open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vath de Vilaverda

La **Vath de Vilaverda** (*Valle de Villaverde* en espanhòu, **Villaverde de Trucíos** deu s. XIX dinc a 2005; en basco: *Villaverde Turtzioz*) qu'ei ua comuna de Biscaia, istoricament navarresa. Dempuish lo s. XIX, qu'ei ua enclava de la província de Santander puish de Cantàbria dens la comarca biscaïna d'Encartaciones.
## Istòria

Segon Madoz que’s disèva autes còps **Villaverda de Trucíos**.
Tomáš Garrigue Masaryk

**Tomáš Garrigue Masaryk** (nascut **Tomáš Jan Masaryk** a Hodonin, 1850-1937) òme politic, sociològ e filosòf foguèt lo primièr president de Checoslovaquia. Governèt entre 1918 e 1935.

Faguèt sieu lo nom occitan de sa femna Charlotte Garrigue, nascuda a New York, d'una familha d'uganauds exilhats al Danemarc.
Averan

**Averan** pòt essèr Averan (Hauts Pirenèus), ua comuna deus Hauts Pirenèus o l'arbòl avelanièr comun.
Gabriel Ramanantsoa

**Gabriel Ramanantsoa** (1906-1979) militar, foguèt lo president e tanben lo primièr ministre de Madagascar entre 1972 e 1975.
Region de Banská Bystrica

La **region de Banská Bystrica** (en eslovac, *Banskobystrický kraj*) es una region e entitat autonòma d'Eslovaquia creada lo 1èr de genièr de 2001. 

Sa capitala es Banská Bystrica.

## Division
### Districtes

La region se compausa de 13 districtes: Banská Bystrica, Banská Štiavnica, Brezno, Detva, Krupina, Lučenec, Poltár, Revúca, Rimavská Sobota, Veľký Krtíš, Zvolen, Žarnovica e Žiar de Hron.

## Govèrn local
Lo governador es Vladimír Maňka dempuèi 2009.

Lista dels governadors:
* 2001 - 2005 - Milan Marčok (HZDS, SMER)
* 2005 - 2009 - Milan Murgaš (HZD, KDH, SNS, SMER, SZS)
* 2009 - Vladimír Maňka (SMER-SD, ĽS-HZDS)
## Veire tanben
* Eslovaquia

## Referéncias


## Ligams extèrnes
*   Administracion de la region autonòma
Concerto per trompeta (Leopold Mozart)

Lo **concerto per [[trompeta]]**, trompa e còrdas en Re major de Leopold Mozart (lo pair deu famós compositor (Wolfgang Amadeus Mozart) qu'ei ua pèça importanta deu repertòri d'estil classic per aqueth instrument. 

Que compta dab dus moviments :
* I. Largo
* II. Allegro moderato 

Au cap deu largo que's pòt generaument intrepretar ua *[[cadenzza]]*.

Qu'ei cracterizat per la soa simplicitat : escrivut entà ua trompeta naturau, lo son registre qui non puja pas autan dens los aguts com aquò b'èra generaument lo cas dab las òbras escrivudas per las trompetas barròcas. D'un aute costat, au contre deus concertos per trompeta de Josehp Haydn e de Hummel, lo concerto de Leopold Mozart b'ei vertaderament escrivut per ua trompeta naturau e pas per ua trompeta de claus. 

Qu'ei donc ua òbra unica per lo son estil, la soa tessitura e lo tipe d'instrument emplegat (ua combinason qui impausa la simplicitat armonisca de la particion deu solista).

## Ligam extèrne
http://www.youtube.com/watch?v=Ot4MK1PhUZU&feature=related Sus youtube.com, interpretacion dab ua trompeta barròca.
Region de Košice

La **region de Košice** (en eslovac, *Košický kraj*) es una region e entitat autonòma d'Eslovaquia creada lo 1èr de genièr de 2001. 

Sa capitala es Košice.

## Division
### Districtes

La region se compausa d'11 districtes : Gelnica, Košice I, Košice II, Košice III, Košice IV, Košice-forécia, Michalovce, Rožňava, Sobrance, Spišská Nová Ves e Trebišov.

## Govèrn local
Lo governador es Zdenko Trebuľa dempuèi 2005.

Lista dels governadors:
* 2001 - 2005 - Rudolf Bauer (KDH, DS)
* 2005 - Zdenko Trebuľa (SMER, HZD)

## Veire tanben
* Eslovaquia

## Referéncias


## Ligams extèrnes
*  Administracion de la region autonòma
Region de Bratislava

La **region de Bratislava** (en eslovac, *Bratislavský kraj*) es una region e entitat autonòma d'Eslovaquia creada lo 1èr de genièr de 2001. 

Sa capitala es Bratislava.

## Division
### Districtes

La region se compausa de 8 districtes : Bratislava I, Bratislava II, Bratislava III, Bratislava IV, Bratislava V, Malacky, Pezinok e Senec.

## Govèrn local
Lo governador es Pavol Frešo dempuèi 2009.

Lista dels governadors :
* 2001 - 2005 - Ľubo Roman (ANO, DS, KDH, SDKÚ, SMK)
* 2005 - 2009 Vladimír Bajan (independent)
* 2009 - Pavol Frešo (SDKÚ-DS, KDH, SMK-MKP, OKS, SaS)

## Veire tanben
* Eslovaquia

## Referéncias


## Ligams extèrnes
*   Administracion de la region autonòma
Musèu Georges Labit

thumb|right|200px|Entrada del Musèu Georges-Labit

Lo **Musèu Georges Labit** es situat sus las ribas del Canal del Miègjorn a Tolosa entre lo Quartièr de las Domaisèlas e lo del Busca. Es un pabalhon d'estil mauresc situat al mitan d'un jardinet. Foguèt bastit atal a la mitat del sègle XIX. Son nom ven del viatjaire e colleccionaire Georges Labit (1862 1899). Amassèt pendent sos viatges una colleccion d'objèctes exotics :
* una colleccion d'objèctes de l'art de l'Extrèm Orient : Índia, reialme de Champà, Annam, Siam, Laos, Java, Tibet, Nepal, China e Japon.
* una colleccion d'objèctes egipcians e còptes venent del Musèu Guimet.

### Ligams extèrnes
* [Lo Musèu Georges Labit, arts d'Asia, antiquitats egipcianas](http://www.toulouse-tourisme.com/visite/fiche.php?id=18503&cat=1&itemid=59/(fr))
Lista dels presidents de Moçambic

thumb|right|130px|Escut de Moçambic.
Vaquí la lista dels **presidents de [[Moçambic]]** après l'independencia del país, en 1975, fins a uèi.
Era Estela de Sent Martòri

left|thumb|200px|Era glèisa.

**Era Estela de Sent Martòri** o **L'Estela de Sent Martòri** (*Lestelle-de-Saint-Martory* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge, administrada peth departament de Hauta Garona e era region d',  ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## [[Heraudica|Eraldica]]
L'escut dera Estela que's blasona atau : *deth camp d'argent ara montanha de sinòple cargada d'un arbe deth medish e acostada de duas tors de gulas*.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [les'telɔ] a Roeda  (eths toponimes que pòden guardar ua prononciacion despareguda o un lexic desparegut e er article *era* qu'ei mèi recent que *la*).
Eths Féniés que pensan *L'Estela* ei ua apellacion atractiva per ua implantacion navèra . 
Segon Dauzat, *L'Estela* que ven deth latin *stella*, « estela » ath sens de « cairehorc », mès dens quauques cases pòt venir d'ua ensenha . 
Segon Negre, *L'Estela* que ven der occitan *estela*, « estela, rond punt » .

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Era Estela qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'ei Sent Miquèu. Tanlèu 1790, Era Estela qu'èra deth canton de Sent Martòri. Era comuna que prengó eth nom oficiau de *Lestelle-de-Saint-Martory* per decret deth 22 de junh 1921 .

## Administracion

* Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton de Sent Martòri; qu'ei ara deth canton de Banhèras de Luishon.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Église_de_Lestelle-de-Saint-Martory_(31).JPG|Era glèisa Sent Miquèu.
Lestelle_-_Monument_aux_morts.jpg


## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Yitzhak Ben-Zvi

**Yitzhak Ben-Zvi** (יצחק בן-צבי en ebrieu) (1884-1963) avocat e òme politic, foguèt president d'Israèl entre 1952 e 1963.
Region de Nitra

La **region de Nitra** (en eslovac, *Nitriansky kraj*) es una region e entitat autonòma d'Eslovaquia creada lo 1èr de genièr de 2001. 

Sa capitala es Nitra.

## Division
### Districtes

La region se compausa de 7 districtes : Komárno, Levice, Nitra, Nové Zámky, Šaľa, Topoľčany, Zlaté Moravce.

## Govèrn local
Lo governador es Milan Belica dempuèi 2005.

Lista dels governadors:
* 2001 - 2005 - Milan Belica (HZDS, SDĽ, STRED, SOP)
* 2005 - Milan Belica (ĽS-HZDS, KSS ZSNS, PSNS, Ľavicový blok, Agrárna strana vidieka)
## Veire tanben
* Eslovaquia

## Referéncias


## Ligams extèrnes
*  Administracion de la region autonòma
Region de Prešov

La **region de Prešov** (en eslovac, *Prešovský kraj*) es una region e entitat autonòma d'Eslovaquia creada lo 1èr de genièr de 2001. 

Sa capitala es Prešov.

## Division
### Districtes

La region se compausa de 13 districtes : Bardejov, Humenné, Kežmarok, Levoča, Medzilaborce, Poprad, Prešov, Sabinov, Snina, Stará Ľubovňa, Stropkov, Svidník, Vranov de Topľa.

## Govèrn local
Lo governador es Peter Chudík dempuèi 2005.

Lista dels governadors:
* 2001 - 2005 - Peter Chudík (HZDS, SMER)
* 2005 - Peter Chudík (SMER, HZD, SNS)
## Veire tanben
* Eslovaquia

## Referéncias


## Ligams extèrnes
*  Administracion de la region autonòma
Sant Adornin

**Sant Adornin** o benlèu *Sant Satornin* (*Saint-Saturnin-de-Lucian* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *parrochia S. Saturnini de Lucano* en 1067, *parrochia S. Saturnini* en 1105, *S. Saturnini* en 1129, *villa S. Saturnini* en 1134, *a S. Saturnini*, *a S. Saturnin* en 1151-54, *[ecclesiam] s. Saturnini* en 1162, *S. Saturnini de Luciano* en 1264, 1393, 1484, *de S. Saturnino* en 1344, au sègle XVI, en 1636, *S. Saturnini*, au sègle XVI, *Saturni* en 1622, *St Saturnin* en 1643, 1740-60, *St Saturnin de Lucian* en 1770-72 (mapa de Cassini). 

Segon Dauzat e Rostaing, *Sant Adornin* es lo resultat del nom latin d'òme *Saturninus*, nom d'un avesque de Tolosa, martirizat en 257. Las fòrmas de tipe *Sant Sarnin* son presentas a l'oèst de l'Erau (Cornelhan, Asilhanet). Lo determinant o ancian determinant *Lucian* ven dau gentilici latin *Lucius* amb lo sufixe *-anum*. « Lucian » èra una proprietat galloromana. 

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Concerto per trompeta (Hummel)

Lo **concerto per [[trompeta]] en Mi major** o **Concerto a Trombe Principale** de Johann Nepomuk Hummel qu'ei (amassa dab los concertos de Leopold Mozart e de Joseph Haydn) ua de las principaus òbras d'estil classic compausadas per aqueth instrument. 

Aqueth concerto que ho compausat en 1803 a l'escadença de la fin d'annada qui vedó Hummel ad entrar au servici de la familha d'Esterházy.

Hummel e l'escrivó entau trompetista Anton Weidinger e entà ua trompeta de claus (un instrument navèth alavetz e qui peu purmèr còp e dava lo parat d'intrepretar melodias cromaticas dab ua trompeta, au prètz d'ua dramatica pèrta de qualitat deu son).

Que compausa deus movement seguents :

*I. Allegro con spirito 
*II. Andante 
*III. Rondo 

Lo purmèr moviment que s'acaba dab ua *[[cadenzza]]*.

Dens aquesta òbra, la trompeta solo qu'ei acompanhada per : 2 flabutas, 2 clarins, 2 bassons, 2 trompas, timpani e còdas.

Que cau soslinhar que lo concerto per trompeta de Haydn que ho egaument escrivut per ua trompeta de claus e entà Anton Weidinger.
Sant Sarnin

**Sant Sarnin** (del latin *Saturninus*) foguèt lo primièr avesque crestian de Tolosa. Foguèt mandat per lo papa Fabian I amb sièis autres avesques per tal d'evangelizar Gàllia, pendent lo règne de l'emperaire roman Decius. 
### Biografia
La vida de **Sant Sarnin** es coneguda gràcias als racontes que ne faguèt la Glèisa crestiana.
Amb son disciple Sant Onèst encontrat a Nimes, se n'anèt per las rotas predicar la bona paraula. Despassèron Tolosa e en passar per Aush e Eusa atenguèron Pampalona en Navarra.
A Pampalona, totes dos convertiguèron lo senador Firmus e sa familha al cristianisme. Sant Sarnin bategèt lo filh del notable, enfant que vendriá puèi Sant Fermin. Segon la tradicion, aurián tanben batejat de milierats de persona dins un potz, que se sona uèi *Pocico de San Cernin*. Pasmens del temps de las persecucions dels crestians que se produsiguèron durant lo règne d'Aurelian, Sant Onèst foguèt martirizat, e Sant Sarnin se'n tornèt cap a Tolosa.
[left|250px|thumb|Martiri de Sant Sarnin - glèisa de [Daumasan (Arièja) - sègle XII]]

Segon los escriches crestians, Sant Sarnin foguèt martirizat a Tolosa dins las circonstàncias seguentas. Alara que se debanava una ceremonia pagana al Capitòli, Sant Sarnin foguèt convidat per los prèires pagans d'onorar l'emperaire en participar al sacrifici d'un taure; coma refusèt, foguèt estacat a la bèstia que lo traguèt e lo rebalèt pel sòl de las carrièras fins a la mòrt. 
 
Sa despolha foguèt amassada per doas crestianas que l'enterrèron dins un valat prigond a l'endrech que l'avián trapat. La legenda ditz que, batudas per la fola, daissèron la vila per se refugiar dins lo pichon vilatge prèp de Castèlnòu d'Arri que se sona uèi lo Mas de las Santas Puèlas. Ilari, avesque del sègle IV, faguèt bastir una pichona glèisa de fusta, un orador, sus la tomba del martir. Es uèi la glèisa del Taur.

La devocion pel sant èra tala a Tolosa que la glèisa principala de la vila ne pòrta lo nom: la Basilica de Sant Sarnin.

De notar de lo culte de Sant Sarnin se confond amb lo de Sant Fermin dont l'encierro de las fèstas de la Sant Fermin de Pampalona se sarra fòrça.

Sa fèsta se celèbra lo 29 de novembre. De nombrosas vilas d'Occitània pòrtan lo seu nom: veire Sent Sarnin, en Carcin, Roergue e Perigòrd; Sant Sarnin dins Aude, Sant Sarnin en Ardecha, etc. Es tanben lo patron de mantuna localitat en Navarra: Pampalona, Artaxoa e en Catalonha: Sant Sadurní d'Anoia, Sant Sadurní d'Osormort, Sant Sadurní de l'Heura, Montmajor .
Erskine Hamilton Childers

**Erskine Hamilton Childers** (1905-1974) òme politic, foguèt president de la Republica d'Irlanda entre 1973 e 1974.
Hauta Navarra

La **Hauta Navarra** (var. **Auta Navarra**, **Nauta Navarra**; en basco: *Nafarroa Garaia*) qu'ei una expression que despuish  divèrs autors bascos e occitans an utilizat per designar las partida meridionau de l'èx-reiaume de Navarra, anexada per Ferrand II d'Aragon, sonat «lo Catolic», en 1512 e restacada formaument a la corona de Castelha en 1516. Qu'èra constituida de las merindades de Pampalona, Tudèla, Olite, Sangòssa e Estela.

Uei lo dia, la Hauta Navarra que correspond a la Comunautat Forala de Navarra, ua de las 17 comunautats autonòmas d'Espanha.

## Articles connèxes
* Reiaume de Navarra
* Baisha Navarra
* Comunautat Forala de Navarra

## Referéncias
Region de Trenčín

La **region de Trenčín** (en eslovac, *Trenčiansky kraj*) es una region e entitat autonòma d'Eslovaquia creada lo 1èr de genièr de 2001. 

Sa capitala es Trenčín.

## Division
### Districtes

La region se compausa de 9 districtes : Bánovce nad Bebravou, Ilava, Myjava, Nové Mesto nad Váhom, Partizánske, Považská Bystrica, Prievidza, Púchov e Trenčín.
 
## Govèrn local
Lo governador es Jaroslav Baška dempuèi 2013.

Lista dels governadors:
* 2001 - 2005 - Štefan Štefanec (HZDS)
* 2005 -2009 Pavol Sedláček (ANO, ĽS-HZDS, PSNS, ZSNS)
* 2009 -2013 Pavol Sedláček (ĽS-HZDS, Smer-SD)
* 2013 Jaroslav Baška

## Veire tanben
* Eslovaquia

## Referéncias


## Ligams extèrnes
*  Administracion de la region autonòma
Basquetbòl

thumb|Lo basquet es fòrça popular als Estats Units
Lo **basquetbòl** popularament conegut jol nom de **basquet** es un espòrt collectiu jogat entre doas equipas de cinc jogaires, que cercan d'introduïre una palma dins una anèla, sonada desquet, espintada sus un pal a 3,05 mètres del pelsòl e defenduda per la còla advèrsa, amb l'objectiu de marcar mai de punts que l'adversari, en tot respectant las règlas del jòc.

Lo basquet nasquèt als Estats Units en 1891, inventat pel canadian James Naismith, professor d'educacion fisica canadenc de la *YMCA Training School* de Springfield (Massachusetts) .
Georgios Papadopulos

**Georgios Papadopoulos** (en grèc *Γεώργιος Παπαδόπουλος*, 1919-1999) militar, foguèt primièr ministre de Grècia entre 1967 e 1973. El tanben foguèt lo primièr president del país, entre 1 de junh e 25 de novembre de 1973.
Mètge

Un mètge (al femenin, **mètja**) es un scientific dins lo domeni de la medecina.

## Nòtas e referéncias
Homo sapiens

**Homo sapiens** es una espècia de primats originària d'Africa que s'es uèi espandida e  naturalizada sus l'ensemble de la planèta levat l'Antartida. Aperten a la familha dels ominids e es lo sol representant actual del genre *[[Homo]]*, las autras espècias essent atudadas. Los fossils pus vièlhs coneguts de l'espècia, foguèron descobèrt sul site marroquin del Djebel Irhoud,  e son datats d'aperaquí 300000 ans.

Entre los ominids actuals, se destria del punt de vista fisiologic per un mòde locomotor pel sòl exclusivament bipèd, lo cervèl pus voluminós e la pilositat mens desvolopada. A-z aqueles critèrs cal apondre l'existéncia d’una menopausa en  çò de la femna, escassa en çò dels autres ominids.

Del punt de vista de l'etologia, e respècte al rèste del règne animal, l*'Homo sapiens* se destria per la complexitat de sas relacions socialas, l'utilizacion d'un lengatge articulat ellaborat transmés per l'aprendissatge, la fabricacion d'espleches, lo pòrt de vestits, lo mestritge del fuòc, la domesticacion de nombrosas espècias vegetalas e animalas, e l'aptitud de son sistèma cognitiu a l'abstraccion, a l'introspeccion e a l'espiritualitat. D'unas d'aquelas caracteristicas èran partetjadas per d'autres espècias del genre *Homo*.

Pus generalament, se destria de tota autra espècia animala per l'abondancia e la sofisticacion de sas realizacions technicas e artisticas, l'importància de l'apprentissadge e de l'appòrt cultural dins lo desvolopament de l'individú, mas tanben per l'amplor de las transformacions qu'opèra sus los ecosistèmas.

*Homo sapiens* exercís un impacte important sus son environament, mai que mai dempuèi la Revolucion industriala , periòde nomenat  antropocèn, essencialament del fach de sas activitats agricòlas e industrialas e de sa tendància a ocupar tot l'espaci disponible. Aquel impacte se tradutz especialament per un fenomèn d'extincion de las espècias considerat dempuèi pauc coma la seisena extincion massisa, de còps que i a sonada crisa antropica.

L'activitat umana produtz cada an aperaquí vint miliards de tonas de dioxid de carbòni per l'utilizacion de combustibles fossils coma font primària d'energia, producion responsabla de l'efièch de sèrra e del rescalfament climatic. 

La sciéncia qu'estúdia los èsser umans actuals dins totes sos aspèctes es l'antropologia. La qu'estúdia son evolucion es la paleoantropologia.

## Referéncias
Abülfaz Elçibay

**Abülfaz Elçibay** (en azèri *Əbülfəz Elçibəy*, 1938 - 2000) òme politic, foguèt lo president d'Azerbaitjan entre 1992 e 1993.
Son nom vertadièr èra Abülfaz Qadirqulu oğlu Aliyev (*Əbülfəz Qədirqulu oğlu Əliyev*), mas prenguèt lo safre d'Elçibay, *lo messatgièr nòble* quand èra dissident. Primièr president elegit democraticament a la fin del periòde sovietic, foguèt despoderat per un còp d'Estat en 1993. Après un exilh en Turquia, tornèt al país en 1997.
Heydar Aliyev

**Heydar Alirza oglu Aliyev** (en azèri *Heydər Əlirza oğlu Əliyev*, 1923 - 2003) arquitècte e òme politic, foguèt president d'Azerbaitjan entre 1993 e 2003.
Issa Gambar

**Isa Yunis oglu Qambar** (en azèri *İsa Yunis oğlu Qəmbər*, nascut en 1957) es un òme politic azèri, que foguèt president d'Azerbaitjan per interim en 1992. Es lo cap de l'oposicion al president Aliyev.
Trombon soprano

Lo **trombon soprano** qu'ei lo membre mei agaut de la familha deu trombon. Qu'ei pròche de la trompeta e mei que mei de trompeta de colissa modèrna e qu'ei jogat, teoricament, peus trompetistas per'mor de la soa embocadura e deu son registre qu'ei l'esluenhan tecnicament deu trombon tenor. Qu'ei acordat en Sib.
Ayaz Mütallibov

**Ayaz Niyazi oğlu Mütallibov** (en azèri *Ayaz Niyazi oğlu Mütəllibov*, nascut en 1938) es un òme politic azèri, que foguèt lo darrièr president de l'Azerbaitjan sovietic e lo primièr president de l'Azerbaitjan independent, elegit lo 8 de setembre de 1991. 
Lo 6 de març de 1992, jos la pression del Front Popular d'Azerbaitjan, es forçat de demissionar.
Lo 14 de mai, la Cort Suprèma lo restaura dins sas foncions presidencialas.
Lo 18, l'armada prend lo contaròtle de l'amassada nacionala e depausa Müttalibov, que s'exilha en Russia.
Yaqub Mammadov

**Yaqub Cavad oğlu Mammadov** (en azèri *Yaqub Cavad oğlu Məmmədov*, nascut en 1941) es un mètge e òme politic azèri, que foguèt president d'Azerbaitjan per interim en 1992.

A la demission d'Ayaz Mütallibov, Yaqub Mammadov, qu'èra president del parlament, assumiguèt las foncions presidencialas. Lo 14 de mai, la Cort Suprèma restabliguèt Müttalibov coma president.
Urrotz

thumb|250px|Vista del centre d'Urrotz
**Urrotz** (en espanhòl: *Urroz de Santesteban*) es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
## Istòria
Urrotz qu’èra deu ducat de Gasconha originau.
Yamaha

**Yamaha** qu'ei ua enterpresa multinacionau japonesa fondada en 1887 e especializada a l'origina dens la fabricacion d'instruments de musica (com ac illustran los tres diapasons deu son logotipe) e qui s'ei desempuish diversificada tanben dens la fabricacion de veïculs de motor, e, mei que mei, de mòto. 

A la punta deu progrès electronic, uei, que desvolopa clavièrs electronics qui reproduseishen lo tocar e lo son deus piano mecanics, sordinas de trompetas (aperadas *Silent Brass*) qui tornan lo son dens un casco au mejan d'un micro e tanben vriulons silenciós qui tornan eth tanben lo son au musician au mejan d'un casco.
Irina Bokova

**Irina Georgieva Bokova** (nascuda lo 12 de julhet de 1952 a Sòfia) es una femna politica bulgara, deputada, anciana ministra dels Afars Estrangièrs de Bulgaria. Es ambassadritz de Bulgaria en França e a Monegue. 
Lo 22 de setembre de 2009, es elegida Directritz Generala de l'UNESCO. Son eleccion es de confirmar per l'Amassada Generala.

## Referéncias
Alienacion

L' **alienacion** (eissit d'al latin *alienare* & *alienus*, *alienum*) es un estat de l'esperit uman que se pòt definir coma l'influéncia d'una volontat exteriora a l'individú o al(s) pòble(s) concernits, per en causa de factors psicologics, mentals o ideologics, politics, socials, culturals e ca exteriors a la siá pròpia volontat.
## Universalitat del concèpte
Ne son lèumens inconscients del fach e de la lor situacion e se ne creson del tot liures o autonòms, independents de tota mena d'influéncia exteriora e liurament responsables del lor *[[albir]]* idem *albire* idem *[[liure o franc albir(e)]]* idem *[[liure o franc arbitri]]*.
Aicesta condicion de l'individú o del(s) pòble(s) çai-sus mencionats es plan espandida sus Tèrra, fruch de l'istòria de las societats.
Se ne pòt concretizar aquò de mantun biais, atal coma dependéncia *en drech* d'autrú, diglossia sul plan lingüistic o infeudacion suls plans cultural, economic, ideologic o politic... e causa autra etc.

Ne sortir nos mena alavetz al concèpte de *[[desalienacion]]* o **''[[emancipacion]]**.

## L' ''alienacion'' en filosofia
### citacions
## L' ''alienacion'' en sociologia
### citacions
## L' ''alienacion'' en literatura
### citacions
## Citacions
## Bibliografia
## Vejatz tanben
* 
*Articles*:
* Censura
* Emancipacion
* Libertat (filosofia)

## Nòtas e referéncias
==
Region de Trnava

La **region de Trnava** (en eslovac, *Trnavský kraj*) es una region e entitat autonòma d'Eslovaquia creada lo 1èr de genièr de 2001. 

Sa capitala es Trnava.
## Division
### Districtes

La region se compausa de 7 districtes : Dunajská Streda, Galanta, Hlohovec, Piešťany, Senica, Skalica e Trnava.

## Govèrn local
Lo governador es Tibor Mikuš dempuèi 2005.

Lista dels governadors:
* 2001 - 2005 - Peter Tomeček (HZDS, SMER, SOP)
* 2005 - Tibor Mikuš (ĽS-HZDS, Ľavicový blok, ZSNS, PSNS)
## Veire tanben
* Eslovaquia

## Referéncias


## Ligams extèrnes
*  Administracion de la region autonòma
Region de Žilina

La **region de Žilina** (en eslovac, *Žilinský kraj*) es una region e entitat autonòma d'Eslovaquia creada lo 1èr de genièr de 2001. 

Sa capitala es Žilina.
## Division
### Districtes

La region se compausa de 11 districtes : Bytča, Čadca, Dolný Kubín, Kysucké Nové Mesto, Liptovský Mikuláš, Martin, Námestovo, Ružomberok, Turčianske Teplice, Tvrdošín e Žilina.

## Govèrn local
Lo governador es Juraj Blanár dempuèi 2005.

Lista dels governadors:
* 2001 - 2005 - Jozef Tarčák (HZDS)
* 2005 - Juraj Blanár (ANO, HZD, SNS, SMER)

## Veire tanben
* Eslovaquia

## Referéncias


## Ligams extèrnes
*  Administracion de la region autonòma
Lengas eslavas de l'oèst

Las **lengas eslavas de l’oèst** son una classificacion de las lengas eslavas qu’agropa :
** lo polabe (mòrt)
** lo pomeranian
*** lo cashobe
*** l’eslovinç (mòrt)
** lo chèc
** l’eslovac
** lo polonés
*** lo silesian de còps considerat a despart
** lo sorabe bas
** lo sorabe naut

## Vejatz tanben
* Lengas per familha
Censura

La **censura**, eissit d'al latin *censura*, es la pretension de tota mena de contaròtle coercitiu o repressiu de la creacion o l'expression artistica, de l'expression de las idèas e del lor desvolopament amai la lor promocion, per totas menas de poders politics, autoritaris o pas, estatals o pas, exercit per de govèrns, d'institucions oficialas mas tanben per tot deteneire d'una parcèla de poder que se ne crei atal aver lo drech d'impausar als autres lo siu pròpri vejaire, que lo voldriá veire oficial.

## Bibliografia
* Maxime Dury. *La Censure*. París: Publisud.1995
* Enzo Sallustro. *Storie del cinema italiano. Censure (film mai nati, proibiti, perduti, ritrovati)*. Milan: Silvana editoriale. 2007.

## Vejatz tanben
* Alienacion
* Emancipacion
* Libertat (filosofia)

## Ligams extèrnes
*  Jornades d'Història i Censura, 2011, a Barcelona
Economia de Paquistan

Paquistan es un país en via de desvolopament qu'a degut afrontar de problèmas politics e economics nombroses. Malgrat èsser un país fòrça paure en 1947, lo sieu taus de creissença es estat superior a la mejana mondiala dins los quatre decènnis posteriors, mas de politicas imprudentas condusiguèron a una recession a la fin dels ans 90. Recentament, las reformas economicas importantas an resultat en una economia mai segura vista dempuèi investisseires estrangièrs e an accelerat la creissença sustot dins lo sector segondari e lo sector terciari.

## Nòtas & referéncias
Divisions administrativas de Bulgaria

Dempuèi 1999, Bulgaria se divisa en 28 regions (*oblasti*). Aquelas regions se divisan en 260 comunas que pòdon recampar mai d'un vilatge.

## Istoric

En 1959, Bulgaria se divisa en 28 comtats (*okrăgi*). Aquels comtats son recampats en 1987 en 9 regions (*oblasti*). En 1999, las regions son suprimidas, los ancians comtats son restablits mas prenon lo nom de region.
Platana

***Platanus*** es un genre d'arbres, **las platanas**, de la familha dels Platanaceae dins laquela dintra una desena d'espècias. La mai comuna es un ibrid, la platana comuna, grandament utilizada coma arbre d'alinhament per ornar las plaças e las carrièras.

Etimologia : del grèc *Πλατανος* (platanos), de platus, larg.

[thumb|left|300px|Platanas en alinhament del [Canal de las Doas Mars prèp de Tolosa]]
Emancipacion

Lo concèpte d' ***[[emancipacion]]*** o **[[desalienacion]]** (eissit d'al latin *alienare* & *alienus*, *alienum*) s'utiliza per tal d'exprimir l'estat esperital o animic que pòt abastar un èsser uman quand ne capita de sortir de la:
** situacion de dependéncia e d'alienacion que la societat o un grop qual que siá idem un autre èsser uman li podián tenir d'impausat...
L'eissida d'aquesta situacion de dependéncia pòt permetre a l'individú o al grop uman que la patissián una melhorança de la siá vida vidanta amai sa plena realizacion.
## Autras definicions del concèpte
## Autres domenis
## L' ''emancipacion'' de l'individú
### citacions
## L' ''emancipacion'' collectiva
### citacions
## Autras formas d' ''emancipacion''
### citacions
## Citacions
## Bibliografia
## Vejatz tanben
* 
*Articles*:
* Alienacion
* Censura
* Libertat (filosofia)

## Ligams extèrnes
## Nòtas & referéncias
Cesare Bendinelli

**Cesare Bendinelli** (Verona, 1542 – 1617) que ho un trompetista, un compositor e un teorician de la trompeta italian de la debuta de l'epòca barròca. 

Durant la soa carrièra que ho trompetista de divèrsas corts. Qu'ei l'autor d'un tractat e de composicions per la trompeta estampat devath lo títol : *Tutta l'arte della trombetta*.

## Ligam extèrne
*Free Score: Sonate 336 for five trumpets Particion deu quintet de trompeta de la sonata 336.
Blagoevgrad (region)

La **region de Blagoevgrad** (en bulgar: *Област Благоевград*) es un territòri de Bulgaria situat dins lo sud-oèst del país que correspond en gròs a la region tradicionala de la Macedònia de Pirin.

Sa capitala es Blagoevgrad.

Son prefècte es Biser Mihajlov.

## Division
### Comunas

La region se compausa de 14 cantons.

## Veire tanben

## Referéncias


## Ligams extèrnes
*  Administracion de la region
Olit

**Olit** (*Erriberri* en basc e *Olite* en castelhan) es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Idi Amin Dada

**Idi Amin Dada** (vèrs 1925, Koboko - 16 d'aost de 2003, Jeddah) es un generau e òme d'Estat ogandés que dirigiguèt son país de 1971 a 1979. 

Engatjat dins lei tropas colonialas, Idi Amin Dada i venguèt oficier. Partisan dau Premier Ministre Milton Obote, foguèt nomat comandant dei fòrças armadas ogandesas en 1966 e aguèt un ròtle important dins lo còp d'Estat destinat a renforçar lei poders d'Obote en 1966. Puei, menaçat per son protector, lo reversèt en genier de 1971 e prenguèt dirèctament lo poder. Adoptèt una politica revolucionària, mai son regime se destrièt rapidament per sa violéncia (expulsion de comunautats estrangieras, formacion d'escadrons de la mòrt, violacion dei drechs fondamentaus de la populacion, etc.), per son ineficacitat economica e per una corrupcion generalizada. Una temptativa mancada de còp d'Estat en 1974 renforcèt aqueu caractèr. Au totau, entre  e  Ogandés foguèron tuats per leis autoritats durant la presidéncia d'Amin Dada.

A la fin deis ans 1970, la casuda dei pretz dau cafè, exportacion principala dau país, e la reduccion de l'ajuda libiana entraïnèron l'afondrament de l'economia. En octòbre de 1978, après d'incidents frontaliers, Amin Dada ordonèt a son armada d'envaïr lo nòrd de Tanzania, mai son  armada foguèt batuda e deguèt alora s'enfugir quand lei fòrças tanzanianas avancèron en Oganda. Moriguèt en exili en Arabia Saudita onte foguèt enterrat.

## Liames intèrnes

* Oganda.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Jean-Louis de Montesquiou, *Amin Dada*, París, Perrin, 2022,

## Nòtas e referéncias
Morala

La **morala** es una disciplina umana que determina la drechura del comportament uman, segon unas nòrmas qu'exprimisson l'existéncia de devers e obligacions. A travèrs d'aqueles principis morals decidissèm las categorias de bon-mal, just-injust, adaptat-inadaptat a travèrs dels jutjaments morals. 
Etimologia: la paraula latina "mos, moriscas", abit 

Diferéncias entre l'etica e la morala: la morala decidís la bontat o marridesa d'una accion, l'etica es una reflexion de caractèr filosòfic sus la creacion dels jutjaments morals, e se considèra per aquò plenament integrada coma una branca fondamentala de la Filosofia. Se pòt per aquò definir l'etica coma la Filosofia Morala, mas sens identificar l'etica plenament amb la morala.

La creacion del jutjament moral es un procès individual en cada persona, basat en las nòstras cresenças, en lo nòstre nivèl de desvolopament (coma afirma Lawrence Kohlberg),en foncion de los nòstres sentiments (coma considèra l’emotivisme morala) o en foncion de las nòstras cresenças o conviccions. Malgrat aiçò, lo jutjament moral se tròba totjorn (parcialament o radicalament) jos a las cresenças eticas, socialas, politicas e religiosas de la comunitat ont se tròba inserrat l'individú.
Còrda

Una **còrda** es un element format de fibras textilas torsadas o trenadas unicament en sens longitudinal, per fin de confeccionar de pèças resistentas e flexiblas d'espessor e longor desiradas.

Las fibras pòdon èsser naturalas: cambe, lin, lana, coton, seda o autras o artificialas a partir de derivats plastics, principalament nilon. Se las còrdas son constituidas de fibras metallicas (acièr, coire, alumini) recebon lo nom de cables.

L'usatge basic es de ligar d'un biais permanent o temporari un o mai d'un elements entre eles o amb d'autras (en fasent de noses). I a d'usatges derivats coma los trabalhs de traccion, de suspension verticala e lo traçat de linhas drechas.

S'utiliza pels trabalhs en nautor per assegurar o prevenir la casuda d'objèctes o de personas. Tanben pels espòrts de montanha per assegurar los practicants o per far de davaladas en dobla còrda.

La còrda es utilizada coma aisina per l'òme dempuèi lo començament de son existéncia amb un grand ventalh d'usatges. Lo cordièr es una persona que son mestièr es de far de còrdas.

S'utiliza tanben per fòrça animals e un bon nombre d'aqueles pòdon –atal coma l'òme- la confeccionar o la produsir segon los sieus besonhs.

Recebon lo nom de còrdas –sens n'èsser vertadièrament- los cables vibratils d'unes instruments de musica, que dintran en vibracion en essent percutits coma dins lo cas del piano, o fretats coma pel violon, o pecigats  coma amb la guitarra.
Clafotís

Lo **clafotís**, **clampotís** es una còca compausada de cerièras negadas dins una pasta de pescajons. Tradicionalament, las cerièras son pas descloscadas.
Aquòs un dessèrt sortit de Lemosin que lo nom seriá derivat del vèrb *claufir*  (sosentendut: « la pasta de cerièras »). Lo clafotís se seriá espandit al .
Fach emb d'autres fruchs (pera, poma...), es apelat *[[flaunharda]]*.

En Auvèrnhe lo clafotís pren lo nom de milhard e en Lemosin també s'apèla **pelhaire**.

### Vejatz tanben
*Milhard
Carl Philipp Emmanuel Bach

**Carl Philipp Emmanuel Bach** (lo 8 de març de 1714 – lo 14 de deceme de 1788) que ho un compositor alemand de transicion enter las epòcas barròca e classica. Qu'èra lo hilh de Johann Sebastian Bach e de Maria Barbara Bach (sa segonda molhèr).
Linum

**Linum** es un genre de plantas, los lins, de la familha de las Linaceae. I a prèp de 200 espècias subretot dins las regions temperadas e subtropicalas de l'emisfèri nòrd.

Son de plantas erbacèas amb de tijas fibrosas, de fuèlhas simplas, e de flors de cinc petals.

## Espècias principalas

## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Flor

Una **flor** (var. **hlor**, **eslor**) es l'organ reproductiu caracteristic de las plantas espermatofitas. La foncion de la flor es de produsir de granas a travèrs de la reproduccion sexuala. Per las plantas, las granas son la generacion seguenta, e constituisson lo principal mejan per las espècias de se perpetuar e se propagar.

Totes los espermatofits an de flors que produsisson de granas, mas l'organizacion intèrna de la flor es fòrça diferenta entre los dos principals grops d'espermatofits: los gimnospèrmes e las angiospèrmas. Las gimnospèrmas pòdon aver de flors que s'amassan en cònes, o la flor pòt èsser un còn de fuèlhas fertilas. Per contra, una flor tipica d'angiospèrma se compausa de quatre tipes de fuèlhas modificadas, tant estructuralament coma fisiologicament, per produsir e protegir los gamets: sepals, petals, estams e carpèl. Aprèp la fertilitzacion, la flor dona, per transformacion d'unas de sas partidas, un fruch que conten las granas. Lo grop de las angiospèrmas, amb mai de  espècias, es lo linhatge evolutiu de la màger part de la flòra terrèstre existenta. La flor es la caracteristica definissent lo grop e es probablament un factor clau dins son succès evolutiu.

 

La flor es un objècte important pels èssers umans. A travèrs de l'istòria e de las diferentas culturas, la flor a totjorn agut una plaça dins las societats umanas, siá per sa beutat intrinseca o son simbolisme. En fach, se cultivan d'espècias per obténer de flors dempuèi mai de 5000 ans, e aquel art se transformèt en una indústria en expansion contunha: la floricultura.
Ratnasiri Wickremanayake

**Ratnasiri Wickremanayake** (n. 1933) òme politic es l'actual primièr ministre de Sri Lanka. Tanben foguèt primièr ministre entre 2000 e 2001.
José Pedro Montero

**José Pedro Montero De Candia** (1878-1927) mètge e òme politic foguèt president de Paraguai entre 1919 e 1920.
Guillaume de Machaut

**Guillaume de Machaut** (1300 - 1377) que ho un compositor champanhés deu sègle XIV. Que viscó ua grana partida de la soa vita en Champanha en tot viatjar per Euròpa per'mor d'estar au servici deu rei de Bohèmia.

Qu'ei l'autor d'òbra secularara (motets e cançons) e sacrada (la *Messa de Nosta Dauna*).
Hildegard de Bingen

**Hildegard de Bingen** (en alemand: *Hildegard von Bingen*, en latin: *Hildegardis Bingensis* ; 1098 – 17 de seteme de 1179) que ho ua sabenta, ua mistica crestiana e ua compositora germanica de l'Etat Mejana. 

Vaduda dens ua familha nòbla, que ho vodada mainada au convent. Que vadore abadessa dab lo temps e que fondore autas abadias. Mistica, que ho consultada durant la soa vita per'mor de las soas visions.

La soa òbra musicau mei coneguda qu'ei l*'Ordo Virtutum* (ua descripcion de 16 virtuts pelejant contra las poténcias deu mau).

La màger part de las soas composicions musicaus que son liturgicas, escrivudas en alemand e marcadas musicaument au mejan de neumes. Un gran nombre d'aqueras que son amassadas dens *Symphonia armonie celestiun revelationum*.
Graffiti

Los **graffitis** existisson dempuèi d'epòcas ancianas, que d'unes exemples datan de la Grècia antica atal coma de l'Empèri Roman e pòdon èsser de simplas marcas de grafinhadas, fins a de pinturas de parets elaboradas. Uèi, aquò son los marcadors e bombas aerosòl que son mai utilizats. De còp que i a, lo graffiti es emplegat per comunicar un messatge politic e social. Existís fòrça caractèrs e estils de graffiti, aquela forma d'art mudant rapidament.

### Etimologia
Lo mot italian *graffiti* deriva del latin *graphium* (escarraunhada) que tira son etimologia del grèc *graphein* () que significa indiferament escriure, dessenhar o pénher. Graffiti en occitan ven de l'italian *graffito*, tèrme designant un estilet per escriure). Son plural italian es *graffiti*. Utilizam alara lo mot graffiti al singular e al plural mai se l'utilizacion del S (*graffitis*) es acceptada dins l'usatge. Podèm utilizar lo mot « grafaire » per designar los actors d'aquel movement.

### Lo graffiti de uèi

Uèi, lo graffiti es considerat coma una disciplina màger del Hip-Hop. De fach, aquela forma d'art de la carrièra es nascuda dins las annadas 1980 a Nòva York, que Taki 183, Tracy 168, Stay High 149 e autres son los precursors. Aicí, s'agís pas de comunicar un messatge politic mas de representar son nom, sa carrièra e de vegadas sa *chorma*.
Demest los artistas los mai famoses, podèm citar Banksy, Taki 183, Obey the Giant, Flying Förtress, Daim... En França, los mai reputats son los de la chorma « GAP » coma Rizote, Orphé e Zino. Podèm tanben citar Aketo e Grems, dos grafaires que son tanben reputats dins lo rap francés.

### Disciplinas
Destriam generalament tres nivèls de produccion dins lo graffiti d'uèi :

#### Lo Tag
Lo « Tag » (marca, signatura) es just lo simple dessenh del nom de l'artist. Aquò's un lògo mai qu'una escritura, e sovent, los abituats sols pervénon a deschifrar lo nom qu'es. Las tecnicas utilizadas son generalament l'aerosòl, lo marcador e lo pegasolet.

#### La fresca
La Fresca, o « Masterpiece » es lo nom sovent atribuat als graffitis sofisticats e executats ambe mai d'una color.

#### Lo Throw-Up
Lo « Throw-Up » es una forma intermediària entre lo Tag e la fresca, la forma que vesèm mai sovent.
Tomás Luis de Victoria

**Tomás Luis de Victoria** (Ávila, c. 1548 - Madrid, 1611) que ho un compositor espanhòu de la Reneishença.
Aketo

**Aketo** es un rapaire francés d'origina argeriana. 

## Biografia

Aketo comença lo rap a 13 ans, mas s'especializa pas dins lo rap perque en parallèla, serà grafaire (farà los graffitis sus l'album "Gravé dans la roche" de Sniper). Pus tard, integrarà lo collectiu "Comité" de Dòl-La-Barra que quitarà pas qu'en 1997 per rejónher "Personnalité Suspecte" de sos amics Tunisiano e Blacko. Al meteis moment, amenarà al grop DJ Boudj. Lo grop fa una aparicion sus la compilacion "Première Classe Vol.1".

Puèi signan en cò de Warner e publican son primièr album nomenat *Du Rire Aux Larmes* ambe lo tròç *France*. Aquel album vendrà doble disc d'aur amb mai de 200 000 exemplars venduts.
Aprèp qualques aparicions solòs sus divèrsas compilacions, los tres membres se reünisson per sortir son segond album *Gravé Dans La Roche* que coneisserà un gròs succès comercial ambe 400 000 vendas.

Agent cadun envejas d'aviar una carrièra solò, los tres amics sortisson un tresen album nomenat *Trait Pour Trait* que se vendrà de un pauc mai de 120 000 exemplars.
Aketo sortís en decembre de 2007 un Street CD sos lo nom de *Cracheur de Venin* ont convidèt d'artistas de rap francés coma Haroun, Soprano, Salif, Seth Gueko, Sefyu, Six Coups Mc o L'Skadrille.
Aketo sortirà en 2009 son album nomenat "Une Petite Vie, 100 Histoires" ambe la preséncia de Tunisiano del grop Sniper.

## Discografia

*2001 : *Du rire aux larmes* (Sniper)
*2003 : *Gravé dans la roche* (Sniper)
*2006 :*Trait pour trait* (Sniper)
*2007 : *Cracheur de venin* (Solò)
Harold Wilson

**James Harold Wilson** (1916-1995) academic e òme politic, foguèt primièr ministre del Reialme Unit en doas ocasions: entre 1964 e 1970, e entre 1974 e 1976.
Barkat Gourad Amadou

**Barkat Gourad Hamadou**, òme politic (n. 1930) foguèt primièr ministre de Jiboti entre 1978 e 2001.
Grems

**Grems** es un rapaire francés e un grafista mai reputat. 

## Rap
Fa partida del grop Hustla ambe Jouage (Gravité Zéro) e Dj Steady. En 1999, sortisson dos albums del grop, puèi un primièr solò en cò de Debrazza records, "Algèbre", puèi "Airmax" son segond solò. Nike França a creat una edicion de 15 parelhs de cauçaduras a son nom.

Monta apuèi lo labèl Deephop Panel e sortís ambe son nòu grop Rouge à lèvres compausat d'el meteis, Le 4Romain, KillerSounds, DJ Gero e Disiz la Peste, una musica apelada « deepkho » mesclant rap e house a la manièra del hip-house. Es present sus mai de 50 projèctes fonografics diferents, collabòra ambe Wildchild (Stones Throw), Voice (PTR), M Sayyid (Antipop Consortium), Primeridian (Guidance) e ambe de franceses coma Chiens de Paille, Dabaaz (Triptik), Moudjad, Djtroubl, James Delleck (Gravité Zéro) e mai autres.

## Grafisme e Graffiti

En qualitat de grafista, grafaire e director artistic, a fach la campanha Imagine'R (RATP, SNCF, Transilian), tota la comunicacion visuala de son labèl Deephop Panel, publicat dins totas las revistas especializadas. Expausa dins lo mond ambe Silverbridge (Juli Susin) als costats de Jason Rhoades, Andreas Hofer, Mickael Rosendorff, Roberto Orth, Véronique Borguoin, al Labotario Arte Alameda de Mexico, al Centre d'Arts Plasticas Contemporanèas de Bordèu, al Centre Nacional d'Art e de Cultura Georges-Pompidou de París.

En particular fa partida del TT crew, collectiu de grafaires de Bordèu e a establit lo design d'una colleccion de la marca de mòstra Swatch.
Oliva

thumb|right|220px|Olivas sus una branca d'oliu
L**'oliva** es lo fruch de l'olivièr. Botanicament es una drupa de pèl lisa, d'envolopa carnuda rica en matèria grassa contenent un clòsc força dur, ossós que dedins i a una grana, rarament doas. La seuna color d'en primièr es verda, puèi ven negra quand es madura.

## Olivada
La culhida de l'oliva se fa en espandir un ret jos l'arbre e en fasent tombar los fruchs dedins amb de pèrgas o de maquinas.
La sason de l'olivada va de novembre fins a genièr, per las olivas destinadas a l'extraccion d'òli.
La trolhada se fa al pus lèu, lo meteis jorn per tal d'evitar la fermentacion.

## Utilizacion de l'oliva

### Oliva de taula

A l'excepcion de qualques varietats coma la Thrubolea grèga, se pòt pas consomar las olivas de taula sens tractament per ne levar l'amargor. Se pòt far sonque en las botant dins l'aiga e en cambiar l'aiga mantun còp o en las sometre a l'accion de l'idroxid de sòdi amb una fermentacion finala (sistèma espanhòl o sevilhan) o sens fermentacion (sistèma californian o occitan).
Se manja sola o coma ingredient dins de recèptas nombrosas (tapenada o guit amb olivas...)

### Òli d'oliva
L'utilizacion màger de l'oliva es per l'extraccion de l'òli considerat coma lo melhor dels òlis alimentaris.

#### Produccion mondiala
Benjamin Netanyahu

**Benjamin Netanyahu** (en ebrèu: בנימין נתניהו; ; Tel Aviv, 21 d'octobre de 1949) es un arquitècte e politician israelian. Es l'actual primièr ministre d'Israèl dempuèi març de 2009. Tanben foguèt primièr ministre entre 1996 e 1999.
En octobre de 2023, formèt un gabinèt de guèrra  après l'ataca del Hamas que faguèt mai de mila  mòrts israelian. Menèt puèi la guèrra de Gaza que faguèt  de desena de milièrs de mòrts civils palestinians e que destrusiguèt la màger part de l'enclava. Aquò li val d'èsser a l'internacional acusat de vóler menar un genocidi. Dempuèi  novembre de 2024 es jos mandat de la Cort Penala Internacionala per crimi de guèrra  e crimi contra l'Umanitat.
Òli

**Òli** es un tèrme generic per designar un grand nombre de liquids d'originas divèrsas e idròfobs (que se dissòlvon pas dins l'aiga).

Los òlis comestibles son de lipids generalament d'origina vegetala o animala o minerala.

## Òlis alimentaris
L'òli mai comun istoricament dins lo regim mediterranèu es l'òli d'oliva e, dins la gastronomia mediterranèa, se se precisa pas lo tipe d'òli dins una recèpta o un plat, comprenèm generalament òli d'oliva.

La majoritat dels autres òlis vegetals utilizats en alimentacion son d'òlis de granas, coma l'òli de virasolelh.

### Lista d'òlis alimentaris
*Òli d'oliva
*Òli de virasolelh
*Òli de sesam
*Òli de sòja
*Òli de palma

## Òlis combustibles
Los òlis combustibles son una varietat de mesclas liquida de color jaune a marron clar eissits del petròli brut, o de substàncias vegetalas (biodiesel e biocombustibles).

Son produsits amb diferents procediments de rafinatge, segon los usatges que s'i destinan. Pòdon servir de combustibles per motors, lampas, radiators e tanben de solvents.

## Òlis minerals
Los òlis minerals son eissits per destillacion del carbon, del petròli brut o d'unes sistres bituminals. Servisson essencialament per oliar las pèças mecanicas e pendent longtemps foguèron utilizats per far de lutz (amb lampas).

Una taca d'òli mineral sus de papièr pòt partir si calfam pro, es pas la meteissa causa per una taca d'òli vegetal o d'òli animal.
Trilh

En solfegi, lo **trilh** qu'ei ua alternància enter duas nòta tanhentas (generaument deseparadas per sonque un miei ton o un ton).

Lo trilh que pòt estar començat a partir de la soa nòta o de la nòta superiora dab lo quau aquesta b'ei alternada (aquò qu'ei lo cas mei probable dens las musicas barròca e classica).

## Ligam intèrne
*Lo Trilh deu Cohet de Luigi Boccherini.
East

**East**, de son verai nom **Olivier Kponton** es un rapaire françés nat en 1969 e mòrt lo 3 febrièr de 1996 a París d'un accident d'escotèr. Es estat actiu al començament de las annadas 1990.

## Biografia
East sort son primièr tròç en 1990, fasent apuèi las primièras partidas d'Alliance Ethnik (1991) e d'IAM per « Le Dragon S'éveille Tour » (1993). En part  nigerés, e doncas anglofòn, sos primièrs titols foguèron interpretats en anglés, rapant que qualque temps aprèp en françés. Aperten a l'epòca al grop « TOP » (per « Types Original de Poètes »). En 1995, fonda lo labèl Double H, ambe son amic Cut Killer, ambe qui comença d'animar la meteissa annada lo « Cut Killer Show » sus Radio Nova.

Defunta lo 3 de febrièr de 1996 dins un accident d'escotèr alara que se torna a Radio Nova per lo Cut Killer Show, aquò explica que qualques collaboracions son virtualas, son amic Cut Killer agent alogat sos acapellas sus los tròces en question.
Aqueste darrièr produsirà en son omenatge lo maxi intitulat « Eastwoo », sortit al començament de 1997, acampant mai d'una collaboracion ambe Fabe, IAM, La Cliqua, e Eros (del grop TOP).

En 2005, un tròç inedit datant de 1995  *Straight from the underground* es estat ajustat en bonús del DVD Cut Killer Show.

## Collaboracions e omenatges

*East e Reef-T - *Le rap ça tape* (1990)
*East e Dee Nasty - *Here we come* (1994)
*IAM feat. East e Fabe - *L'enfer* sus l'album d'IAM *L'école du micro d'argent* (1997)
*East e IAM - *Les Experts* sus lo maxi *Eastwoo* (1997)
*East e Fabe - *Les Mots Vrais* sus lo maxi *Eastwoo* (1997)
*Daddy Lord C. e Kohndo - *On se retrouvera* sus lo maxi *Eastwoo* (1997)

## Ligams

* Site dedicat a la mementa de EAST
* Myspace pas oficial
* Site oficial del Dj Cut Killer