Mycota

Lei **fonges** (denominacion scientifica: *Fungi o Mycota*) son un rèine d'organismes eucariòtas constituït per l'ensemble deis espècias comunament dichas **camparòls** o **bolets******. Aqueu grop es fòrça diversificat car inclutz d'organismes microscopics, invisibles a uelh nus, de microbolets unicellulars (levaduras) ò pluricellulars (mosiduras) e lei « bolets superiors », compausats d'un pè e d'un capèu, aisament observables dins lei seuvas e lei jardins a l'autona. Foguèt lòngtemps classat au sen dei vegetaus. Pasmens, ne'n foguèt separat en 1969 car lei fonges realizan pas de reaccions de fotosintèsi.

La micologia es la sciéncia que qu'estúdia e depinta lei diferenteis espècias de fonges. En 2017, aperaquí  espècias èran estadas identificadas. Pasmens, aqueu nombre èra fòrça febla en comparason dei 5 a 10 milions d'espècias que son existéncia es sospichada. Ansin, lei fonges son encara fòrça mau coneguts e de recèrcas son en cors per definir una classificacion clara au sen dau rèine.

## Etimologia

Existís una importanta dispersion etimologic dins lei tèrmes utilizats per designar lei bolets. L'occitan deròga pas a aquela règla amb una terminologia micologica fòrça diversificada (veire noms occitans deis micèts). D'efiech, en mai dei mots que designan lei bolets au sens larg (bolet, camparòl, coamèl, coberlon, etc.), i a tanben de tèrmes especifics estacats a una espècia donada. Per exemple, mai d'un desenau de noms diferents existisson per l'oronge.

Pertocant lo tèrme occitan « fonge », es eissit directament dau latin *fungus*, significant "bolet" (latin: *boletus*), que ja foguèt utilizat per Oraci e Plini. *Fungus* es derivat eu meteis dau grèc , *sfongos* (esponja). Lo mot « micologia » (dau grèc /mikes, « bolet », e /logos, « discors ») per designar l'estudi scientific dei bolets sembla de trobar son origina en 1795 de Jean-Jacques Paulet. Lo naturalista Miles Joseph Berkeley dins son obratge intitolat *The English Flora of Sir James Edward Smith*, paregut en 1836, aguèt un ròtle important dins sa difusion mondiala.

## Istòria evolutiva

[thumb|right|Fossil de bolet datant dau [Devonian (419-359 Ma).]]

Au contrari dei vegetaus e deis animaus, lei fossils de fonges son rars car lor matèria fragila es rapidament descompausada. Leis elements regardant lor evolucion son donc limitats. Per lei bolets superiors, d'espòras fossilizadas de *[[Glomeromycota]]* datant de 420 Ma e un ascocarp d'ascomicèt datant de 400 Ma mòstran l'existéncia d'espècias ben individualizadas tre aqueu periòde. Per lei fonges microscopics, un fossil descubèrt en 2020 a permés d'estudiar una espècia datada de 715 a 810 Ma. Seriá apareguda dins una zòna de transicion entre lei mitans aqüatic e terrèstre.

Aqueleis indicis pauc nombrós permèton pas d'establir d'ipotèsis ben establidas sus l'origina e l'istòria evolutiva dei fonges. Laissan pensar que la diferenciacion dei fonges micelics se debanèt fa 0,76 a 1,06 miliard d'ans. Lei tres scenaris principaus son :
* lo « scenari verd » que supausa una coevolucion entre lei fonges e lei plantas per evoluïr dei mitans aqüatics vèrs lei mitans terrèstres.
* lo « scenari brun » que supausa que lei fonges zoosporics (caracterizats per d'espòras flageladas) colonizèron lei sediments e lei tèrras umidas en se noirissent dei rèstas de bacterias e d'algas acumulats a aqueleis endrechs. Aurián pauc a cha pauc perdut sei flagèus e desvolopat de mòdes de creissença ifaus similars ai fonges actuaus.
* lo « scenari blanc » que supausa que lei fonges zoosporics s'adaptèron premier a d'environaments fòrça fregs que foguèron lo luòc de la transicion entre lei mitans aqüatics e terrèstres.
La question dei liquèns, organismes constituïts per l'associacion d'un fonge e d'una alga, sembla d'aver una importància centrala per l'evolucion dei fonges. D'efiech, an probablament fa partida dei premiereis organismes aguent colonizat lei mitans terrèstres durant lo Cambrian (538-485 Ma).

## Istòria de la comprenença dei fonges

### De la Preïstòria a l'Edat Mejana

Quauquei traças mòstran l'utilizacion anciana de bolets per lei societats preïstoricas e protoistoricas. Per exemple, de pinturas rupèstras representant de bolets, datant de 7000 avC, son estadas descubèrtas en Sahara. Aquò es la representacion pus anciana qu'es coneguda a l'ora d'ara. Pus tard, l'existéncia d'una divinitat representada sota l'aspècte d'una mojòla fòla es atestada dins la vau d'Indus vèrs 4000 avC. Èra probablament implicat dins de rites chamanics. Ötzi, l'òme momificat conservat dins un glacier austrian, transportava d'esca (probablament utilizat coma alucafuòc) e de polipòr de beç (probablament consumat per sei proprietats antibioticas).

Durant lei periòdes antic e medievau, lei tèxtes sus lei bolets son rars. De mai, leis autors avián una conoissença rudimentària e esparsa dau subjècte. En Euròpa, lei pus importants foguèron escrichs per Plini lo Vièlh (23-79) e Dioscorides (vèrs 40-90). Aquelei trabalhs leguèron a la sciéncia modèrna de tèrmes coma *amanita*, *boletus*, *manitaria*, *myco* ò *tuber*. En Asia, lo tèxte pus ancian es japonés. Data de 199 e regarda lo shiitake.

Pasmens, la cultura dei bolets es anteriora an aqueleis escrichs. Existissiá, au sègle II avC, en Grècia onte de foliòtas èran cultivadas sus una mescla d'aiga de fems de cavau, de cendre e de figuiera. Dins aquò, aquela produccion demorèt limitada e lei premierei culturas vertadieras de bolets apareguèron ai sègles XI-XII en China e en Japon. D'autra part, dins mai d'una region, certanei bolets integrèron lei farmacopèas tradicionalas.

### La formacion de la micologia

L'estudi scientific dei bolets comencèt probablament au sègle XVI en Euròpa. Certanei botanistas comencèron de tornar legir e de criticar lei tèxtes de Plini lo Vièlh e de Dioscorides que parlavan de bolets. En parallèl, d'autrei sabents comencèron de descriure d'espècias novèlas coma *[[Phallus impudicus]]* que foguèt depintada per lo mètge umanista olandès Hadrianus Junius (1511-1575). Aquelei trabalhs donèron pauc a pauc naissença a d'òbras de sintèsi prepausant lei premierei classificacions vertadieras. Ansin, lo flamand Carolus Clusius (1526-1609) publiquèt un catalòg de 105 espècias devesidas en 47 genres. Puei, en 1592, l'Italian Giambattista della Porta (1535-1615) emetèt l'ipotèsi que lei bolets poguèsson se reprodurre gràcias a de semenças. Dins aquò, en despiech d'aqueleis avançadas, lei progrès foguèron lents e lei cresenças tradicionalas largament perpetuadas.

La micologia modèrna foguèt fondada en 1729 per lo botanista pisan Pier Antonio Micheli (1679-1737). Son òbra majora *Nova plantarum genera* donava la descripcion de 900 bolets e liquèns e depintèt per lo premier còp l'existéncia deis espòras. Se sei conclusions se turtèron au scepticisme de sei contemporanèus, entraïnèron lo començament d'un important trabalh de classificacion. Lo tèrme « micologia » eu meteis apareguèt en 1795. Prepausat per Jean-Jacques Paulet (1740-1826), s'impausèt pauc a cha pauc durant la premiera mitat dau sègle XIX.

Amb leis avançadas scientificas regardant lei bolets, de progrès foguèron tanben realizats dins la cultura de certaneis espècias. En particular, en 1707, foguèt depintat lo premier procès de cultura d**[[Agaricus bisporus]]'' que venguèt lo bolet pus consumat en Occident.

=== Vèrs la creacion d'un rèine especific dau vivent ===

Au sègle XVIII, l'aparicion dau [[microscòpi]] marquèt lo començament d'un esfòrç de classificacion que contunha totjorn a l'ora d'ara. D'efiech, permetèt de descubrir mai de detalhs au nivèu dei teissuts e, mai que mai, deis espòras que venguèron un critèri major d'identificacion deis [[espècia (biologia)|espècias]]. Premier, lei recèrcas se concentrèron sus lei bolets superiors (observacion deis [[espòra]]s, multiplicacion dei descripcions...). Lo [[França|Francés]] [[Pierre Bulliard]] ([[1752]]-[[1793]]), lo [[Províncias Unidas|Olandés]] [[Christiaan Hendrik Persoon]] ([[1761]]-[[1836]]) e lo [[Suècia|Suedés]] [[Elias Magnus Fries]] ([[1798]]-[[1878]]) foguèron lei figuras principalas d'aqueu movement. En particular, l'òbra de Fries, que conteniá la descripcion de  espècias suscitèt de vocacions e lei « descubèrtas » de bolets novèus se multipliquèron a partir deis [[ans 1820]].

Sei trabalhs foguèron perseguits per una generacion de micològs coma [[Lucien Quélet]] ([[1832]]-[[1899]]), [[Petter Adolf Karsten]] ([[1834]]-[[1917]]) ò [[René Charles Joseph Maire|René Maire]] ([[1878]]-[[1949]]) que desvolopèron lei recèrcas de seis ainats e donèron d'estructuras pus establas a la disciplina. Per exemple, fondèron de societats scientificas especializadas que provesiguèron una basa establa de discussions, entretenguèron de rets de cambis e creèron de publicacions. Ansin, au sègle XX, la micologia èra venguda un camp scientific vertadier.

Aqueleis observacions permetèron pauc a cha pauc d'establir de diferéncias claras amb lei [[vegetalia|vegetaus]]. La pus importanta èra l'abséncia de [[clorofilla]] e donc de [[fotosintèsi]]. Aquò foguèt lòngtemps considerat coma una especificitat dei bolets au sen dei plantas. Pasmens, en [[1969]], la multiplicacion dei diferéncias observadas menèt l'[[USA|Estatsunidenc]] [[Robert Harding Whittaker]] ([[1920]]-[[1980]]) a la creacion d'un [[rèine (biologia)|rèine]] especific per lei bolets. Dichs ''Mycota'' ò ''Fungi'', gropa dempuei aquela data l'ensemble deis espècias de bolets superiors, de [[mosidura]]s, de [[levadura]]s e d'organismes fongics microscopics.

=== Leis enjòcs actuaus de la micologia ===

Uei, la recèrca sus lei bolets contunia de se concentrar sus la classificacion. Per aquò, lei micològs dèvon descriure totjorn mai d'[[espècia (biologia)|espècias]], mai lo trabalh es lent. D'efiech, identificar d'espècias novèlas es desenant una causa malaisada car necessita sovent l'utilizacion de mejans tecnologics complèxes ([[microscòpi]], estudi [[genetica|genetic]]...). De mai, l'aumentacion dau nombre de bolets coneguts aumenta lo nombre de [[genre (biologia)|genres]] e de cas novèus. Ansin, dempuei lo començament deis [[ans 2010]], una partida de la comunautat scientifica pausa la question de l'unicitat dau rèine dei fonges : es que fan partida d'un rèine unic ò es que son d'organismes diferents que presentan d'evolucions similaras ?

L'autre domeni important de la recèrca sus lei bolets regarda leis espècias comestiblas de valor auta. D'efèct, se la cultura industriala sembla encara limitada a un nombre fòrça reduch, es possible de crear de zònas de recòlta. Per exemple, es uei possible de crear una [[rabassiera]] car lei relacions entre lei bolets dau tipe ''[[Tuber]]'' e son environament son ben conegudas. En revènge, es impossible de preveire la productivitat de la [[rabassiera]] avans lei premierei recòltas.

== Caracteristicas dei ''Fungi'' ==

=== Generalitats ===

Lei bolets fòrman un grop presentant una diversitat extrèma que va d'[[espècia (biologia)|espècias]] microscopicas a d'[[organisme]]s de plusors [[quilograma]]s. Presents dins la quasi totalitat dei mitans terrèstres e aquatics, an un ròtle fondamentau dins l'[[ecologia]] de la [[planeta]] car reciclan la matèria [[mòrt]]a. Lòngtemps classats a tòrt entre lei vegetaus, ne fan plus partida car son pas capables de realizar la [[fotosintèsi]]. Son mòde de [[nutricion]] es eterotròf, es a dire que lei bolets dèvon se norrir de matèria [[Quimia organica|organica]] preexistenta. Enfin, son pareu [[cellula (biologia)|cellular]] es fach de [[quitina]], la meteissa substància que fòrma l'[[esquelèt]] extèrne deis [[artropòde]]s.

Lei bolets son formats – coma leis [[alga]]s – d'un [[talle]]. Au contrari deis [[Animalia|animaus]] e dei [[vegetalia|vegetaus]] superiors, an donc ges de [[racina]], de [[camba]] ò de [[fuelh]]. Per lei bolets unicellulars, lo [[talle]] es format d'una [[cellula (biologia)|cellula]] unica e de seis apendicis. Per lei bolets pluricellulars, es fach d'una estructura filamentosa, generalament sosterranha, dicha [[micèli]] (ò [[micèlium]]):
* per lei bolets « inferiors », lo [[micèli]] es pas bugetat e sei diferents filaments pòdon èsser comparats a de [[cellula (biologia)|cellulas]] gigantas.
* per lei bolets « superiors », lo [[micèli]] es bugetat e es devesit entre plusors seccions amb un ò plusors nuclèus. Lei bolets superiors son caracterizats per un [[carpofòr]] desvolopat generalament format d'un pè e d'un capèu. Fòrman lo grop dei bolets que son visibles a [[uelh]] nud. En [[2017]], aperaquí  èran estats depintats.
Lo [[micèli]] se desvolopa dins lei direccions onte lei condicions son favorablas e pòu formar un ret fòrça complèx. Per lei bolets superiors, lo micèli pòu formar d'estructuras complèxas utilizadas per la reproduccion coma lo carpofòr dei bolets superiors (es a dire lo bolet amb son pè e son capèu).

=== Abitat ===

Lei bolets son d'[[organisme]]s frequents de la [[vida]] [[Tèrra|terrèstra]] car pòdon colonizar la quasi totalitat dei compartiments biologics e resistir de condicions [[fisica]]s ò [[quimia|quimicas]] duras (raionament ionizant, concentracion auta de sau, [[Fònt cauda|fònts caudas]] [[ocean]]icas, etc.). Prosperan dins leis endrechs onte se tròban de quantitats importantas de matèria organica e d'[[oxigèn]]. Pasmens, certaneis espècias pòdon subreviure sensa [[oxigèn]]. Lei mitans mens favorables son l'[[aiga]], lei jaç abiotics de la crosta terrèstra e lei regions d'[[altitud]].

=== Nutricion ===

==== Lei bolets saprofits ====



Lei bolets saprofits se norrison de matèria organica non [[vida|viventa]] ([[arbre|aubre]]s mòrts, brigas [[vegetalia|vegetalas]], cadabres, excrements...). Per aquò, an d'[[enzim]]s poderós que son capables de digerir de [[molecula]]s complèxas, çò que permet de liberar de mineraus dins lo sòu ò dins l'[[atmosfèra]]. Aqueu fenomèn a una gròssa importància dins lei cicles [[ecologia|ecologics]], especialament dins lei [[selva|seuvas]], onte son a l'origina de la degradacion de la [[fusta]].

==== Lei bolets parasits ====

Lei bolets parasits se norrison au detriment d'autreis [[organisme]]s vivents e pòdon entraïnar de [[malautiá]]s mai ò mens grèvas, de còps mortalas, dins son òste. Aqueu darrier pòu èsser d'origina variada (autre bolet, [[alga]], [[vegetalia|vegetau]] superior, [[animalia|animau]]...). Leis [[arbre|aubres]] e lei plantas vivents ne son sovent victimas car existís mai d'un bolet microscopic que s'ataca ai vegetaus vivents. En particular, es lo cas dei [[cranc (botanica)|cranc]]s, dei [[rolh (botanica)|rolhs]] ò deis [[oïdium]]s. 

==== Lei bolets simbiotics ====



Mai d'un bolet pòu s'associar d'un biais fòrça estrech amb de racinas d'un [[arbre|aubre]] ò d'un autre vegetau superior per formar un organ mixt dich [[micorriza]]. Dins aqueu cas, lo bolet pòrta a son partenari de substàncias [[minerau|mineralas]] e reçaup de [[compausat quimic|compausats]] [[carbòni|carbonats]]. Aqueu fenomèn es fòrça frequent car aperaquí 95% dei plantas dotadas de raiç son capables de formar una tala relacion [[simbiòsi|simbiotica]]. Ansin, plusors bolets son unicament trobats en dessota de certaneis [[arbre|aubres]] ([[rabassa]]/rore, oronge/euse...).





Lei bolets pòdon tanben s'associar amb d'[[alga]]s ò de [[cianobactèri]]s per formar un organisme dich [[liquèn]]. Lei bolets fòrman generalament 90% de l'ensems e pòrtan a l'associacion lo supòrt, la proteccion, lei saus [[minerau]]s e la resèrva d'[[aiga]]. L'[[alga]] ò lo [[cianobactèri]] permet de realizar de reaccions de [[fotosintèsi]]. A l'ora d'ara, aperaquí  espècias de [[liquèn]] son estadas identificadas. Certanei son capables de se desvolopar dins d'endrechs a la [[vida]] fòrça ostils coma [[Antartida]].

==== Lei bolets carnivòrs ====

Fòrça rars amb solament 140 espècias identificadas en [[2017]], lei bolets carnivòrs utilizan de lecas divèras (filaments colants, feromònas sexualas per atraire sei presas...) per capturar de [[protista]]s, d'[[ameba]]s ò de vèrmes. Aqueu mòde de nutricion es un complement d'un sistèma nutritiu pus classic qu'es generalament saprofit.

=== Diversitat dei mecanismes de reproduccion ===

Lei mecanismes de [[reproduccion]] dei bolets presentan una diversitat fòrça importanta amb de sistèmas asexuats e [[sèxe|sexuats]]. Sa classificacion es d'alhors largament basada sus sei particularitats.

La [[reproduccion]] asexuada presenta tres tipes tipes de mecanismes principaus. Lo premier consistís en l'individualizacion d'una [[ifa]], es a dire d'un filament dau bolet. Lo segond es fondat sus la formacion de [[conidie]]s que son de menas de [[brotura]]s naturalas similaras ais [[espòra]]s. Enfin, lo tresen mejan major es basat sus la dispersion d'[[espòra]]s dotats d'un ò de plusors [[flagèl]]s.

Coma per leis autreis [[espècia]]s sexuadas, la reproduccion sexuada necessita la fusion de doas [[cellula (biologia)|cellulas]] especializadas. Aquò entraïna la formacion d'[[organ]]s de pichona talha que son dichs [[asc]]s e [[basidi]]s. Lo premier sembla un sac contenent uech ascospòras e lo segond a un sòcle amb quatre bisidiospòres. Cada [[espòra]] particulara pòu donar naissença a un [[micèli]] novèu. Se tròban dins un jaç fin, dich [[imèni]], de l'organ de fructificacion dau bolet: lei lamellas ò lei tubes dau capèu, la superficia e leis alveòlas dei [[maurilha]]s, l'interior dei copas deis aurelhas de Judàs, l'exterior dei [[clavària]]s...

Se certaneis espòras an de mejan de desplaçament coma de flagèls, la màger part de la dispersion es assegurada per de paramètres exteriors coma lo desplaçament d'[[insècte]]s venguts manjar una partida dau bolet, la preséncia de [[vent]], de rajadas d'[[aiga]]... Un còp arribat dins un terren favorable, una [[espòra]] va donar naissença a una [[ifa]] que va se desvolopar per formar un [[micèli]].

=== Classificacion ===

I a encara ges de classificacion dei bolets que siegue objècte de consensus entre lei [[micologia|micològs]]. De mai, lei bolets son encara un rèine pauc estudiat dau vivent. D'efiech, en [[2015]],  [[espècia (biologia)|espècias]] èran estadas identificadas sus un totau estimat entre 5 e 10 milions. Pasmens, de tendàncias existisson per destriar :
* lei bolets asexuats que fòrman un ensemble fòrça eterogèn, mau conegut e probablament provisòri.
* lei [[micèli]]s de forma sifonada que son frequentas au sen dei bolets [[parasit]]s. Son dichs [[sifomicèt]]s.
* leis [[ascomicèt]]s e leis [[basidiomicèt]]s que gròpan lei dos ensems de bolets superiors.

== Alimentacion umana e medecina ==

=== Culhida e cultura ===

[[Fichièr:Chanterelle Finland.jpg|thumb|right|Recòlta de bolets dins una seuva.]]

L'utilizacion alimentària dei bolets sembla fòrça anciana qu'es atestada durant l'[[Antiquitat]]. En [[2017]], i avián  espècias comestiblas identificadas. Son d'aliments que sa valor nutritiva es febla (22 [[caloria]]s per 100 g) amb una proporcion fòrça importanta d'[[aiga]] (aperaquí 92%) e de fibras. Son pereu una fònt de [[proteïna]]s, de [[vitamina B]] e d'[[oligoelement]]s. Pasmens, en causa de la capacitat dei bolets de concentrar leis [[oligoelement]]s dins sei teissuts, pòdon tanben de còps concentrar de compausats mineraus toxics.

La cultura de bolets regarda encara pauc d'espècias. La màger part dau mercat es dominat per ''[[Agaricus bisporus]]'' e per lei bolets [[asia]]ics coma ''[[Lentinula edodes]]''. Pasmens, d'autreis espècias son cultivadas coma ''[[Pleurotus ostreatus]]'', ''[[Agrocybe aegerita]]'' ò ''[[Auricularia auricula-judae]]''. De recèrcas son en cors per desvolopar de culturas industrialas ò semi-industrialas de bolets de valor auta coma ''[[Tuber melanosporum]]'' ò ''[[Boletus edulis]]''.

=== Proprietats medicalas ===

L'usatge medicau dei bolets es fòrça ancian e data probablament de la [[Preïstòria]]. A l'ora d'ara, aperaquí 700 [[espècia (biologia)|espècias]] fan partida dei farmacopèas tradicionalas qu'existisson dins lo mond. D'efèct, mai d'un bolet contèn de [[molecula]]s complèxas que pòdon aver d'aplicacions variadas. Per exemple, la [[penicillina]] es un [[antibiotic]] poderós eissits de bolets dau genre ''[[Penicillium]]'' que foguèt fòrça utilizat dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XX.

=== Intoxicacion ===

[[Fichièr:Grüner Knollenblätterpilz Amanita phalloides.jpg|thumb|right|L'[[Amanita phalloides|amanita falloïda]], un bolet responsable de centenaus de decès cada an en causa de sa [[toxicologia|toxicitat]].]]

Leis [[intoxicacion]]s entraïnadas per lei bolets son quasi unicament causadas per de bolets superiors contenent de [[toxina]]s. L'importància dei trèbols es variabla mai certanei bolets pòdon entraïnar d'intoxicacions [[mòrt|mortalas]]. Varia de trèbols [[sistèma digestiu|digestius]] simples a la [[mòrt]]. Aquò despend de la natura dei [[toxina]]s e de sa concentracion. Entre leis espècias pus perilhosas en [[Occitània]], se fau nòtar lei tres [[amanita]]s [[mòrt|mortalas]] (''[[Amanita phalloides]]'', ''[[Amanita verna]]'' e ''[[Amanita virosa]]''), plusors [[espècia (biologia)|espècias]] de [[cortinari]]s (''[[Cortinarius orellanus]]'', ''[[Cortinarius henrici]]''...) ò encara la familha dei [[lepiota]]s pichonas (''[[Lepiota helveola]]'', ''[[Lepiota brunneoincarnata]]''...).

En fòra dei bolets [[mòrt|mortaus]], existís d'[[espècia (biologia)|espècias]] capablas d'engendrar de sindròmes amb de trèbols violents dau [[sistèma digestiu]] ò dau [[sistèma nerviós]]. Per exemple, es lo cas d’''[[amanita muscarina]]'' qu'es l'arquetipe dau bolet toxic. Enfin, lei bolets comestibles pòdon pereu entraïnar d'intoxicacions quand son venguts tròp vièlhs per la consumacion ò se son contaminats per d'agents toxics. D'efiech, fòrça bolets concentran lei [[metau]]s pesucs dins sei teissuts, compres de metaus [[radioactivitat|radioactius]].

Dins lo cas d'una ingestion de bolets verinós, l'intoxicacion pòu èsser immediata ò necessitar un periòde d'incubacion variabla (generalament de quauqueis [[ora]]s a quauquei [[jorn]]s) segon lo tipe de bolet. Lei diferents sindròmes son classats segon la [[toxina]] responsabla e lei consequéncias sus l'[[organisme]]. Per defugir una intoxicacion, es necessari d'aprene d'identificar corrèctament lei bolets, especialament leis [[espècia (biologia)|espècias]] perilhosas, e de jamai manjar un bolet que son identificacion es mau segura.

=== Malautiás fongicas ===

Lei bolets pòdon tanben entraïnar de [[malautiá]]s amb seis [[espòra]]s. D'efèct, coma son de particulas volatilas, son dispersadas per lo vent. Pòdon èsser a l'origina d'[[allergia]]s e de [[patologia]]s pus grèvas. Per exemple, leis espòras dei bolets dau tipe ''[[Aspergillus]]'' pòdon entraïnar l'[[aspergillòsi]] qu'es una infeccion grèva que tòca lei [[palmon|paumons]]. Dins un registre mens grèu, de bolets microscopic pòdon parasitar lo [[pèu]] ò lei [[mucosa]]s.

== Annèxas ==

=== Liames intèrnes ===
* [[Espòra]]
* [[Eukaryota]]
* [[Micologia]]

=== Liames extèrnes ===

* Jean Michel Effantin, ''100 paraulas dal Tresòr "Bolets"'', [http://www.chambradoc.it/bosc/lhiBolets.page], consultat lo 18 de mai de 2024.

=== Bibliografia ===

* **(en)** G. C. Ainsworth, ''Introduction to the History of Mycology'', Cambridge University Press, 1976.
* **(fr)** Georges Becker, Dr Lucien Giacomoni, Jacqueline Nicot, Serge Pautot, Guy Redeuihl, Geneviève Branchu, Domiique Hartog, Anke Hérubel, Helga Marxmuller, Ursula Millot e Claude Schaeffner, ''Le guide des champignons'', París/Brussèlas/Montreal, Reader's Digest, 1982
* **(fr)** Marcel Bon, ''Champignons de France et d'Europe occidentale'', Flammarion, 2004.
* **(fr)** Didier Borgarino e Nastasia Camberoque, ''Champignons'', París, Tana, 2022.
* **(fr)** Didier Borgarino e Christian Hurtado, ''Champignons de Provence et du Midi méditérranéen'', Sant Romieg, Édisud, 2020.
* **(fr)** Guy Redeuilh, Guillaume Eyssartier, Isabelle Masson-Deblaize e Philippe Joly, ''Larousse des champignons'', París, Larousse, 2004.
* **(fr)*' Henri Romagnesi, *Atlas des champignons d'Europe'', París, Bordas, 1995.

### Nòtas

### Referéncias