open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Canton de Sent Andreus de Cubzac

Lo **canton de Sent Andreus de Cubzac** es una anciana division administrativa de Guiana en Bordalés, situada dins l'arrondiment de Blaia, lo departament de Gironda e la region d'Aquitània, adara de Novèra Aquitània. Las 10 comunas son dempuèi 2015 dins lo canton deu Nòrd Gironda e Sent Andreus de Cubzac ne'n es lo burèu centralizator. La lenga autoctòna es, d'una part, l'occitan gascon, majoritari, dens sa varianta bordalesa . e, d'auta part, lo gavai.

## Composicion

## Istòria
En 1790, creèron lo canton emb lo territòri actuau. Lo 1èr de mai 2006, lo canton passèt de l'arrondiment de Bordèu a l'                     arrondiment de Blaia .
A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, suprimiren lo canton e ne'n hiren passar totas las comunas dens lo canton novèth deu Nòrd Gironda, emb Sent Andreus de Cubzac per burèu centralizator.

## Lenga
Segon l'enquèsta de Tortolon e Bringuièr (1873-1875), lo gavai es pas tant influenciat per lo gascon coma dens lo canton de Borg : *tjeutt'neut*, *tieutt'neut* e pas *queutt'neut*, « aquesta nueit », *cheun* e pas *queun*, « can »  (grafia de Tortolon). 
Lo gascon de Sent Laurenç d'Arce es puslèu de tipe borqués. Pus a l'èst, passatge de *i* a *j*, puei a un *dj* doç : *l'iourt*, puei *le ? iourt*, puei *djourt*, « jorn ». *Ch* es en generau prononciat coma en francés, pòt venir *tch* dens deus mots mots qu'an pas d'equivalent dens lo francés : *tchitcho*, *tchitchaï*, « petita sòr, petit hrair » [depend de l'origina]. Lo son *eu* ven *u* : *dou heut*, puei *dou hut* pus a l'èst, « deu huc ». i a de las contraccions coma *saous dit* e pas mèi *sus leus dit*, « sus los dits ». La tresena persona deu plurau prend la nasala : *bÉnon* o *bÉnoun* e pas *bÉnou* coma dens lo Borqués (grafia de Tortolon). Aqueras desinéncias son de tipe lengadocian. Lo parlar es donc de tipe fronçadés occidentau .

## Nòtas
Mont Bar

Lo **Mont Bar** ( m) es un volcan amortat de Liuradés que domina lo vialatge d'Alègre. Se formèt fai  ans durant una erupcion estromboliana que laissèt un còne d'una nautor d'a pauc près 150 m. Particularitat rara en Euròpa, son cratèr es ocupat per una sanha.


Fichièr:Mont Bar.JPG|
Fichièr:Mont Bar - Sanha.jpg|
Fichièr:Mont Bar - Sanha (2).jpg|
Fichièr:Peridotita - Mont Bar 2024.png|


## Liams intèrnes

* Erupcion estromboliana.
* Sanha.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** G. Lemée, « La tourbière de cratère du Mont-Bar près Allègre (Haute-Loire) », *Bulletin de la Société botanique de France*, vol. 92, 1945.

## Nòtas e referéncias
Comunautat de comunas deu Grand Cubzagués

La **Comunautat de comunas deu Grand Cubzagués** es una intercomunalitat de la Republica Francesa, situada en Bordalés, dens lo departament de Gironda e la region de Novèra Aquitània,  ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 243301223.
Ficha Banatic : https://web.archive.org/web/20180325232336/https://www.banatic.interieur.gouv.fr/V5/recherche-de-groupements/fiche-raison-sociale.php?siren=243301223 
Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-243301223

## Istòria

* La Comunautat de comunas deu Cubzagués se creèt lo 1èir de decembre 2000. Aquera comunautat comprenèva [au mens dens las annadas 2010], totas las 10 comunas deu canton de Sent Andreus de Cubzac.
* Lo 1èr de genèir 2016, la comuna de Vath de Virvèa se creèt emb las comunas de d’Aubia e Espessàs, Salinhac e Sent Antòni. Lo nombre de comunas aderentas passèt atau a 8.
* Lo 1èir de genèir 1997, la Comunautat de comunas deu Canton de Borg se creèt emb, totas las 15 comunas deu canton de Borg . La comunautat despareishut lo 31 de decembre 2016 pr'amor de l'Esquèma Departamentau de Cooperacion Intercomunala (EDCI). Baion, Combs, Gauriac, Sent Circ de Caneça, Sent Seurin de Borg, Samonac e Vilanuèva anguron a la comunautat de comunas deu Canton de Blaia (adara Comunautat de comunas de Blaia), mentre que Borg, Lançac, Mombrier, Prinhac e Marcamps, Pugnac, Saint-Trojan, Tauriac e Teuillac anguren a la Comunautat de comunas deu Cubzagués . 
* Lo 1èr de genèir 2017, la comunautat de comunas deu Grand Cubzagués se fondèt emb la comunautat de comunas deu Cubzagués e 8 comunas de la comunautat de comunas deu canton de Borg, despareguda. La residéncia es a Sent Andreus de Cubzac.

## Composicion

Las donadas de la comuna son sigudas deu nom de l'intercomunalitat precedenta. 

## Veire tanben

## Nòtas
Zaho de Sagazan

**Zaho de Sagazan**, nascuda **Zahia Le Moniès de Sagazan** lo 28 de decembre de 1999 a Sant-Nazer (França), es una cantaira francesa, tanben autora e compositritz. Coma influéncias, se reivindica a l'encòp de la musica electronica de las annadas 1980, en particular la new wave alemanda (a représ *99 Luftballons* de Nena) e la darksynth, e evidentament de la granda cançon francesa, en particular Jacques Brel e Barbara.

**Zaho de Sagazan** es la filha del pintre e escultor Olivier de Sagazan. Apren la dança dins son enfança a Sant-Nazer. 

A la fin de sos estudis, partís viure a Nantas e se lança dins la cançon. Aital, a partir de 2019, participa a fòrça festenals francofòns, *Le Printemps de Bourges*, *Les Francofolies de La Rochelle*, *Rock en Seine* etc… En 2021, fa la primièra partida de Hervé a *L'Olympia* a París. Sa cançon *Suffisamment* comença alavetz a aver un pauc de resson. Als *Trans Musicales de Rennes* en 2022, jòga e canta sus l'empont de *L'Aire Libre* pendent los cinc sers del festenal.

Lo 31 de març de 2023, **Zaho de Sagazan** publica son primièr album, *La symphonie des éclairs*. Es certificat disc d'aur en decembre de 2023 après aver atench lo cap de 50 000 exemplars venduts.

Nommada cinc còps a la 39na ceremonia de las *Victòrias de la musica* en França, empòrta al mes de febrièr de 2024 los prèses de la *melhora cançon originala* (pel títol *La symphonie des éclairs*), del *melhor album*, de la *revelacion scèna* e de la *revelacion femenina*.

## Discografia

2023 : *La symphonie des éclairs*

## Cançons mai conegudas
* *Suffisamment* (2021)
* *Les dormantes* (2022)
* *Tristesse* (2023)
* *La symphonie des éclairs* (2023)
* *Dis-moi que tu m'aimes* (2023)
* *Aspiration* (2024)

## Referéncias
Hervé

**Hervé Le Sourd**, dich **Hervé**, nascut lo 19 de febrièr de 1991 a Saint-Cyr-l'École (França), es un musician e cantaire francés de soca bretona, tanben autor e compositor.

Se reivindica d'influéncias divèrsas coma la Britpop, la Jungle, o lo Drum and bass, e cita coma referéncias Alain Bashung, 113 o The Shoes.

Apren lo piano a 12 ans. En çò de son paire a Plouganoù en Bretanha, enregistra son primièr album e son primièr clip musical *Maelström*.

En 2018, en collaboracion ambe Yodelice, coescriu tres títols (*Pardonne-moi*, *Je ne suis qu'un homme* e *Un enfant du siècle*) sus l'album postum *Mon pays c'est l'amour* de Johnny Hallyday.

En mai de 2019, sortís un primièr mini album *Mélancolie F.C.* ; puèi, en junh de 2020, publica son primièr album sòlo vertadièr, *Hyper*, que conten en particular la cançon *Si bien du mal* qu'a enregistrat acantonat en Bretanha pendent la pandemia del COVID-19.

## Discografia
* 2020 : *Hyper*
* 2023 : *Intérieur vie*
* 2024 : *Adrénaline*

## Referéncias
Álvaro Soler

**Álvaro Tauchert Soler**, nascut en Catalonha lo 9 de genièr de 1991 a Barcelona (Espanha), es un cantaire espanhòl, Catalan per sa maire (Soler) e Alemand per son paire (Tauchert). Es tanben autor e compositor.

S'es fach conéisser en Euròpa latina e en Occitània en particular ambe l'album *Eterno Agosto* pendent l'estiu de 2015, mai que mai gràcias al succès del [simple](https://fr.wikipedia.org/wiki/Single_(musique)) *El Mismo Sol*, puèi en 2016 ambe lo [tube](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) *Sofía*.

## Discografia
* 2015 : *Eterno Agosto (El Mismo Sol)*
* 2018 : *Mar de colores*
* 2021 : *Magia*

## Cançons mai conegudas
* *El Mismo Sol* (2015)
* *Sofía* (2016)
* *La cintura* (2018)

## Referéncias
Revòlta agricòla europèa de 2024

[miniatura|Los agricultors [occitans blocan al nivèu d'Agen l'autòrota Bordèu-Tolosa lo 24 de genièr.]]
La **revòlta agricòla europèa** es una seria de manifestacions qu'an començat a prendre de vam al mes de decembre de 2023 en Alemanha, pasmens, en amont, aviá en realitat ja un pauc començat en Occitània tre octobre de 2023 ambe una accion simbolica de virament dels panèls de senhalizacion (los primièrs : dins l'Albigés), e en novembre per d'accions virulentas dels viticultors en Lengadòc. 

Lo motiu d'aquesta revòlta s'explica pr'amor de la mesa en plaça de politicas europèas environamentalas e economicas restrictivas, vist que, segon lo mitan paisan, aquestas politicas valorison pas lo trabalh dels agricultors.

## Vejatz tanben
* Movement dels agricultors de 2024 
* Jiròni Baile
* Karine Duc
* José Pérez
Inscripcion de Behistun

[thumb|right|[Fotografia dau site actuau.]]

L’**inscripcion de Behistun** es una inscripcion monumentala que descriu las conquistas de Darius (521-486 avC) en pèrsa ancian, en elamita e en akkadian. Lo texte es gravat dins un bauç dau mont Behistun, dins la província iraniana de Kermanchah. Deschifrat entre 1835 e 1846 per lo Britanic Henry Rawlinson (1810-1895), es considerat coma la peira de Roseta dau cuneïfòrme.

## Ligams internes

* Akkadian.
* Elamita.
* Persan.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Pierre Lecoq, *Les inscriptions de la Perse achéménide*, París, Gallimard, 1997, pp. 83-96 e 187-214.

## Nòtas e referéncias
Bas-Marchés

Los parlars bas-marchés fan partida dau dialecte marchés e son de basa lemosina emb 'na influença de las lingas d'oíl vesinas (peitavin-sentongés e berrichon), puèi dau francés.

right|250px|miniatura|Le Daurat dins l'espaci lemosin e marchés.

La vila principala es Le Daurat. L'espaci bas-marchés vai dau nòrd de Belac e de Chastel (Ponçac), au sud de Tiat e de Malhac, a l'est de Bussiera, e a l'oest de La Sostrana.

## Quauquas caracteristicas

Lu bas-marchés a doas sos-varietats, apeladas A1 e A2 segon Tourtoulon e Bringuier, dins lur biais de classar los parlars dau Creissent. Mas segon lo Maximilien Guérin e lo Michel Dupeux, los parlars bas-marchés apartenen en majoritat a la sos-varietat A1.

Caracteristicas dau parlar A1 (parlat a Darnac, Le Daurat, Manhac la Vau, Sent Sòrnin e Leulac), mai au sud
* "Substitucion dau "e" mut francés a totas las finalas atònas brevas" : *femna* se dirá ['fɑ̃n] e pòt s'escrire *femne*, emb queu "e mut" tipe *oíl*
* Los pluraus feminins en -as fan [ɑ] (quauques còps [aj] o [ɛj]) : femnas [fɑ̃'nɑ]
* Los pluraus masculins en -es fan [aj] o [e] : òmes (òmês) [ɔ'maj]
* Conservacion de quauquas diftongas fòrtas : chòu ['ʃaw], anhél (anhêl) [a'ɲaj]
* Dind la conjugason, mai d'un "a" finau resta accentuat : finala daus infinitius, daus pat. passats... Fòra per la segonda persona dau pluriau. chatar [ʃɑ̃'ta], chantat [ʃɑ̃'ta] (mas se ditz *chantetz [ʃɑ̃'tɛ]*) ; blat ['bla]
* "n" finau mut coma en lemosin : matin [ma'ti], limon [li'mu]

* Articles : un [œ̃], une [yn] ; daus [do] (m), d'las / das ; le / l', la [la] ; los [u], las [lɑ]
* Prononciacion dau *Ch*: [ʃ] ; lu *g* davant "e" e "i", e lu *j* : [ʒ]

Caracteristicas dau parlar A2 (parlat a Sent Legíer, Sent Ilaire, Arnac), au nòrd daus parlars A1

* Finala daus substantius e adjectius masculins e feminins, totjorn en "è", jamai "a", "ai" o "ei". Iò trobem pas en bas-marchés, los pluriaus feminins son en "a" [ɑ].
* Las diftongas fòrtas an quasí dispareigut : chau ['ʃo], anhél [a'ɲe]
* La vocala nasala finala se prononça a la francesa, qu'es rale en bas-marchés, fòra quauques mots : lapín [la'pɛ̃], pín ['pɛ̃] (pan)

## A veire tanben

* Bassa Marcha
* Marchés
* Creissent
* Lemosin (dialecte)
* Divisions administrativas d'Occitània

## Referéncias
Glotonim

Lo mot «**glotonim**» o «**glossonim**» es un tèrme lingüistic que designa una lenga, o una família de lengas. La disciplina dels noms de lenga se sòna la **glotonomia** (glossonomia) qu'es estreitament ligada amb d'autres estudis onomastics, particularament los que se concentran suls gentilicis e los coronims (noms d'airals geografics). 

L'*autoglotonim* qualifica la lenga pròpria d'un pòble, mentre que l*'eteroglotim* se referís a las lengas d'autres pòbles. Los noms reconeguts de lengas son repertoriats a la Lista de còdis ISO 639-3. D'exemples de glotonims son «occitan» e «lenga d'òc»; «catalan» e «valencian»; «castelhan» e «espanhòl». 

## Articles connèxes

* Gentilici
* Lenga
* Lingüistica

## Referéncias
Vocala quasibarrada quasiposteriora arredondida

La **vocala quasibarrada quasiposteriora arredondida** (en anglés: *near-close near-back vowel* o*near-high near-back vowel*) es un tipe de son vocalic utilizat dins d'unas lengas. L'alfabet fonetic internacional li atribuís lo simbòl ⟨ʊ⟩.

## Ocurréncias

## Referéncias

## Bibliografia
* 
* 
* 
* 
*
Berrichon (lenga)

Lo **berrichon** es una linga d'oïl traditionala de la region Centre e Vau de Léger, parlada dins lo Berrí mas tanben dins lo nòrd de l'Alèir.

Era lo veicule de la cultura rurala de quela region, que compren una literatura orala e aura escricha, de las chançons e de las legendas.
Sètge de Castèunòu dau Martegue

Lo **sètge de Castèunòu dau Martegue** designa un ensemble d'accions militaras que si debanèron a l'entorn d'aquela vila per lo contraròtle de son *[[castrum]]* durant la premiera partida de la Guèrra de l'Union d'Ais. S'acabèt per una victòria dau partit angevin, localament menat per lei Marselhés e lei Martegaus, còntra lei partisans de l'Union. Aqueu succès permetèt ai venceires d'assegurer lei comunicacions entre lei doas vilas qu'èran menaçadas per lei Sextians.

## Debanament e consequéncias

Lei racòntes dei combats permèton pas de determinar lo nombre de sètges e lei detalhs de la presa de la vila per leis Unionistas. L'eveniment aguèt luòc en abriu de 1383 a una data desconoissuda siá a l'eissida d'un sètge siá a l'eissida d'un raliment de la populacion. Aquela ofensiva foguèt menada en parallèl amb d'autreis atacas de l'Union còntra de ponchs estrategics per lei Marselhés ò còntra de pòchis angevinas situadas dins lo territòri unionista (Lambesc, Ceiresta...). Aquò permetiá tanben de rompre lei comunicacions entre Marselha e la region dau Martegue e, pus generalament, de renforçar lo blocatge de la rota entre Marselha e Avinhon (onte lo papa èra favorable ais Angevins).

La reaccion marselhesa foguèt viva car la represa dau *castrum* si debanèt probablament avans lo 3 de mai. Lei venceires laissèron una garnison per tenir la posicion. Pasmens, lei detalhs sus leis operacions de represa son egalament desconoissuts. S'acabèron probable per la retirada ò la destruccion dei tropas unionistas car lei Martegaus foguèron liures de mandar seis aubarestiers dins la region d'Auriòu en junh per i sostenir leis esfòrç marselhés. De mai, lo contraròtle de Castèunòu dau Martegue foguèt plus contestat fins a la fin dau conflicte.

## Annèxas

### Liames intèrnes

* Guèrra de l'Union d'Ais.

### Bibliografia

* Alain Venturini, « La guerre de l'Union d'Aix (1383-1388) », dins Rosine Cleyet-Michaud, Geneviève Étienne, Mireille Massot et al., *1388. La Dédition de Nice à la Savoie*, Publications de la Sorbonne, 2019, pp. 35-141.

### Nòtas e referéncias
Apropriacion indeguda

L**'apropriacion indeguda** (o **malversion**) es un delicte contra lo patrimòni (dins cèrts païses, contra la proprietat) reconeguts dins de nombroses sistèmas judiciaris (*embezzlement* dins la Common law, abus de confiance dins lo sistèma francés) que consistís en la sostraccion d'efèctes d'una autoritat o foncionari publics, destinats a usatges extèrns a la foncion publica. 

## Anglatèrra e Galas
Los delictes d'apropriacion indegudas foguèron creats pels articles 18 e 19 de la Lei de 1916. Los ancians delictes de fraudament son remplaçats pel delicte novèl de panatòri, al contra de l'article 1 del «Theft Act 1968».

## Espanha
Lo Còdi Penal espanhòl prevei quatre tips d'aquel delicte:
* la malversion de capital public (art. 432 del Còdi Penal);
* lo destin de capital public a d'emplecs estrangièrs (art. 433 del Còdi Penal);
* la malversion per aplicacion privada de bens publics (art. 434 del Còdi Penal);
* la malversion impròpria (art. 435 del Còdi Penal). 

## França
En França l'article 432-15 del Còdi Penal mira las personas depositàrias de l'autoritat publica o cargadas d'un servici public. Aquela nocion englòba lo factor de las pòstas e los actes dels notaris quitament jos senh privat.

## Itàlia
Dins lo sistèma juridic italian, lo fraudament apartenís a la categoria dels "delictes contra la proprietat". Lo crimi es descrit coma seguís dins l'art. 646 del Còdi Penal:

## Articles connèxes
* Confiscacion
* Corrupcion
* Peculat

## Nòtas e referéncias
Canton de Fronçac

Lo **canton de Fronçac** es una anciana division administrativa de Guiana, en Bordalés, situada dins l'arrondiment de Liborna, lo departament de Gironda e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. 2 comunas, Périssac e Saint-Genès-de-Fronsac, son dempuèi 2015 dens lo canton deu Nòrd-Gironda (burèu centralizator Sent Andreus de Cubzac), las autas 16 comunas son dens lo canton deu Libornés-Fronçadés (burèu centralizator Liborna). La lenga autoctòna es, d'una part, l'occitan gascon, dens sa varianta bordalesa e, d'auta part, lo gavai .
**Totas las comunas son de la [[Comunautat de comunas deu Fronçadés]]**.

## Composicion

## Istòria
En 1790, creèren dus cantons, lo de Fronçac e lo de Galgon. En 1801, suprimiren lo canton de Galgon . A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, suprimiren lo canton de Fronçac.

## Lenga
Segon l'enquèsta de Tortolon e Bringuièr (1873-1875), lo gavai èra parlat au nòrd dens tres comunas e dens quauques vilatges a l'entorn, shens comptar una penetracion de vailets e meitadèirs.
Lo gascon es de tipe bordalés, emb duas variantas. La prumèira es lo tipe « cubzagués » e fronçadés occidentau, parlat a l'èst deu borqués, entre Pujarn e Vairac, la segonda es lo libornés e comença a Vilagoja.
Lo gascon « cubzagués » e fronçadés occidentau se diferencia deu borqués per la prononciacion de *j* : lo *jourt* e pas *l'iourt* o lo *iourt* (lo jorn), caractèr progressiu, puei que Vilagoja, pus a l'èst enquèra, se ditz *Bilegou-ie*; per la conservacion de *u* : *dou hut* e pas *dou heut* (deu huc); de contraccions coma *saous dit* e pas *sus leus dit* (sus + los + dits); la conservacion de la nasala dens la tresena persona deu plurau ; *bÉnon* o *bÉnoun* e pas *bÉnou* (venon, venen).
Lo libornés se diferencia per l'abséncia de prononciacion de *h* : *fille* e pas *hille* (filha, hilha), *fut* e pas *hut* (huc = huec, fòc); per mèi d'usatge deu diftongue *óou* : *deu* se ditz *dóou* [dɔw] e pas *dou* [du]
.

## Nòtas
Norovirús

[thumb|right|Imatge d'un norovirús realizat amb un [microscòpi electronic.]]

Lei **norovirús** son un genre de virús de la familha dei *[[Caliciviridae]]*. Identificat en 1972, aqueu grop contèn plusors agents patogèns capables d'entraïnar de malautiás en l'òme e lei mamifèrs dins lo monde. En particular, son la premiera causa de gastroenteritis non bacterianas transmesas per de mans brutas ò d'aiga e d'aliments contaminats. Aqueleis infeccions son generalament benignas per leis individús en bòna santat, mai pòdon aver de consequéncias en lei personas immunodeprimidas ò vivent dins la misèria.

## Liames intèrnes

* Gastroenteriti.
* Virús.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Walter A. Orenstein (dir.) e Lisa C. Lindesmith, *Plotkin's Vaccines*, Filadèlfia, Elsevier, 2023, capítol 43 (« Norovirus »).

## Nòtas e referéncias
Comunautat de comunas deu Fronçadés

La **Comunautat de comunas deu Fronçadés** es una intercomunalitat de la Republica Francesa, situada en Bordalés, dens lo departament de Gironda e la region de Novèra Aquitània,  ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 243301397.
Ficha Banatic : https://web.archive.org/web/20240218175822/https://www.banatic.interieur.gouv.fr/V5/recherche-de-groupements/fiche-raison-sociale.php?siren=243301397 
Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-243301397

## Istòria
La Comunautat de comunas deu canton de Fronçac se creèt per arrestat prefectorau deu 3 de decembre 2002; la residéncia èra a l'ostau comunau de Fronçac. Lo perimètre de la CC correspond exactament au canton de Fronçac d'avant 2015.

Sa denominacion camgèt en mai 2016 per tant de suprimir la referéncia au canton de Fronçac suprimit un an avant .

## Composicion

## Veire tanben

## Nòtas
Adenovirús

[thumb|right|Image d'un grop d'adenovirús vist amb un [microscòpi electronic.]]

Los **Adenoviridae** o **adenovirús** son una familha de virús descuberta en 1953 per lo virologista Wallace P. Rowe (1926-1983). Dins los ans 2010, un centenau de varietats diferentas èran coneissuas. Au mens un quarantenau èran d'agents patogenes susceptibles de causar de gastroenteritis, de dermatòsis e d'infeccions respiratòrias en l'òme.

## Ligams internes

* Dermatòsi.
* Gastroenteriti.
* Virús.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Marc Vasseur, *Les Virus Oncogènes*, Hermann, 1997.

## Nòtas e referéncias
Frank Alamo

**Frank Alamo**, de son nom vertadièr **Jean-François Raymond Grandin**, nascut lo 12 d'octobre de 1941 a París (França) e mòrt lo 11 d'octobre de 2012, es estat un cantaire pop francés emblematic de las annadas 1960, e mai especificament del movement Yéyé. Coma fòrça cantaires franceses del dich movement *Yéyé*, a sovent cantat adaptacions en francés d'estandards de la pop britanica e americana. Se pòt citar per exemple *Je connais une chanson* (adaptacion en francés de *Days of Pearly Spencer* de David McWilliams),  *Ma biche* (adaptacion en francés de *Sweets for My Sweet* de The Drifters), *Da dou ron ron* (dels Crystals), o encara *Je me bats pour gagner* (*A Hard Day's Night*, dels Beatles). Demest sas capitadas popularas, se pòt tanben citar lo [tube](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) *Allô Maillot 38-37* en 1964 o *Le chef de la bande* en 1965.

## Discografia
* 1963 : *Da dou ron ron*
* 1964 : *Ma biche*
* 1965 : *Allô Maillot 38-37*
* 1965 : *Le chef de la bande*
* 1966 : *Sing c'est la vie*
* 1967 : *Sur un dernier signe de la main*
* 2004 : *Frank Alamo 2004*

## Referéncias
Corporacion Catalana de Mejans Audiovisuaus

Era **Corporacion Catalana de Mejans Audiovisuaus** (en catalan: *Corporació Catalana de Mitjans Audiovisuals*, abracat **CCMA**) ei un organisme dera Generalitat de Catalonha encargat de produsir e difóner productes audiovisuaus en catalan e occitan aranés damb er objectiu dera normalizacion lingüistica e culturau de Catalonha. Siguec creada en mai de 1983 peth Parlament de Catalonha damb eth nòm de **Corporacion Catalana de Ràdio e Television** (*Corporació Catalana de Ràdio i Televisió*, abracat **CCRTV**).

## Era corporacion
esquèrra|vinheta|153x153px|Nau lògo dera mèrca 3Cat
Era Corporacion Catalana de Mejans Audiovisuaus dividís es sòns servicis en tres divisions: era Television de Catalonha (servicis audiovisuaus), eth Grop d'Emissores de Catalonha Ràdio (servicis ràdio) e es Mejans Digitaus (contenguts audiovisuaus en Internet). Les dues enterpreses auien estat separades enquiath dia 15 de noveme de 2013, moment que se fusionèren en ua sòla.

Era corporacion aufrís eth consum des sòns productes audiovisuaus mejançant eth sòn portau web, de diuèrses cadees, e mejançant diuèrses aplicacions entàs telefonets e entàs televisions. Ath delà, aufrís tanben contengudi especifics emetudi solament entà mejans digitaus (eths podcasts dera Catalonha Ràdio, e programes de television disponibles solament ena plataforma 3Cat e sus YouTube), e a preséncia as hilats sociaus. Fin finau, tanben aufrís eth sòn servici de teletèxte.

Era sua sedença se tròbe ena vila de Sant Joan Despí.

Dempús deth 2022, era presidenta n'ei Rosa Romà. Dempús de seteme de 2023, emplegue eth nòm **3Cat**.

## Finançament
vinheta|162x162px|Ingrèssi dera Corporacion Catalana de Mejans Audiovisuaus segons es pressupòsti der an 2017.
Eth modèl de finançament dera CCMA ei mixte. Es recorsi economics provien principauments des pressupòsti dera Generalitat de Catalonha e d'ingrèssi publicitaris. Es pressupòsti deth 2017 prevederen un totau de 307.244.100 € d'ingrèssi. 231M € prevengueren deth Departament dera Presidéncia dera Generalitat de Catalonha, 68,2M € de publicitat e quasi 8M € d'auti. D'aguesta manèra, mès de tres quataus deth finançament dera CCMA provien deth govèrn catalan.

## Ligams extèrnes

* Web oficiau
* Corporatiu sus Twitter

## Nòtas e referéncias
David Hallyday

**David Hallyday**, de son nom vertadièr **David Smet**, nascut lo 14 d'agost de 1966 a Boulogne e Billancourt (França), es conegut coma musician e cantaire francés, e tanben coma compositor. Es tanben pilòt automobil.

**David Hallyday** es lo filh del famós cantaire francés Johnny Hallyday (de son nom vertadièr Jean-Philippe Smet). Es d'origina bulgara per sa maire, la celèbra cantaira francesa Sylvie Vartan.

Abans de tornar viure en França en 1998 e de cantar en francés, **David Hallyday** a conegut una plan gròssa capitada populara en França e dins una mendre mesura als Estats Units ont demorava en aquel temps (a Los Angeles) en cantant en anglés entre 1987 e 1998 (títols *He's my girl*, n°8 en França en febrièr de 1988, *High*, n°1 en genièr de 1989 etc).

Son primièr simple en francés es benlèu *Héros*, títol en omenatge a son paire (Johnny Hallyday) publicat en 1993 e cantat ambe lo grop **Blind Fish**. Pr'amor que se la majoritat de sos títols son cantats de segur jos lo nom de **David Hallyday**, canta de còps tanben en grop, doncas coma **Blind Fish** en 1993, mas tanben **Novacaine** en 1997, o encara **Mission Control** en 2015.

Sa cançon en francés *Tu ne m'as pas laissé le temps*, lo primièr simple publicat après son retorn dels Estats Units, foguèt numèro 1 en França pendent l'estiu de 1999.

En 2010, enregistra *On se fait peur*, un duò ambe sa mièg-sòrre Laura Smet.

## Discografia
* 1988 : *True Cool*
* 1990 : *Rock'n'Heart*
* 1994 : *2000 BBF* (**David Hallyday & Blind Fish**)
* 1997 : *Novacaine* (**Novacaine**)
* 1999 : *Un paradis/Un enfer*
* 2002 : *Révélation*
* 2004 : *Satellite*
* 2007 : *David Hallyday*
* 2010 : *Un nouveau monde*
* 2015 : *Mission Control* (**Mission Control**)
* 2016 : *Le Temps d'une vie*
* 2018 : *J'ai quelque chose à vous dire*
* 2020 : *Imagine un monde*
* 2023 : *Second souffle*

## Cançons mai conegudas
* *He's my girl* (1987)
* *Move* (1988)
* *High* (1988)
* *Wanna take my time* (1989)
* *Listening* (1989)
* *Tears of the earth* (1990)
* *About you* (1991)
* *Ooh la la* (1991)
* *Change of heart* (1991)
* *Hold on blue eyes* (1992)
* *Héros* (1993, **David Hallyday & Blind Fish**)
* *Pain and pride* (1994, **David Hallyday & Blind Fish**)
* *Supersonic Soul* (1997, **Novacaine**)
* *Tu ne m'as pas laissé le temps* (1999)
* *Pour toi* (1999)
* *Ange étrange* (2000)
* *Repenses-y si tu veux* (2002)
* *Un homme libre* (2002)
* *Le défi* (2004)
* *Satellite* (2005)
* *On se fait peur* (2010, ambe Laura Smet)
* *Le plus heureux des hommes* (2023)
* *Requiem pour un fou* (2023, represa de Johnny Hallyday)

## Referéncias
Rotavirús

[thumb|right|Rotavirús observat amb un [microscòpi electronic.]]

Lei **rotavirús** son un genre de virús de la familha dei *[[Reoviridae]]*. Identificat en 1973 per la virologista australiana Ruth Bishop (1933-2022), son la premiera causa de gastroenteritis grèvas en lo noirisson e l'enfant e, pus generalament, la causa d'aperaquí 300 milions de cas de gastroenteritis dins lo monde cada an. Per aquela rason, lei rotavirús son l'objècte d'un seguit epidemiologic per l'Organizacion Mondiala de la Santat.

## Liames intèrnes

* Gastroenteriti.
* Virús.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Jacques Foncès

**Jacques Foncès** (Lodeva,  - ) èra un compositor, armonista e violoncellista lengadocian, mèstre de capèla a la catedrala de Santa Ceselha d'Albi de 1773 a 1792 e encara de vèrs 1795 a 1813.
Rendement quimic

En quimia, lo **rendement quimic** es una chifra de meriti que resulta del rapòrt entre la quantitat reala d'un produit e la quantitat teorica.

\mbox{percentatge del rendement} = \frac{\mbox{rendement real}}{\mbox{rendement teoric}} \times 100\;

Lo rendement teoric es la quantitat del produit prevista per un calcul estequiometric fondada suls nombres de moles de tot reactiu en preséncia. Aquel calcul supausa qu'una sola reaccion se ten e que lo reactiu limitant reagís completament. Pasmens lo rendement real es plan sovent inferior (valent a dire lo percentatge de rendement es inferior a 100%) per mantuna rason indicada a las seccions seguentas.

Los rendements pròches de 100% son dits quantitatius, los rendements superiors a 90% son dits excellents, los rendements superiors a 80% son dits plan bons, los rendements superiors a 70% son *bons*, mai o mens 50% son *mejans* e inferiors a 40% son *marrits*. Los rendements semblan superiors a 100% quand los produits son impurs. Las etapas de purificacion demesisson totjorn lo rendement, e los rendements indicats se referisson generalament al rendement del produit final purificat.

## Nòtas e referéncias
Ramon d'Alairac

**Ramon d'Alairac** (*Ramon d'Alayrac* en occitan ancian; *Ramoun d’Aleira* en nòrma mistralenca) èra un trobador e capelan d'Albigés que en 1325, amb sa *[[Canso|cançon]]* "En amor ay mon refugi", ganhèt la violeta d'aur al 2nd Jòcs Florals de Tolosa. La *cançon*, amb una pichòta biografia, es preservada dins un cançonièr, lo Registre de Cornet.

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Bernard-Aymable Dupuy

**Bernard-Aymable Dupuy**, nascut a Tolosa lo 28 de julhet de 1707, mòrt dins la vila omonima lo 30 de decembre de 1789, es un compositor de musica barròca occitan, mèstre de musica de la glèisa de Sant Sarnin de Tolosa.

## Nòtas e referéncias
Tiòl

thumb|right|Representacion generica d'un tiòl.

Un **tiòl** ò **tioalcòl** es un compauat organosulfurat de formula generica R–SH, emb R un radical organic e –SH lo grop sulfidrile. Pòu èstre vist coma un alcòl dins lo quau l'atòm d'oxigène es remplaçat per un atòm de sòupre. Lu tiòls foguèron descubèrts per lo quimista William Christopher Zeise (1789-1847) e son generalament de compauats de l'odor fetida. An una reactivitat que presenta de similituds emb aquela dei alcòls coma la capacitat de formar de sulfures, de tioacetals e de tioestèrs analògues ai èters, ai acetals e ai estèrs. Totun, li a de diferéncias coma una aciditat pus importanta e l'impossibilitat per un tiòl de formar de ligasons idrogène. Dins la natura, lu tiòls an un ròtle dins lu mecanismes de detoxificacion dei organismes vivents car intran dins l'estructura de proteïnas capabli de fixar lu metals.

## Ligams intèrnes

* Sòupre.
* Tioproteïna.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Robert Miles

**Roberto Concina**, dich **Robert Miles**, èra un discjòquei e un compositor italian de musica electronica, nascut lo 3 de novembre de 1969 a Fleurier (Soïssa) e mòrt lo 9 de mai de 2017 a Eivissa (Espanha).

La capitada fenomenala en Euròpa (e quitament aus Estats Units) de son simple *Children* en 1996 (enregistrat en 1995) a contribuït aquesta annada de 1996 a promòure lo genre electro dich dream (sòmi), vist que lo quite nom del dich genre poiriá venir de *Dreamland* (país de sòmi), lo nom de l'album de **Robert Miles** que conten lo tèma *Children*.

## Discografia
* 1996 : *Dreamland*
* 1997 : *23am*
* 2001 : *Organik*
* 2004 : *Miles Gurtu*
* 2011 : *Th1rt3en*

## Tròces mai coneguts
* *Children* (1996)
* *Fable* (1996)
* *One and one* (1996)
Kintetsu Railway

La **Kintetsu Railway Co., Ltd.** (Japonés:近畿日本鉄道株式会社) es una de las principalas entrepresas publicas japonesa, dels sector del transport ferroviari. Es una entrepresa del grop Kintetsu.
## Vejatz tanben

### Ligams extèrnes
* Site oficial de *Kintetsu Railway*
Question dei soupres

[thumb|right|Retrach de [Ferdinand II (rèi dei Doas Sicílias)|Ferdinand II en 1844.]]
[thumb|Mòstra de [soupre de Sicília.]]

La **Question dei soupres** (var. **question dels sofres**) es una crisi diplomatica entre lo Reiaume Unit e lo Reiaume dei Doas Sicílias que se debanèt entre 1838 e 1840. Entraïnèt un embarg de la vila de Nàpols per una flòta britanica. L'enjòc dau conflicte èra lo contraròtle dau monopòli sus l'esplecha dau soupre sicilian que representava 80 % de la produccion mondiala.

Dins leis ans 1830, lo comèrci d'aqueu soupre èra gerit per un monopòli tengut per lei Britanics, en vertut d'una concession datant de 1816. Istoricament, lo soupre èra una matèria premiera estrategica necessària a la fabricacion de la pouvera negra. Pasmens, amb la Revolucion Industriala, la demanda aumentèt car l'acid sulfuric èra vengut una matèria demandada. Aquò entraïnèt una aumentacion dau pretz dau soupre. Pasmens, en causa dei règlas regissent la concession, lei finanças dau Reiaume dei Doas Sicílias beneficiavan gaire d'aquela evolucion. En 1836, lo rèi Ferdinand II decidèt de revisar aquelei condicions. Fisèt ansin la produccion dau soupre sicilian a una companhiá marselhesa, la Taix Aycard que prepausava de crompar lo minerau a un pretz dos còps superior a aqueu pagat per lei Britanics.

Londres reagiguèt en considerant la decision dau rèi coma una violacion de l'acòrdi de 1816. Lord Palmerston menacèt ansin lo Reiaume dei Doas Sicílias d'una intervencion militara. Lo 14 d'abriu de 1840, una flòta britanica foguèt mandada dins la baia de Nàpols per organizar lo blocus dau pòrt e sasir de naviris sicilians. Ferdinand II ordonèt un embarg sus totei lei naviris britanics presents dins lei pòrts de son reiaume. Una mediacion francesa permetèt de defugir una guèrra dirècta. Pasmens, lei negocacions s'acabèron per una desfacha de Ferdinand II : lo contracte amb la Taix Aycard foguèt rompuda e lo Reiaume dei Doas Sicílias deguèt indemnisar lei pèrdas enregistradas per lei Britanics durant la crisi.

## Liames intèrnes

* Soupre.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** J. Davis, « Palmerston and the Sicilian Sulphur Crisis of 1840: An Episode in the Imperialism of Free Trade », 1982, *Risorgimento*, vol. 1, n° 2, pp. 5-24.
* **[[anglés|(en)]]** Miroslav Šedivý, *The Decline of the Congress System: Metternich, Italy and European Diplomacy*, Bloomsbury Publishing, 2018.
* **[[anglés|(en)]]** Dennis W. Thomson, « Prelude to the Sulphur War of 1840: The Neapolitan Perspective », *European History Quarterly*, 1995, vol. 25, n° 2, pp. 163-180.

## Nòtas e referéncias
Niklas Dee

**Niklas Dee**, de son nom vertadièr **Niklas Dichtl**, es un discjòquei e compositor de musica electronica alemand. A per referéncia musicala l'EDM de las annadas 2000 coma la de Calvin Harris o d'Avicii.

Nascut en 2002 a Mainburg (Alemanha), **Niklas Dee** a viscut a Geisenfeld fins en 2016, annada a partir de la quala s'installa ambe sa familha a *Niederlauterbach*, un barri de Wolnzach, ciutat de Nauta-Bavièra.

En 2021, **Niklas Dee** es contactat per un labèl de musica après qu'un productor aja descobèrt sas composicions e sos adobaments sus YouTube, coma per exemple sa version de *Hot Girl Bummer*, una represa del cantaire american Blackbear, qu'i aviá obtengut de resson. Pasmens, en Occitània, es puslèu revelat fin 2023 debut 2024 ambe lo tròç *I can feel* (eissit d'una collaboracion ambe Vize, e Leony al cant).
Monte Kristo

**Monte Kristo** èra un grop synthpop anglofòn francés qu'a conegut una capitada efemèra dins las annadas 1980, en particular ambe lo 45 torns *The Girl Of Lucifer* en 1985.

Lo grop es compausat a l'origina del pianista e productor Jean-Luc Drion e del musician Gérard Dulinski, eissits del grop Magazine 60. Dominique Regia-Corte, tanben sòci de Magazine 60 a la debuta de las annadas 1980, collabòra ambe lo grop en co-escrivent ambe Jean-Luc Drion lo [tube](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) *The Girl Of Lucifer*. Pasmens, los interprèts màgers del grop son Francesco Cherillo e sa sòrre, Antonietta Cherillo. 

Lo segond 45 torns de **Monte Kristo**, *Sherry Mi-Saï*, obten un pauc de resson en França en 1986. En seguida, lor capitada declinanta fa que lo grop arrèstet son activitat en 1988.
Leony

**Leony Burger**, o mai simplament **Leony**, nascuda a Chammünster (Alemanha) lo 25 de junh de 1997, es una cantaira anglofòna alemanda.

S'es fach conéisser dins son país en participant en 2014 a la version alemanda de [Rising Star](https://de.wikipedia.org/wiki/Rising_Star_(Fernsehshow)) ambe sos amics Julian Vogl e Maximillian Böhle. 

En seguida, a collaborat ambe d'artistas coma Alan Walker, Imanbek, Vize o encara Niklas Dee. 

S'es facha conéisser en Occitània un primièr còp en 2021 ambe *Faded love* (inspirat de *Dragostea Din Tei* de O-Zone) qu'a agut un pauc de resson, puèi en 2022 ambe los tròçes *Remedy* e *Friendships (Lost My Love)*, e sustot fin 2023 debut 2024 gràcias al succès de *I can feel*, un títol electro de Vize adobat per Niklas Dee. 

Per contra, es populara dins los païses germanofòns (Alemanha e Àustria) en particular dempuèi la capitada de sa cançon *Paradise* (en collaboracion ambe Vize e Joker Bra), simple que s'es classat en 2020 segond en Àustria e quatren en Alemanha. 

En 2020 tanben, canta sus *Far Away from Home*, un títol compausat per Sam Feldt e Vize, qui el se classèt als Païses Basses.
Arrondiment de Briude

L**'Arrondiment de Briude** es una division administrativa francesa e una anciana division electorala , mai que mai d'Auvèrnhe, mas tanben de Gevaudan, situada dins lo departament delh Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups. 
Compta 111 comunas. Lo chapluòc n'es Briude.

## Composicion per cantons davant 2015
* Auson, qu'agropa 12 comunas :
** Anhac, Auson, Aserac, Champanhac lo Velh, Chassinhòlas, Fargeiras, Lenda, Sant Alari, Sent Ver, Santa Florina, Vergonjon e Veneson.
* Bleila, qu'agropa 10 comunas :
** Autrac, Bleila, Chambeçon, Espalem, *[[Grenier-Montgon]]*, Lauton, Lorlanja, Lubilhac, Sent Estefe de Bleila e *[[Torsiac]]*.
* Briude Nòrd, qu'agropa 9 comunas :
** *[[Beaumont (Naut Léger)|Beaumont]]*, Bornoncle, Briude (fraccion de comuna), *[[Cohade]]*, La Mòta, Paulhac, *[[Sent Baudeli]]*, Sant Geron e *[[Sent Laurenç de Chabruejol]]*.
* Briude Sud, qu'agropa 7 comunas :
** Briude (fraccion de comuna), *[[Chaniat]]*, *[[Fontannes]]*, *[[Javaugues]]*, *[[Lavaudieu]]*, Sent Just de Briude e Velha Briude.
* La Chaa Dieu, qu'agropa 11 comunas :
** *[[Berbezit]]*, Bonaval, La Chapèla Genesta, *[[Cistrières]]*, *[[Connangles]]*, La Chaa Dieu, Felinas, *[[Laval-sur-Doulon]]*, *[[Malvières]]*, Sent Pal de Senoira e *[[Sant Badèu]]*.
* Lanjac, qu'agropa 11 comunas :
** *[[Chanteuges]]*, *[[Charraix]]*, Lanjac, *[[Maserac d'Alèir]]*, *[[Pébrac]]*, Pradas, *[[Sent Arcon d'Alèir]]*, *[[Sent Beninh]]*, Sent Julian de las Chasas, *[[Siaugues-Sainte-Marie]]* e Vissac e Auteirac.
* La Vòuta, qu'agropa 13 comunas :
** Ali, Arlet, Aubazat, *[[Blassac]]*, *[[Cerzat]]*, *[[Chilhac]]*, La Vòuta, Mercuèr, Sent Austremòni, Sant Cirgue, Sent Ilpize, Sent Privat del Dragon e Vilanòva d'Alèir.
* Paulhaguet, qu'agropa 19 comunas :
** Chassagnas, Chavanhac de La Faieta, La Chaumeta, *[[Collat]]*, Cotuege, Daumairac, *[[Frugières-le-Pin]]*, *[[Jax (Naut Léger)|Jax]]*, *[[Josat]]*, *[[Maserat d'Aurosa]]*, *[[Montclard]]*, Paulhaguet, Sant Desdèir de Dolon, Sent Jòrgi d'Aurac, *[[Saint-Préjet-Armandon]]*, Senta Gènia de Vilanòva, Senta Margarida, *[[Salzuit]]* e *[[Vals-le-Chastel]]*.
*Pinòus, qu'agropa 9 comunas :
** La Becèira, Auvers, Chastel, Chaselas, *[[Cronce]]*, *[[Desges]]*, Ferruçac, Pinòus e *[[Tailhac]]*.
* Saug, qu'agropa 14 comunas, destacat lo 1èir delh mes lòng de 2007 de l'arrondiment delh Puèi de Velai :
** Alairàs (fraccion de comuna), Chanalelhas, Crosanças, Cubèl, Esplantats, Gresas, Monistròl d'Alèir, Sant Cristòu d'Alèir, Sant Prejet d'Alèir, Sent Venerand, Saug, Toràs, Vaselhas e Ventuege.

## Composicion per comunas dempueis 2015
Dempueis 2015, lo nombre de comunas delhs arrondiments chamja chasque an a causa de la creacion de comunas novèlas. En 2017, los arrondiments saguèron armonizats amb las intercomunalitats. Lo nombre de comunas de l'arrondiment de Briude èra aitau de 113 en 2015, 111 en 2016 e a 111 en 2017. 

## Nòtas
Carlos

**Jean-Chrysostome Dolto**, mai conegut coma **Carlos**, nascut lo 20 de febrièr de 1943 a París (França) e mòrt lo 17 de genièr de 2008 a Clichy, èra un cantaire popular festiu francés, e un pauc actor tanben (*Patate* en 1964, *Le Cri du cormoran le soir au-dessus des jonques* en 1971). 

**Jean-Chrysostome Dolto** es lo filh de la psicanalista e pediatra Françoise Dolto (nascuda Marette) (1908-1988) e del massaire-quinesiterapeuta d'origina russa Boris Dolto (1899-1981).

En 1957, a 14 ans, encontra Sylvie Vartan e ven son amic. Càmbia son nom per **Carlos** en 1958 en omenatge al percussionista Carlos Patato Valdés. Ven secretari particular de Sylvie Vartan a la debuta de sa carrièra dins lo mitan de l'espectacle, l'acompanhant pendent mai de dètz ans capvath lo Monde entièr. Ven quitament en 1966 lo pairin de son filh, David Hallyday. Aquesta meteissa annada, fa sos debuts coma cantaire amator e encontra lèu un franc succès al près del public parisenc gràcias a son aire jovial e son fisic corpulent. L'annada seguenta, fa un duò ambe Sylvie Vartan sul tròç *2'35 de bonheur*, que ven un tube en França. 

En 1969, enregistra son primièr 45 torns en sòlo ambe la cançon *La vie est belle*, puèi un segond l'annada d'après, *Y'a des Indiens partout*.

En 1970, enregistra la cançon *La cantine*, que ven una gròssa capitada populara en França. 

En 1971, adapta en francés la cançon brasiliana *Festa Para Um Rei Negro*, jol títol *La Bamboula*.

En 1973, enregistra l'album *Une journée de Monsieur Chose* e lo títol *Tout nu, tout bronzé*. Obten un disc d'aur ambe *Cocotte en papier* puèi *Señor Météo* (1974). En 1977, sortís sa famosa cançon *Big Bisou*. 

En 1978, enregistra una represa de *Rosalie* de Georges Plonquitte.

En 1985, adapta la seria televisada d'animacion americana *Fat Albert and the Cosby Kids* que ven *T'as l'bonjour d'Albert*, e en 1989, canta *Le Tirelipimpon*, qu'es encara una fòrça gròssa capitada populara en França.

## Cançons mai conegudas
* *La cantine* (1970)
* *La Bamboula* (1971, adaptation en francés del tròc en portugués *Festa Para Um Rei Negro*)
* *Tout nu, tout bronzé* (1973)
* *Cocotte en papier* (1974)
* *Señor Météo* (1974)
* *Le Bougalou du loup-garou* (1976)
* *Big Bisou* (1977)
* *Rosalie* (1978)
* *Papayou* (1983)
* *T'as l'bonjour d'Albert* (1985, inspirat de la seria americana *Fat Albert and the Cosby Kids*)
* *Le Tirelipimpon* (1989)
* *Si tu vas Dario* (1991, represa de Dario Moreno)
* *La coladeira* (2001)

## Referéncias
Canton d'Auson

Lo **canton d'Auson** es una anciana division administrativa d'Auvernhe, situada dins l'arrondiment de Briude, lo departament de Naut Léger e l'anciana region d'Auvernhe, avòra en Auvèrnhe-Ròse-Aups. Totas las comunas son dempueis 2015 dins lo canton de Santa Florina. La lenga autoctòna es l'occitan auvernhat, dins sa varianta de Naut Auvernhe, de transicion vas la de Bas Auvernhe.

## Composicion

## Istòria
En 1791, creèron los cantons d'Auson e de Lenda, aqueste suprimit en 1801 . A las eleccions departamentalas de març de 2015, lo canton d'Auson saguèt suprimit e totas las comunas estachadas alh canton novèu de Santa Florina .  

## Nòtas
Cabballero

**Cabballero** èra un projècte de musica electronica eurodance alemand (pasmens, anglofòn), de còps retrospectivament aparentat al sosgenre trance. **Cabballero** es estat creat al mièg de las annadas 1990 per Ronald Bähr (àlias Cabballero) e Ricco Raggazzi (àlias Volker Lindner).

Lor primièr [simple](https://fr.wikipedia.org/wiki/Single_(musique)) èra una represa tècno dance de *Gimme, Gimme, Gimme*, del grop disco ABBA, çò qu'explica lo nom del grop, C-ABBA-llero, ambe dos "B", vist qu'en espanhòl lo mot "Caballero" (gentilòme) s'escriu en realitat ambe un sol B. 

Lo tròç mai conegut de **Cabballero** es *Hymn*, un succès en discotèca al debut de l'annada de 1995 (enregistat en 1994), una represa del grop new wave anglés Ultravox. An tanben représ lor tube de 1984 *Dancing with tears in my eyes*.
Ultravox

**Ultravox** es un grop britanic de musica new wave basat en Anglatèrra e fondat en 1973 per John Foxx ambe Chris Cross (de son nom vertadièr, Christopher Allen) a la bassa e Stevie Shears a la guitarra, rejonches l'annada seguenta per Warren Cann a la batariá e Billy Currie als clavièrs e al violon. 

Lo nom original del grop èra **Tiger Lily**, puèi **Ultravox** a partir de 1976.

Ambe l'arribada de l'escocés Midge Ure (de son nom vertadièr James Ure) al cant en 1979 en remplaçament de John Foxx, **Ultravox** pren de vam e obten mantunas capitadas coma per exemple *Vienna* en 1981, *Hymn* en 1983, e sustot *Dancing with tears in my eyes* en 1984.

En parallèl de **Ultravox**, Midge Ure es estat tanben entre 1978 e 1982 l'un dels musicians d'un autre grop new wave britanic, Visage.  

Lo grop alemand Cabballero a représ *Hymn* e *Dancing with tears in my eyes* al mièg de las annadas 1990. 

## Discografia
* 1977 : *Ultravox!*
* 1977 : *Ha!-Ha!-Ha!*
* 1978 : *Systems of Romance*
* 1980 : *Vienna*
* 1981 : *Rage in Eden*
* 1982 : *Quartet*
* 1984 : *Lament*
* 1986 : *U-Vox*
* 1993 : *Revelation*
* 1994 : *Ingenuity*
* 2012 : *Brilliant*

## Cançons mai conegudas
* *Vienna* (1981)
* *The voice* (1982)
* *Reap the wild wind* (1982)
* *Hymn* (1983)
* *Dancing with tears in my eyes* (1984)
Auson Comunautat

**** es una intercomunalitat de la Republica Francesa, situada dins lo departament de Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvernhe. Son còdi SIREN es 244301099.
Ficha Banatic : https://web.archive.org/web/20230813060309/https://www.banatic.interieur.gouv.fr/V5/recherche-de-groupements/fiche-raison-sociale.php?siren=244301099 
Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-244301099

## Istòria
 se creèt lo 1èir delh mes lòng de 2001.

L'esquèma departamentau de cooperacion intercomunala , aprovat lo  4 de març de 2016 per la comission departamentala de cooperation intercomunala de Naut Léger, prevei l'extension delh périmètre de la *comunautat de comunas d'Auson Comunautat* a la comuna de Chambeçon lo 1èir delh mes lòng de 2017.

Lo 1èir delh mes lòng de 2017, Chambeçon aderiguèt a la comunautat de comunas .

Lo 1èir delh mes lòng de 2018, Anhac laissèt la comunautat de comunas  per aderir a la Comunautat de comunas de Briude Sud Auvernhe.

## Composicion

## Veire tanben

## Nòtas
Otto von Münchhausen

**Otto von Münchhausen** (nasquet lo 11 junh 1716 au chasteu de Schwöbber a Hamelin e moriguet lo 13 julhet 1774 a chasteu de Calenberg a Pattensen) era un botanista alemand. Eu era lo chancelier de l'universitat de Göttingen e l'un daus correspondents de Carl von Linné (1707-1778).
Shipòva

La **shipòva** o **×''Sorbopyrus irregularis*** ([[Otto von Münchhausen|Münchh.]]) [[:de:Clemens Alexander Wimmer Clemens Alexander Wimmer|C.A.Wimm.]]) es una espeça de plantas a flors de la familha daus [[Rosaceae]] Qu'es un aubre ibride fach dau crosament intergeneric d'un [[perièr|perier commun]] (*Pyrus communis* L.) e d'un [[Sorbus aria|albier blanc]] (*Sorbus aria*).

Apareis per lo prumier còp dins la literatura en 1610, a [[Bollwiller]], [[Alsàcia|Alsaça]], e s'espandisset dempuèi per multiplicacion vegetativa.

Dins son *Manuele daus aubres e aubrilhons cultivats*, Alfred Rehder repertoriet quela espeça sos lo nom de ×*Sorbopyrus auricularis* (Knoop) C.K.Schneid., mas lo taxon *Pyrus auricularis Knoop* exista pas. Qu'es perqué lo nom *Pyrus irregularis Münchh.* es lo basionime de la nomenclatura.

Quel aubre es present dins de nombros jardins botaniques e arboretums tras lo monde mas siguet pas beucòp cultivat per sa bona frucha de la talha d'un gròs [[aubricòt]].

== Sinonimes ==
Quela espeça ibrida portet mai d'un nom au cors de sos 400 ans d'existença que : 
* *Azarolus pollvilleriana* Borkh.
* *Lazarolus pollveria* Medik.
* *Pyrus bollwylleriana* DC.
* *Pyrus irregularis* Münchh.
* *Pyrus malifolia* Spach
* *Pyrus pollveria* L.
* *Pyrus pollvilla* C.C.Gmel.
* *Pyrus pollwilleriana* J.Bauhin ex Decne.
* *Pyrus tomentosa* Moench
* × *Sorbopyrus irregularis* (Münchh.) C.A.Wimm.
* × *Sorbopyrus malifolia* (Spach) C.K.Schneid. ex Bean

== Multiplicacion ==
Lo taus plan feble de [[grana]]s bonas pròba son origina ibrida mas eu pòt èsser empeutat emb succès sus un [[perièr|perier]]. 

Totparier, lo *Sorbopyrus auricularis* var. *bulbiformis* es una varietat eissida de 'na semnada reussida de *× Sorbopyrus auricularis*. Qu'es una varietat triploïda eissuda d'un gamete femela diploïde de *sorbopyrus'' e d'un gamete mascle de perier aploïde. Quò explica que quela varietat siá bien mai pròche dau perier.

## Referença