open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Artaban III

**Artabanus III** foguèt un emperaire part que regnèt de 78 a sa mòrt en 81.

## Règne
Pacorus II succediguèt a son paire Vologés Ièr en 78. Artaban, son fraire, ensagèt de prene lo poder, sens i arribar. Son influéncia paréis pas èsser anada per delà de Babilònia. dispareguèt sens dobte vers 81.

## Referéncias

## Font
*  Marek Jan Olbrycht, 1999, *[https://www.academia.edu/4731635/Remarks_on_the_Parthian_Coinage_under_Vologases_I_and_Pakoros_II Bemerkungen zur parthischen Münzprägung unter Vologases I. und Pakoros II.]*, Notae Numismaticae III/IV, Cracòvia.
*  Marek Jan Olbrycht, 2013, *[https://www.academia.edu/3838074/Imperium_Parthicum_-_crisis_and_revival_of_the_Arsacid_state_in_the_first_half_of_the_first_century_AD_Kraków_Historia_Iagellonica_2013_Imperium_Parthicum-_kryzys_i_odbudowa_państwa_Arsakidów_w_pierwszej_połowie_I_wieku_po_Chr._Kraków_Historia_Iagellonica_2013_ Imperium Parthicum - crisis and revival of the Arsacid state in the first half of the first century AD]*, Cracòvia, Historia Iagellonica.
*  K. Schippmann, 1988, *[http://www.iranicaonline.org/articles/artabanus-parth#pt4 Artabanus]*, Encyclopaedia Iranica, Vol. II, Fasc. 6, pp. 647-650, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/artabanus-parth (accessed on 6 May 2020).
Tchip

Lo **tchip**, o **tchipatge**, es un element de comunicacion non verbala. Es corrent en Africa, tal com en las populacions d'origina africana dins las Antilhas o als Estats Units. Exitís dins las esfèras francofòna, anglofòna e neerlandofòna.
Mètro d'Atenas

Lo **mètro d'Atenas** (en grèc : Μετρό Αθήνας, *Metró Athínas*) es un dels sistèmas de transpòrt en comun servissent las vilas d'Atenas, del Pirèu e lor aglomeracion. Espleitat dempuèi 2011 per la STASY SA, comporta tres linhas en site pròpri sus fèrre totalizant  dont  sosterranhs, mai  partejats amb lo malhum de l'OSE. Lo malhum de mètro es completat per un malhum de tramvai, atal que per un malhum de linhas de banlègas.

## Malhum

### Linhas

* Linha 1 (verda), del ''Pirèu'' cap a ''Kifissiá''
* Linha 2 (roja), d'''Anthoúpoli'' cap a ''Ellinikó''
* Linha 3 (blava), d*'[[Agía Marína (mètro d'Atenas)|Agía Marína]]* cap a *[[Doukíssis Plakentías (mètro d'Atenas)|Doukíssis Plakentías]]* o *[[Aeropòrt (mètro d'Atenas)|Aeropòrt]]*

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Atenas
* Tramvai d'Atenas
* Trens de banlèga d'Atenas
Spotnik 2

**Spotnik 2** (rus:Спутник-2, /sputʲnʲɪk/, *Satellit 2*), o **Prosteyshiy Sputnik 2** (Простейший Спутник 2,*Satellit elementari 2*) foguèt lo segond vaissèl lançat en orbita terrèstra, lo 3 de novembre de 1957, e lo primièr de tranportar un animal vivent, una canha nomenada Laika. Laika subrevisquèt pas a l'orbita, e moriguèt qualquas oras après lo lançament.
Lançat per l'URSS, Spotnik 2 èra una capsula de 4 mètres de naut amb un diamètre de basa de 2 mètres que pesava aperaquí 500kg, mas èra pas concebuda per se separar del nuclèu de la fusada que la menèt en orbita , çò que portava lo pes total en orbita a 7.79 tonas. Conteniá mantun compartiments per la transmission ràdio, un sistèma de telemetria, una unitat de programacion, un sistèma de regeneracion e de cotraròtle de la temperatura per la cabina, d'instruments scientifics. e una cabina tancada separada per la canha Laika.

## Referéncias
Comunautat de comunas deus Costalats de la Vath d'Arròs

La **Comunautat de comunas deus Costalats de la Vath d'Arròs** qu'ei ua intercomunalitat de la Republica Francesa, situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Son còdi SIREN qu'ei 200070803.

## Istòria
Lo 1èr de gèr 2017, la comunautat de comunas que resultè de la fusion de la CC deus Costalats de Poiastruc (a Poiastruc), las 27 comunas) e de la CC deu Canton de Tornai (a Tornai, las 27 comunas). La residéncia es a Tornai . Cada anciana comunautat que corresponèva au canton d'avant 2015. La CC deus Costalats de Poiastruc qu'èra era-medisha formada de tres petitas intercomunalitats qui fusionèn lo 1èr de gèr 2013. 

Era comuna de Hita que quitè era comunautat en 2018 entara Comunautat de comunas dera Hauta Bigòrra .

## Composicion
### Anciana Comunautat de comunas deus Costalats de Poiastruc

### Anciana Comunautat de comunas deu Canton de Tornai

## Nòtas
Cosmodròm de Baikonor

Lo **Cosmodròm de Baikonor** (casac: Байқоңыр ғарыш айлағы, romanizat: Baıqońyr ǵarysh aılaǵy; rus: Космодро́м Байкону́р, romanizat: Kosmodrom Baykonur) es un pòrt espacial situat dins una region del sud de Cazacstan.

Le Cosmodrome es la primièra e la pus granda installacion de lançament espacial operacional al mond. Lo pòrt espacial es situat dins l'estepa desertica de Baikonor, a aperaquí 200 quilomètres a l'èst de la mar d'Aral e al nòrd del flume Syr Darya. Se trapa près de la gara de Tyuratam e a aperaquí 90 mètres en dessús del nivèl de la mar. Lo cosmodròm de Baikonor e la vila de Baikonor an celebrat le 63e aniversari de la fondacion lo 2 de junh de 2018.

Lo pòrt espacial es a l'ora d'ara logat pel governament casac a Russia entrò 2050 e es gerit conjuntament per la *Roscosmos State Corporation* e las fòrças aerospacialas russas.

La forma de la zona logada es una elipsa, que mesura 90 quilomètres d'èst en oèst sus 85 quilomètres del nòrd al sud, amb lo cosmodròm al centre. Foguèt bastit a l'origina per l'Union sovietica a la fin dels ans 50 coma basa d'operacions del programa espacial sovietic. Dins l'encastre del programa espacial rus actual, Baikonor demòra un pòrt espacial fòrça frequentat, amb nombrosas missions comercialas, militaras e scientificas lançadas cada an. Totes los vòls espacials russes en equipatge son lançats dempuèi Baikonor. 

Spotnik 1, lo primièr satellit artificial, e Vostok 1, lo primièr vòl espacial uman, son estat lancats dempuèi Baikonor. La rampa de lançament utilizada per las doas missions foguèt rebatejada *Gagarin's Start* en onor del cosmonauta sovietic  Iurii Gagarin, pilòt de Vostok 1 e primièr uman dins l'espaci.
Kanishka

**Kanishka** (o Kanishka Ièr, Kanishka lo Grand, en bactrian: κανηþκο *Kanēško*) foguèt un emperaire koshan que regnèt de 127 a 150. Succediguèt a son paire Vima Kadphises.

## Referéncias

## Fonts
*  Osmund Bopearachchi, 2007, *[https://www.academia.edu/22821570/Some_observations_on_the_chronology_of_the_early_Kushans Some observations on the chronology of the early Kushans]*, Res Orientales XVII, Des Indo-Grecs aux Sassanides: Données pour l'Histoire e la géographie historique, p. 41-53, Bure-sur-Yvette, Groupe pour l'Étude de la Civilisation du Moyen-Orient.
*  Robert Bracey, 2012, *[https://www.academia.edu/2078818/The_Mint_Cities_of_the_Kushan_Empire The Mint Cities of the Kushan Empire]*, dins The City and the Coin in the Ancient and Early Medieval Worlds, Fernando López Sánchez (ed.), p. 117-131, BAR International Series 2402, Oxford, Archeopress.
Vernuelh

**Vernuelh** pòt esser:

* Vernuelh en Borbonés, comuna francesa d'
* Vernuelh, comuna francesa de 
* Vernuèlh, comuna francesa de 
* Vernuelh Mostiér, comuna francesa de
Kanishka III

**Kanishka III** (en bactrian: κανηþκο *kanēško*) foguèt un emperaire koshan que regnèt en 267. Succediguèt a Vasishka.

## Referéncias

## Fonts
*  Joe Cribb, 2018, *[https://www.academia.edu/36308762/Numismatic_evidence_and_the_date_of_Kaniṣka_I Numismatic evidence and the date of Kaniṣka I]*, dins Problems of Chronology in Gandhāran Art, Wannaporn Rienjang, Peter Stewart (eds.), Proceedings of the First International Workshop of the Gandhāra Connections Project, University of Oxford, 23rd-24th March, 2017, p. 1-34, Oxford, Archeopress.
*  Robert Bracey, 2012, *[https://www.academia.edu/2078818/The_Mint_Cities_of_the_Kushan_Empire The Mint Cities of the Kushan Empire]*, dins The City and the Coin in the Ancient and Early Medieval Worlds, Fernando López Sánchez (ed.), p. 117-131, BAR International Series 2402, Oxford, Archeopress.
Mètro de Rio de Janeiro

Lo **mètro de Rio de Janeiro** (en portugués : *metrô do Rio de Janeiro* o *metropolitano de Rio de Janeiro*) es lo malhum de mètro de Rio de Janeiro. Foguèt inaugurat en 1979.

## Malhum

### Linhas

* Linha 1, d*'[[Uruguaí (mètro de Rio de Janeiro)|Uruguaí]]* a *[[Ipanema (mètro de Rio de Janeiro)|Ipanema]]* o *[[General Osório (mètro de Rio de Janeiro)|General Osório]]*
* Linha 2, de *[[Pavuna (mètro de Rio de Janeiro)|Pavuna]]* a *[[Botafogo (mètro de Rio de Janeiro)|Botafogo]]*
* Linha 4, de *[[General Osório (mètro de Rio de Janeiro)|General Osório]]* a *[[Jardim Oceânico (mètro de Rio de Janeiro)|Jardim Oceânico]]*

### Projèctes de desvolopament
Doas linhas son en projècte :

* Linha 3, de *Carioca* a *Visconde de Itaboraí*
* Linha 5, de *Gávea* a *Carioca*

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Rio de Janeiro
* Tramvai de Rio de Janeiro
* Tramvai de Santa Teresa

### Ligams extèrnes

*  Site oficial
Empèri koshan

L**'Empèri koshan** es un estat installat en Bactriana al sègle Ièr apC e que s'espandiguèt dins lo Nòrd d'Índia.

## Origina
Segon las fonts chinesas ancianas, los yuezhi emigrats dels limits de China en Bactriana en 129 apC, fondèron cinc reialmes. Foguèron units jos l'autoritat d'un rei unic vèrs lo mitan del Sègle I apC, Kujula Kadphises, que fondèt l'Empèri koshan.

## Apogèu de l'Empèri

Kujula kadphises paréis aver profiechat de la fin del rei indopart Gondofares, vèrs 40 apC. Dintrèt dins la valada de Kabol e dins lo Gandhara ont desfaguèt lo darrièr rei grecobactrian.

Lo màger rei koshan es Kanishka, conegut per las inscripcions de Surkh-Kotal e aquela de Rabatak, descubèrtas en Afghanistan dins las annadas 1950 e en 1993. Kanishka regnèt de 127 a 150 sus un empèri que s'espandiguèt sus lo Panjab, l'Haryana, lo Sindh e l'Uttar Pradesh dusqua Benarés. Sas capitalas èran Purushapura, près de Peshawar e Mathura, al Sud de Delhi.

Lo reialme koshan aviá de relacions comercialas amb l'Empèri roman e China, çò que li donava una posicion centrala dins lo comèrci internacional del temps.

## Decadéncia
Après Vasudeva Ièr, que regnèt dusqua 230, l'empèri comencèt a s'afeblir. Los sassanids volguèron tornar conquistar una region qu'aviá fach partida de l'Empèri Aquemenida. Poguèron prene lo Nòrd-Oèst del domeni koshan e i establir en 248 un reialme vassal, dirigit per los reis koshanshahs.

Al sègle IV, los darrièrs koshans possedon sonque un pichon territòri, dins lo Gandhara, e son benlèu vassals de Samudragupta, lo filh de Chandragupta Ièr vengut rei en 355. Dins l'Oèst, en Afghanistan, una dinastia eftalita, los kidaritas, ensaja de fondar un reialme independent.

## Dinastia
Los primièrs reis koshans se succediguèron de paire en filh: Kujula Kadphises, seguit per Vima Takto, puèi Vima Kadphises, Kanishka. Venguèron puèi Huvishka, Vasudeva Ièr, Kanishka II, Vasishka, Kanishka III. Los darrièrs reis, Vasudeva II, Mahi, Shaka e Kipunadha, son coneguts que per l'estudi de la numismatica.

## Lenga
Los koshans parlavan una lenga iraniana orientala, lo bactrian, qu'es donc pròcha de las autras lengas iranianas mejanas conegudas en Asia Centrala e al Turkestan, lo sogdian, lo khotanés e lo khwarezmian. La lenga utilizada dins las inscripcions reialas de Kanishka, mòstra l'usança pels koshans de l'eretatge grèc en Bactriana, qu'es escricha amb l'alfabet grèc.

## Referéncias

## Fonts
*  Robert Bracey, n. d., *[https://web.archive.org/web/20200205170353/http://www.kushan.org/essays/general/general4.htm Foundations of the Empire]*.
*  Robert Bracey, n. d., *[https://web.archive.org/web/20200205170348/http://www.kushan.org/essays/general/general3.htm The Yu-Chi in Bactria]*.
*  Robert Bracey, n. d., *[https://web.archive.org/web/20200205084359/http://www.kushan.org/essays/general/general6.htm The Later Kushans, Kidarites, Kushanshahs]*.
*  Michael Witzel, 2003, *Das alte Indien*, C. H. Beck Wissen, Munic, Verlag C. H. Beck.
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Wiener Konzerthausquartett

Lo **Wiener Konzerthausquartett** o *Wiener Konzerthaus Quartett*es un qüartet de còrdas austriac, e especialament vienés, fondat en 1934 e que se dissolguèt en 1967.

## Istòria
La creacion del qüartet vendriá d'una iniciativa de genièr 1934 : lo Konzertmeister dels *Wiener Symphoniker* (Orquèstra Sinfonica de Viena), Anton Kamper (1903-1982) e lo primièr altista, Erich Weis (1904-1962) decidiguèron de fondar un qüartet de còrdas. Trobèron lèu lo segond violon, Karl Maria Titze (1909-1963) e lo violoncellista Franz Kvarda (1904-1971). Còpsec, lo novèl qüartet agèt plan de succès. Los quatre musicians, que contunhavan de jogar en orquèstra, passèron en 1938 a l'Orquèstra de l'Opèra d'Estat de Viena e foguèron lèu acceptats als *Wiener Philharmoniker* (Orquèstra Filarmonica de Viena). Lo qüartet contunhèt ambe'ls meteisses instrumentistas d'aquí a 1958 e coma èran qüartet en residéncia al Konzerthaus (salas de concèrt a Viena), prenguèron lo nom de Wiener Konzerthausquartett .

A partir de 1958, i agèt de càmbiaments dens la composicion del qüartet : arribada de Walter Weller (1939-2015) en tant que segond violon, de Fritz Händschke, alto e de Ludwig Beinl (1928-2011), violoncèl. Quand lo primièr violon Anton Kamper prenguèt la retirada en 1967, lo qüartet se separèt .

## Estil
Segon Georges Zeisel, dins l'emission de France Musique *A bon entendeur* consacrat al qüartet opus 76 n° 1 de Haydn, « Ce sont des musiciens viennois, extrêmement viennois, plus viennois... c'est pas possible ! » (son de musicians vieneses, extrèmament vieneses, mai vieneses... es pas possible !). Un caractèr tipic es la recèrca de la suavitat sonòra, e mai una certana tendéncia al sentimentalisme, pas caricaturala çaquelà, dins de *tempi* sovent retenguts. Un autre caractèr, ligat au primièr, es lor conservatisme. Usavan de las edicions corrompudas del sègle XIX (ambe per exemple de ligasons entre nòtas faitas per permetre a de musicians amators de jogar las òbras), non solament quand las edicions originalas èran pas publicadas, e mai aprèp.

## Discografia
 
## Nòtas

* https://data.bnf.fr/13948032/wiener_konzerthausquartett/ notícia Bnf
Mètro de São Paulo

Lo **mètro de São Paulo** (en portugués, *metrô de São Paulo* o *metropolitano de São Paulo*) es lo mètro que desservís São Paulo, al Brasil. Lo mètro fa partida del sistèma de transpòrt ferroviari metropolitan, amb CPTM. Inaugurat en 1974 es istoricament lo primièr mètro del Brasil. L'es tanben per sa dimension, comportant sièis linhas per una longor totala de  religant 86 estacions ( e 173 estacions amb CPTM).

## Malhum

### Linhas
Cada linha es representada per una color. Totas las linhas foncionan de 4h40 a 0h40 (1h lo dissabtes).

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* São Paulo

### Ligams extèrnes

*  Site oficial
Yuezhi

Los **yuezhi** (o yueh-chi) son un pòble nomad, installat en Bactriana al sègle II abC.

## Origina
Los yuezhi vivián dins las Regions de l'Oèst, nom donat par los chineses a de regions sovent pobladas de nomads. Vèrs 177 abC, los xiongnu desfaguèron los yuezhi que fugiguèron en Asia Centrala. En 129 abC, invasiguèron Bactriana.

Segon las fonts chinesas ancianas, los yuezhi fondèron cinc reialmes. Foguèron units jos l'autoritat d'un rei unic vèrs lo mitan del Sègle I apC, Kujula Kadphises que fondèt l'Empèri koshan.

## Referéncias

## Fonts
*  Robert Bracey, n. d., *[https://web.archive.org/web/20200205170338/http://www.kushan.org/essays/general/general1.htm The Chinese and the Yu-Chi]*.
*  Robert Bracey, n. d., *[https://web.archive.org/web/20200205170348/http://www.kushan.org/essays/general/general3.htm The Yu-Chi in Bactria]*.
*  Michael Witzel, 2003, *Das alte Indien*, C. H. Beck Wissen, Munic, Verlag C. H. Beck.
*  Collectiu, 1998, *Der Grosse Ploetz. Die Daten-Enzyklopädie der Weltgeschichte*, Komet.
Gura Roșiei, Alba

**Gura Roșiei** es un vilatge de la comnua de Roșia Montană dins lu județ (departament) d'Alba en Transilvaniá (Romania).

La localitat actuala es pas presenta sur la carta *Iosefină* de la Transilvaniá de 1769-1773. Son mas indicats lu long de la vau mai d'un *bocards* (brigalhaires), *steamp* en romanés, per esbrijonar la peira e en seguida, ne'n surtir los mineraus (aur, argent, coire, metaus rales...), son marcats en alemand *Stampf Mühlen* o *St.m.*.
Linha de demarcacion (França)

La **linha de demarcacion** (en alemand *Demarkationslinie*, contractat en *Dema-Linie* o *Dema*) èra en França, pendent la Segonda Guèrra Mondiala, lo limit entre la zona ocupada per l'armada alemanda e la zona liura non ocupada (dita zona sud a partir de novembre de 1942). Fixada per l’armistici del 22 de junh de 1940, èra longa d'aperaquí . Dintrèt en vigor lo 25 de junh de 1940, après la signatura de l'armistici entre Itàlia e França lo 24 de junh de 1940.

Se lo Governament francés, que demorava a Vichèi en zona liura, exerciá sa soberaneitat sus l'ensemble del territòri, dins los faits las condicions d'armistici balhavan de larges pders a las autoritats alemandas en zona ocupada. Limitavan aital fortament lo passatge d'una zona a l'autra amb l'obligacion d'aver un salconduit. 
 
La linha de demarcacion foguèt suprimida lo 1èr de març de 1943, tres meses après l'invasion de la zona sud per las tropas alemandas.

## Referéncias
Gandhara

**Gandhara** es una region istorica d'Asia Centrala e d'Índia situada dins lo Nòrd-Oèst de l'actual Paquistan e dins lo Nòrd-Èst  d'Afganistan.

## Istòria
Del sègle VI abC a -326, Gandhara fa partida de l'Empèri Aquemenida. en 326, Alexandre lo Grand se'n apodera. 

Del sègle IV abC a -180, Gandhara fa partida de l'Empèri Maurya.

En 40 apC, Kujula Kadphises, un rei yuezhi, fondèt l'Empèri koshan e conquistèt Gandhara.

## Fonts

## Nòtas e referéncias
Chandragupta Ièr

**Chandragupta Ièr** foguèt un emperaire gupta que regnèt de 320 a 335. Succediguèt a Ghatotkacha.

## Règne
Chandragupta regnèt sus Magadha, la vila dels guptas, e tamben sus una part de l'èst d'Uttar Pradesh, en particular sus Allahabad e Saketa, l'actuala Ayodhya.

## Referéncias

## Fonts
*  Michael Witzel, 2003, *Das alte Indien*, C. H. Beck Wissen, Munic, Verlag C. H. Beck.
New York City Transit Authority

vinheta|280px|Logo de la NYCTA.
La **New York City Transit Authority** (coneguda jos l'acronim **NYCTA**) es un servici public que gerís una partida dels transpòrts en comun de la vila de Nòva York als Estats Units. La NYCTA fa partida de la Metropolitan Transportation Authority (MTA) que gerís lo mai grand malhum de transpòrts en comun de tota l'America del Nòrd.

La NYCTA es cargada de l'espleitacion de tres malhums distints de transpòrts en comun :

* Lo mètro de Nòva York, servissent los arrondiments de Manhattan, Brooklyn, Queens e del Bronx.
* La MTA Staten Island Railway, servissent l'arrondiment de Staten Island
* Lo MTA New York City Bus (230 linhas) que cobrís tota la vila.
MetroCard

vinheta|Una MetroCard.
La **MetroCard** es lo títol de transpòrt de la vila de Nòva York. Aquesta carta, que s'aparenta a una carta a pistas magneticas classica, pòt èsser recargada electronicament. Foguèt introducha al còp dins una optica de modernizacion dels transpòrts publics nòvayorkés mas tanben amb l'intencion de reduire, e mai d'eliminar, los inconvenients de l'ancian sistèma de getons, e precisament lor collècta e lor transpòrt. L'usatge de getons foguèt oficialament suspendut per la Metropolitan Transportation Authority (MTA) en mai de 2003 pels mètros, e lo 31 de decembre de 2003 pels buses. La MetroCard es gerida per una instància de la MTA coneguda jol nom de MetroCard Operations, e manufacturada per la societat Cubic Corporation.

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Transpòrt a Nòva York
* Mètro de Nòva York
* Metropolitan Transportation Authority

### Ligams extèrnes

*  La MetroCard sul site de la MTA
Samudragupta

**Samudragupta** foguèt un emperaire gupta que regnèt de 335 a 375. Succediguèt a Chandragupta Ièr.

## Règne
Lo règne de Samudragupta es conegut gràcias a una inscripcion que faguèt engravar sus una columna a Allahabad. Segon lo text, auriá conquistat o contrarotlat uèch reialmes de Nòrd d'Índia e dotze de Deccan. Pasmens qualques reialmes li escapavan, coma lo dels kshatrapas, un reialme escite, o pus correctament saka, establit dins lo Sindh e lo Gujarat.

## Referéncias

## Fonts
*  Michael Witzel, 2003, *Das alte Indien*, C. H. Beck Wissen, Munic, Verlag C. H. Beck.
MTA Regional Bus Operations

**MTA Regional Bus Operations** (**RBO**) es lo servici d'autobuses de la vila de Nòva York. Foguèt creat en 2008 per la Metropolitan Transportation Authority (MTA) per consolidar l'ensemble dels malhums de buses de la metropòli.

## Malhums
En realitat, la denominacion RBO es utilizada que dins los documents oficials, e apareis pas suls buses. La MTA realiza atal lo servici de sos buses sus dos malhums distints :

* Lo **New York City Bus**, qu'es l'un dels tres malhums de la New York City Transit Authority (NYCTA) e dont la màger part de las linhas traversan Manhattan. Sus aqueste malhum, la MTA espleita mai de 4400 buses sus 224 linhas.
* Lo **MTA Bus** qu'èra autres còps contrarotlat pel New York City Department of Transportation e qu'èra operat per sèt companhiás distintas al moment de la consolidacion, principalament concentrada dins lo Queens, inclusent d'unas linhas dins Brooklyn, e la màger part de las linhas exprès entre Brooklyn, lo Queens, lo Bronx e Manhattan. Las sèt ancianas companhiás èran la *Command Bus Company Inc.*, la *Green Bus Lines Inc.*, la *Jamaica Buses Inc*., la *Liberty Lines Express Inc.*, la *New York Bus Service Co.*, la *Queens Surface Corp.*, e la *Triboro Coach Corp*. Aqueste malhum compta 79 linhas e una flòta de près de 1300 buses.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Transpòrt a Nòva York

### Ligams extèrnes

* Site oficial de la Metropolitan Transportation Authority
Chandragupta (omonimia)

*Chandragupta Maurya, un emperaire gupta (vèrs 340 abC-291 abC).
*Chandragupta Ièr, un emperaire gupta (320-335).
*Chandragupta II, un emperaire gupta (375-415).
Skandagupta

**Skandagupta** foguèt un emperaire gupta que regnèt de 454 a 467. Succediguèt a Kumaragupta Ièr.

## Règne
Skandagupta deguèt combatre los huns blancs d'Asia Centrala, qu'ataquèron Índia. Jos lo nom de huns, se tròban los alchons o los harahunas.

## Referéncias

## Fonts
*  Michael Witzel, 2003, *Das alte Indien*, C. H. Beck Wissen, Munic, Verlag C. H. Beck.
Vacqueyras (AOC)

Lo **Vacqueyras** es un vin d'apellacion d'origina contrarotlada qu'es produch sus lei tèrrei de la comuna de Vacairaç en païs occitan de Provença sus lei còstei deu Ròse.
Chionitas

Los **chionitas** fuguèron un pòble nomada que viviá en Asia Centrala, especialament en Bactriana a la fin de l' Antiquitat. 

## Nom e Origina

Lo nom de *chion*, amb lo sufix *-ita*, ven sens dobte del pèrsa mejan *hyon*, *xyon*, en avestic *xiiaona* (de legir *hyaona*). Aquò fa que son sovent vistes coma avent lo meteis nom que los huns, los xiongnu o los avars, aquels qu'èran tamben sonat *Ouarchōnîtai*, dins las fonts bizantinas.

La manca de documents precises sus los chionites fa que son sovent presentats come essent lo mateis grop que los eftalitas, e tamben que los huns blancs (*śveta huṇa*) de las fonts indianas de l'epòca. Sembla qu'en fach, i aja quatre pòbles « huns » en Índia e dins lo mond iranian de l'Antiquitat tardiva, los chionitas, los alchons, los kidaritas e los eftalitas. Segon Göbl, los chionitas pòdon pas èsser comptats demest los huns blancs, que son los tres autres grops.

L'origina etnica dels chionitas es escura. Poirián èsser un pòble iranian, o una confederacion nomada multietnica, coma, sens dobte, los avars, los huns o los xiongnu.

## Istòria
Los chionitas migrèron sens dobte d'Asia Centrala en Iran al mitan del sègle IV apC, seguits per los kidaritas vèrs 371, los alchons  vèrs 400 e los eftalitas vèrs 420.

En 359, fan partida de l'armada de l'emperaire sassanida Shapur II qu'assiètja la vila d'Amida, l'actuala Diyarbakir en Turquia. L'istorian grèc Ammianus Marcellinus escriu que lor rei s'apèla Grumbates. Çò que son venguts los chionitas, après aqel periòde es pauc clar.

## Referéncias

## Fonts
*  Wolfgang Felix, 1991, *Chionites*, Encyclopaedia Iranica, V:5, p. 485-487, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/chionites-lat (accessed on 10 May 2020).
Canton de Tornai

Eth **canton de Tornai** qu'ei ua anciana division administrativa de Gasconha, en Bigòrra, situada dens eth arrondiment de Tarba, eth departament deths Hauts Pirenèus e era region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. Eras 27 comunas que son despuish 2015 dens eth canton d'Era Vath d'Arròs e eras Baïsas  (burèu centralizator Tornai). En 2017, qu'èran totas tanben dens era comunautat de comunas deths Costalats dera Vath d'Arròs (residéncia Tornai), mès en 2018, Hita que passè ara Comunautat de comunas dera Hauta Bigòrra. Era lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon. Eth canton qu'utiliza eth article pirenenc. *-D-* intervocalic d'origina que mia (o qu'a tornat) a *-d* : SUDARE > *sudar*; que i a tanben *d* vengut de *-c + e, i-*, de *-ty-* e de *-s-* (quitament en finala) : AVICELLU > *audèth*.

## Composicion

## Istòria
## Nòtas
Azerbaitjan als Jòcs Olimpics

L**[[Azerbaitjan]]** (AZE) a enviat d'espòrtistas a totes los **[[Jòcs Olimpics]]** dempuèi 1996. Los atletes de l'Azerbaitjan an ganhat un total de 44 medalhas: 7 medalhas d'aur, 12 medalhas d'argent e 25 medalhas de bronze. Eles an pas ganhat cap de medalha en los Jòcs Olimpics d'ivèrn.

## Medalhas

## Vejatz tanben
* Azerbaitjan als Jòcs Paralimpics

## Nòtas e referéncias
Altai

**Altai** es una cadena de montanhas en Asia centrala e orientala, ont Russia, China, Mongolia e Cazacstan se rejonhon, e ont las ribièras Irtish e Òb an sas aigas d'amont. Lo massís se confond amb las montanhas de Saian al nòrd-èst, e s'abaissa progressivament  al sud-èst, ont encontra lo repalanat del desèrt de Gòbi. S'espandís aperaquí de 45° a 52° N e de 84° a 99° E.

La region es abitada ear una populacion semenada clar mas etnicament diversificada, comprenent russes, cazacs, altais e mongòls. L'economia locala es basada sus l'élevatge bovin, ovin e equin, l'agricultura, la forestariá e l'espleitacion minièra. La familha de las lengas altaïcas, uèi contestada, coma nombroses toponims tiran son son nom d'aquela cadena de montanhas.

## Geografia
Al nòrd de la region se trapan los Monts Sailughem, tanben coneguts amb lo nom de * Kolyvan Altai *, que s'espandisson al nòrd-èst  e vèrs l'extrémitat oèst de las Montanhas Saian. Son altitud mejana es de 1 500 a 1 750 m. L'estatge nival se trapa a 2 000 m a l'envèrs e a 2 400 m a l'adrech, e en dessús, los pics esquius s'enauçan qualque 1 000 m pus naut. Los còls de montanha a travèrs de la cadena son pauc nombroses e malaisits, los principals essent Oulan-daban a 2 827 m (2 879 m segon Kozlov), e Chapchan-daban, a 3 217 m , respectivament al sud e al nòrd. A l'èst e al sud-èst aquela cadena es flanquejada del grand replanat de Mongolia, la transicion se fasent dapasset amb mantun replanats menors, coma lo replanat Ukok (2 380 m) amb la val de Pazyryk, Chuya (1 830 m), Kendykty (2 500 m), Kak (2 520 m), (2 590 m) e (2 410 m). 

La region es semenada de lacs bèls, coma per exemple lo lac Uvs a 720 m en dessús del nivèl e la mar, Khyargas, Dorgon e Khar a 1170 m, e traversada per divèrsas cadenas de montanhas, que las principalas son las montanhas Tannu-Ola, que s'espandisson a pauc près parallalement a las montanhas Saian tan luenh a l'èst que lo Kosso-gol, e las montanhas Khan Khökhii, que s'espandisson tanben a l'oèst e a l'èst.
Canton de Galan

Eth **canton de Galan** qu'ei ua anciana division administrativa de Gasconha situada dens eth arrondiment de Tarba, eth departament deths Hauts Pirenèus e era region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. Eras 11 comunas que son despuish 2015 dens eth canton d'Era Vath d'Arròs e eras Baïsas (burèu centralizator Tornai). Que son tanben totas dens era comunautat de comunas deth Plan de Lanamesa (Nestés-Baronias-Baïsas) (residéncia Lanamesa), despuish 2017 e, per'mor d'aquera intercomunalitat, dens eth arrondiment de Banhèras de Bigòrra. Era lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon. Eth canton qu'utiliza eth article pirenenc. 

## Composicion

## Istòria
Eth canton que's creè pendent la Revolucion .

## Nòtas
Rio Grande

Lo **Rio Grande** (en espanhòl: *Río Bravo del Norte*, o simplament *Río Bravo* ; en navaho: *Tooh Baʼáadii *) es un dels principals flumes (amb lo flume Colorado) del sud-oèst dels Estats Units e del nòrd de Mexic. Lo Rio Grande comença dins lo centre-sud de Colorado als Estats Units e s'escampa dins lo golf de Mexic. Après aver traversat lo Nòu Mexic en rota, fa frontièra entre Mexic e los Estats Units. Segon l*'International Boundary and Water Commission*, sa longor totala èra de 3 051 km a la fin de las anadas 1980, e mai que de cambiaments de cap entrainen de còps que i a de cambiaments de longor. Segon lo biais qu'es mesurat, lo Rio Grande es lo quatren o lo cinqen malhum fluvial pus long d'America del Nòrd. 

Lo flume servís de frontièra naturala entre l'Estat american du Tèxas e los Estats mexicans de Chihuahua, Coahuila, Nuevo León e Tamaulipas. Un trocet del flume forma la frontièra entre los Estats americans de Tèxas e del Nòu Mexic. Dempuèi lo mitan del sègle XXen, la fòrta consomacion d'aiga de las bòrias e de las vilas e nombrosas grandas restancas de derivacion sul flume an pas daissada que 20% de son debit natural s'escolar cap al golf. Près de la boca del flume, la bassa val del Rio Grande fortament irigada es una region agricòla importanta.

Le bacin versent du Rio Grande cobrís 472 000 km2. De nombroses bacins endoreïcs son situats al dintre o a costat del bacin du Rio Grande, e aqueles son de còps que i a inclus dins la superfícia totala del bacin fluvial, aumentant sa talha a aperaquí 870 000 km2.

## Geografia
Lo Rio Grande ten la font dins la part oèst de la Selva Nacionala del Rio Grande dins l'Estat american de Colorado. Lo flume se forma per lo jonhent de mantun rècs a la basa del mont Canby dins las montanhas de San Juan, just a l'èst de l'aigavèrs continental american. D'ailà, travèrsa la val de San Luis, puèi va cap al sud dins la val mejana del Rio Grande al Nòu Mexic, en passant par las gòrjas del Rio Grande près de Taos, puèi vèrs Española, ont recep una suplementacion d'aiga del Projècte de derivacion de San Juan-Chama del Rio Chama. Contunha puèi sus una rota cap al sud a travèrs las vilas del desèrt d'Albuquerque e Las Cruces, El Paso, e Ciudad Juárez. Dins la region d'Albuquerque, lo flume passa davant un cert nombre de vilatges Pueblos istorics, coma Sandia Pueblo e Isleta Pueblo. En dessós d'El Paso, fa frontièra entre los Estats Units e Mexic.
Comtat de Hinsdale

Lo **comtat de Hinsdale** es un comtat de Colorado. Son sèti es Lake City.

Creat en 1874, lo comtat es nomenat en onor de George A. Hinsdale, que foguèt lòctenent-governador de Colorado.
## Referéncias
Pecos (ribièra)

**Pecos** (espanhòl: *Río Pecos*) es una ribièra del Estats Units , que raja dempuèi lo centre nòrd de Nòu Mexic cap a Tèxas, per rejónher lo Rio Grande. La font se trapa suls penjals èst el serre de Sangro de Cristo, dins lo comtat de Mora, a un altitud de 3700 m. La ribièra s'estira sus 1490 km abans son jonhent amb lo Rio Grande prèp de Del Rio. Lo bacin de drenatge fa 115 000 km2.

Lo nom "Pecos" ven de las lengas keresanas (lenga americana nativa).

## Istòria
La ribièra joguèt un ròtle dins l'exploracion de Tèxas pels espanhòls. Dins la segonda mitat del sègle XIXen, "l'oèst de Pecos" fasiá referéncia a la desolacion salvatge del Far West. Lo comerçant, barman e jutge de patz de Tèxas, Roy Bean, originari de Kentucky, èra sovent descrit coma "La sola lei a l'oèst de Pecos", una expression venguda populara dins la seria televisada  de 1956, lo jutge Roy , amb Edgar Buchanan dins lo ròtle principal. 

Lo Nòu Mexic e Tèxas an contestat los dreches d'utilizacion de l'aiga sus la ribièra entrò que lo governament american règla lo diferent en 1949 amb lo *Pecos River Compact*. L'accòrd de reglament foguèt signat entre las doas partidas en 2003.
## Restancas
Mantuna restancas son estadas bastidas long de la ribièra Pecos. Lo lac de Santa Rosa es a 188 km a l'èst d'Albuquerque. Lo lac Sumner, format per la restanca Sumner de 1939, es situat entre Santa Rosa e Fort Sumner. Dos barratges son situats al nòrd de Carlsbad, al Nòu Mexic Mexic, a Avalon e a Brantley, per ajudar a asagar aperaquí 25 000 ectaras dins l'encastre del projècte de remesa en estat de Carlsbad (establit en 1906). Tèxas a tanben barrat la ribièra al barratge de Red Bluff dins la part oèst d'aquel estat per formar la sèrva de Red Bluff. La partida de la sèrva que s'estend  entrò Nòu Mexic constituís lo punt pus bas d'aquel estat.
## Galariá

File:Pecos1.jpg|La ribièra Pecos entre Terrerro e Pecos, al Nòu Mexic
File:Grandfalls Texas Pecos River 2010.jpg|La ribièra Pecos rajant al sud de Grandfalls
File:Pecos River.jpg|Pecos prèp del jonhent amb lo Rio Grande
Canton de Vic de Bigòrra

Lo **canton de Vic de Bigòrra** qu'ei ua division administrativa de Gasconha, en Bigòrra, vienuda en 2015 simpla circonscripcion electorau, situada dens l'arrondiment de Tarba, lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Dab la refòrma de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, lo canton qu'ei conservat, que guarda las suas 15 comunas e qu'en ganha 7 de mèi. Vic de Bigòrra, ancian caplòc, que ven burèu centralizator. Las 15 comunas d'origina e autas 3 de la navèra que son de la comunautat de comunas d'Ador Madiran. La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon. Lo canton utiliza pas l'article pirenenc. 

**NB. Per rasons tecnicas, ua partida de las informacions de l'Infobox que son las de la situacion d'avant 2015.**

## Composicion d'aquí a 2015

## Composicion de 2015 ençà
### Las 15 comunas d'avant 2015

### 7 comunas de l'ancian canton de Bordèras
* Aurensan (Comunautat d'aglomeracion de Tarba-Lorda-Pirenèus)
* Auroish (Comunautat de comunas d'Ador Madiran)
* Gajan (Comunautat d'aglomeracion de Tarba-Lorda-Pirenèus)
* La Garda (Comunautat d'aglomeracion de Tarba-Lorda-Pirenèus) 
* Pintac (Comunautat de comunas d'Ador Madiran)
* Sarniguet (Comunautat d'aglomeracion de Tarba-Lorda-Pirenèus)
* Tarastèish (Comunautat de comunas d'Ador Madiran)

## Istòria
Lo canton que's creè autanlèu la Revolucion .

## Nòtas
Rio Conchos

Lo **Rio Conchos** es lo principal afluent mexican del Rio Grande.

Nais dins la Sierra Madre Occidentala a una altituda de , a  al nòrd de la vila de San Juanito. Dins la part superiora de son escorreguda la ribièra es plan alimentada en aiga mercé a las precipitacions abondantas de nèu que recep lo serre en auton e en ivèrn. Pus en aval la ribièra penetra dins le desèrt de Chihuahua, una region arida que recep pas mai de  de precipitacions per an e s'estend sus una bona part nòrd de Mexic. Lo Rio Conchos s'escampa dins lo Rio Grande a Ojinaga après un trajecte de . La ribièra se trapa alara a una altitud de . Sas aigas drenan una superfícia totala de  e son largament utilizadas per los besonhs de l'irigacion.
Kirada

**Kirada** foguèt un rei kidarita que regnèt de 335 a 345.

## Règne
Lo règne de Kirada es atestat per de monedas emesas jos son nom entre 335 e 345 en Gandhara.

## Referéncias

## Fonts
*  Joe Cribb, David Jongeward, 2014, *[https://www.academia.edu/11049999/Kushan_Kushano-Sasanian_and_Kidarite_Coins_A_Catalogue_of_Coins_From_the_American_Numismatic_Society_by_David_Jongeward_and_Joe_Cribb_with_Peter_Donovan?swp=rr-rw-wc-36308762 Kushan, Kushano-Sasanian, and Kidarite Coins A Catalogue of Coins From the American Numismatic Society]*, Nòva Yòrk, The American Numismatic Society.
Clannad

**Clannad** es un grop irlandés format per quatre fraires e sòrres que fan una combinason entre la musica tradicionala irlandesa e la musica pòp contemporanèa. Pendent sa carrièra an enregistrat de succèsses coma *Theme From Harry's Game* o *In a Lifetime*.

## Discografia

*  *[[Clannad (album)|Clannad]]* (1973)
*  *[[Clannad 2]]* (1974)
* *[[Dúlamán (album)|Dúlamán]]* (1976)
* *[[Crann Úll]]* (1980)
* *[[Fuaim]]* (1982)
* *[[Magical Ring]]* (1983)
* *[[Legend (Robin of Sherwood soundtrack)|Legend]]* (1984)
* *[[Macalla]]* (1985)
* *[[Sirius (Clannad album)|Sirius]]* (1987)
* *[[Atlantic Realm]]* (1989)
*  *[[The Angel and the Soldier Boy]]* (1989)
* *[[Anam (album)|Anam]]* (1990)
*  *[[Banba (album)|Banba]]* (1994)
* *[[Lore (Clannad album)|Lore]]* (1996)
* *[[Landmarks (Clannad album)|Landmarks]]* (1997)
* *[[Nádúr]]* (2013)

## Vejatz tanben
* Moya Brennan
* Enya

## Ligams extèrnes

* Lo sit Oficial
Hard Times Come Again No More

miniatura|esquèrra|''Hard Times Come Again No More'' (2:26), interpretada per Grant Barrett.

"**Hard Times Come Again No More**" (de còps "**Hard Times**") ("Los maltempses tòrnan pas pus"), es una cançon de salon americana escricha per Stephen Foster. Foguèt publicada a Nòva York per Firth, Pond & Co. en 1854 jol nom de Foster's Melodies No. 28. Coneguda e populara a l'epòca, en America e en Euròpa, la cançon demanda als astrucs de considerar lo sòrt dels mens fortunats e se termina per un dels imatges preferits de Foster: "una domaisèla palla tombanta."

Le primièr enregistrament audio foguèt un cilindre de cera per l'Edison Manufacturing Company (Edison Gold Moulded 9120) en 1905. Foguèt enregistrat e jogat de nombroses còps despuèi. Lo cançon es referenciada #2659 al Roud Folk Song Index.

Una version satirica subre lo minjar dels soldats èra populara dins la Guèrra Civila Americana, "Hard Tack Come Again No More."

## Paraulas

Let us pause in life's pleasures and count its many tears,
While we all sup sorrow with the poor;
There's a song that will linger forever in our ears;
Oh!  Hard times come again no more.

*Repic:*
'Tis the song, the sigh of the weary,
Hard Times, hard times, come again no more.
Many days you have lingered around my cabin door;
Oh! Hard times come again no more.

While we seek mirth and beauty and music light and gay,
There are frail forms fainting at the door;
Though their voices are silent, their pleading looks will say
Oh!  Hard times come again no more.

*Repic*

There's a pale drooping maiden who toils her life away,
With a worn heart whose better days are o'er:
Though her voice would be merry, 'tis sighing all the day,
Oh!  Hard times come again no more.

*Repic*

'Tis a sigh that is wafted across the troubled wave,
'Tis a wail that is heard upon the shore
'Tis a dirge that is murmured around the lowly grave
Oh!  Hard times come again no more.

*Repic*
## Interpretacions
Dempuèi sa creacion, la cançon foguèt represa e interpretada per nombroses grand artistas americans entre los quals podèm citar:
 
* Dolly Parton dobriguèt sa cançon de 1980 "Hush-A-Bye Hard Times" per una version *a cappella* de *Hard Times Come Again No More*.
* Emmylou Harris dins l'album en public de 1992 live *[[At the Ryman]]*.
* Bob Dylan dins l'album de 1992 *[[Good as I Been to You]]*.
* Johnny Cash sul disc *[[Unearthed (Johnny Cash album)#Disc 3 – Redemption Songs|Redemption Songs]]* en 2003  e dins l'album *[[Unearthed (Johnny Cash album)|Unearthed]]* 
* Bruce Springsteen en 2009  sus *[[Working on a Dream Tour]]*

## Ligams extèrnes
*"Hard Times Come Again No More",  Edison Male Quartette (Edison Gold Moulded 9120, 1905)&mdash;*[http://cylinders.library.ucsb.edu/index.php Cylinder Preservation and Digitization Project]*. 
* "Hard Times Come Again No More" at the Vaughan Williams Memorial Library

## Nòtas e referéncias
Remesi Boy

Remesi Boy (Pau, 14 de març de 1990) qu'ei un escrivan occitan, membre e fondator deu collectiu Diu Negre.

## Òbras

## Novèlas

* Mantua novèla publicadas dens la revista País Gascons deu numèro 277 enlà (mai-junh 2015).
* Mantua novèla publicadas suu site Diu Negre (despuish noveme 2016).

## Contes

* *Jo, Medisha*, Ortès, Per Noste, 2019.

## Ligams extèrnes

* Lo "Qui èm" deu site Diu Negre
*Presentacion de l'escrivan sus Octele.

__FORÇARTAULA__
Stephen Foster

**Stephen Collins Foster** (4 de julhet de 1826 - 13 de genièr de 1864, conegut coma "lo paire de la musica americana", èra un autor-compositor american conegut principalament per sa musica de salon o sas *minstrel songs*. Escriguèt mai de 200 cançons, dont *"Oh! Susanna", "[[Hard Times Come Again No More]]", "Camptown Races", "Old Folks at Home" ("Swanee River"), "My Old Kentucky Home", "Jeanie with the Light Brown Hair"," Old Black Joe "e" Beautiful Dreamer "*, e fòrça de sas composicions demòran popularas uèi. Foguèt identificat coma "l'autor-compositor mai famós del sègle XIXen" e benlèu lo compositor american mai reconeissable dins d'autres païses.  La màger part de sos manescrits musicals perduts, mas las edicions publicadas per los editors de son epòca figuran dins divèrsas colleccions.
Joan-Cristòu Dordet

Joan-Cristòu Dordet (Limòtges, 1975) es un lingüista e escrivan occitan, membre deu collectiu Diu Negre e animator dau blòg D'aquí d'alai.

## Òbras
### Ficcion
Mantua novèla publicadas suu site Diu Negre coma:
**[https://diunegre.com/2019/02/06/la-joana-rasteu/ La Joana rasteu],* Diu Negre, 2019
### Estudis
* 2008. « Lo parlar nòrd-occitan de Montembuòu en Charanta lemosina ». *[[Lingüistica Occitana|Linguistica occitana]]*. Gerard Joan Barceló (ed.). 
* 2009. « La variation accentuelle dans l’espace dialectal nord-occitan, éléments de problématique ». Nouvelle recherche en domaine occitan : approches interdisciplinaires sous l’égide de l’Association internationale d’études occitanes, Albi, 11-12 juin 2009.
* 2011. « Les systèmes intonatifs et accentuels en occitan limousin : le cas du parler de Montembœuf en Charente occitane ». *L’Occitanie invitée de l’Euregio. Liège 1981 – Aix-la-Chapelle 2008 : bilan et perspectives. Actes du neuvième congrès international de l’Association internationale d’études occitanes*, Aix-la-Chapelle, 24-31 août 2008. Angelica Rieger (ed.). Domergue Sumien (coll.). Shaker Verlag. Aachen. Volume 2. 683-697.
* 2011. « Normalisation graphique : usages et variations pour qui, pour quoi ? Analyse comparée entre poitevin-saintongeais et occitan limousin ». Standardisation et vitalité des langues de France, Amiens, 13-14 octobre 2011. Jean-Michel Eloy (éd.). Paris. Carnets d’atelier de sociolinguistique. L’Harmattan. 63-75.
* 2014. « La situation des langues occitane et poitevine-saintongeaise au regard des institutions et de la société française ». Colloque international du laboratoire Mimmoc. L’espace européen en mutation : La place des minorités dans un univers globalisé et multiculturel, MSHS, Université de Poitiers, 17 avril  2014.
* 2014. « Entre òc e oïl : tipologia daus parlars dau Creissent en Charanta occitana=Entre oc et oïl : typologie des parlers du Croissant en Charante occitane ». Actes du onzième congrès international de l’Association internationale d’études occitanes, Lhèida, 16-21 de junh de 2014.
* 2014. « Normalisation graphique : usages et variations pour qui, pour quoi ? Analyse comparée entre poitevin-saintongeais et occitan limousin » in NOWAK, E. et alii. Poitou-Charentes en Aquitaine ! et la Vendée aussi. Bordèu: Editions des régionalismes. 264-274.

## Ligams extèrnes

* Lo "Qui èm" deu site Diu Negre
Antòni Viguier

Antòni Viguier (Ais, 1994) qu'ei un escrivan occitan, membre deu collectiu Diu Negre.

## Òbras

## Novèlas

* Mantua novèla publicadas suu site Diu Negre.
* *Lo tablèu*, autopublicat, 2018.
* *Finsternis*, autopublicat, 2019.

## Ligams extèrnes

* Lo "Qui èm" deu site Diu Negre
* Lo blòg de l'autor (despuish 2018)

__FORÇARTAULA__
Canton de Rabastens de Bigòrra

Lo **canton de Rabastens de Bigòrra** qu'ei ua anciana division administrativa de Gasconha, en Bigòrra e Astarac mèi que mèi, situada dens l'arrondiment de Tarba, lo departament deus Hauts Pirenèus e la region de Mieidia-Pirenèus, ara d'. Dab la refòrma de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, lo canton qu'ei suprimit e que passa dab las suas 24 comunas dens lo navèth canton de *Vath d'Ador-Arrostanh-Madiranés*, atau com lo canton de Castèthnau de Ribèra Baisha e lo canton de Mauborguet. Totas las comunas que son de la comunautat de comunas d'Ador Madiran de 2017 ençà. La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon. Lo canton utiliza pas l'article pirenenc. 

## Composicion

## Istòria
Lo canton que's creè autanlèu la Revolucion .
## Nòtas
New age

La musica **new age** es un genre musical sovent associat a l'environamentalisma e a l'espiritualitat New Age que veïcula un ambient relaxant e puslèu optimista. 

La musica **new age**, que d'unes tròces son especificament concebuts per lors autors per la relaxacion per evacuar l'estrès, es sovent jogada pendent sessions de iòga, de meditacion, per generar una atmosfèra calmanta. 

Aquela musica intègra sovent bruches eissits de la natura.

La musica **new age** se pòt presentar siá jos forma de musica electronica, sovent caracterizada per de tròces sostenguts de sintetizador, siá jos forma acostica, amb d'instruments coma la flaüta, lo piano, la guitarra acostica e una brava varietat d'instruments acostics non-occidentals, siá jos forma d'una combinason de las doas, electronica e acostica. 

Las part vocalas son raras dins la musica **new age** e pòdon, quand son presentas, èsser siá tròces de cants de pòbles autoctòns minorats, Natius Americans (Indians Sacred Spirit), Tibetans, pòbles de las illas Salamon (Deep Forest), Irlandeses (Moya Brennan, Enya), Occitans (grop ÒC), o alavetz cants amb de paraulas inspiradas de la mitologia, de l'Antiquitat, de l'Edat Mejana (Enigma, Era, Gregorian).

La musica **new age** s'inspira d'una varietat d'artistas eles meteisses eissits d'una varietat de genres, lo jazz de Keith Jarrett, Paul Horn o Pat Metheny, los instrumentalistas John Fahey e Leo Kottke, los minimalistas Terry Riley, La Monte Young e Steve Reich, lo grop de ròck progressiu anglés Pink Floyd, e plan solide d'unes precursors de la musica electronica de las annadas 70 coma Brian Eno, Vangelis, Giorgio Moroder e Jean-Michel Jarre, *Tubular Bells* de Mike Oldfield en 1973 essent quitament considerat per d'unes especialistas coma lo primièr album **new age** de l'Istòria. 

Dins las annadas 1990 e 2000, lo genre ven fòrça popular amb las capitadas comercialas d'Enigma, d'Era, d'Indians Sacred Spirit, de Deep Forest e del grop ÒC.

## Referéncias
Moya Brennan

**Máire Ní Bhraonáin**, pus conoscuda per son nom d'artista **Moya Brennan** (Gaoth Dobhair, 1952) es una famosa cantaira new age irlandesa. Es la sòrre d'Enya. 

## Vejatz tanben
* Clannad
* Enya

## Ligams extèrnes
*  Moyabrennan.com
Ciudad Juárez

**Ciudad Juárez**  es la vila pus poblada de l'Estat mexican de Chihuahua. La vila es comunament dita simpament *Juárez* e èra coneguda coma *El Paso del Norte* (lo pas del Nòrd) entrò 1888. Juárez es le sètge de la municipalitat de Juárez amb una populacion estimada a 1,5 milion d'abitants. Se trapa sul flume Rio Grande (Río Bravo del Norte), al sud d'El Paso, als Estats Units. Amb las zonas environantas, las vilas forman El Paso – Juárez, la segonda pus granda zona metropolitana binaciona de la frontièra Mexic – Estats Units, (après San Diego – Tijuana), amb una populacion combinada de mai de 2,7 milions de personas.

Quatre punts de dintrada religant Ciudad Juárez et El Paso: lo pont de las Americas, lo pont internactional Ysleta, lo pont Paso del Norte e lo pont de la carrièra Stanton. Combinats, aqueles ponts an permés 22 958 472 traversadas en 2008, fasent de Ciudad Juárez un punt de dintrada e de transpòrt màger als Estats Units per tot lo centre-nòrd de Mexic. La vila ten un centre industrial en plena creissença, compausat en granda part de mai de 300 *maquiladoras* (usinas de montatge) situadas dins e a l'entorn de la vila.