open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Park Jung-yang

[thumb|200px|Park Jung-yang ([1940)]]

**Park Jung-yang**, (en corean: **박중양**, Escritura chinesa:**朴重陽**) nascut lo 3 de mai de 1872 – mòrt lo 23 d'abril de 1959 foguèt un burocrata, politician, e filosòf del liberalisme de la Corèa del Sud. Èra escaissat **Haeak**(해악, 海岳), **Ilso**(일소, 一笑).

### Ligams extèrnes
* "일제가 현대 조선 개신" 해방후에도 망발…친일파 박중양 The imaeil 2010.01.25 (Corèa)
* 순종의 남행에는 친일파 뿐이었다 dailian 2010.01.30 (Corèa)
* "순종 남행이 박중양의 정치적 입지 높여" dailian 2010.01.30 (Corèa)
* 친일중의 친일 ‘3·1운동 자제단’은 누구? Hankyorye 2010.03.01 (Corèa)
Yun Hyon-seok

**Yun Hyon-seok**, (en corean: **윤현석**) nascut lo 7 d'agost de 1984 - mòrt lo 26 d'abril de 2003 foguèt un poèta e escrivan omosexual, activista dels Dreches de l'Òme de Corèa del Sud. Èra escaissat **Yukwudang**(육우당, 六友堂), o **Sulheon**(설헌, 雪軒), o **Midong**(미동, 美童).

En 2003, se suicidèt per protestar contra l'omofobia e la discriminacion en Corèa del Sud.

### Ligams extèrnes
* 청소년유해매체물에 '동성애' 삭제키로 Omynews 2003.04.29 (Corèa)
* 육우당(六友堂), ‘성소수자 해방’을 위해 지다 Chamsesang 2008.05.01 (Corèa)
* “내 혼은 꽃비 되어” chamsesang 2006.04.26 (Corèa)
* “주님, 육우당 형제의 눈물을 닦아주소서” (Corèa)
* “이름 없이 죽어간 성소수자 기억해 주세요” Medias 2013.04.26 (Corèa)
* 동성애자가 사탄? 너희는 파시스트 기독교인 The Kyonghyang 2012.01.25 (Corèa)
Yu Gil-jun

**Yu Gil-jun** (en corean: **유길준**, escritura chinesa:**兪吉濬**, autra transcripcion *Yu Kil-chun*), nascut lo 21 de novembre de 1856 e mòrt lo 30 de setembre de 1914, èra una personalitat politica reformista, e escrivan corean. Sos escaisnoms èran **Gudang** (구당, 矩堂), **Chonmin** (천민, 天民) e **Guil** (구일, 矩一).

### Ligams extèrnes
* Yu Gil-jun (Corèa)
* Yu Gil-jun (Corèa)
* Yu Gil-jun (Corèa)
* 구당 유길준(矩堂 兪吉濬):2003년 12월의 문화 인물 (Corèa)
Vsetín

**Vsetín** qu'ei ua comuna chèca, en la region de Zlín.

## Istòria
Vsetín annexèt en 1949 las comunas de Roketnice e de Horní Jasenka.
Vsetin (omonimia)

**Vsetin** que pòt estar:
* Vsetín, ua vila de Chequia
* Vsetin, un vilatge de Tèxas
* (27079) Vsetin, un asteroïde
L'Espitalet (omonimia)

L’**Espitalet** pòt designar divèrses toponims en Occitània:
*L’Espitalet, comuna de Carcin .
*L’Espitalet de Larzac, comuna de Roergue .
*L’Espitalet, comuna del País de Fois. 
*L’Espitalet, comuna de Provença .
.voto

**** ("votacion", en espanhòl) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 2 de març de 2014.

## Referéncias
Triniac

**Triniac** (tanben *la Torre de Triniac,*  *la Torre de Fenolhedés*  , *la Torre de França*; en francés oficial *Latour-de-France*, en francés informal *Triniach* https://annuaire.118712.fr/en/Pyrenees-orientales-66/Latour-de-france-66720/Association-triniach-0468291729_8O0060L00007D70400C40370G  http://latourdefrance.canalblog.com https://www.terroirdeslivres.com/latour-de-france-de-triniach-a-latour-c2x27632463 https://maisonsderetraite.nosavis.com/maisonderetraite/pyrenees+orientales-66/latour+de+france-66720/association+triniach-3045/) es una comuna de Lengadòc, situada dins lo parçan de Fenolhedés o la Fenolheda, lo departament dels Pirenèus Orientals e la region dicha , ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

Se tròba dins una zòna de lenga occitana amb cèrtas influéncias catalanas. Es lo caplòc del canton de Triniac.

## Geografia

## Toponimia
En occitan e en catalan, los noms istorics de la comuna son *Triniac* (*«Triniach»*), puèi *la Torre de Fenolhedés* (*«la Torra de Fenolledes»*) e *la Torre de França*; aquò foguèt adaptat en francés per l'administracion jos la forma *Latour-de-France*. 

Las primièras mencions del vilatge apareguèron jos de formas latinas coma *Turris Triniago* en 1020 (*«Torre de Triniac»*). Triniac o *Triniacum* èra lo nom d'un domeni galloroman situat sus la comuna, èra format a partir del nom del proprietari *Trinius* e del sufixe *-acum*.

*Turris Triniago* foguèt mencionat en latin medieval tre lo sègle XI: aquela forma evocava lo nom de la torre fortificada que se trobava dins aquel vilatge. Puèi un vilatge nòu se desvolopèt près del riu d'Aglin, a l'entorn d'una fortalesa nòva qu'èra apelada simplament *la Tor*, e donc se tròba de formas coma *la Torre de Fenolhedés* (*«la Torra de Fenolledes»*) dins un document de 1393 e *Tor de Fenolledès* en 1423.

Lo Tractat de Corbeil (1258) fixèt la frontièra del Reialme de França e del Reialme d'Aragon pròche lo vilatge. Alara los catalans comencèron de nommar lo vilatge *la Torre de França*, nom que passèt en francés e que foguèt servat, quitament après lo Tractat dels Pirenèus qu'annexava Rosselhon a França. *La Tour de France* se documenta pel primièr còp en francés en 1750.

## Istòria

## Administracion

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
* Gabriel Deville (Triniac, 1749 - 1796), avesque constitucional de Perpinhan 1791-1793
* Pierre Guillaume Paul Coronnat (Triniac, 1845 - París, 1909), general de las tropas colonialas en Indochina e Africa
* Claude Colomer (1934), istorian establit a Triniac que donèt sas colleccions documentàrias e artisticas de valor a la Comuna per ne far un musèu
## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Boiar

Un **boair** èra un aristocrata dei regions ortodoxas non grègas d'Euròpa Orientala e Centrala. Per exetension, es tanben de còps utilizat per designar d'aristocratas similars dins de regions catolicas d'Euròpa Centrala.
Urmas Paet

thumb|250px|Urmas Paet en 2005
**Urmas Paet** (Tallinn, 20 d'abril de 1974) es un politician estonian conservador. Aqueste membre del Partit Reformador Estonian es ministre d'afars estrangièrs d'Estònia dempuèi 2005.
Lupita Nyong'o

thumb|250px|Lupita Nyong'o en 2016
**Lupita Amondi Nyong'o** (Ciutat de Mexic, 1 de març de 1983) es una actritz e realizadora kenyana. Lo 2 de març de 2014, recebèt l'Oscar de la melhora actritz del segond ròtle per son interpretacion de Patsey dins lo film realizat per Steve McQueen, *[[Twelve Years a Slave]]*.
Republica socialista sovietica d'Ucraïna

La **** èra lo nom d'Ucraïna dins las darrièras annadas d'ocupacion russa. Administrativament, èra una de las republicas de l'Union sovietica. En 1991, se retrobèt l'independéncia.
.koeln

**** es un nom de domeni generic per la ciutat alemanda de Colonha (*Koeln*). Es en servici dempuèi lo 5 de març de 2014.

## Referéncias
.орг

**** (acorcha d’*організація* en ucraïnian, *организирање* en macedonian, *организација* en sèrbe, *организация* en bulgar e en rus, "organizacion", còdi punycode .xn--c1avg) es un nom de domeni cirillic. Es en servici dempuèi lo 5 de març de 2014.

## Referéncias e nòtas
Pithovirus

vinheta|upright=1.12|''Pithovirus sibericum''
Lo ***Pithovirus*** (nom fargat a partir del grèc ancian **πίθος** (mena de gèrla ampla) e de virus) es un genre de virus gigant. Aqueste virus amb ADN de doble eliç es conegut actualament sonque per una espècia, lo *Pithovirus sibericum*, qu'infècta las amèbas. Se divulguèt son existéncia pel primièr còp en març de 2014 aprèp qu'un especimen viable foguèsse trobat a l'interior d'un bastonet de glaç vièlh de 30.000 ans qu'èra estat reculhit dins lo permafròst de Sibèria. Es la tresena familha de viruses gigants descobèrta aprèp la del *[[Mimivirus]]* en 2003 e la del ''Pandoravirus en 2013.
Abby Martin

thumb|250px|Abby Martin en 2012
**Abigail Suzanne Martin**, mai coneguda coma **Abby Martin** (Santa Clara, Califòrnia, 6 de setembre de 1984) es una artista e jornalista americana. Es la presentadora del programa *Breaking the Set* pel canal rus en lenga anglesa RT America. En seguida de l'invasion de Crimèa per l'armada russa enoncièt veementament son opinion sus aquel eveniment e condemnèt la politica de Pótin.
Jan Dlugosz

**Jan Dlugosz** (1 de decembre de 1415 - 19 de mai de 1480) , *Jan Długosz* en polonés, foguèt un noble, un diplomata e un cronicaire polonés dau sègle XV. Son òbra es fòrça importanta per l'estudi de l'istòria medievala de Polonha.

## Obratges principaus

* *Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis*.
* *Annales seu cronicae incliti Regni Poloniae*.
* *Historiae Polonicae libri XII*.
* *Banderia Prutenorum* (ambé Stanislaw Durink).

## Nòtas e referéncias
Gallus Anonymus

**Gallus Anonymus** es un cronicaire desconegut, probablament un monge ò un noble d'origina franca, dau sègle XI ò XII que foguèt l'autor de la premiera cronica regardant l'istòria de Polonha. Es tanben l'autor supausat d'una cronica sus Ongria.
Ana María Moix

**Ana María Moix Meseguer**, o **Anna Maria Moix i Meseguer** en catalan (Barcelona, 12 d'abril de 1947 – Barcelona, 28 de febrièr de 2014) foguèt una poetessa, romancièra, contaira e traductora espanhòla de Catalonha. Son fraire cabdèt èra l'escrivan Terenci Moix.

Aquesta autora qu'escriguèt exclusivament en espanhòl s'opausèt veementament al catalanisme tre 1996 quand signèt lo manifèst del Foro Babel e mai recentament en 2012 contra l'independéncia de Catalonha.

## Òbras
### Poesia
* *Baladas para el dulce Jim* (1969)
* *Call me Stone* (1969)
* *No Time for flowers* (1971)
* *A imagen y semejanza* (1983)

### Narracion
* *Julia* (1969)
* *Walter, por qué te fuiste?* (1973)
* *La maravillosa colina de las edades primitivas* (1973)
* *Ese chico pelirrojo a quien veo cada día* (1973)
* *Los robots. Las penas* (1982)
* *Las virtudes peligrosas* (1985)
* *La niebla y otros relatos* (1988)
* *Vals negro* (1995)
* *De mi vida real nada sé* (2002)

### Ensag
* *Manifiesto personal* (2011)
Marcèu Petit

**Marcèu Petit** (1920 - 2008), subrenommat l**'Abat Marcèu Petit**, foguèt un prèire dau diocèsi d'Ais de Provença e un editor especializat dins l'estampariá e la difusion de la literatura en lenga d'òc fondator deis edicions Cultura Provençala e Meridionala.

Originari d'una familha provençala de Graveson dins la region deis Aupilhas, venguèt curat de la parròquia de Rafèla d'Arle en 1948 e lo demorèt fins a sa retirada en 1998. En parallèl de son ròtle ecclesiastic, i creèt rapidament un ostau d'edicions dich Cultura Provençala e Meridionala (CLM) especializat dins l'estampariá e la difusion de la literatura en lenga d'òc. Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XX, aqueleis edicions aguèron un ròtle important dins lo sauvament de la literatura d'òc, especialament gràcias a sa collècta e a seis edicions deis òbras de Frederic Mistral e dei fondators dau Felibritge. Durant aqueu periòde, l'activitat de collècta de l'abat Petit evolucionèt a cha pauc per s'orientar vèrs totei lei libres regardant lei país d'òc puei totei vèrs lei libres en generau. En 1998, gropèt un quarantenau de tonas de libres divèrs, compres aperaquí un milièr d'obratges rars. Magerament entrepausats dins la glèisa de Rafèla, aquela colleccion finiguèt qu'ocupèt la màger part dau bastiment entraïnant sa sarradura quauquei mes avans la retirada de l'abat. Obligat de reagir, l'arquevescat d'Ais favorizèt l'aquisicion d'una partida dau fons per la comuna d'Arle. Lo rèsta foguèt vendut a l'enquant ò donat a una associacion dicha CRED'DO (Centre de Rescòntres, d'Estudis, de Documentacion e de Difusion de la Lenga d'Òc) especialament fondada en 1999 per gerir la colleccion. Foguèt installada dins l'ostau de naissença de l'abat transformada en biblioteca e en 
centre de recèrca.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

* *Prouvènço Aro*, n°172, novembre de 2002, p. 16, https://web.archive.org/web/20140307012850/http://sites.univ-provence.fr/tresoc/presso/integral/pres0155.pdf.
* France 3 Provence-Alpes, Emission Vaqui, 31 mars 2013 http://provence-alpes.france3.fr/emissions/vaqui.
* **[[francés|(fr)]]** *La Provence*, 24 juillet 1998.

## Nòtas e referéncias
Rafèla d'Arle

**Rafèla d'Arle** (*Rafèlo* en nòrma mistralenca; *Raphèle-lès-Arles* en francés) es un vilatge situat sus lo territòri de la vila d'Arle dins lo centre de la Crau d'Arle.

## Personalitats liadas au vilatge
* l'Abat Marcèu Petit, editor especializat dins la literatura en occitan.

## Liames intèrnes
* Lo Tresaur dau Felibritge de Frederic Mistral e los Felibres èran publicats aicí, per l'ostau d'edicion Cultura Provençala e Meridionala de Marcèu Petit.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Gruner + Jahr

thumb|Gruner+Jahr, Amborg 2004

**Gruner + Jahr** (G+J) es un ostal d'edicion alemand de Amborg. Estó creat en 1965.

## Ligam extèrne
* Sit oficial de l'ostal d'edicion
Lista dels primièrs ministres de Samoa

thumb|150px|Blason de Samoa.
Vaquí la **lista dels [[primièr ministre|primièrs ministres]] de [[Samoa]]** de 1875 fins a uèi.
  

## Nòta
Zygmunt Bauman

thumb|250px|Zygmunt Bauman en 2013
**Zygmunt Bauman** (Poznanh, Polonha, 19 de novembre de 1925) es un sociològ polonés e britanic. Aqueste cercaire, de prestigi internacional, a focalizat sos trabalhs suls concèptes de modernitat e pòstmodernitat.
Grop de Visegrad

Lo **Grop de Visegrád** (de còps dich **Visegrád 4**, **V4** ò **Triangle de Visegrád**) es un grop de cooperacion diplomatica format de Polonha, de la Republica Chèca, d'Eslovaquia e d'Ongria. Foguèt creat lo 15 de febrier de 1991 entre Polonha, Checoslovaquia e Ongria per favorizar l'integracion dei tres país membres dau blòt sovietic durant la Guèrra Freja au sen de l'Euròpa capitalista. Dempuei l'adesion de sei membres a l'OTAN e a l'Union Europèa, es vengut un grop de concertacion, de cooperacion e de discussion.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Waclaw Szamotulski

thumb|right|Representacion de Waclaw Szamotulski realizada au sègle XIX.

**Waclaw Szamotulski** (vèrs 1524 - 1560), en polonés ***Wacław z Szamotuł*** ò en latin ***Vencelaus Samotulinus***, es un musician e un poeta polonés de la Renaissença. Estudièt la musica, lo drech, lei matematicas e la filosofia a Poznan puei a l'Universitat Jagellon de Cracòvia. Vèrs 1547-1548, venguèt un compositor de la Cort Reiala de Polonha. Foguèt lo premier musician polonés que seis òbras foguèron publicadas en fòra dei frontieras dau país. Pasmens, en causa de la manca de documents, sa vida es quasi desconeguda.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
The Shining (filme)

***The Shining*** es un filme d'orror de 1980 dirigit per Stanley Kubrick basat sus la novèla omonima de Stephen King.

## Sinòpsi
Jack Torrance es contractat per gerir l'otèl Overlook pendent los meses d'ivèrn qu'es la sason vuèja. Amb seu filh Danny, qu'a un estranh poder de premonicion nomenat "resplendor", e la seuna femna Wendy, muda a l'otèl, situat en plan enlòc. E amb l'arribada de la nèu, la carrièra que lo rejonh a la vila mai pròcha es copada, alara dins aquel isolament d'esglasisents poders començan a se manifestar dins las cambras de l'otèl e a l'esperit del quita Jack, que van acabar per far d'el un psicopata. A la fin acaba morissent dins lo laberint, totalament congelat alara que Wendy e Danny capitan se salvar d'el.

## Distribicion
* Jack Nicholson, Jack Torrance
* Shelley Duvall , Wendy Torrance
* Danny Lloyd, Danny
* Scatman Crothers, Hallorann
* Barry Nelson, Stuart Ullman
* Philip Stone, Delbert Grady
* Tony Burton, Larry Durkin
* Barry Dennen, Bill Watson
Ostau trevat

Un **ostau trevat** (var. **ostal** / **embreissat**, **encantat**, **frequentat**, **hantat**, **embroishit**, **hadit**, **practicat**, **hantamejat**) es un ostau reputat per èsser ocupat per una trèva ò d'autrei fòrças subrenaturalas. Es diferent de l'ostau possedit qu'es caracterizat per la preséncia de fòrças subrenaturalas que contrarotlan leis abitants dau luòc.

Es un mite fòrça frequent, especialament au sen dei populacions anglosaxonas que tènon un folclòre larg centrat sus leis ostaus trevats. Ansin, en 2005, un sondatge menat dins lei populacions estatsunidenca, canadiana e britanica mostrèt de taus de cresença de l'existéncia d'ostaus trevats relativament importants (respectivament 37%, 28% e 40%).

## Liames intèrnes

* Fantauma.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Mikolaj Radomski

**Mikolaj Radomski** (en polonés : ***Mikołaj Radomski*** ò ***Mikołaj z Radomia***) foguèt un musician polonés dau sègle XV. Liat a la Cort dei rèis de Polonha, realizèt uneis òbras de musica religiosa. Es lo musician polonés pus ancian que son nom es enregistrat dins un document escrich. Pasmens, la màger part de seis òbras son perdudas e sa vida es quasi totalament desconeguda.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

* **[[polonés|(pl)]]** Henri Musielak, *W poszukiwaniu materiałów do biografii Mikołaja z Radomia*, Muzyka, XVIII, 1973.
* **[[polonés|(pl)]]** Mirosław Perz, *Mikołaj Radomski*, Polski Słownik Biograficzny, XXIX, 1986.

## Nòtas e referéncias
Triangle de Weimar

Lo **Triangle de Weimar** es una cooperacion diplomatica europèa gropant França, Alemanha e Polonha. Foguèt creat en aost de 1991 dins l'encastre de la fin de la Guèrra Freja. Son objectiu iniciau èra de favorizar la reconciliacion entre Alemands e Polonés e l'integracion de la Polonha comunista au sen de l'Euròpa capitalista. Dempuei l'intrada de Polonha dins l'OTAN e dins l'UE, es vengut un grop de concertacion, de cooperacion e de dialògs entre lei tres estats.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Universitat Jagellon

L**'Universitat Jagellon**, en polonés *Uniwersytet Jagielloński w Krakowie*, es una universitat fondada en 1364 dins una borgada de la vila de Cracòvia per Casimir III lo Grand. Es l'universitat pus anciana de Polonha e la segonda d'Euròpa après aquela de Praga creada en 1348.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Bibliotèca Nacionala d'Espanha

thumb|''Biblioteca Nacional de España''

La **Bibliotèca Nacionala d'Espanha** (BNE; en espanhòu *Biblioteca Nacional de España*) es la bibliotèca oficiala d'Espanha.

## Liames extèrnes
* Sit oficial de BNE
Bibliotèca de Catalonha

thumb|''Biblioteca de Catalunya''

La **Bibliotèca de Catalonha** (BNC; en catalan *Biblioteca de Catalunya*) es la bibliotèca oficiala de Catalonha.

## Liames extèrnes
* Sit oficial de BNC
Glèisa fortificada

Una **glèisa fortificada** es una glèisa destinada a assegurar un ròtle defensiu en temps de guèrra. Ansin, son arquitectura presenta d'estructuras militaras coma de muralhas fortificadas, de dogas ò d'arquieras. Foguèron generalament bastidas dins lei regions menaçadas per d'incursions armadas coma de zònas frontieras ò maritimas.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Basilica Santa Maria de Cracòvia

La **Basilica Santa Maria de Cracòvia** (en polonés *Kościół Mariacki w Krakowie*) es una glèisa gotica bastida au sègle XIV sus la plaça dau mercat de Cracòvia qu'èra alora la capitala de Polonha. La partida principala foguèt bastida entre la mitat dau sègle XIV e 1397. Lei doas tors principalas foguèron acabadas vèrs 1400-1406. Au sègle XVI, la tor pus pichona foguèt cubèrta d'un dòma inspirat per l'art de la Renaissença e, au sègle XVII, la tor pus granda foguèt cuberta d'un corona d'aur. Lo grand autar es ornat per un retaule gotic de fusta realizat entre 1477 e 1489 per Veit Stoss. Es lo retaule de fusta pus grand d'Euròpa.

Cada ora, es tocat un èr de claron que s'arresta sobde. Aquò commemora la legenda de la mòrt d'una sentinèla dau sègle XIII cargada de susvelhar lo relarg de la vila que cridava l'alarma ambé son instrument quand foguèt tuat per una sageta tatara. Pasmens, permetèt ais abitants de s'organizar, de rebutar l'ataca e de capturar un butin important. Aquela legenda, que sembla èsser apareguda dins lo corrent dau sègle XX car lo document pus ancian que ne'n parla data de 1929, es probablament inspirada per l'adopcion dei tors de la basilica coma luòc d'observacion per lei sentinèlas destinadas a la lucha còntra l'incendi qu'utilizan d'èrs musicaus per comunicar ò marcar leis oras.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Thadée Szydlowski, *Le retable de Notre-Dame à Cracovie*, Institut français de Varsovie / Les Belles Lettres (1935).

## Nòtas e referéncias
Veit Stoss

**Veit Stoss** (vèrs 1448 - 1533) foguèt un escultor alemand major dau periòde gotic tardiu. Foguèt actiu en Polonha deis annadas 1470 ais annadas 1490. I installèt son obrador dins la capitala Cracòvia e realizèt uneis òbras per l'aristocracia e la Glèisa de la vila. Lei pus famosas son lo retaule de la Basilica Santa Maria de Cracòvia‎ e lei jacents dau rèi Casimir IV e d'unei caps dau clergat polonés. En 1496, tornèt s'installar en Alemanha onte trabalhèt sus l'autar de la Catedrala de Bamberg puei sus divèrseis esculturas dins la vila de Nurembèrg. Pasmens, aguèt de problemas ambé leis autoritats de la vila e i foguèt estremat en 1506 en despiech dau sostèn de l'emperaire Maximilian. Liberat, trabalhèt sus lo monument funerari de l'emperaire e, a partir de 1515-1520, per un marchand de la vila de Florença.

## Òbras principalas


File:Gothic altar veit stoss bordercropped.jpg|Retaule de la Basilica Santa Maria de Cracòvia.
File:Nürnberg St Lorenz Veit Stoß Engelsgruß.jpg|Escultura realizada per una glèisa de Nurembèrg.
File:GNM-Veit-Stoss-Raphael-Tobias.jpg|Autra escultura realizada a Nuremberg.


## Liames intèrnes

* Gotic.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Diomedes Cato

**Diomedes Cato** (entre 1560 e 1565 - après 1618) foguèt un musician e un tocaire de laüt italian que visquèt la màger part de sa vida en Polonha. I venguèt famós gràcias a sa musica instrumentala que s'inspirèt deis estiles musicaus de la Renaissença tardiva e dau periòde barròc.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

*  Gustave Reese, *Music in the Renaissance*, W.W. Norton & Co., 1954.

## Nòtas e referéncias
Plom dau Cantal

Lo **Pòm del Chantal** , es la bèla cima dels monts de Chantal. Sos  d'altitud ne fan lo segond pus naut somalh del Massís Central après lo puèi de Sant Circ (). Situat au centre del departament de Cantal, constituís l'aigavèrs entre las vaus de Sera, d'Alanhon e de Breson, de cada costat de las comunas de Sant Jaume dels Blats e d'Alba Pèira.
Sant Andrieu de Cracòvia

La glèisa **Sant Andrieu de Cracòvia** es una glèisa fortificada romanica bastida au sègle XI dins la vila de Cracòvia. Fa partida dei bastiments pus ancians de l'anciana capitala de Polonha e foguèt l'unica glèisa de la vila que subrevisquèt au pilhatge  mongòl de 1241. Acabada en 1098, conoguèt divèrsei apondons fins a 1639. Lei pus importants regardan la decoracion interiora que foguèt transformada dins lo corrent dau periòde barròc e l'installacion de dos dòmas octogonaus a la cima dei tors.

## Liames intèrnes

* Art romanic.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
George Davis Snell

**George Davis Snell** (Bradford, Massachusetts, 19 de decembre de 1903 - Bar Harbor, Maine, 6 de junh de 1996) foguèt un genetician e professor universitari nòrd-american premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1980.
F-16 Fighting Falcon

Lo **F-16 Fighting Falcon** es un avion de combat multiròtle estatsunidenc inicialament desvolopat per la companhiá General Dynamics e d'ara endavant per Lockheed Martin. Sa produccion acomencèt en 1976 e unei versions diferentas foguèron desvolopadas. Maugrat l'aplant dei comandas dei fòrças armadas estatsunidencas, es totjorn vendut e produch a l'ora d'ara. En 2013, mai de  unitats èran estadas produchas e lo F-16 equipava 26 país.

Inicialament desvolopat coma un caçaire de superiotat aeriana dins l'encastre de la Guèrra Freja, lo F-16 evolucionèt rapidament vèrs son ròtle polivalent actuau e conoguèt divèrseis utilizacions sus lo prat batalhier tant per leis Estats Units que per seis aliats. Ansin, la premiera accion de combat se debanèt lo 7 de junh de 1981 quand Israèl utilizèt lei sieus aparelhs per bombardar e destrurre la centrala nucleara d'Osirak. Puei, Israèl l'utilizèt en 1982 còntra lei fòrças aerianas sirianas pendent lo conflicte libanés. Leis Estats Units e seis aliats l'utilizèron d'un biais massís durant totei lei conflictes iraquians, durant la guèrra de Kosovo, durant la guèrra d'Afganistan e durant la guèrra civila de Libia. Lo F-16 i mostrèt de capacitats fòrça satisfasentas tant dins lo combat (unei victòrias còntra d'avions d'origina sovietica ò russa coma lo Mig-25 ò lo Mig-29) que dins lo bombardament.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Camponotus vagus

***Camponotus vagus*** es una formiga dei regions d'Euròpa, d'Asia e dau nòrd d'Africa.

Es una espècia relativament caracteristica de talha granda (6-12 mm), de color negra e que presenta una pilositat blanca importanta sus l'abdomèn. Lo formiguier es generalament installat dins la fusta mòrta, e de còps en dessota d'una pèira, dins un endrech sec situat dins una seuva dubèrta. Tèn sovent entre  e  individús mai, dins de condicions favorablas, certanei colonias pòdon agantar  formigas. Divèrseis espècias de tòra coma *[[Scolitantides orion]]* son sonhadas per la colonia. Son alimentacion es principalament formada d'autreis insèctes e de melat de nieron. 

L'eissamatge se debana entre mai e junh.

## Fotografias


File:Camponotus vagus.jpg
Fichièr:Intrada d'un formiguier de Camponotus vagus.png|Intrada d'un formiguier installat dins una soca.
File:Formicidae - Camponotus vagus.JPG


## Liames intèrnes

* Lista dei formigas d'Occitània.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Edouard DELLA SANTA, *Faune de Provence*, Bulletin du C.E.E.P., Conservatoire Etudes des Ecosystèmes de Provence/Alpes du Sud, Volume 16 (1995).
Messor barbarus

***Messor barbarus*** es una formiga dei regions situadas a l'entorn de la Mar Mediterranèa.

Es una espècia fòrça polimorfica de talha granda (3-12 mm per leis obrieras asexuadas, 14-16 mm per lei femèlas sexuadas e 8-9 mm per lei mascles). Lo còrs es de color negra per leis individús pus pichons mai la tèsta deis obrieras pus gròssas evoluciona generalament vèrs lo roge. Lo formiguier es installat dins un sòu sec. Seis intradas son generalament enviroutadas per de molons de gruelhas de grana e per leis emprentas formadas per lei passatges deis obrieras cargadas de la recòlta de grana que pòdon dessenhar « d'autorotas » d'unei desenaus de mètres dins la vegetacion. A generalament una rèina unica mai de colonias d'unei rèinas pòdon existir. La colonia pòu gropar unei desenaus de milièrs de formigas (fins a  en captivitat) e son regime alimentar es magerament granivòr.

L'essaimatge en Occitània se debana en octòbre. 

## Liames intèrnes

* Messor capitatus, formiga similira.
* Lista dei formigas d'Occitània.

## Nòtas e referéncias
Messor capitatus

***Messor capitatus*** es una formiga dei regions situadas a l'entorn de la Mar Mediterranèa e dins lei Balcans.

Es una formiga fòrça polimorfica de talha granda (4-14 mm per leis obrieras, 15-16 mm per lei femèlas sexuadas) de color negra lusenta. Lo formiguier es installat dins un sòu sec e seis intradas pòdon de còps èsser enviroutadas per de molons de gruelhas de grana. La colonia pòu gropar unei desenaus de milièrs de formigas e son regime alimentar es magerament granivòr.

L'essaimatge en Occitània se debana generalament en octòbre.

## Liames intèrnes

* Messor barbarus, formiga similara.
* Lista dei formigas d'Occitània

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Messor sanctus

***Messor sanctus*** es una formiga dei regions mediterranèas.

Es una formiga polimorfica de talha intermediaria (4-8 mm) de color negra lusenta. Lo formiguier a una rèina unica e es generalament installat dins un sòu sec. Pòu tenir quauquei milièrs d'individús. Son regime alimentar es magerament granivòr e leis intradas dau formiguier pòdon de còps èsser enviroutadas per de molons de gruelhas de grana.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Edouard DELLA SANTA, *Faune de Provence*, Bulletin du C.E.E.P., Conservatoire Etudes des Ecosystèmes de Provence/Alpes du Sud, Volume 16 (1995).

## Nòtas e referéncias
Palais de la Cultura e de la Sciéncia

Lo **Palais de la Cultura e de la Sciéncia**, en polonés *Pałac Kultury i Nauki*, es un gratacèu de Varsòvia bastit entre 1952 e 1955. Sa construccion foguèt decidica per Ïosif Stalin coma dona dau pòble sovietic au pòble polonés. Ansin, l'arquitectura d'inspiracion estaliniana dessenhada per l'arquitècte rus Lev Roudnev integrèt quauqueis elements de l'arquitectura polonesa de la Renaissença e lo còst de la bastida foguèt finançat unicament per l'Union Sovietica.

Tre sa construccion, l'aspèct generau dau bastiment causèt — e causa totjorn — de contestacions importantas au sen de la populacion de la capitala polonesa. Pasmens, lo Palais evolucionèt pauc a pauc de l'estatut de simbòl de la dominacion sovietica sus Polonha vèrs aqueu de simbòl de Varsòvia. Ansin, en 1989, après la casuda dau regime comunista, leis autoritats novèlas decidiguèron de pas destrurre lo bastiment qu'es a l'ora d'ara lo sèti d'unei musèus, salas de concèrt de congrès e cinèma, de dos teatres e d'un restaurant panoramic.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Mariem Hassan

thumb|250px|Mariem Hassan en 2008
**Mariem Hassan** (en arab: مريم حسن‎; Oed Tazoa, 1958 – 2015) es una cantaira del Sahara Occidental. Aquesta artista, la mai famosa de son país, qu'escriu sos tèxtes canta mai que mai en hassaniyya, un dialècte arab occidental, e tanben en espanhòl.
Baia de Pomerània

La **baia de Pomerània** es una baia dau sud-oèst de la Mar Baltica situada lòng dei litoraus alemand e polonés. Es separada de la lòna de Szczecin per una faissa d'illas e de bancs de sabla. A una prefondor e una salinitat feblas que respectivament d'aperaquí 20 mètres e 8‰.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Baia de Gdansk

La **baia de Gdansk** es una baia situada au sud de la Mar Baltica dins la region dau litorau de la vila de Gdańsk.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Ròca sedimentària

Una **ròca sedimentària** es una ròca formada per l'acumulacion de sediments que forman de depaus de jaç dichs estrats. Es una ròca exogèna, es a dire que sa forma a la superficia de la crosta terrèstra. Ansin, lei ròcas sedimentàrias cuerbon aperaquí 75% de la superficia dei continents mai representan solament 5% dau volum totau de la crosta terrèstra.

## Liames intèrnes

* Ròca.
* Sedimentacion.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Universitat de Tolosa

right|200px|thumb|Lògo oficial de l’Universitat de Tolosa

**Universitat de Tolosa** (en francés: *Université de Toulouse*) es un comunautat de universitats e establiments superiors (en francés: *Communauté d'universités et établissements* o COMUE) de Occitània dont les autres membres fondators estàn:

* Universitat de Tolosa I Capitòli,
* Universitat de Tolosa-Joan Jaurés
* Universitat Pau Sabatièr 
* Institut nacional politecnic de Tolosa (INP Toulouse)
* Institut nacional de las sciéncias aplicadas de Tolosa (INSA Toulouse)
* Institut superior de l'aeronautica e de l'espaci (ISAE SUPAÉRO)
* Universitat Champolion
Les autres membres estàn:

* Escòla nacionala de l'aviacion civila (ENAC)
* Escòla nacionala d'engenhaires de Tarba (ENIT)
* Escòla nacionala superior de arquitectura de Tolosa (ENSA Toulouse)
* Escòla nacionala veterinària de Tolosa (ENVT)
* Escòla nacionala superior de formacion de ensenhament agricòlo (ENSFEA)
* Institut catolic de arts e mestièrs (ICAM)
* Escòla de las minas d'Albi e Carmauç (IMT Mines Albi)

## Istòria

## Liames extèrnes
*  Sit oficial de Universitat de Tolosa
*  Archipel - Catalogue Informatisé des BU de Toulouse
Idrografia

L**'idrografia** designa l'estudi e la descripcion dei rius e deis estendudas d'aiga coma lei lacs, lei mars ò leis oceans.

## Liames intèrnes

* Aiga.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Clima continentau

Lo **clima continentau** (var. **clima continental**) es un clima de latitud mejana regardant lei regions alunchadas d'un litorau ò somes a l'influéncia dei precipitacions e dei vents venguts d'una zòna continentala. Se caracteriza per una amplitud termica importanta entre lo maximum e lo minimum de temperatura anuala.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Mont Rysy

Lo **mont Rysy** es una cima de la cadena montanhosa dei Tatras dins l'arc exterior dei Carpats lòng de la frontiera entre Polonha e Eslovaquia.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Saskia Sassen

thumb|250px|Saskia Sassen en 2012
**Saskia Sassen** (L'Aia, 5 de genièr de 1949) es una sociològa e economista neerlandoamericana. Es especialista de la globalizacion e las migracions umanas internacionalas, es actualament professora a l'Universitat de Columbia. Aquesta autora del concèpte de ciutat globala (en anglés: *Global City*) es maridada amb lo sociològ Richard Sennett.

## Òbras
**The Mobility of Labor and Capital. A Study in International Investment and Labor Flow* (1988)
**The Global City: New York, London, Tokyo* (1991)
**Cities in a world economy* (1994)
**Losing control? Sovereignty in An Age of Globalization* (1996)
**Globalization and its discontents. Essays on the New Mobility of People and Money* (1998)
**Guests and aliens* (1999)
**Territory, Authority, Rights: From Medieval to Global Assemblages* (2006)
**Elements for a Sociology of Globalization* (2007)
**Expulsions: Brutality and Complexity in the Global Economy* (2014)
Clima temperat

Un **clima temperat** designa lei climas dei regions amb una temperatura qu'es pas extrèma, ni torrida ni glaciala. Lei principaus son lei climas continentau, oceanic e mediterranèu.

## Liames intèrnes

* Clima continentau.
* Clima oceanic.
* Clima mediterranèu.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
.组织机构

**** (*zǔzhī jīgòu*, "organizacion", còdi punycode .xn--nqv7fs00ema) es un nom de domeni chinés. Es en servici dempuèi lo 9 de març de 2014.

## Referéncias e nòtas
Tatras

Lei **Tatras**, en polonés e en eslovac *Tatry*, son una cadena de montanhas situadas entre Polonha e Eslovaquia. Forman la partida nòrd de l'arc dei Carpats. Lo ponch culminant es lo pic Gerlach ( m).

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Golf de Tailàndia

Lo **golf de Tailàndia**, ancianament **golf de Siam** (en tai อ่าวไทย, *Ao Thai*; en khmer *Chhuksâmŭtr Thai*; en vietnamian *Vịnh Thái Lan*; en malai *Teluk Thailand* o *Teluk Siam*), es un golf que se dobrís a la part occidentala de la mar de China Meridionala, que a l'encòp forma part de l'ocean Pacific.
Lo Golf de Tailàndia es enrodat pels estats de Malàisia, Tailàndia, Cambòtja e Vietnam.
Cultura lusaciana

La **cultura lusaciana** es una cultura dau Periòde dau Bronze tardiu e dau començament dau Periòde dau Fèrre que sa zòna d'extension es centrat sus lo territòri de la Polonha actuala. Desvolopèt de relacions ambé lei culturas vesinas. Lei cavaments deis arqueològs an mostrat l'existéncia d'una civilizacion agricòla (blat, òrdi, fava ò encara lentilha e norrigatge d'ovins e de cabras) organizada a l'entorn de vilatges de fusta fortificats (Biskupin). La caça èra tanben una activitat importanta per l'alimentacion. L'utilizacion dau chivau e dau carri èran conegudas.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Biskupin

**Biskupin** èra un vilatge fortificat protoeslau de la cultura lusaciana. Situat dins la Polonha actuala, foguèt bastit au sègle VIII avC e abandonat entre lei sègles VII e V avC.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Bog (riu)

**Bog** (en polonés: *Bug* ; en bielorús: Заходні Буг, *Zachodni Bouh* ; en ucraïnian: Західний Буг, *Zakhidnyi Bouh*) es un riu d'Euròpa Centrala e Orientala qu'es un afluent de Vistula. Sa fònt se situa en Ucraïna e son escorrement va en direccion dei territòris bielorús puei polonés. 
## Geografia

Bog a sa font en Ucraïna près de Lviv,  s'endralaha puèi cap a l'oèst. Pendant  fa la frontièra de Polonha amb Ucraïna e Bielorussia, puèi se trai dins Narew al lac de Zegrze, près de la vila de Serock. Narew es un afluent de Vistula.

Bog a A una longor de 772 km e un debit mejan de 158 m3/s.Es lo quatren pus long flume polonés. Son bacin idrografic cobrís  (dont  en Polonha).

Boug es ligat a Dnièpre per un canal.

Dempuèi le 1èr de mai de 2004 e la dintrada de Polonha dins l'Union Europèa, Bog es una frontièra de l'Union.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sètge de Varsòvia (1939)

Lo **sètge de Varsòvia** se debanèt dau 8 au 28 de setembre de 1939 dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. Opausèt lei fòrças alemandas ai tropas polonesas. S'acabèt per la redicion dei defensors e la conquista de la capitala polonesa per leis Alemands.

L'ataca alemanda còntra la capitala acomencèt lo 8 de setembre ambé l'arribada d'una unitat blindada dins una borgada de la vila. Pasmens, foguèt rapidament arrestada e leis Alemands deguèron esperar l'esquichament dei fòrças polonesas dins d'autrei regions dau país per poder concentrar de fòrças sufisentas per tornar atacar. De mai, en despiech deis òrdres d'Adolf Hitler que donèt l'òrdre de conquistar Varsòvia avans lo 17, lei generaus alemands preferiguèron avançar lentament per limitar lei pèrdas. Fins au 22 de setembre, aquela avançada foguèt tanben complicada per la quasi abséncia sostèn aerian car lei bombardiers alemands èran ocupats sus d'autrei fronts. Ansin, una ofensiva novèla foguèt tornarmai arrestada lo 16 per lei Polonés qu'organizèron divèrsei sortidas còntra leis asalhidors.

L'assaut finau acomencèt lo 22 de setembre per un bombardament aerian generau que s'acabèt lo 24. Pasmens, l'assaut terrèstre foguèt tornarmai fòrça malaisat per leis Alemands que se turtèron a una defensa acarnada fins au 26. A partir d'aquela data, la garnison comencèt de mancar de municions e de viures. Deguèt finalament capitular lo 28.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Malaysia Airlines

**Malaysia Airlines (MAS)** (còde AITA : **MH** ; còde OACI : **MAS**) es la companhiá aeriana nacionala de Malàisia. Opera de vòls locals e internaconals sus cinc continents dempuèi sos hubs a l'aeropòrt internacional de Kuala Lumpur e l'aeropòrt internacional de Kota Kinabalu. Es classada 5 estelas per Skytrax. Transportèt mai de 13 milions de passatgièrs en 2011, e integrèt l'aliança Oneworld en 2013.
### Referéncias
Virna Lisi

vinheta

**Virna Lisi**, nascuda **Virna Pieralisi** (Ancona, 8 de novembre de 1936 - Roma – 18 de decembre 2014) foguèt una actritz italiana de cinèma.

## Filmes

* *...e Napoli canta!* (1953)
* *La corda d'acciaio*(1953)
* *Violenza sul lago* (1954)
* *Il cardinale Lambertini* (1954)
* *Piccola santa* (1954)
* *Ripudiata* (1954)
* *Desiderio 'e sole* (1954)
* *Questa è la vita* (1954)
* *Lettera napoletana* (1954)
* *La rossa* (1955)
* *Le diciottenni* (1955)
* *Vendicata!* (1955)
* *Luna nuova* (1955)
* *Addio Napoli!* (1955)
* *La piccola guerra* (1955)
* *Il vetturale del Moncenisio* (1956)
* *La donna del giorno]* (1956)
* *Il conte di Matera*  (1957)
* *Totò, Peppino e le fanatiche* (1958)
* *Vite perdute* (1958)
* *Il mondo dei miracoli* (1959)
* *Il padrone delle ferriere* (1959)
* *Caterina Sforza, la leonessa di Romagna* (1959)
* *Un militare e mezzo* (1960)
* *Sua Eccellenza si fermò a mangiare* (1961)
* *Romolo e Remo* (1961)
* *5 marines per 100 ragazze* (1962)
* *Eve* (1962)
* *Il giorno più corto* (1963)
* *Les Bonnes Causes* (1963)
* *La Tulipe Noire* (1964)
* *Coplan prend des risques* (1964)
* *La donna del lago*
* *Oggi, domani, dopodomani* (1965)
* *How to murder your Wife* (1965)
* *Le bambole* (1965)
* *Casanova '70* (1965)
* *Made in Italy* (1965)
* *Signore & signori* (1966)
* *Una vergine per il principe* (1966)
* *U-112, Assault on Queen Mary* (1966)
* *Not with my Wife, you Don't* (1966)
* *La Vingt-cinquième heure* (1967)
* *La ragazza e il generale* (1967)
* *Arabella* (1967)
* *Le dolci signore*  (1968)
* *Meglio vedova* (1968)
* *Tenderly* (1969)
* *If It's Tuesday, This Must Be Belgium* (1969)
* *L'Abre du Noël* (1969)
* *The Secret of Santa Vittoria* (1969)
* *Tempo di violenza* (1970)
* *Giochi particolari* (1970)
* *The Statue* (1971)
* *Il bel mostro* (1971)
* *Roma bene* (1971)
* *Improvvisamente una sera... un amore* (1972)
* *Bluebeard* (1972)
* *Le Serpent* (1973)
* *Zanna Bianca* (1973)
* *Il ritorno di Zanna Bianca*  (1974)
* *Al di là del bene e del male* (1977)
* *Ernesto* (1979)
* *Bugie bianche* (1980)
* *La cicala* (1980)
* *The Miss Right* (1982)
* *Sapore di mare* (1983)
* *Amarsi un po*' (1984)
* *I Love N.Y.* (1987)
* *I ragazzi di via Panisperna* (1989)
* *Buon Natale... buon anno* (1989)
* *La Reine Margot* (1994)
* *Les cent et une nuits de Simon Cinéma]* (1995)
* *Va' dove ti porta il cuore* (1996)
* *Il più bel giorno della mia vita* (2002)
Invasion sovietica de Polonha

L**'invasion sovietica de Polonha** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala entre lo 17 de setembre e lo 6 d'octòbre de 1939. Opausèt lei fòrças de l'Union Sovietica a aquelei de Polonha qu'èra ja fòrça afeblidas per l'ataca alemanda començada lo 1 de setembre. Foguèt entraïnada en acòrd ambé lo pacte secrèt germanosovietic. S'acabèt per una victòria sovietica relativament aisada car lei fòrças polonesas situadas lòng de la frontiera orientala dau país èran dispersadas e mai desirosas de luchar còntra leis Alemands que còntra lei Sovietics. Lei combats e lei pèrdas demorèron limitats dins lei dos camps.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Serguèi Aksiònov

**Serguèi Valérievich Aksiònov** (en rus: Сергей Валерьевич Аксёнов; Bălți, Moldàvia, 26 de novembre de 1972) es un politician rus de Crimèa. Es l'actual primièr ministre de Crimèa dempuèi lo 27 de febrièr de 2014 aprèp que prenguèsse lo poder dins de circonstàncias pro trebolas. Anteriorament, e dempuèi las eleccions de 2010, èra deputat del Conselh Suprèm de Crimèa amb son partit, Unitat Russa (en rus: Русское единство), que reculhiguèt alara aperaquí 4 % dels sufragis. Es actualament a far l'objècte d'un mandat d'arrèst del govèrn ucraïnian per sas accions de rebellion qu'an per tòca de portar a l'annexion de la peninsula a Russia.

## Biografia

Serguèi Aksiònov nasquèt en 1972 a Bălți, una de las vilas mai importantas de la Moldàvia sovietica, dins una familha russofòna nacionalista sovietica. Son paire, Valèri Aksiònov, foguèt lo menaire d'un grop sonat la Comunitat Russa de Moldàvia del Nòrd en Transnístria.

En 1989, a l'edat de 17 ans, s'installèt en Crimèa e s'engatgèt dins una escòla militara d'engenhaires mas abans qu'acabèsse los estudis per venir oficièr de l'Armada Roja, l'Union Sovietica se desparriquèt. Refusèt alara de jurar leialtat al novèl estat d'Ucraïna que voliá pas reconéisser, çò que portèt a la fin de sa carrièra militara.
Petrò Poroshenko

thumb|250px|Petrò Poroshenko
**Petrò Oleksíiovych Poroshenko** (en ucraïnian: Петро Олексійович Порошенко; Bolhrad, oblast d'Odessa, 26 de setembre de 1965) es un entrepreneire e politician ucraïnian. Foguèt ministre dels afars estrangièrs del govèrn ucraïnian dirigit per Iólia Tymoshenko entre 2009 e 2010 e president de la Republica de 2014 a 2019.

Segon la revista americana *[[Forbes]]*, Poroshenko pòrta l'escais del "rei del chocolat" ja que possedís la famosa marca de chocolats Roshen, èra en 2011 la 13ena persona mai rica del país, amb una fortuna estimada alara a 866 milions de dollars.
Grand Teatre de Varsòvia

Lo **Grand Teatre de Varsòvia**, en polonés *Opera Narodowa w Warszawie*, es un bastiment neoclassic de la capitala  polonesa que servís de teatre e d'operà, especialament per leis Operà e Teatre Nacionaus de Polonha. 

Foguèt bastit durant la premiera mitat dau sègle XIX e inaugurat lo 24 de febrier de 1833. Dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala, foguèt totalament destruch per de bombardaments. Après lo conflicte, faguèt partida dei bastiments istorics de Polonha que foguèron tornats bastir a l'identic. Sa redubertura se debanèt lo 19 de novembre de 1965.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Santa Maria de Gdansk

La **glèisa Santa Maria de Gdansk** es una glèisa crestiana gotica que foguèt bastida entre 1379 e 1502. Es la glèisa de brica pus gròssa dau mond. Fòrça endomatjada per lei combats de la Segonda Guèrra Mondiala, conoguèt unei trabalhs de restauracion que s'acabèron en 1956.

Dins lo corrent dau sègle XIV, la vila, alora dicha Dantzig, èra poblada per de populacions germanicas que foguèron fòrça sensibla a la difusion de la Reforma au començament dau sègle XVI. Ansin, après son acabament en 1502, la glèisa foguèt rapidament utilizada coma glèisa simultanèa tant per lei protestants que per lei catolics. Puei, foguèt reservada unicament ai rites protestants e demorèt fins a 1945 la glèisa protestanta pus gròssa sus la planeta. Pasmens, après l'expulsion deis Alemands de la region en 1945 e l'installacion de populacions polonesas catolicas, l'edifici foguèt laissat ai catolics.

Uneis òbras foguèron ò son utilizadas per la decoracion interiora dau bastiment. La pus famosa foguèt lo triptic de Hans Memling dich *[[Lo Jutjament darrier]]* que foguèt arrapat per un corsari de la vila après lo pilhatge d'un naviri borguinhon e donat a la glèisa. I demorèt fins a la conquista de la vila per lei fòrças francesas de Napoleon I. L'òbra foguèt alora transferida au Lovre a París onte demorèt fins a 1815. Après la Segonda Guèrra Mondiala, lei Sovietics l'agantèron e la donèron finalament a Polonha en 1956. Es d'ara endavant expausada au Musèu Nacionau de Gdansk.
Marc Martin

**Marc Martin** (1930) es un istorian dei mèdias francés. Foguèt professor a l'Universitat Paris X Nanterre.

## Òbras
* *Histoire et médias. Journalisme et journalistes français: 1950-1990.* Paris 1991. ISBN 2-226-04870-7
* *Les grands reporters. Les débuts du journalisme moderne.* Paris 2005. ISBN 2-84749-055-8
* *[[Les pionniers de la publicité]]. Aventure et aventuriers de la publicité en France (1836-1939).* Paris 2012. ISBN 978-2-84736-567-2

## Liames extèrnes
*  Marc Martin (Bibliomonde)
Mikolaj Rej

**Mikolaj Rej** (4 de febrier de 1505 - entre lo 8 de setembre e lo 5 d'octòbre de 1569), en polonés *Mikołaj Rej*, èra un escrivan, un politician e un musician polonés considerat un dei fondators de la literatura e de la lenga polonesa.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Czesław Miłosz, *The History of Polish Literature*, University of California Press, 1984.

## Nòtas e referéncias
Batalha de Bzura

La **batalha de Bzura** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 9 au 19 de setembre de 1939. Opausèt lei fòrças polonesas ai tropas alemandas. S'acabèt per una victòria importanta deis Alemands que poguèron destrurre un còrs important de l'armada polonesa que mau capitèt de jónher lo sector de Varsòvia per renfòrçar lei defensas de la capitala dau país.

## Contèxte

Après lo començament de l'invasion alemanda, lei linhas defensivas polonesas foguèron rapidament rompudas. Au nòrd, lei Polonés se retirèron sus lo riu Bug e a l'oèst sus lo fluvi Vistula. Pasmens, lo II còrs d'armada polonés i foguèt destruch laissant a l'armada polonesa solament doas fòrças importantas sus lo sector dau riu Bzura. Una còntraofensiva i foguèt donc organizada per ajudar l'ofensiva supausada deis aliats francobritanics de Polonha. Leis atacas esperavan tanben aprofichar lei dificultats logisticas alemandas causadas per l'avançada rapida de sei fòrças e demenir la pression còntra Varsòvia.

## Debanament

L'ataca polonesa comencèt lo 9 de setembre de 1939 còntra lo flanc de la X armada alemanda. Sosprenguèt leis Alemands que perdiguèron un sector important au nòrd d'Ozorków. Pasmens, gràcias a sa superiotat numerica, ataquèron l'arrier dei fòrças polonesas que deguèron modificar la direccion de son ataca. Lo 14, passèron Bzura e conquistèron Lowicz puei assaièron de se dirigir en direccion de Varsòvia onte lo sètge de la vila aviá ja començat.  Leis Alemands organizèron una ofensiva saunosa per conquistar de posicions d'artilhariá fòrça favorablas sus la riba opausada de Vistula, blocar aqueu movement e enceuclar la totalitat dei fòrças polonesas que deguèron capitular lo 19 en causa de la manca de municions.

## Consequéncias

En despiech de pèrdas importantas ( mòrts e 50 carris destruchs), leis Alemands capitèron de destrurre lei darrierei fòrças polonesas importantas. Aquò li permetèt de concentrar de fòrças importantas còntra lo sector de Varsòvia e de Modlin que capitulèron respectivament lo 28 e lo 29 de setembre de 1939. Puei, poguèron s'ocupar dei darriereis unitats e fortalesas de l'armada polonesa que cessèt lo combat lo 6.

## Nòtas e referéncias
Batalha de Dunquèrca

La **batalha de Dunquèrca** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala entre lo 21 de mai e lo 4 de junh de 1940. Opausèt leis armadas britanica, francesa e bèlga (fins au 28 de mai) ai tropas alemandas. S'acabèt per la capitada de l'evacuacion maritima dau còrs expedicionari britanic e d'una partida dei fòrças francesas dau nòrd de França maugrat d'atacas aerianas e terrèstras alemandas. Pasmens, lei tropas evacuadas deguèron abandonar la totalitat de son equipament e poguèron pas pus participar a la contuniacion de la campanha de França i laissant ais Alemands una superiotat numerica clara.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias