open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leontopithecus rosalia

Lo **tamarin leon daurat** es un primat endemic de Brasil, de la familha dels Callitrichidae e del genre Leontopithecus. Es present unicament dins la selva atlantica brasiliana, dins l'Estat de Rio de Janeiro, e segon d'unes autors tanben dins lo sud d'Espírito Santo. A l'ora d'ara se trapan principalament dins la resèrva biologica de Poço das Antas e dins la resèrva biologica d'União, e vivon dins las plus nautas estratas de la selva primària. Se pòdon encontrar tanben dins las espandidas de selvas segondàrias.
Èra autrecòps considerat coma una sosespècia, uèi es una espècia a part entièra, coma las autras espècias de tamarins leons. Las pròbas d'estudis filogenetics mòstran que lo tamarin leon negre es l'espècia pus pròche del tamarin leon daurat. I a pas de fossil conegut de l'espècia.

Amb d'autres tamarins leons, es lo sòci pus bèl de la sosfamilha dels Callitrichinae e pòt pesar fins a 800 g. Lo pelatge varia del daurat a l'iranja amb una crinièra caracteristica, que li donèt son nom popular. Ten d'arpas en plaça de las onglas e lo tresen det de la man es fòrça long e servís per cercar de predas. Lo dimorfisme sexual es pas marcat. Lo cran es pichon e mens robust que los autres tamarins leons. A 30 dents, las incisivas essent similaras als ulhals.

Son d'animals diurnes e fòrça actius a las primièras oras del matin. Los comportaments socials son fòrça similaris a los dels autres primats. Vivon en grops de 9 individús maximum, organizats en grops familials, la poliandria essent correnta. La poliginia se pòt produire dins una mendra mesura. Los territòris varian en talha e pòdon aver fins a  217 ectaras de superfícia. La fragmentacion de l'abitat a fait cavalcar nombroses territòris. Son d'animals omnivòrs, se noirrisson de fruits, d'invertebrats e de pichons vertebrats pendent la sason de las pluèjas e de nectar pendent la sason sèca. An un repertòri variat de vocalizacions, que son emesas dins des contèxtes especifics. Donan naissença a de bessons après una gestacion de 130 jorns. Los mascles ajudan s'ocupar de la progenitura, e de la progenitura dels ans passats.

Es una espècia en perilh d'escantiment, classada coma espècia en perilh per l'UICN e l'ICMBio. SE reproduson gaireben exclusivament dins la réserva biologica de Poço das Antas, e d'União e dins de fragments de selva a proximitat, dins lo bacin del flume São João, dins l'Estat de Rio de Janeiro. I a aperaquí 3 200 individús en libertat, gràcia a d'innombrables esfòrces de conservacion e de reproducion de l'espècia. Las populacions captivas son relativament importantas e establas. Lo tamarin leon d'aur es una espèce emblematica de la conservacion de la selva atlantica brasiliana.
Arrondiment d'Espaliu

L’**arrondiment d'Espaliu**  es una anciana  division administrativa e una anciana division electorala  francesa situada dins lo departament francés d'Avairon. Lo capluòc es la vila roergassa d'Espaliu. L'arrondiment s'espandíssiá en Roergue. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Istòria
I aguèt pas de districte d'Espaliu entre 1790 e 1795 e la vila d'Espaliu èra del districte de Sent Ginièis de Riba d'Òlt .

L'arrondiment d'Espaliu  siaguèt creat lo 17 de febrièr de 1800 e suprimit lo 10 de setembre de 1926. Los cantons passèron a l'arrondiment de Rodés. 

## Composicion entrò 1926
* Canton d'Entraigas (Roergue)
* Canton d'Espaliu 
* Canton d'Estanh 
* Canton de La Guiòla
* Canton del Mur de Barrés
* Canton de Sent Amanç (Roergue)
* Canton de Sanch Èli d'Aubrac
* Canton de Sent Ginièis d'Òlt
* Canton de Sant Jurvèva.

## Ligams extèrnes
* L'almanach impérial pour l'année 1810 - Chapitre X : Organisation Administrative

## Nòtas
Josprefecturas de la Còsta d'Evòri

Las **josprefecturas** son lo nivèl administratiu mai bas de l'administracion territoriala desconcentrada de la **[[Còsta d'Evòri]]**. Existisson dempuèi 1961.

Lista de las josprefecturas

## Referéncias
Comunautat de comunas de Requistanés

La **comunautat de comunas de Requistanés** es una intercomunalitat  roergassa, situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Son còdi SIREN es 241 200 542.

La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Istòria
La comunautat de comunas de Requistanés se creèt lo 20 de març de 2000, per la transformacion del districte de Requistanés (que correspondiá al canton de Requistar) en comunautat de comunas.

Lo 1èr de genièr de 2017, s'espandiguèt a la comuna d'Auriac , venguda de la comunautat de comunas de Viaur Seòr Lagast (residéncia : Cassanhas de Begonhés).

Lo 1èr de genièr de 2018, las comunas de La Bastida de Solatge, Brasc, Montclar, sortidas de la CC de Sant African, Ròcafòrt, Sèt Combas, creada lo 1èr de genièr de 2017, dintrèron dins la CC.

## Composicion
L'intercomunalitat compren l'ancian canton de Requistar, tres comunas de l'ancian canton de Sent Sarnin (La Bastida de Solatge, Brasc, Montclar) e una comuna de l'ancian canton de Cassanhas de Begonhés (Auriac).

## Veire tanben

* Comunas d'Avairon

## Nòtas
Vicchio

**Vicchio** es una comuna de la Ciutat Metropolitana de Florença en  Toscana, dins lo centre d'Itàlia.

## Geografia

## Istòria

## Personalitats ligadas amb la comuna
*Giotto di Bondone (1267-1337), pintre , esculor, arquitècte de la Renaissença.
Comunautat de comunas del País de Salars

La **Comunautat de comunas del País de Salars** es una intercomunalitat  roergata, situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Son còdi SIREN es 241 200 658.

La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Istòria
La comunautat de comunas del País de Salars se creèt lo 1èr de genièr de 1997.

Lo 1èr de genièr de 2017, las comunas de La Grand Vila e de Saumièg, vengudas de la comunautat de comunas de Viaur Seòr Lagast, dissòuguda, dintrèron dins la comunautat .

## Composicion
L'intercomunalitat compren l'ancian canton del Pònt de Salars, fòra de la comuna de Canet e doás comunas de l'ancian canton de Cassanhas de Begonhés, La Grand Vila e Saumièg.

## Veire tanben

* Comunas d'Avairon

## Nòtas
Canton de Requistar

Lo **canton de Requistar** es una anciana division administrativa de Roergue, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Rodés, lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. Dempuèi 2015, totas las comunas son del canton novèl dels Monts de Requistanés (burèu centralizator : Requistar). Dempuèi 2017, las comunas son de l'arrondiment de Milhau. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Composicion

## Istòria
Los cantons de Requistar, de La Selva e de Ledèrgas se creèron en 1790 dins lo districte de Sauvatèrra .

En 1801, lo canton de La Selva foguèt conservat  e los autres dos suprimits, mas en 1803 lo capluòc passèt a Requistar . 

A las eleccions departamentalas del 22 de març de 2015, en aplicacion del decret n° 2014-205 del 21 de febrièr de 2014, lo canton foguèt suprimit  o se se vòl agrandit en tant que canton novèl dels Monts de Requistanés.

Lo 1èr de genièr de 2017, totas las comunas quitèron l'arrondiment de Rodés per l'arrondiment de Milhau.

## Veire tanben
* Avairon
* Arrondiments d'Avairon
* Comunas d'Avairon

## Nòtas
Sosprefectura d'Acpassano

La **sosprefectura d’Acpassano** (en francés: *sous-préfecture d'Akpassanou*) es una devesion administrativa de la Còsta d'Evòri, dins lo departament de Oele e la region d'Ifo.
Comptava en 2014  abitants. Lo caplòc n'es Acpassano.

## Istòria
Es de las tres sosprefecturas tiradas en 2020 del departament de Daocrò per crear lo departament de Oele.

## Nòtas
Oele

**Oele** (*Ouellé* en francés) es una localitat de Còsta d'Evòri dins la region d'Ifo. Es caplòc del departament e de la sosprefectura del meteis nom. Comptava  abitants en 2014.

## Referéncias
Druèla e Balsac

**Druèla e Balsac** (*Druelle Balsac* en francés) es una comuna novèla roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Se creèt lo 1èr de genièr de 2017 per recampament de las comunas de Druèla e de Balsac que venguèron de comunas delegadas.

## Geografia

## Istòria
A la creacion, las comunas de Druèla e de Balsac venguèron de comunas delegadas de la comuna novèla de Druèla e Balsac .

## Administracion

## Demografia
## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes
## Nòtas
Region d'Ifo

La **region d'Ifo** (*région de l'Iffou* en francés) es una region de la Còsta d'Evòri, creada en 2011, dins lo districte dels Lacs (suprimit en 2014). Sa superfícia es de  km². Sa populacion es de  abitants.. Ten lo nom del riu Ifo.

La capitala n’es la ciutat de Daocrò. 

## Istòria
La region es creada amb 3 departaments en 2011 dins lo districte dels Lacs. En 2013 ven una collectivitat territoriala. En 2014 los districtes son suprimits. En 2020 se compausa de 4 departaments.
## Compausicion
La region es compausada de 4 departaments.
} 
|*Département de Daoukro*
|1985
|align=right| km²
|align=right| ab.
|align=right| ab./km²
|-
|align=center|033
|Departament d'Embaiacrò  
|*Département de M'Bahiakro*
|1985
|align=right| km²
|align=right| ab.
|align=right| ab./km²
|-
|align=center|109
|Departament de Oele  
|*Département de Ouellé*
|2020
|align=right| km²
|align=right| ab.
|align=right| ab./km²
|-
|align=center|064
|Departament de Pricrò  
|*Département de Prikro*
|2005
|align=right| km²
|align=right| ab.
|align=right| ab./km²
|-
| colspan="4" |**Total**
|align=right|** km²**
|align=right|** ab.**
|align=right|** ab./km²**
|}

## Referéncias
Canton de Rodés Nòrd

Lo **canton de Rodés Nòrd** es una anciana division administrativa de Roergue, creada en 1982, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Rodés, lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. Dempuèi 2015, Rodés es burèu centralizator dels cantons de Rodés-1, de Rodés-2 e de Rodés Ònes, Ònes es d'aquel darrèr canton, Sebasac es burèu centralizator del canton novèl de Causse Comtal. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Composicion

### Istòria dels cantons de Rodés
Lo canton de Rodés siaguèt creat en 1790 dins lo districte de Rodés .

En 1973, lo canton de Rodés siaguèt devesit en canton de Rodés Èst e canton de Rodés Oèst . En 1982, s'i ajustèt lo canton de Rodés Nòrd .

A las eleccions departamentalas del 22 de març de 2015, en aplicacion del decret n° 2014-205 del 21 de febrièr de 2014, los cantons de Rodés siaguèron remplaçats en cantons de Rodés-1, Rodés-2, Rodés Ònes; Rodés ne venguèt lo burèu centralizator .

## Veire tanben
* Avairon
* Arrondiments d'Avairon
* Comunas d'Avairon

## Nòtas
Departament n°1

Lo **departament n°1** es una circonscripcion electorala de la Còsta d'Evòri creada en 1959, e represa en 1961 per crear una division administrativa, lo departament del Nòrd.
Lo caplòc n'èra Còrògò (*Korhogo* en francés).

Èra format pels cèucles de Còrògò, Odiene e Seguela.
## Referéncias
Departament n°4

Lo **departament n°4** es una circonscripcion electorala de la Còsta d'Evòri creada en 1959, e represa en 1961 per crear una division administrativa, lo departament del Sud-Èst.
Lo caplòc n'èra Abidjan.
 
Èra format pels cèucles d’Abengoro, Abidjan, Aboassò, Agbòvila, Bòndoco, Grand Bassam e Grand Lao.
## Referéncias
Pablo Escobar

**Pablo Escobar** (1 de decembre de 1949, Rionegro – 2 de decembre de 1993, Medellín) es un trafegant colombian de cocaïna. Cap dau carteu de Medellín, fasiá partida dei narcotrefegants pus importants deis ans 1980. A son apogèu, son carteu èra lo productor e l'exportator de 80% de la cocaïna consumada cada ais Estats Units per una chifra d'afaires estimada a 21,9 miliards de dolars. Es considerat coma lo criminau pus ric de l'istòria amb una fortuna coneguda de 30 miliards de dolars au començament deis ans 1990.

L'oposicion entre son ret e d'autreis organizacions criminalas entraïnèt l'assassinat de plusors miliers de personas (criminaus, policiers, jutges, òmes politics...). Per se protegir, Escobar s'impliquèt fòrça dins la vida politica e sociala de son país. En particular, financèt la construccion d'infrastructuras coma d'espitaus, de glèisas o d'escòlas. Pasmens, l'importància de seis activitats entraïnèt de pressions fòrtas de part deis Estats Units per l'arrestar. En abriu, l'armada colombiana ataquèt lo sèti de son organizacion e Escobar deguèt s'escondre.

En junh de 1991, Escobar acceptèt de se liurar a la justícia colombiana en cambi de la promessa de demorar dins una preson colombiana. Pasmens, aquela arrestacion l'empediguèt pas de perseguir seis activitats criminalas e sa preson venguèt lèu un palais luxuós. Crénhent totjorn una extradiccion vèrs leis Estats Units, Escobar s'escapèt en julhet de 1992. Sota la pression de Washington, Colómbia organizèt una unitat especiala encargada de lo perseguir. Leis autrei carteus aprofichèron tanben la situacion per assaiar de l'assassinar. Finalament, Escobar foguèt localizat e abatut lo 2 de decembre de 1993 per la polícia.

## Liames intèrnes

* Carteu de Medellín.
* Cocaïna.
* Narcotrafegant.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Francesco Salata

thumb|130px|Francesco Salata
**Francesco Salata** (1876-1944), foguèt un òme politic, senador, istorian e escrivan italian. Demest sas òbras mai famosas figuran *Guglielmo Oberdan secondo gli atti segreti del processo: carteggi diplomatici e altri documenti inediti*, *Il nodo di Gibuti* o *Il patto Mussolini*.

## Nòtas e referéncias
Jack l'Esventraire

**Jack l'Esventraire** (*Jack the Ripper* en anglés) es lo subrenom d'un tuaire en seria sospichat d'aver assassinat au mens cinc femnas dins lo districte londinenc de Whitechapel, en 1888. Totei lei victimas èran de prostituïdas que foguèron sagatadas avans de subir de mutilacions abdominalas. La precision d'aqueleis operacions laissèt pensar que lo tuaire poguèsse aver de competéncias medicalas o cirurgicalas. La polícia e lei jornaus recebèron de centenaus de letras liadas a aquelei murtres. Certanei, signadas *Jack the Ripper*, donèron son nom a l'afaire que foguèt jamai elucidat.

Per la seguida, d'autrei murtres foguèron liats a l'afaire. Pasmens, lo liame es pas totjorn clar car i a de diferéncias amb lei cinc assassinats « canonics » de 1888. La natura dei murtres, l'abséncia d'identificacion de lor autor e l'interès novèu portat per la premsa nacionala e internacionala a l'enquista li donèron un restontiment sensa precedents.

Se lo tuaire foguèt pas arrestat, l'afaire permetèt de melhorar lei condicions de vida dins lei quartiers de l'èst de Londres. D'efiech, lei descripcions donadas per lei jornalistas entraïnèron la mesa en plaça de politicas destinadas a eliminar leis abitats pus paures.

## Liames intèrnes

* Tuaire en seria.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Algèbra abstracha

L’**algèbra abstracha** o **algèbra generala** es una branca dei matematicas qu'estúdia leis estructuras algebricas e sei relacions. D'exemples d'aqueleis estructuras son lei grops, leis anèus o leis espacis vectoriaus. La disciplina es apareguda durant lo sègle XIX amb la descubèrta d'estructuras algebricas dins de domenis divèrs dei matematicas. En causa d'aquel aspècte generau, es liada a fòrça brancas dei matematicas e dei sciéncias modèrnas 

## Liames intèrnes

* Algèbra.
* Algèbra elementària.
* Estructura algebrica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Associativitat

L’**associativitat** es una proprietat matematica. Una lèi de composicion intèrna \star  es dicha associativa sus un ensemble S se, per tres elements x, y e z d'aquel ensemble, respecta la relacion :
(x \star y) \star z = x \star ( y \star z)
D'exemples de lèis associativas son lei lèis d'addicions e de multiplicacions dei nombres reaus, dei nombres complèxs e dei matriças carradas, l'addicion dei vectors e l'interseccion d'ensembles.

Lo produch vectoriau sus un espaci euclidian de dimension 3 es un exemple de lèi non associativa.

## Liames intèrnes

* Algèbra
* Comutativitat
* Distributivitat

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Algèbra elementària

L’**algèbra elementària** o **algèbra classica** es una branca dei matematicas qu'estúdia leis operacions algebricas (addicion, sostraccion, multiplicacion, division...) sus lei nombres reaus o complèxs. Son objectiu principau es la resolucion d'eqüacions polinomialas.

Dins la màger part dei país, es una disciplina de basa dins lei programas d'ensenhament escolars.

## Liames intèrnes

* Algèbra.

## Bibliografia

* **(fr)** A. Dahan-Dalmedico e J. Peiffer, *Une histoire des mathématiques : Routes et dédales*, 1986.

## Nòtas e referéncias
Rodés Aglomeracion

**Rodés Aglomeracion**, ancianament *comunautat d'aglomeracion del Grand Rodés*, es una intercomunalitat  roergassa, situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Son còdi SIREN es 241 200 187.

La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Istòria
Lo districte del Grand Rodés se creèt lo 25 d'aost de 1964, puèi se mudèt en comunautat d'aglomeracion en decembre de 1999 .

Lo conselh de comunautat decidiguèt d'abandonar en 2015 l'anciana denominacion « *comunautat d'aglomeracion del Grand Rodés* » per una pas tan pesuga : « *Rodés Aglomeracion* ».

L'intercomunalitat se creèt un conselh de desvolopament en febrièr de 2001, amassada consultativa de 70 sòcis que representan l'ensemble de la societat civila e qu'a per visada de soscar al projècte d'aglomeracion.

Lo 1èr de genièr de 2014, las comunas de La Barraca de Fraisse, Manhac e Cambolaset, de la comunautat de comunas del País Barraquièr, abandonan aquela comunautat en la metent en perilh financièr e dintran dins la comunautat d'aglomeracion, puèi fan enrè lo 1èr de genièr de 2016 .

En seguida de la fusion de Druèla e de Balsac lo 1èr de genièr de 2017, l'ensemble de la comuna novèla de Druèla e Balsac dintra dins l'intercomunalitat.

## Composicion
Lo territòri de l'intercomunalitat correspondiá entrò 2016 als tres ancians cantons de Rodés (Rodés Èst, Rodés Oèst, Rodés Nòrd), puèi amb la fusion de Druèla e Balsac, aquela darrèra comuna del canton de Marcilhac (Valon) abans 2015, s'i ajustèt.

## Veire tanben

* Comunas d'Avairon

## Nòtas
Katana

Lo **katana** es un sabre japonés corbe de mai de 60 cm qu'es vengut lo simbòl de la casta dei samurais. La màger part dei modèls avián una longor de 60 a 80 cm e un pes de 1,1 a 1,5 kg. Èran manejats amb lei doas mans, mai certanei tecnicas permetián una utilizacion amb una man.

Son aparicion es sovent datada dau sègle XIV a partir de l'evolucion de sabres preexistents. Lei katanas demorèron utilizats sus lo prat batalhier fins au sègle XVII. Foguèron tanben exportats vèrs lo continent. Au sègle XVIII, venguèron d'armas d'aparat qu'èran plus adaptadas a un combat lòng. Amb lei reformas successivas de la societat japonesa e l'enebiment ai roturiers de portar d'armas de mai de 60 cm, venguèron l'apanatge de la noblesa de l'archipèla. En particular, foguèron integrats a l'entraïnament tradicionau dei samorais.

Après la dissolucion d'aquela casta, lei katanas demorèron un simbòl de la cultura japonesa. 

## Liames intèrnes

* Sabre japonés.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Arma de destruccion massisa

Lo tèrme ***arma de destruccion massisa*** es una expression de comunicacion politica qu'es utilizada per designar leis armas non convencionalas. Per aquela rason, sa definicion pòu variar segon lei país e lei contèxtes. Pasmens, compren generalament leis armas nuclearas, leis armas quimicas e leis armas biologicas.

## Liames intèrnes

* Arma bacteriologica.
* Arma biologica.
* Arma quimica.
* Arma nucleara.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Avion d'ataca au sòu

Un **avion d'ataca au sòu** o **avion d'assaut** es un avion militar concebut per atacar d'objectius terrèstres de talha pichona coma de veïculs militaras o de posicions d'infantariá. Opèra donc a una altitud bassa au dessüs de prats batalhiers terrèstres dins lo quadre de missions de « sostèn aerian raprochat ». Per aquò, dèu dispausar de qualitats de manejabilitat, d'estabilitat e de resisténcia ai tirs enemics. Son armament es sovent compausat de canons, de roquetas, de missils sòu-aire e de bombas.

Aqueu tipe d'avion es aparegut au començament de la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945). Lo pus famós es lo Junkers Ju 87 alemand mai d'autrei país, coma l'URSS, desvolopèron de modèls similars. Demostrèron son interès durant aqueu conflicte e foguèron integrats ai fòrças aerianas de totei lei fòrças armadas modèrnas.

## Liames intèrnes

* Avion militar.
* Avion de caça.
* Bombardier.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Avion militar

Un **avion militar** es un avion desvolopat per respòndre ai besonhs dei fòrças armadas d'un Estat. N'existís dos tipes principaus :
* leis avions de combat que son dotats d'armaments ofensius.
* leis avions de sostèn que son pas armats o que dispausan unicament d'armaments defensius.
Segon lei país, leis elicoptèrs son tanben integrats dins aquelei definicions.

L'aviacion militara es apareguda dins leis ans 1910 e es venguda una branca importanta deis armadas modèrnas durant la Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918). A l'ora d'ara, la màger part deis Estats qu'entretènon de fòrças militaras an una compausanta aeriana. Pasmens, d'autrei brancas de l'armada pòdon utilizar d'avions militars coma, per exemple, l'aeronautica.

## Liames intèrnes

* Avion de caça.
* Bombardier.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Regions de la Còsta d'Evòri

Las **regions** son, en **[[Còsta d'Evòri ]]** de divisions administrativas e de collectivitats territorialas. Dempuèi 2012, i a 30 regions que cobrisson pas tot lo territòri de l'estat, que tanben i a dos districtes compausats d'un (Abidjan) o dos departaments (Iamossocrò).

## Istoric
Las regions son creadas amb de noms cardinals en 1991. Lor nombre es aumentat en 1996, 1997 e 2000. Tanben en 1997 prenon de noms geografics. En 2011, son reorganizadas e mesas al segond nivèl per la creacion dels districtes. Una 30ena region es creada en 2012. En 2014, amb l'abolicion dels districtes, tornan al primièr nivèl.

### De 1991 a 1996: 10 regions
Dètz regions son creadas, amb de noms cardinals que revertan un chic los noms inicials dels departaments, lo 16 de decembre de 1991.

### De 1996 a 1997: 12 regions
Lo 28 d'agost de 1996, la region del Centre-Èst es renomada region de l'Èst. Lo meteis jorn, las regions del Centre e del Centre-Nòrd son amputadas de 4 departaments per crear una novèla region del Centre-Èst, e la region del Centre-Òest es divisida per crear la region de Boafle. 

### De 1997 a 2000: 16 regions
Lo 15 de genièr de 1997, la region del Sud es divisida per crear las regions d'Anhebi, Bandama del Sud e Còmòe del Sud, la region del Nòrd-Oèst es divisida per crear la region de Vòròdogo, e totas las regions qu'existissián càmbian de nom.

### De 2000 a 2011: 19 regions
Lo 20 d'abril de 2000, las regions de Maraoë e Sassandra Naut son amputadas per crear la region de Fromatgièr, la region de las 18 Montanhas es divisida en 2: Cavali Mejan e Montanhas, e la region de Vòròdogo es amputada per crear la region de Bafeng.

### De 2011 a 2012: 30 regions
Lo decret n°2011-263 del 28 de setembre de 2011 reorganiza l'administracion territoriala de l'estat en introdusir los districtes, que cobrisson las regions que venon de divisions de segond nivèl. A costat d'aquò, dos districtes autonòmes son pas incluses dins las regions.

### Dempuèi 2012: 31 regions
Lo decret n°2012-612 del 4 de julhet de 2012 crea la region del Mòròno per division de la region de l'Enzi e Comoé. En 2014, los districtes son suprimits (levat los districtes autonòms que son desenant al nivèl de las regions). Los districtes son restablits en 2021, totes son desenant dichs “autonòms”.

## Nòtas e referéncias
Arma biologica

Una **arma biologica** es una arma qu'utiliza d'organismes destinats a afeblir leis armadas o lei populacions enemigas gràcias a la propagacion de malautiás. N'existís doas categorias principalas que son definidas segon la natura dau vector adoptat :
* leis armas bacteriologicas utilizan de bactèris.
* leis armas virologicas son basadas sus de virús (variòla, pèsta, gripa...).
Es possible de realizar d'armas biologicas amb d'autreis organismes coma de camparòuss mai aquelei tecnicas semblan experimentalas o limitadas au sen deis arsenaus biologics modèrnes. Aqueleis armas an un potenciau de destruccion fòrça important mai son mestritge es malaisat car lei malautiás difusadas pòdon egalament tocar de territòris amics.

Lor concèpte es aparegut durant l'Antiquitat. Per exemple, l'empoisonament dei potz e dei fònts èra una tactica frequenta que permetiá de redurre la resisténcia d'una vila assetjada o de trebolar la logistica d'una armada advèrsa. De cadabres contaminats per de malautiás grèvas èran tanben de còps mandats dins lei vilas per i entraïnar d'epidemias.

Dins aquò, après l'Edat Mejana, l'utilizacion dei malautiás naturalas venguèt pus rara e lo Protocòli de Genèva de 1925 enebiguèt totalament l'usatge d'arma biologica. Pasmens, de recèrcas aguèron luòc durant la Segonda Guèrra Mondiala e la Guèrra Freja. D'utilizacions limitadas son atestadas sus lo frònt chinés per Japon. Après lo conflicte, d'usatges rars son sospichats dins d'assassinats o d'atemptats terroristas.

Dins lo corrent deis ans 1980-1990, leis Estats Units e l'URSS (remplaçada per Russia) organizèron la destruccion mutuala de la màger de sei resèrvas mutualas d'agents biologics. Pasmens, mai d'un estat a gardat de mòstras dins de laboratòris especiaus e plusors centenaus d'agents patogèns susceptibles d'èsser utilizats per la fabricacion d'armas biologicas son estats identificats.

## Liames intèrnes

* Arma bacteriologica.
* Arma de destruccion massisa.
* Arma nucleara.
* Arma quimica.
* Arma virologica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Casco de combat

Un **casco de combat** o **casco militar** es un casco militar destinat a protegir la tèsta d'un combatent sus lo prat batalhier. Es aparegut durant l'Antiquitat e evolucionèt amb lei transformacions de l'armament dei fantassins e dei cavaliers. Venguèt obsolèt dins l'infantariá après la generalizacion deis armas de fuòc mai demorèt en usatge dins mai d'una unitat de cavalariá.

Lo casco militar modèrne foguèt concebut durant la Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918) per protegir la tèsta còntra leis esclats d'armas explosivas (obús, granadas...). Permet de còps de desviar la trajectòria d'una bala rasanta. En revènge, es incapable d'arrestar un tir dirècte. Lei modèls francés (casco Adrian de 1915) e alemand (Stahlhelm de 1916) rescontrèron un succès important e son a l'origina dei modèls utilizats per la màger part dei fòrças armadas actualas.


File:Corinthian helmet Denda Staatliche Antikensammlungen 4330.jpg|Casco corintian utilizat en Grècia vèrs -500.
File:Römischer Legionärshelm aus Schaan VLM.jpg|Casco roman.
File:KHM Wien A 12 - Bascinet by Master A, Milan, c. 1400, side.jpg|Casco italian utilizat vèrs 1400.
File:Musee Stewart 14.jpg|Casco francés dau sègle XVII.
File:Adrian helmet 1.jpg|Casco Adrian francés de 1915, premier casco militara modèrne.
File:M1917helmet.jpg|Casco anglés de la Premiera Guèrra Mondiala.
File:Duitse militaire Stahlhelm M.35, grijsgroen met rijkswapen, leren binnenhelm en kinriem met gesp 050551.JPG|Casco Stahlhelm de 1935.
File:Casque-spectra-2.JPG|Casco SPECTRA francés de 1992.


## Liames intèrnes

* Casco.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Gilet parabalas

Un **Gilet parabalas** es un equipament defensiu destinat a protegir lo torax, l'abdomèn e l'esquina còntra lei tirs d'armas de fuòc leugieras. Son principi es basat sus l'absorpcion de l'energia cinetica de la bala per lei materiaus dau gilet (fibras de kevlar, acier, ceramica...). Son generalament utilizats per lei fòrças de polícia e lei fòrças armadas. Existís divèrsei nivèus de proteccion definits per de nòrmas militaras. La massa totala dau gilet aumenta amb sei capacitats protectivas.

L'idèa d'una tala proteccion data de la fin dau sègle XIX mai la concepcion dau premier modèl utilizable sus lo prat batalhier foguèt lònga. Per exemple, divèrsei prototipes foguèron imaginats durant la Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918) mai, inspirats deis armaduras medievalas, èran pas adaptats a la guèrra de trencadas. Durant la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945), l'Armada Roja capitèt de produrre un modèl leugier, format de doas placas d'acier de 2 mm, per lei soudats de l'engèni militar. Podiá arrestar de balas de pistolet mitralhaire tiradas a mai de 100 m mai èra incapable d'arrestar aquelei tiradas per de fusius o de mitralhièras.

L'utilizacion dau kevlar data deis ans 1970 après d'assais amb d'autrei materiaus polimèrs. Permetèt de crear lei premiers gilets leugiers presentant una certana eficacitat. Lor utilizacion se desvolopèt donc lentament durant leis ans 1970-1980 au sen dei fòrças de polícia. Au sen dei fòrças armadas, divèrsei melhoraments aguèron luòc dins leis ans 1990-2000 per permetre d'arrestar leis esclats d'armas explosivas (obús, granadas...) e lei municions d'un calibre de 9 mm. Per aquò, foguèt generalament l'usatge de placas de ceramica que son un complement eficaç dei fibras de kevlar.

## Liames intèrnes

* Arma de fuòc.
* Kevlar

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Locomotiva

Una **locomotiva** es un veïcul ferroviari que provesís l'energia motritz d'un tren. Dins certanei cas, permet tanben de produrre l'energia necessària a son caufatge e a son alimentacion electrica. Tradicionalament, lei locomotivas son installadas a l'avans dei trens per lei tirar. Pasmens, lei modèls modèrnes, dichs reversibles, son tanben capables de lei possar. L'aparicion dei locomotivas data dau començament dau sègle XIX. Foguèt favorizat per lo desvolopament dau camin de fèrre durant la Revolucion Industriala. Lei combustibles utilizats per assegurar la motorizacion an variat segon lei progrès tecnics (vapor, diesel, gas, electricitat, sustencion magnetica...).

## Liames intèrnes

* Tren.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Teoria dei probabilitats

La **teoria dei probabilitats** es l'estudi dei fenomèns caracterizats per l'azard e l'incertitud. Amb l'estatistica, es un dei doas brancas principalas dei matematicas modèrnas que s'interessan a la descripcion dei fenomèns aleatòris.

Aquela teoria es apareguda a la fin dau sègle XIX. A l'origina, èra un domeni particular de la teoria dei jòcs d'azard. Pasmens, a conegut un desvolopament fòrça important per un camp autonòm e important. Sei nocions centralas son leis eveniments, lei mesuras de probabilitats, leis espacis probabilizats e lei variablas aleatòrias. Permèton de tradurre de maniera abstracha lei comportaments o lei quantitats mesuradas que son supausats aleatòris. La teoria es adaptada a l'estudi d'ensembles continús o discrèts.

Au nivèu deis aplicacions, leis objèctes e resultats probabilistas son un supòrt de l'estatistica.

## Liames intèrnes

* Estatistica.
* Matematicas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Naveta espaciala

[thumb|right|[Fotografia dau premier tir de la naveta espaciala estatsunidenca.]]

Una **naveta espaciala** es un veïcul espaciau reutilizable capable de tornar venir sus Tèrra en realizant un aterratge mestrejat coma un avion. Aqueu concèpte s'opausa a aqueu dei veïculs amb una trajectòria quasi balistica qu'utilizan de paracasudas ò de retrofusadas per aterrar. A l'origina, l'objectiu èra desvolopar un veïcul espaciau capable de demenir lo còst de mesa en orbita de satellits pesucs. Dins aquò, lei navetas concebudas podián pas s'enaurar sensa l'ajuda d'una lançaire convencionau.

Dos país, leis Estats Units e l'URSS, s'engatjèron dins la fabricacion de navetas. Precursor, lo programa estatsunidenc capitèt de produrre una flòta que foguèt utilizada de 1981 a 2011. D'una massa de 70 t, èran capablas de portar una carga de 24,5 tonas en orbita bassa. Foguèron tanben utilizadas per de missions espectaclosas coma la reparacion dau telescòpi espaciau Hubble ò l'assemblatge de l'Estacion Espaciala Internacionala. Pasmens, en causa de sa mantenença complèxa, son còst d'utilizacion èra considerable. De mai, doas navetas explosèron en 1986 e en 2003 entraïnant la mòrt de seis equipatges. Ansin, lo programa foguèt arrestat au profiech de veïculs espaciaus pus convencionaus.

Lo programa sovietic foguèt pus tardiu. D'una massa de 105 t, lei navetas societicas avián una carga utila de 30 t en orbita bassa e dispausavan d'un sistèma de guidatge automatic capable d'operar un vòl complèt sensa equipatge. Una unitat unica foguèt completada. Realizèt un vòl experimentau en 1988 mai lei dificultats economicas de l'URSS menèron a l'abandon dau programa (oficialament en 1993). Una segonda naveta èra quasi acabada.

## Liames intèrnes

* Naveta espaciala estatsunidenca.
* Naveta espaciala sovietica.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Ewen Chardronnet, « La navette américaine ou l'impasse du premier vaisseau réutilisable », *Ciel & Espace*, abriu-mai de 2021, n°576, pp. 80-87.

## Nòtas e referéncias
Comunautat de comunas del País rinhaqués

La **comunautat de comunas del País rinhaqués** es una intercomunalitat  roergassa, situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Son còdi SIREN es 241 200 625.

La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Istòria
La comunautat de comunas se creèt lo  29 de decembre de 1995.

## Composicion
Lo territòri de la CC correspond al canton de Rinhac, suprimit en 2015.

## Veire tanben
 

* Comunas d'Avairon

## Nòtas
Canton de Bòsols

Lo **canton de Bòsols** es una anciana division administrativa de Roergue, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Rodés, lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. Dempuèi 2015, totas las comunas son del canton novèl del Causse Comtal (burèu centralizator : Sebasac). La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Composicion

## Istòria
Lo canton de Gabriac se creèt en 1790 dins lo districte de Sent Ginièis de Riba d'Òlt e los de Concorès e de ''Gages'' (nom francés) se creèron en 1790 dins lo districte de Rodés .

De 1795 a 1801 lo canton de *Gages* venguèt canton de Montrosièr a causa de la fusion entre las doás comunas . En 1801, lo canton de Gabriac siaguèt suprimit e Gabriac passèt dins lo canton d'Espaliu (de Bòsols en 1973) ; los cantons de Montrosièr e de Concorès siaguèron suprimits e lo canton de Bòsols creat . 

A las eleccions departamentalas del 22 de març de 2015, en aplicacion del decret n° 2014-205 del 21 de febrièr de 2014, lo canton siaguèt suprimit .

## Veire tanben
* Avairon
* Arrondiments d'Avairon
* Comunas d'Avairon

## Nòtas
Departament d'Abidjan

Lo **departament d’Abidjan** es un departament de la Còsta d'Evòri. Lo caplòc n'es Abidjan. Es l'unic departament del districte autonòm d'Abidjan. La populacion n'es de  abitants (recensament de 2021) per 563 km².

## Istòria
* Lo departament es creat en 1969 per division del departament del Sud.
Es devesit mai d'un còp per crear d'autres departaments:
* En 1985 per crear los departaments de Lao Grand e Tiassale (que serà devesit en 2012 per crear lo departament de Taabò)
* En 1996 per crear los departaments de Dabo (que serà devesit en 2012 per crear lo departament de Siquensi) e Jacquevila
* En 1997 per crear lo departament d'Alepe.
En 2001 ven un districte, puèi en 2014 un districte autonòme.

## Divisions
Lo departament es divisit en cinc parts: la ciutat d’Abidjan (compausada de 10 comunas) e quatre sosprefecturas: Anhama (*Anyama*), Bròfòdome (*Brofodoumé*), Sòngòn (*Songon*) e Treichvila.
Mecatronica

La **mecatronica** es una tecnica industriala interdisciplinària que consistís a utilizar d'un biais sinergic e simultanèu la mecanica, l'electronica, l'automatica e l'informatica per concebre de produchs novèus, generalament de sistèmas complèxs poderós necessitant un automatizacion.

## Liames intèrnes

* Automatica.
* Electronica.
* Informatica.
* Informatica industriala.
* Mecanica.
* Robotica.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** R. Isermann, « Mechatronic systems: concepts and applications », *Transactions of the Institute of Measurement and Control*, vol. 22,‎ 2000, pp. 29-55.

## Nòtas e referéncias
Ròcalaura (Roergue)

**Ròcalaura** (*Roquelaure* en francés) es una anciana comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Es ara incorporada a la comuna de Las Sots.

## Geografia
Ròcalaura es sus un morre al cap d'una serròta.

## Istòria
Al sègle XVIII, Ròcalaura èra pas parròquia ;  probablament dependiá de la parròquia de Nòstra Dòna d'Albiac, situada al nòrd. Èra un vilatge pichon bastit a l'entorn d'un castèl. Venguèt comuna pr'aquò e en 1837 siaguèt fusionada amb Las Sots ; Ròcalaura es a l'oèst de Las Sots.

Lo castèl, que data al mens del sègle XIe siècle, retocat mai d'un còp, siaguèt la residéncia de la familha de Ròcalaura. Aquela familha se fondèt a la de Bessuèjols en 1592. A la revolution, lo castèl siaguèt vendut per l'Estat. Abandonat, serviguèt de peirièira. Finiguèt que s'engrunèt dins las annadas 1950. Dempuèi 1966, es restaurat per son proprietari.

## Demografia

* De 1806 a 1836, la comuna siaguèt recensada amb una autra, benlèu Gabriac.
* Las donadas de la drecha del grafic, plaçadas automaticament, son las de la comuna actuala de Las Sots.

## Lòcs e monuments
* Lo castèl, classat monument istoric lo 21 de setembre de 1981 sonque per sa capèla castrala.
* La capèla romanica de Sant Laurenç, del sègle XII. Conten una Mesa al Tombèl del Crist del sègle XVI en calcari al centre del retaula del còr, classada monument istoric dempuèi lo 21 d'octobre de 1963. Veire l'imatge .


Lassouts_Roquelaure_château_(1).jpg|Lo castèl de Ròcalaura.
Lassouts_Roquelaure_château_(3).jpg|Lo castèl de Ròcalaura.
Lassouts_Roquelaure_chapelle_(2).jpg|La capèla castrala.
Lassouts_Roquelaure_chapelle_(1).jpg|La capèla castrala.
Lassouts_Roquelaure_chapelle_nef.jpg|La nau de la capèla castrala.
Lassouts_Roquelaure_chapelle_modillons_(6).jpg|Modilhons del cabeç.
Lassouts_Roquelaure_croix_côté_chapelle_(2).jpg|Crotz a costat de la capèla castrala.
Lassouts_Roquelaure_coulée_lave_(1).jpg|Lo clapàs de *Thubiès* (nom francés).


## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben
## Ligams extèrnes
## Nòtas
Canton d'Espaliu

Lo **canton d'Espaliu** es una anciana division administrativa de Roergue, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Rodés, lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. Dempuèi 2015, tres comunas, Castèlnau de Mandalhas, Sant Cosme e Las Sots son del canton novèl d'Òlt e Palanjas (burèu centralizator : Sent Ginièis d'Òlt) e las autras tres del canton d'Òlt e Truèire (burèu centralizator : Espaliu). La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Composicion

## Istòria
Los cantons d'Espaliu e de Sant Cosme se creèron en 1790 dins lo districte de Sent Ginièis de Riba d'Òlt .

En 1801 lo canton d'Espaliu se conservèt , lo de Sant Cosme siaguèt suprimit e Sant Cosme passèt dins lo canton d'Espaliu . 

A las eleccions departamentalas del 22 de març de 2015, en aplicacion del decret n° 2014-205 del 21 de febrièr de 2014, lo canton siaguèt suprimit .

## Veire tanben
* Avairon
* Arrondiments d'Avairon
* Comunas d'Avairon

## Nòtas
Periscòpi

[thumb|right|Esquèma d'un periscòpi complèx amb de [lentilha (optica)|lentilhas e de prismas.]]

Lo **periscòpi** (ò **episcòpi**) es un instrument optic que permet d'observar un objècte sensa èsser vist en retorn. Dins sa forma pus simpla, es un bostièr rectilinèu amb dos miraus orientats a 45° a cada extremitat. Mai d'un sistèma compòrta d'elements suplementaris (lentilhas, prismas, filtres... etc.) per facilitar l'observacion.

## Liames intèrnes

* Optica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Concas de Roergue

**Concas de Roergue** (*Conques-en-Rouergue* en francés) es una comuna novèla roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Recampa las ancianas comunas de Concas (capluòc), Gandvabre, Noalhac e Sent Cebrian, vengudas comunas delegadas  dempuèi lo 1èr de genièr de 2016. 

## Geografia

## Istòria
## Administracion

## Demografia
Per la demografia de cada comuna abans 2016, veire a Concas, Gandvabre, Noalhac e Sent Cebrian. 

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Maryna Bekh-Romanchuk

**Maryna Bekh-Romanchuk** (en ucraïnian : Мари́на Олександрівна Бех Романчу́к) (Moroziv, Ucraïna, 18 de julhet de 1995) es una atleta ucraïniana especialista en saut de long. Ganhèt la medalha d'argent als Campionats del Monde d'atletisme de 2019.
Engèni mecanic

L’**engèni mecanic** es un domeni de l'engenhariá que designa l'ensemble dei conoissenças liadas a la mecanica au sens fisic e tecnic. Leis engenhaires especializats dins aqueu domeni son generalament cargats de la concepcion d'un produch mecanic de la cèrca de sei compausants a la definicion de son procès de reciclatge. Aquò necessita un espèctre de sabers fòrça larg tant au nivèu tecnic qu'economic. L'aspècte artistic pòu tanben i èsser important. 

## Liames intèrnes

* Engenhariá.
* Mecanica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Comunautat de comunas de Concas e Marcilhac

La **comunautat de comunas de Concas e Marcilhac** es una intercomunalitat  roergassa, situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Son còdi SIREN es 241 200 641.

La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Istòria
La comunautat de comunas se creèt lo 27 de decembre de 1996 . 

Entrò la fin de 2015, la CC compreniá 16 comunas : totas las comunas dels ancians cantons de Marcilhac (10 comunas) e de Concas (6 comunas).

Lo 1èr de genièr de 2016, las comunas de Concas, Gandvabre, Noalhac e Sent Cebrian fusionèron dins la comuna novèla de Concas de Roergue.

Lo 1èr de genièr de 2017, Balsac fusionèt amb Druèla, de Rodés Aglomeracion, dins la comuna novèla de Druèla e Balsac e quitèt la comunautat de comunas .

Lo nombre de comunas de la CC es doncas de 12.

## Composicion

## Veire tanben
 

* Comunas d'Avairon

## Nòtas
Elbroz

**Elbroz** o lo **Mont Elbroz** ( m) es una montanha de Caucàs situada en Russia dins lo nòrd d'aqueu massís montanhós. Es la cima pus auta dau continent europèu. Es un volcan d'aspècte simetric qu'es constituit de dos brecs. La cima occidentala es la pus auta e la cima orientala, qu'assosta un cratèr de 300 a 400 mètres de diamètre, arriba a una altitud de  mètres. Sa formacion comencèt fa 10 milions d'ans e son activitat actuala es relativament limitada amb una darriera erupcion datada entre lei sègles III e I abC. L'ensemble de la montanha es cubèrta per de glaciers importants e es lo centre d'un pargue nacionau creat en 1986.

Au nivèu culturau, la cima dau Mont Elbroz foguèt lo luòc dau castig prononciat per Zèus còntra Prometèu. Lo Titan foguèt estacat entre lei doas cimas de la montanha e una aigla foguèt cargada de li manjar lo fetge cada jorn. La primiera ascension aguèt luòc en 1829 e la guida Killar Khachirov foguèt lo premier alpinista qu'arribèt a la cima. Aquela ascension es considerada coma tecnicament simpla mai es sovent complicada per lei condicions meteorologicas.

## Liames intèrnes

* Caucàs.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Dorsala medioatlantica

thumb|right|Representacion de la dorsala medioatlantica.

La **dorsala medioatlantica** es un relèu que se situa dins l'Ocean Atlantic e dins l'Ocean Artic. Comença a 333 km au sud dau Pòl Nòrd e s'estend fins a l'Illa Bouvet dins l'emisfèri sud. Es una zòna d'activitat sismica intensa que correspond a una zòna de divergéncia entre doas placas tectonicas. L'origina d'aqueu fenomèn es liada a una remontada massisa de magma qu'entraïna d'erupcions volcanicas fòrça frequentas. Pasmens, aquela activitat es mau coneguda car la màger part de la dorsala es sosmarina. Lei partidas emergidas forman d'illas volcanicas coma Islàndia ò leis Açòres.

Aquela dorsala foguèt descubèrta per l'expedicion dau ''HMS Challenger'' en 1872. Dins aquò, son existéncia èra estada supausada en 1850 per Matthew Fontaine Maury (1806-1873). Sa preséncia foguèt finalament confiermada en 1925 gràcias a de mesuras realizadas amb de sonars. Puei, l'organizacion generala dau relèu foguèt precisada a partir deis [ans 1950] amb l'organizacion de plusors campanhas de mesura. Aquò permetèt de comprendre que la dorsala medioatlantica fa partida d'un sistèma de zònas de divergéncia d'una longor de  km.

== Liames intèrnes ==

* [Dorsala.
* Tectonica dei placas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Aigre

[thumb|right|[Dessenh mostrant un exemple d'utilizacion d'un aigre per derrabar lei plancas d'un  postam.]]

Un **aigre** (var. **agre**, **alús**, **levader**, **levador**, **lhevader**, **perpal**) es, en mecanica, una pèça rigida e lònga qu'es generalament utilizada en liason pivòt ò en supòrt simple a respècte d'una partida fixa per transformar un movement. Fa partida deis uech maquinas simplas. Sei doas utilizacions principalas son :
* per amplificar un movement en amplitud ò en velocitat.
* per amplificar un esfòrç.
Lei doas utilizacions son opausadas e, per exemple, una amplificacion de l'amplitud es totjorn realizada au detriment de l'esfòrç.

## Liames intèrnes

* Maquina.
* Maquina simpla.

## Bibliografia

* Lo Congrès Permanent de la Lenga Occitana, *Dicod'Òc*, cèrca « levier », consultat lo 11 de mai de 2021, https://web.archive.org/web/20210512060050/https://locongres.org/fr/applications/dicodoc-fr/dicodoc-recherche?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=fr-oc&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=RBVD&dic%5B%5D=ALPC&dic%5B%5D=ATAU&dic%5B%5D=PROV&dic%5B%5D=PNST&dic%5B%5D=OMLH&dic%5B%5D=LAUS&dic%5B%5D=LAGA&dic%5B%5D=LEMO&q=levier&q2=&submit=Rechercher

## Nòtas e referéncias
Octobre (filme, 1928)

***Octobre : detz jorns que faguèron trantalhar lo monde*** (en rus: Октябрь : Десять дней, которые потрясли мир), pus conegut jol simple títol ***Octobre***, es un filme sovietic de Sergei Eisenstein e Grigori Aleksandrov sortit en 1927.

Se tracta d'una òbra comandada pel le desen anniversari de la revolucion bolchevica d'octobre 1917. Inspirada del reportatge de John Reed, *Octobre* es considerat coma un « classic » del cinèma de propaganda sovietica. À l'origina mut, foguèt sonorizat en 1967 sus una musica de Dmitri Chostakovitch.
Canton de Laissac

Lo **canton de Laissac** es una anciana division administrativa de Roergue, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Rodés, lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. Dempuèi 2015, totas las comunas son del canton novèl d'Òlt e Palanjas (burèu centralizator : Sent Ginièis d'Òlt). La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Composicion

## Istòria
Los cantons de Cossèrgas, de Galhac e de Laissac se creèron en 1790 dins lo districte de Severac lo Castèl .

En 1801 lo canton de Laissac se conservèt  e los autres dos siaguèron suprimits . 

A las eleccions departamentalas del 22 de març de 2015, en aplicacion del decret n° 2014-205 del 21 de febrièr de 2014, lo canton siaguèt suprimit .

## Veire tanben
* Avairon
* Arrondiments d'Avairon
* Comunas d'Avairon

## Nòtas