open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Teoria de la relativitat

L'expression **teoria de la relativitat** fa referéncia mai sovent a doas teorias complementàrias bastidas per Albert Einstein: la relativitat especiala e la relativitat generala. Aqueste tèrme pòt tanben rmmmebrar una idèa mai anciana, la relativitat galilèa que s'aplica a la mecanica newtoniana.

En 1906, lo fisician alemand Max Planck utiliza l'expression « teoria relativa » (**'), qu'insistís sus l'usatge dle [[principi de relativitat]]. Dins la partida ''discussion'' d'aqueste article, lo fisician alemand [[Alfred Bucherer]] utiliza pel primièr còp lo tèrme « teoria de la relativitat » (**').

Los concèptes en jòc per la teoria de la relativitat especiala comprenon:
* L'espacitemps: l'espaci e lo temps devon èsser percebuts coma formant una sola entitat.
* La velocitat de la lutz dins lo void es invariable, quina que siá la velicitat de l'observator e de la font luminosa. Los calculs mòstran qu'alara es tanben la velocitat maximala de desplaçament, qu'es atenguda sonque per la lutz o tota nocion desprovesida de massa, e se deu considerar coma la velocitat maximala de desplaçament de l'informacion.
* Las mesuras de diferentas quantitats son relativas a la velocitat de l'observator. Es a dire, lo temps se dilata e l'espaci se contracta.
Los concèpts en jòc per la teoria de la relativitat generala comprenon:
* L'espacitemps se corba tant mai que la massa a proximitat es granda.
* La gravitat influéncia l'escorriment del temps.

## Nòta e referencia
(en) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article en anglés intitolat « *<span class="plainlinks">[http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Theory_of_relativity&oldid=516448164 Theory of relativity]</span>* ».
Cassinhòlas (omonimia)

**Cassinhòlas** pòt essèr:
* Cassinhòlas, una comuna occitana de , departament d'
* Cassinhòlas, una comuna occitana de , departament de
Sarron e Sent Julian

**Sarron e Sent Julian** (oficialament en francés *Sarroux-Saint-Julien*) es dempueis lo 1èir de genèir 2017, una comuna novela d'Occitània, dins la region istorica de Lemosin, administrada per lo departament de Corresa de la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin. La comuna novela recampa las comunas de Sarron e  *[[Sent Julian prep Baurt]]* (fòrma erronèa), que venon de comunas delegadas.
La comuna es auvernhassa lingüisticament.

## Geografia
## Toponimia
## Istòria
## Administracion
* Lo chapluec es a Sarron.

## Demografia
## Luecs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben
## Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
Domenge de Gorgas

**Domenge de Gorgas** que ho un gentilòme gascon e un òme d'armas que servèt lo Rei Carles IX de França.

Que ho hèit presoèr peus espanhòus e venut aus Turcs com esclau.

Quand se las virè entà estar desliurat, que's vengè e bèth venjar autaplan los colons uganauts francés de Jean Ribault qu'avèvan fondat lo Fòrt Carolina en Florida e qu'èran estats chaplats en 1565 per Pedro Menéndez de Avilés au servici deu rei Felip II d'Espanha.

Domenge de Gorgas que s'escadè entà crompar e armar un vaissèu e d'òmis e amassas qu'anèn entà Florida on e s'alièn dab los indians Timucuas que s'èran amigalhats dab los francés e pas autan dab los espanhòus e atau amassa que'us aucidèn.

Los espanhòus qu'avèn marcat en bèth executar los colon uganauts qu'èran aucits non pas per'mor d'estar francés mès com eretges e, alavètz Domenges de Gorgas que mentavè que'us s'avèva aucits non pas per'mor d'estar espanhòus mes com murtrèrs.

## Galeria

Exploration of Florida by Ribault and Laudonniere 1564 by Le Moyne de Morgues.jpg|Expedicion de Ribault en Florida
Jean Ribault.jpg|Jean Ribault
View of Fort Caroline.jpg|Fòrt Carolina
Pedro Menéndez de Avilés.jpg|Pedro Menéndez de Avilés
Timucuan chickee.jpg|Tipí d'indians Timucuas
Prescripcion

* en drech: la prescripcion
::* Ensemble de règlas e de conselhs formalizat per escrich reglamentant oficialament una activitat, mai sovent professionala.
::* Mòde d'acquisicion o d'extinccion d'un drech per l'escorriment d'un periòde de temps e jos de condicions determinadas par la lei.
* en linguistica, los enonciats prescriptius se destrian dels enonciats descriptius (veire la teoria dels actes de paurala de J. L. Austin)
* en medecina, la **[[Prescripcion (medecina)|prescripcion]]**, acte per que lo mètge, après un diagnostic, descrich lo tractament que deura seguir lo malaut
* en marcatica, la **[[Prescripcion (marcatica)|prescripcion]]** designa la capacitat d'un agent (lo prescriptor) a influenciar lo comportament o la decision d'un autre agent.
Baioneta

Una **baioneta** es una arma blanca, destinada au combat raprochat, qu'es concebuda per s'adaptar au canon d'un fusiu.

Lo tèrme de *baioneta* remonta a la fin dau sègle XVI, mas se sap pas precisament se a aquesta epòca lei baionetas èran de cotèus que se podián fixar au cap daus fusius, o simplament un tipe de cotèu. Per exemple, Lo Diccionari Cotgrave en 1611 descriu la baioneta coma "una mena de pichona daga de pòcha plata,; o un grand cotèu per penjar a la cintura". Pèire Borèl escriu en 1655 qu'una mena de long cotèu sonat baioneta èra fargat a Baiona mas baila pas pus de precisions.
Foguèt donc probable inventada en Occitània durant la premiera mitat dau sègle XVII avans d'èsser oficialament adoptada en 1671. Coma lei fusius dau periòde avián una fisabilitat limitada e podián pas èsser tornats cargar rapidament, aquela arma èra un complement fòrça util per lei fantassins. Son usatge se generalizèt ais autreis armadas europèas e remplacèt aqueu dei picas.

L'utilitat vertadiera de la baioneta comencèt de declinar a partir de la segonda mitat dau sègle XIX. Per exemple, la baioneta foguèt probable a l'origina de solament 1% dei pèrdas enregistradas durant la Guèrra de Secession (1861-1865). L'aumentacion de la cadença de tir e de la portada eficaça dei fusius foguèron largament a l'origina d'aqueu declin. Dins aquò, la baioneta es pas estada abandonada ambé lo desvolopament de lamas novèlas capablas, per exemple, de copar de barbelats. De mai, dins certanei circonstàncias, l'usatge de la baioneta demòra interessant. Ansin, l'armada francesa l'utilizèt en 1995 en Iogoslavia e l'armada britanica en Afganistan durant leis ans 2000-2010.

## Liames intèrnes

* Fusiu.
* Infantariá.
* Pica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Nitrur

Lei **nitrurs** son de compausats tenent un atòm au nombre d'oxidacion -III. Fòrma un ensems larg e variat ambé de nitrurs ionics e covalents. L'ion nitrur pòu tanben agir coma ligand e formar de complèxs.

Certanei nitrurs an d'aplicacions. Lo pus important es probable lo nitrur de titani que permet de renfòrçar la duretat deis otís.

## Liames intèrnes

* Azòt.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Idrazina

L’**idrazina** es un compausat quimic, de formula bruta N2H4, que sa temperatura de fusion es de 2°C e sa temperatura d'ebullicion es de 114°C. A 25°C, dins lei condicions de pression normalas, es un liquid incolòr de densitat 1,01 amb una odor similara a aquela de l'amoniac. Es miscible a l'aiga e ai solvents polars.

Lo nom « idrazina » foguèt inventat en 1875 per lo quimista alemand Emil Fischer (1852-1919). La premiera sintèsi foguèt prepausada en 1887 per un autre Alemand, Theodor Curtius (1857-1929). Pasmens, lo produch obtengut èra impur e foguèt necessari d'esperar fins a 1895 per trobar, gràcias au Neerlandés Lobry de Bruyn (1857-1904), un biais de sintetizar de l'idrazina pura. 

Après aquelei descubèrtas, Friedrich Raschig (1863-1928) prepausèt lo premier procès industriau de produccion en 1906-1907. Dich procès Olin Raschig, es basat sus una reaccion entre de cloraminas e d'amoniac. Divèrsei melhoraments permetèron d'aumentar la produccion ò d'utilizar de matèrias pus simplas. Per exemple, lo procès Atofina-PCUK utiliza d'acetona e de peroxid d'idrogèn per produrre d'iminas que reagisson amb un excès d'acetona per obtenir d'acetona azina e, finalament, d'idrazina après idrolisi. Au començament dau sègle XXI, la produccion mondiala d'idrazina èra estimada a  tonas.

La màger part de la produccion es utilizada per la fabricacion de polimèrs espandits. Lo rèsta es orientat vèrs divèrsei sectors de la quimia organica (sintèsi de medicaments) e la quimia inorganica (produccion d'explosius ò de carburants de fusada).

L'idrazina es una substància fòrça toxica tant per la santat umana que per l'environament. D'efiech, pòu atacar lo fetge, lei rens e lo sistèma nerviós centrau. Pòu entraïnar de problemas cronicas e una exposicion favoriza lo desvolopament de cancèrs dei paumons, dau fètge, de la mèussa e de la tiroïda.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Daniel Rutherford

**Daniel Rutherford** (3 de novembre de 1749, Edimborg – 15 de decembre de 1819, Edimborg) es un fisician, un quimista e un botanista Escòcia de la fin dau sègle XVIII e dau començament dau sègle XIX. Es famós per sa descubèrta de l'azòt en 1772.

## Liames intèrnes

* Azòt.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Azòt liquid

L’**azòt liquid** es una apelacion que correspond au diazòt liquid. Es un liquid criogenic fòrça utilizat en causa de sa temperatura fòrça febla (-196°C) e de còst fòrça feble a respèct deis autrei liquids criogenics. Sei domenis principaus d'aplicacion son lei servicis espitaliers que dèvon conglaçar de mòstras biologicas (sang, gametas...) e lei sectors que dèvon refrejar d'equipaments necessitant una temperatura fòrça freja per foncionar (aparelhs de laboratòri, equipaments medicaus, ordinators...). D'aplicacions segondàrias son la congelacion de norridura ò de bornèus per i arrestar una circulacion de liquid. 

## Liames intèrnes

* Azòt.
* Criogenia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Fòntsegunha

vignette|Faciada dau castèu de Fòntsegunha
**Fòntsegunha**, apelat tanben ** castèu de Fontsegunha**, es un luòc dich de la comuna de Castèunòu de Gadanha en Vauclusa, ont, lo 21 de mai de 1854,  foguèt fondat lo Felibritge, per Frederic Mistral, Josèp Romanilha, Teodòr Aubanèu, Joan Brunet, Pau Giera, Ansèume Matieu e Anfós Tavan.Frederic Mistral descriu l'endrech coma una bastida de plasença d'estil italian qu'auriá fach construire un cardinau roman.
Lo castèu se tròba pròche de la Fònt de Vauclusa que celebrèt Petrarca dins *Chiare, fresche et dolci acque*, la cançon 126 de son famós Canzoniere. Lei felibres trobèron l'inspiracion dins aquela proximitat, Teodòr Aubanèu escriguèt: 
*Lou 21 de mai de l’an 1854, sèt jouvènt èron acampa au castelet de Font-Segugno...Couneissès pas lou castelet de Font-Segugno?... Un nis de roussignòu perdu dins la ramiho. Segur, un nis de roussignòu, car de-longo li felibre ié venien canta, au brut di font cascaiarello, en fàci d’aquelo autro font pouëtico, la grand roco bloundo de Vaucluso* . 
## Referéncias
Engrais

Un **engrais** (var. **engrèish**) es una substància organica ò minerala. Es destinada a portar ai plantas dei complements d'elements nutritius per melhorar sa creissença ò aumentar lo rendement e la qualitat dei culturas. L'usatge deis engrais es fòrça ancian qu'apareguèt probable amb l'agricultura.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Jus ad bellum

Lo ****** ("drech a la guèrra" en latin), designa, en drech internacional, en estudi de las relacions internacionalas e en etica de la guèrra, l'ensemble dels critèris justificant l'engatjament dins una guèrra. S'agís donc d'una forma de definicion de la guèrra justa, unicament al vejaire de las rasons de començar una guèrra, e non pas lo biais de la faire (*jus in bello*).

## Definicion
Lo ** es a vegada considerada coma fasent partida de las leis de la guèrra, mas lo tèrme de "leis de la guèrra" pòt tanben se considerar coma se referissent al *[[Lèis de la guèrra|jus in bello]]*, que s'ocupa de saber se una guèrra es menada de biais just (que que siá de la dobertura de las ostilitats). Lo *jus ad bellum* fa referéncia a las "rasons legitimas qu'un Estat pòt aver de s'engatjar dins la guèrra." S'agís d'establir de critèris al subjècte de çò que fa una guèrra justa.

L'Article 51 de la Carta de las Nacions Unidas precisa: "Res dins la presenta Carta fa damatge al drech natural de l'individú o de la legitima defensa collectiva se una ataca armada se produch contra un Membre de l'organizacion de las Nacions Unidas."

Un acòrdi internacional limitant los motius podent justificar qu'un país declare la guèrra contra un autre es concernat pel *jus ad bellum.* En mai dels pactes bilaterals de non agression, pendent lo sègle XX los tractats multilaterals definisson de restriccions completament novelas contra lo fach d'anar a la guèrra. Los tres exemples mai notables son lo Pacte Briand-Kellogg qu'interdís la guèrra coma instrument de politica nacionala, la Carta de Londres (coneguda tanben coma la Carta de Nuremberg) que definís los "crims contra la patz" coma un de las tres grandas categorias de crim internacional podent èsser perseguit après la segonda Guèrra Mondiala, e la Carta de las Nacions Unidas, qu'obliga las nacions d'ensjar de resòlvre lors diferends per de mejans pacifics e demanda l'autorizacion de l'organizacion de las Nacions Unidas per qu'una nacion pòsca engatjar tota utilizacion de la fòrça contra una autra, al delà del drech inerent de legitima defensa contra una ataca armada.

En comparason, los acòrdis definissant de limitas de conducha acceptabla en temps de guèrra son nomenadas las "leis de la guèrra" e son designats pel tèrme *jus in bello.* Atal, las Convencions de Genèva son de disposicions de *"jus in bello".* Las doctrinas al subjècte de la proteccion dels civils en temps de guèrra, o lo besonh de proporcionalitat pendnet l'usatge de la fòrça, pausan la question de la practica de la guèrra, mas las mèsmas doctrinas pòdon tanben enlusir la question de saber quand est legal (o non pas) d'aner en guèrra primièr.

## Referéncias
Drech internacional

Lo **drech internacional** cobrís dos tipes de règlas:
* drech internacional public per las relacions entre los Estats o autres subjèctes de drech internacional, inclusissent lo drech internacional costumièr e lo drech internacional umanitari ;
* drech internacional privat per las relacions entre de personas privées dins un encastre internacional.

### Articles connèxes
* Drech de l'aiga
* Drech de la mar
* Drech comercial internacional

### Bibliografia
* Calvo, Charles (1872). *Le Droit international théorique et pratique ; précédé d'un exposé historique des progrès de la science du droit des gens* ; Ed. Durand (avec Google livre).
Revòuver

Un **revòuver** (var. **revolver**, **revolvèr**) es una arma de fuòc individuala aprovesida per un magazin cilindric, dich barrilhet ò tambor, que contèn generalament sièis cartochas. Aparegut au sègle XVI, lo concèpte es sustot famós gràcias ai revòuvers dau sègle XIX que dominèron lo sector deis armas de ponh fins a l'aparicion dau pistolet modèrne. Pasmens, la fisabilitat e la poissança dei municions utilizablas, generalament superiora a aquelei destinadas ai pistolets, an permés au revòuver de gardar un certan interès.

## Liames intèrnes

* Arma de fuòc.
* Pistolet.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Dominique Venner, *Pistolets et revolvers*, Éditions de la Pensée moderne, coll. « Le Livre des armes » (n° 1), 1972.
* **[[francés|(fr)]]** Dominique Venner, *Les Armes de poing de 1850 à nos jours*, Larousse, 1988.

## Nòtas e referéncias
Catarina II de Russia

thumb|Catarina II de Russia
**Catarina II** (en rus : Екатерина II), nascuda Sofia Frederica Augusta d'Anhalt-Zerbst (en rus : София Фредерика Августа Цербст-Ангальтская) lo 2 de mai de 1729 a Szczecin en Pomerània e mòrta lo 6 de novembre de 1796 a Sant Petersborg, escaissada  *Figchen* , puèi la Granda Catarina, foguèt imperatritz e autocrata de totas las Russias del 28 de junh de 1762 fins a sa mòrt.
Crim contra la patz

La nocion de **crim contra la patz**, mai precisament de « crims contra la patz e la seguretat de l’umanitat », foguèt definida pels Acòrdis de Londres del 8 d'agost de 1945 pels Tribunals militars internacionals de Nuremberg e de Tòquio establits après la Segonda Guèrra mondiala. Segon aquestes acòrdis, un tal crim se definís per: "*la direccion, la preparacion, lo desencadenament o la perseguida d'una guèrra d'agression, o d'una guèrra en violacion dels tractats, asseguranças o acòrdis internacionals, o la participacion a un plan concertar o a un complòt pel compliment de l'un dels actes precedent quin que siá*". La perseguida de personas per aqueste genre de crim concernís pas que los dirigents d'un país e los nautissims oficièrs militars.

Dempuèi, aquesta nocion foguèt remplaçada per aqueste de crim d'agression.

## Evolucion de la nocion
Dins l’esperit dels paires fondators del Pacte Briand-Kellogg e del drech internacional penal, que donan son buf d’origina a aquesta disciplina, lo crim contra la patz i trapa naturalament sa plaça. S’agís d’una nocion mal coneguda e sosestimada qu'es sovent negligida. L’utilitat d'aquesta incriminacion es pasmens incontestabla que permet la sanccion infamanta (penala) de tot acte de guèrra illegal, çò qu'explica de segur la reticéncia, veire l’ostilitat d'unes Estats e de lors dirigents.

Las primièras condemnacions per crim contra la patz foguèron prononciadas en 1946 e 1948 a Nuremberg e Tòquio.

## Ara
La nocion de crim contra la patz es identica a aquesta del crim d'agression. Ara qu'una definicion clara e definitiva ne foguèt trobada, las personas copablas d'un tal crim poirán èsser perseguida debans la Cort penala internacionala (CPI).

Lo complòt contra la patz - es a dire lo plan concertat en vista de preparar una guèrra d'agression o una guèrra en violacion dels tractats, assegurança o acòrdis internacionals - deu pas èsser confondut amb la nocion de crim contra la patz que consistís puslèu en practica a desencadenar, dirigir o perseguir una guèrra en violacion de la patz dins lo mond.

Lo plan concertat o complòt contra la patz es una nocion problematica que los jutjaments dels Tribunals de Nuremberg e de Tòquio utilizèron amb fòrça reticéncia. Çò qu'es ni una infraccion internacionala destriada, ni un biais de realizacion del crim contra la patz. Aquesta nocion provòca de conflictes de doctrina e se deu utilizar amb la mai granda resèrva. Son utilitat en matèria de responsabilitat se verifica mai d'un punt istoric que juridic.
Organon

L’***Organon*** (« instrument » en grèc ancian) es un ensems de sièis tèxtes tractant de logica escrichs per lo filosòf grèc antic Aristòtel :
* lei *[[Categorias]]* qu'es una analisi deis elements pus simples dei proposicions.
* *[[De l'interpretacion]]* qu'estudia la proposicion e l'usatge dau carrat logic en filosofia.
* lei *[[Premiereis Analitics]]* que presentan lei reglas e lei formas dau sillogisme generau.
* lei *[[Segonds Analitics]]* que tractan de la teoria dau sillogisme scientific.
* lei *[[Topics]]* qu'expausan de reglas de dialectica.
* lei *[[Refutacions sofisticas]]* que presentan de sofismes frequents e lo biais de lei refutar.

## Liames intèrnes

* Aristòtel.
* Logica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Adam Levine

thumb|250px|Adam Levine en 2011
**Adam Noah Levine** (Los Angeles, 18 de març de 1979) es un cantaire e guitarrista estatunidenc. Se faguèt famós mai que mai coma menaire e vocalista del grop musical Maroon 5. Entamenèt sa carrièra musicala quand foguèt un dels fondadors del grop Kara's Flowers que venguèt puèi Maroon 5. Dempuèi 2011, participa de contunh al programa de la cadena de television americana NBC de descobèrta de talents musicals *The Voice*.
Ricky Martin

thumb|Ricky Martin en 2015
**Enrique Martín Morales**, mai conegut coma **Ricky Martin** (San Juan, Puerto Rico, 24 de decembre de 1971) es un cantaire, compositor, actor e escrivan puertorican, naturalizat espanhòl.
Comencèt sa carrièra musicala plan jove, qu'aviá sonque 12 ans quand son grop musical masculin *Menudo* se faguèt conéisser.
## Discografia
* *Ricky Martin* (1991)
* *Me Amarás* (1993)
* *A Medio Vivir* (1995)
* *Vuelve* (1998)
* *Ricky Martin* (1999)
* *Sound Loaded* (2000)
* *Almas del Silencio* (2003)
* *Life* (2005)
* *Música + Alma + Sexo* (2011)
* *A Quien Quiera Escuchar* (2015)

 

(30 de decembre de 2023)

 

(30 de decembre de 2023)
Eleccions en Azerbaitjan

Las **eleccions en Azerbaitjan** permeton d'elegir al nivel nacional lo cap de l'Estat – lo president, e la legislatura. Lo **[[President d'Azerbaitjan]]** es elegit per set ans pel pòble; abans un referendum constitucional en 2009, la posicion èra limitada a dos mandats. L**'[[Assemblada Nacionala d'Azerbaitjan|Assemblada Nacionala]]** (*Milli Məclis*) es de 125 membres. Abans 2005, 100 members èran elegits per un tèrme de cinc ans dins un districte electoral (a la majoritat) e 25 members èran elegits a la proportionala. A partir de 2005 totes los 125 members son elegits a la majoritat per circonscricions. Azerbaitjan es un Estat de partit unic de majoritat. Cada partit politic en Azerbaitjan ten los mèsmes drechs e escasenças de participar  las esleccions coma definit in per la Constitucion e las leis constitucionalas. Lo dimentge, 1èr de Novembre de 2015, la mai recenta eleccion parliamentària se debanèt. Lo Dimercre, 9 d'octobre de 2013, la mai recenta eleccion presidential se debanèt.

## Darrièras eleccions
vinheta|Aficha en Azerbaitjan 1937

### Eleccion Presidenciala de 2013

### Eleccion Parlamentària de 2015

### Referendum Constitutional de 2009

## Eleccions precedentas

### Eleccions Presidencialas
Lista dels presidents d'Azerbaitjan

### Eleccions Parlamentàrias

### Referendums Constitucionals

### Autres referendums

## Vejatz tanben
* Politica d'Azerbaitjan
* Constitucion d'Azerbaitjan

## Ligams extèrnes
* Adam Carr's Election Archive
* Azerbaijan – Parliamentary Elections, 2005
Maurici Magre

**Maurici Magre** (en francés: *Maurice Magre*; Tolosa, 2 de març de 1877 - Niça, 11 de decembre de 1941) foguèt un escrivan, poèta e dramaturg occitan d'expression francesa. De fibra occitanista, a mai s'escriguèt pas jamai en lenga d'òc, foguèt una figura màger de l'interès pel catarisme gràcias a doas de sas òbras *Le sang de Toulouse* (1931) e *Le trésor des Albigeois* (1938). Sèrgi Viaule faguèt la revirada en occitan del primièr d'aqueles romans, *La sang de Tolosa*, publicada en 2013, una de sas òbras mai emblematicas. 

## Biografia
Maurici Magre nasquèt a Tolosa en 1877 dins una familha de notables del país. Son paire Joan Baptista Magre (escaissat Genty-Magre), èra avocat, jornalista e redactor; venguèt mai tard sos-prefècte a Vilafranca de Lauragués. Son fraire ainat, Andrieu, en mai de poèta arribèt a èsser conselhièr d'estat e secretari general de la présidéncia de la republica francesa. Admirador de l'escrivan francés André Gide, Maurici s'avodèt a l'escritura jove e compausèt sos primièrs poèmas quand aviá pas que 14 ans. Sos primièrs recuèlhs de poesia espeliguèron en 1895. Partiguèt a París un pauc mai tard, a l'edat de 20 ans. Aprèp una existéncia miserosa dins una cambrona exigüa, se bastiguèt una cèrta notorietat tre la publicacion de *La chanson des hommes* en 1898.

## Òbras
### Romans
* *L'Appel de la bête* (1920)
* *Les Colombes poignardées* (1917)
* *La Tendre Camarade* (1918)
* *Priscilla d'Alexandrie* (1925)
* *La Vie amoureuse de Messaline* (1925)
* *La Vie des Courtisanes* (1925)
* *La Luxure de Grenade* (1926)
* *Le Mystère du Tigre* (1927)
* *Lucifer* (1929)
* *La Nuit de haschich et d'opium* (1929)
* *La Lumière de la Chine. Le Roman de Confucius* (1927)
* *Le Sang de Toulouse. Histoire albigeoise du XIIème siècle* (1931)
* *Le Trésor des Albigeois* (1938)
* *Un Français à la cour de l'empereur Akbar. Jean de Fodoas* (1939)
* *Histoire merveilleuse de Claire d'Amour*.
* *L'Art de séduire les femmes* (1929)
* *Le Poison de Goa* (1928)

### Poesia
* *La Chanson des hommes* (1898)
* *Le Poème de la jeunesse* (1901)
* *Les Lèvres et le secret* (1905-1906)
* *Les Belles de Nuit* (1913)
* *La Montée aux enfers. Poésies* (1918)
* *La Porte du mystère* (1924)
* *Le Parc des Rossignols* (1940)
Hope Hicks

thumb|250px|Hope Hicks en novembre de 2017
**Hope Charlotte Hicks** (Greenwich, Connecticut, 21 d'octobre de 1988) es una anciana modèla, consultanta en relacions publicas e en comunicacion americana. Foguèt la directritz de las comunicacions de l'Ostal Blanc jos la presidéncia de Donald Trump dempuèi lo 16 d'agost de 2017 fins al 28 de febrièr de 2018, data de sa demission. Aquesta seguiguèt son entrevista que confessèt dins l'encastre de l'enquèsta menada per Robert Mueller sul Kremlingate qu'aviá dich de messorgas del temps que trabalhava a l'Ostal Blanc. 

En genièr de 2017, Hicks èra classificada dins la lista de las personas mai influentas de mens de trenta ans de la revista Forbes (en anglés: *Forbes 30 Under 30 list*).
Esmalensk

**Esmalensk** (bielorús: Смаленск; rus: Смоленск), es una vila de Russia, centre administratiu de l'Oblast de Smolensk, situada en riba de Dnièpre, a 360 km al sud oèst de Moscòu. En 2010 la vila comptava 326,861 abitants.

La vila fortificada del centre de Smolensk (amb sos barris) foguèt destruida mai d'un còp log de l'istòria per encausa de sa situacion sus la rotas de las invasions tant per Napoleon coma per Hitler. Uèi, Smolensk es coneguda per son activitat dins los sectors electronics, textils, agroalimentari, e de talha de diamants.
## Istòria
Esmalensk es citada pel primièr còp en 863. Sa posicion dins le Rus' de Kyiv long de la rota del comerci venent de mar Baltica cap a Constantinòble ne faguèt lèu una vila comerciala. Pus tard, las relacions comercialas s'estendiguèron tanben a la Liga Anseatica. Al sègle XII, Smolensk èra la capitala d'una principautat independenta e desvolopèt una activitat comerciala e culturala importanta, coma ne testimónian la vida d'Abraam de Smolensk e la cronica que ne foguèt tracha. 

Esmalensk es una vila tradicionalament dins lo domeni linguistic e cultural bielorús. Foguèt pasmens russificada al long del s.XX.
Comunautat d'aglomeracion de Nimes Metropòli

La **Comunautat d'aglomeracion de Nimes Metropòli** es una comunautat d'aglomeracion francesa, situada dins lo departament de Gard e la region Occitània. Amassa la comuna de Nimes e lei comunas environentas.
John Schindler

**John R. Schindler** (31 d'octobre de 1969) es un analista en intelligéncia, contraterrorisme e seguretat nacionala, istorian e ancian agent secret a la NSA american.
Ancian professor de l'Universitat de Guèrra Navala poliglòta e especialista del mond e la istòria balcanics, es estat un dels denonciadors mai notables de l'influéncia russa sus la societat americana, e mai son ròtle dins *[[Wikileaks]]* e la defeccion d'Edward Snowden, qu'a menat Donald Trump a la presidència dels Estats Units. Es actualament amb Louise Mensch e Claude Taylor, una de las personalitats mai influentas sus Twitter que denóncian e revelan la dimension del Kremlingate.
Escriguèt tanben d'articles dins lo jornal *[[New York Observer]]* e actualament dins *[[The Observer]]*.

## Òbras
* *Isonzo: the forgotten sacrifice of the Great War* (2001)
* *Unholy Terror: Bosnia, Al-Qa'ida, and the Rise of Global Jihad* (2007)
* *The Terrorist Perspectives Project: strategic and operational views of Al Qaida and associated movements* (2008)
* *Fall of the Double Eagle: The Battle for Galicia and the demise of Austria-Hungary* (2015)

## Ligams extèrns
* ''20 committee'', lo blòg de John Schindler
Louise Mensch

thumb|250px|Louise Mensch en mai de 2015
**Louise Daphne Mensch**, nascuda **Louise Bagshawe** (Westminster, Londres, 28 de junh de 1971) es una jornalista e anciana politiciana anglesa. Foguèt membre del Parlament Britanic de la circonscripcion de Corby pel partit conservador de 2010 a 2012. 

Installada als Estats Units dempuèi 2012, es actualament amb l'analista e istorian John Schindler e Claude Taylor, una de las personalitats mai influentas sus Twitter que denóncian e revelan la dimension del Kremlingate. Participèt a la revista electronica *[[Heat Street]]* fins a decembre de 2016 e lancèt posteriorament un blòg *Patribotics* que denóncia l'influéncia russa dins la vida politica americana e tanben dins lo Brexit.
Óblast de Smolensk

L**'óblast de Smolensk** (en rus:Смоле́нская о́бласть, *Smolenskaïa oblast*) es un subjècte federal de Russia (óblast). Sa capitala administrativa es la vila de Smolensk. Fa partit del districte federal central.

L'oblast de Smolensk es situat entre Bielorussia a l'oèst, l'óblast de Briansk al sud, l'óblast de Kaloga e l'óblast de Moscòu a l'èst, e al nòrd l'óblast de Tver e l'óblast de Pskov.
Robert Mueller

thumb|250px|Robert Mueller en 2011
**Robert Swan Mueller III** (Nòva York, 7 d'agost de 1944) es un jurista e foncionari american. Foguèt lo 6en director del FBI del 4 de setembre de 2001 al 4 de setembre de 2013.

Es actualament lo procurador especial qu'a la carga de supervisar l’enquèsta suls ligams entre lo govèrn rus e lo cercle de poder del president dels Estats Units Donald Trump dins l'encastre del Kremlingate.
Leonid Denysenko

thumb|250px|Leonid Denysenko en 2001
**Leonid Denysenko** (en ucraïnian: Леонід Дмитрович Денисенко; Varsòvia, Polonha, 25 de julhet de 1926) es un artista ucraïnoaustralian. Es conegut subretot per son introduccion a la tecnica de l'art grafic sonat "literografia". Es actualament lo darrièr membre fondador de la Societat d'Artistas Ucraïnians d'Austràlia.

## Òbras


Fichièr: Fairfield International Monument.JPG|Monument Internacional bastit per Leonid e Jurij Denysenko que celèbra la comunitat multietnica de Fairfield (Sydney occidental).
Fichièr: Holomor Art Denysenko 1.jpg|Una aficha sus Holodomòr realizada per Leonid Denysenko en 2009.
Meghan Markle

thumb|250px|Meghan Markle en genièr de 2013
**Rachel Meghan Markle** (Los Angeles, 4 d'agost de 1981) es una modèla, actritz e activista umanitària americana. Nòvia dempuèi lo 27 de novembre 2017 del princi Harry de Granda Bretanha, se devon maridar en mai de 2018.
Auguste Charlois

**Auguste Honoré Charlois** (La Cadiera, Provença, 26 de novembre de 1864 – Niça, 26 de març de 1910) foguèt un astronòm occitan. Es conegut mai que mai per sa descobèrta de 101 asteroïdes dempuèi l'observatòri de Niça. 

L'asteroïde (1510) Charlois foguèt batejat aital per André Patry que lo descobriguèt a l'observatòri de Niça en 1939 per tal de l'omenatjar.
Ascraeus Mons

**Ascraeus Mons** es un volcan bloquier situat sus la planeta Mart ai coordenats 11,8°N e 255,5°E. Fa partida de la cadena dei Tharsis Montes e, amb una altitud de  m a respèct dau nivèu de referéncia de la superficia marciana, es la segonda montanha pus auta de la planeta après Olympus Mons.

## Liames intèrnes

* Mart (planeta).
* Volcan.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Valles Marineris

**Valles Marineris** es un important complèxe de gòrgas situat lòng de l'eqüator de la planeta Mart entre lei regions de Tharsis a l'èst e de Margaritifer Terra a l'oèst. Sa longor aganta  km e sa prefondor maximala es d'aperaquí 10 km. Son origina es mau coneguda. Es probable un valat d'afondrament que foguèt cavat mai per l'erosion. Es la pus importanta estructura d'aqueu tipe coneguda a l'ora d'ara dins lo Sistèma Solar.

## Liames intèrnes

* Mart.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Citronier

vinheta
Un **citronier** (var. **citronèr**, **citronièr**, **lemonièr**, **limoèr**, **limonier**, **limonièr**) (***Citrus lemon***) es una espècia d'aubres de pichona talha de la familha dei *[[Rutaceae]]* que son cultivats dins lei regions mediterranèas e subtropicalas per sei fruchs.

## Liames intèrnes

* Citron.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Óblast de Kyiv

L’**oblast de Kyïv** (en ucraïnés: Київська область, *Kyïvs’ka oblast’*  o Київщина, *Kyïvchtchyna*) es una subdivision administrativa del centre d'Ucraïna. Sa capitala es la vila de Kyiv , tanben capitala d'Ucraïna. E mai que la municipalitat de Kyiv abriga d'entitats administrativas de l'oblast de Kyiv, la vila de Kyiv es independenta de l'oblast e ten un estatut especial.
Epilepsia

L’**epilepsia** es una malautiá neurologica caracterizada per de crisis d'alteracion foncionala au sen d'un ensems de neurònas. Plusors formas existisson segon l'ensems tocat. Lei doas principalas son lei crisis « generalizadas » qu'implican lei dos emisfèris dau cervèu e lei crisis « parcialas » qu'afèctan una populacion de neurònas pus limitada. Lei causas son variadas e son liadas a d'originas geneticas, a de malautiás ò a la preséncia de certanei substàncias (alcoolisme... etc.). 

Lei crisis epilepticas elei meteissei son generalament pas perilhósas per lo malaut. Pasmens, sei consequéncias (tombada, tuert amb un objècte...) son potencialament mortalas. De mai, la multiplicacion dei crisis pòu entraïnar de lesions cerebralas.

Aperaquí 50 milions de personas èran tocadas per aquela malautiá dins lo mond en 2018.

## Liames intèrnes

* Malautiá.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Observatòri de Niça

L**'Observatòri de Niça** es un observatòri astronomic situat a Niça, au suquet dau mont Gròs, a  d'altitud e au còr d'un bòsc de trente-cinc ectaras. Lo cost de sa construccion foguèt entièrament pres en carga per lo banquièr e filantròp Raphaël-Louis Bischoffsheim. L'arquitècte Charles Garnier concebèt los 15 bastiments d'origina. Realizèt la basa de la granda copòla, l'engenhaire Gustave Eiffel realizèt la copòla qu'abriga la luneta principala. L'Observatòri es actualament dirigit per Thierry Lanz.
Observatòri astronomic

Un **observatòri astronomic** es un luòc dedicat a l'observacion astronomica, dempuèi lo qual òm observa los astres.
e sos movements.
Los observatòris foguèron dotats d'instruments scientifics; d'en primièr mecanics (quadrant, astròlab, etc.) puèi optics (luneta, telescòpi), electrics e uèi electronics.
Lluís Quintana-Murci

**Lluís Quintana i Murci**, o mai sovent **Lluís Quintana-Murci** (Palma, 1970) es un biologista malhorquin. Es un cercaire especializat en genetica. Recebèt lo 28 de febrièr de 2018 la medalha d'aur del govèrn de las Islas Balearas.

## Biografia
Interessat per la biologia marina, Lluís Quintana-Murci estudièt primièr la genetica a l'Universitat de Barcelona abans de partir en Itàlia, a l'Universitat de Pavia, per i far una tèsi sus la variabilitat del cromosòma Y que presentèt en 1998. Contunhèt puèi sos estudis a la capitala francesa, a l'Institut Pasteur tre 1999.
James Comey

thumb|250px|James Comey entre 2010 e 2013
**James Brien Comey Jr.** (Yonkers, estat de Nòva York, 14 de decembre de 1960) es un jurista e foncionari american. Ocupèt la foncion de director del FBI del 4 de setembre de 2013 al 9 de mai de 2017 quand foguèt demés de sas foncions pel president Donald Trump. Sa cessacion foguèt ligada a las relacions de Trump, sa familha e son environa amb lo govèrn rus, dins çò qu'es estat sonat Kremlingate.
Ernest Esclangon

**Ernest Esclangon** foguèt un astronòm e matematician, nascut lo 17 de març de 1876 a Mison (Bassa Aups) e mòrt lo 28 de genièr de 1954 a Eyrenville (Dordonha). Foguèt director de l'Observatòri astronomic d'Estrasborg, puèi de l'Observatòri de París, e un dels fondadors de l'Observatòri d'Auta Provença.

Matematician, desvolopèt las equacions de las foncions quasi periodicas encotradass en mecanica celèsta. Pendant la Primièra Guèrra mondiala, assegurèt la precision del reperatge de las peças d'artilhariá, en demonstrant la dobla natura del son percebut. Astronòm, s'es estacat a l'establiment de la mapa del Cèl ; melhorèt la precision de las mesuras dins los domenis de l’astronomia : mesura del temps, variacion de las longituds, variacion de la pesantor ; en tot desvolopar las performàncias tecnicas de las lunetas e telescòpis.
Observatòri d'Auta Provença

L**'observatòri d'Auta Provença** (**OHP**) es un observatòri astronomic situat a Sant Miquèu de l'Observatòri, dins los Aups d'Auta Provença .
L'implantacion de l'observatòri s'explica per la puretat de l'atmosfèra del país de Forcauquier. Lo nombre de nuèits utilizablas per la fotometria i es excepcional.

Es a l'observatòri d'Auta Provença que la primièra planèta extrasolària (o *exoplanèta*) a l'entorn d'una estèla de la sequéncia principala, 51 Pegasi b, foguèt descobèrta en 1995 per Michel Mayor e Didier Queloz amb l'espectrograf ELODIE del telescòpi de 1,93 m.
Emetor del Pic de Miègjorn de Bigòrra

thumb|right|La tor hertziana amb lo bastit abrigant los aparelhs d'emission.
L**'emetor del [[Pic de Mieidia de Bigòrra|Pic du Miègjorn de Bigòrra]]** es una installacion permetent subretot la difusion de la television numerica e de la radio FM. Emet tanben d'ondas de telefonia mobila. Se situa al sud oèst de la region Occitània, dins lo departement dels Nauts Pirenèus, près de la vila de Banhèras de Bigòrra. Se compausa d'una tor nauta de 102 mètres e d'un bastit abrigtant los emetors. Aqueste site de difusion, apartenent a l'operator TDF (*Télédiffusion de France*), difusa sus una granda partida d'Occitània granda, fins a un seten del territòri francés.
Division autoadministrada dels Was

La **Division autoadministrada dels Was** (ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ တိုင်း [wa̰ kòbàɪɴ ʔoʊʔtɕʰoʊʔ kʰwɪ̰ɴja̰ táɪɴ] en birman) es una division administrativa autonòma de Birmania, creada lo 20 d'agost de 2010 a partir de la zona de l'Estat dels Chans qu'es controlada per l'Estat dels Was, de fach independent.
Malautiá pulmonara obstructiva cronica

La **malautiá pulmonara obstructiva cronica** es un grop de malautiás cronicas sistemicas d'origina respiratòria que tòcan lei broncas. Es caracterizada per una obstruccion lenta e progressiva dei vias aerianas e dei paumons, per una distencion permanenta deis alveòls (associada amb una destruccion dau pareu alveolar) e per una demenicion dau debit expiratòri. Entraïna tanben probablament de problemas de foncionament au nivèu muscular. Sei causas principalas son lo tagisme e la pollucion de l'èr.

## Liames intèrnes

* Paumon.
* Sistèma respiratòri.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
David Ogden Stiers

thumb
David Allen Ogden Stiers (nascut lo 31 d'octobre de 1942 – mòrt lo 3 de març de 2018) foguèt un actor american de television e de cinèma.
Canarés

Lo **canarés** o **cannada** es una Lenga dravida parlada mai que mai per los canarés en Índia, dins l'estat de Karnataka, e per de minoritats lingüistica significativas dins los estats d'Andhra Pradesh, Telangana, Tamil Nadu, Maharashtra, Kerala, Goa e en defòra. La lenga es aperaquí parlada per 38 milion le locutors natius, e un total de 51 milion de personas segon un recensament de 2001. Es una de las lengas oficialas d'Índia e la lenga oficiala e administrativa de l'estat de Karnataka.

## Referéncias
Luneta astronomica

Una **luneta astronomica** o **telescòpi refractor** es un telescòpi optic que forma d'imatges d'objèctes luènh en utilitzant un sistèma de lentilhas convergentas ont la lutz se refracta.
La refraccion de la lutz sus la lentilha de l'objectiu fa que los rais parallèls, venents d'un objècte fòrça luènh (en l'infinit), se concentran subre un punt del plan focal. L'imatge format per l'objectiu es la qu'observam a travèrs la lentilha oculara (qu'agís coma una lopa). Aquò permet de mostrar los objèctes luènhs majors e mai brilhants.
Ausa (afluent de Dordonha)

**Ausa** es un riu d'Occitània dins lo Massís Central que raja dins Cantal.

## Geografia

L'Ausa a sa font a  d’altitud, dins los monts du Cantal en limit de las comunas d'Anglars de Salèrn e de Sant Bonet de Salèrn, près del luòcdich *Fontanet*, un quilomètre al nòrd-oèst e en contrabas del puèi de l'Anhèl (), e a aperaquí dos quilomètres del còl de Nerona.

Son cors es long de   per un bacin versant de .
Conselh per la Republica

Lo **Conselh per la Republica** (en catalan: *Consell per la República*), tanben conegut coma **Conselh per la Republica Catalana**, es lo nom d'una organizacion e govèrn en l'exili qu'a per objectiu far efectiva l'independéncia de Catalonha, culminar lo procès constituent de la Republica Catalana e internacionalitzar la causa republicana. Promòu tanben la defensa dels drechs civics e politics. Lo Conselh es format del president e sèt membres.

## Ligams extèrnes
* Conselh per la Republica
Ausa

**Ausa ** pòt designar:
* Ausa, un riu d'Occitània que raja dins  Cantal e se geta dins Dordonha.
*Ausa un riu d'Occitània que raja dins Cantal e se geta dins Òlt.
* Ausa un riu d'Occitània que raja dins lo Naut Léger e se geta dins lo Linhon de Velai.
* Ausa un riu d'Occitània que raja dins lo Puèi de Doma e lo Naut Léger e se geta dins Alanhon.
Nagpur

**Nagpur** (marata नागपूर) es una vila e corporacion municipala d'Índia, la segonda capitala de l'estat de Maharashtra. Ten las foncions comercialas e politicas mai importantas de la region de Vidarbha e es la tretzena vila pus poblada d'Índia, amb una populacion de 2,4 milions d'abitants. Aquesta vila es coneguda dins tot lo país amb lo nom de Santra Nagari per sas culturas d'iranges de nauta qualitat. La corporacion municipala a una extension de 220 km².

## Administracion
Nagpur es lo capluòc del districte de Nagpur.

## Demografia
Al recensament de 2011, la populacion de la vila èra de 2 405 665 abitants e aquela de l'aglomeracion, sonada la metropòli, èra de 2 497 870.

## Fonts
*  *[https://www.census2011.co.in/census/city/353-nagpur.html Nagpur: Census 2011-2020 data]*
Lista dels primièrs ministres de Papoa-Nòva-Guinèa

thumb|250px|Emblema nacional de Papoa-Nòva Guinèa
Lo primièr ministre esas lo cap de govèrn de Papoa-Nòva Guinèa. Vaquí la lista dels primièrs ministres del país, de 1972 fins a uèi.

## Referéncias
Geoffroy d'Ablis

**Geoffroy d'Ablis**, nascut a Ablis, mòrt entre 1316 e 1319 à Lion, religiós dominican, inquisitor a Carcassona, adversari dels catars.

## Bibliografia
* Annette Palès-Gobilliard, *L'inquisiteur Geoffroy d'Ablis et les cathares du comté de Foix (1308-1309)*, CNRS, 1984. Contient l'enquête sur Pèire Autier, cathare né à Ax.
* *Registre de Geoffroy d'Ablis. Manuscrit latin 4269 de la Bibliothèque Nationale de Paris*, édition, traduction et notes par Jean Duvernoy, 1980, 277 p. http://jean.duvernoy.free.fr/text/pdf/geoffroi_d_ablis.pdf

## Vejatz tanben

### Articles connèxes
* Inquisicion
Pèire Autièr

**Pèire Autièr** es un "bon òme" líder de l'eretgia catara en Occitània a l'entorn de l'an 1300.

## Biografia
Nasquèt vèrs 1245 a Ax (País de Fois). Notari, èra un òme fisança del Comte de Fois. Convertit al catarisme, se'n anèt en 1296 en Lombàrdia per sos afars o alara que crentava per sa vida.

Se'n torna vèrs 1300 après aver seguit d'ensenhaments dels maniquèus o bogomils presents en Itàlia. Dins lo comtat de Fois, s'esfòrça de desvelopar e aparar lo catarisme. Mas èra près de 60 ans après la casuda de Montsegur e la destruccion de la darrièra comunautat catara importanta.

Longtemps escapèt als percaces, mas foguèt denonciat, arrestat pels agents de l'Inquisicion, inclusent Geoffroy d'Ablis, inquisitor de Carcassona, en 1309. Es jutjat e condamnat al lenhièr pel meteis inquisitor e per Bernard Gui. Lo 9 d'abril de 1310 es brutlat viu a Tolosa.

Son testimoniatge s’acaba sus aquesta declaracion: *« Dins lo mond i a doas Glèisas: una fugís e perdona, l’autra possedís e espela »*.

Son fraire Guilhèm e son filh Jaume tanben foguèron condemnats al lenhièr per eretgia.

## Referéncias

## Bibliografia
* Anne Brenon, Pèire Autier (1245-1310), le dernier des cathares, París, Perrin, 2006, 484 p.

## Articles connèxes
* Bernat Gui
* Geoffroy d'Ablis
* Eretgia
* Inquisicion
Lista dels primièrs ministres de Cazacstan

thumb|200px|blason de Cazacstan.
Vaquí la **lista dels [[primièr ministre|primièrs ministres]] de [[Cazacstan]]**, aprèp la creacion de la carga, lo 14 d'octobre de 1991.

## Vejatz tanben
* President de Cazacstan

## Ligam extèrn
* Pagina oficial
Polònia (programa)

**Polònia** qu'ei un programa satiric de television catalan emès per TV3 e produsit per Tòni Soler. Que's trufa deu monde politic catalan, espanhòu e internacionau mercés a ua tropa d'actors afaitats entà paréisher autan qui's pòsque aus personatges de la realitat.

Estreat en 2006 qu'ei un deus programas de succès màger e de màger audiència de Catalonha.
Salvador Puig i Antich

**Salvador Puig i Antich** (chafra *el metge* ; Barcelona, 30 de mai de 1948 – 2 de març de 1974 que ho un militant catalan deu (Moviment Iberic de Liberacion).

Que ho condemnat a la pena capitala per un tribunau militar deu regime franquista (en una epòca de tencions de las hòrtas après que d'autres grops de resistèncias agessen poscut eliminar Luis Carrero Blanco, lo daufi deu dictador Francisco Franco) a la pena capitau e assessinat au garròt vil.

En 2014 lo Tribunau Suprèm d'Espanha que refusè de revisar lo procès e de 'n considerar las irregularitats e enà la justícia de ma Monarquia Espanhòu lo verdicte qu'ei legitim.
Carl Wilhelm Scheele

**Carl Wilhelm Scheele** (decembre de 1742, Stralsund - 21 de mai de 1786, Köping) es un quimista suedés de la segonda mitat dau sègle XVIII. Es famós per son ròtle dins la descubèrta de plusors elements quimics : lo clòr e l'oxigèn en 1773, lo molibdèn en 1778 e lo tungstèn en 1781. Sei trabalhs favorizèron tanben la descubèrta dau manganès en 1774. Enfin, es tanben l'autor de la descubèrta de mai d'un compausat quimic important coma l'acid citric, lo cianur d'idrogèn ò lo fluorur d'idrogèn.

## Liames intèrnes

* Element quimic.
* Quimia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Conduch coledòc

Lo **conduch coledòc** ò **canau coledòc** jonh l'abocament de la vesicula biliara a l'ampola de Vater dins lo duodenum. Son començament se situa a la joncion entre lei canaus cistic e epatic e, en camin, reçaup lo contengut dau canau pancreatic. Permet de menar la bila e leis enzims digestius secretats per la vesicula biliara e lo pancreàs dins l'intestin prim.

## Liames intèrnes

* Sistèma digestiu.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Operacion Sonnenwende

L’**Operacion Sonnenwende** es una ofensiva alemanda que se debanèt entre lo 15 e lo 18 de febrier de 1945 durant la Segonda Guèrra Mondiala. Son objectiu èra d'expulsar lei fòrças sovieticas dei territòris orientaus dau Reich. L'ataca foguèt una suspresa per lei Sovietics mai lei condicions meteorologicas empediguèron leis unitats mecanizadas de la *[[Wehrmacht]]* d'esplechar son succès iniciau. Puei, leis Alemands se turtèron a de bombardaments intensius menats per l'artilhariá e l'aviacion sovietica e deguèron finalament tornar venir sus sei posicions d'origina.

Dins aquò, la revirada alemanda foguèt pas totala car l'ofensiva inquietèt lei Sovietics e alentiguèt l'ataca en direccion de Berlin. D'efiech, durant l'ataca, leis unitats alemandas avián mostrat una fòrta combativitat e lei Sovietics preferiguèron donc redurre premier lei pòchis de resisténcia situadas sus seis alas avans d'avançar vèrs la capitala.

## Liames intèrnes

* Segonda Guèrra Mondiala.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Kristian Birkeland

**Kristian Birkeland** (13 de decembre de 1867, Cristiània - 15 de junh de 1917, Tòquio) es un fisician norvegian de la fin dau sègle XIX e dau començament dau sègle XX. Prepausèt la premiera generalizacion deis eqüacions de Maxwell e l'apliquèt au vent solar e ais auròras borealas. Inventèt tanben lo canon magnetic e participèt a la concepcion d'un procès de fixacion de l'azòt atmosferic per produrre d'engrais gràcias a d'arcs electrics (procès Birkeland-Eyde).

## Liames intèrnes

* Auròra boreala.
* Canon magnetic.
* Procès Birkeland-Eyde.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Grumman F6F Hellcat

Lo **Grumman F6F Hellcat** es un caçaire embarcat estatsunidenc desvolopat au començament de la Segonda Guèrra Mondiala per remplaçar lo F4F Wildcat. Aperaquí  unitats foguèron produchas entre 1942 e 1945 e l'aparelh foguèt, ambé lo F4U Corsair, lo caçaire principau de l'aeronavala estatsunidenca. Sa concepcion marcava de progrès importants, especialament gràcias a una motorizacion pus poderosa, e permetèt de provesir ai pilòts estatsunidencs un aparelh capable de rivalizar ambé lei performàncias tecnicas dei caçaires japonés (A6M, Ki-84, J2M).

## Liames intèrnes

* Segonda Guèrra Mondiala.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias