Pedagués

**Pedagués**, ancianament **Podagués**, es un parçan d'Occitània situat en Lengadòc (País de Fois), entre las vals de Lesa, d'Arisa e d'Arièja, en riba esquèrra d'aquesta darrièra.

Exemple d'una tèrrafòrt, en francés l'apellacion *Podaguès* o *Pedaguès* es remplaçada al sègle XXI per la denominacion geografica de *Terrefort ariégeois* (Tèrrafòrt ariegenca) malgrat que los vejaires divergiscan sus la localizacion precisa de las doas entitats e que lo tèrme *tèrrafòrt* qualifica tanben las sèrras mollassicas se perlongant al nòrd dins lo departament de Nauta Garona, quitament las de la riba drecha d'Arièja (sèrras del país de Mirapeis sustot), e mantes autres luòcs en Occitània.

Sa vila principala actuala es Lo Mas, mas son nuclèu ancian es probablament un *Puèg*—uèi desparegut—a Unzent.

## Geografia
Aquesta region d'aperaquí 450 km² s'opausant atal pel relèu a l'Agarnagués, espaci de plana a l'entorn de Pàmias.

Los sòls de la region son de "costals argilocalcaris accidentats", "terrassas ancianas", e—al sud—de "monts calcaris".

Segon l'Atlàs dels païsatges d'Arièja-Pirenèus, Pedagués fa partida d'una centura de costals que s'esten d'èst en oèst a travèrs lo departament. Aquelas regions de costals son de "sòls pesants", ocupats per de "culturas cerealièras, oleaginosas, pradariás artificialas", e d'elevatge bovin e ovin que constituís l'essencial de la produccion lachièra dins Arièja.

### Clima
Tota la region ten una precipitacion annadièra de mens de 1000 mm, mas mens de 800 mm al nòrd.

### Comunas de Pedagués
#### Wikipèdia francesa
La Wikipèdia francesa inclús dins Pedagués de territòris de Daumasanés e de partidas de Siuranés e *Asiliense* [Asilhés? Asilhenc?] defòra la region medievala de Pedagués...
Segon la Wikipèdia francesa:

Inclús probablament tanben Senta Susana, Vilanava del Laton e Daumasan.

## Istòria
Podagués èra, a l'Edat Mejana, una region qu'èra lo ressòrt d'una vigariá del meteis nom, situada dins la partida meridionala del Tolosan, compresa entre Arièja e Lesa, als pès dels Pirenèus. Anciana territòri dels comtes de Carcassona, auriá agut per senhor una familha del Puèg, del latin *Podio* (*puèg, podium,* elevacion).

### Senhors de Podagués
Entre los senhors coneguts i a:
*Amiel Simplici
*Raimon Guilhèm
*Amiel Raimon
*Raimon Amiel, filh ainat del precedent
*Pèire Raimon, filh del precedent
*Raimon
*Ugues

### Noblesa de Pedagués
*Familha del Puèg
*L'ostal de Durfòrt, plan espandida en Occitània e França, es originari de Pedagués

### Evolucion: de ''Potamianense'' a ''Podagués''
#### Toponimia
Segon d'unes, Puèg e l'eponim Podagués son lo meteis que lo *Poig/Pog Manasse* (uèi part d'Unzent) e *Potamianense* (latin) / *Potamianés* (romanic) atestat a l'Edat Mejana. Un autre nom latin medieval es *Podiensis Pagus* [sègle XI o XII?].

Las atestacions ancianas son doncas ("ministerium" e "terminium" son abreujat en "m." e "t." per lectura rapida):

**M. Potamianense* mantescòps als sègles X-XI;
**t. Potagenense* probablament al sègle X;
**t. Potamianiense* en 950-1000;
**m. Podaganense* vèrs 980;
**m. Potamianense* en 996-1011;
**m. Podamianense, m. Potaginense* vèrs 1000;
**t. Podagenes* en 1030-40;
**m. Potamiensi* en 1071-4;
**territorio ubi vocant Potamianense* en 1075.

#### Limits istorics
Potamianés confronta:

**Cortinense* (Cortinés), *Lezatense/Lesadense* (Lesadés), e *Licianense* (Liçanés) al nòrd;
**Garnagense* e lo *ministerium* centrat sus Fredelàs a l'èst, per la selva de Bolbona; 
**Fuxense* ("Foissenc", nuclèu del País de Fois) puèi *Ciurenense* (Siuranés o benlèu *Siurassés*) puèi la senhoriá de Palhèrs al sud, per la crèsta de Plantaurèl; 
**Dalmacianense* (Daumasanés, var. Dalmasanés) a l'oèst.

##### Possessions permanentas
Potamianés, Podagués o Podagués inclús totjorn aquestes territòris:

##### Pèrtas a Lesadés
En 944, la glèisa de Sent Ibarç e son alòdi (totes dos part de la *villa* de Laton, en Potamianés) son donadas al monastèri e *ministerium* de Lesat (Lesadés) pel comte Arnaud de Carcassona e sa femna Arsenda.

Vèrs 1010, qualques *villae* a l'entorn de la glèisa de Sent Medard (territòris comunals actuals de Le Fossat e Le Carlar de Baile) forman una enclava de Lesadés en Potamianés.

##### Pèrtas a l'abadiá de Fredelàs

L'abadiá de Fredelas es probablament estada fondada per la donacion d'una partida de Potamianés e de sos abòrds vacants, pel comte de Carcassona (Arnaud o son filh Rogièr), alara titular, al qual lo comte de Tolosa apondèt Le Carlaret (amb una pichòta corredor de La Bastida de Lordat).

##### Pèrtas a Siuranés
Al sègle XI apareissèt lo *Ciurenense* (Siuranés) a las frontièras sud-oèst de Potamianés, encambant a l'encòp sus aqueste e sus Daumasanés.

#### Desplaçament puèi la "Tèrrafòrt Ariegenca"
Al corrent d'istòria, sembla que la definicion culturala e territoriala de Podagués se siá desplaçada cap a l'oèst, mantenent la pèrta del país de Fredelàs e de la val d'Arièja, mas s'espandissent per inclure una partida granda de Daumasanés e Lesadés fins a la termièra del departament: las tèrrafòrts de l'oèst d'Arièja defòra Volvèstre.

## Galariá
### Païsatges

Fichièr:Pont sur l'Ariège à Bonnac.jpg|Pont sus Arièja a Bonac
Fichièr:Église de Lanoux (Ariège).jpg|Glèisa e païsatge de Lanós
Fichièr:Paysage depuis Lescousse.JPG|Païsatge de Lescoça
Fichièr:Saint-Martin-d'Oydes (Ariège) vue générale.jpg|Sent Martin e sos entorns


### Arquitectura

Fichièr:Église d'Artigat 1.jpg|Glèisa d'Artigat
Fichièr:Église Saint-Pierre à Bonnac (Ariège).jpg|Glèisa de Sent Pèire a Bonac
Fichièr:Église d'Escosse 2.jpg|Glèisa de La Nativitat de la Senta Verge, Escòça
Fichièr:Mairie de Carla-Bayle.JPG|Comuna del Carlar de Baile
Fichièr:Chapelle Saint André du Fossat vue du clocher-mur.jpg|Capèla de Sent Andrieu de Fossat
Fichièr:Le Fossat (Ariège) église Saint-Barthélémy.jpg|Glèisa de Sent Bartolomeu* al Fossat
Fichièr:Châtelet à Saint-Martin-d'Oydes (Ariège).jpg|Castelet a Sent Martin
Fichièr:Église Saint-Anastase de Saint-Martin-d'Oydes (Ariège).jpg|Glèisa de Sent Anastasi* de Sent Miquèu
Fichièr:Village de Saint-Michel (Ariège).jpg|Vilatge de Sent Miquèl


## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias


## Veire tanben