Roșia Montană

**Roșia Montană** (en ongrés *Verespatak*, en alemand *Goldbach*, en latin *Alburnus Maior*) es un vilatge minier situat dins los Monts Apuseni, au nòrd-oest dau județ d'Alba (lo departament), en Transilvània, Romania.
La comuna se composa de setze vilatges: Bălmoșești, Blidești, Bunta, Cărpiniș (Abrudkerpenyes), Coasta Henții, Corna (Szarvaspatak), Curături, Dăroaia, Gârda-Bărbulești, Gura Roșiei, Iacobești, Ignățești, Roșia Montană, Șoal, Țarina and Vârtop.

### La comuna e la mina

Roșia Montană es situat sus un site onte l'activitat miniera es coneguda dempuei l'antiquitat. Los romans l'an desvelopat e an creat los dos Alburnus : Al. Maior (Roșia Montană) e Al. Minor (Abrud, dins la valada). Los monts Apuseni son plan riches en minerés, n'i trobam de las gròssas quantitats d'aur pur (a 24 carats), d'argent, de coire e daus metaus rares. L'extraccion miniera es restada tradicionala e privada juscant'a l'arribada dau comunisme. A 'queste periòde, l'Estat romanés a nacionalizat e mecanizat l'activitat esbolhat los *şteampuri* (los concassaires a rodet (ròda a aiga) alimentats per daus pitits estanhs apelats *tau*). Après quauquas annadas, l'extraccion de minerés a chanhat, los miners an començat a trabalhar en carriera a ciau dubrit. Qu'es entau qu'a disparut un daus monts dau site (lu mont *Cetate*), classat monument istoric e naturau dins las annadas 50.
Dempuei 2007 la mina es barrada e los miners au chaumatge. La firma multinacionala Gold Corporation vòu tornar lançar l'activitat, mas emb las tecnicas d'extraction e de tractament massivas (a ciau dubrit), l'utilizacion de cianur e d'un grand estanh de retenguda de las aigas cianuradas.

En 1854 un a trobat 25 tauletas de bòsc cerat. Una, datent dau 6 genier 131 après J.C. menciona la denominacion de la vila (Alburnus Maior). 'Questa tauleta es aura expausada au Museu de la Mina de Roșia Montană (*Muzeul Mineritului*).

Entre los que volen tornar trobar dau trabalh a la mina e los que volen parar las atacas au site naturau e culturau e desvelopar 'n'activitat toristica, lo vilatge es talhat en dos.
Per lu moment, lu ministre de l'environadís romanés s'opausa au projecte de la firma.


File:Panneau Rosia Montana (Gura Rosiei).jpg
File:Symbole Mine - Rosia M. 2.jpg
File:Symbole Mine - Rosia M. 1.jpg
File:Pancarte Nu Este de Vanzare.jpg
File:Salvati RM - Cianura Ucide.jpg



### La lenga
Las gents de Roșia Montană parlan romanés ardelean o ongrés transilvenc. L'arelean es un dialècte parlat en Transilvània. Es estat influenciat per l'ongrés e l'alemand. Dins 'queu vilatge, 'queu boiradís es ben marcat, la prononciacion es colorada de consonantas ongresas e lo vocabulari corrent es plen de mots ongreses, alemands, franceses, eslaus, totes romanizats.

Parapleu: Parassòr (en ro. *umbrelă*); ven dau francés *parapluie*

Betyag: Malaude (en ro. *bolnav*); de l'ongrés *beteg*

Costen: Placard (en ro. *dulap*); de l'alemand *kosten*

Cucuruz: Bigarran (en ro. * porumb*); de l'eslau *kukuruza*

Veire lu lexic seguent :
* Lexic Rosian-Romanés-Francés-anglés

### Ligams extèrnes
* RosiaMontana.RO.TL Site toristic sus Roșia Montană - Bucium
* Article de ''Financial Times'', Gold is Not Enough. 8 aprilie 2004
* No Dirty Gold : Roșia Montană
* The Forgotten Mammal de Mary Katherine Ham, Townhall.com
*     Campania „Salvați Roșia Montană”
*   Proiectul „Drumul Aurului”
*    Festivalul de muzică FânFest
*   Roșia Montană Gold Corporation
*  Roșia Montană Gold Mine