Puei de Sancí

Lo **Puei de Sancí** o lo **Puei de la Crotz** (en francés *le Puy de Sancy*) es un volcan tuat situat dins lo Massís Central, dins lo departament del Puei de Doma. Es situat a 35 quilomètres elh sud-oèst de Clarmont-Ferrand.

Es la cima mai nauta del Massís Centrau embei 1&nbsp;886 mètres. Es un ancian volcan de tipe estratovolcan qu'apareguèt fai près de  ans.

Dos torrents an lor fònt elh Puei de la Crotz: *Dòr* a 1 680 mètres d'altitud, e *Donha* a 1 640 mètres d'altitud, e se rejonhon a 1 370 mètres d'altitud per faire nàisser lo grand riu de Dordonha.

## Toponimia

* ***Lo Puei de Sancí*** (amb de variacions coma ***L<u>e</u> Pu<u>è</u>i de San<u>t Circ</u>***...), que se pronóncia en occitan auvernhat [lə pe.də.sã ˈʃi] o [lə.pɸɥi.də.sɛ̃ˈʃə] o [lu ˈpɥej de saⁿˈʃi], es una forma atestada: se tròba lo tipe *Sancí* dins lo diccionari occitan de Frederic Mistral, ''Lo Tresaur dau Felibritge (Lou Tresor dóu Felibrige)'' (tòme II, p. 840) e dins la *[https://www.enciclopedia.cat/gran-enciclopedia-catalana/puei-de-sanci Gran Enciclopèdia Catalana]*. A partir de 1786, es apelat en francés *le puy de Sancy*, tanben *pic de Sancy* en 1801, *puy Sancy* en 1823 e *mont Sancy* en 1840... *Sancy* es una grafia francizada de la forma occitana *Sancí*. Se podriá tractar d'una prononciacion locala [sã ˈʃi] que representariá a l'origina *Sant Sixt* o *Sant Circ* segon las ipotèsis de Piare Bonaud dins la revista *Bisa Neira (Bïzà Neirà)* (nº 121, p. 4, 2004).
# L'ipotèsi de *Sancí* venent de *Sant Circ* repren una suposicion de Benezet Vidal (Benoît Vidal) dins *L'Auvergne littéraire, artistique et historique* (nº 97, 1939). Pas luenh dau puei, una glèisa es citada en 1096 coma *ecclesiam sanctorum martyrum Cyrici et Julite*: en aquel cas lo latin *Cyrici* (cas genitiu) o *Cyricus* (cas nominatiu) correspondriá ben amb *Sant Circ*. 
# L'ipotèsi de *Sancí* venent de la fèsta de *Sant Sixt* se basa maitot sus d'arguments interessants. La fèsta de Sant Sixt se celèbra lo 6 d'aost. Marcava autres còps la data d'un important pelegrinatge a la cima de la montanha ente anavan los abitants de las comunas vesinas, especialament los parrochians de Sant Donat que Sant Sixt n'es lo patron. Dins aquesta ipotèsi, la forma occitana locala qu'es en circulacion, *Sancí* [sã ˈʃi], representariá *Sant Sixt* pusliau que *Sant Circ*.

* ***Lo Puei de la Crotz*** es encara una forma viva en occitan auvernhat: trobèm lo tipe [pe.də la.kʁu] dins la revista *Parlem!* nº 53, p. 18https://web.archive.org/web/20190524085435/https://www.macarel.net/files/parlem/Parlem_2-053.pdf e dins un collectatge de l'IEO 63, dins lo parlar de Picharanda. Jusca al sègle XIX, lo nom *lo* *Puei de la Crotz* èra d'usatge generau en rason d'una crotz de fèrre monumentala situada a sa cima.
* N'i a que supausan que *lo Mont Dòr* seriá maitot un nom istoric del puei. A la fin de la Nauta Edat Mejana, elh pè del puei, se trobava, citada en 955-985, un domeni presentat coma quò en latin: *cortem ... que vocatur Monteaurum*, valent a dire, l'actuala viala del Mont Dòr. Pendent tota la Nauta Edat Mejana e l'Ancian Regim, lo suc se seriá *«Mondor» o* *«Mont Dor»*, del nom del domeni de la Nauta Edat Mejana. 

## Referéncias