open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tolobra

**Tolobra** es un riu costier de Provença d'una longor de 59 quilomètres. Sa fònt se situa a 330 mètres d'altitud sus lo territòri dau vilatge de Venèla e se gita dins la Mar de Bèrra sus lo territòri de Sanch Amàs. A un regime pluviau mediterannèu amb un debit mejan feble de 0,840 m3/s e un bacin versent de 420 km². Es utilizat per l'aigatge dei zònas agricòlas dau nòrd dei Bocas de Ròse e per la produccion d'electricitat.

## Liames intèrnes

* Lar, autre riu costier provençau que se gita dins la Mar de Bèrra.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Paul Anka

thumb|250px|Paul Anka durant lo festenal ''North Sea Jazz'' en julh de 2007
**Paul Albert Anka** (Ottawa, 30 de julh de 1941) es un cantaire, cantautor e actor americanocanadian. Se faguèt celèbre tre la fin de las annadas 1950 e son succès perdurèt fins als ans 1970 gràcias a de cançons coma "Diana", "Lonely Boy", "Put Your Head on My Shoulder" e "(You're) Having My Baby".

## Discografia
* *Diana* (1957)
* *You Are My Destiny* (1958)
* *Crazy Love* (1958)
* *Put Your Head on My Shoulder* (1959)
* *Puppy Love* (1959)
* *(All of a Sudden) My Heart Sings* (1959)
* *I Miss You So* (1959)
* *Lonely Boy* (1959)
* *It's Time to Cry* (1959)
* *Tonight My Love, Tonight* (1961)
* *Three Great Guys*, amb Sam Cooke e Neil Sedaka (1963)
* *Diana (Paul Anka sings his Greatest Hits)* (1969)
* *Goodnight My Love* (1969)
* *Anka* (1974)
* *Feelings* (1975)
* *The Painter* (1976)
* *Both Sides of Love* (1981)
* *Walk a fine line* (1983)
* *Somebody Loves You* (1989)
* *Rock Swings* (2005)
* *Classic songs, My way* (2007)
* *Songs of December* (2011)
* *Dianacally Yours* (2013)
* *Duets* (2013)
Rinat Akhmètov

thumb|250px|Rinat Akhmètov
**Rinat Leonídovych Akhmètov** (en ucraïnian: **Рінат Леонідович Ахметов**, en tatar: **Ринат Леонид улы Әхмәтов** e en rus: **Рина́т Леони́дович Ахме́тов**; Donetsk, 21 de setembre de 1966) es un entrepreneire e oligarca ucraïnian.
.cancerresearch

**** (*cancer research*, "recèrca sul càncer" en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 3 de julhet de 2014.

## Referéncias
.schmidt

**** (Cuisines Schmidt, marca de cosinas) es un nom de domeni generic depausat per la Societat Alsaciana de Mòbles. Es en servici dempuèi lo 3 de julhet de 2014.

## Referéncias
Archipèla de Socotra

L’**archipèla de Socotra** (arabe *Suqutrah*) es un archipèla a l'Èst de l'Africa, que fa partida de Iemèn.

Lo nom ven del sanscrit *sukhadhara* ("bonaür"). 

Las illas abitadas son Socotra, Abd al Cori e los dos "fraires", Samha e Darsa.

## Istòria
L'archipèla poblada de crestians nestorias es islamizada en 639. Colonia portuguesa a partir del s. XVI, dintra dins l'empèri colonial britannic en 1886 (administrat dempuèi Aden). Amb la descolonizacion, es integrat al Iemèn del Sud, puèi al Iemèn reünificat.

## Geografia
L'archipèla es situat a l'Èst del Cap Guardafui, dins l'Ocean Indian. Constituís la part africana de Iemèn.

En 2004, l'archipèla qu'èra dins lo governorat d'Aden es restacat al governorat d'Hadramaut, que ne constituís dos districtes:
* lo districte de Hadibo o Hidaibo (èst de l'illa de Socotra)
* lo districte de Colensia e Abd al Cori (oèst de l'illa de Socotra e autras illas pobladas de l'archipèla)
La lei n°31 de 2013 crea la província de Socotra que sa capitala es Hadibo e que compren los dos districtes.

Dempuèi 2008 l'archipèla es marcat al patrimòni mondial de l'Unesco.

## Nòtas e referéncias
17en regiment d'infantariá

Lo **17 regiment d'infantariá** es un regiment d'infantariá de l'armada francesa creat durant la Revolucion Francesa a partir dau regiment d'Auvèrnhe creat per l'Ancian Regime en 1597. Se destrièt a Clostercamp (1760), Austerlitz (1805), Auerstaedt (1806), la Moskova (1812) e dins lo corrent de la Revòuta dei Vinhairons que refusèt de tirar sus lei manifestants. Foguèt dissòut en 1921 après la Premiera Guèrra Mondiala

## Liames intèrnes

* Revòlta dels Vinhairons.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Aqueducte de Ròcafavor

L’**aqueducte de Ròcafavor** es un aqueducte de pèira d'una longor de 393 mètres e d'una autor de 82,65 mètres situat sus lo territòri dau vilatge provençau de Ventabren. Permet lo passatge dau canau de Marselha dins la valada de Lar. Sa bastida se debanèt de 1841 a 1847 e son arquitectura foguèt largament inspirada per l'antic pònt de Gard. Foguèt classat monument istoric en 2005.

## Liames intèrnes

* Canau de Marselha.
* Pònt de Gard.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
The Band Perry

thumb|250px|The Band Perry del temps dels Prèmi de l'Acadèmia de Musica Country en abril de 2010
**The Band Perry** es un grop de musica country american. Coma o indica son nom, es compausat de membres d'una meteissa familha. Kimberly Perry, la sòrre, es la cantaira, guitarrista e pianista de la formacion amb sos fraires Reid, bassista, e Neil Perry que tòca la mandolina, la batariá e l'acordeon. Venguèron famoses en 2010 gràcias a sa segonda cançon "If I Die Young".

## Discografia
* *The Band Perry* (2010)
* *Pioneer* (2013)
* *My Bad Imagination* (2017)
Edoard Shevardnadze

thumb|250px|Edoard Shevardnadze en 1997 
**Edoard Amvròsievich Shevardnadze** (en georgian: ედუარდ ამბროსი შევარდნაძე e en rus: Эдуард Амвросьевич Шеварднадзе; Mamati, 25 de genièr de 1928 - Tbilissi, 7 de julh de 2014) foguèt un politician georgian. Exerciguèt primièr la foncion de ministre dels Afars Exteriors de l'Union Sovietica dins lo govèrn de Mikhaïl Gorbachòv de 1985 a 1990 abans de venir president de la Republica de Georgia, lo segond dempuèi l'independéncia del país, de 1995 al 23 de novembre de 2003.
Duran Duran

thumb|350px|Duran Duran en concèrt a Toronto (Canadà) en 2005
**Duran Duran** es un grop de New Wave britanic, que ne foguèt un dels representants mai importants d'aqueste estili musical. 

Aital, la formacion, bailejada pel carismatic cantaire Simon Le Bon, a agut un succès considerable internacionalament durant la decada de las annadas 1980, ambe un pic de popularitat de caps 1984 e 1985 (*The Reflex*, *The Wild Boys*, *A View To Kill*...), pasmens, **Duran Duran** foguèt puslèu al som en Occitània en 1993 ambe doas baladas, *Come Undone* e sustot *Ordinary World*.

## Discografia
* *Duran Duran* (1981)
* *Rio* (1982)
* *Seven and the Ragged Tiger* (1983)
* *Notorious* (1986)
* *Big Thing* (1988)
* *Liberty* (1990)
* *Duran Duran* (1993)
* *Thank You* (1995)
* *Medazzaland* (1997)
* *Pop Trash* (2000)
* *Astronaut* (2004)
* *Red Carpet Massacre* (2007)
* *All You Need Is Now* (2010)
* *Paper Gods* (2015)
* *Future Past* (2021)

## Cançons mai conegudas en [[Occitània]]
* *Planet earth* (1981)
* *Hungry like the wolf* (1982)
* *Rio* (1982)
* *Save a prayer* (1983)
* *Is there something I should know?* (1983)
* *Union of the snake* (1984)
* *The Reflex* (1984)
* *The Wild Boys* (1985)
* *A View to a Kill* (1985)
* *Notorious* (1986)
* *Skin trade* (1987)
* *Do You Believe In Shame?* (1989)
* *Ordinary World* (1993)
* *Come Undone* (1993)
Arica

**Arica** qu'ei ua vila chilena capitala dins la region d'Arica e Parinacota e tanben de la provincia homonima amb 194 000 abitants en 2002. Sa superficia totala es de 4 799,4 km². Es fondada en 1541 cómo *San Marcos de Arica*.

## Vejatz tanben
### Ligams intèrnes
### Referéncias
* 
### Ligams extèrnes

* Municipalitat de Arica (espanhòl)
Televisión Nacional de Chile

**Televisión Nacional de Chile** (**TVN**) qu'ei ua entrepresa e un canal de television publica per senhal terrestre e per cable de Chile. La senhal foguèt fondada e lançada al país lo 24 d'octòbre de 1969.

## Vejatz tanben
### Ligams intèrnes
* Television en Chile
### Referéncias
* 
### Ligams extèrnes

* TVN.cl - Senhal nacional (espanhòl)
* TVChile - Senhal internacional (espanhòl)
Viaducte de Ventabren

Lo **viaducte de Ventabren** es un viaducte ferroviari situat sus lo territòri dau vilatge de Ventabren. Es lo pònt pus lòng ( mètres) de la LGV Mediterranèa de París a Marselha. Sa bastida se debanèt de 1996 a 1998.

## Liames intèrnes

* LGV Mediterranèa.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Abadiá de Sant Ponç de Gèmas

L**'Abadiá de Sant Ponç de Gèmas** es una abadiá femenina cisterciana anciana situada sus lo territòri de la vila provençala de Gèmas. Sa bastida acomencèt en 1205 ambé lo sostèn de l'evesque de Marselha. Èra plaçada sota l'autoritat de l'Abadiá Sant Victor. En 1223, intrèt au sen de l'òrdre cistercian. Aprofichant lo riu locau e son energia idrolica, l'abadiá venguèt un centre de produccion agricòla e industria important e participèt au desvolopament de l'agricultura dins la zòna dei paluns de Gèmas. Conoguèt son apogèu dins lo corrent dau sègle XIII. Pasmens, declinèt au sègle seguent per èsser abandonada en 1426. Foguèt inscricha ai monument istoric en 1926.

## Liames intèrnes

* Abadiá dau Toronet, autra abadiá cisterciana de Provença.
* Abadiá de Senhanca, autra abadiá cisterciana de Provença.
* Abadiá de Silvacana, autra abadiá cisterciana de Provença.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Canal 13 (Chile)

right|220px|thumb

**Canal 13** qu'ei un canal de television publico e privado de Chile, que foguèt fondado e lançado al país per senhal terrestre lo 21 d'agost de 1959.

## Vejatz tanben
### Ligams intèrnes
* Television en Chile
### Referéncias
* 
### Ligams extèrnes

* 13.cl - Senhal Canal 13 (espanhòl)
Chilevisión

**Chilevisión** (**CHV**) qu'ei un canal de television publico de Chile, que foguèt fondat, e puèi lançat al país per senhal terrestre, lo 4 de novembre de 1960.

## Vejatz tanben
### Ligams intèrnes
* Television en Chile
### Referéncias
* 
### Ligams extèrnes

* Senhal Chilevisión (espanhòl)
.deals

**** ("afars" en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 10 de julhet de 2014.

## Referéncias
Valèria Novodvòrskaia

thumb|250px|Valèria Novodvòrskaia en 2009
**Valèria Ilhínichna Novodvòrskaia** (en rus: Валерия Ильинична Новодворская; Barànavichy, 17 de mai de 1950 – 12 de julhet de 2014) foguèt una jornalista, politiciana russa e anciana dissidenta sovietica.
Lorin Maazel

thumb|Lorin Maazel en 2006
**Lorin Varencove Maazel** (Neuilly-sur-Seine, Isla de França, 6 de març de 1930 - Castletown Farms, Virgínia, 13 de julh de 2014) foguèt un violonista, compositor e cap d'orquèstra american.
Bauma dau Lazaret

right|250px
La **[[bauma]] dau Lazaret** es un site preïstoric dau Paleolitic Mejan situat au pè dau mont Boron, dins la partida sud-èst de Niça, en Provença.

Venguèt  per decision dau 21 de març de 1963.

## Presentacion e istoric dei cèrcas
Lònga d'una quarantena de mètres e larga d'una vintena de mètres, se dobrís aperaquí  au dessús dau nivèu actuau de la mar. Es conoissuda dempuei 1826 e foguèt cercada a partir de 1950 sota la direccion de F.C.E. Octobon, puei a partir de 1962 sota aquela d'Enric de Lumley.

## Descubèrtas principalas
La sequéncia estratigrafica, atenhant pus de , establís un ensems de nivèus atribuits au Pleistocèn Mejan recent. La datacion per l'urani-tòri e per resonància paramagnetica electronica mòstra una ocupacion preïstòrica de  a  ans avans lo present (estadi isotopic de l'oxigèn 6).

Leis industrias liticas son associadas a l'Acheulean Mejan e a l'Acheulean Superior considerant la preséncia de quauquei bifàcias. Pasments, la produccion es orientada vèrs l'obtencion d'esclats destinats a èstre transformats en rascladors, denticulats, òscas ò ponchas. S'utiliza lei metòdes de talha Levallois e discoïde. L'industria evòca donc puslèu un Paleolitic Mejan ancian qu'un vertadier Acheulean. Lei materiaus emplegats son lei calhaus marlós ò silicificats, lo peirard, lo jaspi, la qüarsita fina, la riolita.

Lei rèstas de fauna descubèrtas son dominadas per lo cèrvi e lo boquetin, que ne son associats lo chivau, l'ur, lo rinocèros lanós e l'elefant. Quauquei rèstas de carnivòrs son tanben presentas: lop, rainard, linx, pantèra, ors. I a egalament de rèstas d'aucèus (*pyrrhocorax*, colombs, agaça, mèrle), de rosegaires (lapin, garri de camp) e de clòscs marins e terrèstres.

De vestigis umans, que quauquei dents e un parietau drech d'enfant (aqueu darrier dins un nivèu datat fa aperaqui  ans), i foguèron tanben descubèrts. 

### Referéncias
Marty Feldman

**Marty Alan Feldman** (Londres, 8 de julhet de 1934 – Ciutat de Mexic, 2 de decembre de 1982) foguèt un comic e actor britanic que foguèt famós per son ròtle dins lo filme *[[Young Frankenstein]]*.
.gent

**** (neerlandés, Gant, vila de Belgica) es un nom de domeni generic geografic. Es en servici dempuèi lo 13 de julhet de 2014.

## Referéncias
.scb

**** (Siam Commercial Bank, banca de Tailàndia) es un nom de domeni generic enregistrat per la banca SCB. Es en servici dempuèi l’11 de julhet de 2014.

## Referéncias
.nrw

**** (*Nordrhein-Westfalen*, Ren del Nòrd-Vestfàlia en alemand) es un nom de domeni generic geografic. Es en servici dempuèi l’11 de julhet de 2014.

## Referéncias
Gregory Kohs

**Gregory J. Kohs**, escaissat **The Kohser** (Jackson, Michigan, 7 d'octobre de 1968) es un cercaire especializat en estudis de mercat, entrepreneire e critic jornalistic american. Sa defensa de la contribucion pagada sus Wikipèdia e sa creacion de l'entrepresa d'edicion pagada MyWikiBiz portèron a son fòrabandiment total de totas las Wikipèdias tre 2006. 

Es actualament un dels critics mai notables de la Wikipèdia e de Jimmy Wales. Escriu pontualament d'articles critics al jornal electronic american, l’*[[Examiner.com]]*, e interven activament sul sit de critica Wikipediocracy.

En junh de 2014, malgrat lo fach que s'anoncièsse que la "WikiConference USA es dobèrta a totes los participaires, sens rapòrt a son nivèl d'implicacion anterior a la Wikipèdia o als projèctes de Wikimedia" la participacion de Gregory Kohs a l'eveniment foguèt enebida.
Nadia Sàvchenko

thumb|250px|Nadia Sàvchenko
**Nadia Víktorivna Sàvchenko** (en ucraïnian: **Надія Вікторівна Савченко**, en transcripcion internacionala **Nadiya Savchenko**; Kyiv, 11 de mai de 1981) es una politiciana, anciana oficièra de l'armada e ex-presonièra politica ucraïniana. Foguèt una de las primièras femnas a venir pilòta d'aviacion. Es actualament la sola aviatritz ucraïniana del bombardièr Sokhòi Su-24 e de l'elicoptèr Mil Mi-24. 

Venguèt famosa internacionalament en junh de 2014 quand foguèt capturada per las fòrças prorussas dins l'èst d'Ucraïna del temps que luchava amb lo Batalhon Aidar. Mai tard se vegèt transferida illegalament en Russia ont l'acusèron d'aver tuat dos jornalistas russes durant l'insurreccion de Donbàs.

Posteriorament se vegèt detenguda dins una clinica psiquiatrica russa abans d'èsser transferida en preson a Vorònezh. A la debuta del mes d'octobre de 2014 foguèt plaçada en primièra posicion sus la lista de Batkivschyna per las Eleccions al Parlament Ucraïnian del 26 d'octobre del meteis an e venguèt deputada al Parlament Ucraïnian lo jorn seguent.

Foguèt finalament liberada e rapatriada en Ucraïna lo 26 de mai de 2016 gràcias a un escambi amb dos oficièrs russes presonièrs (Yevgeny Yerofeyev e Alexander Alexandrov) capturats en 2015 pel Servici de Seguretat Ucraïnian.

## Biografia
thumb|250px|Nadia Sàvchenko del temps de son jutjament a Moscòu lo 10 de febrièr de 2015
Nadia Sàvchenko nasquèt a Kyiv en 1981 dins una familha de classa mejana de la capitala. Son paire èra un engenhaire agricòla mentre que sa maire, Maria, trabalhava dins la concepcion de cargos. Amb sa sòrre Vira foguèron abalidas e educadas en ucraïnian. Ja que somiava dempuèi qu'èra pichona de pilotar un avion, quand faguèt 16 ans s'engatgèt dins l'armada ucraïniana e i trabalhèt coma operatritz de ràdio abans de s'entrainar per venir paracasudista.
Examiner.com

***Examiner.com*** es una companhiá de mejans de comunicacion americana. Es basada a Denver e gerís, dempuèi aquela vila de l'estat de Colorado, una ret de sits informatius locals, qu'i permet la contribucion dels jornalistas e volontaris locals per i partejar sa coneissença de la vila jos la mena de platafòrmas semblantas a de blògs. Aquestas son presentas dins 238 vilas dels Estats Units e tanben dins de parts de Canadà, amassa amb doas edicions nacionalas, una per cada país.

Lo grop *Examiner.com* es una division de Clarity Media Group, qu'aparten a The Anschutz Corporation, societat contrarotlada per Philip Anschutz.
Olèh Liashkò

thumb|250px|Olèh Liaskò en 2014 davant lo Parlament Ucraïnian
**Olèh Valèriovych Liashkò** (en ucraïnian: **Олег Валерійович Ляшко** e en transcripcion internacionala *Oleh Lyashko*; Chernihiv, 12 de març de 1972) es un jornalista e politician ucraïnian. Es actualament deputat del Parlament Ucraïnian. Coma candidat e menaire del Partit Radical se presentèt a las eleccions presidencialas ucraïnianas de 2014 e arribèt en tresena posicion amb 8,32% dels sufragis. 

Es una personalitat plan populara en Ucraïna, per encausa de sas accions al limit de la legalitat dins la cerca dels separatistas e la demission dels membres dels servicis policièrs qu'an collaborat amb los pro-russes.
Amelia Rose Earhart

thumb|250px|Amelia Rose Earhart
**Amelia Rose Earhart** (Downey, Califòrnia, 18 de genièr de 1983) es una pilòta d'avion e anciana presentadora de meteorologia americana. 

Se faguèt famosa internacionalament en 2014 quand venguèt la femna mai jove a far lo torn del mond, viatge que realizèt del 26 de junh al 11 de julh d'aqueste an.

## Ligams extèrns
* Sit oficial d'Amelia Rose Earhart
Euròpa del Sud

L**'Euròpa del Sud**, tanben coneguda coma **Euròpa Meridionala**, es una region geografica del continent europèu banhada per la mar Mediterranèa. Segon l'Organizacion de las Nacions Unidas, se compausa dels estats seguents: Albania, Andòrra, Bòsnia e Ercegovina, Croàcia, Gibartar, Grècia, Itàlia, la Macedònia del Nòrd, Malta, Montenegro, Portugal, Sant Marin, Serbia, Espanha e Vatican. 

Tanplan, divèrses sociològs e istorians subdivison la region en autras categorias: l'Euròpa Mediterranèa e l'Europa Balcanica o de l'Èst.

## Referéncias
Michael Erard

**Michael J. Erard** (San Antonio, Tèxas, 1967) es un lingüista, escrivan e jornalista american. Aqueste autor qu'escriu regularament dins *The Morning News* s'interèssa particularament al poliglotisme e a l'iperpoliglotisme. En 2012 editèt un libre sul don de lengas, *Babel No More: The Search for the World’s Most Extraordinary Language Learners*, publicat coma *MoreMezzofanti’s Gift* al Reialme Unit, que coneguèt un brave succès e foguèt revirat aprèp en rus e en arab. Gràcias a aquela òbra recebèt en 2013 lo Maine Literary Award for Nonfiction.

## Òbras
* *Um…: Slips, Stumbles, and Verbal Blunders, and What They Mean* (2007)
* *Babel No More: The Search for the World’s Most Extraordinary Language Learners* (2012) 

## Ligams extèrns
* Sit de Michael Erard
Bar Refaeli

thumb|250px|Bar Refaeli en 2011
**Bar Refaeli** (en ebrèu: בר רפאלי; Hod HaSharon, Districte Central, 4 de junh de 1985) es una modèla israeliana. E mai s'èra ja coneguda dins los mitans de la mòda, se faguèt famosa internacionalament en 2005 quand venguèt la companha de l'actor american Leonardo DiCaprio.

## Ligams extèrns
* Sit oficial de Bar Refaeli
Lo Rescondudor

Lo jaç preïstoric del **Rescondudor**, a Sebasac, en Roergue, es un site arqueologic ocupat durant lo Paleolitic Mejan, al Mosterian. Venguèt monument istoric en 1993.

Se tròba al limit sud del Causse Comtal, long d'una barra calcària, e prèp d'un punt d'aiga. Lo preïstorian Jacme Jaubèrt i menèt una cèrca de 1981 a 1987.

S'agís d'un campament de caçaires neandertalians, ocupat entre  e  ans abans nòstra èra, pus precisament al moment d'una de las oscillacions temperadas de l'estadi isotopic 5, fa aperaquí  ans. Lo site a servat de nombroses vestigis ossoses e litics.

Lo caval (45 %) e lo dam (40 %) èran los principals ferums mas d'autras espècias son tanben presentas: ur, bisont, equid asenenc, cèrvi, ors, lop, rinocèros. Lo clima alavetz deviá èsser temperat.

L'industria foguèt sustot realizada en selze (80%) mas tanben en qüars (20%). Se realiza d'esclats amb lo metòde de talha Levallois tant sus selzecoma sus qüars, çò que es excepcional. D'unes esclats foguèron transformats en aisinas, principalament de rascladors (80%). Las ustensilhas evòcan un Mosterian tipic ric en rascladors o un Mosterian charantian de tipe Ferrassiá.

5 dents umanas neandertalianas, que 3 apertenent a d'enfants d'una desena d'ans i foguèron tanben descobèrtas. S'agís de las rèstas umanas pus vièlhas trobadas dins lo departament d'Avairon.

### Referéncias
Oromo

L’**oromo** (en oromo *oromiffa* o *afaan oromoo*) es una lenga coshitica parlada per unes 25 milions de personas en Africa (Etiopia, Kenya).

Es la lenga mai parlada pel pòble oromo, mas foguèt tanben adoptada per d'autres pòbles.
Segond d'unes, es una familha de lengas, e la nòrma ISO 639 ne destria cinc:
* gax – oromo de Borana–Arsi–Guji–Walagaa
* hae – oromo oriental
* orc – orma
* gaz – oromo del centre oèst
* ssn – waata

## Alfabet e pronóncia

Après un emplec a l'encòp de l'alfabet latin e del sillabari sabean (de l'amharic), l'alfabet latin foguèt adoptat definitivament en 1991.
Las cinc vocalas de l'oromo (*dubbachiiftuu*: a, e, i, o, u) pòdon èsser cortas o longas. Se son longas, son dobladas dins l'escritura (aa, ee, ii, oo, uu). L'oromo a tanben 21 consonas (las de l'alfabet latin basic, *dubbifamaa*) e sièis digrafs (*qubee dachaa*: ch, dh, ny, ph, sh, ts).

Per separar una vocala longa d'una autra tanhenta, s'utiliza l'apostròfa (*hudhaa*, ex. *taa'i*, "plegatz la cama"). Se doas consonas se seguisson dins l'escritura, una vocala implicita (a) s'ausís (*irra butaa*, ex. *sirna* [sirana]).

## Qualques mots

## Referéncias e nòtas
Donetzk

**Donetzk** (en ucraïnian e en rus: *Донецьк*), tanben sonada ancianament *Iozòvka* o *Stalino*, es una vila d'Ucraïna. Situada dins l'èst del país, sul flume Kalmius, es un dels centres industrials mai importants de l'estat ucraïnian. Foguèt fondada en 1869 per un entrepreneire galés, John Hughes, qu'i construsiguèt una fabrica d'acièr e dobriguèt mantas minas de carbon dins la region. La vila recebèt alara lo nom de Iozòvka (en ucraïnian: *Юзовка*), a partir de la prononciacion locala ("Ioz") del nom de l'industrial que l'aviá creada. Es de *jure* la capitala de l'óblast de Donetzk en Ucraïna mas de *facto* la capitala de la Republica populara de Donetzk, un Estat secessionnista autoproclamat pas reconegut internacionalament levat per Russia al començament de la guèrra amb Ucraïna.
Johnny Winter

250px|thumb|Johnny Winter en 2007
**John Dawson Winter III**, mai conegut coma **Johnny Winter** (Beaumont, Tèxas, 23 de febrièr de 1944 - Zuric, 16 de julh de 2014) foguèt un cantaire, guitarrista e productor de blues american. En 2003, lo musician albin foguèt classificat en 63ª posicion dins la lista dels "100 Melhors Guitarristas de Totes los Temps" de la revista *[[Rolling Stone]]*.

## Discografia
* *The Progressive Blues Experiment* (1968)
* *Johnny Winter* (1969)
* *Second Winter* (1969)
* *Johnny Winter And* (1970)
* *Live Johnny Winter And* (1971)
* *Rock N' Roll*, amb Edgar Winter (1972)
* *Roadwork*, amb Edgar Winter's White Trash (1972)
* *Still Alive and Well* (1973)
* *Saints & Sinners* (1974)
* *John Dawson Winter III* (1974)
* *Thunderhead* (1975)
* *Captured Live!* (1976)
* *Together*, amb Edgar Winter (1976)
* *Nothin' But the Blues* (1977)
* *White, Hot and Blue* (1978)
* *Raisin' Cain* (1980)
* *Guitar Slinger* (1984)
* *Serious Business* (1985)
* *Third Degree* (1986)
* *The Winter of '88* (1988)
* *Let Me In* (1991)
* *Hey, Where's Your Brother?* (1992)
* *Scorchin' Blues* (1992)
* *Live In NYC '97* (1998)
* *I'm A Bluesman* (2004)
* *The Johnny Winter Anthology* (2009) via Shout! Factory
* *The Woodstock Experience* (2009)
* *Roots* (2011)

## Ligams extèrns
* Sit oficial de Johnny Winter
Skye McCole Bartusiak

**Skye McCole Bartusiak** (Houston, Tèxas, 28 de setembre de 1992 – Houston, 19 de julh de 2014) foguèt una actritz e modèla american. Aguèt son primièr ròtle en 2000 a l'edat de 8 ans dins *The Patriot* qu'i interpretava la filha de Mel Gibson. Moriguèt a 21 ans de mòrt naturala en cò sieu lo 19 de julh de 2014.
.lgbt

**** (acorcha de l'anglés *Lesbian, Gay, Bisexual and Transgendered people*, en occitan "Lesbianas, gais, bisexuals e transgenres") es un nom de domeni generic . Es en servici dempuèi lo 18 de julhet de 2014.

## Referéncias
.lacaixa

**** (nom comercial de la *Caixa d'estalvis i pensions de Barcelona*, una banca catalana) es un nom de domeni generic . Es en servici dempuèi lo 18 de julhet de 2014.

## Referéncias
.nra

**** (acorcha de *National Rifle Association*, una associacion americana per la liura possession d'armas) es un nom de domeni generic . Es en servici dempuèi lo 18 de julhet de 2014.

## Referéncias
Álex Angulo

**Alejandro Angulo León**, mai conegut coma **Álex Angulo** (Erandio, Biscaia, 12 d'abril de 1953 – Fuenmayor, La Rioja, 20 de julh de 2014) foguèt un actor del País Basc. Foguèt revelat en 1981 gràcias a son ròtle dins *La fuga de Segovia* del realizador basc Imanol Uribe. Participèt puèi dins mantun film abans de passar a la television dins las annadas 1990 per interpretar lo ròtle de Blas Castellote dins la sèria *[[Periodistas]]*. Moriguèt dins un accident de veitura lo 20 de julh de 2014.
Linfocit NK

Lei **linfocits NK** (*Natural Killer* en anglés) ò **cellulas tuairises naturalas** son de linfocits ni B ni T dau sistèma immunitari innat. Atacan lei cellulas dei tumors e lei cellulas contaminadas per un virus. 

Aquelei linfocits son caracterizats per l'abséncia dei marcaires T ò B (en l'òme, presentan lei marcaires CD16, CD56 e NK) e per lo fach d'èsser espontanèament liticas envèrs totei lei cellulas. Dos vias permeton d'activar la lisi. La premiera s'activa solament quand lei sinhaus d'activacion vènon superiors ai sinhaus d'inibicion. Lo sinhau d'inibicion principau es produch per lei receptors KIR que pòdon identificar e reconóisser lei moleculas dau complèx d'istocompatibilitat principau de classa I que son caracteristicas de l'organisme. L'activation d'un tipe unic de receptor KIR permet de defugir la lisi. Dins aquò, lei sinhaus d'activacion son nombrós e variats permetent d'eliminar totei lei cellulas desprovesidas dei marcaires CMH corrècts e totei lei cellulas infectadas per un virus ò un bactèri sensa destrurre lei cellulas sanas. La segonda via d'activacion depend de la presentacion a sa superfícia per lei cellulas tumoralas ò infectadas per certanei virus d'antigèns fixats a d'anticòrs anti-tumoraus ò anti-viraus. Lo marcaire CD16 pòu alora se fixar a la cellula e entraïnar sa lisi.

## Liames intèrnes

* Linfocit B.
* Linfocit T.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
.whoswho

**** (*Who's who*, "qual es qual", nom d'un annuari de mond coneguts en anglés) es un nom de domeni generic . Es en servici dempuèi lo 18 de julhet de 2014.

## Referéncias
.yandex

**** (jòc de mot entre la letra cirillica *Я* e lo mot *index*, a l'origina d'un motor de recèrca rus, Yandex) es un nom de domeni generic . Es en servici dempuèi lo18 de julhet de 2014.

## Referéncias
.praxi

**** (nom d'una societat de consultança italiana, Praxi S.p.A. que lo sèti social es a Turin) es un nom de domeni generic . Es en servici dempuèi lo18 de julhet de 2014.

## Referéncias
Eliot Higgins

**Eliot Higgins**, mai conegut jos son pseudonim **Brown Moses** (1979) es un blogaire anglés. Prenguèt son escais de la cançon de Frank Zappa "Brown Moses". Se faguèt famós per sas recercas e son analisi de las armas emplegadas durant la Guèrra Civila Siriana que li valguèron un prestigi internacional. En agost de 2014, amb son collectiu reconstrusiguèt lo trajècte del Bok que probablament faguèt tombar lo vòl MH17 de Malaysia Airlines e faguèt 298 victimas

## Biografia

## Referéncias
Harlan Coben

thumb|250px|Harlan Coben en 2008
**Harlan Coben** (Newark, Nòva Jersei, 4 de genièr de 1962) es un escrivan american. Es famós coma autor de romans policièrs que se debanan mai que mai a l'entorn de la vila de Nòva York e subretot dins son airal nadiu, Nòva Jersei.La qualitat de las òbras del romancièr li faguèron ganhar un Prèmi Edgar Allan Poe en 1996, e l'an seguent, en 1997, a l'encòp lo Prèmi Shamus e lo Prèmi Anthony.

Un de sos romans mai famoses, *Tell No One*, publicat en 2001, foguèt adaptat cinematograficament en 2006 pel realizador francés Guillaume Canet jol nom *[[Ne le dis à personne]]*.

## Biografia
Harlan Coben nasquèt en 1962 a Newark, dins una familha de classa mejana de confession jusieva. Pr'aquò cresquèt amb sos dos fraires dins la vila de Livingston. Estudièt a Livingston High School e un de sos collègas mai intims èra Chris Christie, qu'es actualament politician. Del temps qu'estudiava las sciéncias politicas a l'Amherst College, faguèt la coneissença de Dan Brown qu'èra membre, coma el, de la Fraternitat Psi Upsilon, e deviá venir tanben mai tard un escrivan famós. Aprèp sos estudis a Amherst, comencèt a trabalhar dins l'agéncia de viatges de son grand.

## Òbras
### Sèria Myron Bolitar
# *Deal Breaker* (1995)
# *Drop Shot* (1996)
# *Fade Away* (1996)
# *Back Spin* (1997)
# *One False Move* (1998)
# *The Final Detail* (1999)
# *Darkest Fear* (2000)
# *Promise Me* (2006)
# *Long Lost* (2009)
# *Live Wire* (2011)

### Sèria Mickey Bolitar
# *Shelter* (2011)
# *Seconds Away* (2012)
# *Found* (2014)

### Romans divèrses
# *Play Dead* (1990)
# *Miracle Cure* (1991)
# *Tell No One* (2001)
# *Gone for Good* (2002)
# *No Second Chance* (2003)
# *Just One Look* (2004)
# *The Innocent* (2005)
# *The Woods* (2007)
# *Hold Tight* (2008)
# *Caught* (2010)
# *Stay Close* (2012)
# *Six Years* (2013)
# *Missing You* (2014)
Bandièra de França

vinheta|200x200px|Bandièra de França sus tèrra (1794)

La **bandièra de França**, tanben sonada « *drapèu* o *bandièra tricolòra* », es una bandièra de tres bendas verticalas de color blava, blanca e roja, que foguèt creada en 1794 per Jacques-Louis David. Es utilizada sens interrupcion dempuèi lo 5 de març de 1848.

Las colors retipan las de París (blau e roge) e de la monarquia (blanc), mas foguèron regularament utilizadas abans.

Las tres bendas an la meteissa largor sus tèrra, mas son de proporcions diferentas en mar, per dire de paréisser egalas vistas de luènh.

## Istòria dempuèi 1789
Reuven Rivlin

**Reuven Rivlin**, sovent escaissat **Ruvi** (pron.: [ʁeʔuˈven ʁivˈlin], en ebrèu: רְאוּבֵן "רוּבִי" רִיבְלִין; Jerusalèm, 9 de setembre de 1939) es un avocat e òme politic israelian. Es lo president d'Israèl dempuèi lo 24 de julh de 2014.

Nascut dins una familha d'origina lituaniana, sòci del partit Licod, foguèt conselhèr municipal de Jerusalèm (elegit en 1978), deputat (primièra eleccion en 1998), ministre de la Comunicacion d'Ariel Sharon (2001-2003), deputat e dos còps president de l'amassada nacionala (2003-2006 e 2009-2013).

Perdèt l'eleccion presidenciala de 2007 contra Shimon Peres, mas se ganhèt la de 2014.
Mohamad Foad Massom

**Mohamad Foad Massom** o mens exactament **Foad Massom** (*Fuad Masum* en curde) es un ensenhaire curde qu'es president d'Iraq dempuèi 2014. Foguèt tanben primièr ministre de Curdistan iraquian entre 1992 e 1993.
Monica Roccaforte

**Szilvia Wagner**, mai coneguda coma **Monica Roccaforte** (17 de febrièr de 1971) qu'ei una actritz pornografica ongresa.

## Filmografia
**La Carovana della violenza* (2003)
**Capodanno in casa Curiello* (2002)
**Casino* (2001)
**Hellficker* (2001)
**Il Mondo perverso delle miss* (2001)
**Private Casting X 30: Gabriella Kerez* (2000)
**Eurobabes #1* (2000)
**Incesto* (2000)
**Inferno* (2000)
**Napoli* (2000)
**Intimita' proibite di Giovani Casalinghe* (1999)
**Il Mostro dell'autostrada Napoli-Roma* (1999)
**Il Ritorno di Don Tonino* (1999)
**Stavros* (1999)
**Stavros 2* (1999)
**Rosa shocking* (1998)
**Fuga dall'Albania* (1998)
**Il confessionale ([[1998]])
**La Famiglia* ([[1998]])
**Sacro e profano* ([[1998]])
**La famiglia* ([[1997]])
**Private Gaia 3: Weekend in Bologna* ([[1997]])

== Vejatz tanben ==
=== Ligams extèrnes ===
* [https://www.imdb.com/name/nm0733631/  *Monica Roccaforte'' — IMDB.com] 
* Lo fanclub de Monica Roccaforte 

### Referéncias
*
.ngo

**** (acorcha de *Non Governmental Organisation*, "organizacion non governamentala" en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 18 de julhet de 2014.

## Referéncias
Julia Ioffe

**Julia Ioffe** (en rus: **Юлия Иоффе**; Moscòu, 1982) es una jornalista e blogaira russoamericana. Escriu subretot dins lo jornal liberal american *[[The New Republic]]* e es particularament critica de la politica russa, particularament la menada per Vladímir Pótin.

## Ligams extèrns
* Sit personal de Julia Ioffe
Olèh Babàiev

thumb|Olèh Babàiev en 2011
**Olèh Meydanovych Babàiev** (en ucraïnian: **Олег Мейданович Бабаєв** e en transcripcion internacionala **Oleh Babayev**; Korsk, 21 d'octobre de 1965 — Kremenchok, 26 de julhet de 2014) foguèt un politician ucraïnian. Cònsol de la vila de Kremenchok dempuèi 2010, aqueste gestionari d'origina azerbaitjanesa, èra tanben proprietari de dos clubs de fotbòl de l'òblast de Poltava. Moriguèt assassinat lo 26 de julh de 2014 davant son ostal.
Dmytrò Tymchok

**Dmytrò Borýsovych Tymchok**, o mai frequentament jos sa forma russa/internacionala **Dmitry Tymchuk** (en ucraïnian: **Дмитро Борисович Тимчук**, en rus: **Дмитрий Борисович Тимчук**; Chità, Russia, 27 de junh de 1972) es un blogaire e expèrt militar ucraïnian. Oficièr militar reservista, venguèt una de las autoritats mai prestigiosas tre 2014 per son analisi de la situacion de conflicte deguda al separatisme pro-rus en Ucraïna.

## Ligams extèrns
* Sit web del grop Information Resistance
.ong

**** (acrocha d'organizacion non governamentala) es un nom de domeni generic . Es en servici dempuèi lo 28 de julhet de 2014.

## Referéncias
Abd al-Fattah al-Sissi

**Abd al-Fattah al-Sissi** es un militar egipcian qu'es president de la republica dempuèi junh de 2014.
Tiumen

**Tiumen** (en rus : Тюмень) es la capitala administrativa de l'óblast de Tiumen, en Russia. Sa populacion era de 634 171 abitants en 2013.
Lobnia

**Lobnia** (en rus : Лобня) es une vila de l'oblast de Moscòu, en Russia. Sa populacion era de 79 436 abitants en 2013.

**Famous people**

Andronov, Vadim Vadimovich

Volkov, Gennady Alexandrovich

Guryev, Andrey Grigorievich

Egorov, Alexander Petrovich (poet)

Zlobin, Nikolai Dmitrievich

Korneev, Sergey Pavlovich

Kotlyakov, Vladimir Mikhailovich

Mishustin, Mikhail Vladimirovich

Myasnikov, Valery Vladimirovich

Sakhnov, Vyacheslav Ivanovich

Slepova, Anna Alexandrovna

Sobol, Lyubov Eduardovna

Guryev, Andrey Andreevich, Head of the largest mining and chemical holding "PhosAgro"
Volginskii

**Volginskii** (en rus : Во́льгинский) es una vila de la Russia europea centrala, situada dins l'óblast de Vladimir.
Berezniki

**Berezniki** (en rus : Березники) es una vila industriala dau krai de Perm, en Russia. Sa populacion es de 150 696 abitants (2014).
Hitzhusen

thumb|250px|Situacion geografica de Hitzhusen
**Hitzhusen** es una vila dau districte de Segeberg, dins lo Schleswig-Holstein, en Alemanha.
Lesya Ukrainka

thumb|250px|Retrach de Lesya Ukrainka
**Larysa Petrivna Kòssach-Kvitka** (en ucraïnian: **Лариса Петрівна Косач-Квітка**; Novohrad-Volynsky, Oblast de Zhytòmyr, 25 de febrièr de 1871 – Tbilissi, Georgia, 1 d'agost de 1913), mai coneguda jos son pseudonim literari **Lesya Ukrainka** (en ucraïnian: **Леся Українка**) foguèt una escrivana e poetessa ucraïniana. A mai de son activitat literària que la situèt demest los autors e poètas mai famoses de la literatura ucraïniana, foguèt una activista culturala e politica de granda importància per son epòca.
Guillem Agulló

thumb|250px|Passatge en omenatge a Guillem Agulló a Vic (Catalonha)
**Guillem Agulló i Salvador** (Burjassot, País Valencià, 6 de setembre de 1974 – Montanejos, País Valencian, 11 d'abril de 1993) foguèt un jove militant independentista e d'esquèrra valencian assassinat per un gropuscul neonazi.
Saule, Pērkons, Daugava

***Saule, Pērkons, Daugava*** (en occitan: "Solelh, Trons e flum Daugava") es un imne nacionalista leton. Foguèt compausat pel compositor leton Mārtiņš Brauns a l'ocasion de l'organizacion de la Via Baltica en 1988. La cançon venguèt posteriorament un classic interpretat sovent dins los festenals de musica e dança de Letònia.

Una adaptacion catalana de la cançon sonada *Ara és l'hora*, elaborada pel musician e musicològ vigatan Jaume Ayats i Abeyà a partir  d'un poèma, "Meditació última", del poèta Miquel Martí i Pol, interpretada pel Cor Jove de l'Orfeó Català dins l'encastre de la mesa en plaça del referendum d'autodeterminacion de Catalonha coneguèt un brave succès de visitas sus Youtube lo 27 de julh de 2014.

## Paraulas

Saule Latvi sēdināja
Tur,kur gali satiekas
Balta jūra, zaļa zeme
Latvei vārtu atslēdziņa

Latvei vārtu atslēdziņa,
Daugaviņas sargātāja.
sveši ļaudis vārtus lauza
Jūrā krita atslēdziņa.

Zilzibeņu pērkons spēra,
velniem ņēma atslēdziņu.
Nāvi, dzīvi Latve slēdza,
Baltu jūru, zaļu zemi

Saule Latvi sēdināja
Baltas jūras maliņā
Vēji smiltis putināja
ko lai dzēra latvju bērni?

Saule lika Dieviņami,
Lai tas raka Daugaviņu.
Zvēri raka, Dieviņš lēja
No mākoņa dzīvūdeņi.

Dzīves ūdens, nāves ūdens
Daugavā satecēja.
Es pamērcu pirkstu galu
Abus jūtu dvēselē.

Nāves ūdens,dzīves ūdens
Abus jūtu dvēselē

Saule mūsu māte -
Daugav - sāpju aukle.
Pērkons velna spērējs
Tas mūsu tēvs.
Ayn Rand

thumb|250px|Retrach d'Ayn Rand

**Alissa Zinóvievna Rosenbaum** (en rus: Алиса Зиновьевна Розенбаум; Sant Petersborg, 2 de febrièr de 1905 - Nòva York, 6 de març de 1982), mai coneguda pel pseudonim **Ayn Rand,** foguèt una filosòfa e escrivana russoamericana. Emigrada als Estats Units en 1926, se faguèt conéisser qualques decadas mai tard, tre 1957, quand publiquèt son òbra màger, lo roman *[[Atlas Shrugged]]* e posteriorament dins l'encastre de la filosofia, gràcias a sa creacion de l'objectivisme.

## Òbras
### Romans
* *We the Living* (1936)
* *The Fountainhead* (1943)
* *Atlas Shrugged* (1957)

### Autras òbras de ficcion
* *Night of January 16th* (1934)
* *Anthem* (1938)

### Ensages
* *For the New Intellectual* (1961)
* *The Virtue of Selfishness* (1964)
* *Capitalism: The Unknown Ideal* (1966)
* *The Romantic Manifesto* (1969)
* *The New Left: The Anti-Industrial Revolution* (1971)
* *Introduction to Objectivist Epistemology* (1979)
* *Philosophy: Who Needs It* (1982)
.healthcare

**** ("servicis de santat", en anglés) es un nom de domeni generic . Es en servici dempuèi lo 30 de julhet de 2014.

## Referéncias
Jan Roar Leikvoll

thumb|Jan Roar Leikvoll en 2013
**Jan Roar Leikvoll** (Frekhaug, Bergen, 7 de junh de 1974 – 1 d'agost de 2014) foguèt un escrivan norvegian. Se faguèt conéisser tre 2008 gràcias a son primièr roman *Eit vintereventyr*. Recebèt lo prèmi de literatura en nynorsk en 2010 per son segond roman *Fiolinane*. L'autor, que patissiá d'una tumor cerebrala dempuèi mantas annadas moriguèt a l'edat de 40 ans l'1 d'agost de 2014.

## Òbras
### Poesia
* *Ballanse* (2000)
### Romans
* *Eit vintereventyr* (2008)
* *Fiolinane* (2010)
* *Bovara* (2012)
* *Songfuglen* (2013)
Mikhaïl Khodorkòvski

250px|thumb|Mikhaïl Khodorkòvsky en 2013 aprèp sa sortida de preson
**Mikhaïl Boríssovich Khodorkòvski** (en rus: **Михаил Борисович Ходорковский**; Moscòu, 26 de junh de 1963) es un entrepreneire, filantròp e oligarca rus. Capitanejaire de la firma petrolièra e gasièra Iókos, foguèt la persona mai rica de Russia fins a 2004. L'an precedent, lo 25 d'octobre de 2013, se vegèt arrestat acusat de frau pel govèrn de Vladímir Pótin e dos ans aprèp en 2005 la justícia russa lo condemnèt a 9 ans de preson. Foguèt finalament liberat lo 20 de decembre de 2013, qualque temps abans los jòcs olimpics de Sòchi.
Sheik Umar Khan

**Sheik Umar Khan** (1975 - Kailahun, 29 de julhet de 2014) foguèt un mètge, virologista, e epidemiologista sierraleonés. Aqueste doctor venguèt un dels pionièrs de l'estudi e del tractament del virus Ebola dins son país durant l'epidémia qu'afectèt l'Africa de l'oèst en 2014. Moriguèt a l'edat de 39 ans dins un centre medical dels Mètges Sens Frontièras a Kailahun una setmana aprèp d'èsser estat infectat per la malautiá, lo 29 de julh de 2014.  

## Biografia
Sheik Umar Khan estudièt las sciéncias medicalas a la Facultat de Medecina e de Sciéncias de la Santat de l'Universitat de Sierra Leone ont se diplomèt en 2001 en medecina e cirurgia. Trabalhèt puèi fins a 2005 pel ministèri de la santat de Sierra Leone. Obtenguèt aprèp una promocion que lo portèt a capitanejar lo programa de lucha contra la fèbre de Lassà a l'espital governamental de Kenema.
Laurie Garrett

thumb|250px|Laurie Garrett durant una conferéncia Poptech en 2008
**Laurie Garrett** (Los Angeles, 8 de setembre de 1951) es una jornalista scientifica e escrivana americana. Recebèt lo Prèmi Pulitzer de jornalisme divulgatiu en 1996 per una tièra de trabalhs publicats dins *[[Newsday]]* a prepaus de l'epidemia de virus Ebola que flagelèt Zaire dins las annadas 1990. Dirigís actualament un grop d'expèrts independents, lo Global Health Program del Council on Foreign Relations, a Nòva York.

## Òbras
* *The Coming Plague: Newly Emerging Diseases in a World Out of Balance* (1995) 
* *Betrayal of Trust: The Collapse of Global Public Health* (2001) 
* *I Heard the Sirens Scream: How Americans Responded to the 9/11 and Anthrax Attacks* (2011)
Cazonci

***Cazonci*** èra lo títol dau sobeiran dau Reiaume Tarasc qu'existiguèt entre lei sègles XIV e XVI dins lo centre dau Mexic actuau.

## Liames intèrnes

* *[[Tlatoani]]*, autre títol reiau de Mesoamerica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Tlatoani

***Tlatoani*** (« rèi » ò « orator venerat » en occitan) èra un títol militar e religiós de Mesoamerica que designava generalament lo cap d'una ciutat-estat. Dins lo cas d'una coalicion gropant unei ciutats, lo cap de la vila pus importanta èra de còps dich *huey tlatoani* (« grand rèi » ò « emperaire » en occitan).

## Liames intèrnes

* *[[Cazonci]]*, autre títol reiau de Mesoamerica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Piramida de la Luna

La **Piramida de la Luna** es una piramida de la vila antica de Teotihuacan. Foguèt bastida dins la zòna occidentala de la vila entre 200 e 450. Èra dedicada a la Granda Divessa de Teotihuacan. Amb una autor de 43 mètres, es la segonda piramida pus importanta de la ciutat après la Piramida dau Soleu. 

## Liames intèrnes

* Piramida dau Soleu, autra piramida majora de Teotihuacan.
* Piramida dau Sèrp de plumas, autra piramida majora de Teotihuacan.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Piramida dau Soleu

La **Piramida dau Soleu** es una piramida de la vila antica de Teotihuacan. Foguèt bastida lòng de la Cauçada dei Mòrts qu'es una carriera importanta enviroutada per divèrseis edificis religiós. Sa bastida se debanèt entre leis an 1 e 150 apC. Amb una autor d'aperaquí 71 mètres, es la piramida pus auta de la vila. Sa cima es destrucha mai un temple ò un autar i èra probablament installat coma per leis autrei piramidas mesoamericanas. En causa d'aquela destruccion, la divinitat tutelària dau monument es desconeguda.

## Liames intèrnes

* Piramida de la Luna, autra piramida majora de Teotihuacan.
* Piramida dau Sèrp de plumas, autra piramida majora de Teotihuacan.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Larissa Riquelme

**Larissa Mabel Riquelme Frutos** (Asunción, 22 de febrièr de 1985) qu'ei una actritz e una modèla paraguaiana. En la Copa deu Monde de fotbòl de 2010 es coneguda en castelhan: *La Novia del Mundial*.

## Vejatz tanben
### Ligams extèrnes
*  Lo website de Larissa Riquelme 
* Larissa Riquelme — IMDb 

### Referéncias
Frank Zappa

thumb|250px|Frank Zappa en 1977 a Oslo
**Frank Vincent Zappa** (Baltimore, Maryland, 21 de decembre de 1940 – Los Angeles, 4 de decembre de 1993) foguèt un musician, compositor, cantautor e productor de disques american.
Piramida dau Sèrp de plumas

La **Piramida dau Sèrp de plumas** ò **Temple of Quetzalcoatl** es una piramida de la vila antica de Teotihuacan. Se situa dins la partida sud de la Cauçada dei Mòrts qu'es una carriera enviroutada d'edificis religiós monumentaus. Sa bastida se debanèt probablament vèrs lo sègle III. Èra dedicada au Sèrp de plumas que sa forma dicha Quetzalcoatl venguèt una divinitat fòrça importanta de Mesoamerica fins a son afondrament au sègle XVI.

## Liames intèrnes

* Piramida dau Soleu, autra piramida majora de Teotihuacan.
* Piramida de la Luna, autra piramida majora de Teotihuacan.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Josep Ferrer i Bujons

**Josep Ferrer i Bujons** (Sant Martí de Maçana, Rubió, 12 de mai de 1959) ei un poèta, escrivan e professor catalan. Licenciat en Filologia Catalana, a estat professor de lengua e literatura catalana en diferenti instituts de Segondària e corrector e redactor as pagines deth setmanèr *[[La Veu de l'Anoia]]*. Tanben a collaborat a *[[Regió 7]]*, ena sua edicion d'Anoia.      

Ei sòci fondador dera *[[Revista d'Igualada]]* (2a epòca). Actuauments trabalhe coma lingüista as pagines dera edicion en catalan d*'[[El Periódico de Catalunya]]*.

## Òbres
Josep Ferrer Bujons a escrich quatre recuèlhs de poèmas e un roman. L'an 1987 ganhèt lo prèmi Les Fulles de la Tardor, a la Ataneu Igualadí.
### Poesia
# *Paraules de pluja al vent*(1983)
# *Paraules de lluna tèbia* (1986)
# *Tots els cants* (1991)
# *Bagatge de miralls* (1997)

### Romans
* *Ànima de frontera* (1999)

### Prèmis
* Ateneu Igualadí, 1987: Les fulles de tardor

## Referéncies
* Pagina der autor a ''Lletres Catalanes''
Teotihuacan

**Teotihuacan** es una vila mesoamericana dau Periòde Classic situada dins la Vau de Mexico a 48 quilomètres au nòrd-èst de la capitala mexicana. 

La formacion de la ciutat acomencèt probablament dins lo corrent dau sègle II avC belèu a l'iniciativa dei Totonaques. Tre lo sègle seguent, venguèt una vila fòrça poblada e un centre intellectuau, culturau e religiós major dau periòde. Conoguèt son apogèu entre lo sègle III e lo sègle VI. Dins lo corrent d'aqueu periòde, sa populacion èra probablament situada entre  e  abitants e Teotihuacan èra alora la premiera vila dau continent e la seisena pus importanta dau mond. Èra tanben lo centre religiós pus important de Mesoamerica amb uneis edificis monumentaus, coma lei Piramidas dau Soleu, de la Luna e dau Sèrp de plumas, bastits a l'entorn d'una lònga carriera dicha Cauçada dei Mòrts. Son influéncia intellectuala, culturala e religiosa aguèt de consequéncias importantas sus lei Maias e sus lo desvolopament dei civilizacions ulterioras de la region. En particular, lo Sèrp de plumas e sa forma Quetzalcoatl, divinitat que sembla originària de Teotihuacan, gardèron una importància gròssa fins a la conquista espanhòla au sègle XVI. En revènge, l'existéncia d'un estat ò d'un empèri poderós centrat sus la vila es totjorn l'objècte de debats car, en fòra de l'importància dei vestigis descubèrts, ges d'element permet de l'establir d'un biais segur.

Lo declin de la vila acomencèt dins lo corrent dau sègle VI. Sei monuments principaus foguèron pilhats e cremats e la ciutat abandonada entre lei sègles VII e VIII. Lo scenari classic explicant aqueu declin es basat sus d'invasions dei nomadas chichimècs ò d'autrei vilas de la region. Pasmens, d'estudis pus recentas mòstran tanben la possibilitat d'un afondrament entraïnat per de crisis intèrnas, especialament de crisis agricòlas que semblan venir recurrentas a partir deis annadas 530.


File:Piramide del Sol 072006.JPG|Fotografia de la Piramida dau Soleu en 2006.
File:Piramide de la Luna 072006.jpg|Fotografia de la Piramida de la Luna en 2006.
File:Teotihaucan-3027.jpg|Fotografia de la Piramida dau Sèrp de plumas en 2008.
File:View from Pyramide de la luna.jpg|Fotografia de la Cauçada dei Mòrts dempuei la Piramida de la Luna. A senèstra, s'observa la Piramida dau Soleu.
File:Great Goddess of Teotihuacan (T Aleto).jpg|Pintura representant la Granda Divessa de Teotihuacan que sembla èsser estada una divinitat majora deis abitants.
File:Teotihuacan mask Louvre MH 78-1-187.jpg|Masca de maubre (sègles III-VII).
File:Cacaxtla1.jpg|Representacion possibla de la conquista militara de Teotihuacan per lei soudats de la ciutat de Cacaxtla.


## Liames intèrnes

* Mesoamerica.
* Quetzalcoatl.
* Piramida de la Luna.
* Piramida dau Sèrp de plumas.
* Piramida dau Soleu.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias