Ortodoxia

[thumb|right|307x307px|La glèisa ortodòxa russa de [Niça, en Occitània]]

L**'ortodoxia** (del grèc ὀρθοδοξία, *orthodoxía* «opinion dreita»), es una doctrina o ideologia qu'es sostenguda per la Glèisa Catolica Apostolica Ortodòxa. Se presenta coma lo : se considèra coma la branca dau cristianisme mai fidèla ais originas de la religion crestiana e mai que mai ai Sèt Concilis Ecumenics que se tenguèron de 324 apC a 787 apC, au començament de l'istòria dau cristianisme. Son implantacion es universala, a de seccions importantas dins totei lei partidas dau Mond, pasmens es preponderanta subretot en Euròpa Orientala e au nòrd d'Asia (mai que mai en Grècia, a Chipre, en Macedònia del Nòrd, Bulgaria, Serbia, Montenegro, Romania, Moldàvia, Ucraïna, Bielorussia, Russia e Georgia). Son sèti es lo Patriarcat Ecumenic de Constantinòble, a Istambol.

Un fidèu de la Glèisa Ortodòxa se sòna un **ortodòxe** o una **ortodòxa**.

## Denominacions
thumb|right|304x304px|Implantacion de l'ortodoxia: es majoritària dins leis estats en roge e reperesenta mai de 10 % de la populacion dins leis estats en jaune.
De còps la **Glèisa Ortodòxa** la sònan tanben amb d'autrei noms: **Glèisa Crestiana Ortodòxa**, **Glèisa Ortodòxa Orientala** (sa basa istorica es dins l'èst de la Mediterranèa mai es una glèisa d'implantacion  universala), **Glèisa dei Sèt Concilis**, **Glèisa Apostolica**, **Glèisa Crestiana Anciana**, **Glèisa Ecumenica**. Mai son nom pus tradicionau e pus formau es **Glèisa Una, Santa, Catolica e Apostolica** (aquí cau comprene "Catolica" dins son sens d'origina, çò es "generala, universala") (Ware, p. 307; la formula es contenguda dins lo Crèdo de Nicèa e se pòt utilizar pereu per designar d'autrei glèisas amb d'autrei tradicions qu'emplegan tanben aqueu crèdo dins sa liturgia).

## Composicion e esquismas
La Glèisa Ortodòxa s'organizèt au començament, dins l'Empèri Roman, a l'entorn dei patriarcats d'Antiòquia, Jerusalèm, Constantinòble, Alexàndria e Roma, e tanben dei Glèisas que se fondèron directament a sa seguida, en inclusent de maniera non exclusiva lei Glèisas d'Armenia, Georgia, Russia, Etiopia e d'autras, sus la basa dei concilis ecumenics que se succediguèron. 

Leis ortodòxes considèran qu'amb leis esquismas successius, l'"ortodoxia" (au sens generau dau mot) coneguèt la sortida:
* Dei glèisas adèptas dau nestorianisme (nestorians d'Orient), que regetan lo concili d'Efès de 431  
* Dei "Glèisas Ortodòxas Ancianas" o "non calcedonianas", adèptas dau miafisisme (o mens exactament "monofisisme") e refusant lo concili de Calcedònia de 451; son ara subretot en Armenia, Egipte, Etiopia, Eritrèa, parcialament en Siria e en Índia.
* De la Glèisa Catolica de Roma, dempuei 1054, qu'es adèpta dau catolicisme. Lo Crèdo de Nicèa, basa de l'ortodoxia e simbòl de la fe, foguèt au centre de l'esquisma amb la Glèisa Catolica en 1054 quand aquela d'aquí i introduguèt un element novèu, lo "Filioque" ("e lo fiu" en latin).
* Dei vielhs cresents, un grop minoritari de Russia, separat en 1666-1667.
* Tanben cau mençonar d'esquismas pus limitats dins lo temps e ara despareguts, coma l'arrianisme o lo donatisme... 
Es de notar que lo protestantisme, e mai venga d'una rompedura amb lo catolicisme au sègle XVI, s'es pas unit amb l'ortodoxia.

Dempuei lo sègle XX, pasmens, lo dialòg ecumenic a permés de raprochaments parciaus deis ortodòxes amb lei miafisitas ("monofisitas"), lei protestants e lei catolics.

## Organizacion
Lei subdivisions primàrias de la Glèisa Ortodòxa son administrativas e pas teologicas. Se fan segon de diferéncias geograficas, nacionalas e sovent lingüisticas. La glèisa primitiva construguèt sei jurisdiccions segon leis ancians districtes e país romans: ne derivan una part dei subdivisions actualas.

### Patriarcat Ecumenic de Constantinòble

[200px|thumb|right|[Bartomieu I, lo patriarca de Constantinòble a l'ora d'ara]]
Lo Patriarcat Ecumenic de Constantinòble, a Istambol, es l'organisme centrau de l'organizacion de la fe ortodòxa; es establit dempuei l'Empèri Bizantin. A sa tèsta i a lo patriarca de Constantinòble qu'es lo representant de l'ortodoxia: a l'ora d'ara, es Bartomieu I de Constantinòble. Aqueu d'aquí es lo menaire legau dins un certan nombre de domenis de la Glèisa Ortodòxa, per exemple pòt consagrar leis evesques e establir de monastèris dins d'autrei districtes canonics. Ansin es eu l'evesque dirècte e lo "menaire Espiritau" dau mont Athos.

Pasmens, lo Patriarcat de Constantinòble s'acòrda amb una organizacion "conciliara" e descentralizada dins l'ensems de l'ortodoxia: consistís en divèrsei glèisas nacionalas que partejan una fe, una istòria, una tradicion e una veneracion comunas mai que se govèrnan caduna amb sei concilis e evesques pròpris: es una diferéncia importanta amb l'autoritat centralizada dau Papat dins lo catolicisme (Timothy Ware, p 23).

Au quatren concili ecumenic de Calcedònia, en 441, leis evesques enoncièron lo canon XXVIII que ditz que l'evesque de la "Nòva Roma", valent a dire lo patriarca de Constantinòble, a lo meteis onor que l'evesque de Roma, lo papa, e qu'es encargat d'ordenar lei metropolitans (menaires dau clergat dins de zonas especificas) de Pònt, Asia, Tràcia e atanben leis evesques barbars .

Aquela decision, atribuida a 150 evesques presents au concili, la Glèisa Catolica Romana la contèsta mai fins ara lei Glèisas Ortodòxas mantenon, per definicion, la comunion amb lo Patriarcat Ecumenic de Constantinòble.

A l'ora d'ara, lo sèti materiau dau Patriarcat Ecumenic se tròba dins l'immens Collègi Grèc Ortodòxe dau Fanar, a Istambol, bastit de 1881 a 1883.

### Patriarcats ancians
Au sègle XXI, quatre patriarcats ancians deis originas rèstan intactes (Ware pp. 127, 133 & 134).
***Lo patriarcat of [[Constantinòble]]**, qu'es tanben lo Patriarcat Ecumenic, sèti generau de l'ortodoxia.
***Lo patriarcat d'[[Alexàndria]]** 
***Lo patriarcat d'[[Antiòquia]]** 
***Lo patriarcat de [[Jerusalèm]]** 

Lo **patriarcat de [[Roma]]**, qu'existís encara tecnicament a travèrs dau papa e de Vatican, es sortit de l'ortodoxia (segon lo ponch de vista ortodòxe) dempuei lo Grand Esquisma de 1054. Se considèra pas eu meteis coma un patriarcat e donc se vei pas coma l'egau deis autrei patriarcats ancians. 

Lei regions jurisdiccionalas incluson tanben d'autrei divisions autocefalas e autonòmas. Una **glèisa autocefala** (*autocefal* significa ) pòt nommar son evesque (o metropolitan) pròpri e s'autogovèrna. Una **glèisa autonòma** (*autonòm* significa ) receu un metropolitan o evesque qu'es consagrat (e donc nommat) per una autra jurisdiccion mai totun s'autogovèrna en granda part.

### Autrei patriarcats
*Lo **Patriarcat d'[[Armenia]]** o **Glèisa Apostolica Armènia** o **Glèisa Ortodòxa Armènia**. Per esquisma, sortiguèt de la Glèisa Ortodòxa en 506 apC en reaccion còntra lo concili de Calcedònia de 451 apC. Aderís au miafisisme o "monofisisme" (Glèisas Ortodòxas Ancianas).
*Lo **Patriarcat de [[Bulgaria]]**. Lo reconeguèron coma autocefal mai d'un còp a causa dei treviraments qu'anientèron o exilièron lei sòcis de la glèisa a d'ocasions divèrsas. L'autocefalia se reconeguèt d'en primier en 927 apC (lei bulgars la declarèron tre 919) e se tornèt crear dos còps, en 1235 e en 1945.
*Lo **Patriarcat de [[Georgia (Caucàs)|Georgia]]** o **Glèisa Ortodòxa Georgiana**. Fasiá partida au començament dau patriarcat d'Antiòquia. Recebèt l'autocefalia dau patriarca d'Antiòquia en 466. Perdèt son estatut autocefal en 1811 quand lo Sinòde Rus l'absorbiguèt (valent a dire: quand Russia envaïguèt Georgia). Lo retrobèt en 1943, autrejat per la Glèisa Ortodòxa Russa e aquò lo Patriarcat Ecumenic o reconeguèt tornarmai en 1989.
*Lo **Patriarcat de [[Russia]]** o **Glèisa Ortodòxa Russa**. Lo Patriarcat Ecumenic li autregèt l'autocefalia en 1589.
*Lo **Patriarcat de [[Serbia]]**. Son estatut autocefal data dau mitan dau sègle XIV, lo perdèt puei e lo li restaurèron au mitan dau sègle XVI.
*Lo **Patriarcat de [[Romania]]**. E mai se la Glèisa Ortodòxa de Romania a de racinas que remontan au sègle I apC, es ren qu'en 1885 que lo Patriarcat Ecumenic li reconeguèt l'autocefalia.

### Glèisas autocefalas e autonòmas sens estatut de patriarcat
*La **Glèisa de [[Sinai]]**. Se centra a l'entorn dau monastèri de Santa Catarina, dins la peninsula de Sinai en Egipte. La construccion d'origina èra una capèla qu'indicava lo site que Moïses i aviá rescontrat Dieu, amb lo Boisson Ardent: es Elena, la maire de l'emperaire bizantin Constantin I, que l'aviá facha bastir. Es l'emperaire Justinian I que faguèt construire lo monastèri entre 527 e 565. La Glèisa de Sinai es autonòma e son archevesque es consagrat per lo patriarca de Jerusalèm (Ware. p. 135).
*La **Glèisa de [[Chipre]]**. Es autonòma dempuei lo concili d'Efès de 431.
*La **Glèisa de [[Grècia]]**. Lo Patriarcat Ecumenic reconeguèt son autonomia en 1850 (Ware. p. 136).
*La **Glèisa de [[Polonha]]**. Lo Patriarcat Ecumenic reconeguèt son autonomia en 1924.
*La **Glèisa d'[[Albania]]**. Lo Patriarcat Ecumenic reconeguèt son autonomia en 1937.
*La **Glèisa Ortodòxa dei [[Chequia|Tèrras Chècas]]**. Lo Patriarcat Ecumenic reconeguèt son autonomia en 1998.
*La **Glèisa Ortodòxa d'[[Eslovaquia]]**. Lo Patriarcat Ecumenic reconeguèt son autonomia en 1998.
*La **Glèisa Ortodòxa en [[America]]**. Son nom ancian èra Glèisa Russa Ortodòxa Grèga Catolica en America. Es la Glèisa Ortodòxa Russa que li acordèt l'autocefalia en 1970 mai lo Patriarcat Ecumenic o a pas encara reconegut.
*La **Glèisa Ortodòxa de [[Japon]]**. Recebèt son autonomia en 1970 au meteis moment que lo patriarca de Russia autregèt l'autocefalia a la Glèisa Ortodòxa en America. Son primat (evesque) es consagrat per lo patriarcat rus.
*La **Glèisa de [[China]]**. Consistís en una mission a Hong Kong, que son metropolitan es nommat per lo Patriarcat Ecumenic.
*La **Glèisa de [[Finlàndia]]**. Lo Patriarcat Ecumenic li acordèt l'autonomia en 1923.
*La **Glèisa Apostolica Ortodòxa [[Estònia|Estoniana]]**. Lo Patriarcat Ecumenic li acordèt l'autonomia en 1921 e, après lo periòde d'annexion sovetica, lo li reconeguèt tornar-mai en 1996.
*La **Glèisa Ortodòxa d'[[Ucraïna]]**, ligada au patriarcat rus de Moscòu, que li reconeguèt l'autonomia en 1990. Ara i a tres glèisas en Ucraïna:
**La "Glèisa d'Ucraïna-patriarcat de Moscòu", en comunion amb la Glèisa Ortodòxa [ponch de verificar].
**La "Glèisa d'Ucraïna-patriarcat de Kyiiv", qu'es pas en comunion amb lo corrent principau dei glèisas ortodòxas [ponch de verificar].
**La "Glèisa Autocefala Ortodòxa Ucraïniana", qu'es pas en comunion amb lo corrent principau dei glèisas ortodòxas [ponch de verificar].

### La Glèisa Ortodòxa en Occitània

## Canonicity

## [[Nicene Creed]]

### [[Nicaene Creed|Filioque]]

## Apostolic Succession

= The Seven Ecumenical Councils =

= Anathema of 1054 =

## Referéncias