open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mètro de Shanghai

Lo **mètro de Shanghai** (en chinés : 上海地铁) es lo malhum metropolitan servissent la municipalitat de Shanghai, cobrissent 13 de sos 16 districtes municipals e la vila de Kunshan, dins la província limitròfa de Jiangsu. Lo mètro de Shanghai es lo mai grand sistèma de transpòrt urban al mond segon la longor del malhum.

## Istòria
L'inauguracion en 1993 amb una construccion de granda escala remontant a 1986, es lo tresen mai ancian sistèma de transpòrt rapid en China continentala, après lo mètro de Pequin e lo mètro de Tianjin.  

Mantuna linhas existentas (linhas 2, 8 e 9) an estat perlongadas e tres novèlas linhas (7, 10 e 11) an estat inauguradas per l’exposicion universala de 2010.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Shanghai
* Tramvai de Shanghai
* Troleibús de Shanghai

### Ligams extèrnes

*  Site oficial del mètro de Shanghai (chinés)
*  Site oficial del mètro de Shanghai (anglés)
Mètro de Pyeongyang

Lo **mètro de Pyeongyang** (en corean, hangeul: 평양 지하철도 ; hanja : 平壤 地下鐵道 (*pyeongyang jihacheoldo*)) es lo sol mètro de la Corèa del Nòrd. Creat en 1973, se compausa de doas linhas : la linha Chollima (corean : 천리마선) e la linha Hyŏksin (corean : 혁신선). Las doas linhas se crosan a l'estacion Chŏnu (corean : 전우). La frequentacion es estimada entre  e  personas.

## Istòria

Los trabalhs de construccion del mètro an començat en 1968, à l'iniciativa de Kim Jong-il qu'aviá visitat lo mètro de Pequin al moment d'un desplaçament en China en 1966.  L'URSS e la Republica Populara de China an finançat la construccion del mètro.

## Malhum

## Galariá

North_Korea_—_Pyongyang_Metro_(1027256340).jpg|Estacion de mètro de Pyongyang lo matin.
Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|Mosaïc mural de l'estacion ''Puhung''.
Yonggwang (Glory) Station, Pyongyang Metro, North Korea.jpg|Estacion ''Yonggwang''.
Pyongyang - Kaeson station 2010.jpg|Estacion ''Kaesong''.
PyongyangMetro-Pulgunbyol.jpg|Estacion ''Pulgunbyol''.
Pyongyang metro 1.JPG|Intrada d'una estacion de mètro.
Pyongyang Metro Escalator.jpg|Escalièr mecanic per accedir al mètro.
Yonggwang (Glory) Station, Pyongyang Metro, North Korea-1.jpg|Panèl a l'estacion ''Yonggwang''.


## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Pyeongyang
Valença en Peitau

**Valença en Peitau** (*Valence-en-Poitou* en francés) es una comuna novela dau departament de Viena e de la region de Novela Aquitània, creada lo  de genier de 2019 apres la fusion de las ancianas comunas de Couhé, Ceaux-en-Couhé, Châtillon, Payré e Vaus.

## Geografia
### Comunas limitròfas

## Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
*  - ''.
## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lhuecs e monuments
## Personalitats liadas a la comuna
## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de Viena

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Gòbi

**Gòbi** pòt designar:
**Ictiologia*:
Lo gòbi, un pichon peis d'aiga doça de l'espècia *Gobio gobio*, o d'espècias vesinas.
**Geografia*:
Lo Desèrt de Gòbi.
Jovian

**Jovian** (vèrs 332 - 17 de febrier de 364) foguèt un emperaire roman que reinèt de 363 a 364. Succediguèt a Julian e foguèt remplaçat per Valens.

## Rèine
Jovian foguèt elegit emperaire al temps de la guèrra contra los Sassanids, après la mòrt de Julian.
Julian (emperaire)

**Julian** (vèrs 332 o 331 - 17 de febrier de 364) foguèt un emperaire roman que reinèt en 364. Succediguèt a Constanci II e foguèt remplaçat per Jovian.

## Rèine
Julian es conegut per sa volontat de tornar establir lo politeïsme pagan dins l'empèri. Moriguèt a la batalha de Ctesifont, contra los Sassanids de Shapur II.
Fòrt

Un **fòrt** (del latin: *fortis*), sovent designats jol tèrme de **bastion**, representa d'estructuras militaras defensivas erigidas per assegurar la securitat e la proteccion d'un luòc. Aquestes edificis son caracterizats per de parets massisas, de las torres de gach e dels valats.

L'arquitectura dels fòrts vària en foncion de las epòcas e de las culturas, mas lor objectiu principal demòra la defensa. Los conceptors de fòrts an integrat d'elements tals coma de parets inclinadas per resistir als tirs enemics, dels dispositius de contremine per contrar los assauts sosterranhs, e de las plataformas de tir per permetre una defensa eficaça .Los fòrts èran sovent erigits a d'emplaçaments estrategics, tals coma las cimas de sèrras, las embrasures costièras, o los punts de passatge claus. Qualques exemples de fòrts son lo Fòrt Sant Miquèl en França, bastit sus una illa rocassosa, e lo Fòrt Qaitbay en Egipte, que susvelha las aigas de la mar Mediterranèa.

## Articles connèxes

* Castèl
* Ciutadèla
* Fortificacion
* Ksar

## Nòtas e referéncias
Artaban II

**Artaban II** (en part : 𐭍𐭐𐭕𐭓 Ardawān, mòrt en 39 o 40) fuguèt un emperaire part que reinèt de 8 a sa mòrt, situada en 39 o 40. Es sonat, per error, dins l'istoriografia anciana Artaban III.

## Règne
Succediguèt a Vonones Ièr (8-11), acusat d'èsser pròchi dels romans. En 8 apC, son filh Vardanes Ièr li succediguèt, mas deguèt afrontar un pretendent, Gotarzes II.

Jos Artaban, tres faccions èran en concurréncia per influençar lo poder. Poguèt afeblir los fraatids, los partisans dels descendents de Fraates IV. Mas après la mòrt d'Artaban los ircànians-daaeans sostenguèron Gotarzes contra Vardanes, favorit dels atropenians.

## Referéncias

## Font
*  Marek Jan Olbrycht, 2013, *[https://www.academia.edu/29003487/From_Babylonia_to_the_Fields_of_Bactria._Parthia_after_the_Death_of_Artabanos_II From Babylonia to the Fields of Bactria. Parthia after the Death of Artabanos II]*, Przegłąd Humanityczny LVI:2, p. 101-107.
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Linha Chollima del mètro de Pyeongyang

La **linha Chollima** es la primièra linha del mètro de Pyeongyang en Corea del Nòrd. Foguèt inaugurada en 1973 e perlongada en 1987 cap al sud (doas estacions suplementàrias). Ne'n comporta actualament 8 repartidas sus  sur un axe nord-sud. 10 estacions suplementàrias son actualament programadas dins l'encastre d'un perlongament de la linha cap al nòrd devent desservir la vila de Pyongsong amb tres estacions.

## Estacions

### Perlongament al nòrd ''(en construccion)''

### Linha existenta

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Mètro de Pyeongyang
Linha Hyŏksin del mètro de Pyeongyang

La **linha Hyŏksin** es la seconda linha del mètro de Pyeongyang.

## Estacions

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Mètro de Pyeongyang
Vardanes Ièr

**Vardanes Ièr** (mòrt en 46) foguèt un emperaire part que regnèt de 40 a sa mòrt, en 46.

## Règne
Succediguèt a son paire artaban II (17-40). Son règne foguèt marcat per la lucha per lo poder amb  Gotarzes, çò que dividiguèt l'empèri en dos. Vardanes foguèt assassinat en 46.

## Referéncias

## Font
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Kwangbok (mètro de Pyeongyang)

**Kwangbok** (en occitan, ) es una estacion de la linha Hyŏksin del mètro de Pyeongyang.

## Situacion sul malhum
Kwangbok es un cap de la linha Hyŏksin del mètro de Pyeongyang. L'estacion venenta es Kŏn'guk.

## Arquitectura
L'estacion a una estatut en aur de Kim Il-sung atal que de pinturas muralas representant d'arbres d'eslogans, gravats d'eslogans revolucionaris de l'epoca de la lucha anti-japonesa.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Mètro de Pyeongyang
* Linha Hyŏksin del mètro de Pyeongyang
* Lista de las estacions del mètro de Pyeongyang
Kŏn'guk (mètro de Pyeongyang)

**Kŏn'guk** (en occitan, ) es una estacion de la linha Hyŏksin del mètro de Pyeongyang.

## Situacion sul malhum
Kŏn'guk es situada sus la linha Hyŏksin del mètro de Pyeongyang, entre las estacions Kwangbok e Hwanggŭmbŏl.

## Intermodalitat
La gara de Potonggang e las linhas 1 e 3 del tramvai son en correspondéncia.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Mètro de Pyeongyang
* Linha Hyŏksin del mètro de Pyeongyang
* Lista de las estacions del mètro de Pyeongyang
Merlet

[thumb|right|Merlets a la cima dau barri dau [Palais dei papas d'Avinhon.]]

Un **merlet** (var. **creneu, dentelh**) es una dubertura repetida practicada dins la parabanda d'un barri. Permet a un defensor d'observar ò de tirar sus un adversari tot en demorant protegit.

## Liames intèrnes

* Barri.
* Fortificacion.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Arsaces Ièr

**Arsaces Ièr** (mòrt en 217) foguèt lo fondador de l'estat part que regnèt de 247 a sa mòrt, en 217 avC. Son filh, Arsaces II li succediguèt.

## Genèsi de l'estat part
Lo començament de l'estat part es mal conegut. Los parts èran una tribú nomada, que venguèt d'Asia Centrala e fasián segon Strabon partida de la confederacion dels Δάαι (daai, dahae) e s'apelavan a l'origina los parnes (Πάρνοι, Ἂπαρνοι).

Una satrapia del nom de Parthava, en grèc Partièna, existiá ja jos lo règne dels seleucidas. Los parnes alara s'establiguèron dins lo vesinatge de la Partièna, a l'èst de la Mar Caspiana. En 247, Arsacès venguèt rei. 

Los parnes profiechan de trebolums dins aquels territòris seleucidas alunhats del centre del poder. Vèrs 245, lo satrapa de Partièna, Andragoras, se revòlta contra Antioc II, e Diodòt seguís vèrs 239, en establissent  l'independéncia de Bactriana que ven lo reialme grecobactrian.
 
En 238, los seleucidas ensagèron de recobrar la Partièna. Andragoras moriguèt, mas los parnes s'apoderèron la Partièna e arribèron a espandir lor reialme amb la presa de l'Ircània.

## Referéncias

## Font
*  K. Schippmann, 1986, *Arsacides II. The Arsacid dynasty*, Encyclopaedia Iranica, II/5, p. 525-536, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/arsacids-ii (accessed on 2 May 2020).
*  A. Ghilain, 1939, *Essai sur la langue parthe. Son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan Oriental*, Bibliothèque du Muséon, volume 8, Louvain, Institut Orientaliste, Université de Louvain (réimpression 1966).
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Arsaces II

**Arsaces II** (mòrt en 191 abC) foguèt lo rei de l'estat part de 217 abC a sa mòrt, en 191 abC. Succidiguèt a son paire Arsaces Ièr. En 191 abC, Friapati li succediguèt.

## Règne
Lo règne d'Arsaces II es mal conegut. Es segur que parvenguèt a mantenir l'estat fondat per son paire sus las ancianas satrapias de Partènia e d'Ircània.

En 209, lo sobeiran seleucida, Antiòc III, tornèt ensajar de conquistar lo territòri part, sens succès. 

## Referéncias

## Font
*  K. Schippmann, 1986, *Arsacides II. The Arsacid dynasty*, Encyclopaedia Iranica, II/5, p. 525-536, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/arsacids-ii (accessed on 2 May 2020).
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Tonlé Sap

**Tonlé Sap** (khmer: ទន្លេសាប AFI: [tunleː saːp], literalament *granda ribièra* (tonle); *pas salada* (sève), comunament traduit per «grand lac») es un sistèma idrologic que combina un lac d'aiga doça aigat sasonièrament, lo lac Tonlé Sap, e una ribièra, la ribièra Tonlé Sap de 120 km de long, que religa lo lac al flume Mekong. Forman la part centrala d'un sistèma idrologic complèxe, dins la plana inondabla  cambotjana de 12 876 km2 cobèrta d'una mosaïca d'abitats naturals e agricòlas que  Mekong torna provesir cada an en aiga e en sediments. La formacion de la plana centrala es la resulta de milions d'annadas de despauses e de descargas aluvialas de Mekong. D'un punt de vista geologic, lo lac e la ribièra Tonlé Sap son una representacion actuala del bacin inferior de Mekong que se desplaça lentament mas de contunh. La fluctuacion annadièra del volum d'aiga de Mekong, completada pel regim de la monson asiatica, provòca una inversion del debit unic del flume Tonlé Sap.
Mitridates Ièr (rei part)

**Mitridates Ièr** (en part: 𐭌𐭄𐭓𐭃𐭕 *Mihrdāt*, mòrt en 139 o 138 abC) foguèt lo rei de l'estat part de 171 abC a sa mòrt, en 132 abC. Succidiguèt a Fraates Ièr. En 139 o 138 abC, Fraates II li succediguèt.

## Règne
Mitridates Ièr es lo rei que fa del reialme part una poissança regionala. En 141 abC, espandíguèt lo poder dels arsacids sus l'Iran actual e dusqu'a Mesopotamia.

Deguèt combatre en 130 al nòrd-èst contra de nomads iranians venguts d'Asia Centrala, los sakas. En 138 abC, rebutèt una ofensiva seleucida e faguèt prisonièr lo rei Demetrios II. Dins aquel periòde, poguèt tamben sometre lo reialme d'Elymaïs, dins lo Sud-Oèst de l'actual Iran. Mitridates regís lo mond iranian occidental, e pren alara lo títol aquemenid de « rei dels reis ».

## Referéncias

## Font
*  K. Schippmann, 1986, *Arsacides II. The Arsacid dynasty*, Encyclopaedia Iranica, II/5, p. 525-536, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/arsacids-ii (accessed on 2 May 2020).
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Canton de Tria

Lo **canton de Tria** qu'ei ua anciana division administrativa de Gasconha, en Bigòrra, Astarac o dens la Jutgeria de Ribèra Verdun pendent l'Ancian Regime, situada dens l'arrondiment de Tarba, lo departament deus Hauts Pirenèus e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. Las 22 comunas que son despuish 2015 dens lo canton deus Costalats (burèu centralizator Tria de Baïsa) e tanben dens la comunautat de comunas deu País de Tria e deu Manhoac (residéncia Tria). La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon. Lo canton utiliza pas l'article pirenenc. *-D-* intervocalic d'origina que mia (o qu'a tornat) a *-d* : SUDARE > *sudar*; sus ua partida o la totalitat, que i a tanben *d* vengut de *-c + e, i-* e de *-ty-* : AVICELLU > *audèth*.

## Composicion

## Istòria
## Nòtas
Khmer

Lo **khmer** (; autonim: ភាសាខ្មែរ, ; mai  formalament: ខេមរភាសា, ) es la lenga del pòble khmer e la lenga oficiala de Cambòtja. Amb aperaquí 16 milions de locutors, es la segonda lenga austroasiatica pus parlada (après lo vietnamian). Lo khmer foguèt considerablament influenciat pel sanscrit e pel pali, especialament dins los registres reials e religioses, a travèrs l'indoïsme e lo bodisme. Los registres pus familiars an influenciat e foguèron influenciats pel tai, lao, vietnamian e pel cham, que, en rason de la proximitat geografica e del contacte cultural de long tèrme, forman un sprachbund en Asia del Sud-èst peninsulària. Es tanben la primièra lenga escrita enregistrada e la pus anciana de la familha Mon – Khmer, anteriora al lun e dins una mendra mesura al vietnamian, pr'amor que lo vièlh khmer foguèt la lenga dels empèris istorics de Chenla, Angkor e, versemblablament., de l'ancian Estat Funan.
Comunautat de comunas deu País de Tria e deu Manhoac

La **Comunautat de comunas deu País de Tria e deu Manhoac**  qu'ei ua intercomunalitat de la Republica Francesa, situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Lo son còdi SIREN qu'ei 200070795. La residéncia qu'ei a Tria.

## Istòria
Lo 1èr de gèr 2017, la comunautat de comunas que resultè de la fusion de la Comunautat de comunas deu Manhoac et de la Comunautat de comunas deu País de Tria . La prumèra que comprenè 28 comunas de las 29 deu canton de Castèthnau de Manhoac (sonque Arnèr que mancava), la segonda que comprenè totas las comunas deu canton de Tria.

## Composicion
### Comunas vienudas de la Comunautat de comunas deu Manhoac

### Comunas vienudas de la Comunautat de comunas deu País de Tria

## Nòtas
Chŏnu (mètro de Pyeongyang)

**Chŏnu** (en occitan, ) es una estacion de la linha Chollima del mètro de Pyeongyang.

## Situacion sul malhum
Chŏnu es situada sus la linha Chollima del mètro de Pyeongyang, entre las estacions Kaesŏn e Pulgŭnbyŏl

## Intermodalitat
L'estacion Chŏnsŭng de la linha Hyŏksin es situada a proximitat.

## A l'entorn
* Embaissada de la Republica Populara de China
* Cinemà Ryomyonggori

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Mètro de Pyeongyang
* Linha Hyŏksin del mètro de Pyeongyang
* Lista de las estacions del mètro de Pyeongyang
Fraates II

**Fraates II** (en part: 𐭐𐭓𐭇𐭕 *Frahāt*, mòrt en 127 abC) foguèt lo rei de l'estat part de 139 o 138 abC a sa mòrt, en 127 abC. Succediguèt a son paire Mitridates Ièr. En 127 abC, Artaban Ièr li succediguèt.

## Règne
Fraates continua l'òbra de son paire. En 129, desfa l'armada seleucida d'Antiòc VII Sidetes que tròba la mòrt dins la batalha. A l'Èst deu combatre una invasion novèla de sakas. Phraates mòr dins lo combat contra els.

## Referéncias

## Font
*  K. Schippmann, 1986, *Arsacides II. The Arsacid dynasty*, Encyclopaedia Iranica, II/5, p. 525-536, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/arsacids-ii (accessed on 2 May 2020).
*  Mehrdad Kia, 2016, *[https://books.google.de/books?id=B5BHDAAAQBAJ&pg=PA194&lpg=PA194&dq=phraates+ii&source=bl&ots=4cZ16rxFH1&sig=ACfU3U1M6KogFnF6nXsedWDddQR-qC0D2w&hl=fr&sa=X&ved=2ahUKEwidz_GykJbpAhVR3aQKHQFvCGo4ChDoATAMegQICBAB#v=onepage&q=phraates%20ii&f=false The Persian Empire: A Historical Encyclopedia]*, Santa Barbara, ABC-CLIO
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Artaban Ièr

**Artaban Ièr** (en part: 𐭍𐭐𐭕𐭓 *Ardawān*, mòrt en 123 abC) foguèt lo rei de l'estat part de 127 abC a sa mòrt, en 123 abC. Succidiguèt a Fraates II. En 123 abC, Mitridates II li succediguèt.

## Règne
Artaban Ièr deguèt, coma Fraates II, combatre contra los sakas a l'èst. Coma Fraates II, mòriguèt dins los combats contra els.

## Referéncias

## Font
*  K. Schippmann, 1986, *Arsacides II. The Arsacid dynasty*, Encyclopaedia Iranica, II/5, p. 525-536, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/arsacids-ii (accessed on 2 May 2020).
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Mitridates II (rei part)

**Mitridates II** (en part: 𐭌𐭄𐭓𐭃𐭕 *Mihrdāt*, mòrt en 88 abC) foguèt lo rei de l'estat part de 123 abC a sa mòrt, en 88 abC. Succidiguèt a Artaban Ièr. En 88 abC, Gotarzes Ièr li succediguèt.

## Règne
Mitridates tornèt establir l'Empèri part coma una granda poissança. A l'èst, Poguèt contrarotlar los sakas, qu'installèt coma vassals dins lo Sakastan, l'actual Sistan, situat dins l'Èst d'Iran e lo Sud d'Afganistan.

A l'Oèst tornèt conquistar la Mesopotamia. Destruguèt lo reialme de Characèna, dins las bocas del Tigre e de l'Eufrates, vengut independent jos Hyspaosines. En 113 abC, la Mesopotamia es dins las mans dels parts.

Los reialmes d'Adiabene, Gordyene, and Osrhoene venguèron vassals de l'Empèri. Vèrs 97 abC, faguèt tombar Artavasdes, lo rei d'Armenia e placèt sus lo tròn son filh Tigranes.

## Diplomacia
L'Empèri es alara un estat poissant. L'emperaire han Wudi enveja d'ambassadors a Mitridates, çò que marca lo començament de la Rota de la Seda. En 96 abC, l'emissari part Orobazos encontra Sulla, propretor de Cilícia e representant de la nòva poissança qu'a desfach los Seleucidas, Roma.

## Referéncias

## Font
*  K. Schippmann, 1986, *Arsacides II. The Arsacid dynasty*, Encyclopaedia Iranica, II/5, p. 525-536, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/arsacids-ii (accessed on 2 May 2020).
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Serfaus

[vinheta|Serfaus en [estiu.]]
**Serfaus** es un vilatge de Tiròl, en Àustria.

## Mètro

Serfaus es connegut per son minuscul malhum de mètro, lo U-Bahn Serfaus, dont l'unica linha mesura  e qu'a permés una interdiccion complèta de la circulacion automobila dins lo vilatge en ivèrn, tot en mantenent l'atrach toristic, principalament per l'esquí.

## Demografia
Segon lo recensament de 2002, lo vilatge comptava .

## Vejatz tanben

### Ligams extèrnes

* Site oficial
Sinatroces

**Sinatroces** (o Sanatruces, Sanatrukes, mòrt en 70 abC) foguèt lo rei de l'estat part de 78 o 77 abC a sa mòrt, en 70 abC. Succidiguèt a Orodes Ièr. En 70 abC, Fraates III li succediguèt.

Son règne, mal conegut, fa partida de « l'edat escur » de l'istòria parta. Aquel periòde d'a pauc près 90 abC a 50 abC, entre los règnes de Mitridates II e Orodes II, es aital sonat per causa de la manca de documentacion 

## Referéncias

## Font
*  Marek Jan Olbrycht, 2013, *[https://www.academia.edu/3838074/Imperium_Parthicum_-_crisis_and_revival_of_the_Arsacid_state_in_the_first_half_of_the_first_century_AD_Kraków_Historia_Iagellonica_2013_Imperium_Parthicum-_kryzys_i_odbudowa_państwa_Arsakidów_w_pierwszej_połowie_I_wieku_po_Chr._Kraków_Historia_Iagellonica_2013_ Imperium Parthicum - crisis and revival of the Arsacid state in the first half of the first century AD]*, Cracòvia, Historia Iagellonica. 
*  Ruben Vardanyan, 2007, *[https://www.researchgate.net/publication/278677671_Some_remarks_on_the_arrangement_of_the_Parthian_Dark_Age_coin_series Some remarks on the arrangement of the Parthian "Dark Age" coin series]*.
*  K. Schippmann, 1986, *Arsacides II. The Arsacid dynasty*, Encyclopaedia Iranica, II/5, p. 525-536, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/arsacids-ii (accessed on 2 May 2020).
Mètro de Serfaus

Lo **mètro de Serfaus** (en alemand, *U-Bahn Serfaus*, e ancianament *Dorfbahn Serfaus*) es lo sistèma de funicular del vilatge de Serfaus, dins lo Tiròl austriac. Construch en 1985 per Freissler-Otis e modernizat en 2019, lo sistèma consista en una linha a via unica de . Lo foncionament del sistèma repose sus un tren sus coissin d'aire, mudada per un sistèma de cables e menada per un ralh lateral.

## Istoric

### Lo Dorfbahn
Lo projècte d'un funicular sosterrahn es nascut del besonh de descongestionar lo vilatge toristic de Serfaus. Un servici de naveta per autobús entre l'estacionament del vilatge e l'estacion de ski foguèt mes en plaça dins las annadas 1970, après que las autoritats municipalas an interdich la circulacion automobila dins las estrecha carrièras de la comuna. La ligason per bus s'es averada rapidament insufisenta, e lo conselh municipal de Serfaus s'es interessat en 1983 a las diferentas solucions que permetrián d'ameliorar de faiçon duradissa la circulacion entre l'estacionament e los penjals d'esquí.

La construccion del funicular sosterranh debuta per l'excavacion de la Dorfbahnstaße en mai de 1985 afin d'i enterrar lo tunèl, e se termina en novembre de la meteissa annada.

### Lo mètro
A comptar de 2007, la modernizacion de l'equipament s'avera necessari afin de respondre al flus creissent de visitaires e per respondre a las novèlas exigéncias tecnicas.

En 2017, los trabalhs de modernizacion del material e de las estacions son lançats per un còst de 26 milions d'euros. Las estacions *[[Kirche (mètro de Serfaus)|Kirche]]* e *[[Zentrum (mètro de Serfaus)|Zentrum]]* son entièrament reconstruchas. Lo mètro es obèrt a la circulacion lo 13 de julhet de 2019 amb un novèl material rotlant format de tres veituras que permet de transportar fins a  per òra.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Serfaus
Colhaç

**Colhaç** ò erronèament **Coliatz** (*Collias* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Istòria
Attestat per lei formas ancianas : *Colliaco* , monn . mérov . , de *Coliaz* , 1151 , *Coliacum* , 1188 , *Coliatz* , 1217 ( DT ) ; = NP rom . Colius ( OTL ) + - acum ; attr . des finales - as. 

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Gard

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bandièra de la fiertat bisexuala

vinheta|La bandièra de la fiertat bisexuala.
[vinheta|Militants bisexuals a la [marcha de las fiertats de Londres de 2016, amb las colors de la bandièra bi.]]
La **bandièra de la fiertat bisexuala** foguèt concebuda per Michael Page en 1998 afin de donar a la comunautat bisexuala son pròpri simbòl comparable a la bandièra arcolan de la comunautat LGBT dont fa partida. Sa fin èra d'acréisser la visibilitat dels bisexuals, tant demest la societat dins son ensemble e al sen de la comunautat LGBT.

## Colors

* Lo magenta, benda ennaut de la bandièra, representa l'atraccion sexuala pel meteis genre e/o sèxe unicament
* Lo blau reial, benda al bas de la bandièra, representa l'atraccion sexuala pel genre e/o sèxe opausat unicament
* Las doas bendas se cavalcan dins lo centre per formar una ombra dins la bandièra amb la color lavanda (violet) que representa una atirança sexuala per dos genres e/o sèxes
* Lo coeficient de las bendas de la bandièra es pas fixe, mas 3:2 e 5:3 son sovent utilizats, coma de nombrosas autras bandièras.

## Istoric

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Simbòl LGBT
Orodes III

**Orodes III** (mòrt en 8 apC) foguèt lo rei de l'estat part de 4 apC a 8 apC. Succidiguèt a fraates V.

Quand moriguèt en 8 apC, una lucha per lo poder esclatèt entre los diferents partits de la noblesa parta. Lo partit dels fraatids volián un descendent de fraates IV sus lo tròn, sostenguts per lo clan dels surens e karins. En fàcia, Artaban II contestèt l'arribada de Vonones Ièr, abalit a Roma e envejat per August, a la demanda dels fraatids.

## Referéncias

## Font
*  Marek Jan Olbrycht, 2013, *[https://www.academia.edu/3838074/Imperium_Parthicum_-_crisis_and_revival_of_the_Arsacid_state_in_the_first_half_of_the_first_century_AD_Kraków_Historia_Iagellonica_2013_Imperium_Parthicum-_kryzys_i_odbudowa_państwa_Arsakidów_w_pierwszej_połowie_I_wieku_po_Chr._Kraków_Historia_Iagellonica_2013_ Imperium Parthicum - crisis and revival of the Arsacid state in the first half of the first century AD]*, Cracòvia, Historia Iagellonica. 
*  K. Schippmann, 1986, *Arsacides II. The Arsacid dynasty*, Encyclopaedia Iranica, II/5, p. 525-536, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/arsacids-ii (accessed on 2 May 2020).
Vonones II

**Vonones II** (mòrt en 51) foguèt un emperaire part que regnèt brèvament en 51. son filh Vologés Ièr li succediguèt.

## Referéncias

## Font
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Vologés Ièr

**Vologés Ièr** (o Vologases Ièr, en part: 𐭅𐭋𐭂𐭔 Walagash, mòrt en 79) foguèt un emperaire part que regnèt  de 51 a sa mòrt en 79. Son filh Pacorus II li succediguèt.

## Referéncias

## Font
*  Marek Jan Olbrycht, 2013, *[https://www.academia.edu/3838074/Imperium_Parthicum_-_crisis_and_revival_of_the_Arsacid_state_in_the_first_half_of_the_first_century_AD_Kraków_Historia_Iagellonica_2013_Imperium_Parthicum-_kryzys_i_odbudowa_państwa_Arsakidów_w_pierwszej_połowie_I_wieku_po_Chr._Kraków_Historia_Iagellonica_2013_ Imperium Parthicum - crisis and revival of the Arsacid state in the first half of the first century AD]*, Cracòvia, Historia Iagellonica.
*  K. Schippmann, 1986, *Arsacides II. The Arsacid dynasty*, Encyclopaedia Iranica, II/5, p. 525-536, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/arsacids-ii (accessed on 4 May 2020).
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Grand Central Terminal

drecha|sens_quadre
**Grand Central Terminal** (sovent apelat **Grand Central Station**) es una gara ferroviària nòvayorkesa, situada al centre de l'arrondiment de Manhattan, dins lo quartièr de Midtown (entre la 42e carrièra e Park Avenue). Al temps que sèm, es un terminal de trens locals (de banlèga e regionals) espleitats per la MTA. Los trens de grandas linhas an totes estat reportats sus la modèrna Pennsylvania Station.

Es tanben una granda estacion del mètro, ont l'òm troba de correspondéncias entre las linhas 4, 5, 6 e 7.

## Galariá

Image-Grand central Station Outside Night 2.jpg|Defòra de la gara la nuèch.
GCT in Blizzard of 2015.jpg|Lo hall de la gara.
USA-NYC-Grand Central Terminal Clock.jpg|Lo relòtge.


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Nòva York
* Mètro de Nòva York
* Transpòrt a Nòva York

### Ligams extèrnes

*  Site oficial de Grand Central Terminal
Metropolitan Transportation Authority

drecha|sens_quadre|60px
La **Metropolitan Transportation Authority** (conneguda jos l'acronim **MTA**) es una entrepresa publica, cargada de la gestion dels transpòrts publics dins la vila de Nòva York e son aglomeracion. Desservís dotze comtats del sud de l'Estat de Nòva York, atal que dos comtats dins l'Estat vesin de Connecticut. Constituís lo mai grand malhum de transpòrt en comun d'America del Nòrd e desservís una populacion de mai de 15 milions de personas.

## Los malhums de la MTA
La MTA espleicha sièis malhums :

* La MTA New York City Transit (NYCTA), es cargada de la gestion del mètro de Nòva York, atal que de las linhas de bus de la vila (*[[MTA Regional Bus Operations|New York City Bus]]*) ;
* Lo MTA Bus, malhum de bus segondari nascut de la consolidacion de sèt ancianas companhiás ;
* Lo MTA Long Island Rail Road (LIRR), gerís los trens de banlèga a destinacion de las banlègas èst (comtats de Nassau e Suffolk), sus Long Island ;
* Lo MTA Metro-North Railroad (MNR), gerís los trens de banlèga a destinacion de las banlègas nòrd ;
* Lo MTA Staten Island Railway (SIR), gerís una linha de mètro (independanta de las autras linhas del mètro de Nòva York) que traversa l'arrondiment de Staten Island del nòrd al sud ;
* La MTA Bridges & Tunnels (MTA B&T) es cargada de la gestion e de l'entretien de sèt ponts e de dos tunèls. La majoritat dels autres ponts e tunèls situats dins Nòva York son gerits per la municipalitat, pel biais del New York City Department of Transportation (DOT).

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Mètro de Nòva York
* Transpòrt a Nòva York

### Ligams extèrnes

*  Site oficial
Giovanni Gasparro

**Giovanni Gasparro** es un artiste-pintre italian nascut lo 22 d'octòbre de 1983 a Bari. Es conegut per son art neo-barròc amb tèmas traches de la tradicion catolica e qu'assaja de seguir la grand linhada de la pintura de la Renaissença.
Madara Uchiha

**Madara Uchiha** (en japonés: うちは マダラ) es lo personatge principal del manga *[[Naruto Shippuden]]*, creat per Masashi Kishimoto.
Manhattan-Kaboul

***Manhattan-Kaboul*** es una cançon francesa escricha per Renaud e compausada per Jean-Pierre Bucolo, que Renaud interprèt en duò amb Axelle Red, dins l'album *[[Boucan d'enfer]]*, sortit en 2002. Foguèt escricha pauc après los atemptats del 11 de setembre de 2001 e la segonda guèrra d'Afganistan.

## Analisi de las paraulas de la cançon

Dins aqueste tèxt, doas victimas dels eveniments de 2001 cantan lor situacion e las causas de lor mòrt. Renaud interprèt un jove Puertorican que trabalhava dins una dels immòbles del World Trade Center a Nòva York, destruchas lo 11 de setembre de 2001, e Axelle Red se fa l'interprèta d'una dròlla afgana tuada pendent l'ataca de la coalicion menada pels Estats Units dins son país tengut pels talibans pendent l'automne de 2001.
Gotarzes Ièr

**Gotarzes Ièr** (en part: 𐭂𐭅𐭕𐭓𐭆 *Gōdarz*, mòrt en 87 abC) foguèt lo rei de l'estat part de 91 o 90 abC a sa mòrt, en 87 abC. Succidiguèt a Mitridates II. Orodes Ièr li succediguèt.

## Règne
Son règne, mal conegut, fa partida de « l'edat escur » de l'istòria parta. Aquel periòde d'a pauc près 90 abC a 50 abC, entre los règnes de Mitridates II e Orodes II, es aital sonat per causa de la manca de documentacion.

## Referéncias

## Font
*  Ruben Vardanyan, 2007, *[https://www.researchgate.net/publication/278677671_Some_remarks_on_the_arrangement_of_the_Parthian_Dark_Age_coin_series Some remarks on the arrangement of the Parthian "Dark Age" coin series]*.
*  K. Schippmann, 1986, *Arsacides II. The Arsacid dynasty*, Encyclopaedia Iranica, II/5, p. 525-536, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/arsacids-ii (accessed on 2 May 2020).
Soiuz MS-03

**Soiuz MS-03** (en rus: Союз МС-03) foguèt una mission espaciala abitada que lo lançament se debanèt dempuèi lo cosmodròm de Baikonor lo 17 de novembre de 2016.

Lo vaissèl espacial rus s'es amarrat amb succès a l'Estacion Espaciala Internacionala (ISS) lo 19 de novembre de 2016 a 20oras20 UTC après una seria de manòbras orbitalas..

L'equipatge èra compausat del comandant Oleg Novitski e dels dos engenhaires de vòl Peggy Whitson e Thomas Pesquet.

## Referéncias
Pacorus II

**Pacorus II** (o Pacoros II, Pakoros II, en part: 𐭐𐭊𐭅𐭓, mòrt en 110) foguèt un emperaire part que regnèt  de 78 a sa mòrt en 110.

## Règne
Pacorus succediguèt a son paire Vologés Ièr en 78. Lèu deguèt afrontar son fraire Artaban qu'ensagèt de prene lo poder, sens i arribar.

## Referéncias

## Font
*  Marek Jan Olbrycht, 1999, *[https://www.academia.edu/4731635/Remarks_on_the_Parthian_Coinage_under_Vologases_I_and_Pakoros_II Bemerkungen zur parthischen Münzprägung unter Vologases I. und Pakoros II.]*, Notae Numismaticae III/IV, Cracòvia.
*  Marek Jan Olbrycht, 2013, *[https://www.academia.edu/3838074/Imperium_Parthicum_-_crisis_and_revival_of_the_Arsacid_state_in_the_first_half_of_the_first_century_AD_Kraków_Historia_Iagellonica_2013_Imperium_Parthicum-_kryzys_i_odbudowa_państwa_Arsakidów_w_pierwszej_połowie_I_wieku_po_Chr._Kraków_Historia_Iagellonica_2013_ Imperium Parthicum - crisis and revival of the Arsacid state in the first half of the first century AD]*, Cracòvia, Historia Iagellonica.
*  K. Schippmann, 1988, *[http://www.iranicaonline.org/articles/artabanus-parth#pt4 Artabanus]*, Encyclopaedia Iranica, Vol. II, Fasc. 6, pp. 647-650, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/artabanus-parth (accessed on 6 May 2020). 
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Orodes II

**Orodes II** (mòrt en 38 abC) foguèt lo rei de l'estat part de 54 o 53 abC a sa mòrt, en 38 abC. Succidiguèt a son fraire Mitridates III. 

## Règne
Orodes es lo filh de Fraates III. Aquest foguèt assassinat per sos dos filhs, Orodes e Mitridates III. Mitridates succediguèt a Fraates, mas lèu deguèt afrontar son fraire per la lucha per lo tròn. Vèrs 54-53 abC, Orodes venciguèt e venguèt lo nòu rei.

Lèu, apareguèt un dangièr nòu a l'oèst. Crassus, que partejava lo triumvirat amb Juli Cesar e Pompèu, s'aviá vist atribuir l'Orient del territòri roman. Decidiguèt d'atacar l'Empèri part, esperant una victòria aisida, que poiriá servir son ambicion personal. Crassus coneissiá pas, coma totes los romans, lo biais de combatre dels parts. A Carrhes en 53 abC, sos 40 000 legionaris son chaplats per las cargas dels arquièrs a caval e dels catafractes del general Surena, inferiors en nombre. Crassus es fach presonièr puèi executat.

Surena profiechèt pas de son triomfe. Orodes, taïnat, per la glòria de son general, lo faguèt assassinar. Lo benefici de la victòria sus Crassus foguèt feble. Orodes poguèt plaçar Armenia jos son influéncia, mas la lucha contra la noblesa parta, l'empaichèt de persegre la guèrra dins lo territòri roman. Sonque en 51 abC, poguèt envasir la Siria, mas deguèt l'abandonar tre 50.

En 40 abC, Orodes s'alièt amb Labienus, un republican roman. Lancèron una ataca dobla. Labienus marchèt en Anatolia, mentre que son filh Pacoros envasiguèt Siria. la contra-ofensiva de Marc Antòni rebutèt Labienus fòra d'Asia Minora. En 38, a la batalha de Gindarus, Labienus e los parts son desfaches. Labienus e Pacoros moriguèron dins lo combat. Un autre filh d'Orodes, Fraates IV venguèt lo successor del rei.

## Referéncias

## Font
*  Edward Dąbrowa, 2014, *[https://www.academia.edu/13465788/The_Parthian_Aristocracy_its_Social_Position_and_Political_Activity_Parthica_15_2013_2014_53-62 The Parthian Aristocracy: its Social Position and Political Activity]*, Parthica 15, p. 53-62.
*  Marek Jan Olbrycht, 2013, *[https://www.academia.edu/3838074/Imperium_Parthicum_-_crisis_and_revival_of_the_Arsacid_state_in_the_first_half_of_the_first_century_AD_Kraków_Historia_Iagellonica_2013_Imperium_Parthicum-_kryzys_i_odbudowa_państwa_Arsakidów_w_pierwszej_połowie_I_wieku_po_Chr._Kraków_Historia_Iagellonica_2013_ Imperium Parthicum - crisis and revival of the Arsacid state in the first half of the first century AD]*, Cracòvia, Historia Iagellonica. 
*  Gholamreza F. Assar, 2006, *[https://web.archive.org/web/20160305004604/http://parthian-empire.com/articles/A-Revised-Parthian-Chronology-of-91-55-BC.pdf A Revised Parthian Chronology of the Period 91-55 BC]*, Parthica, Incontri di Culture Nel Mondo Antico 8, Papers Presented to David Sellwood, p. 55-104, Istituti Editoriali e Poligrafici Internazionali.
*  K. Schippmann, 1986, *Arsacides II. The Arsacid dynasty*, Encyclopaedia Iranica, II/5, p. 525-536, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/arsacids-ii (accessed on 2 May 2020).
Osroes Ièr (rei part)

**Osroes Ièr** (o Chosroes Ièr) foguèt un emperaire part que regnèt sens dobte de 108-109 a 127-128. Es un rei concurrent de Vologés III.

## Règne
Osroes èra lo rei part que contrarotlava l'Oèst de l'Empèri. En 114, ataca Armenia, país qu'èra alara dins l'esfèra d'influéncia de Roma. En responsa, Trajan menèt una campanha militara contra Osroes, que foguèt desfach. Armenia venguèt una província romana e la capitala Ctesifont foguèt presa. Trajan installèt un rei vassal a Ctespifont, Partamaspates, un filh d'Osroes. L'emperaire roman moriguèt en 117, e los parts poguèron tornar prene los territòris perduts.

## Referéncias

## Fonts
*  K. Schippmann, 1986, *Arsacides II. The Arsacid dynasty*, Encyclopaedia Iranica, II/5, p. 525-536, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/arsacids-ii (accessed on 6 May 2020).
*  Mehrdad Kia, 2016, *[https://books.google.de/books?id=B5BHDAAAQBAJ&pg=PA194&lpg=PA194&dq=phraates+ii&source=bl&ots=4cZ16rxFH1&sig=ACfU3U1M6KogFnF6nXsedWDddQR-qC0D2w&hl=fr&sa=X&ved=2ahUKEwidz_GykJbpAhVR3aQKHQFvCGo4ChDoATAMegQICBAB#v=onepage&q=phraates%20ii&f=false The Persian Empire: A Historical Encyclopedia]*, Santa Barbara, ABC-CLIO.
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Vologés III

**Vologés III** (o Vologases III) foguèt un emperaire part que regnèt sens dobte de 111-112 a 147-148.

## Règne
Vologés III èra lo rei part que contrarotlava l'Èst de l'Empèri. Al començament de son règne, l'oèst èra dins las mans d'Osroès.

D'autres pretendents lo combatèron, Vologés II e Mitridates IV. L'existéncia de Vologés II es deducha de l'estudi de la numismatica, çò que fa que dins las cronologias mai ancianas Vologés III es sonat Vologés II.

## Referéncias

## Fonts
*  K. Schippmann, 1986, *Arsacides II. The Arsacid dynasty*, Encyclopaedia Iranica, II/5, p. 525-536, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/arsacids-ii (accessed on 6 May 2020).
* M. L. Chaumont, K. Schippmann, 1988, *[http://www.iranicaonline.org/articles/balas-proper-name Balāš]*, Encyclopaedia Iranica, III/6, pp. 574-580, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/balas-proper-name (accessed on 6 May 2020). 
*  Mehrdad Kia, 2016, *[https://books.google.de/books?id=B5BHDAAAQBAJ&pg=PA194&lpg=PA194&dq=phraates+ii&source=bl&ots=4cZ16rxFH1&sig=ACfU3U1M6KogFnF6nXsedWDddQR-qC0D2w&hl=fr&sa=X&ved=2ahUKEwidz_GykJbpAhVR3aQKHQFvCGo4ChDoATAMegQICBAB#v=onepage&q=phraates%20ii&f=false The Persian Empire: A Historical Encyclopedia]*, Santa Barbara, ABC-CLIO.
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Mitridates IV (rei part)

**Mitridates IV** foguèt un pretendent al tròn part que regnèt sens dobte de 129 a 140.

## Règne
Mitridates es un dels pretendents al tròn qu'aparéisson après la mòrt de Vologés Ièr. Los autres son Osroes Ièr, Vologés II e Vologés III. L'existéncia de Vologés II es deducha de l'estudi de la numismatica, çò que fa que dins las cronologias mai ancianas Vologés III es sonat Vologés II.

Mitridates paréis aver sonque contrarotlat una part del plan iranian.

## Referéncias

## Fonts
*  K. Schippmann, 1986, *Arsacides II. The Arsacid dynasty*, Encyclopaedia Iranica, II/5, p. 525-536, en linha (trobat lo 6 de mai de 2020).
*  M. L. Chaumont, K. Schippmann, 1988, *[http://www.iranicaonline.org/articles/balas-proper-name Balāš]*, Encyclopaedia Iranica, III/6, pp. 574-580, en linha (trobat lo 6 de mai de 2020). 
*  Mehrdad Kia, 2016, *[https://books.google.de/books?id=B5BHDAAAQBAJ&pg=PA194&lpg=PA194&dq=phraates+ii&source=bl&ots=4cZ16rxFH1&sig=ACfU3U1M6KogFnF6nXsedWDddQR-qC0D2w&hl=fr&sa=X&ved=2ahUKEwidz_GykJbpAhVR3aQKHQFvCGo4ChDoATAMegQICBAB#v=onepage&q=phraates%20ii&f=false The Persian Empire: A Historical Encyclopedia]*, Santa Barbara, ABC-CLIO.
Vologés IV

**Vologés IV** (o Vologases IV) foguèt un emperaire part que regnèt de 147-148 a 191/192o dusqua 190/191 o 192/193. Succediguèt a Vologés III.

## Règne
Lo règne de Vologés IV paréis èsser lo retorn a la stabilitat politica. Dempuèi la mòrt de Vologés Ièr, fòrça reis e pretendents avián regnat o ensajat de prene lo poder: Pacorus II, Osroès, Vologés II e Mitridates IV.

Lo règne de Vologès es es plaçat, coma per sos davancièrs, jos lo signe de la guèrra amb Roma. En 161, ataca Armenia, venguda una província romana dempuèi la guèrra d'Osroes contra Trajan. Vologès li installèt un nòu rei, Pacorus, puèi dintrèt en Siria. La contraofensiva romana comencèt e menèt a la reconquista d'Armania e de Dora-Euròpos en Siria. Los generals romans C. Avidius Cassius, M. Statius Priscus e P. Martius Verus anèron dusqua la capitala parta, Ctesifont, ont destruguèron lo palais de Vologés.

L'Empèri part foguèt salvat per l'irrupcion d'una epidèmia en 166 dins l'armada romana que la forcèt a tornar dins l'empèri. Lo periòde seguent veguèt la patz s'installar entre Vologés e los emperaires romans Marc Aurèli e Commòde.

## Referéncias

## Fonts
*  K. Schippmann, 1986, *Arsacides II. The Arsacid dynasty*, Encyclopaedia Iranica, II/5, p. 525-536, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/arsacids-ii (accessed on 6 May 2020).
* M. L. Chaumont, K. Schippmann, 1988, *[http://www.iranicaonline.org/articles/balas-proper-name Balāš]*, Encyclopaedia Iranica, III/6, pp. 574-580, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/balas-proper-name (accessed on 6 May 2020). 
*  Mehrdad Kia, 2016, *[https://books.google.de/books?id=B5BHDAAAQBAJ&pg=PA194&lpg=PA194&dq=phraates+ii&source=bl&ots=4cZ16rxFH1&sig=ACfU3U1M6KogFnF6nXsedWDddQR-qC0D2w&hl=fr&sa=X&ved=2ahUKEwidz_GykJbpAhVR3aQKHQFvCGo4ChDoATAMegQICBAB#v=onepage&q=phraates%20ii&f=false The Persian Empire: A Historical Encyclopedia]*, Santa Barbara, ABC-CLIO.
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Vostok 1

**Vostok 1** foguèt lo primièr vòl espacial abitat de l'istòria e la primièra mission del programa Vostok. Lo vaissèl sovietic Vostok 3KA foguèt lançat lo 12 d'abril de 1961 dempuèi lo cosmodròm de Baikonor amb a son bòrd le cosmonauta Iurii Gagarin. Après aver boclat una orbita sens encontrar de problèma, lo vaissèl faguèt una dintrada movementada mas aterriguèt sens cap d'empacha dins la region de Saratov.

Vostok 1 tradutz a l'epòca la superioritat del programa espacial sovietic dirigit per Serguèi Korolov sul programa american. En reaccion a aquela capitada espleitada abilament per la propaganda sovietica, lo president John F. Kennedy lançarà lo programa Apollo destinat a posar un equipatge sus la Luna.
Vologés V

**Vologés V** (o Vologases V) foguèt un emperaire part que regnèt de 191 o 192o de 190/191 o 192/193 a 207 o 208. Succediguèt a son paire Vologés IV.

## Règne
Lo règne de Vologés V comencèt quand Roma èra dins l'anarquia après la mòrt de Commòde. Vologés n'en profiechèt per envasir lo reialme d'Osroene, vassal de Roma. Lo nòu emperaire Septimi Sever entrèt en campanha en 194, mas deguèt tornar en Occident per eliminar un general usurpator en Gàllia, Clodius Albinus. En 197, dirigiguèt la seconda campanha contra Vologés. Las legions romanas poguèron avançar dins lo territòri part, mas en 199, un benefici feble e de pèrdas importantas, lo menèron a laissar la Partia. Gardèron ça que la lo contraròtle subre Osroene e una part de Mesopotamia. 

## Referéncias

## Fonts
*  K. Schippmann, 1986, *Arsacides II. The Arsacid dynasty*, Encyclopaedia Iranica, II/5, p. 525-536, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/arsacids-ii (accessed on 6 May 2020).
* M. L. Chaumont, K. Schippmann, 1988, *[http://www.iranicaonline.org/articles/balas-proper-name Balāš]*, Encyclopaedia Iranica, III/6, pp. 574-580, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/balas-proper-name (accessed on 6 May 2020). 
*  Mehrdad Kia, 2016, *[https://books.google.de/books?id=B5BHDAAAQBAJ&pg=PA194&lpg=PA194&dq=phraates+ii&source=bl&ots=4cZ16rxFH1&sig=ACfU3U1M6KogFnF6nXsedWDddQR-qC0D2w&hl=fr&sa=X&ved=2ahUKEwidz_GykJbpAhVR3aQKHQFvCGo4ChDoATAMegQICBAB#v=onepage&q=phraates%20ii&f=false The Persian Empire: A Historical Encyclopedia]*, Santa Barbara, ABC-CLIO.
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Artaban IV

**Artaban IV** foguèt lo darrièr emperaire part que regnèt de 216 a 224. Succediguèt a son fraire Vologés VI.

## Règne
En 213, Artaban decidiguèt de contestar lo poder de son fraire Vologés VI. Paréis aver pres lo contraròtle de la màger part de l'empèri en   216. Pasmens, de monedas al nom de Vologés foguèron produchas dusqua 221 o 222. 

Artaban deguèt afrontar Caracalla que marchèt sus l'empèri part. En 217, Caracalla foguèt assassinar per lo cap de sa garda, Macrin. Aquest ofriguèt la patz a Artaban que respondèt amb fòrça exigéncias. La guèrra èra pus mai d'evitar e una batalha de tres jorns se debanèt a Nisibe, que foguèt una victòria parta. En 218, Macrin foguèt assassinat.

Lo dangièr roman èra alunhat, mas lèu  una menaça novèla apareguèt. Un vassal de Persida, Ardashir, comencèt una revòlta que menèt a la batalha d'Hormizdagan ont, lo 28 d'abril de 224, lo darrièr rei part moriguèt. Ardashir fondèt un novèl estat, l'Empèri sassanid. Los parts dispareguèron de l'istòria, e los pèrsas tornèron dirigir lo mond iranian, cinc sègles après la casuda de l'Empèri Aquemenida.

## Referéncias

## Fonts
*  K. Schippmann, 1988, *[http://www.iranicaonline.org/articles/artabanus-parth#pt4 Artabanus]*, Encyclopaedia Iranica, Vol. II, Fasc. 6, pp. 647-650, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/artabanus-parth (accessed on 6 May 2020). 
*  M. L. Chaumont, K. Schippmann, 1988, *[http://www.iranicaonline.org/articles/balas-proper-name Balāš]*, Encyclopaedia Iranica, III/6, pp. 574-580, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/balas-proper-name (accessed on 6 May 2020).
*  Mehrdad Kia, 2016, *[https://books.google.de/books?id=B5BHDAAAQBAJ&pg=PA194&lpg=PA194&dq=phraates+ii&source=bl&ots=4cZ16rxFH1&sig=ACfU3U1M6KogFnF6nXsedWDddQR-qC0D2w&hl=fr&sa=X&ved=2ahUKEwidz_GykJbpAhVR3aQKHQFvCGo4ChDoATAMegQICBAB#v=onepage&q=phraates%20ii&f=false The Persian Empire: A Historical Encyclopedia]*, Santa Barbara, ABC-CLIO.
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Canton de Poiastruc

Lo **canton de Poiastruc** qu'ei ua anciana division administrativa de Gasconha, en Bigòrra, situada dens l'arrondiment de Tarba, lo departament deus Hauts Pirenèus e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. Las 27 comunas que son despuish 2015 dens lo canton deus Costalats (burèu centralizator Tria de Baïsa) e tanben dens la comunautat de comunas deus Costalats de la Vath d'Arròs (residéncia Tornai). La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon. Lo canton utiliza pas l'article pirenenc. *-D-* intervocalic d'origina que mia (o qu'a tornat) a *-d* : SUDARE > *sudar*; que i a tanben *d* vengut de *-c + e, i-* e de *-ty-* : AVICELLU > *audèth*.

## Composicion

## Istòria
D'aquí a 1803, lo caplòc deu canton qu'èra a Avereda; que lo botèn a Poiastruc en 1803 .

## Nòtas