open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tifus

Lo **tifus** designa un ensemble de malautiás infecciosas provocadas per divèrsas espècias de bactèri del genre *[[Rickettsia]]*,  transmesas a l'òme per la fissada de diferents artropòds coma los pesolhs, las nièras, las arnas e los pats que pòrtan diferents aucèls e mamifèrs. Lo tifus se caracteriza per una fèbre nauta recurrenta, un raumás, de cefalèas e un exantèma. La cal pas confondre amb la fèbre tifoïda, causada per de bactèris del genre *[[Salmonella]]*.

La fissada del pesolh es pas sufisenta per provocar l'infeccion: son las femsas que los pesolhs daissan sus la pèl que contenon los bactèris *Rickettsia*. Quand los umans se gratan las fissadas, espandisson la femsa per la ferida, facilitant l'accès dels bactèris a l'interior del còs. Es doncas possible de reduire lo risc d'infeccion pel tifus en seguissent de reglas d'igièna simplas e en practicant una desinfeccion corrècta de las fissadas.

La primièra vacccinacion efectiva contra lo tifus, la faguèt lo parasitològ polonés Rudolf Weigl, mercés a la creacion d'una soca de pesolhs especiala nomenada Pediculus vestimenti, qu'èra aisida d'alimentar. Aquela soca foguèt lo resultat del crosament d'espècias de pesolhs caucasians e africans. Weigl tamben inventèt un metòde que permitiá d'abalir de pesolhs per fin d'aténher de quantitat sufisenta de bactèris *Rickettsia* per produire lo vacccin.

## Vejatz tamben
* Rickettsia.
Castellot

vinheta|Castillo de los Templarios (Castellote).
**Castellot** es una vila de la comunautat autonòma d'Aragon, de la província de Teròl e de la comarca deu Maestrat. A 805 abitants (2011).
vinheta|'''Castellote.'''
La Fresneda/La Freixneda

**La Fresneda/La Freixneda** (en espanhòl: *La Fresneda*; cooficialament en catalan: *La Freixneda*) es una comuna de la Franja de Ponent, en Aragon. 

## Referéncias
La Vall de Tormo

**La Vall de Tormo** es una comuna de la comunautat autonòma d'Aragon. Se tròba dens la província de Teròl e la comarca deu Matarranya. A 324 abitants (2011).
Union Internacionala de Quimia Pura e Aplicada

L**'Union Internacionala de Quimia Pura e Aplicada** (**IUPAC**), de l'anglés (*International Union of Pure and Applied Chemistry*) es una organizacion non governamentala, dedicada als progresses de la quimia. Es l'autoritat reconeguda, per lo desvolopament d'estandards de la nomenclatura de compausats quimics. L'IUPAC es una entitat membre del Conselh Internacional per la Sciéncia (ICSU, de l'anglés *International Council for Science*).

## Ligams extèrnes
* site oficial
Numèro CAS

Lo **numèro CAS** (*CAS number* o *CAS registry number* en anglés) d'un produch quimic, d'un polimèr, d'una sequéncia biologica o d'un aliatge es son numèro d'enregistrament unic al près de la banca de donadas de *[[Chemical Abstracts Service]]* (CAS), una division de l*'[[American Chemical Society]]* (ACS). Lo CAS atribuís aquestes numèros a cada produch quimic qu'es estat descrich dins la literatura. En mai, lo CAS manten e comercializa una basa de donadas d'aquestas substàncias, lo *CAS Registry*. 

Aperaquí 30 milions de compausats recebèron un numèro CAS entrò uèi. Aperaquí 4&nbsp;000 numèros nòus son aponduts cada jorn. La tòca n'es de facilitar las recercas dins las basas de donadas.
Còdi ATC

Lo **còdi ATC** o **Sistèma de Classificacion Quimica Anatomicoterapeutica** (ATC: acronim de *Anatomical, Therapeutic, Chemical classification system*) es un ensenhador de substàncias farmacologicas e medicaments, organizats segons de grops terapeutics. Aqueste sistèma foguèt instituït per l'Organizacion Mondiala de la Santat, e es estat adoptat per Euròpa. Lo còdi amassa los sistèmas o organas subre los quals agís, l'efièch farmacologic, las indicacions terapeuticas e l'estructura quimica del medicament. 

## Classificacion
Aqueste còdi es estructurat en cinc nivèls:

### Nivèl primièr

Tracta un grop anatomic, o siá, l'òrgan o sistèma subre lo qual agís lo medicament. Es una letra E existisson 14 grops en total.

### 2nd nivèl
Lo segond nivèl del còdi se basa sul grop terapeutic. Consistís en 2 caractèrs numerics.

### 3en nivèl
Lo tresen nivèl del còdi se basa sul sosgrop farmacologic/terapeutic. Consistís en una letra.

### 4en nivèl
Lo quatren nivèl del còdi se basa sul sosgrop quimic/farmacologic/terapeutic. Consistís en una letra.

### 5en nivèll
Lo cinquen nivèl del còdi se basa sul nom de la substància quimica o l'associacion farmacologica e consistís en dos caractèrs numerics.

### ATCvet
Lo sistèma de Classificacion Quimica Anatomicoterapeutica pels medicaments veterinaris (ATCvet) s'utiliza per classificar los medicaments veterinaris. Los còdis ATCvet se pòdon crear per la collocacion de la letra Q al davant del còdi ATC dels medicaments umans. Per exemple, la furosemida per usatge veterinari a lo còdi QC03CA01.

## Ligams extèrnes
* WHO Collaborating Centre for Drug Statistics Methodology
Rouvroy

**Rouvroy**, luòc ont se troban casses, (deu latin *robora*, de l'espècia Quercus Robur) pòt essèr:

* Rouvroy, una comuna francofòna de Belgica 
* Rouvroy, una comuna del Pas de Calais
* Rouvroy, una comuna d'Aisne

* Rouvroy-Ripont, una comuna d'Aisne
* Rouvroy-les-Merles, una comuna d'Aisne
* Rouvroy-sur-Marne, una comuna d'Aisne
* Rouvroy-en-Santerre, una comuna d'Aisne
* Rouvroy-sur-Serre, una comuna d'Aisne
* Rouvroy-sur-Audry, una comuna d'Aisne
* Rouvrois-sur-Meuse, una comuna de la Mòsa
* Rouvrois-sur-Othain, una comuna de la Mòsa
Dionís Catalan

L'abat **Dionís Catalan** (*Denis Cathala* en francés) (Castèlnòu d'Arri, 9 de mai de 1899 - Tolosa, 12 de mai de 1950) foguèt un celèbre espeleològ occitan, conegut mai que mai per sas descobèrtas espeleologicas e arqueologicas dins la Cauna de la Cauquilha.

## Biografia
Foguèt prèire a la diocèsi de Carcassona e en darrièr luòc rector de la parròquia de Castèlnòu d'Aude.

## Activitats espeleologicas
Foguèt president de la  de Tolosa. Estudièt la Cauna de Fontanet a Ornolac e Ussat dins lo País de Fois. Participèt a las primièras exploracions dins lo Gorg de la Hemna Mòrta, en Comenge, ont diguèt la messa a -. Participèt tanben al plan topografic de la Cauna de Limosins, en Lengadòc. Son òbra principala foguèt sens dobte la descobèrta en 1948 del solièr inferior de la Cauna de la Cauquilha amb sas pesadas umanas e d'ors de las cavèrnas.

## Òbras
* Catalan, D. (1949): *Descobèrtas preïstoricas dins la [[Cauna de la Cauquilha|cauna d'Aldèna]] ([[Erau (departament)|Erau]])* in *Bulletin de la Societat meridionala d'espeleologia e de preïstòria* (Tolosa), tòm LXXXIV, pp. 209-214. 

## Fonts e referéncias
* , dins , nº 31, julhet-setembre de 1988, p. 40. 
* Delanghe, Damien: , in  n° 12, mai de 2001. 
* Associacion dels ancians responsables de la federacion francesa d'espeleologia: *In Memoriam*. 
* Laurés, Maurici:  (París), 1950, fascicul 4, pp. 155-156 e in  (París), 1950, pp. 18-19.
Andrew Fisher

**Andrew Fisher** (1862-1928) sindicalista e òme politic foguèt primièr ministre d'Austràlia en 3 ocasions: entre 1908 e 1909, entre 1910 e 1913, e entre 1914 e 1915.
Vega 1

**Vega 1** es una mission espaciala sovietica d'exploracion per estudiar l'atmosfèra de la planeta Vènus e la cometa de Halley. Mandada en 1984, èra una sonda eissida dau programa Venera. Capitèt de mandar una unitat d'estudis de l'atmosfèra de Vènus e d'approchar la cometa de Halley a mens de  km.
Magellan (sonda espaciala)

thumb|''Magellan'' en Space Shuttle
**Magellan** es una sonda espaciala estatsunidenca mandada en 1989 per estudiar la planeta Vènus. Orbitant a l'entorn de la planeta entre 1990 e 1994, capitèt de realizar la cartografia de la planeta e de mesurar son camp gravitacionau.
Jorn sideral

Un **jorn siderau** es lo periòde que necessita una planeta per virar a l'entorn de son axe a respèct deis estèlas e non pas dau Soleu.
Saint-Georges-du-Bois (Sarthe)

**Saint-Georges-du-Bois** es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.

## Geografia

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
### Bibliografia
### Articles connèxes
### Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Premiera batalha d'Ypres

La **Premiera batalha d'Ypres** se debanèt entre lo 19 d'octòbre e lo 22 de novembre de 1914 entre leis armadas aliadas de l'Entenduda (França, Reiaume Unit e Belgica) e l'armada alemanda. S'acabèt per un succès aliat que foguèron capables de replegar la menaça alemanda còntra lei ports francés de la Marga.
Jean-Luc Mélenchon

**Jean-Luc Mélenchon**, nascut lo 19 d'agost de 1951 a Tànger, Marròc, es un òme politic francés.

Elegit local de Massy puèi del departament de l'Essonne a partir de 1983, foguèt elgit senator de l'Essonne en 1986, 1995 e 2004. Jean-Luc Mélenchon foguèt ministre de l'Ensenhament professional de 2000 a 2002, dins le govèrn de coabitacion de Lionel Jospin. Al Partit socialista, se situa a l'ala èsquèrra fins al congrès de Rems de novembre de 2008, quand quitèt lo partit per crear lo Partit d'esquèrra. Foguèt elegit deputat europèu dins la circonscripcion Sud Oèst en 2009. Es elegit deputat a Marselha en 2017.

Jean-Luc Mélenchon es candidat a las eleccions presidencialas francesas de 2012, 2017 e 2022. Capita pas a se qualificar pel segond torn.
Eva Joly

thumb|Eva Joly, 2013.

**Eva Joly**, nascuda **Gro Eva Farseth** lo 5 de decembre de 1943 a Òslo en Norvègia, es una magistrata francesa, de nacionalitat franconorvegiana, venguda femna politica en França. 

Venguèt coneguda dins los ans 1990 en tractant d'afars politicofinancièrs mediatizats coma aqueles sus Bernard Tapie e l'entrepresa Elf.

En 2009, foguèt elegida deputada europèa dins la circonscripcion Illa de França, sus la lista Euròpa Ecologia. Es candidata oficiala d'Euròpa Ecologia Los Verds a l'Eleccion présidenciala francesa de 2012.

## Ligams extèrnes

*  Site oficial de la candidata Eva Joly
Vedelha (Bearn)

**Vedelha** [we'deʎɔ]  (*Bédeille* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [we'deʎɔ]. Las fòrmas ancianas que son *Avedelle* « qu'on nomme aujourd'hui Bedeille » (Marca qui cita lo Cartulari de Lescar en 1101), *Bedelhe* en 1402, *Vedelha* en 1429, *Avedelha* en 1429, *Abedeille* en 1682, *Bedeille* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, lo nom que vien de *Vitellia (villa)* (nom latin d'òmi *Vitellius*) . 

Segon Miquèu Grosclaude, Dauzat que desconeish la prononciacion : que i a avut ua aferèsi pr'amor lo *v* no's pòt pas prononciar [w] qu'en posicion intervocalica. Que cau donc partir d*'Avedelha*. Lo mot *avedelha*, « lòc on i a avets » qu'existeish enqüèra en bearnés .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Premiera batalha d'Isonzo

La **Premiera batalha d'Isonzo** se debanèt entre le 23 de junh e lo 7 de julhèt de 1915 durant la Primièra Guèrra Mondiala. Après una preparacion d'artilhariá de sept jorns, leis Italians assaièron de rompre lo front austrian sus Isonzo, mai la resisténcia austriana foguèt acarnada e leis assauts mau capitèron.

## Liames intèrnes

* Batalha d'Isonzo.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Segonda batalha d'Isonzo

La **Segonda batalha d'Isonzo** se debanèt entre lo 16 de julhèt e lo 3 d'aost de 1915 durant la Primièra Guèrra Mondiala. Leis Italians assaièron de passar l'Isonzo per rompre lei linhas austrianas. Lo 25 de julhèt, l'ofensiva italiana obtenguèt un succès amb una avançada de quatre quilomètres e la captura de quauquei miliers de presoniers. Pasmens, deguèt rapidament s'arrestar en causa d'una manca d'obús e de municions au sen dei tropas italianas.

## Liames intèrnes

* Batalhas d'Isonzo.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Stallupönen

La **Batalha de Stalluponen** se debanèt lo 17 d'aost de 1914 au començament de la Primièra Guèrra Mondiala. Leis Alemands dau generau von François ataquèron lei Rus dau generau Rennenkampf a l'entorn de la vila de Stalluponen. Causèron de pèrdas importantas ai Rus, mai deguèron se replegar en causa de la superiotat numerica de lor enemic e de la chausida estrategica alemanda de privilegiar la defensiva sus lo front èst pendent l'estiu de 1914.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Anòs

**Anòs** (*Anos* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament francés deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [a'nɔs]. Ua fòrma anciana : *Anos* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, lo nom que vien probablament, segon Rohlfs, d'un nom gau d'òmi *Andus*, dab lo sufixe aquitan *-ossum* . 

Segon Miquèu Grosclaude, Dauzat qu'a mau lejut Rohlfs, qui parla d'un nom pirenenc, benlhèu associat au basco *andi*, « gran ». *Anòs* que s'explica probablament per lo nom aquitan d'òmi *Andos*, dab lo sufixe aquitan *-ossum* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Estialesc

**Estialesc** (*Estialescq* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [estja'les]. Las fòrmas ancianas que son *Estheles* en 1383, *Esquialest* en 1385, *Estielesc* au sègle XIVau, *Esquielest* en 1399, *Estialesc* en 1405, *Istaliecxs* en 1546, *Estyalescxs* en 1548, *Sanctus Vincentius d'Estialescq* en 1612, *Estialescq* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, lo nom que vien d'un tèma *estel*, « ròc » (cf. Estavar) o d'un nom d'arriu dab lo sufixe *-esc*, lo tot dab un punt d'interrogacion . 

Segon Miquèu Grosclaude, lo tèma orinimic de Dauzat qu'ei lo d'Esterèu, Asturias, etc. Mès lo site que correspón pas a l'ipotèsi.  Solament, que i a quauques fòrmas en *Esqui-*, qui hèn supausar un nom primitiu *Esquialesc*. Lo passatge a *Estialesc*, favorizat per un besonh de dissimilacion (que i a dus [k]) qu'ei ua permutacion enter oclusivas ([k] > [t]). Lo nom que seré format de *esquiau*, « esquia de terrenh » e deu resultat deu sufixe *-iscum*, *-esc*, qui marca la qualitat. Grosclaude que considèra lo nom ei en acòrd dab lo site, mès que balança, pr'amor las fòrmas en *-est* son dominantas e ancianas .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sent Haust

**Sent Haust ** qu'ei ua comuna de :
* Sent Haust, una comuna de 
* Sent Haust, una comuna de  (Pirenèus Atlantics)
Sent Haust (Bearn)

**Sent Haust** (*Saint-Faust* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [sen 'hawst]. Las fòrmas ancianas que son *Sent Haust*, en 1385, *St Faust* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Lo nom qu'ei lo de *Sanctus Faustus*, avesque (de Riés) deu sègle Vau  .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Juraments d'Estrasborg

Los **juraments d'Estrasborg** (en latin *Sacramenta Argentariae*), son de manuscrits que foguèron redigit per oficializar una aliança signada lo 14 de febrièr de 842, entre dos felens de Carlesmanhe, Carles lo Calvet e Loís lo Germanic, contra las ambicions de son fraire ainat, Lotari. 

Los juraments son redigits dins las doas lengas dels sobeirans: lenga alemanda (germanica) per Loís lo Germanic e lenga romanica per Carles lo Calvet. 

La lenga romanica del manuscrit es uèi generalament considerada coma una lenga d'oïl, primièra atestacion d'un protofrancés. Pasmens, d'autres cercaires supausan que los Juraments d'Estrasborg son redigits en occitan. En particular, lo lingüista italian Arrigo Castellani a publicat d'articles nombroses per demostrar l'occitanitat del tèxt: lo situa dins un ancian dialècte occitan de Peitieus, ja que Peitieus èra dins una zòna occitanofòna abans lo sègle XIII. Tanben, segon una ipotèsi d'Hans Stroh, professor d'occitan a l'universitat de Munic, aquesta lenga romanica seriá per part d'occitan, pus precisament un ancian dialècte auvernhat del sud, region qu'èra una possession de Carles lo Calvet.  Lo tèxt contendriá tanben un fons lexical comun francés-occitan. 

### Extrach del jurament en lenga romanica
"*Pro Deo amur et pro christian poblo et nostro commun salvament, d'ist di in avant, in quant Deus savir et podir me dunat, si salvarai eo cist meon fradre Karlo et in aiudha et in cadhuna cosa, si cum om per dreit son fradra salvar dift, in o quid il mi altresi fazet, et ab Ludher nul plaid nunquam prindrai, qui meon vol cist meon fradre Karle in damno sit.*"

Per l'amor de Dieu e pel pòble crestian e nòstre salvament comun, a partir d'uèi, e tant que Dieu me donarà saber e poder, salvarai mon fraire Carles per mon ajuda e en tota causa, coma òm deu salvar son fraire, segon drechura, a condicion que el faga parièr per ieu, e tendrai pas jamai amb Lotari cap plaid que, de ma volontat, pòsca èsser daumatjós a mon fraire Carles.

### Extrach del jurament en lenga tudesca
Lo meteis extrach dins çò qu'es probablament una forma de francic:

"*In Godes minna ind in thes christianes folches ind unser bedhero gealtnissi, fon thesemo dage frammordes, so fram so mir Got geuuizci indi mahd furgibit, so haldih tesan minan bruodher, soso man mit rehtu sinan bruodher scal, in thiu, thaz er mig sosoma duo ; indi mit Ludheren in nohheiniu thing ne gegango, zhe minan uuillon imo ce scadhen uuerhen*."

### Referéncias
Micvé

Lo **Micvé** es un banh ritual utilizat per l'ablucion necessària als rites de puretat dins lo judaïsme.

Practicat dins un bacin d'aiga o banhadoira  qu'una persona i se pòsca immergir entièrament. Las règlas que regisson los *mikvaot* son complèxas e son definidas dins lo tractat omonim de la *Michnà*. L'aiga (o al mens la primièra quantitat versada dins la cistèrna) non pòt èsser vojada, en consequéncia las aigas de pluèja son generalament las mai utliziadas per inicalizar lo Micvé.

Pòt èsser utilzat, tant pels òmes coma per las dònas. Al jorn d'uèi sonque las dònas an conservada l'obligacion d'utilizar lo Micvé d'un biais ritual sèt jorns aprèp la culminacion de cada cicle menstrual. Qualques òmes an conservat la costuma d'anar al Micvé pas que la velha de Yom Kippur o Jorn del Perdon, mentre que los josieus hassidics lo practican cada jorn.

## Ligams extèrnes
*https://web.archive.org/web/20080725083822/http://www.maimonide-institut.com/historique.html l'Institut Maimonides
*https://web.archive.org/web/20130117181823/http://lesruesdemontpellier.pagesperso-orange.fr/mikve/mikve.htm Un site sus las carrièras de Montpelhièr
Manuel Amador Guerrero

**Manuel Amador Guerrero** (1833 - 1909) mètge e òme politic foguèt president de Panamà entre 1904 e 1908.
José Domingo de Obaldía

**José Domingo de Obaldia Gallegos** (1845 -1910) òme politic foguèt President de Panamà entre 1908 e sa mòrt.
Region de Biobío

La **Region de Biobío** es una region administrativa de Chile. Son chapluòc es Concepción. A una superfícia de , amb una populacion totala de  abitants (2010) e una densitat de 55 ab./km².

## Organizacion




## Clima
Lo clima es mediterranèu.

## Vejatz tanben
### Ligams intèrnes
* Gran Concepción
* Chillán
* Los Ángeles
* Lebu

### Referéncias
* 

### Ligams extèrnes

* www.gorebiobio.cl {es}
Caunas de Conhac

right|250px
Las **[[cauna]]s de Conhac** se tròban dins la comuna de Pairinhac, prèp de Gordon, en Carcin, dins lo departament d'Òlt.

Lo site se compausa de doas caunas distant d'aperaquí 200 m: 
* La primièra embarra un grand nombre de concrecions, que mantuna fina fistulosa.
* La segonda es una cauna ondrada del Paleolitic.

## Istoric
Foguèron descobèrtas en 1952. Serviguèron de decòr a una scèna finala de la pellicula cinematografica del niçard Jòrgi Lautner  filmada en 1972 e sortida lo 25 de genièr de 1973.

## Art parietal
La cauna ondrada de Conhac embarra un grand nombre de pintura preïstoricas del Paleolitic Superior.

Las figuracions comprenon de cèrvis megalocèros, de boquetins, de mamots en mai de diferentas figuracions umanas esquematicas, que doas interpretadas coma d', qu'òm pòt trobar al Puèg Mèrle tanben.

Lo carbon utilizat per d'unes dessenhs se poguèt datar pel metòde del carbòni 14; se destrian doas fasas: 
* la primièra, d'aperaquí  abans lo present (Gravetian), correspond a las figuracions animalas;
* la segonda, d'aperaquí  abans lo present (Magdalenian) correspond a las pontuacions.

Lo musèu del Puèg Mèrle n'ofrís una analisi de las òbras preïstòricas.

## Nòtas e referéncias
Joachim Gauck

**Joachim Gauck** (nascut en 1940) es un ancian pastor e òme politic alemand. Lo 18 de març de 2012 foguèt elegit per l'assemblada federala coma lo 11 president federal d'Alemanha. Es lo primièr president independent dempuèi la Segonda Guèrra Mondiala. 

## Pastor a la Republica Democratica Alemanda
Desvolopèt un ròtle important en la reunificacion alemanda de 1990. Del 1982 al 1990 condusiguèt la glèisa regionala a Rostock. Durant los moments finales de la Republica Democratica Alemanda (RDA) foguèt un membre important del *Neues Forum*, un movement civic e partit pro-democrata. En las primièras e unicas eleccions liuras de la RDA foguèt elegit membre de la Cambra del Pòble (*Volkskammer*). Venguèt alavetz president del comitat especial de l'inspeccion en la dissolucion del ministèri de la Stasi, la polícia secrèta de l'estat comunista.
Bordeaux

**Bordeaux** qu'ei un toponim francés:
* Bordeaux, anciana comuna de Normandia
* Bordeaux e Saint Clair comuna de Normandia (fusion de Bordeaux e Saint Clair)
* Bordeaux de Gâtinais, comuna d'Orleanés.

Es tanben lo nom francés de Bordèu.
Murs

**Murs** pòt èsser:

* Murs, una comuna occitana de 

E tanben:

* Murs, una comuna francesa d'
* Una anciana comuna francesa actualament a Murs-et-Gélignieux
Parnac

**Parnac** es un toponim occitan:
* Parnac, comuna de Carcin (departement d'Òlt)
* Parnac, comuna de Lemosin (departament d'Endre)
Saint-Gilles

**Saint-Gilles** pòt essèr:
* Saint-Gilles, una comuna d'
* Saint-Gilles, una comuna de la 
* Saint-Gilles, una comuna de la
Arpheuilles (Endre)

**Arpheuilles** es una comuna francesa administrada per lo departament d'Endre de la region dau Centre.

## Geografia

### Comunas vesinas

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben

## Liams externes

## Nòtas e referéncias
Anché (Indre e Léger)

**Anché ** es una comuna francesa administrada per lo departament d'Indre e Léger de la region dau Centre e Vau de Léger.
.
## Geografia

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Beauvilliers

**Beauvilliers** pòt essèr:
* Beauvilliers, una comuna d'
* Beauvillers, una comuna de 
* Beauvilliers, una comuna d'
Palha

thumb|right|Àbets de palha.
La **palha** es la camba seca de las cerealas (blat, civada, segal, òrdi, ris, eca), segadas e daissadas sul camp per la segaira, après que los grans ne'n foguèsson desseparats. La partida de la tija, de pichona nautor, que demòra plantada es lo cluèg.

## Recòlta
Pendent la sèga, se regla la nautor de la barra de copa de la segaira, per recoltar mai o mens de palha. Après, cal passar amb una maquina que permet de fabricar las balòfras, en bala o en rotlèus, que son puèi transportadas per èsser aparada del mal temps.

## Utilizacions
thumb|Cavals manjant de palha.
thumb|palhats.
thumb|Briquetas combustiblas de palha.
thumb|paret de palhabard en Dordonha

Quand es segada, la palha pòt aver mai d'una utilizacion:
* palhats pels cavals, bovids e ovids, e formar atal la basa del fems ;
* aliment del bestial, de valor nutritiva mejancièra sonque pels romiaires, sols animals d'abaliment capables de digerir la cellulòsa, mercé a l'activitat microbianade la pança. Per la far mai manjativa e per melhorar sa valor nutritiva, se pòt apondre de produchs (urèa, melassa…). Es un produch util en cas de carestiá, subretot pendent los periòdes de secada qu'agòta la produccion de pastura dins las zonas d'abaliment mas un bovin noirit *sonque* de palha lèu magririá;
* proteccion del sòl, jos biais de palhatge amb l'emplec per d'autres materials, coma la rusca de pin, e quitament pelliculas de matèria plastic… ;
* font d'energia, dirèctament coma combustible (tornant 6 a 7 còps mai d'energia que demanda sa fabricacion), o aprèp transformacions donant de carburants de melhora qualitat: biogàs per fermentacion, carbon vegetal per pirolisi o (a l'estudi) etanòl ;
* material de bastit, amb las fibras, longas o chapladas dins las tecnicas del palhabard, de fabricacion de bricas o de bardís;
* isolant termic. Existís de tecnicas de construccion d'ostals en balas de palha
* la palha, rica en cellulòsa, pòt servir de matèria primièra per la fabricacion de papièr (subretot la palha de ris) ;
* fòrça usatges en banastariá (capèl de palha…), marqueteriá de palha, en empalhatge…

Pòt tanben èsser enterrada, çò qu'evita las operacions de recòlta e de transpòrt, fòrça caras, subretot dins las regions cerealièras sens abaliment e permet d'apondre al sòl una quantitat importanta de matèria organica, e l'enriquir.

Dins qualques cases, es brutlada en pè.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben
Carbon de lenha

Lo **carbon de lenha** es un material combustible solide, fragil e porós amb un naut contengut en carbòni (aproximativament 80%). Se produtz per caufament de lenha e d'autres residús vegetals, a de temperaturas que varian entre 400 e , en abséncia d'aire.

Lo poder calorific del carbon vegetal varia entre  e , e es fòrça superior a aquel de la fusta, que varia entre  e .

## Istòria
Lo carbon vegetal foguèt utilizat coma combustible dempuèi de temps antics dins de carbonièras, mas la produccion descresquèt remplaçada per l'utilizacion del gas natural, de l'electricitat e del petròli, perque èran de produccions mai economica. Actualament lo carbon vegetal es d'usatge pauc abitual coma font de poder calorific domestic e la produccion dins las carbonièras es una apròcha mai etnografica que productiva.
Pirolisi

La **Pirolisi** es la decomposicion o termolisi d'un compausat organic per la calor per obtenir d'autres produchs (gas e matèrias) que teniá pas abans. L'operacion se realiza en l'abséncia d'oxigèn o en atmosfèra paura en oxigèn per evitar l'oxidacion e la combustion (L’operacion doncas produtz pas de flama). S'agís del primièr pas cap a la transformacion termica aprèp la desidratacion.

Permet generalament d'obtenir un solide carbonat, una òli e un gas. Comença a un nivèl de temperatura gaireben bassa (a partir de ) e continua fins a . Segon la temperatura, la proporcion dels tres compausats resultants es differencial.

Un exemple de pirolisi es una mena de reciclatge de la ròdas usadas. Dins aquel cas la pirolisi es la degradacion del cauchó. 

## Pirolisi anidrica

La pirolisi es normalament anidrica (sens aiga).

Aquel fenomèn se passa normalament quand un compausat organic solide se calfa sufisentament o se fa la combustion d'un solid compacte, coma la fusta e las flamas del fuòc de fusta dins aquel cas son lo resultat de combustion dels gases expulsats per pirolisi, mas pas de la combustion de la fusta d'esperela. 

Un usatge industrial ancian de la pirolisi anidrica es la produccion del carbon vegetal mejans la pirolisi de la fusta. Mai recentament la pirolisi s'utilizèt a escala massiva per tornar lo carbon en carbon de còc per la metallurgia, subretot per la fabricacion de l'acièr.

Dins fòrça aplicacions industrialas aquel processus se realiza jos pression e a temperaturas superoras a . La pirolisi anidrica tanben se pòt realizar per produire un combustible liquid semblent al gasòli a partir de biomassa solida o plastics. La tecnica mai comuna se fa dins de temps de d'esposicion fòça basses (
Hemna Mòrta

Era **Hemna Mòrta** qu'ei un gorg naturau era pregondor deth quau ei de . Que's tròba en massís d'Arbast, ena comuna de Herran, en Comenge e en departament dera Hauta Garona. Qu'ei format d'ua succession de putz.

## Era descobèrta (1940 o 1943)
Qu'estèc descobèrt per Marcèu Lobens pendent era Dusau Guèrra Mondiau, aconselhat per Norbèrt Casteret. En 1943, Marcèu Lobens, Josèp del Telh e Norbèrt Casteret qu'atenhen . Mès era exploracion s'arrestèc pera guèrra.

## Eras granas expedicions
En 1946 e 1947, damb era Federacion francesa d'espeleologia, Marcèu Lobens que tornèc préner era exploracion deth gorg en companhia de Félix Trombe, Edouard Dresco, Marcel Ichac, eth doctor Clamagirand, er abat Dionís Catalan, Raymond Gaché, Jacques Ertaud, Jean Susse, Norbèrt Casteret, Josèp del Telh, Henri-Pierre Guérin e eth concors tecnic dera armada.

Marcèu Lobens qu'arribèc ath hons deth horat a , en tot estar alavetz eth mès pregon de França.

Aquera expedicion, d'ua amplor rara ara epòca, que dauric eth món dera espeleologia ath gran public.

Present ara expedicion de 1947, Marcel Ichac que realizèc eth prumèr film d'espeleologia qui relata  era exploracion d'un horat alavetz desconegut. Eths imatges que van enquiath campament installat a .
Çarvèira

vinheta|''Pòrta de Bisa'' situada a l'entrada nòrd-oest dau vialatge.
**Çarvèira**  (*Cèrviére*  en arpitan e *Cervières* en francés) es una comuna occitana situada dins le departament de Léger e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups

## Geografia

## Toponimia
Las atestacions ancianas son *Usque Cerveriam* en 1173, *Mandamentum Cervarii* en 1180, *Capella de Cerveiri* en 1225, *Castrum Cerverie* en 1290, *Apud Serveriam* en 1291, *La chastelenie de Cervere* en 1292, *El mandement de Cerveri* entre 1260 e 1317, *Versus Scerveriam* en 1311, *versus Cerveriam* en 1395, *Ecclesia Beate Fidis Virginis Cerverie* en 1402, *apud Cerveriam* en 1429, *Cerviere* au siecle XVI, *Servieres* en 1614, *Cervières* au siecle XVIII sus la mapa de Cassini e *Cervières-la-Montagne* a la Revolucion, an II.
## Istòria

[vinheta|La viala e le chastèl de Çarvèira au [sègle XV.]]
## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
* Maison daus Grenadièras


Cervieres eglise int.JPG|Interior de la glèisa.
Audotorium - Cervières.jpg|Façada de l'auditòri.
Croix - Cervières.jpg|
Megalithe Cervieres.jpg|


## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Colombeir

**Colombeir** (*Colombiér* en arpitan e *Colombier* en francés) es una comuna occitana administrada per lo departament de Léger de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.

## Geografia
Situat a  del departament d'Ardecha e a  de Sant Estève, lo borg, pron enauçat en altitud (prèp de  sus las nautors maximalas), mòstra un mirador sus la Val de Ròse.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Montbrison (Léger)

**Montbrison** [mɔ̃bʁəˈzu] (*Montbréson* en francoprovençal) es una comuna arpitana dau Forés situada dins lo departament de Léger e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.

Montbrison, ciutat istorica mencionada tre la fin dau sègle XI, es considerat coma la capitala istorica de Forés e succediguèt a Feurs (*Forum segusiavorum*) qu'es senhalat tre lo començament de nòstra èra. D'aquel passat prestigiós, la ciutat consèrva un patrimòni important, coma la collegiala Nòstra-Dòna-d’Esperança.

Montbrison es, amb Roanne, una de las doas sosprefecturas del departament de Léger. Fusionèt amb Moingt en 1973.
## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Estivalelhas

**Estivalelhas**  (*Ètievarèlyes*  en arpitan e *Estivareilles* en francés) es una comuna occitana administrada per lo departament de Léger de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.

En arpitan, Los abitants dau vilatge son apelats *le mondo de vers Ètievarèlyes* .

## Geografia

## Toponimia
Dau latin **aestīvallĭcula*, valeta d’estiva.

Las atestacions ancianas son *Vicarius d'Estivallelliis* en 1100, *In Aniciensi parrochia, ecclesia de Estivalis* en 1153, *Prioratus d'Estivaleles* en 1226, *Prioratus de Estivarelles* en 1250, *Parrochia de Stivaleilles* en 1258, *Parrochia Destivaleylas* en 1259, *Lambertus prior d'Estivaleilles* en 1262, *Prior d'Estivaleylles* e *Prior Destivaylleles* en 1287, *Prioratus d'Estivalliles* e *Villa d'Estivalilles* en 1295, *Prioratus d'Estivalleriis* e *Prioratus de Estivarilliis* en 1317, *Ecclesia de Estivalelhiis* en 1347, *Locus Destivallis* en 1348, *Locus de Estivallellis* en 1362, *Ecclesia Destivalihes* en 1372, *Ecclesia Destivalihz* en 1372, *Estivalhilz* en 1375, *Locus d'Estivalailhes* en 1379, *Locus Destivalilhes* en 1388, *Apud Estivalhilhes* en 1391, *Ecclesia Sancti Petri d'Estivallelhes* en 1393, *Prioratus Destivaleilhes* au siecle XIV, *Locus de Estivaleliis* e *Locus de Estivalelhes* en 1416, *Estivalhelhes* en 1417, *Parrochia Destivaleheles Aniciensis diocesis* en 1428, *Parrochia Estivalheles* en 1441, *Estivalleilhes* en 1441, *Locus Destivalles* en 1446, *Parrochia Stivalhies* en 1476, *Locus Destivalhies* en 1476, *Ecclesia d'Estivalhes* en 1498, *Apud Stivaleilles* e *Apud Estivaleilles* en 1502, *Estivaleilhes* en 1553, *Estivareilles* en 1674, *Estivareille* en 1682 e *Estivareilles* au siecle XVIII sus la mapa de Cassini.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Ca Mau

Ca Mau (en vietnamian *Thành phố Cà Mau*) es la vila de la provincia de Ca Mau, Vietnam. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2009. Sa superfícia totala es 250&nbsp;km².

thumb|300px|left|Ca Mau.
Huang Taiji

thumb|right|Retrach de Huang Taiji.

**Huang Taiji** (1592-1643) foguèt lo successor de Nurhachi a la tèsta de la dinastia Qing de 1626 a 1643. Renfòrçant l'òbra de son paire, contunièt de combatre lei Ming que foguèron rebutats vèrs lo sud de China.
Yuan Chonghuan

thumb|right|Retrach de Yuan Chonghuan.

**Yuan Chonghuan** (1584-1630) foguèt un generau chinés de l'EMpèri Ming. Participèt au començament de la guèrra còntra la rebellion Ming a partir de 1622. Entre 1623 e 1625, sota leis òrdres de Sun Chengzong, s'ocupèt de fortificar la vila de Ningyuan onte resistiguèt a una ofensiva dei Manchós de Nurhachi en 1626. Vengut Governador de Liaodong après sa victòria, capitèt de replegar lei fòrças manchós mandant un plan per reconquistar lo nòrd dau país en cinc ans. Pasmens, a partir de 1629, lei Manchós cambièron d'estrategia e assaièron de prendre Pequin per sospresa en 1630. Yuan capitèt de replegar aquela ofensiva davant la vila en 1630 mai foguèt fòrça criticat e executat per traïson après un complòt preparat per la Cort e l'Emperaire. Sa mòrt marquèt lo començament de l'afondrament definitiu dau poder de la dinastia Ming.
Li Zicheng

**Li Zicheng** (1606-1645) foguèt un païsan chinés que venguèt lo cap d'una revòuta granda au començament deis annadas 1630. En 1644, capitèt de prendre Pequin e de metre fin a la dinastia Ming que lo darrier emperaire se suicidiguèt. Li Zicheng se proclamèt alora emperaire mai deguèt rapidament quitar la capitala en fàcia de l'avançada de l'armada Qing que prenguèt a son torn la capitala en junh de 1644. Foguèt tuat dins lo corrent de l'annada 1645.
Carlos Antonio Mendoza

**Carlos Antonio Mendoza Soto** (1856-1916) avocat, jornalista e òme politic foguèt President de Panamà entre lo 1 de març e lo 1 d'octobre de 1910.

## Referéncias
Augusto Samuel Boyd

**Augusto Samuel Boyd Briceño** (1879-1957) mètge e òme politic, foguèt president de Panamà entre 1939 e 1940.

## Referéncias
Nurhachi

[thumb|right|Retrach de [Nurhachi.]]

**Nurhaci** (1559-1626) foguèt lo fondator de la dinastia imperiala chinesa dei Qing. Inicialament cap d'una tribú dau pòble dei Jurchens, capitèt d'unificar la màger part de sei tribús per formar un estat novèu. Inicialament vassau de l'Empèri chinés Ming, rebutèt aquela dominacion en 1618 e attaquèt lo nòrd de China. Moriguèt en 1626 après una revirada sètge de Liaoning e son fiu Huang Taiji li succediguèt.
Ciutadanetat mondiala

[thumb|[Drapèu que simboliza la Ciutadaniá mondiala]]

Un **[[ciutadan]] del [[mond]]** (o cosmopolita) es, en un sens, una persona que desira transcendir la division geopolitica inerenta a las ciutadaniás nacionalas dels diferents estats e païses sobeirans. Es un concèpte similar a lo d'internacionalisme, congreat al sègle XIX, e mai se la significacion actuala de l'internacionalisme s'es alonhada de sa definicion primitiva.

## Istòria e Filosofia
Los primièrs a s'identificar coma **ciutadans del mond** foguèron los filosòfs estoïcs. Fargèron lo tèrme de *cosmopolis* o de **ciutat universala**, que lo mot **cosmopolita** ne foguèt derivat. L'estoïcisme foguèt una filosofia importanta dins l'empèri roman, que preteniá crear aquela mena de *cosmopolis*.

Lo cosmpolitisme pren son rasic de la presa de consciéncia de l'unitat prigonda de l'espècia umana. Per un cosmopolita, al delai de las diferéncias nacionalas, etnicas o culturalas, existisson tota una tièra de traches comuns a l'espècia umana que fan que los èssers umans sián totes parièrs en dreches e en dignitat. L'actitud del cosmopolita es a l'encòp lo respièch e l'interès per totas las culturas, e lo condemnament de las violacions dels dreches de la persona que vòlgan justificar pel motiu de la diferéncia culturala.

La traduccion politica del cosmopolitisme es mai complicada. I a d'unes cosmopolitas que, per principi, considèran lo cosmopolitisme coma incompatible amb quala mena de nacionalisme o de patriotisme que siá. D'autres, çaquela, considèran que çò que s'opausa per principi al cosmopolitisme es pas lo nacionalisme d'esperel, mas lo chovinisme o lo nacionalisme basat sus l'idèa la raça. Totes los cosmopolitas son d'acòrdi, per contra, qu'existisson de critèris de justícia que cal garantir a qual èsser uman que siá independentament de la nacionalitat sieuna. Es tanben comuna entre los que se considèran ciutadans del mond la reivindicacion d'una mena d'estructura politica internacionala que afronte los desfises que los ciutadans de totas las nacions an en comun coma abitants de la meteissa planeta e coma membres de la meteissa espècia. En aquel sens, lo cosmopolitisme afirma que la sobeiranetat dels estats es pas inviolable e que pòt èsser revocada per la comunitat internacionala dins lo cas de violacions grèvas del Dreches de l'Òme per part de l'Estat.

## Font
Puyi

**Puyi** que ho lo darrier emperaire de China (dinasticament lo son nom qu'èra **Emperaire Xuantong**). Qu'èra gessit de la dinastia manchó deus Qing e que pugè suu tròn mainatge a l'edat de 3 ans e qu'èra enqüèra enfant quan, per'mor de l'instauracion de la Republica de China, e ho obligat a abdicar ua purmèra vegada, en tot estant au còp autorizat e obligat a demorar dens ua partida de la Ciutat Vedada. Son poder que ho ua estona restaurat peu generau leiau Zhang Xun mes shens s'i escàder fin finala. Puyi que tanben coroat emperaire de Manchokuò per Japon entà legitimar la creacion d'aqueth estat de façada contrarotlat peus japonés. Après la des·hèita japonesa, que ho arrestat peus sovietics puish atornat a las autoritats de la joena Republica Populara de China. Mandat per Mao Zedong dens un camp de "reeducacion" que ho liberat peu medish Mao, e que s'integrè dens la societat comunista, en purmer com jardinier puish bibliotecari.
Seria A

La **Seria A** es lo nivèu pus aut dau campionat de fòtbol italian. Foguèt creat en 1898 e venguèt professionau durant l'edicion 1929-1930.
FC Istres

Lo **FC Istres** es un club de fòtbol francés basat dins la vila d'Istre que foguèt creat en 1920.

## Liames extèrnes

* Site oficiau
AC Arles-Avignon

L**'AC Arles-Avignon** (en francés *Athlétic Club Arles-Avignon*) es un club de fòtbol francés basat dins la vila d'Arle que foguèt creat en 1912.
Arquidiocèsis de Concepción

La **Arquidiocèsis de Concepción** (*[[Latin|la]]*: *Archidioecesis Sanctissimae Conceptionis*, *[[Espanhòu|es]]*: *Arquidiócesis de Concepción*) es una arquidiocèsis de Chile amb chapluòc en Concepción. Foguèt fondada en 1563 cómo diocèsis e en 1939 càmbia a arquidiocèsis. La jurisdiccion territoriala abasta una superfícia de , amb una populacion totala de  abitants (2002).

## Diocèsis
* Chillán, Los Ángeles, Temuco, Villarrica, Valdivia.

## Vejatz tanben
### Ligams intèrnes
* Lista de diocèsis de Chile
* Concepción

### Referéncias
* 

### Ligams extèrnes
* Arquidiocèsis de Concepción {es}
* Catholic-Hierarchy {en}
Pere Verdaguer

**Pere Verdaguer i Juanola**, nascut a Banyoles, lo 9 d'abril de 1929 e mòrt a Perpinhan lo 1 de febrièr de 2017, es un dels autors de lenga catalana dels mai prolifics de Rosselhon. 

Arribèt en Rosselhon en 1939. Faguèt sos estudis a Perpinhan puèi a Montpelhièr. Ensenhèt al licèu abans de dintrar a l'Universitat de Perpinhan, onte ensenhava la lenga e la litteratura catalanas fins a la retirada en 1994.
Fondèt lo *Grup Rossellonès d’Estudis Catalans* en 1960, puèi l*'[[Universitat Catalana d’Estiu]]* a Prada de Conflent en 1969. 

Escriguèt de romans de sciéncia-ficcion, de contes, de teatre. Traduguèt lo roman de Mercè Rodoreda *La plaça del diamant* en 1971.
Recebèt la Creu de Sant Jordi de la Generalitat de Catalonha (1983) e lo premi Carles Rahola en 1992.

## Òbras
Dialectologia:
* *El català al Rosselló: occitanismes, gal·licismes,rossellonismes* (1974) 
* *Diccionari del rossellonès*. Perpinhan: Editions Trabucaire (2002)

Literatura:
* *Poesia rossellonesa del segle XX* (1968)
* *Fabulistes rossellonesos* (1973)
* *Lectures escollides rosselloneses* (1979)
* *Histoire de la littérature catalane* (1981)

Sciéncia-fiction :
* *El cronomòbil* (1966)
* *El mirall de protozous* (1969)
* *La vedellada de Míster Bigmoney* (1975)
* *Nadina bis* (1982)
* *L'altra ribera* (1983)
* *Àxon* (1985)
* *Arc de Sant Martí* (1992)

Novèlas:
* *Les lletres de l'oncle Enric i els missatges de l'extraterrestre*(1978)
* *Cartes a la Roser* (1982)
* *La història del pollastre que ponia* (1983)
* *Quaranta-sis quilos d'aigua* (1983)
* *La dent de coral* (1985)
* *La gosseta de Sírius* (1986)

Divers:
* *Catalunya francesa* (1969)
* *El Rosselló avui* (1969)
* *Cours de langue catalane* (1974)
* *Defensa del Rosselló català* (1974)
* *Le catalan et le français comparés* (1976)
* *Abrégé de grammaire catalane* (1976)
* *Entre llengua i literatura* (1993)
* *Diccionari de renecs i paraulotes* Editions Trabucaire(1999)
* *Caram això me mira!* (avec Joseph Ribas, 2004)
* *De la cultura a la política* Editions Trabucaire (1995)

## Nòtas e referéncias
Prosper Mérimée

**Prosper Mérimée** (París, 28 de setembre de 1803 – Canas, 23 de setembre de 1870), autor, istorian e arqueològ francés. Sa novèla Carmen es basada sul celèbre opèra Carmen. 

## Biografia
Estudièt lo Drech e de lengas: grèc, arabi, anglés e rus. Foguèt un dels primièrs traductors de nombroses libres de lengua russa en francés. Mérimée li agradava lo misticisme, l'istòria e l'ocultisme. Foguèt influenciat per las istòrias de ficcion popularizadas per Sir Walter Scott e per la crudeltat e los dramas psicologics d'Aleksandr Pushkin. 

Sovent las istòrias que conta son plenas de mistèri e se passan fòra de França; Espanha e Russia son sas fonts d'inspiracion. Viatjèt en fòrça ocasions en Espanha, que daissèt de testimònis escriches dins d'articles de costumas e cartes e s'i faguèt amics e i tenguèt amants. 

En 1830 encontrèt en Espanha la comtessa Eugenia de Montijo amb que entretenguèt una granda amistat. Quand la filha d'aquela venguèt en 1853 l'emperadora Eugenia de França amb son maridatge amb Napoleon III, arribèt a èsser nomenat senador. 

En 1834 succediguèt a Ludovic Vitet coma inspector general dels monuments istorics. Conservèt aquel emplec fins a 1860, e per aquel exercici viatjèt fòrça en França e a l'estrangièr. 

En 1844 foguèt nomenat membre de l'Acadèmia francesa.

## Òbras
* *Cromwell* (1822).
* *Le Théâtre de Clara Gazul* (1825)
* *La Guzla* (1827)
* *La Jacquerie* (1828)
* *Chronique du règne de Charles IX* (1829)
* *Mateo Falcone* (1829)
* *Mosaïque* (1833)
* *Notes de voyages* (1835-40).
* *La Vénus d'Ille* (1837)
* *Colomba* (1840)
* *[[Carmen (Prosper Mérimée)|Carmen]]* (1845)
* *Lokis* (1869)
* *Le chambre bleue* (1872)
* *Lettres à une inconnue* (1874)
Les Amidonièrs

Les **Amidonièrs** es un quartièr de la vila de Tolosa. Se situa al nòrd-oest de la vila, entre Garona e le canal de Brienne, del Bazacle al Pòrt de l'embocadura.
Jos la municipalitat actuala fa partit del grand sector Tolosa Centre.

## Istòria del quartièr
thumb|La manufactura dels tabats
Le nom del quartièr ven de *amidonièrs*, "fabricants de farina obtenguda sens l'ajuda d'una mòla". Les comunals de la riba dreita del Canalet (camin d'aiga que joniá le Bazacle al pòrt de l'Embocadura) foguèron balhats pels capítols a de fabricants d'amidon. 

Aquela industrializacion, contunhada mès tard per la granda manufactura dels tabats provoquèc l'urbanizacion del quartièr.
La populacion dels Amidonièrs èra alara paura, èra escarrassat le **quartièr del chagrin**. 

### Ligams extèrnes

Associacion de Quartièr: http://amidonniers.free.fr/

## Nòtas e referéncias
Glaçon

Un **glaçon** es generalament un pichon cube de glaç. Los glaçons son subretot utilizats per refregir las bevendas.

## Istòria

Lo primièr bac de glaçon comercializat, foguèt brevetat en 1932 e produch per la *General Appliances Mfg. Company*.

## Fabricacion

Los glaçons *domestics* se realizan en plaçant un bac de glaçons dins un congelador. Jos l’accion del freg l'aiga se gèla dins lo bac, alara sufís de desmotlar los glaçons.

Existís uèi de maquinas estudiadas especificament per produire de glaçons. Son sobretot utilizadas dins las aplicacions industrialas e dins los bars e restaurants.  Lo procediment de fabricacion de glaçons, en apondent successivament de jaças primas de glaç, los fa translucids, çò que dona una mena mai estetica que los glaçons fabricats de biais classic.

## Principes fisics dintrant dins la fonda d'un glaçon

### Principi d'Arquimèdes

Es aisit de verificar que la fonda d'un troç de glaç pura banhant dins l'aiga pura se produís sens cambi del nivel de l'aiga. Lo volum de glaç immergit correspond en efècte al volum d'aiga liquid necessari per egalar lo pes del glaçon. En fondant, lo glaçon produís (per conservacion de la massa) exactament aquel volum d'aiga, que « comola lo trauc daissat per la desaparicion de la glaç solida ». Lo nivèl d'aiga demòra lo meteis. Sus l'imatge çai-tocant, lo volum delimitat en puntejat es, dins lo got d'esquèrra, lo volum de glaç immergida, e dins lo got de drecha, lo volum d'aiga liquid produtz per la fonda del glaçon.

Se pòt tanben far lo calcul seguent: se consideram, per exemple, un glaçon de  e de massa volumica  (que conten doncas 0,917 g d'aiga), lo volum immergit será de  (coma per un iceberg, la majora partida es jos l'aiga). Quand lo glaçon será fondut, aqueles  d'aiga que seran alara d'una massa volumica de  occupèron exactament lo volum qu'occupava la partida immergida del glaçon.

Lo *[[principi d'Arquimèdes]]* es la fòrça particulara que subís un còs banhat en tot o en partida dins un fluid (liquid o gas) somés a un camp de gravitat. Aquela fòrça ven de l'aumentacion de la pression del fluid amb la prigondor (efècte de la gravitat sul fluid) la pression essent mai fòrta sus la partida inferiora d'un objècte immergit que sus sa partida superieura, ne resulta une butada globalament verticala orientada cap al naut. Es a partir d'aquela butada que definssem la flotabilitat d'un còs.

## Gost
De consomators, que volon l'efècte refregerent del glaçon sus lor bevenda, aman pas que'n fondant los glaçons gastan lo gost d'aquela, per dilucion. Exitís alara d'autres tipes de glaçons:

*Los glaçons de plastic contenent una matèria refregerenta, permetent de conciliar lo desir de refregement de la bevenda sens la dilution d'aquel.

*Los Glaçons de pèira esteatita qu'an la proprietat de servar lo freg e de lo tornar sens cap de dilucion d'aiga.