open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ernèst Negre

**Ernèst Angèli Serafin Negre** (Gaulena, 11 d'octobre de 1907-Tolosa, 15 d'abril de 2000) foguèt un capelan, professor universitari, lingüista, escrivan e toponimista occitan, especialista de las lengas de França, particularament de l'occitan.

## Biografia
Ernèst Negre nasquèt en 1907 dins una familha pagesa de Gaulena, al País Albigés. Obtenguèt la licéncia en letras en 1927. Lo sieu engatjament dins la vida eclesiastica (Grand Seminari de Tolosa) culminèt en 1933 quand foguèt ordonat prèstre. Foguèt puèi professor a Sant Estève de Valença d'Albigés (de 1933 a 1941), a Sant Somplesi (de 1941 a 1952) e a Valença (de 1952 a 1958) abans de presentar sa tèsi sus la toponimia del canton de Rabastens en 1959 e venir professor de filologia francesa e occitana a l'Institut Catolic de Tolosa.
Foguèt un cercaire menimós e prolific. Foguèt en 1970 lo divulgador de l'òbra d'Augièr Galhard que traduguèt en francés e publiquèt (amb una traduccion) l'òbra de l'escrivan de Galhac, Matèu Bloin en 1976.
Faguèt publicar lo libre de Gustau Farenc sus la flòra occitana de Tarn en 1973.
En 1981 obtenguèt lo Prèmi Albèrt Dauzat.
Foguèt un dels primièrs cercaires e collaboradors per l'Atlas Linguistique du Languedoc Occidental que ne menèt 23 enquèstas dins los departaments de Tarn, Avairon e Tarn e Garona. Escriguèt qualques pèças literàrias que la pus coneguda es *Contes de Gaulena*. Se publiquèt en 1984 un recuèlh dels articles del canonge.
A sa mòrt, leguèt la siá bibliotèca e los sieus escriches al Collègi d'Occitània que n'èra estat president aprèp Josèp Salvat.

## Bibliografia

**Literatura occitana**:
*  *Lo sicrèt del valat* dins *[[Gai Saber (revista)|Gai Saber]]*, 1991, pp.379-384.  
* *Contes de Gaulena*, 1992.  
* *La tuèissa de Folèta* dins *Gai saber*, 1996, pp.174-177.  

**Toponimia** (en francés):
* *Les noms de lieux du Tarn*, 1954.
* *Toponymie du canton de Rabastens*, 1959. 
* *Les noms de lieux en France*, 1963.
* *Toponymie générale de la France*, 1990-1991

**Dialectologia** (en francés):
* *Rectification concernant l'Atlas linguistique de France* : "Valdériès" dins *Revue des Langues Romanes*, 1956.
* *Une aire de rhotacisme en Rouergue et en Albigeois* dins *Actes du XIe Congrès International de linguistique et philologie romaines*, 1965.

**Divèrs**:
* *Œuvres Complètes* (Augièr Galhard), 1970.
* *Étude de linguistique romane et toponymie*, 1984.
Gai Saber (cançon occitana)

**Gai Saber** es un grop de musica occitana originari de las Valadas Occitanas qu'a pres son nom de la poesia (gai saber) de l'Edat Mejana.

Lo grop, que se creèt en 1992 coma **Kalenda Maia** cambièt lo sieu nom per l'actual en 1996; es compausat de: 
* Maurizio Giraudo (chabreta, viòla, fifre, flaütas, cant) 
* Maurizia Giordanengo (semiton)
* Paolo Brizio (semiton, gembe, darbuka, cant)
* Chiara Bosonetto (vocalista)
* Elena Giordanengo (arpa, tamborin, flaütas)
* Dutto José (batariá)
* Alessandro Rapa (guitarras, bodhran, cant, programacions electronicas).
An participat a mantun concèrt coma per exemple l'Estivada de Rodés.

## Discografia

* *Troubar d'oc* 
* *Esprit de frontiera* (1999).
* *Electroch'òc* (2002).
* *La fàbrica occitana* (2006)

## Ligams extèrnes
*Lo sit del grop (disponible en occitan)
Prèmi Albèrt Dauzat

Lo **Prèmi Albèrt Dauzat** (en francés: Prix d'onomastique Albert Dauzat) es un prèmi creat en 1971 per l'esposa d'Albèrt Dauzat que recompensa, cada dos ans, los trabalhs de cercaires en toponimia o antropologia ligats a l'univèrs de la lenga francesa. La jurada es causida pel Conseil de la Société française d'onomastique.

## Lista de las personas recompensadas
 
* Carles Rostaing, lingüista occitan, en 1972.
* Raymond Sindou, en 1975.
* Francis Gourvil, lingüista breton, en 1977. 
* Emile Lambert en 1979. 
* Ernèst Negre, escrivan e lingüista occitan, en 1981. 
* Frank R. Hamlin, autor d'òbras sus la toponimia lengadociana, en 1983. 
* Pierre-François Fournier en 1985. 
* Marcel Baudot en 1987. 
* Roger Verdier en 1989.  
* Jacques Chaurand en 1991. 
* Gérard Taverdet en 1993.
* Marianne Mulon en 1995. 
* François de Beaurepaire en 1997. 
* Pau Fabre, lingüista occitan, en 1999.
* Michel Tamine en 2001.

## Ligams extèrnes

*  Lo site de la ''Société française d'onomastique''
Gustau Farenc

**Gustau Farenc** (en francés *Gustave Farenc*; Boisseson, 7 de març de 1878–11 de junh de 1972), foguèt un abat, arqueològ e escrivan occitan. Es l'autor d'una òbra sus la flòra occitana, que foguèt publicada per Ernèst Negre e de qualques escriches en occitan. Faguèt tanben las illustracions d'un poèma d'Alfred Massotièr.

## Bibliografia
* *La farso d'al bugadou*, 1933.
* *Contes de mon vilatge*, 1946.
* *Notre langue : la langue d'oc*, 1951.
* *Documents inédits d'E. Cabié sur le champ d'urnes de Gabor*, 1960. 
* *Flore occitane du Tarn*, 1973.
Alfred Massotièr

L'abat **Alfred Massotièr** foguèt un escrivan occitan, autor en 1920 d'un poèma en occitan (*Lou vi blanc de Gailhac pus clar que lou champogno*) illustrat per Gustau Farenc e de cants (cantics e cançon de maridatge) recuperats per la Talvera.

## Bibliografia
* *Lou vi blanc de Gailhac pus clar que lou champogno*, 1920.
Rick James

**Rick James** (n. **James Ambrose Johnson Jr.** 1 de febrièr de 1948 a Buffalo, Nòva York, m. 6 d'agost de 2004 a Burbank, Califòrnia) foguèt un cantaire e compositor nòrd-american de funk, soul e R&B.

Lo sieu primièr grop foguèt *The Mynah Birds*, al bòrd de Neil Young e Bruce Palmer. Après èsser arrestat per evadir la conscripcion, visquèt un temps en lo Reialme Unit, ont liderèt lo grop *Main Line*. A lo sieu retorn, va reiniciar la siá carrièra coma cantautor e productor, amb la siá banda de supòrt *The Stone City Band*. 

Lo sieu primièr succès foguèt la cançon d'uèch minutas "You and E" de lo sieu primièr album *Come Get It (1978)*. La siá cançon mai famosa es "Super Freak" (de l'album *Street Songs (1981)*), que foguèt la basa per "U can't touch this" de MC Hammer. 

Addicte A la cocaïna, dempuèi 1993 fins a 1995 compliguèt condemna per dos atacs a femnas. 

James ensagèt tornar dins lo mond musical amb un nòu disc e una virada en 1997, mas un atac cardíac leugièr pendent un concèrt metèt fin en la practica a la siá carrièra. Moriguèt d'un arrèst cardiorespiratòri dins lo sieu ostal de Burbank, comtat de Los Angeles, en 2004. Aviá 56 ans.

## Referéncias
Buffalo (Nòva York)

**Buffalo** es la segonda vila de l'estat nòrd-american de Nòva York en populacion totala. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2005. Sa superfícia totala es 136 km².

thumb|230px|left|La sèti de la prefectura de Buffalo, Estat de Nòva York.

thumb|530px|left|La vila de Buffalo.
Golf d'Adèn

Lo **golf d'Adèn** (en arabi خليج عدن *Khalij 'Adan*, en somali *Badyarada 'Admēd*) es un braç de mar de l'Ocean Indian situat entre la còsta meridionala de la Peninsula Aràbia (Iemèn), e Africa (Jiboti e Somalia). Al nòrd-oèst comunica amb la mar Roja a travèrs de l'estrech de Bab al Mandab.

Es una via maritima essenciala pel transport del petròli del golf Persic, d'importància màger per l'economia mondiala. Es l'abitat natural de nombrosas espècias de peisses e coralhs. Los pòrts principals son Adèn (en Iemèn), Berbera e Bosaso (en Somalia).
Julhet de 2006

*Vejatz tanben:  [[Junh de 2006]]  -  [[Agost de 2006]]*
= Actualitats del mes de julhet de 2006 =

## Dimècres, [[12 de julhet]] de [[2006]]
* Militants de Hezbollah sequestran dos soldats israelians que patrolhavan per la termièra del nòrd d'Israèl amb lo sud de Liban. Autres tres soldats son aucits dins l'incident, e cinc soldats son aucits dins de l'afrontament posterior a l'interior de Liban.

## Dimars, [[11 de julhet]] de [[2006]]
* L'auragan (ciclon tropical) Bud se forma a l'Ocean Pacific Oriental, al sud de la punta de la Peninsula de Bassa Califòrnia.

## Diluns, [[10 de julhet]] de [[2006]]
* Un escapament de clòr gasós dins una fabrica de produchs quimics chinesa provòca l'espitalizacion de 164 personas. Arribat dins la companhia Xing'erte Chemical Products Co.

## Divendres, [[7 de julhet]] de [[2006]]
* Decès de Syd Barret, fondador del grop de rock Pink Floyd

## Dijòus, [[6 de julhet]] de [[2006]]
* La naveta espaciala *Discovery* s'unís amb succès amb l'Estacion Espaciala Internacionala coma partida de la mission STS-121.

## Dimars, [[4 de julhet]] de [[2006]]
*Corèa del Nòrd lança almens sièis missils que tomban sus la Mar de Japon. Un oficial del Departament d'Estat dels Estats Units crei qu'un dels missils èra un Taepodong 2, que manquèt après 35 segondas del lançament.

## Dimenge, [[2 de julhet]] de [[2006]]
*Mexic&nbsp;: eleccions presidencialas e legislativas.

## Dissabte,  de [[2006]]
*China&nbsp;: inauguracion de la linha ferroviària Qinghai-Tibet, la pus nauta del mond.
Ramon Llull

**Ramon Llull d'Erill**  (fonetica en occitan: [raˈmu(n) ˈʎuʎ]; Ciutat de Malhòrca, Reialme de Malhòrca, c. 1232 – c. 1316), de còps occitanizat **Ramon Lulh**, foguèt un  escrivan, filosòf, poèta e teològ. Reconegut per la seuna òbra prolifica, es considerat lo primièr grand escrivan en catalan, aital coma promotor del catalan literari; tanben escrivèt en occitan, arab e latin. 

Llull aguèt una vida alègra a la còrt del rei Jacme I, ont rebèt una sèrie de visions de Jèsus Crist e la crotz qu'an provocat la sieuna conversion.

Cal mencionar aquels obratges: 
* *Llibre d'amic e amat*
* *Llibre d'Evast e Blanquerna*
* *Llibre de meravelles*
* *Ars magna*
* *Ars brevis*

Jol patrocini de la Generalitat de Catalonha e la collaboracion iniciala del govèrn de las Illas Balearas, s'a creat l'Institut Ramon Llull (2002), amb objectiu de promòure la projeccion exteriora de lenga e  cultura catalanas.

## Nòtas
 

## Referéncias
Familha Artús

thumb|350px|La Familha Artús en concèrt en 2010 (fòto d'Aura Seguièr)
La **Familha Artús**, o mai recentament **Artús**, èra un grop musical occitan de Gasconha creat en 2001 e desaparegut a la fin de 2022. Definissián la lora musica coma "musica radicala de Gasconha". Èra una mena de rock etnic. Dins son quatren album *Artús* an musicat qualques poèmas de l'escrivan lanusquet Bernat Manciet.

## Presentacion

Èran sèt personas que compausavan lo grop. Cinc musicians e dos tecnicians:
* Pairbon (Roman Colautti): Bassa e percussions
* Roman Baudoin: Vièla alto
* Matèu Baudoin: cant, baishon e flutas
* Tomàs Baudoin: cant, boha, guimbardas, flutas et bambos
* Drücpa Dracous (Francés Dumeaux): dispositiu electroacostic
* Yannick Prévost: son
* Olivier Granger: lum

## Discografia
* *Òmi* (2003)
* *Òrb* (2007)
* *Drac* (2010)
* *Artús* (2013)
* *Ors* (2017)
* *Cerc* (2020)

## Ligams intèrnes
* Discografia de Familha Artús

## Ligams extèrnes
*  Sit oficial
* Lo broquet a Youtube
* Capitani Saliàs a Youtube
* Hilhas a Youtube
Albèrt II de Belgica

**Albèrt II de Belgica** (Château du Stuyvenberg, Laeken, 6 de junh de 1934; *Albert Félix Humbert Théodore Christian Eugène Marie* en francés, o *Albert Felix Humbert Theodoor Christiaan Eugène Marie* en neerlandés)  foguèt rei dels Bèlgas de 1993 a 2013.

Venguèt rei après la mòrt subta del fraire Baudoïn. En 2013, abdiquèt a favor del filh Felip.
Guy Verhofstadt

**Guy Maurice Marie Louise Verhofstadt**, òme politic n. en 1953, foguèt primièr ministre de Belgica de 1999 a 2008.
Antònia Font

**Antònia Font** ei un grop de musica malhorquin que cante en catalan. Era sua musica non ei facila de classificar: serie un pop damb un caractèr fòrça personau, damb entretòqui damb cantaires coma Jaume Sisa o Pascal Comelade. A viatges, tanben mòstren influéncia de musiques populares espanhòles e d'America deth Sud.

Grana part deth sòn atractiu se deu as sues letres, que soent tracten tèmes quotidiani damb imatges estonantes. Açò a hèt que fòrça viatges òm digue que son sorrealistes, maugrat qu'eri refusen aguest adjectiu. Un tèma preferit ei eth der espaci exterior: fòrça còps es protagonistes des sues cançons son astronautas o personatges que viatgen per univèrs.

Joan Miquel Oliver ei eth guitarrista e compositor de totes es cançons e letres deth grop. 

## Discografia

* *Antònia Font* (1999)
* *A Rússia* (2001)
* *Alegria* (2002)
* *Taxi* (2004)
* *Batiscafo Katiuscas* (2006)
* *Coser i cantar* (2007)
* *Lamparetes* (2011)
* *Vostè és aquí* (2012)

## Ligams extèrnes

* Site web oficiau deth grop 
* Antònia Font en MySpace
*FacebookAntonia Font, Facebook Fans
Max Aub

**Max Aub Mohrenwitz** (París, 1903 - Ciutat de Mexic, 1972) siguec un escrivan valencian en lengua castelhana, d'origina francesa e alemana. Per causa deth sòn compromís damb era Dusau Republica Espanhòla, er auec de gésser d'Espanha en 1939, dempús dera Guèrra Civila, e exiliar-se en Mexic. Ei considerat un des mès importants escrivans der exili republican espanhòu, sustot per causa dera sua òbra *El laberinto mágico* (Eth laberint magic), ua sèrie de romans sus era guèrra civila espanhòla.
Frank R. Hamlin

**Frank Rodway Hamlin** (Wolverhampton, Anglatèrra, 10 d'abril 1935 - Richmond, Canadà, 23 de febrièr de 2000) foguèt un ensenhaire e lingüista anglés (que viviá en Canadà). Professor a l'Universitat de Colombia Britanica, era especialista en onomastica e tanben en filologia romanica, mai especializat en occitan e francés ancian. Estudièt la toponimia occitana, pus precisament los noms de lòc lengadocians. Sa contribucion màger en aqueste domeni foguèt *Les noms de lieux du département de l'Hérault : Nouveau Dictionnaire Topographique et Étymologique* que farguèt amb la collaboracion de l'abat Andrieu Cabròl. Escriguèt fòrça articles per de revistas prestigiosas coma *Names*, la *Revue des langues romanes*, la *Revue internationale d'onomastique* e *Onomastica Canadiana*.

## Biografia

Hamlin venguèt professor de francés a l'Universitat de Colómbia Britanica en 1963 aprèp d'estudis a l'Universitat de Birmingham e puèi al Caius College de Cambridge ont obtenguèt son doctorat. En 1957-58, del temps de son trabalh a Montpelhièr coma lector d'anglés, coneguèt l'universitari occitanista Carles Camprós, e atal preparèt jos sa direccion una tèsi sul sufix *-acum* dins la toponimia del pas d'Erau, que sostenguèt a Birmingham en 1959. 

Estudièt detalhadament la toponimia del país d'Erau e publiquèt fòrça libres sus aqueste sicut. Se ganhèt lo prèmi Albèrt Dauzat en 1982 e foguèt fait Chevalier dins l'Òrdre de las arts e de las letras del Ministèri francés de la Cultura e Comunicacion en 1998. Ocupèt la carga d'editor de la revista *Onomastica Canadiana*, de 1988 a 1994.
Aprèp la siá mòrt, sa femna leguèt sa bibliotèca a l'Universitat Simon Fraser.

## Bibliografia
* *Le suffixe -acum dans la toponymie de l'Hérault : contribution à l'étude des noms de lieux du Languedoc*, 1959.
* amb John Hathaway e Peter T. Ricketts: *Introduction à l'étude de l'ancien provençal*, 1967.
* *Les Noms de lieux du département de l'Hérault*, 1983. https://web.archive.org/web/20241107025544/https://www.etudesheraultaises.fr/toponymie-de-lherault/
* amb Crestian Camps: *Cartulaire de Gellone : table des noms de personnes et des noms de lieux*, 1994.
* *Toponymie de l'Hérault*, 2000.
Peter T. Ricketts

**Peter Thomas Ricketts** (14 de decembre de 1933 – Birmingham, 6 de mai de 2013) foguèt un filològ anglés. Famós per las siás recèrcas sus l'occitan medieval, èra professor de francés a l'Universitat de Liverpool e puèi professor de filologia romanica a l'Universitat de Londres fins a la siá retirada. 
Demest los fondaires de l'Associacion Internacionala d'Estudis Occitans, n'ocupèt la presidéncia de 1981 a 1990. Foguèt adobat Cavalièr dins l'Òrdre de las Palmas Academicas francesas e recebèt la medalha de la vila de Montpelhièr. 

Èra tanben sòci del Felibritge e del comitat d'onor de la *[[Revue des Langues Romanes]]*.

## Bibliografia
* *Les Poésies de Guilhem de Montanhagol, troubadour provençal du XIIIe siècle* (1964)
* amb Frank R. Hamlin & John Hathaway: *Introduction à l’étude de l’ancien provençal* (1967)
* *Le Breviari d’Amor de Matfre Ermengaud*, tom V (1976)
* *Le Breviari d’Amor de Matfre Ermengaud*, tom II (1989)
* amb Cyril P. Hershon: *Le Breviari d’Amor de Matfre Ermengaud*, tom III (1998)
* *Contributions à l’étude de l’ancien occitan: textes lyriques et non-lyriques en vers* (2000)
Bob Dylan

**Bob Dylan** (n. **Robert Allen Zimmerman** en 1941) es un poèta, musician, cantaire e autor compositor de folk e rock.
En 2016, reçaup lo Prèmi Nobel de Literatura.
Dylan foguèt una figura influenta  de la musica populara e de la cultura dempuèi mai de cinc decenni. Sas cançons mai famosas datan de las annadas 1960, quora venguèt la "votz d'una generacion" amb de cançons coma "*[[Blowin' in the Wind]]*" e "*[[The Times They Are a-Changin (song)|The Times They Are a-Changin]]*" que venguèron d'imnes per lo Movement dels dreches civics e lo movement contra la guèrra de Viètnam als Estats Units. En 1965, enregistrèt "*[[Like a Rolling Stone]]*" daissant la musica folk americana per un estil pus electric, e provocant la contravèrsia entre sos fans.

La paraulas de Dylan incorpòran un larg escapolon d'influéncias politicas, socialas, filosoficas, e literàrias. Defian las convecions existentas de la musica popo per cridar a la naissença d'una contracultura. Inicialament inspirat per las performàncias de Little Richard e l'escritura de Woody Guthrie, Robert Johnson, e Hank Williams, Dylan a amplificat e personalizat los genres musicals. Durant sa carrièra, Dylan explorèt divèrs genres de la cançon americana, del folk, blues, e country al gospel, e rock and roll, e del rockabilly al folk anglés, escocés, e irlandés, en passar per lo jazz e lo Great American Songbook. Dylan jòga de guitarra, clavièrs, e armonica. 

## Nòtas
José María Aznar

**José María Alfredo Aznar López** (Madrid, 25 de febrièr de 1953) es un politician espanhòl, membre del Partit Popular. Aprèp d'èsser estat president de la Junta de Castelha e Leon de 1987 a 1989, foguèt primièr ministre d'Espanha entre 1996 e 2004. Es licenciat en Drech de l'Universitat Complutense de Madrid e presidís actualament la Fundació para el Análisis y los Estudios Sociales (FAES), una entitat de tòca non lucrativa creada lo 11 de novembre de 2002 coma resultat de la fusion de cinc fondacions ligadas al Partit Popular., e qu'es una mena de "laboratòri d'idèas del PP". 
Dempuèi 2011 es conselhièr extèrn de la companhiá espanhòla Endesa per l'America Latina.

Es maridat amb Ana Botella, l'actuala cònsol de Madrid e an tres enfants amassa.   

## Referéncias
Art Garfunkel

**Art Garfunkel** (n. **Arthur Ira Garfunkel** en 1941) es un cantaire american, conegut per sas trabalhs amb Paul Simon.
Topologia

[right|thumb|Una ''cinta de [Möbius*, un objècte amb sonque una fàcia e un bòrd. Aqueste tipe d'estructuras es objècte de l'estudi de la topologia.]] 

La *'topologia** (del grèc ''topos'',  e ''logos'', ) es una branca de las [[matematica]]s qu'estúdia las proprietats espacialas e las deformacions bicontinuas de l'espaci. Lo tèrme de ''topologia'' fa referéncia tanben a un objècte matematic dins aqueste airal. En aqueste sens, una topologia es una ensemble de partidas dichas  somesas a cèrts axiòmas. Un espaci provesit d'una topologia es un espaci topologic. [[Leibniz]] Foguèt lo primièr qu'utilizèt lo tèrme d**analysus situs*, emplegat après per far referéncia a çò qu'apelam ara *topologia''. Leonhard Euler, en 1736, es considerat lo primièr d'aténher de resultats de natura topologica.
Felip Aner d'Esteve

**Felip Aner d'Esteve** (Aubèrt, Val d'Aran, 1781 – Portugau, 1812) siguec un politic aranés.

Membre dera junta de govèrn dera Val d'Aran deth 1808 entà dirigir era guèrra contra Napoleon I, sollicitèc e obtenguec ua representacion dera Val d'Aran ara junta superiora de Catalonha, que per eleccion aucupèc eth madeish eth 1809. Siguec comissionat pròp des autoritats militares, en Vic, València, e ena Val d'Aran e era conca de Tremp. Atau madeish siguec nomenat, amassa damb Crotz e Hostalric, entà redigir es instruccions dera junta superiora de Catalonha as sòns deputats as Còrts de Cadis, que signèc coma secretari interin (1810), a on les encomanaue era recuperacion deth regim vigent en Catalonha abantes deth 1714, coma pagament dera activa luta des catalans contra es francesi, e era creacion d'ues juntes regionaus connectades damb ues còrts generaus. Siguec deputat as còrts de Cadis (1810), e subergessí peth gran nombre d'intervencions (261) que i hec, atau coma pera sua posicion enter eth liberalisme e eth tradicionalisme. Insistí ena prioritat de guanhar era guèrra, e ena aplicacion des mencionades instruccions. Defenec es còssi franqui dauant des militars professionaus, e era industria e era ramaderia dauant d'un auditòri soent dedicat ara agricultura e partidari deth liure cambi Peth junh deth 1812 demanèc passar ara pròplèu còsta de Portugau entà rehèr era sua salut, mès per octobre ère comunicada era sua mòrt.
Pòl de Monegre

**Pòl de Monegre** (de son nom vertadièr **Pau Dunac**, Tarascon d'Arièja, 28 de febrièr de 1855 – 2 de julhet de 1928) foguèt un felibre del país d'Arièja. Èra a mai fotograf, musician e taxidermista. Foguèt manteneire de l'Escòla Mondina de Tolosa (1893) e creèt en 1896 l'Escòla de Montsegur. Sas poesias e contes se publiquèron dins l'Almanach patouès de l'Arièjo, l'Ariège en Algérie e d'autras revistas del país.

## Ligams extèrnes
* Sit de B. Conte sul felibre de Tarascon d'Arièja
Mogadisho

**Mogadisho** (en somali: *Muqdisho*, popularament: *Xamar*; en arabi:مقديشو *Maqadīshū*; en italian: *Mogadiscio*, es la pus granda ciutat de Somalia, e sa capitala.

Sa populacion èra estimada a  abitants en 2006.

Mogadisho es situada dins la region de Benadir sus la còsta de l'Ocean Indian, e la ciutat foguèt un pòrt de comèrci regional important pendent mantun sègle.
Amb la casuda en 1991 del govèrn central en Somalia, Mogadisho vegèt 16 ans de combats entre milícias rivalas. D'annadas de guèrra civila an fach de Mogadisho una de las vilas pus anarquicas e dangierosas del mond.

## Referéncias
thumb|230px|Lo pòrt de Mogadisho.
Benjamín Jarnés

**Benjamín Jarnés** (Codo, Aragon, 7 d'octobre de 1888 - Madrid, 11 d'agost de 1949) siguec un escrivan espanhòu. Encara que pera sua edat estaue pròplèu ara generacion de 1914 o *Novecentismo*, era sua òbra s'enquadre pleament laguens des avantgardes, en grop d'escrivans en pròsa contemporanèus des poètes dera Generacion deth 27. Dempús dera Guèrra Civila Espanhòla auec d'exiliar-se en Mexic. En 1949, quan sofrie ua malautia que l'auie deishat en un estat quasi inconscient, viatgèc tà Madrid damb era sua esposa, a on morí as pògui mesi.

Jarnés escriuec sustot romans, biografies e libres d'assag. Era sua òbra se caracterize per ua pròsa fòrça encuedada. Sagèc renauir eth roman en tot superar eth realisme e eth modernisme, en tot apropar-se as innovacions qu'auien trionfat ena Euròpa deth moment: era òbra de James Joyce, Proust, Virginia Woolf, eca.

Es sòns tèmes preferidi son eth besonh de combinar rason e sensualitat, era reivindicacion des sensi e er amor sexuau, era confusion der òme contemporanèu, enter d'autes.
Stanisław Ulam

**Stanisław Marcin Ulam** (13 d'abriu de 1909 &ndash; 13 de mai de 1984) èra un matematician polonés que participèt au projècte Manhattan e que prepausèt lo dessenh Teller-Ulam deis armas termonuclearas. Tanben inventèt la propulsion nucleara de pulsacion e desvolopèt un nombre d'aisinas matematicas dins la teoria dei nombres, la teoria deis ensems, la teoria ergodica e la topologia algebrica. Mai que mai es conegut per èsser coautor amb Nicholas Metropolis dau metòde de Montcarles.
Ràdio Albigés

**Ràdio Albigés** es una ràdio associativa que foguèt creada en 1981 per de militants occitans amb la tòca d'ofrir un servici de comunicacion sociala de proximitat. 

Ràdio Albigés se tròba a Albi dins lo quartièr de Cantapau e participa a la dinamica de rescontres e escambis amb associacions e populacion. Lo sieu airal de difusion s'espandís dins Albigés, lo país de Galhac e de Caramaus. Dempuèi 2002, la difusion de Ràdio Albigés se fa tanben per internet.

Es dirigida per una equipa d'un quarantenat de benevòls e de dos salariats, e a per tòca de menar un trabalh d’informacion locala e departamentala e de far conéisser la lenga e la cultura occitanas.

## Ligams extèrnes

*  Sit de la ràdio
Loís Roquièr

**Loís Roquièr** (Puègserguièr, en Lengadòc, 12 d'octobre de 1863 – Levallois-Perret, en França 24 de novembre de 1939) foguèt un felibre plan important del país de Besièrs.  Escriguèt mantun libre de contes e de poèmas, que se publiquèron entre 1922 e 1939. Foguèt tanben un politician, èra cònsol de Levallois-Perret (de 1919 a 1939, SFIO) e conselhièr general de Sèina.

## Biografia

Loís Roquièr nasquèt a Puègserguièr dins una familha pagesa d'origina roergassa. Foguèt obligat d'abandonar l'escòla quand aviá pas que tretze ans per tal d'ajudar los parents dins los trabalhs de las tèrras de la familha. Pasmens semblava de manifestar pas un grand interès pels estudis. 
Son engatjament politic que deviá créisser mai e mai dins sa vida se manifestèt clarament tre que fondèt lo Sindicat dels Trabalhadors de la Tèrra de Puègserguièr. Participèt puèi a mantun congrès, en representar los interèsses dels viticultors de divèrsas localitats del país besierenc coma Viàs e Bèlfòrt.
Pr'aquò la crisi viticòla que destrantalhèt durament Lengadòc lo portèt, coma fòrça autres compatriòtas, a s'exilhar a l'entorn de París en 1906. 
Partiguèt a Levallois ont faguèt de vendeire de cafè, puèi de tè abans de venir emplegat de la comuna. Èra lo secretari local de la SFIO e venguèt puèi cònsol de la vila a partir de 1919 fins que se moriguèt en 1939. L'elegiguèron demai deputat de la Seine de 1928 a 1932. Tanben fondèt lo *Progrès social de Levallois*.

## Bibliografia

* *Madama Carpinhòl o la bèla-maire de Picadur* (*Madamo Carpignol ou la bèlo-maire de Picodur*), 1900.
* *Jepa lo cassinhièr, jutjament comic* (*Jepo lou cassiniè, juchomen coumique*), 1901?
* *Un tantòst a Campilhergues*, (*Un tantos à Campilhergues*), 1903.
* *Una reünion politica a Campilhergues*, (*Uno reuniu poulitico à Campilhergues*), 1905.
* *Contes a fuòc de sal* (*Contes à fioc de sal*), 1922.
* *Rasimaduras: Contes de Bernat mon oncle, besucariás, mescladissas* (*Razimaduros: Contes de Bernat moun ouncle, bezucariès, mescladissos*), 1922.
* *Contes a la trobilha* (*Contes à la troubilho*), 1925.
* *Contes a l'alhòli* (*Contes à l'alholi*), 1926.
* *Contes ponchuts* (*Contes pounchuts*), 1928.
* *La filha a mai la maire* (*La filho amai la maire*), 1930.
* *Lo breviari de Rabelais* (*Lou bréviari de Rabelais*), 1930.
* *Provèrbis e dictats (*Prouverbis e ditats*), 1931 
* *La boneta de Bepon* (*La bounéto de Bépou*), 1933.
* *Tres e tres fan sièis* (*Tres e tres fou sièis*), 1935.
* *A l'andèr del vielhum: contes e legendas* (*A l'ande del vièlhun: countes e legendos), 1938.
* *Las temptacions de Sant Antòni: legenda eroicomica* (*Las tentassius de Sant Antoni: legendo eroi-coumico*), 1938.
* *Dòna Putifar: comèdia risolièra en un acte* (*Dono Putifar, coumédio rizoulièro en un acte*), 1939.

## Ligams extèrnes
* ''Contes ponchuts'' a Gallica.fr
Miquèu Gròsclaudi

**Miquèu Gròsclaudi** (var. occ. *Miquèl* ; en francés *Michel Grosclaude*) (Nancí, 8 de julhet de 1926 - Pau, 21 de mai de 2002) qu’estó professor de filosofia, ellenista, latinista, e sustot un lingüista occitan, hòrt important tà la lenga e la cultura occitana de Gasconha.
Enter mantuns subjèctes de cultura, qu'estó un mèste en onomastica gascona (patronimia, toponimia).

## Biografia
Miquèu Gròsclaudi, vadut a Nancí, d'ua familha de Jura, gessida de Soïssa, qu'estó un personatge essenciau tà l'occitanisme peu Bearn. Que s'aprengó d'un biaish autodidacte la varietat bearnesa e, lèu, publiquè òbras essenciaus tà l'ensenhament e l'aprendissatge deu gascon com *Lo gascon lèu e plan* en 1977. Pendent dotze ans a partir deus ans navanta, qu'animè dab Crestian Lamaison l'emission Lo Cèrcanoms sus la ràdio libra Ràdio País. Lo *Dictionnaire étymologique des noms de famille gascons* qu'ei la fruta d'aqueste tribalh important d'onomastica e de lenga.  Lo son hilh Dàvid Grosclaude, jornalista qu'estó un deus creators e portaire de Ràdio País e lo jornalista gavidaire creator de La Setmana, ancian president de l'Institut d'Estudis Occitans, puish conselhèr regionau d'Aquitània, president deu Partit Occitan.

## Bibliografia
* *Lo procès de l'aulhèr : seguit de ; Lo rei e lo curè ; Lo diable e l'ussièr ; L'arrastèth*, 1976. 
* *Lo gascon lèu e plan*, 1977.
* *La Republica de Pèira-Lada*, 1977. 
* *Une leçon sur les troubadours*, 1981.
* *La termièra sauvatja*, 1983.
* *La langue béarnaise et son histoire [Texte imprimé] : études sur l'évolution de l'occitan du Béarn depuis le XIIIe siècle, suivi de quatre analyses de textes des XVIIe et XVIIIe s.*, 1986. 
* *Béarn*, 1987.
* *Dictionnaire toponymique des communes du Béarn*, 1991. 
* *Une leçon sur les troubadours*, 1997.  
* *Répertoire des conjugaisons occitanes de Gascogne*, 1999. 
* *70 clés pour la formation de l'occitan de Gascogne*, 2000.
* *Dictionnaire toponymique des communes des Hautes-Pyrénées*, 2000.
* ''Dictionnaire étymologique des noms de famille gascons'' ; seguit de *Noms de baptême donnés au Moyen Âge en Béarn et en Bigorre*, 2003. Site Ràdio País https://web.archive.org/web/20130330174352/http://radio-pais.com/index.php?option=com_content&view=article&id=33&Itemid=51&lang=oc
* Dab Gilabèrt Nariòo e Patric Guilhemjoan: *Dictionnaire français-occitan (gascon) A-K*, 2003.
* Dab Gilabèrt Nariòo e Patric Guilhemjoan: *Dictionnaire français-occitan (gascon) L-Z*, 2005.

## Referéncias

## Véder tanben
Dàvid Grosclaude

**Dàvid Grosclaude** (en francés *David Grosclaude*; Chinon, 14 d'abril de 1958) qu'ei un jornalista occitan de Bearn, un deus militants mei famós de l'occitanisme contemporanèu e un politician de la region de Nòva Aquitània. 

## Biografia
Hilh de l'occitanista Miquèu Grosclaude, Dàvid que vadó dens l'ambient de l'occitanisme. Atau que participè a la creacion deus prumèrs programas de television en occitan de France 3. En 1983 qu'estó un deus pairs de Ràdio País. Que creè la SCOP de premsa Vistedit dens l'encastre de la quau desvolopè en 1994 lo setmanèr en occitan *[[La Setmana]]*, puish en 1995 la revista per mainatges *[[Plumalhon]]* e en 2000 la revista *[[Papagai]]*. Que hasó deu traductor d'Asterix en occitan. Qu'estó lo president de l'Institut d'Estudis Occitans de 2001 a 2010.

A la seguida de son eleccion a la Region Aquitània, abandonè lo son emplec a Vistedit e la presidéncia de l'IEO.

En novembre de 2015, es nomenat president de l’Ofici public de la lenga occitana. Se representa pas a las eleccions regionalas de 2015.

## Engatjament politic
En 1988 qu'estó un deus creators deu movement politic Entau País (uei desapareishut). En 2010 que's presentè a las eleccions regionaus coma cap de lista deu movement Europe Écologie Les Verts (dens l'encastre d'un acòrd entre EELV e lo Partit Occitan dont es membre)  dens lo departament deus Pirenèus Atlantics. Que passè justet lo cap deus 10% e vengó doncas conselhèr regionau. Ad aqueth títol, es delegat a la politica linguistica en favor de las lengas basca e occitana au Conselh Regionau d'Aquitània.

## Ligams extèrns
* Bastir!
Pau Albarèl

**Pau Albarèl** (Sant Andrieu de Ròcalonga, Lengadòc, 12 de decembre de 1873 – Montpelhièr, 15 de julhet de 1929) foguèt un felibre del país de Narbona.

## Biografia
**Pau Albarèl** nasquèt dins una familha modèsta, filh d'Alexandrina Albèrt e de Joan Albarèl qu' èra lo faure de Sant Andrieu Aprèp qu'estudièt al vilatge foguèt mandat al Petit Seminari de Narbona. I faguèt d'estudis de granda qualitat e aprèp qu'obtenguèsse son bachilierat, Albarèl s'inscriguèt a la Facultat de Medecina de Montpelhièr. I presentèt una tèsi sus la patologia del raquitisme e en seguida venguèt mètge, plan jove qu'en aquel temps aviá pas que 22 ans.  
S'installèt bèl primièr a Carcassona abans de venir generalista a Nevian, puèi a Narbona en 1909, ont se faguèt membre de la Comission arqueologica. A Nevian, se maridèt amb Lúcia Agèl, lo 24 d'octobre de 1899. Quand comencèt la Primièra Guèrra Mondiala serviguèt coma mètge e foguèt mandat a Salonica.
Comencèt d'escriure en occitan en seguir l'influéncia d'Aquiles Mir e usèt de mantun escais literari *Joan de la Ròca*, *Balin balan*, *Joan de la Pineda*, *lo Bascalaire*, *lo Piuletaire*, *Jirmèn lo Vièlh* e d'autres per menar una òbra abondosa e de qualitat.

En 1911 fondèt la revista audenca *[[La cigala narbonesa]]* e èra membre de l*'[[Escòla mondina]]* e de *l'[[Escòla audenca]]*. Venguèt puèi Majoral del Felibritge en 1918.
Se moriguèt a Montpelhièr dins una clinica en seguida d'una operacion medicala lo 15 de julhet de 1929.

## Òbras

* *L'esperit tustaire, farça en 2 actes*, Tolosa, Bertomieu, 1903
* *Viva lo vin, farcejada en 1 acte, en vèrses narboneses*,  id. 1904.
* *Margarideta*, comedia en 3 actes, id. 1905
* *Pastorala*, 1909.
* *Los meses, rondèls*, Narbona,1909
* *Orionda, legenda narbonesa*, id. 1913
* *A la qu'espotiguèt Montfòrt* , id.
* *Lo pauràs, scèna de vendémia*, id.
* *La votz de la pineda*, poesias, amb prefaci d'en Valèri Bernard, Narbona, Calhard, 1914
* *Los ulhals de Montlaurés, legenda narbonesa*, 1921.
* *Lo trauc de la fada*, 1922.
* *La femna muda*, comedia en 1 acte, Narbona, Brieu, 1922
* *La taca de familha*, id
* *La lenga mairala*, comedia en 1 acte, id
* *L'eiretatge*, comedia en 1 acte, id 1925
* *Pirèna, legenda poëtica*, id 1927
* *Las anguialas de la menina*, id
* *Lo camin de la crotz*, id

## Bibliografia
* *La Cigala narbonesa*, num. 138, agost-octobre de 1929 
* *[[La Cigala lengadociana]]*, num.192
* Revista *[[Lo Gai saber]]*, Auton de 1929
* Joan Forièr *A l'entorn del centenari de Pau Albarèl* , id num. 376, octobre de 1974
*

## Referéncias

## Vejatz tanben
## Ligams extèrnes
* Sit oficial CIRDÒC
* Biografia de Pau Albarèl (en francés)
Aran ath Dia

***Aran ath Dia*** (o ben ***ARANathDIA*** com està metut de títol) ei ua revista mesadèra monografica en aranés qu'edite eth diari *Segre* damb eth supòrt dera Generalitat de Catalonha e eth Conselh Generau d'Aran e damb era collaboracion dera Catedra d'estudis occitans dera Universitat de Lhèida, en quau publique notícies e articles restacadi damb era vida jornalièra ena Val d'Aran. Ara darrèra pagina de cada numèro que se publique i cònste un petit diccionari de paraules en aranés damb ua simpla arrevirada ath catalan, o ben ua explicacion deth significat.

Er an 2006, *Aran ath Dia* guanhèc eth Prèmi Tasis Torrent de Premsa Comarcau concedit pera Deputacion de Barcelona.

## Referéncies


## Ligams extèrni

*  Article sus ''Aran ath Dia''
Benjamin Vautier

**Benjamin Vautier**, mai conegut sota lo sobrenom de **Ben**, es un artista niçard nascut en 1935 a Nàpols (Itàlia) e mòrt lo 5 de junh de 2024.
Seis obras mai conegudas son lei escrichs de pintura blanca sus fond negre. Foguet politicament influençat per Francés Fontan e de fach defend leis ideias etnistas, la lenga e la cultura occitana.

## Biografia
Benjamin Vautier es nascut lo 18 de julhet de 1935, a Nàpols (Itàlia), de maire irlandesa e occitana, e de paire soís francofòn. Es lo rèirepichòt-filh del pintre Marc Louis Benjamin Vautier. Viu las cinc primièras annadas de sa vida a Nàpols.

Après la declaracion de la Segonda Guèrra Mondiala, en 1939, Ben e sa maire multiplican los viatges: Soïssa, Turquia, Egipte, Itàlia, per s'installar enfin a Niça en 1949. Estúdia a l'escòla del Pargue Imperial e a la pension del collègi Stanislas. Sa maire li tròba un trabalh de gafet a la librariá Le Nain blau, puèi li crompa una librariá-papetariá. A la fin de las annadas 1950, la vend per obrir una botigueta, carrièra Tonduti de l'Escarea, dont transforma la façana en amolonant quantitat d'objèctes e dins la quala vend de disques de segonda man.

Lèu, sa botiga ven un luòc de rescontres e de mòstras ont se retròban los principals membres de çò que vendrà l'Escòla de Niça: Cesar, Arman, Martial Raysse e plan d'autres. De nombroses tèmas son discutits: filosofia, teologia e economia. Pròche d'Yves Klein e sedusit pel realisme novèl, Ben es convencut que « l'art deu èsser novèl e portar un tust. »

En 1955, pivelat per la banana, realiza una seria de dessenhs que marca lo començament de sas recèrcas graficas. En 1959, comença sos « esculturas vivas » : signa de gents dins la carrièra, sos amics, e sa quita familha.

## Ligam extèrne

*Sit oficiau
Shinzo Abe

**Shinzo Abe** (1954–2022) es un òme politic japonés, que foguèt dus viatges primièr ministre de Japon.

Abe estudièt las sciéncias politicas en Japon e als Estats Units.

Foguèt assassinat lo 8 de julhet de 2022 a Kashihara (prefecture de Nara), a 67 ans.
Calandretas del País Tolosan

Las Calandretas del País Tolosan son actualament quatre, creadas en seguida de las primièras Calandretas que la pus anciana espeliguèt en 1979 a Pau. D'aquelas la mai vièlha e importanta es la Calandreta de Còsta Pavada creada en 1980, seguida puèi de la Calandreta de Murèth en 1990, la mai menuda la de Castanet Tolosan en 1996 e finalament la de Sant Çubran (escricha *San Çubran*) en 1998. A la debuta las calandretas d'aqueste airal èran fòrtament ligadas a l'environa del movement cultural occitanista de Tolosa (coma los Fabulous Trobadors...).

## Adreças
**Calandreta de Castanet** 
2 Avenguda Salvador Allende 
31320 Castanet Tolosan 
05 62 71 29 67

**[[Calandreta de Còsta Pavada]]**
7 Carrèra Xavier Darasse
31500 Tolosa

**Calandreta de Murèth**
4, avenguda del Marescal Lyautey
31600 - Murèth
05 61 56 73 08
Email: calandreta.muret@free.fr

**Calandreta Garoneta** 
5 Carrèra del Pont de Tounis
31000 Tolosa 
05 62 21 11 38

## Ligams extèrnes
* Calandreta de Còsta Pavada
* Calandreta de Murèth
* Calandreta Garoneta
* Calandreta de Castanet
Trencavel (musica)

Lo grop **Trencavel** es un ensems compausat de tres musicians del País Tolosan que fan de musica tradicionala occitana. An participat a fòrça festenals de l'airal occitan (coma a Vinai en 2005, Besièrs en 2006 o Rodés) e en defòra (Itàlia, Catalonha...).

## Composicion del grop
* Alan Flotard (acordeon e cant)
* Robèrt Mattà (bodegas, guitarra e cant)
* Jacme Tanis (violon, aubòi e cant)

## Discografia

* *Lo pichon trin* (1998)
* *Al café* (2002)

## Ligams extèrnes
La pagina del grop (en occitan)
Tallinn

**Tallinn** (/ˈtɑlʲˑinˑ/ en estonian; qu'èra tanben coneguda abans jol nom alemand e suedés **Reval**), es la capitala e la vila principala d'Estònia. Ocupa un airal de 159,2 km2 e comptava una populacion de 426.503 abitants en junh de 2013, çò que representa gaireben un tèrç de la populacion totala del país. Es situada sus la còsta nòrd d'Estònia, sul golf de Finlàndia. 

La vila es un centre industrial, politic e cultural important. Es lo sèti del parlament estonian (Riigikogu), del palai presidencial e dels ministeris. En mai, s'i tròban la borsa e las principalas entrepresas del país.

La vila apareguèt coma un pòrt comercial sus la rota maritima entre l'Euròpa Occidentala e Russia e coneguèt so apogèu coma ciutat anseatica al mitan de l'Edat Mejana. Aprés  l'independéncia d'Estònia, en 1991, Tallinn es tornat ressorgir, aqueste còp mercés al torisme e a las nòvas tecnologias.

Lo centre istoric de Tallinn es marcat a la lista del Patrimòni Mondial de l'Umanitat de l'UNESCO dempuèi 1997.

## Ligams extèrnes

* ***'/***'/**** Pagina oficiala de la ciutat
Gadalzen

**Gadalzen** es un grop de musica occitana del País Tolosan que fa musica del mond amb influéncias de Peter Gabriel e del jazz. Foguèt fondat per Jacòb Fornèl (flaütas) e Pèire Rog (boha). Son actualament cinc musicians; en mai dels dos fondaires, cal apondre Marc Serafini (acordeon diatonic), Alem Alquièr e Ludovic T. Kierasinski.

## Discografia
* *Musique traditionnelle d'aujourd'hui* (1998).
* *Chromatophonies* (2002).
* *Le tourment des lunes* (2005).

## Ligams extèrnes
* Sit de Gadalzen (sonque en francés)
Querimònia

Era **Querimònia** ère un ensems de privilègis concedidi ena Val d'Aran eth 23 d'agost de 1313 peth rei Jaume II d'Aragon, Catalonha e Valéncia, qui confirmèc es *Servances e Constitucions* des sòns abitants a cambi deth pagament d'un tribut. Siguec nauament confirmat peth rei Anfós III en 1328 e respectat tanben per Pèire III, dempús d'acceptar era oposicion aranesa ara venta deth territòri ath comde Uc de Palhars en 1385. Joan II concedic as aranesi diuèrses exempcions e drets, e en 1389 es Corts de Montson declaren era Val part deth territòri deth Principat de Catalonha (integracion confirmada dempús pera Generalitat pendent era interrègne devengut ara mòrt deth rei Martin er Uman en 1410). Aquerò metie fin de hèt ara independéncia dera Val, qu'enquia alavetz sonque estaue restacada en Catalonha pera comunautat de sobiran.

Eth 23 d'agost de 2013 Aran celebrèc eth setau centenari dera Querimònia.

## Tèxt dera Querimònia
*Querimònia en Wikisource

## Referéncias
Grandaddy

**Grandaddy** ei un grop de musica pop-rock independent de Califòrnia (Estats Units). Era sua vida activa anèc de 1992 enquia 2006. 

## Discografia
### LPs
*1997 *Under the Western Freeway*
*2000 *The Sophtware Slump*
*2003 *Sumday*
*2006 *Just Like the Fambly Cat*

### EPs
*1996 *A Pretty Mess By This One Band*
*1998 *Machines Are Not She*
*1999 *Signal to Snow Ratio*
*2001 *Through A Frosty Plate Glass*
*2005 *Excerpts From the Diary of Todd Zilla*

### Singles
*1994 "Could This Be Love" 
*1995 "Taster"
*1998 "Everything Beautiful is Far Away"
*1998 "Laughing Stock"
*1998 "Summer Here Kids"
*1998 "A.M. 180"
*2000 "The Crystal Lake"
*2000 "Hewlett's Daughter"
*2000 "Alan Parsons in a Winter Wonderland" 
*2000 "He's Simple, He's Dumb, He's the Pilot" 
*2001 "The Crystal Lake" 
*2003 "Now It's On"
*2003 "El Caminos in the West"
*2004 "I'm on Standby/Stray Dog and the Chocolate Shake|I'm on Standby"/"Stray Dog and the Chocolate Shake"
*2004 "Nature Anthem"
*2006 "Elevate Myself"
Filibusterisme

Lo **filibusterisme** (de l'anglés *filibuster*), es una tecnica especifica d'obstruccionisme parlamentari. Lo tèrme nasquèt al Senat dels Estats Units. Lo reglament d'aquesta cambra, a partir de 1806, establís qu'un senador pòt contunhar a parlar sens limit mentre non s'arture o se sègue. S'empleguèt dins aquel senat per primièr còp en 1837. Lo filibusterisme a per tòca de bloquejar l'aprovacion d'una lei o acte legislatiu gràcias a un discors de longa durada. Normalament, se legisson en votz nauta de libres de recèptas, romans, fins a la fin de la session. Un cas istoric famós foguèt lo de Caton lo Jove, qu'èra capable de parlar durant de jorns entièrs per frenar las iniciativas legislativas de Juli Cesar. Un cas fòrça famós en Espanha foguèt lo de Cayetano Bolívar, l'unic deputat del Partit Comunista d'Espanha durant la primièra legislatura de la Segonda Republica. 

S'es tanben nomenat filibusterisme d'obstruccionisme l'interpretacion interessada dels reglaments e emplecs parlamentaris que resulta favorabla a un partit. Lo tèrme proven de *filibuster*, qu'èra un mot utilizat durant lo sègle XVII per descriure mantun tipe de piratas qu'operavan dins la mar Cariba e que sequestravan de vaissèls. Lo filibusterisme es eficaç dins los sistèmas parlamentaris ont los representants de la volontat populara an pas fixat de temps limit per intervenir.
José Manuel Barroso

**José Manuel Durão Barroso** (Lisbona, 23 de març de 1956) es un professor e politician portugués. Foguèt president de la Comission Europèa del 22 de novembre de 2004 al 31 d'octobre de 2014. 
Anteriorament èra estat tanben primièr ministre de Portugal, entre 2002 e 2004.

## Liames extèrnes

* Pagina oficiau a la comission
Elliott Smith

**Elliot Smith** (6 d'agost de 1969 - 21 d'octobre de 2003) siguec un cantautor american de pop independent. Eth sòn esturment primari ère era guitarra acustica. Viuec tota era sua vida en Portland, Oregon. Smith lutèc contra era depression, er alcòl e es drògues pendent fòrça ans. Era sua mòrt siguec causada per dues herides de guinhauet ath còr, efectuades per eth madeish, aparentament. Totun, es circonstàncies dera mòrt non an estat explicades totaument.

## Discografia seleccionada

## Ligams extèrni

* Sit oficiau
Guenèl

Lo **Guenèl** (en *picard [[Bolònha de Mar|bolonhés]]*: le *guénel*, deformacion de *gai Noël* ?, ) es una tradicion viva del pòrt de Bolònha de Mar. Per Nadal los dròlles de Bolònha, sonats *les margas* [mar'ɡa], se passejan per carrièra amb de bledas (*bètrapes*) curadas, amb la forma d'una cara qu'esclaira una candèla.

Aquesta tradicion que remembra la d'Halloween es tanben viva a Etaples, que li dison tanben *guénel*.

## Tradicions parièras en Occitània
En Naut Carcin, per l'Avent los jovents e los mainatges anavan quistar de farina e d'uòus. Segon Xavièr Vidal, aqueles cants se dison *guilhònas*, e, dins d'unes vilatges que i a, se cantavan pel Cap d'an. Per Cap d'an se crida *Al gui, l'an nuòu* (*gui* es un francisme per vesc).

## Ligams extèrnes
* Paraulas e mp3, mai una fòto d'un "guénel"

Referéncias:
* *La Memòria musicala de Carcin*, Xavièr Vidal, Associacion per las Musicas de Tradicion Populara en Carcin
Planh de las Presonièras de la Torre de Constança

Lo **Planh de las Presonièras de la Torre de Constança** es una cançon occitana mesa en forma per Antòni Bigòt, poèta nimesenc. Se tracta de las uganaudas embarradas a la Torre d'Aigas Mòrtas. La captiva pus coneguda es Maria Durand que i demorèt 38 ans, de 19 d'edat a 57. Maria Robèrt i demorèt 41 ans.

## Paraulas del ''Planh de las Presonièras de la Torre de Constança''

La vièlha vila d’Aigas Mòrtas,
La vila dau rei Sant Loís
Panla e magra darrièr sei pòrtas
Au bòrd de la mar s’espandís.
Una torre coma un vièlh garda
Velha en defòra dei ramparts.
Auta e sorna, luenh luenh regarda,
Regarda la plana e la mar.

L’aubre se clina, l’aura corre
La possièra vòla au camin,
Tot es suau dins la vièlha torre
Mai per temps passat 'ra pas sin.
Lei pescaires que s’atardavan
Dins la nuech, sovent entendián
Tantòst de femnas que cantavan
Tantòst de votz que gemissián.

De qu’èra aquò? De presonièras.
De qu’avián fach? Violar la lei,
Plaçar Dieu en linha promièra,
La consciéncia au dessús dau rei.
Fièreis eiganaudas, ais assembladas,
Dau Desèrt, seguidas dei sieus,
Lo saume en pòcha, èran anadas
A travèrs champs, per pregar Dieu.

Mas lei dragons dau rei velhavan:
Sus la fola en preguièra, zo!
Zo! Lo sabre nus, s’acorsavan…
E d’òmes de còr e d’onor
Lèu lei galèras èran pobladas
E sei femnas, ai mans dei dragons,
En Aigas Mòrtas èran menadas,
E la torre èra sa preson.

Sofrissián, lei paurei dolentas,
La fam, la set, lo freg, lo caud;
Avián lei languitudas sentas
Deis assembladas e de l’ostau.
Mai ven la fe, confòrt e baume
Dei còrs murtrits que restan fièrs;
Ensemble cantavan lei saumes
Dins la preson coma au Desèrt.

Lei jorns, lei mes, leis ans passavan,
E non jamai li sortissián.
D’unei ai sofrenças resistavan,
D’autrei, pechaire, morissián.
Mai sa fe l’aurián pas venduda,
Mai son Dieu l’aurián pas traït,
Non! Eiganaudas èran nascudas,
Eiganaudas volián morir.

Davant tei pèiras solelhadas
Qu’un autre passe indiferent,
Ò torre, a meis uelhs, siás sacrada,
Siái tot esmogut en te vesent,
Torre de la fe simpla e fòrta,
Simbèl de glòria e de pietat,
Torre dei paurei femnas mòrtas
Per son Dieu e sa libertat.


## Nòtas
Maria Durand

**Maria Durand** (nascuda lo 15 de julhet de 1711 - mòrta en 1776 al Boschet de Pranlas (Vivarés, uèi Ardecha) es una figura eroïca del protestantisme occitan. Aviá pas que 18 ans quand foguèt arrestada e empresonada a la Torre de Constança a Aigas Mòrtas.

## Ligams intèrnes
* Planh de las Presonièras de la Torre de Constança
Torre de Constança

La **Torre de Constança** foguèt bastida en 1242 a Aigas Mòrtas per Loís IX de França al luòc de la Torre Matafèr bastida per Carlesmanhe vèrs 790. Las òbras s'acabèron en 1254.

## Ligams intèrnes
* Maria Durand
* Planh de las Presonièras de la Torre de Constança

## Nòtas
Còl de Mosolés

Lo **Còl de Mosolés** se tròba dins las Cevenas, per la comuna de Mars.

Lo dimenge 29 d'abril de 1742, una assemblada protestanta i foguèt suspresa per los Dragons.

## Ligams intèrnes
* Torre de Constança

## Ligams extèrnes
* Istòria e imatges