open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Estructura cristallina

[vinheta|[Estructura blenda de l'esfalerita ZnS, de malha cubica de fàcias centradas.]]
[vinheta|[Esfalerita de Naica, en Chihuahua (Mexic). L'estructura cristallina determina los plans de clivatge e donc la forma dels cristals.]]

En cristallografia, l**'estructura cristallina** d'un material descrit l'arrengament ordonat dels atòms, ions o moleculas que se repetís periodicament dins las tres dimensions jos l'efièch de las operacions de simetria del grop d'espaci d'un cristal. Talas estructuras ordonadas resultan de proprietats intrinsècas de las espècias quimicas constitussent los materials cristallizats. Son estudi es un aspècte fondamental de nombroses domenis de la sciéncia e de la tecnologia.

Lo pus pichon grop de particulas formant l'unitat periodicament repetida d'un material constituís sa malha cristallina. Sos vectors de translacion dins las tres dimensions definisson los noses de la ret de Bravais : la nòrma *a*, *b* e *c* d'aqueles vectors e l'angle *α*, *β* e *γ* que forman entre eles constituisson los paramètres de malha del cristal ; lo nombre d'unitats de formula per malha es notat *Z* e completa la descripcion.

L'estructura cristallina d'un material e sas simetrias jògan un ròtle determinent dins nombrosas propriétats fisicas coma los plans de clivatge, l'estructura de bendas electronicas e la transparéncia optica. Es entièrament descriuta per la posicion de sas espècias qulmicas dins la malha de cristal, sos paramètres de malha, sa ret de Bravais e son grop d'espaci, tant d'informacions represas dins los fichièrs informatics al format CIF. Existís  d'espaci susceptibles de descriure las simetrias d'arraengament tridimensional de particulas en e
ret.
Legat (Roma antica)

Un **legat** de la Roma Antica èra un charjat de mission delegat endefòra de Roma per lo Senat o per un magistrat superior dotat de l’*[[imperium]]*. Las foncions dels legats son donc variablas segon las epòcas. Durant lo periòde de la Republica, un legat èra sovent un oficier superior nomat per lo chef d'una armaa per dirigir una unitat o una compausanta de las fòrças. Durant l'Emperi, la foncion de legat foguèt institucionalizaa. Venguèron ansin los assistents dels procònsols dins las província senatorialas (legat), los governaires de las províncias imperialas (legat d'August propretor) o los comandants de las legions (legat de legion).

## Ligams internes

* *[[Imperium]]*.
* Roma antica.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** François Jacques e John Scheid, *Rome et l'intégration de l'Empire (44 av. J.-C.260 ap. J.-C.)*, t. 1, PUF, coll. « Nouvelle Clio, l'histoire et ses problèmes », 2010, 480 p.

## Nòtas e referéncias
Cahuachi

[thumb|right|Una piramida dau site en [2008.]]

**Cahuaci** es un important site archeologic de Peró. Ocupat entre 0 e 500 apC, èra un centre ceremoniau de la civilizacion de Nazca. Situat dins la region de las linhas de Nazca, aviá una populacion permanenta pauc nombrosa e dispersaa. Èra probablament un luec reservat a de ceremonias religiosas o de romavatges. Per de rasons inconeissuas, lo site foguèt abandonat e sonhosament enterrat durant lo periòde de declin de la civilizacion de Nazca. Lo site foguèt descubert en 1922. Lo clima sec de la region favorizèt la conservacion de las materias passadissas, çò que permetèt la descuberta d'estòfas. La superficia dau site es estimaa a 1,5 km². Una quarantena d'estructuras d'adobe i son estaas identificaas.

## Ligams internes

* Civilizacion de Nazca.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Rosa Lasaponara, Nicola Masini e Giuseppe Orefici, *The Ancient Nasca World: New insights from science and archaeology*, Springer International Publishing, 2016.

## Nòtas e referéncias
Gaspar de Portolà

**Gaspar de Portolà Rovira** (Os de Balaguer, 1r de genièr de 1716 – Lhèida, 10 d'octobre de 1786) foguèt nòble, militar e explorator catalan d'origina occitana. Governador de las Califòrnias de 1767 a 1770, fondèt las ciutats de San Diego e Monterrey. Nascut a Os de Balaguer (Noguèra), eissit d'una familha nòbla originària d'Arties, a la Val d'Aran, foguèt baron de Castellnou de Montsec e soldat dins l'armada espanhòla en America.

## Armas
Escartelat: en I e IV, de vermelh una agla d'aur; en II e III, un ala abaissada d'argent; sobre lo tot, un escudet d'azur cargat d'una portada d'aur, la pòrta de vermelh.

## Bibliografia
* 

## Nòtas

## Referéncias
Siti Nurhaliza

**Siti Nurhaliza** es una cantaira, actritz, compositora, letraira, productora de discs e femna d'afèris malasiana.
Georges Vaur

**Georges Vaur**, nascut lo 19 de setembre de 1920 e mòrt lo 11 de julhet de 2010 a Tolosa (Occitània), èra un comedian, cantaire, actor e umorista occitan conegut jos l'escais de **Pirolet** (en grafia francesa : **Piroulet**). Del costat de son paire, a d'originas roergatas. 

## Biografia

Georges Vaur nasquèt al barri Sent Çubran de Tolosa, mas passèt una bona partida de son enfança (fins a sos 13 ans) dins lo canton de Cadors (Gasconha tolosana) ont vivián sos pepins del costat de sa maire. Aquí, se passiona pel teatre en fasent de modèstes espectacles mai que mai en francés.

Après aver passat son certificat d'estudis, ven tipograf a La Despacha del Miègjorn de 1934 fins a sa retirada en 1980. 

Abans la guèrra, foguèt correire ciclista amator.

Presonièr de guèrra, torna far de teatre en francés a Cadors a son retorn d'Alemanha, encoratjat per sa femna Claudine. 

En 1947, fonda ambe qualques amics lo grop *Les J4*, ambe en particular la famosa cantaira lirica Mady Mesplé. 

En 1949, empòrta lo concors de cant organizat per un estanquet tolosan dins la categoria *comica*. Es aital remarcat e fa sas debutas sus la ràdio Tolosa-Pirenèus en 1950, ont pendent 6 annadas animarà l'emission umoristica *Capitole 50* de Marcel Davenay, e ont i lança lo duò *Félix e Lavelse*.

En 1956, Carles Molin, autor del personatge occitan La Catinou, torna especialament escriure per el lo personatge de **Pirolet**, e fa còp-sec una comèdia musicala, *Sacré Piroulet !*, que serà interpretada 420 còps. La primièra se debana lo 31 de març de 1957 a Senta Gabèla (Lauragués). La popularitat de **Georges Vaur** pren alavetz de vam, e t'encadena aital las pèças *Le Facteur de Cougourdon*, *Ça sent le pétrole*, *Oui, mon colonel* e *Adam et la poire*.

Enregistra mantuns disques de cançons e de scenetas, mesclant francés, francitan e occitan, en particular la famosa *Partida de rugbi* (titolada tanben de còps *Le rugby à Toulouse*), sceneta en francitan jogada pel primièr còp a la television francesa lo 14 de genièr de 1973. 
 
Participa a mai de trenta cinc films al cinèma e a la television francesa a partir de 1971, en particular *L'été en pente douce* de Gérard Krawczyk (film principalament rodat a Martras Tolosana, dins lo Comenge) e *Milou en mai* de Louis Malle (en partida rodat a Sent Lisièr deu Plantèr, dins lo Savés).

## Filmografia
#### Annadas 1970
* 1973 : *Il pleut toujours où c'est mouillé de [[Jean-Daniel Simon]]
* 1975 : *Le Diable au cœur* de [[Bernard Queysanne]]
* 1977 : *Le Premier Voyage* de [[Jacques Krier]]
* 1977 : *Ça va pas la tête* de [[Raphaël Delpard]]
==== Annadas 1980 ====
* 1983 : *La Palombière* de [[Jean-Pierre Denis (cinéaste)|Jean-Pierre Denis]] 
* 1987 : *L'été en pente douce* de [[Gérard Krawczyk]]
* 1989 : *Milou en mai* de [[Louis Malle]]
==== Annadas 1990 ====
* 1993 : *Je t'aime quand même* de [[Nina Companeez]]
* 1997 : *Héroïnes* de [[Gérard Krawczyk]]
==== Annadas 2000 ====
* 2000 : *Les Autres Filles* de [[Caroline Vignal]]
* 2009 : *Le roi de l'évasion'' de Alain Guiraudie

## Referéncias
Pierre-Yves Rougeyron

**Pierre-Yves Rougeyron**, nascut lo 5 de mai de 1986 al Mans (França) es un assagista francés e un militant politic d'extrèma drecha. 

Passa son enfança a Saint-Aubin-de-Courteraie e fa sos estudis a Mortagne-au-Perche, en Normandia, la region de sa familha. Quitament Francés de Normandia reivindicat, a pasmens tanben d'originas occitanas coma ne testimònia son nom *Rougeyron*, patronim endemic d'Auvèrnhe. 

Politicament, se reivindica gaullista e sobeiranista francés, pròche de Nicolas Dupont-Aignan (Debout la France), mas tanben pròche de l'èx-FN Florian Philippot (figura d'alhors dins sa lista Les Patriotes a las eleccions europèas de 2024), o encara del partit eurofòb l'Union Populaire Républicaine de François Asselineau. 

S'es installat dempuèi sos 18 ans (en 2004) a París (França) ; a n'aquela epòca, se disiá pròche de l'assagista e deputat europèu sobeiranista francés Paul-Marie Coûteaux (sòci del Rassemblement pour la France puèi del Mouvement pour la France). 

En 2008, ambe l'ajuda de Romain Bessonnet, ancian militant del Partit Comunista Francés e del Mouvement républicain et citoyen, fonda lo **Cercle Aristote**, una organizacion d'educacion populara sobeiranista qu'organiza de conferéncias, e ne ven còp-sec lo president. 

D'autra part, a collaborat ambe Serge Ayoub, figura polemica de l'extrèma drecha francesa. 

En 2009, obten una mestresa en sciéncia politica.

En 2010, fonda ambe Charles Aslangul (sòci de l'UMP) un comitat de sosten a Éric Zemmour que deu passar en jutjament per *incitacion a l'òdi* seguida a de passatges de son libre *Mélancolie française* (Malenconiá francesa) evocats en public a la television francesa. De 2014 a 2018, es l'un dels estacats parlamentaris del deputat europèu RBM Jean-Luc Schaffhauser.

Dempuèi 2021, participa a la revista de Michel Onfray *Front populaire* (Front popular) sus de tèmas coma la geostrategia e la politica francesa. Anima tanben dempuèi 2022 sus una web television dos còps per setmana una emission ambe l'economista Jacques Sapir, emission qu'abòrda las questions internacionalas.

## Referéncias
Grant Fox

**Grant Fox,** nascut lo 6 de junh de 1962 a New Plymouth, es un jogaire de rugbi Neozelandés, evoluant al pòst de mièg d'obertura. Venceire de la primièra edicion de la Copa del mond, en 1987, competicion dont acaba amb lo total melhor de ponches marcats, es, al tèrme de sa carrièra, l'internacional *All-Black* comptant lo mai de ponches en seleccion, abans puèi d'èsser privat d'aquel recòrd per *[[Andrew Mehrtens]]*.
Munster

**Munster** qu’ei un toponim:
* Menschter, en alemand estandard Münster, en francés Munster, ua vila d’Alsàcia Hauta.
* An Mhumhain, en anglés Munster, ua region d’Irlanda.
* Münster, ua ciutat d’Alemanha.
Jean-Lucien Savi de Tové

**Jean-Lucien Kwassi Lanyo Savi de Tové**, nascut lo 7 de mai de 1939 a Lome, es un òme politic togolés, president de la Republica togolesa dempuèi lo 3 de mai de 2025.
Lee Ju Ho

**Lee Ju Ho** (nascut lo 17 de febrièr de 1961 a Chilgok-gun) es un òme politic corean.
Lo 2 de mai de 2025 es nommat primièr ministre e deven en consequéncia president de la Republica per interim.
Arleston

**Christophe Pelinq**, dich Christophe Arleston, o **Stoch** o simplament **Arleston**, es un scenarista de benda dessenhada, nascut lo 14 d'agost de 1963 a Ais de Provença (Bocas de Ròse). Es sustot celèbre per aver creat la seria *[[Lanfeust de Troy]]* coma ''Trolls de Troy'' e las diferentas òbras derivadas apartenissent al meteis univèrs, tot coma de genres mai variats la seria ''Léo Loden''.

## Biografia
Romanç neolatín

thumb|350px|Lògo del projècte Vía Neolatina.
Lo **Romanç neolatín**, o simplement **neolatín**, *neolatín* en occitan, es una lenga panromanica, es a dire, una varietat lingüistica codificada de basa romanica, representativa de l’ensemble de las lengas latinas. Se pòt considerar coma una proposicion de lenga estandard per tota la familha lingüistica romanica, e tanben coma una lenga construida zonala, estent lo resultat d’una codificacion lingüistica a partir d’un grop concret, dins aqueste cas, las lengas latinas. Cal soslinhar que aquesta lenga zonala s’inscriu unicament dins lo domeni lingüistic, sens cap de portada sociala ni politica.

## Nòtas e referéncias
Alain Portes

**Alain Portes**, nascut lo 31 d'octobre de 1961 a Besièrs, es un ancian handballaire internacional Francés e d'origina Occitana qu'evoluava pendent sa carrièra professionala al pòst d'alièr esquèr. Reconvertit entrainaire, a sustot emportat amb la Tunisia dos campionats d'Africa de las nacions.
bordadura|esquèrra|vinheta|244x244px|Dins son ròtle d'entrainaire
Papi Sánchez

**Robert José de Léon Sánchez**, dich **Papi Sánchez**, nascut lo 18 de setembre de 1975 a Sant Domingo, es un cantaire de merengue e rapaire.

Es revelat fin 2004 en Occitània per un tube en espanhòl, *Enamórame*, qu'enregistrèt en duò ambe una amiga cantaira, Marta. 

## Referéncias
Dana Dawson

**Dana Dawson**, nascuda lo 7 d'agost de 1974 a Nòva York (Estats Units), èra una cantaira pop anglofòna afro-americana, mas que foguèt sustot populara en Euròpa al debut de las annadas 1990. Son títol *Romantic Word* en particular es estat l'un dels mai gròsses succèses pop de l'ivèrn 1990-1991 en Occitània, seguit còp-sec del tube *Tell me bonita*. 

**Dana Dawson** a pas que 14 ans quand obten en Euròpa sa primièra capitada fin 1988 debut 1989 : lo 45 torns de *Ready to follow you* se classa quitament puslèu plan dins lo *Top 50* francés (15en al mes de genièr de 1989).

La paura es defuntada prematurament d'un càncer a l'edat de 36 ans sonque lo 10 d'agost de 2010.

## Discografia
* 1991 : *Paris, New York and Me* 
* 1995 : *Black Butterfly* 

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *Ready to follow you* (1988)
* *Romantic Word* (1990)
* *Tell me bonita* (1991)
* *Open Hearts* (1991)

## Referéncias
Colin Meads

*Sir* **Colin Meads**, nascut lo 3 de junh de 1936 a Cambridge en Nòva Zelanda e mòrt lo 20 d'agost de 2017 a Te Kuiti (Nòva Zelanda), es un jogaire neozelandés de rugbi de XV.

A jogat amb los *All Blacks*, evoluant al pòst de segonda linha (1,92 m per 103 kg). Es estat escaissat *Pinetree* (lo pin) a causa de sa carradura e de sa dimension fisica sul terren. Es estat considerat coma un gigant a son epòca.

Es considerat coma lo melhor dels jogaires neozelandeses totas generacions confondudas. Son impacte sul rugbi, sa carrièra e son carisme an fach d'el una legenda de l'espòrt.
David Campese

**David Campese,** nascut lo 21 d'octobre de 1962 a Queanbeyan, es un ancian jogaire de rugbi de XV internacional australian, evoluant al pòst d'alièr o d'arrièr. Format inicialament al rugbi de XIII, elegit la version melhora pendent son escolaritat. A tanben d'originas Italianas.

Escaissat *Campo*, aquel jogaire totalament eterodòx es l'un dels melhors australians de l'istòria, coma o pròvan sas 101 seleccions en equipa d'Austràlia. Ven lo segond jogaire mondial, après lo francés Philippe Sella a aténher lo nombre de cent capas en equipa nacionala. A detengut lo recòrd del mond d'ensages en partida internacionala, amb 64 realizacions, abans d'èsser despassat pel japonés Daisuke Ohata en 2006.
esquèrra|vinheta|274x274px|La legenda
Disputa tres Copas del mond amb l'equipa d'Austràlia, dont la de 1991 en Anglatèrra emportada per los *Wallabies*. Pendent aquesta, es nommat melhor jogaire del torneg. Jogaire espectacular, es reputat per son famós pas de l'auca e son improvisacion, aquesta avent ocasionat d'accions d'engèni mas egalament de las malescadudas celèbras.

En 2001, es intronizat al *Temple internacional del rugbi*.
René Thom

**René Thom**, nascut a Montbéliard lo 2 de setembre de 1923 e mòrt a Bures-sus-Yvette lo 25 d'octobre de 2002, es un matematician e epistemològ francés, fondator de la teoria de las catastròfas. Recebèt la medalha Fields en 1958. Es lo paire de l'istoriana e soviétologue Françoise Thom. Demest los continuators de las òbras de René Thom, es important de mencionar Erik Christopher Zeeman.
Faithless

**Faithless** es un grop britanic de musica electronica, emblematic a la fin de las annadas 1990 del sosgenre trance, compausat del cantaire *Maxi Jazz* (*Maxwell Alexander Fraser*, nascut en 1957 e mòrt en 2022), de la compositritz *Sister Bliss* (nascuda en 1970), e del musician e compositor *Rollo Armstrong* (nascut en 1966).

Actiu dempuèi 1995, lo grop es mai que mai conegut en Occitània per tres títols, *Salva Mea* (fin 1996), *Insomnia* (1997), e *God Is a DJ* (fin 1998).

*Rollo Armstrong* es lo fraire de la cantaira Dido.
Rimas Alvarez Kairelis

**Rimères Esteban Álvarez Kairelis**, nascut lo 22 de julhet de 1974 a Quilmes, es un jogaire argentin de rugbi de XV evoluant al pòst de segonda linha e tresena linha. Jòga l'essencial de sa carrièra dins lo club de Perpinhan.

## Biografia
Rimères Alvarez-Kairelis descobrís lo rugbi a l'edat de 7 ans gràcias a un amic dont lo paire èra l'entrainaire del club de Puccara. Mentre que la màger part dels mainatges argentins causisson lo fotbòl, espòrt rei en America del Sud, Rimères òpta pel balon oval. Jòga amb lo Pucará Club abans de rejónher l'USA Perpinhan en 2001 coma joquèr medical de son compatriòta Alejandro Allub. Coneis sa primièra seleccion amb *los Pumas* 3 d'octobre de 1998 contra l'equipa de Paraguai.

Lo 24 de mai de 2003, es titular amb l'USA Perpinhan, associat en segonda linha a Jérôme Thion, en finala de la Copa d'Euròpa al Lansdowne Road de Dublin de cap a l'Estadi Tolosenc. Los catalans arriban pas a s'impausar, s'inclinant 22 a 17 de cap als tolosans qu'empòrtan lo títol de campions d'Euròpa.
Lawrence Dallaglio

**Lorenzo Bruno Nero Dallaglio** *(OBE)* dich **Lawrence Dallaglio**, nascut lo 10 d'agost de 1972 a Londres dins lo quartièr de *Shepherd's Bush*, es un jogaire de rugbi de XV internacional anglés. Evolua en tresena linha qu'aquel siá al pòst de tresena linha centre o de tresena linha ala tant en seleccion nacionala qu'amb las London Wasps amb qu'efectua l'integralitat de sa carrièra en club. Pren sa retirada en 2008 e intègra l'enquadrament de l'equipa londonenca, per s'ocupar del recrutament e de la deteccion de joves talents.

Amb lo XV anglés, capita lo *Grand Chelèm* dins lo Torneg de las Sièis Nacions 2003 e sustot la victòria pendent la Copa del mond 2003 en Austràlia davant los tenents del títol australians. A l'onor egalament de far partida dels Leons pendent las viradas 1997 en Africa del Sud, 2001 en Austràlia, 2005 en Nòva Zelanda. Anóncia un primièr còp sa retirada internacionala en 2004 abans de tornar jogar amb lo XV de la ròsa en 2006. Puèi disputa la Copa del mond 2007 e ven vicecampion del mond. Amb los London Wasps, empòrta almens un còp totas las competicions a las qualas participa, se constituïssent un dels mai polits palmareses del rugbi anglés. Ganha lo campionat d'Anglatèrra quatre còps en 2003, 2004, 2005 e 2008 aital coma la Copa d'Anglatèrra tres còps en 1999, 2000 e 2006. Empòrta egalament tres títols continentals amb doas victòrias ne Copa d'Euròpa en 2004 e 2007 aital coma una victòria en challenge europèu en 2003.

A sas debutas, es pro dinamic per jogar a naut nivèl en rugbi a sèt e empòrta la Copa del mond en 1993 amb l'equipa anglesa. De per son gabarit grand, es un jogaire plan poderós amb de qualitats de perforacion e de combat per la possession de la bala plan apreciadas per las fasas de conquista. Otra sas qualitats de jogaire, Dallaglio es un competitor nascut que possedís egalament fòrça carisme. Aquelas doas qualitats o menan a venir capitània de las London Wasps e del XV Anglés.

## Biografia
Ian McGeechan

**Ian Robert McGeechan**, nascut lo 30 d'octobre de 1946 a Leeds en Anglatèrra, es un jogaire e entrainaire de rugbi de XV escocés. Evoluava al pòst de mièg d'obertura o de centre. En 2005, intègra lo temple internacional de la reputacion del rugbi e en 2009, lo *Temple* World Rugby.

## Biografia

### Carrièra de jogaire
Evolua per Headingley e coneis sa primièra capa internacionala amb l'equipa d'Escòcia en 1972. Obten 32 seleccions, evoluant al pòst de mièg d'obertura o de centre. Es lo capitani d'Escòcia 9 còps. Fa partida de la virada dels Leons 1974, seria ganhada en Africa del Sud e 1977, seria perduda en Nòva Zelanda.

A egalament fach partida de la sola partida dels Leons disputat contra los Barbarians.

### Carrièra d'entrainaire
En 1986, McGeechan ven entrainaire adjonch d'Escòcia e de son entrainaire Derrick Grant e en 1988 ven l'entrainaire principal. En 1990, son equipa ganha lo grand chelem dins lo torneg de las cinc nacions. L'entrainaire dels davants e son adjunt es Jim Telfer.

Es sustot conegut coma l'entrainaire dels Leons mai titolat. Entrainaire de las viradas 1989 en Austràlia, 1993 en Nòva Zelanda, 1997 en Africa del Sud e 2009, tornarmai en Africa del Sud. Ganha las serias contra las *Wallabies* e las *Springboks* en 1997. Fa egalament partida de la virada dels Leons en 2005 en Nòva Zelanda : es causit per *Sir* Separa Woodward coma adjunt e se vei fisar la direccion de las equipas disputant los rencontres de setmana.

En 1994, McGeechan es nommat manejar (*Director of Rugby*) de Northampton e en 1999 remplaça Jim Telfer a aquel pòst per la federacion escocesa, l'Escotisha Rugbi Union.

McGeechan es nommat manejar (Director of Rugbi) dels London Wasps en 2005 après un periòde malurós e sens capitada en Escòcia. Per sa primièra sason 2005-2006, las Wasps empòrtan la Copa anglo-galesa, ganhant las Llanelli Scarlets en finala a Twickenham. La segonda annada, las London Wasps empòrtan la *[[Heineken Cup]]*.
Nauta Bretanha

La **Nauta Bretanha** es la part orientala de la Bretanha. En galò, lo territòri es nomenat *Haote-Bertègn* o *Haote-Bertagne* (grafia ABCD), *Haùtt-Bertaèyn* (grafia ELG)) ou *Haott B·rtingn* (gallo MOGA) ; en breton, òm parla de *Gorre Breizh* o *Breizh Uhel.* Lo tèrme *Nauta Bretanha* designa l'èst de Bretanha, e correspond a la part romanica de Bretanha, mentre que la Bassa Bretanha es la part bretonanta. Las lengas localas i son lo galò e lo peitavin, qu'apertenon a la familha de las lengas d'oïl. La distinccion entre Nauta Bretanha e Bassa Bretanha existís al mens dempuèi lo sègle XV.
## Referéncias
Viktor Lazlo

**Sonia Dronnier**, dicha **Viktor Lazlo**, nascuda lo 7 d'octobre de 1960 a Lòrient de Bretanha (Bretanha) d'un paire martiniqués e d'una maire de Grenada, es una modèla, cantaira, actritz e escrivana francesa. Son pseudonim es inspirat del nom d'un dels personatges del film Casablanca. 

En Occitània, **Viktor Lazlo** es coneguda coma cantaira pr'amor de dos tubes en francés, *Canoë rose* en 1986 e *Pleurer des rivières* en 1987, una adaptacion en francés de *Cry Me a River*, un estandard del jazz american popularizat per Julie London.

## Filmografia
#### Annadas 1990
* 1990 : *Boom Boom* de Rosa Vergés
* 1991 : *Signe de feu* de Nino Bizzarri 
* 1994 : *Les Faussaires* de Frédéric Blum
* 1994 : *Joe & Marie* de Tania Stöcklin 

#### Annadas 2000
* 2004 : *Nord-Plage* de José Hayot
* 2004 : *Tout pour l'oseille* de Bertrand Van Effenterre 
* 2009 : *Ramata* de Léandre-Alain Baker
Leon XIV

**Leon XIV** (en latin *Leo PP. XIV*), nascut **Robert Francis Prevost** (Chicago, 14 de setembre de 1955), es lo papa de la Glèisa Catolica Romana, evesque de Roma, sobeiran de Vatican, elegit pel Collègi Cardinalici lo 8 de mai de 2025. Doctor en dreit canonic e clergue, ten la dobla  nacionalitat estatsunidenca-peroviana.

Es d'ascendéncia franco-italiana del costat pairal,  e per part occitana pel costat mairal, que son aujòl Aristide Bacquié èra filh d'un bearnés e d'una marselhesa.

## Nòtas
 

## Referéncias
Gavin Hastings

**Gavin Hastings**, membre de l*'Òrdre de l'Empèri* *Britanic*, nascut lo 3 de genièr de 1962 a Edimborg (Escòcia), es un jogaire internacional escocés de rugbi de XV, evoluant al pòst d'arrièr.

Evolua amb son fraire, Scott Hastings, en equipa d'Escòcia pendent sa carrièra, mentre que son filh Adam Hastings es egalament jogaire internacional escocés de rugbi de XV.

## Biografia
Gavin Hastings jòga amb lo club de Watsonians RFC pendent tota sa carrièra, de 1980 (18 ans) a 1997 (35 ans) e n'es lo melhor realizator absolut amb 1 203 ponches inscriches. Evolua a l'universitat de Cambridge, per l'equipa d'Escòcia e los Leons Britanics e Irlandeses.

Es considerat, amb Andy Irvine, coma lo mai grand jogaire escocés de l'istòria.

Per la primièra jornada del Torneg de las Cinc Nacions 1986, lo néo-capé Gavin Hastings manca lo còp d'aviada (tòca dirècta), los franceses jògan lèu la tòca e marcan lo primièr ensag. Es l'ensag mai rapid de l'istòria de l'equipa de França. Lo jove Gavin Hastings es pas abatut, inscriu las sièis penalitats de la victòria 18 a 17. Escòcia pèrd al país de Galas, lo XV del Cardon ganha puèi Anglatèrra e en Irlanda. Empòrta lo Torneg.

Gavin Hastings es lo detentor del recòrd de ponches inscriches per un escocés amb 667 ponches per 61 seleccions abans d'èsser despassat lo 7 de junh de 2008 per Chris Paterson. Es vint còps capitani de l'equipa nacionala. Inscriu 17 ensages jol malhòt escocés, çò qu'en fach a aquel moment lo tresen marcador d'ensages de sa seleccion.

Amb l'equipa d'Escòcia, empòrta lo Grand Chelèm (rugbi de XV) pendent lo Torneg de las Cinc Nacions 1990.

A l'onor grand d'èsser estat nommat capitani de la virada dels Leons en Nòva Zelanda de 1993, seria emportada pels All Blacks per dos tèstes a un.

Son fraire cabdèt Scott jòga egalament dins lo XV del cardon.

Coneis  tanben 10 seleccions amb los Barbarians.
esquèrra|vinheta|Bragard d'èsser Escocés, coma se deu en tenent sa bandièra.
Imanol Harinordoquy

**Imanol Harinordoquy**, nascut lo 20 de febrièr de 1980 a Baiona, es un jogaire de rugbi de XV internacional francés. Jòga al pòst de tresena linha centre o de tresena linha ala dins l'efectiu de la Seccion paulina de 1999 a 2004, puèi del Biàrritz olimpica de 2004 a 2014, dont ven una figura emblematica, abans de rejónher l'Estadi Tolosenc fins en 2016, en seguida de la davalada del club basc.

En près de dètz ans al mai naut nivèl, Imanol Harinordoquy a inscrich a son palmarés dos títols de campion de França (2005 e 2006), una victòria en Challenge europèu en 2012, quatre victòrias dins lo Torneg de las Sièis Nacions (2002, 2004, 2007 e 2010) dont tres Grands chelems (2002, 2004, 2010), dos quatrens plaças e una finala ne Copa del mond.
Forges de Lanouée

**Forges de Lanouée** es una comuna novèla situada dins lo departament de Morbihan, en region Bretanha, creada lo 1èr  de genièr de 2019. Resulta de la fusion de las comunas de Lanouée e de Les Forges.
Caramelles

**Caramelles** (Nauta Garona/Val d'Aran, 1997 – Sèish, 2021) qu'estó ua hémia adulta d'ors brun d'origina eslovèna qui viscó dens los Pirenèus.

Qu'ei l'orsa avent avut la descendéncia mei nombrosa dens lo massís desempuish la debuta deus programas d'ahortiment de l'ors de las annadas 1990. Qu'avó 20 orsons en 11 portadas.

Lo son nom que hè aumenatge a la comuna de Mèles (*Melles* en francés), en Nauta Garona.

Caramelles qu'estó tuada en 2021 per un caçaire.

## Referencis
Clorur de bari

Lo **clorur de bari** BaCl2 es una sau blanca. Es preparat a partir d'una reaccion entre l'idroxid de bari e lo carbonat de bari en preséncia d'acid cloridric. Es soluble dins l'aiga e insoluble dins l'etanòl. A plusors aplicacions coma reactiu permetent de detectar la preséncia d'ions sulfat, coma substància pirotecnica permetent de produrre una color verda dins lei fuòcs d'artifici e coma produch permetent de melhorar lo tractament termic de l'acier en siderurgia.

## Liames intèrnes

* Bari (element)
* Fuòc d'artifici

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** INRS, *Baryum et composés. Fiche toxicologique n° 125*, version 2012, consultada lo 7 de mai de 2025.

## Nòtas e referéncias
Idroxid de bari

L’**[[idroxid de bari]]** Ba(OH)2 es una sau alcalina de color blanca. Es soluble dins leis acids e parcialament soluble dins l'aiga. Es preparat a partir de reaccions entre lo sulfur de bari BaS e l'aiga o entre l'oxid de barri BaO e l'aiga. Es utilizat en quimia analitica per titrar lei solucions d'acids febles d'un biais precís, en pirotecnia per obtenir de fuòcs d'artifici verds e en quimia organica coma basa fòrta per idrolizar d'estèrs e de nitrils.

## Liames intèrnes

* Bari (element)
* Fuòc d'artifici

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** INRS, *Baryum et composés. Fiche toxicologique n° 125*, version 2012, consultada lo 7 de mai de 2025.

## Nòtas e referéncias
Oxid de bari

L’**oxid de bari** BaO es un solid blanc que fond entre  e  °C. Es soluble dins l'aiga (34,8 g/L) e fòrça soluble dins l'etanòl. Es un compausat que reagís violentament amb l'aiga per formar d'idroxid de bari. Plusors metòdes permèton de l'obtenir coma lo caufatge d'una mescla de carbonat de bari e de còc, la calcinacion dau nitrat de bari, la calcinacion de la witherita o una reaccion entre lo bari elementari e lo dioxigèn. Durant leis ans 1880-1890, l'oxid de bari èra un precursor dins lo procès Brin, un procès de produccion de dioxigèn pur vengut obsolèt. Uei, es utilizat per assecar de gas e de solvents e coma additiu dins de veires especiaus.

## Liames intèrnes

* Bari (element)
* Fuòc d'artifici
* Procès Brin

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** INRS, *Baryum et composés. Fiche toxicologique n° 125*, version 2012, consultada lo 7 de mai de 2025.

## Nòtas e referéncias
Nitrat de bari

Lo **nitrat de bari** Ba(NO3)2 es un solid blanc que se descompausa a 592 °C. Es fòrça soluble dins l'aiga (87 g/L), mai insoluble dins l'etanòl. Pòu s'encontrar dins la natura sota forma de nitrobarita, un minerau fòrça rar. Es un oxidant que reagís violentament amb lei reductors comuns. Per exemple, pòu formar de pouveras explosivas amb l'alumini o lo zinc. Pòu èsser fabricar a partir d'una reaccion entre lo carbonat de bari e l'acid nitric o en caufant una mescla de clorur de bari e de nitrat de sòdi. Leis aplicacions principalas d'aquela sau son en pirotecnica per obtenir de fuòcs d'artifici verds e dins lo domeni militar per fabricar d'explosius coma lo baratol, una mescla de TNT e de nitrat de bari.

## Liames intèrnes

* Baratol
* Bari (element)
* Fuòc d'artifici

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** INRS, *Baryum et composés. Fiche toxicologique n° 125*, version 2012, consultada lo 7 de mai de 2025.

## Nòtas e referéncias
Clorat de bari

Lo **clorat de bari** Ba(ClO3)2 es un solid que fond a 413,9 °C. Plusors metòdes existisson per o sintetizar, mai lo pus utilizat industrialament es un procès electrolitic que permet d'obtenir una substància pura. Pòu èsser utilizat per obtenir de fuòcs d'artifici verds, mai en causa de son instabilitat, son usatge es pauc a cha pauc enebit dins lo monde.

## Liames intèrnes

* Bari (element)
* Fuòc d'artifici

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** INRS, *Baryum et composés. Fiche toxicologique n° 125*, version 2012, consultada lo 7 de mai de 2025.

## Nòtas e referéncias
Organobariat

Leis **organobariats** son de compausats organometallics alcalinoterrós. Encara mau coneguts, presentan un interès en quimia organica car aurián, una estereoselectivitat pus precisa que lei reactius de Grignard tradicionaus.

## Liames intèrnes

* Bari (element).
* Organomagnesian.
* Organometallic.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sulfat de bari

Lo **sulfat de bari** BaSO4 es un solid blanc quasi insoluble dins leis acids (franc de l'acid sulfuric concentrat a caud) e lei solvents organics. Se descompausa entre  e  °C. Es generalament preparat per purificacion de la baritina. La màger part de la produccion es utilizada per alordir lei fanjas de foratge e empedir la liberacion de gas. En causa de sa color blanca, es tanben utilizada coma pigment e materiau de carga dins lei pinturas e lei papiers blancs. Enfin, es un produch de contrast utilizat en imatjariá medicala per obtenir de contrasts superiors a 4 % en modificant l'absorpcion dei rais X (generalament dins leis òs e lei paumons). Fa partida de la lista dei medicaments essenciaus de l'Organizacion Mondiala de la Santat.

## Liames intèrnes

* Bari (element)
* Baritina
* Imatjariá medicala
* Litofòn

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** INRS, *Baryum et composés. Fiche toxicologique n° 125*, version 2012, consultada lo 7 de mai de 2025.

## Nòtas e referéncias
Carbonat de bari

Lo *carbonat de bari* BaCO3 es un solid blanc que se descompausa a  °C. Es quasi insoluble dins l'aiga e l'etanòl, mai una dissolucion es possibla dins leis acids. La witherita es un minerau naturau de carbonat de bari, mai es tanben possible de preparar aquela sau a partir d'una reaccion entre lo sulfur de bari BaS e lo carbonat de sòdi Na2CO3 en preséncia de dioxid de carbòni CO2. Pòu intrar dins la fabricacion de ceramica (en particular dins la glaçadura), de bricas e de malons. En pirotecnia, permet d'obtenir de fuòcs d'artifici verds. A temps passat, èra utilizat per luchar còntra lei rosigaires.

## Liames intèrnes

* Bari (element)
* Witherita

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** INRS, *Baryum et composés. Fiche toxicologique n° 125*, version 2012, consultada lo 7 de mai de 2025.

## Nòtas e referéncias
Sulfur de bari

Lo **sulfur de bari** BaS es un compausat inorganic incolòr. Es preparat a partir d'una reaccion entre lo sulfat de bari e lo còc. Fòrça toxic e corrosiu, es un important intermediari de la quimia dau bari que permet d'obtenir lo bari metallic, lo carbonat de bari e lo pigment litofòn utilizat per fabricar de pinturas blancas.

## Liames intèrnes

* Bari (element).
* Litofòn.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Litofòn

Lo **litofòn**,  **blanc de litofòn** o **blanc de Comines** es un pigment blanc utilizat dins la fabricacion de pintura, de papier e de plastic. Es compausat d'una mescla equimolara de sulfur de zinc ZnS e de sulfat de bari BaSO4. Descubèrt dins leis ans 1870 per DuPont, es preparat a partir de la coprecipitacion de sei dos compausants. Fòrça popular au començament dau sègle XX, a conegut un leugier declin durant la rèsta dau sègle XX, mai la produccion agantava encara  tonas en 1990.

## Liames intèrnes

* Sulfat de bari
* Sulfur de zinc

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Hans Uwe Wolf et al., « Barium and Barium Compounds », dins *Encyclopedia of Industrial Chemistry*, Weinhein, Wiley-VCH, consultat lo 9 de mai de 2025, https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/14356007.a03_325.pub2.

## Nòtas e referéncias
Malcolm O'Kelly

**Malcolm Eamonn O'Kelly** es nascut lo 19 de julhet de 1974 a Chelmsford (Anglatèrra), es un jogaire de rugbi de XV, que jòga amb l'equipa d'Irlanda de 1997 a 2009, evoluant al pòst de segonda linha. Pendent sa carrièra, evolua principalament amb la província de Leinster.
Garou

**Pierre Garand**, dich **Garou**, nascut lo 26 de junh de 1972 a Sherbrooke, al Quebèc, es un cantaire canadian francofòn. Canta tanben de temps en temps en anglés. 

Comença sa carrièra en França en interpretant lo personatge de *Quasimodo* dins la comèdia musicala *Notre-Dame de Paris* en 1998. La cançon *Belle*, que canta ambe Daniel Lavoie e Patrick Fiori, es quitament n°1 en França en 1998.

En 2000, comença una carrièra sòlo ambe l'album *Seul*, qu'obten un gròs succès en França, portat pel single qu'a balhat lo nom a l'album, single quitament n°1 en França a la debuta de genièr de 2001. *Sous le vent*, un autre tròç d'aquel album que canta en duò ambe sa compatriòta Céline Dion, es tanben n°1 en França al mes de novembre d'aquela meteissa annada de 2001.

Fin 2004, se retròba tornarmai classat pel quatren còp en a pena un pauc mai de sièis ans n°1 en França ambe aqueste còp la cançon *La rivière de notre enfance*, en duò ambe Michel Sardou.

## Discografia
* 2000 : *Seul*
* 2003 : *Reviens*
* 2006 : *Garou*
* 2008 : *Piece of My Soul*
* 2009 : *Gentleman cambrioleur*
* 2010 : *Version intégrale*
* 2012 : *Rhythm and Blues*
* 2013 : *Au milieu de ma vie*
* 2014 : *It's Magic*
* 2019 : *Soul City*
* 2022 : *Garou joue Dassin*
* 2025 : *Un meilleur lendemain*

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *Belle* (1998, ambe Daniel Lavoie e Patrick Fiori)
* *Seul* (2000)
* *Je n'attendais que vous* (2001)
* *Sous le vent* (2001, ambe Céline Dion)
* *Le monde est stone* (2002, represa de Fabienne Thibault)
* *Reviens (où te caches-tu)* (2003)
* *La rivière de notre enfance* (2004, ambe Michel Sardou)
* *Tu es comme ça* (2005, ambe Marilou Bourdon)
* *L'injustice* (2006)
Cavilhargues

**Cavilhargues** o **Cauvilhargues** (pron. [cavijarge/cubiarge]) (*Cavillargues* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Gard e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Toponimia

En occitan ancian *Cavilhargues*, del bas latin Cavalhargæ, Cauverglanicæ, Cavilhanicæ, Cavillanicæ.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Gard

## Ligams extèrnes

## Nòtas
André Peloffy

drecha|sens_quadre|174x174px
**André Charles Peloffy** (nascut lo 24 de decembre de 1951 a Seta en França) es un jogaire professional de òquei sus glaç Françès tanben Canadian vengut entrainaire. Es lo primièr jogaire Occitan e donc Francés a aver jogat al mai naut nivèl del òquei mondial, la LNH dins l'equipa de los Capitals de Washington. 

## Carrièra
Comença sa carrièra en *LHJMQ* amb los Sants de Laval, puèi amb lo Nacional de Rosemont (actual Vesins de Laval) en 1970. Es repescat pels Rangers de Nòva Yòrc tre 1971. Intègra l*'EHL* la sason seguenta puèi arriba en Liga americana de òquei. Demorarà fins en 1979, amb qualques aventuras al mai naut nivèl, amb una sason en LNH amb las Capitals de Washington e una en Associacion mondiala de òquei amb los *Whalers* de la Novèla-Anglatèrra (d'ara enlà conegut amb lo nom de Carolina Hurricanes). En 1979, arriba en França, en çò dels Mamots de Tors e ven campion de França en 1980. Après 3 sasons d'anar-retorn entre Àustria e l'AHL, se fixa definitivament en França ont jogarà encara 8 sasons e ganharà encara 5 títols de campion de França : 1983, 1985, 1986 amb Sent Gervasi, 87 amb lo Mont Blanc, 1989 amb los Franceses Volants.

A la debuta de febrièr de 2012, es anonciat coma arribant per entrainar los Boxers de Bordèu per la sason 2012-2013. L'informacion es estada confirmada pel club lo 6 de febrièr de 2012 e Peloffy es arribat la meteissa setmana a Bordèu, coma entrainaire adjonch per la rèsta de la sason. Pasmens, davant las dificultats encontradas pel club amb sa patinadoira (utilizada per la vila coma sala conjonchament, çò qu'obliga d'unas partidas supausadas èsser jogats a domicili a se jogar a d'autres endreches), a presentat sa demission lo 19 de febrièr de 2012, estimant aver pas los espleches adeqüats per far son trabalh.

## Palmarés

* Campion de França (Liga Magnus) : 6 títols (1980, 1983, 1985, 1986, 1987, 1989)
* Trofèu *John-B.-Sollenberger* : 1977
Vilaine

**Vilaine** es un flume de l’oèst de França, en Bretanha. Pren sorgent dins l’oèst del departament de la Maièna abans de traversar l’Ille et Vilaine d’èst en oèst puèi del nòrd al sud après Rènnas. S'escampa dins l’ocean Atlantic entre las comunas de Arzal e de Pénestin (Tréhiguier) ambedoas dins lo departament de Morbihan.

Dona lo nom, amb son afluent l'Ille, al departament d'Ille-et-Vilaine que n'asagan lo capluòc, Rènnas.
Foujerr

**Foujerr** en galò (* Fougères* en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bassa Bretanha

La **Bassa Bretanha** (en breton: *Goueled Breizh* o *Breizh izel*) o **Bretanha occidentala**, designa la part occidentala de Bretanha. La designacion cobriguèt de territòris d'estendudas divèrsas situats a l'oèst dels centres administratius. Òm aguèt  costuma de designar aital lo grop dels quatre ancians avescats de Cornoalha, Leon, Tregor e Vannetés, per exemple sus las mapas del . Lo tèrme servís en geografia lingüistica, per designar l'aira recenta d'usatge de la lenga bretona. P'raquò lo territòri correspond pas qu'imperfiechament als quatre diocèsis tradicionals, e non respond pas a la situacion lingüistica entre lo  e lo , coma o mòstra la distribucion dels toponims bretons e d'autres donadas. La Bassa Bretanha es completada per la Nauta Bretanha que formèt amb ela lo Ducat, puèi la província istorica abans son desmembrament.
## Referéncias
Mapleton (Oregon)

**Mapleton** es una zòna non incorporada e una *[[census-designated place]]* situada dins lo comtat de Lane, dins Oregon, Estats units. Es traversada pel fluvi Siuslaw.

## Referéncias

## Veire tanben
Olema

Un **olema** es un teologian de l'islam. Sas foncions son de menar de recharchas dins los domenis de las tradicions coranicas e profeticas, mas son sabre pòt anar dins d'autres domenis. Socialament, es considerat coma un gardaire de la tradicion msulmana e un òme de referéncia.
Ligue Nationale de Hockey

La **Liga Nacionala de [[Oquei sus glaç|Òquei]]** o **LNH** (en françés : Ligue Nationale de Hockey) es una associacion esportiva professionala nòrd-americana regropant de franquesas de òquei sus glaç de Canadà e dels Estats Units. Lo nivèl de jòc d'aquela liga es considerat coma lo melhor al mond. Los jogaires que la compausan son longtemps estadas en granda majoritat d'origina canadiana puèi nòrd-americana. A mesura, de novèlas nacionalitats de jogaires se son ajustadas a la lista e, e mai se los canadians demòran los mai nombroses, mantun país son d'ara enlà representats.
vinheta|489x489px|Aicí, la copa expausada al public.
La LNH opèra annalament de setembre a junh pendent doas fasas distintas : la sason regulara pendent la quala totas las equipas s'encontran puèi una fasa de serias eliminatòrias entre las formacions melhoras de la primièra fasa. Una seria entre doas equipas se jòga pendent mantuna partida e la finala de las serias vei l'atribucion al venceire de la ''Copa Stanley'', un dels mai ancians trofèus d'espòrts collectius al mond. 

La Liga nacionala de òquei es creada lo 26 de novembre de 1917 après un rencontre entre los representants de l'Associacion nacionala de hòquei a l'ostalariá Winson de Montreal. Los proprietaris dels Canadians de Montreal, Wanderers de Montreal, Senators d'Ottawa, Bulldogs de Quebèc e Arenas de Toronto decidisson de crear una liga novèla per tal d'exclure Edward Livingstone, proprietari dels Blueshirts de Toronto. Pendent sas 25 primièras annadas, la LNH compta un nombre variable d'equipas anant fins a amassar 10 equipas entre 1926 e 1931. La Depression Granda de 1929 aflaquís las finanças de las franquesas de la LNH que s'arrèstan las unas après los autres. Fin finala, en 1942, demòra pas mai que sièis equipas e se partegen la Copa Stanley pendent las 25 sasons que seguisson. Dempuèi 1967, la LNH es regularament en expansion e compta 30 franquesas diferentas de la sason 2000-2001 a la sason 2016-2017. En 2017-2018, aculhís una 24na franquesa etatsunidenca, contra 7 canadianas, après la creacion d'una equipa a Las Vegas, dont l'efectiu es constituït gràcias a una repesca d'expansion organizat en 2017. Un procediment que serà identic per Seattle, dont la franquesa es aprovada per la LNH lo 4 de decembre de 2018.

## Estructura
La Liga nacionala de òquei es una associacion esportiva professionala nòrd-americana qu'amassa de franquesas de hòquei sus glaç de Canadà e dels Estats Units. La LNH organiza annalament una competicion de hòquei sus glaç entre sas diferentas franquesas que son al nombre de 32 dempuèi la sason 2021-2022. La competicion se descompausa en doas partidas : una sason regulara generalament d'octobre a abril e puèi de las serias eliminatòrias entre abril e junh.
Copa Stanley

La **copa Stanley** (en francés : coupe Stanley), primièr apelada *Dominion Hockey Challenge Cup,* es en America del Nòrd un trofèu de òquei sus glaç decernit cada annada dempuèi 1927 per la Liga nacionala de òquei a l'equipa campiona de las serias eliminatòrias.
Super Rugbi

Lo **Super Rugbi** (*Super Rugby* en anglés) es una competicion internacionala de rugbi de XV qu'opausa actualament 10 franquesas australianas e neozelandesas. La competicion a conegut mantun nom e formulas dins lo passat. Eretièra d'una competicion lançada dins las annadas 1980 entre sièis equipas del Pacific, ven professionala en 1996 e pren lo nom de *Super 12.* Puèi en 2006, passa a catòrze equipas e es famosa *Super 14*. En 2011, una quinzena franquesa es introducha, la competicion es famosa **Super Rugbi**. En 2016, lo Super Rugbi passa a 18 equipas e aculhís pel primièr còp de franquesas basadas a Japon e en Argentina, abans qu'en 2018 se torne a 15 equipas. En 2021, lo nombre d'equipas es reduch a 10, amb la partença dels sud-africans, argentins e japoneses, puèi la competicion torna a dotze equipas en 2022 amb l'integracion de las ''Fijian Drua'' e *[[Moana Pasifika]]*. S'utiliza de còps abusivament, sustot en França, lo tèrme de Super 15 (en referéncia als 15 d'una equipa) per far referéncia a aquela competicion, totes formats confonduts.

La competicion se debana de febrièr a agost e compren una primièra fasa de grops seguida d'una fasa finala a eliminacion dirècta sus tres torres.

Los Crusaders possedisson lo mai grand nombre de títols amb 11 victòrias dins l'espròva. Dempuèi las originas, son las federacions nacionalas, e non las franquesas a títol individual, que gerisson la competicion e signan los contractes amb los jogaires e las televisions.
John Hogan (1978)

**John Joseph Hogan** (nascut lo 7 de març de 1978) es un òme de lei e politician canadian. Dempuèi 2025 es lo 15en primièr ministre de Tèrranòva e Labrador. Hogan foguèt elegit a la Cambra de l'Assemblada de Tèrranòva e Labrador a las eleccions de 2012, per la circonscripcion electorala de Windsor Lake.

## Biografia
Hogan es diplomat de l'Universitat Memorial de Tèrranòva (BSc, 2000) e de l'universitat Dalhousie (LLB, 2003). Hogan comencèt sa carrièra d'avocat en Ontàrio en 2004. Puèi tornèt a Tèrranòva e Labrador ont jonhèt los avocats en 2005. En 2014, Hogan dobriguèt lo sieu cabinet d'avocats, WPH Law.
Val d'Oust

**Val d'Oust** es, dempuèi lo 1èr de genièr de 2016, una comuna novèla francesa situada dins lo departament de Morbihan en region Bretanha. Es eissida del regropament de las tres comunas de Le Roc-Saint-André, Quily e La Chapelle-Caro e fa partida de la comunautat de comunas Ploërmel Communautat.
## Referéncias
Rassada

La **rassada** ò *trata*, (*Timon lepidus*, ex *Lacerta lepida*) es una mena de reptil de la familha dei lacertids.

## Distribucion e abitat
Es una espécia pròpia dau sud-oest d'Euròpa, associada ais ecosistèmas de Mediterranèa. Si la pòu rescontrar dins la peninsula Iberica, lo miegjorn de França, lo nòrd-oest d'Itàlia e lo nord-oest d'Africa.

## Morfologia i costums

Es un limbèrt de talha pron granda. Pòu anar fins 24 cm entre la tèsta e la cloaca e 70 cm de longor totala. Son còs es robust amb la tèsta gròssa e larga. Lo masclum de l'espécia es mai gròs que lo femelam, que sa tèsta, seis extremitats e sa coá son mai desenvolopadas.

Sa color es verda e blava, amb ulhets blaus de cada latz dau còrs que sa coloracion e son dessenh son variadís segon son atge.
Petròlia (Califòrnia)

**Petròlia** es una comunitat non incorporada dins lo comtat de Humboldt, en Califòrnia, traversada pel fluvi Mattole e situada a 16 km (10 mi) al sud-èst del Cap Mendocino ambe una altitud mejana de 37 m (121 ft). Es coneguda per èsser lo siti del primièr potz de petròli cavat en Califòrnia, l'an 1865.

## Istòria

### Edat precoloniala
A l'arribada dels colons euro-americans, la region èra abitada pels Mattoles, un pòble atabascan de la còsta pacifica.

### Colonizacion

I a de violéncia màger e de guèrras entre los colons (sustot boscatièrs e prospectors petrolièrs) e los indigènas. Uèi, los descendents dels sobrevivents indigènas viscan a la rancheria Rohnerville ambe de descendents dels pòbles Bear River e Wiyot, un ora al nòrd (per veitura) de la valada del Mattole. Lor lenga es uèi mòrta.

### Tèrratrems

## Veire tanben
*Lost Coast