Homo ergaster

***Homo ergaster***, o « l'Òme mestieral », del latin  (du grec ancien ἔργον, érgon, « trabalh »), es una espècia atudada del genre *[[Homo]]*, apareguda en Africa fa unas 1,9 milion d'anadas. Gaireben totes los fossils uèi atribuits a aqueste taxon èran an estat atribuits a *[[Homo erectus]]*. 

## Istorica
vinheta|KNM-ER 42700
En 1975, los paleoantropològs Groves e Mazak foguèron los primièrs a identificar e a nomenar l'espècia *Homo ergaster*, a partir d'una mandibula (KNM-ER 992) descobèrta en 1971 al Kenya per l'equipa de Richard Leakey. Enseguida, de descobèrtas de fossils venguèron enriquir l'ipodigma d'aquesta espècia, coma l'esquelet gaireben complet del Dròlle de Turkana, descobèrt en 1984 per l'equipa de Richard Leakey. 

En 1991, Bernard Wood, a l'epòca a l'universitat de Liverpool, prepausèt d'espandre lo nom d*Homo ergaster* al grop african de fossils d*Homo erectus*, mai generalista e mai primitiu que lo grop indonesian e chinés. Dins aqueste vejaire, *[[Homo erectus]]* seriá uèi considerat coma exclusivament asiatic. Per fòrça cercaires, los fossils umans africans de l'espòca époque an en efièch d'especificitats que justifican lor classament dins una espècia destriada. Aqueste vejaire foguèt mai sovent adoptat per la comunautat dels paleoantropològs e los fossils africans de per abans atribuits a *Homo erectus* son presentadas ara coma essent d*Homo ergaster*, una espècia plan pròcha dels *Homo erectus* asiatics, mas mai primitiva.

Unes autors contunhan rebutar *Homo ergaster* coma espècia independanta, lo considerant pas que coma una varietat geografic d*Homo erectus*. Atal, per Fred Spoor, « quand examinèri plan los mai pichons detalhs […], me deguèri conclure qu'i a pas de detriament clar entre ambedos. [Lo fossil KNM-ER 42700 del Kenya] presenta en efièch de caractèrs tipicament « asiatics » : una carèna sagitala sus l'òs frontal e l'òs parietal ; des arrenjaments de la basa craniana […] que son ligats amb l'orientacion del canal auditiu identics a aquestes que Franz Weidenreich aviá descrich dins las annadas 1940 per l'òme de Pequin ».

## Cronologia
*Homo ergaster* es atestat en Africa entre unes 1,9 e 1 milion d'annadas abans lo present. Al començar son existir, coabita amb *[[Homo rudolfensis]]*, *[[Homo habilis]]*, e *[[Australopithecus boisei|Paranthropus boisei]]* en Africa de l'Èst. 

## Morfologia
Son volum endocranian varia de 750 a , amb una tendéncia a aumentar amb lo temps. Aqueste creis del volum del cervèl sembla aver estat favorizat per une consomacion regulara de carn.

Los especimens decobèrts avián una talha estimada entre  e , per un pes de 50 a . Lo dimorfisme sexual d'aquesta espècia seriá mai redusit que per *[[Homo habilis]]*. *Homo ergaster* demora pasmens plan arcaïc de cara, amb un nas absent e una maissa plan prognata.

Sos membres inferiors mai longs qu'aquestes d’*[[Homo habilis]]* fan d’*Homo ergaster* un bon marcaire. Las ancas de las femnas demoran al contrari mai largas qu'aquestas de l’*[[Homo sapiens]]* femna.

## Cultura e tecnicas
*Homo ergaster* utiliza d'aisinas de pèiras talhadas mai afinadas que los davancièrs. Es considerat coma l'inventor de l'industria acheuleana, apareguda en Africa de l'Èst fa 1,76 Ma e que leu s'espandís per tot lo continent african. Las doas aisinas tipicas d'aquesta industria son lo bifàcia e lo pigasson.

Aquestas aisinas liticas e son perfil corporal permeton de supausar que viá puslèu de caça que carronha. Plan abans lo mestritge del fuòc, *Homo ergaster* auriá manjat de la carn animala sens la poder far coire. E la carn cruda es plan malaisida de mastigar e de digerir que la carn cuecha. Demanda un aparelh de mastegatge e un sistèma digestiu plan mai desvolopat qu'aquestes dels Òmes modèrnes. *Homo ergaster* auriá primièr talhat o espotit la carn amb d'aisinas liticas, çò qu'auriá permés de ganhar una partida dels avantatges de la coseson. La realizacion d'aquesta mena de premasticatge auriá dobèrt la dralha a un cambiament evolutiu cap a la reduccion de la talha de las dents, dels muscles masticatòris, e de la longor dels intestins. La cara se seriá alara modificada venent mai prima. De dents mai pichonas aurián favorizat lo developament de la paraula.

La talha del cervèl dels nenons d’*Homo ergaster* ( ) fa supausar que serián estat gaireben tan desprovesit que los nenons d’*[[Homo sapiens]]*. *Homo ergaster* deviá donc benlèu protegir sa progenitura pendant d'annadas, çò qui deviá demandar una estructura de familha solida.

## Sortida d'Africa
*Homo ergaster* es pas lo primièr membre del genre *[[Homo]]* a sortir d'Africa, conquerissent de d'abitats novèls. Coma per sos davancièrs, resultava pas de segur per el per el d’una estratagia, mas sonque de seguir las fonts de noiritura. 

Las descobèrtas d’*[[Homo georgicus]]*  e d'un nombre creissent de sites asiatics vielhs d'al mens 2 Ma coma Riwat al Paquistan, Longgudong e Longgupo (2,48 Ma) en China, Masol (al mens 2,6 Ma) en Índa del Nòrd, son de mòstra de sortidas d'Africa per una o mai espècias umanas precedentas.

## Filogenia
*Homo ergaster* seriá l’aujòl d*[[Homo erectus]]* en Asia. Es probable que siá tanben l’aujòl d*[[Homo antecessor]]* en Euròpa.

Lo taxon essent considerat per unes cercaires coma pertinent fins al començar lo Pleïstocèn mejan, *Homo ergaster* poiriá èsser l'aujòl comun d*[[Homo rhodesiensis]]* e d*[[Homo heidelbergensis]]*.

## Fossils màger

### KNM-ER 992
vinheta|Replica de la mandibula KNM-ER 992
La mandibula fossila KNM-ER 992 datada de fa 1,5 milion d'annada foguèt descobèrt en 1971 per una equipa menada per Richard Leakey a Koobi Fora (Ileret), près del lac Turkana al Kenya. Foguèt considerada coma l'olotipe d*Homo ergaster* per Groves e Mazák en 1975.

### KNM-ER 3733
KNM-ER 3733 es un crani descobèrt en 1975 a Koobi Fora per Bernard Ngeneo, membre de l'equipa de Richard Leakey. Aqueste crani gaireben complet ten una capacitat d'unes . Son edat es estimat a , fasent d'el un dels mai ancians fossils significatius coneguts d*Homo ergaster*.

### Lo dròlle del Turkana
Lo fossil mai complet descobèrt fins ara ven d'un jove especimèn, classificat coma KNM-WT 15000, exumat en 1984 a Nariokotome, a l'oèst del lac Turkana (Kenya) escaissat « Dròlle del Turkana ». Foguèt descobèrt per Kamoya Kimeu, membre de l'equipa de Richard Leakey, e Alan Walker.

### L'Òme de Buya
Los rèstes de l'Òme de Buya, los Cranis de dos umans e lors grands òsses longs, foguèron descobèrt dins lo desèrt de Danakil en Eritrèa en 1995.

Segon los cercaires, aquete *Homo ergaster* viviá dins un bosc près d'un grand flume, amb una fauna plan diversificada (21 espècias de vertebrats, 16 de mamifèrs). Per l'Òme de Buya, l'evolucion mai evidenta ven de las cambas plan pauc arcadas e de pés amb dets parallèls adaptats per caminar e corrir. La maissa es massissa. Los parietals son gaireben parallèls. La conservacion del crani permetèt una reconstitucion numerica qu'indica un volum cranian de , mai dels dos tèrces d'aquestes d*Homo sapiens*, una fòrta irrigacion sanguina, una asimetria semblabla a aquesta del cervèl modèrne. 

Fòrças traças daissadas per sas aisinas de pèiras foguèron observadas sus d'òsses d'antilòps, d'ipopotams e d'unes crocodils, mas pas d'autres predators coma los leons o las iènas. Los òmes de Buya anavan cercar fins a luènh las pèiras que causissián menimosament per lors aisinas; las talhar supausa una cèrta abiletat, de memòria, e de capacitats de concepcion en tres dimensions, çò que fa pensar a una practica de la transmission e de l'aprendissatge. L'Òme de Buya data de fa d'un milion d'annadas.

## Nòtas e referéncias

## Veire tanben

### Articles connèxes

* Lac Turkana, site paleontologic