open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Itzhak Perlman

**Itzhak Perlman** (Tel Aviv, lo 31 d'agost de 1945) qu'ei un violonista israelian e nòrd-american considerat com un deus màgers deu sègle XX. 

## Vita
Qu'aprengó lo vriulon mainatge en Israèl en muishà 's hèra precòç e d'un capatge deus géncers. Arron que se n'anè estudiar aus Estats Units a la Juilliard School on hon professors sons Ivan Galamian e Dorothy DeLay. Que debutè au Carnegie Hall en 1963.

En 1987 que rejonhè l'Orquèstra Filarmonica d'Israèl dab la quau e hore lo torn deu mòn. A desprat deu concertista qu'a tanben estat director deu Detroit Symphony Orchestra e qu'arrecevè la cadièra de Dorothy Delay (lo son professor) a la Juilliard School.

Que joga dab un vriulon stradivarius que crompè a Yehudi Menuhin aperat lo *Soil* (1714) e tanben dab lo *General Kyd* (Stradivarius, 1714), lo *Sauret* (Guarnerius del Gesu, 1743) e lo Kreisler Bergonzi (Bergonzi, 1740).
Carlo Bergonzi

**Carlo Bergonzi** (Cremona, 1683 – 1747) que o un laütièr de Cremona, contemporanèu d'Antonio Stradivari e aprenedís de Girolamo Amati II, puish collaborator de Joseph Guarneri.

Lo son instrument mei famós qu'ei un vriulon conegut com lo Kreisler Bergonzi, aperat atau per 'mor d'estar estat proprietat deu violonista Fritz Kreisler, jogat arron per Itzhak Perlman.

Michelangelo Bergonzi (1722 - 1770), lo son hilh, puish lo sons autes decendents, que prengón la seguida en tot signar Bergonzi.
Ain·harp

**Ain·harp** (en basco: *Ainharbe*; en francés: *Ainharp*) qu'ei ua comuna de la província tradicionau de Sola.
## Geografia

## Istòria

Paul Raymond an&ograve;ta que la municipalitat &egrave;ra un anci&agrave; prieur&eacute; del dioc&egrave;se de Oloron e #que s'i trobava un espital pels pelegrins : *Benta*.

Paul Raymond note que la commune était un ancien prieuré du diocèse d'Oloron et qu'on y trouvait un hôpital pour les pèlerins : *Benta*.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Aucet-Aucet Juson-Sunarreta

**Aucet-Aucet Juson-Sunarreta** (*Altzai-Altzabeheti-Zunharreta* en basco, *Alçay-Alçabéhéty-Sunharette* en francés) qu'ei ua comuna de la província tradicionau de Sola.

## Geografia

## Istòria

En 1790, Sunharette &egrave;ra &ccedil;&ograve; cap de-lu&ograve;c d'un costat #que d&eacute;pendait del district de Maul&eacute;on. Aquel costat compreni&aacute; las municipalitats de Al&ccedil;ay-Al&ccedil;ab&eacute;h&eacute;ty-Sunharette, Alos-Sibas-Abense, Camou-Cihigue, Etchebar, Lacarry-Arhan-Charritte-de-Nautor, Lichans-Sunhar e Ossas-Suhare.

En 1833, los tres comunas de Al&ccedil;ay, Al&ccedil;ab&eacute;h&eacute;ty e Sunharette fusionen per pas mai formar #qu'una s&ograve;la comuna.

En 1790, Sunharette était le chef-lieu d'un canton qui dépendait du district de Mauléon. Ce canton comprenait les communes d'Alçay-Alçabéhéty-Sunharette, Alos-Sibas-Abense, Camou-Cihigue, Etchebar, Lacarry-Arhan-Charritte-de-Haut, Lichans-Sunhar et Ossas-Suhare.

En 1833, les trois communes d'Alçay, Alçabéhéty et Sunharette fusionnent pour ne plus former qu'une seule commune.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Arroquiaga

**Arroquiaga** (en basco: *Arrokiaga*; en francés: *Roquiague*) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Sola, situada dens lo Massís de las Arbalhas. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània.
.
## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Enric II de França

200px|right|thumb|Enric II de França
**Enric II** (1519-1559) que ho rei de França a partir de 1547 e dinc a la soa mort. Qu'èra hilh de Francés I e de la regina Clauda. 

En 1536, a la mort deu son hrair ainat que vadó eretèr deu tròn, daufin de França e duc de Bretanha. A la mort de Francés Ièr que ho coronat rei a Rems lo 25 de julhet de 1547.

Durant lo son regnat que contunhè l'òbra deu son pair : lo desenvolopament de las arts e la luta contra l'Empèri de Carles V (V d'Alemanha e Ièr d'Espanha) en contunhant las Guèrras d'Italia. Que lutè tanben contra la Reforma qui s'espandiva alavetz en França.

La fin deu son regnat que ho marcada per la des.hèita de Saint Quentin qui miè au Tractat de Cateau-Cambrésis.

Que's morí accidentaument en ua josta, aucit per Gabriel Ièr de Montgomery qui avó de quitar França e qui gavidore la campanha anticatolica en Bearn, en tot perpetrar lo massacre d'Ortès.
Yehudi Menuhin

200px|right|thumb|Yehudi Menuhin
**Yehudi Menuhin** (Nava York, lo 22 d'abriu de 1916 - Berlin, lo 12 de març de 1999) que ho un deus màgers violonistas deu sègle XX. Neishut nòramerican, que vadore soís puis britanic. Que hore tanben annoblit peu Reiame Unit en bèth vàder **Lord Menuhin**.

Yehudi Menuhin que vadó a Nava York dens ua familha judiva d'origina russa (dens çò qui ei uei lo Belarús). La soas sòr qu'èra pianistas. Aus 3 ans Menuhin que comencè l'estudi deu vriulon, que muishè hèra talentuós e aus 7 ans que dè lo son purmèr concèrt dab lo San Francisco Symphony.Qu'estudiè dab Louis Pesinger (ua mèste qui èra estat eslhèva d'Eugène Ysaÿe puish dab George Enescu. En 1929 que joguè los conertos de Johann Sebastian Bach devath la direccion deu cap d'orquèstra alemand Bruno Walter.

Durant la Segonda Guèrra Mondiau que joguè entaus aligats e, dab lo compositor Benjamin Britten, dens lo camp de concentracion de Bergen-Belsen arron la soa liberacion. 

En 1947, que ho lo purmèr musician judiu renomat a jogar dab lo Berlin Philharmonic Orchestra devath la direccion d'un cap d'orquèstra aleman.

En 1962 que creè la soa Yehudi Menuhin School a Stoke d'Abernon dens la region anglesa deu Surrey e, en 1983 que creè lo Concors Internacionau Yehudi Menuhin per Joens Violonistas (ganhat, enter autes, per Julia Fischer).
Maruèjols

**Maruèjols** (en occitan ancian: *Maruejol* o *Maruojol*; en francés *Marvejols*) es una comuna gavaudanesa situada dins lo departament de Losera e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. Lo gentilici es **maruegenc -a**.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [ma'ryɛʒɔs] a Montrodat (comuna confrontanta), [ma'ryɛʒɔ] a Recola de Fumaç, [ma'ryɛdʒɔ] a Esclanedes. Tipicament, dins aquela partida centre-oèst de Gavaudan, se pronóncia generalament ['ʒaßus] per Jàvols, ambe conservacion de [u] etimologic pòsttonic , mas benlèu que lo pes de la partida pretonica e tonica empacha aquela conservacion per Maruèjols.

*Maruèjols* es atestat *Maroiol* en 1155. Ven d'un tipe gallés plan productiu, *māro-ialon*, compausat de *māro-*, « grand(a) » e *ialon*, « clar, clarièra, esclairada, esclairòl, talhadís », en practica un luòc eissartat e per extension un vialatge .

## Istòria

## Administracion

* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra del canton de Maruèjols (chapluòc), i demorèt e ne venguèt lo burèu centralizator.

## Demografia

* 2016 : 4776

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
* Bernart Sicart de Maruèjols, trobador.

## Veire tanben
* Siti del conselh general de Losera 

## Ligams extèrnes
* Sit oficial de Maruèjols.  

## Nòtas e referéncias
Biudòs-Avensa de Baish

**Biudòs-Avensa de Baish ** (*Bildoze-Onizpea* en basco e *Viodos-Abense-de-Bas* en francés) qu'ei ua comuna de la província tradicionau de Sola, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de .
.
.
## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Espés-Undurenh

**Espés e Undurenh** (en basco: *Ezpeize-Ündüreine*; en francés: *Espès-Undurein*) qu'ei ua comuna de la província tradicionau de Sola.

## Geografia

## Istòria
Qu’ei la fusion, en 1842, de las comunas d’Espés e Undurein.
## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Loís XV de França

**Loís XV** (Versalhas, 10 de heurèr de 1710 – Versalhas, 10 de mai de 1774), ditz lo Ben-Aimat, que ho rei de França e de Navarra a partir de 1715 e dinc a la soa mort. Hilh deu Petit Daufin e arrèr hilh deu Gran Daufin, qu'èra donc successor e arrèr arrèr hilh deu rei Loís XIV.

A maugrat deu son chafre (autrejat per las pregàrias qu'òm digó per eth quan, mainatge la soa vita b' èra miaçada), lo son regnat que ho marcat per l'impopularitat e las granas despensas d'ua cort on la soa prioritat b'èran los plasèrs que non pas la politica (çò qui balhè un grand poder d'influéncia a la soa mestressa mei famosa : la marquesa de Pompador). Un reflecte d'aquesta impopularitat que ho l'episòdi famós de la temptativa d'assassinat per Damien qui ho comdamnat a mort arron d'un suplici demorat famós.
Loís XVI de França

**Loís XVI** (Versalhas, 23 d'agost de 1754 – París, 21 de genièr de 1793), foguèt rei de França entre 1774 e 1789, puèi rei dels Franceses fins a 1792, abans d'èsser guilhotinat sus la plaça de la Revolucion, a París (actualament, plaça de la Concòrdia).
Gestars

**Gestars** (*Jeztaze* en basco e *Gestas* en francés) qu'ei ua comuna gascona de la província tradicionau de Sola, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
Lo territòri de Gestars que fòrma ua enclavada soletina en Bearn. Abans 2015, que hasè partida deu canton de Sent Palai qui ei autament un canton situat sus l'ancian territòri de Baisha Navarra. Que's tròba sus l'arriba dreta deu gave de Maulion, au jusan de Ribahauta.

## Istòria

## Lengas
Gestars qu'ei ua comuna occitanofòna de la província basca de Sola. Lo basco qu'ei tanben conegut e parlat per ua part deus abitants qui son donc trilingües.

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
Gestars qu'ei la comuna de naishença de l'escrivan Jan deu Sabalòt (1896-1981).

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Mondòri

**Mondòri** (*Montori* o *Berorize* en basco, *Montory* en francés) qu'ei ua comuna de la província istorica de Sola, magèrment gascona. Qu'ei administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Predominància lingüistica

Las duas versions de la *Carte des sept provinces basques montrant la délimitation actuelle de l'euscara en dialectes, sous-dialectes et variétés* (Mapa de las sèt províncias bascas qui muisha la delimitacion actuala de l'euscarà en dialèctes, sos-dialèctes e varietats) dessenhadas en 1863 per lo prince Loís Lucian Bonaparte que plaçan Mondòri hòra de l'aira bascofòna.

Lo *Recueil de linguistique et de toponymie des Pyrénées* (Recuelh de lingüistica e de toponimia deus Pirenèus) realizat en 1887 per Julian Sacaze que dona per Mondòri ua version en gascon, compausada d'ua traduccion de dus tèxtes mitologics, puish ua lista deus microtoponimes de la comuna. Lo regent que redigí la version enviada per Mondòri que precisa : « Plaçada suber la rota d'Auloron a Maulion, qu'ei la prumèra que rencontran en Sola en quitant la vath deus Varetons - arrondiment d'Auloron - e la sola deu canton que i parlan biarnés ; mès, d'après los noms deus lòcs e deus ostaus mei ancians, sèm segurs dens un temps mei o mens en arrèr l'idiòma en usatge dens la comuna qu'èra lo basco. »

Le *Recueil des idiomes de la région gasconne* (Recuelh deus idiòmas de la region gascona) realizat en 1894 per lo lingüista Edouard Bourciez que dona per Mondòri ua version de la parabòla deu hilh prodigue traduita en gascon.

La mapa deu *Pays Basque français* (País Basco francés) dessenhada en 1943 per Maurice Haulon que hè paréisher la "démarcation actuelle entre la langue basque et les dialectes romans" (demarcacion actuau enter la lenga basca e los dialèctes romanics) e que plaça la comuna de Mondòri acavalada enter gascon e basco.

Dens lo son libe *Les Basques* editat en 1955, lo bascològue Philippe Veyrin qu'analisa mei d'un aspects de l'istòria e de las tradicions deu Bascoat. Que presenta tanben lo limit enter lenga basca e dialècte gascon, en hasent estat de caduna de las ultimas comunas bascofònas. Qu'ajusta : « Totas aqueras localitats que sont sancerament bascas de lenga, hòra Urt e Bardòs a un cap, Mondòri a l’aute, vienudas mei qu’a miejas gasconas o biarnesas. » 

Segon la *Morfología del verbo auxiliar vasco* (Morfologia deu vèrbe auxiliar basco) establida per Pedro de Yrizar en 1970, Mondòri es pas situada dens l'aira bascofòna. Lo son autor Pedro de Yrizar qu'estima dens los ans 1970-1972 lo nombre de locutors bascos a 16.7%, sia un deus taus mei bas de Sola. Dens la causida de las comunas mei adaptadas per realizar un estudi lingüistic deu dialècte soletin, l'autor, assistit deu lingüista et filològue René Lafon, que precisa per Mondòri : " localitat dont solament un quartièr ei de lenga basca; frontièra basco-romanica ".

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna
## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Juan de Garay

**Juan de Garay** (1528 - 1583), explorator e conquestador espanhòu e basco, fondator (enter autas) de las ciutats de Santa Fe e de Buenos Aires (dusau fondator per aquesta).

Vadut en Espanha (lo lòc precís b'ei pas provat, sia en Biscaia, sia en Castelha) qu'èra hilh de Clemente López Ochandiano e Catalina de Zarate. Lo 3 de noveme de 1543 que partís deu pòrt Sanlúcar de Barrameda entà seguir la soa familha au Peró per 'mor que lo son onco, Pedro Ortiz de Zárate (hrair de sa mair) qu'èra nomat auprès deu vicerei Blasco Nuñez Vela. 

A Lima que participè a las pelejas enter lo vicerei (deu costat deu vicerei) e Franciso de Pizarro.

Dens lo Haut Peró (actuau Bolívia) que participè a la fondacion de Santa Cruz de Sierra lo 26 de heurèr de 1561 e que he partida deu cabildo d'aquesta vila. Qu'arrecebó ua *[[encomienda]]* d'indians e qu' esposè Isabel de Becerra y Mendoza.

En 1558 Juan Ortiz de Zárate, tanhent de Juan de Garay, que vadó capitani governador de l' arriu de la Plata e, alavetz, Felipe de Cáceres (lo son loctenent) que demandè a Garay d'acompanhar pobladors au Paragoai. L'11 de deceme de 1568 qu'arrivan a Asunción on Juan de Garay qu'ei nomat "alguacil mayor" de las Províncias de l'Arriu de la Plata.

Arron, que gavidè ua exploracion sus l'arriu Paranà entà religar Paragoai e l'ocean Atlantic. Lo 15 de noveme de 1573 que fondè la ciutat de Santa Fe de la Vera Cruz (uei Santa Fe a la confluéncia deus arrius Paraná e Salado o Saladillo). L'11 de julhet de 1580 que fondè Buenos Aires (per la segonda vegada puish qu'èra ja estada fondada per Pedro de Mendoza abans d'estar abandonada). Per macar senglas fondacions Garay qu'apitè un rollèu de la justícia.  A Buenos Aires que distribuè las purmèra tèrras (uei las deu center de la ciutat) e qu'establí lo son escut.

Que ho aucit en 1583 peus indians enter Buenos Aires e Santa Fe.
Asquenasitas

[thumb|240px|''Jusieus pregant dins la [sinagòga durant lo Yom Kipur*, per [[Maurycy Gottlieb]], una representacion de la comunitat asquenasita de [[Viena (Àustria)|Viena]] en [[Àustria]] au .]] 

Leis *'asquenasitas** ([[ebrieu|ebrèu]]: אשכנזים) son un grop etnoreligiós [[jusieu]] provenent d'[[Euròpa Centrala]] e [[Euròpa Orientala|Orientala]], especialament d'[[Alemanha]], [[Polonha]], [[Russia]], [[Àustria-Ongria]] e [[Alsàcia e Lorena|Alsàcia-Lorena]]. Lor lenga pròpria es lo [[yiddish]], derivada de l'[[alemand]] e enriquida d'emprunts a l'ebrèu, au [[polonés]] e au [[rus]]. Sa liturgia es probablament influenciada per lei culturas pròchas dins aquelei país. 

Lo mot ***ashkenaz*''' designava lei tèrras que s'estendián en delà de Ren donc en Alemanha. Per leis autors ebrèus de l'Edat Mejana, aquest meteis mot designava lei país germanics e d'Euròpa centrala, tèrras que lei jusieus començavan de s'i installar. Dins la Bíblia, designa a l'origina leis escitas e sei país.

Lei populacions jusievas asquenasitas an viscut dins aquestei domenis dempuei lo . S'estima que leis asquenasitas representavan 3% de la populacion jusieva mondiala au .

## Referéncias
La Canorga

**La Canorga** (*La Canourgue* en francés) es une comuna gavaudanesa situada dins lo departament de Losera e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion, relevada a Sant Pèire de Nogaret e a La Tieula es [lɔka'nurgɔ] (la prononciacion del primièr *a*, intermediària entre [ɔ] e [a] es diferenta de la del darrièr, francament [ɔ]; lo segond *a* garda sa valor normala) .

## Istòria

En 1972, oficialament lo 1ièr de genièr 1973, las comunas d'Auxillac (nom francés, probablament *Aucilhac*), de Montjézieu  (nom francés, benlèu *Montjesieu*) e de La Capelle (nom francés, probablament *La Capèla*) fusionèron amb La Canorga. *Aucilhac* (còdi oficial geografic, ancian n° INSEE, 48011), *Montjesieu* (ancian n° INSEE 48102) e La Capèla (ancian n° INSEE 48035) gardan l'estatut de comuna associada .

## Administracion

* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, La Canorga, qu'èra capluòc de son canton, ne venguèt burèu centralizator.

## Demografia

* 2016 : 2156

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Siti del conselh general de Losera 

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Isaac Stern

**Issac Stern** (Kremenetz, Ucraïna, lo 21 de julhet de 1920 - Nava York, lo 21 de seteme de 2001) que ho un deus màgers violonistas deu sègle XX. 

Que vadó en Ucraina en çò d'ua familha judiva qui immigrè de cap aus Estats Units quan Isaac b'avèva tan per tan hèit los detz mes. Que ho la soa mair la qui comencè a'u apréner la vriulon puish, a partir de 1928, qu'estudiè au Conservatòri de San Francisco. Qu'avó successivament Louis Persinger (en leiçons privadas) e Naoum Blinder (per cinc annadas au conservatòri) com professors. Lo 18 de heurèr de 1936 que debutè com solista en jogant lo 3au concerto en si menor per vriulon de Camille Saint-Saëns dab l'Orquèstra Filarmonica de San Francisco devath la direccion de Pierre Monteux.

Qu'enregistrè dab musicians deus grans com los violoncellistas Yo-Yo Ma e Jian Wang, e tanben dab los violonistas Itzhak Perlman e Pinchas Zukerman e qu'enregistrè com solista concertos de concertos Johannes Brahms, Johann Sebastian Bach, Beethoven, Felix Mendelssohn e Antonio Vivaldi e tanben òbras contemporanèas de Samuel Barber, Béla Bartók, Igor Stravinskii e Leonard Bernstein

En 1960, qu'empleguè la soa renomada entà sauvar lo mitic Carnegie Hall de Nava York d'estar demolit. En reconeishença, lo principau auditòri d'aqueth teatre que pòrta lo son nom. 

En 1979, arron deu famós viatge de Richard Nixon en China, Isaac Stern que he tanben ua virada de concert en aqueth país qui ho immortalizada per un documentari (*From Mao to Mozart*, qu'ei a díser "de Mao dinc a Mozart") qui ganhè un Oscar.

Enter los sons instruments que cau destacar un vriulon de Giuseppe Guarneri del Gesù e un aute de Jean-Baptiste Vuillaume.

Que's maridè tres còps e qu'avó tres mainatges dab la soa segonda esposa.
Edmundo Rivero

**Edmundo Rivero** (Avellaneda, Província de Buenos Aires, lo 8 de junh de 1911 - Buenos Aires, lo 18 de gener de 1986) que ho un cantaire argentin de tango deus màgers.

Hilh d'un cap d'estacion ferroviària, que pravè dens los quartièrs portènhes de Saavedra e Belgrano. Encoratjat per un onco son qui èra musician que comencè per percórrer las tavèrnas dab la soa guitarra e per acompanhar filmes muets dens un cinema (emlec que perdore per cantar enlòc de contentà's as sonque de jogar la guitarra). Que formè un doa dab la soa sòr Eva e ambz que trabalhoren a la ràdio com acompanhators e, a còps, com interpretes.

Mes la consecracion que viengó quan e ho emplegat peu director d'orquèstra Julio de Caro qui hore seguit per Horacio Salgán e Aníbal Troilo qui tanben e recrutèn la soa votz de bariton.

Que participè a la creacion de dus filmes *El cielo en las manos* (1949) e *Al compás de tu mentira* (1951). En 1969 qu' inaugurè *El Viejo Almacén* un deus emponts màgers de tango situat dens los vièlh quartièr portènhes de San Telmo. 

Qu'escrivó ua autobiografia titolada *Una luz de almacén * ("ua luz de botiga" en referéncia au nom de "El Viejo Almacén") e que ho membre de l'Acadèmia deu Lunfardo.
Hugo del Carril

**Hugo del Carril** (deu son nom vertadèr **Piero Bruno Hugo Fontana**, Buenos Aires, lo 30 de noveme de 1912 - Buenos Aires, lo 13 d'agost de 1989) que ho un deus màgers cantors argentins de tango mes tanben un actor principau deu cinèma argentin de las annadas 30. Partisan deu peronisme, que compausè la "Marcha peronista" regularament cantada dens las amassadas e manifestacion politicas de l'esquèrra peronista.
Alberto Castillo

**Alberto Castillo** (Buenos Aires, lo 7 de deceme de 1914 – lo 23 de julhet de 2002) que ho un actor e cantaire argentin de tango (e tanben de candombe, un ritme afroargentin) de la votz caracteristica un pauc nasilharda. Qu'èra vadut dens lo quartièr portènhe de Mataderos. 

Hilh deus immigrants italians Salvador de Lucca y Lucia di Paola, que s'aperava **Alberto Salvador De Lucca** (e, mei tard, **Doctor De Luca**). Que debutè dens las annadas 40 e ua de las soa cançons las mai famosas qu'ei *Los cién barrio porteños* ("los cent quartièrs de Buenos Aires").

Que debutè au cinema en 1946.

A despart de cantaire, qu'èra tanben doctor en medecina especializat en ginecologia, çò qui'u permetó de domandar la man de la soa futura esposa aus sons futurs sògres qui non l'aurèn pas balhada a un simple cantaire.
vinheta|Alberto Castillo
A la fin de la soa vita que he parlar un còp mei d'eth en enregistrar lo son famós candombe *Siga el baile* ("contunhatz la dança") dab lo grop argentin de ròc Los auténticos decadentes.

Qu'ei sepelit au cemitèri de la Chacarita, com Carlos Gardel.

## Filmografia
*1946 "Adiós pampa mía"
*1948 "El tango vuelve a París" (lo acompaña Aníbal Troilo)
*1948 "Un tropezón cualquiera da en la vida" (con Virginia Luque)
*1948 "Alma de bohemio"
*1950 "La barra de la esquina"
*1951 "Buenos Aires, mi tierra querida"
*1953 "Por cuatro días locos"
*1955 "Ritmo, amor y picardía"
*1956 "Música, alegría y amor"
*1958 "Luces de candilejas"
*1959 "Nubes de humo"
Roberto Goyeneche

**Roberto Goyeneche** (tanben escaissat **El Polaco Goyeneche** o simplament **El Polaco** ; Saavedra, Buenos Aires, lo 29 de gener de 1926 - Buenos Aires, lo 27 d'agost de 1994) èra un cantaire Argentin de tango d'origina Francesa Basca.

## Biografia
A primièr incarnat l'arquetip de la vida de libertat dins lo Buenos Aires de las annadas 1950, abans de venir una legenda viva de la scèna musicala Argentina.

Son chafre li ven de son pel blond e a sa lingesa, es sovent identificat al quartièr de Saavedra a Buenos Aires ont a crescut.

Goyeneche s'es primièr format dins l'estil de tango de Carlos Gardel, abans d'abotir a aquel tan personal, sustot caracterizat per una granda libertat ritmica, una prononciacion perfiècha e una prigonda inspiracion. En 1944, a 18 ans, ganha un concors local que li permet de dintrar dins l'orquèstra de Raúl Kaplún, e fa sas debutas sus Ràdio Belgrano. En 1952, Goyeneche s'assòcia a Horacio Salgán. En 1956, rejonh l'orquèstra de son amic grand Anibal Troilo amb lo qual enregistra 26 cançons.

Après las debutas de sa carrièra sòlo en 1963, es lo primièr cantaire a interpretar la celèbra cançon d'Astor Piazzolla Balada *Balada para un loco*.

Dins las annadas 1980, Goyeneche es convidat a participar als films *[[Tangos, l'exili de Gardel]]* e ''Lo Sud'' de Fernando Solanas.

A sa mòrt, subrevenguda en 1994, èra considerat, après son inspiracion Carlos Gardel, coma lo mai grand cantaire de tango viu. Uèi, una avenguda pòrta son nom dins lo quartièr de Saavedra a Buenos Aires.
Aníbal Troilo

**Aníbal Troilo** (Buenos Aires, l'11 de julhet de 1914 – Buenos Aires, lo 18 de mai de 1975), chafrat *Pichuco* que ho dab Ástor Piazzolla lo màger bandoneonista de tango ; que ho tanben compositor e director d'orquèstra de tango. 

## Vita
Los sons pairs que s'aperavan Felisa Bagnolo e Aníbal Carmelo Troilo. Mainatge qu'audiva a jogar tangos dens los cafés de Buenos Aires e aus detz ans que convençó los sons pairs deu crompar un bandoneon. La soa mair que'n trovè un de 140 pesos de pagar en 10 còps mes los vedendor que desapareishó arron deu quatau pagament shens non pas domandar arren mei. Aqueth bandoneon que hore lo qui jogare tota la soa vita sancera.

Aus 11 ans (en 1925) que jogava au mercat de l'Abasto e aus 15 qu'avèva ja lo son quintet.

En 1930 qu'entrè dens un sextet on Osvaldo Pugliese be hasèva lo pianista. Arron que joguè dens las orquèstras de Juan "Pacho" Maglio, Julio de Caro, Juan D'Arienzo, Ángel D'Agostino e Juan Cobián abans de fondar, en 1937, lo son qui debutè dens un club portènhe aperat lo *Marabú*.

A partir de julhet de 1939 Ástor Piazzolla qui vienèva d'arribar deu son Mar del Plata nadau, que comencè a escotar regularament e dab passion l'orquèstra de Troilo e de practicar çò qu'aprenèva au bandoneon. Lèu qu'aprochè un deus musicians entà poder entrar dens l'orquèstra en s'i escàder. N'i he pas sonque lo bandoneonista mes qu'ajudè tanen Pichuco a adobar las particions dab las soas influèncias musicaus mei academicas.

Suu plan personau : qu'esposè Zita Calachi en 1938, qu'avó ua amistat de las pregondas dab lo poeta de tango Homero Manzi, que ho un suportaire famós de River Plate e qu'avó coentas dab l'alcòl e la cocaïna.
Mirapeis

**Mirapeis** (*Mirepoix* en francés) es una comuna lengadociana, administrada per lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

La vila, èra a l'origina situada al ras del riu d'Ers, sus la riba dreita, mas foguèt aigada per la rompedura de la paissièra del lac de Puègverd en 1289, e completament destrusida. Foguèt puèi tornar bastida sus l'autra riba sus una terrassa mai nauta balhada pel senhor de Mirapeis.

## Geografia

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Toponimia
Los toponimistas interprètan los *Mirapeis*(ses) o *Mirapeish* coma « gaita los peisses », o quitament « admira los peisses » [la darrèra interpretacion, de Negre e de Grosclaude, pòt semblar malsegura], del vèrbe medieval *mirar* e del nom *peis*. Lo punt comun de totes aqueles noms es la preséncia, fenomèn çaquelà banal e pauc caracteristic, d'un flume o d'un riu [e dins aquel cas, los peisses son imaginaris]. A la diferéncia dels *Miramont*s o dels *Mirabèl*s, los *Mirapeis*(ses) non son sus una autura ont se vei de luènh , çò qu'èra benlèu un biais risolièr d'o reconéisser...

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

Image:MaisonDesConsuls.jpg|L'ostal dels Cònsols.
Image:LesCouverts0.jpg|Los Convents.
Image:Mairie_de_Mirepoix.JPG|La comuna.
Image:Mirepoix.jpg|Catedrala.
Image:Cathédrale Saint-Maurice de Mirepoix.JPG|Catedrala de Sant Maurici.


## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Maurici André

**Maurici André** (quartièr de Ròca Bèla, Alès, lo 21 de mai de 1933 ; en francés **Maurice André**) qu'ei un trompetista occitan de nacionalitat francesa e un deus màgers virtuòses d'aqueth instrument au long de la soa istòria per'mor de la soa poténcia dens lo registre suberagut qui ne he un mèste de l'interpretacion barròca o deus capricis escrivut per la trompeta (com lo *Vòu deu Bordon* o lo *Carnavau de Venècia*).

Que vadó dens las Cevenas en çò d'ua familha de minaires dab un pair musician amator. Eth medish que devarè au hons la mina dens la soa joentut abans d'entrar com trompetista dens l'armada entà poder estudiar a gratis au conservatòri. Au cap de pas sonque sheis mes qu'obtiengó lo purmèr prèmi. 

Durant las annadas 60 e 70 qu'enregistrè ua piela d'òbras barròcas mes tanben contemporanèas, estant ambs repertòris hèra exigents fisicament e tecnicament entaus musicians. 

Que cau brembar aquiu qu'a l'epòca barròca la trompeta qu'èra un instrument hèra limitat qui, privat de l'ajuda deus pistons (qui horen hornits au sègle XIX), non podèva pas prodúser sonque nòtas d'ua medisha seria armonica. Aquestas nòtas armonicas que son mei tanhentas e mei numerosas dens los aguts e, mei que mei dens los suberaguts. Las òbras barròcas vertaderament escrivudas per la trompeta que pujan donc hèra haut dens las nòtas suberagudas qui son las mei mauaisidas de prodúser e que son generaument intrerpretadas dab ua trompeta piccolo. Maurici André n'a pas avut lo son parion per excellar dens aquestas òbras barròcas suberagudas (com, per exemple lo segond concerto brandeborgés de Johann Sebastian Bach) mes que desenvolopè tanben un repertòri navèth en interpretant transcripcions d'òbras originaument escrivudas per d'autes instruments (com, per exemple, lo clarin). Aquestas transcripcions que combinan sovent las dificultats d'anar dinc au suberagut e tanben l'emplec de cromatismes mauaisits.

Enter los sons nombrós eslhèves (que pòt quitament parlar de generacion de trompetistas influenciats per aqueth mèste), que cau mentàver Bernard Soustrot, Guy Touvron, Éric Aubier e Thierry Caens.

Maurici André qu'a un hilh trompetista e ua hilha clarinista ; ambs que dèn concerts dab lo lor pair.
Ástor Piazzolla

200px|thumb|Ástor Piazzolla
**Astor Piazzolla** (Mar del Plata, l'11 de març de 1921 - Buenos Aires lo 4 de julhet de 1992) que ho un bandoneonista e compositor argentin. Que marquè lo tango tan per la soa virtuositat autan com compositor on empleguè la soa pregonda formacion classica (que ho eslhève de Nadia Boulanger) entà compausar musica classica basada suu ritme deu tango dab orquestracion complèxas. Aquò que valè criticas d'autes musicians de tango (aperats d'un biais generau la "Vielha Guardia") qui consideravan que l'òbra de Piazzolla qu'èra desseparada deu tango.
Funchal

**Funchal** es la capitala del territòri autonòm portugués de Madèira. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2001. Sa superfícia totala es 76,25&nbsp;km².

Foguèt fondada en 1421 per João Gonçalves Zarco.
Archipèla de Madèira

**Madèira** (*Madeira* en portugués) es un archipèla e territòri autonòm de Portugal.

## Istòria
Las illas de Porto Santo e Madèira foguèron descobèrtas en 1419 per João Gonçalves Zarco, que tanben fondèt la vila de Funchal, en Madèira, en 1421.

## Geografia
Madèira es situada dins l'Ocean Atlantic, a 650&nbsp;km a l'èst del continent african. Es format per las illas principalas de Madèira e Porto Santo, e per las Illas Desertas e Illas Salvatjas, desabitadas.

## Economia
Lo torisme es una de las principalas activitats economicas principalas de las illas.

## Ligams extèrnes
Mizrahim

Lei **[[jusieus]] mizraḥim** (ebrieu מזרחים: ) son de descendents dei comunautats de l'Orient Mejan. Son inclús sota aquest tèrme aquelei dei país arabis, d'Iran, de Boḥarà, d'Iraq, d'Índia, de Georgia, de Curdistan... Maugrat seis originas eterogenèas, son rite es principalament aqueu dei sefarditas, ambé quauquei diferéncias quant a lei costumas.
Jusieus

[thumb|right|250px|[Albert Einstein, Maimonides, Golda Meir e Emma Lazarus.]]

Lei **jusieus** (var. **josieus**) o **judieus** (var. **judius**) son leis aderents au judaïsme. Ne son tanben lei membres dau pòble d'Israèl (*am yisrael*), apelats tanben enfants d'Israèl (*Benei Yisrael*). I a en fach una distincion entre lei doas definicions, la *Halaḥà* (la lei religiosa ortodòxa) indicant qu'un demòra jusieu (membre dau pòble) mai se un n'es pus jusieu (apertenent au judaïsme).

Forman un grop que sa definicion coïncidís parcialament amb lei categorias usualas de grop culturau, etnic, nacionau o religiós. Son compausats o lo pòble jusieu es un grop etnicoreligiós venent deis israelitas de Judèa en Orient Mejan e d'aquelei que se convertiguèron a sa religion au cors dei sègles.

La definicion que leis israelitas e puei lei jusieus an donat d'elei-meteis a variat dins lo temps. L'idèa que lei jusieus son un pòble, lo « pòble d'Israèl », apareis dempuei lei primiers libres de la Bíblia, e s'es afirmada au cors dei sègles. La definicion religiosa au contrari a evoluit: la Bíblia e l'arqueologia descrivon quitament d'israelitas politeïstas ai periòdes mai ancians. L'idèa de «reiaume d'Israèl», que data de la Bíblia, a tanben variat amb lo temps e es largament mesa de costat per leis autoritats religiosas a partir dau sègle II, e reïntroducha per lei laïcs e per quauquei religiós sota la forma de Sionisme au sègle XIX. Enfin, la diaspòra jusieva fòrça diversificada entre culturas diferentas dins l'espaci e lo temps a encara complicat l'apròcha de l'identitat jusieva.

Lo nombre totau de jusieus es malaisat d'estimar amb precision, e fa l'objècte de controvèrsias. Segon un recensament fach en 2018, seriá d'aperaquí 14 milions, que la majoritat viu en America dau Nòrd, en Euròpa e en Israèl.

## Referéncias
Gave de Pau

Lo **Gave de Pau** qu'ei un arriu pirenenc qu'a la soa hont en Bigòrra puish qu' arraja en Bearn dinc a las Lanas  en Gasconha, Occitània.

Lo tèrme « gave » que designa un cors d'aiga dens la zòna deus Pirenèus occidentaus. Que's tracta d'un mot d'origina precèlta hèra utilizat en aquesta zòna, dinc au punt que hèra d'arrius e s'an perdut d'un sègle ençà los noms originaus entà vàder *lo gave de...*.

La soa hont  que's situa  dens l'ola de Gavarnia qui ho classificat en 1997 au  Patrimòni de l'Umanitat per l'UNESCO,  que's tròba en Bigòrra (departament deus Hauts Pirenèus) . Aqueth arriu vadut a Gavarnia que comença de s'anomenar Gave de Pau a partir de Lus e Sent Sauvaire, on arrecuelh las aigas deu Gave de Gavarnia e las deu Bastan.
A partir de la confluéncia dab lo Gave d'Auloron, que pren lo nom de Gaves Reünits, abans de lançar las soas aigas dens Ador a Pèira Horada, dens las Lanas.

Enter las honts qui alimentan lo Gave de Pau, que i a la famosa hont, de reputacion miraculosa, de Lorda.
## Vilas traversadas
Lus e Sent Sauvaire, Lorda, Nai, Pau, Ortès, Labatut

## Principaus [[afluent]]s

*Arriba esquèrra: Oson, Bés, Nés, Las Hies, Baïsa, Gave d'Auloron.
*Arriba dreta: *Ousse (fr),  *Lagoin (fr).

## Notas e referéncias
Niva

**Niva** (*Nive* en francés e *Errobi* en basco) qu'ei un arriu d'Occitània, en Gasconha, e deu Bascoat, en Baisha Navarra e en Labord.

L*'Enciclopèdia o Diccionari rasonat de las sciéncias, de las arts e deus mestièrs* de Diderot e d'Alembert que'n balha la definicion seguenta:

:*Niva - arriu deu [[reiaume de Navarra]], aperat Errobi dens la lenga deu país. Que descend de las [[montanha]]s de la [[Baisha Navarra]], que's jonh dab [[Ador]] dens las fossas de [[Baiona]], e que's geta dens la [[mar]] dens un lòc d'aquera vila*.

Qu'ei tanben l'arriu celèbre de vacanças deu *Petit Nicolas*, de Sempé e Goscinny.

## Geografia
Niva qu'ei constituida a Sent Joan Pè de Pòrt dens la província tradicionau de Baisha Navarra, de l'union deus torrents baish-navarreses:
* Berehobia (cors principau),
* Lauribar,
* Arnegi.

Las gòrgas d'Atekagaitz au sud d'Itsasu que marcan son passatge dens la província de Labord. La vila de Baiona que s'ei desvolopada suber un turon que tresplomba la confluéncia dab Ador.

Niva qu'ei apreciada per la pesca esportiva deus salmonids e per la practica deus esports d'aiga viva (*rafting* en particular).

## [[Afluent]]s principaus
* Ezterrengibel 
* Aldude, de Sent Estève de Baigòrri
* Laka, d'Ossés
* Baztan, de Bidarrai
* Latsa, d'Espeleta en Labord

## Idrologia
Lo bacin de Niva que presenta ua pluviositat fòrça importanta: la pluviometria annau mejana qu'ei de 1680 mm. Lo regim de Niva qu'ei pluviau e deugut a aqueras precipitacions abondantas, dab ua influéncia de la fusion nivau hèra limitada. Que presenta de cregudas d'ivèrn (octobre a heurèr) e de fin de prima o de començament d'estiu.

## Vilas traversadas
*Ezterenzubi
*Sent Joan Pè de Pòrt
*Ossés
*Bidarrai
*Luhuso
*Itsasu
*Cambon
*Haltsu
*Jatsu
*Larresoro
*Ustàrits
*Vièlafranca
*Basusarri
*Baiona
Vayetze

**Vayetze** (ויצא 'E sortiguèt' en ebrieu, lo primièr mot de la *paraša*) es la setena porcion de la Torah o *paraša* (seccion setmanala) del cicle annal jusieu de lectura de la Torah. Los jusieus de la diaspòra la legisson lo seten Šabbat après *Simḥat Torah*, generalament a la fin de novembre o al començament de decembre.

[thumb|300px|Lo [sòmi de Jacòb, per Michael Willmann.]]
Aigavèrs

L**'aigavèrs** designa un limit geografic que devesís un territòri en un o en divèrs bacins idrografics. Pus precisament, de cada costat d'aquela linha, leis aigas rajan dins de direccions diferentas. Es pròcha, mai de pas confondre ambé lei linhas de crestas; lei jaç geologics prefonds e impermeables pòdon en fach dirigir l'aiga dins una vau separada per una linha de cresta de la vau ont aquesta plueia tomba.
Petrologia

La **petrologia** qu'ei la sciéncia qui estúdia la formacion de las arròcas. Qu'ei diferenciada de a petrografia qui estúdia la descripcion de las pèiras per'mor que s'interèssa au procès geologic qui mian de capa la formacion e a l'establiment de las arròcas.

Com las arròcas be son de tres menas (arròcas magmaticas, arròcas sedimentàrias e arròcas metamorficas) que's divideish donc en tres arrams :

*La petrologia magmatica : qu'estúdia la formacion de las arròcas magmaticas arron de la solidificacion d'un magma en fusion.

*La petrologia sedimentària : qu'estúdia la formacion de las arròcas sedimentàrias au cap d'un procès d'apielament e de solidificacion de sediments.

*La petrologia metamorfica : qu'estúdia la formacion de las arròcas metamorfica au cap d'un procès de transformacion devut a la condicion fisica a lasquaus be hon sosmesas la arròcas qui las formèren.
Bariton (cordofòn)

Lo **bariton** qu'ei un instrument de còrdas hregadas. Probalement gessit de la failha de la viòla bastarda, qu'ei de l'endom deu violoncèl (e, com lo violoncèl, qu'ei pausat suu sòu) e qu'ei provesit de còrdas simpaticas (com ac son tanben la viòla d'amor e lo hardingfele) ; ua particularitat deu son jòc qu'ei que las còrda tienudas en devath de la tòca que pòden estar puntejadas dab lo dit poç au medish temps que l'arquet e hrega las autas còrdas (produsent atau un triple son de còrdas hragadas, vibrant en simpatia e putejadas).

Aqueth instrument que coneguó la soa petita tempora de glòria quan Joseph Haydn be composè per eth per'mor que lo son mèste, lo princi Nicolas Esterházy, be'n jogava dab passion. L'instrument que ho abandonat au sègle XIX.

## Ligam extèrne
*http://www.youtube.com/watch?v=QZApJANZjl0&feature=related Sus youtube.com, presentacion en anglés de las possibilitats e deu jòc de l'instrument.
Marqués de Sade

[250px|thumb|Sade per [Charles Amédée Philippe van Loo|Charles van Loo]]**Donat Anfós Francés**, **marqués de Sade** (París, lo 2 de junh de 1740 - Charenton, lo 2 de deceme de 1814) que ho un filosòf e escrivan provençau de lenga francesa. La soa òbra filosofica e literària qu'explora los limits e la legitimitat de la morau dens ua estetica pornografica qui cerca tostemps anar mei luenh. Aquesta escritura qui cerca a destabilizar la morau en la debastir entà muishar las soas contradiccions tant com l'apologia literària de totas las practicas sexuaus desviantas qui poscan imaginar que valèn au marquès de passar la màger de la soa vita en preson.
Brassens

Lo **Brassens** [bʁa.sɛ̃ŋs] es un parçan de las Lanas. Es constitutiu de la Lana Grana, qu'ocupa la partida centrala de las Lanas de Gasconha.

### Geografia
Lo Brassens englòba lo territòri de las comunas de Arangòssa, d'Arjusan e de Morcens. Sa capitala istorica es Arjuzan e sa vila principala es uèi Morcens. Aquel parçan es lo junhent entre la Lana Gran, dont es constitutiu, e los païses d'Ador landés. Lo son sòl se compausa d'argèlas e sables terciaris.

### Etimologia
Nom d'òme gallo-roman : *Braccius* + sufix prat-celtic -incum.

### Istòria
Lo Brassens es una anciana baronia. Pendent l'union anglo-gascona, Arjuzan ne ven la capitala. Lo rei Edoard III  publica en 1338 los sons fors e costumas del Brassens.

Fins al mitan del  , l'economia del Brassens repausa sul sistèma agro-pastoral dins las Lanas de Gasconha. La lei del 19 de junh de 1857, volguda per Napoleon III, entrena l'assaniment e la mesa en valor del territòri. Autre factor de desvolopament e de désenclavament, lo traçat de la linha internacionala de tren que religa nt Bordèu al País Basc travèrsa lo Brassens. La gara de Morcens es bastida en defòra del borg e lo barri de Morcens-gara es aital creat, ex nihilo, segon un plan ortogonal, aperaquí a la meteissa epòca que la creacion del domeni imperial de Solferino. En fin, en 1958 comença l'explotacion d'una mina de lignita sul sit de Arjuzan qu'alimenta una centrala termica de l'EDF. Tot aquels factors de desvolopament s'escantiràn un a un: lo gemmatge pren fin dins las Lanas en 1990, la centrala EDF es desmantelada en 1992 e los TGV travèrsan generalament la gara sens s'i parar.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

* Geografia de las Lanas
Johannesburg

**Johannesburg** es la pus granda vila de Sud-Africa e d'Africa Australa. Sa populacion èra estimada a mai de  abitants dins l'aglomeracion en 2021.

## Ligams extèrnes
*  Sit oficial

thumbnail|300px|Johannesburg
Lièja

**Lièja**  (en francés *Liège*; en neerlandés : *Luik* ; en alemand : *Lüttich* ; en valon : *Lîdje*, tanben escaissada  *La Cité ardente*, es una vila francofòna de l'èst de Belgica. Es lo capluòc de la província de Lièja e la capitala economica de Valonia. De 972 a 1795, foguèt la capitala de la Principautat de Liège2. Del sègle VIIIen al sègle XVIen, foguèt lo sètge del vast avescat de Lièja, ereitièr de la *Civitas Tungrorum*.

Lo gentilici es **liegés**, **liegesa**.

En 2013, Lièja comptava qualque 200 000 abitants. Son aglomeracion es poblada d'aperaquí 700 000 abitants. Pel nombre d'abitants, es la primièra aglomeracion vallona, la tresena aglomeracion de Belgica après Brussèlas e Anvèrs e la quatrena comuna après Anvèrs, Gand e Charleroi. 

thumb|left|600px|Vista de Lièja
Namur

**Namur** (en neerlandés *Namen*, en alemand *Namür*, en valon *Nameur*) es una vila francofòna de Belgica, es la capitala Valonia dempuèi 1984 e lo capluòc de la província de Namur. La vila ocupa une posicion centrala a 62,5 km al sud-èst de Brussèlas, a 40 km a l'èst de Charleroi e a 66 km a l'oèst de Lièja.

Ocupat tre lo Neolitic, lo jonhent de Sambre e de Mòsa vegèt náisser la ciutat romana al començament de nòstra èra. Ancian fèu dels comtes de Namur restacat successivament als ostals de Flandra e d’Enaut, de Courtenay, de Luxemborg puèi de Dampierre, possession dels ducs de Borgonha puèi de l'Empèri Absborgés, la ciutadèla de Namur foguèt l'enjòc de nombroses sètges durant los sègles. Malgrat los degalhs patits pels conflictes, la vila consèrva un patrimòni ric. Es tanben lo sètge de la diocèsi que ne pòrta lo nom dempuèi sa crecion en 1559.

Uèi capitala regionala, la vila es lo sètge del Parlament de Valonia, del Govèrn Valon e del Servici Public de Valonia, mas tanben la vila ostessa del Festenal Internacional del Filme Francofòn, del festenal d'arts foranas Namur en Mai, del KIKK Festival e del Verdur Rock, e d'un maraton internacional. Aculhís tanben mai d’un establiment d'ensenhament superior dont una universitat. 
thumb|left|400px|Vista de Namur

## Ligams extèrnes

* Sit oficial
Élisabeth Vigée Le Brun

200px|left|thumb|Autropertrèit
**Élisabeth Vigée Le Brun** (París, lo 16 d'abriu de 1755 - Louveciennes, lo 30 de març de 1842) que ho ua pertreitista francesa de las màgers deu sègle XVIII.

## Galariá

Image:Portrait Of The Artists Brother by Élisabeth Vigée-Lebrun.jpg|Étienne Vigée annadit de 15 ans (1773).
Image:Self-portrait_in_a_Straw_Hat_by_Elisabeth-Louise_Vigée-Lebrun.jpg|Autoretrach del capèl de palha (1782).
Image:Charles-Alexandre de Calonne - Vigée-Lebrun 1784.jpg|Lo ministre Charles Alexandre de Calonne.
Image:Giuseppina Grassini by Louise Élisabeth Vigée Le Brun.jpg|Giuseppina Grassini dins lo ròtle de Zaïre (1804).
Image:Élisabeth Vigée-Lebrun - Portrait of Lady Hamilton (1761–1815).jpg|Emma, Lady Hamilton en Bacanta (1790-91).
Image:Élisabeth-Louise Vigée-Le Brun - Hubert Robert (1788).jpg|Lo pintre Hubert Robert.
Image:Louise, Queen of Prussia by Vigee-Lebrun (1801, Schloss Charlottenburg).jpg|La reina Loïsa de Prússia.
Image:Vig%C3%A9e_Lebrun_Portrait_of_Young_Woman.jpg|Retrach de femna jove.
Hilhas, n'aimatz pas tant los òmis

**Hilhas, n'aimatz pas tant los òmis** es una cançon de Familha Artús :

Hilhas, n'aimatz pas tant los òmis,
Aqueths dont son tant jogadors.

Son nueits e jorns hens las aubèrjas,
Tant qu'an argent s'ac jogan tot.

Quan n'an pas mei, eths que n'empruntan
Aus sons amics e companhons.

N'ei miei nueit quan s'i retiran,
E mantun còp lo punt deu jorn.

Au permèr mot dont dit la hemna,
Brut e tempèsta a la maison.

Gahan lo pau darrèr la pòrta,
Trucs e patacs a Janeton.

« Son aquò, galant, las promessas
Dont vos m'atz hèit en hent l'amor ?

Vos m'i disètz jo qu'en serí dauna,
Dauna de tota la maison ;

E adara, en soi vòstra esposada,
Que m'i truquetz tres còps per jorn.

L'un lo matin, l'aute lo vrèspe,
L'aute lo de sèr, per colacion ; »
Aquel a fach un uòu

**Aquel a fach un uòu** es una comptina occitana :

Jòc de dets

Aquel a fach un uòu
Aquel l'a pres
Aquel l'a fach còire
Aquel l'a manjat
E lo pichon-pichon a pas res tastat.
Aquel va quèrre de pan

**Aquel va quèrre de pan** es una comptina occitana :

Jòc de dets

Aquel va quèrre de pan
Aquel va quèrre de vin
Aquel bota la taula
Aquel trempa la sopa
Aquel ditz: *Bon apetís*
Escargòl (comptina)

**Escargòl** es une comptina occitana :

Escargòl
Ventre mòl
Sortís la testeta
Sortís las banetas,
Te donarai un grun de sal 
Te menarai a l'espital.
Tombèt son mochador

**Tombèt son mochador** es una comptina occitana :

Cançon de ronda

Tombèt son mochador
E lanlà driretulà
Dins la valsa jolia
Mirlanlirà
Dins la valsa jolia
Mirlanlà.
Papeta Calhau

**Papeta Calhau** es una comptina occitana :

Cançon de mainatges

I aviá un cat e un chin (x2)
Que fasián la terralha
Traulala, Papeta Calhau
I aviá un cat e un chin 
Que fasián la terralha

I aviá una mosca al plafond (x2)
Que s'espetava de rire
Traulala, Papeta Calhau…

Tomba de la muralha 
Se còpa las doas cuèissas…

Lo lendeman matin 
La menèrem a l'ospici…

Lo suslendeman matin 
La retrobèrem mòrta…

Lo jorn de l'enterrament 
Faguèrem una panta de rire…

I aviá per capelan 
Un chin vestit de negre…

I aviá per enfants de còr 
Dos cats vestits de roge…

I aviá per corbilhard 
La carreta de Lazari…

Aquí lo dòl passat
De la paura mosqueta…

Nos metèrem a dançar
Al mitan de la carrièra…
Plòu e solelha

**Plòu e solelha** es una comptina occitana :

Plòu e solelha
Fa lo temps de Marselha
Se tot lo monde o sabiá
Tot lo monde corririá.
A fòrça de córrer
Se romprián lo morre
A fòrça de caminar
Se romprián lo bot del nas.
Au nòst pomeiròt

**Au nòst pomeiròt** es una "comptina", una formuleta occitana :

Cançon de ronda

Au nòst pomeiròt
Qu'i a nau bèras pomas
Au nòst pomeiròt
Qu'i a nau bèras pomas
Lo pomèr qu'es verd
Las pomas son rojas
Cada companhon
S'embraça sa goja.
Anem cherchar d'erbeta

**Anem cherchar d'erbeta** es une comptina occitana :

Anem cherchar d'erbeta
Per faire la moleta
Virem-la, tornem-la
La moleta dins lo plat.
Ai rescontrat ma mia

**Ai rescontrat ma mia** es una comptina occitana :

Ai rescontrat ma mia diluns
Que se n'anava vendre de fum.
Luns fum, tòu!
Entòrna-te ma mia, entòrna-te que plòu. (2 còps)

Ai rescontrat ma mia dimars
Que se n'anava vendre de lard.
Mars lard, luns fum, tòu!
Entòrna-te ma mia…

Ai rescontrat ma mia dimècres
Que se n'anava vendre de lèbre.
Mècres lèbre, mars lard, luns fum, tòu!
Entòrna-te ma mia…

…. Dijòus…. De buòu
Jòus, buòu, mècres lèbre….

…. Divendres….de cendre
vendres cendre, jòus buòu…

….dissabte….de pasta
sabte, pasta, vendres cendre…

…dimenge…de penche
menge penche, sabte pasta…

… un jorn…de flors…

…un mes….de pes…

…un an….de pan…
La calha

**La calha** es une comptina occitana :

Oh, calha, bèla calha ont as ton nis ?
(2 còps)
Aval, dedins la prada, lo long del riu 
(2 còps)

Oh, calha, bèla calha, de qu'es bastit ?
Es de borra de lèbre e de lapin

Oh, calha, bèla calha, qué i a dedins ?
Quatre uòus coma los autres mes pus polits

Oh, calha, bèla calha, qual te noirís ?
Son tres polidas sòrres de mon país

Una me pòrta l'aiga, l'autra lo vin
L'autra la cançoneta per m'endormir.