviá dins de caunas e temporàriament dins de campaments (tendas) a l'aire liure. Caçava en grop; los animals grands, amb trapèlas; e los pichons, amb pèiras e flèchas. La femna culhiá de fruches. Se crei qu'èra pas nomada. Son adaptacion al mitan e sa capacitat fisica e culturala èra fòrça superiora a la de l'òme de Neandertal que, sens tèrras de caça, combatuts, desapareguèt coma espècia. Son arribada en Euròpa se poguèt produsir en ondadas. D'en primièr arribariá una tribú qu'ocupariá mantuna tèrra dels neandertalians. Cal pas pensar qu'entre los neandertalians i aviá un sentiment d'unitat. La lucha supausada entre los òmes de Cromanhon e los de Neandertal comencèt probablament coma una concurréncia simpla per la caça. A la fin del Paleolitic superior, l'òme de Cròsmanhon s'èra ja impausat dins la zòna, e l'òme de Neandertal èra desaparegut.

## Ligams
* Homo sapiens
Richard Ièr d'Anglatèrra

**Richard** o **Ricard Ièr d'Anglatèrra**, tanben conegut coma **Ricard Còr de Leon** (Richard Còr de Leon, Lo Rei Richart d'Anglaterra en occitan ancian) èra nascut lo 5 de març de 1133 a Lo Mans e foguèt tuat dabans lo chastèu de Chasluç, lo 6 d'abriu de 1199. 

Filh d'Enric II d'Anglatèrra e d'Alienòr d'Aquitània, fuguèt rei d'Anglatèrra dau 3 de setembre de 1189 al 6 d'abriu de 1199. 

## Rei trobador
Ricard foguèt escaissat « Òc e non » per Bertran de Bòrn, amor de son umor cambiadissa..
Èra tanben trobador e compausava sas cançons en occitan, ja que visquèt pro longtemps en Occitània, dins lo ducat d'Aquitània. Ricard participèt a la Tresena Crosada. Es mòrt a Chasluç lo 6 d'abril de 1199.

D'eu conservam aumens un tèxte en occitan (*Ja nuls hom pres non dira sa rason*) e en vers escriut durant sa captivitat qu'es una mena de messatge a sos vassaus per dire que seriá una vergonha se demorèsse mai de dos ivèrns en preson. Coma una version existís en francés, demòran quauques dobtes sobre lo fach que lo rei d'Anglatèrra siá l'autor daus dos tèxtes. Segon Martín de Riquer, las diferéncias entre los dos mòstran que lo tèxte francés es anterior mas tanben que i a d'especificitats dins lo tèxte occitan que fan pensar de qu'es plan originau e de la man dau rei d'Anglatèrra.

## Veire tanben
### Bibliografia
* Riquer, Martín de. *Los trovadores, historia lietaria y textos*. Planeta : Barcelona, 1975.
### Articles connèxes
*Lista de trobadors e trobairises

### Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Constitución

**Constitución** qu’ei un quartièr de Buenos Aires hortament ligat aus transpòrts publics puish que deu lo son nom a la gara de Constitución (qui, dab la gara de Retiro, b’ei la mei importanta de la ciutat). Ua partida importanta de la linha de colectivo que part d’aquesta gara, e mei que lo 60, uns deus colectivos los mei importants. La linha C deu Subte que passa tanben per Constitución.

Despuish aquesta gara, òm se pòt aviar de cap au Gran Buenos Aires (la grana banlèga de la ciutat qui pertanh ja a la Província de Buenos Aires qui ei un estat desseparat de la Ciutat Autonòma de Buenos Aires) o autan luenh com la vila de La Plata (capitala de la Província de Buenos Aires) o Mar del Plata, la grana plaja toristica au sud de la Província de Buenos Aires.
San Telmo

**San Telmo** qu'ei un ancian quartièr de Buenos Aires plan preservat au miei d’ua ciutat qui conegó mantua tranformacion. Que s’i poden observar ostaus coloniaus, carrèras pavadas, o glèisas ancianas con San Pedro. Aquestes ostaus ancians que son generaument hèra pregonds (dab corts e correders) a maugrat de n'acpas tan semblar per la largor de las loas façadas. Òm troba justament a San Telmo l'ostau lo mei estret de Buenos Aires.

Qu'ei un quartièr hèra toristics dab artistas d'arruas, musicians e botigas. Ua de las atraccions qu’ei la hèra d’antiquitats qui’s debana suber la plaça Dorrego.

En rason deus son atge de la proximitat deu pòrt e de l'estretessade las sa carrèras anciana qu'ei un quartièr associat dab lo tango e qu'acesa lo *[[Viejo Almacén]]*, un deus grans emponts istorics deus d'aquesta musica.
Pampalona (Navarra)

**Pampalona** (en occitan ancian: *Pampalona*; oficialament Pamplona/Iruña; segon l'Acadèmia Reiala de la Lenga Basca: *Iruñea*) es la capitala de la Comunautat Forala de Navarra. Segon lo nacionalisme basc, es considerada coma capitala istorica del Bascoat (Euskal Herria). 

Pampalona es situada dins lo nòrd de la peninsula Iberica, a 440 m d'altitud, banhada pels rius Argas e Elort.  

Centre arquitectural ric, ten divèrses monuments inscrits coma Ben d'Interès Cultural, notament la catedrala de Santa Maria, las glèisas de Sant Saturnin, Sant Nicolau e Sant Laurenç, la Ciutadèla e la Cambra de Comptes de Navarra. Pampalona es tanben coneguda per las fèstas de la Sant Fermin (entre los 6 e 14 de julhet) que atraçan de gents d'Occitània.  

A l'epòca medievala, al moment que Navarra èra un reialme independent, lo basc costejava la lenga menada per las personas originàrias de Gasconha (occitan transpirenenc). Tanpauc los primièrs fòrs (privilègis, costums) de la vila de Pampalon foguèron escrits en lenga occitana. Aquels occitans, apelats *Francos*, vivián als borg Sent Nicolau e Sant Cernín, per opausicion al barri de la Navarreria poblats pels bascs. 

## Nòtas e referéncias
Guèrra de Paraguai

La **Guèrra de la Tripla Aligança**, tanben coneguda com la **Guèrra de Paraguai**, que s'escadó enter 1864 e 1870 e que ho ua de las mei sanhosas dens l’istòria deu continent american. Que ho pelejada enter Paraguai e las nacions aligadas, qu’ei a díser Argentina, l’Empèri de Brasil e Uruguai.

Lo començament de la guèrra qu’ei estat atribuit ad encausas autants variadas com un sos ehèit deu colonialisme en America Latina, la luta peu contraròtle estrategic suber la region de l’arriu de la Plata, las intervencions brasilianas e argentina dens la politica intèrna d’Uruguai, los interès britanics dens la region e las ambicions expansionistas deu president paraguaian Francisco Solano López.200ox|left|thumb|Territòris disputats enter Paraguai e los sons vesins

La resulta de la guèrra que ho la des.hèita de Paraguai. Arron que la Triple Aligança b'aja vençut Paraguai deu punt de vista de la guèrra convencionau, lo conflicte que cabussè dens ua guerrilla de resisténcia qui desbaratore la populacion paraguaiana, ambz civius e militar. Ua estimacion qu’evalua un totau de las pèrtas paraguaianas devudas a la guèrra e a la malautia tant haut com 1,2 milion d’òmis o lo 90 per cent de la soa populacion d’avant la guèrra. Ua auta estimacion que ditz que d’ua populacion hòrta de  d’abitants Paraguai que cadó a  abitants ( òmis,  hemnas,  mainatges) a la fin de la guèrra. Ua estimacion dilhèu mei pròcha de la realitat qui hica las pèrtas paraguaianas de cap a  òmis dens ua populacion d’avant guèrra de  a  abitants.200px|right|thumb|Presoèrs paraguaians

Que caló annadas a Paraguai entà remete’s d’aqueth caòs e deu desequilibri demografic on b’èra cadut ; çò qui èra estat nominaument la purmèra republica d’America deu Sud qu’avó lo parat de causí’s lo son purmèr president elejut pas sonque en 1993. En Brasil, la guèrra qu’ajudè a acabar dab l’esclavatge, que he pujar l’armada dinc a ocupar un ròtle clau dens l’esfèra publica e que causè ua pujada rueinosa deus deutes publics, qui demandèn annadas entaus tornar pagar e mermant atau la creishença economica deu país. La guèrra que miore Argentina de cap a ua modernizacion. Après de la guèrra, aqueth país que vadó lèu la nacion latinoamericana la mei rica, ua posicion qui perdore quauques decennis arron. Per Uruguai, que ho lo darrèr còp que Brasil e Argentina be joguessin un tau ròtle d’intervencionisme dens la soa politica interiora.

## Honts
San Nicolás (Buenos Aires)

200px|left|thumb|Seti deu corrièr 
**San Nicolás** qu’ei un quartièr de Buenos Aires. Que’s troba au ras deu center istoric e politic de Montserrat e qu’acesa lo center economic e administratitiu de la ciutat, chafrat la *City portenha* (*City porteña en [[castelhan]]*) o simplament la *City*. La partida la mei pròche de Monserrat e de l’arriu de la Plata qu’ei mei espicifament aperada *Micro-centro*.
[200px|left|thumb|[Plaça Lavalle]]

Lo son nom que vien de l’anciana glèisa de San Nicolás de Bari, bastida en 1793 e destrusida au sègle XX entà deishar passar l’avienguda 9 de Julio.

San Nicolás que comença suu costat oest de la plaça de Mayo, çò qui he que contien la Catedrau Metropolitana. La partida de l’avienguda 9 de Julio qui trauca aqueth quartièr qu’acessa l’obelisc e lo Teatre Colomb. 
 

Dens San Nicolás òm troba tanben : la carrèra Florida (pedenhèra, comerçanta, luxuosa e toristica), lo seti deu corrièr (d’estil francés), l’avienguda diagonau nòrd Roque Sáenz Peña, lo seti deu gran jornau argentin La Nación, lo seti de la Banca de la Nacion Argentina e los de Tribunaus de Buenos Aires e, a la termièra de San Nicolás e deu quartièr de Retiro, tors d’ahars.

Dempuish la creacion de comunas, qu'ei dens la Comuna 1.

## Galeria


Image:Buenos Aires - Teatro Colón - 20051215.jpg|Teatre Colomb
Image:Corte Suprema Argentina.JPG|Tribunaus
Image:20060128 - Calle Florida.jpg|Carrèra Florida e las soas botigas
Image:Buenos Aires-Catedral Metropolitana (exterior).jpg|Catedrau Metropolitna
Georgi Parvanov

**Georgi Sedefchov Parvanov**, istorian e òme politic n. 1957, foguèt lo president de Bulgaria de 2002 a 2012.
Klaus von Klitzing

**Klaus von Klitzing** (n. en 1943) es un fisician alemand. A recebut lo Prèmi Nobel de Fisica en 1985, per la descobèrta de l'efièch Hall quantic.
Pampalona (omonimia)

**Pampalona** es un toponim occitan. Pòt èsser:
* Pampalona, una ciutat basca de Navarra
* Pampalona (Albigés), una comuna d'Albigés
* La Pampalona (Provença), un lòc e platja de Ramatuela, en Provença
* **Pampalona**, lòc d'Artinhòsc, tanben en Provença
* **Pampalona**, lòc de Casets e Montdenard, en Carcin
* **Pampalona**, lòc de L'Auriòu, en Daufinat
* **Pampalona**, lòc de Senta Aulària, en Lemosin
Arques (Pas de Calais)

**Arques**  es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
## Geografia

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Arràs

**Arràs**  es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.

Capitala istorica e administrativa del departament del Pas de Calais, al centre de la zona economica agroalimentària pus espandida al nòrd de París, capluòc del Pas de Calais, Arràs es pr’aquò, amb 41 000 abitants, pas que la segonda vila pus poblada del departament après Calais. Es lo sèti de la comunautat urbana d'Arràs, qu'amassa 108 000 abitants dins 46 comunas. Amb las vilas de l'ancian bacin minièr situat un pauc pus al nord, es directament sota l'influéncia de l'« airal metropolitan de Lilla », ensemble metropolitan de prèp de 3,8 milions d'abitants que lo centre, la vila de Lilla, se trapa pas qu'à 45 km. 
## Geografia

## Istòria
Après l'annexion d'Artés a França, en 1481, la ciutat foguèt repoblada amb la contribucion de Lengadòc.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats

## Veire tanben

## Ligams extèrnes
## Referéncias
Belgrano (Buenos Aires)

Belgrano qu’ei un quartièr de Buenos Aires batejat en aunor de Manuel Belgrano, eròi de la Guèrra d’Independéncia e creator deu drapèu argentin.

Que vadó com ua vila desseparada de Buenos Aires qui ho, per ua estona en 1880, Capitau Federau deu país durant lo conflicte enter Buenos Aires e la Província de Buenos Aires qui desseparè definitivament ambs, la província vadent atau ua província desseparada dab la ciutat de La Plata per capitala. 

En 1887, Belgrano que ho integrat a Buenos Aires (alavetz Capitau Federau de la Republica Argentina) çò qui’n hè, uei lo dia, un quartièr de la Ciutat Autonòma de Buenos Aires.

Enter la fin deu sègle XIX e la debuta deu sègle XXlo quartièr que ho pleat de grans ostaus de luxe e de diferents estils d’inspiracion europèa (normand, Tudor, Art Nouveau). A partir de las annadas 60, mantuns que hon destrusits per deishar bastir bastiments de beton e d’arquitètura modèrna. Belgrano que’s caractiza donc per aquesta mescladissa d’estils e d’epòcas.

En 1938, l’Estadi Monumentau deu Club Atlético River Plate que ho inaugurat dehens Belgrano a maugrat qui sia mei que mei, identificat dab lo quartier de Núñez per’mor d’estar bastit a la termièra enter ambs.

A la fin deu sègle XX, ua importanta comunautat chinesa que s’intallè dens Belgrano.
Plaja

La geomorfologia definís una **plaja** coma una acumulacion sul bòrd de la mar de materials anant de las arenas finas fins als ròcs. La plaja, doncas, se limita pas a las estendudas d'arena fina, pr'amor que i a de plajas de còdols e de ròcs.
Retiro (Buenos Aires)

**Retiro** qu’ei un quartièr de Buenos Aires limitat peus autes quartièrs de San Nicolàs e la Recoleta e tanben per l’arriu de la Plata. Retiro que gavida lo pòrt de Buenos Aires e qu’ei lo punt de depart deu Buquebus (lo vaishèth bus) qui religa Buenos Aires e la Republica Orientau d’Uruguai.

Retiro qu’ei tanben lo punt de depart deus autocars qui religan Buenos Aires e totas las províncias e qui quitan la capitau despuish l’Estacion d’Omnibus de Retiro qui costeja lo quartièr de casèras praubas conegut com la Villa 31.

A ras deu pòrt de l’Estacion d’Omnibus, Retiro que possedeish tanben ua gara deu camin de hèr situada de cara a la tor balhada a la debuta deu sègle XX per la comunautat britanica en commemoracion deu centenari de l'independéncia e coneguda com la Tor Monumentau (ancianament *Tor deus Anglés* avant la Guèrra de las Malvinas en 1982). 

Lo monument aus sordats caduts durant aqueth conflicte que’s troba justament pròche de la Tor, suber la plaça San Martín bordada peu famós gratacèu Kavanagh inaugurat en 1936 e qui èra alavetz, dab lo son 120&nbsp;m de hautor, bastiment edificat en beton armat lo mei haut d'America deu Sud. 

Qu’ei a l’endret on e’s troba uei la plaça San Martín que ho bastit durant lo sègle XVIII un ostau estremat de la ciutat e qui, per aquesta rason, b’èra aperat *El Retiro* (puish qu’èra retirat en dehòra deu center de Buenos Aires). Lo lòc que vadó camp batalhèr durant las duas invasions anglesas de 1806 e de 1807. En 1812, durant la guèrra d’independéncia, las arenas qui ocupavan la plaça qu’arcuelhón lo regiment de granadièrs deu generau José de San Martín. Arron, n’avón pas mei cap rason d’existir puish qu’Argentina, en signe de rejècte de cap a Espanha, qu’adoptè la veda de las corrudas de taurs dens ua de las soas purmèras leis.

Au long de l’arriu, Retiro qu’ostenda un ensemble de tors modèrnas de veire, alumini e beton conegut dab lo nom de Catalinas Nòrd enter las quaus ua de las mei ancianas qu’ei l’ostalaria Sheraton.

Per’mor de la concentracion de tant de punts estrategics deus transports e deus ahars, un sarròt de las linhas de colectivo que s’estancan a Retiro.