Cebola

[vinheta|''Allium fistulosum'' - [Musèu d'istòria naturala de Tolosa]]
La **cebola** (var. **cebeta**) es una planta erbacèa vivaça de la familha dels Amarilidacèas (ex Liliacèas), cultivada per sas fuèlhas aromaticas e utilizada coma condiment, de gost mai doç que la ceba o l'escaluènha.

Es un ingredient important de fòrça cosinas d'Orient extrèm jol nom de  (pinyin: cōng ; « tsong ») en chinés,  (葱 / ねぎ) en japonés e  (pa) en corean.

Fa partit de las plantas que la cultura es recomandada dins los domènis reials per Carlesmanhe dins lo capitulari De Villis (fin del sègle VIII o cemençament del IX).

## Descripcion
La cebola forma de matas de 40&nbsp;cm de naut. Fuèlhas cilindricas e clòtas, vert escur leugièrament blavencas.
Inflorescéncia e ombela de forma esferica. Flors malvas.
Raices un pauc cofladas en bulbs longs, leugièrament asimetrics, blancs o ròses.

## Varietats
Existís tres varietats cultivadas d**Allium fistulosum'' :
* la cebola comuna roja, tipe mai corrent
* la cebola blanca, mai premarc, de sabor mendra
* lo type ''Ishikura long white'', que ne forma pas de bulb e sembla puslèu a un pòrro.
Quatre varietats son inscrichas al Catalòg oficial de las espècias e varietats:  Blanca aboriva, Comuna roja, Katana e Yoda. 

Mai de 50 varietats son inscrichas al Catalòg europèu

== Cultura ==
La cebola demanda un sòl fresc e mòble.
Sa multiplicacion se fa per semenadas en plaça a la prima (fin de març, debut abril) o alara per division de la matas a la davalada.
La culhida interven al tèrme de 3 a 5 meses (mas melhor val moderar los talhs la primièra annada, per daissar la planta s'installar coma cal).

Levar las fuèlhas segon los besonhs. Se conselha de talhar las [[Camba (botanica)|tijas]] floralas a l'apareisser.

Dins las culturas comercialas, la culhida se fa per arrancatge de las matas e la cebola es venduda en botèls.

Las fuèlhas de cebola se congelan aisidament, mas la dessicacion es tanben un bon mejan de'n gardar per l'ivèrn.

Ennemics: la mosca de la ceba (''Delia antiqua'', familha de las ''Anthomyiidae'') e l'arnha del pòrre.

== Utilizacion ==
La cebola s'utiliza sovent en entièr (fuèlhas e bulb) picada o atalhonada, jos forma de condiment o per remplaçar la ceba que lo gost es mai fòrt. Es sovent cuècha - brevament - mas se pòt utilizar cruda (subretot las fuèlhas) per aromatizar un plat en fin de coseson coma se lo fariá amb la [[ceboleta]]. S'utiliza per las ensaladas, plats, sopas, etc.

=== Antilha ===
Utilizada dins fòrça especialitats. Es nomenada ''oignon-pays''.

=== Asia ===
Quitament s'es cosinada gaireben pertot pel mond entièr, n'es subretot en Orient Extrèm ([[Corèa]], [[Republica Populara de China|China]], [[Asia del Sud-Èst|Asia du Sud-Èst]], [[Japon]]) ont es un ingredient important utilizat gaireben pertot: pastas, ris sautats, plats de viandas al wòk, ensaladas, sopas, etc. Es una garnitura par exemple al [[guit lacat]] ont es picada e acompanha la vianda du guit, l'ensems servit dins de còcas.

=== Jamaïca ===
L**escallion*, la cebola es combinada al [[frigola]], [[Alh cultivat|alh]], [[pebròt]], [[Piment|piments]]. Es sovent presenta dins lo comèrci dins de mesclas d'espicias.

=== Russia ===
La cebola es utilizada a la prima per apondre de la verdura dins las ensaladas.

== Referéncias ==


== Vejatz tanben ==

=== Articles connèxes ===

=== Ligams extèrnes ===
* Referéncia [http://plants.jstor.org JSTOR Plants] : [http://plants.jstor.org/search?qtype=names&query=Allium+fistulosum *Allium fistulosum*] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span><small> (consulté le <time class="nowrap" datetime="2014-08-01"><abbr class="abbr" title="premier">1<sup>er</sup></abbr> août 2014</time>)</small>
* Referéncia Catalogue of Life : [https://web.archive.org/web/20201021054817/http://www.catalogueoflife.org/col/search/scientific/genus/Allium/species/fistulosum/match/1 *Allium fistulosum*  L.] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span><small> (consulté le <time class="nowrap" datetime="2014-08-01"><abbr class="abbr" title="premier">1<sup>er</sup></abbr> août 2014</time>)</small>
* Referéncia [https://web.archive.org/web/20101028024531/http://efloras.org/flora_page.aspx?flora_id=1 Flora of North America] : [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=200027477 *Allium fistulosum*] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span><small> (consulté le <time class="nowrap" datetime="2014-08-01"><abbr class="abbr" title="premier">1<sup>er</sup></abbr> août 2014</time>)</small>
* Referéncia [https://web.archive.org/web/20120501095724/http://www.efloras.org/flora_page.aspx?flora_id=2 Flora of China] : [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200027477 *Allium fistulosum*] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span><small> (consulté le <time class="nowrap" datetime="2014-08-01"><abbr class="abbr" title="premier">1<sup>er</sup></abbr> août 2014</time>)</small>
* Referéncia [http://www.ars-grin.gov/ GRIN] : [https://web.archive.org/web/20090507034648/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?2276 <small>espèce </small>*Allium fistulosum*  L.] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span><small> (consulté le <time class="nowrap" datetime="2014-08-01"><abbr class="abbr" title="premier">1<sup>er</sup></abbr> août 2014</time>)</small>
* Referéncia INPN : [http://inpn.mnhn.fr/isb/espece/cd_nom/81373 *Allium fistulosum*  L., 1753] (<small>[http://inpn.mnhn.fr/isb/espece/cd_nom/81373/tab/statut + statut] [http://inpn.mnhn.fr/isb/espece/cd_nom/81373/tab/fiche + description]</small>) <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : français">fr</abbr>)</span><small> (consulté le <time class="nowrap" datetime="2014-08-01"><abbr class="abbr" title="premier">1<sup>er</sup></abbr> août 2014</time>)</small>
* Referéncia [[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]] : [http://www.cbif.gc.ca/acp/fra/siti/regarder?tsn=185463 *Allium fistulosum*  L.] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : français">fr</abbr>)</span> (<span class="plainlinksneverexpand"><small>+ [http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=185463 version anglaise]</small></span> <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span>)<small> (consulté le <time class="nowrap" datetime="2014-08-01"><abbr class="abbr" title="premier">1<sup>er</sup></abbr> août 2014</time>)</small>
* Referéncia [[Jardins botanics reials de Kew|Kew Garden]] [https://web.archive.org/web/20171011133555/http://wcsp.science.kew.org/home.do World Checklist] : [https://web.archive.org/web/20201027212320/http://wcsp.science.kew.org/qsearch.do?page=quickSearch&plantName=Allium+fistulosum *Allium fistulosum*  L. (1753)] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span><small> (consulté le <time class="nowrap" datetime="2014-08-01"><abbr class="abbr" title="premier">1<sup>er</sup></abbr> août 2014</time>)</small>
* Referéncia NCBI : [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?lin=s&p=has_linkout&id=35875 *Allium fistulosum*] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span><small> (consulté le <time class="nowrap" datetime="2014-08-01"><abbr class="abbr" title="premier">1<sup>er</sup></abbr> août 2014</time>)</small>
* Referéncia The Plant List : [https://web.archive.org/web/20230605200601/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-295569 *Allium fistulosum* L.] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span>&nbsp;<small>(Source: [http://www.kew.org KewGarden])</small><small> (consulté le <time class="nowrap" datetime="2014-08-01"><abbr class="abbr" title="premier">1<sup>er</sup></abbr> août 2014</time>)</small>
* Referéncia Tropicos : [http://www.tropicos.org/Name/18400035 *Allium fistulosum'' L.] (en) (+ liste sous-taxons) (consulté le 1er août 2014)
*