Fidel Castro

**Fidel Alejandro Castro Ruz** ( audio) (Birán, 13 d'agost de 1926 - 25 de novembre de 2016), foguèt un dictator cuban, que governèt Cuba durant 47 ans coma Primièr ministre entre 1959 e 1976 puèi coma president de la Republica entre 1976 e 2006. Politicament èra marxista-leninista e nacionalista cuban, foguèt tanben primièr secretari del partit comunista cuban entre 1961 e 2011.
Durant son administracion, Cuba venguèt un estat socialista de partit unic; l'industria e los afaires foguèron nacionalizats, e las reformas socialistas aplicadas a la societat.

Lo 31 de julhet de 2006, va anar a l'espital que d'en desempuèi lo sieu fraire Raúl Castro assumís la presidéncia de l'Estat.

## Vida e accion revolucionàra

### Resisténcia contra Batista e revolucion
[thumb|300 px|left|... amb en [Camilo Cienfuegos a L'Avana en *[[genièr de 1959]]*... ]]
[thumb|300 px|right|... ''[en 1959* a [[Washington]] davant la premsa estatsuniana...]]
Foguèt educat a Cuba dins d'escòlas [[jesuista]]s e, mai tard, al Collègi Belén de [[L'Avana]], jesuista tanben. En [[1945]] dintrèt a l'[[Universitat de L'Avana]] per i estudiar lo drech que lai obtenguèt son diplòma en [[1950]]. 

Castro faguèt d'avocat dins un pichon burèu d'[[avocat]]s entre [[1950]] e [[1952]]. 

En 1952 se presentèt coma candidat al parlament pel [[Partido Ortodoxo]] mas lo còp d'Estat del general [[Fulgencio Batista]] tombèt lo govèrn de [[Carlos Prio Socarras]] e anullèt las eleccions. 

Castro acusèt Batista davant los tribunals de violar la Constitucion mas sa peticion foguèt rebutada. 

De responsa, Castro organizèt lo [[26 de julhet]] de [[1953]] una ataca armada amb de consequéncias *nefastas* sul moment (coma un *borrolhon* ça que la de la revolucion venidoira...) contra las casèrnas [[Moncada]], de [[Santiago de Cuba]], e [[Carlos Manuel de Céspedes]], de [[Bayamoen]], totas doas dins la província d'Oriente. 

I moriguèron mai d'ochanta guerrilhièrs atacaires e Castro foguèt fach presonièr, jutjat e condemnat a quinze ans de preson. 
(Dins lo tèxt final del plaideg, Castro va prononciar un apassionat discors , dins lo qual va defendre las siás accions e va explicar los sieus punts de vista polítics). Après 22 mesadas de preison, foguèt liberat gràcias a l'[[amnistia]] generala de mai de 1955 e s'exilièt a [[Mexic]] e als [[Estats Units]].

[[Fichièr:Fidelcastro1978.jpg|thumb|350 px|right|... en [[Fidel Castro]] en *1978*... ]]

Tornèt a Cuba amb d'unes autres exiliats del *Movimiento 26 de Julio* lo [[2 de decembre]] de [[1956]]. Aprèp qualques jorns de marcha foguèron suspreses a [[Alegría del Pío]]. 

Los pauques supervivents (e demest eles, lo [[Che Guevara]], [[Raúl Castro]] e [[Camilo Cienfuegos]]) se retirèron dins la [[Sierra Maestra]], d'onte menèron una guèrra d' *escarmochas* contra lo govèrn de Batista. 

Lo movement de Castro se ne ganhèt lèu una ajuda populara que n' arribèt a comptar mai de 800 combatents. Lo [[24 de mai]] de [[1958]], Batista envièt dètz-e-sèt batalhons contra Castro dins la dicha pel dictator *Operación Verano*. 


Malgrat la superioritat en nombre de las tropas del govèrn, las fòrças de Castro encadenèron una tièra de victòrias susprenentas, ajudadas per las desercions e las rendicions massivas dins las armadas de Batista. Lo [[1 de genièr]] de [[1959]], Batista abandonava lo país e las fòrças de Castro prenián L'Avana.

== Accion politica ==
[[Fichièr:CheyFidel.jpg|thumb|350 px|left|... [[Fidel amb lo Che]] *1961*...]]
[[Fichièr:Fidel en Chile 04.jpg|thumb|300 px|right|... a [[Chile]]* en *[[1971]]*... ]]

## Citacions
[thumb|200 px|right|... '''''[signat Fidel Castro !!!***...]]
** ''[[Condemnatz-me, de qu'impòrta: que me n'absoldrà l'istòria.]]''
* ''[[Una revolucion es una lucha a mòrt entre çò venidor e çò passat.]]''
* ''[[Degun revolucionari vertadièr morís en de badas.]]''
* ''[[Una revolucion es ges lièch de ròsas.]]''
* ''[[Pas jamai me vegèri una contradiccion entre las idèas que me sostenon e las idèas d'aquel simbòl, d'aquela figura extraordinària, Jèsus Crist.]]''
* ''[[Los nòrd-americans o comprenon ges... que lo país nòstre es pas sonque Cuba: lo país nòstre es atanben l'umanitat.]]''
* ''[[Vos cresètz Amnesty International? Ba, ne sètz ben liures d'o far.Ieu los me cresi pas cap: respiechatz-vos almens aquesta miá pensada.]]''
* ''[[Te parlan de falhida del socialisme mas ont es lo succès del capitalisme en Africa, Asia e America Latina ?]]''
* ''[[Me trapi lo capitalisme repugnant.Es refastigós, es lordàs, es alienador... per que causa guèrras, ipocrisia e competicion.]]''
* ''[[Sens lo poder, los ideals se pòdon cap realizar; amb lo poder ne subrevívon ges sovent.]]''
* ''[[Soi pas cap comunista e tanpauc n'es lo movement revolucionari.]]''
* ''[[Soi un marxista leninista e ne serai fins al darrièr jorn de ma vida.]]''
* ''[[Lo revolucionari crei dins l'òme, dins los èssers umans.Qual non crei dins l'èsser uman, es pas cap revolucionari.]]''
* ''[[Per pas luchar i aurà agut sempre fòrça pretèxtes a cada epòca e dins cada circonstància, mas pas jamai sens lucha se ne poirà aver la libertat.]]''
* ''[[Las idèas li ne fan ges de besonh las armas se son capablas de convéncer las grandas massas.]]''
* ''[[La consequéncia mai extraordinària d'aicesta revolucion es l'incresibla consciéncia revolucionària que s'es desenvolopada dins lo pòble.]]''
* ''[[Lo procès revolucionari es intrinsecament lo melhor programa de santat publica possible.]]''
* ''[[Lo sacrilègi que piéger es l'estancament de la pensada.]]''
* ''[[Los capitalistas utilizan lo lor argent; nosautres los socialistas lo despensam.]]''
* ''[[Los revenguts a Cuba de las entrepresas estatalas son utilizats exclusivament pel benefici del pòble, que li n'apartenon.]]''
* ''[[Los quites mòrts pòdon pas cap pausar en patz dins un país oprimit.]]''
** ''[[Tota la glòria del mond cabís dins un grunet de milh.]]''

== Bibliografia ==
[[Fichièr:Castro sign.jpg|thumb|400 px|left|... ]]
[[Fichièr:Cuba.FidelCastro.02.jpg|thumb|300 px|right|... ''[[Fidel en 2003 davant lo monument a'n José Marti, lo "paire" de l'independéncia cubana]]''...]]
=== òbras d'en Fidel Castro ===
* [[Fidel Castro]]: ''Una conversación en La Habana''... entrevista amb [[Alfredo Conde]] [[1989]] (en castelhan)
* [[Fidel Castro]]: ''Mes années de jeunesse''... amb prefaci d'en [[Gabriel García Márquez]], [[Alain Stanke Éd.]] [[2003]] (en francés)
==== tèxtes e discorses d'en Fidel Castro ====
*  [http://www.cuba.cu/gobierno/discursos   Discorses de Fidel Castro... ''1959-2008''] (8 lengas)
*  [http://www.cuba.cu/reflexiones/reflexiones.html    Reflexions del ''Líder maximo''... ''2007-2011'']  (idem)

=== òbras a l'entorn de l'òme e del revolucionari ===
* [[Salim Lamrani]]: ***Washington contre Cuba.Un demi-siècle de terrorisme.L'affaire des cinq***... [[Le Temps des cerises]] [[2005]] (en francés)
* [[Salim Lamrani]]: ''Fidel Castro, Cuba et les États-Unis''... conversacions amb en [[Ricardo Alarcón de Quesada]], president de l'[[Assemblada Nacionala Cubana]]... idem [[2006]] (id)
* [[Salim Lamrani]]: ''Cuba face à l'empire'' [[Timéli]] id  (id)
* [[Ignacio Ramonet]]: ***Cien horas con Fidel*** [[Debate]] [[Barcelona]] [[2006]] (en castelhan)
* [[Ignacio Ramonet]]: ***Biografia a dos voces**' idem id id (id)

## Vejatz tanben
[thumb|260 px|left|... amb na [Cristina Fernández de Kirchner, presidenta d'Argentina, en *[[2009]]*...]]

## Ligams extèrnes
*    Sit subre en Fidel Castro 
*   Sit ''fidelista''... 
*  ''Los amics de Cuba'' Ignacio Ramonet

## Nòtas & referéncias