open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marcello Malpighi

**Marcello Malpighi** (10 de març de 1628, Crevalcore - 30 de setembre de 1694, Bolonha) foguèt un mètge  italian , que daissèt son nom a fòrça estructuras istologicas del còs uman. Foguèt demest los primièrs d'utilizar un  microscòpi e es tanben considerat coma un dels fondators de la fisiologia comparativa e de l'istologia.

Mainatge, visquèt a la bòria dels sieus parents, puèi dintrèt a l'Universitat de Bolonha a l'edat de 17 ans. Comencèt d'estudiar la filosofia aristoteliana. Quand los sieus parents moriguèron, aguèt d'abandonar los estudis per s'ocupar dels afars de la familha. Tornèt a l'Universitat aprèp dos ans, e venguèt doctor en medecina en 1653.
Harold Pinter

**Harold Pinter** (n. en 1930, m. 2008) es un escrivan britanic qu'a recebut lo Prèmi Nobel de Literatura en 2005.
São Bernardo do Campo

**São Bernardo do Campo** es una vila de l'estat brasilièr de São Paulo. Sa populacion totala èra 803&nbsp;906 abitants en 2006. Sa superfícia totala es 406,2&nbsp;km². Es una importanta vila industriala de la region metropolitana de la capitala de l'estat.
Murat (Tarn)

**Murat** (*Murat-sur-Vèbre* en francés) es una comuna lengadociana en Espinosa situada dins lo departament de Tarn e la region . La comuna se situa dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc.

## Geografia

## Toponimia
**Murat** (atestacion *Murato*, al començament del sègle IX) es un derivat de *mur*, amb l'apondi del sufixe *-atum*, çò que dona lo sens d'una aglomeracion aparada per de muralhas,.
* **Canac** : se l'origina es la meteissa que la de Chanac (Gavaudan), lo nom s'explica pel nom d'òme latin *Canus* e lo sufixe *-acum*; s'es la meteissa que per Chanac (Corresa), solucion mens probabla, lo nom s'explica pel nom d'òme latin *Calo*, *Calonis*, totjorn amb lo sufixe *-acum*. , latinizacion del sufixe gallés *-*aco-*. Seriá d'un biais o de l'autre una propietat rurala gallo-romana.
* **Boisseson** : se l'origina es la meteissa que per Boisseson, es un compausat de *buxea* (del latin *buxus*, "bois", e sufixe collectiu *-ea*) e del gallés *dunum*, "puèg, fortalesa", o de *buxetum* (del latin *buxus* e sufixe collectiu *-etum*) e sufixe *-onem*; mas Boisseson (masatge, anciana parròquia) es benlèu tot simplament un transferiment de Boisseson (la comuna situada prèp de Castras).
* **La Becièira** (?) seriá un compausat de *bèç* amb lo resultat del sufixe latin *-aria*; la preséncia de l'article fa supausar una formacion occitana del segond millenari;
* **Candobre** (?), en francés *Candoubre*, es un masatge situat sus la D162B, al moment que se partís en dos abans  de confluir amb la D162, a quicòm coma 2,5 o 3km a l'OSO del capluòc. Se pòt conferir amb Cantobre, comuna de Nant, que deu èsser un **Cant-ò-briga*, del celtic *canto-*, « redond, circular », e gallés *briga*, inaccentuat, « nautor, fortalesa » ; mas i a doás diferéncias, *o* e non pas *ò* dobèrt, e lo *t* se sonoriza normalament pas en *d* dins una tala posicion. Se pòt tanben conferir amb *Candesoubre* o *Candezoubre* , riu prèp d'Albina e de La Cabareda : Candobre es prèp d'un afluent de *Vèbre* (nom francés).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Personalitats ligadas a la comuna
*Pierre Rivemale (1910-1945) pintre, que la familha ven de Canac, e que pintèt de païsatges de Murat.

## Nòtas


## Veire tanben

### Articles connèxes
* Comunas de Tarn

### Ligams extèrnes
* site de la vila
* Site del sindicat d'initiativa de Murat
Argenç

**Argenç** es un flume costier de Provença que raja dins lo departament de Var. 
Sa longor es de 116 km e raja de l'oest a l'èst dau departament: de Selhon Fònt d'Argenç a Frejús, passant per de comunas coma Correnç, Carces, Vidauban, Lo Muei o Ròcabruna d'Argenç.
Gòrgas de Verdon

Lei **Gòrgas de Verdon** (*lei Gorgo de Verdoun* segon la nòrma mistralenca e *Gorges du Verdon* en francés) 
son un ensems de gòrgas cavadas per lo riu de Verdon, en Provença (Occitània), entre lei departaments deis Aups d'Auta Provença e de Var.

Lei gòrgas de Verdon constituisson sus 50&nbsp;km la frontiera entre lei departaments de Var au Sud e deis Aups d'Auta Provença au Nòrd, de Castelana au lac de Santa Crotz. Se devesisson en tres parts:

* lei Pregòrgas que van de Castelana a Pònt de Solèus ;
* lei Gòrgas que van de Pònt de Solèus a l’Embut ;
* la Clusa que va de l’Embut au Pònt de Galetas.

Lei Gòrgas de Verdon son estrechas e prigondas : de 250 a 700&nbsp;m de fonsor, per 6 a 100&nbsp;m de larg au nivèu dau riu de Verdon, e 200 a 1500&nbsp;m d’un versant a l’autre au som dei gòrgas. Son lei gòrgas pus prigondas d'Euròpa.
Leberon

**Leberon** (*Luberon* en francés) es un massís calcari d'Occitània, en Provença, entre lei departaments deis Aups d'Auta Provença e de Vauclusa. 
Lo massís compren tres « montanhas » :
**lo Leberon Orientau*, lo mai a l'Èst;
**lo Grand Leberon*, lo pus aut (culmina a 1125&nbsp;m au Morre Negre)
* *lo Pichòt Leberon*, lo mai a l'Oèst.

Lo massís s'estend de l'Oèst a l'Èst de Cavalhon a Manòsca. Es delimitat au nòrd per Ate e la vau de Calavon, e au sud per Durença e la vila de Pertús.

## Nòtas
Potsdam

Potsdam es la capitala del *Land* alemand de Brandeborg. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2006. Sa superfícia totala es 187&nbsp;km².

thumb|430px|left|Castèl de Sanssouci. Potsdam, Alemanha.

## Ligam extèrne
* Pagina oficiala de la ciutat
Hannover

**Hannover**  es una vila del nòrd d’Alemanha, capitala del Land de Bassa Saxònia e situada a la broa de la ribièra Leine. Amb sos 516 000 abitants, es la pus granda vila del Land e la tresena pus granda vila del nòrd d’Alemanha après Amborg e Brèma. La vila fa partit de la region metropolitana de Hannover-Brunswick-Göttingen-Wolfsbourg, la ochena d’Alemanha. Es tanben lo sètge de la region de Hannover, un regropament de 21 comunas.

Abans de venir la capitala de la Bassa Saxònia en 1946, Hannover foguèt la capitala del Principat de Calenberg (1636-1692), de l'electorat de Hannover (1692-1814), del reialme de Hannover (1814-1866), de la província de Hannover del reialme de Prússa (1868-1918), de la província de Hannover de l'Estat liure de Prússa (1918-1946) e de l'Estat de Hannover (1946). De 1714 a 1837, Hannover èra lo sètge de l'ostal dels reis anovrians del Reialme Unit de Grand Bretanha e d'Irlanda, jos son títol de ducs de Brunswick-Lüneburg (pus tard descrit coma l'elector de Hannover).

La vila es un punt de passatge major de las linhas ferroviàrias e de las autorotas (*Autobahnen*), religant las linhas europèa principalas dins las direccions èst-oèst (Berlin-Ruhr/Düsseldorf/Colonha) e nòrd-sud (Amborg-Francfòrt/Stuttgart/Munic) . L'aeropòrt de Hannover se tròba al nòrd de la vila, a Langenhagen, e es lo noven aeropòrt pus frequentat d'Alemanha. Los instituts d'ensenhament superior pus remarcables de la vila son la facultat de medecina de Hannover (*Medizinische Hochschule Hannover*), una de las principalas escòlas de medecina d'Alemanha, amb son espital universitari *Klinikum der Medizinischen Hochschule Hannover*'', e l'universitat Leibniz de Hannover. La vila abriga tanben l'Institut internacional de las neurosciéncias.

Lo parc de las exposicions de Hannover, gràcia a de nombrosas extensions, especialament per l'Expo 2000, es lo pus grand del monde. Hanovre aculhís de fièiras comercialas annadièras talas que la Fièira de Haneovre e fins en 2018 lo CeBIT. Lo salon IAA Veïculs Utilitaris a luòc cada dos ans. Es lo salon leader mondial del transpòrt, de la logistica e de la mobilitat. Cada an, Hannover aculhís lo Schützenfest Hannover, lo pus grand festenal de tiraires d'elita al monde, e l'Oktoberfest Hannover.

thumb|291x291px|Comuna novèla. Hannover, Alemanha.

## Ligam extèrne

* Pagina oficial de la ciutat
Munic

**Munic** (*München* en alemand, *Minga* en bavarés) es una vila del sud d'Alemanha e la capitala del Land de Bavièra. Amb  abitants en 2017 et  abitants dins son aira urbana, es la tresena vila d'Alemanha per la populacion après Berlin e Amborg. La Region metropolitana de Munic, qu'inclutz tanben Augsborg e Ingolstadt, compta ela mai de cinc milions d'abitants. Traversada per Isar, afluent de Danubi, se situa dins lo districte de Nauta Bavièra, al pè dels Alps bavareses.

Lo gentilici es **muniqués -esa**.

La vila es un centre major d'art, tecnologa, finança, publicitat, cultura, inovacion, educacion, afars, e torisme en Alemanha e en Euròpa e beneficia d'un estandart enauçat de qualitat de vida , classat primièr en Alemanha.

## Ligam extèrne
* Site web oficialt

## Nòtas e referéncias
Civada

La **civada** es una planta erbacèa annala, que fa partida de la familha de las graminèas, concrètament dels grans. S'utiliza coma noiridura per las personas e pels animals. Las varietats mai cultivadas son: *avena sativa* e *avena byzantina*. Se cultiva dins de tèrras acidas e dins de zònas plujosas e d'estiu non pro caud pel blat (coma Escòcia). Segon los luòcs se semenan a la tardor o a la prima pr'amor que resistís pas tant al fred d'ivèrn coma lo blat o l'òrdi. 

## Ecologia
Originària del sud-èst asiatic e naturalizada dins los balcans, se cultiva actualament dins fòrça luòcs del mond, subretot dins de zònas temperadas, coma lo centre e lo nòrd d'Euròpa e lo nòrd d'America. Es una planta que se trapa tanben de manièra salvatja. Florís entre junh e agost e la culhida s'efectua d'estiu. 

## Descripcion
Terofit en forma de planta erbacèa de fins a 1,5&nbsp;m de nautor. Rasics reticularas e potentas, pus abondantas e prigondas que las de las autras cerealas.

## Composicion quimica
* Amidon 
* Lipids 
* Sals mineralas (coma fèrre, zinc o magnèsi) 
* Flavonas 
* Fitosteròls 
* Vitaminas (A, B1, B2, PP, E e D) 
* Sals silicicas 
* Saponinas triterpenicas (avenacosids A e B) 
* Carotenoïdes
* La civada conten pas de glutèn, mas pòt aver de contaminacion crosada amb d'òrdi e de blat

## Emplecs terapeutics
Emplecs aprovats per la Comission I del Ministèri alemand de la Santat: 
* Dermatitis 
* Verrugas 
Tradicionalament s'es utilizada pel tractament de l'ànsia, l'insomnia, la discinesia biliara, l'artriti, l'artralgia, la gota, la tos seca e la gripa. S'es tanben utilizada per via topica pel tractament de la conjontiviti e de l'impetigo. Es fòrça utilizada coma una noiridura importanta pel bestial e pels umans dins los airals septentrionals.
Cavalhon

**Cavalhon** (*Cavaioun* o *Cavalhoun* en nòrma mistralenca; *Cavaillon* en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

La comuna fa partida dau Pargue Naturau Regionau de Leberon. Es famosa per son importanta produccion de melons que la fai escaisnomar *la capitala dau melon*.

Lo gentilici es **cavalhonenc -enca** (*cavaiuonen -enco* en grafia mistralenca).

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna
*Pau(l) Antòni Agard de Cavalhon (1575-1631), poèta
* Sylvain André, ciclista (BMX) medalhat als jòcs olimpics de 2024

## Veire tanben
* Comunas de Vauclusa

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Ventor

**Ventor** o pus rarament lo **Mont Ventor** (*mount Ventour* segon la nòrma mistralenca; *Vinturi* en latin, d'una basa prelatina *Vĭn-t-ŭru*; *Mont Ventoux* en francés) es una montanha d'Occitània, en Provença, dins lo departament de Vauclusa. Lo mont a per escais ***lo Gigant de Provença***.

Es lo ponch culminant dau massís dei Baroniás amb 1912&nbsp;m a la cima. Son vielh nom de *Ventor* vèn dei racinas prelatinas *Vĭn-t-ŭru*, de sens mau conegut; es associat dins l'imaginacion populara a l'idèa de « ventós ». Es verai que lo mistrau i bofa sovent a mai de 100&nbsp;km/h, e de còps fins a 300&nbsp;km/h. Lo Mont Ventor deten d'alhors un dei recòrds de granda rapiditat de vent recordat en França metropolitana amb un vent avent bofat a 320&nbsp;km/h lo 19 de novembre de 1967. D'efiech, lo mont s'estira perpendicularament au vent, donc s'i congrèa un efiech Venturi abrivant lo flux d'aire, coma sus l'extradòs d'una ala d'avion.

La cima es ocupada per un observatòri de la Meteorologia Nacionala despuei 1882 e un emetor de television bastit dins leis annadas 1960.

Frederic Mistral en 1859 faguèt l’expedicion de nuech per assistir au levar dau soleu a son som. Relatèt aquel eveniment en aquelei mots: « Vegueriam lo soleu sorgir, tau qu'un supèrbe rei de glòria, d'entre lei cimas esbleugissentas e nevosas deis Aups » (*Memòrias e Racòntes*).

## Nòtas e referéncias
Patrick Blackett

**Patrick Maynard Stuart Blackett** ( Londres, Anglatèrra 1897 - íd. 1974 ) foguèt un fisician anglés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1948.
## Biografia
Nasquèt lo 18 de novembre de 1897 a Londres. Se graduèt a l'Universitat de Cambridge en 1921 en passant a trabalhar mai tard pendent dètz ans al Laboratòri Cavendish. En 1933 entrèt a l'Universitat de Londres e après a la de Manchester.

Entre 1965 e 1970 foguèt president de la Royal Society britanica. Blackett moriguèt lo 13 de julhet de 1974 a Londres.

## Recèrca scientifica
Interessat dempuèi plan jove sus los rais cosmics poguèt, gràcias a l'utilizacion de la cambra de Wilson, confirmar l'existéncia del positron e descobrir la produccion de torns opausats entre lo positron e lo electron. Aqueste trabalh, e mai lo realizat dins l'aniquilacion de la radiacion, ne faguèron lo primièr investigador de l'antimatèria. 

Pendent la Segonda Guèrra Mondiala foguèt un dels propulsors principals de la fondacion del camp d'estudi conegut com Investigacion d'operacions, que melhorèt las probabilitats matematicas. Pendent la Guèrra discutiguèt fòrtament contra las tacticas del bombardament estrategic, en usant l'"investigacion d'operacions" per demostrar qu'aviá pas los efièches que los comandants de militars pensavan, es a dire, que "trinquèron pas la volontat" de l'enemic ni empachèt perceptiblament las siás capacitats de produccion. Aquesta opinion lo metèt en contra de l'autoritat militara existenta e foguèt expulsat de divèrses cercles de comunicacions. Après la Guèrra l'estudi sus lo bombardament estrategic aliat provèt que Blackett aviá rason. 

En 1947 introdusiguèt una teoria per explicar lo camp magnetic de la Tèrra en foncion de la siá rotacion, amb l'esperança qu'unificariá la fòrça electromagnetica e la fòrça de la gravitat. Passèt qualques ans en desvolopant de magnetomètres de nauta qualitat per provar la siá teoria, en la refusant fin finala. Lo sieu trabalh sus lo tèma, malgrat aiçò, condusiguèt Blackett dins lo domeni de la geofisica, ont ajudèt a tractar de donadas relativas al paleomagnetisme e ajudèt casualament a porgir la evidéncia fòrta per a la idèa de la Deriva continentala.

## Ideologia politica
A la fin dels ans 40 Blackett arribèt a èsser conegut per las siás opinions politicas radicalas, qu'incluguèron la credença que lo Reialme Unit èra pas en condicion de desvolopar las armas atomicas e que lo país aviá una obligacion de melhorar las situacions scientificas e tecnologicas en las siás colònias anterioras, especialament Índia. 

## Ligams extèrnes
*  Pagina de l'Institut Nobel, Prèmi Nobel de Fisica 1948
Cassís

**Cassís** (*Cassis* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

La devisa de la vila atribuïda a Frederic Mistral (mas en realitat una dicha citada sens autor dins lo *[[Tresaur dau Felibritge]]*) es “Cu a vist París, a pas vist Cassís, pòu dire qu'a ren vist!”.

Mistral cita tanben la dicha “Lo tamborin de Cassís, un sòu per començar, cinc sòus per lo far finir”.
 
## Geografia
Es una vila toristica, celèbra per sei rancaredas e calancas (amai la part màger d'entre elas s'atròvan en realitat sus lo territòri de la comuna de Marselha), tanben coneguda per lei vins de Cassís (blanc e mai rosenc) produchs dins la region.

## Toponimia
***Cassís** - *Cassis* (en occitan) en 1536.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats liadas ambé la comuna
## Veire tanben

## Veire tanben
* Pòrt-Melhor

## Liames extèrnes

## Nòtas
Sefer haZohar

[right|250px|thumb|Prumiera pagina dau Zohar ([Màntoa, 1558)]]
Lo **Zohar** (o lo *Sefer haZohar*, ספר הזוהר "Libre de l'Esplendor" en ebrieu), es un recuelh en judeoarameu daus ensenhaments dau rabin Šimon bar Yoḥai (segles I-II) sus la doctrina secreta de la Torah. Se presenta coma un comentari escrich sos la forma d'un predic, d'un dialòg o de 'na discussion entre rabins a la maniera de las exegesis rabinicas de la fin de l'Antiquitat. Lo libre tracta daus aspectes esoterics, de la cosmogonia mitica e de la psicologia mistica de la Torah. Bar Yoḥai e nòu de sos escolans aurián redigit lo libre a Idra Raba, 'na bauma situada entre Meron e Safed, en Israel:  (*Parašat haAzinu*). Ça que lai, la recercha academica contemporanea atribuís la paternitat dau Zohar au rabin Moïses de Leon (segle XIII) o a daus autors achampats en cercles cabalistics pròches, qu'aurián compilat la matèria de l'obratge sos lo nom unic de Šimon bar Yoḥai (la practica daus faus literaris era fòrça espandida dins los mitans judius medievaus); la tesi de 'na redaccion medievala dau Zohar fuguet originalament formulada per Gershom Scholem e, de seguda, per tots los representants de la recercha universitària en la matèria; Scholem se basa sus 'na analisi estilistica, mas tanben sus lo fach que Moïses de Leon possedissiá los manuscrichs originaus de 'queus obratges, segon lo testimoniatge d'un de sos discípols, per supausar qu'eu e son escòla los compauseren dins los ans 1270 en Espanha; pasmens Moïses de Leon e sos discípols compligueren subretot lo trabalh de compiladors, achampant un corpus cabalista que son origina remontava a la Literatura daus Palais, a l'epòca de la fondacion dau judaïsme rabinic, reunissent 'na tradicion qu'apareguet a l'epòca de Bar Yoḥai dins la literatura rabinica.
Trièste

**Trièste** (; en italian: *Trieste*  ; en tergestin: *Trièst*; en alemand: *Triest*   ) es una vila e un pòrt del nòrd-èst d'Itàlia. Es situada a l'extremitat d'una estrecha faissa de territòri italian entre la mar Adriatica eEslovènia. Es la capitala de la region italiana de Friol-Venècia Júlia. La vila que ocupa una superfícia totala de 84,5 km² comptava una populacion de 209.023 abitants en 2013.

## Triestins celèbres
* Virgilio Giotti
* James Joyce
* Rainer Maria Rilke
* Francesco Salata

## Galariá

Image: Stadtzentrum Triest.jpg
Image:CastelloMiramare.jpg
Image:PiazzaUnità 1.jpg
Image: Trieste - Faro della Vittoria 006.jpg


## Ligams extèrnes
*  Trieste - Photo Guide - (pdf) 

## Nòtas e referéncias
Antíbol

**Antíbol** (*Antibes* en francés) es una comuna d'Occitània, en Provença, dins lo departament deis Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
 
La vila es situada en riba de la Mediterranèa, a  a l'èst de Marselha, a  au sud-oèst de Niça, a  au sud-èst de Grassa e aperaquí a  a l'èst de Canas.

## Galariá

Image:Antibes Ruelle.jpeg|Una androna dins la vila vièlha
Image:Fort carré (Antibes).jpg|Lo fòrt carrat
|Baia, pòrt e barris
Image:Villa du vieil Antibes.jpg|Un ostau de l'Antíbol vièlh.


## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

[alt=El far de la Garoupe i el Cap d'Antibes.|vinheta|280x280px|Lo far de la Garopa e lo Cap d'Antíbol. © https://www.sebastienparmentelot.com Sébastien Parmentelot]

## Espòrt

*Fòtbol Club Antíbol - Joan dei Pins
*Olimpic d'Antíbol

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Maiança

**Maiança** (en alemand: **Mainz**) es la capitala del *Land* alemand de Renània-Palatinat. 
Enrodada de vinhals (es la primièra vila d'Alemanha pel negòci del vin), es situada en riba esquèrra de Ren, en fàcia del jonhent de Men.

Maiança es una anciana ciutat romana, una vila universitària e un arquevescat ; son arquevèsque èra un dels set princes-electors del Sant Empèri Roman Germanic (uèit a partir de la reforma de las institucions del Reich en 1648, puèi nòu en 1692, e tornarmai uèit en 1777) .

Es est lo sèti del governament del land, de la ZDF (2nda cadena de television d'Alemanha), e d'una universitat, recreada après la guèrra. La vila s'es industrializada en electrotecnica, quimia, industrias graficas, veire e vins. Es enrodada de vilas importantas coma Mannheim, Darmstadt, Wiesbaden e Francfòrt de Men.

Vila natala de Johannes Gutenberg. Ancian capluòc del departament francés de Mont-Tonnerre. Sa catedrala a mai de 1 000 ans. Lo 27 de julhet de 2021, los « Sites SchUM de Spire, Worms e Maiança » foguèron inscrits sus la tièra del Patrimòni Mondial de l'UNESCO. 

### Toponimia
Lo nom latin de la ciutat èra *Mogontiacum*. Segon las atestacions ancianas, se pòt que sia estat abreujat en **Magontia*, fòrma a l'origina dau nom actuau, e dau nom en Yiddish medievau, מַגנצא *Megntze*.

## Ligam extèrne
* Pagina oficial de la ciutat
## Referéncias
Saarbrücken

Saarbrücken es la capitala del *Land* alemand de Saarland. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2007. Sa superfícia totala es 167,07&nbsp;km².

thumb|330px|left|Vista de Saarbrücken de nuèch.

## Ligam extèrne
* Pagina oficial de la ciutat
Aosta

**Aosta** (en italian: *Aosta*; en francés: *Aoste*; en valdostan: *Aoûta*, *Aousta*, *Veulla*) es la capitala de la region italiana de la Val d'Aosta. Sa populacion èra estimada a  abitants, lo 31 de decembre de 2016. Sa superfícia totala es 21&nbsp;km². Son cònsol se sona Fulvio Centoz.

thumb|430px|left|Vista aeriana d'Aosta.
Ancona

**Ancona** es la capitala de la region italiana de las Marchas. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2007. Sa superfícia totala es 123&nbsp;km². Son cònsol se sòna Fabio Sturani.
## Toponimia
*Per mai d'informacions, veire l'article en italian!*

*Ancona* es lo nom tradicional en occitan, atestada dempuèi 1367. La nòrma mistralenca l'anomena *Ancouno*.

## Galariá

Fichièr:Crkva Chiesa del Santissimo Sacramento u Anconi.jpg|Glèisa del Santissim Sacrament.
Fichièr:Rimokatolička crkva Chiesa di San Domenico (Ancona) 2017.jpg
Fichièr:Chiesa di Santa Maria della Piazza.jpg
Fichièr:Pogled iz ankonskoga muzeja.jpg
Fichièr:Muzej u Anconi.jpg
Fichièr:Ankonska katedrala.jpg
Fichièr:U Anconi spomenik.jpg
Fichièr:Ancona u rujnu 2017.jpg
Fichièr:Upravna zgrada u Anconi.jpg
Fichièr:U Anconi u Italiji.jpg
Fichièr:Zgrada u Anconi.jpg
Fichièr:Na ulazu u Anconu.jpg
Fichièr:U talijanskome gradu Anconi 13. rujna 2017.jpg
Fichièr:Ancona 2017.jpg
Fichièr:Ancona da Guasco.jpg|Vista del pòrt d'Ancona.
Xanana Gusmão

**Kay Rala Xanana Gusmão**, nascut **José Alexandre "Xanana" Gusmão** (20 de junh de 1946). Foguèt lo primièr president de Timòr Èst, entre 2002 e 2007 e dempuèi lo 8 d'agost de 2007 es primièr ministre del país.
Cabala

La **Cabala** (קבלה en ebrieu, literalament "recepcion") es l'ensemble daus ensenhaments esoterics e mistics pròpris dau judaïsme rabinic, ja eschampats a partir daus segles XII-XIII; au sens large, lo terme designa los movements esoterics nascuts dins los cercles judius a la fin dau periòde dau Segond Temple de Jerusalem.

Segon la creissença tradicionala, la prumiera coneissença cabalistica fuguet transmesa oralament per los patriarchas, los profetas e los saberuts. De 'queu punt de vista, la prumiera Cabala a l'entorn dau segle X avans nòstra èra, fuguet la coneissença duberta practicada per mai d'un milion de personas dins l'Israèl antic. A causa de las conquistas entrangieras, lo Sanedrin (conselh suprem daus jusieus) rescondet 'quela coneissença e la rendet secreta, tement que poguesse èsser utilizada impròpriament.
Osasco (Brasil)

**Osasco** es una vila de l'estat brasilièr de São Paulo. Sa populacion totala èra 714&nbsp;950 abitants en 2006. Sa superfícia totala es 66&nbsp;km².
Chornobil (omonimia)

**Chornobyl** pòt designar:
*La vila de Chornobil (Ucraïna)
*La centrala nucleara de Chornobil
*La catastròfa de Chornobil
Comunas de Var

Lista dei 154 comunas del departament de Var (Provença) per òrdre alfabetic, amb son còdi INSEE e son còdi postau principau. Vejatz tanben la lista dei cantons e la lista dei comunas ancianas.
Joinville (Santa Catarina)

**Joinville** es una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina. Sa populacion totala èra  abitants en 2007. Sa superfícia totala es 1130,9&nbsp;km².

Pus granda vila de Santa Catarina, foguèt fondada en 1851 per d'immigrants alemands. Actualament es un important centre industrial, de comèrci e torisme.

thumb|left|250px|La vila de Joinville.
Estacament

L**'estacament** o **estaca** se definís coma la ligason (dins aquel sens d'inclinacion, d'amor, d'aficion o d'estimacion) amb qualqu'un o amb mantuna causa. Segon la filosofia orientala, particularament d'Índia, l'estacament es una causa del sofriment pr'amor qu'esclaviza las personas en las empachant de veire la realitat; d'aquel punt de vista i a pas d'estacaments grands o pichons, ja que totes son egalament marrits.

## Nòta
IEO Arièja

La **seccion d’Arièja de l’[[IEO]]** foguèt creada en 1971. Aquesta entitat es plan activa per la reintroduccion de l'occitan dins la societat del país gràcias a de corses pels adultes d'un costat, d'eveniments de tota mena (fèstas, dictadas occitanas,...) e la publicacion d'autors de l'airal.
Una de las realizacions mai importantas d'aquesta entitat foguèt la creacion en 1999 de l'Ostal Occitan de Pàmias.
Se creèt tanben en 2004 lo Cercle Occitan del País d'Òlmes (a l'Avelhanet) e en 2006 lo Cercle Occitan de Foish.

## Publicacions de l'IEO Arièja
Aquesta institucion a publicat los libres de l'escrivan d'Amplanh: Joan Baptista Fornièr (*En parant l'aurelha* en 1992 e *Le nas suls andèrs* en 1996). Cal citar tanben la benda dessenhada *Badaluna* (1998) e l*'Atlas Linguistique de l'Ariège selon l'enquête Sacaze* de Jòrdi Ensergueix (2003).
Tarascon (Provença)

**Tarascon** (*Tarascon* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

Es situada sus la riba senèstra de Ròse, en fàcia de la vila de Bèucaire dins Gard que forma amb ela una aglomeracion d'aperaquí  abitants.

## Geografia

Situada en riba senestra de Ròse, en fàcia de la vila de Bèucaire que forma amb ela una aglomeracion d'aperaqu&iacute;  abitants. Tarascon, e subretot sa part sud-èst foguèt de tot temps un lu&ograve;c de passatge permetent de traversar Ròse.

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Tarouscon*, au sègle II (Estrabon), *Tarascone*, au sègla IV.
Lo nom, identic a Tarascon d'Arièja, vendriá benlèu d'un pre-indoeuropèu (o aumens preceltic) *tar-*, « pèira, ròc », ame doble sufixe *-asc-one(m)*; lo nom seriá aparentat ame lo de l'anciana Tarraco . Mas Tarascon deriva benlèu d'un gallés *taro-*, « que travèrsa », d'una raiç indoeuropèa **terh²*, « traversar » , sens evident per de vilas situadas sus un flume. Lo vocalisme intèrne de la fòrma que dona Estrabon, *Tar*'ou**scon'', sembla en acòrdi ambe lo de ''tar**o*'-*.
## Istòria
### Legenda e istòria
[thumb|200px|left|La [tarasca]]
Coma o remembran dins *[[Mirèlha]]* lei vers de Frederic Mistral, la legenda cònta que Santa Marta de Betània, expulsada de Palestina pr'amor de sa fisèutat au Crist, arribèt a Tarascon onte la populacion pagana crentava un monstre fer: la tarasca. Santa Marta sometèt miraclosament la bèstia e, ansin, convertiguèt la populacion reconeissenta.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
* Castèu dau rei Rainier

## Fèsta
Cada an s'i debanan lei fèstas tradicionalas de la Tarasca.

## Personalitats de Tarascon
* Tartarin de Tarascon, personatge de ficcion creat per Anfós Daudet.

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben

## Liames extèrnes

## Nòtas
Salèrna

**Salèrna** (*Salernes* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. 

Lo gentilici es **salernenc'', ''-a**.

Salèrna es coneguda per sei tometas exagonalas.

## Geografia

## Istòria

* Tolos de la Lauva

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Vèire tanben
* Lei tometas, mena de malon de terralha que Salèrna ne'n faguèt son especialitat.
* Comunas de Var

## Liames extèrnes

## Nòtas
Salèrn (Auvèrnhe)

**Salèrn** (*Salers* en francés) z-es 'na comuna occitana d'Auvèrnhe dins lo ròdol dels monts de Chantal e dins lo departament del Chantal de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe .

Salèrn z-a bailat son nom a : 'na raça de vachas, la Salèrn, un tipe de formatge, lo Salèrn e a'na liquor, la Salèrn.

## Geografia
Salèrn se trapa a l'oest dels volcans del Chantal a 'na nautor de 900&nbsp;m ; domina la val de la Maròna. Fuguèt bastida a quarteir de son chastèu e z-es demorada dins un certe isolament qui l'empachèt de créisser.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Salernum*, en latin, en 1100, *Salerium*, latinizacion de 1142, *Salerie*, en 1198,  *Salerna*, en 1268 ; *S-GV-DE-SALERN*, sagèl de G. de Salèrn, en 1284, *Strata Salernesa*, en latin, en 1350 *Salerne*, en 1371, *Celhernum*, latinizacion de 1420, *Sallerne*, en 1600, *Salhers*, en 1645, *Saler*, en 1682 . *Salèrn* ven benleu d'una racina preceltica **sal-*, de sens oronimic, amb lo sufixe prelatin *-ernu* . A causa de Salèrne (Itàlia), probablament lo meime nom, que pòt dificilament èsser celtic a causa de sa localizacion, semblariá imprudent de supausar de gallic (gal, gallés) dins *Salèrn* e Delamarre plaça pas lo nom dins son diccionari .

La finala *-rn* es imprononciabla de lonja en occitan. Demòran doás possibilitats, siá amudir l' *-n*, siá ajustar una vocala de sosten. La fòrma modèrna amudís l' *-n*, mas las atestacions de 1268, 1371 e 1600 pòdon faire pensar que l'usatge aviá esitat amb la segonda possibilitat.

Lo gentilici *sagranèir* sembla curiós. Mas aquò's pas impossible de l'explicar : *Salèrn* articulat coma **Saguèr(n)* (alteracion de *-l-* intervocalica en naut-auvernhàs), doncas lo gentilici supausat **salernèir* passa a **saguernèir*, pueis **sagrenèir* (metatèsi), pueis **sagranèir* (assimilacion vocalica benleu influenciada per *sagrat*). Aquela explicacion fai pas pròva.

## Istòria

Salèrn fuguèt bastida a quartèir de la tor dau chastèu daus senhors de Salèrn qui participèron a las crosadas. Au sègle XV se fortifiquèt per s'aparar daus òmis d'armas de la Guèrra de Cent Ans. Lo 1èr de feurèir de 1586 la resisténcia de Salèrn empachèt los uganauds de prendre la viala. En 1666 lo senhor de Salèrn perdiguèt son títol e lo chastèu fuguèt destruit perque z-aviá fait executar un enemic sobre sas tèrras sens passar per la justícia dau rei. Sos bens fuguèron donats a la familha Scorailles. A la Revolucion Francesa Salèrn devenguèt un chapluòc de canton mes demorèt isolada.

## [[Eraldica]]

Blasonament : *"De gules amb un chastèl daur, ambe lo cap d'azur charjat de tres floralís d'aur"*.

## Administracion

* Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Salèrn; es ara del canton de Mauriac.
## Demografia
.

## Luòcs e monuments
### Monuments
  * Glèisa de Sant Matèu ?(sègle XV) ambé sa mesa au tombèu policròma de 1495.

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Salèrn (Itàlia)

**Salèrn** o **Salèrne** (cal conservar l'articulacion de *-n*, presenta dins totas las lengas), oficialament en italian *Salerno*, es una vila d'Itàlia, en Campània, e lo capluòc de la província de Salèrn. Es un pòrt en riba de la mar Tirrèna. Aviá  abitants en 2007.

Lo gentilici es **salernitan -a**.
Salèrna/Salèrn/Salèrne (omonimia)

Chau destriar aquestes quasi-omonims (o paronims):
* Salèrna, vilatge de Provença, en Occitània.
* Salèrn, vilatge d'Auvèrnhe, en Occitània, amb sos produits derivats:
** la Salèrn (vacha)
** lo Salèrn (formatge)
** la Salèrn (liquor).
* Salèrne, vila d'Itàlia, chapluòc de la província de Salèrne.
Cristina Fernández de Kirchner

**Cristina Fernández de Kirchner** (; La Plata, Argentina, 19 de fevrièr de 1953), es una femna politica e avocata argentina, elegida presidenta de la Republica Argentina lo 28 d'octobre de 2007. 

Lo 28 d'octobre de 2007 foguèt elegida presidenta per l'Aliança *Frente para la Victoria* a las eleccions presidencialas d'aquel an, devenent atal la primièra femna de l'istòria argentina a èsser elegida presidenta e la segonda a accedir a la carga.

Assumiguèt la presidéncia lo 10 de decembre de 2007. Son espós, Néstor Kirchner, tanben foguèt president d'Argentina (2003-2007).

## Referencias
Comunas dei Bocas de Ròse

Lista dei 119 comunas dei Bocas de Ròse per òrdre alfabetic, amb lor còde INSEE e lor còde postal principal, e mai lor apartenéncia a lei principalas estructuras intercomunalas en 2004. Vejatz tanben la lista dei cantons e la lista dei comunas ancianas.


(CUM) Comunautat urbana de Marselha Provença Metropòli, creada en 2000.
(CAAP) Comunautat d'aglomeracion dau País d'Ais, creada en 2001.
(CAA) Comunautat d'aglomeracion d'Arle Crau Camarga Montanheta, creada en 2004.
(CAG) Comunautat d'aglomeracion de Garlaban Evèuna Santa Bauma, creada en 2000.
(CAO) Comunautat d'aglomeracion de l'Oèst de l'Estanh de Bèrra, creada en 2001.
(CAS) Comunautat d'aglomeracion de Bèrra Selon Durença, creada en 2002.
(SANB) Sindicat d'aglomeracion nòva de l'Oèst Provença, creat en 1984.
Lovre

Lo **palais deu Lovre** (sèti deu **Musèu deu Lovre**) tanben aperat mei simplament lo **Lovre**, qu'ei lo màger musèu de París e un lòc hèra ancian de conservacion de colleccions artisticas. Gessit d'ua simpla hortalessa bastida au ras de las fortificacion entà l'empara de la capitala francesa, que ho transformat per generacions de monarcas e divèrs regims politics qui 'u hen créisher en i bèth amassar e apielar las soas colleccions artisicas e istoricas.

## Istòria
200px|left|thumb|Hortalessa medievau deu Lovre representada dens lo manescrit de las Mot Ricas Òras deu Duc de Berric

En 1190, lo rei de França Felip August que fondè la hortalessa en bastir la Grana Tor deu Lovre. La hortalessa que vadore residéncia reiau devath lo regnat de Carles V.

Francés I que he càder la tor de Felip August entà tornar la hortalessa en palais, òbra de la Reneishença perseguida per Enric II e Carles IX. Lo Noste Enric, au son torn, que contribusí au desenvolopament deu Lovre en tot bastir la grana galeria e en tot juntar atau dab lo navèth palais de las Teulerias (bastit per Caterina de Medici). 

Loís XIII e lo son hilh Loís XIV que bastín la cort carrada. Aqueth darrèr, a maugrat de hornir la grana colonada au palais, que'u he perder lo son títol de sièti deu poder reiau au prohèit deu son navèth Palais de Versalhas. 

Durant lo sègle XVIII lo Lovre qu'acesó los famós Salons deu Lovre on las òbras màgers deus pintres lo mei importants b'èran publicament expausadas au jutjament de la societat sancèra. Chic a chic l'idea de crear un musèu d'art que's desenvolopè mes que caló demorar la Revolucion Francesa entà que hosse realizada. Lo palais que pravè enqüèra mei durant lo Purmèr Empèri e lo sègle XIX qu'i amassè granas colleccions e mei que mei ua de las màger e géncer colleccions d'antiquitats egipcianas. En 1870, lo Lovre que perdó las Teulerias, incendiadas durant los eveniments de la Comuna de París. Aquesta perta que creè la grana perpectiva dab l'alinhament deu Lovre, deus jardins de las Teulerias, de la Plaça de la Concòrdia e deus Camps Elisés. Aquesta perpectiva que ho perlongada durant la presidéncia de Francés Mitterrand dab l'Arca de la Dehensa ; a la medisha epòca lo musèu que ho ampliat un còp mei dab la mudança deu Ministèri de l'Economia qui n'ocupava ua ala e la bastida de la Piramida deu Lovre e d'un espaci sosterrenh qui acèsa centers comerciaus e espacis regularament logats per organizar congrès deus prestigiós e desfilats de mòda.

L'annada 2007 que ho marcada per l'inauguracion d'ua branca deu musèu a Abu Dhabi.

## Plan

### Cort carrada

### Piramida deu Lovre

### Lovre sosterranh

### Alas

## Colleccions deu Lovre

### Antiquitats orientaus

### Arts islamicas

### Antiquitats egipcianas

### Antiquitats grègas, etruscas e romanas

### Escultura

### Objèctes d'art

### Pintrura

### Arts graficas

### Istòria deu Lovre medievau

### Arts e civilizacions d'Africa, d'Asia, d'Oceania e de las Americas
Selon

**Selon** (en entièr: **Selon de Crau** o **Selon de Provença**; en francés, *Salon* e, dempuèi 1919, *Salon-de-Provence*) en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

Lo gentilici es **selonenc -a**.

## Geografia

## Toponimia
### Carrieras de Selon
***Carriera Bastonenca**. Nom d'una anciana familha selonenca: lei Baston.
***Carriera [[Joan Blanchard]]**. Blanchard (1891-1979) èra istorian e conservador dei museons dau Vièlh Selon.
***Carriera [[Miquèl de Nòstra Dama|Nòstradamus]]**. Miquèu de Nòstra Dama (1503-1566) èra un mètge e astrològ.
***plaça Fifi e Andrieu Passelaigue**, ancian **Carriera [[Andrieu Passelaigue]]**, ancian **plaça Selonenca**. Passelaigue (1920-1989) èra un felibre selonenc.
***Carriera dau Relòtge**, anciana carriera ***Farreirous*** (Farreirós? Farreirols? Farreirons?)
***Plaça [[Charles Latilh]]**, anciana **Plaça Nòva**. Charles Latilh (1902-1988), dit Charlesin, èra co-fondador de l'Eissame de Selon.
***Pojada Andrieu Vialat**, anciana **pojada dau castèu de Selon**. Vialat (1914-2000) èra un istorian de Selon.

## Istòria
Après la Primièra Guèrra Mondiala, Selon ajudèt a la reconstruccion de la comuna ardenesa de Blanzy que prenguèt lo qualificatiu de "selonenca".

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

*Lo Castèu de l'Empèri bastit au sègle IX foguèt la residéncia deis arquevesques d'Arle e mai deis emperaires germanics. Es d'aquí que ven son nom. Es devengut, amb la Fònt mofuda e Nostradamus, lo simbòl de la vila. Atira cada an de centenats de miliers de visitaires.
*La glèisa Sant Miquèu

## Personalitats liadas ambé la comuna
*Miquèl de Nòstra Dama
*Antòni Blasi Crosilhat, felibre
*Bertrand de La Torre d'Auvèrnha, felibre

## Veire tanben
* École de l'Air
* Eissame de Selon

## Liames extèrnes

## Nòtas
Joan Baptista Fornièr

**Joan Baptista Fornièr** (escrich a la francesa **Fournié** dins son nom d'autor; 4 d'agost de 1938 a Amplanh) es un escrivan contemporanèu del país de Fois. Los sieus libres son illustrats sovent per Miquèl Averós e an generalament dins lo títol una partida del còs.

## Biografia
* *En parant l'aurelha*, 1992.
* *Le nas suls andèrs*, 1996.
* *La lenga dins le tintèr*, 2002.
* *L'uèlh del pastor*, 2007.
L'Armanhaquesa

L**'Armanhaquesa** es una cançon que la musica es de L. Dupuy e que foguèt cantada per primièr còp a las fèstas d'Eusa de l'Escòla Gaston Febus en 1934.

## Paraulas de l'Armanhaquesa
Ò país d'Armanhac! Ò Gasconha ma mia! 
Ès lo flòc, lo flòc do Miegjorn, lo brèç de mas amors.
Qu'aimi ton bèth parlar, baumat de poesia, 
Las hadas, tos ostaus, tos gaires trobadors 
Ò país d'Armanhac! Ò Gasconha ma mia! 
Ès lo flòc do Miegjorn, lo brèç de mas amors 

1. Ben son polits tos bòscs e tas verdas colinas 
Dab sos grans cassos blancs, tas comas dab l'arriu 
Caperat d'abranons, de flòcs, de laurentinas, 
On vengan s'ombrejar, pos sequèrs de l'estiu, 
Los ausèths do bon Dieu! 

2. Coma los nòstes vièlhs gardarèi lo lengatge 
Que d'aubuns an cambiat per un lèd francimand. 
Vòi demorar gascon, soi fièr de mon vilatge, 
De son cloquèr ponchut, acarat au levant 
Autant haut qu'un lugran. 

3. Ma lenga dens la boca en devisar s'ahila 
E tiri mon berret per cantar tot cap nu: 
"Aus flandrins las aunors, los plasers de la vila! 
A jo mon sorelh d'aur, mon cèu pintrat de blu, 
Estelat a l'escur!"

4. Se, per cas, l'estrangèr d'un uelh gelós espia 
Horar lo picapoth qui riuleja mostós, 
Cantem Èusa gairesa e son aiga de via, 
Licor que lo bon Dieu hasoc endos gascons, 
Totjorn un pauc gloriós. 

5. Deguens nòste Armanhac las dròllas que hèn hisa 
Dab sos grans uelhs hissants e sas frescas colors; 
Do Midon tan vantat aus taps de la Baïsa, 
Sos pòts pareishan hèits ende balhar potons 
Aus goiats amorós. 

6. De son fièr Armanhac la Gasconha es gloriosa. 
Coma ua reina l'es dos huecs d'un diamant, 
Coma l'es de sa hilha ua mair amistosa, 
Lo pepè d'un rehilh esberit e cinglant, 
La dròlla d'un galant.
Felip II de França

**Felip II** de França (Gonesse, lo 21 d'agost de 1165 - Mantes, lo 14 de julhet de 1223), conegut com Felip August, que ho rei de França, lo setau gessit de la dinastia capeciana dirècta. Qu'èra lo hilh de Loís VII de França e d'Adela de Champanha.

Qu'ei lo purmèr rei titolat *rei de França*, en 1190. Totun la mei grand part deus sons actes que'u mentaven enqüèra com *rei deus francs*, com los sons predecessors.

Lo son long regnat que ho marcat per ua seguida de victòrias qui hen créisher lo poder reiau francés.
Loís XIII de França

**Loís XIII** (Fontainebleau, lo 27 de seteme de 1601 – Saint-Germain-en-Laye, lo 14 de mai 1643) que ho rei de França e de Navarra, hilh deu Noste Enric e de Maria de' Medici, segond rei de l'Ostau de Borbon. Qu'ei lo pair deu rei Loís XIV qu'avò dab Anna d'Àustria.

Lo son règne que ho marcat per la granda influéncia deu Cardinau de Richelieu, lo son ministre, per la luta intèrna contra los protestants e per la luta extèrna contra los Absborgs.

Durant lo son règne, Bearn que ho integrat dens lo reiaume de França a travèrs de l'Edicte d'Integracion dab l'engatjament d'arrespectar los sons fòrs.

## Nòtas e referéncias
Potença

vinheta|287x287px|Vista del centre de Potença.

**Potença** (*Potenza* en italian) es la capitala de la region italiana de Basilicata. Sa populacion èra estimada a  abitants, lo 31 de decembre de 2004. Sa superfícia totala es 174&nbsp;km².

## Istòria

## Annèxas
### Ligams intèrnes
### Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Campobasso

**Cambas** o **Campobasso** (oficialament en italian *Campobasso* /kampoˈbasso/ ; en molisan *Campuascio* o *Campuasce*) es la capitala de la region italiana de Molise. Lo 31 de decembre de 2022, sa populacion èra de 47 075 abitants per una superfícia totala de 56,11 km².

## Societat

#### Demografia
Abitants recensats

## Referéncias


### Vejatz tanben
L'Aquila

L'Aquila es la capitala de la region italiana deis Abruç. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2018. Sa superfícia totala es 467&nbsp;km². 
Fondada a l'Edat Mejana e situada dins una region de fòrta activitat sismica al centre de la peninsulae italiana, foguèt damatjada per dos tèrratremols al sègle XVIII, e  parcialament destruïda per un violent seïsme survengut lo 6 d'abril de 2009.

## Geografia
### Situacion
Pròche del pus naut somalh dels Apenins, lo Gran Sasso, L'Aquila es situada a  d'altitud, dins la val de l'Aterno-Pescara, entre 4 montanhas de mai de . Aquestas blòcan l'arribada dels corrrnts d'aire maritims suaus e umids e fan beneficiar la vila d'un clima sèc e freg.
Bastia

**Bastia** (; ; en còrs: *Bastìa* ) es una ciutat e comuna de Corsega, capluòc del departament de Nauta Corsega.
Lo gentilici es **bastiés -esa**.

## Geografia
Es lo pòrt principal e la principala vila comerciala de l'illa.

## Istòria

thumb|Faciadas coloradas sul pòrt vièlh

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Olanda Meridionala

L**'Olanda Meridionala** (en neerlandés: *Zuid-Holland*), es una província dels Païses Basses situada sus la còsta oèst del país, en riba de la mar del Nòrd. Compta aperaquí 3570000 abitants, sa capitala es L'Aia, tanben sèti del governement neerlandés e mai qu'Amsterdam, situada en Olanda Septentrionala, siá la capitala nacionala.

La província foguèt creada en 1840 a la seguida de la division d’Olanda en doas entitats distintas : l’Olanda Meridionala e l’Olanda Septentrionala.

### Istòria

### Geografia
La província de l'Olanda Meridionala se compausa de 77 comunas.

### Economia

### Liames extèrnes
Miquèl Averós

**Miquèl Averós** (Castras, 21 de decembre de 1933) es un pintre figuratiu occitan. Es tanben un militant occitanista de la primièra ora a mai d'èsser esperantista.

## Biografia
Miquèl Averós comencèt la pintura quand aviá sonque catòrze ans. Son òbra se pòt veire tanben dins las illustracions de qualques libres coma l*'Uèlh del pastor* de Joan Baptista Fornièr
Fa de mòstras cada annada coma per exemple: *trenta variacions sus la mapa d'Occitània* o *Mila e una variacions sus la crotz occitana*. Son engatjament occitanista l'a portat a refusar de se mostrar a París (França).
Foguèt l'autor de la benda dessenhada *Badaluna*, publicada per l'IEO Arièja (1998). Ara demòra a Lesinhan de las Corbièras.

## Ligams extèrnes
Sit-galariá del pintre (en francés)
Estat federat d'Alemanha

Despuèi 1990, la Republica Federala d'Alemanha se compausa de 16 **estats** (en alemand: *Länder*, singular *Land*): Amborg, Baden-Württemberg, Bassa Saxònia, Bavièra, Berlin, Brandeborg, Brèma, Èssa, Meclemborg-Cispomerània, Renània del Nòrd-Vestfàlia, Renània-Palatinat, Saarland, Saxònia, Saxònia-Anhalt, Schleswig-Holstein e Turíngia. 
Cada subjècte federal dispausa d'una constitucion, d'un govèrn, d'un parlament e d'aministrations estatalas pròpris.

## Lista dels estats

  
  
    **N°**
    Nom en occitan
    Nom locau
    Capitala
    Populacion
  
  
    1
     Baden-Württemberg 
    *Baden-Württemberg*
    Stuttgart
    10 736 000
  
  
    2
     Bavièra
    *Bayern* o *Baian* (en bavarés)
    Munic
    12 493 000
  
  
    3
     Berlin (ciutat estat)
    *Berlin*
    Berlin
    1 336 983
  
  
    4
     Brandeborg
    *Brandenburg* o *Bramborska* (en sorab)
    Potsdam
    2 568 507
  
  
    5
     Brèma (ciutat estat)
    *Bremen*
    Brèma
    664 000
  
  
    6
     Amborg (ciutat estat)
    *Hamburg*
    Amborg
    1 744 215
  
  
    7
     Èssa
    *Hessen*
    Wiesbaden
    6 079 000
  
  
    8
     Meclemborg-Cispomerània
    *Mecklenburg-Vorpommern*
    Schwerin
    1 702 200
  
  
    9
     Ren del Nòrd-Vestfàlia
    *Nordrhein-Westfalen*
    Düsseldorf
    18 033 000
  
  
    10
     Renània-Palatinat
    *Rheinland-Pfalz*
    Maiança
    4 052 860
  
  
    11
     Saarland 
    *Saarland*
    Saarbrücken
    1 043 167
  
    12
     Saxònia
    *Sachsen* o *Sakska* (en sorab)
    Drèsda
    4 296 248
  
    13
     Saxònia-Anhalt
    *Sachsen-Anhalt*
    Magdeborg
    2 444 000
  
    14
     Bassa Saxònia
    *Niedersachsen*
    Hannover
    7 996 942
  
    15
     Schleswig-Holstein
    *Schleswig-Holstein* o *Slaswik-Holiinj* (en frison)
    Kiel
    2 804 305
  
    16
     Turíngia
    *Thüringen*
    Erfurt
    2 313 000
Frísia (província)

**Frísia** o **Frisa** (en frison occidental: *Fryslân* ; en neerlandés: *Friesland* ), es una província dei País Bas.

## Istòria

## Geografia

## Economia

## Nòtas e referéncias

* Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d'una traduccion de l'article de Wikipèdia en neerlandés intitolat « *[[:nl:Friesland|Friesland]]* ».

### Liames extèrnes

* Geofrisia.com Ynterfrysk geografysk porteal, Interfrasch geografisch portåål, Interfräisk geografisk Portoal
Olanda Septentrionala

L**'Olanda Septentrionala** (en neerlandés: *Noord-Holland*; en frison occidental: *Noard-Hollân*) es una província dels País Bas.

### Istòria

### Geografia

### Economia

### Liames extèrnes
Groninga (província)

**Groninga** (*Grouningo* en nòrma mistralenca; *Groningen* en neerlandés) es una província dei País Bas.

### Istòria

### Geografia

### Economia

### Liames extèrnes
Brabant Septentrionau

Lo **Brabant Septentrionau** (var. **Brabant Septentrional**; en neerlandés *Noord-Brabant* ) es una província dei País Bas.

### Istòria

### Geografia

### Economia

### Referéncias
Zelanda

**Zelanda** es una província dei País Bas.

### Istòria
La província se compausa de tretze comunas.

### Geografia

### Economia

### Liames extèrnes
Utrecht (vila)

**Utrecht** () es una ciutat e la capitala de la província neerlandesa dau meteis nom Utrecht. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2007. Sa superfícia totala es de 99,32&nbsp;km².

## Ligam extèrne
* Pagina oficiala de la ciutat
Groninga (vila)

**Groninga** (*Grouningo* en nòrma mistralenca; *Groningen* en neerlandés) es la capitala de la província neerlandesa dau meteis nom. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2007. Sa superfícia totala es de 83,69&nbsp;km².

thumb|230px|left|Canau dau centre de la vila de Groninga

## Liame extèrne
* Pagina oficiala de la ciutat
Utrecht (omonimia)

**Utrecht** pòt designar:
* Utrecht (vila): la vila dels Païses Basses
* Utrecht (província): la província dels Païses Basses