open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Teofil de Bordèu

**Teofil de Bordèu** (en francés *Theophile de Bordeu*, Isesta, lo 22 de heurèr de 1722 - Banhèras de Bigòrra, 1776), lo que ho un mètge e un escrivan bearnés de lengas francesa e occitana.

## Vida
Qu'èra hilh d'un aute famós mètge bearnés, Antòni de Bordèu e qu'estudiè la medecina a Montpelhièr, que ho lo mètge deu rei Loís XV e un amic de Denis Diderot ; per aquesta rason que participè a la redaccion de *[[L'Enciclopedia]]* e Diderot que'u mentau dens los son *Saunei de Dalembert*. Qu'ei conegut per aver encoratjat au desvolopament deu termalisme.

## Composicions en occitan
Hèra estacat a la soa Vath d'Aussau nadau, que compausè en bearnés ua dedicaça hornida en cap deu son libe : *Recherches sur les maladies chroniques*. Miquèu de Camelat qu'ac editore au sègle XX.

Son poema *Aumatge*e qu'ei tanben inclús dehens l'antologia de poesia bearnersa de Vignancour

## ''Recherches sur les maladies chroniques''
*Pro longtemps i a (benaja Diu !) qu'aqueras hautas montinas ombratjan noste val e la brava gen qui l'abita... Crestians non èran aqueths antics montanhars e de la Geantaria bèth drin, si no'm trompi, tienèn : raça vienguda, en quauques sauts, de las planas de Sennaar.*
*Las ribèras en aqueth temps e las planas, qui ara tan braguen, non èran que mars, pesquèrs e gaves.*
*Mès quan las mars se hon retiradas e las planas eishucadas, los Ossalés, seguint lo cors de l'aiga a los debrís de las montanhas, descendón abitar lo plat país e mèstes que'n hon junqu'au pont long, qui engüèra tienen.*
*Atau vivèn de lèit e de bròja de milh nostes pairbons. Las loas molhèr que'us hielavan lan e que'us sabén téisher capas e dehauts e davaths e bragas e porpoèns e berrets. Tela de lin non se'n i caneja que longtemps après...*

## ''Aumatge''
### Aumatge
*Pro b'an cantat, shens dobte, e pro canteran*
*Lo tendre amor, la guerra e tot çòque de gran*
*Per lo monde se hè, despuish que, d'ua alenada*
*Drin de probe en Adam per Diu estó cambiada*.
*Los membres be 'u me possen, deu cap dinc aus talons,*
*Com aus arbes se hèn, e brancas e botons;*
*E son sang que cola, peu miei de sas artèras,*
*Com l'aigueta qui court capvath las arribèras;*
*E com los rais deu só se'n van tot escauhant,*
*La calor que s'esten, hens sas carns en baran.*

*Que's devèilhe, que's lhève e sons membres qu'agite ; *
*Sons uelhs e son plantats, cadun dens sa guerita ;*
*Son nas se'n va sentir; sa man que sap tastar;*
*Sa lenga dens son clòt, que s'apresta a gostar;*
*Per l'aurelha qu'enten, quan non l'a pas tròp dura :*
*Aqueths utís que son los cinc sens de natura.*
*E malaia la sèrp, dont lo beròi accent,*
*A l'òmi he sentir qu'avè un aute sens !*
*Tot lo monde be sap, qu'Eve la vesiada,*
*Be pergó son aunor dens aquèra vagada,*
*E que tròp malament he créder a son marit,<br>
*Çò qui la sèrp, cap a cap, tantòst l'avè dit.

## Bibliografia
* Claver, Pau. * Prosateurs Béarnais*. Pau : Per Noste - Marrimpoei, 1980.
* Clavé, Paul. Littérature gasconne: prosateurs béarnais. Orthez : Per Noste, 1980.(edicion sus google book).

## Nòtas
Robert Koch

**Heinrich Hermann Robert Koch** (Clausthal-Zellerfeld, Bassa Saxònia, 11 de decembre de 1843 - Baden-Baden, 27 de mai de 1910) foguèt un microbiologista alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1905.

Descobreire del bacil de la tuberculòsi en 1882 e del còlera en 1883, es considerat coma lo fondador de la bacteriologia.

## Liames extèrnes
*  Robert Koch (Deutsche Biographie)
Jerry Rawlings

**Jerry John Rawlings** (n. **Jeremiah Rawlings John** en 1947 — mòrt lo 12 de novembre de 2020) foguèt president de Ghana en doas ocasions: entre 4 de junh e 24 de setembre de 1979, e entre 1993 e 2001.

## Referéncias
Umaru Musa Yar'Adua

**Umaru Musa Yar'Adua**, quimista, professor e òme politic, nascut en 1951, foguèt lo president de Nigèria de 2007 a son decès en 2010.
Art rupèstre

L'expression d**'art rupèstre** designa l'ensemble deis òbras d'art realizadas per l'òme subre ròcas, lo pus sovent en plen aire. Correspond a l'expression anglesa ''rock art'' e la majoritat deis autors l'opausan uei a l'art parietau (art subre parets de baumas o ''cave art'') mai tanben a l'art mobiliari (que se pòt desplaçar). Aquesta forma d'art ocupa una partida màger dins l'art preïstoric. Es pas lo fruch d'una etnia o d'una cultura particulara, mai s'es espandit dins lo mond en seguissent una distribucion universala. 

Segon lo preïstorian Emmanuel Anati, i auriá 45 milions de pinturas rupèstras subre ròcs e dins de baumas, dins 170000 sits de 160 país.
Art parietau

Dins l'art preïstoric, l'expression d**'art parietau** (var. **art parietal**) designa l'ensemble deis òbras d'art realizadas per l'òme subre lei parets de baumas. Correspond a l'expression anglesa ''cave art'' e la majoritat deis autors l'opausan uei a l'art rupèstre, (art subre ròca o ''rock art'') mai tanben a l'art mobiliari (que se pòt desplaçar).

L'article "Mea culpa d'un sceptic" publicat per lo preïstorian marselhés Emili Cartalhac en 1902 contribuís à la reconeissença scientifica de l'art parietau paleolitic coma una forma d'art autentic.

Leis òbras de Las Caus, d'Altamira o de la Bauma de Chauvet constituisson quauqueis exemples famós d'art parietau dau Paleolitic Superior europèu.
Lista dels presidents de Nigèria

100px|thumb|right|Blason del president de Nigèria.
Actualament, lo president de Nigèria es elegit per la populacion per un periòde de 4 ans, amb una possibilitat de reeleccion dins lo periòde seguent.

Aquesta pagina conten una lista dels presidents e autres caps d'Estat de Nigèria dempuèi 1963.

## President de Nigèria, 1963-1966
* Nnamdi Azikiwe: 1 d'octobre de 1963 - 16 de genièr de 1966

## Cap del Govèrn Federal Militar de Nigèria, 1966-1979
* Johnson Aguiyi-Ironsi: 16 de genièr - 29 de julhet de 1966
* Yakubu Gowon: 1 d'agost de 1966 - 29 de julhet de 1975
* Murtala Mohammed: 29 de julhet de 1975 - 13 de febrièr de 1976
* Olusegun Obasanjo: 13 de febrièr de 1976 - 1 d'octobre de 1979

## President de Nigèria, 1979-1983
* Shehu Shagari: 1 d'octobre de 1979 - 31 de decembre de 1983

## President del Conselh Suprem Militar de Nigèria, 1983-1985
* Muhammadu Buhari: 31 de decembre de 1983 - 27 d'agost de 1985

## President del Conselh de Govèrn de las Fòrças Armadas de Nigèria, 1985-1993
* Ibrahim Babangida: 27 d'agost de 1985 - 26 d'agost de 1993

## President interin de Nigèria, 1993
* Ernest Shonekan (1936-2022): 26 d'agost - 17 de novembre de 1993

## President del Conselh de Govèrn Provisòri de Nigèria, 1993-1999

## President de Nigèria, 1999 fins a uèi

## Referéncias

## Vejatz tanben
* Abubakar Tafawa Balewa, l'unic primièr ministre de Nigèria, entre lo 1èr d'octobre de 1960 e lo 15 de genièr de 1966.
Abdulsalami Abubakar

**Abdulsalami Alhaji Abubakar** (Minna, Nigèria, 13 de junh de 1942) es un militar e politician nigerian. Foguèt president de Nigèria entre junh de 1998 e mai de 1999.
Lo gojat de noveme

***Lo gojat de noveme*** qu'ei un roman en occitan deu gran escrivan gascon de Sabres : Bernat Manciet.

Que conda la caduda deu *Barralh* un ostau de la borgesia paisana de la Lanas a truvers las facinacion deu protagonista per un gojat qui vien de luenh en noveme e qui ei ostalat a son.

Que ho publicat en 1964 e tradusit ua purmèra vegada per l'escrivan occitan Alem Surre-Garcia per la edicions deu *Chemin vert* puish, un còp esgotada aquesta version, que hore tornat tradusir e editar per Gui Latry en çò de las edicions de Reclams.

Lo gojat qu'ei lo purmèr roman d'ua trilogia narrativa on ei seguit per *La pluja* puish per *Lo camin de tèrra*.

A despart de la semblança enter lo narrator (aperat Bernat) e l'autor, Bernat Manciet que declarè : *"Aqueth libi estó pas, e' pensi, escriut dab l'esperit, mès dab la pèth. E la pèth non mentís pas."*

## Resumit e tròç
Cada an, de cap a seteme, quan tot e sembla acabà's e quan totòm se'n va, au *Barralh*, ua proprietat on viu lo narrator (darrèr hilh d'ua familha decadenta), la soa mair, ua vielha cosia e Annà, la goja, lo doctor Hazà, un cosin de la familha, que pòrta au Barralh un gojat misteriós e qui non parla pas sonque francés, entà qu'i sia ostalat. Dens la soa crampa i a un cabinet clavat dab lo flascons e las vielhas potingas de la familha qui guarivan divèrsa malaudias, inclusent la ràbia.

A l'escadença de la messa d'auròst de la cosia deu Barralh, lo protagonista que hè la coneishença de Marià Dolorisca, ua polonesa de Varsòvia, qui maridada dab un cosin Hasà e viu dens la soa proprietat de la lana deu Peiricat. Lo protagonista que "decida" de l'aimar.

Après la messa au Barralh qu'arreceben un paquet deu Peiricat (estruçat de tira dens un cabinet) e, un ser, lo doctor Hazà que hè seguir lo narrator per sopar au Peiricat. En pujant Bernat i tròba a Marià Dolorisca jogant de la soa epineta (vaduda cròfe entau milhòc arron) qui'u declara *"Los Hazàs qu'ei fenit"*e *"Veni pas mèi a nòste. Aimam nes atau, de lunh avant. Pregam l'un ende l'aut... Entà morir..."*

Puish la mair que deisha lo Barralh entà s'anar véder consins de Loishats. Durant la soa abséncia (qu'em en noveme) Marià Dolorisca que cossira mantuns còps au ser, e ua vegada que hè quitament ua crisi d'apoplexia (que torna mercés au son chivau suu quau Annà e la hè pujar). 

La mair qu'escriu entà díser a Bernat de la rejúnher per estar a las nòças d'un deus los ancians bordièrs.

## Bibliografia
### Edicions
**Lo Gojat de novémer : roman.*. Tolosa : IEO, 1964.
**Lo gojat de noveme*. Reclams, 1995.

### Bibliografia critica
*Comellas, Estelle. *Bernat o la cèrca d'ua identitat dens Lo gojat de noveme de Bernard Manciet* ; *La voix occitane : actes du VIIIe congrès de l'Association internationale d'études occitanes, Bordeaux, 12-17 octobre 2005*. Presses Universitaires de Bordeaux, 1995 (1385-1391).
Cesari Daugèr

**Cesari Dauger** (Aira, Tursan, Gasconha, 1858 - 1945) que ho un escrivan gascon membre de l'Escole Gastou Febus (Escòla Gaston Fèbus) e autor, enter autes, de *Flors de Lana*, un recuelh de poesia, d'ua òbra epistolara, *Ua camada en Italia* (ambs de 1901) e de *Fablas gasconas* (1933).

Que ho vicari a Pèira Horada puish curat dens los parçans deu Mont (Galhèra, Sent Anhet e Sarron, Vathlonga, Duhòrt-Baishen.

## Bibliografia
*Daugé, Césaire. *Ue Camade en Italie*. Aira : Labroisha, 1901.
*Dauger, Cesari. *Fablas gasconas*. Ortès : Per Noste, 1999.
*Dauger, Cesari. *Ua camada en Italia*. Ortès : Per Noste, 2001.
Francisco Macías Nguema

**Francisco Macías Nguema** (n. **Mez-m Ngueme** en 1924, m. 1979) foguèt lo primièr president de la Guinèa Eqüatoriala. Governèt *de facto* coma un dictator, entre los ans 1968 e 1979. Foguèt depausat lo 3 d'agost e executat lo 29 de setembre de 1979.
Nino Burjanadze

**Nino Burjanadze** (en georgian: ნინო ბურჯანაძე; Kutaisi, 16 de julh de 1964) es una jurista e politiciana georgiana. Foguèt la presidenta interina de Georgia en doas ocasions: entre novembre de 2003 e genièr de 2004, e entre novembre de 2007 e genièr de 2008.
Louis Renault

**Louis Renault** (1843-1918) foguèt un jurista e professor francés. Recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz en 1907 amb Ernesto Teodoro Moneta.
Charles Albert Gobat

**Charles Albert Gobat** (1843-1914) foguèt un avocat e politician soís. Recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz en 1902 amb Élie Ducommun.
ADN recombinant

L**'ADN recombinant**, o **ADN recombinat**, es una molecula d'ADN formada de l'union de doas moleculas eterològas, es a dire, d'originas diferentas. S'aplica generalament aqueste nom a de moleculas produsidas per l'union artificiala e deliberada, *in vitro*, d'ADN provenent de dos organismes diferents.

L'ADN recombinant es resultat de l'emplec de divèrsas tecnicas que los biologistas moleculars utilizan per manipular las moleculas d'ADN. Lo procès consistís a prene una molecula d'ADN d'un organisme (virus, planta o bacteria) e en laboratòri la manipular e la metre dins un autre organisme. Aquò se pòt far per estudiar l'expression d'un gèn e quitament en qualques cases, per tractar una malautiá genetica en quina espècia que siá amb de fins economicas e scientificas

Se distinguís entre l'ADN recombinant natural, e l'ADN recombinant sintetic; lo primièr es lo que se genèra de manièra biologica dins los organismes, coma per exemple, en la fecondacion de l'ovul per l'espermatozoïde; lo segond, es obtengut pels scientifics e usat en engenhariá genetica per d'innovacions biotecnologicas, s'apèla tanben .
Proteasa

Las **peptidasas** o **proteasasas** son d'enzims que trencan los ligams peptidics de las proteïnas. Usan una molecula d'aiga per o far e doncas se classifican coma idrolasas.

Las peptidasas se tròban naturalament en d'organismes vivents, ont s'usan per la digestion moleculara e la reduccion de proteïnas pas desiradas. Las peptidasas pòdon trencar siá de ligams peptidics especifics (Proteolisis limitada), en dependent en la sequéncia d'aminoacids de la proteïna, o pòdon redusir un peptid complèt a d'aminoacids. (proteolisis illimitada)

Los inibidors de proteasas naturals se devon pas confondre amb los inibidors de proteasas usats dins la terapia antiretrovirala. Qualques virus, en inclusent al VIU, dependon de las proteasas dins lors cicles reproductius, es per aquò que los inibidors de proteasas se desvolopan coma de metòdes antivirals.
Idrolasa

Una **idrolasa** es un enzim capable d'idrolisar un ligam quimic. Per exemple, un enzim que catalisa la reaccion seguenta serà una idrolasa:

A–B H2O → A–*OH B–H

## Classament

Apertenon al grop EC 3 en la numeracion EC. Possedís coma de sosclassas:

* *EC 3.1: (esterasas: ligams ester; nucleasas, fosfodiesterasas, lipasa, fosfatasa)
* *EC 3.2: de sucres (glicosilasas/ADN glicosilasas, glicosidasa)
* *EC 3.3: ligams eter
* *EC 3.4: ligam peptidic: (Proteasas/peptidasas)
* *EC 3.5: ligams C-N pas peptidics
* *EC 3.6: anidrid acids: (anidrid acid idrolasas, en inclusent elicasas e GTPasa)
* *EC 3.7: ligam carbon-carbon
* *EC 3.8: ligams alur
* *EC 3.9: ligams P-N
* *EC 3.10: ligams S-P
* *EC 3.11: ligams C-P
* *EC 3.12: ligams S-S
* *EC 3.13: ligams C-S
Isaac Hayes

**Isaac Lee Hayes, Jr.** (1942-2008) foguèt un compositor, cantaire e musician american dels genres soul e funk. Entre sos principals trabalhs se pòdon remarcar *Hot Buttered Soul* (1969), *Black Moses* (1971) e *Shaft* (1972).

Pendent 9 sasons, de 1997 a 2005, foguèt la votz del personatge de South Park, "Cap".
Nicéphore Soglo

**Nicéphore Dieudonné Soglo**, foncionari public e òme politic n. 1934, foguèt president de Benin entre 1991 e 1996.
Jacòb

[left|thumbnail|400px|...''[Lucha de Jacòb* (Genèsi,32,28) – [[Gustave Doré]] 1855]]
*'Jacòb*' ([[ebrieu]]: יעקב - *ya`aqov* 'Dieu a sostengut', 'protegit'; [[arabi]]: يعقوب - *ya`qūb*) es un [[patriarcas (Bíblia)|patriarca]] [[Bíblia|biblic]]. Es lo fiu d'[[Isaac]] e [[Rebeca (Bíblia)|Rebeca]] e lo felen d'[[Abraam]]. Recep tanben lo nom d'[[Israèl]] après lo sieu combat ambé Dieu (Gn|32|28). Lo libre de la Genèsi au capítol 32 parla misteriosament d'un "òme" e la tradicion i a vist l'àngel de Dieu (çò qu'explica lei representacions de nombrós pintres), de còps identificat a l'[[àngel Gabrièl]]. L'istòria de Jacòb es contada dins lo libre de la [[Genèsi]].

Lo nom *Jaume/Jacme'' ven de "Jacòb".

## Los dotze filhs de Jacòb
Justin Ahomadégbé-Tomêtin

**Justin Ahomadégbé-Tomêtin**, òme politic 1917–2002, foguèt president de Benin entre lo 7 de mai e lo 26 d'octobre de 1972.
Wim Kok

**Willem "Wim" Kok** (1938-2018), sindicalista e òme politic n. 1938, foguèt primièr ministre dels Païses Basses entre 1994 e 2002.
Sani Abacha

**Sani Abacha**, militar (general) (1943-1998) foguèt president *de facto* de Nigèria entre 1993 e sa mòrt, lo 8 de junh de 1998.
Coutoucou Hubert Maga

**Coutoucou Hubert Maga**, òme politic 1916-2000 foguèt president de Dahomey (dempuèi, Benin) en doas ocasions: aprèp l'independéncia, entre lo 1èr d'agost de 1960 e lo 28 d'octobre de 1963, e entre lo 7 de mai de 1970 e lo 7 de mai de 1972.
Lisozim

thumb|190px|right|Estructura del lisozim.

Lo **lisozim** és un enzim de 14,4 kilodalton que daneja las cellulas bacterianas catalizant l'idrolisi de las unions beta 1,4 entre los residus d'acida N-acetilmuramic e N-acetil-D-glucosamina en un peptidoglican.
Lo lisozim es abondiu en nombrosas secrecions coma la saliva, las lèrmas e lo naric. Una granda quantitat d'aquesta enzim se pòt trobar en los blancs d'uòu.
Foguèt descubert per Alexander Fleming.
Pistòia

**Pistòia** (*Pistoia* en italian) es una vila de la region italiana de Toscana. 
## Geografia
Pistòia es situat al pe dels Apenins, a  al nòrd-oèst de Florença, dins lo centre d'Itàlia.
Victorino de la Plaza

**Victorino de la Plaza** (1840-1919), avocat e òme politic, foguèt president d'Argentina aprèp la mòrt de Roque Sáenz Peña, entre 1914 e 1916.
Luis Sáenz Peña

**Luis Sáenz Peña Dávila** (1822-1907), avocat e òme politic, foguèt president d'Argentina entre 1892 e 1895.

Se graduèt coma avocat a l'Universitat de Buenos Aires e participèt a l'Assemblada Constituenta de 1860. Foguèt divèrses còps deputat nacional e senador. En 1882 ocupèt una carga a la Cort Suprèma de Justícia de la Província de Buenos Aires. Exerciguèt pus tard la presidéncia de la Banca de la Província, la direccion de l'Acadèmia de Jurisprudéncia e una carga al Conselh General d'Educacion.

Lo 12 d'octobre de 1892 foguèt consacrat president d'Argentina. Afeblit pels divèrses suslhèuaments del *radicalisme*, lo 23 de genièr de 1895 presentèt la siá demission davant lo Congrès, que l'acceptèt. Lo govèrn passèt a de mans del vicepresident José Evaristo de Uriburu, que completèt lo mandat fins a 1898. Lo sieu filh Roque tanben foguèt president.
Carlos Pellegrini

**Carlos Enrique José Pellegrini Bevans** (1846-1906), avocat e òme politic, foguèt president d'Argentina entre 1890 e 1892.
Luis Ángel González Macchi

**Luis Ángel González Macchi**, òme politic n. 1947, foguèt president de Paraguai entre 1999 e 2003.

Lo 4 de decembre de 2006 González Macchi foguèt condemnat a la preson per frauda.
Nicolás Avellaneda

**Nicolás Remigio Aurelio Avellaneda Silva** (1837-1885), avocat e òme politic, foguèt president d'Argentina entre 1874 e 1880.

Politicament opausat a las aspiracions d'autonomia de la província de Buenos Aires, assumiguèt la presidéncia al mitan d'acusacions de frauda e en afrontant un soslèvament de Bartolomé Mitre que jugulèt en paucs meses.

Resolguèt la crisi de 1874 e 1875 mejançant l'ajust de la despensa publica, en comprenent lo licenciament de foncionaris e la reduccion de salaris. Pus tard s'inicièt l'exportacion de carn argentina dins los primièrs vaissèls refrigerats.

Se d'en primièr sostenguèt los plans de Adolfo Alsina per conténer l'avançada dels indians, en 1876 impulsèt la Campanha del desèrt del ministre de la Guèrra, lo general Julio Argentino Roca, que resolguèt fin finala lo problèma de manièra sagnosa e beneficièt a qualques centenats d'argentins amb de milions d'ectaras liberadas per las siás nòvas estadas.

En 1880, après aver mestrejat un nòu soslèvament de Carlos Tejedor, faguèt votar pel Congrès la federalizacion de la vila de Buenos Aires.

Doas leis importantas que pòrtan lo sieu nom son la *d'[[Immigracion]]*, aprovada jos lo sieu mandat, que facilitèt l'entrada dins lo país de milions d'europèus, e la *Lei de las Universitats* (1885), que dona una cèrta autonomia a aqueles centres educatius e constituís un dels antecedents de la Reforma Universitària de 1918.
Paul Edgar Philippe Martin

**Paul Edgar Philippe Martin**, avocat, òme d'afars e politician n. 1938, foguèt primièr ministre de Canadà entre 2003 e 2006.
Michael Phelps

**Michael Fred Phelps** (n. 1985) es un nadaire american qu'a recebut 28 medalhas en quatre Jòcs Olimpics: 23 medalhas d'aur (6 als jòcs d'Atenas e 8 als jòcs de Pequin, e doas de bronze a Atenas).
Clyde Tombaugh

**Clyde William Tombaugh** (1906-1997) foguèt un astronòm american qu'a descobèrt lo planeta nana Pluton en 1930.
César Cielo Filho

**César Augusto Cielo Filho** (n. 1987) es un nadaire brasilièr qu'a recebut la medalha d'aur dels 50 mètres liures als Jòcs Olimpics de Pequin en 2008.
Rod Stewart

**Roderick David "Rod" Stewart** (Highgate, Londres, 10 de genièr de 1945) es un cantaire, musician e compositor britanic. Es un dels artistas musicals mai importants dels sègles XX e XXI, qu'a vendut mai de 100 milions d'albums dins lo mond entièr.

## Discografia
* *An Old Raincoat Won't Ever Let You Down* (1969)
* *Gasoline Alley* (1970)
* *Every Picture Tells a Story* (1971)
* *Never a Dull Moment* (1972)
* *Sing It Again Rod* (1973)
* *Smiler* (1974)
* *Atlantic Crossing* (1975)
* *A Night on the Town* (1976)
* *Foot Loose & Fancy free* (1977)
* *Blondes Have More Fun* (1978)
* *Greatest Hits, Vol. 1* (1979)
* *Tonight I'm Yours* (1981)
* *Body Wishes* (1983)
* *Camouflage* (1984)
* *Every Beat of My Heart* (1986)
* *Out of Order* (1988)
* *Vagabond Heart* (1991)
* *A Spanner in the Works* (1995)
* *When We Were the New Boys* (1998)
* *Human* (2001)
* *It Had to Be You: The Great American Songbook* (2002)
* *As Time Goes By: The Great American Songbook, Volume II* (2003)
* *Stardust: The Great American Songbook, Volume III* (2004)
* *Thanks for the Memory: The Great American Songbook, Volume IV* (2005)
* *Still the Same... Great Rock Classics of Our Time* (2006)
* *Soulbook* (2009)
* *Once in a Blue Moon: The Lost Album* (2010)
* *Fly Me to the Moon... The Great American Songbook Volume V* (2010)
* *Merry Christmas, Baby* (2012)
* *Time* (2013)
* *Another Country* (2015)
* *Blood Red Roses* (2018)
* *The Tears of Hercules* (2021)
* *Swing Fever*, ambe Jools Holland (2024)
Agnès Clerc

**Agnès Clerc** (nascuda en 1964 a Tors), es una escrivana francesa que demòra entre Marselha, Coïmbra, Chicago e París. Doctora en filosofia, foguèt professora d'universitat als Estats Units. 

Escriu de libres autobiografics o autofictius.

## Bibliografia

* *La Mouette aux yeux bleux*, Seuil, 2000. 
* *Le Dragon de Lawson*, Seuil, 2001.
* *Carnac Photographie de Didier Morin, Monum*, Ed du patrimoine, 2003.
* *Phoenix*, Seuil, 2004.
* *Al*, Seuil, 2008.
Felip III d'Espanha

**Felip III d'Espanha**, en espanhòl Felipe III de Austria o Habsburgo, (Madrid, lo 14 d'abril de 1578 — Madrid, lo 31 de març de 1621),  foguèt rei d'Espanha e de Portugal jol nom de Portugal como **Felipe II** dempuèi lo 13 de setembre de 1598 dusca sa mòrt. En realitat lo país èra governat pel duc de Lerma, son favorit. 
Èra lo filh de Felip II d'Espanha e Ana d'Àustria e lo paire de Felip IV d'Espanha. 

.

Felip III e la reina Margarita de Austria aguèron 8 mainatges : 
 
* Ana María Mauricia (femna de de Loís XIII de França).
* María 
* Felipe, lo rei Felip IV d'Espanha.
* María Ana (femna de Fernando III de Habsburgo).
* Carlos de Austria.
* Fernando.
* Margarita. 
* Alfonso.
Greta Garbo

**Greta Garbo** (n. **Greta Lovisa Gustafson** en 1905, m. 1990) foguèt una actritz suedesa de cinèma.

## Filmografia
Théodore-Agrippa d'Aubigné

**Théodore-Agrippa d'Aubigné** (Pons, lo 8 de heurèr de 1552 - Genèva, lo 9 de mai de 1630) que ho un escrivan francés barròc e protestant. Tanhent deu Noste Enric dinc a la soa conversion au catolicisme, que ho plan expausat a la lenga occitana au punt de poder compausar la soa òbra *[[Las Aventuras deu Baron de Faeneste]]*, libe anticatolic qui's trufa deu son protagonista, un gascon catolic, en lo hasent franchimandejar dab un sarròt de paraulas, d'estructuras e d'expressions deu gascon.
Gustavo Kuerten

**Gustavo Kuerten** foguèt un jogaire de tennis brasilièr. Nascut lo 10 de setembre de 1976 a Florianópolis, Brasil. Foguét nº 1 del mond e ganhèt 3 còps lo torneg de Roland Garros. Ganhèt 20 torneges en individuals e 8 en dobles. Se retirèt en 2008.

## Torneges
* 1997: Roland Garros.
* 1998: Stuttgart e Malhòrca.
* 1999: Montecarles e Roma.
* 2000: Santiago, Amborg, Roland Garros, Indianapòlis e Masters.
* 2001: Buenos Aires, Acapulco, Montecarles, Roland Garros, Stuttgart e Cincinnati.
* 2002: Costa do Sauipe.
* 2003: Auckland e Sant Petersborg.
* 2004: Costa do Sauipe.
Balthazar Johannes Vorster

**Balthazar Johannes Vorster**, òme politic 1915-1983 foguèt primièr ministre (1966-1978) e dempuèi president (1978-1979) de Sud-Africa.
Stephen Jay Gould

**Stephen Jay Gould** (Queens, Nòva York, 10 de setembre de 1941 - Manhattan, 20 de mai de 2002) foguèt un paleontològ e biològ american.
Carnavau de Lantz

Lo **Carnavau de Lantz** (*Lantzeko Inauteria* en basco) qu'ei ua canta de Lantz en Navarra au Bascoat que s'i dança peu carnavau. Que s'ageish d'ua dança binària au *tempo* rapid.

## Ligams extèrnes
* Un carnavau de Lantz executat per ua orquèstra, dab dançaires
Benidorm

**Benidorm**  es una vila valenciana de la comarca de la Marina Baixa. Es situada al centre de la Marina Baixa e delimita per l'èst amb las municipalitats de l'Alfàs del Pi, la Nucia e Polop, pel nòrd amb Benimantell e per l'oèst amb Finestrat.

Coneguda arreu per sas plajas, gratacèls e ambient nocturne e per èsser una destinacion toristica de gents de tota Espanha e Euròpa. Es la municipalitat pus densa e populosa de las doas Marinas amb 1892,08&nbsp;ab/km² de densitat e 77&nbsp;327 abitants (2025). Son entorn forma l'Airal Metropolitan de Benidorm, format de Benidorm, Finestrat, la Nucia, Polop, l'Alfàs del Pi, Altea e La Vila Joiosa amb 195&nbsp;525 abitants e lo num. 28 dins lo classament de l'Estat Espanhòl.
Inuit

thumb|250px|Familha inuit en 1995.
200px|thumb|right|250px|Distribucion geografica de las lengas e dialectes inuits.
Los **Inuits** (Inuktitut: ᐃᓄᐃᑦ, "lo monde") son un pòble abitant las regions arcticas de Groenlàndia, Canadà,  Estats Units, e Russia. Inuit es nom plural; lo singular es **Inuk**. La lenga inuit aparten a la familha de las lengas esquimaudas-alèutas.

Al Estats Units, lo tèrme **[[Eskimo]]** es comunament usat per nomenar aqueles grops, amor qu'inclutz a l'encòp los Yupik d'Alaska e los Inupiats per los quals "Inuit" es pas apropriat o acceptat. Existís pas cap de tèrme collectiu autre que "Eskimo" per nomenar ambedós pòbles. Pr'aquò, los nadius de Canadà e Groenlàndia considèran aquel nom coma pejoratiu e "Inuit" es vengut pus comun. En Canadà,  las seccions 25 e 35 del *[[Constitution Act, 1982|Constitution Act of 1982]]* nomena los "Inuits" coma un grop distinctiu dels amerindians canadencs que son pas inclús dins las Primièras Nacions o los Mestís.

Los Inuits  vivon dins las zonas articas e subarticas canadencas de la província de Nunavut; "Nunavik" dins lo terç nòrd de Quebèc; "Nunatsiavut" e "Nunatukavut" en Labrador; e per divèrsas parts dels Territòris del Nòrd Oèst, mai que mai a l'entorn de l'Ocean Artic. Aqueles airals se dison en Inuktitut  "Inuit Nunangat". Als Estats Units, los Inupiats vivon sus la còsta nòrd d'Alaska e l'illa de la Diomeda Pichona. En Russia, vivon sus l'illa de la Granda Diomeda. Los inuits de Groenlàndia son los descendents de migracions vengudas de Canadà e son estatjans de Danemarc, mas pas de l'Union Europèa.

## Referéncias
Inuit (lenga)

**Las lengas inuits** apartenon a la familha de las lengas esquimaudas-alèutas parladas pel pòble Inuit. S'agís d'un continuum lingüistic que se subdevesís en setze varietats, elas meteissas recampadas en quatre grands ensembles :
# L'inupiaq (nòrd d'Alaska)
# L'inuktun (Artic occidental canadian)
# L'inuktitut (Artic oriental canadian)
# Lo kalaallisut (Groenlàndia)

Lo nombre total de locutors es d'environ .
thumb|250px|Mapa de las lengas inuits.
## Vejatz tanben
*Lengas per familha
Lista dels primièrs ministres de Grècia

thumb|right|150px|Blason di Grècia.
Aquesta es la lista dels caps de govèrn de Grècia, dempuèi l'independéncia en 1821. Tanben es la lista dels primièrs ministres de Grècia, dempuèi lo 24 d'octobre de 1828.

## Primièrs ministres dempuèi [[1828]] fins a [[1974]]

### 3 Republica (1974 fins a uèi)

## Nòtas
Konstantinos Simitis

**Konstantinos Simitis** (1936 -2025), es un òme politic grèc nascut al Pirèu lo 23 de junh de 1936. President del partit PASOK e Primièr ministre de 1996 a 2004, membre del Grop Amato encargat de redigir lo projècte de tractat de reforma institucionala de l'Union Europèa.

## Familha
Lo sieu paire, Georgios Simitis, un avocat e professor a l'Universitat economica d'Atenas foguèt pendent longtemps president del collègi d'avocats del Pirèu e deputat dins lo Parlament. La siá maire, Fanny Christopoulou, foguèt longtemps presidenta d'organizacions femeninas d'esquèrra e presidenta de l'Union femenina pan-elenica. Los sieus parents prenguèron tota doas part a la resisténcia contra l'ocupant alemand durant la Segonda Guèrra Mondiala.
Andreas Papandreou

**Andreas Georgios Papandreou** (1919-1996), professor d'universitat e òme politic grèc, foguèt primièr ministre de Grècia en doas ocasions: entre lo 21 d'octobre de 1981 e lo 2 de julhet de 1989, e entre lo 13 d'octobre de 1993 e lo 22 de genièr de 1996.
Luis Alberto Lacalle

**Luis Alberto Lacalle Herrera**, avocat n. 1941, foguèt president d'Uruguai entre 1990 e 1995.
Es lo paire d'un autre president, Luis Lacalle Pou.
Ernst Boris Chain

**Ernst Boris Chain** (1906-1979) foguèt un bioquimista britanic nascut en 1906 en Alemanha. En 1945 recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina, amb Alexander Fleming e Howard Walter Florey per la descobèrta de las proprietats medicinalas de la penicillina.
Julio María Sanguinetti

**Julio María Sanguinetti Coirolo** (Montevideo, 6 de genièr de 1936) es un avocat,politician, istorian e jornalista uruguaian. Foguèt president d'Uruguai de 1985 a 1990 e un autre còp de 1995 a 2000. Aviá ocupat anteriorament mantuna foncion governamentala; èra estat tres còps deputat, doas vegada ministre e tanben senador.
Arezzo

**Arezzo** es una comuna italiana de  abitants, capluòc de la província omonima en Toscana. Coneguda mondialament coma Ciutat de l'aur, de la Giostra del Saracino e de Guido d'Arezzo inventor de la notacion musicala, foguèt lo sèti de la pus anciana universitat de Toscana, e una de las primièra d'Euròpa.
Andria

Andria es una vila de la region italiana de Polha e una de las capitalas de la província de Barleta-Andria-Trani. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2007. Sa superfícia totala es 408&nbsp;km².
Pesaro

Pesaro es una vila de la region italiana dei Marchas. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2008. Sa superfícia totala es 127&nbsp;km².

## Galariá fotografica


Image:Piazza del Popolo, Pesaro, Italy.jpg|Piazza del Popolo

Image:Il Duomo di Pesaro.jpg|La catedrala de Pesaro


## Ligams extèrnes

* Official Web Site
Konstantinos Mitsotakis

**Konstantinos Mitsotakis** (n. 1918) òme politic grèc, foguèt primièr ministre de Grècia entre 1990 e 1993.
Xenofon Zolotas

**Xenofon Zolotas**, economista e òme politic (1904-2004) foguèt primièr ministre de Grècia entre novembre de 1989 e abril de 1990.
Ioannis Grivas

**Ioannis Grivas**, jutge n. 1923, foguèt primièr ministre interin de Grècia, entre l'11 d'octobre e lo 23 de novembre de 1989.
Tzanis Tzannetakis

**Tzanis Tzannetakis** (1927 - 1èr d'abril de 2010) foguèt un òme politic grèc que foguèt primièr ministre de son país entre lo 2 de julhet e lo 12 d'octobre de 1989.
Alexàndria (Itàlia)

**Alexàndria de Piemont** (*Aleissandrìo* en grafia mistralenca; *Lissandria* en piemontés estandard o *Lisändria* localament; *Alessandria* en italian), mai simplament **Alexàndria**, es una vila italiana capluòc de la província del meteis nom en Piemont.

Lo gentilici es **alessandrin -a** (*aleissandrin -o* en grafia mistralenca; *alessandrini* en italian).
Luca

**Luca** (*Luca* en occitan ancian; *Lucca* en italian, *Luca* en latin) es una vila italiana d'aperaquí  abitants, capluòc de la província del meteis nom, situada en Toscana. Foguèt autrecòps, abans la realizacion de l'unitat italiana, una vila liura puèi la capitala de la principautat sobeirana puèi ducat de Luca (1815-1847). Se tròba prèp de la mar Tirrèna, pus exactament a una vintena de quilomètres de la còsta ligura (mar Ligura).

Es una vila fortificada amb un grand nombre de monuments istorics, principalament de glèisas, mas tanben ds villas e palais coma lo palai Pfanner e son famós jardin.

En 1989, recebèt lo Prèmi de l'Euròpa.

Lo gentilici es **luqués -esa**.

## Nòtas e referéncias
Konstantinos Georgakopulos

**Konstantinos Georgakopulos** (1890-1978), jutge militar e òme politic, foguèt primièr ministre interin de Grècia  entre lo 5 de març e lo 17 de mai de 1958.
Lista dels cancelièrs d'Alemanha

***Kanzler*** (Cancelièr) es lo títol tradicional del cap de govèrn d'Alemanha. Durant lo periòde entre 1871 el 1945, lo títol, en alemand foguèt *Reichskanzler* (cancelièr imperial). Actualament es *Bundeskanzler* (cancelièr federal). Aprèp l'eleccion de Angela Merkel, la primièra femna qu'ocupèt la pus nauta posicion del govèrn alemand, lo mot de *Bundeskanzlerin* (*cancelièra*) foguèt creat en alemand.

## Cancelièrs d'Alemanha

### [[Empèri Alemand]] (''Reichskanzler'')
* 1871-1890 Prince Otto von Bismarck
* 1890-1894 Comte Leo von Caprivi
* 1894-1900 Prince Chlodwig zu Hohenlohe-Schillingsfürst
* 1900-1909 Prince Bernhard von Bülow
* 1909-1917 Theobald von Bethmann-Hollweg
* &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1917&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Georg Michaelis
* 1917-1918 Comte Georg von Hertling
* &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1918&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Prince Maximilian von Baden
* &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1918&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Friedrich Ebert 
* &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1919&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Philipp Scheidemann 

### [[Republica de Weimar]] (''Reichskanzler'')
* 1919-1920 Gustav Bauer 
* &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1920&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Hermann Müller 
* 1920-1921 Konstantin Fehrenbach
* 1921-1922 Joseph Wirth
* 1922-1923 Wilhelm Cuno
* &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1923&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Gustav Stresemann
* 1923-1925 Wilhelm Marx
* 1925-1926 Hans Luther 
* 1926-1928 Wilhelm Marx
* 1928-1930 Hermann Müller 
* 1930-1932 Heinrich Brüning
* &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;1932&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Franz von Papen 
* 1932-1933 Kurt von Schleicher

### Alemanha Nazi (''Reichskanzler'')

* 1933-1945 Adolf Hitler
* 1945 Joseph Goebbels
* 1945 Comte Lutz Schwerin von Krosigk

### Republica Federala d'Alemanha (''Bundeskanzler'')

* 1949-1963 Konrad Adenauer
* 1963-1966 Ludwig Erhard
* 1966-1969 Kurt Georg Kiesinger
* 1969-1974 Willy Brandt
* 1974-1982 Helmut Schmidt
* 1982-1998 Helmut Kohl
* 1998-2005 Gerhard Schröder
* 2005-2021 Angela Merkel
* 2021-actualitat Olaf Scholz
La Spezia

La Spezia (*Spèza* en ligur; *L'Espècia* en catalan ancian), es una vila de la region italiana de Ligúria, e lo capluòc de la província omonima.
Amb sos  abitants es la segonda comuna de la region (son airal urban compta  abitants), precedida solament pel capluòc Gènoa.

La vila se tròba a l'extrème levant de la region Ligúria, a pauques quilomètres de la termièra amb Toscana, al centre d'un golf prigond que li dona son nom.
Aqueste golf, conegut amb l'apellacion de *[[Golf dels Poètas]]*, es enrodat d'una cadena de sèrras, que lo trescòl ne's lo mont Verrugoli, (749 m)., situat a la periferia occidentala del centre abitat.

Lo territòri comunal *spezzino* fa partida de l'Autoritat del Bacin Interregional del Flume Magra e una pichona porcion del territòri comunal, representada pel pichon vilatge de Tramonti aperten al Pargue Nacional de las Cinc Tèrras.

Abans 1930 se disiá simplament **Spezia**.

## Referéncias
Konstantinos Dovas

**Konstantinos Dovas** (1898-1973), militar e òme politic, foguèt primièr ministre interin de Grècia entre setembre e decembre de 1961.
Sebastian Chabal

**Sebastian Chabal** (en francés **Sébastien Chabal**) es un jogaire de rugbi de XV nascut lo 8 de decembre de 1977 a Valença. Jòga pel moment, per l'equipa anglesa Sale Sharks. Jogava per lo primièr còp amb l'equipa de França de rugbi de XV lo 4 de març de 2000 contra l'Escòcia. Jòga lo mai sovent al pòst de tresena linha amb lo numèro 8 en equipa de França e dins lo sieu club.

## Lo nom occitan de Chabal
*Chabal* es un nom de l'èst occitan, mai que mai de l'Ardecha , de regions que son pas betacistas. *Chabal* es donc l'eretièr de *capitalis*, « cabal, chabal », non pas de *caballu*, « caval, chaval, cavalh, chival, chivau ». La grafia es donc *Chabal*.
Gelsenkirchen

**Gelsenkirchen** es una vila alemanda del *[[Länder alemands|Land]]* de Ren del Nòrd-Vestfàlia. Sa populacion èra estimada a 264&nbsp;765 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 105&nbsp;km². 
thumb|730px|left|Panorama de la vila
Capèra Daurada (Arrens)

La **Capèra Daurada** (o **Capèra de Puei Laün**), situada au lòc conegut com Puei Laün a Arrens, dens la Vath d'Asun, Bigòrra occidentau, qu'ei un monument barròc. Uei lo dia que's ved entornejada d'un chic elegant espitau de beton armat. 

Qu'ei destacada dens lo libe *Baroque occitan* de l'escrivan lengadocian Alem Surre-Garcia.
Sallén de Galligo

thumb|left|200px|Maison comuna de Sallén de Galligo
**Sallén de Galligo** (*Sallent de Gállego* en espanhòu) qu'ei un municipi aragonés. 

## Geografia

Sallén de Galligo qu'ei situat dens la Província d'Òsca, dens la Vath de Tena. Qu'ei tanhent de las ciutats occitanas de la Aigas Bonas (Bearn) e Arrens-Marsós (Bigòrra). Que comunica dab Bearn peu Portalet.

## [[Heraudica]]
L'escut de Sallén de Galligo que's blasona atau : *Partit a senextre d'aur au quate paus de gules, a dextre de gules au só d'aur.*

## Hèsta

Lo 5 d'agost òm i celebra lo dia de la verge de las Nèus.

## Monuments

Sallén de Galligo que possedeish dus monument màgers :
*La soa glèisa gotica (Iglesia de la Asunción) deu sègle XVIau.
*Lo son pont roman.

## Vilatges
thumb|left|200px|Païsatge ivernau a O Fornigal
*O Fornigal: compausat de l'urbanizacion residenciau annèxa a l'estacion d'esquí Aramón Formigal. La soa glèisa preromanica (sègle XIau) que i estó portada pèira a pèira dempuish lo despoblat de Basarán; la pila baptismau que vien de la glèisa deu despoblat de Ruesta e la pila de l'aiga benesida que vien de la glèisa deu despoblat de Ziellas.
Tadeusz Mazowiecki

**Tadeusz Mazowiecki** (Płock, 18 d'abril de 1927 – Varsòvia, 28 d'octobre de 2013) foguèt un politician, escrivan, jornalista e assistent social polonés. Foguèt primièr ministre de Polonha entre 1989 e 1991.
Alexandrin

L**'alexandrin** qu'ei un vers qui deu son nom a l'òbra francesa *[[Li Romans d'Alexandre]]* on e ho emplegat. En francés (lenga on l'acent tonic e cad tostemps sus la darrèra sillaba de cada mot) qu'ei compausat de 2 emistiquis de 6 pès, qu'ei a díser un total de 12 pès.

L'occitan, au contre deu francés qu'a ua accentuacion naturaument marcada sus l'abans darrèra sillaba (e, au contre deu catelhan, non possedeish pas cap paraula proparoxitona). En aparéncia doncs, l'alexandrin occitan (lo gran vers de l'Etat d'Aur de la litteratura occitana) que conta 12 vers en inclusent la darrèra sillaba accentuada e en i bèth arrestar lo conte deus pès (lo vers que pòt donc contar ua sillaba mei, se la darrèra paraula b'ei accentuada sus l'avant darrèra sillaba).

## Exemples
Lo darrèr pè qu'ei marcat en negre e la cesura dab ua barra :

*Exemples medievaus :
** *[[Canson de la Crosada]]* :
:*No sai si•s fo pecatz / o remas per jus*'ti**za''
:''C'anc no volgro far patz / adonc, en nulha **gui**za,''
:''Li borzes de Moissac, / lai can Pena fon **pri**za ;'' [...] (118, 1)</poem>

<poem>:''Lo coms vens en Gasconha, / complitz d'alegre**tat**,''
:''Cant el ac de Tholosa / faita sa volont**at**,'' [...] (XXVI, 1-2)</poem>


*Exemples de l'Etat d'Aur occitana :
**[[Pèir de Garròs]] :
<poem>:''Aqueth Rei poderós / eisharruscla de **guè**rra,''
:''Qui de son nom crenhut / pleèc tota la **tèr**ra,'' (''[[Lissandre lo Grand]]'', ''"Poesias Gascoas"'')</poem>
**[[Joan Enric de Fondevila]] :
<poem>:''Jo'm cranhi que vosauts / hètz tot a la bam**bò**la,''
:''I que hèra sovent / que v'i gausatz pe**car**,'' [...] (''[[La Pastorala deu Paisan]]'', hèita II)</poem>
**[[Francés de Corteta]] :
<poem>:''Brave e digne guerrièr / que l'Espanha reg**ar**da,''
:''Coma un autre Amadís / o l'àngel de sa g**ar**da'' [...] (''[[Sancho Pança, al Palais dels Ducs|Sancho Pança]]'', I, 7, 111-112.)</poem>
**[[Joan de Cabanas]] :
<poem>:''Se dins lo desespèr / un òme s'aban**do**na''
:''N'escota ni dangier, / ni conseu, ni re**son*' ;* [...] (*Lo Desespèr*, *Còntes*).
Lista dels primièrs ministres de Polonha

Lo primièr ministre de Polonha representa e organiza lo trabalh del Conselh dels Ministres. Tanben segon la constitucion e altras leis, supervisiona los govèrns regionals, e es lo cap de totes los foncionaris publics del país. Vaquí la lista de totes los primièrs ministres de Polonha dempuèi 1916.

### Primièrs ministres del semiautonòm Regne de Polonha ([[5 de novembre]] de [[1916]] - [[1918]])

### Govèrn Popular Provisòri de la Republica de Polonha (1918)

### Primièrs ministres de la Segonda Republica de Polonha ([[1918]] - [[1939]])

### Primièrs ministres de Polonha en exili ([[1939]] - [[1990]])

### Primièrs ministres de la Republica Populara de Polonha ([[1944]] - [[1989]])

### Primièrs ministres de la 3 Republica (dempuèi [[1989]])

Nòta (1): Convidat pel president a formar un govèrn obtenguèt pas capitada, e renoncièt.

### Vejatz tanben
* Lista dels presidents de Polonha
Guilhèm de Grimoard

**Guilhèm de Grimoard** tanben sonat **Guilhèm de Grisac** (1267-Avinhon, 16 d'octobre de 1366) èra un senhor occitan. Es lo paire d'autre Guilhèm, vengut lo papa Urban V.

## Referéncias
Théodore Richard

**Alexandre-Louis-Marie Théodore Richard** (24 de novembre de 1782 a Milhau – 18 de novembre de 1859 a Tolosa) es un pintre roergàs especializat dins los païsatges amb una formacion d'engenhaire cadastral. Lo sieu mèstre e ensenhaire es Jean Victor Bertin.

## Bibliografia
**Laurent Nicolas - Théodore Richard - Lune de Papier 2003 - ISBN : 2-915454-00-0*
Kazimierz Marcinkiewicz

**Kazimierz Marcinkiewicz**, fisician n. 1959, foguèt primièr ministre de Polonha entre octobre de 2005 e julhet de 2006.
Georgios Rallis

**Georgios Ioannis Rallis** (1918-2006), òme politic, foguèt primièr ministre de Grècia entre mai de 1980 e octobre de 1981.
Pozzuoli

Pozzuoli en italian, *Pëzzulë* en napolitan, es una vila italiana de la Ciutat Metropolitana de Nàpols en Campània. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2019. Coneguda tre l'Antiquitat, sos a l'entorn son caracterizats per une granda activitat volcanica. De son pòrt a l'extremitat nòrd del golf de Nàpols partisson los batèus per las illas d'Ischia e Procida.

## Geografia fisica

Situada sul golf del meteis nom, Pozzuoli se trapa dins una zona volcanica, los Camps Flegrèus, una granda caldeira activa en estat de repaus.

Una granda part del territòri es ondulat, comprenent mantun cratèrs volcanics, que lo mai conegut es lo de la Solfatara, format ia aperaquí 4000 ans. D'autres cratèrs volcanics son l'Astroni, lo Monte Nuovo (format durant la darrièra erupcion dels Camps Flegrèus, en 1538) e lo qu'abriga lo lac d'Averno. D'aquesta zona, lo sòl davala pron fortament cap al sud (golf de Pozzuoli), mentre que la davalada cap a l'oèst es mai progressiva, ont i a una zona plana près de la còsta domitio.

Un fenomèn geofisic tipic d'aquesta vila e de tota la zona dels Camps Flegrèus es lo bradiseïsme, es a dire l'enauçament e l'abaissament de la superfícia terrèstra per l'efeit de las variacions de la pression sosterrana ligadas a l'activitat magmatica idrotermala. La pujada rapida del nivèl del sòl que se debanèt dins la zona dins los ans 1980  faguèt mestièr de desplaçar lo pòrt de Pozzuoli a aperaquí 50 mètres pus luenh que l'emplaçament precedent.
Universitat Miguel Hernández d'Elx

L**'Universitat Miguel Hernández d'Elx** es una universitat publica valenciana, tanben coneguda coma **UMH**, amb campus per tota la província d'Alacant e foguèt establida en l'an 1997. Son nom commemòra lo poèta Miguel Hernández d'Oriola. Forma part de la Ret d'Universitats Institut Joan Lluís Vives, cossí la rèsta de las Universitats dels Païses Catalans, e la ret Universia, cossí la rèsta de las Universitats d'Espanha e d'America Latina.

Sa sedença centrala se tròba dins la vila d'Elx e s'estructura en quatre campus: Altea, Elx, Oriola e Sant Joan d'Alacant, ont s'impartisson distintes de titolacions. De mai, incorpòra divèrses instituts universitaris de recèrca.

Se tròba a l'ora d'ara en procès d'ampliament e remodelament de las estructuras en cada campus, mai que mai a Elx e a Sant Joan d'Alacant.

L'universitat es cabecièra dins congrèsses estudiantils en Sciéncias de la santat en avent lo Congrès nacional d'estudiants de Medecina (amb tres edicions internacionalas amb sa XXV edicion), lo Congrès d'estudiants de Farmacia (2a edicion nacionala amb sa 3a edicion) e de jornadas nacionalas de Fisioteràpia (3a edicion) e las de Podologia (6a edicion) en existint tanben congrèsses d'autras disciplinas coma lo Congrès nacional d'estudiants de Psicologia (amb sa 4a edicion) o lo Congrès nacional d'estudiants e licenciats en Sciéncias Ambientalas (amb sa 6a edicion).

L'universitat es dividida en departaments e facultats e d'escòlas, en essent ambedoas divisions independentas una de l'autra, aital un departament pòt èsser restacat a mai d'una facultat. A costat d'aquela division existisson los instituts de recèrca que son autonòms als departaments e facultats e dependon del vicerectorat de recèrca e desvolopament tecnologic.

## Istòria
Lo govèrn valencian, presidit per N'Eduardo Zaplana, creèt l'Universitat Miguel Hernández d'Elx mercé a una lei aprovada lo 27 de decembre de 1996 (*Lei de Creacion de l'Universitat Miguel Hernández d'Elx*). Aquela lei segreguèc de divèrses centres e d'ensenhaments de l'Universitat d'Alacant: la Facultat de Medecina, l'Institut de Neurosciéncias (ambedós a Sant Joan) e la Diplomatura en Estatistica (a Elx) e de la Universitat Politecnica de Valéncia a Oriola: Engenhariá Agronomica e tres especialitats d'Engenhariá Tecnica Agricòla, que serián restacats a la nòva Universitat.

Tot aquò aboquèt a un conflicte politic entre l'Universitat d'Alacant mai PSPV e la nòva universitat mai lo govèrn del PP per la segregacion de la Facultat de Medecina e l'Institut de Neurosciéncias a causa del prestigi que la carrièra de Medecina e la recèrca biomedicala porgissiá a l'UA. Aquel conflicte s'acabèt lo 17 de març de 2005 amb la resolucion del Tribunal Constitucional en avalant aquela segregacion.

## Campus, Facultats e Escòlas, Títols universitaris

## Referéncias


## Ligams extèrnes
* Web principal de l'UMH
* Web de la Facultat de Medecina de la UMH
* Web de la Facultat de Sciéncias Socialas e Juridicas d'Oriola de l'UMH
* Web de la Facultat de Bères arts de l'UMH
Octosillab

Un *octosillab* qu'ei un vers de 8 pès (lo 8au pè qu'ei la darrèra sillaba accentuada, que sia seguida d'ua auta sillaba non accentuada o pas). Qu'ei, amassa dab l'alexandrin (de 12 pès) lo vers lo mei frequent dens la poesia classica occitana (com ac ei tanben dens las poesias francesa, castelhana e catalana) e sustot de la poesia trobadorenca.

## Exemple
* Guilhèm IX (lo darrèr pè qu'ei en letras negras) :

*Ab la dolchor del temps nov*'el** ''<br>
''foillo li bosc, e li auc**el** ''<br>
''chanton, chascus en lor la**ti**,''<br>
''segon lo vers del novel **chan**:''<br>
''adonc esta ben c'om s'ai**si** ''<br>
''d'acho dont hom a plus ta**lan*' *