open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Guayaquil

**Guayaquil** qu'ei la ciutat mei poblada d'Eqüator e tanben la capitala de la Província de Guayas. Qu'ei coneguta egaument com la *Capitala economica deu País* o tanben la *Perla deu Pacific*. La soa populacion qu'ei de 2.278.691 abitants segon lo darrèr recensament.

Que costeja l'arriu Guayas a un vinteat de quilomètres de la soa desembocadura.

Guayaquil que ho fondada definitivament en 1537 com pòrt e fabrica de batèus. Qu'ei lo lòc on los dus *Libertadores* latino-americans, Simón Bolívar (arribat deu nòrd) e José de San Martín (arribat d'Argentina) e's juntèn amassa dab sengles armadas a l'escadença de l'Entervista de Guayaquil.
Yapeyú

**Yapeyú** qu'ei ua ciutat argentina deu Departament de San Martín dehens la Província de Corrientes justament coneguda per'mor d'estar la vila nadau deu *Libertador* generau José de San Martín, vadut en 1778.

Yapeyú que costeja l'arriu Uruguay e la rota RN 14. 

La vila que ho fondada peus jesuitas en 1627.
Carl Swartz

**Carl Johan Gustaf  Swartz**  (Norrköping,  5 de junh de 1858 - Estocòlme, 6 de novembre de 1926) comerciant e òme politic, foguèt primièr ministre de Suècia entre 30 de març e 19 d'octobre de 1917.

Èra filh de Erik Swartz, proprietari d'una fabrica, e de la siá esposa Elisabeth Forsgren. Après completar los sieus estudis en Uppsala e Bonn, retornèt dins la siá vila natala per se cargar dels negòcis familiales, la fabrica de tabac Petter Swartz. Arribèt a jogar un important papièr en la siá localitat, sustot culturalament. Foguèt president de l'Amassa Directiva de, entre unes autres, lo banc central privat suedés entre 1912 e 1917. En 1917, se convertiguèt en rector universitari.

Cossí ministre de Finanças entre 1906 e 1911, implementèt un nombre de reformas, que comprenián d'intradas integradas e taxa a la proprietat, que passèron a èsser progressius. Amb l'amalgamat dels grops de l'ala drecha del Riksdag de la cambra bassa, Swartz se transformèt en membre del conselh intèrne del recentament format *Nationella Partiet* (en occitan: Partit Nacional) en 1912.

Durantt la Primièra Guèrra Mondiala, foguèt una figura clau en lo Riksdag, en lo sieu caractèr de President del Comitat Permanent de Porgiments entre 1915 e 1917. Amb lo fracàs, a causa de pressions extèrnas e fauta d'armonia intèrna, del govèrn pas alinhat de Hjalmar Hammarskjöld, lo rei Gustau V convoquèt al conservador Swartz perque assumiguèsse coma primièr ministre. Aquel acceptèt la designacion, mai per sens de l'aver de que per desir personal d'ocupar tal luòc. Lo principal prètzfach del nòu govèrn foguèt exercir una influéncia tranquillizadora sus la borgesiá, qu'èra inquieta, dins los jorns anteriors al 1 de mai de 1917, per las rumors que la revolucion de febrièr d'ongan en Russia poiriá s'estendre a Estocòlme.
Grana Colómbia

La **Grana Colómbia** que ho un immens país situat au nòrd deu continent sud-american e qui ho constituit en bèth amassar los territòris de las ancianas entitats administrativas coloniaus de la Vicereiautat de Nava Granada, la Capitaneria Generau de Veneçuela e de la Presidéncia de Quito ; d'un aute punt de vista, qu'amassè tanben entitats politicas jà gessidas deu procès d'independénica tau com : las províncias Unidas de Nava Granada, la Tresau Republica de Veneçuela e la Província Libre de Guayaquil.

Aqueth estat que vadó en 1821 a l'escadença deu Congrès de Cúcuta dab lo nom de **Republica de Colómbia** ; lo nom de *Grana Colómbia* qu'ei emplegat entà la distinguir de l'actuau Colómbia gessida de la secession d'aqueth efemèr estat.
Andrés Bello

**Andrés de Jesús María y José Bello López** (Caracas, lo 29 de noveme de 1781 – Santiago de Chile, lo 15 d'octobre de 1865) que ho un poèta, filològ, jurista e pedagòg veneçolan e, après, chilen. Qu'ei mei que mei conegut per'mor d'estar estar un deus professors deu *Libertador* Simón Bolívar, per la soa gramatica de l'espanhòl e per'mor d'aver redigit lo Còde Civil de Chile e aver fondada l'Universitat de Chile.

Qu'ei estat per mantuas annadas diplomata de Veneçuela a Londres.
Radio Sud

**Radio Sud ** es una ràdio locala associativa, fargada en 1983 a Planoise per Hamid Hakkar (101.8 MHz) ; la tòca seuna es la promocion de la lenga e de la cultura aràbia. Lo sièti sociau qu'ei fixat : 2h carrèra Bertrand Russell - 25000 Besançon-Planoise.

## Veire tanben
* Planoise
* Besançon
Martín Miguel de Güemes

thumb|left|250px|Güemes

**Martín Miguel de Güemes**  (Salta, lo 8 de heurèr de 1785 - Cañada de la Horqueta, Província de Salta, lo 17 de junh de 1821) que ho un militar, un revolucionari e un òmi politic argentin de la Província de Salta (e lo purmèr governador d'aquesta província).

Hilh d'un militar, que ho educat entà la medisha carrièra e que s'ilustrè durant las Invasions anglesas de l'arriu de la Plata en bèth préner un vaishèth anglés dab la soa cavaleria en bèth prohèitar deu son encalhament.

A cap d'ua armada de gauchos, que pelegè durant la victòria de Suipacha abans que l'armada patriotica en derrota e abandonesse lo projècte de conquestar lo territòri de Haut Peró aus realistas. 

A partir d'aqueth moment l'accion de Güemes e deus gauchos coneguts com *Los Infernales* que ho determinanta dens l'escaduda de la Guèrra d'Independéncia Argentina puish la loa mission que ho de non pas deishar las armadas realistas penetrar dehens lo territòri argentin. que s'i escadèn dab ua guèrra de maviments rapides e de arcelament de l'enemic comparabla dab çò qui au sègle XX e hore aperat la *gerrilla*. Aqueth episòdi de la Guèrra d'Independéncia qu'ei conegut dab lo nom de Guèrra Gaucha.

Emofil, que's morí d'ua herida en bèth virar se las entà escapar totun aus sons enemics.

A despart d'emparar l'independéncia deu territòri argentin, l'accion de Güemes que permetó au *Libertador* generau José de San Martín d'aver las mans libra entà traucar la cordilhèra deus Andes entà liberar Chile puish Peró.

Qu'ei lo eròi emblematic de la ciuta e de la província de Salta.
Batalha de Suipacha

La **batalla de Suipacha** que s'escadó lo 7 de noveme de 1810 dens lo territori de l'Intendéncia de Potosí (uei territòri bolivian dens lo Departament de Potosí) e qu'oposè l'Armada deu Nòrd mandada desempuish Buenos Aires per la Purmèra Junta e las òst coloniaus realistas espanhòlas. Que ho la purmèra victòria argentina dens la Guèrra d'Independéncia e que hè partida de l'ofensiva coneguda com la Purmèra Expedicion d'Ajuda au Haut Peró.
Batalha de Bailén

La **batalha de Bailén** que ho la purmèra darrota de l'Armada Imperiala Francesa, vençuda per ua armada espanhòla. Las òsts francesas comandadas peu generau Pierre-Antoine Dupont de l'Étang (dab 21 000 òmis) qu'afrotén l'armada deu generau Francisco Javier Castaños (qui comptava dab 27 000 òmis) lo 19 de julhet de 1808.

Lo generau José de San Martín futur *Libertador* d'Argentina, Chile e Peró que combató dens lo camp espanhòl.
Batalha de Maipú

La **batalha de Maipú** qu'oposè las hòrças revolucionàrias argentinas (constituidas per l'Armada deus Andes qui comptava dab lo Regiment de Granadèrs a Chivau) e chilenas contra las òsts realistas comandadas per Mariano Osorio. Que s'escadó lo 5 d'abriu de 1818 dens la Vath de Maipo en Chile, pròcha de Santiago de Chile.

La victòria deus sud-americans que permetó d'assegurar la liberacion de Chile e atau de renforçar la libertat de las Províncias Unidas de l'Arriu de la Plata en bèth preparar la futura liberacion de Peró.

A la fin de la batalha, lo generau chilen Bernardo O'Higgins que's presentè dab ua herida arrecebuda a l'escadença de la soa derrota de Cancha Rayada entà saludar e mercejar José de San Martín.
Cauna de Font de Gaume

right|250px|thumb|Intrada de la cauna de Font de Gaume
left|250px|thumb|Lo ròc del site
left|250px|thumb|Vista generala del site
La **cauna de Font de Gaume** embarra pus de 200 gravaduras e pinturas parietalas magdalenianas. Se dobrís dins la Val de Vesera, a las Aisiás de Taiac, en Sarladés, dins la region istorica de Peiregòrd e lo departament de Dordonha.

Es la darrièra cauna ornada amb òbras policròmas majoras dobèrta al public en França. Las òbras son comparablas per lor riquesa a aquelas de Las Caus o d'Altamira.

## Descobèrta
Las òbras parietalas foguèron descobèrtas lo 12 de setembre de 1901 pels preïstorians Denis Peironin, Henri Breuil e Louis Capitan, 4 jorns aprèp la descobèrta de las òbras parietalas de la cauna de las Combarèlas. La cauna, coneguda de per abans pels abitants de la region, servissiá de terren de jòcs als mainatges, çò que explica la preséncia de nombroses *grafiti* subre qualques pinturas.

Los inventors i entreprenguèron de cèrcas, puèi F. Prat de 1958 a 1964 e en 1967. Los vestigis litics remontan mai que mai al Chastèlperronian e a l'Aurinhacian, e pus rarament al Mosterian, al Solutrean e al Magdalenian.

## Formacion geologica
Font de Gaume es cavada dins la periferia d'un massís calcari datant del Santonian e del Cretacèu. La morfologia en nauta diaclasi es formada dins de calcaris de gres del Cretacèu Superior ont se tròba de concrecions. La cauna foguèt cavada pichon a pichon per la rajada de las aigas sosterranhas. Uèi lo jorn, es considerada coma , e mai que òm tròbe de rajadas sus qualques parets.

La cauna se presenta coma un corredor relativament estrech de  de long per 2 a  de larg e entrò a  de naut.
Armada deus Andes

L**'Armada deus Andes** que ho creada per las Províncias Unidas de l'Arriu de la Plata (qui vadoren Argentina) entà lutar contre la Contrarevolucion e l'ocupacion espanhòla de Chile.

Lo Director Suprèma, lo bearnés Joan Martin Pueyrredon, que'n designé lo generau José de San Martín com capdau. 

L'explèit màger d'aquesta armada qu'ei d'aver traucada la Cordilhèra deus Andes (puish que l'invasion deu Haut Peró no s'i avèva pas escadut) e liberat Chile.

L'Armada deus Andes que ho devesida en duas colomnas : ua gavidada peu quite San Martín e qui passè peu Paso de los Patos (lo camin mei estret) e l'aute gavidada peu generau Juan Gregorio de Las Heras qui passè peu Paso de Uspallata.

Dab un camin mauaisit e sovent hèra estret e temperaturas extrèmas enter caumàs e tor, de las  pas sonque 4600 suberviscón. A maugrat de las dificultats la Traucada deus Andes que ho ua escaduda de las granas e que desboquè suber la liberacion definitiva de Chile qui permetó au son torn, d'assegurar la libertat argentina e de perseguir dab la liberacion de Peró.
La Font de la Figuera

**La Font de la Figuera** (catalan), **Fuente la Higuera** (espanhòl), es una vila del País Valencian, dins la Província de Valéncia, situada dins la comarca de la Costera.

Es celèbra per las proprietats terapeuticas de las aigas sulfatadas, calcicas e magnesicas balhadas per la font del luòc dit .

## Ligams extèrnes
* Site sus la Font De la Figuera
Juan Gregorio de Las Heras

**Juan Gregorio de Las Heras** (Buenos Aires, l'11 de julhet de 1780 – Santiago de Chile, heurèr de 1866),  que ho un militar argentin qui gavidè ua colomna de l'Armada deus Andes e, atau, que trauquè los Andes entà liberar Chile durant las Guèrras d'Independéncia argentina e de Chile. Après la campanha de Chile, que participè a la liberacion de Peró (en particular que liurè las batalhas de Chacabuco, Talcahuano e Maipú. 

Après, que ho tanben governador de la Província de Buenos Aires. 

Abans la Guèrra d'Independéncia, que comencè la soa carrièra com comerçant. Durant las Invasions anglesas de l'arriu de la Plata que pelegè com sargent dens los Usars deu bearnés Joan Martin Pueyrredon.

Opausant au regim federau de Juan Manuel de Rosas, que s'exiliè mantuas annada en Chile on e tribalhè entà l'armada d'aqueth país.
Capitania Generau de Veneçuela

La **Capitania Generau de Veneçuela** que ho ua entitat administrativa coloniau de l'Empèri Espanhòl creada en 1777 e qui caperava haut o baish lo territòri de l'estat actuau de Veneçuela.
Entre Ríos

**Entre Rios** es una província argentina que he part de la region situada enter los rius Uruguai e Paranà, amb las províncias de Missiones e Corrientes, constituisson la Mesopotamia argentina. 
200px|left|thumb|Palais San José, bastit per Justo José de Urquiza.

Limita al nòrd amb la Província de Corrientes, al sud amb la Província de Buenos Aires, a l'èst amb la Republica Oriental d'Uruguai e a l'oèst amb la província de Santa Fe. 

150px|left|thumb|Parc Nacional ''Lo Palmar''

## Division territoriala
200px|left|thumb|Riu Paranà en Entre Ríos

La província es dividida en dètz-e-sèt departaments:

### Ligams extèrnes
* ''Govèrn d'Entre Rios'' Sit oficial de la província d'Entre Rios en Argentina
L'Estaca

**L'Estaca** pòt designar:
***[[L'Estaca (quartièr)| L'Estaca]]**: un quartièr de la vila de Marselha.
***[[L'Estaca (cançon)| L'Estaca]]**: una cançon famosa del cantaire catalan *[[Lluís Llach]]*
Junta Suprema de Caracas

La **Junta Suprema de Caracas** o **Junta Suprema conservatriz deus drets de Fernando VII** que ho establida après lo renonçament forçat deu capitani generau Vicente Emparan lo 19 d'abriu de 1810.

Se lo son pretzhèit qu'èra vertaderament l'obtencion de l'independéncia de Veneçuela, aquesta Junta Suprema que prohèitè deu hèit que Napoleon Bonaparte e avèva invadit e ocupat Espanha en bèth impausar lo son hrair Josèp Bonaparte entà non pas arreconéguer l'autoritat vecereiau (en tot revindicar la fidelitat au rei Ferrand VII d'Espanha, alavetz esluenhat deu poder).

Après aver assegurat lo contròlle militar de Caracas, la Junta que nomè los sons membres :
José de las Llamozas; Martín Tovar Ponte; Feliciano Palacios; Nicolás de Castro; Juan Pablo Ayala;José Cortés de Madariaga; José Hilario Mora; Isidoro Antonio López Méndez; Francisco José Ribas; Rafael González; Valentín de Ribas; José Félix Sosa; Juan Germán Roscio; Juan de Ascanio; Pablo Nicolás González; Francisco Javier de Ustáriz; Silvestre Tovar Liendo; Nicolás Anzola; José Félix Ribas; Fernando Key Muñoz; Lino de Clemente; José María Blanco e Dionisio Palacios. Los secretaris de la Junta que hon José Tomás Santana e Casiano Bezares.

La autas províncias que juntèn a l'accion revolucionària de la Junta a despart de Coro (rivala de Caracas) e de Maracaibo qui demorèn hidelas a l'autoritat coloniau.

La Junta que cerquè immediatament la reconeishença internacionau en bèth mandar missions diplomaticas : a Londres Simón Bolívar e Luis López Méndez e Andrés Bello com secretari ; aus Estats Units d'America Juan Vicente Bolívar Palacios (hrair de Simón Bolívar), José Rafael Revenga e Telésforo Orea.

La Junta qu'abolí lo comèrci d'esclaus e que convoquè un congrès (lo Purmèr Congrès Nacionau de Veneçuela ; aqueth que ho establit lo 2 de març de 1811 e atau lo 5 de març la junta que deishava d'existir.
José Antonio Páez

**José Antonio Páez** (Curpa, Portuguesa, lo 13 de junh de 1790 – Nava York, lo 6 de mai de 1873) que ho un militar e un òmi d'estat veneçolan, eròi de la Guèrra d'Independéncia (au cap de tropas de *[[llanero]]s*, la soa accion que ho decisiva en mantua batalha e en particular Carabobo e Las Quesera del Medio) e tres còps president de Veneçuela (que ho ua deus principaus responsable de la separacion de Veneçuela de la Grana Colómbia e, que ho lo purmèr president après la Secession).
Batalha de Carabobo

La **batalha de Carabobo** que ho ua de las darrèras etapas de la Guèrra d'Independéncia de Veneçuèla. Que s'escadó lo 24 de juh de 1821 e qu'opausè las hòrças rebèllas gavidadas peu *Libertador* Simón Bolívar e las òst reialistas comandadas per Miguel de la Torre. L'armada de Bolívar que ho decisivament ajudada per ua Legion Britanica entà obtiéner la soa victòria.

Après Carabobo, Veneçuèla qu'èra practicament liberada a despart de quauque reialistas refugiats a Puerto Cabello qui seré lo nom de la darrèra batalha.
Sant Pòl

**Sant Pòl** (*Saint-Pol-sur-Ternoise* en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
## Geografia

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Hedera

Lo genre ***Hedera*** de la familha de las *Araliaceae* compren d'espècias nombrosas de lianas, que l**'èdra** (var. **gèira**) comuna (*[[Hedera helix]]*).
Lautaro

**Lautaro** (deformacion espanhòla deu mapundungun *Leftaru*) que ho un indian araucan mapuche hilh d'un capdau qui ho hèit presoèr peus conquistadors espanhòls de Pedro de Valdivia. Durant la soa captivitat que s'amigalhè dab eths (o au mens que he com se hosse atau) e un dia que s'escapè e dab totas las coneishenças tecnicas suu manejament de las armas e deus chivaus après auprès d'eths, que gavidè los mapuches contre los conquistadors en bèth remportar granas batalhas e quitament virar se las entà'us horabandir deu terrotòri deus mapuches. Fin finala que ho des.hèit e aucit, mes que demorèr com un simbòl de resisténcia revindicat sègles après peur *libertadores* latino-americans com Bernardo O'Higgins, membre de la famosa Lòtja Lautaro.
Purmèra Republica de Veneçuela

La **Purmèra Republica de Veneçuela** que ho instituida per la Junta Suprema de Caracas lo 19 d'abriu de 1810 qui avèva avalit lo poder deu capitani generau Vincente Emparan e bèth prohèitar de l'invasion d'Espanha per l'armada de Napoleon Bonaparte. L'estat atau creat que ho batejat **Províncias Unidas de Veneçuela** o **Estats Units de Veneçuela**.

Aquera republica que degó miar la debuta de la Guèrra d'Independéncia de Veneçuela (e sustot d'enviar ua armada entà combàter las duas províncias de Coro e Maracaibo qui demoravan hidèus a Espanha) abans d'estar des.hèita e suprimida lo 25 de julhet de 1812 dab la victòria deu capdau reiaulista Domingo Monteverde e la Capitulacion de San Mateo.
Juan Pablo Vicario y Guzmán

**Juan Pablo Vizcardo y Guzmán** (Pampacolca, 1748 - Londres, 1798) que ho un intellectuau jesuita perovian qui devolopè a favorizè las idèas d'independéncia americanas.

Que devó abandonar lo continent american après l'expulsion deus jesuitas e qui s'estè la resta de la soa vita en Euròpa (mei que mei en Italia). Que sostièngó intellectuaument la revòlta de Tópac Amaro e en 1791 que publiquè la so *Carta a los Españoles Americanos* ("Letra aus espanhòls Americans") qui inspirè Francisco de Miranda.
Alfabet latin croat

L**'alfabet latin croat** o *gajica* (en Croat: *hrvatska abeceda*) es una varianta de l'alfabet latin concebut en 1830 per lo lingüista croat Ljudevit Gaj. 


Image:Latin alphabet Aa.svg|(**a**)
Image:Latin alphabet Bb.svg|(**be**)
Image:Latin alphabet Cc.svg|(**ce**)
Image:Latin alphabet Čč.png|(**če**)
Image:Latin alphabet Ćć.svg|(**će**)
Image:Latin alphabet Dd.svg|(**de**)
Image:Latin alphabet Dždž.png|(**dže**)
Image:Latin alphabet Đđ.svg|(**đe**)
Image:Latin alphabet Ee.svg|(**e**)
Image:Latin alphabet Ff.svg|(**ef**)
Image:Latin alphabet Gg.svg|(**ge**)
Image:Latin alphabet Hh.svg|(**ha**)
Image:Latin alphabet Ii.svg|(**i**)
Image:Latin alphabet Jj.svg|(**je**)
Image:Latin alphabet Kk.svg|(**ka**)
Image:Latin alphabet Ll.svg|(**el**)
Image:Latin alphabet Ljlj.png|(**elj**)
Image:Latin alphabet Mm.svg|(**em**)
Image:Latin alphabet Nn.svg|(**en**)
Image:Latin alphabet Njnj.png|(**enj**)
Image:Latin alphabet Oo.svg|(**o**)
Image:Latin alphabet Pp.svg|(**pe**)
Image:Latin alphabet Rr.svg|(**er**)
Image:Latin alphabet Ss.svg|(**es**)
Image:Latin alphabet Šš.png|(**eš**)
Image:Latin alphabet Tt.svg|(**te**)
Image:Latin alphabet Uu.svg|(**u**)
Image:Latin alphabet Vv.svg|(**ve**)
Image:Latin alphabet Zz.svg|(**ze**)
Image:Latin alphabet Žž.png|(**že**)
Image:Latin alphabet i+e.svg|(*i(j)e*)
Image:Latin alphabet r+r.svg|(*ŕ*)
Juan Santos Atahualpa

**Juan Santo Atahualpa** que ho un indian de la Vicereiautat deu Peró qui gavidè a partir de 1742 ua revòlta contre l'autoritat espanhòla en bèth conquestar lo contròlla d'ua porcion de territòri dens la jungla d'on expulsè los espanhòls militars e franciscans. 

Que revindicava ua ascendéncia reiau inca (en bèth autrejaà's lo non d*'[[Atahualpa]]*) e qu'arrecebó ua educacion en çò deus jesuitas.

Non se sap pas quin e morí mes que's supausa que ho enter 1755 e 1756.
Lòtja Lautaro

La **Lòtja Lautaro** - a l'origina aperada **Lòtja deus Cavèrs Racionaus** (reg. **Lòtja dels Cavalièrs Racionaus**) que ho ua branca de la francmaçoneria qui ho fondada a Londres peu militar, aventurèr e revolucionari veneçolan Francisco de Miranda en 1797 dab lo pretzhèit de liberar l'America espanhòla de l'autoritat coloniau.

Enter los sons membres que comptè :
* Francisco de Miranda 
* Santiago Mariño
* Andrés Bello
* Luis López Méndez 
* Simón Bolívar 
* Bernardo O'Higgins
* José de San Martín 
* Tomás Guido
* Francisco Isnardi
* Ambrosio Plaza Farfán
* José Cortes de Madariaga
* Juan Pablo Fretes
* Bernardo Monteagudo
* Manuel José García
* José Antonio Alvarez Condarco

Lo son que ren omatge a l'indian araucan mapuche Lautaro que dab maquiavelisme resistí aus conquistadors espanhòls.
Triangulacion

En geometria e en trigonometria, la **triangulacion** es una tecnica que permet de determinar la posicion d'un ponch en mesurant leis angles entre aqueu ponch e d'autrei ponchs de referéncia que sa posicion es coneguda, puslèu que de mesurar directament la distància entre lei ponchs. Aqueu ponch se pòt considerar coma lo tresen vertèx d'un triangle que se ne conois dos angles e la longor d'un costat.
Vertèx

thumb|Representacion d'un octaèdre onte lei vertèx son marcats amb una esfèra.
En geometria, un **vertèx** es un ponch comun en dos costats consecutius d'una figura. En particular, se parla dau vertèx d'un sector angular.
Segonda Republica de Veneçuela

La **Segonda Republica de Veneçuela** qu'existí transitoriament après la caduda de la Purmèra Republica de Veneçuela enter 1813 e 1814. Que podè estar establida mercés a la Campanha d'Orient gavidada per lo patriota veneçolan Santiago Mariño qui liberè la ciutat de Cumaná. Lo 6 d'agost de 1813 Simón Bolívar, deu son costat, qu'entrè dens Caracas après la soa Campanha Admirabla.

Après la caduda de la Purmèra Republica, Bolívar que s'èra refugiat a Curaçao puish dens lo territòri de Nava Granada (dens l'actuala Colómbia) on publiquè lo Manifèst de Cartagena on analisava las causas de la derrota de la Purmèr Republica. A partir de Nava Granada que comencè la Campanha Admirabla qui miè a ua segonda liberacion de Caracas e a l'establiment de la segonda republica. Au cors d'aquesta campanha, que dictè après la liberacion de Trujillo lo Decrèt de Guèrra a mor dab la famosa frasa : "Espanhòls a canarians, comptatz dab la mort, quitament en bèth estar neutres se non tribalhatz pas activament per la libertat. Veneçolans, comptatz dab la vita, quitament se ètz copables".

Fin finala l'armada de la Segonda Republica que ho vençuda per las operacions de José Tomás Boves, un comerciant espanhòl hèra crudèl e qui dab lo son carisma e s'èra hicat au cap d'ua armada d'esclaus negres qu'avèva convençuts que los creòles e volèvan bastir ua republica sonque entà etsh mentres qui lo rei d'Espanha e aurè avut lo projècte d'abolir l'esclavatge.
Samora Machel

**Samora Moisés Machel** (1933-1986) militar e òme politic, foguèt lo primièr president de Moçambic aprèp l'independéncia, e governèt entre 1975 e 1986.

Èra de l'etnia shangana. De jove ajudèt a lo sieu paire qu'èra un elevaire de mejana importància e estudièt dins una escòla missionièra e après a l'escòla de Souguene, dins la pròpria província de Gaza. Completèt pas l'educacion segondària e estudièt infermeria a Lourenço Marques (Maputo) après 1954, ont trabalhèt coma infirmièr dins l'espital per pagar los estudis que fasiá de nuèch. Las tèrras de la siá comunitat dins la region del Limpopo foguèron expropriadas a fins dels ans 1950 e la siá familha deguèt anar trabalhar a las minas de l'Africa del Sud; un de los sieus fraires moriguèt en un accident a la mina. Ja en aquel temps èra estat ganhat per las idèas marxistas e desvolopèt d'activitats sindicalas dins l'espital ont trabalhava.

Lo 1962 se jonguèt al Frelimo quand se formèt e en 1963 recebèt un entrainament militar e dirigiguèt lo primièr atac militar en 1964. Lo 1969 se maridèt amb Josina Machel e aguèt un filh lo meteis an. Lo 1969 èra ja en comandant en cap del Frelimo e èra apreciat pels campanhards moçambicans. 

Lo 23 de febrièr lo president del partit, Eduardo Mondlane, foguèt assassinat, e en abril Machel faguèt partida d'un triumvirat que dirigiguèt l'organizacion, amassa amb Uria Simango e Marcelino dos Santos. En novembre la situacion s'esclariguèt e Machel venguèt president del partit.

Lo 25 d'abril de 1974 lo còp d'estat militar dels oficièrs portugueses d'esquèrra, favoriguèt que lo Frelimo acabèsse en atenhent lo poder. L'independéncia se proclamèt lo 25 de junh de 1975 e Machel foguèt lo primièr president, amb Dos Santos coma vicepresident, e regim de partit unic. Lo 1975 foguèt premiat amb lo Prèmi Lenin per la Patz. Machel proclamèt los principis marxistas, nacionalizèt las plantacions e proprietats portuguesas, e creèt d'escòlas e d'espitals per campanhards. Combatèt los regims blancs de Rhodèsia e l'Africa del Sud e foguèt aliat al blòc sovietic. Lo 1977 se produsiguèron las primièras accions armadas de l'oposicion (nomenada Renamo), ajudada pels rodesians e après 1980 pel sud-african, que destruiguèron las escòlas e d'espitals e sabotèron las infrastructuras.  En 1984 signèt l'acòrdi de Nkomati amb l'Africa del Sud, que s'arribèt pas a complir, que Moçambic expulsariá segon el los membres del Congrès Nacional African e l'Africa del Sud quitariá d'ajudar a la Renamo.

Lo 19 d'octòbre de 1986, quand viatjava amb l'avion presidencial, un Tupolev Tu-134, cap a Lusaka per assistir a una reünion internacionala, l'aparelh s'esclafèt dins las montanhas Lebombo, a la frontièra entre Moçambic, l'Africa del Sud e Swaziland. Machel Moriguèt amassa amb d'autras nauts responsables. La comission d'investigacion atribuiguèt lo fach a una error umana del pilòt, mas los sovietics acusèron lo regim sud-african. La siá segonda femna, Graça Machel, se maridèt après la fin de l'apartheid, amb lo primièr president negre de l'Africa del Sud, Nelson Mandela. Al luòc de l'accident s'inaugurèt un monument commemoratiu lo 19 de genièr de 1999.
Tresau Republica de Veneçuela

La **Tresau Republica de Veneçuela** que ho un estat qui miè au cap la guèrra d'independéncia de Veneçuela (dab l'ajuda de la Legion Britanica). La soa existència que comencè dab la fin de la Campanha de Guiana qui deishè ua porcion de territòri en mans deus patriòtas. Que durè enter 1817 e 1819 e que precedó l'integracion de Veneçuela dehens la Grana Colómbia a l'escadença deu Congrès d'Angostura, atau com ac voló Simón Bolívar.
Manifèst de Cartagena

Lo **Manifèst de Cartagena** qu'ei un tèxte politic escrivut en 1812 a Cartagena d'Índias (alavetz en Nava Granada, uei Colómbia) peu *Libertor* veneçolan Simón Bolívar après la caduda de la Purmèra Republica de Veneçuela ; dens aqueth tèxte lo *Libertador* qu'analisa las encausas de la des.hèita en las bèth atribuir :
*au flaquèr politic federau e a la tolerància deus patriòtas davant la determinacion shens pietat deus espanhòus.
*a la manca de pragmatisme deus patriòtas : *[...] qu'avèm avuts filosòfs com capdaus ; filantròpia per legislacion, dialectica en lòc de tacticas, e sofistas en lòc de sordats*.
*au terratrem qui segotí Caracas en 1812 e l'actitud de la Glèisa Catolica.

Bolívar que remandava sustot que Nava Granada s'emparesse e s'instruesse d'aqueths errors e qu'ajudasse Veneçuela a se tornar liberar entà non pas pérder au son torn la soa libertat.
Juan José Paso

**Juan José Esteban Paso** - o **del Passo** - (Buenos Aires, lo 2 de junh de 1758 - San José de Flores, uei un quartièr de Buenos aires, lo 10 de seteme de 1833) que ho un jurista e un òmi politic argentin. Que ho membre de la Purmèra Junta qui s'autregè lo poder en lòc de las autoritats coloniaus, puish membre deu Purmèr Triumvirat e deu Segon ; que ho nomat per Buenos Aires entà participar au Congrès de Tucumán qui declaré l'independéncia e que ho eth medish qui legè l'acte d'independéncia.
Aeropòrt de Pleiku

200px|right|thumb|Aeropòrt de Pleiku
L**'aeropòrt de Pleiku** es un aeropòrt de Pleiku, Província de Gia Lai, Vietnam.
Bilhasés

**Bilhasés** (en francés *Billezois*) es una comuna occitana de Borbonés dins lo departament d’Alèir, d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

## Geografia

Bilhasés_dins_lo_canton_de_La_Paliça.png|Bilhasés dins lo canton de La Paliça.
Bilhasés_dins_la_Comunautat_de_Comunas_dau_Pais_de_La_Paliça.png|Bilhasés dins la Comunautat de Comunas del País de La Paliça.


## Istòria

Bilhesèirs.png|Bilhasés sus la carta de Cassini.


En 1789 Bilhasés depend :
* de la generalitat de Molins
* de l'eleccion de Molins
* de la subdelegacion de Molins
* del parlament de París
* de la seneschaucia de Molins
* de la diocèsi de Clarmont

Es dins lo districte de Cucet, puèi dins l'arrondiment de La Paliça.
Es dempuèi la revolucion dins lo canton de La Paliça.

Entre 1790 e 1794 annèxa la comuna de Bilhèra.

## Toponimia
Bilhasés es primièr lo país de Bilhi, que se sonava autres còps Bilhi de Bilhasés. La comuna ten son nom de Bilhi.

Las etimologias de Marcel Bonnin e del quite Ernèst Negre son fantasiosas :
* Bonnin fa venir Bilhasés del francés *belle sois* (bòsc polit)
* Negre lo fa venir del galés *bulluca* (pruna 

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Alèir.

## Liams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Aeropòrt de Da Nang

300px|right|thumb|Aeropòrt de Da Nang
L**'aeropòrt de Dong Hoi** es un aeropòrt de Da Nang, Nam Trung Bo, Vietnam.
Bilhi

**Bilhi** (en francés *Billy*) aul es una comuna occitana de Borbonés, situada administrativament dins lo departament d’Alèir e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

## Geografia

Bilhi_dins_lo_canton_de_Varenas.png|Bilhi dins lo canton de Varenas.
Bilhi_dins_la_Comunautat_d'Aglomeracion_Vichèi_Val_d'Alèir.png|Bilhi dins la Comunautat d'Aglomeracion de Vichèi Val d'Alèir.


### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Istòria

Bilhi.png|thumb|Bilhi sus la carta de Cassini.
Billy-chateau-c.JPG|Lo lac e lo chastel de Bilhi.


Entre Bilhi e Créchy, aul i a un depaus fossil important qu'aul data d'entre l'Oligocèn e lo Miocèn (aul fa 24 a 23 milions d'annadas).

Aul es un chastiau important de Borbonés.

En 1789 Bilhi aul depend :
* de la generalitat de Molins
* de l'eleccion de Molins
* de la subdelegacion de Molins
* del parlament de París
* de la senescaucia de Molins
* de la diocèsi de Clarmont

Aul es dins lo districte de Cucet, puèi dins l'arrondiment de La Paliça.
En 1793, aul es dins lo canton de Sant Gerand dau Puei, mas en 1801 aul deven capluòc de canton.

## Toponimia
Bilhi (*Billiaci*, 1122, *Bilhet*, 1373) aul ven de l'antroponime galloroman Bilius o Billius.

## Eraudica
thumb|left|Blason de Bilhi.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

Billy.JPG|Carrièra de Bilhi.
École de Billy, Allier.jpeg|L'escòla de Bilhi.


## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben

## Liams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Kim Campbell

**Avril Phaedra Douglas Campbell**, mai coneguda coma **Kim Campbell** (Port Alberni, Colómbia Britanica 10 de març 1947), avocada e femna politica, es estat la dètz-e-nòuena primièr ministre de Canadà, entre lo 25 de junh e lo 4 de novembre de 1993 en substituissent Brian Mulroney. Es estat l'unica femna qu'a ocupat aquela carga, e la tresena femna qu'es estat cap de govèrn a America del Nòrd (après Eugenia Charles de Dominica e Violeta Chamorro de Nicaragua).

Se graduèt en Sciéncias Politicas a l'Universitat de la Colómbia Britanica. Ensagèt èsser eligidaa dins lo parlament de la Colómbia Britanica lo 1986. Foguèt nomenada primièra ministra après la demission de Mulroney lo 25 de junh del 1993, tot en s'impausant a la candidatura de Jean Charest; èra estat anteriorament ministra de justícia del 1990 al 1993. Se presentèt coma candidata pel Partit Conservador Progressista del Canadà a las eleccions del 25 d'octòbre del 1993, mas foguèt derrotada pel Partit Liberal del Canadà amb supòrt del Blòc Quebequés. Foguèt substituida per Jean Chrétien, qui lo 1996-2000 la nomenèt cònsol general a Los Angeles.
Defensa activa

En deportis de combat, se sona d'una "activitat" qu'a per objectiu evitar de suportar l'ofensiva de l'adversari e utilizar l'accion ofensiva de l'adversari a lo sieu pròpri favor, al contrari a una defensa apelada "classica" que se satisfà simplament de defendre. Segon lo provèrbi: "la defend melhor es l'atac". Per exemple: "A" assesta un còp d'estancada quand lo sieu adversari se sarra. 

"Defensa activa" es una expression utilizada per qualques expèrts d'espòrts de combat per designar una forma de defensa diferenta de ela telefonada "classica" (Per exemple: blocatge o evitació). Coma lo sieu qualificatiu indica, ela se demòstra per una "activitat" dirigida a l'ofensiva de l'adversari. A per objectiu l'utilizacion de l'accion de l'adversari a lo sieu pròpri favor, en luòc de se satisfar simplament de defendre. 

Quin es la diferéncia d'una "defensa classica"? Sustot, s'agís de far que l'ofensiva de l'adversari faga lo mens de damatges possibles e, d'una autra part, d'utilizar l'activitat de l'adversari per complir un contraatac eficaça essencialament un còp de contra. 

*1/ Li primièra intencion es prene mens de damatges possibles pendent la defensa. Aital las manièras usadas son pauc laboriosas en traumatismes: blocatge "absorbent" (absorció de còp) e desviació de l'arma d'atac. 

*2/ Lo segond objectiu es tirar profièch de l'atac de l'adversari. Se distinguís aital doas manièras: 
** La defensa li cal permetre de complir un contraatac. Per exemple, absorbir lo còp e contraatacar o desviar l'arma e desequilibrar l'adversari al meteis temps per contraatacar avantatjosament, 
** La defensa basariá sus l' atacar, es a dire passar a ofensiva pendent l'iniciativa de l'adversari, o ne li avanci de l'oponent o en lo sieu atac pròpiament nomenat. I a, aicí, una estrategia prèpa del còp de contra. Per exemple, perturbar l'adversari a se sarrar o a desvolopar lo sieu atac, amb ajuda d'un còp en l'ais dirècte. 

## Illustracion en [[bòxa]]

Image: neutraliser1.jpg |*"A" es vengut a s'aderir contra l'oponent per perturbar dempuèi desenrotllar* 
Image:cruba2.jpg|*[[Absorció de còp|Absorció]] d'una [[Low kick|Còp de pè bassa]] (*low kick*) joncha amb una [[contra]] en dirècte bussejant* 
Image: crochet2.jpg |*"A" a rompido la distància per perturbar lo desvolopament del [[ganxo (bòxa)|ganxo]] de l'adversari* 
Image:direct_pistonnée.jpg|*[[Parat|còp d'estancada]] pendent l'avançament de l'adversari*
Lu Yen-hsun

jpg|right|thumb|Lu Yen-hsun
**Yen-Hsun Lu**, (14 d'agost de 1983, Taoyuan, Taiwan), es un jogaire de tennis formosan. En 2010, es nº 1 en Asia.
Sam Querrey

**Sam Austin Querrey**, (7 d'octobre de 1987, San Francisco, Estats Units d'America), es un jogaire de tennis american. Ganhèt 7 torneges en indiviales.

## Torneges (7)
* 2009: Las Vegas e Los Angeles.
* 2010: Memphis, Belgrad, Queens e Los Angeles.
* 2012: Los Angeles.
Novak Đoković

thumb|250px|Novak Đoković.
**Novak Đoković**, (22 de mai de 1987, Belgrad, Serbia) es un jogaire de tennis sèrbe. Foguèt nº 1 del mond e ganhèt 5 torneges de Grand Chelem. Đoković se ganhèt 43 torneges e la medalha de bronze de los Jòcs Olimpics de Pequin 2008.

## Torneges de Grand Chelèm (17)
* Open d'Austràlia: 2008, 2011, 2012, 2013, 2015, 2016, 2019 e 2020.
* Roland Garròs: 2016.
* Wimbledon: 2011, 2014, 2015, 2018 e 2019.
* US Open: 2011, 2015 e 2018.

## Torneges (79)
* 2006: Amersforrt e Mètz.
* 2007: Adelaïda, Miami, Estoril, Montreal e Viena. 
* 2008: Open Austràlia, Indian Wells, Roma e Masters.
* 2009: Dubai, Belgrad, Pequin, Basilèa e París.
* 2010: Dubai e Pequin.
* 2011: Open d'Austràlia, Dubai, Indian Wells, Miami, Belgrad, Madrid, Roma, Wimbledon, Montreal e US Open.
* 2012: Open d'Austràlia, Miami, Toronto, Pequin, Shanghai e Masters.
* 2013: Open d'Austràlia, Dubai, Montecarles, Pequin, Shanghia, Paris e Masters.
* 2014: Indian Wells e Miami.
Nicolas Notovitch

right|250px|thumb|Nicolas Notovitch
**Nicolas Notovitch** (Николай Александрович Нотович *Nikolai Aleksandrovich Notovich* en rus) (1858 -?) qu'estó un nòble rus, oficièr deus cosacs, espion e jornalista qui escrigoc que Jèsus, durant la soa vida desconeishuda (de 12 a 30 ans), que viatgè e que viscó en Cachamir.

## Ligams extèrnes
* Nicolas Notovitch: ''La vida desconeishuda de Jèsus Crist''
Batalha de Lièja (1914)

La **batalha de Lièja** se debanèt dau 5 au 16 d'aost de 1914 entre leis armadas bèlga e alemanda pendant la Premiera Guèrra Mondiala. Per l'armada alemanda, foguèt la premiera batalha de la guèrra e una victòria marcada per la presa de la vila e de sei fòrts. Pasmens, la resisténcia bèlga sosprenguèt leis Alemands que perdèron una setmana a respèct dau plan de l'ofensiva prevista contra lei Francés.

La garnison menada per lo generau Gérard Leman aguèt largament pus de combatents a respèct de çò que leis Alemands pensavan. D'efèct,  soudats bèlgas e 252 canons èran dins la vila e sei 12 fòrts còntra una estimacion de 9000. Lo premier assaut contra lei fòrts enviroutant Lièja amb un còrs de quasi  foguèt donc un escac saunós e de renfòrç foguèron mandats. Ansin, ambé  òmes suplementaris, leis Alemands poguèron s'infiltrar entre lei fòrts e prendre la vila lo 7 d'aost. Puei, lei fòrts foguèron bombardats per de canons d'importants calibres e lei diferentei garnisons se rendèron pauc a pauc fins au 16 d'aost.
Gérard Leman

thumb|right

**Gérard Mathieu Joseph Georges Leman** (Lièja, 8 de genier de 1851 – Lièja, 17 d'octòbre de 1920) foguèt un generau bèlga. En 1914, comandèt la garnison de Lièja que resistèt ais aussauts alemands fins au 16 d'aost. Pendent la batalha, Leman foguèt bleçat e fach presonier. A sa mòrt, lo govèrn bèlga decretèt de funeralhas nacionalas.

## Distincions

* Grand Cordon de l'Òrdre de Leopold.
Otto von Emmich

**Albert Theodor Otto Emmich** (**von Emmich** dempuei 1913) (Minden, 4 d'abril de 1848 – Hannover, 22 de decembre de 1915) foguèt un generau alemand.

S'engatjèt dins l'armada prussiana en 1866. Venguèt generau d'infantariá en 1909 a la tèsta dau 10 còrs d'armada a Hannover. Durant la Premièra guèrra mondiala, comandèt lei tropas alemandas qu'ataquèron e prenguèron la vila bèlga de Lièja dau 5 au 16 d'aost de 1914.
Batalha de Sandfontein

La **batalha de Sandfontein** se debanèt pendent la Premiera Guèrra Mondiala lo 26 de setembre de 1914 en Namibia. L'armada alemanda de Joachim von Heydebreck averèt lei combats contra l'armada sud-africana de R.C. Grant. Foguèt tanben lo premier rescòntre seriós de la campanha britanica en Namibia. Enfin, aquela victòria alemanda entraïnèt la revòuta dei Boèrs d'Erik Victor Franke.
Cinquena batalha de l'Isonzo

La **Cinquena batalha de l'Isonzo** se debanèt dau 9 au 15 de març de 1916 entre leis armadas italiana e austriana pendant la Premiera Guèrra Mondiala. Èra destinada a ajudar lei Francés durament atacats a Verdun. Pasmens, la manca d'artilhariá e lo marrit temps donèron pas de resultats interessants e lei posicions cambièron gaire.
Pedro de Sousa Holstein

**Pedro de Sousa Holstein, Duc e Marqués de Palmela** (1781-1850) diplomata, militar e òme politic foguèt Primièr ministre de Portugal en tres ocasions: entre 1834 e 1835, entre lo 7 e lo 9 de febrièr de 1842, e entre lo 30 de mai e lo 6 d'octobre de 1846.
Noemi

**Noemi** (nascuda **Veronica Scopelliti** lo 25 de genièr de 1982 a Roma) es una cantaira italiana.

## Discografia
### Albums
* 2009 - *[[Sulla mia pelle]]* (#3 Itàlia - #44 Euròpa)
* 2010 - *[[Sulla mia pelle#Sulla mia pelle (Deluxe Edition)|Sulla mia pelle (Deluxe Edition)]]* (#3 Itàlia - #42 Euròpa)
* 2011 - *[[RossoNoemi]]* (#6 Itàlia)

### EPs
* 2009 - *[[Noemi (EP)|Noemi]]* (#8 Itàlia - #97 Euròpa)

### Singles
250px|right|thumb|Noemi & Fiorella Mannoia
* 2009 - *[[Briciole]]* (#2 Itàlia - #51 Euròpa)
* 2009 - *[[L'amore si odia]]* (duo amb Fiorella Mannoia) (#1 Itàlia - #34 Euròpa)
* 2010 - *[[Per tutta la vita]]* (#1 Itàlia - #42 Euròpa)
* 2010 - *[[Vertigini]]*
* 2011 - *[[Vuoto a perdere]]* (#6 Itàlia - #47 Euròpa)
* 2011 - *[[Odio tutti i cantanti]]*
* 2011 - *[[Poi inventi il modo]]*

## Festenal di Sant Rémol
* 2010 - amb *[[Per tutta la vita]]* (Diego Calvetti, Marco Ciappelli) - 3:14

## Collaboracions
* 2009 - *[[L'amore si odia]]* amb Fiorella Mannoia
* 2009 - *Quanto ti voglio* amb Claudio Baglioni e Gianluca Grignani
* 2010 - *Il mio canto libero* amb Amiche per l'Abruzzo
* 2010 - *[[L'amore si odia|L'amore si odia (acustic version)]]* amb Fiorella Mannoia
* 2010 - *Come si cambia* amb Neri per Caso
* 2011 - *La promessa* amb Stadio

## Viradas
* 2009 - *Noemi tour*: 
* 2009/2010 - *Sulla mia pelle tour I*: 
* 2010 - *Sulla mia pelle tour II*:  
* 2011 - *RossoNoemi tour*: 

## Lo teatre
* 2006/2007 - *Donna Gabriella e i suoi figli* amb Gabriele Cirilli
* 2010 - *Cirque du Cirill* amb Gabriele Cirilli

## Ligams extèrnes (en italian)

* Sit oficial
* YouTube oficial
* Arca di Noemi
* Youtube Arca di Noemi
Purmèra moneda argentina

[thumb|200px|left|descripcion dens lo Musèu Istoric deu Nòrd, [Salta]]

La **purmèra moneda argentina** que ho emesa en 1813 sus iniciativa de l'Amassada de l'An XIII e abans la quita declaracion d'independéncia a l'escadença deu Congrès de Tucumán.
Rochier de Puegchaud

Lo **Rochier de Puegchaud** o los **ròcs de Pueichaud** son daus gròs blòcs granitics situats dins los Monts de Blom en Lemosin aperaquí  d'altitud. 'Na placa celebra lo chantorau de l'occitanisme Frederic Mistral.

## Fòtos

Fichièr:Signalisation Rochers de Puychaud.JPG|Senhalizacion dau site dempuei la rota que liga Blom a Javerdac
Fichièr:A-la-gloria-de-frederi-mistral.jpg|Placa sus un daus rochàs, escricha en occitan:  
Fichièr:Rochers-de-puychaud.jpg|Vista d'ensemble dau rochier
Fichièr:Rochers-de-puychaud-2.jpg|Vista d'ensemble dau rochier


## Referéncias
Monts de Blom

right|250px|thumb|Localizacion daus Monts de Blom dins lo Massís Centrau
Los **Monts de Blom** son los prumièrs contrafòrts dau Massís Centrau que despassan 400 metres d'altitud, en venent de l'Atlantic, las prumièras nautors en venent de l'oest aprèp lo Massís de l'Arbre, en Charanta Lemosina. Fòrman la part occidentala daus Monts de la Marcha.
Cauna de las Combarèlas

[right|250px|thumb|[Mamot gravat de la cauna de las Combarèlas]]
La cauna ornada de las **Combarèlas** se tròba a las Aisiás de Taiac, en Sarladés, dins la region istorica de Peiregòrd e lo departament de Dordonha.
[thumb|left|Ustensilhas liticas trobadas a l'intrada de la cauna (epòca [magdaleniana)]]

Amb pus de 600 figuracions parietalas, majoritàriament gravaduras, aquesta cauna, descobèrta en 1901, es en tota justícia considerada coma un santuari màger de la cultura magdaleniana (aperaquí  ans abans lo present). Mai enlà del pòrge excavat per Émile Rivière dempuèi 1892, s'afonzan doas galariás divergentas. La pus importanta, dobèrta a la visita, es un corredor estrech de pus de  de longor. Las bèstias, finament gravadas e pas sovent dessenhadas en negre, evocan una varietat de fauna, inclusent cavals, rangièrs, boquetins, mamots, rinocèros, orses, felins en mai de qualques bovids; la lectura d'aquelas gravaduras d'animals, largament encabestradas, es facilitada per un tractament sovent realista que las distinguís clarament d'un ensems excepcional d'ua cinquantena de figuras antropomòrfas, fòrça pus esquematicas, e de qualques signes, sensiblament los tectifòrmes.

Fa partida del Patrimòni Mondial de l'Umanitat de l'UNESCO dempuèi 1979, en associacion amb d'autres sites e caunas pintadas de Peirigòrd jol nom de .

La cauna es dobèrta al public mas lo nombre de visitaires es limitat a grops de 6 personas.
thumb|upright=1.5|left|alt="Photographie de la vallée des Combarelles"|La val de las Combarèlas. L'intrada de la cauna se tròba al fons a drecha
Tectifòrme

[thumb|Un tectifòrme de l'[cauna de Bernifal|espeluga de Bernifal, en Peirigòrd]]
Dens l'encastre de l'estudi de l'art parietau paleolitic, un signe **** que bremba la forma d'un teit.

Aqueths signes enigmatics, mei o mensh geometrics e complèxes, qu'estón en purmèr interpretats com figuracions de cabanas o de tracanards. Segon André Leroi-Gourhan, que serén simbèus femenins.

Los purmèrs tectifòrmes gravats qu'estón identificats en 1902 dens l'espeluga de las Combarèlas.

Que son presents dens l'art francocantabric, sensiblament a Altamira, Bernifal, Font de Gaume, La Mota...
Carlos María de Alvear

**Carlos María de Alvear** (Santo Ángel Guardián de las Misiones, Misiones Orientales, lo 25 d'octobre de 1789 - Nava York, lo 3 de noveme de 1852), que ho un òmi politic, un generau e un diplomata argentin. Que vivé activament e dab hèra d'influéncia las purmèras annadas de la Republica Argentina e que'n ho quitament Director Suprèm. 

Hilh d'un aristocrata espanhòl, qu'avèva 13 ans quan, desempuish la nau on e's trobava dab lo son pair, que vedó a morir la soa mair e los sons hrairs qui èran demorats dens un aute vaishèth crudèlament destrusit per la marina anglesa shens justificacion aparenta. Aquesta agression que miore de cap a la Batalha de Trafalgar. Alvear que hore après educat en Anglatèrra e, curiosament, l'aspècte mei polemic deu personatge qu'e hon las soas posicions favorablas politicament a Anglatèrra, au punt d'estar a còp considerat con un tradidor.

Vadut oficiau dens l'armada espanhòla e tanben maçon, que fondè en Espanha un arram de la Lòtja deus Cavèrs Racionaus e, amassa dab José de San Martín, que partí entà Londres (on e s'amassè dab d'autes maçons sud-americans independentistas com Francisco de Miranda e Andrés Bello) puish entà Buenos Aires qui ho urosa de poder renforçar la soa armada dab dus militars professionaus.

La joena Argentina qui n'avèva pas enqüèra declarada la soa independéncia que pelejava alavetz mei que mei sus dus fronts : lo nòrd e Montevideo. Alvear que's vedó hidar la mission de fondar un còs de granadèrs a chivau entà pelejar au nòrd mes, mei preocupat per las intrigas politicas de Buenos Aires, que deishè aquesta mission a José de San Martín. 

Alvear, a maugrat deu son ròtle dens la Guèrra d'Independéncia com maçon e tanben com militar, qu'ei a còps jutjat com un tradidor e un tiran per'mor d'aver instaurada ua censura e d'aver perseguits los sons opositors e, sustot, per'mor d'aver perpausat a la diplomacia anglesa la somission e l'integracion d'Argentina dehens l'Empèri Britanic.
María de los Remedios de Escalada

**María de los Remedios de Escalada** - mei coneguda com **Remedios de Escalada** - (Buenos Aires, lo 20 de noveme de 1797 e lo 3 d'agost de 1823) que ho la molhèr deu generau argentin José de San Martín, un deus dus màgers *Libertadores* deu continent e lo "Pair de la Patria". Qu'èra la mair de Merceditas, la hilha de San Martín qui acompanhè lo son pair dens lo son exili francés.

Qu'èra vaduda dens ua familha rica e poderosa de Buenos Aires e, aus 14 ans, que conegó lo son futur espós a 'lecadença d'ua *tertulia* mondana. Que l'esposè en 1812 dab Carlos María de Alvear com testimòni.

Remedios de Escalada que seguí lo libertador a Mendoza quan aqueth e ho nomat governador de la Província de Cuyo en preparacion de la soa traucada deus Andes. Alavetz, qu'ei famosa per aver encoratjadas las hemnas ricas de Cuyo a véner las loas jòias entà financiar la campanha e tanben per aver teishuda la banèra de l'Armada deus Andes.

En 1816 que neishó la soa hilha.

En 1819, malauta de tuberculòsi e dab lo son espós en campanha a Chile, que tornè a Buenos Aires on e's morí.

Que ho sepelida au Semitèri de la Recoleta.
Cauna de la Mota

La cauna de **la Mota**, del Paleolitic Superior, se tròba a las Aisiás de Taiac, en Sarladés, dins la region istorica de Peiregòrd e lo departament de Dordonha.

## Istoric
Es la quatrena cauna pintada paleolitica descobèrta dins lo mond, en 1894, après Altamira, Chabòt e Par non Par.

En 1895, al cors de las cèrcas del site, Émile Rivière desgatgèt un tunèl de  ligant l'intrada a la partida ondrada. La cauna embarra pus de 200 gravaduras e pinturas de bisonts, cavals, rangièrs, felins, lop mas tanben doas mans e un tectifòrme. Lor descobèrta contribuiguèt a la reconeissença de l'art preïstoric.

## Proteccion
Venguèt monument istoric l'11 de junh de 1953. Fa partida del Patrimòni Mondial de l'Umanitat de l'UNESCO dempuèi 1979, en associacion amb d'autres sites e caunas pintadas de Peiregòrd jol nom de .

Uèi, es barrada per de rasons de proteccion e de sèrva.