Akira Kurosawa

**[[Akira Kurosawa]]** (***[[Kurosawa Akira]]*** del sieu nom vertadièr, segon l'us tradicional millenari nipon d'emplec dels noms pichons e d'ostal, nascut a Tòquio en 1910 e defuntat idem en 1998), es un immens cineasta (realizator, scenarista, productor) japonés.
## Biografia

### Jovença e formacion

#### Enfança e educacion

Akira Kurosawa nasquèt lo 23 de març de 1910 a Tòquio. Son paire, Isamu Kurosawa (1864–1948), èra lo descendent d'una familha de samorais de la Prefectura d'Akita. Èra director de l'escòla segondària de l'Institut d'Educacion Fisica de l'armada. Sa maire, Shima Kurosawa (1870-1852), èra la descendenta de marchands originaris d'Osaka. Akira Kurosawa èra lo darrier fiu dau pareu qu'aguèt un totau de sèt enfants. Isamu Kurosawa considerava la cultura occidentala coma un element fondamentau de l'educacion, çò que permetèt a son fiu de descubrir lo cinèma tre 1916. Pasmens, estudièt tanben d'arts tradicionaus de Japon coma la calligrafia e lo kendo.

L'enfança d'Akira Kurosawa foguèt tanben fòrça influenciada per son fraire Heigo, nascut en 1906. D'efiech, après aver mancat l'examen d'intrada au licèu, se concentrèt sus la literatura estrangiera. Dins leis ans 1920, Heigo Kurasawa venguèt *[[benchi]]*, es a dire comentator de films muts. Aquò permetèt a Akira Kurasawa de descubrir mai lo cinèma, lo teatre e lo circ. En parralèl, assaièt de venir pintre d'estil occidentau, mai capitèt mau. Après l'aparicion dau cinèma parlant, Heigo Kurasawa aguèt de dificultats financieras e son fraire deguèt s'entornar en cò de sei parents. Finalament, Heigo se suicidiguèt en junh de 1933 amb sa femna. Quatre mes pus tard, moriguèt tanben lo fraire ainat d'Akira.

#### L'aprendissatge dau cinèma

En febrier de 1936, Kurosawa obtenguèt un pòste d'assistent realizator au sen de l'estudiò de cinèma « Photo Chemical Laboratories » (PCL) que vendrà pus tard l'estudiò Toho. Per aquò, aguèt lo sostèn dau realizator Kajiro Yamamoto (1902-1974) qu'èra estat interessat per lei concepcions cinematograficas de Kurosawa. Durant cinc ans, lei dos òmes trabalhèron sus 17 films, çò que permetèt a Kurosawa de desvolopar son talent e de passar de « tresen assistent » a « cap assistent realizator ». Pasmens, Kurosawa trabalhèt tanben amb d'autrei realizators. Aqueu trabalh d'assistent li permetèt Kurosawa de participar a l'elaboracion dei scenas e a la chausida dei luòcs de filmatge. En parallèl, estudièt l'acabament dei scenarios, lei repetiticions, l'esclairatge, lo doblatge, lo montatge e la direccion de la segonda còla.

Mai Kurosawa comprenguèt subretot l'importància dau scenario per lo realizator. Ansin, venguèt autor de scenario e obtenguèt un premier succès amb *[[Lo Trionf deis Alas]]* de Satsuo Yamamoto en 1942. Kurosawa contunièt d'escriure de scenarios per d'autrei realizators fins ais ans 1960 car aquela activitat èra fòrça lucrativa.

### De la guèrra a la reconoissença internacionala

#### Lo cinèma de guèrra

[thumb|right|Aficha de ''[La Legenda dau grand judo*, premier film de Kurosawa.]]

A partir de [[1941]], Kurosawa assaièt de trobar un scenario per començar sa carriera de realizator. A sa demanda, Toho crompèt lei drechs d'adaptacion d'un [[roman]] de [[Tsuneo Tomita]] ([[1904]]-[[1967]]). Aquò menèt a *La Legenda dau grand judo* qu'es lo premier film de Kurosawa. Pasmens, deguèt copar 18 mn de son òbra per contentar la [[censura]]. Puei, Kurosawa s'interessèt ais obrieras en temps de [[guèrra]]. Sortiguèt ansin un film de [[propaganda]], *Lo pus bèu*, qu'es una mena de documentari centrat sus una còla d'obrieras d'una usina de [[lentilha]]s destinadas a un usatge militar. 

Durant lo filmatge, Kurosawa rescontrèt l'actritz [[Yoko Yaguchi]] ([[1921]]-[[1985]]). Lei dos se [[maridatge|maridèron]] lo 21 de mai de [[1945]] e lo pareu aguèt dos [[enfant]]s : [[Hisao Kurosawa]] nascut en [[1945]] e [[Kazuko Kurosawa]] nascuda en [[1954]]. En parallèl, Toho demandèt una seguida a *La Legenda dau grand judo*, çò que donèt *La Nòva Legenda dau grand judo* qu'es considerat coma un film marrit e pauc personau. Puei, Kurosawa filmèt *Leis òmes que trepejèron la coa dau tigre*, un film amb un pichon budget que foguèt blocat tant per la censura [[japon]]esa que per la censura [[USA|estatsunidenca]] après la capitulacion nipona en setembre de [[1945]].

==== Lei trabalhs d'après guèrra ====

Après guèrra, Kurosawa foguèt fòrça inspirat per leis ideaus [[democracia|democratics]]. Ansin, sortiguèt *Regrèti ren de ma jovença* que presenta l'istòria d'una joventa que cèrca sa plaça dins un contèxte de crisi [[politica]]. Lo film recebèt un acuelh mitigat de part de la critica, mai foguèt un succès popular. Sei films seguents contunièron de s'inspirar dei transformacions de la societat japonesa novèla. En [[1948]], realizèt l’*Àngel ebri* que foguèt son premier succès internacionau en contant l'istoria d'un [[medecina|mètge]] assaiant de sauvar un [[yakuza]] tocat per la [[tuberculòsi]]. De mai, aqueu [[film]] li permetèt de descubrir l'actor [[Toshiro Mifune]] ([[1920]]-[[1997]]) que tenguèt regularament de ròtles importants dins sei films seguents.

De [[1949]] a [[1950]], Kurosawa sortiguèt quatre films que foguèron de succès a l'excepcion d’*Escandòl* que maucontentèt lo realizator eu meteis. En revènge, sa darriera òbra dau periòde, *Rashomon*, es desenant considerat coma lo premier succès internacionau dau [[cinèma japonés]]. En particular, ganhèt l'[[Oscar|Oscar dau melhor film estrangier]] en [[1952]].

==== La reconoissença internacionala ====

De [[1952]] a [[1966]], Kurosawa conoís un periòde de succès que li permetèron de venir un estar dau [[cinèma]] mondiau e d'influenciar fòrça realizators dins lo mond. Aquò comencèt amb *Viure* que cònta l'istòria d'un [[foncionari]] tocat per un [[cancèr]] qu'assaia de trobar un sens a sa [[vida]]. Pasmens, Kurosawa chausiguèt un ton satiric per tractar son subjècte en plaça dau sentimentalisme. Dos ans pus tard, sortiguèt *Lei Sèt Samorais* qu'es sovent considerat coma lo melhor film de l'istòria dau cinèma japonés.

Lei tres films sortits après *Lei Sèt Samorais* son desenant considerats coma de classics, mai que rescontrèron un succès limitat a sa sortida. Lo premier, *Viure dins la paur* de [[1955]], cònta l'istòria d'un industriau japonés que vòu emigrar en [[Brasil]] car aviá paur d'una [[arma nucleara|ataca nucleara]] còntra [[Japon]] dins lo cas d'un [[guèrra nucleara|conflicte dirècte]] entre [[USA|Estatsunidencs]] e [[URSS|Sovietics]]. Foguèt la premiera revirada comerciala de Kurosawa. Lo segond, lo *Castèu de l'aranha* sortit en [[1957]], es una adaptacion de la pèça *Macbeth* jogada segon lei règlas dau teatre japonés. Remborsèt just just son budget. Enfin, la *Baudralha*, tanben comercializat en [[1957]], es una adaptacion d'una pèça de l'[[literatura russa|escrivan rus]] [[Maxim Gorki]]. Après aquelei reviradas economicas, Kurosawa reagiguèt amb *La Fortalesa esconduda* que foguèt un succès critic e popular e qu'inspirèt lo *Star Wars* de [[George Lucas]].

En [[1959]], per aver mai de libertat creativa, Kurosawa creèt una companhiá de produccion comuna amb [[Toho]]. Aquò marquèt lo començament d'un periòde de succès que durèt fins a [[1965]]. Lo premier foguèt, en [[1960]], *Lei salòps dòrman en patz* que descriu lo percors d'un òme dins una companhiá corrompuda per i trobar lei responsables de la mòrt de son paire. Un an pus tard, sortiguèt *Lo gardacòrs* que cònta l'istòria d'un samorai entraïnant una guèrra entre dos clans per liberar una vila d'aqueu conflicte. Aqueu film èra lo succès comerciau pus important de Kurosawa e inspirèt mai d'una imitacion, compres *Per una ponhada de dolars* de [[Sergio Leone]]. Pasmens, aqueu succès foguèt passat tre [[1962]] amb *Sanjuro* que repren l'eròi dau *Gardacòrs* dins una autra istòria. Puei, venguèron *Entre lo cèu e l'infèrn* e *Barbarossa* en [[1963]] e en [[1965]].

=== Lo periòde hollywoodian ===

En [[1966]], de problemas au sen de l'industria cinematografica japonesa incitèron Kurosawa a quitar lo [[país]] per anar trabalhar a [[Hollywood]]. I demorèt fins a [[1968]] e i conoguèt una tièra de reviradas. Lo premier foguèt lo projècte dau film *Runaway Train* que foguèt trebolat en causa de problemas de [[traduccion]] dau [[japonés]] vèrs l'[[anglés]]. Puei, prenguèt un retard suplementari car plusors scenas necessitavan d'esperar l'[[ivèrn]] e lo film foguèt finalament annulat en [[1968]].

En parallèl, Kurosawa s'impliquèt dins lo film *Tora ! Tora ! Tora !*, un projècte fòrça ambiciós que voliá descriure l'[[bombardament de Pearl Harbor|ataca de Pearl Harbor]] segon lei ponchs de vista japonés e estatsunidenc. Kurosawa deviá realizar la partida japonesa e [[David Lean]] la partida estatsunidenca. Pasmens, lo projècte se desagreguèt rapidament. [[David Lean|Lean]] èra en realitat pas disponible e lo budget foguèt demenit per la [[20th Century Fox]]. Puei, i aguèt de problemas amb lo scenario de Kurosawa qu'èra tròp lòng (4h unicament per la partida japonesa...). Finalament, après de negociacions e un acòrdi sus un film pus reduch, lo filmatge comencèt en decembre de [[1968]] mai lei metòdes de trabalh de Kurosawa èran tròp alunchadas deis exigéncias estatsunidencas. Après tres setmanas, foguèt congediat e remplaçat. *Tora ! Tora ! Tora !* sortiguèt finalament en [[1970]] e foguèt una revirada. De son caire, Kurosawa foguèt tocat per un escandòl de corrupcion au sen de sa companhiá.

=== Lei dificultats ===

De [[1969]] a [[1977]], Kurosawa conoguèt un periòde de dificultats. Tocat mentalament per la revirada de *Tora ! Tora ! Tora !*, s'associèt amb tres amics, [[Keisuke Kinoshita]] ([[1912]]-[[1988]]), [[Masaki Kobayashi]] ([[1916]]-[[1996]]) e [[Kon Ichikawa]] ([[1915]]-[[2008]]) per fondar la societat de produccion *Yonki no kai* (« Club dei quatre chivaliers »). En [[1970]], Kurosawa sortiguèt *Dodes’kaden*, son premier film en color. I privilegièt la paleta de [[color]]s per mòstrar la toxicitat de l'environament dei personatges au detriment dau montatge e de la composicion. Lo film foguèt ben acuelhit per la critica estrangiera, mai foguèt una revirada comerciala complèta qu'entraïnèt la disparicion dau *Yonki no kai*. En gròssa dificultat, filmèt un documentari sus lei [[cavau]]s de corsa e assaièt de se [[suicidi|suicidar]] lo 22 de decembre de [[1971]].

En [[1973]], incapable de trobar de finançaments per sei projèctes, Kurosawa acceptèt una proposicion [[URSS|sovietica]] de trabalhar amb l'estúdio [[Mosfilm]]. Kurosawa demandèt de poder adaptar lo [[roman]] *Dersu Uzala* que cònta l'istòria d'un [[caça]]ire [[siberia]]n que viu en armonia amb la [[natura]] avans sa destruccion per la [[civilizacion]]. Lo filmatge se debanèt en [[Siberia]] a partir de mai de [[1974]] dins de condicions quasi insuportablas. S'acabèt en abriu de [[1975]] e Kurosawa s'entornèt rapidament en [[Japon]] onte la critica parlèt pas dau film. Pasmens, *Dersu Uzala* foguèt ben acuelhit a l'estrangier e recebèt lo Prèmi d'Aur dau [[Festivau Internacionau dau Film de Moscòu]] e l'[[Oscar|Oscar dau melhor film de lenga estrangiera]].

=== Lei darriers succès ===

Lo periòde malaisat de Kurosawa s'acabèt en [[1977]]-[[1978]] gràcias a [[George Lucas]]. Vengut un estar mondiau après lo succès dau premier episòdi de la saga *Star Wars*, lo realizator [[USA|estatsunidenc]] èra un fan de Kurosawa e lo considerava coma un modèl. Foguèt donc escandalizat per lei problemas dau realizator japonés e utilizèt son influéncia novèla per convéncer la [[20th Century Fox]] de produrre un film pauc riscat de Kurosawa, *Kagemusha, l’Ombra dau guerrier*. [[Francis Ford Coppola]], un autre fan de Kurosawa, acceptèt de sostenir lo projècte coma coproductor. L'intriga es centrada sus l'epopèia d'un raubaire obligat de jogar lo doble d'un senhor japonés. Lo film sortiguèt en abriu de [[1980]]. Foguèt un succès critic e public e ganhèt la [[Pauma d'Aur]].

Una ajuda estrangiera foguèt tornarmai necessària a Kurosawa per realizar son projècte seguent, l'epopèia *Ran* que venguèt un dei films pus costós dau [[cinèma japonés]]. Aqueu còp, foguèt lo productor [[França|francés]] [[Serge Silberman]] ([[1917]]-[[2003]]) que trobèt lei sòus mancants. Lo film foguèt trebolat per la [[mòrt]] de la femna de Kurosawa, mai sortiguèt lo 31 de mai de [[1985]]. Kurosawa lo considerèt coma son melhor, mai lo succès foguèt un pauc mens important que per *Kagemusha*.

=== Darriers films e fin de vida ===

Après [[1987]], Kurosawa contunièt de faciar de problemas de finançament. Un còp de mai, foguèt ajudat per un fan, [[Steven Spielberg]], per obtenir de sòus de part de la [[Warner Bros.]] per filmar una òbra personala intitulada *Pantais*. L'acuelh critic foguèt pas marrit, mai la difusion foguèt limitada. Son film seguent, *Rapsodia d'aost*, s'interessèt ai consequéncias dei bombardaments atomics de [[1945]]. En despiech de la participacion de [[Richard Gere]] coma actor, lo film recebèt de criticas desfavorablas e foguèt accusat d'[[antiamericanisme]]. Enfin, en [[1993]], lo darrier film de Kurosawa, *Madadayo*, s'interessèt au refús de morir d'un ancian. Recebèt de criticas encara pus marridas que *Rapsodia d'aost*.

Après aquelei reviradas, Kurosawa trabalhèt sus de scenarios per d'autreis òbras. Pasmens, en [[1995]], foguèt victima d'un accident domestic que li rompèt la basa de la [[colona vertebrala]]. Sa [[santat]] declinèt pauc a cha pauc. Moriguèt lo 6 de setembre de [[1998]] en causa d'una [[ataca cerebrala]].

== L'òbra de Kurosawa ==

=== Lei metòdes de trabalh ===

Durant sa carriera, Kurosawa adoptèt de metòdes de trabalh relativament estrictes per assegurar una escritura d'un scenario, un filmatge e un montatge confòrmas a seis ambicions. Aquò lo menèt a collaborar frequentament amb lei meteisseis autors, tecnicians e actors.

==== L'escritura dau scenario ====

Per Kurosawa, lo scenario èra la basa fondamentala d'un bòn film. Ansin, après [[1945]], collaborèt regularament amb un grop de cinc scenaristas ([[Eijiro Hisaita]], [[Ryuzo Kikushima]], [[Shinobu Hashimoto]], [[Hideo Oguni]] e [[Masato Ide]]). Durant l'estudi e la redaccion dau scenario, avián tanben l'abitud de s'isolar, generalament dins una [[estacion termala]], e de trabalhar sus lei meteissei passatges. Puei, Kurosawa chausissiá la melhora version de cada scena. En parallèl, redigissiá egalament de nòtas detalhadas per precisar sa pensada e donar d'indicacions per lo filmatge.

==== Lo filmatge ====

Avans *Lei Sèt Samorais*, Kurosawa utilizava principalament d'objectius estandards e una prefondor de camp estenduda. A partir d'aqueu film, preferiguèt de [[focala]]s lòngas e multipliquèt lo nombre de [[camerà]]s. Segon eu, aquò permetiá d'alunchar lei cameràs e de favorizar una interpretacion pus naturala dei comedians. Aquò permetèt tanben de cambiar l'aspècte dei scenas d'accion en plaçant de teleobjectius per filmar d'elements particulars. Venguèt ansin possible de raprochar lo ponch de vista de l'espectator per li permetre d'intrar dins lo caòs d'un combat ò d'una batalha. A partir de *La Fortalesa esconduda*, Kurosawa adoptèt pereu lei plans largs e aquelei tres elements (focalas lòngas, cameràs multiplas e format larg) demorèron la basa tecnica de sei films fins a sa [[mòrt]].

==== Lo montatge ====

Durant tota sa carriera, Kurosawa donèt una plaça centrala au montatge. Segon eu, èra l'etapa pus importanta e pus interessanta de la concepcion d'un film e l'objectiu dau filmatge èra d'aver la matèria necessària per realizar un bòn montatge. Per aquò, èra ajudat per una memòria excepcionala que li permetiá de se sovenir de la quasi totalitat dei presas. De mai, Kurosawa realizava son montatge en parallèl dau filmatge. Podiá ansin corregir rapidament son film e acorchir considerablament la postproduccion. En revènge, la quantitat de trabalh durant lo filmatge èra fòrça importanta.

=== L'estil tecnic ===

==== Lo racòrd dins l'aisse ====

Dins lo corrent deis [[ans 1940]]-[[ans 1950|1950]], Kurosawa utilizèt fòrça la tecnica dau [[racòrd dins l'aisse]].

==== Lo racòrd dins lo movement ====

==== Lo volet ====

==== La musica ====

=== Lei tèmas recurrents ===

==== L'eròi ====

==== La relacion mèstre-discípol ====

==== La natura ====

==== La violéncia ====

=== Lei films principaus ===

==== *Rashomon* ====



==== *Viure* ====



==== *Lei Sèt Samorais* ====



==== *Dersu Uzala* ====



==== *Kagemusha, l'Ombra dau guerrier* ====



==== *Ran* ====



=== Onors e guierdons ===

== Annèxas ==

=== Filmografia ===

* [[1943]] : *La Legenda dau grand judo*.
* [[1944]] : *Lo pus bèu*.
* [[1945]] : *La Nòva Legenda dau grand judo*.
* [[1945]] : *Leis òmes que trepejèron la coa dau tigre*.
* [[1946]] : *Regrèti ren de ma jovença*.
* [[1947]] : *Un dimenge meravilhós*
* [[1948]] : *L'Àngel ebri*
* [[1949]] : *Duèl silenciós*
* [[1949]] : *Norainu*   *Gos fòl*
* [[1950]] : *Shubun*   *Escàndol*
* [[1950]] : *Rashomon*   *Rashomon*
* [[1951]] : *Hakuchi*   *L'Idiòt*
* [[1952]] : *Ikiru*   *Viure*
* [[1954]] : *Shichinin no Samurai*   *Los Sèt Samorais*
* [[1955]] : *Ikimono no Kiroku*   *Viure dins la paur*
* [[1957]] : *Kumunosu-jo*   *Lo Castèl de l'aranha* idem *Lo Sòli de sang*
* [[1957]] : *Donzoko*   *Los Fonsals*
* [[1958]] : *Kakushitoride no San Akunin*   *La Fortalesa amagada*
* [[1960]] : *Warui Yatsu hodo Yoku Nemuru*   *Dormísson plan plan los poirits*
* [[1961]] : *Yojimbo*   *Yojimbo* idem *Lo gardacòs*
* [[1962]] : *Tsubaki Sanjuro*   *Sanjuro* 
* [[1963]] : *Tengoku no Jigoku*   *Entremièg cèl e infèrn*
* [[1965]] : *Akahige*   *Barbarossa*
* [[1970]] : *Dodesukaden*   *Dodes'kaden*
* [[1975]] : *Derusu Uzara*   *Derzó Ozala*
* [[1980]] : *Kagemusha*   *Kagemusha* idem *L'ombra del guerrièr*
* [[1985]] : *Ran*   *Ran*
* [[1990]] : *Yume*   *Sòmis*
* [[1991]] : *Hachigatsu no Kyoshiyoku*   *Rapsodia d'agost*
* [[1993]] : *Madadayo*   *Madadayo* idem *Lo Professor''

### Liames intèrnes

* Cinèma japonés.
* Yamamoto (Kajiro).


### Bibliografia

### Nòtas e referéncias