open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maurin dei Mauras

**Maurin dei Mauras** es un roman de Joan Aicard de 1906 e, de segur, lo  mai emblematic de la  de  dins la literatura de lenga francesa.

Son personatge principau es l'eponim Maurin dei Mauras, un caçaire galejaire e fier escaissat lo "Rei dei Mauras". Foguèt seguit per un autre roman : *L'illustre Maurin*.

## Resumit
Maurin es un caçaire tant respectat dins lei Mauras que ne'n vèn una legenda e una autoritat locala fòrça respectada. Es tanben un seductor e Tonia, la filha d'un garda de caça còrsa e seducha per eu ; pasmens, es fiançada amb un gendarma, còrse tanben, que ne'n vèn fòrça gelós ; en mai d'aquò, Maurin es au còp un pauc braconier e ansin sempre a la termiera de la legalitat, mai d'un autre costat, es fòrça coratjós e onèste e umilia lei gendarmas en arrestant eu mèsme de delinquants escapats que lei gendarmas capitavan pas de prene.

Quand un novèu Prefècte arriba a Draguinhan, après avís assantat de son secretari, aqueu se cèrca l'ajuda politica de Maurin. 

Lo prefècte demanda en premier l'ajuda de Maurin per organizar una partida de caça ambé de monde fòrça important; pus tard, li demanda d'ajudar son candidat a l'eleccion legislativa seguenta. Maurin accèpta e capita mai que mai perque crètz en son onestetat e perque es republican.

Après un grand nombre d'aventuras ambé lei gendarmas, lei fremas e la politica, lo roman se clava tot sobte ambé la rumor de la mort de Maurin que sembla atestada mai que pauc la vòlon crèire.
Geoffrey Chaucer

thumb|200px|Geoffrey Chaucer
**Geoffrey Chaucer** (ca 1343 – ca deu 25 d'octobre de 1400) que ho un deus escrivan anglés mei famós e tanben un gusman, diplomata e filosòf. Qu'ei mei que mei brembat per la soa òbra *[[The Canterburry Tales]]* ("Las Navas de Canterburry"). qu'ei considerat com un deus fondators de la literatura modèrna de lenga anglesa e com un deus purmèrs escrivans qui legitimè las letras anglesas en comparason dab las expressions escritas en latin e en francés/anglonormand.
Diu vi Salvi Regina

***Diu vi Salvi Regina*** (en italian: *Dio vi Salvi Regina*) es un cant religiós dedicat a la Verge Maria escrit originalament en latin en 1097 per Ademar de Montelh, evesque del Puèi Nòstra Dòna. Foguèt compausat en italian en 1676 per Sant Francés de Jeròni. Es d'ara enlà revendicat pels nacionalistas còrses.

Foguèt adoptat coma imne nacional de Corsega pendent una consulta a la Cort lo 30 de genièr de 1735 ont foguèt proclamada l'independéncia de la nacion còrsa jos la proteccion de la Verge Marie. Dos cambiaments foguèron portats respècte a la cançon originala: «desesperats» foguèt remplaçat per «trebolat», e «enemics calats» per «nòstres enemics».

## Paraulas

## Nòtas e referéncias
* 
*
Aficha de Jean-Baptiste de Coincy

L**'Aficha de Coincy** es un document politic que foguèt publicat e cridat a Tolon un pauc avans la Revolucion Francesa per lo luòctenent generau deis Armadas dau Rei, Jean-Baptiste de Coincy.

*De la part dau Rei, còmte de Provença. Sa Majestat es informada que leis abitants de fòrça vilatges d'aquesta província s'assemblan sensa la permission de sei cònsols, e se rendon en tropas dins lei vilas dei marcats publics, onte demandan ce que n'es pas possible de li acordar ; e coma de parelhas sedicions contràrias a l'obeïssença qu'es deguda au Rei, ocasionarián la famina, e la mòrt d'un grand nombre d'abitants, que pòdon subsistar que per l'òrdre public que deu èstre establit per lei Conseus de Vilas, lo Rei, ben persuadat que sei sujets provençaus son tròp fidèles a son autoritat per se portar en d'excès capables de destruire per la famina la plus granda partida deis abitants de la Provença, li ordona expressament sos lei penas portadas per leis Ordonnance per lei crimes semblables, de cessar aqueleis atropaments e assembladas sediciosas, e li comanda de presentar sei demandas ais Administrators de la Província, per sei cònsols, e per de memòris escrichs, ai quaus li respondràn.*

## Nòtas
*Merle, Renat. *Inventaire du texte provençal de la région toulonnaise*. GRAICHS : Sièis Forns, 1986. Pagina 23, citant *lo *Bulletin Société d'Etudes de Draguignan'', 1900-1901, p.13.
Afrikaans

L**'afrikaans** es una lenga germanica, subretot parlada en Sud-Africa e Namibia. Es una lenga filha del neerlandés, qu'a per origina los dialèctes del sègle XVII, collectivament nomenats *[[Cape Dutch]]*.

Emai que l'afrikaans siá barrejat de lengas coma lo malai, portugués, banto o Khoisan, s'estima que 90 a 95&nbsp;del cent del vocabulari afrikaans es d'origina neerlandesa.
Per aquesta rason, las diferéncias entre afrikaans e neerlandés venon puslèu sovent de la morfologia, la gramatica o l'ortografia que son pus regularas per l'afrikaans que pel neerlandés.

I a un gra de compreneson mutuala entre las doas lengas—mai que mai a l'escrit—e mai s'es pus aisit per un neerlandofòn de comprene l'afrikaans que de lo parlar.
Amb aperaquí 6,8 milions de locutors natius en Sud-Africa, o 13,3&nbsp;del cent de la populacion, es la tresena lenga mairala dins lo país.
Ten la pus larga distribucion geografica e raciala de totas las lengas oficialas, e es la pus largament parlada e compresa coma segonda o tresena lenga.
Es la lenga majoritària de la mitat oèst de Sud-Africa—las províncias de *[[Northern Cape]]* e *[[Western Cape]]*—e la primièra lenga dels *[[coloured]]* e de las comunitats blancas.
Ferrand VI d'Espanha

[thumb|200px|right|Ferrand VI d' España per [Jean Ranc, 1731]] 
**Ferrand VI**, Fernando VI de Borbón, *el Prudente *, (Madrid lo 23 de setembre de 1713 - Madrid, lo 10 d'agost de 1759) foguèt rei d'Espanha dempuèi lo 9 de julhet de 1746 dusca sa mòrt.

Era lo quatren filh de Felip V e de María Luisa Gabriela de Saboya. Se casèt amb Bárbara de Braganza, princessa de Portugal, en 1729, mas agueron pas cap de mainatge e foguèt succedit per son mieg fraire Carles III.
Anton Chekhov

thumb|200px|Anton Chekhov.
**Anton Chekhov** (en rus ** ; lo 29 de genèr - lo 17 de genèr dens lo Calendièr julian rus d'autes còps - de 1860 – lo 15 de julhet de 1904) que ho un escrivan - considerat com un deus màgers de l'istòria de la literatura mondiau -autor mei que mei de navas e d'òbras dramaticas, e tanben un mètge rus.
Colobrieras

**Colobrieras** (*Collobrières* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. 

Se tròba dins lo Massís dei Mauras e es reputada per sei castanhas.

Foguèt fondada au sègle XII e consèrva un pònt fòrça ancian.

Dins son canton se tròba tanben la Chartrosa de Verna e la campa notabla (de 1645) de sa comuna venguèt d'ailà.

Possedís tanben de menirs.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Vèire tanben
* Comunas de Var

## Liames extèrnes

## Nòtas
Grimaud

**Grimaud** (*Grimaud* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. 

Possedís un pòrt e un castèu desmantelat per Jules Mazarin en 1655.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luecs e monuments

Grimaud-village-1.JPG|Lo vilatge medievau de Grimaud.
Casteu de grimau.jpg|Lo castèu.
Grimaud-au-loin.jpg|Vista generala.
Grimaud-village-09.jpg|Lo castèu amb son teatre en plen aire.
Grimaud-village-07.jpg|Vista dei remparts despuei la plaça dau castèu.
Grimaud-village-08.jpg|Vista dei remparts despuei lo teatre en plen aire.
Grimaud-village-04.jpg|Glèisa de Sant Miquèu.
Grimaud-village-05.jpg|Lei arcadas darrier la glèisa.
Grimaud-village-20.jpg|La capèla dei "Penitents".

Grimaud-village-11.jpg|Una maison.
Grimaud-village-13.jpg|Una maison.
Grimaud-village-14.jpg|"La placeta".
Grimaud-moulin-1.jpg|Lo molin.


## Personalitats liadas amb la comuna

## Vèire tanben
* Comunas de Var

## Liames extèrnes

## Nòtas
Augusto César de Almeida de Vasconcelos Correia

**Augusto César de Almeida de Vasconcelos Correia** (1867 - 1951) mètge, professor de medecina e òme politic foguèt Primièr ministre de Portugal entre 1911 e 1912.
Evonne Goolagong

**Evonne Fay Goolangong** es una ex-jogaira de tennis australiana. Nasquèt lo 31 de julhet de 1951 en Griffith (Austràlia). Foguét nº1 del mond pendent 2 setmanas en 1976. Goolangong ganhèt 7 torneges de Grand Chelem e 3 còps la Fed Cup. Ganhèt 68 torneges en individuales e 7 en dobles.

Goolagong se retirèt en 1983.

## Torneges de Grand Chelem
* Open Austràlia: 1974, 1975, 1976 e 1977.
* Wimbledon: 1971 e 1980.
* US Open: 1971

## Torneges (68)
* 1970: Southport, Hampstead, Newport-Wales, Hoylake, Leicester e Munic.
* 1971: Roland Garros, Wimbledon, Sydney, Christchurch, Sutton, Guildford, Midland, Melbourne, Hilversum, Edimborg e Torquay.
* 1972: Adelaïde (genièr), Perth, Johhanesborg, Bournemouth, Dublin, Toronto, Sydney, Melbourne e Adelaïde (decembre).
* 1973: Auckland, Boston, Roma, Lee-on-Solent, Cincinnati, Montreal, Charlotte, Tòquio E Hilton Head. 
* 1974: Open Austràlia, Masters, Denver, Victòria, Sydney e Auckland.
* 1975: Open Austràlia, Auckland, Detroit e Sydney.
* 1976: Open Austràlia, Masters, Chicago, Akron, Dallas, Boston, Filadèlfia e Hilton Head.
* 1977: Open Austràlia, Sydney (genièr), Melbourne e Sydney (decembre).
* 1978: Hollywood, Dallas, Boston, Beckenham, Surbiton e Chichester.
* 1979: Mineapolis, Tampa, Beckenham e Chichester.
* 1980: Wimbledon.
Châteaudun

**Châteaudun** es una comuna d'Orleanés situada dins lo País Dunois. Es administrada per lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre e Vau de Léger.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Galileo

**Galileo** pòt designar:
* **[[Galileo Galilei]]**, astrònom e fisician italian del sègle XVI nomenat Galilèu en occitan
* **[[Galileo (sonda espaciala)]]**, sonda espaciala d'exploracion de Jupitèr
* **[[Sistèma Galileo]]**, ret europèa de posicionament per satèllit e navegacion globala
***[[Galileo (cançon)]]**, una cançon de Caudi Martin en lenga espanhòla :
Coloured

thumb|right|250px|Una familha coloured
En Sud-Africa, Namibia, Zambia, Botswana e Zimbabwe, lo tèrme **coloured** (tanben dich ***cruinmense***, ***kleurlinge*** o ***bruin afrikaners*** en afrikaans) designa un grop etnic d'originas mescladas que possedisson d'avis africans subsaharians, mas pas pron per èsser considerats negres per la lei sud-africana.  Son d'origina multiraciala e sovent possedisson d'avis europèus, indonesians, malgashes, malais, moçambiques, mauricians, de Santa Elena e sud-africans. Darrièr lo fum de combinasons d'aquestes divèrses eretatges dins la província del Cap Occidental &ndash; ont se fa una distincion entre "coloured del Cap" e "malai del Cap"  &ndash; dins d'autras parts de Sud-Africa, lo desvolopament de la comunitat coloured foguèt generalament lo resultat de l'encontra de dos grops distints. Los estudis genetics suggerisson qu'es lo grop qu'a lo nivèl pus enauçat d'avis mesclats al mond.

Los coloureds representan  personas, e en Sud-Africa 8,8% de la populacion.
Bartolomeu Dias

[thumb|150px|right|Estatua de Bartolomeu Dias a [Londres.]]

**Bartolomeu Dias** (1450 - 29 de mai de 1500) foguèt un navegador portugués, nòble de la cor reiala, conegut per èsser lo primièr explorador europèu a aténher a partir de 1488 l'extrèm sud d'Africa, religant aital ocean Indian e ocean Atlantic, un dels eveniments mai importants de l'istòria de la navegacion a vela.

Bartolomeu Dias foguèt lo primièr explorador que naveguèt al long de la còsta africana dins l'Atlantic Sud, son viatge, contunhat per Vasco de Gama un decenni pus tard (1497-99), contribuguèt al descobriment de la rota maritima de las Índias.

## L'expedicion
En 1486 lo rei Joan II de Portugal l'encarguèt de montar una expedicion cap a la punta sud d'Africa dins l'espèr de trapar una rota maritima cap a las Índias.
L'expedicion daissèt Lisbona en agost de 1487 amb doas caravèlas, la *São Cristóvão*, menada per Pêro de Alenquer, e la *São Pantaleão*, comandada per João Infante e menada per Alvaro Martins. Lo fraire de Bartolomeu, Pêro Dias èra lo capitani de la tresena nau encargada de l'intendéncia, amb João de Santiago coma pilòt. L'expedicion s'arestèt per se porgir en provisions a la fortalesa de *Sao Jorge de Mina* situada sus la "Còsta de l'aur" (Ghana actual). Dias atenguèt lo *Golfo da Conceicão* (Walvis Bay en Namibia actuala) en decembre.
L'expedicion passèt al larg del Cap de Bona Esperança, e contuhèt a l'èst abans de dintrar dins l' *Aguada de São Brás* (Baia de Sant Blasi)- pus tard renomenada Mossel Bay - lo 3 de febrièr de 1488. Dias atenguèt lo punt extrèm de l'expedicion lo 12 de març de 1488 quora ancorèt a Kwaaihoek, prèp de la boca de la *[[Bushman's River]]*, ont un padrão -lo Padrão de São Gregorio - foguèt quilhat. Dias voliá contunhar cap a Índia, mas foguèt forçat de se'n tornar per son equipatge que refusèt d'anar pus luènh. Aquò foguèt pendent lo viatge de retorn que descobriguèt lo Cap de Bona Esperança, en mai de 1488. Dias tornèt a Lisbona en decembre del meteis an, aprèp una abséncia de setze meses.

## Referéncias


#
San

}} | **Sit web**}} ||   
|}


Los **sans** o **bushmen**, **sho**, **basarwa**, **kung**, o **khwe** son un pòble indigèna del sud d'Africa, que lor territòri s'estend en Sud-Africa, Zimbabwe, Lesotho, Moçambic, Swaziland, Botswana, Namibia, e Angòla. Èran tradicionalament de caçaires-culheires, qu'apertenon al grop khoisan e son ligats als pastres khoikhoi.

Los sans son los abitants pus ancians d’Africa Australa ont  vivon dempuèi almens  ans. Lor abitat es lo vast desèrt de Kalahari. Se definisson coma   en se desplaçant segon las pluèjas per fin de trapar son manjar.
La denominacion de *bochiman* es deguda als boers, de l'afrikaans, *boschjesman*,  mas se nomenan eles meteisses .

Aqueste pòble nomada de caçaires-culheires ocupava antan tota l'Africa Australa. Las arribadas successivas dels bantos, agricultors sedentaris, e dels khoikhoi vivent d'elevatge e parlant una lenga de la meteissa familha, deimèron aquesta populacion e la butèron cap a de tèrras de mai en mai ingratas. L'arribada dels neerlandeses (boers) e uganauds al sègle XVII puèi del britanics acabèt de los reduire a la misèria en los caçant de sas tèrras ancestralas.
Renat Merle

**Renat Merle** (en francés *René Merle*; La Sanha de Mar, 1936) es un istorian e escrivan occitan de Provença. 

## Biografia
**Renat Merle** nasquèt en 1936 a la Sanha de Mar. Foguèt en de mai 1968 que prenguèt consciéncia de la cultura occitana e que comencèt sa militància. Estudièt a l'Escòla normala e ensenhèt puèi dins un licèu tecnic abans de presentar l'agregacion d'istòria qu'obtenguèt. e l'an seguent comencèt a far de cors d'occitan en escòla. En 1977 dau temps qu'èra a collaborar amb lo CNRS a Montpelhièr presentèt sa tèsi que portava sur l'escritura del provençal entre 1775 e 1840.
Après aver ensenhat la lenga, se deguèt virar, en causa de la politica repressiva de la segonda mitat deis annadas 1970, vèrs d'estudis literaris e istorics, mai que mai subre la literatura provençala dei sègles XVIII e XIX. Sei recercas actualas se centran subretot sus lo periòde de 1851.
Recebèt lo Prèmi d'onor de la Gàrdia per son roman *Le couteau sur la langue*.

## Òbras
* *Treize reste raide* (1997)
* *Le couteau sur la langue* (2001)
* *Gentil n'a qu'un oeil* (2003)
* *Opération Barberousse* (2004)
* *Le nombril du monde* (2004)
* *C'est quoi la philo ?* (2006)
## Liames extèrnes
* Blòg de Renat Merle
* Ancian site de Renat Merle.
Lista dels primièrs ministres de Liban

thumb|220px|Blason de Liban.
Aquesta es la lista dels de primièrs ministres de Liban. Malgrat pas aver una determinacion en aquò de sens en la constitucion, per tradicion dempuèi lo 1943 lo primièr ministre a d'èsser musulman sunnita. Malgrat aiçò, fòrça foguèron crestians.

## Mandat Francés en Liban (1926-1943)

## Republica de Liban (1943 fins a uèi)

## Nòtas
# Controvèrsia: escandilhament del mandat lo 22 de setembre de 1988 discutible.
# Controvèrsia:indicacion coma nòu governant lo 22 de setembre de 1988 discutible.

## Vejatz tanben
* Presidents de Liban
Khoikhoi

Los **khoikhoi** (o **Khoekhoen** o **Kwena**), literalament « òmes dels òmes », se nomenan aital eles meteisses per oposicion a sos vesins d'Africa Australa los Bochimans, que dison  Sankhoï. Aquestes dos pòbles — que lo primièr viu d'elevatge e lo segond de caça e culhida — parlan de lengas aparentadas amassadas jol nom de khoisan. Presents en Africa Australa  dempuèi un trentenat de milièrs d'ans e autors de gravaduras e pinturas rupèstras remarcablas, foguèron progressivament rebutats per una èrsa banto pendent los tres darrièrs millenis. L'arribada dels colons neerlandeses, uganauds e britanics accentuèt son descreis.

Es als clics caracteristics de las lengas khoisan que los khoikhois deguèron d'èsser designats per l'escai d' « **otentòt** » pels afrikaners, aqueste tèrme evocant quicòm de percebut coma un quequejadís.
Joan Josèp Mariús Dieulofet

**Joan Josèp Mariús Dieulofet** (en francés : *Jean Joseph Marius Diouloufet*; Agulha, lo 19 de setembre de 1771 – Cucuron, lo 19 de mai de 1840) foguèt un escrivan e poèta occitan de Provença.

## Biografia
Seminarista, emigrèt en Itàlia; foguèt negociant as Ais de Provença puei bibliotecari sota la Restauracion e fin finala licenciat durant la Monarquia de Julhet (segon Renat Merle. e Robèrt Lafont).

## Extrach dei ''Manhans''

[...] Quand lo matin au bèu soleu levant
De son tombèu veiretz vòstre manhan
Ressuscitar, prendre vida novèla,
E tot galòi sortir de son cocon,
Batent de l'ala e dejà parpalhon ; 
Meiconeissent sa premiera origina,
Chanjant de nom e de vestit e de mina, 
Coma tant d'autrei e fasent lo pompós,
Sus quauquaren botatz tot pela-mela ;
Sortent de l'uòu es d'abòrd amorós,
Ben lèu vesètz autorn de la fumèla
Virar lo mascle e puei la careçant,
Mesclar sei còrs, après se maridant ;
Neisson diriatz que per aquela afaire,
Manjan plus ren, elei n'an set ni fam ; 
Tanben perèu lei paures ! viscon gaire,
E seis amors finisson lèu, pecaire !
Car sus lo *soir* lei desmaridaretz,
sus un estraç la maire botaretz,
Vos farà d'uòus certe ! una benurança !
Au galinier lo mascle gitaretz,
E puei sa frema, après sa delivrança.
Ansin finís l'amor e l'aliança.
Dei parpalhons... A ! Tot passa es verai,
Amor, plesir coma ròsa de mai;[...]

## Òbras

*1819 : *Leis Magnans, pouémo didactique, en quatre chants, eme de notos de la coumpousitien de M. Diouloufet*
*1823 : participèt a l'edicion de l'antologia *Lo Boquet provençau*.
*1829 : *Fablos, contes, epitros et autros pouesios prouvençalos*.
*1841 : *Le Don Quichotte philosophe ou Histoire de l'avocat Hablard*.

## Liame extèrne
* Edicion dei ''Manhans'' de Dieulofet subre Google Books.

## Nòtas
Giraud Bedot

**Giraud Bedot** (en francés *Gérard Bedout*, mes tanben *Guirault Bedout*; Aush, 1617 - 1692) que ho un poeta occitan de . 

Era  un imitator de Pèire Godolin, çò que declarè d'un cèrte biais dab lo son *Avertissement* qui comença dab la celèbra formula godoliana : "A tots".

Qu'ei l'autor de *Lou Parterre Gascoun coumpouzat de Quouate Carreus*.

De profession que ho mètge segon Felip Gardy ; segon los estudis mei superficiaus e mei ancians d'Abadie qu'aurérè estudiat lo dret a Tolosa e que seré estat avocat mentre que lo mètge, be seré estat lo son pair *Georges Bedout*, maridat dab la soa mair Antonia de Lafond.

## Bibliografia
*Edicion de Philibert Abadie, de 1850 sus Google Book http://books.google.fr/books?id=DkzZAxE3lbIC&pg=PA7&dq=parterre+gascoun&hl=fr&ei=4We_TP7bEZ2H4gat2fyvAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CEEQ6AEwBA#v=onepage&q=parterre%20gascoun&f=false.
**Gardy, Felip. *Histoire de la littérature occitane, Tome II, L'âge du baroque - 1520 - 1789*. Montpelhièr : Presses du Languedoc  (*Premsas de Lengadòc*), 1997.

## Nòtas
Felip Gardy

**Felip Gardy** (Chalon-sur-Saône, 1 de mai de 1948) qu'ei un escrivan e universitari occitan. Ei un deus especialistas màger de la literatura occitana en generau e, mei particularment, de la soa premodernitat.

Per las soas òbras e produccion academica, ho guerdonat damb lo Prèmi Robèrt Lafont en 2012.

## Biografia

Com critic Felip Gardy qu'ei un deus màgers cercaires autor sus mantuns decennis de las teorias mei endavant e mei au hiu, membre deu CNRS e professor a l'Universitat de Montpelhier III-Pau Valery e tanben a l'Universitat de Bordèu. Qu'ei editor de criticas literàrias, meique mei la revista *[[Lengas]]*.

A despart de la soa activitat critica, qu'ei tanben escrivan e poèta en provençal. Ei editor de la colleccion *Pròsa occitana* en çò de l'ostau d'edicion Trabucaire e tanben de *Jorns*, ua colleccion gavidada amassa dab Joan Claudi Forêt.

Que tradusí lo roman màger de Joan Baptista Fabre (*[[Istòria de Joan-l'an-pres]]*) entà acompanhar la longa critica d'Emmanuel Leroy-Ladurie e aquesta traduccion que ho après arrevida entà l'anglés.
## Òbras
**Poesias**:
* *Delà l'aiga*, Letras d'òc, 2007
* *A la negada / Noyades*, Letras d'òc, 2005, version francesa de Clara Toreilles
* *Mitologicas / Mythologiques*, Fédérop, 2004
* *La dicha de la Figuiera*, Trabucaire, 2002
* *Nòu sonets aproximatius*, traduccion catalana d’Enric Prat, Senhal, 1997
* *Quinze noms de luòcs*, Tolon, Le radeau de la Méduse, 1992
* *Per tàntei fugidas egipciacas*, amb d'aigas fòrtas de Josep Vernis, La Talvera, 1992
* *Pichòta cosmogonia de l’enrevers*, Tolon, Le Radeau de la Méduse, 1989
* *Dançars dau pofre*, amb de pinturas originales de Jacqueline Désarménien, La Talvera, 1986
* *Lo Païsatge endemic*, Fédérop/Jorn, 1982
* *Boca clausa còr*, IEO, coll. Messatges, 1975
* *Cantas rasonablas*, IEO, coll. Messatges, 1968
* *L’ora de paciéncia*, MJO, 1965

## Ligams extèrnes
* Entrevista de'n Felip Gardy a Canal-U
Lista dels presidents de Vanuatu

thumb|right|250px|Estandard presidencial de Vanuatu.
Lo **President de Vanuatu** es lo Cap d'Estat de Vanuatu. Es elegit per un mandat de cinc ans per un collègi electoral conformat pel Parlament e los presidents dels conselhs regionals.

Lo President nomena lo Jutge Cap de la Cort Suprèma e tres autres jutges. 

## Referéncias

## Vejatz tanben
* primièrs ministres de Vanuatu
Lista dels presidents de Tògo

thumb|150px|Bandièra del president de Tògo
Aquesta pagina conten la **Lista dels presidents de [[Tògo]]**. Dempuèi l'independéncia foguèron cinc, e un president interin:

## Noti
Terek (fluvi)

right|200px|thumb|Terek que trauca la vila de Vladikavkaz
[right|200px|thumb|Cors superior de Terek en [Georgia (Caucàs)|Georgia]]
[right|200px|thumb|Mapa deu bacin de Terek e deus sons [afluents]]
**Terek** qu'ei un deus principaus fluvis de Caucàs, d'ua longor de 623 km.

### Geografia
Que neish dens un glacèr au sud-oèst deu tuc Kazbek, près deu son bèc, dens lo nòrd de Georgia, a  d'altitud, apuish que correish de cap au nòrd. Que trauca suu còp la termièra russa au nivèu de l'Ossetia deu Nòrd, en traversant la capitau Vladikavkaz. Que va autanlèu de cap a l'èst e qu'adaiga Chechenia, puish Daguestan, abans de dividí's en duas brancas qui's getan dens la mar Caspiana. Au hons de la vila de Kizliar que forma un immens dèlta fluviau de haut o baish  de large.
Oceanus Procellarum

**Oceanus Procellarum** (*Ocean dei Tempèstas* en occitan) es la pus granda mar de la Luna. Es situada dins la partida oest de la fàcia visibla. Es un plan basaltic amb una longor nòrd-sud egala a 2500 quilomètres per una superficia de  km². Dins aquò, lo bacin d'impacte associat amb aquela mar es pas conegut a l'ora d'ara. Unei *[[mar lunara|lacus]]* e *[[mar lunara|sinus]]* son situats ai frontieras de l'ocean qu'es limitròf dei Mare Nubium e Mare Humorum au sud e separat de la Mare Imbrium au nòrd-est per la cadena de montanhas dei Montes Carpatus.

Quatre sondas espacialas Luna 9 (3 de febrier de 1966), Luna 13 (24 de decembre de 1966), Surveyor 1 (2 de junh de 1966), Surveyor 3 (20 d'abriu de 1967) e una mission umana, Apollo 12 (24 de novembre de 1969), foguèron mandadas dins l'Oceanus Procellarum.

## Liames intèrnes

* Luna.
* Mar lunara.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Bandièra LGBT

La **bandièra LGBT**, tanben sonada **bandièra de l'arc de Sant Martin**, foguèt utilizada coma simbòl de l'ufan gai e lesbian de las annadas 1970. Las diferentas colors simbolizan la diversitat de la comunitat LGBT e sas colors son utilizadas sovent dins las marchas del jorn de l'ufan LGBT. Nasquèt als Estats Units d'America, e ara es utilizada dins lo monde entièr.

La bandièra de l'arc de Sant Martin foguèt popularizada coma simbòl de l'ufan gay per l'artista de San Francisco Gilbert Baker, en 1978. Ara es de sièis bendas de color : roge, irange, jaune, verd, blau e violet. La bandièra seguís l'òrdre de las colors de l'Arc de Sant Martin.

Ara, fòrça gais e defensors dels dreches dels omosexuals, per tot lo monde, utilizan la bandièra dins las manifestacions, a la pòrta en çò lor. Es un simbòl exterior de supòrt al movement LGBT.

## Istòria

***Bandièra LGBT actuala****De sièis bendas (dempuèi 1979)*

*De sèt bendas (1978–1979)*

*De uèit bendas (1978)*

 
Dins los primièrs ans de 1970 als Estats Units d'America i aviá de bandièras similaras utilizadas coma simbòl d'unitat internacionala, mas a la fin d'aquela decenia, la relacion populara d'aquels colors amb el movement gai comencèt de dominar.

La bandiera originala foguèt dessenhada per Gilbert Baker. S'exibiguèt pel primièr còp dins lo *Festival de l'ufan de San Francisco*, lo 25 de junh de 1978. Consistissiá en uèit colors, caduna amb sa significacion:

* Ròsa: sexualitat
* Roge: vida
* Irange: salut, garison
* Jaune: lutz del Sol
* Verd: natura
* Turquesa: magia
* Blau: serenitat
* Violet: esperit

Aprèp lo 27 de novembre de 1978, per la *San Francisco City Supervisor [[Harvey Milk]]*, la demanda de la bandièra d'arc de Sant Martin aumentèt. Per satisfar la demanda, la *Paramount Flag Company* comencèt de vendre una nòva version de la bandièra, amb sèt colors, sens lo ròse. Baker aderiguèt a la nòva bandièra a causa del manca de disponibilitat sul mercat de la color ròsa. 

En 1979 la bandièra foguèt tornarmai modificada a San Francisco. Per de rasons practicas se simplifiquèt encara lo dessenh per arribar a la bandièra actuala de sièis bendas.

Pendent los ans 1980 la bandièra aumentèt sa popularitat al nivèl nacional als Estats Units d'America, e mai tard apareguèt al nivèl internacional.

Lo 14 de junh de 2004, qualques activistas gais anèron dins unas illas australianas desabitadas dins la Mar del Coralh e issèron la bandièra gai, proclamant aquel territòri liure d'Austràlia.

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Bandièra de l'Arc de Sant Martin

### Ligams extèrnes

*Orgull - l'Arc de Sant Martí real 
* El Regne Gai i Lèsbic
Bantostan

Un **bantostan** (o **homeland**) èra un territòri reservat als abitants negres de Sud-Africa e d'Africa del Sud-oèst (ara Namibia), del temps de la politica d'apartheid. Dètz bantostans èran establits en Sud-Africa, e dètz en Africa del Sud-oèst vesina (alara jos administracion sudafricana), per fin de concentrar los membres d'unes grops etnics designats, e de far venir cadun d'aquestes territòris etnicament omogenèu coma basa per la creacion d'estats de nacions autonòmas per los diferents grops etnics de Sud-Africa.

Lo tèrme foguèt d'en primièr emplegat a la fin dels ans 1940, e èra fargat a partir de *banto* ( en banto) e *[[-stan]]* (un sufixe que significa  en persan). Èra considerat coma insultant per d'unes critics dels govèrns dels 'homelands' pendent lo periòde d'apartheid (de l'afrikaans *tuisland*). Lo mot *bantostan*, uèi, es sovent utilizat dins un sens pejoratiu per descriure una region qu'a pas una legitimitat reala, formada d'enclavas desseparadas o eissida d'un descopatge electoral.

D'unes bantostans recebèron l'independéncia. En Sud-Africa, Transkei, Bophuthatswana, Venda, e Ciskei (alara nomenat ) foguèron declarats independents, alara que d'autres (coma KwaZulu, Lebowa, e QwaQwa), recebèron una autonomia parciala, mas obtenguèron pas jamai l'independéncia. En Africa del Sud-oèst, Ovamboland, Kavangoland, e East Caprivi se vegèron autrejar l'autodeterminacion. 
La condicion d'estat sobeiran independent èra pas reconeguda fòra l'Africa del Sud.
Irange (color)

L**irange** (var. **arange, aurange, iranja**) es una color que pren plaça entre lo roge e lo jaune dins lespèctre visible amb un longor donda de 620 a . Lo fruch omonim donèt son nom a la color. La color iranja es una color cauda, e totas las colors caudas se referisson a lirange. Lirange es associat simbolicament a lenergia, al solelh, tanben a lauton. Es una color de libertat politica en qualques païses coma Irlanda, Ucraïna, Liban. Es tanben la color del bodisme.

## Referéncias
Chassean

[right|thumb|200px|Pigassas d'ecoglita polida servadas al [Musèu d'Istòria Naturala de Tolosa|Musèu d'Istòria Naturau de Tolosa]]
Lo **Chassean** o **Chassenc**. qu'ei ua cultura preïstorica deu Neolitic Mejan qui's desvolopè, haut o baish, enter 4200 e 3500 ans abans l'èra crestiana.

Que deu lo son nom au site eponim de Chassey-le-Camp, vilatge deu departament de Sòna e Léger, en Borgonha, los elements deu quau estón lo purmèr còp descrivuts per Joseph Déchelette en 1912. Lo tèrme qu'estó arreprés per Joan Arnal en 1950 entà designar l'ensemble de las industrias deu  (Windmill Hill a Avebury, Almeria, Michelsberg, Lagozza, Cortaillod...). Rapidament, aquera définicion hèra englobanta qu'estó revisada per Ramon Riquet (1959) qui arretiengó l'etiqueta chasseana entà las produccions deu Neolitic Mejan francés. Que's destria despuish ençà un Chassean meridionau (Mieidia-Pirenèus, Auvèrnhe, Borgonha, Lengadòc-Rosselhon, Provença-Aups-Còsta d'Azur e nòrd de Itàlia) en mei d'un Chassean septentrionau dens lo Bacin Parisenc.
KwaZulu-Natal

Lo **KwaZulu-Natal** (sovent sonat simplament  **KZN** o **Natal**) es una província de Sud-Africa eissida de la fusion de l'anciana província de Natal amb lo bantostan zolo de KwaZulu.

Cap a 1830 la part nòrd èra lo reialme zolo e la part sud foguèt brevament una Republica  boer sonada Natalia (1839-1843).  En 1843 aquesta darrièra venguèt una colomia britanica: la  colonia de Natal; la tèrra zolo (KwaZulu en zolo) demorèt independenta dusca en 1879. 

La província es dicha  la "província jardin" e es la tèrra de la nacion  Zolo. Dos pargues naturals : lo * iSimangaliso Wetland Park* e lo * uKhahlamba Drakensberg Park*,  foguèron declarats Patrimòni Mondial de l'Umanitat per l' UNESCO.  Situada al sud-èst del país, la província ten una longa còsta subre l' Ocean Indian.  Confronta tres autras  províncias e los païses vesins de  Moçambic, Swaziland, e  Lesotho. Sa capitala es Pietermaritzburg e la pus granda vila Durban.
Lista dei cratèrs lunars (O-Q)

Lista dei cratèrs d'impacte lunars amb un nom començant per O, P e Q.

## O

## P

## Q

## Liames intèrnes
* Luna.
* Mar lunara.
* Lista dei cratèrs lunars (A-B).
* Lista dei cratèrs lunars (C-F).
* Lista dei cratèrs lunars (G-K).
* Lista dei cratèrs lunars (L-N).
* Lista dei cratèrs lunars (R-S).
* Lista dei cratèrs lunars (T-Z).
Lista dei cratèrs lunars (G-K)

Lista dei cratèrs d'impacte lunars amb un nom començant per G, H, I, J o K.

## G

## H

## I

## J

## K

## Liames intèrnes
* Luna.
* Mar lunara.
* Lista dei cratèrs lunars (A-B).
* Lista dei cratèrs lunars (C-F).
* Lista dei cratèrs lunars (L-N).
* Lista dei cratèrs lunars (O-Q).
* Lista dei cratèrs lunars (R-S).
* Lista dei cratèrs lunars (T-Z).
Lista dei cratèrs lunars

Lista dei cratèrs lunars per òrdre alfabetic :
* Lista dei cratèrs lunars (A-B).
* Lista dei cratèrs lunars (C-F).
* Lista dei cratèrs lunars (G-K).
* Lista dei cratèrs lunars (L-N).
* Lista dei cratèrs lunars (O-Q).
* Lista dei cratèrs lunars (R-S).
* Lista dei cratèrs lunars (T-Z).
Antilhas Neerlandesas

Las **Antilhas Neerlandesas** èron un ensems d'illas de las Antilhas qu'èron un estat del Reialme dels Païses Basses.

Foguèron creadas en 1954 e definitivament dissolgudas lo 10 d'octobre de 2010.

I aviá 6 illas, puèi 5 a partir de 1986 (separacion d'Aruba).

* Illas jos lo vent o illas ABC :
** Aruba
** Bonaire
** Curaçao
* Illas subre lo vent o illas SSS :
** Saba
** Sant Eustaqui
** Sint Maarten (mitat sud de l'Illa de Sant Martin)

En 1986 se'n separa Aruba que ven un estat del Reialme dels Païses Basses.

En 2010 son dissolgudas, Curaçao e Sint Maarten venon d'estats del Reialme dels Païses Basses, las autras venon de comunas de l'estatut especial dels Païses Basses administradas jol nom de Païses Basses Caribencs.
Xhosa

Lo **xhosa** (AFI: [ˈkoʊsə]), en xhosa: *isiXhosa* AFI: [isikǁʰóːsa]) es una de las lengas oficialas de Sud-Africa. Lo xhosa es parlat per aproximativament 7,9 milions de personas, siá aperaquí 18% de la populacion sudafricana. 

Coma fòrça lengas bantos, lo xhosa es una lenga tonala, es a dire que la meteissa sequéncia de consonantas e vocalas pòt aver diferents sens segon que son prononciadas amb una intonacion montanta o davalanta, bassa o nauta. Una de las caracteristicas pus distintiva de la lenga es la preséncia de clics consonantics; lo mot "xhosa", lo nom de la lenga el meteis, comença amb un clic.
Chassey-le-Camp

[left|200|thumb|[Glèisa]]
[left|200|thumb|[Comuna]]
**Chassey-le-Camp** qu'ei ua comuna deu departament de Sòna e Léger dens la region de Borgonha.

Lo vilatge qu'ei coneishut mondiaument peu son site arqueologic deu Neolitic, situat en haut sus un plan de relèu taulari.

Aqueth site que balhè lo son nom a ua cultura deu Neolitic mejan, lo Chassean o Chassenc.

La cultura chasseana qu'ei associada a ua ceramica remarcabla.
## Geografia

Lo vilatge de Chassey-lo-Camp a esclatat en si&egrave;is caserius repartits suls coteaux.

Le village de Chassey-le-Camp est éclaté en six hameaux répartis sur les coteaux.

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

Lo vilatge es r&eacute;put&eacute; per lo sieu lu&ograve;c arch&eacute;ologique del Neol&iacute;tic, situat ne nautor sus un scenari tabulaire.

Aquel lu&ograve;c a donat lo sieu nom a una cultura del Neol&iacute;tic mi&egrave;g, lo Chass&eacute;en.

La cultura chass&eacute;enne a associat a una ceramica considerabla #que las decoracions g&eacute;om&eacute;triques n'an grauat *apr&egrave;s* cuisson.

Descob&egrave;rt en 1865, lo camp de Chassey a #&egrave;sser enregistrat de 1866 a 1880, de 1925 a 1927 e en 1953. 
De not&iacute;cias enregistres #que l'objectiu n'&egrave;ra d'aver de besonh la stratigraphie an #&egrave;sser portadas en 1969 per J.-P&agrave;g. Th&eacute;venot. An tangut un centenat de m&egrave;tres cairats en la part meridionala del camp, al endroit ont una estructura defensiva n'arc de cercle, la &laquo; Tem &raquo;, bloqu&egrave;ja l'acc&egrave;s al scenari dempu&egrave;i lo sud. Los resultats d'aquela enregistra an #&egrave;sser publicats en setembre 2005 per la *Revista Arch&eacute;ologique de l'&Egrave;st*.

Le village est réputé pour son site archéologique du Néolithique, situé en hauteur sur un plateau tabulaire.

Ce site a donné son nom à une culture du Néolithique moyen, le Chasséen.

La culture chasséenne est associée à une céramique remarquable dont les décors géométriques sont gravés *après* cuisson.

Découvert en 1865, le camp de Chassey a été fouillé de 1866 à 1880, de 1925 à 1927 et en 1953. 
De nouvelles fouilles dont le but était de préciser la stratigraphie ont été menées en 1969 par J.-P. Thévenot. Elles ont concerné une centaine de mètres carrés dans la partie méridionale du camp, à l’endroit où une structure défensive en arc de cercle, la « Redoute », bloque l’accès au plateau depuis le sud. Les résultats de cette fouille ont été publiés en septembre 2005 par la *Revue Archéologique de l'Est*.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Joseph Murray

**Joseph Murray** (n. en 1919) es un mètge american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1990.
E. Donnall Thomas

**Edward Donnall (Don) Thomas** (n. en 1920) es un mètge american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1990.
Lista dels presidents de Mauritània

thumb|200px|Blason de Mauritània.
Vaquí la lista dels presidents e caps d'Estat de Mauritània aprèp l'independéncia, en 1960.

## Notas

## Veire tanben
* Primièrs ministres de Mauritània
Barra daus Escrinhs

La **Barra daus Escrinhs** (var. **Barra dels/deis Escrinhs**)  es un som aupenc situat en Daufinat, es lo trescòl d'Occitània.
Se tròba subre la comuna de Pelvós en Vau Loïsa. Situaa a l'escart de l'aigavèrs Durença / Veneon que passa a l'oèst dau som. La fàcia sud es rocosa mentre que la fàcia nòrd es glaciària (debuta dau Glacièr Blanc).

La Barra daus Escrinhs es enrodaa de quatre glacièrs: au nòrd-oèst dau som lo glacièr de Bona Pèira, au nòrd-èst lo glacièr Blanc, au sud-oèst lo glacièr dau Valon de la Pilata e enfin au sud-èst lo glacièr Negre.

## Nòtas
Enfant

thumb|Enfant als Estats Units (2013)
thumb|Mapa que mòstra la reparticion dels minors de 15 ans dins diferents Estats en 2005

Un **enfant** (tanben **dròlle** o **mainatge**) es un èsser uman durant un periòde comprés entre la naissença e l'adolescéncia. La Convencion suls dreits de l'enfant, en vigor dempuèi lo 2 de setembre de 1990, indica que «se considera un enfant tot èsser uman minor de mens de dètz-e-uèit ans, son que, en vertut de la legislacion que li es aplicabla, la majoritat siá rejunta abans.» 

La nocion d'enfant coma lo concèpte d'enfantesa, varian considerablament al cors de l'istòria en foncion de las divèrsas societats e culturas. 

## Nòtas

## Referéncias
Edmond H. Fischer

**Edmond Henri Fischer** (n. en 1920) es un bioquimista soís-american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1992.

## Biografia
Nasquèt lo 6 d'abril de 1920 dins la vila chinesa de Shanghai mas als 7 ans retornèt amb la siá familha dins lo sieu país d'origina, Soïssa. Estudièt quimia a l'Universitat de Genèva, ont se licencièt l'an 1947 en s'especializant primièr en quimia organica. L'an 1950 se transportèt als Estats Units per trabalhar coma investigador associat de l'Institut Tecnologic de Califòrnia, carga qu'abandonèt per venir membre de l'equipa de recèrca e catedratic de bioquimia a l'Universitat de Washington situada a Seattle.
Bernat de Bearn

**Bernat de Bearn** que ho un hiu neishut illegitim de Gaston Febus, vescomte de Bearn. Que ho legitimat mes shens nat dret suber la succession politica deus fèus de son pair ; hidat au Reiaume de Castelha que'u ho autrejat un fèu e que fondè atau l'Ostau de Medinacelli.
Meus

**Meus** (*Meaux* en francés) qu'ei un vila francesa de l'anciana província d'Isla de França e tanben de la region eponima e la principau deu parçan de la Brie.

Fondada durant l'Empèri Roman, sa revòlta a l'Etat Mejana que ho reprimida peu vescomte de Bearn Gaston Febus ; durant la Reneishença, autorn de Guillaume Briçonnet, las idèas de la Refòrma que hon exploradas peu Cénacle de Meaux.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
### Bibliografia
### Articles connèxes
### Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Cavaèrs Teutonics

Los **Cavaèrs Teutonics** o **Òrdi deus Cavaèrs Teutonics de l'Ostau de Santa Maria** (var. **Cavalèrs / Chivalier...** e **Òrdre dels/dei/daus Cavalèrs/Chivaliers ...**) qu'ei un òrdi militar e religiós fondat en palestina durant las Crozadas (en 1190).

Militarment actiu durant las corizadas en Tèrra Santa e durant la Crozadas Baltas, que vadón purament caritatius durant lo sègle XIXe que hon dissots e vedats peu regim nazi deu Tresau Reish (e reviscolats a la soa caduda).

Durant la Crozada Balta, lo vescomte de Bearn Gaston Febus qu'integrè l'Òrdi deus Cavaèrs Teutonics.

## Ligam intèrne
* Castèth de Marienburg
Vilanova (Catalonha)

**Vilanova**, toponima catalan, pòt designar :

*Vilanova de Raó, en Rosselhon.
*Vilanova de la Ribera, en Rosselhon.
*Vilanova i la Geltrú, 
*Vilanova del Vallès, 
*Vilanova del Camí, 
*Vilanova d'Escornalbou,
*Vilanova de Prades,
*Vilanova de Sau,
*Vilanova de Bellpuig,
*Vilanova de la Barca,
*Vilanova de Segriá,
*Vilanova de Meià,
*Vilanova de l'Aguda,
*Vilanova d'Alcolea,
*Vilanova d'Alpicat,
*Vilanova de la Reina,
*Vilanova del Grau,
*Raval de la Vilanova,
*Vilanova de Gabín,
*Vilanova de Arousa,
*Vilanova de Meià,
*Vilanova de la Roca,
*Vilanova de Segrià,
*Vilanova del Vallès,
*Vilanova de Vilamajor,

***[[Arnau de Vilanova]], 
***Emili Vilanova i March,
***[[Jordi Vilanova i Cardona]],
***Martí Vilanova i Purcalles,

### Veser tanben
* Vilanòva (omonimia)
* Villanueva , toponima en italian e en espanhòu
* Villeneuve, Neuville toponimas  en francés
Alfred G. Gilman

**Alfred Goodman Gilman** (n. en 1941) es un biologista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1994.

## Biografia
Nasquèt la 1 de julhet de 1941 dins la vila de New Haven, situada dins l'estat nòrd-american de Connecticut. Estudièt medecina a l'Universitat de Yale ont se graduèt lo 1962. Realizèt posteriorament lo sieu doctorat lo 1969 a la Case Western Reserve University de Cleveland (Ohio) jos la supervision de Earl Wilbur Sutherland Jr., e los agrandiguèt en trabalhant a l'Institut Nacional de Salut jos la direccion de Marshall Warren Nirenberg. Lo 1971 foguèt nomenat professor a l'Universitat de Virgina a Charlottesville (Virgínia) e lo 1981 cap del departament de farmacologia de l'Universitat de Tèxas, en venent degan d'aquela universitat lo 2005.
Vilanòva (omonimia)

**Vilanòva** (o **Vilanava** o **Vilanuèva**) pòt designar :

*Vilanava de Rions, comuna occitana deu departament de Gironda
*Vilanava d'Ornon, comuna occitana deu departament de Gironda
*Vilanava, comuna occitana deu departament de las Lanas
*Vilanava de Marsan, comuna occitana deu departament de las Lanas
*Vilanava de Bonlòc, comuna occitana del departament de la Nauta Garona
*Vilanava Tolosana,  comuna occitana del departament de la Nauta Garona
*Vilanòva,  comuna occitana del departament d'Avairon
*Vilanòva, comuna occitana dei Aups d'Auta Provença
*Vilanòva de Besièrs,  comuna occitana del departament d'Erau
*Vilanòva de Magalona, comuna occitana del departament d'Erau
*Vilanòva del Pariatge, comuna occitana del departament d'Arièja
*Vilanòva d'Avinhon, comuna occitana dau departament de Gard 
*Vilanuèva d'Òlt, comuna occitana del departament d'Òlt
*Vilanòva de Vera, comuna del departament de Tarn.

### De véser tanben
* Vilanova (Catalonha), toponim en catalan
* Vilanova (portugués), toponim en portugués
* Villanueva , toponim en italian e en espanhòu
* Villeneuve, Neuville toponims  en francés
Castèth de Marienburg

Lo **castèth de Meriengburg** que ho bastit per e entaus Cavaèrs Teutonics dens l'ancian Empèri Roman Germanic ; uei, e aquò desempuish l'establiment de las navèra termièras d'Alemanha a la fin de la Segonda Guèrra Mondiau que's tròba dehens lo territòri polonés e qu'ei designat dens aqueth país dab lo nom de castèth de Malbork.

Durament trucat peu segond conflicte mondiau, que ho restaurat e que hè partidad uei deu Patrimòni Mondial de l'Umanitat (desempuish 1997).

## Galeria

Imatge:Marienburg (1890-1900).jpg|Castèth a la fin deu sègle XIX
Imatge:Malbork Castle Ruins.jpg|Après la segonda Guèrra Mondiau
Imatge:Malbork castel 2006.jpg|
Imatge:Malbork - Zamek Średni - Dziedziniec.JPG|
Sicard de Lordat

**Sicard de Lordat** que ho un arquitècte deu sègle XIV au servici deu vescomte de  Gaston Febus e qui ho ligat a la soa enterpresa de bastida d'ua ret de fortificacions entà sostiéner la soa diplomacia egemonica e ambiciosa ; las òbras de Lordat que's destacan per l'emplec eficaç de la brica entà poder bastir lèu.

Duas fortificacions famosas qui's pòden mentàver que son los castèth de Morlana e de Montanèr.
Alienòr de Comenge

**Alinòr de Comenge** ( ? - lo 16 de mai de 1365) qu'èra la 8au hilha deu comte Bernat VIII de Comenge e de Laura de Monfort. Qu'esposè Gaston II de Fois-Bearn en 1325 (de mantuas annadas mei joen qu'era) e ambs que hon los pairs de Gaston Febus lo vescomte de  qui resestablí o establí (segon lo punt de vista) aqueth territòri com país sobeiran.

La diferéncia d'etat dab lo comte de Fois-Bearn que l'obliguè a acceptar de víver amassa dab las mestressas e los hilhs bastards, shens qu'aquò e sia estat encausa de nada grana dificultat. Qu'avó tanben d'autes nenets mort de d'òra abans la neishença deu futur gaston Febus.

En 1343, a la mort deu son espós, lo testament d'aqueth darrèr que la he regenta dinc au 14 ans deu son hilh. Que començè la soa regéncia per ua virada d'aumatge dab lo son hilh per tot Bearn.

Que ho sepelida dens l'abadia de las Salencas, uei avalidat per las Guèrras de religion suu territòri de la comuna de Las Bòrdas d'Arisa, País de Fois (uei administrat peu departament d'Arièja. 

## Bibliografia
* Tucoo-Chala, Pèir. *Gaston Fébus*. J & D : Pau, 1993.

## Nòtas
Montpelhièr (omonimia)

**Montpelhièr**, toponim occitan, pòt designar :
* Montpelhièr, en Lengadòc

Amb la grafia afrancesada Montpellier o Montpelier, pòt designar :
* Montpelier, capitala de l'estat de Vermont, als Estats Units
* Montpellier, una comuna de Quebèc, al Canadà 
* e un fum d'autres.
Boquetin

Lo **boquetin**, o **boquetin dels Alps** (*Capra ibex*), es un mamifèr de l'òrdre dels artiodactils, de la familha dels bovids e de la sosfamilha dels caprins.

Se, coma son nom l'indica, se tròba principalament dins l'arc alpin, i a d'autras espècias de boquetins dins d'autres massisses montanhoses, per exemple lo boquetin d'Espanha o dels Pirenèus, *[[Capra pyrenaica]]*; sèt autras espècias de chabras salvatjas vivon tanben en Caucàs, en Asia Centrala, au Pròche Orient, dins la Peninsula Aràbia, e mai que dins las regions montanhosas d'Egipte, de Sodan e d'Etiopia.
Vilanova (portugués)

**Vilanova**, toponima portugués, pòt designar :

*
**Vila Nova de Gaia,
*
** Fazenda Vilanova

### Veser tanben
* Vilanòva (omonimia)
* Vilanova (Catalonha)
* Villanueva , toponima en italian e en espanhòu
* Villeneuve, Neuville toponimas en francés
Cian

Lo **cian** (del grèc *κυανός*, kuanos, l'azurit) es una color pura de la lutz de longor d'onda . Es de còps que i a nomenada **blau clar** o **blau cèl**. Es una mescla de luses blava e verda. Lo cian es la complementària del roge: los pigments cians absorbisson la lutz roja e difusan las luses verda e blava.

Lo pigment cian es una color de basa per la quadricromia utilizada en estampariá. Amb las tenchas magenta, jauna e negra, lo cian es utilizat dins totas las estampadoiras colors utilizant la tecnologia quadricromica (quatre colors de basa) : estampadoira de tencha rajadoira, de sublimacion o de lasèr.

Lo cian utilizat en estampariá (sintèsi sostractiva) a pas de formulacion RVB estandard. 

D'unas estampadoiras de tencha rajadoira utilizan doas nuanças de cian: lo cian normal e lo cian clar *(light cyan).* Dins qualques estampadoiras professionalas, s'utilizan tres tenchas cian : lo cian normal, un cian clar de 50% e un cian ultraclar de 25%.

## Vejatz tanben

## Referéncias