open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tamarron

Lo **tamarron**, **tamarro**, **tamarre** o **tamaron** es una bèstia imaginària fòrça espandida dins las legendas e fablas de la mitologia en Occitània e Catalonha (Pirenèus, Aubrac, Roèrgue...)

Uèi lo jorn la legenda evoluèt en fèsta, e la bèstia deven tanben un animal totemic.

Dins la majoritat dels cases, es equivalent al **[[daüt]]** (en lengadocian e vivaroaupenc) o lo **[[dahut]]** (en gascon)

## Tradicions
### Animal totemic
*Lo *tamarro* es un dels animals totemics de Vendargues.
*Es tanben un dels animals totemics de Pesenàs.

### La caça al tamarron
Dins aqueles païses es abitual de galejar los toristas en lor explicar que lo tamarro es una bèstia que cal caçar de nuèch e en grop. Per aquò far, los joves s'amassan amb lo novèl caçaire (o caçaires) que sortís amb lo grop de nuèch per caçar lo tamarro sens, logicament, l'aver jamai vist. La bèstia es totjorn descrita a las victimas de la galejada coma un animal d'aspècte fòrça estranh (per exemple se diu que lo tamarro viu pels pendisses de las montanhas e que per aquesta rason ten las doas patas del costat drech pus cortas que las del costat esquèrre).  Après qualques corregudas pels camps e bòsques amb de bastons, amb doas pèiras que se fan picar coma reclam e amb de sacs per prene l'animal (sovent amb d'estancadas estrategicas per beure un còp de vin e per planificar l'estrategia de caça), la caça normalament s'acaba amb un banh d'aiga del novèl caçaire quand la rèsta del grop complotaire lo fa passar jos un arbre ont l'espèran amb un ferrat d'aiga. Pòt tanben s'acabar amb d'autras badinadas. I a fòrça variantas de la caça del tamarro, mas totas s'acaban amb la riseta generala del grop qu'a passat la nuèch en fasent córrer la victima amont e aval.

## En cultura populara
*I a un grop de musica occitan cridat Fin Tamarro.
*I a un autre grop de musica occitan cridat los Fadas du Tamarou (en francés) o los Fadàs del Tamaron (en occitan).

## Equivalents
Es conegut tanben en los Païses Catalans (*tamarro*), Arpitània, Soïssa,  Piemont, Lombardia (*dàu*) e França (*[[dahu]]*).

## Nòtas e referéncias
### Nòtas


### Referéncias

## Vejatz tanben
### Articles connèxes
### Ligams extèrnes
Còdi produch electronic

Lo **còdi produch electronic** ò **EPC** (per l'anglés *electronic product code*) es un numerò d'identificacion unic que permet d'identificar un objècte en utilizant una tecnologia RFID passiva. Evolucion dau còdi de barras, foguèt desvolopat dins lo corrent deis ans 1990 per lo MIT. Despuei 2004-2005, es gerit per lo GS1, una organizacion internacionala encargada de la definicion dei nòrmas e dei solucions permetent l'escambi de bens de consumacion dins lo monde. Divèrsei nòrmas regisson sa mesa en òbra segon tres formats de 64, 96 ò 125 bits.

## Liames intèrnes

* Còdi de barras.
* RFID.

## Bibliografia

* E. Schuster, S. Allen e D. Brock, *Global RFID. The Value of the EPCglobal Network for Supply Chain Management*, Heidelberg, Springer-Verlag, 2007.

## Nòtas e referéncias
Comunautat de comunas de Noblac

La **Comunautat de comunas de Noblac** es una intercomunalitat de la Republica Francesa, situada dins lo departament de Nauta Vinhana e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin. Son còdi SIREN es 248719361.

* Ficha Banatic : https://www.banatic.interieur.gouv.fr/intercommunalite/248719361-cc-de-noblat
* Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-248719361

## Istòria
La comunautat de comunas de Noblac fuguet creada lo 11 de junh de 2004, emb 9 comunas de las detz dau canton. La comuna de Sent Pau i aderiguet en decembre de 2010. Lo 1er de genier de 2012, las comunas de Moissanas e Sent Bonèt Briança arriberen .

## Composicion

## Las intercomunalitats en Nauta Vinhana

## Nòtas
Baltimora

**Baltimora** èra un projècte italo disco menat pel cantaire anglofòn d'Irlanda del Nòrd **Jimmy McShane** (nascut lo 23 de mai de 1957 - defuntat lo 29 de març de 1995), pasmens la majoritat de las cançons de **Baltimora** foguèron pas escrichas (o quitament cantadas) per **Jimmy McShane**, mas puslèu per Maurizio Bassi e Naimy Hackett. 

**Baltimora** es mai que mai conegut pel tube *Tarzan Boy*, que lo 45 torns foguèt quitament numèro 1 de las vendas de discs en França pendent l'estiu de 1985. La dicha cançon seriá en realitat cantada non pas per **Jimmy McShane** coma se pòt pensar, mas puslèu per son autor el meteis, es a díser **Maurizio Bassi**. 

Fondat a Milan (Itàlia) de caps 1984, **Baltimora** arrestèt de publicar de discs après 1987.
Hall and Oates

**Hall and Oates** es un grop de musique pop american anglofòn centrat sul duo de cantaires **Daryl Hall** e **John Oates** e format en 1972. Aguèron fòrça succès a la fin de las annadas 1970 e al començament de las annadas 1980 als Estats Units.

Lo grop es famós als Estats Units  per aver classat sièis títols numèro un, a saber *Rich Girl*, *Kiss on My List*, *Private Eyes*, *I Can't Go for That (No Can Do)*, *Out of Touch* e mai que mai *Maneater* fin 1982, sens dobte lo mai conegut de lors títols en  Occitània.

## Cançons mai conegudas en [[Occitània]]
* *Private Eyes* (1981)
* *I Can't Go for That (No Can Do)* (1982)
* *Maneater* (1982)
* *Say it Isn't So* (1983)
* *Out of touch* (1984)
* *Method of modern love* (1985)
* *Downtown life* (1989)
Emetina

thumb|right|Estructura chimica de l'emetina.

L’**emetina** es un alcaloïde eissit de l'ipecacuana que foguèt isolat en 1817 per Joseph Pelletier (1788-1842) e François Magendie (1783-1855). Fòrça toxica, a de proprietats emeticas e antiambianas en preparacion medicala. 

## Ligams internes

* Alcaloïde.
* Emetic.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Canton de Sent Liunard

Lo **canton de Sent Liunard** es una anciana division administrativa de Lemosin, aura devenguda mas que circonscripcion electorala, situada dins l'arrondiment de Limòtges, lo departament de Nauta Viena e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin. Dempuei la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, lo canton a gardat totas sas comunas e n'a ganhat autras tres. La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta nauta lemosina. 
**N.B : la populacion, la superficia e la densitat donadas dins l'infobox son la de l'ancian canton, davant 2015.**

## Composicion davant 2015
La superficia dau canton èra de 257,10 km², sa populacion de 10 114 abitants e sa densitat de populacion èra de 39.35 ab/km² en 2012.

## Composicion dempuei 2015
En 2022, la superficia dau canton es de 325.88 km², la populacion de 16 555 abitants (en 2022) e sa densitat de 51 ab/km².

Lo canton garda sas comunas e n'a ganhat autras tres. Lo tablèu compren pas que las comunas novelas.

## Istòria
En 1801, quand lo nombre daus cantons fuguet deminjat, lo canton de Sent Liunard fuguet conservat e ganhet quatre comunas, Lo Chastanèt, Sent Martin Tarrassos e Sauviac, qu'èran dau canton de Sauviac, suprimit, e La Janestosa, qu'èra dau canton de Sent Pau, tanben suprimit .
En 2014, quand fasqueron una refòrma cantonala, lo canton de Sent Liunard perdet p'una comuna, mas ganhet autras tres comunas, près de Limòtges e pus pobladas. Lo canton, devengut simpla circonscripcion electorala, passet entau de dètz a tretze comunas. 

## Nòtas
Noscapina

thumb|right|Estructura chimica de la noscapina.

La **noscapina** es la denominacion internacionala comuna de la L-narcotina. Es un alcaloïde que sas proprietats son similaras a la codeïna e a la morfina. Descuberta en 1803 per Jean-François Derosne (1774-1855), es utilizaa coma antitussiu non narcotic, mas pòt causar de vertiges, un dormilhum, de problemas gastrointestinaus e una situacion d'excitacion-confusion. Una dòsi tròp importanta pòt pereu menar a una depression respiratòria.

## Ligams internes

* Alcaloïde.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Jean Flahaut, « Les Derosne, pharmaciens parisiens, de 1779 à 1855. », *Revue d'histoire de la pharmacie*, vol. 93, n° 346, 2005, pp. 221-234.

## Nòtas e referéncias
Estricnina

thumb|right|Estructura chimica de l'estricnina.

L’**estricnina** es un alcaloïde fòrça toxic qu'es extrach de la notz vomica, lo fruch de l'aubre *[[Strychnos nux-vomica]]*. Isolaa per lo prumier còp en 1818 per los farmacian francés Joseph Pelletier (1788-1842) e Joseph Bienaimé Caventou (1795-1877), a de proprietats estimulantas en preparacion medicala. Èra pereu utilizaa coma poison destinat a la lucha contra los còrbs e los roïgaires. Pasmens, en causa de sa toxicitat, foguèt egalament l'arma dau crime dins plusors afaires d'assassinat. Per aquela rason, en Occitània, es enebia en medecina umana per una lei francesa adoptaa en 1982.

## Ligams internes

* Alcaloïde.
* Brucina.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Micheál Martin

**Micheál Martin** (n. lo 1èr d'agost de 1960 a Corcaigh) es un professor e òme politic irlandés del partit Fianna Fáil. Es cap del govèrn del 27 de junh de 2020 al 17 de decembre de 2022, e tornarmai dempuèi lo 23 de genièr de 2025.
Corcaigh

**Corcaigh** (en anglés: *Cork*) es la segonda pus granda vila d'Irlanda e la tresena vila pus poblada de l’illa d'Irlanda après Dublin e Belfast. Es la principala vila e la capitala administrativa e economica del Comtat de Cork.

La vila a una populacion de  abitants. Lo comtat de Cork compta  abitants e la Província .
### Referéncias
Nicolas Florian

**Nicolas Florian** (Marmanda, 29 de març de 1969-Bordèu, 26 de genèr de 2025) es un òme politic occitan deu partit francés Les Républicains. Estot maire de Bordèu de 2019 a 2020.

## Biografia
Nicolas Florian èra lo hilh d'una antiquaira e d'un director regionau de la societat Bull, e arrèrhilh d'immigrats italians. Los sons pairans èran païsans dens lo parçan de Marmanda.
Moon Martin

**John David Martin**, dich **Moon Martin**, èra un cantaire pop rock anglofòn american nascut lo 31 d'octobre de 1945 a Altus dins Oklahoma (Estats Units) e mòrt lo 11 de mai de 2020.

**Moon Martin** es mai que mai conegut en Occitània per son títol *Bad News*, tube en 1981.

## Cançons mai conegudas en [[Occitània]]
* *Rolene* (1979)
* *Bad News* (1981)
* *X-ray vision* (1982)
Canton de Chasteunuòu

Lo **canton de Chasteunuòu** es una anciana division administrativa de Lemosin, suprimida per la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, que placet totas sas comunas dins lo canton d'Aimostier. Era situat dins l'arrondiment de Limòtges, lo departament de Nauta Vinhana e la region de Lemosin, aura englobada dins la Novela Aquitània. La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta nauta lemosina.

## Composicion

## Istòria
A la creacion dau canton, Chasteunuòu èra pas la comuna pus poblada, ni l'aglomeracion pus importanta e (probablament) pus comerciala, ni lo principau caireforc (La Crosilha o Linars eran mielhs plaçadas). Chau creire que la preséncia d'una chastelania li donava un ròtle simbolic eminent. Son importància actuala deriva de sas foncions de chapluòc.
En 1801, quand lo nombre daus cantons fuguet deminjat, nòu de las comunas actualas eran dejà dins lo canton de Chasteunuòu, mas Nòuvic era dins lo canton d'Aimostier, conservat tanben . 
La comunautat de comunas se confond emb lo canton tanleu lo començament.

## Nòtas
Comunautat de comunas de Briança Combada

La **Comunautat de comunas de Briança Combada** es una intercomunalitat de la Republica Francesa, situada dins lo departament de Nauta Vinhana e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin. Son còdi SIREN es 248719338.

* Ficha Banatic : https://www.banatic.interieur.gouv.fr/intercommunalite/248719338-cc-briance-combade
* Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-248719338

## Istòria
La comunautat de comunas de Briança Combada fuguet creada lo 11 de decembre de 2002.
Sa particularitat es de se confondre emb l'ancian canton de Chasteunuòu. 

## Composicion

## Las intercomunalitats en Nauta Vinhana

## Nòtas
Cinconina

thumb|right|Estructura chimica de la cinconina.

La **cinconina** es un alcaloïde extrach de la rusca d'aubres dau genre *[[Cinchona]]*, en particular en *[[Cinchona officinalis]]*. Es de còps integraa dins de medicaments destinats a luchar contra las crisis de paludisme, mas es desenant principalament utilizaa en chimia organica per realizar de sintesis asimetricas.

## Ligams internes

* Alcaloïde.
* Paludisme.
* Quinina.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Brucina

[thumb|right|Estructura chimica de la [brucina.]]

La **brucina** es un alcaloïde isolat per lo prumier còp en 1819 per los farmacians francés Joseph Pelletier (1788-1842) e Joseph Bienaimé Caventou (1795-1877). A una estructura chimica similara a l'estricnina, mas es leugierament mens toxica. En medecina, es mai que mai utilizaa per regular la pression sanguina. Pasmens, es pereu un poison que foguèt utilizat dins plusors afaires d'assassinat.

## Ligams internes

* Alcaloïde.
* Estricnina.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
La Bionda

La Bionda èra un grop italian de disco mai que mai anglofòn actiu entre 1973 e 2022, format pels fraires **Carmelo** (nascut en 1949) e **Michelangelo La Bionda** (nascut en 1952). Lo decès de **Carmelo La Bionda** en novembre de 2022 d'un càncer marca oficialament la fin del grop.

Pendent lor carrièra, los fraires **La Bionda** an tanben realizat de bendas sonòras de filmes. 

Originaris de Catània en Sicília, los fraires **La Bionda** creisson dins un quartièr popular de Milan ont lor familha s'èra installada en 1954 e començan aquí d'escriure de cançons tre 1970. Lor primièr album data de 1977, publicat en aquel temps ambe per nom de scèna **D.D. Sound**. 

En 1978, lor títol *One for You, One for Me* es utilizat per l'espòt publicitari de la marca *Régilait*.

Enregistran en 1980 lor cançon *I wanna be your lover* que marca lor viratge electronic e qu'anóncia l'estili italo disco. *I wanna be your lover* es un tube en 1981. Produson en seguida lo grop Righeira qu'aurà tre 1983 una gròssa capitada populara ambe lor títol *Vamos a la playa*.

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *One for You, One for Me* (1978)
* *Bandido* (1979)
* *I wanna be your lover* (1981)
Lisa Stansfield

**Lisa Jane Stansfield**, nascuda lo 11 d'abril de 1966 a Manchester (Anglatèrra), es una cantaira anglesa d'estili soul e RnB. Es tanben actritz.

Sa carrièra de cantaira comencèt en 1980 al Reialme Unit quand ganhèt lo concors de cant *Search for a Star*. 

*Affection*, son primièr album solò, foguèt publicat en 1989. Es sus aqueste album que figura *All Around the World*, benlèu lo mai grand succès de sa carrièra, en tot cas la cançon la mai coneguda de **Lisa Stansfield** en Occitània (tube de 1990), ont foguèt al som de sa popularitat entre 1989 e 1992.

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *People Hold On* (1989, ambe Coldcut)
* *This is the right time* (1990)
* *All Around the World* (1990)
* *Change* (1992)
Berberina

thumb|right|Estructura chimica de la berberina.

La **berberina** es un alcaloïde eissit de plusors plantas, en particular d'espècias dau genre *[[Berberis]]*. Foguèt isolaa per lo prumier còp en 1826 per los chimistas francés Chevallier e Pelletan. Fai partia de la farmacopea asiatica tradicionala e auriá de proprietats medicalas variaas (antibacterian, antifongic, antivirau, anti-inflamatòri, antipiretic, antiaritmic, etc.), mas aquelos efiechs son pas encara estats demostrats per d'estudis scientifics.

## Ligams internes

* Alcaloïde.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Al Aaiun

**Al Aaiun** o **Leeïon** (en francés: **Laâyoune**; en espanhòl: **El Aaiún**; en arabi: العيون‎, *al-ʿUyūn*; en amazic: ⵍⵄⵢⵓⵏ, *Leɛyun*) es la capitala e la ciutat mai granda del Sahara Occidental. Es jos ocupacion marroquina dempuèi 1975.

## Toponimia
Lo nom vendriá de l'arab Aïon volent díser "las dotz".
Tripòt de Milhau (1751)

Lo **Tripòt de Milhau** (le *Tripot de Millaud* en francés) èra una acadèmia e societat sabenta fondada en 1751 a Milhau, vilatge situat entre lei Gòrjas de Gardon e la Costiera de Nimes. Son nom ven d'una autra significacion dau mot *tripòt*, qu'a l'epòca de Voltaire pòt significar tanben (dins sa grafia francesa, *tripot*) "assemblada, societat, luòc ont florisson leis intrigas, lei garrolhas bassas, lei patricolatges". Seis activitats foguèron mesa en sòm vèrs 1779, après la mòrt de l'Abat Valeta de Travessac.

Laurenç Anglevièlh n'èra un membre.

En genier de 2025, i a doas organizacions basadas sus lo tripòt: lo novèu Tripòt de Milhau, creat lo 4 d'agost de 2016; e lo Tripòt deis Amics de Berniç, establit en 2003 dins lo vilatge vesin.

## Referéncias
Sandy Stevens

**Sandy Stevens**, o simplament **Sandy**, de son nom vertadièr **Sandy Stevenson**, nascuda en 1950 al Reialme Unit, es una cantaira anglesa, mas mai coneguda coma cantaira francofòna en França. Es tanben actritz : en 1983, a jogat al cinèma lo primièr ròtle còsta Michel Galabru e Luis Rego dins lo filme *Sandy* de Michel Nerval. 

Se fa conéisser en França en 1988 coma cantaira ambe *J'ai faim de toi*, una cançon en francés basada sus una interpolacion del tèma musical d'un espòt publicitari que n'èra ja la votz (de la marca *Chambourcy*), espòt difusat a l'epòca sus totas las cadenas de la television francesa : lo 45 torns d'aquela cançon es estat quitament n°1 de las vendas de disques en França pendent doas setmanas al mes de julhet de 1988.
Righeira

**Righeira** èra un grop italian d'Italo disco originari de Turin centrat sul duò de cantaires **Johnson "Righeira"** e **Michael "Righeira"**, actiu entre 1983 e 1992 puèi entre 1999 e 2016. 

**Righeira** es mai que mai conegut pel tube *Vamos a la playa* sortit en 1983. Lo duò a agut tanben de succès ambe la cançon *No Tengo Dinero* en 1984. 

L'originalitat de **Righeira** es que, quitament duò d'Italians, lors dos tubes èran cantats en espanhòl, e pas en anglés coma totes lors omològs de l'italo disco, quitament pas en italian. En realitat, an tanben cantat en italian, mas pas ambe la meteissa capitada qu'aquela obtenguda en 1983-1984 ambe aquestes dos tròces en espanhòl.
Alice Belaïdi

**Alice Belaïdi**, nascuda lo 18 de març de 1987 a Nimes (Occitània), es una actritz occitana francofòna d'origina argeriana per son paire.

## Biografia

**Alice Belaïdi** comença lo teatre mentre qu'a mai o mens 12 ans. De 1999 a 2003, frequenta los talhièrs de practica teatrala del teatre del *Chêne Noir* a Avinhon ont es escolana de Raymond Vinciguerra. Tre sa primièra annada, Gérard Gelères, lo director del teatre del *Chêne Noir*, la remarca. A partir de 2003, **Alice Belaïdi** encadena los ròtles dins de multiplas pèças de teatre. Empòrta lo *Molière* de la revelacion femenina per la pèça *Confidences à Allah* en 2010.

En 2011, apareis pel primièr còp al cinèma, primièr dins una comèdia a pichon budgèt virada en banlèga parisenca, nommada *De l'huile sur le feu*, puèi dins la comèdia dramatica *Les Tribulations d'une caissière*, realizada per Pierre Rambaldi.

Los dos films an pas de succès : es a la television francesa que l'actritz se fa vertadièrament conéisser, vist qu'a partir d'abril de 2012, sus la cadena Canal+, forma ambe Clémence Faure un tandèm d'estandardistas provocairas e irreverenciosas dins la seria de scenetas *WorkinGirls*. 

En 2024, ganha encara en popularitat en França gràcias a son ròtle d'Alice dins la comèdia populara *Un p'tit truc en plus* del realizator e umorista Artus, vist qu'es la mai gròssa capitada del cinèma francés non solament de 2024 mas tanben de las dètz darrièras annadas.

## Filmografia
#### Annadas 2010
* 2011 : *De l'huile sur le feu* de Nicolas Benamou 
* 2011 : *Les Tribulations d'une caissière* de Pierre Rambaldi 
* 2012 : *Fleurs du mal* de David Dusa 
* 2012 : *L'Oiseau* d'Yves Caumon 
* 2012 : *Radiostars* de Romain Levy 
* 2012 : *Les Kaïra* de Franck Gastambide 
* 2013 : *Hôtel Normandy* de Charles Nemes 
* 2013 : *L'Art de la fugue* de Brice Cauvin 
* 2013 : *Fonzy* d'Isabelle Doval 
* 2014 : *Sous les jupes des filles* d'Audrey Dana 
* 2014 : *Maestro* de Léa Fazer 
* 2015 : *Les Gorilles* de Tristan Aurouet 
* 2016 : *La Taularde* d'Audrey Estrougo 
* 2016 : *Un petit boulot* de Pascal Chaumeil 
* 2016 : *Père fils thérapie !* d'Emile Gaudreault 
* 2017 : *L'Ascension* de Ludovic Bernard 
* 2017 : *Si j'étais un homme* d'Audrey Dana 
* 2018 : *La Monnaie de leur pièce* d'Anne Le Ny 
* 2018 : *Budapest* de Xavier Gens 
* 2019 : *Victor et Célia* de Pierre Jolivet 

#### Annadas 2020
* 2020 : *Terrible Jungle* d'Hugo Bénamozig e David Caviglioli
* 2021 : *Hommes au bord de la crise de nerfs* d'Audrey Dana 
* 2022 : *Le Nouveau Jouet* de James Huth 
* 2022 : *Classico* de Nathanaël Guedj e Adrien Piquet-Gauthier 
* 2023 : *La Plus Belle pour aller danser* de Victoria Bedos 
* 2023 : *Drone Games* d'Olivier Abbou 
* 2024 : *Un p'tit truc* en plus d'Artus 
* 2024 : *Le Fil* de Daniel Auteuil
Walther von Brauchitsch

[thumb|right|Retrach de Walther von Brauchitsch en genier de [1939.]]

**Walther von Brauchitsch** (4 d'octòbre de 1881, Berlin – 18 d'octòbre de 1948, Amborg) es un mareschau alemand de la Segonda Guerra Mondiala. Incorporat dins l'armaa alemanda en 1900, participèt a la Prumiera Guerra Mondiala e demorèt dins las fòrças armaas de la republica de Weimar après 1918. Opausat au nazisme e la politica expansionista dau III Reich, foguèt pasmens promogut per Hitler. En 1938, foguèt ansin nomat comandant de las fòrças terrestras e dirigiguèt totas las campanhas alemandas en Polonha, en França e dins los Balcans. Comandèt pereu la prumiera partia de l'invasion de l'Union Sovietica, mas foguèt remandat après la reviraa de las atacas contra Moscòu. Arrestat per los Britanics en aost de 1945 e acusat de crimes de guerra e crimes contra l'umanitat, moriguèt en 1948 avans lo començament de son procès.

## Ligams internes

* Segonda Guerra Mondiala.
* Tresen Reich.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Richard Overy, *War and Economy In the Third Reich*, Oxford University Press, 1995, 390 p.

## Nòtas e referéncias
Occitània País Nòstre

vignette|Logo de '''Occitània País Nòstre'''.
**Occitània País Nòstre** es una amassada politica occitana fondada al mes de novembre de 2019 per de militants eissits de la plataforma occitanista Bastir! e en particular d'aderents de l'associacion País Nòstre.
[vignette|Joan Pèire Laval (a esquèrra), president e fondator de l'associacion '''País Nòstre''', còsta Clara Daugé (a dreta), devenguda copresidenta de '''Occitània País Nòstre''' lo 5 de decembre de 2021 ([Narbona, Lengadòc)]]
[vignette|Lo malhum ("comitats") de '''Occitània País Nòstre''' en [Occitània au primièr de març de 2021.]]
vinheta|Stéphane Albert, copresident en 2021 de '''Occitània País Nòstre'''

## Cronologia

Aquel nom **Occitània País Nòstre** es estat causit sul cort tèrme en prevision de la campanha de las eleccions municipalas de 2020 en França en remplaçament de Bastir! qu'èra lo nom causit per las de 2014 . 

La causida del nom **Occitània País Nòstre** marcava per la meteissa escasença lo maridatge oficial de l'associacion País Nòstre, que fòrça militants avián aderit tre sa naissença a la plataforma Bastir!, ambe lo movement Bastir Occitània, qui el regropava dempuèi 2016 de militants demorats actius de la dicha plataforma Bastir!. 

En realitat, de nombroses militants occitanistas èran de tot biais encartats dins las doas associacions, a l'encòp Bastir Occitània e País Nòstre. 

### Municipalas 2020

A las eleccions municipalas de 2020 en França, **Occitània País Nòstre** a donc labellisat jos aquel nom un cinquantenat de listas en Occitània. 

Pendent los debats a prepaus del projècte de LGV en region Occitània, **Occitània País Nòstre** pren posicion en sa favor.

Fin 2020, **Occitània País Nòstre** reivindica una ret de 200 comitats dins 40 departaments franceses, tanben a Barcelona e a Brussèlas. 

### Regionalas de 2021
Lo 31 de març de 2021, **Occitània País Nòstre** anóncia sostenir la lista « **Bastir Occitània** » a las eleccions regionalas en Region Occitània (cap de lista : Joan-Luc Davezac) en aligança ambe Resistim, lo partit de Joan de Lassala. Aquela coalicion compren tanben d'aderents del Partit de la Nacion Occitana, del Partit republican solidariste, del movement ecologista *Democracia éco-ciutadana (DEC)* e de l'associacion MGO.

Pendent lo congrès del 5 de decembre de 2021 lo movement òpta per una copresidéncia partejada entre Claire Daugé e Stéphane Albert.

### Legislativas 2022
Lo 1èr de junh de 2022, « **Bastir Occitània** » desvèla 14 candidaturas per las eleccions legislativas en França, 13 en Occitània e una a París. Al marge d'aqueles candidats oficials estampilhats « **Bastir Occitània** », lo labèl País Nòstre es tanben atribuït en Region Occitània a tres candidaturas de Resistim, lo partit de Joan de Lassala.

### Legislativas 2024
A las eleccions legislativas de 2024 en França, en seguida de 2022, « **Bastir Occitània** » a presentat 7 candidaturas en Occitània.

## Vejatz tanben
* Bastir!
* País Nòstre
Kepler-7 b

thumb|right|Vista d'artista de Jupiter e de Kepler-7.

**Kepler-7 b** es una exoplaneta dau tipe Jupiter chaud qu'es en orbita a l'entorn de Kepler-7, una estela similara au Soleu que se tròba dins la constellacion de la Lira. Sa descuberta foguèt realizaa amb lo telescòpi espaciau Kepler en 2010. Sa massa es d'a pauc près 0,5 massa de Jupiter, mas son diamètre es pus grand en causa de la gravitat inferiora. Se situa a solament 0,062 24 unitat astronomica de son estela e sa temperatura de surfàcia aganta  K. Segon un estudi publicat en 2013, son atmosfera es cuberta de nívols de silicats verds (enstatita, forsterita, etc.).

## Ligams internes

* Exoplaneta.
* Jupiter chaud.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Yanns

**Yannick Schweitzer**, dich **Yanns**, nascut lo 21 d'agost de 1998 a Mètz e demorant a Pompey, en Lorena, es un cantaire francés d'origina gitana espanhòla per sa maire. A tanben d'originas portuguesas per son paire. Son estili musical es un derivat de rap, al sens larg, canta de "musica urbana". Es tanben autor e compositor. Reivindica coma influéncia musicala màger lo celèbre rapaire occitan francofòn de Marselha Jul.

Pendent l'estiu de 2020, après aver postat un extrach de sa cançon *Bébé* sus l'aplicacion TikTok, obten còp-sec de succès : en seguida d'aquò, despassa lèu los 850 000 abonats sus aquel siti.

Lo 24 de novembre de 2020, publica lo single *Mon Chouchou* qu'es visionat 18 milions de còps sus YouTube e qu'anóncia son primièr album *Bambino* (sortit lo 26 de febrièr de 2021).

Lo 3 de setembre de 2021, publica son segond album, *Cœur brisé*, ambe los singles *Ma douce*, *Elvira* e *En détresse*. 

Lo single *Clic clic pan pan*, publicat al mes de decembre de 2021 per anonciar son tresen album de 2022 *Pays des merveilles*, obtendrà a la longa una capitada enòrma en particular gràcias a la preséncia remarcada d'aquesta cançon dins un filme de 2024 fòrça popular en França : Un p'tit truc en plus.

## Discografia
* 2021 : *Bambino*
* 2021 : *Cœur brisé*
* 2022 : *Pays des merveilles*
* 2022 : *Partir loin*
* 2023 : *1998*
* 2024 : *Sale gosse*

## Cançons mai conegudas en [[Occitània]]
* *Bébé* (2020)
* *Mon Chouchou* (2020)
* *Ma crush* (2021)
* *Johnny Hallyday* (2021)
* *Elvira* (2021)
* *En détresse* (2021)
* *Ma douce* (2021, ambe T Garcia e DJ Assad)
* *Cœur brisé* (2021)
* *Amoureuse* (2021, ambe Noodels)
* *Clic clic pan pan* (2021-2022 e 2024)
* *Allo* (2022)
* *Soleil et nanas* (2022)
* *Bip bip* (2022)
* *Ma belle* (2022)
* *Mains en l'air* (2022)
Teorica quantitativa de la moneda

La **teorica quantitativa de la moneda** es una teoria economica qu'afierma l'existéncia d'un liame de proporcionalitat entre la quantitat de moneda en circulacion e lei variacions dau nivèu generau dei pretz, d'un biais espontanèu ò a tèrme pus lòng. Eissida d'observacions realizadas a la fin de l'Edat Mejana per de pensaires coma Jean Bodin (1529-1596), foguèt formulada dins sa premiera version modèrna per leis economistas dau sègle XIX. Basa de la pensada de l'escòla monetarista deis ans 1970, es actualament un pielon dei teorias economicas neoliberalas.

## Liames intèrnes

* Capitalisme.
* Moneda.
* Neoliberalisme.

## Bibliografia

* Irving Fisher, *The purchasing power of money*, 1911.
* Paul Mattick (trad. Éric Sevault), *Le retour de l'inflation. Monnaie et capital au XXIe siècle*, Tolosa, Smolny, 2024.

## Nòtas e referéncias
Còc

thumb|Foyografia de còc.

Lo **còc** es un combustible obtengut per pirolisi de la olha dins un forn a l'abric de l'aire ; aqueles forns son agropats en batariás dins una usina apelada coqueriá. Aquel procediment foguèt longtemps fòrça polluent e o es encara dins los païses en desvolopament. En Euròpa, demòra  pas que qualques coqueriás que las emissions, los sosproduchs e los desgalhs son contrarotlats : pr'aquò, malgrat una reglamentacion ecologica pus estricta, aquelas usinas demòran de fonts importantas de pollucion atmosferica e de gases d'efièch de serre.
Lo còc es principalament utilizat en siderurgia per reduire la minièra de fèrre dins un naut fornèl per tal d’obténer la fonda qu'es puèi transformada en acièr. Servís tanben  per l’elaboracion de la fonda en cubilot, la fabricacion de ferroaliatges e dins d'unes forns de calç.
## Referéncias
Canton d'Aimostier

Lo **canton d'Aimostier** es una anciana division administrativa de Lemosin, aura devenguda mas que circonscripcion electorala, situada dins l'arrondiment de Limòtges, lo departament de Nauta Viena e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin. Dempuei la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, lo canton a gardat totas sas comunas e n'a ganhat autras vint. La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta nauta lemosina. 
**N.B : la populacion, la superficia e la densitat donadas dins l'infobox son la de l'ancian canton, davant 2015.**

## Composicion davant 2015
La superficia dau canton èra de 364,22 km², sa populacion de 5 595 abitants e sa densitat de populacion èra de 15.36 ab/km² en 2012.

## Composicion dempuei 2015
En 2022, la superficia dau canton es de 975.63 km², la populacion de 19 511 abitants (en 2022) e sa densitat de 20 ab/km².

## Istòria
En 1801, quand lo nombre daus cantons fuguet deminjat, lo canton d'Aimostier fuguet conservat e ganhet de comunas dau canton de Pairac (lo Chasteu), suprimit (Ònha, Bujaleu, Chaisson la Chapèla, Pairac, Sent Amand, Sent Julian lo Pitit), e de comunas dau canton de Neda, suprimit (Beumont, Neda, Remnac) en se limitant a las comunas enquera presentas aura .
En 2014, quand fasqueron una refòrma cantonala, lo canton d'Aimostier perdet p'una comuna, mas ganhet autras vint comunas, las 10 dau canton de Chasteunuòu, las 8 dau canton de Sent German las Belas, una comuna dau canton de Sent Iriès e una comuna dau canton de Neiçon. Lo canton, devengut simpla circonscripcion electorala, passet entau de dotze a trenta doas comunas. 

## Nòtas
Comunautat de comunas de las Pòrtas de Vaciviera

La **Comunautat de comunas de las Pòrtas de Vaciviera** es una intercomunalitat de la Republica Francesa, situada dins lo departament de Nauta Vinhana e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin. Son còdi SIREN es 248719353.

* Ficha Banatic : https://www.banatic.interieur.gouv.fr/intercommunalite/248719353-cc-des-portes-de-vassiviere
* Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-248719353

## Istòria
La comunautat de comunas de las Pòrtas de Vaciviera fuguet creada lo 30 de decembre de 2003. Mas Ònha i aderiguet que lo 15 de decembre de 2008 .
Sa particularitat es de se confondre emb lo canton d'Aimostier dins sa composicion de davant 2015. 

## Composicion

## Las intercomunalitats en Nauta Vinhana

## Nòtas
Larus michahellis

[thumb|right|[Fotografia d'un gabian argentat.]]

Lo **gabian argentat** (***Larus michahellis***) es una espècia d'aucèus que fa partida dau genre *[[Larus]]*. D'una talha mejana amb un mantèu gris e de patas jaunas, es un aucèu marin sedentari e opportunista relativament frequent dins la mitat occidentala dau bacin mediterranèu, comprés dins lei vilas.

## Airau de desparticion

Lo gabian argentat a un airau de desparticion mai que mai mediterranèu, mai pòu se reprodurre dins l'espaci nòrd-atlantic (litorau francés, Açòres, Madèira, Canàrias...). Son airau totau s'estend donc dau bacin mediterranèu fins au nòrd de la Granda Bretanha e a la vila de Kaliningrad. Li nisa generalament dins d'endrechs rocassós pròche lo litorau. Pasmens, en causa de l'aumentacion importanta de sa populacion despuei la segonda mitat dau sègle XX, comença de colonizar l'interior dei tèrras, en particular lei vilas e lei ribas dei fluvis.

## Regim alimentari

Lo regim alimentari tradicionau dau gabian argentat privilègia lei peis, leis aucelons e lei caronhas. Pasmens, es un aucèu opportunista que son alimentacion s'es adaptada ai vilas e ai pòrts.

## Annèxas

### Liames intèrnes

* *[[Larus]]*.

### Bibliografia

* *Le guide ornitho*, París, Delachaux et Niestlé, 2023, 476 p.

### Nòtas e referéncias
Lairac (omonimia)

**Lairac** pòt èsser:

* Lairac, una comuna d', departament d'
* Lairac, una comuna de , departament de 
* Lairac de Tarn es una comuna de , departament de
Noëlle Perna

**Noëlle Perna**, dicha **Mado la Niçoise**, nascuda en Argeria francesa lo 31 de julhet de 1954 a Philippeville (uèi Skikda), es una umorista e actritz francesa. 

Los parents de **Noëlle Perna** son Pès negres d'origina italiana. Arribats en Occitània a Niça (Provença), reprenon lo « Bar des Oiseaux » (Bar dels Aucèls) situat dins lo barri vièlh de la ciutat. 

A vint ans, **Noëlle Perna** repren la gestion de l'estanquet niçard de sos parents. Se produtz alavetz en espectacle darrièr son taulièr. Puèi, obrís còsta son estanquet un pichon teatre en 1999 ont i jòga sus l'empont de representacions, en convidant tanben d'artistas locals. Sa capitada creissenta, comença alavetz de jogar dins divèrsas salas d'espectacle un pauc pertot en Occitània, e en 2002, figura pel primièr còp dins una programacion importanta, ambe entre autres Gad Elmaleh e Jean-Marie Bigard. 

En 2003, jòga son primièr espectacle a París (França), al *Théâtre de Dix Heures*, ambe lo nom de **Mado la Niçoise**.

## Particularitat de son umor
Sos diferents personatges e las scenetas interpretadas se fondan sus las observacions dels clients de son bar. **Noëlle Perna** basa donc son umor sus l'etnotipe occitan, en emplegant lo francés, quitament lo francitan, coma es parlat a Niça pels autoctòns occitans, ambe lo lo famós « accent del Miègjorn » e de segur la supausada gestuala fòrça teatrala dels Provençals.

## Filmografia
#### Annadas 2010
* 2010 : *Le Thanato* de Frédéric Cerulli
* 2013 : *Repas de famille* de Pierre-Henry Salfati e Les Chevaliers du Fiel 
* 2016 : *Marseille* de Kad Merad
* 2016 : *Brice 3* de James Huth 

## Referéncias
Hafiz (islam)

***Hafiz*** es un títol onorific que designa una persona aiant memorizat l'integralitat de l'Alcoran e qu'es capabla de'n recitar de partias durant d'eveniments religiós (mariatge, funeralhas, etc.).

## Ligams internes

* Alcoran.
* Islam.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Titoff

**Christophe Junca**, dich **Titoff** (diminutiu de *Christophe*), es un umorista e actor occitan francofòn nascut lo 18 de julhet de 1972 a Marselha (Provença). 

## Biografia
Occitan de Provença per son paire marselhés, **Christophe Junca** a d'originas Pès negres per sa maire qu'es nascuda a Oran, en Argeria. A un fraire ainat, Laurent Junca, nascut en 1968. 

Dins son enfança, **Christophe** vòl venir fotbolaire, al pòst de portièr. Pendent son adolescéncia, al club de fotbòl de Boc, a aital l'escasença de jogar ambe e contra un autre dròlle de son edat, Zinedine Zidane, qui el vendrà un dels mai grands fotbolaire de sa generacion. 

Abandona pauc a pauc lo fotbòl e comença en 1989 a prene de corses de comèdia. A partir de 1990, debuta dins l'espectacle ambe doas scenetas escrichas per son fraire Laurent que ròda justament sus la scèna del restaurant del dich fraire a Sant Tropetz. Comença tanben de far un pauc de scèna al *Chocolat-Théâtre* de Marselha de Claude Prévost.

Fonda lo grop de comedians *Los Locos* ambe Anthony Sajan-Parker, Jean-Jerôme Esposito, Clara Michel e Réda Ben Hassen. 

Après una annada e mièja de creacions d'espectacles jogats dins diferentas scènas e teatres marselheses, Anthony Sajan-Parker e Clara Michel quitan *Los Locos*. Lo grop recruta alavetz una comediana novèla e fan alavetz una primièra aparicion a la television francesa dins l'emission *Studio Gabriel* de Michel Drucker. 

**Titoff** fa son primièr espectacle en sòlo al *Chocolat-Théâtre* a Marselha en agost de 1995.

Tre l'annada 2000, comença una virada de las salas parisencas. Thierry Ardisson, animator popular a la television francesa, lo remarca e li prepausa alavetz de participar a son emission lo dissabte coma umorista, en li demandant d'intervenir en improvisant d'ironia instantanèa. L'emission lo revèla al monde. A la meteissa epòca, jòga son espectacle a París al teatre del Palais des Glaces, puèi fa L'Olympia. En seguida, quita l'emission de Thierry Ardisson per se consacrar ambe succès al cinèma.

## Filmografia
#### Annadas 1990
* 1997 : *Marius et Jeannette* de Robert Guédiguian (simplament coma figurant)

#### Annadas 2000
* 2000 : *Comme un aimant* d'Akhenaton e Kamel Saleh
* 2001 : *Les Jolies Choses* de Gilles Paquet-Brenner 
* 2003 : *Gomez et Tavarès* de Gilles Paquet-Brenner 
* 2003 : *Rencontre avec le dragon* d'Hélène Angel 
* 2004 : *L'Incruste, fallait pas le laisser entrer !* d'Alexandre Castagnetti e Corentin Julius
* 2005 : *Cavalcade* de Steve Suissa 
* 2005 : *Convivium* de Michaël Nakache 
* 2007 : *Gomez vs Tavarès* de Gilles Paquet-Brenner e Cyril Sebas
* 2007 : *Tous à l'Ouest*, filme d'animacion d'Olivier Jean Marie (votz de *Monsieur Pierre*)

#### Annadas 2020
* 2022 : *Les Gagnants* de Laurent Junca e Azedine Bendjilali
* 2023 : *Les Déguns 2* de Cyrille Droux et Claude Zidi Jr.
Basilica de la Nativitat de Betelèm

La **basilica de la Nativitat** () a Betelèm, al jorn de uèi en Cisjordania, dins los Territòris palestinians ocupats, es una de las pus vièlhas glèisas del monde, bastida segon la tradicion, sul luòc presumat de la naissença de Jèsus de Nazaret. Foguèt erigida al sègle IV per l'emperaire roman Constantin I<sup>èr</sup> e restaurada jos Justinian al sègle VI.

Classada al patrimòni mondial de l'UNESCO dempuèi 2012, la basilica recèp cada an mai de dos milions de visitaires.
## Referéncias
Little May

**Little May** es un grop de fòlc australian anglofòn. **Little May** foguèt fondat en 2012 a Sydney (Austràlia) per la cantaira Hannah Field ambe las guitarristas Liz Drummond e Annie Hamilton. Sus l'empont, son acompanhadas als clavièrs de Mark Harding e Cat Hunter a la batariá. 

## Discografia
* 2014 : *Little May* (mini album)
* 2015 : *For the company*
* 2019 : *Blame My Body*

## Cançons mai conegudas
* *Boardwalks * (2013)
* *Hide* (2013)
Enric Ièr d'Enaut

thumb|right|Extension de l'Empèri Latin après son estabilizacion per Enric I d'Enaut.

**Enric I d'Enaut** es un emperaire de Constantinòple que reinèt de 1205-1206 al 11 de junh de 1216. Succediguèt a Baudoïn VI d'Enaut (1204 - 1205/1206) e foguèt remplaçat per Pèire II de Courtenay (1216-1219).

Figura de la IV Crosada, venguèt regent de l'Empèri Latin après la captura de son fraire Baudoïn, prumier emperaire de Constantinòple, per los Bulgars dau tsar Kaloian a l'eissia de la batalha d'Andrinòple en 1205. La mòrt de Baudoïn durant sa captivitat li permetèt de venir emperaire. Òme politic intelligent e chef militar competent, Enric Ièr aprofechèt las atrocitats bulgaras per obtenir lo sosten de la populacion. Aquò li permetèt de batre los Bulgars en 1208 e de sauvar lo reiaume de Tessalonica que reconoguèt sa senhoria. Aquò li permetèt d'estabilizar l'Empèri Latin en integrant Acaia e Atenas dins l'esfera d'influéncia de Constantinòple. En parallele, per estabilizar son poder, Enric I establiguèt de reglas per definir e mantenir un equilibri politic e religiós entre Latins e Grecs. En particular, empachèt lo clergat occidentau d'impausar sos rites al clergat ortodòx.

## Ligams internes

* Estat Latin de Constantinòple.
* Quatrena Crosada.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** René Grousset, *L'Empire du Levant : Histoire de la Question d'Orient*, París, Payot, coll. « Bibliothèque historique », 1949, pp. 442-461.
* **[[francés|(fr)]]** Jean Longnon, *L'empire Latin de Constantinople et la Principauté de Morée*, París, Payot, 1949.

## Nòtas e referéncias
Canton de Belac

Lo **canton de Belac** es una anciana division administrativa de Marcha, aura devenguda mas que circonscripcion electorala, situada dins l'arrondiment de Belac, lo departament de Nauta Vinhana e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin. Dempuei la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, lo canton a conservat sas comunas, e n'a ganhat autras vint. La lenga autoctòna es l'occitan marchés. 
**N.B : la populacion, la superficia e la densitat donadas dins l'infobox son la de l'ancian canton, davant 2015.**

## Composicion davant 2015
La superficia dau canton èra de 198.91 km², sa populacion de 7247 abitants e sa densitat de populacion èra de 36,43 ab/km² en 2012.

## Composicion dempuei 2015
La superficia dau canton es de 705.82 km², la populacion de 16 859 abitants (en 2022) e sa densitat de 23,88 ab/km².

## Istòria
En 1801, quand lo nombre daus cantons fuguet deminjat, lo canton de Belac fuguet conservat, mas Blanzac e Sent Junian eran dau canton de Rancom, suprimit, en se limitant a las comunas enquera presentas aura .
En 2014, quand fasqueron una refòrma cantonala, lo canton de Belac devenguet una simpla circonscripcion electorala. Perdet paguna comuna, mas ganhet autras vint comunas davant la creacion de las comunas novelas, tot l'ancian canton de Belac, totas las 11 comunas dau canton de Nantiac, suprimit, totas las 9 comunas dau canton de Masères, suprimit. Lo canton passet entau de sieis a vint-e-sieis comunas.  
Mas, per'mor que de las comunas novelas fugueron creadas, Sent Perdos dau Lac (Rossac e Sent Aforian, ancian canton de Nantiac, Sent Perdos, ancian canton de Becinas) e Vau d'Oira e Gartempa (Bussiera, Sent Barbant, ancian canton de Masères, Darnac e Tiat, ancian canton dau Daurat), lo 1er de genier 2019, a causa tanben dau decret dau 5 de març 2020, qu'estacha entierament Sent Perdos dau Lac au canton de Belac e Vau d'Oira e Gartempa au canton de Chastelponçac , lo nombre de comunas es aura de 22.

## Nòtas
James Rosenquist

**James Rosenquist** (29 de novembre de 1933 - 31 de març de 2017) foguèt un pintre american. Una figura de proa de l'pop art, son trabalh rebombís d'influéncias del mond de la publicitat amb lo surrealisme.
Canton de Sent Iriès

Lo **canton de Sent Iriès** es una anciana division administrativa de Lemosin, aura devenguda mas que circonscripcion electorala, situada dins l'arrondiment de Limòtges, lo departament de Nauta Vinhana e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin. Dempuei la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, lo canton a perdut una comuna, Coçac, e n'a ganhat autras tretze. La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta nauta lemosina. 
**N.B : la populacion, la superficia e la densitat donadas dins l'infobox son la de l'ancian canton, davant 2015.**

## Composicion davant 2015
La superficia dau canton èra de 254,81 km², sa populacion de 10 462 abitants e sa densitat de populacion èra de 41.06 ab/km² en 2012.

## Composicion dempuei 2015
En 2022, la superficia dau canton es de 529.64 km², la populacion de 20 814 abitants (en 2022) e sa densitat de 39 ab/km².

## Istòria
En 1801, quand lo nombre daus cantons fuguet deminjat, lo canton de Sent Iriès fuguet conservat e ganhet doas comunas dau canton de La Ròcha l'Abelha, suprimit, Lu Chaslar e Ladinhac, en se limitant a las comunas enquera presentas aura .
En 2014, quand fasqueron una refòrma cantonala, lo canton de Sent Iriès perdet una comuna, Coçac, mas ganhet autras tretze comunas, totas las comunas dau canton de Chasluç e 7 comunas de las 9 dau canton de Neiçon. Lo canton, devengut simpla circonscripcion electorala, passet entau de cinc a dètz-e-sèt doas comunas. 

## Nòtas
Baudoïn VI d'Enaut

thumb|right|Sageu de Baudoïn VI.

**Baudoïn VI d'Enaut** (1171, Valencianas - 1205 o 1206, Tarnovo) es un emperaire de Constantinòple que reinèt en 1204-1205. Figura importanta de la IV Crosada, foguèt elegit emperaire de Constantinòple en 1204 après la conquista definitiva de la vila per lei crosats. Pasmens, obtenguèt unicament lo contrarotle d'un quart dau territòri ocupat e los privilegis donats als crestians occidentaus suscitèron l'ostilitat de las populacions bizantinas. Rapidament, los Latins intrèron en guerra contra los Bulgars dau tsar Kaloian. Una partia de l'aristocracia bizantina sostenguèt los Bulgars e l'armaa de Baudoïn VI foguèt suspresa e batua a Andrinòple los 13 e 14 d'abriu de 1205. Baudoïn i foguèt capturat e moriguèt en 1205 o en 1206 durant sa captivitat. Son fraire Enric li succediguèt coma emperaire.

## Ligams internes

* Estat Latin de Constantinòple.
* Quatrena Crosada.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Jean Longnon, *L'empire Latin de Constantinople et la Principauté de Morée*, París, Payot, 1949.
* **[[anglés|(en)]]** Robert Lee Wolff, « Baldwin of Flanders and Hainaut, First Latin Emperor of Constantinople: His Life, Death, and Resurrection, 1172–1225 », *Speculum*, vol. 27, n° 3, julhet de 1952, pp. 281-322.

## Nòtas e referéncias
Canton de Masères

Lo **canton de Masères** es una anciana division administrativa de Marcha, suprimida per la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, que placet totas sas comunas dins lo canton de Belac. Era situat dins l'arrondiment de Belac, lo departament de Nauta Vinhana e la region de Lemosin, aura englobada dins la Novela Aquitània. La lenga autoctòna es l'occitan marchés. 

## Composicion

## Istòria
En 1801, quand lo nombre daus cantons fuguet deminjat, lo canton de Mòrtamar, au sud, compreniá las comunas de Bussiéra Bòufin, Masères, Monsteiròu, Mòrtamar e Noic. Lo canton de Sent Barbant, au nòrd, compreniá las comunas de Bussiera, Gajaubèrt, Sent Barbant e Sent Marçau. 'Queus dos cantons fugueren suprimits e creeren un sol canton emb Masères per chapluec . 
En 2014, quand fasqueren una refòrma cantonala, lo canton de Masères fuguet suprimit e passet entierament dins lo canton de Belac.
Lo 1er de genier 2016, Bussiéra Bòufin e Masères formeren la comuna novela de Vau d'Isseure (nom supausat). Lo 1er de genier de 2019 Sent Barbant fusionet emb Bussiera e autras doas comunas de l'ancian canton dau Daurat, Darnac e Tiat, dins la comuna novela de Vau d'Oira e Gartempa. 

## Nòtas
Aga Khan V

**Rahim al-Hussaini Aga Khan** (Genèva, 12 d'octobre de 1971) es un dirigent religiós de nacionalitat britanica. Segon filh del quatren Aga Khan, li succedís coma cinquanten imam dels shiitas ismaïlitas nizaritas lo 4 de febrièr de 2025.
Bart De Wever

**Bart De Wever** (; 21 de decembre de 1970) es un politician e istorian bèlga, primièr ministre dempuèi lo 3 de febrièr de 2025.

## Referéncias
Rosario Murillo

**Rosario Murillo Zambrana** (Managua, 22 de junh de 1951) es una poetessa, revolucionària sandinista e femna politica nicaragüenca. En 2005, se maridèt amb l'actual president Daniel Ortega. Lo 10 de genièr de 2017 es elegida vice-presidenta. Lo 30 de genièr de 2025, mercé a una refòrma constitucionala, ven copresidenta de la Republica.
Antonio Tello de Guzmán

**Antonio Tello de Guzmán** († segle XVI) es un *[[conquistador]]* espanhòu que menèt plusors expedicions d'exploracion en Darién, una region situaa entre lo Panamà e la Colómbia actuaus. En particular, descurbiguèt la rota amerindiana permetent de passar de l'ocean Atlantic a l'ocean Pacific e lo futur site de la ciutat de Panamà.

## Ligams internes

* Panamà.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Hubert Howe Bancroft, *The Works of Hubert Howe Bancroft*, vol. 35, A. L. Bancroft, Arno Press, 1888, pp. 178-179.

## Nòtas e referéncias