open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tipe 99

Lo carri **Tipe 99** es un carri de combat principau chinés de tresena generacion desvolopat a partir deis annadas 1990. Intrèt en servici en 2001 au sen de l'armada chinesa e existisse tres versions principalas (Tipe 99, Tipe 99G e Tipe 99A1). Es utilizat en complement dau carri Tipe 96 que sei performàncias son pus feblas mai son còst mens important.
Tipe 88

Lo carri **Tipe 88** es un carri de combat principau chinés de segonda generacion desvolopat entre 1981 e 1987. Intrèt en servici au sen de l'armada chinesa en 1988. Son objectiu èra de desvolopar un carri de combat capable de rivalizar ambé lei T-62 e lei T-72 sovietics dins l'encastre dei tensions frontalieras sinosovieticas. L'armada chinesa n'adoptèt 540 e lo Tipe 88 foguèt tanben adoptat per Sodan, Iraq, Paquistan e Birmania. Existisse tres versions principalas dichas Tipe 88, Tipe 85 e Tipe 80.
Tipe 69/79

Lo carri **Tipe 69/79** es un carri de combat principau chinés de segonda generacion desvolopat entre 1964 e 1973. Intrèt en servici en 1982 e la produccion es totjorn en cors. L'objectiu chinés èra de desvolopar un carri capable de rivalizar ambé lei carris sovietics T-62 e T-72. Pasmens, aquò mau capitèt e lo veïcul conoguèt gaire de succès dins lei fòrças chinesas qu'encoratjèron lo desvolopament dau Tipe 88. En revènge, lo carri foguèt exportat vèrs unei país coma Albania, Paquistan, Bangladèsh, Iran, Iraq, Birmana, Tailàndia, Sri Lanka, Zimbabwe] e Sodan. Doas versions principalas foguèron desvolopadas per China (Tipe 69 e Tipe 79) e lo carri conoguèt tanben divèrsei variantas localas.

Participèt a la Guèrra de Kuwait (1990-1991) e a la Guèrra d'Iraq còntra lei carris occidentaus tecnologicament superiors. Aquela inferiotat foguèt agravada per la supremàcia aeriana estatsunidenca e lei carris iraquians foguèron esquichats sensa causar de pèrdas importantas dins lei rengs enemics.
K1

Lo carri **K1** es un carri de combat principau sud-corean desvolopat dins leis annadas 1980 a partir dau M1 Abrams estatsunidenc. Doas versions existisson : lo K1 qu'intrèt en servici en 1987 e lo K1A1 en servici dempuei 2001. I a de diferéncias importantas entre lei doas versions, especialament au nivèu de l'armament. L'bjectiu d'aqueu melhorament èra de rivalizar ambé lei versions modèrnas dei carris sovietics T-72 e T-80.

Aqueu carri demorèt solament utilizat per Corèa dau Sud e conoguèt ges de conflictes.
Merkava

Lo carri **Merkava** es un carri de combat principau israelian de tresena generacion desvolopat dempuei leis ans 1970. Existisse quatre versions principalas dichas Mk I, Mk II, Mk III e Mk IV. La version Mk II es un melhorament dau Mk I e la version Mk III es egalament un melhorament dau Mk IV. En revènge, existisse de diferéncias importantas entre lei versions Mk II e Mk III. Mai de  unitats foguèron produchas e la produccion es totjorn en cors.

Participèt ai conflictes israelians dempuei son intrada en servici en 1979. En particular, obtenguèt de resultats satisfasents còntra lei T-62 sirians en 1982 durant l'ofensiva israeliana au Liban. En revènge, durant la guèrra de 2006 au Liban, conoguèt de pèrdas significativas còntra lei missils anticarri d'origina sovietica o russa utilizats per lo Hezbollah. Aquò entraïnèt la decision d'arrestar sa produccion fins a una comanda novèla de 300 unitats de l'armada israeliana en 2013.
Ariete C1

Lo carri **Ariete C1** es un carri de combat principau italian de tresena generacion desvolopat au començament deis annadas 1990. Intrèt en servici en 1995 au sen de l'armada italiana. Foguèt utilizat durant la Guèrra d'Iraq onte conoguèt gaire de combats importants.
Tipe 90

[thumb|right|[Fotografia d'un carri Tipe 90.]]

Lo carri **Tipe 90** es un carri de combat principau japonés de tresena generacion desvolopat entre 1976 e 1982. Intrèt en servici en 1989 e 333 unitats foguèron produchas fins a 2009. Remplacèt lei carris pus ancians Tipe 61 e Tipe 74. Foguèt pas exportat vèrs d'autrei país e lo carri conoguèt ges de conflicte. A l'ora d'ara, es utilizat en complement amb lo carri Tipe 10.

## Liames intèrnes

* Carri de combat.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Tipe 74

Lo carri **Tipe 74** es un carri de combat principau japonés de segonda generacion desvolopat entre 1962 e 1969. Intrèt en servici au sen de l'armada japonesa en 1975 e foguèt jamai exportat. Es en cors de remplaçament per lei Tipe 90 e lei Tipe 10 de tresena e quatrena generacion.
Tipe 61

Lo carri **Tipe 61** es un carri de combat principau japonés de premiera generacion desvolopat entre 1950 e 1960. Foguèt en servici dins l'armada japonesa de 1961 a 2000 avans son remplaçament per lei Tipe 74 e Tipe 90 de segonda e tresena generacion. Foguèt jamai exportat e conoguèt ges de conflicte.
Tipe 10

Lo carri **Tipe 10** es un carri de combat principau japonés de quatrena generacion. Intrèt en servici en 2010 au sen de l'armada japonesa e sa produccion es en cors.
Michael Bublé

thumb|250px|Michael Bublé en 2011

**Michael Steven Bublé** (Burnaby, Canadà, 9 de setembre de 1975) es un cantaire e actor canadian.  Encara que son primièr album arribèt dins lo "top ten" de divèrsas ràdios de Canadà e del Reialme Unit, foguèt sonque en 2005 que sa carrièra musicala progressèt e que lo cantaire venguèt famós als Estats Units gràcias a son quatren album *It’s time* que se vendèt a mai de 8 milions d'exemplars. L'album seguent *Crazy Love* consolidèt sa notorietat e lo faguèt conéisser a nivèl internacional. Bublé a ganhat mantun prèmi, coma tres prèmis Grammy e mai d'un Juno Awards. 

Es maridat dempuèi 2009 a la modèla argentina Luisana Lopilato.

## Biografia
Michael Bublé nasquèt en 1975 a Burnaby, una vila importanta de Colómbia Britanica, dins una familha modèsta, ainat de tres enfants. Son paire, Lewis Bublé, èra un pescaire e Michael trabalhèt amb el quand èra jove. Sa maire, Amber, èra d'origina italiana e lo paire d'aquesta, un emigrant originari del Venèt, aguèt una influéncia enòrma sul jove Bublé. 

Estudièt a la Seaforth Elementary School e a Cariboo Hill Secondary School. L'interès de Bublé pel jazz comencèt a l'entorn de l'edat de cinc ans.

## Discografia

* *BaBalu* (2001)
* *Dream* (2002)
* *Michael Bublé* (2003)
* *It's Time* (2005)
* *Call Me Irresponsible* (2007)
* *Crazy Love* (2009)
* *Christmas* (2011)
* *To Be Loved* (2013)
Luisana Lopilato

thumb|Luisana Lopilato (2014)
**Luisana Loreley Lopilato** (Buenos Aires, 18 de mai de 1987) es una actritz, cantaira e modèla argentina. Venguèt famosa dins son país per sos ròtles dins divèrsas sèrias de television coma *Chiquititas*, *Rebelde way*, *Alma pirata* o *Casados con Hijos*. Foguèt tanben membre del grop de pop/rock Erreway.

Es la femna del cantaire canadian Michael Bublé e amassa aguèron un enfant, Noah, lo 27 d'agost de 2013 a Vancouver.
ENIAC

L**'ENIAC** (acronim del nom anglés *Electronic Numerical Integrator Analyser and Computer*) foguèt lo primièr ordinator completament electronic construch per tal d'èsser Turing-complet. Podiá èsser reprogramat per resòlvre, en principi, totes los problèmas de calcul.

Foguèt precedit en 1941 pel Z3 alemand, una maquina programabla mas encara electromecanica (utilizacion de relaisses), e per l'ordinador britanic Colossus. L'ENIAC e lo Colossus utilizavan de tubs de vuèg.
TAM (carri de combat)

Lo carri **TAM** (en espanhòu : Tanque Argentino Mediano) es un carri de combat principau argentin desvolopat dins leis ans 1970 amb una ajuda alemanda. Intrèt en servici au sen de l'armada argentina en 1983. Conoguèt ges de conflicte e foguèt pas exportat.
M-84

Lo carri **M-84** es un carri de combat principau iogoslau de segonda generacion desvolopat entre 1979 e 1983 a partir dau T-72 sovietic. 651 unitats foguèron produchas de 1984 a 1991. Intrèt en servici en 1985 au sen de l'armada iogoslava e foguèt tanben adoptat per Kowait.

Participèt a la Guèrra de Kuwait (1990-1991) e ai conflictes d'ex-Iogoslavia. En Iraq, combateguèt ambé succès de carris T-55 e T-62 iraquians. Dins lei Balcans en revènge, conoguèt de pèrdas importantas dins una tièra de combats engatjats sensa sostèn d'infantariá còntra d'unitats enemigas equipadas de missils anticarri. En particular, lo missil chinés HJ-8 capitèt de pretusar son blindatge frontau.
M48 Patton

Lo carri **M48 Patton** es un carri mejan estatsunidenc desvolopat après la Segonda Guèrra Mondiala per remplaçar lo M47. Intrèt en servici dins l'armada estatsundenca en 1953 e foguèt exportat vèrs uneis aliats de Washington. Sièis versions principalas foguèron desvolopadas (M48, M48A1 fins a M48A5) ais Estats Units e d'autrei dins certanei país utilizaires. Demorèt en servici dins l'armada estatsunidenca fins a la fin de la Guèrra Freja e es totjorn utilizat au sègle XXI per certaneis armadas coma Colómbia, Grècia o Liban.

Participèt a unei conflictes majors durant la Guèrra Freja. Pendent la Guèrra de Vietnam, foguèt utilizat per sostenir l'infantariá e per durbir de passatges dins lei camps de minas. Durant la Segonda Guèrra Indopaquistanesa, lei M48 paquistanés obtenguèron unei victòrias còntra lei M4, Centurion e AMX 13 indians. Pasmens, lei combats mostrèron tanben la vulnerabilitat dau blindatge, compres còntra lo canon de 75 mm dau carri leugier AMX 13. Durant la Guèrra dei Sièis Jorns, lo M48 foguèt utilizat per Israèl e Jordania ambé de resultats diferents en causa de la supremàcia aeriana israeliana. Lei carris israelians, fòrça modernizats, capitèron de destrurre lei SU-100 e T-34 egipcians ambé de pèrdas limitadas. En revènge, lei carris jordinians foguèron victimas de M4 modernizat amb un canon de 105 mm e la màger part foguèt abandonada.
Centurion (carri de combat)

[thumb|right|[Fotografia d'un Centurion Mk 3.]]

Lo carri **Centurion** es un carri de combat britanic considerat coma lo premier carri de combat principau intrat en servici. Desvolopat durant la Segonda Guèrra Mondiala, intrèt en servici en 1945 après la fin dei combats.  unitats foguèron produchas e 20 país l'adoptèron, generalament de membres de l'OTAN ò dau Commonwealth. En causa d'aqueu succès, un nombre fòrça important de versions foguèt concebut. Entraïnèron l'aumentacion de la poissança de fuòc amb lo passatge progressiu dau calibre dau canon de 76 a 105 mm. Lo blindatge foguèt tanben renfòrçat, çò que menèt a una aumentacion de la massa generala de 43,1 a 51,8 t. En 2012, certanei versions èran totjorn en servici.

Lo Centurion participèt a plusors conflictes. Lei pus importants foguèron la Guèrra de Corèa onte lo carri obtenguèt de resultats fòrça satisfasents còntra lei carris mejans e pesucs d'origina sovietica confiermant la validitat dau concèpte de carri de combat principau. En Orient Mejan, participèt ai guèrras d'Israèl còntra sei vesins arabis. Força modernizat, i obtenguèt de resultats favorables còntra lei T-55 e T-62 sirians dins la region de Golan (300 carris sirians destruchs còntra 80 blindats israelians en 1973) e venguèt lo simbòl de la poissança deis unitats blindadas israelianas. Enfin, la version sud-africana participèt ai operacions en Angòla onte deguèt faciar de T-34, T-55 e T-62 cubans amb de resultats mau coneguts.

## Liames intèrnes

* Carri de combat.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** S. Dunstan, M. Badrocke e F. Sarson, *Centurion Universal Tank 1943-2003*, Osprey Publishing Ltd, 2003.

## Nòtas e referéncias
Zulfiqar (carri de combat)

Lo carri **Zulfiqar** es un carri de combat principau iranian de tresena generacion desvolopat dins leis ans 1990 a partir dau T-72 sovietic e dau M60 estatsunidenc. Intrèt en servici au sen de l'armada iraniana en 1995. Existís tres versions principalas dichas Zulfiqar 1, 2 e 3. Aqueu carri foguèt jamai exportat e conoguèt ges de conflicte.

## Liames intèrnes

* Carri de combat principau

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
M4 Sherman

Lo carri **M4 Sherman** es un carri mejan nòrd-american de la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt desvolopat per remplaçar lo M3 Lee qu'èra pas capable de rivalizar ambé lei carris alemands. Intrèt en servici en 1942 e participèt a la Segonda batalha d'El Alamein. Quasiment  unitats foguèron produchas e lo M4 equipèt pauc a pauc totei leis armadas aliadas. Demorèt en servici fins a 1955 dins l'armada estatsunidenca. Au començament dau sègle XXI, contunia d'equipar certaneis armadas coma aquela de Paraguai.

Ben adaptat a una produccion importanta per l'industria american, lo M4 foguèt utilizat sus totei lei teatres de la guèrra. En Asia, aguèt aisament l'avantatge sus lei carris leugiers japonés. En revènge, en Africa o en Euròpa, èra fòrça inferior ai carris alemands en causa de la manca de poissança de fuec de son canon e de sa autor importanta. Unei versions foguèron desvolopadas per assaiar de melhorar aquela situacion sensa resòuvre completament lo problema. En particular d'esfòrç foguèron fach per lei anglés per aumentar la poissança de fuec dau M4, en i montant lor canon de  17 liuras, sol capable de traucar lo blindatge dei Panthers e Tiger I alemands. Aqueu exemplari èra conegut sota la denominacion de *Sherman Firefly*. 

Après la Segonda Guèrra Mondiala, participèt a la Guèrra de Corèa. Maugrat de modernizacions que li permetèron de resistir ai carris sovietics, se mostrèt inferior ai carris T-34/85 d'origina sovietica chinés e coreans. Enfin, Israèl l'utilizèt fins ais annadas 1970 amb una modernizacion dau canon. Foguèt utilizat en nombre important còntra de blindats enemics (T-34 e T-55) en nombre reduch e obtenguèt de resultats corrècts mai foguèt pauc a pauc retirat dau servici e plaçats dins d'unitats de resèrva.
### Caracteristicas


### Copa transversala

{| align="center"
|-
|
#*Anèu de levatge*
#*Ventador*
#*Trapa de torreta*
#*Periscòpi*
#*Trapa de torreta*
#*Sèti de torreta*
#*Sèti dau tiraire*
#*Sèti de torreta*
#*Torreta*
#*Filtre d'aire*
#*Cabucèu d'empliment dau radiator*
#*Filtre d'aire*
#*Motor*
|
:14.*Tudèu d'escapament*
:15.*Roda libra*
:16.*Pompa d'aiga*
:17.*Radiator*
:18.*Generator*
:19.*Aubre de transmission part arriera*
:20.*Panièr de torreta*
:21.*Anèu*
:22.*Aubre de transmission part avant*
:23.*Suspension de bogie*
:24.*Transmission*
:25.*Pinhon d'entraïnament principau*
:26.*Sèti dau menaire*
:27.*Sèti dau mitralhaire*
M26 Pershing

Lo carri **M26 Pershing** es un carri pesuc estatsunidenc desvolopat a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala. L'objectiu èra de produrre un carri capable de luchar còntra lei carris alemands de la fin de la guèrra qu'èran fòrça superiors au M4 Sherman. Intrèt en servici en 1945 e demorèt utilizat per l'armada estatsunidenca fins ais annadas 1950. Après la guèrra, foguèt tanben adoptat per França, per Belgica e per Itàlia.

Participèt a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala e a la Guèrra de Corèa. Còntra lei blindats alemands, èra capable de rivalizar amb un Tigre I o un Panther mai demorèt totjorn inferior au Tigre II. En Corèa, èra superior ai carris d'origina sovietica T-34 qu'aguèron de dificultats per pertusar son blindatge. Pasmens, a partir de 1950, lei combats entre carris venguèron rars e lo carri venguèt mau adaptat au teatre dau conflicte en causa dau relèu malaisat de Corèa e de sa velocitat febla. Per aquela rason, foguèt pauc a pauc remplaçat per lo M46 Patton.

## Liames intèrnes

* Carri de combat.
* Carri pesuc.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Ann Makosinski

**Ann Makosinski** (Victòria, Canadà, 3 d'octobre de 1997) es una adolescenta canadiana que venguèt famosa mondialament en setembre de 2013 per sa creacion d'una lampa alimentada gràcias a la calor umana (l'objècte es sonat en anglés: *hollow flashlight*). Son invencion ganhèt la medalha d'aur a la National Science Fair de Lethbridge e es estada seleccionada per participar a la finala de la Google Science Fair de 2013 que se debanarà a Mountain View (Califòrnia), lo 23 de setembre de 2013. Anteriorament aviá ja fach divèrses projèctes ligats a la produccion d'energia a partir de la calor coma alimentar una ràdio a partir de la calor d'una candela qu'aviá presentat a la Fièra de la Sciéncia de l'isla de Vancouver e en 2012 una lampa que foncionava gràcias a la piezoelectricitat.

## Ligams extèrns
* Vidèo d'Ann Makosinski sus Youtube
Atlantropus

**Atlantropus** qu'ei eth nom balhat a un ominid fossil dicurbert enes annades 1950 per Camille Arambourg en eth viatge de Tighennif )ancianament Ternifine) en Argeria. eth luoch a deishat tres mandibules e un os parietal dera medeisha espécia.

Aguesti fossils an sigut dempús adscrites ara espécia d'Homo erectus pr'amor que son pariers damb es fossils de Zhoukoudian (China) e de Java (Indonesia). Era edat d'aguesti ossi ei d'aperaquí 800.000 annades.

## Referéncies

º Arambourg, C. (1957) « Récentes découvertes de paléontologie humaine réalisées en Afrique du Nord française (L'Atlanthropus de Ternifine - L'Hominien de Casablanca) », in: Third Panafrican Congress on Prehistory, Livingstone 1955, Clark, J.D. et Cole, S., Eds., London, Chatto &Windus, p. 186-194. 

º Balout, L., Biberson, P. et Tixier, J. (1967) « L'Acheuléen de Ternifine (Algérie), gisement de l'Atlanthrope », L'Anthropologie, t. 71, no 3-4, p. 217-237.
Piezoelectricitat

La **piezoelectricitat** (nom creat a partir del grèc: **πιέζειν** "quichar, comprimir") es la proprietat que tenon cèrtes còsses, mai que mai de cristals, de se polarizar electricament jos l'accion d'una constrencha mecanica e recipròcament de se deformar tre que se veson someses a un camp electric. Totes dos efièches son indissociables.
thumb|250px|Sensor piezoelectric sus una guitarra classica
Flagstaff

**Flagstaff** en anglés, **Kinłání (Dookʼoʼoosłííd Biyaagi)** en navaho, **Wii Hagnbaj** o **Wii Baggwa** en havasupai  es una vila del nòrd d'Arizòna, dins lo sud-oèst dels Estats Units. En 2013, comptava  abitants.

## Nòtas e Referéncias
Edwin Hubble

vinheta|297x297px|Edwin Hubble, 1931.
**Edwin Powell Hubble** (Marshfield, Missorí, 20 de novembre de 1889 – Pasadena, Califòrnia, 28 de setembre de 1953) foguèt un dels astronòms americans mai importants del sègle XX. Es famós mai que mai per aver demostrat l'expansion de l'univèrs en mesurar lo desplaçament al roge de galaxias distantas. Hubble es considerat coma lo paire de la cosmologia e mai se son influéncia en astronomia e astrofisica afècta mantun autre domeni. Per omenatjar sas contribucions, lo telescòpi que foguèt lançat en 1990 per la NASA e l'Agéncia Espaciala Europèa recebèt lo nom de Telescòpi espacial Hubble.
Déodat Gratet de Dolomieu

**Déodat Dieudonné Sylvain Guy Tancrède Gratet de Dolomieu** (nascut lo 23 de junh de 1750 al castèl dels Gratet de Dolomieu, e mòrt lo 28 de novembre de 1801 al castèl de Curbigny en Charolais, comuna de Châteauneuf (en Sòna e Léger) foguèt un geològ e mineralogista francés.
Google Science Fair

https://oc.wikipedia.org/w/index.php?title=Google_Science_Fair&action=edit
La **Google Science Fair** es una competicion scientifica en linha esponsorizada per Google, Lego, lo CERN, e las revistas *[[National Geographic]]* e *[[Scientific American]]*. La primièra edicion se debanèt en 2011. La competicion es dobèrta als escolans de 13 a 18 ans del mond entièr manca los païses sancionats pels Estats Units (coma Cuba, Iran, Corèa del Nòrd o Zimbabwe per exemple). Aqueles devon formular una ipotèsi, realizar una experiéncia e presentar sos resultats. Totes los estudiants devon aver una connexion a Internet e un compte per tal de participar, que los projèctes son mandats mejançant los sits Google en anglés, alemand, italian, espanhòl o francés. 

Lo primièr prèmi compren un viatge a las islas Galapagos amb lo *National Geographic*, una borsa de 50.000$, e un "estagi" dins una de las organizacions esponsorizadoras. Totes los finalistas recebon una borsa de 25.000 e divèrses presents donats pels esponsorizaires. Una de las finalistas mai prometedoiras de l'edicion de 2013 es la canadiana Ann Makosinski.
Slava (cantaira)

thumb|250px|Slava en 2011
**Slava** (en rus: Слава), de son nom vertadièr **Anastasia Vladímirovna Slanévskaia** (en rus: Анастасия Владимировна Сланевская; Moscòu, 15 de mai de 1980) es una cantaira, actritz e modèla russa. Aprèp una carrièra de modèla e d'actritz, venguèt famosa coma cantaira quand son títol *Одиночество* ("solitud") foguèt causit coma melhora cançon durant los Prèmis Muz-TV lo 1èr de junh de 2011. 

## Biografia
Anastasia Slanévskaia nasquèt en 1980 a Moscòu dins una familha de classa mejana. Son paire es un pilòt professional e sa maire una economista. Quand èra pichona s'interessèt als espòrts, mai que mai al voleibòl, mas foguèt subretot la musica que l'atirèt. Apreniá totas las cançons mai popularas per las tornar cantar gràcias a un karaoke. Estudièt puèi la psicologia, la lingüistica e la gestion toristica abans de trabalhar coma gestionària dins un casino e puèi coma arquitècta d'interior mas sa vocacion demorava la musica. Foguèt durant la prima de 2002 que foguèt remarcada per un realizador mentre èra a cantar aprèp una jornada de trabalh.

## Discografia
* Попутчица (2004)
* Классный (2006)
* *The best* (2007)
* Одиночество (2013)
Emily Ratajkowski

thumb|Emily Ratajkowski (2016)
**Emily O'Hara Ratajkowski** (Londres, 7 de junh de 1991) es una modèla e actritz anglesa d'origina polonesa. Se faguèt conéisser a partir de sa participacion dins la vidèo de la cançon de Robin Thicke, *Blurred Lines*, qu'i apareguèt pitre nus. Son primièr grand ròtle foguèt dins lo film de David Fincher, *[[Gone Girl]]* en 2014.

## Biografia
Emily Ratajkowski nasquèt dins la capitala anglesa, Londres, en 1991 dins una familha d'intellectuals e artistas. Son paire es un artista polonés e sa maire una professora e escrivana anglesa. Demorèt pas gaire de temps en Anglatèrra e cresquèt mai que mai a Encinitas, una vila litorala de Califòrnia. Durant son enfància e adolescéncia visquèt tanben dins divèrsas parts d'Euròpa, mai que mai a Bantry en Irlanda e a Malhòrca. 

Comencèt sa carrièra de modèla quand aviá pas que 14 ans per Ford Models. A l'encòp contunhèt son escolaritat dins un collègi e licèu de San Diego e fasiá de desfiladas a Los Angeles. Faguèt puèi d'estudis artistics a l'UCLA durant un an mas abandonèt per seguir una carrièra a temps complet de modèla.

Pr'aquò foguèt sonque en 2013 que venguèt celèbra, subretot sus Internet, aprèp son aparicion, pitre nus, dins lo clip de la cançon "Blurred Lines" de Robin Thicke e tanben la censura de la vidèo. Sortiguèt puèi dins d'autras vidèos musicalas coma "Love Somebody" de Maroon 5. Venguèt gràcias a aquelas participacions una modèla per la marca Victoria's Secret.
M3 Stuart

thumb|right

Lo carri **M3 Stuart** es un carri leugier estatsunidenc desvolopat durant la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt produch de 1941 a 1945 e intrèt en servici immediatament au sen deis armadas estatsunidenc e aliada. Après lo conflicte, contunièt sa carriera deis armadas asiaticas o sud-americanas.

Participèt au conflicte mondiau sus lei teatres europèu e asiatic. Mostrèt una velocitat e una fisabilitat mecanica importantas mai la feblessa de son blindatge e de son armament l'empachèron de luchar còntra lei carris alemands. De mai, en URSS, la qualitat dau carburant èra tròp febla per son motor. Ansin, son usatge foguèt limitat ai missions de reconoissança e de sostèn de l'infantariá. Lei Sovietics finiguèron per lo retirar dau servici. Après la guèrra, foguèt utilizat ambé succès durant la Premiera Guèrra Indopaquistanesa per combatre dins lei regions montanhósas d'accès impossible ai carris pus pesucs.

## Liames intèrnes

* Carri leugier.
* Segonda Guèrra Mondiala.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
M3 Lee

Lo carri **M3 Lee** es un carri mejan estatsunidenc desvolopat a la fin deis annadas 1930. Intrèt en servici avans la Segonda Guèrra Mondiala au sen deis armadas estatsunidenca e aliadas. Participèt a d'operacions en 1942-1943, especialament en Africa. D'aqueu temps, èra vulnerable ai tirs dei canons alemands dei Panzer III e IV mai encara capable de lei destrurre. Aquò cambièt ambé l'introduccion de versions novèlas dei Panzer e lo carri foguèt retirat de la premiera linha en 1943 au profiech dau M4 Sherman.

## Liames intèrnes

* Carri de combat.
* Carri mejan.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Vanessa Carlton

thumb|250px|Vanessa Carlton
**Vanessa Lee Carlton** (16 d'agost de 1980) es una cantautora e pianista americana singer-songwriter and musician. Venguèt celèbre mondialament en 2002 gràcias a sa primièra cançon *A Thousand Miles*, que se classifiquèt dins los cinc primièrs títols mai populars dins lo Billboard Hot 100 aquel an. Son primièr album, *Be Not Nobody* foguèt un succès de vendas e recebèt lo disc de platin als Estats Units. Los albums seguents pasmens, *Harmonium* (2004) e *Heroes & Thieves* (2007), coneguèron pas una capitada de las bonas.

## Discografia
* *Be Not Nobody* (2002)
* *Harmonium* (2004)
* *Heroes & Thieves* (2007)
* *Rabbits on the Run* (2011)
Dolomita

La **dolomita** es un mineral de carbonat de calci e magnèsi [CaMg(CO3)2], que recep son nom del mineralogista e geològ Déodat Gratet de Dolomieu (1750-1801). La dolomita pòt èsser fluorescenta en blanc e rosa sota la lutz ultravioleta. 

## Referéncias
Grop mineral de la dolomita

Lo **grop mineral de la dolomita** es un grop de minerals.

## Minerals del grop de la dolomita
* Ankerita
* Dolomita
* Kutnohorita
* Minrecordita
* Norsethita

## Ligams extèrnes
*  Mindat - Gruppo della dolomite

## Nòtas
Sara Bareilles

thumb|250px|Sara Bareilles
**Sara Beth Bareilles** (Eureka, Califòrnia, 7 de decembre de 1979) es una cantautora e pianista americana. Venguèt celèbra en 2007 gràcias a sa cançon "Love Song", que la propulsèt en primièra posicion dins lo Billboard Pop 100. La cantaira a vendut mai d'un milion d'albums e sold over one million records e mai de 4 milions de singles sonque als Estats Units e foguèt nominada tres còps als Prèmis Grammy. Participèt a la jurada de la tresena sason del concors musical The Sing-Off de la cadena NBC. En febrièr de 2012, la cadena VH1 situèt Bareilles en 80ena posicion dins lo Top 100 de las femnas mai importantas del mond de la musica (en anglés: *Greatest Women in Music*)
## Discografia
* *Careful Confessions* (2004)
* *Little Voice* (2007)
* *Kaleidoscope Heart* (2010)
* *The Blessed Unrest* (2013)
Ton Roosendaal

thumb|250px|Ton Roosendaal en 2008

**Ton Roosendaal** (Païses Basses, 20 de març de 1960 es un informatician neerlandés. Venguèt famós a partir de la creation del logicial liure Blender. President de la Fondacion Blender es estat un dels pionièrs de la creacion de projèctes de contengut dobèrt a granda escala.
Serra de Monchique

esquerda|thumb|250px|Caldas de Monchique
La **Serra de Monchique** es una sèrra de l'oèst d'Algarve, que la cima - Foia, es a 902 m d'altitud, çò que ne fa lo ponch mai naut d'Algarve e un dels mai proeminents de Portugal (739 m).

A causa de sa situacion pròcha de la mar coneis un clima subtropical umid, amb de precipitacions mejanas annadièras entre 1000 e 2000&nbsp;mm, qu'associadas a de temperaturas doças permet que cresca una vegetacion rica e variada, que compren lo casse de Monchique e l'adelfeira, e d'autras espècias raras dins lo sud,  coma per exemple lo castanh, lo casse de Portugal o mai lo roire.

Dins aquela sèrra existís un complèx termal important, Caldas de Monchique, dins un parc de vegetacion ont se tròba lo manhòlia mai grand d'Europa. Cal remarcar la fertilitat de son sòl, deguda pas sonque a l'umidat, mas al fach que la ròca i es d'origina magmatica.

Qualques rius qu'an lor font dins la Serra de Monchique, son Ribeira de Seixe, Ribeira de Aljezur (o da Cerca), Ribeira de Odiáxere, Ribeira de Monchique e Ribeira de Boina.

## Ligams extèrnes
* [http://www.avesdeportugal.info/sitmonchique.html Observacions dels aucèls dins la Serra de Monchique
*  [https://web.archive.org/web/20120111170530/http://www.cima.ualg.pt/valemon/ Valorizacion Economica e Environamental do Massís Alcalin de Monchique
Foia

**Fóia** es lo nom del punt mai naut d'Algarve, dins la serra de Monchique en Portugal. Es acessible per carrièra dempuèi Monchique. A 902 m d'altitude e una proeminéncia topografica de 739 m. Per jorns clars se pòt ver l'Atlantic. A la cima de Foia son installats d'equipaments de telecomunicacions.

## Ligams extèrnès

* http://www.avesdeportugal.info/sitmonchique.html Observacion d'aucèls a Fóia (Serra de Monchique)
Fondacion Blender

La **Fondacion Blender** (en neerlandés: *De Blender Stichtingen* e en anglés: *Blender Foundation*) es una organizacion de tòca non lucrativa neerlandesa situada a Amsterdam que se carga del desvolopament de Blender, un logicial liure pel modelatge 3D. Foguèt creada en 2002 per l'informatician neerlandés Ton Roosendaal que n'es actualament son president.
Tygo Gernandt

**Tygo Gernandt** (Amsterdam, 7 d'abril de 1974) es un actor neerlandés. A jogat dins mantes films neerlandeses coma *Van God Los*, *Eilandgasten*, *Schnitzelparadijs* e *De Dominee*.
Aleksei Navalni

**Aleksei Anatolievich Navalnyi** (en rus: Алексе́й Анато́льевич Нава́льный; 4 de junh de 1976 - 16 de febrièr de 2024) foguèt un jurista, politician e activista financièr rus. Après 2009, sa popularitat  cresquèt d'un biais enòrme en Russia, e subretot dins los mejans de comunicacion del país e internacionals, coma un critic ferotge de la corrupcion dins la societat russa e a l'encòp del president Vladímir Putin. Capitèt d'organizar de manifestacions multitudinàrias en favor de la democracia e contra la corrupcion politica, contra lo govèrn de Putin, e sos aliats politics. En 2012, lo jornal american *[[Wall Street Journal]]* lo descriguèt coma «l'òme que mai paur fa a Vladímir Putin». 

En julhet de 2013, la justícia russa jutgèt que Navalnyi èra estat copable d'aver desviat d'argent. Foguèt doncas condemnat a cinq ans de preson, jutjament que foguèt denonciat pels Estats Units e l'Union Europèa coma un procès politic per encausa de son oposicion al regim.

En decembre de 2016 Navalnyi comencèt sa campanha electorala per las eleccions presidencialas de 2018, mas ne faguèt empachat per la Comission electorala russa en decembre de 2017. El e sos seguidors foguèron arrestats victims d'atacas en mai d'una ocasions durant la campanha.

En agost de 2020, Navalnyi foguèt espitalizat dins un estat grèu après èsser estat empoisonat al «Novichok». Foguèt evacuat medicalament a Berlin e demòra espitalizat un mes. Navalnyi acusa lo president Putin d'èsser responsable de son empoisonament e una enquèsta incrimina d'agents del Servici Federal de Securitat (FSB). En genièr 2021, Navalnyi tornèt en Russia; es sul pic arrèstat per violacion de son contraròtle judiciari. En agost de 2023, Navalnyi foguèt condemnat a 19 ans de preson suplementàrias per «extremisme», e demorèt donc internat fins a sa mòrt.

Lo 16 de febrièr de 2024, foguèt declarat mòrt «al tornar d'una passejada». Segon mantunas fonts, sa mòrt es suspècta e pòt èsser causada per un assassinat.

Lo 29 de setembre de 2024, lo mèdia d'investigacion russa *The Insider* rend publicas las pròvas de l'empoisonament d'Aleksei Navalnyi en preson.

## Referéncias
Volodýmyr Klychkò

thumb|250px|Volodýmyr Klychkò en 2010

**Volodýmyr Volodýmyrovych Klychkò**, tanben escrich a partir de l'alemand e internacionalament **Wladimir Klitschko** e d'escais *Dr. Steel Hammer* (en ucraïnian: Володимир Володимирович Кличко; 25 de març de 1976) es un boxaire professional ucraïnian. Es campion mondial de pes pesant de la Federacion Internacionala de Bòxa, l'Organizacion Mondiala de Bòxa, l'Organizacion Internacionala de Bòxa, l'Associacion Mondiala de Bòxa. 

Son fraire ainat, Vitali Klychkò, es campion del Conselh Mondial de Bòxa e actual cònsol de Kyiv. Forma un parelh amb l'actritz americana Hayden Panettiere dempuèi 2011.
Vitali Klychkò

thumb|250px|Vitali Klychkò
**Vitali Volodýmyrovych Klychkò**, d'escais *Dr. Ironfist* (en ucraïnian: Віталій Володимирович Кличко; Belovodsk, Quirguizstan, 19 de julh de 1971) es un boxaire professional e politician ucraïnian. Es l'actual campion mondial dels peses pesants del Conselh Mondial de Bòxa. Obtenguèt aqueste títol l'11 d'octobre de 2008 quand vencèt Samuel Peter. Malgrat que se foguèsse retirat en 2005, tornèt al mond de la bòxa tre genièr de 2007. Lo 31 de decembre de 2004, li foguèt autrejat lo guerdon mai important de son país, lo títol d'Eròi d'Ucraïna. 

S'engatgèt en politica per ensajar de luchar contra la corrupcion e es actualament lo menaire del partit politic Aliança Democratica per la Reforma e dempuèi lo 15 de decembre de 2012 es membre del Parlament ucraïnian. Aguèt un ròtle important dins las manifestacions proeuropèas sonadas EuroMaidan. Lo 24 de febrièr de 2014 anoncièt son intencion d'èsser candidat a las eleccions presidencialas ucraïnianas de 2014 mas se retirèt posteriorament per donar son supòrt a Petrò Poroshenko. Ganhèt las eleccions municipalas de Kyiv que se debanèron lo 25 de mai de 2014 fàcia a Lèssia Orobets e venguèt doncas lo novèl cònsol de la capitala ucraïniana.

Son fraire cabdet, Volodymyr Klychkò, es tanben boxaire e es l'actual campion del mond de pes pesant de l'IBF, la WBO, l'IBO e la WBA.
Simma Holt

**Simma Holt**, nascuda **Milner** (Vegreville, Alberta, 27 de març de 1922 - 23 de genièr de 2015) foguèt una escrivana, jornalista e politiciana canadiana. Foguèt membre de la Cambra de las Comunas de Canadà de 1974 a 1979 pels liberals. En 1996, foguèt facha Membre de l'Òrdre de Canadà per encausa de son "engatjament permanent pr'amor d'assistir las personas victimas d'injustícia, persecucion e de pauretat".

## Biografia
Simma Milner nasquèt en 1922 a Vegreville, una vilòta situada dins lo centre de l'estat canadian d'Alberta, dins una familha d'origina jusieva. Son paire, Louis Milner aviá emigrat d'Ucraïna e èra arribat a Canadà a l'entorn de 1900. Simma Milner estudièt a l'Universitat de Manitoba ont se diplomèt en 1944. Son temps a l'universitat li aviá donat d'experiéncia en jornalisme que per encausa de la manca d'òmes, qu'èran estat mobilizats per la guèrra, arribèt a venir la primièra redactora del jornal universitari *The Manitoban* e doncas tre qu'acabèt sos estudis, venguèt jornalista per *[[The Vancouver Sun]]*. En 1949, se maridèt amb Leon Holt, un professor de matematicas. En 1964 foguèt guerdonada amb lo Woman of the Year Award in Canadian Arts and Letters per son òbra *Terror in the Name of God*.

S'engatgèt puèi en politica, tre 1974, coma membre del Partit Liberal menat per Pierre Trudeau e venguèt membre del Parlament, cargue que servèt fins a 1979.

En 1976 venguèt cronicaira al *[[Toronto Sun]]* e mai tard, en 1986, escriguèt tanben de cronicas per l*'[[Ottawa Sun]]* e la revista *[[Vancouver Business]]*.

## Òbras
* *Terror in the Name of God: The Story of the Sons of Freedom Doukhobors* (1964)
* *Sex and the Teen Age Revolution* (1967)
* *The Devil's Butler* (1972)
* *The Other Mrs. Diefenbaker* (1982), una biografia sus Edna Diefenbaker.
* *Memoirs of a Loose Cannon* (2008), autobiografia
Théodore Monod

**Théodore André Monod**, nascut lo 9 d'abril de 1902 a Rouen e mòrt lo 22 de novembre de 2000 a Versalhas, foguèt un sciéntific naturalista, explorator, saberut umanista francés. Grand especialista dels desèrts, en particular del Sahara que bon nombre de sas publicacions son consideradas coma d'òbras de referéncia .

## Referéncias
Beverley Craven

**Beverley Craven** (Colombo, Sri Lanka, 28 de julh de 1963) es una cantautora e pianista britanica. Foguèt coneguda internacionalament en 1991 per sa cançon *Promise Me* que faguèt que foguèsse sovent comparada a Kate Bush. A vendut mai de 4 milions d'albums durant sa carrièra. Se maridèt en 1993 amb lo cantautor anglés Colin Campsie e aguèron tres enfants amassa.

## Discografia
* *Beverley Craven* (1990)
* *Love Scenes* (1993)
* *Mixed Emotions* (1999)
* *The Very Best of Beverley Craven* (2004)
* *Legends* (2005)
* *Close to Home* (2009)
* *Promise Me: The Best Of Beverley Craven* (2011)
Alfons López Tena

**Josep Alfons López Tena** (Sagunt, País Valencian, 7 de decembre de 1957) es un avocat e politician valencian. Foguèt deputat del Parlament de Catalonha per Solidaritat per l'Independéncia durant la novena legislatura de la Catalonha autonomica. En 2007 creèt, amb Hèctor López Bofill, lo Cercle d'Estudis Sobeiranistas que n'es actualament lo president.
Pavlos Fyssas

thumb|Pavlos Fyssas (2011)
**Pavlos Fyssas** (en grèc: Παύλος Φύσσας), mai conegut artisticament coma **Killah P** (Atenas, 10 d'abril de 1979 – Keratsini, Lo Pirèu 18 de setembre de 2013) foguèt un cantaire de rap grèc.

Aprèp d'aver arrestat los estudis, en 1998, s'èra avodat a la musica e s'èra bastit cèrta reputacion coma musician de hip-hop e tanben coma militant d'esquèrra antifascista. Aviá collaborat pontualament amb lo grop Imiskoumbria.

Lo 18 de setembre de 2013, just aprèp mièjanuèch, Pavlos, militant notòriament opausat a las ideologias fascistas, foguèt agarrit davant una cafetariá de la carrièra Panagi Tsaldari per un nombre important de militants del partit xenofòb Alba Daurada mentre que sortissiá amb un grop d'amics. La polícia grèga, presenta al moment dels faches, volguèt pas intervenir. En ensajar de protegir sos collègas e son amiga Fyssas recebèt dos cops de cotèl al pitre e un a l'esofag. Se moriguèt puèi a l'espital, aperaquí 20 minutas aprèp son agression lo meteis jorn.

Son agressor e assassin, un militant d'Alba Daurada de 45 ans, Giorgios Roupakias, foguèt arrestat qualque temps aprèp l'agression, aparentament per una policièra sola e contra lo vejaire de sos collègas que volián pas intervenir alara.
Dima Bilan

thumb|250px|Dima Bilan a l'Eurovision de 2006
**Dima Bilan** (en rus: Ди́ма Била́н), de son nom vertadièr **Víktor Nikolàievich Belan** (en rus: Ви́ктор Никола́евич Бела́н; Ost-Gegota, 24 de decembre de 1981) es un cantautor e actor rus. Representèt Russia durant lo Concors de l'Eurovision en 2006 amb la cançon "Never Let You Go" e acabèt segond. Ganhèt, per contra, l'edicion de 2008 que se faguèt a Belgrad, amb la cançon "Believe".

## Discografia
* Я ночной хулиган (2003)
* На берегу неба (2004)
* Время-река (2006)
* Против правил (2008)
* Believe (2009)
* Мечтатель (2011)
* Дотянись (2013)
Mordechai Vanunu

**Mordechai Vanunu** (en ebrèu: מרדכי ואנונו‎; Marraquèsh, 14 d'octobre de 1954), tanben conegut coma **John Crossman**, es un ancian tecnician nuclear israelian que, pr'amor de son oposicion a las armas de destruccion massiva, revelèt mantun detalh sul programa d'armas nuclearas de l'estat d'Israèl dins la premsa britanica en 1986. Aprèp sa captura pel Mossad foguèt empresonat durant 18 ans. L'analista militar american Daniel Ellsberg considèra Vanunu coma "l'èroi principal de l'èra nucleara".
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson

**Sigmundur Davíð Gunnlaugsson** (Reykjavík, 12 de març de 1975) es un politician e jornalista islandés, membre del Partit Progressista islandés, formacion liberala e de centre-drecha. Es lo Primièr Ministre d'Islàndia dempuèi lo 23 de mai de 2013. 

## Biografia
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson nasquèt en 1975 dins una familha de notables amonedats de la capitala islandesa, Reykjavík. Son paire Gunnlaugur Magnús Sigmundsson èra un ancian deputat del Fram a l'Althing e tanben un ex-responsable de la companhiá aeriana Icelandair. Dins son enfància passèt una part considerabla de sa vida als Estats Units, mai que mai a Washington DC, ont son paire èra un emplegat de la Banca mondiala entre 1982 e 1985.

Estudièt al licèu mai ancian de l'isla, Menntaskólinn í Reykjavík, abans de dintrar en 1995 a l'Universitat d'Islàndia pr'amor d'i estudiar las sciéncias economicas e politicas. Faguèt puèi una part de sos estudis dins d'universitats estrangièras, subretot en Russia (a Moscòu) e a Copenaga abans d'obtenir son doctorat de sciéncias politicas a l'Universitat d'Oxford.

En 2000, comencèt a trabalhar coma jornalista à temps partiel à Ríkisútvarpið (RÚV), lo servici public islandés de radiodifusion e de television.
Alberic Talhafèr de Tolosa

**Alberic ''Talhafèr'' de Tolosa** (nascut cap a 1157, mòrt en 1183) es un comte de Sant Gèli, puèi un dalfin de Viennés e un comte d'Albon de 1164 a 1183. Èra filh de Ramon V, comte de '''Tolosa''', de Sant Gèli, duc de Narbona, marqués de Gotia e de Provença, e de Constança de França.
Asa Gray

thumb|Asa Gray
**Asa Gray** (Sauquoit, estat de Nòva York, 18 de novembre de 1810 – Cambridge, Massachusetts, 30 de genièr de 1888) foguèt un naturalista, mètge e botanista american. Es considerat coma un dels scientifics mai prestigioses del sègle XIX en botanica per sas aportacions essencialas al desvolopament d'aquesta sciéncia.
Echinocactus platyacanthus

thumb|250px|Exemplar d'''Echinocactus platyacanthus''
L***'Echinocactus platyacanthus*** es una espécia de planta de la familha de las cactacèas.
Raja (omonimia)

Una **raja** pòt èsser :
* lo **[[raja]]**,un aristocrata indian
* la **[[raja (peis)|raja]]**, una familha de peisses ;
Hiroshi Yamauchi

**Hiroshi Yamauchi** (en japonés: 山内 溥 Yamauchi Hiroshi?, nom vertadièr: 山内 博; Kyoto, 7 de novembre de 1927 – Kyoto, 19 de setembre de 2013) foguèt un entrepreneire japonés. Venguèt lo tresen president de Nintendo en 1949 e transformèt aquela entrepresa que vendiá de cartas en una firma de creacion de videojòcs qu'es actualament multimilionària. Se retirèt en 2002 mas servèt de parts de l'entrepresa e ne foguèt lo principal accionari fins a sa mòrt. 
En abril de 2013, la revista americana *[[Forbes]]* estimèt la fortuna de Yamauchi a 2,1 miliards de dolars; èra alara la tretzena persona mai rica de Japon e la 491ena del mond.
Albert Jacquard

**Albert Jacquard** (Lion, 23 de decembre de 1925 - París, 11 de setembre de 2013) foguèt un cercaire e ensagista francés, especialista de la genetica de las populacion. Foguèt director de recerca a l'Institut Nacional d'Estudis Demografics francés e membre del Comitat Consultatiu Nacional d'Etica.
Anostomus

Lo genre ***Anostomus*** regropa mantuna espècia de peisses americans de la familha dels Anostomidae.

## Lista de las espècias
**[[Anostomus anostomus]]* (Linnaeus, 1758) (syn. *[[Anostomus salmoneus]]* Gronow, 1854) — Anostomus raiat
**[[Anostomus anostomus longus]]* Géry, 1961
**[[Anostomus borelli]]* Boulanger, 1900
**[[Anostomus brevior]]* Géry, 1961
**[[Anostomus dissimilis]]* Garman, 1890
**[[Anostomus elongatus]]* Steindachner, 1908
**[[Anostomus garmani]]* Borodin, 1931
**[[Anostomus gracilis]]* (Kner, 1858)
**[[Anostomus isognathus]]* (Kner, 1858)
**[[Anostomus knerii]]* Steindachner, 1875
**[[Anostomus longus]]* Géry, 1961
**[[Anostomus orinocensis]]* Steindachner, 1879
**[[Anostomus pearsoni]]* Ahl, 1937
**[[Anostomus platae]]* Garman, 1890
**[[Anostomus proximus]]* Garman, 1890
**[[Anostomus rostratus]]* Borodin, 1931
**[[Anostomus taeniata]]* (Kner, 1858)
**[[Anostomus ternetzi]]* Fernández-Yépez, 1949
**[[Anostomus trimaculatus]]* (Kner, 1858)
**[[Anostomus ucayalensis]]* (Fowler, 1906)
**[[Anostomus varius]]* Garman, 1890
**[[Anostomus varius nitens]]* Garman, 1890

Autres:
* *[[Anostomus gronovii]]*
* *[[Anostomus intermedius]]*
* *[[Anostomus timbure]]*

## Referéncias
Brycon

Lo genre ***Brycon*** regropa mantuna espècia de peisses americans de la familha dels Caracids.

## Lista de las espècias
**[[Brycon alburnus]]* - (Günther, 1860)
**[[Brycon amazonicus]]* - (Spix e Agassiz, 1829)
**[[Brycon argenteus]]* - Meek e Hildebrand, 1913
**[[Brycon atrocaudatus]]* - (Kner, 1863)
**[[Brycon behreae]]* - Hildebrand, 1938
**[[Brycon bicolor]]* - Pellegrin, 1909
**[[Brycon brevicauda]]* - Günther, 1864
**[[Brycon cephalus]]* - (Günther, 1869)
**[[Brycon chagrensis]]* - (Kner, 1863)
**[[Brycon coquenani]]* - Steindachner, 1915
**[[Brycon coxeyi]]* - Fowler, 1943
**[[Brycon dentex]]* - Günther, 1860
**[[Brycon devillei]]* - (Castelnau, 1855)
**[[Brycon falcatus]]* - Müller e Troschel, 1844
**[[Brycon ferox]]* - Steindachner, 1877
**[[Brycon fowleri]]* - Dahl, 1955
**[[Brycon guatemalensis]]* - Regan, 1908
**[[Brycon henni]]* - Eigenmann, 1913
**[[Brycon hilarii]]* o *Piraputanga* - (Valenciennes in Cuvier e Valenciennes, 1850)
**[[Brycon insignis]]* - Steindachner, 1877
**[[Brycon labiatus]]* - Steindachner, 1879
**[[Brycon medemi]]* - Dahl, 1960
**[[Brycon meeki]]* - Eigenmann e Hildebrand in Eigenmann, 1918
**[[Brycon melanopterus]]* - (Cope, 1872)
**[[Brycon moorei]]* - Steindachner, 1878
**[[Brycon nattereri]]* - Günther, 1864
**[[Brycon obscurus]]* - Hildebrand, 1938
**[[Brycon oligolepis]]* - Regan, 1913
**[[Brycon opalinus]]* - (Cuvier, 1819)
**[[Brycon orbignyanus]]* - (Valenciennes in Cuvier e Valenciennes, 1850)
**[[Brycon orthotaenia]]* - Günther, 1864
**[[Brycon pesu]]* - Müller e Troschel, 1845
**[[Brycon petrosus]]* - Meek e Hildebrand, 1913
**[[Brycon polylepis]]* - Mosco Morales, 1988
**[[Brycon posadae]]* - Fowler, 1945
**[[Brycon rubricauda]]* - Steindachner, 1879
**[[Brycon sinuensis]]* - Dahl, 1955
**[[Brycon stolzmanni]]* - Steindachner, 1879
**[[Brycon striatulus]]* - (Kner, 1863)
**[[Brycon unicolor]]* - Mosco Morales, 1988
**[[Brycon vermelha]]* - Lima e Castro, 2000
**[[Brycon whitei]]* - Myers e Weitzman, 1960

## Referéncias
Albert Günther

**Albert Carl Ludwig Gotthilf Günther**, also *Albert Charles Lewis Gotthilf Günther* (Esslingen, Alemanha, 3 d'octobre de 1830 – Kew, 1 de febrièr de 1914), foguèt un zoologista, ictiològ e erpetològ germanobritanic. Es considerat actualament coma lo segond taxonomista mai prolific, aprèp George Albert Boulenger, que descriguèt mai de 340 espècias de reptils.
Carnegiella

Lo genre ***Carnegiella*** regropa mantuna espècias de peisses americans de la familha dels Gasteropelecidae e apelats comunament « peisses-pigassons » en rason de lor forma caracteristica. Son de peisses que vivon essencialament jos la surfàcia de l'aiga.

Son capables de s'envolar sus de distàncias cortas.

S'elèva corentament en aqüari, ont son presats a causa de lor forma originala.

## Lista de las espècias
**[[Carnegiella marthae]]* - Myers, 1927
**[[Carnegiella myersi]]* - Fernández-Yépez, 1950
**[[Carnegiella schereri]]* - Fernández-Yépez, 1950
**[[Carnegiella strigata]]* - (Günther, 1864)

## Referéncias
Charax

Lo genre ***Charax*** regropa mantuna espècia de peisses americans de la familha dels Caracids.

## Lista de las espècias
**[[Charax apurensis]]* - Lucena, 1987
**[[Charax caudimaculatus]]* - Lucena, 1987
**[[Charax condei]]* - (Géry e Knöppel, 1976)
**[[Charax gibbosus]]* - (Linnaeus, 1758)
**[[Charax hemigrammus]]* - (Eigenmann, 1912)
**[[Charax leticiae]]* - Lucena, 1987
**[[Charax macrolepis]]* - (Kner, 1858)
**[[Charax metae]]* - Eigenmann, 1922
**[[Charax michaeli]]* - Lucena, 1989
**[[Charax niger]]* - Lucena, 1989
**[[Charax notulatus]]* - Lucena, 1987
**[[Charax pauciradiatus]]* - (Günther, 1864)
**[[Charax rupununi]]* - Eigenmann, 1912
**[[Charax stenopterus]]* - (Cope, 1894)
**[[Charax tectifer]]* - (Cope, 1870)
**[[Charax unimaculatus]]* - Lucena, 1989

## Referéncias