open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Long Island

**Long Island** es una illa del nòrd-èst dels Estats Units, que s'estend al larg de las còstas de l'Estat de Connecticut fins al sud a la boca del flume Hudson ont es bastida la vila de Nòva York. L'illa aperten dins sa totalitat a l'Estat de Nòva York.

L'illa es administrativament devesida en quatre comtats : dos d’entre eles (los de Kings e Queens), sont situats a la punta oèst de l’illa e forman de borough de Nòva York, mentre que los comtats de Nassau e de Suffolk situats pus a l'èst, son de banlegas nòvayorkesa. Lo comtat de Suffolk cobrís el tot sol les dos terces orientals del territòri de Long Island.

Generalament, "Long Island" pòt designar a l'encòp l'illa principala e las illas-barrièras exterioras. Al nòrd de l'illa se tròba l'estrech de Long Island, a travèrs loqual se tròban lo comtat de Westchester, a Nòva York, e l'estat de Connecticut. De l'autre costat de Block Island Sound, al nòrd-èst, se tròba l'estat de Rhode Island. À l'oèst, Long Island es separada de Bronx e de Manhattan per l'East River. A l'extrème sud-oèst, es separada de Staten Island e de l'Estat du Nòva Jersei per Upper Bay, los Narrows e Lower New York Bay. A l'èst, Block Island - qu'aperten a l'Estat de Rhode Island - e nombrosas illas pus pichonas.

Long Island s'estend sus 190 km entre lo pòrt de Nòva York e Montauk Point, amb una distància maximala de 37 km del nòrd cap al sud entre l'estrech de Long Island e la còsta atlantica. Amb une superfícia de 3 630 km2, Long Island es la 11ena pus granda illa dels Estats Units e la 149ena pus granda illa del mond, despassant los 3 140 km2 del pus pichon Estat american, Rhode Island. 
Amb una populacion estimada a 7 869 820 recensada en 2017, siá prèp de 40% de la populacion de l'Estat de Nòva York, Long Island es l'illa pus poblada del territòri american e la 18ena illa plus poblada del monde (abans Irlanda, Jamaica e Hokkaidō). Sa  densitat de populacion es 2,160.3/ km2.

Long Island comprend dos dels tres aeropòrts mai frequentats de la region metropolitana de Nòva York, l'aeropòrt internacional John F. Kennedy e l'aeropòrt internacional LaGuardia; e doas installacions radar del contaròtle de la circulacion aeriana principalas, lo TRACON de Nòva York e l'ARTCC de Nòva York. Nòu ponts e tretze tunèls (i compres de tunèls ferroviaris) religan Brooklyn e Queens als tres bouroughs de la vila de Nòva York. De ferries religan lo comtat de Suffolk al nòrd a travèrs Long Island Sound a l'estat de Connecticut. Lo Long Island Rail Road es lo tren de banlèga mai frequentat d'America del Nòrd e foncciona 24/7.
Nyan Cat

**Nyan Cat** (tanben conegut jos lo nom de *Pop Tart Cat*) es un mèm d'internet, consistissent en un gif animat en 8 bits d'un gat volant gris ambe lo còs en Pop-Tart ròsa, ambe un arc de Sant Martin darrièr li, o d'una video de l'imatge animat amb una version *remixada* de la musica *Nyanyanyanyanyanyanya!*.

## Nòtas e referéncias



## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Mèm d'internet

### Ligams extèrnes

* Nyan Cat sus YouTube
Movement Arpitània

[vinheta|[Bandièra del movement]]
Lo **Movement Arpitània** (en arpitan *Mouvament Arpetania* o *Movament Harpeitanya*) es un movement politic que reclama la reconeissença de l'existéncia d'una identitat e d'un territòri arpitan e defen la lenga e la cultura arpitanas. Fondat en 1970 dins la Val d'Aosta, lo Movement Arpitània s'es pas jamai transformat en un partit politic de facto e a doncas jamai participat a las eleccions. L'òme politic Joseph Henriet es la figura de proa del movement dempuèi 1970, malgrat qu'aja oficialament demissionat de sa pòsta de dirigent politic en 1976.

## Definicion d'Arpitània

Fichièr:FèdèracionHarpeitanya1972.png|La Federacion Arpitània proposat en 1972
Fichièr:FèdèracionHarpeitanya2014.png|La proposicion de 2014


## Vejatz tanben

* Nacionalisme savoian

## Nòtas e referéncias
Labuschanha

L’ostal de **Labuscanha** o **Labuschanha** (en francés Labuscaigne, en afrikaans Labuschagné, en anglés Labuschagne, en japonés ラブスカフニ) es una familha uganauda sortida d’Escassafòrt, en Agenés (Occitània) que prenguèt los camins de l’exili uganaud cap a Olanda puèi a Africa del Sud.

Lo nom de La Buscanha ven d'un masatge de Montcrabèu. L’aujòl Abram Labuscanha, d’Escassafòrt, èra bordièr d'unes Pontacs quand se maridèt a Mont Basalhac e s’establiguèt a Brageirac ont nasquèron los filhs Pèire e Samson. Los dos fugiguèron la persecucions contra los Uganauds. Samson foguèt pres e mandat a las galèras, Pèire arribèt en Olanda ont se maridèt. Lai nasquèt lo filh Joan, qu’en 1711 arribèt al Cap ont faguèt soca. Donèt a son mas lo nom de Pontac en remembrança de son rèire bordièr.

Lo jogaire de rugbi internacional japonés Pieter 'Lappies' Labuschagné (ピーター・ラピース・ラブスカフニ) es un Labuscanha sud-african installat al Japon.

## Referéncias
Matteo Salvini

vinheta
**Matteo Salvini**, nascut lo 9 de març de 1973 a Milan, es un òme politic italian d'extrèma drecha.

Deputat europèu a partir de 2004, venguèt en 2013 secretari federal de la Liga del Nòrd dont abandonèt lo regionalisme al profièch d'una linha mai sobeiranista, populista e identitària.

En seguida de las eleccions generalas de 2018 al cors de las qualas la Liga obtenguèt son melhor resultat istoric (17,4 %), es elegit senator e dintra al govèrn de Giuseppe Conte coma vicepresident del Conselh dels ministres e ministre de l'Interior. Sa politica de lucha contra l'immigracion lo plaça al centre de l'atencion mediatica e contribuís a sa fòrta popularitat.

En agost de 2019, après de desacòrds repetits amb sos sòcis governamentals del Movement 5 Estelas, provoquèt la fin de la coalicion.

## Nòtas e referéncias
Club dels 27

Lo **club dels 27** es lo chafre balhat a un ensemble d'artistas celèbres del rock e del blues qu'an coma punt comun d'èsser mòrts a l'atge de 27 ans.

## Musicaires del club dels 27

### Los mai sovent inclús

## Nòtas e referéncias

### Nòtas


### Referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Malediccion de la novena sinfonia
Movement Region Savòia

vinheta|Lògo oficial
Lo **Movement Region Savòia** (en arpitan *Movement Règ·ion Savouè* e en francés *Mouvement Région Savoie*), abreujat **MRS**, es un movement politic autonomiste, implantat en Savòia.

Milita per la creacion d'una region a estatut especific regropant los dos departaments francés de Savòia, aital coma lo País de Gèx e lo Bugê, situats dins lo departament d'Ain. Defen tanben de las idèas de democracia participativa e de federalisme en s'apiejant fòrtament suls modèls institucionals soïsses, italian (region autonòma de la Val d'Aosta) e alemand.

Es membre de l'Aligança Liura Europèa e de la federacion Regions e Pòbles Solidaris.

## Nòtas e referéncias

## Vejatz tanben

* Movement Arpitània
* Nacionalisme savoian

#### Ligams extèrnes

* Site oficial
Pierre Michel (jutge)

**Pierre Michel**, nascut lo 2 de julhet de 1943 a Sant Amanç de Solt (Tarn) e mòrt assassinat lo 21 d'octobre de 1981 a Marselha (Bocas de Ròse), es un jutge d'instruccion francés. Es, après François Renaud en 1975, lo segond jutge assassinat en França dempuèi l'Ocupacion pendent la Segonda Guèrra Mondiala.

## Nòtas e referéncias
Borgs de Colanha

**Borgs de Colanha** (*Bourgs sur Colagne* en francés) es dempuèi lo 1èr de genièr 2016, una comuna novèla gavaudanesa, situada dins lo departament de Losera e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. Es formada de las ancianas comunas de Chairac e del Monastièr (lo capluòc), vengudas comunas delegadas .

## Geografia

## Toponimia
Lo prononciacion del nom de la Colanha es [ku'lɔɲɔ] .
## Administracion
Las doás comunas èran del canton de Sant German del Telh; dempuèi 2015, son del canton de Chairac; Borgs de Colonha es doncas burèu centralizator.

La comuna de Borgs de Colanha recupèra l'ancian n° INSEE del Monastièr : 48099.

## Demografia
Per l'evolucion demografica de cada anciana comuna, veire a Chairac e al Monastièr. 

## Veire tanben
## Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
Wikinews

drecha|sens_quadre|130x130px
**Wikinews** es un projècte de la Wikimedia Foundation visant a establir una font d'informacions liura resumissent d'actualitats e seguissent un punt de vista neutra. Son contengut es liurament distribuible segon los tèrmes de la licéncia Creative Commons Attribution 2.5. Lo nom del projècte a per originas la tecnologia utilizada (lo wiki) e lo tèrme anglés « news », que se traduch per « actualitats » o « informacions ». Son foncionament es basat sul jornalisme ciutadan.

## Nòtas e referéncias



## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Wikimedia Foundation

### Ligams extèrnes

*  Acuèlh occitan (sus l'incubator Wikimedia)
* (mul) Acuèlh multilingüe
Emanuèl Mafra de Bongy

**Emanuèl Mafra de Bongy**, o *Emmanuel Maffre-Baugé* en francés, nascut a Massilhan lo 12 de decembre de 1921 e mòrt a Belargan lo 22 de junh de 2007, foguèt un òme politic, escrivan e vinhairon fòrtament engatjat dins la causa vinhairona e als costats del Partit Comunista Francés e la Federacion Nacionala dels Vins de Taula e de País. Es estat deputat al Parlament Europèu de 1979 a 1989.

Es lo felen del poèta occitan Aquiles Mafra de Bongy.
Vergonha de prene l'avion

La **vergonha de prene l'avion** (en suedés : *flygskam*) es la vergonha que seriá ressentida per una persona sensibilizada a la proteccion de l'environament d'aver a se desplaçar en avion, un mòde de transpòrt connegut per son impacte climatic mai important que d'autres mejans de transpòrt e donc d'accelerar lo rescalfament climatic.

## Nòtas e referéncias
Extinction Rebellion

vinheta|Aficha d'Extinction Rebellion.

**Extinction Rebellion**, abreujat en **XR**, es un movement social internacional que visa a suscitar pel biais d'accions directas de desobesissença civila e d'una resisténcia non violenta un cambiament radical afin de limitar lo rescalfament climatic e de minimizar lo risc d'extincion de l'umanitat e d'esfondrament ecologic.

Lo movement debuta al Reialme Unit en octobre de 2018 ambe la publicacion d'un apèl a l'accion signat per una centena d'universitaris seguit d'un lançament oficial lo darrièr jorn del mes per mantun militants de Rising Up!. Pendent lo mes seguent, mantuna accions de desobesissença civila son recensadas a la capitala, Londres.

Dempuèi l'apèl d'Extinction Rebellion UK, de movements se son notadament formats als Estats Units, en Itàlia, en Alemanha, en Austràlia, en Nòva Zelanda, en França, al Quebèc, en Belgica, e en Soïssa. Lo movement es d’ara enlà present dins al mens 54 país.

## Contèxt
[vinheta|Extinction Rebellion a [Londres (Anglatèrra)|Londres lo 17 de novembre de 2018.]]
Citant l'inspiracion de movements populars tals qu'Occupy London, lo movement independentista de Gandhi, las sufragetas o lo movement afro-american dels drechs civics, Extinction Rebellion entend acampar un sosten mondial a l'entorn d'un sentiment d'urgéncia comun.

Lo movement es lançat oficialament en octobre e 2018, pauc après las primièras grandas caumas escolaras pel clima. En octobre e decembre de 2018, de scientifics britanics publican doas letras obèrtas dins *[[The Guardian]]* per confirmar l'urgéncia d'agir e per sosténer publicament Extinction Rebellion. Lo 20 de febrièr de 2019, 260 cercaires soïsses, francés e bèlgas publican a lor torn una lètra obèrta ont sostenon las caumas escolaras pel clima e escrivon :.

## Nòtas e referéncias



## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Cambiament climatic
* Cauma estudianta pel clima
* Rescalfament climatic
* Esfondrament ecologic
* Sortida dels combustibles fossils
* Extincion de l'umanitat

### Ligams extèrnes

*  rebellion.global
Aquiles Mafra de Bongy

[vinheta|Retrach d'Aquiles Mafra de Bongy figurant sus son ostal nadiu a [Massilhan.]]**Aquiles Mafra de Bongy**, o *Achille Maffre de Baugé* en francés, nascut a Massilhan lo 16 de març de 1855 e mòrt en 1928, foguèt un poèta occitan. Amic de Frédéric Mistral, es subretot conegut per *Dièzes e Bémols* (1873) e *Tèrra de Oc* (1908).

Es lo grand d’Emanuèl Mafra de Bongy.
Manifestacions de 2019 a Hong Kong

vinheta|Manifestants sul camin Hennessy, cantonada de la carrièra de l'Arsenal a Admiralty (Hong Kong), lo 9 de junh de 2019.
De **manifestacions contre l'emendament de la lei d'[[extradiccion]] pel govèrn de [[Hong Kong]]** (en anglés : *Anti-Extradition Bill Protests* ; en chinés tradicional : 反對逃犯條例修訂草案遊行與示威, familharament 反送中運動) an lòc dempuèi lo 31 de març de 2019 a Hong Kong e dins mantun autras vilas al torn del mond dins las quals òm retroba la preséncia d'una diaspòra hongkonguesa. Los manifestants demandan d'anullar l'emendament car consideran que permetrà al govèrn central de China d'intervenir dins lo sistèma juridic independent de Hong Kong, menaçant lo particularisme legal de la ciutat atal que la securitat personala dels Hongkongués e de totas las personas que passaràn per Hong Kong.

## Nòtas e referéncias



## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Manifestacions de 2014 a Hong Kong
Manifestacions de 2019 en Argeria

[vinheta|Manifestants lo [8 de junh de 2019 a Argièr.]]
Las **manifestacions** — nomenadas **Hirak** (*Movement* en arabi) — an luòc en Argeria dempuèi lo 16 de febrièr de 2019 per protestar dins un primièr temps contra la candidatura d'Abdelaziz Bouteflika a un cinquen mandat presidencial, puèi contra son projècte de se manténer al poder a l'eissida de son quatren mandat. Puèi, los protestataris reclaman la començada d'una Segonda Republica, e la partença de las dignitaires del regim.

Sens precedents dempuèi decènnis, aquelas manifestacions, qu'an essencialament luòc los divendres e dimars (pels estudiants), conduson Bouteflika a demissionar lo 2 d'abril de 2019, après la defeccion de l'Armada Nacionala Populara. Es remplaçat per interim per Abdelkader Bensalah.

## Nòtas e referéncias

## Vejatz tanben

### Articles ligats

*Prima Berbèra
*Prima Negra
Manifestacions de 2014 a Hong Kong

vinheta|Manifestants dins la serada del 10 d'octobre de 2014.
Las **manifestacions de 2014 a Hong Kong** (en anglés : *2014 Hong Kong protests*) designan una seria de manifestacions subrevengudas a Hong Kong en setembre e octobre de 2014. Las manifestacions son menadas per de militants pro-democracia, regropats al sen del collectiu **Occupy Central with Love and Peace** (讓愛與和平佔領中環), mai comunament apelat **Occupy Central** (佔領中環), a l'iniciativa de Benny Tai (戴耀廷). Aquestes darrièrs s'opausan al govèrn chinés e a son projècte (avortat l'annada seguenta) de limitar la portada del sufragi universal per l'eleccion del cap de l'executiu de Hong Kong en 2017. A la fin de setembre, aquesta protestacion pren lo nom de **revolucion dels parapluèjas** (雨傘革命), en rason de l'utilizacion de parapluèjas pels manifestants per se protegir dels gas lacrimogèns.

## Nòtas e referéncias



## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Manifestacions de 2019 a Hong Kong

### Ligams extèrnes

* Site oficial d*'Occupy Central*
Prima Berbèra

[vinheta|Celebracion de la Prima Berbèra a Azazga en [2016.]]
La **Prima Berbèra** (en cabil *Tafsut n Yimaziɣen*) designa l'ensems de las manifestacions en març et abril de 1980 en Cabilia e tanben a Argièr que reclamant l'oficializacion de la lenga berbèra e la reconeissença de l'identitat amazigh en Argeria. Foguèt lo primièr movement popular d'oposicion a las autoritats dempuèi l'independéncia del país en 1962.

## Nòtas e referéncias

## Vejatz tanben
### Articles ligats
* Prima Negra
Prima Negra (Cabilia)

[vinheta|Marcha del [14 de junh de 2001 a Argièr.]]
La **Prima Negra** (en cabil *Tafsut Taberkant*) foguèt una sèria de violentas susmautas e manifestacions politicas de militants cabils dins la region argeriana de Cabilia en 2001, que foguèron aculhidas per mesuras policièras repressivas e venguèron un poderós simbòl del malcontentament cabil de cap al govèrn nacional. Las manifestacions debanèron en lo fons de la longa durada de la marginalizacion culturala del pòble cabil, un grop lingüistic berbèr omogenèu en Argeria, malgrat que las mai rigidas mesuras d'arabisacion del govèrn de las annadas 1960 a 1980. Lo nom Prima Negra facha allusion als eveniments coneguts jol nom de Prima Berbèra de las annadas 1980, ont dels activistas de la societat civila, principalament cabilas, an contestat la interdiccion de la cultura berbèra alara ne plaça, exigissent los dreches culturals e la democracia.
## Nòtas e referéncias

## Vejatz tanben
### Articles ligats
* Manifestacions de 2019 en Argeria
Wikipèdia en catalan

La **Wikipèdia en catalan** (*Viquipèdia*) es la version en lenga catalana de l’enciclopèdia en linha *[[Wikipèdia]]*. Foguèt fondada lo 16 de març de 2001.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats
* Wikipèdia

### Ligams extèrnes
* ca.wiki
Wikidata

**Wikidata** es un site web que ten per ambicion de conservar totas las informacions dels diferents sites de Wikipèdia.
Sealand

La **principat de Sealand** es una micronacion pas reconeguda installada sus una anciana platafòrma apelada Fort Roughs, fondada al larg del Reialme Unit per la Royal Navy al moment de la Segonda Guèrra Mondiala dins las aigas internacionalas de la mar del Nòrd.

Es considerada per sos partisans coma una micronacion, mas es reconeguda per pas cap de las nacions membres de l'ONU. Sa populacion excedís que rarament cinc abitants e sa susfàcia abitabla es de  environ, si ben qu'es sovent descricha coma lo mai petit país al mond per sa superficia.

## Geografia

## Istòria

## Politica

## Economia

## Demografia

## Cultura

## Justícia

## Autres

## Nòtas e referéncias



## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Armas de Sealand
* Paddy Roy Bates
* Bandièra de Sealand
* Equipa nacionala de Sealand de fotbòl
* Fòrts Maunsell
* Micronacion

### Ligams extèrnes

* Site oficial de la Principat de Sealand
Oui, oui, oui, oui

« **Oui, oui, oui, oui** » (en occitan: « Òc, òc, òc, òc ») es una cançon escrita per Pierre Cour e Hubert Giraud interpretada en francés per Jean Philippe. Foguèt publicada coma EP e single en 1959 per Barclay Records. Foguèt causida per representar França al Festival de la Cançon d'Eurovision de 1959 après aver ganhat una finala nacionala francesa.

## Festival de la Cançon d'Eurovision 1959

### Seleccion
« Oui, oui, oui, oui » participèt a una finala nacionala organizada per l'estacion francesa Radiodiffusion-Télévision Française. Foguèt la ganhanta, e se qualifiquèt per representar França al Festival de la Cançon d'Eurovision 1959.

### Al festival
La cançon participèt al festival celebrat al Palai dels Festivals e Congrèsses de Canas lo 11 de març de 1959, en essent interpretada pel cantaire francés Jean Philippe. L'orquèstra foguèt dirigida per Franck Pourcel.

Foguèt interpretada en primièr luòc, abans Danemarc amb Birthe Wilke interpretant « Uh, jeg ville ønske jeg var dig ». A la fin de las votacions, la cançon aviá recebut 15 ponches, obtenent la tresena posicion de 11.

## Ligams intèrnes
* França al Festival de la Cançon d'Eurovision

## Referéncias
Cantons de Charanta

Lista daus 19 cantons de Charanta:
Canton d'Engoleime-1 - Canton d'Engoleime-2 - Canton d'Engoleime-3 - Canton de Boëme-Échelle - Canton de Boixe-et-Manslois - Canton de Charanta e Boniura - Canton de Charanta-Champanha - Canton de Charanta Nòrd - Canton de Charanta Sud - Canton de Charanta e Vinhana - Canton de Conhac-1 - Canton de Conhac-2 - Canton de La Couronne - Canton de Gond-Pontouvre - Canton de Jarnac - Canton de Touvre-et-Braconne - Canton de Tuda e La Valeta - Canton de Vau de #Nouère# - Canton de Vau de Tardoira
Druses

[vinheta|[Bandièra del pòble druse|alt=]]Los **Druses** (en arabi *درزي durzī*, plural *دروز* *durūz*) es una populacion del Pròche Orient professant una religion monoteïsta. Son principalament establits dins lo sud de Liban e dins la part centrala del Mont Liban, dins lo sud de Siria (ont ocupan subretot la zòna montanhosa del Hawran, coneguda jol nom de Djebel Druse), dins lo nòrd de l'Estat d'Israèl en Galilèa, e sul platèl de Golan.[vinheta|Un vièlh òme druse a Liban en [1955|alt=]]

Lor religion, lo drusisme, es una doctrina filosofica fondada sus l'iniciacion e centrada sul costat esoteric de la religion musulmana. Es tanben considerada coma essent estada inicialament una escòla de la branca ismaïliana del chiisme, puèi influenciat pel neoplatonisme e lo gnosticisme, que l'a transformat en religion a despart.

Lor interpretacion de l'islam es secreta e es revelada als fidèls qu'après divèrses gras d'iniciacion, s'apiege sus la cresença en la reïncarnacion. D'efièch, cèrts versets de l'Alcoran son de còps que i a interpretats coma anant dins lo sens de la metempsicòsi. Per exemple, Sorata 2:28 (*Al Baqara*): «Cossí poscatz-vos renegar Allà mentre que vos a donat la vida, quand n'èretz privats? Puèi vos farà morir; puèi vos farà reviure e enfin es a Lui que tornaretz.».

Los Druses considèran que son pas obligats per cèrtas prescripcions de la charia. An de liturgias mas sols los unes volent reservar lor vida a aquela religion an lo drech de lira lor libre sagrat, nomenat *Kitab al Hekma* (lo libre del saber) e aquelas personas son nomenadas Cheic. Los autres an pas lo drech autanplan de lira o agachar un mot del libre sagrat. Aquelas personas avent pas lo drech de lira lo libre sagrat deuràn tanben far de las simplas preguièras abans mantas accions quotidianas (coma per exemple abans de manjar o de dormir). La comunitat musulmana considèra las Druzes coma essent erètjas, del fach que lor cresença seriá contradictòria amb la fe musulmana.

Lor nombre es avalorat a mai o mens 1 milion. Dispersats, los Druses vivon subretot a Liban (ont serián entre 280 000 e 350 000, siá 4 % de la populacion), en Siria (de 500 000 a 750 000 personas), e en Israèl (mai o mens 118 000 personas).

## Vejatz tanben

*Alevisme
*Catarisme
*Yesidis

## Nòtas e referéncias
Òra blava

[vinheta|350px|L'òra blava a [Albi.]]
[vinheta|350px|right|L'òra blava sul [Pont dels Invalids e la Torre Eiffel a París.]]
L**'òra blava** es lo periòde entre lo jorn e la nuèch ont lo cèl s'emplena quasi entièrament d'un blau mai escurcit que lo cèl blau del jorn.

Aquesta color es particularament presada dels fotografs dins l'encastre de la fotografia de nuèch.

En estiu, aquesta òra es reputada èsser la melhora per sentir los perfums de las flors. Es als primièrs momentons de l' que l'ensemble dels aucèls se met a cantar.

## Origina e formacion
Es provocada per un mòde particular de difusion de las ondas luminosas, dich ''difusion de Rayleigh'', que determina la color del cel.

## L'òra blava e la fotografia de nuèch
L'òra blava es particularament presada dels fotografs especialistas de la fotografia de nuèch.

Existís d'aplicacions mobilas e de calculators per permetre d'en preveire l'òra.

## Nòtas e referéncias



## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Auba
* Color del cel
* Crepuscul
* Òra daurada
* Fotografia de nuèch
Arrondiment d'Engoleime

L**'arrondiment d'Engoleime** es una division administrativa francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region Novela Aquitània.

Occupa la part centrala e meridionala de Charanta, que ne's lo segond en superfícia e lo pus poblat del departament.

## Composicion
Dempuèi la refòrma de la mapa administrativa del departament de Charanta aplicada lo  de genièr de 2008, l'arrondiment d'Engoleime comprend dins sas novelas delimitacions 153 comunas regropadas dins 16 cantons.

La tièra dels cantons (per òrdre alfabetic es la seguenta :

* Lo Canton d'Engoleime Èst regropa una comuna que correspond a una fraccion de la comuna d'Engoleime (a).
* Lo Canton d'Engoleime Nòrd regropa una comuna que correspond a una fraccion de la comuna d'Engoleime (b).
* Lo Canton d'Engoleime Oèst regropa una comuna que correspond a une fraccion de la comuna d'Engoleime (c).
* Lo Canton d'Aubaterra amasssa 11 comunas.
* Lo Canton de Blanzac-Porcheresse amassa 17 comunas.
* Lo Canton de Chalais amassa 13 comunas.
* Lo Canton de La Couronne amassa 7 comunas.
* Lo Canton de Gond-Pontouvre amassa 4 comunas.
* Lo Canton de Hiersac amassa 13 comunas.
* Lo Canton de Montberol amassa 14 comunas.
* Lo Canton de Montmoreau-Saint-Cybard amassa 14 comunas.
* Lo Canton de La Ròcha Focaud amassa 16 comunas.
* Lo Canton de Ruelle-sur-Touvre amassa 5 comunas.
* Lo Canton de Saint-Amant-de-Boixe amassa 16 comunas.
* Lo Canton de Soyaux amassa 5 comunas.
* Lo Canton de Vilaboé e La Valeta  amassa 17 comunas.

(a), (b), (c) : Los cantons d'Engoleime (èst, nòrd e oèst) correspondon a de fraccions de las comunas d'Engoleime.
Mapa de Cassini

La **mapa de Cassini** o **mapa de l'Acadèmia** foguèt la primièra mapa topografica e geometrica establida a l'escala del reialme de França dins son ensemble. Seriá mai apropriat de parlar de **mapa dels Cassinis**, per amor que foguèt dreiçada par la familha Cassini, principalament César-François Cassini (Cassini III) e son filh Jean-Dominique Cassini (Cassini IV) al sègle XVIII.

L'escala adoptada es d'una linha per cent toises, siá una escala de 1/86400 (una toise val 864 linhas).

Aquela mapa representa per l'epòca una vertadièra innovacion e una avançada tecnica decisiva. Es la primièra mapa de s'apiejar sus una triangulacion geodesica que l'establiment prenguèt mai de seissanta ans. Las quatre generacions de Cassini se succediguèron per realizar aqueste trabalh. La mapa localiza pas precisament las abitacions o los limits de las sanhas o dels bòsques, mas lo nivèl de precision del malhum rotièr representat es tal qu'en superpausant de fòtos satellitas ortorectificadas als  fuèlhs de la mapa, òm obten de resutats espectacularis.
Andanas Jules Guesde

vinheta|280x280px|L'esplanada dels Francés d'Africa del Nòrd, sus las andanas.
Las **andanas Jules Guesde** son una artèria de Tolosa religant lo Grand Redond a las andanas Paul Feuga.

Aquesta artèria fa partida de las artèrias encerclant l'ipercentre de la vila, perlongada al nòrd-èst per las andanas Francés Verdier, e a l'oèst per las andanas Paul Feuga puèi lo pont de Sant Miquèl.

Las passejadas son divididas actualament en tres partidas principalas separadas per una rengada d'arbre cadunas, a las quals s'ajustan egalament doas contra-passejadas de cada costats de l'artèria, totalizant donc cinc partidas. La partida nòrd possedís una rota a doble sens, e la contra-passejada un parcatge e una via a sens unic. La partida centrala a un grand espaci verd previst a l'origina per i far passar lo tramvai e possedissent una pista ciclabla, e la partida sud possedís l'esplanada dels Francés d'Africa del Nòrd, e la contra-passejada es majoritàriament una via pedona.

## Lòcs remarcables

* Lo Palais de Justícia (tribunal de granda instància, cor d'assisas de la Nauta Garona, cor d'apèl e tribunal per enfants)
* Lo Musèu d'Istòria Naturala
* Lo Jardin de las Plantas
* Lo Jardin Reial
* La Facultat de Medecina (dependenta de l'Universitat Pau Sabatièr)
* Lo Cai del Sabers (anciana Facultat de las Sciéncias)
* Lo Teatre Sorano
* Lo licèu tecnic privat dels Potiers
* Lo grop escolar privat Sant Estanislau

## Nòtas e referéncias



## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Tolosa
* Lista de las carrièras de Tolosa

### Ligams extèrnes
Incendi de l'usina Lubrizol de Roan

vinheta|280px|L'incendi de l'usina lo 26 de setembre al matin.
L**'incendi de l'usina Lubrizol de Roan** aguèt lòc lo 26 de setembre de 2019 dins una usina de produchs quimics de la societat Lubrizol classada Seveso II sulhet naut () que sintetiza e estoca de produchs quimics (fosforats et organosulfurats) destinats a èsser utilizats coma additius per lubrificants.

## Evaluacion del risc
L'usina Lubrizol es autorizada a estocar al maximum 384 tonas de pentasulfur de fosfòr e produtz sus plaça de l'acid ditiofosfòric e de dialquiditiofosfat de zinc (50 000 tonas per an autorizadas, en 2014).

## Nòtas e referéncias



## Veire tanben

### Articles ligats

* Lubrizol
* Risc tecnologic
* Incendi

### Ligams extèrnes

* Seguit de l'incendi sul sit governamental
Wikipèdia en eslovac

La **Wikipèdia en eslovac** (*Slovenská Wikipédia*) es la version en lenga eslovaca de l’enciclopèdia en linha *[[Wikipèdia]]*. Foguèt fondada en octobre de 2003.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats
* Wikipèdia

### Ligams extèrnes
* sk.wiki
Comunautat de comunas de La Ròcha Focaud e Pòrta de Perigòrd

La **comunautat de comunas de La Ròcha Focaud e Pòrta de Perigòrd** (en francés *Communauté de communes La Rochefoucauld - Porte du Périgord*) es una intercomunalitat situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, aus extremitats nòrd-oest de Perigòrd e sud de la Charanta Lemosina. Son sieti es Montberol.

## Geografia

Mapa de la comunautat de comunas La Ròcha Focaud e Pòrta de Perigòrd au 1er de genier de 2019.|thumb|right|400px|upright=1.8
### Compausicion
Regropa vint-e-set comunas au 1er de genier 2019 (fusion de La Ròcha Focaud e Sent Priech e Sent Constanç per formar La Ròcha Focaud d'Engolmés, e de Vilonor e Ranconha per formar Molins de Tardoira):

*Agrís
*Aimostier
*Bunzac
*Charreç
*Chasèlas
*Colgent
*Escuras
*Folhada
*Graçac
*Ivrac e Maleirand
*La Ròcha Focaud d'Engolmés
*La Rocheta
*Marilhac
*Marton
*Minzac
*Molins de Tardoira
*Montberol (sieti)
*Orjaduelh
*Pranzac
*Rauseda
*Rivieras
*Sent Aitòre
*Sent German de Montberol
*Sent Sornin
*Sofrinhac
*Taponac e Florinhac
*Volton
L'Ostal Universal

[vinheta|280px|L'immòble sus la [carrièra d'Alsàcia e Lorena.]]
vinheta|L'immòble vist en 2006.
**L'Ostal Universal** (en francés : *La Maison Universelle*) es un immòble tolosenc construch en 1874 per l'arquitècte Achille Ambialet e un dels mai emblematics de l'estil haussmannian a Tolosa. Es situat fàcia al jardin Charles de Gaulle, entre las carrièras d'Alsàcia e Lorena, de La Faieta e del Pes de l'Òli. Son adreça es lo 28 de la carrièra d'Alsàcia e Lorena.

## Arquitectura

## Istòria
[vinheta|Una publicitat vèrs [1877.]]

Foguèt lo primièr grand magasin tolosenc.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Capitòli (mètro de Tolosa)
* Capitòli (Quartièr)
* Achille Ambialet
* Antoine Labit

### Ligams extèrnes

*  Immeuble 28 rue d'Alsace-Lorraine, anciennement Grand magasin la « Maison universelle », sul sit dels archius municipals de Tolosa.
* Imatges del bastiment sul site de la region Occitània
Partit Socialista Progressista

[vinheta|[Bandièra del partit.]]
Lo **Partit Socialista Progressista** (en arabi *الحزب التقدمي الاشتراكي*), abreujat **PSP**, es un partit politic libanés fondat en 1949 pel cap druse Kamal Jumblatt que foguèt assassinat en 1977. Son filh Walid Jumblatt es lo cap del partit uèi.

Malgrat que lo partit siá oficialament laïc, representa majoritàriament la comunitat druse. Lo partit a fòrça cambiat dempuèi la mòrt de Kamal Jumblatt. Ara las demandas de reformas estructuralas, lo panarabisme e la retorica en favor de la justícia sociala son estats marginalizats, quitament abandonats.

Es membre de l'Internacionala Socialista.

## Vejatz tanben

#### Ligams extèrnes

* Site oficial

## Nòtas e referéncias
Esclusa d'Argens

vinheta
L**'esclusa d'Argens** es una esclusa de cambra unica del canal del Miègjorn, situada a l'èst del vilatge d'Argens de Menerbés dins lo departament d'Aude dins la region d'Occitània. Las esclusas vesinas son aquelas de Fonseranas, 53,868 m a l'èst e l'esclusa de Puèglaurièr, 2 485 m cap a l'oèst.

## Nòtas e referéncias
Veïcul ralh-rota

[vinheta|Veïcul d'entreten dels [Catenària|catenàriasen Alemanha.]]
Un **veïcul ralh-rota** es un veïcul destinat a la circulacion sus rota e sus camin de fèrre. Es generalament un veïcul rotièr adaptat a la traccion sus ralh. Las solucions tecnicas van del mai simple (ròdas rotièras enquadradas de còdols de guidatge per la circulacion sus ralh) al mai complèx (implantacion d'un aissèl fixe ambe ròdas ferroviàrias complèt jos lo chassís).

## Tipologia
Òm distinguís mantun tipes de veïcul dont :

* los camions de totes tipes, dont los forgons de pompièrs ;
* los carriòts elevators e las nacèlas ;
* los engenhs especializats per trabalhs de via ;
* las palejairas ;
* los locotractors sus pneumatic.

## Nòtas e referéncias



## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Material rotlant ferroviari
* Tren de trabalhs
* Transpòrt combinat
* Ferrotatge
Servanty – Airbus (tramvai de Tolosa)

**Servanty – Airbus** es una estacion de la linha T1 del tramvai de Tolosa. Es situada dins lo sud de la vila de Blanhac.

## Situacion sul malhum
Servanty – Airbus es situada sus la linha T1 del tramvai de Tolosa, entre las estacions Guiana – Berric al nòrd e Ancely al sud-èst.

## Istòria
L'estacion es mesa en servici lo 11 de decembre de 2010. L'estacion e sas amainatjaments a permit una baissa considerable del trafic automobila sus la rota de Granada.

En 2016, l'estacion enregistrèt  validacions.

## Servicis als viatjaires

### Accès e acuèlh
L'estacion es situada sus la rota de Granada, a costat de l'anciana gara de Blanhac, e es situada a 150 mètres de l'entitat centrala d'Airbus, un site de  emplecs.

### Dessèrta

### Intermodalitat
L'estacion a pas de correspondéncias ambe d'autras linhas de transpòrts.

## A l'entorn

* Entitat centrala d'Airbus

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Tramvai de Tolosa
** Linha T1 del tramvai de Tolosa
* Transpòrts en comun de Tolosa

### Ligams extèrnes

*  Mapa de quartièr de l'estacion
La Libertat guidant lo pòble

vinheta|280px|''La Libertat guidant lo pòble''
***La Libertat guidant lo pòble*** (en francés, *La Liberté  guidant le peuple*) es una òli sus tela d'Eugène Delacroix realizada en 1830, inspirada de la revolucion de las Tres Gloriosas. Presentat al public al Salon de París de 1831 jos lo títol ***Scènas de barricadas***.

## Nòtas e referéncias

### Nòtas


### Referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Eugène Delacroix
* Tres Gloriosas

### Ligams extèrnes

* L'òbra sul site del musèu del Lovre
.sncf

**** (de SNCF, *Societat Nacionala dels Camins de fèrre Francés*) es un nom de domeni generic . Es en servici dempuèi lo 8 de mai de 2015.
 
## Referéncias
L'Ardecho

**L’Ardecho*** (*'L’Ardecha**'' en [[nòrma classica]]) es lo chant de l'Ardecha. Es chantat sus l'aire dau [[Se canta]]. 
I a plusors variacions que l’occitan diferís segon las vilas.

= Paraulas =

Lo repic se chau estre chantat après chasque coblet. ''L'Ardecha'' s'achaba embé lo repic, tanben.



= Variantas =

**Repic**

:''L'Ardecho, l'Ardecho marveillous pais''
:''Si as pa vi l'Ardecho, na jamais rien vis.''


**Coblets*'

:*Ovem de montanhas que touchan lo ciel e de vertos planos plenoi de troupéou*

:*Ovem de ribeires pleinas de peyssos, que sautan din l'aiga lo nuet maï lo jour.*

:*Lou merlo que siblo din lou don d’ooù riou, espéro so mio per parla d’amour*

:*Ovem des droletas maï de bon garços, se fan des risettas et maï de poutous.''
Via de destressa

[vinheta|250x250px|Una via de destressa en [Alemanha.]]
Una **via de destressa** es una via de racòrdament especiala, generalament d'autorota, permetent a un veïcul en dificultat (pèrda dels frens) d'efectuar un arrèst d'urgéncia abans una part d'estrada perilhosa.

## Vejatz tanben
Monts de Randon

**Monts de Randon** es una comuna novèla gevaudanesa, creada lo 1èr de genièr 2019, que compren Cervièira, Estables, Sench Amanç, La Vialadiu e son chapluòc, Riutòrt de Randon. Es situada dins lo departament de Losera e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Administracion
La comuna novèla es en majoritat del canton de Sent Auban, mas tanben del canton de Maruèjols, per Cervièira. Abans 2015, las 5 comunas èran del canton de Sench Amanç.

## Veire tanben
## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Miniatur-Wunderland

[vinheta|''Miniatur Wunderland'' dins lo quartièr [Speicherstadt a Amborg en Alemanha.]]
Lo **Miniatur-Wunderland** (en occitan : , o **MIWULA**, es un malhum de tren electric miniatura gigantèsc.

Aquesta atraccion situada a Amborg (Alemanha) es la mai granda de son genre dins lo mond ; foguèt construcha pels fraires bessons Gerrit e Frederik Braun.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Modelisme ferroviari

### Ligams extèrnes

*  Site oficial
Panèl de senhalizacion de cedissètz-lo-passatge en França

Lo **panèl de senhalizacion de cedissètz-lo-passatge** indica l'obligacion per un conductor de cedir lo passatge a l'interseccion als usatgièrs de l'autre rota sens aver a marcar obligatòriament l'arrèst. Lo panèl AB3a es lo senhal de posicion e es implantat als abòrds de l'interseccion ambe la cauçada encontrada ; lo panèl AB3b es lo senhal avançat, implantat en amont de l'interseccion.

## Nòtas e referéncias

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Panèl de senhalizacion rotièra
* Panèl de senhalizacion rotièra en França
* Panèl de senhalizacion rotièra de prioritat en França
Panèl d'indicacion d'una rota a accès reglamentat en França

Lo **panèl d'indicacion d'una [[rota a accès reglamentat]]** es un panèl de senhalizacion carrat de fons blau, bordat d’un listèl blanc, portant en son centre un pictograma de color blanca representant una automobila de fàcia.

## Nòtas e referéncias

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Panèl de senhalizacion rotièra
* Panèl de senhalizacion rotièra en França
* Panèl de senhalizacion rotièra d'indicacion en França
Panèl d'indicacion d'un ralentidor en França

Lo **panèl d'indicacion d'un [[ralentidor]]** es un panèl de senhalizacion carrat de fons blau, bordat d’un listèl, portant en son centre un triangle blanc un pictograma de color negra representant un esquina d'ase. Indica una subre-auçada de la cauçada. Es codificat C27.

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Panèl de senhalizacion rotièra
* Panèl de senhalizacion rotièra en França
* Panèl de senhalizacion rotièra d'indicacion en França
Panèl d'anóncia d'un passatge per pedons en França

Lo **panèl d'anóncia d'un [[passatge per pedons]]** es un panèl de senhalizacion qu'indica la preséncia d'un (o mantun) passatge per pedons, situat a una distància d'environ 50 mètres del primièr en zòna urbana, e 150 mètres dins la campanha.

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Panèl de senhalizacion rotièra
* Panèl de senhalizacion rotièra en França
* Panèl de senhalizacion rotièra de perilh en França
Panèl de risc de casudas de pèiras en França

Lo **panèl de risc de casudas de pèiras** es un panèl de senhalizacion qu'indica la possibilitat que de pèiras casudas sus la cauçada.

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Panèl de senhalizacion rotièra
* Panèl de senhalizacion rotièra en França
* Panèl de senhalizacion rotièra de perilh en França
Panèl senhalant una sortida sus un cai o una riba en França

Lo **panèl senhalant una sortida sus un cai o una riba** es un panèl de senhalizacion qu'indica que la rota pòt desbocar sus un cai o una riba, e atal del risc de tombar dins l'aiga.

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Panèl de senhalizacion rotièra
* Panèl de senhalizacion rotièra en França
* Panèl de senhalizacion rotièra de perilh en França
Bòsc d'Ituri

vinheta|Lo Bòsc d'Ituri es situat en Africa.
Lo **Bòsc d'Ituri** (o tanben d'Aruwimi) se trapa en Ituri, al nòrd-èst de la Republica Democratica de Còngo. A una superficía d'aperaquí 63 000 km2, e se situa tre 0° et 3°N e 27° et 30° E. La nautor de la forèst se situa demest los 700 m e los 1 000 m. La temperatura mejana es de 31 °C (88 °F) e l'umitat mejana es del 85 % (Wilkie 1987). Prèp d'un 20 % d'aquela selva pluviala es constituïda per una reserva de fauna amb d'okapis, e es classada dins la lista del patrimòni mondial de l'UNESCO. Al  boscatge i demòran atanben de pigmèus Mbuti, un dels pòbles de caçaires-culheires que vivon dins lo bòsc del bacin de Còngo e qu'an coma trach tipic sa baissa talha (la mejana es d'un mètre cinquanta). Foguèron estudiats per Colin Turnbull, a *The Forest People*, en 1962.

Lo Bòsc d'Ituri foguèt crosat per primièr còp per un europèu en 1887, que ne foguèt  Henry Morton Stanley, durant la sieuna expedicion de socors a Emin Pasha.

**Referéncias**
Bòsc de Zika

vinheta|Lo Bòsc de Zika foguèt on se trapet lo mosquilh del Zika.
Lo **Bòsc de Zika** es una selva pluviala situada prèp d'Entebbe, a Oganda. A una superfícia de 25 ectaras e es al costat dels paluns de Waiya Bay, pròches al lac Victòria. S'i pòt arribar plan e a divèrses ecosistèmas. La forèst es fòrça visitada quan òm vòl estudiar los mosquilhs. La talha de la zòna de recèrca del bòsc es pròcha a las 12 ectaras. Lo boscatge a una biodiversitat pro rica en de plantas e parpalhòls de nuèch e se son ja trapats mai de 40 espècias de mosquilhs diferentas. Lo mosquilh que provòca la Fèbre de Zika foguèt trapat ailà en 1946 e mai d'una recèrca scientifica s'i es realizada. Zika vòl dire "envasit" en lenga luganda. 

**Referéncias**
Panèl de senhalizacion de circulacion dins los dos sens en França

Lo **panèl de circulacion dins los dos sens** es un panèl de senhalizacion qu'indica que la circulacion passa a doble-sens. Es utilizat dins l'encastre ont la fin d'un via a sens unic es pas clar, e es generalement utilizat en senhal de posicion.

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Panèl de senhalizacion rotièra
* Panèl de senhalizacion rotièra en França
* Panèl de senhalizacion rotièra de perilh en França
Paradòxa del grand-paire

La **paradòxa del grand-paire** es una paradòxa temporala dont l'objectiu es de rendre compte del caractèr problematic del viatge dins lo temps retrograd : un viatjaire temporal es enviat dins lo passat e tua son grand-paire abans qu'aqueste aguèt de dròlles. D'aquel fach lo grand-paire non a pas pogut aver d'enfants, e donc son felen non a pas jamai pogut nàisser.
Panèl d'anóncia d'una traversada d'aira de perilh aerian en França

Lo **panèl de traversada d'una aira de perilh aerian** es un panèl de senhalizacion qu'indica la traversada d'una aira de perilh aerian. Es situat a una distància d'environ 200 mètres del debut del perilh.

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Panèl de senhalizacion rotièra
* Panèl de senhalizacion rotièra en França
* Panèl de senhalizacion rotièra de perilh en França
Peire d'Aubrac

**Peire en Aubrac** o **Peire d'Aubrac** es una comuna novèla gevaudanesa, creada lo 1èr de genièr 2017, que compren Z-Autmont d'Aubrac, La Chasa de Peire, Lo Fau de Peire, Jàvols, Senta Colomba de Peire e Sent Sauvador de Peire, que venon de comunas delegadas. Es situada dins lo departament de Losera e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. Lo chapluòc es Z-Autmont d'Aubrac.

## Toponimia
Per la prononciacion del nom de l'anciana baroniá de Peire, i pòt aver de diferéncias d'obertura de *e* tonic segon los informators o segon lo moment, mas globalament *e* es barrat .

## Istòria
Las sièis comunas unidas dins Peire d'Aubrac an la particularitat d'èsser de l'ancian canton (abans 2015) de Z-Autmont d'Aubrac e d'èsser la totalitat d'aquel canton. Son tanben las sièis comunas de l'anciana Comunautat de Comunas de la Tèrra de Peire (SIREN 244800322), ara remplaçada per la Comunautat de comunas de las Tèrras Naltas d'Aubrac (SIREN 200 069 144).

## Administracion

## Demografia
Per la demografia de cada comuna abans 2016, veire a Autmont d'Aubrac, La Chasa de Peire, Lo Fau de Peire, Jàvols, Santa Colomba de Peire e Sent Sauvador de Peire.

## Veire tanben
* Comunas de Losera
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Procuraire de la Republica (França)

[vinheta|Lo procuraire requerís una pena a l'audiéncia : caricatura de [Honoré Daumier.]]
En França, lo **procuraire de la Republica** es lo magistrat del ministèri public cargat de l'accion publica dins lo ressòrt d'un tribunal de granda instància. Es assistit per de *substituts* e de *vice-procuraires*, magistrats egalament, que, ambe lo procuraire, constituïsson lo parquet d'un tribunal de granda instància.

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Jutge
* Procuraire general (França)
* Ministèri public (França) (Parquet)
Ministèri public (França)

En drech francés, lo **ministèri public** o lo **parquet** (o encara los magistrats « drechs » per oposicion als magistrats del sèti) es l'autoritat (principalament compausada de magistrats, de còps representada per d'autras personas coma de foncionaris de polícia) cargada de defendre l'interès de la collectivitat e l'aplicacion de la lei davant las juridiccions judiciàrias.

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Magistrat (França)
* Procuraire general (França)
* Procuraire de la Republica (França)
* Oportunitat de las perseguidas
* Acusaire public
* Aplicacion de las penas

### Ligams extèrnes

*  Article 31 del còdi de procedura penala sus Légifrance
*  Article 421 del còdi de procedura penala sus Légifrance
Tribunal de granda instància (França)

En França, lo **tribunal de granda instància** (**TGI**) es la juridiccion de drech comun (per oposicion a las juridiccions d'excepcion) en primièra instància : coneis de litigis que son pas especialament atribuït a una autra juridiccion.
Accion publica en drech penal francés

L**'[[Accion publica (drech penal)|accion publica]]** es l'accion conducha al nom de la societat en vista de reprimir una infraccion en aplicacion de la lei penala.

L'accion publica es definida per l'article 1 del còdi de procedura penala.

## Nòtas e referéncias
Drech d'accès a la natura

[vinheta|300px|[Glacièr del lac Darfáljávri, en Suècia.]]
Lo **drech d'accès a la natura** es un  de profechar – jos d'unas condicions – de la natura e de sos fruchs, independentament dels drechs de proprietat que pòdon i èsser estacats, e sens lo consentiment prealable del proprietari.

En particular, l*'allemansrätt* suedés permet de penetrar tant sus de proprietats publicas que privadas, çò que constituís una garantida legala tot a fach solida permetent a cadun de gausir de la natura e dels paisatges. Tan general e portaire de libertat que pòsca èsser, l'exercici d'aqueste  coneis evidentament de limitas legalas, que çò siá a l'esgard d'una natura que cal pas sacatjar o a l'esgard dels proprietaris que cal pas importunar.

## Nòtas e referéncias



## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Campatge salvatge
* Drechs de la natura
* Drech de proprietat
* Servitud (drech)
* Escandinàvia
* País nordics

### Ligams extèrnes

*  L’''allemansrätt'' en Finlàndia
*  La lai norvegiana que tracta lo drech d'accès a la natura
*   Swedish Environmental Protection Agency - The Right of Public Access
Ressòrt (drech)

En drech, lo **ressòrt** designa a l'encòp, l'espandida de la competéncia geografica d'una juridiccion, las valors a l'interior de las qualas pòdon estatuir e, a l'interior d'aquestas valors, las somas al delà de las qualas lors jutjaments son susceptibles d'apèl.

Sul plan geografic, lo *ressòrt* es la partida del territòri nacional sus l'espandida del qual s'exercís la competéncia d'una juridiccion.
Magistrat (França)

Un **magistrat** es al sens estricte una persona apertenent al còs judiciari, exercissent la profession de rendre la justícia (magistrats del sèti) o de requerir al nom de l'Estat e de la lei (magistrats del parquet).

Mas, en França, en rason de la dualitat dels òrdres de juridiccion d'una part (ambe las juridiccions administrativas e judiciàrias) e de la separacion entre juridiccion de drech comun e juridiccion d'excepcion d'autra part, existís mantun còs de magistrats exercissent dins de juridiccions diferentas, regits per d'estatuts diferents, e recrutats segon de modalitats diferentas.

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Magistrat
* Jutge
* Procuraire de la Republica (França)

### Ligams extèrnes

*  Site del Conselh Superior de la Magistratura
*  Site del Ministèri de la Justícia
*  Site de l'Escòla Nacionala de la Magistratura
Procuraire general (França)

En França, lo **procuraire general** es un magistrat que sèi al prèp de las corts d'apèl, la cort de cassacion, o la cort dels comptes. Dins lo cas de las cort d'apèl, aquel nom designa lo magistrat que dirigís las perseguidas o l'acusacion publica per l’ensemble de sa cort d'apèl, per oposicion als membres de las formacions de jutjament.
L'Origina del mond

drecha|sens_quadre|250x250px
***L'Origina del mond*** (en francés : *L'Origine du monde*) es un quadre de nud femenin realizat per Gustave Courbet en 1866. S'agís d'una pintura a l'òli de 46 × 55 cm, expausada al Musèu d'Orsay dempuèi 1995.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben