open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bamberg

**Bamberg** (prononciacion alemanda : [ˈbambɛɐ̯k]) es una vila del Land de Bavièra, en Alemanha, situada en Nauta Francònia sul flume Regnitz prèp de son confluent ambe'l flume Main. Lo centre istoric de la vila es dins la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO e son orquèstra es sovent considerada coma una de las milhoras d'Alemanha. Sa populacion èra de 80 580  abitants en 2023.


Bamberg-Ausblick-22-Stadt-2006-gje.jpg
Bamberg-Neue Residenz-Rosengarten-32-Ausblick-2009-gje.jpg
Bamberg-Domplatz-Alte Hofhaltung-06-2013-gje.jpg
Bamberg-Alte Hofhaltung-04-2009-gje.jpg
Bamberg-Altes Rathaus-44-Obere Bruecke-2018-gje.jpg
Bamberg-Klein Venedig-34-2010-gje.jpg
Bamberg-Hinterer Bach-06-Nr1-3-2018-gje.jpg
Bamberg-Jakobsplatz-04-Nr4-2018-gje.jpg
Bamberg-Maternstr-04-2013-gje.jpg
Bamberg-Michelsberg-10-Nr2-Hebedanz-Palais-2018-gje.jpg
Supernòva

thumb|250px|Remasilhas de la supernòva de Kepler, coneguda tanben coma SN 1604

Una **supernòva** (prononciat ) es una explosion estelara que desliura un quantitat d'energia superiora a la d'una nòva. Correspond a la darrièra etapa de l'evolucion d'unas estelas (estelas binàrias, e estelas massisas). Durant aquesta etapa, la luminositat de l'estela pòt aumentar dins un factor de 108.

Les supernòvas dònan luòc a d'emissions de radiacions electromagneticas intensas que pòdon durar maites meses. Se caracterizan per una rapida aumentacion d'intensitat fins a aténher un pic, e aprés descreisson en luminositat d'un biais mai o mens suau fins a desaparéisser completament.
L'explosion de radiacions extemament luminosa, embandís fòrça material estellar a una velocitat de mai de 30000km/s (10% de la velocitat de la lutz), en provocar una onda de tust dins lo mitan interstellar a l'entorn. Aquela onda de tust espandís una granda quantitat de matèria jos forma de de gas e de posca nomenat un remanent de supernòva. Las Supernòvas constituisson d'importantas fonts galacticas potencialas d'ondas gravitacionalas. Una granda proporcion dels rais cosmics primaris ven de las supernòvas.

Las supernòvas pòdon èsser generadas de doas faiçons: siá per un subte realucatge de la fusion nucleara dins una estela degenerada; o per esboldrament gravitacional del còr d'una estela massisa. Dins lo primièr cas, una nana blanca degenerada pòt aver acomolat pro de material d'una estela sòrre, siá per acrecion, siá per fusion, per aumentacion la temperatura de  son còr, aviant l'ignicion de la fusion del carbòni, que provocarà la fusion nucleara, desorganizant completament l'estela. Dins segond cas, lo còr de l'estela massisa pòt subte subir un esboldrament gravitacional, desliurant una energia potenciala gravitacionala capable de crear una explosion de supernòva.
La darrièra supernòva fintada directament dins la Via Lactèa foguèt l'estela de Kepler de 1604 (SN 1604); fòra la Via Lactèa, los remanants de doas supernòvas pus recentas foguèron agachats dempuèi. Las observacions d'autras galaxias indican que las supernòvas apareisson en mejana aperaquí tres còps lo sègle dins la Via Lactèa. Las supernòvas tenon un ròtle significatiu en enrequesir lo mitan interstellar en elements quimics. En mai la propagacion de las ondas de tust eissidas de las explosions de supernòvas pòdon contribuir a la formacion d'estelas nòvas.

## Nòtas e referéncias
Brits

**Brits** es una vila d'Africa del Sud situada dins la província del Nòrd-Oèst, a l'oèst de Pretòria e a 65 km de Johannesburg. Comptava una populacion de 25.604 abitants en 2011.
Lüneburg

**Lüneburg** (oficialament en alemand: **Hansestadt Lüneburg**, en bas alemand **Lümborg** e ancianament en polab **Glain**) es una vila alemanda de Bassa Saxònia. Se tròba a aperaquí 45 km al sud-èst d'Amborg.
Herten

**Herten** es una vila alemanda de Ren del Nòrd-Westfàlia, situada dins l'arrondiment de Recklinghausen e lo districte de Münster. Comptava 61.001 abitants en 2012.
Claude Debussy

thumb|Claude Debussy
**Claude Debussy** (22 Agost 1862 – 25 Mars 1918) foguèt un musician francés de musica impressionista. Sas òbras importantas son Pelleas e Melisanda, La Mer, Treis Nocturns e fòrça peças per Piano.

## Òbras principalas

; **Òbras per piano**
* 1888-1889 : *[[Petite Suite (Debussy)|Petite Suite]]* per piano de 4 mans
* 1888-1891 :  *[[Arabesques (Debussy)|Arabesques]]*
* 1890-1905 :  *[[Suite bergamasque]]*
* 1903 : *[[Estampes (Debussy)|Estampes]]*
* 1904 : *[[Masques (Debussy)|Masques]]*
* 1904 :  *[[L'Isle joyeuse]]*
* 1904 :  *[[Images (Debussy)|Images - Livre I]]*
* 1906-1908 :  *[[Children's Corner]]*
* 1907 : *[[Images (Debussy)|Images - Livre II]]*
* 1909-1912 : *[[Préludes (Debussy)|Préludes]]*
* 1914-1915 :  *[[Épigraphes antiques|Six épigraphes antiques]]* per piano de 4 mans
* 1915 : *[[En blanc et noir]]* per 2 pianos de 4 mans
* 1915 : *[[Études de Debussy|Études]]*

; **Musica de cambra**
* 1893 : *[[Quatuor à cordes (Debussy)|Quatuor à cordes en sol mineur]]*
* 1913 : *[[Syrinx (Debussy)|Syrinx]]* per flaüta
* 1915 : *[[Sonate pour violoncelle et piano de Debussy|Sonate pour violoncelle et piano]]*
* 1915 : *[[Sonate pour flûte, alto et harpe]]*
* 1916-1917 : *[[Sonate pour violon et piano (Debussy)|Sonate pour violon et piano]]*

;** Òbras sinfonicas**
* 1892-1894 : *[[Prélude à l'après-midi d'un faune]]*
* 1897-1899 : *[[Nocturnes (Debussy)|Nocturnes]]*
* 1903-1905 : *[[La Mer (Debussy)|La Mer]]*
* 1905-1912 : *[[Images pour orchestre]]*

; **Musica de balet**
* 1912 : *[[Jeux (ballet)|Jeux]]*
* 1913 : *[[La Boîte à joujoux]]*

; **Òbras liricas**
*  1884 : *[[L'Enfant prodigue (cantate)|L'Enfant prodigue]]*. Cantata sacrada sus un libret de Édouard Guinand.
*  1888 : *La Damoiselle élue : 'La damoiselle élue s’appuyait Sur la barrière dur du Ciel' *. Cantata sus un libret de Dante Gabriel Rossetti (orquestrada en 1902)
*  1893-1902 : *[[Pelléas et Mélisande (opéra)|Pelléas et Mélisande]]*, drama liric en cinq actes sus un libret de Maurice Maeterlinck
*  1908-1916 : *[[La Chute de la maison Usher (Debussy)|La Chute de la maison Usher]]* e *[[Le Diable dans le beffroi]]*, dos opèras (inacabats) en un acte, d'après Edgar Allan Poe traduit per Charles Baudelaire
*  1911 :  *[[Le Martyre de saint Sébastien]]*, mistèra en cinq actes sus un libret de Gabriele D'Annunzio

; **Melodias**
* 1888 : *[[Ariettes oubliées]]* d’après Verlaine
* 1887-1889 : *[[Cinq poèmes de Charles Baudelaire]]*
* 1891 : *[[Fêtes galantes (Debussy)|Fêtes galantes]]* (primièr recuelh) d’après Verlaine
* 1891 : *Trois mélodies* d’après Verlaine
* 1897-1899 : *[[Trois chansons de Bilitis (Debussy)|Trois chansons de Bilitis]]* d’après Pierre Louÿs
* 1904 : *[[Fêtes galantes (Debussy)|Fêtes galantes]]* (second recueil) d’après Verlaine
* 1904 : *Trois chansons de France* d'après Charles d'Orléans et Tristan L'Hermite
* 1909 : *Trois chansons de [[Charles Ier d'Orléans|Charles d'Orléans]]*
* 1904-1910 : *[[Le Promenoir des deux amants]]* d'après Tristan L'Hermite
* 1910-1911 : *[[Trois ballades de François Villon]]*
* 1913 : *[[Trois poèmes de Stéphane Mallarmé]]*
Manfred von Richthofen

**Manfred Albrecht ''Freiherr'' von Richthofen** (Breslau, Empèri Alemand, 2 de mai de 1892 - Cresta de Morlancourt, prèp de Vaux-sur-Somme, França, 21 d'abril de 1918) foguèt un aviator de combat alemand de la Luftstreitkräfte (armada de l'aire de l'Empèri alemand. Es considerat coma l'as dels ases de la Primièra Guèrra Mondiala, essent oficialament acreditat de 80 victòrias.
Lempira (moneda)

[thumb|right|300pxx|Bilhet d’un lempira amb lo cacic [Lempira]]

Lo **lempira** o **lempira onduren** (L.) es la moneda nacionala d’Onduras. Pòrta lo nom del cacic Lempira que luchava contra l’invasion coloniala. Remplacèt lo peso onduren en 1931.

Lo còde ISO 4217 del lempira es **HNL**. Lo simbòl usual es **L.** escrich abans la valor ("L 2" per "dos lempiras"). Es devesit en 100 centavos de lempira.
Anthony Sweijs

**Anthony Ahasuerus Hendrik Sweijs** (Amsterdam, 18 de julh de 1852 – Rotterdam, 30 de setembre de 1937) foguèt un tiraire de competicion neerlandés. Participèt a la competicion de tir als Jòcs Olimpics d'Estiu a París ont ganèt una medalha de bronze amb l'equipa nacionala neerlandesa de tir.
Marcel Doret

thumb|250px|Doret davant son Dewoitine D.1, del temps de la Tresena Fèsta aeriana de Vincennes, los 23 e 24 de mai de 1926
**Louis Marcel Germain Doret**, mai conegut coma **Marcel Doret** (París, 3 de mai de 1896 – Vernet, 31 d'agost de 1955) foguèt un aviador e pilòt d'ensag francés.
Adrar des Ifoghas

alt=Adrar des Ifoghas qu'ei ua cadia montanosa plaçada en Mali.|thumb|'''Adrar des Ifoghas ei ua cadia montanhosa plaçada en Mali.'''
Er **Adrar des Ifoghas** (tamben **Adrar des Iforas**) ei ua cadia de montanhes ena region de Kidal, en Mali, e artenh 250.000 quilometres carrats.

Er airau a coma caracteristiques es vals ombrenques e amples e i a plan de monts de blòcs de barena creulats. Es vals d'aguesta cadia se daurissen entàrath planèr de Tamesna, en er èst , entàth fossat de Telemsi en er oèst e entàra vath d'Azaouak en eth sud atau coma entàra Tanezrouft en eth nòrd. Es viles dera zona includissen Kidal, Aguel'hor, Boghassa, Essouk e Tesselit.

Er Adras des Ifoghas ei conegut en eth lòc coma *Adagh* . Er *Adrar* qu'ei era paraula berbèr entàs montanhes mentre que *Ifogha* ei eth nom d'un clan aristocratic toareg, "Kel Ifoghas", qu'an dominat era region pendent generacions.

Er airau ei ric en traçes arqueologiques, particularments pintrures enes arrocs a on se poden véder encara d'òmes que caçen, animaus de bòries e barraments de bestiar (1). Era esqueleta d'Asselar ei un òme que siguec trapat en er airau per Wladimir Besnard e Theódore Monod. Hé quauques annnades er Adrar des Ifoghas a esdevengut plan conegut entà hèr trekking.

En 2013 aguest airau de males tèrres siguec refugi pes lutadors islamistes que hugien des francesi ena sua intervencion ena guerra civiu de Mali (2). Eth 22 de hereuèr i aguec ua batalha en aguest Adrar. I aué 25 chadians morti, includit Abdel Aziz Hassane Adam, eth capmestre des horces especiaus chadianes en Mali atau coma 93 islamistes. Eth 12 de març tanben i aué ua auta batalha prep deth vilatge de Tigharghar. Sigueren morti un soldat chadian e 6 islamistes. Era batalha acabec quan es chadians prengueren eth vilatge.

## Referencies

1.- ^ Velton, Ross (2000). Mali: The Bradt Travel Guide. London: Bradt Publications. p. 169.  

2.- ^ Adam Nossiter; Peter Tinti (9 February 2013). "Mali War Shifts as Rebels Hide in High Sahara". The New York Times. Retrieved 10 February 2013.

## Bibliografia

º   Karpoff, R.; Chavaillon, N.; Alimen, H. (1963), "Nouveaux gisements paléolithiques dans l'Adrar des Iforas (Sahara)", Bulletin de la Société préhistorique de France (in French) 60 (5-6): 352–363 . 

º   This article was begun from a translation from the corresponding French article, accessed 17 December 2005. 

500px|Er Adrar des Ifoghas eia ua cadia montanhosa deth Sahara
Adrar Tmar

Eth planèr **d'Adrar** (en berbèr **ⴰⴷⵔⴰⵔ**, vòl díder "montanha") ei conegut tamben coma **Adrar Tmar** per desseparar es montanhes Adrar de Mali que son ua amassada de plans deth Sahara e que capera ua perpresa de 150.000 Km2 ath nòrd de Mauritània.

Siguec abitat pendet eth neolitic e era sua desertificacion deishec traces arqueologiques sanceres coma círcols de pèira e era anciana vila d'Azougui. Es sues baissures segueishen *oeds* (arrius generauments shuts) o es baissures barrades (aperades *grayr*) e son plies de *shebkhas* ( lacs saladi generauments shuts a excepcion des periodes de plueja). Era nautada maxima ei eth Dhar damb 830 m. Ei coneguda tamben pes sues gorjes e montilhes, a on demoren pauques persones, era majoritat ena vila d'Atar. I a tanben ovassís: Azougui, Ksar Torchane, Toungad, Oujeft e Chuinguiti.

Era area siguec abitada pes bafour. Es portuguesi encara aperauen aguesti montanhes com es montanhes de Bafor pendent eth sègle XVI mès des deth sègle X endavant i avien dintrat es lantuna e eth sòn capmestre Abu Bakr ben Umar que conquistéc Shinkit ( Chinguiti o Chinguetti) e dempús tanben (totun que per pauc temps) Ghana; tres centes annades dempús es makil, forabandits pes marinides dau Marroc, anaren enèath sud e sosmeteren es tribús berbèrs; eth movement marabut deth sègle XV tamben ajudéc a escampar era lengua àraba. 

En aguesta epòca s'establiguec era jerarquia ena societat. En naut es guerrejadors o *hasan*, dempús es marabut o *zuaya* e , fin finau, es que paguen tribut o *zenaga* e en dejós de toti es esclaus (bafour, neri, mestissi) conegudi coma *haratin*.

Eth territòri avie un emir que siguec independent entath 1909. Er airau siguec aucupat pera colomna Gouraud en 1909. Er emir siguec posat jos era proteccion francesa més eth territòri se revoltec en 1932 e era luta durec enquiath 1934.

## Lista d'emirs
º  Uthman wuld Fadil 

º  Sidi Ahmad wuld Uthman "wuld `Ayda" 

º  Muhammad wuld Uthman 

º  Ahmad wuld Sidi Ahmad ?-1871 

º  Sidi Ahmad wuld Muhammad "wuld `Ayda" 1871 - 1891 

º  Mukhtar Ahmad wuld Sidi Ahmad 1891 - 1899 

º  Shaykh al-Hasana 1899 - 1909 

º  Sidi Ahmad wuld Ahmad Ayda 1909 - 1913 (protectorat francès) 
Vacant 1913-? 

º  Sidi Ahmad wuld Ahmad Ayda ?-març de 1932

200px|Er Adrar de Mauritania ei ua cadia de montanhes
Krasny Bor

**Krasny Bor** (rus: *Красный Бор*, finés: *Punaporu*, vèpse: *Bor*) es una vila al nòrd-èst de Russia entre districte de Tosno e oblast de Leningrad. L'an 2016 aviá una populacion de 5333 abitants.
Birger Kildal

**Birger Kildal** (Cristiània, 15 d'abril de 1849 – Molde, 13 de decembre de 1913) foguèt un comerciant e politician norvegian del Partit Liberal.
Larry Page

thumb|250px|Larry Page durant un discors al Parlament Europèu en junh de 2009
**Lawrence Edward Page**, mai conegut coma **Larry Page** (East Lansing, Michigan, 26 de març de 1973) es un entrepreneire e informatician american. Venguèt famós internacionalament gràcias a sa creacion amassa amb Sergey Brin de l'entrepresa Google Inc. Es tanben l'inventor de PageRank, l'algoritme de recerca e classificacion de Google.

En 2009 se situava en 26a posicion sus la lista internacionala dels miliardaris establida per la revista americana *[[Forbes]]*.
Hangzhou

**Hangzhou** es una vila de China situada dins la província de Zhejiang.
En 2010, comptava 7 081 700 abitants (superficia de la zòna urbana 3318 km²). Sa zòna metropolitana comptava a la meteissa data 21 267 000 abitants (superficia 34 585 km²).

Foguèt capitala de China pendent la dinastia Song.


Hangzhou-Lingyin-Tempel-12-2012-gje.jpg
Hangzhou-Lingyin-Tempel-42-Rundfenster-2012-gje.jpg
Hangzhou-Apotheke-16-2012-gje.jpg
Hangzhou-16-Trockenfruechte-2012-gje.jpg
Hangzhou-Teeplantage-01-Landschaft-2012-gje.jpg
Hangzhou-Westsee-26-Boot-Bruecke-2012-gje.jpg


## Referéncias
Quemado de Güines

thumb|250px|Localizacion de Quemado de Güines al sen de la província de Villa Clara
**Quemado de Güines** es una comuna cubana, situada dins lo nòrd de la província de Villa Clara.
Palmira

**Palmira** (en latin, grèc Παλμύρα *Palmyra*; ebrieu תַּדְמֹר ***Tadmor***; arab تدمر ***Tedmor***, que significa «Palma» o «vila dels palmièrs») foguèt una importanta vila de Siria dins un oasi a l'interior del país ben asagat per nombroses rivets, a 215 km al nòrd-èst de Damasc e 180 km al sud-oèst d'Eufrates, a Dayr al-Zor.

Lo site es fòrça ric en roïnas arqueologicas, e foguèt classat patrimòni mondial de l'UNESCO en 1980, puèi "en perilh" pendant la guèrra civila siriana.
Francis Marrash

**Francis ben Fathallah ben Nasrallah Marrash** [**al-Halabi**] (arabi: ), pus conegut coma **Francis Marrash**, nascut en 1835 o 1836 o 1837 a Alèp, ont moriguèt en 1873 o 1874, foguèt un escrivan e poeta sirian del sègle XIX, del movement *[[Nahda]]* (la renaissença aràbia), e un mètge.
Abel Xavier

**Faysal Abel Luis da Costa Silva Xavier**, mai conegut coma **Abel Xavier** (Nampula, Moçambic, 30 de novembre de 1972) es un ancian fotbolaire internacional portugués que jogava en defensa.
Britta Thomsen

thumb|250px|Britta Thomsen en 2014
**Britta Thomsen** (Aalborg, 23 de genièr de 1954) es una politiciana danesa socialdemocrata. Es actualament membre del Parlament Europèu.
Windows 8

**Windows 8** es la version del sistèma operatiu Windows multiplatafòrma qu'es comercialisada dempuèi lo 26 d'octobre de 2012. Ben que lo sistèma s'apela Windows 8, s'agís de la version NT 6.2, la primièra version de Windows NT 6 essent Windows Vista (NT 6.0). La version Windows 8.1 (version 6.3) es una mesa a jorn gratuita de Windows 8 qu'es disponible dempuèi lo 17 d'octobre 2013. Son successor es Windows 10, sortit en julhet de 2015.

## Nòtas e referéncias
A Love Supreme

***A Love Supreme*** es un album de John Coltrane qu'espeliguèt en 1964. Es considerat coma un dels albums màgers del jazz e una de las melhoras òbras del musician.
Gujarati

Lo **gujarati**  (gujarātī) ) es una lenga indoariana, parlada Gujarat, Daman e Diu e Dadra e Nagar Haveli en Índia.  Aperten a la granda familha de las lengas indoeuropèas.  Lo gujarati es eissit del gujarati ancian (1100–1500) qu'es l'aujòl del gujarati modèrn e de las lengas rajasthani, e la lenga principala dins l'estat de Gujarat.

La lenga es tamben parlada al sen d'una diaspòra importanta, als Estats-Units, en Canadà, al Reialme Unit, en Kenya o en Oganda.
.NET (Microsoft)

**.NET** (prononciat sovent a l'anglesa, "dòtnet") es un ensems de compausants logicials que pòdon èsser aponduts comprés dins lo Sistèma operatiu Windows de Microsoft. Es l'entorn per la creacion, distribucion e execucion de totas las aplicacions que supòrtan aquel entorn. La tecnologia .NET foguèt introducha en 2000 per Microsoft. Al començament foguèt concebuda coma alternativa a Java, de l'entrepresa Sun Microsystems.

Lo concèpte de la tecnología .NET de Microsoft, entre d'autras, ofrís la possibilitat que logicial modèrn poscatz èsser executat en un sistèma de manièra independenta al material (Per exemple a sus un PDA o d'aparelhs mobils).
Ramsès VI

thumb|250px|Fragment del sarcofag de Ramsès VI
**Ramsès VI** foguèt lo cinquen faraon de la dinastia XX d'Egipte. Regnèt dempuèi aperaquí 1141 a 1133 aC (segon lo papir de Turin regnèt exactament uèch ans e dos meses). Era filh de Ramsès III e de la reina Iset (Isis Ta-Hemdjert).
Bertrand de Bar-sur-Aube

**Bertrand de Bar-sur-Aube** es un escrivan francés dels sègle 12 e 13.

Es l'autor de la cançon de gèsta ''Girard de Vienne'' (o *Girart de Rosselhon*). ''Aymeri de Narbona'' (*Aimeric de Narbona*) li es tanben atribuit.
Narcis Mršić

**Narcis Mršić** (Jesenice, 2 d'agost de 1951 - Kranj, 16 de setembre de 1997) foguèt un biologista croateslovèn.
Anton Polenec

**Anton Polenec** (Puštal, Eslovènia, 7 d'octobre de 1910 – Kranj, Eslovènia, 30 d'octobre de 2000) foguèt un zoologista eslovèn, especializat en aracnologia.
Antonietta Di Martino

thumb|250px|Antonietta Di Martino
**Antonietta Di Martino** (Cava de' Tirreni, 1 de junh de 1978) es una atlèta italiana. Aquesta especialista del saut de nautor a ganhat mantuna medalha tre 2007. 

Ganhèt una medalha d'argent durant los Campionats del mond d'atletisme leugièr a Ōsaka en 2007 en marcar un novèl recòrd d'Itàlia amb 2,03 mèters. Sa participacion als Campionats europèus d'atletisme leugièr a Birmingham en 2007 li valguèt una autra medalha d'argent amb 1,96 m. Obtenguèt puèi una medalha de bronze als Campionats del mond d'atletisme leugièr de Daegu en 2011 amb 2 mètres e aquel meteis an venguèt campiona europèa indoor a París. En 2012 s'emportèt la medalha d'argent als mondials indoor d'Istambol en anar mai amont que la marca plaçada a 1,95 m.
Ititas

Leis **Ititas** son un pòble antic d'Anatolia dau millenari II avC. A partir dau sègle XVII avC, desvolopèron un estat poderós centrat sus la vila de Hattusa. Au sègle XIV avC, aqueu reiaume èra vengut una poissança majora de la region e capitèt d'estendre sa dominacion sus lo nòrd de Siria onte se turtèt ais ambicions d'Egipte, de Mitanni e de l'Empèri Assirian. Pasmens, a la fin dau sègle XIII avC ò au començament dau sègle XII avC, lo reiaume itita foguèt destruch per lei Pòbles de la Mar.

## Origina
L'origina dels ititas es pas clarament establida. Èran un pòble indoeuropèu, que sa preséncia en Anatolia orientala es atestada a la fin del millenni II abC, amb dos autres pòbles que parlavan de lengas aparentadas, los palaïtas, dins lo nòrd e los lovians dins l'oèst. Aquels pòbles son identificats gràcias als noms de lors lengas coneguts per los tèxtes, lo palaumnili, *dins la lenga de Pala*, lo luwili, *dins la lenga de Luwiya* e lo nešili *dins la lenga de Nesa*, es a dire l'itita.

Fòrça ipotèsis foguèron desvolopadas per explicar la preséncia d'aquels pòbles an Anatolia. De cercaires an perpausat que serián venguts dels Balcans, d'autres que serián venguts del Sud de Russia, de Caucàs, del Nòrd de Mesopotamia. Lo periòde de lor arribada es tamben discutida. foguèt dich qu'èran ja en Anatolia vèrs 7 000 abC. Aquela incertitud ven de que l'arqueologia actuala mòstra pas de traças d'una « invasion » exteriora de l'Anatolia.

Un autre problèma es que los tèxtes en itita contenon de parts dins una autra lenga, pas indoeuropèa, l'hattic. Pasmens, aquela lenga es confinada a una usança rituala e religiosa. Per Bryce (2005), significa que la populacion del país itita èra mesclada. Aquel es nomenat país de Hatti.

## Istòria

Vèrs 1620 o 1650 abC, los ititas establiguèron un reialme dins lo Nòrd de l'Anatolia centrala. Lo còr del país itita es la region de la ribièra Halys ont se tròba lor capitala, Hattusa. La vila foguèt sens dobte fortificada per lo rei Hantili.

La cronologia distinguís dos o tres periòdes dins l'istòria itita. Lo reialme ancian va del règne de Labarna, vèrs 1650 a lo de Telepinu vèrs 1500.

De 1500 a 1400 abC los reis que se succedisson son mal coneguts. Aquel temps escur e d'afebliment de l'Empèri es de vegadas sonat lo reialme mejan. Vèrs 1400 comença amb Tudhaliya Ièr lo reialme nòu que dura dusqua sa casuda finala jos lo règne de Supiluliuma II vèrs 1176 abC.

## Nòtas e referéncias

## Fonts
*  Trevor Bryce, 2005, *The Kingdom of the Hittites*, Oxfòrd, Oxford University Press.
* {{en]] Charles Burney, 2004, *Historical Dictionary of the Hittites*, Lanham, Scarecrow Press.
Hindu Kush

**Hindu Kush** es una cadena de montanhas autas d'Asia. Es centrat sus Afganistan onte constituís un obstacle fisic a la circulacion entre lo nòrd e lo sud dau país, mai s'estend tanben à l'èst sus lo territòri dei país vesins fins ai cimas d'Imalaia. Sa cima pus auta es Tirich Mir ( m).

## Liames intèrnes

* Afganistan.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Hugues III d'Oisy

**Hugues III d'Oisy** (1145 - 1189) foguèt lo senhor d'Oisy e de Crèvecœur, castelan de Cambrai e vescomte de Meus.
Bjelovar

**Bjelovar** es una vila del centre de Croàcia, e lo centre administratiu del comtat de Bjelovar-Bilogora.
Carmelita Jeter

thumb|250px|Carmelita Jeter en 2009 a Berlin
**Carmelita Jeter** (Los Angeles, Califòrnia, 24 de novembre de 1979) es una esprintaira americana. Especializada en 100 mètres foguèt en 2011 la campiona mondiala IAAF d'aquesta especialitat, e obtenguèt la medalha olimpica tres còps.
Allyson Felix

thumb|Allyson Felix (2015)
**Allyson Michelle Felix** (Los Angeles, 18 de novembre de 1985) es una atlèta americana. Aquesta esprintaira es especialista del 200m, mas participa tanben als 100 m e als 400 m. Es la sola atlèta de l'istòria que siá estada medalha d'aur als Jòcs Olimpics sus las tres distàncias de la categoria esprint. Es actualament l'atlèta feminina mai medalhada dempuèi la naissença dels JO amb quatre medalhas d'aur (1 en 2008 e 3 en 2012) e doas medalhas d'argent (en 2004 e 2008) e a l'encòp se situa en seisena posicion de totas las categorias amassa aprèp Paavo Nurmi, Carl Lewis, Ray Ewry, Usain Bolt e Ville Ritola.
Airbus A380

**Airbus A380** es un avion de linha civil fòrça gròs-portaire long-corrièr quadrireactor de doble pont produit per Airbus, filiala d'EADS.

En 2014 es l'avion de passatgièrs pus grand del mond en servici e lo tresen pus gròs avion de l'istòria de l'aeronautica, après lo Hughes H-4 Hercules e l'Antonov An-225. Lo pont superior de l'A380 s'esten sus tota la longor del fuselatge, çò que dona a la cabina 50 % de superfícia en mai que la de son concurrent dirècte, lo Boeing 747-400.
Realizèt son primièr vòl lo 27 d'abril de 2005 a Tolosa, e son primièr vòl comercial lo 25 d'octobre de 2007 entre Singapor e Sydney amb Singapore Airlines.
Los elements son produch e assemblats dins diferents païses de l'Union Europèa ; los principals o son en França, en Alemanha, en Espanha e al Reialme Unit. D'autres peças venon d'autres païses coma Belgica e l'assemblatge final es realizat sul site de Tolosa, en Occitània.

L'A380 foguèt inicialament prepausat en doas versions :
* L'A380-800, la version passatgièr, que pòt transportar de  a  seguent la configuracion (tres classas estandards o classa economica unica).
* La version A380-800F cargo, que pòt emportar fins a  de fret.

L'A380-800 a un rai d'accion de , çò que li permet de volar de Nòva York fins a Hong Kong sens escala, a la velocitat de  (Mach 0,85) fins a  (Mach 0,94). Aquela autonomia foguèt realizada segon la volontat de John Leahy, responsable de vente. Son principal client es Emirates, la companhiá de Dubai avent comandat 50 aparelhs suplementaris lo 17 de novembre de 2013 per portar a 140 sa flòta d'A380. A la seguida del remplaçament de plusors A340-500, l'A380 de Qantas efectua dempuèi septembre de 2014 lo vòl comercial mai long del monde entre Sydney e Dallas/Fort-Worth, siá .
### Referéncias
Actinopodidae

Los **Actinopodids** son una familha d'aranhas migalomòrfas.

## Distribucion

Las espècias d'aquesta familha se rencontran en America del Sud, en Austràlia e en America centrala. 

## Ligams extèrnes

* 
* 
* 
* 
* 
* Referéncia La classificacion de Hallan
Schmallenberg

thumb|Schmallenberg
**Schmallenberg** es una vila alemanda. Quatrena vila d'Alemanha per òrdre d'importància, se situa dins lo land de Ren del Nòrd-Vestfàlia. Sa populacion èra de 24 980 abitants en 2013.
Loggia dei Cavalieri

300px|thumb|La Loggia dei Cavalieri

La **Loggia dei Cavalieri** (en occitan: "La lòtja dels cavalièrs") es un dels edificis mai representatius del centre istoric de Treviso. Se situa al crosament de la via Martiri della Libertà amb la via Indipendenza. Aqueste bastiment qu'èra lo simbòl del poder politic de la noblesa foguèt construch durant lo govèrn de Giacomo da Perugia entre 1276 e1 1277.
Vukovar

**Vukovar** (pr. Vocòvar) es una vila e comuna de Croàcia, al confluent de Vuk (que li donèt lo nom) e de Danubi. Es lo mai grand pòrt fluvial croat sus Danubi. Es la capitala de la region croata de la Sirmia de Vocòvar.

La comuna fa 100,26 km2 e a 31 670 abitants.

Se devesís en quatre localitats: Vukovar, Grabovo, Lipovača e Sotin.

## Istòria
La vila patiguèt fòrça del sèti que se debanèt del temps de la guèrra d’independéncia de Croàcia. Foguèt gaireben complètament destrusida, e es l’exèmple d’urbicidi donat per l'arquitècte Bogdan Bogdanović que creèt lo mot, que representa a l’encòp la destruccion fisica e la de l’esperit d’una vila.
Orgasme

L**'orgasme** (del grèc: ὀργασμός) es lo ponch culminant de l'excitacion sexuala qu'es precedit per la fasa d'excitacion e fasa d'altiplan dins la responsa sexuala umana. La tension sexuala acumulada durant las fasas precedentas se vei liberada e se fa sentir una granda sensacion de plaser dins la zona genitala. L'orgasme libèra tanben doas proteïnas neurologicas, l'ocitocina e la prolactina, que genèran una sensacion prigonda de benèsser.
Alavus

vinheta|125px
**Alavus** es una comuna de Finlàndia, en Ostrobòtnia del Sud. Sa populacion èra estimada a 12 052 abitants, en 2015. Sa superficia totala es 1 152,39&nbsp;km².
Gunungsitoli

**Gunungsitoli** es lo capluòc del departament de Nias, dins la província indonesiana de Sumatra del Nòrd. Es un dels dos departaments de l'isla de Nias, situada dins l'Ocean Indian, a l'oèst de la còsta occidentala de Sumatra.
Alajärvi

**Alajärvi** es una vilòta e municipalitat finlandesa situada dins la província de Finlàndia occidentala e la region d'Ostrobothnia meridionala. La vila, qu'ocupa una extension de 1.056,75 km², comptava una populacion de 10.277 abitants en 2013.
Sofia Assefa

**Sofia Assefa** (nascuda lo 14 de novembre de 1987 a Addis Abeba) es una atleta etiopiana especialista del  3000 m. amb obstacles.
50 Cent

**50 Cent'', conegut artisticament coma **50 Cent*' ([[Queens]], [[Nòva York]], [[6 de julh]] de [[1975]]) es un cantaire de [[rap]], entrepreneire e actor [[Estats Units|american]]. Venguèt famós mondialament gràcias al succès de sos albums *Get Rich or Die Tryin' * en 2003 e *The Massacre'' en 2005
Kèmerovo

thumb|250px|Centre de Kèmerovo
**Kèmerovo** (en rus: Кемерово; pron.: [ˈkʲemʲɪrəvə]) es una vila industriala russa e lo centre administratiu de l'oblast de Kèmerovo en Siberia.
Dr. Dre

**Andre Romelle Young** (Compton, Califòrnia, 18 de febrièr de 1965), mai conegut coma **Dr. Dre**, es un rapaire, productor musical, actor e entrepreneire estatunidenc.

## Discografia
* *The Chronic* (1992)
* *2001* (1999)
* *Detox* (2013)
Snoop Dogg

**Calvin Cordozar Broadus, Jr.**, mai conegut coma **Snoop Doggy Dogg** e mai recentament **Snoop Lion** (Long Beach, Califòrnia, 20 d'octobre de 1971) es un cantaire de rap e actor american. Foguèt descobèrt en 1992 per Dr. Dre, e dempuèi a vendut 30 milions d'albums dins lo mond entièr.

## Discografia
* *Doggystyle* (1993)
* *Tha Doggfather* (1996)
* *Da Game Is to Be Sold, Not to Be Told* (1998)
* *No Limit Top Dogg* (1999)
* *Tha Last Meal* (2000)
* *Paid tha Cost to Be da Boss* (2002)
* *R&G (Rhythm & Gangsta): The Masterpiece* (2004)
* *Tha Blue Carpet Treatment* (2006)
* *Ego Trippin*' (2008)
* *Malice n Wonderland* (2009)
* *Doggumentary* (2011)
* *Reincarnated* (2013)
Lòdi

**Lòdi** (forma occitana classica e mistralenca; *Lòd* en lombard e emilian; *Lodi* en italian) es una comuna italiana de 43.465 abitants e capitala de la província de Lodi en Lombardia (Itàlia). Foguèt fondada lo 3 d'agost de 1158 per Frederic Barbarossa. 

Donèt son nom a Lòdi, quartier de Marselha.

## Geografia

Lòdi es situat a 30 km al sud de Milan e a 35 km al nòrd de Plasença.

## Economia

Lòdi es essencialament una vila, e uae província, agricòla. Un de sos produches mai famoses es lo *Granone Lodigian* o *Tipico Lodigian*, un formatge magre fach a partir de lach de vaca. Aquesta especialitat es considerada coma lo *cap* de totes los *formatges grana* et reconnu com produit agro-alimentaire italian.

Lòdi es afrairada, entre d'autras vilas, amb la localitat francesa de Fontainebleau dempuèi 2011.

Los principals trabalhadors estrangièrs venon de:
* Romania, 1.800
* Albania, 788
* Egipte, 384
* Tunisia, 284
* Eqüator, 237

## Monuments e luòcs d'interès

Lòdi es part del cercle de las vilas de *Vilas d'Art de la Plana de Pô*

### Glèisas

Catedrala, el avesque es Maurizio Malvestiti; Tempio Civico della Beata Vergine Incoronata; glèisa de San Francesco; glèisa de San Lorenzo

### Palais

Palais de l'avesque; palais *Broletto*, sedença de la municipalitat, ont se pòt veire, sus la faciada, un bust de Barbarossa;

### Autres

Teatre *alle Vigne*, unic teatre de la vila; Pont sul flum Adda; ancians Murs de Lòdi; Parc de l' *Isola Carolina*

## Galariá


Image:Lodi_-_chiesa_di_San_Francesco_-_facciata.jpg|Glèisa de San Francesco
Image:Ponte Lodi.jpg|Pont sul flum Adda
Image:Lodi - Parco Tecnologico Padano - 01.jpg|Le Parc Tecnologic de la Plana de Pô, Centre de Recherches bio-tecnologiques


## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias

## Ligams extèrnes
* Official Web Site
Sondrio

**Sondrio** (en lombard valtelinés: **Sundri** ) es una comuna lombarda, capluòc de la provícia de Sondrio. Comptava 21.598 abitants en junh de 2013.
Jennifer Suhr

**Jennifer « Jenn » Suhr**, nascuda **Stuczynski** lo 5 de febrièr de 1982 a Fredonia, es una atlèta americana especialista del saut amb pèrga. Campiona olimpica en 2012, est l'actuala detentritz del recòrd del mond en sala amb , passats en 2016.
Yarisley Silva

**Yarisley Silva** (nascuda lo 1èr de junh de 1987 a Pinar del Río) es una atleta cubana especialista del saut amb pèrga, foguèt medalha d'argent als Jòcs Olimpics en 2012.
Anna Chícherova

thumb|Anna Chícherova
**Anna Vladímirovna Chícherova** (en rus: Анна Владимировна Чичерова; Erevan, Armènia, 22 de julh de 1982) es una atlèta russa, especialista del saut de nautor. Es l'esposa de l'esprintaire kazakh Gennadiy Chernovol.
Brigetta Barrett

thumb|250px|Brigetta Barrett en 2012
**Brigetta Barrett** (Westchester, Nòva York, 24 de decembre de 1990) es un atlèta americana. Aquesta especialista del saut de nautor se ganhèt una medalha d'argent als Jòcs Olimpics de 2012 a Londres.
Yelena Isinbayeva

**Ielena Isinbàieva** (en rus: *Елена Исинбаева*) es una sautaira amb pèrga. Nasquèt lo 3 de junh de 1982 a Volgograd, Russia —anteriorament en URSS—. Es l'atlèta mai guerdonada dins aquesta espròva,  davant Stacy Dragila e Svetlana Feofanova. Es l'actuala possessoira del recòrd del mond de saut amb pèrga. Es estat la primièra femna de l'istòria a sautar mai de cinc mètres. En mai a ganhat cinc medalha d'aur dins de grandas competicions (Jòcs Olimpics, Campionats del Mond e d'Euròpa, tant en pista coberta coma l'aire liure).
Calvi dell'Umbria

**Calvi dell'Umbria** es un vilatge italian de la província de Terni. Comptava 1.942 abitanti en decembre de 2010.
Olga Rypakova

thumb|Olga Rypakova en 2010
**Olga Rypakova**, nascuda **Alekseieva** (en rus: **Ольга Сергеевна Рыпакова**; Oskemen, Cazacstan, 30 de novembre de 1984) es una atlèta cazaca.
Òl·ha Saladokha

thumb|250px|Òl·ha Saladokha en 2013
**Òl·ha Valerivna Saladokha** (en ucraïnian: **Ольга Валеріївна Саладуха**; en transcripcion internacionala **Olha Saladukha**; Donetsk, Ucraïna, 4 de junh de 1983) es una atlèta ucraïniana. Especialista del triple saut, ganhèt la medalha de bronze als Jòcs Olimpics de 2012 de Londras e es campiona del Mond e d'Euròpa en triple saut feminin.
Valerie Adams

thumb|250px|Valerie Adams aprèp son succès al campionat del mond de 2009
**Valerie Kasanita Adams**, coneguda anteriorament coma **Valerie Vili** (Rotorua, Nòva Zelanda, 6 d'octobre de 1984) es una lançaira de pes neozelandesa. Foguèt campiona olimpica a Beijing en 2008 e a Londres en 2012 a mai de campiona mondiala a Osaka en 2007, a Berlin en 2009, Daegu en 2011 e Moscòu en 2013. Venguèt aital la primièra femna a obtenir consecutivament 4 medalhas d'aur a de competicions mondialas.
Ana Free

**Ana Gomes Ferreira**, mai coneguda coma **Ana Free** (Lisbona, 29 de junh de 1987) es una cantautora portuguesa.
Boeing 737

thumb|250px|Un Boeing 737 de la companhiá irlandesa Ryanair
Lo **Boeing 737** es un avion bireactor fabricat per la firma americana Boeing Commercial Airplanes. Espelit en 1967 es estat concebut pel transpòrt de passatgièrs sus una distància corta o mejana.
Boeing 707

thumb|Un Boeing 707, a Tolosa-Blanhac
**Boeing 707** es un avion comercial de reaccion, quadrireactor e de fuselatge estrech, fabricat per la societat americana Boeing. Realizèt lo primièr vòl lo 20 de decembre de 1957.
Anita Włodarczyk

**Anita Włodarczyk** (Rawicz, 8 d'agost de 1985) es una atlèta polonesa, especialista del lançament de martèl. Aquesta anciana campiona que teniá fins a mai de 2011 lo recòrd mondial dins sa categoria amb 78,30 m ganhèt mantuna medalha d'aur dins divèrsas competicions internacionalas.
Boeing 717

thumb|Un Boeing 707, a Tolosa-Blanhac
**Boeing 717** es un avion comercial de reaccion, de fuselatge estrech, de cort o mejan corrièr, fabricat per la societat americana Boeing. Realizèt lo primièr vòl lo 2 d'octobre de 1998.
Betty Heidler

**Betty Heidler** (Berlin èst, 14 d'octobre de 1983) es una lançaira de martèl alemanha. Aquesta campiona ten actualament lo recòrd mondial de lançament.
Boeing 727

[thumb|right|230px|Un Boeing 727-200 de la companhiá [Iberia LAE]]
Lo **Boeing 727** es un avion de reaccion de fuselatge estrech, de mesura mejana e amb tres motors. Lo fuselatge del 727 a un diàmetre exterior de 3,8 mètres. Aiçò permet metre sièis sètis per fila (tres a cada banda) e un unic correder central, quand s'installan de sètis de classa veitura (45 centimètres d'ample).

Lo primièr Boeing 727 volèt pel primièr còp lo 1963 e pendent un decenni foguèt l'avion de reaccion comerciala mai produsit del mond. Se'n liurèt un total de 1.831. Lo recòrd del 727 de mai avions venduts foguèt superat a la debuta de la decenni del 1990 per lo sieu companh de marca mai nòva, lo Boeing 737. A data d'agost del 2008 i aviá un total de 81 avions Boeing 727-100 e 419 avions 727-200 en servici.
Boeing 777

Lo **Boeing 777**, sovent escaissat **triple sèt **dins lo mitan aeronautic, es un avion de linha de de fuselatge larg gròs portaire, long corrièr e bireactor construit per la societat Boeing. Dintrat en servici en 1995, es lo pus grand bireactor del mond, amb una capacitat de 300 a 550 passatgièrs e un rai d'accion que varia de  a  selgn los modèls. Se reconeis de per lo grand diamètre de sos turboreactors GE90, sas sièis ròdas sus cada tren d'aterratge principal e son fuselatge de seccion circulària que s'acaba en forma de lama.
Boeing 767

[thumb|230px|Un Boeing 767 de la companhiá [Air Canada.]]
Lo **Boeing 767** es un avion de reaccion de fuselatge larg de dos motors manufacturat per Boeing. Las versions per passatgièrs del 767 pòdon transportar entre 181 e 375 passatgièrs, e an una portada d'entre 5.200 e 6.590 milas nàutiques (9.400-12.200 km), en dependent de la varianta e de la configuracion de sètis. Lo 767 dintrèt en servici comercial lo 1982.
Boeing 787

thumb|right|230px|Un Boeing 787 lo jorn de la siá presentacion.
Lo **Boeing 787 Dreamliner** es un avion de reaccion de longa portada. S'agís d'un dessenh de dos motors, que se configura per'mor de transportar entre 210 e 290 passatgièrs mercés a l'usatge de geometria de fuselatge larg. Es desvolopat pel fabricant Boeing, un dels principals fabricants d'avions del mond.

Aquel dessenh a coma principala innovacion la granda diminucion en la consomacion de combustible respècti dels avions Boeing anteriors, de sòrta que redusís las emissions contaminants a l'atmosfèra. Es lo primièr avion comercial de transpòrt de passatgièrs en utilizar materiales compausats per la majoritat de los sieus elements constructius. L'usatge de material compausat se situa en mai de 50% en pes de l'estructura primària de l'avion, causa qu'a supausat un grand rèpte dempuèi las fasas de dessenh fins a la certificacion finala de l'aeronau. Lo desvolopament del Boeing 787 destaca tanben, per lo sieu enfocament innovador en la relacion amb los provedidors, que se son implicats en lo projècte de manièra collaboradora.
Airbus A300

L**'Airbus A300** es un avion comercial de reaccion, bimotor e de fuselatge larg, desvolopat e fabricat pel consòrci europèu Airbus.
L'A300 pòt aculhir 266 passatgièrs en doas classas, amb un rai d'accion maximum de 4070 milas nauticas (siá 7540 km) en plena carga, en foncion del modèl.
Jungfernstieg

thumb|250px|La carrièra Jungfernstieg durant lo sègle XIX
La **Jungfernstieg** es una carrièra de la vila alemanda d'Amborg. La via, situada long del riu Binnenalster, es de las mai importantas e prestigiosas de la localitat, e es famosa per sas botigas de mòda. 
Istoricament, aguèt un ròtle màger dins lo desvolopament de la vila tre 1838, que venguèt alara lo primièr ais de comunicacion asfaltat en Alemanha. Lo sègle seguent, foguèt dins aquel endrech que moriguèt lo rei danés Frederic VIII.
Airbus A320

L**'Airbus A320** es un avion comercial de reaccion, de fuselatge estrech e de cort o mejan corrièr, desvolopat per Airbus, consòrci europèu actualament contrarotlat per EADS. Existisson diverses modèls derivats de l'A320, entre los quals se tròban las versions cortas **[[Airbus A318|A318]]** e **[[Airbus A319|A319]]**, la version alargada **[[Airbus A321|A321]]**, e los avions de negòcis ACJ. L'assemblatge final d'aquestes avions en Euròpa se fa a Tolosa, e Amborg en Alemanha.
Nòva

Una **nòva** es un fenomèn astronomic que designa l'aumentacion fòrça rapida e importanta de l'esclat, fins a 10 magnituds, d'una estèla. Aquela luminositat viva dura generalament quauquei jorns e l'esclat de l'estèla demenís pauc a pauc fins a son nivèu iniciau.

La conoissença d'aqueu fenomèn es relativament limitada. La màger part deis informacions conegudas son eissidas de l'estudi espectrografic dei nòvas. L'aumentacion sobda de la luminositat es sovent entraïnada per un sistèma binari d'estèlas format d'una naneta blanca e d'una giganta roja. Lei doas estèlas an una excentricitat importanta mai pòdon se raprochat durant quauqueis oras. Dins lo corrent d'aqueleis oras, la gravitat de la naneta blanca pòu atraire la matèria dei jaç exteriors de la giganta roja. Aquela matèria va formar un disc d'acrecion e s'esquichar a la superficia de la naneta blanca onte la temperatura e la pression pòdon entraïnar una explosion termonucleara a l'origina de l'aumentacion de luminositat.

## Liames intèrnes

* Supernòva.

## Nòtas e referéncias
Airbus A310

L**'Airbus A310** es un avion de passatgièrs de dos motors fabricat per Airbus S.A.S.. Realizèt lo primièr vòl lo 3 d'abrial de 1982. Dessenhat per aver una talha pus longa que l**'Airbus A300**, se'n vendèt 255 abans que se n'atura la produccion en 2007.
Airbus A330

**Airbus A330** es un avion de linha long-corrièr de capacitat mejana bastit per l'avionaire europèu Airbus.

Parteja son programa de desvolopament amb lo quadrireactor A340 a la diferéncia près que l'A330 s'ataca directament al mercat ETOPS dels avions bireactors gròs portaires. 

L'A330 parteja amb l'A340 lo fuselatge e las alas (levat A340-500 e A340-600), fuselatge qu'es el meteis per una part importanta manlevat a l'Airbus A300, tot coma lo cockpit que sa concepcion es partejada amb l'A320.
Airbus A340

L**'Airbus A340** es un avion de linha quadrireactor long-corrièr de granda capacitat fabricat per Airbus. Existís en mai d'una versions seguent la capacitat o lo rai d'accion desirat. Aquesta familha d'aparelhs es estat concebuda amb un design  parièr a aquel de l'Airbus A330, mas es equipada de quatre reactors en plaça de dos. La fabricacion dels A340 foguèt arestada en 2011.
Airbus A350 XWB

L**'Airbus A350 XWB** es un avion de linha long-corrièr e portaire mejan de l'avionnaire europèu Airbus.
Inicialament batejat A350, aqueste modèl es derivat de la familha dels A330 e A340 ; pasmens, foguèt decidit en 2006 de ne tornar veire lo concèpte e de lo provesir d'un fuselatge pus larg, a l'encòp respècte als A330 e A340, e mai que mai respècte a son concurent principal, lo Boeing 787.
Lo projècte foguèt rebatejat A350 XWB, per *eXtra Wide Body* (fuselatge extra larg), en anglés. Aquesta modificacion tardiva, e una concepcion utilizant mai de materials composits coma la fibra de  carbòni, faguèron pujar los costs de concepcion de l'avion e reportèron de 2011 a 2014 sa mesa en servici.

Faguèt son primièr ensag en vòl, lo 14 de junh de 2013, a Tolosa Blanhac.
## Referéncias
Airbus Beluga

L**'Airbus A300-600ST** (**''S**uper **T**ransporter*) o *'Beluga*' es un avion de transpòrt, version de l'[[Airbus A300|A300-600]] estandard modificat per carregar de parts d'avion o de cargas de dimensions grandas. Oficialament se nomenava *Super Transporter* inicialament, mas lo nom *Beluga'' venguèt mai popular e foguèt adoptat oficialament.
Finnegans Wake

***Finnegans Wake*** (*Work in Progress*, 1923-1938 ; *Finnegans Wake*, 1939) es un roman en pròsa umoristica de l'escrivan irlandés James Joyce, publicat en 1939 a Londres per Faber & Faber. Aqueste libre, la darrièra òbra de l'autor, que son elaboracion durèt mai de 17 ans, foguèt escrich amb un estil experimental que fa que siá sovent considerat coma una de las òbras de ficcion de mai mal legir de la literatura en lenga anglesa. Una de las rasons d'aquesta accessibilitat malaisida es l'emplec d'un lengatge particular, amb una barreja de lenga estandard, de neologismes e d'umor plurilingue, çò que fa que mantun critic del tèxt consideran que Joyce volguèt recrear dins son òbra l'experiéncia del sòm e dels sòmis.

### Referéncias
Irkotsk

**Irkotsk** (prononciacion: [ɪrˈkutsk]; en rus: Иркутск) es una de las vilas russas mai importantas de Siberia e la capitala de la província d'Irkotsk o Óblast d'Irkotsk.
Aquesta localitat, qu'es demest las mai pobladas de Siberia, comptava 606.137 abitants en 2013.

## Geografia
Irkotsk s'estend al pè dels monts de Saïan, al jonhent dels rius Irkot e Angara. Se situa a  a l'oèst del lac Baikal. Angara, qu'a una largor de  a aqueste endrech, es traversada per la Restanca d'Irkotsk e tres autres ponts en aval. Lo riu Irkot, que dona son nom a la vila, es un riu pichon, qui se geta dins le flume en fàcia de la vila.
Irkotsk se trapa dins una region de puèges cobèrts de taiga, paisatge tipic de la Siberia orientala, qui s'opausa a l'estepa dobèrta e plana que caracteriza la Siberia occidentala.
### Clima

Irkotsk coma las autras vilas siberienas a un clima subartic. Lo mes pus caud de l'an es julhet amb una temperatura mejana de  mentre que lo mes pus freg es genièr amb una temperatura mejana de .
15 Orionis

**15 Orionis** es una estela sosgiganta de tipe espectral F2 distanta de 318 ans lutz del sistèma solar, situada dins la constellacion d'Orion.
Empoli

**Empoli** es una comuna italiana de la Ciutat Metropolitana de Florença, dins la region de Toscana. 

Confronta las comunas de Capraia e Limite, Castelfiorentino, Cerreto Guidi, Montelupo Fiorentino, Montespertoli, San Miniato, Vinci

## Galariá

## Referéncias
Jacob Grimm

thumb|250px|Jacob Grimm, davant son fraire Wilhelm
**Jacob Ludwig Karl Grimm** (Hanau, Èssa, 4 de genièr de 1785 – Berlin, 20 de setembre de 1863) foguèt un lingüista, lexicograf e istorian de la mitologia germanica. Figura demest los primièrs lingüistas importantas qu'en 1822 descriguèt la natura de las modificacions foneticas o leis relativas a l'evolucion de las consonantas dins las lengas germanicas, çò que se coneis jol nom de lei de Grimm (primièra mutacion consonantica). 

Pasmens es subretot conegut popularament per son prètzfach considerable de collectatge dels contes populars, que realizèt amassa amb son fraire Wilhelm, e sovent son mai famoses jol nom de fraires Grimm.
Peugeot

thumb|220px|Lo lògo actual de la marca.
**Peugeot** es un fabricant d'automobilas  francesa, que comencèt en fabricant de bicicletas e molins de cafè. Peugeot seguís encara en essent cap en la fabricacion de bicicletas a França.

En societat amb Citroën (après que Peugeot lo comprés l'an 1974) forman lo grop PSA Peugeot-Citroën, lo segond constructor a escalièr europèu.

## Istòria
thumb|220px|Peugeot  6HP Vis-à-vis 1898.
L'origina de la familha Peugeot se remonta al sègle XIX, quand Jean-Jacques Peugeot s'installa près de Doubs ont comença a fabricar molins de cafè. Aquel primièr mejan de produccion pòrta coma consequéncia, après la siá defuncion, lo bastiment d'un emplaçament pel bastiment de molins a Sous-Cratet. Los sieus dos filhs, Jean-Pierre Peugeot e Jean-Georges Peugeot, crearàn posteriorament un empèri productiu. Lo mès pichon dels dos, Jean-Pierre, se lancèt posteriorament al sector del texil a Hérimoncourt. Aquel aurà dos filhs, Jean-Pierre Peugeot junior e Jean-Frédéric Peugeot, que transformaràn lo molin de Sous-Cratet en una fondacion.

En 1832, Jean-Pierre Peugeot fonda la societat "Peugeot Frères aînés" per l'espleitacion de la fondacion a Sous-Cratet. Los resultats son bones e lo 1833, se bastís una segonda fabrica a Terre-Blanche. Lo 1852, Jean-Pierre júnior moriguèt regatge dos filhs, Jules e Émile - qual espetaràn de nòus sectors del comèrci de l'epòca.

Lo 1885, Armand Peugeot s'interessèt per una nòva invencion, la bicicleta (que seguís uèi jorn jol nom de *Peugeot Cycles*). Se li cal esclarir que la familha Peugeot destaquèt tanben (e o fa encara) en la fabricacion artesanala de flascons de sal e pebre -finament decòrs pel leon de la marca. Fabriquèron tanben d'esturments de nauta qualitat. Es fin finala lo 1889 quand l'Armand se lancèt a l'aventura de l'automobila, en pressentint lo succès que vendrà aquel nòu mejan de transpòrt. Sens o saber l'Armand creèt la qu'es uèi jorn la segonda marca d'automobilas pus tradicionala del mond: Peugeot.

### Grop

* 1974: PSA Peugeot crompa Citroën a Michelin.
* 1977: PSA Peugeot absorbèt la filiala europèa de l'americana Chrysler.
* 1980: PSA se convertís en PSA Peugeot-Citroën.

Es actualament lo segond constructor europèu, per darrièr de Volkswagen.