Linx iberic

Lo **linx iberic** o **linx pardèla** (nom scientific *Lynx pardinus*), es una espècia del genre *[[Linx]]*.

## Descripcion
Coma totes los linx, la cara del Linx iberic es ornada d'un colar de pèls longs a l'entorn del còl amb d'aurelhas triangularas cornadas d'una flòca de pèls negres. A pas que 28 dents al luòc dels 30 abitualas pels felins. La coa corta se termina per una partida negra. Las patas son longas e los pès voluminoses en comparason al rèste del còs.

Lo Linx iberic a una pel fòrça ma tacada qu'aquela de las mai espècias del genre *[[Linx]]*. Se distinga del linx comun per una còa mai corta qu'aquela del Linx boreal.

Lo Linx iberic pèsa en mejana 9 a 13 quilogramas, lo mascle essent en general mai gros e mai grand que la feme. La longor totala es de 85 a  amb una coa entre 12 e . La nautor al garròt es de 42 a .

Lo Linx iberic es un excellent sautaire, mercés a la patas posterioras subretot adaptats al bond: per exemple, un linx captiu s'escapèt en sautant al dessús d'una barralha electrificada de quatre mètres.

### Filogenèsi
#### Analisi genetic
La filogeniá se basèt longtemps sus l'estudi dels fossils d'un animal per precisar l'apparicion e l'evolucion d'una espècia. La filogeniá modèrna se basa subretot suls analisis genetics  acausa del nombre escaç de fossils de felins. Lo primièr felin datariá d'11 milions d'ans. L’aujòl comun de las linhadas *[[Leopardus]]*, *Linx*, *[[Puma]]*, *[[Prionailurus]]* e *[[Felis]]* auriá traversat la Beringia e colonizat l’America del Nòrd fa 8 a 8,5 milions d’ans. Fa 7,2 milions d’ans, la linhada dels linx divergiguèt d'aquela dels pumas. Lo darrièr aujòl comun a totes los linx data de 3,2 milions d’ans al Pliocèn.


**[[Arbre filogenetic]] del genre ''[[Linx]]***

</center>

==== Lo Linx de Soire ====

Alara que los fossils sian escasses pels félins, los linxes ne son una excepcion. Lo [[Linx de Soire]] (*Lynx issodoriensis*) es sovent considerat coma l'[[aujòl comun]] del genre *Lynx*. Avent un aral de reparticion fòrça grand, *Lynx issiodorensis* presentava une morfòlogia pròche dels *Felinae* tot n'avent las caracteristicas dels linx : una coa corta e la denticion de 28 dents. Foguèron prepausada mai d'un ipotèsis d'« aparicions » dels linx modèrnes mejans la forma intermediara du Linx de Soire. Una primièra ipotèsi suggerís una divergéncia en tres linhadas diferentas: *L. pardinus*, *L. lynx*, e *L. rufus* ; dins aquela primièra ipotsesi, *L. canadensis* descend de *L. lynx*.

Las primièras formas de *Lynx pardinus* poirián datar de fossils atribuits a *Lynx issiodorensis* del Pleïstocèn mejan segon Argant (1996). Lo [[Linx de las cavèrnas]] *Lynx pardinus speleus* o *Lynx spelaea*, que de traças foguèron trapadas dins de balmas de l’Observatòri a [[Mónegue]] e [[Balzi Rossi|de Grimaldi]] en [[Itàlia]], possedís de caracteristicas intermediàras entre *Lynx lynx* e *Lynx pardinus*. Es possible que lo linx de Soire aja evoluat cap al linx de las cavèrnas qu'el meteis evoluèt cap al lynx iberic. D'estudis menadas sus la morfologia e sus l'esquelèra del Linx iberic mostrèron l'[[Especiacion#Especiacion simpatrica|simpatria]] entre le Linx iberic e lo Linx boreal al sud-oèst de l’Euròpa pendent lo [[Pleïstocèn]]. Abedoas espècias son de presentar considerats coma [[Especiacion allopatrica|allopatrics]]. Lo Linx d'Eurasia *Lynx lynx* es mai alunhat de *Lynx issiodorensis* que li Linx iberic; una ipotèsi prepausada es que lo Linx boreal, originari d'Asia, auriá rebutat lo Linx iberic sus la [[Peninsula Iberica|peninsula]].

== Comportament ==
=== Regime alimentari ===
Son alimentacion compren de [[conilh]]s e de las [[lèbre]]s (93 %), de [[rosegaires]] coma [[rat]], la [[mirga]] e l'[[Esquiròl]] e los [[aucèl]]s coma de [[guit]]s e de [[perdritz|perdrices]], de pichons de  [[cèrvids]], eca.

=== Reproduccion ===
La feme dona mai sovent naissença en [[abril]] aprèp dos meses de gestacion. De 1 a 5 joves naissent aprèp 63 o 68 jorns de gestacion. Son cècs e pèson pas mai de 250 gramas. L'edat d'emancipacion es de 7 a 10 meses, e los jòves son sexualament madurs a 33 meses pels mascles e 21 meses per las femes.

== Corologia ==
=== Menaças ===
Es una espècia en situacion critica a causa d'una populacion [[fragmentacion ecologica|fragmentada]] e localament [[espècoa menaçada|menaçada]]. La mai importanta populacion, en [[Espanha]], es victima d'una escasença de la noiritura: [[conilh]] e pichons mamifèrs que patiguèron de l'epidèmia de [[mixomatòsi]] e de l'espediment de la cultura industriala de la [[Fraga (fruch)|fraga]], en Euròpa subretot producha en Espanha dempuèi los ans 1980 ( culhida en 2006, qu'un quart, siá  en 2006, exportadas cap a França); Aquelas culturas fòrça [[polluent]]as essent en 2007-2008 segon [[World Wide Fund for Nature|WWF]] a 40 % ilegalas e dintrarn sus mai de 100 ha dins lo [[parque natural nacional de Doñana]].

En 2010, tres especimens abalits en captivitat moriguèron d'una [[infeccion]] [[Ren (anatomia)|renale]] cronica d'originària desconeguda e mai d'un tèrç dels individís captius presenton de simptòmas d'aquela infeccion.

=== Reparticion ===

Abita las superfícias boscadas de las zonas montanhosas alunhada ([[Sierra Morena]]), las [[duna]]s e la [[brossa]] del *Coto Doñana*, del sud-oèst d'[[Espanha]]. Se mantenon localament al [[Portugal]] e amb de solidas supaosicions, dins los [[Pirenèus]]. Pendent longtemps, de scientifics se demandavan se demoravan de linx dins los [[Pirenèus]]. Semblariá qu'una pichona populacion aja podut subreviure fins ara. Lo linx iberic a la reparticion mai pichona de totes los linx veire de fòrça de mamifèrs. Lo Linx iberic preferís las [[pinèda]]s e la [[garriga]].

Al començament del [[sègle XX]], i aviá a peraquí  Linx en libertat vivent entre lo sud d'Espanha e  Portugal. Dins los ans 1960, se pensava que la populacion èra de 5000 individús dins la Peninsula iberica. Dins los ans 1980, la populacion tombèt a 1000 o 1200 individús, sus una superfícia de prèp de 11000 quilomètres carrats, e en 2005, se trapava pas mai de 160 individús sus una superfícia cobrissent pas mai de 585 quilomètres carrats. Pasmens los efectius torna aumentar pendent aquels darrièrs ans e s'estimèt qu'n 2007, lo nombre de linx èra de 215 a 265 individús. Las doas mai grandas resèrvas se trapan en Andalosia dins lo pargue nacional de *Coto de Doñana* e la *Sierra de Andújar* dins la provícia de [[Jaén (província)|Jaén]]. En octobre de 2007, un nòu grop foguèt observat en [[Castelha-La Mancha]] constituida de 15 animals. Se considèra al contrari que la raça es atudad al Portugal.
Los darrièrs chifres estiman que demòra a l'ora d'ara 250 lynx iberic que 50 adults maturs.

Lo linx iberic, extrèmament menaçat, vesèt mermar drasticament pendent la fin del [[sègle XX]] a causa de las epidèmias de [[mixomatòsi]] que decimèt sa prese principala, lo conilh, e d'importants malhums rotièrs que fragmentèron son abitat e aumentèt lo nombre de tusts amb de veïculs: les populacions de lynx iberic mermèt de 80 % dins lo darrièrs vint ans.

=== Préservacion de l'espècia ===

La seuna fòrta semblança amb lo linx d'Eurasia mas tanben la possible coabitacion d'abedoas espècias dins los [[Pirenèus]] dins lo passat daissant los scientifics perplèxes. Lo linx eberic es benlèu una sosespècia del linx boreal. Çò que se sap es qu'un aujòl comun mai recent qu'amb los autres linx. Los scientifics trabalhon sul subjècte, subretot per determinar fins a que lo linx iberic es menaçat.

Segon l'[[UICN]], lo linx iberic es lo [[mamifèr]] mai [[Espècia menaçada|menaçada]] de [[cort tèrme]] dins lo monde. 
<br />Fàcia a aquela menaça, de projèctes de preservacion, d'afortimrnt de population], e de [[reïntroduccion]] de l'espècia son e cors, subretot en Andalosia. La [[Comission Europèa]] soutenguèt aqueles projètes amb lo [[programme LIFE]] (L'Instrument Financièr per l'Environament) pilotat par la [[DG environnement]]. Aqueles projècts an per tòca de melhorar la populacion del linx iberic en Andalosia e  favorizar son expandiment. Mai d'una mana d'actions devon alara èsser ensejadas per garantir lo succès dels projèctes, coma la restauracion del seu abitat, la melhoracion de la populacion de [[conilh]]s per assegurar una [[alimentacion]] viable, l'eliminacion de las causas de [[mòrt]] non naturalas (coma los tusts rotièrs), facilitar la ligason entre las populacions isoladas, e sensibilizar la populacion en melhorant la seu [[percepcion]] del linx e encara mai.
<br />Un projècte de fortiment de populacion tanben se fa en Andalosia. Aquel projècte es bessonat amb un programa d'[[elevatge]] en captivitat (*conservacion ex situ*) dels individús en vista de las reïntroduire dins la vida [[salvatge]] mai tard. Un budgècte de mai de 25 milions d'[[èuro]]s financian aquel projècte. La contribucion *LIFE* es fixada a prèp de 10 milions d'èuros.

Un programa d'élevatge del Linx iberic se decidiguèt en urgéncia en junh de 2003. Lo [[parque nacional de Doñana]] instituiguèt de sistèmas permetent de donar als linx salvatges que noirritura sens mermar lor instincte de cacaire: de conilhs embarralhats especialament, dificils d'accès e preposant fòrça amagadas. En parallèl, lo centre de reproduccion permet de far leu créisser la populacion: totas las naissenças deurián, à tèrme, tornat èsser introdusidas.

== Utilizacion coma emblèma ==
En març de 2009, lo linx iberic venguèt la figura recurrenta d'una campanha de cartèls anti[[avortament]] menada pel [[clergat]] [[Espanha|espanhòl]]. Lo cartèl mòstra un pichon linx estampat « Linx protegit », a costat un [[nenon]] qu'emplora « E ieu ? Protegís la meuna vida ! ».

== Referéncias ==
== Nòtas e referéncias ==
<references/>

== Annèxes ==


=== Articles connèxes ===
* *Linx''