open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cujac Auvesera Vau d'Ans

**Cujac Auvesera Vau d'Ans** o **Cujac-Auvesera-Vau d'Ans** (*Cubjac-Auvézère-Val d'Ans* en francés) es dempuei lo 1er de genier de 2017, una comuna novela d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània. 

La comuna novela agropela las comunas de Cujac, son chapluòc, La Boissiera d'Ans e Sent Pantali d'Ans, que vengueron de las comunas delegadas lo 1er de genier de 2017.

## Geografia

## Toponimia
Lo nom de la comuna novela es format dau nom de son chapluòc e comuna delegada principala, Cujac, dau nom dau cors d'aiga que i passa, Auvesera e dau nom d'una anciana e importanta chastelaniá, Ans. Mas Ans es pas una vau.

Per la toponimia de chasca anciana comuna, veire a Cujac, La Boissiera d'Ans e Sent Pantali d'Ans.
## Istòria
La comuna de **Cujac Auvesera Vau d'Ans** es una comuna novela creada per l'arrestat prefectorau dau 26 de setembre 2016 per préner efech au 1er de genier 2017. 

## Administracion
Per l'administracion avant 2017 de chasca anciana comuna, veire a Cujac, La Boissiera d'Ans e Sent Pantali d'Ans.

## Demografia
Per la demografia avant 2017 de chasca anciana comuna, veire a Cujac, La Boissiera d'Ans e Sent Pantali d'Ans.

## Luòcs e monuments
Per chasca anciana comuna, veire a Cujac, La Boissiera d'Ans e Sent Pantali d'Ans.

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Nòstra dama del suc

"Nòstra Dama del Suc", es un luòc de pelegrinatge sus la montanha de la Serrana, dins la val de Buòja, dins lo departament d'Erau.
Jarkko Nieminen

**Jarkko Nieminen** (nascut lo 23 de julhet de 1981, Masku) es un jogaire de tennis finlandés que foguèt professionau de 2000 a 2015. Ganhèt dos tornegs durant sa carriera e agantèt la 13 plaça dau classament mondiau en 2006. Participèt a 35 partidas de Copa Davis e arribèt tres còps en quart de finalas d'un torneg dau Grand Chelem (US Open en 2005, Wimbledon en 2006 e l'Open d'Austràlia en 2008).

## Liames intèrnes

* Tennis.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sogdiana

**Sogdiana** ò **Sogdia** es una region anciana d'Asia Centrala situada a la crosiera entre Ozbequistan, Tatgiquistan e Afganistan. Èra limitròfa de Bactriana au nòrd, de Khwarezm a l'èst e de Kangju au sud-èst. 

La populacion de lenga iraniana parlava lo sogdian, una lenga atestada del sègle IV al sègle IX.

Sa vila principala èra Samarcanda qu'èra un important centre economic lòng de la Rota de la Seda durant lei periòdes antic e medievau. Après l'arribada dei pòbles turcs dins la region, lo nom Sogdiana dispareguèt pauc a pauc e foguèt remplaçat per Transoxiana.

## Liames intèrnes

* Asia Centrala.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Bauson

Lo **suc de Bauson** [su de baw'zun], es un pic d'origina volcanica dins las montanhas del Vivarés que culmina a 1474 mètres d'altitud. Es un còn volcanic de tipe estrombolian.

## Geografia
### Situacion
Le suc de Bauson es situat dins lo Massís Central. Lo som es partejat per quatre comunas : Lo Ros, Montpesat, Sant Cirgue de Montanha e Usclada e Riutòrt, dins lo departament d'Ardecha.

### Geologia
Una colada de lava espessa de 30 a  s'es espandida dins lo leit de Léger.

## Ligams extèrnes
* Suc de Bauzon (1471m)

## Références
Ascídies

Los ascidiacis (**Ascidiacea**), coneguts vulgarment coma **ascídias**, constituisson una classa d'animals urocordats. Se distribuisson per las mars de tota la planeta. A diferéncia dels autres tunicats, que nadan liures en fasent partida del plàncton, las ascídias son sèssils. Se'n coneisson aperaquí 2.300 espècias, e tres tipes principals: ascídias solitàrias, ascídias socialas e ascídias compausadas. S'agís de invertebrats marins amb forma de sac, que s'alimentan per filtracion.

## Consomacion a Occitània
Un cèrt nombre d'ascídias se consomís a Occitània jol nom generic **vichet **o **vichut**, nom popular de l**[[Halocyntia papillosa]]'' o ''ascidi rog'' (fr. 'ascidie rouge', 'outre de mer', 'violet rouge'), e del ''[[Microcosmus sulcatus]]'' o **vichoet**, **vichut**, **vichús**, **vichier** en Provença; **vichàs** o **vichús viulet** nom popular de l'[[holotúria]] (fr. 'violet', 'figue de mer', it. 'uovo di mare'), e de la ''[[Axidia mentula]]'' (fr. 'violet', 'outre de mer').

Aqueles noms derivan de ''vit'', [[Pènis|penis]], per semblança a un [[fallus]] (cf. La pebrina en catalan es dicha tanben ''vitxo'' o ''vitet'' o la siá homonimizacion en ''ditet'').

== Taxonomia ==
Anteriorament los ascidiacis se dividissián en enterogons e pleurogons. Qualques fonts los considèran encara valids.

En l'actual classament son estats considerats obsolets los òrdres dels enterogons e los pleurogons e son estats elevats al reng d'òrdre los sosòrdres: Aplousobranchia,  Phlebobranchia e  Stolidobranchia.
* **Òrdre** Aplousobranchia
** Familha Clavelinidae
** Familha Diazonidae
** Familha Didemnidae
** Familha Euherdmaniidae
** Familha Holozoidae
** Familha Placentelidae
** Familha Polycitoridae
** Familha Polyclinidae
** Familha Protopolyclinidae
** Familha Pseudodistomidae
** Familha Ritterellidae
** Familha Stomozoidae
** Familha Vitrumidae
* **Òrdre** Phlebobranchia
** Familha Agneziidae
** Familha Ascidiidae
** Familha Cionidae
** Familha Corellidae
** Familha Dimeatidae
** Familha Hypobythiidae
** Familha Octacnemidae
** Familha Perophoridae
** Familha Plurellidae
* **Òrdre''' Stolidobranchia
** Familha Molgulidae
** Familha Pyuridae
** Familha Styelidae

## Vejatz tanben
* Lista d'animals venduts dins los mercats catalans

## Referéncias
Gof de Finlàndia

Lo **gof de Finlàndia** (var. **golf, gòlf de Finlàndia**) es un gof orientau de la Mar Baltica situat entre Finlàndia au nòrd e Estònia au sud. Au fons, a l'èst, se tròba la vila russa de Sant Petersborg. En causa deis exportacions russas de petròli e de la preséncia de plusors vilas importantas lòng de sei ribas (Helsinki, Tallinn), es un axe important dau comèrci mondiau.

## Liames intèrnes

* Mar Baltica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Messianisme

Sul plan religiós, lo **messianisme** es la cresença en un messias, un salvador o redemptor. Fòrça religions an un concèpte de messias, coma lo messias josieu, lo Crist del cristianisme, e lo messias Îsâ (= Jèsus) dins l'islam, l'avatar Kalki indó e le maitreya bodista.

Dins lo mond modèrne, se parla de messianisme per designar la planificacion d'unas posturas politicas d'Estat.

## Istòria
Lo nom *messias* ven de l'ebrieu מָשִׁיחַ, *mashia'h*, que significa l'onchat, es a dire la persona consacrada pel rite de l'oncion, realizada per un profèta de Dieu.

Dins la Bíblia, les reis Saül puèi Dàvid son onchs per Samuèl.

En grèc, es nomenat *Crist*, Χριστός, Christós, que significa « onch », traduccion del tèrme ebraïc de *mashia'h*.

## Los diferents tipes de messianisme
* **Josieus**, donc descendents d'Abraam, aderissent al messianisme josieu, creson al retorn del profèta Elias e tanben a l'aveniment del Messias. Se lo cal pas confondre amb lo judaïsme messianista, aujòl del cristianisme ancian, e tampauc del judaïsme messianic, un ensemble de movements judeocrestians de mira evangelizatritz, non reconegut pels corrents del judaïsme dins lor ensemble.
* **Crestians**, donc descendants d'Abraam, adesissent a l'escatologia crestiana, creson que Jèsus de Nazaret es lo Messias, qu'a viscut al sègle I, e creson a son segond aveniment, precedit de la venguda de dos testimònis (Elias e Enòc).
* **[[Islam|Musulmans]]**, donc descendents d'Abraam, aderissent l'escatologia islamica, creson al segond aveniment del Mahdi e tanben del Messias Îsâ (Jèsus de Nazaret).
* **[[Indoïsme|Indoïstas]]**, creson en l'aveniment de l'avatar Kalki.
* **[[Bodisme|Bodistas]]**, aderents als corrents theravada e mahayana creson en l'aveniment de Maitreya.
* **Maitreyistas**, aderissent d'un corrent sincretic chinés actiu dels sègles VI a XIV, veson tanben en Maitreya un salvador, mas dins un sistèma de cresença diferent del bodisme ortòdoxe.

## Articles connèxes
* Messias

### Bibliografia
* Sébastien Fath, article « Messianisme », dans Régine Azria et Danièle Hervieu-Léger, *Dictionnaire des faits religieux*, Paris, PUF, 2010, p.&nbsp;714-718,
* Henri Desroche, *Dieux d'hommes. Dictionnaire des messianismes et millénarismes de l'ère chrétienne*, La Haye, Mouton, 1969,
* Tibor Bodrogi, *Colonization and religious movements in Melanesia*, 1951, *Acta Ethnologica Academiae ScientiarumHunagariae*, Budapest,

## Referéncias
Saül

**Saül** pòt designar:
*Saül, un personatge biblic.
*Saül, una comuna francesa d'otramar, en Guaiana.
Olocaust (antiquitat)

Un **olocaust** (grèc ancian; de *ὅλος*, entièr + *καύστος*, brutlat) es, dans la Grècia antica, un sacrifici ont una l'ofrenda es entièrament consumida.

Practicat pels Grècs dins l'encastre dels rituals, tanben l'es dins la tradicion josieva. Aquestèrme aparéis dans l'Ancian Testament quand Noè merceja Dieu de l'aver salvat de las aigas.

Segon la terminologia creada pel Tribunal de Nuremberg, lo tèrme « genocidi » es mai sovent utilizat après la Segonda Guèrra mondiala per designar los chaples realizats pel regim nazi e subretot aquel de josieus dins los camps d'exterminacion; pasmens, lo tèrme « olocaust » es a vegada tanben utilizat. S'espandís subretot après la difusion del telefilm american *Holocauste* en 1979. Tanben s'utliza lo tèrme ebrieu « Shoah ».

## Lo sens dels sacrificis dins la Grècia antica
Pels Grècs ancians, los dieus, que vivon dins los nívols, se noirisson d'odors delectables. Se los satisfasián lor enviant de fums plasentas (d'aquí *perfum* : « per la fum »). Aquestas odors agrablas pòdon èsser aqueste de la carn rostida mas tanben lo fum de matèrias vegetalas que se brutla.

Lo sacrifici quotidian dels Grècs es de brutlar d'èrbas odorosas per se conciliar las divinitats per d'odors plasentas. De biais mai solenne e comunautari, consistís, quand n'an los mejans, a rostir de vianda ; s'invòca los dieus mentrtant que cos la carn e que las exalacions mostan cap al cèl; puèi la comunautat se parteja la vianda pendnet un festin sagrat. Dins d'autras escasenças, per exemple las funeralhas, se consumís de matèrias odorosas coma l'encens, la mirra, l'aloè, lo benjoïn; aqueste fum agrabla ecompanha l'alma del defunt pujant cap al cèl per li preparar un acuèlh favorable dels dieus.

L'olocaust es un sacrifici extraordinari; tota la comunautat es implicada; l'ofrenda es de pretz: es un animal o d'animaux que calguèt abalir, qu'i sèm a vegadas ligats; la victima es brutlada tota entièra; tota l'ofrenda es consomada/consumada en fum odorós pels dieus. Mai sovent, se practicava un olocaust annal. Podava èsser de polalhas, una fèda o una craba dins los vilatjòts; a Atenas, a la nauta espòca, se podava sacrificar fins a cent buòus.

## Dins lo mond ancian
Dins tot lo mond ancian la practica dels sacrificis es de meteissa natura, amb de variantas, e a lo meteis sens. Se practica pertout d'olocausts solennes. Se, en Grècia, l'olocaust es un sacrifici de prètz qu'implica la comunautat entièra, es pasmens pas necessàriament un sacrifici animal: es la comunion sacrificiala qu'es importanta. Pels Josieus, l'olocaust implica lo sacrifici d'un animal.

A l'epòca classica, los sacrificis umans an desaperguts dins l'èst mediterranèu. Demoran a Cartage fins a l'epòca de las guèrras punicas, ont se sacrifica d'enfants en olocaust a Ba'al Hammon dins d'escasenças excepcionalas. Segon Juli Cesar, los Galeses practican tanben los olocausts d'umans.

## L'Olocaust de sègle XX

## Notas e referéncias

### Notas

### Referéncias

## Vejatz tanben

### Articles connèxes
* Sacrifici
* Ecatomba
* Ordalia
* Chaple
Umbilicus rupestris

La **cocomela**, **tomia**, **tomeca**, **civeca** o l**'ambròsi** (*Umbilicus rupestris* o *Umbilicus pendulinus*) es una planta grassa en forma de de parapluèja que buta sus las parets.
Pansarilha

vinheta|De pansas (a l'esquèrra) e de pansarilhas (a a la drecha) amb lor escala.
La **pansarilha **(Vitis vinifera apyrena) es un rasim sec. Son nom ven de la vila de Corint.

Aquesta mena de rasim es produit en Grècia, Africa del Sud, Austràlia, Califòrnia e et Turquia. An la particularitat de non pas aver de semenças.
Canòp (ciutat)

**Canòp** (en grec Κάνωπος) es una anciana ciutat de l'Egipte antica, situada près de l'actuala Abokir. Abrigava lo temple de Serapis, lo dieu medicinaire e dels mòrts, equivalent ptolemaïc d'Osiris. Son ancian nom egipcian èra **Pikuat**.

## Istòria
[vinheta|Mapa del [dèlta del Nil situant Canòp, Eraclèu e Menòtis.]]
Segon l'istorian roman Tacit, la vila seriá estat fondada per d'Espartencs de retorn de Tròia. Lor nau auriá estat desportada e lo pilòt du nau, Canòp, auriá estat enterrat aquí. Es Canòp, lo pilòt d’Osiris, se cresèm Plutarc que dona son nom a l'estèla Canopus.

Canòp es tanben la vila ont Antinoús, amant d'Adrian, se seriá negat. Adrien bastiguèt lo canòp de la villá d'Adrian per remembrar de l'ancian canal que ligava las doas vilas egipcianas d'Alexàndria e de Canòp.

En 391, l'evèsque Teofil d'Alexàndria installa a Canòp un important monastèri de l'òrdre fondat par Pacòmi lo Grand, nomenat monastèri de la Metanoia (de la Peniténcia) o monastèr dels Tabennesiòts. Aqueste establiment demorèt ocupat al mens fins a la fin del sègle VII (Joan de Nikió). Mas vèrs 485, un temple clandestin d'Isis foguèt encora descobèrt tot près, a Menotis, çò que provoquèt una persecucion contra los pagans.

Los sites englotits (Serapeum seguidor de l'Osirium) jos las aigas de Canòp e d'Eracleion foguèron descobèrts e explorats per Franck Goddio.

## Notas e referéncias

## Vejatz tanben
* Decrèt de Canòp

## Fonts
* Pomponius Mela, , 7 
* Estrabon, 
* Tacit, *Annalas*, Libre , cap. -1

## Ligams extèrnes
* Site de l'exposicion ''Trésors engloutis d'Égypte''
Gavitèl

vinheta|Gaviteu de caça sosmarina

Un **gavitèl **(o** gavitèu**) es un dispositiu flotant sus l'aiga, mens dens qu'aquesta (sovent cròs e generalament conflat d'aire o d'un gas neutre, o encara emplit d'una matèria solida coma la molsa idrofòba de polistirèn per fin d'empachar lo contenent de s'emplenar d'aiga o de se descoflar, perdent aital son eficacitat en cas de crebada o de fugida après un tust). La flotason es obtenguda en seguissent lo principi de la butada d'Arquimèdes, car sa massa es inferiora a la de son volum equivalent en aiga.

## Utilizacion
vinheta|Gavitèl MDS de donadas meteorologicas e oceanograficas
Existisson mai d'un tipe de **gavitèls** segon l'usatge :

### Gavitèls utilitaris
* Lo *flotador*, generalament en forma d'anèl o de bodin conflat, servís a la securitat en mar. En foncion de sa talha, pòt permetre d'ajudar a manténer lo pés d'una persona completament a flòt, e evitar la negada;

* Lo *gavitèl de senhalizacion maritima*, utilizat en mar,  sus un riu, un lac o un bacin. Servís a senhalar la preséncia d'un sotaire o caçaire sosmarin, a marcar un percors o canal obligatòri, perilhós o enebit a la navegacion per d'unas categorias de veïculs o per la nada o ben a indicar lo costat de contornament d'un obstacle per los batèus e canòts esportius. Seguent l'endrech ont es  utilizat, sas colors e dimensions varian en fonccion d'un còdi normalizat ;

* Lo *gavitèl d'amarratge*, dit tanben còrs mòrt, dins un pòrt o un abric costièr, es équipat d'un anèl ont un batèl se pòt estacar  amb una aussièra. Quora lo gavitèl es pron voluminós pels gròs batèls o per estre partejat per mai d'un pichons, se ditz *tòna de pòrt*.

* Lo *gavitèl meteorologic* es equipat de sistèmas que permeton la mesura de paramètres meteorologics e oceanografics, e la transmission d'aquelas donadas a tèrra per ligason ràdio VHF o per satellit ;

* D'autres tipes pòdon servir a manténer un material fòra d'aiga ;

### Flotador de lésers
Aquel pòt èsser utilizat :
* per manténer un banhaire en flotason au-dessus de la mer, d'un lac ou d'une piscine
* en tant que bouée d'attraction sur une rivière tumultueuse d'un parc d'attraction, ou dans une gouttière de toboggan aquatique d'un parc aquatique
* en tant que loisir à sensations en étant tracté à grande vitesse sur l'eau derrière un bateau.

## Flotador de salvament segon SOLAS

Per que un gavitèl de salvament siá acceptat per SOLAS, cal que responda als critèris seguents :
* Massa superiora a 2,5kg, per èsser pas bufada pel vent pendent son lançament,
* Diamètre exterior inferior a 80cm e un diamètre interior superior a 40cm,
* Fabricacion en un material avent una flotabilitat neta ; son donc a exclure los gavitèls enflables o cròses,
* Provesida d'una sasina de 9mm de diamètre fixada en 4 ponches sus l'exterior del gavitèl,
* Comportar en majusculas lo nom del vaissèl e son pòrt d'estaca.

## Nòtas e referéncias
Canòp (dieu)

**Canòp**, dieu de las aigas pels Egipcians onorat, entre autres, dins la vila de Canòp. 

Es representat jos la forma d'un vas susmontat d'una tèsta d'òme o d'animal. Es benlèu a l'origina qu'un vas destinat a filtrar las aigas limonosa del Nil o un vas graduat, contenent diferentas mesuras d'aiga e fasent conéisser l'aigada mai o mens abondanta de fluvi; las figuras que n'es susmontat indicavan los signes del zodiac qu'aquesta aigada correspondava.
Capitèla

Una **casela**, un **bòri** (< *bòria*), una **capitèla** (region de Nimes), **cabana** o **cabanon**, una **barraqueta** e mai un **mas** es una barraca de pèira seca de la garriga.
Merdançon

**Merdançon** o **Verdanson**, es un rec canalizat que travèrsa los quartièrs de l’èst de Montpelhièr. Es un afluent de Les.
### Toponimia
Segon Ernèst Negre lo qualificatiu de *Merdanson* es emplegat per de rius que servisson de doat, e la varianta tardiva de *Verdanson* es un eufemisme.

Segon d'autres autors, aqueste nom es plan ancian (eissit d’un mot preindoeuropèu e qu’a pas ges de rapòrt amb 'merda'). Per Alain Nouvel que trabalhèt suls toponims, los mots " Merdanson, Merdelon, Merdançon o semblants" son des toponims pron espandits d’origina prelatina que designan siá de rius pichons, siá de puèges d’ont gisclan maitas fonts..

Dins lo Pichòt Talamus trobam doas atestacions de *Merdanson* dins de tèxtes en francés de 1562 e 1567 e una de *Verdanson* dins un tèxte en occitan de 1309.

### Referéncias
Canòp (vas)

Dins l'Egipte antica, los **vases canòps**, al nombre de quatre, èran destinats a recébre las viscèras embaumadas del defunt. Èran realizats de calcari, d'albastre, de terralha, de ceramica o de faiença e èran pausats près del sarcofag, dins la cambra funerària del tombèl, sus una caissa o una cuba.

tanben se donava lo nom de canòps a de vases ont se gardava l'aiga del Nil per la beure, e tanben a de menas d'urnas ont s'embarrava lo còrs d'animals sagrats o que se plaçavan dins las momias.

## Origina
Son d'anticaires del sègle XIX qu'aurián donat a aquestes vases l'adjectiu *canòp* (*canopus* en latin), venent del nom d'una ciutat egipciana del dèlta occidental, ont, segon los Grècs, s'adorava una divinitat presentada jos la forma d'un vas.

Es atribuit a Champolion la descobèrta de l'usatge dels vases canòps. Lo 12 de novembre de 1812, pendent l'examen d'un vas funerari, nota:

*« [...] Tornam plaçar lo canòp dins l'aiga bolhenta e nos foguèt mai aisit de levar del fons un còrs estrangièr. Es envelopat dins una pèça de tela pro fina de sièis poces de larg sus uèit de long. [...] èra una matèria animala que lo tipe li donava d'analogia amb lo fetge, lo còr o la mèlsa de l'òme. [...] lo volum d'aqueste objècte lo fasiá paréisser mai a la mèlsa. »*

## Evolucion
Pendnet l'istòria, lo nombre d'aquestes vasòts varièt pas, mas lor forma, ela, evoluèt. D'en primièr pro foscs e ventruts, venguèron mai prims a partir del règne d'Amenotep  (Empire Novèl) avec d'espatlas nautas e una basa estrecha. A la Bassa epòca, lors formas vengan mai trapets.

Los taps tanben evoluèron. D'en primièr redonds o plans, prenguèron, al Novèl Empèri, una forma umana, portant los trachs del defunt. Es a partir de la dinastia XVIII qu'apareguèron los taps representant los quatre filh d'Orus, quatre gènis que tres amb de tèstas d'animals. Aquesta representacion se generalisava a l'epòca ramessida.

A vegada, a la plaça de vases, se pòt tanben trapar de paquets *canòps* plaçats dins la momia. En efièch, pendent de la momificacion, los organs èran levats, plaçat dins de natron per los secar, puèi banhats dins un baume per los servar. Enseguida, los organs èran plaçats dins de telas puèi retornats dins lo cròs toracoabdominala.

## Valors simbolicas
[vinheta|Vases canòps al noms de [Ramses II|Ramses
Lovre]]
vinheta|Los « quatre filhs d'Orus »
Cada vas èra associat a un gèni (un dels « quatre filhs d'Orus »), una divesa e un punt cardinal, e son ròtle èra d'aparar los organs que contenián.
* Lo fetge:
** Lo gèni Amset amb tèsta umana;
** La divesa Isis;
** Lo Sud.

* L'estomac:
** Lo gèni Doamotef amb tèsta de chacal;
** La divesa Net;
** L'Èst.

* Los palmons:
** Lo gèni Api amb tèsta de baboïn (cinocefal) ;
** La divesa Neftis;
** Lo Nòrd.

* Los intestins:
** Lo gèni Qebehsenof amb tèsta de faucon o d'esparvièr (ieracocefal);
** La divesa Serket;
** L'Oèst.
*Los « quatre filhs d'Orus » representats suls vases canòp*:

## Notas
Canòp

## Mitologia
**[[Canòp (dieu)|Canòp]]** es lo nom d'una divinitat de las aigas de la civilizacion egipciana. Pilòt d'Osiris pels Egipcian es tanben citat jol nom de **Canopus** pel les Grècs ancians coma essent lo pilòt d'una nau de Menelas après la guèrra de Tròia.

## Toponimia
* **[[Canòp (ciutat)|Canòp]]** èra una ciutat de l'Egipte antica, situada près de l'actuala Abokir.
A l'entorn se debanèt l'abans darrièra batalha de la campanha d'Egipte:
* la **[[batalha de Canòp]]**, o batalha d'Alexàndria (21 de març de 1801) permetèt als Angleses de desfar los Francesas, que se retirèron a Alexàndria.

## Arqueologia
Lo nom del dieu Canòp es utilizat per designar doas menas de vases:
* los **[[Canòp (vas)|canòps, o vases canòps]]** son d'aisinas utilizadas en Egipte antica, utilizadas pels les embaumaments; 
* los **[[canòp de Chiusi|canòps de Chiusi]]** son d'urnas funeràrias etruscs antropomorfas destinadas a recebre las cendres del mòrt (èran fabricadas dins la region de Chiusi, (província de Siena, Itàlia). Lor ressemblança amb los canòps egipcianas explica lo nom.
Lo nom de la vila de Canòp el foguèt donat a una estèle decobèrta en 1865 par Karl Richard Lepsius :
* lo **[[decret de Canòp]]**, inscrich sus la pèire dictat per Ptolemèu III Evergèt en 238 AbC.

## Astronomia
* **Canòp** *(α Carinae)* o **[[Canopus]]**, es una de las tres estelas mai brilhantas vistas de la Tèrra, après Sirius e abans Alfa du Centauri. Son nom ven gaireben segur de Canopus, lo pilòt de la nau de Melenas de la mitologia grèga.

## Vejatz tanben
* Canopus
* Canopèa
Canopus

**Canopus** (*α&nbsp;[[Carinae]]* segon la designacion de Bayer) es l'estela mai brilhanta de la constellacion australa de la Carèna e la segonda mai brilhanta estela del cèl après Sirius (α&nbsp;Canis Majoris) (levat lo Solelh) amb una magnitud aparanta de -0,72. Es la sola estela de tot lo cèl capabla de rivalizar de treslús amb Sirius.

Marca lo timon de l'anciana nau Argo e portava lo nom del pilòt del rei Menelas pendent la guèrra de Tròia. Foguèt utilizada per Posidonios per evaluar la longor del meridian.
[esquèrra|vinheta|271x271px| Metòde de Posidonios per calcular la longor del meridian terrèstre utilizant la nautor de l'estela Canopus a [Ròdes e Alexàndria]]

Per coïncidéncia, per sa brilhància e sa posicion, alunhada l'eqüator celèste, Canopus es una estela importanta per la navigacion de las sondas espacialas  americanas. En efièch dins la majoritat dels programas espacials americans la navigacion se fa segon 3 axes, alinhats sul Solelh e l'estèla Canopus, que la visibilitat servís de marca fixa simpla de trobar.

71 còps mai granda que lo Solelh, Canopus es una supergiganta, mas pas pro massissa per venir a tèrme una supernòva; acabarà probablament coma nana blanca. Es possible qu'aja començat la fusion de son oxigèn e poiriá venir una nana blanca compausada de neon e d'oxgèn, un cas gaireben pauc corrent.

Se trapa a 310 annadas lutz çò qu'es fòrça mai alunhat que Sirius. En realitat, Canopus es 15 000 còps mai brilhanta que lo Solelh e Sirius l'es pas que 22 còps, çò que ne fa l'estela mai brilhanta dins un rai d'al mens 700 annadas lutz a l'entorn del sistèma solar.

D'una color jauna blanca, Canopus es una supergiganta de tipe espectral F0 e de classa Ib.

En setembre de 2008, una equipa d'astronòmas, operant a l’instrument Amber del VLTI, mostrèt que la superfícia d'Alpha Carinae compòrta de tacas solaras que lo diamètre pòt aténher 20 còps d'aqueste del Solelh. Establiguèron presisament sa massa (6,93 massas solaras (+/- 0,15)) e son diamètre (71,4 diamètres solars).

## Noms
Canopus es lo nom de l'estela aprovada per l'Union astronomica internacionala lo 20 de julhet de 2016.

## Notas e referéncias

## Vejatz tanben

### Articles connèxes
* Canòp

### Ligams extèrnes
* (en)Centre de données astronomiques de Strasbourg
* (en)
* (en)
Canòp de Chiusi

vinheta|Tèstas de canòp - musèy de Chiusi.
vinheta|Tèstas de canòp e al fon, cadieral de ceremonia - musèu de Chiusi.
vinheta|Canòp figurat en pè (reconstitucion) - musèu de Chiusi.
[vinheta|Tèsta de canòp a la [Carlsberg Glyptothek de Copenaga.]]
Lo **[[Canòp (vas)|canòp]] de Chiusi** designa un vas destinat als Etruscs a recèbre las cendres del mòrt seguent los rites en prctica pendent lo periòde dels sègles VII e VI AbC.

## Practicas funeràrias
Alara que los rites funeraris etruscs qu'an precedits donavan la forma de son abitat a l'urna du mòrt (urna-cabana), o a sos objèctes (urna biconica susmontada d'un casc de bronze per l'òme, d'un colar per la femna), le rite del canòp privilegia la forma de l'uman, quitament traducha simbolicament.

Lo vas canòp de Chiusi  es tipic de las produccions etruscas d'aquesta region de la província de Siena,  e practcament sonque dins aquesta zona, çò qu'explica lo nom qu'aqueste rite contunh al sègle V AbC. Alara que las autras cuitats etruscas practica alara l'inumacion.

Se destria totalament del vas canòp egipcian que permetava de conténer, en quatre vases, las viscèras del mòrt embaumat (lo tèrme canòp concernís la destinacion del vas pas la similitud de forma).

Lo vas, de factura rustica sens ornementacion, e cobèrt d'un tap antropomòrf representant la tèsta del mòrt, l'ensemble representant lo múrt de biais simbolic (disproporcions, abséncia de cambas), que la cremacion faguèt desapareisser la forma fisica (unes mascs en bronze rebutat an precedit istoricament la representacion en volum d'aquesta tèsta).

Doas ansas le completan permetent lo transpòrt veire la  pausa de braces figurats amovibles.

Lo resultat fòrça liure de la representacion umana, sens prene en compte las proporcions, es tipic de l'art etrusc.
Sul vas de Chiusi, las partidas del còrs son simplament juxtapausadas, amb de braces mobils fixats per de clavelets metallics. la tèsta es sovent ornada pendents fixats dins los traucs de las aurelhas.

A vegada lo torax es simulat sus la pança del vas.

L'ensemble, en *impasto* (argila pauc desgrassada), èra plaçat sus vas mai grand o sus cadieral, un dossièr redond de pèira o de teralha nomenat cadieral de ceremonia.
Tot aqueste ensemble funerari èra plaçat dins una gèrla granda nomenada *ziro*, cobèrta d'una lausa (a vegada en forma « tap de champanhe »), e davalat dins un potz.

## Exemplars dins los musèus
* Lo musèu arqueologic nacional de Chiusi expausa fòrça vases e caps de canóps.
* Un exemplar de 50&nbsp;cm de naut. D 162, Lovre 
* Carlsberg Glyptothek de Copenaga.

## Notas e referéncias


## Bibliografia
* J. Bayet,  « Idéologie et plastique. II : La sculpture funéraire de Chiusi » in *Mélanges d'archéologie et d'histoire*, T. 72, 1960. p.&nbsp;35-88. http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/mefr_0223-4874_1960_num_72_1_7460, consulté le 21 septembre 2009.

## Vejatz tanben

### Articles connèxes

### Ligams extèrnes
* Estudi d'un vas canòp de Chiusi amb figura femenina pel Musèu del Lovre
* Fotografia d'una tèsta de canòp de Chiusi
Abokir

**Abokir** (en arabi أبو قير) es lo nom d'un vilatge de la còsta mediterranèa de l'Egipte, situat a vint e tres quilomètres al nòrd èst d'Alexàndria. Dins aqueste vilatge i a un castèl que Mehemet Ali faguèt transformar en prison d'Estat.

Son nom (de l'arabi « Abū Qīr », literalement « Paire Circ ») ven del fach qu'abriguèt las relíquias de sant Circ d'Alexàndria, mètge crestian, persecutat jos Dioclecian que s'èra servit de sa profession per far coneisser lo Crist, e cerquèt refugi près d'aquí (a Canòp), on foguèt arrestat e martirizat en 311.

Près del vilatge demoran fòrça rèstes de bastits antics, egipcians, grècs e romans. Se supausa que las roïnas situadas a unes tres quilomètres al sud èst del vilatge son aquestas de la ciutat de Canòp. Un pauc mai a l'èst, lo braç canopic del Nil (uèi assecat) desembocava dins la Mediterranèa.

## Batalhas d'Abokir
La vasta baia d'Abokir (Khalīj Abū Qīr) s'espandís a l'èst fins a la boca del Nil de Rosèta. Es aquí que lo 1èr d'agost de 1798, l'Amiral Nelson, comandant la flota britanica de Méditerranèa, combatiguèt la flota francesa la batalha d'Abokir, tanben nomenada batalha del Nil. L'emportèt la Royal Navy.
Fichièr:Aboukir2.jpg|La batalha d'Abokir vista per Thomas Whitcombe (1760-1824)
Fichièr:Aboukir.jpg|L'explosion de la nau de amiral francés l'Orient, pench per George Arnald (1763-1841)
Se dich tanben batalha d'Abokir l'engatjament entre l'armada expedicionària francesa, victoriosa, e los janissaris turcs que se debanèt lo 25 de julhet de 1799.

Près d'Abokir, lo 8 de març de 1801, l'armada britanica comandada per Ralph Abercromby debarquèt malgrat la resisténcia acarnida de la fòrça francesa retirada sus la plaja.
Merdançon (omonimia)

**Merdançon** es un nom de riu pro espandit en Occitània:
* Merdançon, a Montpelhièr
* Merdançon un afluent d'Òlt.
Fe

La **fe** (del latin *fides*,  « fisença ») designa etimologicament lo fach de far fisença a quicòm o qualqu'un. Mai sovent, se'n ven a jutjar autentics de fachs o d'eveniments, per tòca d'encontrar de solutions a de problèmas. Dins lo camp religiós, la fe induch sovent una devocion, una practica e de comportaments censats traduire aquesta conviccion. La fe es la condicion de tota religion e una motivacion de sa practica.

Dins un contèxte de secularizacion, la fe prenguè sovent lo sens de simpla fisança. Se parla de « fe en la tecnologia » per resòlvre los problèmas que se pausan ara, pòt èsse pas mai que fisança.
Fichièr:Great Mosque of Kairouan Panorama - Grande Mosquée de Kairouan Panorama.jpg|Exemple d'edifici ligat a la fe: la Granda Mosqueta de Cairoan (Tunisia) es un monument religiós de l'islam.
Fichièr:Gino micheli da castello (attr.), fede, 1343-60 circa, dal lato sud del campanile.JPG|Allegoria e simbòls de la fe dins lo cristianisme.


Lo tèrme cresença designa (per metonimia) çò en que qualqu'un crei, es a dire l’*objècte* d'una cresença. Lo concèpte filosofic de cresença fa partit de la teoria de la coneissença. Las cresenças, que sián religiodas, scientificas, supersticisas o autras, son tanben un objècte d'estudi de l'antropologia culturala. La sciéncia n'essent pas una cresença, mas una soma de sabers verificats, partejats e modificables, pòt pasmens se plaçar al reng de cresença caladas o inamoviblas.

## Articles connèxes
* Fe crestiana
* Fe musulmana
* Fe en filosofia
* Filosofia de la religion
* Fisança
Bolasac Eila Manoire

**Bolasac Eila Manoire** (*Boulazac Isle Manoire* en francés) es dempuei lo 1er de genier 2016, una comuna novela d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània. 
La comuna novela agropela las comunas de Astur, Bolasac e Sent Laurenç de Manoire, que venon de las comunas delegadas, lo 1er de genier 2016. Lo 1er de genier 2017, la comuna s'espand emb Chinhac.

## Geografia
Lo chapluòc es situat a Bolasac, la comuna delegada pus poblada.

## Toponimia
Per chasca anciana comuna, veire a Astur, Bolasac, Chinhac e Sent Laurenç de Manoire.

## Istòria
La comuna de Bolasac Eila Manoire es una comuna novela creada per l'arrestat prefectorau dau 14 de decembre 2015 per préner efech au 1er de genier 2016 
 
## Administracion

## Demografia
Per l'evolucion demografica de chasca anciana comuna, veire a Astur, Bolasac, Chinhac e Sent Laurenç de Manoire.

## Lòcs e monuments
Veire a Astur, Bolasac, Chinhac e Sent Laurenç de Manoire.
## Personalitats ligadas emb la comuna
Veire a Astur, Bolasac, Chinhac e Sent Laurenç de Manoire.

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sanilhac (Perigòrd)

**Sanilhac** (*Sanilhac* en francés) es dempuei lo 1er de genier 2017, una comuna novela d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
La comuna novela agropela las comunas de Bruelh, Marsanés e Nòstra Dama de Sanilhac, que venon de las comunas delegadas, lo 1er de genier 2017.

## Geografia
### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Lo nom de la comuna es la fòrma d'origina dau nom de sa comuna delegada principala e chapluòc. La prononciacion es [ʂɒni’ʎa].

Per la toponimia de chasca anciana comuna, veire a Bruelh, Marsanés e Nòstra Dama de Sanilhac.
## Istòria
La comuna de **Sanilhac** es una comuna novela creada per l'arrestat prefectorau dau 26 de setembre 2016 per préner efech au 1er de genier 2017.

## Administracion

## Demografia
Per l'evolucion demografica de chasca anciana comuna, veire a Bruelh, Marsanés e Nòstra Dama de Sanilhac.

## Luecs e monuments
Per chasca anciana comuna, veire a Bruelh, Marsanés e Nòstra Dama de Sanilhac.

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sultanat de Sennar

Lo **Sultanat de Sennar** (ò **Reiaume Funj**) es un reiaume de la Vau de Nil qu'existiguèt de 1504 a 1821. Fondat per lei Funj, representèt un poder regionau dins la vau mejana de Nil fins au començament dau sègle XIX.

## Formacion e periòde funj

Lei Funj èran de nomadas d'origina cushitica ò nilotica venguts dau sud de la region dau Nil Blau aprofichant probablament l'afebliment de Nubia per venir s'installar dins la Vau de Nil. Foguèron imitats per de tribüs arabas vengudas d'Egipte. Militarament pus poderós, lei Funjs vassalizèron leis Arabis e conquistèron pauc a pauc la region. La conquista d'Alodia foguèt probablament l'eveniment major d'aquelei campanhas car lo sultanat se formèt a partir de l'eiretatge culturau e politic d'aquel estat.

Pasmens, lei senhors novèus de la region adoptèron l'islam coma religion entraïnant la disparicion dau cristianisme. Autre aspèct important, lei tribüs a l'origina de la conquista gardèron un poder important. Ansin, ai sègles XVII e XVIII, la senhoriá dirècta dei sultans funjs installats a Sennar s'estendiá solament dins lo sud dau reiaume. Au nòrd, lei caps arabes gardèron son autonòmia.

## Periòde Hamaj e disparicion

Au començament dau sègle XVIII, de revòutas intèrnas dins lo sud afebliguèron la dinastia dei sultans. Badi IV (1724-1747) assaièt de reformar l'armada ambé la creacion d'un còrs important de soudats esclaus mai foguèt reversat per un generau dich Abu Likaylik dau clan dei Hamaj. D'origina desconeguda, aqueu clan — que fasiá partida ni dei tribüs aràbias ni dau pòble funj — gardèt la direccion dau reiaume tot en mantenent oficialament au poder la dinastia funj. Dins aquò, deguèron afrontar una tiera de contestacions intèrnas qu'afebliguèron mai lo sultanat. Ansin, au sègle XIX, lei caps tribüs dau nòrd e lei senhors pus importants dau reiaume èran *de facto* totalament independents.

Ansin, en 1820-1821, quand una armada turcoegipciana mandada per Mehemet Ali arribèt per conquistar la vau mejana de Nil, lo còrs expedicionari turc rescontrèt ges de resisténcia importanta. Lo cap dei Hamaj s'enfugiguèt en direccion d'Etiopia e lo sultan Badi VI prepausèt d'espereu sa somission en cambi d'una pension per eu e son ostau.

En revènge, la somission dei tribüs de la region foguèt relativa e l'introduccion dau sistèma fiscau egipcian entraïnèt l'insureccion dei clans pus poderós de la Vau. La rebellion foguèt finalament reprimida en 1824 e de renfòrç importants foguèron mandats d'Egipte per installar de garnisons e tenir lo país. En particular, foguèt fondat a la confluéncia dei Nil Blau e Blanc lo fòrt de Khartom que conoguèt un desvolopament rapide e se transformèt en vila.

## Liames intèrnes

* Sodan.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Salvatore Riina

thumb|250px|Ficha d'identificacion policièra de Totò Riina
**Salvatore Riina**, escaissat **Totò Riina** o mai familiarament en sicilian: *Totò u curtu* (per sa talha pichona)  (Corleone, Sicília, 16 de novembre de 1930 - Parma, 17 de novembre de 2017) foguèt un dels caps mai influents de la màfia siciliana. Long de sa carrièra criminala, a tuat personalament aperaquí quaranta individús e se pensa que comanditèt los assassinats d'un pauc mai de mila personas.
Claude François

thumb|360px|Claude François e las Claudettes en 1976
**Claude Antoine Marie François**, escaissat popularament «Cloclo» (Ismailha, 1 de febrièr de 1939 – París, 11 de març de 1978) foguèt un cantautor e productor francés d'origina egipciana. Artista dels mai famoses durant las annadas 1960 e 1970, moriguèt tragicament d'electrocucion en 1978. Foguèt l'autor en 1967 amb lo paraulièr Gilles Thibaut e lo compositor Jacques Revaux de la celèbra cançon "Comme d'habitude" que venguèt tre 1969 un succès internacional gràcias a sa version anglesa "My Way" interpretada pel cronaire american Frank Sinatra.

## Discografia
* *Dis-lui* (1963)
* *Si j’avais un marteau* (Philips, 1963)
* *Claude François à l’Olympia* (Philips, 1964)
* *Les choses de la maison* (Philips, 1965)
* *Le jouet extraordinaire* (1965)
* *Même si tu revenais* (1965)
* *J’attendrai* (1966)
* *Comme d’habitude* (1967)
* *Avec la tête, avec le coeur* (1968)
* *Un monde de musique* (1969)
* *Menteur ou cruel* (1969)
* *Le monde extraordinaire de Claude François* (1970)
* *Si douce à mon souvenir* (1970)
* *C’est la même chanson* (1971)
* *Il fait beau, il fait bon* (1971)
* *Y’a le printemps qui chante* (1972)
* *Le lundi au soleil* (1972)
* *Je viens diner ce soir* (1973)
* *Chanson populaire* (1973)
* *Claude François sur Scène* (1974)
* *Le téléphone pleure (1974)
* *Toi et moi contre le monde entier* (1975)
* *Claude François sur Scène - Éte 1975* (1975)
* *Pourquoi pleurer sur un succes d’été* (1975)
* *Pour les jeunes de 8 à 88 ans* (1976)
* *Le vagabond* (1976)
* *Je vais à Rio* (1977)
* *Magnolias for ever* (1977)
* *Souvenir 1978: Claude François en public'' (1978)
Nancy Sinatra

thumb|250px|Nancy Sinatra en 1971
**Nancy Sandra Sinatra** (Jersey City, Nòva Jersei, 8 de junh de 1940) es una cantaira e actritz americana. Filha ainada del cronaire Frank Sinatra, es subretot coneguda per sa cançon "These Boots Are Made for Walkin'" que venguèt famosa internacionalament tre 1966.

## Discografia
* *Boots* (1966)
* *How Does That Grab You?* (1966)
* *Nancy in London* (1966)
* *Country, My Way* (1967)
* *Sugar* (1967)
* *Some Velvet Morning (1967)
* *Nancy* (1969)
* *Nancy's Greatest Hits* (1970)
* *Woman* (1973)
* *One More Time* (1995)
* *Sheet Music* (1998)
* *For My Dad* (1998)
* *How Does It Feel* (1999)
* *California Girl* (2002)
* *Nancy Sinatra* (2004)
* *Kid Stuff* (2008)
* *Cherry Smiles - The Rare Singles* (2009)
* *Shifting Gears'' (2013)
Bing Crosby

thumb|250px|Bing Crosby dins las annadas 1930
**Harry Lillis Crosby**, mai conegut coma **Bing Crosby** (Tacoma, estat de Washington, 3 de mai de 1903 – Madrid, 14 d'octobre de 1977) foguèt un cantaire e actor american. Cronaire dels mai populars dins las annadas 1960 e 70 amassa amb Frank Sinatra, es tanben associat al corrent del jazz vocal.

## Discografia

* *White Christmas (Merry Christmas)* (1945)
* *Le Bing: Song Hits of Paris* (1953)
* *Some Fine Old Chestnuts* (1953)
* *White Christmas soundtrack* amb Peggy Lee e Danny Kaye (1954)
* *Bing: A Musical Autobiography* (1954)
* *Merry Christmas* (1955)
* *High Society* amb Frank Sinatra, Grace Kelly, e Louis Armstrong (1956)
* *Songs I Wish I Had Sung the First Time Around* (1956)
* *Bing Sings Whilst Bregman Swings* (1956)
* *Bing With A Beat* (1957)
* *How Lovely Is Christmas* (1957)
* *New Tricks* (1957)
* *Fancy Meeting You Here* amb Rosemary Clooney (1958)
* *A Christmas Sing with Bing Around the World* (1958)
* *That Christmas Feeling* (1958)
* *How the West Was Won* (1959)
* *Join Bing and Sing Along* (1959)
* *El Senor Bing* (1960)
* *Bing and Satchmo* amb Louis Armstrong (1960)
* *101 Gang Songs* (1960)
* *Holiday in Europe* (1961)
* *On the Happy Side* (1962)
* *I Wish You a Merry Christmas* (1962)
* *Return to Paradise Islands* (1963)
* *Great Country Hits* (1963)
* *America, I Hear You Singing* amb Frank Sinatra e Fred Waring (1964)
* *Robin and the 7 Hoods Soundtrack* amb Frank Sinatra, Dean Martin e Sammy Davis, Jr. (1964)
* *12 Songs of Christmas* amb Frank Sinatra e Fred Waring (1964)
* *That Travelin' Two-Beat* amb Rosemary Clooney (1965)
* *The Songs I Love* (1965)
* *Thoroughly Modern Bing* (1968)
* *The Songs I Love* (1968)
* *Hey Jude Hey Bing* (1968)
* *A Time to Be Jolly* (1971)
* *Bing 'n' Basie* amb Count Basie (1972)
* *A Southern Memoir* (1975)
* *That's What Life Is All About* (1975)
* *Bingo Viejo* (1975)
* *A Couple of Song and Dance Men* amb Fred Astaire (1975)
* *Live at the London Palladium* (1976)
* *At My Time of Life* (1976)
* *Feels Good Feels Right* (1976)
* *Beautiful Memories* (1976)
* *Seasons* (1977)
André Tota

thumb|250px|André Tota en 2014
**André Tota** (Briey, 9 de decembre de 1950) es un ancian fotbolaire francés. Joguèt coma atacaire dins mantes clubs franceses (Metz, Troyes) e occitans (Bordèu e Tolosa dins las annadas 1970. Aprèp qu'acabèsse sa carrièra esportiva a l'AS Estrasborg, venguèt entrainador del FC Saverne.
Es lo paire del cantaire M. Pokora.
Antônio Carlos Jobim

**Antônio Carlos Brasileiro de Almeida Jobim**, mai conegut coma **Tom Jobim** (Rio de Janeiro, 25 de genièr de 1927 - Nòva York, 8 de decembre de 1994) foguèt um compositor, pianista, violonista e cantaire brasilian.

## Discografia
* *The Composer of Desafinado, Plays* (1963)
* *The Wonderful World of Antonio Carlos Jobim* (1965)
* *A Certain Mr. Jobim* (1967)
* *Wave* (1967)
* *Tide* (1970)
* *Stone Flower* (1970)
* *Jobim* (1973)
* *Urubu* (1976)
* *Terra Brasilis* (1980)
* *Passarim* (1987)
* *Antonio Brasileiro* (1995)
* *Inédito* (1995)
* *Minha Alma Canta* (1997)
Gottfried Wilhelm Leibniz

thumb|250px|Retrach de Leibniz fach per Christian Bernhard Francke a l'entorn de 1695
**Gottfried Wilhelm Leibniz** o **Leibnitz** [en AFI:ˌg̊ɔtfʀit ˌv̥ɪlɦɛlm ˈla͡ɪ̯bnɪt͡s / ˈla͡ɪ̯pnɪt͡s] (Leipzig, 1 de julh de 1646 – Hannover, 14 de novembre de 1716) foguèt un filosòf, scientific, matematician, diplomata, jurista, bibliotecari e filològ alemand. Personatge capital dins l'istòria de las matematicas e de la filosofia, escriguèt sas òbras en latin, alemand e francés.

## Òbras
* *De arte combinatoria* (1666)
* *Discours de métaphysique* (1686)
* *Monadologie* (1714)
Observatòri de Heidelberg-Königstuhl

thumb|250px|L'observatòri de Heidelberg-Königstuhl
L**'observatòri de Heidelberg-Königstuhl** (en alemand: *Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl* o *LSW*) es un observatòri astronomic situat en Alemanha, sus la cima del mont Königstuhl dins la sèrra de Odenwald, còsta la vila de Heidelberg. Lo bastiment, que foguèt inaugurat en 1898, figura sus la Lista de Còdis d'Observatòris del Centre de Planetas Menoras (en anglés: *Minor Planet Center*) jol còdi 024.
Karl Wilhelm Reinmuth

**Karl Wilhelm Reinmuth** (Heidelberg, Alemanha, 4 d'abril de 1892 – Heidelberg, 6 de mai de 1979) foguèt un astronòm alemand. Aqueste scientific aguèt una carrièra fòrça prolifica que descobriguèt 395 planetas menoras.

A títol d'omenatge l'asteroïd 1111 Reinmuthia, qu'aviá descobèrt a Heidelberg en 1912, recebèt son nom.
Natalie Maines

thumb|250px|Natalie Maines a Austin (Texas) en 2006
**Natalie Louise Maines** (Lubbock, Tèxas, 14 d'octobre de 1974) es una cantautora, compositora e activista americana. Se faguèt conéisser internacionalament coma vocalista principala del grop feminin de musica country, las Dixie Chicks. Sortiguèt un disc en solitari en mai de 2013, *Mother*. 

Foguèt maridada a l'actor Adrian Pasdar de 2000 a 2017.
The Chicks

[right|thumb|250px|Las Dixie Chicks durant un concèrt a [Austin (Tèxas) en 2006.]]
Las **Dixie Chicks** son un grop feminin de musica country. Lo grop que compta actualament tres membres (Natalie Maines e las doas sòrres Martie Maguire e Emily Robison) se formèt dins la vila texana de Dallas en 1989. 

La formacion fòrça apreciada abans als Estats Units venguèt victima de criticas seriosas e mai d'un boicòt aprèp un concèrt a Londres lo 10 de març de 2003, quand la vocalista principala, Natalie Maines, critiquèt la decision del president american George W. Bush de far la guèrra en Iraq.

## Discografia
* *Thank Heavens for Dale Evans* (1990)
* *Little Ol' Cowgirl* (1992)
* *Shouldn't a Told You That* (1993)
* *Wide Open Spaces* (1998)
* *Fly* (1999)
* *Home* (2002)
* *Top of the World Tour: Live* (2003)
* *Taking the Long Way* (2006)
* *Playlist: The Very Best of Dixie Chicks* (2010)
* *Essential Dixie Chicks* (2010)
* *DCX MMXVI Live* (2017)
Jean-Baptiste Charcot

**Jean-Baptiste Étienne Auguste Charcot** (Neuilly-sur-Seine, Isla de França, 15 de julh de 1867 - 30 milas al nord-oèst de Reykjavík, Islàndia, 16 de setembre de 1936) foguèt un mètge e explorador polar francés. Las expedicions de Charcot marquèron lo retorn de França dins la competicion que confrontava divèrsas poténcias europèas cap a l'exploracion de l'Antartic.

Esportiu, foguèt campion de França de rugbi de XV en 1896 e foguèt tanben doble medalhat d'argent en vela als Jòcs Olimpics d'estiu de 1900.
Hubert Wilkins

thumb|250px|Hubert Wilkins en 1931
Sir **George Hubert Wilkins** (Hallett, Austràlia del sud, 31 d'octobre de 1888 - Framingham, Massachusetts, 30 de novembre de 1958) foguèt un pilòt, explorador polar e geograf australian.

De parts importantas d'Atlantida pòrtan son nom coma per exemple l'Estrech de Wilkins.
Ivanka Trump

**Ivana Marie Trump**, sonada **Ivanka Trump** (Nòva York, 30 d'octobre de 1981) es una personalitat de television e entrepreneira americana. Filha del magnat american Donald Trump, es venguda aprèp l'accession d'aqueste a la  presidéncia dels Estats Units un dels conselhièrs de son paire.

Es maridada dempuèi 2009 amb Jared Kushner, un entrepreneire del mond del bastiment, qu'es actualament lo Conselhièr Màger del president Trump.
Jared Kushner

thumb|250px|Jared Kushner en abril de 2017
**Jared Corey Kushner** (Livingston, Nòva Jersei, 10 de genièr de 1981) es un entrepreneire e proprietari de jornal american. Maridat amb Ivanka Trump, la filha de l'actual president dels Estats Units, Donald Trump, es actualament lo Conselhièr Màger del cap de govèrn american.
Daryl Hannah

thumb|250px|Daryl Hannah en 2014
**Daryl Christine Hannah** (Chicago, 3 de decembre de 1960) es una actritz e una activista environamentala americana. Se faguèt conéisser internacionalament tre 1984 mai que mai per son ròtle de la sirèna Madison dins lo film *Splash*.
Jean-Louis Étienne

**Jean-Louis Étienne**, nascut lo 9 de decembre de 1946 a Vièlhmur dins Tarn, es un mètge e explorador occitan. Es conegut per sas expedicions en Artic, foguèt lo primièr òme d'aténher lo pòl Nòrd en solitari en 1986, e en Antartida, en particular la Transantarctica realizada en 1989-1990.
Carl von Linde

thumb|250px|Carl von Linde en 1925
**Carl Paul Gottfried Linde** (Berndorf, Alemanha, 11 de junh de 1842 – Munic, 16 de novembre de 1934) foguèt un scientific e engenhaire alemand. Descobriguèt lo circuit de refrigeracion e inventèt los primièrs procèsses de fraccionament de l'aire e de liquefaccion de gases a escala industriala.
Alvar Aalto

**Hugo Alvar Henrik Aalto** (3 de febrier de 1898, Kuortane – 11 de mai de 1976, Helsinki) es un arquitècte, un [urbanisme|urbanista]] e un dessenhaire finlandés dau sègle XX. Promotor dau foncionalisme e de l'arquitectura organica, estudièt fòrça lo biais d'integrar un bastiment dins un païsatge. Realizèt tanben un nombre important de mòbles destinats a sei construccions. Entre seis òbras majoras, se pòu citar la Villa Mairea de Noormarkku, l'Ostau Finlàndia d'Helsinki e lo campus de l'Universitat Tecnica de la meteissa vila.

## Liames intèrnes

* Arquitectura organica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias