open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alain Chabat

vinheta|Alain Chabat en 2006.
**Alain Chabat** es un actor, realizator, scenarista, umorista, productor de cinèma e animator de television francés, nascut lo 24 de novembre de 1958 a Oran (Argeria).

Revelat sus Canal+ per la tropa comica Les Nuls, s'impausa coma una valor comica segura del cinèma francés.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Les Nuls

### Ligams extèrnes

* Ressorsas relativas a l'audiovisual :  Allociné •  Cesar del cinèma •  Ciné-Ressources •  Unifrance •  AllMovie •  British Film Institute •   •  Metacritic •  Rotten Tomatoes
Gérard Darmon

vinheta|Gérard Darmon en 2008.
**Gérard Darmon**, nascut lo 29 de febrièr de 1948 a París, es un actor e cantaire franco-marroquin.

Après una formacion d'art dramatica sota la direccion de Bernard Bimont, frequenta lo cafè-teatre pendent gaireben 10 ans. Trobat per Roger Hanin, comença alara una carrièra cinematografica.

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Ressorsas relativas a l'audiovisual :  Allociné •  AllMovie •
Hehe

Lo **hehe** es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Localizacion
Lo hehe es parlat dins los districts d'Iringa, Kilolo e Mufindi de la region Iringa, en Tanzania.

## Classificacion
Lo hehe es classat per Nurse (1979, 1988) dins un grop banto tèrras nautas del sud, que ne'n fan partida tamben lo sangu, lo kisi, lo pangwa, lo kinga, lo wanji e lo bena.

## Referéncias


## Fonts
*  Martin T. Walsh, 2004, *[https://www.academia.edu/1691467/Variability_and_compounding_of_affixes_in_Hehe_animal_names_Tanzania_ Variability and Compounding of Affixes in Hehe Animal Names (Tanzania)]*, paper presented to the 34th Colloquium on African Languages and Linguistics (CALL 34), Leiden University, 23-25 August 2004.
*  Michelle Elizabeth Morrison, 2011, *[https://scholarship.rice.edu/bitstream/handle/1911/70359/MorrisonM.pdf?sequence=1&isAllowed=y A Reference Grammar of Bena]*, tèsa, Houston, Rice University.
Conferéncia de Nerac

La **conferéncia de Nerac** èra ua division de la diocèsi de Condòm, ua anciana diocèsi catolica en Occitània.
Conferéncia de Vilafranca

La **conferéncia de Vilafranca** èra ua division de la diocèsi de Condòm, ua anciana diocèsi catolica en Occitània.
Mauren

**Mauren** (/mauʁən/ en alemand; *Mura* en alemanic; del ancian alemand-naut *Muor*) es una comuna de Liechtenstein, dins lo país bas. 

La comuna comprend las localitats de Mauren e Schaanwald.

Son nom ancian èra Muron.
Digo

Lo **digo** es una lenga banto parlada al Kenya e en Tanzania.

## Localizacion
Lo digo es parlat lo long de la còsta de l'Ocean Indian, entre Mombasa al Kenya e Tanga en Tanzania.

## Classificacion
Lo digo es un parlar del continuum dialècte mijikenda. Fa partida del grop dels dialèctes del sud amb lo duruma e lo rabai.

## Referéncias


## Fonts
*  Martin T. Walsh, 2006, *[https://www.academia.edu/694332/A_click_in_Digo_and_its_historical_interpretation A click in Digo and its historical interpretation]*, Azania XLI, p. 158-166.
Mijikenda

Lo **mijikenda** es un continuum dialectal banto parlat al Kenya e en Tanzania.

## Localizacion
Lo digo es parlat lo long de la còsta de l'Ocean Indian al Kenya e dins lo nòrd de la Tanzania.

## dialèctes
Lo mijikenda es partit entre los dialèctes del nòrd, lo giryama, lo kauma, lo chonyi, lo kambe, lo ribe e lo jibana, e los dialèctes del sud que son lo digo, lo duruma e lo rabai.

## Referéncias


## Fonts
*  Martin T. Walsh, 2006, *[https://www.academia.edu/694332/A_click_in_Digo_and_its_historical_interpretation A click in Digo and its historical interpretation]*, Azania XLI, p. 158-166.
Pangwa

Lo **pangwa** es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Localizacion
Lo pangwa es parlat dins lo district de Makete de la region Njombe, en Tanzania.

## Classificacion
Lo pangwa es classat per Nurse (1979, 1988) dins un grop banto tèrras nautas del sud, que ne'n fan partida tamben lo sangu, lo hehe, lo kinga, lo kisi, lo wanji e lo bena.

## Escritura
l'alfabet pangwa es:  
a, aa, b, ch, d, e , ee, f, h, hw, i, ii, k, kh, l, m, mb, n, nd, ng' [], ng, nj, ny [], o, oo, p, s, sh, t, u, uu, v, w, y
 
Las vocalas longas son escrichas dobladas.

## Referéncias


## Fonts
*  anonim, s. d., *[https://www.pangwalanguage.com/sites/www.pangwalanguage.com/files/Alfabeti%20ya%20Kipangwa.pdf Alfabet pangwa]*, SIL International.
*  Michelle Elizabeth Morrison, 2011, *[https://scholarship.rice.edu/bitstream/handle/1911/70359/MorrisonM.pdf?sequence=1&isAllowed=y A Reference Grammar of Bena]*, tèsa, Houston, Rice University.

## Ligams extèrnes
*  *[https://www.pangwalanguage.com/en/introduction Home of the Pangwa]*
Maurice Berger (resistent)

[thumb|right|[Fotografia de Maurice Berger en 1932.]]

**Maurice Berger** (3 de març de 1901, París - 27 d'abriu de 1945, Krepenice) es un militar e un resistent francés. Intrat lo 25 de junh de 1926 dins la legion de la garda republicana de París, foguèt nomat a Riam onte participèt au sauvament de plusors judieus en lei liberant de preson ò en refusant de leis arrestar. Arrestat per la Gestapo lo 3 de febrier de 1944, foguèt deportat en Alemanha e en Boèmia-Moràvia onte moriguèt dins lo camp de Krepenice lo 27 d'abriu de 1945. Recebèt lo títol de Just entre lei Nacions lo 12 de març de 1996.

Lo comedian Éric Berger (nascut en 1969) es son felen.

## Liames intèrnes

* Just entre lei Nacions.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Dora Rivière

**Dora Rivière** (Sant Estève, 13 d'abriu de 1895 - Lo Luc, 21 d'abriu de 1983) es una oftalmologista e una resistenta francesa durant la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945).

Nascuda dins una familha originària dau Chambon, èra la filha de George-Henri Rivière, proprietari d'una companhiá de transpòrt, e de Catherine Reynard. S'orientèt vèrs d'estudis de medecina e venguèt especialista en oftalmologia en 1921. Après un viatge en Polonha de 1921 a 1923, se maridèt e aguèt dos enfants avans de divorciar.

Durant la Segonda Guèrra Mondiala, s'engatjèt dins la Resisténcia e participèt a l'evacuacion de personas menaçadas per leis autoritats. Ajudèt tanben a escondre de familhas dins de bastidas de Naut Léger. Denonciada, foguèt arrestada lo 6 d'octòbre de 1943 per l'armada alemanda. Foguèt deportada a Ravensbrück lo 3 de febrier de 1944 onte demorèt fins a sa liberacion lo 9 d'abriu de 1945.

Après la guèrra, venguèt adjoncha dau premier cònsol de Sant Estève e foguèt cargada de la direccion deis afaires sociaus. Se retirèt en Provença en 1972. Recebèt lo títol de Just entre lei Nacions lo 6 de febrier de 2011. Aviá pereu recebut la crotz dau combatent e de la medalha de la deportacion e de l'internament per fachs de resisténcia.

## Liames intèrnes

* Just entre lei Nacions.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Impossible es pas francés

(en francés : ) es una citacion atribuida a Napoleon Bonaparte.

Mencionada en 1837 dins sas memòrias pel general de Caulaincourt, l'expression es popularizada per Honoré de Balzac, que publica en 1838 *Maximes et pensées de Napoléon*.
Formula integrala de Cauchy

La **formula integrala de Cauchy**, formulada per lo matematician francés Augustin Cauchy (1789-1857), es un ponch essenciau de l'analisi complèxa. Exprimís lo fach que la valor en un ponch d'una foncion olòmorfa es totalament determinada per lei valors que prenga sus un camin sarrat contenent aqueu ponch. Pòu tanben èsser utilizada per exprimir totei lei derivadas d'una foncion olòmorfa sota forma d'integralas.

Per :
* *U* un ensems dubèrt simplament connèx dau plan complèx ℂ ;
* *f* : *U* → ℂ una foncion olomòrfa sus *U* ;
* *γ* un camin sarrat inclús dins *U* ;
* e *z* un ponch de math|*U* apartenent pas a aqueu camin.

Sa formulacion principala es :
f(z)\cdot \mathrm{Ind}_\gamma (z) = {1 \over 2\pi i} \int_\gamma {f(\xi) \over \xi-z}~\mathrm d\xi 

Amb \mathrm{Ind}_\gamma (z) l'indici dau ponch *z* a respèct dau camin *γ*.

## Liames intèrnes

* Augustin Cauchy.
* Foncion olomòrfa.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Acid cromic

L’**acid cromic** es un diacid de formula H2CrO4 que fòrma, après la pèrda de dos protons H+, l'ion cromat CrO42-. Sa sintèsi se fa a partir de l'oxidacion de cròme-III en cròme-VI. Dins la natura, se tròba tanben de cromats dins la crocoïta qu'es un cromat de plomb (PbCrO4). Es una substància perilhosa en causa de sa toxicitat, de sei proprietats de comburent e de son caractèr corrosiu. Es tanben un polluent dei mitans aqüatics.

Dins l'industria, es fòrça utilizat per sei proprietats oxidantas en quimia organica. En quimia analitica, pòu permetre la precipitacion de certaneis ions. A d'aplicacions mens frequentas en istologia coma fixator e en metallurgia per tractar certanei superficias.

## Liames intèrnes

* Cròme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Luguru

Lo **luguru** es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Localizacion
Lo luguru es parlat dins la region de Morogoro, dins l'èst de Tanzania.

## Referéncias


## Fonts
*  Lutz Marten, Deograsia Ramadhan, 2001, *[https://eprints.soas.ac.uk/7223/1/LuguruSOASWP11.pdf An overview of object marking in Kiluguru]*, SOAS Working Papers in Linguistics, Vol. 11, p. 259-275.
Gogo (lenga)

Lo **gogo** es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Localizacion
Lo gogo es parlat dins l'èst de Tanzania, dins la region de Dodoma e dins lo district de Manyoni de la region de Singida.

## Classificacion
Nurse e Philipson (1999) plaçan lo gogo dins un grop ruvu amb lo kagulu, lo zalamo, lo luguru, lo kami, lo kutu, lo vidunda e lo sagara.

## Escritura
l'alfabet gogo es:  
a, aa, b, c [], d, e , ee, f, h, i, ii, j [], k, l, m, (mb), mh [], n, (nd), ng' [], ng, ngh [], nh [], nyh [], o, oo, p, s, t, u, uu, v, w []~[]~[], y
 
Las vocalas longas son escrichas dobladas.

## Referéncias


## Fonts
*  Salama Rashid Suleiman, 2018, *[http://repository.udom.ac.tz/bitstream/handle/123456789/1397/Suleiman%2c%20Salama%20Rashid.pdf?sequence=1&isAllowed=y Gogo fairy tales as communicative genres]*, Tèsa, Dodoma.
Onça

L’**onça** (simbòl : **oz**) es una unitat de massa que sa valor varia, segon lei país, entre 24 e 33 gramas. La pus importanta a l'ora d'ara es probable l'onça anglosaxona qu'es egala a 28, g. Pasmens, se pòdon tanben citar l'onça romana que vau 27,264 g, l'onça dau Regim Ancian que sa valor foguèt fixada en 1794 a 30,594 g e l'onça de Tròias (31, g) qu'es l'unitat tradicionala dau comèrci dei metaus preciós.

## Liames intèrnes

* Massa.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Turu

Lo **turu** (o nyaturu, rimi) es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Localizacion
Lo turu es parlat dins l'èst de Tanzania, dins los district de Singida e Ikungi de la region de Singida. Los dialèctes son lo chahi parlat per los wahi, l'ilwana parlat per los wailwana e lo nying'anyi parlat per los wanying'anyi.

## Escritura
l'alfabet turu es:  
a, aa, bh [], ch [], d, e [], ee, f, gh [], h, i, ii, j [], k, kh [], l, m, n, ng' [], ng, o [], oo, r [], s, t, u, uu, w, y
 
Las vocalas longas son escrichas dobladas.

## Referéncias


## Fonts
*  Chima Mayombwe, 2015, *[http://repository.udom.ac.tz/bitstream/handle/123456789/623/CHIMA%20MAYOMBWE.pdf?sequence=1&isAllowed=y An assessment of the impact of Kiswahili on Kinyaturu: a case of Chahi dialect]*, Tèsa, Dodoma.
Intel 4040

L’**Intel 4040** es lo successor de l'Intel 4004, aparegut en 1974. Es gravat en 10 µm e comporta  transistors.

## Caracteristicas novèlas
* Interrupcions
* Single Step
* Tests

## Extensions
* Nombre d'instruccions espandit a 60.
* Memòria dels programas espandida a 8 Kio.
* Nombre de registres espandit a 24.
* Pila de jos-programas espandida a 7 nivèls de prigondor.

## Novèlas piuses
* 4201 - Generator de relòtge de 500 a 740 kHz utilizant un cristal de 4 a 5,185 MHz.
* 4308 - ROM de 1 Kio.
* 4207 - Pòrt de sortida generic.
* 4209 - Pòrt d'intrada generic.
* 4211 - Pòrt d'intrada/sortida generic.
* 4289 - Interfàcia estandard de memòria (remplaça le coble 4008/4009).
* 4702 - UVEPROM de 256 octets.
* 4316 - ROM de 2 Kio.
* 4101 - Memòria de 256 mots de 4 bits.
* 4002 - Memòria de 320 bits (80 x 4) e 4 sortidas discrètas.

## Nòtas e referéncias
Doe

Lo **doe** (o dohe) es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Localizacion
Lo doe es parlat dins los district de Bagamoyo de la region de Pwani. 

## Referéncias


## Fonts
*  Salum Rashid, 2015, *[http://repository.udom.ac.tz/bitstream/handle/123456789/713/SALUM%20RASHID.pdf?sequence=1&isAllowed=y An investigation of sociolinguistic situation of Zaramo language: a case study of Kisarawe district]*, Tèsa, Dodoma.
Grendel

vinheta|Un representacion de Grendel per J. R. Skelton dins l'obatge de Henrietta Elizabeth Marshall ''Stories of Beowulf'' (1908).
**Grendel** es un personatge del poèma anglo-saxon *[[Beowulf]]*. Aqueste mostre es lo primièr antagonista de l’eròi Beowulf.

## Istòria
Grendel es un descendent de Caín, lo primièr murtrièr segon la Bíblia. Dempuèi sa tuna, situada dins un paluns, entend las cançons e los rires de la cort del rei danés Hrothgar, çò que l’enrabia. Ataca Heorot, lo palais de Hrothgar, e tua mai d’un de sos guerrièrs. Pas un d’asuestes se pòt mesurar a sa fòrça subrumana, tant mai que las espasas lo pòdon pas ferrir, e Heorot acaba per èsser abandonada.

Avent entendut parlar de la situacion, le Geat Beowulf se prepausa de venir en ajuda a Hrothgar e passa la nuèch dins Heorot amb sos companhs. Quand Grendel arriba, una violenta luta a mans comença entre Beowulf e el. Lo Geat ne sortís fin finala venceire e arranca un braç del mostre, que fugís brmant cap a sa tuta. Una granda fèsta se debana alara, e lo braç de Grendel es clavelat als cabirons de Heorot. L’endeman, Eschere, un conselher de Hrothgar, es tuat: es la maire de Grendel, venguda venjar son filh. Serà lo segond adversari de Beowulf.

## Etimologia
L'etimologia del nom *Grendel* es pas segura. Seriá ligat a *grind* (« brigalhar »).

## Bibliografia

* (en) Philip Cardew, « Grendel : Bordering the Human », dans Tom Shippey (dir.), The Shadow-Walkers : Jacob Grimm's Mythology of the Monstrous, Turnhout / Tempe (Arizona), Brepols / Arizona center for Medieval and Renaissance studies, coll. « Medieval and Renaissance texts and studies / Arizona studies in the Middle Ages and Renaissance » (no 291 / 14), 2005, X-433 p. (ISBN 978-0-86698-334-1, 0-86698-334-1 et 2-503-52094-4), p. 189–205.
Matengo

Lo **matengo** es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Localizacion
Lo matengo es parlat al nòrd-èst del lac Victòria, dins lo district de Mbinga de la region de Ruvuma. 

## Referéncias


## Fonts
*  Vermund S. Kapinga, 2018, *[http://repository.udom.ac.tz/bitstream/handle/123456789/868/Kapinga%2c%20Vermund%20S..pdf?sequence=1&isAllowed=y An assessment of lexical change in Matengo: The case of Mbinga district]*, Tèsa, Dodoma.
*  Fokas X. Mkilima, 2016, *[http://repository.udom.ac.tz/bitstream/handle/123456789/1124/FOKAS%20MKILIMA.pdf?sequence=1&isAllowed=y Assessment of language endangerment in Tanzania: A case of Matengo in Mbinga district]*, tèsa, Dodoma.
Pogolo

Lo **pogolo** (o pogoro) es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Localizacion
Lo pogolo es parlat dins l'èst de Tanzania, dins lo district d'Ulanga de la region de Morogoro. La lenga a tres dialèctes, lo pogolo, lo bhwiganji e lo shidabaga.

## Referéncias


## Fonts
*  Mohamed Patrick Lihundi, 2018, *[http://repository.udom.ac.tz/bitstream/handle/123456789/870/Lihundi%2c%20Patric%20Mohamed.pdf?sequence=1&isAllowed=y Sociolinguistics and morphosemantics of Pogolo personal names]*, Tèsa, Dodoma.
Sukuma

Lo **sukuma** es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Localizacion
Lo sukuma es parlat dins  las regions de Shinyanga, Mwanza, e tamben de Tabora, Mara e Kagera.. La lenga a tres dialèctes, lo kimunaSukuma, lo ginaNtuzu e lo jinakiiya..

## Referéncias


## Fonts
*  Kamil Joilet, 2015, *[http://repository.udom.ac.tz/bitstream/handle/123456789/732/KAMIL%20JOILET.pdf?sequence=1&isAllowed=y Common characteristics in Sukuma-Nyamwezi transitional dialects]*, Tèsa, Dodoma.
Intel Celeron

Lo **Celeron** es un microprocessor d'intrada de gamma produch per Intel. Lo primièr Celeron foguèt anonciat lo 4 de març de 1998 e utilizat pel primièr còp lo 15 d'abril de 1998 per una version intrada de gamma del Pentium. L'objectiu èra a l'epòca de prepausar una ofèrta d'intrada de gamma fàcia a la concurréncia (AMD K6, Cyrix MII, IDT Winchip...)

Lo Celeron constituís una version mens performanta d'un autre processor destinada a una utilizacion demandant una poténcia d'execucion febla (per exemple consultacion de sites web e utilizacion de logicials de burotica), a un còst reduch. Aquesta solucion es en efièch mai simple e mens onerosa pel fabricant que de desvolopar a partir de zerò tota una novèla linha de processors.

Los primièrs Celeron comportavan pas cap de memòria escond, mas foguèron jutjats tròp pauc performants. Aquesta causida a lèu estat abandonat, e una memòria escond foguèt introducha suls seguentas.

Lo Celeron utiliza los meteis connectors que lo processor dont es la version bridada.

## Nòtas e referéncias



## Vejatz tanben

### Articles ligats
* Intel

### Ligams extèrnes
* Pagina oficiala sul site d'Intel
Esquadron de la mòrt

Un **esquadron de la mòrt** es un tèrme popular que designa un grop armat generalament secrèt qu'organiza d'execucions somàrias ò de raubaments d'adversaris ò de dissidents politics ò economics. Generalament format per una polícia secrèta, un grop paramilitar ò una unitat militara especiala, son sovent associats ai govèrns dictatoriaus.

Aquela practica es totalament enebida per lo drech internacionau e pòu d'entraïnar d'enseguidas per crimes de guèrra ò crimes còntra l'umanitat segon la gravitat dei fachs.

## Liames intèrnes

* Crime còntra l'umanitat.
* Crime de guèrra.
* Execucion somària.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Bungu

Lo **bungu** (o wungu) es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Localizacion
Lo bungu es parlat a l'èst del lac Rukwa, dins lo sud-oèst de Tanzania.

## classificacion e dialèctes
Per Kanijo (2013), Lo bungu es directament aparentat amb unas de las lengas vesinas, lo sukuma, lo sumbwa, lo kimbu e lo nyamwezi. Roth perpausa de lo classar amb lo safwa, lo malila e lo nyiha.

## Referéncias


## Fonts
*  Tim Roth, 2012, *[https://www.canil.ca/wordpress/wp-content/uploads/2016/09/2012-Roth-Tim.pdf The genetic classification of Wungu: Implications for Bantu historical linguistics]*, tèsa, Trinity Western University.
*  Ponsiano Sawaka Kanijo, 2013, *[https://gupea.ub.gu.se/bitstream/2077/60370/1/gupea_2077_60370_1.pdf Aspectual classes of Verbs in Nyamwezi]*, tèsa, Göteborg.
Diocèsi de Montalban

La **[[diocèsi]] de [[Montalban]]** (en latin : **) es una diocèsi de la Glèisa Catolica.

## Istòria
Lo papa Joan XXII creèt la diocèsi, lo 11 de julhet 1317, per desmembrament de la diocèsi de Caors, per la novèla vila episcopala, e de la diocèsi de Tolosa. L'abadiá dels Bénédictins de Sent *Théodard* (en francés) o Sent Martin de Montauriol foguèt mudada en avescat.  Coma de 1556 a 1629 Montalban venguèt una vila reformada, la diocèsi foguèt desprovesida d'avesque e desroquèron la catedrala .

La diocèsi foguèt suprimida en 1790 per la Constitucion Civila del Clergat, que lo papa non reconeguèt. Foguèt tanben suprimida lo 29 de novembre de 1801, après lo Concordat de 1801 e son territòri passèt a l'Archidiocèsi de Tolosa . 
Entretant, en 1808, Napoleon  creèt lo departament de Tarn e Garona a partir de territòris preses als departaments vesins : Òut, Nauta Garona, Òut e Garona, Gers e Avairon. La diocèsi foguèt restablida lo 6 d'octobre de 1822 per desservir aquel departament. La diocèsi passèt atal de 105 parròquias (territòri d'Ancian Regime) a 327.

## Territòri (1317-1801)
Pr'amor de sa fòrmacion, la diocèsi abans 1789 èra sul territòri de Carcin (Guiana), de Lengadòc e de Gasconha. Es ara sul territòri de Carcin, Agenés, Roergue (Guiana), de Lengadòc e de Gasconha.
Abans 1790, la diocèsi confrontava : al nòrd, ambe la diocèsi de Caors, a l'èst, ambe l'archidiocèsi d'Albi, al sud, ambe l'archidiocèsi de Tolosa, al sud-oèst, ambe la diocèsi de Lombèrs e a l'oèst , ambe la diocèsi de Leitora.

|thumb|900px|center|Mapa de la diocèsi en 1781

## Iconografia

Cathédrale_Notre_Dame_de_l'Assomption_de_Montauban.jpg|La catedrala de Nòstra Dòna de l'Assompcion de Montalban.
Montauban_-_Le_Musée_Ingres.jpg|Lo Palais dels avesques (1680-1790), ara Musèu Ingres.
Lauzerte.JPG|vignette|Paisatge de Bas Carcin : Lausèrta.
002_St_Porquier_(_82700_).JPG|Sent Porquièr, en Lengadòc.
Beaumont-de-Lomagne_Saint-Jean-de-Coquessac_Chapelle_Saint-Jean_IA00039014.jpg|Sent Joan de Caucassac e Bèumont de Lomanha, en Gasconha.
Montaigu-de-Quercy.jpg|Montagut dit de Carcin, en Agenés.
Panorama_Saint_Antonin_Nobleval.jpg|Sent Antonin, en Roergue.


## Actualitat
Dempuèi lo 29 d'octobre de 2022, Mnr Alain Guellec (nascut en 1961) es avesque de Montalban. Succedís a Mnr Bernard Ginoux (2007-2022).

## Nòtas e referéncias
Rungwa

Lo **rungwa** es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Localizacion
Lo rungwa es parlat dins la region del lac Rukwa, dins lo sud-oèst de Tanzania.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo rungwa fa partida d'un grop fipa-mambwe, amb lo pimbwe, lo fipa, lo fipa-sukuma, lo fipa del sud, lo mambwe-lungu

## Referéncias


## Fonts
*  Tim Roth, 2012, *[https://www.canil.ca/wordpress/wp-content/uploads/2016/09/2012-Roth-Tim.pdf The genetic classification of Wungu: Implications for Bantu historical linguistics]*, tèsa, Trinity Western University.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Zalamo

Lo **zalamo** (o zaramo) es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Localizacion
Lo zalamo es parlat dins los district de Kisarawe de la region de Pwani. 

## Referéncias


## Fonts
*  Salum Rashid, 2015, *[http://repository.udom.ac.tz/bitstream/handle/123456789/713/SALUM%20RASHID.pdf?sequence=1&isAllowed=y An investigation of sociolinguistic situation of Zaramo language: a case study of Kisarawe district]*, Tèsa, Dodoma.
Philip Reeve

thumb
**Philip Reeve** es nascut lo 28 de febrièr 1966 dens l'aglomeracion de Brighton, dens lo Sussex, en Anglatèrra; es un autor anglés. Deu la soa notorietat mondiau a la saga *[[Mortal Engines Quartet]]*.
Philip Pullman

thumb
**Philip Pullman** es nascut lo 19 d'octobre 1946 dens l'aglomeracion de Norwich, en Anglatèrra; es un autor anglės. Deu la soa notorietat mondiau a la saga *[[His Dark Materials]]*.
Ndali

Lo **ndali** (o chindali) es una lenga banto parlada en Zambia e en Tanzania.

## Localizacion e dialèctes
Lo chindali es parlat dins lo Nòrd de Zambia e dins lo sud-oèst de Tanzania.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo ndali fa partida d'un pichon grop amb lo nyakyusa.

## Referéncias


## Fonts
*  Robert Botne, 1988, *[https://journals.flvc.org/sal/article/view/107386/102706 Prosodically Conditioned Vowel Shortening in Chindali]*, Studies in African Linguistics 27:1, p. 97-121.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Ndendeule

Lo **ndendeule** es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Localizacion
Lo ndendeule es parlat dins lo sud-oèst de Tanzania.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo ndendeule fa partida d'un grop manda amb lo manda, lo ngoni de Tanzania, lo ngoni de Malawi, lo matengo, lo mpoto, lo tonga, siska, e lo nindi

## Referéncias


## Fonts
*  Deo Ngonyani, 1988, *[https://journals.flvc.org/sal/article/view/107388/102708 Properties of applied objects in Kiswahili and Kindendeule ]*, Studies in African Linguistics 27:1, p. 67-95.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Ruwund

Lo **ruwund** (o ruund, lunda del nòrd, autonim **uruwund**) es una lenga banto parlada en Angòla e en Republica Democratica de Còngo.

## Localizacion
Lo ruwund es parlat a la frontièra d'Angòla e de la Republica Democratica de Còngo.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo ruwund fa partida d'un grop lunda amb lo lunda e lo salampasu.

## Fonologia
La particularitat del ruwund es que los mots acaban amb una consonanta o un [u], al contrari de la norma de las lengas bantos o un mot deu acabar amb una estructura silabica -(C)CV. Exemples comparats entre lo luba e lo ruwund:

## Referéncias


## Fonts
*  Jay A. Nash, 1994, *[https://journals.flvc.org/sal/article/view/107413/102733 Underlying Low Tones in Ruwund]*, Studies in African Linguistics 23:3, p. 223-278.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Montanhas russas

Lei **montanhas russas** son d'atraccions compausadas de veïculs, generalament un tren de vagonets, percorrent rapidament de trajèctes sus de pendas sinuosas per menar a de sensacions de paur e d'amusament. Aparegudas dins lo corrent dau sègle XVIII, fan partida deis atraccions pus popularas dei pargues de tèmas.

## Liames intèrnes

* Camin de fèrre.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Harold Jeffreys

**Harold Jeffreys** (22 d'abriu de 1891, Fatfield - 18 de març de 1989, Cambridge) es un matematician, un geofisician e un astronòm britanic dau sègle XX. Professor de l'Universitat de Cambridge, es famós per son trabalh en estatistica e en geologia. En particular, dins lo premier domeni, formalizèt lo factor de Bayes e plusors lèis importantas coma la lèi de Jeffreys fondada sus l'informacion de Fisher. Dins lo segond, demostrèt l'aspècte fluid dau nuclèu terrèstre e establiguèt, amb Keith Bullen (1906-1976), una taula de localizacion dei tèrratrems.

Recebèt un nombre fòrça important de recompensas coma la medalha d'aur de la Royal Astronomical Society (1937), la medalha Murchison (1939), la medalha reiala (1948), la medalha William Bowie (1952), la medalha Copley (1960) e la medalha Wollaston (1964). Tanben, foguèt anoblit per la rèine en 1952.

## Liames intèrnes

* Estatistica.
* Geologia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Canton dels Sarrasins

Lo **canton dels Sarrasins** es al còp una anciana e una novèla division administrativa de Lengadòc, en realitat sonque circonscripcion electorala dempuèi 2015, situada dins l'arrondiment dels Sarrasins (l'arrondiment de Montalban per una comuna), lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Lo canton dispareguèt en 1973 e se tornèt crear en 2015, mès ambe una composicion un pauc diferenta. Compren 6 comunas coma abans 1973.

La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian.

## Composicion abans 1973

## Composicion a partir de 2015
* Lo Barri d'Ilamada;
* Las Bartas;
* La Bastida del Temple;
* Meusac;
* **[[Los Sarrasins]]**;
* Laveladiu (3189 abitants)

## Istòria
Lo canton se creèt en 1790  e sa composicion se modifiquèt en 1801.

Despartiguèron lo canton en canton dels Sarrasins-1 e canton dels Sarrasins-2 per decret del 13 de julhet 1973 . Lo canton dels Sarrasins-1 compreniá sonque una partida de la comuna dels Sarrasins e lo canton dels Sarrasins-2 compreniá l'autra partida e las autras 5 comunas. A mesura que lo rurbanizacion progressava, lo segond canton veniá pus poblat que lo primièr (11443 abitants en 2012, en fòrta aumentacion, contra 6299, practicament en estagnacion).

A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, lo canton se tornèt crear pel decret del 27 de febrièr 2014 , mès en perdent la comuna d'Albafuèlha e la Garda, partida dins lo canton de Montuèg e en ganhant la comuna de Laveladiu, venguda del meteis canton de Montuèg e que demòra dins l'arrondiment de Montalban. Lo canton es donc ara sus dos arrondiments. 

## Véser tanben
* Tarn e Garona
* Arrondiments de Tarn e Garona
* Comunas de Tarn e Garona

## Nòtas
Yaka

Lo **yaka** es una lenga banto parlada en Angòla e en Republica Democratica de Còngo.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo yaka fa partida d'un grop kiyaka amb lo suku, lo hungu, lo mbangala e lo shinji.

## Referéncias


## Fonts
*  Larry M. Hyman, 1995, *[https://web.archive.org/web/20180425220152/https://journals.linguisticsociety.org/elanguage/sal/article/download/1299/1299-1899-1-PB.pdf Nasal consonant harmony at a distance: the case of Yaka]*, Studies in African Linguistics 24:1, p.5-30.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Soko

Lo **soko** (o soa) es una lenga banto parlada en Republica Democratica de Còngo.

## Localisacion
Lo soko es parlat dins los territòris de Yahuma, Isangi e Basoko de la Província Orientala, dins lo nòrd-èst de la Republica Democratica de Còngo.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo soko fa partida d'un grop soko-kele amb lo mbesa, lo poke, lo lombo e lo kele, amb so dialècte lo foma.

## Referéncias


## Fonts
*  André Motingea Mangulu, 2012, *[https://web.archive.org/web/20191217135359/http://repository.tufs.ac.jp/bitstream/10108/85682/1/B120_1.pdf Contributions aux études linguistiques sur le haut Congo : esquisses du soa, mbesa, tofoké et lokelé]*, ILCAA Language Monograph Series Vol.6, Tokyo, ILCAA.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Canton dels Sarrasins-1

Lo **canton dels Sarrasins-1** es una anciana division administrativa de Lengadòc creada en 1973, suprimida en 2015, per despartiment de l'ancian canton dels Sarrasins, situada dins l'arrondiment dels Sarrasins, lo departament de Tarn e Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. La fraccion de comuna es dempuèi 2015 dins lo canton dels Sarrasins que la refòrma tornèt crear. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian.

## Composicion

## Istòria
Lo canton se creèt en 1973 a partir del canton dels Sarrasins. Despartiguèron lo canton dels Sarrasins en canton dels Sarrasins-1 e canton dels Sarrasins-2 per decret del 13 de julhet 1973 . Lo canton dels Sarrasins-1 compreniá sonque una partida de l'aglomeracion dels Sarrasins e lo canton dels Sarrasins-2 compreniá l'autra partida de la comuna caplòc e las autras 5 comunas. A mesura que lo rurbanizacion progressava, lo primièr canton veniá pas tan poblat coma lo segond (6299 abitants en 2012, practicament en estagnacion, contra 11443, en fòrta aumentacion).

A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, lo canton dispareguèt tanplan coma lo canton dels Sarrasins-2 e se tornèt crear lo canton dels Sarrasins pel decret del 27 de febrièr 2014 .

## Veire tanben
* Tarn e Garona
* Arrondiments de Tarn e Garona
* Comunas de Tarn e Garona

## Nòtas
Tiene

Lo **tiene** (o tende, tiini) es una lenga banto parlada en Republica Democratica de Còngo.

## Localisacion
Lo tiene es parlat dins lo territòri de Yumbi de la Província de Bandundu, dins l'oèst de la Republica Democratica de Còngo.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo tiene fa partida d'un grop tende-yanzi amb lo boma, lo mpe, lo mfinu, lo yanzi, lo dzing, lo ntsuo (tsong), lo ngul e lo lwel.

## Referéncias


## Fonts
*  Motingea Mangulu, 2004, *[https://web.archive.org/web/20191217170105/http://repository.tufs.ac.jp/bitstream/10108/20199/1/jaas067004.pdf Esquisse du ketiene, petite unité du bantou B.80]*, Journal of Asian and African Studies 67, p.105 -150.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Tooro

Lo **tooro** (o rutooro, toro) es una lenga banto parlada en Oganda.

## Localisacion
Lo tooro es parlat dins lo districts de Kabarole, Kyenjojo, e tamben dins aquestes de Bundibugyo, Kasese e Kamwenge.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo tooro fa partida d'un grop nyoro-ganda amb lo nyoro, lo nkore, lo kiga, lo ganda, lo soga, lo gwere, lo nyala de l'oèst, lo talinga-bwisi e lo gungu.

## Referéncias


## Fonts
*  Shigeki Kaji, 2007, *A Rutooro vocabulary*, Asian and African lexicon series 50, Tokyo, Institute for the Study of Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA), Tokyo University of Foreign Studies. 
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Marcha de las fiertats

[vinheta|270x270px|La Pride de [Tolosa en 2015.]]
La **marcha de las fiertats**, o ***Pride***, es una manifestacion del movement LGBT destinada a donar una visibilitat a las personas omosexualas, bisexualas, queer, transgenres o autres e a reivindicar la libertat e l'egalitat de las orientacions sexualas e las identitats de genre.

Creadas a la seguida de las susmautas de Stonewall als Estats Units en 1969, de marchas de las fiertats existisson uèi dins de nombrós país a travèrs lo mond. Son generalament organizadas cada annada a l'entorn del mes de junh.

## Nòtas e referéncias

### Nòtas


### Referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Movement LGBT
* Susmautas de Stonewall
* Brenda Howard
Lenje

Lo **lenje** (o chilenje) es una lenga banto parlada en Zambia.

## Localisacion
Lo lenje es parlat dins la Província Centrala de Zambia.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo tooro fa partida d'un grop lenje-tonga amb lo soli, l'ila, lo sala, lo lundwe, lo twa de Kafue e lo tonga.

## Referéncias


## Fonts
*   Ryohei Kagaya, 1987, *[https://web.archive.org/web/20191218123529/http://repository.tufs.ac.jp/bitstream/10108/84068/1/A575_1.pdf A Classified Vocabulary of the Lenje Language]*, Bantu Vocabulary Series Vol. 4, Tokyo, Institute for the Study of Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA), Tokyo University of Foreign Studies. 
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Soga

Lo **soga** (o lusoga) es una lenga banto parlada en Oganda.

## Localisacion
Lo soga es parlat dins la region de Busoga que compren los districts de Bugiri, Buyende, Iganga, Jinja, Kaliro, Kamuli, Luuka, Mayuge, Namayingo e Namutumba.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo soga fa partida d'un grop nyoro-ganda amb lo nyoro, lo nkore, lo kiga, lo ganda, lo tooro, lo gwere, lo nyala de l'oèst, lo talinga-bwisi e lo gungu.

## Escritura
L'alfabet soga es:

## Referéncias


## Fonts
*  Cornelius W. Gulere, 2014, *[https://www.academia.edu/9130121/Chapter_One Riddles and Riddle Discourse in Lusoga Language and Culture. A Performance-Centered Approach]*, tèsa, Makerere University.
*  Cornelius W. Gulere, 2012, *[https://www.academia.edu/1816700/Lusoga_Language_Handbook An Introduction to Lusoga Orthography]*, Busembatia, Mpolyabigere RC – RICED Center Ltd. 
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Arrondiment de Marmanda

**L'arrondiment de Marmanda** es una division administrativa situada en Agenés e en Vasadés, en Gasconha e en Guiana, dens lo departament d'Òut e Garona en region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Lo caplòc es Marmanda. L'arrondiment èi lingüisticament gascon (en majoritat) e lengadocian brageiragués.

## Composicion
### Abans 2015
L'arrondiment comprenèva 10 cantons :
* Canton de Boglon
* Canton de Castèlmauron d'Òut
* Canton de Duràs
* Canton de Lausun
* Canton de Marmanda-Èst
* Canton de Marmanda-Oèst
* Canton deu Mas d'Agenés
* Canton de Milhan
* Canton de Sèishas
* Canton de Tonens

### Dempui la refòrma cantonala aplicada en 2015
L'arrondiment garda 98 comunas.
## Istòria

## Nòtas
Gwere

Lo **gwere** (o lugwere) es una lenga banto parlada en Oganda.

## Localisacion
Lo gwere es parlat dins los districts de Budaka, Kibuku e Pallisa, dins l'èst d'Oganda.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo gwere fa partida d'un grop nyoro-ganda amb lo nyoro, lo nkore, lo kiga, lo ganda, lo tooro, lo soga, lo nyala de l'oèst, lo talinga-bwisi, e lo gungu.

## Escritura
L'alfabet gwere es:

## Referéncias


## Fonts
*  Richard Nzogi, Martin Diprose (eds.), 2012, *[https://web.archive.org/web/20191218152100/https://lugwere.webonary.org/about/ EKideero kyʼoLugwere - Lugwere Dictionary]*, Lugwere Bible Translation and Literacy Association, SIL Uganda.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Camins de Fèrre de Provença

vinheta|270x270px|XR1376 en gara de Niça-Lingostière.
La societat dei **Camins de Fèrre de Provença** (**CP**) foguèt creada en 1925 per se substituir a la *[[Companhiá dei Camins de Fèrre dau Sud de França]]* (*SF*) dins la gestion dau malhum de linhas segondàrias qu'aqueste aviá establit dins leis Aups Maritims, lo Var e lei Basseis Aups (uèi Aups de Provença Auta).

Aquela societat a uèi disparegut, atal que doas dei tres linhas que compausavan lo malhum, mas lo nom de *Camins de Fèrre de Provença* resta estacat a la linha de Niça a Dinha, la sola restant en activitat.

## Vejatz tanben

### Bibliografia

* José Banaudo, *Le siècle du Train des Pignes*, éditions du Cabri, 1991
* José Banaudo, *Le train du littoral*, éditions du Cabri, 1999
* Paul Céze, *Légendaire Train des Pignes*, éditions de Provence, 1995

### Articles ligats

* Linha de Niça a Dinha
* Companhiá dei Camins de Fèrre dau Sud de França

### Ligams extèrnes

*  Site oficial
Talinga-bwisi

Lo **talinga-bwisi** (o lubwisi) es una lenga banto parlada en Oganda e en Republica Democratica de Còngo.

## Localisacion
Lo talinga-bwisi es parlat per 99 000 Babwisi dins lo district de Bundibugyo, dins l'oèst d'Oganda ont es sonat bwisi. Un autre grop de 31 000 locutors talinga viu en Republica Democratica de Còngo.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo talinga-bwisi fa partida d'un grop nyoro-ganda amb lo nyoro, lo nkore, lo kiga, lo ganda, lo tooro, lo soga, lo nyala de l'oèst, lo gwere, e lo gungu.

## Escritura
L'alfabet bwisi d'Oganda es:

## Referéncias


## Fonts
*  Charles Musinguzi, Martin Diprose, Waller C. Tabb Jr. (eds.), 2012, *[https://web.archive.org/web/20190712050039/https://lubwisi.webonary.org/about/ Ntotoli̱ ya Lubwisi - Lubwisi Dictionary]*, Bundibugyo, Kwamba Lubwisi Development Association, SIL Uganda.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Ventilhac

**Ventilhac** (en francés tanplan coma en occitan) es una anciana comuna lengadociana, situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Dempuèi 1831 (o 1813), es incorporada a la comuna del Barri d'Ilamada.

NB. L'infobox dona la populacion de tota la comuna del Barri d'Ilamada.

## Geografia
Ventilhac es sul bòrn de la ribièra nauta, 10-12 m amont de la ribièra bassa, ont es Lo Barri.

Ventilhac es al nòrd-oèst de la comuna del Barri d'Ilamada, plan près de Meusac. L'ostal de comuna, la glèisa, l'escòla e lo cementèri i son. Ventilhac es donc lo borg del Barri d'Ilamada e Lo Barri es pas qu'un vilatge .
 
## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *P. de Ventilhag* (nom de persona), cap a 1100-1130, *Petrus de Ventilhac*, vers 1100, *Sancta Magdalena de Ventelhac*, en 1551. La prononciacion es [benti'ʎak]. *Ventiliac* ven del nom d'òme *Ventilius*, atestat, e del sufixe *-acum* [latinizacion del sufixe gallés *-ācon*], que fòrman **Ventiliacum*, nom de proprietat rurala . Xavier Delamarre cita un *Ventilios*, nom celtic d'òme. *Uenta-* a lo sens d'escorjador (al sens de lòc de sacrifici ?) e ambe'l sufixe *-lo-* lo nom de *Ventilios* auriá lo sens de « sacrificator » . Ventilhac èra donc probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre *Ventilios*. 

## Istòria
Garric escriu que Ventilhac èra una granja templièra que venguèt parròquia après 1150 per l'accion dels Templièrs de Laveladiu. Ventilhac passèt après als cavalièrs de Sent Joan de Jerusalèm .

Pendent l'Ancian Regime, Ventilhac èra de la diocèsi civila del Bas-Montalban, donc de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Montalban e de la senescauciá de Tolosa. Tanlèu 1790, Ventilhac èra del canton dels Sarrasins. En 1813 (mès las donadas dels recensaments e la ficha Cassini fan supausar 1831), Ventilhac, comuna çaquelà pus importanta, foguèt incorporada al Barri d'Ilamada .

## Demografia

* Lo n° INSEE es estat cambiat per de rasons practicas.

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb l'anciana comuna
## Véser tanben
* Lo Barri d'Ilamada
## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Canton de Sèishas

Lo **canton de Sèishas** es una anciana division administrativa d'Agenés e de Vasadés, situada dins l'arrondiment de Marmanda, lo departament d'Òut e Garona e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. Las  comunas son dempuèi 2015 dins lo canton deus Tuquets de Guiana (burèu centralizator Duràs). La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian, dins sa varianta dita perigòrda, l'occitan gascon marmandés e lo gavache. Dins lo tablèu, una letra en italica segrà lo nom de la comuna : *P* (lengadocian « perigòrd »), *G* (gascon), *F* (gavache) .

## Composicion

## Istòria
## Nòtas
Vath de Garòna Aglomeracion

La comunautat d'aglomeracion **Vath de Garòna Aglomeracion** es un establiment public de cooperacion intercomunala (E.P.C.I.) qu'a l'estatut de comunautat d'aglomeracion. Es situada dins lo departament d'Òut e Garona e las regions istoricas de Agenés e de Vasadés. Son còdi SIREN es 244 700 522.

## Istòria
La comunautat se creèt en 1993 damb lo nom de *Comunautat de comunas deu Marmandés*, pui venguèt *Comunautat de comunas de la Vath de Garòna* en 1996 e *Vath de Garòna Aglomeracion* en 2011.

## Composicion

* Agmèr
* L'Agruèra
* Bèthpug
* Calonjas
* Castèthnau de Gupia
* Caubon e Sent Sauvador
* Caumont de Garòna 
* Cenestís
* Clairac
* Cocumont 
* Cotora
* Escassafòrt 
* La Fita
* Gaujac
* Gontaud de Nogaret 
* Gratalop e Sent Gairan
* Haulhet 
* Heugaròlas
* Horcas 
* Josic
* Lagupia 
* Longavila
* Marçalús 
* **[[Marmanda]]** (residéncia)
* Lo Mas d'Agenés 
* Mauvesin
* Milhan 
* Montpolhan 
* Pugmiclan
* Samasan 
* Sèishas 
* Senta Baselha
* Sent Avit
* Sent Bertomiu d'Agenés 
* Sent Martin Petit
* Sent Pardol deu Brolh 
* Sent Sauvador de Milhan
* Talhaborg 
* Tonens
* Varés 
* Vilaton
* Virac (de Trec)
* Viraselh.

## Veire tanben

*Gropaments de comunas d'Òut e Garona
*Arrondiments d'Òut e Garona
*Comunas d'Òut e Garona

## Nòtas e referéncias
Bemba

Lo **bemba** es una lenga banto parlada en Zambia, en Republica Democratica de Còngo e en Tanzania. Es vengut la *[[lingua franca]]* de Zambia.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo lunda fa partida d'un grop bemba amb lo taabwa, lo bwile e l'aushi.

## Referéncias


## Fonts
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Ciluba

Lo **ciluba** (o tshiluba, luba-kasai)  es una lenga banto parlada en Republica Democratica de Còngo, parlada dins la region de Kasai. Es una lenga diferenta del kiluba.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo ciluba fa partida d'un grop luba amb lo kanyoka, lo kiluba, l'hemba, lo sanga, lo kebwe.

## Referéncias


## Fonts
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Tramvai de Clarmont-Ferrand

Lo **tramvai de Clarmont-Ferrand** es un sistèma guidat urban de tipe tramvai sus pneumatics Translohr a propulsion electrica, guidat per un ralh central e compausat d'una sola linha servissent la vila de Clarmont-Ferrand e son aglomeracion. Dempuèi sa mesa en servici en 2006, lo tramvai es integrat al ret de transpòrt en comun de Clarmont Auvèrnhe Metropòli, espleitat per T2C, dins lo despartament del Puèi de Doma en Auvèrnhe.

## Còst
La construccion de la linha A a costat 290 milions d'euros HT (prètz 2004).

## Nòtas e referéncias



## Vejatz tanben

### Bibliografia

* Jean-Bernard Lugadet, *Les débuts du tramway électrique à Clermont-Ferrand : 1885-1918*, Fontenay-le-Comte, FNAUT-Auvergne (brochure dactylographiée), 1989, 36 p.
* Alain Ryat et Jean-Paul Decker, D*<nowiki/>'un tram à l'autre : une histoire des transports publics de l'agglomération clermontoise*, Clermont-Ferrand, Un, Deux... Quatre éditions et T2C, 2002, 192 p. ()
* Jean Tricoire, *Le tramway en France*, La Vie du rail, 2007 ()
* François Laisney, *Atlas du tramway dans les villes françaises*, Paris, Éditions Recherches, 2012, 422 p. (), p. 90-97

### Articles ligats

* BHNS de Clarmont-Ferrand
** Linha B del BHNS de Clarmont-Ferrand
** Linha C del BHNS de Clarmont-Ferrand
* Bus de Clarmont-Ferrand
* Translohr
* Clarmont-Ferrand

### Ligams extèrnes

*  Site oficial de T2C
*  Mapa detalhat del tramvai sus CartoMetro
Buja

Lo **buja** (o budza)  es una lenga banto parlada en Republica Democratica de Còngo, .

## Localisacion
Lo buja es parlat dins los territòris de Mumba, Monjamboli e Basoko, dins la província de Mongala

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo buja fa partida d'un grand grop bangi-ntumba amb lo loi, lo ngiri, lo nunu, lo bangi, lo binza, lo zamba, sengele, lo sakata, lo ntomba, lo bolia, lo losengo, lo poto, lo mpesa, lo mbudza, lo lingala, lo boloki, lo kangana, lo ndolo, lo motembo, lo kunda, lo gbuta e lo doko.

## Referéncias


## Fonts
*  Motingea Mangulu, 2003, *[http://www.aequatoria.be/04common/020publications_pdf/Annales%20Aequatoria%202003.pdf Le parler bujá des Yambuli (Bantou C.37)]*,  Annales Aequatoria 24, p. 205-261.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Camion

[thumb|right|[Fotografia d'un camion modèrne.]]

Un **camion** es un veïcul automobil destinat au transpòrt rotier de marchandisas e de cargas pesucas. Eissit de plusors veïculs experimentaus datant dei sègles XVIII e XIX (fardier de Cugnot, trens rotiers de Bollée...), apareguèt en 1896 e s'impausèt rapidament coma un mòde de transpòrt rotier indispensables dins lei país desvolopats. Aquò entraïnèt la concepcion de modèls variats anant de 3,5 t a mai de 60 t per lei camions modèrnes.

## Liames intèrnes

* Veïcul.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Fusiu mitralhaire

[thumb|right|[Fotografia de soudats mongòls utilizant un fusiu mitralhaire DP 28 en 1939.]]

Un **fusiu mitralhaire** es un fusiu automatic pesuc destinat a provesir un sostèn fuòc ai fantassins.

Aparegut en 1900, son usatge se generalizèt durant la Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918). Leugieras e aisadas d'installar gràcias a un encombrament feble, aqueleis armas avián de defauts importants. Lo premier èra l'utilizacion de cargaires, e non de bendas, çò que limitava la cadéncia de tir. De mai, lei fusius mitralhaires èran sovent de derivats d'armas existentas amb una fisabilitat mau segura. Per exemple, lo Chauchat francés, premier fusiu mitralhaire largament produch, aviá de problemas d'enraiatges frequents e èra mau protegit còntra la fanga.

Après 1918, lo fusiu mitralhaire foguèt l'objècte d'un important esfòrç de recèrca per desvolopar d'armas melhoras e pus fisablas. Lo BREN britanic ò lo Degtiarev DP 28 sovietic, fòrça utilizats durant la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945), son d'exemples caracteristics d'aqueu periòde que veguèt lo fusiu mitralhaire venir lo centre dei grops de combat de l'infantariá dins mai d'una armada modèrna. Venguèt ansin una arma frequenta que demorèt en servici dins la màger part deis armadas regularas fins ais ans 1980 gràcias a son còst feble. Pasmens, lei combats de la Segonda Guèrra Mondiala avián demostrat l'eficacitat superioras dei mitralhièras polivalentas que lo remplacèron pauc a pauc.

## Liames intèrnes

* Mitralhièra.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias