open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Howard Phillips Lovecraft

**Howard Phillips Lovecraft**, naissut lo 20 d'avost de 1890 e mòrt lo 15 de març de 1937, es un escriveire deis Estats Units d'America conoissut per sei racòntes orrifics, fantastics e de sciéncia-ficcion.

Sei sòrgas d'inspiracion, tant coma sei creacions, son relativas a l'orror cosmica, a l'idèia segon la quala l'òme non pòu comprene la vida e que l'Univèrs li es pregondament estranh. Aquelei que rasonan a-de-bòn, coma sei personatges, meton sempre en dangier sa ment. 

Lovecraft es particularament conoissut per aguet fabregat lo *mite de [[Cthulhu]]* , emai s'empleguèt jamai aquesta expression, que parlava mièlhs de *Panteon Negre* per definir l'ensems de seis òbras que se debanan dins d'aquel univèrs.



## Biografia

### Jovença e tragèdias familhalas
Lovecraft nais dins son ostau de familha lo 20 d'Avost de 1890 a Providence (Rhode Island). Èra lo solet enfant de Winfield Scott Lovecraft e de Sarah Susan [nascuda Phillips] Lovecraft. La familha de Susie aviá dei mejans significatiu au moment de lors maridatge, son paire essent present dins plusors aventuras comerciala.

Perd son paire en 1898 a l'Espitau Butler de Providence.

### Premieras reconoissenças
Giorgi Margvelachvili

**** (en georgian: გიორგი მარგველაშვილი; Tbilissi, 4 de setembre de 1969) es un filosòf e politician georgian. Es l'actual president de Georgia, elegit lo 27 d'octòbre de 2013. Dintra en foncions lo 17 de novembre.
Falun Gong

[thumb|L'emblèma [falun es lo simbòl de Falun gong. Dins son centre se tròba lo simbòl “Wan”, conegut coma esvastica en occident, qu'es estat emplegat dins mantuna cultura coma simbòl de bon astre]]
vinheta|esquèrra|Exercicis de Falun Gong
**Falun Gong** (en occitan: "Practica de la Ròda de la Lei"), tanben nomenat **Falun Dafa**, es una disciplina esperitala, segon sos creadors e practicaires. Foguèt introduch en lo nòrd-oèst de China en 1992 per son fondador, Li Hongzhi, un ancian gardian de seguritat chinés que s'èra exiliat a Nòva York. Se fondamenta suls principis de "veritat, benevoléncia e tolerància" e combina la practica de la meditacion e d'exercicis amb filosofia morala. S'identifica coma una practica de qigong de l'escòla Boda, a mai se sos ensenhaments integran tanben d'elements manlevats a las tradiciones taoistas.

Foguèt inicialament sostengut per las autoritats coma practica de qigong benefica per la santat e la moralitat dels ciutadans.

Mas, dempuèi 1996 lo partit comunista e los organismes de seguretat veguèron progressivament lo Falun Gong coma una menaça potenciala a causa de la siá popularitat, de la siá independéncia de l'Estat e dels sieus ensenhaments esperitals e comencèron a mostrar una creissenta ostilitat; malgrat aiçò, en 1998, lo Ministèri d'Espòrts chinés reconeguèt que qualques 70 milions de chineses lo practicavan.
## Referéncias
Georgian

Lo **georgian** (tanben sonat kartvelian, nom derivat de ქართული, nom autoctòn de la lenga) es una lenga de la familha kartveliana. Es la lenga oficiala de Georgia.

Es la primièra lenga d'aperaquí 4 000 000 de personas en Georgia, çò que representa 83% de la populacion, e de 3,4 milions de locutors a l'estrangièr, mai que mai en Turquia, Russia, als Estats Units e en Euròpa, amb de comunitats menudas en Iran e Azerbaitjan.
Crowded House

thumb|250px|Crowded House en agost de 2007
**Crowded House** es un grop de musica pop rock australian. Foguèt creat a Melbourne en 1985. La formacion es sonada popularament "The Crowdies" per sos fans australians.

## Discografia

* *Crowded House* (1986)
**Temple of Low Men* (1988)
**Woodface* (1991)
**Together Alone* (1993)
**Time on Earth* (2007)
**Intriguer* (2010)
Liudvikas Jakavičius

250px|thumb|Liudvikas Jakavičius en 1938
**Liudvikas Jakavičius** (Akmene, Lituània, 22 de junh de 1871 – Anyksciai, 20 d'agost de 1941) foguèt un escrivan, jornalista, editor, director de teatre e banquièr lituanian.

## Òbras principalas
thumb|right|170px|Cobèrta del libre ''Juokdarys'', editat en 1907
* *Lietuvių naminis draugas* (1905)
* *Juokdarys* (1907)
* *Juokų kalendorius* (1907)
* *Artistų patarėjas* (1909)
* *Juokai be pinigų* (1909)
* *Teismas* (1924)
* *Linksmųjų monologų pasakotojas* (1927)
* *Džiaugsmas per ašaras* (1927)
* *Juokų milteliai: linksmūs vakarėliams paįvairinti kupletai su gaidomis* (1929)
* *Meilės ir tarnybinių laiškų* (1929)
* *Ką turi žinoti jauna mergaitė prieš ištekėsiant* (1932)
* *Linksmų valandų dainelės* (1936)
* *Lietuvos dievai* (1939)
Mikalojus Akelaitis

thumb|250px|Mikalojus Akelaitis
**Mikalojus Akelaitis** (Čiuoderiškėse, Marijampolė, 5 de decembre de 1829 – Paris, 27 de setembre de 1887) foguèt un escrivan e lingüista lituanian. Joguèt un ròtle important dins lo desvolopament del jornal *[[Aušra]]*.

## Òbras
* *Kvestorius* (1860)
* *Jonas Išmisločius* (1860)
Muhammad Jinnah

**Muhammad Ali Jinnah** (25 de decembre de 1876 – 11 de setembre de 1948) foguèt un òme politic d'Índia e considerat coma lo paire de Paquistan. Foguèt lo cap de la Liga Musulmana e primièr governaire general de Paquistan. Es conegut coma Quaid-e-Azam (ordo: قائد اعظم — "Gran lidèr") e Baba-e-Qaum (بابائے قوم) ("Paire de la Nacion"). Lo seu nom ordo èra محمد علی جناح. 

Fasiá partit d'enprimièr del Congrès Nacional Indian e partidari del pacte amb la Liga Musulmana. Aprèp un exili a Londres reorganizèt (1934) la Liga Musulmana e s'encranquèt a l'idèa d'un estat separat pels musulmans fins a la resolucion de Lahore. En 1946 les eleccions li donèron fòrça sètis, e capitèt lo seu processús de particion en 1947. Aprèp de l'independéncia foguèt governaire general, e atal morriguèt en 1948.

## mai d'informacions
* 
* 

## Referéncias
Astronotus ocellatus

L**'Òscar** (*Astronotus ocellatus*) es un peis de la familha dels ciclids. Es originari d'America del Sud, del Peró al Brasil e es popular dins los aqüaris.

## Abitat
Aqueste peis pòbla principalament las aigas de feble corrent, al mitan de las brancas e dels troncs d'arbres tombats.
## Descripcion
Es un gròs peis que pòt aténher fins a  a l'atge adulte (e quitament un pauc mai). Lo distinguissèm en particular per son enòrma boca e son ocèla sul pedoncul caudal, es aquela qu'es a l'origina del nom *ocellatus*. A l'estat natural, sos flancs son lo mai sovent de brun a negre, aureolats de zònas roge iranjat. Pasmens, las fòrmas d'elevatge an generalament aquelas zònas que s'espandisson de còps uniformadament sus gaireben tot lo còs. Amai, existisson de fòrmas albinas, d'un blanc evòri e amb los flancs son coirats.

L'esperança de vida depassa los dètz ans dins de bonas condicions.

## Mantenença

Aqueste peis, de granda talha, necessita logicament un aqüari consequent. La mantenença de 5-6 subjèctes deu aver luòc dins un aqüari de 600 litres environ. Es desconselhat de manténer los òscars en cobles. En efièch, un dels dos peisses prendriá lo dessús e l'òscar dominat auriá una vida miserabla. Malgrat tot, se causissètz d'associar mantun òscar, fasètz plan atencion a lors talhas que devon èsser rigorosament las meteissas : se un escart de longor entre òscars excedissiá los  los mai pichons serián tuats per lors congenèrs.

L'aqüari deu èsser amainatjat de raices e de pèiras. Tot aquò deu èsser solidament fixat e plan agençat, perque l'òscar se pòt revelar un vertadièr bulldozer. Es per aquò que las plantas, tròp fragilas, seràn lo pus sovent malmenadas, e quitament arrancadas.

Coma aqueste peis es relativament resistent, los paramètres fisicoquimics de l'aiga an pas gaire d'importància. Malgrat sa talha, aqueste ciclid es puslèu calme e tranquille
Son alimentacion serà a basa de peisses magres, cambaròts, muscles, etc., tot aquò en granda quantitat.

## Reproduccion
Un coble armoniós per la reproduccion pòt èsser mantengut dins un aqüari de 300 litres environ. L'òscar es un pondeire sus substrat descobèrt (mantun centenats d'uòus), e los dos parents suenharàn e gardaràn los pichons amassa. Los joves an una rauba negra e argentada e se noiriràn dels meteisses aliments que los parents, del moment que son pro pichons per èsser engolits.

## Ligams extèrnes

### Referéncias taxinomicas
* 
* ''Astronotus ocellatus'' dans Aquaportail.com 
* 
* 
* 
* 

### Autres ligams extèrnes
*    Òscar en captivitat
*   Un Òscar e sa progenitura
.aero

**** es un nom de domeni generic reservat al mond de l'aeronautica. Es en servici dempuèi 2001.

## Referéncias
.biz

**** es un nom de domeni generic pels afars (abreviacion de l'anglés *business*). Es en servici dempuèi 2001.

## Referéncias
.com

**** es un nom de domeni generic per las entrepresas (abreviacion de l'anglés *company*). Es en servici dempuèi 1985.

## Referéncias
.jobs

**** es un nom de domeni generic reservat a la recèrca de trabalh (anglés *job*: emplec). Es en servici dempuèi 2005.

## Referéncias
.mobi

**** es un nom de domeni generic reservat als sites que se pòdon afichar sus d'aparelhs mobils (anglés *mobile*: mobil). Es en servici dempuèi 2005.

## Referéncias
.tel

**** es un nom de domeni generic reservat per un accès simplificat als telefònes (anglés *telephone*). Es en servici dempuèi 2009.

## Referéncias
.int

**** es un nom de domeni generic reservat per las organizacions internacionalas (anglés *international*). Es en servici dempuèi 1988.

## Referéncias
.post

**** es un nom de domeni generic reservat a las administracions e enterpresas postalas (anglés *post*) e administrat per l'Union Postala Universala. Es en servici dempuèi 2012.

## Referéncias
.name

**** es un nom de domeni generic reservat als noms d'individus (anglés *name*). Es en servici dempuèi 2001.

## Referéncias
.pro

**** es un nom de domeni generic reservat als professionals (anglés *professional*). Es en servici dempuèi 2002.

## Referéncias
.net

**** es un nom de domeni generic pels porgidors de servicis de rasal (abreviacion de l'anglés *network*). Es en servici dempuèi 1985.
.org

**** es un nom de domeni generic per las organizacions (abreviacion de l'anglés *organization*). Es en servici dempuèi 1985.

## Referéncias
.gov

**** es un nom de domeni generic reservat al governament american (abreviacion de l'anglés *government*). Es en servici dempuèi 1985.

## Referéncias
Fogau de pòblament

Un **fogau de pòblament** (ò **fogau de populacion**) es una zòna geografica que presenta una densitat de populacion importanta a l'escala mondiala. Es lo contrari d'un desèrt uman. N'existís tres principaus en Asia dau Sud, en Asia Orientala e en Euròpa que passan 500 milions d'abitants.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Desobesissença civila

La **desobesissença civila** es lo refús actiu d'obesir a de leis, demandas e òrdres d'un govèrn, o d'un poder internacional d'ocupacion. Es un dels principals actes de resisténcia non-violenta. Dins lo seu biais mai non-violent (en Índia, es coneguda coma la ahimsa o satyagraha) se poiriá dire que'es la compassion en forma de desacòrdi respectuós. Una de las primièras concretizacions massissas foguèt realisada pels egipcians contra l'ocupacion britanica pendent la revolucion de 1919. La desobesissença civila es un d'entre fòrça biais que las personas se pòdon rebellar coma las leis injustas. Foguèt utilizat dins los moviments de resisténcia non-violenta, de biais plan documentat, en Índia dins las campanhas (de Gandhi per l'independéncia de l'Empèri Britanic), en Checoslovaquia amb la Revolucion de Velós e a Alemanha Orientala per expulsar las dictaduras comunistas, en Sud-Africa en la luta contra l'apartheid, per l'American Civil Rights Movement, en la Revolucion Cantanta, que permèt als Païses baltics se desliurar de la Union Sovietica, e mai recentament dins la Revolucion Iranja en 2004  e en 2005, Revolucion de las Ròsas, entre d'autres diferents moviments pel mond entièr.

Aprèp lo chasple de Peterloo de 1819, lo poèta Percy Shelley escriguèt lo poèma polític de *[[The Mask of Anarchy]]*, mai tard aquel meteis an, e que comença amb las pertocantas imatges de las formas injustas de l'autoritat del seu temps, e aprèp s'imagina cossi poíra realizar un biais radicalament novel d'accion sociala. Seriá la primièra declaracion modèrna del principi de protestacion non-violenta. Una interpretacion ne faguèt l'autor Henry David Thoreau dins lo seu ensag *[[La desobesissença civila (Thoreau)|Civil Disobedience]]*, e mai tard per Gandhi dins la seuna doctrina del ''Satyagraha''. La resisténcia passiva de Gandhi foguèt influenciada e inspirada per la non-violéncia de Shelley dins la protestacion e l'accion política. En particular, es conegut que Gandhi èra acostumat a citar *Masque of Anarchy* de Shelley a un public larg pendant la campanha per una Índia liura.

Dins l'ensag de Thoreau de 1849 *[[La desobesissença civila (Thoreau)|Civil Disobedience]]*, d'en primièr titulada "Resisténcia al govèrn civil", l'idèa màger de l'ensag es l'autosuficiéncia, atal seriá pas necessari de lutar físicament contra lo govèrn contra una injusticia qu'aquel fa, mas seriá obligat a o sosténer pas. Aquel ensag aguèt una granda influéncia per fòrça partisans de la desobesissença civila. Dins l'ensag, Thoreau expliquèt las seunas rasons per refusar de pagar l'impòst coma un acte de protestacion contra l'esclavatge e contra la guèrra entre Mexica e America.

## Referéncias



## Vejatz tanben
* Non-violéncia
* Resisténcia non-violenta
* Objeccion de consciéncia
* Resisténcia fiscala
* Destacament (filosafic)
* Ahimsa
Walden o la vida als bòsques

***Walden, o la vida als bòsques*** (títol original *Walden; or, Life in the woods*) de l'escrivan e pensaire Henry David Thoreau es un dels recits basat sus de fachs reals mai coneguts que foguèt escrich per un nord-american.

Publicat en 1854, conta la vida que Thoreau passèt dins una cabana pendent dos ans, dos meses e dos jorns, al bòsc qu'aparteniá al seu amic e mentor Ralph Waldo Emerson, davant l'Estanh de Walden (Walden Pond), non luènh dels seus amics e de la seuna familha que demoravan a Concord dins lo Massachusetts. *Walden* es escrich de biais que lo temps sembla durar sonque un an, mostrant los cambis de las sasons.

Es pas una novèla nimai una vertadièra autobiografia, mas una critica del mond occidental; cada capitol abòrda un aspècte de l'umanitat jos l'estil del pamflet o de l'elògi. Acorda quitament l'atencion a al natural de l'estanh de Walden, descrivent los animals e lo biais que las gents lo considèra al respècte del seu isolament, ne venent a de conclusions filosoficas. Aqueles longs passatges en relacion amb la natura foguèron sovent interpretats coma fasent partit de l'ensenhament transcendentalistas que Thoreau o Emerson predicavan.

Mai d'un sègle mai tard, Walden contunha d'èsser una inspiracion pels moviments de retorn a la natura. Es tanben una referéncia culturala majora.

## Ligams extèrnes
* Lo libre a Wikisource  
* Lo libre
Henry David Thoreau

thumb|250px|Henry David Thoreau

**Henry David Thoreau** (Concord, Massachusetts, 12 de julhet de 1817 – Concord, 6 de mai de 1862) foguèt un escrivan, anarquista e filosòf american. Es conegut sobretot pel seu libre *[[Walden o la vida dins los bòsques]]*, sas reflexions sus una vida simpla e alunhada de la tecnologia, pels bòscs, e tanben per *[[La desobesissença civila (Thoreau)|‎La desobesissença civila]]*, ont argumenta que l'idèa d'una resisténcia individuala contra un govèrn sovent injust. Los libres, articles, ensags, jornals e poèsias de Thoreau comptan vint volums. Entre las seunas contribucions mai importantas se tròban los escrichs sus l'istòria naturala e la filosofia, ont davança l'ecologia e l'istòria del media ambient, doas de las fonts de l'ecologisme e la teoria de la descreissença d'ara. Èra abolicionista tota la seuna vida, fasent de conferéncias qu'acacan las leis que regisson los esclaus evasits e capturats, lausant lo trabalh de Wendell Phillips e de l'abolicionista John Brown. La seuna filosofia de resisténcia non-violenta influenciarà mai tard la pensada e las accions de personas coma Tolstoï, Gandhi e Martin Luther King. Exaltant l'individualisme e una certa forma d'ociositat en comunion amb la natura, Thoreau invita a explorar las «províncias de la imaginacion».

## Ligams extèrnes

* Dossièr Thoreau
;Textos a Internet:
* On the Duty of Civil Disobedience 
* A Plea for Captain John Brown 
* Walden 
* Walking 
* A Week on the Concord and Merrimack Rivers 
* Wild Apples: The History of the Apple Tree 
* The Succession of Forest Trees 
* An Excursion to Canada
La desobesissença civila (Thoreau)

***La desobesissença civila***, títol original *Civil Disobedience* es un ensag d'Henry David Thoreau publicat en 1849. H D. Thoreau escriu sul tèma de la desobesissença civila, se basant sus la seuna experiéncia personala.

En julhèt de 1846, Thoreau foguèt empresonat, per aver pas pagat voluntàriament un impòst a l'Estat Nòrd-american, perque reprochava que l'Estat sostenga l'esclavatge que regnava alara dins lo Sud e menava una guèrra contra Mexic. Foguèt satisfach d'èsser empresonat per aquel acte volontari. Mas passèt pas mai d'una nuèch en preson, perque son cercle paguèt la caucion, çò que lo rendèt furiós.

Amb lo *[[Discors de la servitud voluntària]]* d'Étienne de La Boétie, *La desobesissença civila* es una òbra fondatriz del concèpte de la desobesissença civila.

## Referéncias bibliograficas
* ISBN 2-842050622 
* ISBN 1-892295938 

## Ligams extèrnes
*  Tèxte en francés
*  Tèxte en englés
*  Tèxte en castelhan
Zeca Pagodinho

**Jessé Gomes da Silva Filho**, mai conegut coma **Zeca Pagodinho** (Rio de Janeiro, 4 de febrièr de 1959) es un cantaire e compositor brasilian de samba. Lo cantaire popular Nei Lopes, digèt d'el: "*es un dels personatges d'unanimitat nacionala, enauçat al nivèl de la fama pop per los ostals discografiques*".

## Biografia

Nascut a *Irajà*, quartièr del nòrd de Rio de Janeiro, comencèt de conéisser una cèrta capitada en 1983 amb *Camarão que dorme a onda leva*.

Demora amb sa molhèr Monica Silva e sos filhs  Eduardo, Elisa, Louis e Maria Eduarda al quartièr de Tijuca, a Rio de Janeiro.

## Discografia

* 1983: *Camarão Que Dorme a Onda Leva*, amb Beth Carvalho - (RCA)
* 1986: *Zeca Pagodinho* - (RGE)
* 1987: *Patota de Cosme* - (RGE)
* 1988: *Jeito Moleque* - (RGE)
* 1989: *Boêmio Feliz* - (BMG)
* 1990: *Mania da Gente* - (BMG)
* 1991: *Pixote* - (BMG)
* 1992: *Um dos Poetas do Samba* - (BMG)
* 1993: *Alô, Mundo!* - (BMG)
* 1995: *Samba pras Moças* - (PolyGram)
* 1996: *Deixa Clarear* - (PolyGram)
* 1997: *Hoje é Dia de Festa* - (PolyGram)
* 1998: *Zeca Pagodinho* - (PolyGram)
* 1999: *Ao Vivo* - (Universal Music)
* 2000: *Água da Minha Sede* - (Universal Music)
* 2002: *Deixa a Vida Me Levar* - (Universal Music)
* 2003: *Acústico MTV - Zeca Pagodinho* - (Universal Music)
* 2005: *À Vera* - (Universal Music)
* 2007: *Acústico MTV - Zeca Pagodinho (vol. 2 - Gafieira)*
* 2007: *Zeca Pagodinho - Raridades* - (Som Livre)
* 2008: *Uma Prova de Amor* - (Universal Music)
* 2009: *Especial MTV - Uma Prova de Amor Ao Vivo* - (Universal Music)
* 2010: *Vida da Minha Vida* - (Universal Music)
* 2011: *Ao Vivo com os Amigos* - (Universal Music)
* 2012: *O Quintal do Pagodinho* - (Universal Music)

## Prèmis e guerdons
* 2003: Troféu Imprensa de melhor cantor
* 2004: Troféu Imprensa de melhor cantor
* 2005: Troféu Imprensa de melhor cantor
* 2009: VMB - (Video Music Brasil 2009) - Meilleur Samba
* 2009: Prêmio da Música Brasileira - (Meilleur chateur; meilleur disque; meilleur chanson)

## Referéncias

## Ligams extèrnes

* Site oficiau
*  Zeca Pagodinho sul Dicionário Cravo Albin della Música Popular Brasileira
*
Satyagraha

[thumb|right|Gandhi durant la [Marcha de la Sal en 1930, un exemple d'aplicacion dau *satyagraha* contra las autoritats colonialas britanicas.]]

Lo ***Satyagraha*** (del Sanscrit सत्याग्रह) o « estrencha de la vertat » (satya = vertat, āgraha = agafar) es un principi de resisténcia e de contestacion non-violent definit per Mohandas Karamchand Gandhi (1869-1948) a partir de las idèas de l'ascèta Shrimad Rajchandra (1867-1901). Es basat sus la desobesissença civila, la mobilizacion de massa e l'acceptacion pacifica de la repression. L'objectiu es de sapar la determinacion de l'adversari en suscitant de reaccions al sen de la societat, del govèrn o en provenença de païses estrangièrs.

## Ligams intèrnes

* Desobesissença civila.
* Gandhi.
* Non-violéncia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Serge Latouche

**Serge Latouche**, nascut a Gwened lo 12 de genièr de 1940, es un economista pensaire de la descreissença.

## Activitats
Serge Latouche es un dels « contributors istorics » de la *[[Revue du MAUSS]]*, professor emerita a la facultat de drech, economia e gestion Jean Monnet (Sceaux) de l'Universitat París-Sud 11.
Es director du Grop de recerca en antropologia, epistemologia de la pauretat (GRAEEP). Es un dels fondators de la *Revue d'étude théorique et politique de la décroissance* Entropia. Dirigís dempuèi 2013 la colleccion *Les précurseurs de la décroissance*.

## Òbras
Influenciat per las òbras de François Partant, Serge Latouche es membre fondator e ancian president de l'associacion La ligne d'horizon, que l'objectiu es de seguir la reflexion que François Partant faguèt dins sos libres e articles.

Dins lo camp de las sciéncias umanas, desvolopèt una teoria critica contra l'ortodoxia economica, e denoncièt l'economisme, l'utilitarisme dins las sciéncias socialas e la nocion de desvolopament. Critica entre autre mejans una argumentacion teorica e un apròchi empiric illustrats de fòrças exemples, las nocions d'eficacitat e de racionalitat economicas. Es tanben fòrça critic al respècte de la nocion de desvolopament sostenable que considèra coma una impostura e un necitge.

Es un dels pensaires e partisans mai coneguts de la descreissença e ensag de conceptualizar lo postdesvolopament dens « un combat generalizat e organizat contra lo biais de vida, vengut ensostenable, a l'escala mondiala ». 

Los autors Jean-Marie Furt e Franck Michel notan que « Serge Latouche descobriguèt los dangièrs de l'uniformizacion d'un mond jos pretèxte d'universalizacion del modèl politicoeconomic ».

## Ligams extèrnes

* Serge Latouche ; Le développement n'est pas le remède à la mondialisation, c'est le problème ! ; 2002  site=citoyen.eu.org
* ; Autres articles de Serge Latouche; 1libertaire.free.fr
* À bas le développement durable ! Vive la décroissance conviviale ! |site=decroissance.org
* Intervencion sus la descreissença
* Actualités de Serge Latouche sul site de la revista Entropia.
* La décroissance par Serge Latouche  sus Dailymotion

## Nòtas et referéncias
Economisme

L**'economisme** designa una tendéncia en sciéncias socialas de considerar totes los fachs socials coma de fachs economics. Es tanben una expression, a vegadas pejorativa, presentant l'economia coma una ideologia.

Es sovent emplegada per criticar una vision sonque economica de la socieatat, dins una perspectiva reduccionista que seriá una construcion representativa de l'Òme e de la societat absoludament artificiala.

## Definicion
Aquela tendéncia a una doble origina. 

La microeconomia *estandard* part d'un presupausat sul comportament dels individús. Aquela pausa que las causidas de cadun se fan sonque sus una basa racionala. Mas aquela racionalitat es dins los fachs limitada. Qualques economistas analisèron atal lo problèma de la dròga sonque en tèrmes de mercat de l'ofre e de la demanda, en consequéncia la delinquéncia en tèrmes de causida racionala basada sus un *analisi còsts/avantatges*. 

En macroeconomia, aquela tendéncia explica los fenomèns socials sonque per lor origina economica. Lo concèpte d*'infrastructura* per Karl Marx, pausa que los movements de la societat civila e de la politica (la *superstructura*) son pas que de rebats d'une luta de las classas que los fondaments son economics. 

En sciéncias socialas, l'economisme tend a amagar los autres apróchis per daissar sonque la plaça a l'economia.

## Analisi

## Del punt de vista de las sciéncias socialas

## Critica del libéralisme

Lo tèrme es a vegadas emplegat per criticar una vista sonque economica de la societat, que seriá una construccion representativa de l'òme e de la societat absoludament artificiala. 

Lo tèrme *economisme* foguèt emplegat d'en primièr pels bolchevics per criticar aqueles que reduson lo marxisme a une teoria economica. L'economista francés Charles Bettelheim tanben empleguèt aquela expression dins aquel sens. Al començament del sègle XXI, l'expression a vegada emplegada per criticar la vision economica liberala.

Cap economista, liberal o non, jamai soutenguèt la tèsi que las relacions socialas se reduirián a de relacions economicas. Estudiar los fenomèns economics implica pas que los autres fenomèns existisson pas, pas pus que causir d'estudiar los insèctes implica de negar l'existéncia dels autres animals.

## Nòtes e referéncias


## Vejatz tanben
### Bibliografia
* Albert Jacquard, *J'accuse l'économie triomphante*, Calmann-Lévy, 1995 ;
* Richard Langlois, *Pour en finir avec l'économisme*, 1995 ;
* Gilbert Boss, *La fin de l'ordre économique*, Éditions du Grand Midi, 2000 ;
* *La Mondialisation de l'ignorance : comment l'économisme oriente notre avenir commun*, 2000 (sous la direction de Mehran Ebrahimi ; collaboration spéciale d'Emmanuel Todd) ;
* Pascal Bruckner, *[[Misère de la prospérité]]*, Grasset, 2002.

### Articles conèxes
* Neoliberalisme

### Ligams extèrnes
*Critique de l'Économisme et Idéalisme Historique
Kelly Clarkson

thumb|250px|Kelly Clarkson en 2013
**Kelly Brianne Clarkson Blackstock**, mai coneguda coma **Kelly Clarkson** (Fort Worth, Tèxas, 24 d'abril de 1982) es una cantaira, cantautora e actritz americana. Foguèt revelada en 2002 aprèp que ganhèsse durant la primièra sason del concors *[[American Idol]]*, e son succès se confirmèt gràcias a sa primièra cançon "A Moment Like This".

## Discografia
* *Thankful* (2003)
* *Breakaway* (2004)
* *My December* (2007)
* *All I Ever Wanted* (2009)
* *Stronger* (2011)
* *Wrapped in Red* (2013)
* *Piece by Piece* (2015) 
* *Meaning of Life* (2017)
* *When Christmas Comes Around...* (2021)
* *Chemistry* (2023)
Muriel Casals

thumb|La presidenta d'Òmnium Cultural, Muriel Casals, signant de libres durant lo jorn de Sant Jòrdi en 2013
**Muriel Casals i Couturier** (Avinhon, 6 d'abril de 1945 - Barcelona, 14 de febrièr de 2016) foguèt una economista e activista culturala catalana. Venguèt deputada del corrent politic catalan Amassa per l'Òc (en catalan: *Junts pel Sí*), aprèp d'aver obtengut un sèti en resulta de las Eleccions del Parlament de Catalonha de 2015. Posteriorament, se vegèt facha presidenta de la comission d'estudi del Procès Constituent al Parlament de Catalonha. Foguèt presidenta de Òmnium Cultural. Sa sòrre pichona, Montserrat Casals, èra una jornalista catalana famosa.

## Biografia
Muriel Casals nasquèt a Avinhon en 1945 dins una familha modèsta; son paire, Lluís Casals, un avocat de Sabadell, èra un exiliat republican e sa maire, Augusta, èra originària de Sant Estève. Passèt son enfança a Sabadell e estudièt puèi a l'Universitat de Barcelona ont se diplomèt en 1969. Passèt mai tard un doctorat, e l'obtenguèt en 1981, a l'Universitat Autonòma de Barcelona, gràcias a sa tèsi *La indústria tèxtil llanera i la guerra 1914-18* dirigida per Jordi Nadal. Comencèt, puèi, a trabalhar coma professora assistenta abans de venir titulara en economia a l'Universitat Autonòma de Barcelona.

## Prèmis e guerdons
## Premis i reconeixements
* 2014 — Prèmi al Foment dels Valors Republicans autrejat per l'ERC de Sabadell.
* 2016 — Medalha d'Aur de la Generalitat de Catalonha, a títol postum.
* 2016 — Medalha d'Aur de la Ciutat de Barcelona, a títol postum.
* 2016 — Medalha al Merit Ciutadan de la comuna de Sabadell.
Emília Plater

thumb|250px|Emília Plater sus una gravadura anonima del sègle XIX
**Emília Broel-Plater** (en lituanian: **Emilija Pliaterytė**, ancianament en polonés: **Emilia Platerówna**; Vilnius, 13 de novembre de 1806 — Kapčiamiestis, Lituània, 23 de decembre de 1831) foguèt una revolucionària de la noblesa lituanopolonesa qu'es considerada coma una eroïna nacionala en Polonha, Bielorussia e Lituània.
Constanța

**Constanța** (prononciat *constantsa*) es una vila de Romania. La municipalitat de Constanța compte una populacion de 304 279 abitants en 2007 (la cinquena del país pel nombre d'abitants), mas l'aglomeracion compte prèp de 450 000 abitants amb las comunas limitròfas sus une superfícia de , es a dire la segonda aglomeracion del país aprèp Bucarèst.
Universitat Juraj Dobrila de Pula

L’**Universitat Juraj Dobrila de Pula** (en croat: *Sveučilište Jurja Dobrile u Puli*) es una universitat a Pula, Croàcia.

## Estructura

## Nòtas e referéncias


## Ligams extèrnes
*  Sit web oficial de l'Universitat
*  Sit web oficial de l'Universitat
Bill de Blasio

thumb|250px|Bill de Blasio en 2013
**Bill de Blasio**, nascut **Warren Wilhelm, Jr.** (Manhattan, 8 de mai de 1961) es un jurista e politician democrata american. Èra, del 5 de novembre de 2013 al 2 de novembre de 2021, lo cònsol de la vila de Nòva York aprèp una victòria impressionanta superiora al 73% dels sufragis contra son rival republican, Joe Lhota, çò que faguèt d'el lo primièr cònsol democrata de la ciutat dempuèi gaireben 20 ans.
Tèst de Rorschach

Lo **tèst de Rorschach**, tanben sonat "psicodiagnostic", es una aisina clinica que permet una avaloracion psicologica de tipe projectiu. Foguèt ideada e elaborada pel psiquiatra e psicoanalista soís Hermann Rorschach en 1921. Consistís en una tièra de 10 dessenhs que presentan de tacas simetricas que son interpretats liurament per la persona avalorada.
Es un del tèstes psicologics mai emplegats, amassa amb lo MMPI, dins mantun domeni d'estudi de la santat mentala.
Escòla politecnica (França)

L**'Escòla politecnica** (en francés *École polytechnique*), o pus simplament **Politecnica** (en francés *Polytechnique*) tamben sonada **X**, es una granda escòla francesa d'engenhaires fondada a París en 1794 e situada a Palaiseau dempuèi 1976.

## Nòtas


## Ligams extèrnes
*   Sit web oficial de l'École polytechnique
Priorat de Graville

Lo **[[priorat]] de Graville**, tanben aperat **[[abadia]] de [[Onorina de Graville|Santa Onorina]]**, qu'estó fondat au sègle XI. Que's tròba au Havre, dens lo departament de Sèina Maritima e la region de l'Auta Normandia. Que vadó  en 1875.

## Istòria
La glèisa qu'ei dedicada a Santa Onorina, de qui non sabem pas quasi arren. Lo son còs sacrat que l'aurén transferit de la soa purmèra sepultura dens la diocèsi de Bayeux au sit de Graville. Ua istòria deu sègle XII que relata la translacion de las soas relíquias de Graville a Conflans, dens la region parisenca, per un grop de refugiats huegent la miaça deus vikings. Los bastiments conventuaus qu'eston construsits enter la fin deu sègle XII e la debuta deu sègle XIII, mantun traç deus quaus e subsisteish dens la sala capitulara.

### Referéncias
Nový Hrozenkov

**Nový Hrozenkov** (lo Nòu Rosencòf) es un borg de la Republica chèca, situat dins la region de Zlín.

## Istòria
En 1949 la comuna es copada en dos e se pèrd sa mitat orientala (Karolinina Huť).
Hermann Rorschach

thumb|250px|Hermann Rorschach a l'entorn de 1910
**Hermann Rorschach** (Zuric, 8 de novembre de 1884 – Herisau, 2 d'abril de 1922) foguèt un psiquiatre e psicoanalista soís. Venguèt famós per la creacion del tèst que pòrta son nom: lo tèst de Rorschach.
Districte de Vsetín

Lo **districte de Vsetín** es una division estatistica de la Republica Chèca, dins la Region de Zlín.
Tretze Colonias

Las **Tretze Colonias** èran partida de l'America britanica, un nom utilizat per la Grand Bretanha, fins al Tractat de París de 1783 que reconeguèt l'independéncia dels Estats Units d'America. Las tretze colonias britanicas de l'America del Nòrd se rebellèron contra lo govèrn britanic en 1775. Un govèrn provisòri se formèt, que proclamèt lor independéncia, qu'ara se celebra coma lo jorn de l'independéncia, lo 4 de julhet de 1776, e atal caduna d'aquelas colonias venguen un dels tretze Estats originals dels Estats Units d'America. Las colonias foguèron fondadas entre 1607 (la Colonia de Virginia) e 1773 (la Província de Georgia), alara que la Grand Bretanha teniá e conservava las autras colonias en America del Nòrd e Cariba. 

Los documents contemporanèus sovent listan las tretze colonias revolucionàrias de l'America del Nòrd britanica, en òrdre geografic, del nòrd a sud:
* Nòva Anglatèrra
** la Província de Nòu Hampshire, que venguèt l'estat de Nòu Hampshire
** la Província de la Baia de Massachusetts, que vengèt los estats de Massachusetts e Maine
** la Colonia de Rhode Island e las Plantacions de Providence, que venguèt l'estat de Rhode Island
** la Colonia de Connecticut, que venguèt l'estat de Connecticut
* Las Colonias Mejanas
** la Província de Nòva York, que venguèt los estats de Nova Yòrk e Vermont (l'Estat actual de Vermont foguèt disputat entre las colonias de Nòva York e Nòu Hampshire. Del 1777 al 1791, existiguèt la Republica de Vermont independenta *de facto*)
** la Província de Nòva Jersei, que venguèt l'estat de Nòva Jersei
** la Província de Pennsylvania, que venguèt l'estat de Pensilvània
** la Colonia de Delaware (abans de 1776 èran "Los Comtats Baisses al Delaware"), que venguèt l'estat de Delaware
* las Colonias Miègjornalas (segon de documents, Virgínia e Maryland pòdon èsser gropadas amb las Colonias de Chesapeake)
** la Província de Maryland, que venguèt l'estat de Maryland
** la Colonia e Dominion de Virgínia, que venguèt los estats de Virgínia, Kentucky e Virgínia Occidentala
** la Província de Carolina del Nòrd, que venguèt l'estat de Carolina del Nòrd
** la Província de Carolina del Sud, que venguèt l'estat de Carolina del Sud
** la Província de Georgia, després l'estat de Georgia
Província de Nòu Hampshire

La **Província de Nòu Hampshire** (*Province of New Hampshire*) foguèt organizada lo 7 d'octobre de 1691, èra partida de la Nòva Anglaterra e poblada avant la colonizacion pels Abenaquis. Èra una de las Tretze Colonias britanicas de l'America del Nòrd que se rebellèron contra lo govèrn britanic en 1775 e que proclamèron lor independéncia creant alara los Estats Units d'America. Venguèt l'estat actual de Nòu Hampshire dels Estats Units d'America.
Colonia de Rhode Island e las Plantacions de Providence

La **Colonia de Rhode Island e las Plantacions de Providence** (*Colony of Rhode Island and Providence Plantations*) èra partida de la Nòva Anglaterra, la plantacion de Providence foguèt fondada en 1636 per Roger Williams, un teologian, predicire baptista e li foguèt autrejada la carta reiala en 1663. Èra una de las Tretze Colonias britanicas de l'America del Nòrd que se rebellèron contra lo govèrn britanic en 1775 e que proclamèron lor independéncia creant alara los Estats Units d'America. Venguèt l'estat actual de Rhode Island dels Estats Units d'America.
Districte de Kroměříž

Lo **districte de Kroměříž** es una division estatistica de la Republica Chèca, dins la Region de Zlín.
## Comunas e vilatges
Bařice e Velké Těšany (Bařice&nbsp;• Velké Těšany)&nbsp;• 
Bezměrov&nbsp;• 
Blazice&nbsp;• 
Bořenovice&nbsp;• 
Brusné&nbsp;• 
Břest&nbsp;• 
Bystřice pod Hostýnem (Bílavsko&nbsp;• Hlinsko pod Hostýnem&nbsp;• Rychlov&nbsp;• Sovadina)&nbsp;• 
Cetechovice&nbsp;• 
Dřínov&nbsp;• 
Holešov (Dobrotice&nbsp;• Količín&nbsp;• Tučapy&nbsp;• Všetuly&nbsp;• Žopy)&nbsp;• 
Honětice&nbsp;• 
Horní Lapač&nbsp;• 
Hoštice&nbsp;• 
Hulín (Chrášťany&nbsp;• Záhlinice)&nbsp;• 
Chomýž&nbsp;• 
Chropyně (Plešovec)&nbsp;• 
Chvalčov&nbsp;• 
Chvalnov-Lísky (Chvalnov&nbsp;• Lísky)&nbsp;• 
Jankovice&nbsp;• 
Jarohněvice&nbsp;• 
Karolín&nbsp;• 
Komárno&nbsp;• 
Koryčany (Blišice&nbsp;• Jestřabice&nbsp;• Lískovec)&nbsp;• 
Kostelany (Lhotka&nbsp;• Újezdsko)&nbsp;• 
Kostelec u Holešova (Karlovice)&nbsp;• 
Kroměříž (Bílany&nbsp;• Drahlov&nbsp;• Hradisko&nbsp;• Kotojedy&nbsp;• Kroměříž&nbsp;• Postoupky&nbsp;• Těšnovice&nbsp;• Trávník&nbsp;• Vážany&nbsp;• Zlámanka)&nbsp;• 
Kunkovice&nbsp;• 
Kurovice&nbsp;• 
Kvasice&nbsp;• 
Kyselovice&nbsp;• 
Lechotice&nbsp;• 
Litenčice (Strabenice)&nbsp;• 
Loukov (Libosváry)&nbsp;• 
Lubná&nbsp;• 
Ludslavice&nbsp;• 
Lutopecny (Měrůtky)&nbsp;• 
Martinice&nbsp;• 
Míškovice&nbsp;• 
Morkovice e Slížany (Morkovice&nbsp;• Slížany)&nbsp;• 
Mrlínek&nbsp;• 
Němčice&nbsp;• 
Nítkovice&nbsp;• 
Nová Dědina&nbsp;• 
Osíčko&nbsp;• 
Pacetluky&nbsp;• 
Pačlavice (Lhota&nbsp;• Pornice)&nbsp;• 
Počenice e Tetětice (Počenice&nbsp;• Tetětice)&nbsp;• 
Podhradní Lhota&nbsp;• 
Prasklice&nbsp;• 
Pravčice&nbsp;• 
Prusinovice&nbsp;• 
Přílepy&nbsp;• 
Rajnochovice&nbsp;• 
Rataje (Popovice&nbsp;• Sobělice)&nbsp;• 
Roštění&nbsp;• 
Roštín&nbsp;• 
Rusava&nbsp;• 
Rymice&nbsp;• 
Skaštice&nbsp;• 
Slavkov pod Hostýnem&nbsp;• 
Soběsuky (Milovice&nbsp;• Skržice)&nbsp;• 
Střílky&nbsp;• 
Střížovice&nbsp;• 
Sulimov&nbsp;• 
Šelešovice&nbsp;• 
Troubky e Zdislavice (Troubky&nbsp;• Zdislavice)&nbsp;• 
Třebětice&nbsp;• 
Uhřice&nbsp;• 
Věžky &nbsp;• 
Vítonice&nbsp;• 
Vrbka&nbsp;• 
Zahnašovice&nbsp;• 
Záříčí&nbsp;• 
Zástřizly&nbsp;• 
Zborovice (Medlov)&nbsp;• 
Zdounky (Cvrčovice&nbsp;• Divoky&nbsp;• Lebedov |Nětčice&nbsp;• Těšánky)&nbsp;• 
Zlobice (Bojanovice)&nbsp;• 
Žalkovice&nbsp;• 
Žeranovice
Districte d’Uherské Hradiště

Lo **districte d’Uherské Hradiště** es una division estatistica de la Republica Chèca, dins la Region de Zlín.
Província de Pennsylvania

La **Província de Pennsylvania** èra partida de las Colonias Mejanas, foguèt fondada pel quaker anglés William Penn lo 4 de març de 1681. Lo nom ven del patroním del paire William e del mot latin sylvania, (selva). Èra una de las Tretze Colonias britanicas de l'America del Nòrd que se rebellèron contra lo govèrn britanic en 1775 e que proclamèron lor independéncia creant alara los Estats Units d'America. Venguèt l'estat actual de Pensilvània dels Estats Units d'America.
Colonia de Delaware

La **Colonia de Delaware** èra partida de las Colonias Mejanas, de 1682 a 1776 fasiá partit de proprietat de William Penn e doncas de la Província de Pennsylvania conocida coma Los Comtats Baisses al Delaware. En 1701 se separèt dels autres tres contats amb meteis Governaire qu'en Pensilvània. Èra una de las Tretze Colonias britanicas de l'America del Nòrd que se rebellèron contra lo govèrn britanic en 1775 e que proclamèron lor independéncia creant alara los Estats Units d'America. Venguèt l'estat actual de Delaware dels Estats Units d'America.
Província de Maryland

La **Província de Maryland** èra partida de las Colonias Miègjornalas, foguèt una colonia anglesa en America del Nòrd de 1632 à 1776. La província èra una colonia de proprietari de George Calvert. Granda de ,  èra mai vast que l’actual Estat de Maryland, perque les fontièras èran vagament desenhadas. De tèrras foguèron mai tard cedidas a la Pensilvània e d’autras serviguèron per fondar lo Districte de Columbia per bastir Washington, la capitala dels Estats Units d'America. Èra una de las Tretze Colonias britanicas de l'America del Nòrd que se rebellèron contra lo govèrn britanic en 1775 e que proclamèron lor independéncia creant alara los Estats Units d'America. S'espandissiá pels actuals estats del Maryland e de Washington, DC e una partida de Pensilvània dels Estats Units d'America.

## Referéncias
Colonia e Dominion de Virgínia

Los **Colonia e Dominion de Virgínia** (*Colony of Virginia* o *Virginia Colony* o *Dominion and Colony of Virginia*), una parti de las Colonias Mejanas, èra una colonia britanica d'America del Nòrd qu'existiguèt del sègle XVI fins a la Revolucion americana. La Colonia de Virgínia foguèt atal nomenada en onor a la reina Elisabèt I d'Anglatèrra, escaissada «La Reina Verge» (*virgin* en anglés) que jamai se maridèt pas. Aprèp la Primièra revolucion anglesa (a la mitat del sègle XVII) la Colonia de Virgínia foguèt escissada *The Old Dominion* («lo dominion ancian») pel rei Carles II a causa de l'aparenta leialtat a la corona. Aprèp son independéncia del Reialme de Granda Bretanha, la partida sud-èst de la Colonia de Virgínia venguèt lo Commonwealth de Virgínia, nomenat oficialament *Old Dominion*. Èra una de las Tretze Colonias britanicas de l'America del Nòrd que se rebellèron puèi contra lo govèrn britanic en 1775, e que proclamèron lor independéncia creant alara los Estats Units d'America. Aprèp la formacion dels Estats Units d'America, lo territòri de la Colonia de Virgínia donèt naissença als estats de Virgínia, Virgínia Occidentala, Kentucky, Indiana , Illinois, e una partida d'Ohio.
Província de Carolina del Nòrd

La **Província de Carolina del Nòrd** (*Province of North Carolina*) fasiá d'en primièr partit de la Província de Carolina, que foguèt creada jos la carta de 1663. Los primièrs establients permanents de la Colonia de Carolina del Nòrd datan de 1653, quand Carles II d'Anglatèrra acordèt la carta creant la Carolina en 1663 per las tèrras al sud de la Colonia de Virgínia e al nòrd de la Florida espanhòla. Lo fach que la mitiat nòrd de la colonia diferenciat de biais significatiu de la mitiat sud, e per que lo transpòrt e las comunicacions entre las doas regions colonizadas èran dificilas, un deputat governaire diferent d'aquel del Sud fuguèt nomenat en 1691 per administrar la mitiat nòrd de la colonia. La division Nòrd e Sud s'acabèt en 1712, quitament se los mèsmes proprietaris contunhavan de contrarotlar ambedoas colonias. Una rebellion contra los proprietaris en Carolina del Sud en 1719 conduguèt a l'establiment d'un governaire reial dins la colonia en 1720, alara que los proprietaris contunhèron encara de causir los governaires de Carolina del Nòrd. En 1729, aprèp una decennia d'espèra lo govèrn britanic tornèt comprar de tèrras a sèt dels uèit Lords Proprietaris, ambedoas Carolinas venguèron colonias reiala. Lo rèste (Districte de Granville) demorèt dins la familha Carteret fins a 1776. Èra una de las Tretze Colonias britanicas de l'America del Nòrd que se rebellèron contra lo govèrn britanic en 1775 e que proclamèron lor independéncia creant alara los Estats Units d'America. Venguèt l'estat actual de Carolina del Nòrd dels Estats Units d'America

## Referéncias
*Ekirch, A. Robert.  *"Poor Carolina": Politics and Society in Colonial North Carolina, 1729-1776.*  University of North Carolina Press, 1981.
*Lefler, Hugh T., and William S. Powell.  *Colonial North Carolina: A History.*  Scribner, 1973.
Província de Carolina del Sud

La **Província de Carolina del Sud** (*Province of South Carolina*) fasiá d'en primièr partit de la Província de Carolina, que foguèt creada jos la carta de 1663. Los primièrs establients permanents de la Colonia de Carolina del sud datan de 1653, quand Carles II d'Anglatèrra acordèt la carta creant la Carolina en 1663 per las tèrras al sud de la Colonia de Virgínia e al nòrd de la Florida espanhòla. La mitiat nòrd de la colonia diferencian de biais significatiu de la mitiat nòrd, e lo transpòrt e las comunicacions entre las doas regions colonizadas èran dificilas. Las dissensions al respècte del govèrn de la província conduguèt a l'establiment d'un deputat governaire per administrar la mitat nòrd de la colonia de Carolina en 1691. La division entre lo nòrd e lo sud venguèt oficiala en 1712, mas ambedoas colonias demorèron als mans dels mèsmes proprietaris. La guèrra dels Yamasee de 1715-1717 ravatjava lo rèirepaïs de la colonia. Los planhs que los « proprietors » avián pas fach pron per aparar los colons contra los Indians pendent la gèrra dels Yamasee e contra les Espanhòls mejancièrs pendent la Guèrra de la Reina Ana convenquèron fòrça Carolinians del Sud de la necessitat de daissar l'estatut de *proprietary colony*. En consequéncia, una rebellion esclatèt contra los *proprietors* en 1719. A la peticion dels residents de la colonia que cercavan un retorn a l'òrdre, lo govèrn britanic nomenèt un governaire reial per la Carolina del Sud en 1720. Aprèp una decennia d'espèra lo govèrn britanic tornèt comprar de tèrras la colonia, ambedoas Carolinas venguèron colonias reiala en 1729. Èra una de las Tretze Colonias britanicas de l'America del Nòrd que se rebellèron contra lo govèrn britanic en 1775 e que proclamèron lor independéncia creant alara los Estats Units d'America. Venguèt l'estat actual de Carolina del Sud dels Estats Units d'America

## Nòtas e referéncias
*
Província de Nòva York

La **Província de Nòva York** (en neerlandés *Provincie New York*) foguèt fondada lo 3 de març de 1636 , èra partida de las Colonias Mejanas atal foguèt nomenada en l'oneur de Jaume, duc d'York (futur Jaume II d'Anglatèrra) proprietari de la colonia, e fraire del rei Carles II d'Anglatèrra en 1664, quand la colonia de Nòva Neerlanda (en neerlandés: *Provincie Nieuw-Nederland*) foguèt presa a las Províncias Unidas. Èra una de las Tretze Colonias britanicas de l'America del Nòrd que se rebellèron contra lo govèrn britanic en 1775 e que proclamèron lor independéncia creant alara los Estats Units d'America. Venguèt l'estat actual de Nòva York dels Estats Units d'America.
Província de Nòva Jersei

La **Província de Nòva Jersei** èra partida de las Colonias Miègjornalas, la província foguèt d'en primièr colonizada pels europèus dins l'encastre de las Províncias Unidas, mas tombèt jos dominacion anglesa aprèp la reddicion de Fòrt Amsterdam en 1664 e venguèt colonia de proprietari britanic. Las Províncias Unidas tornèron prene lo contraròtle de 1673-1674 e compausèron doas divisions politicas, East Jersey e West Jersey, fins a que sián units coma une colonia reiala britanica en 1702. Èra una de las Tretze Colonias britanicas de l'America del Nòrd que se rebellèron contra lo govèrn britanic en 1775 e que proclamèron lor independéncia creant alara los Estats Units d'America. Venguèt l'estat actual de Nòva Jersei dels Estats Units d'America.
Província de Georgia

La **Província de Georgia** èra partida de las Colonias Miègjornalas, foguèt una colonia anglesa en America del Nòrd. La carta de la colonia foguèt autrejada a James Oglethorpe en 1732 pel Conselh Privat; foguèt signada pel Jòrdi (*George II*), de qui ven lo nom. Èra la darrièra de las Tretze Colonias establida per l'Empèri Britanic de l'America del Nòrd qu'ensems se rebellèron contra lo govèrn britanic en 1775 e que proclamèron lor independéncia creant alara los Estats Units d'America. Venguèt l'estat actual de Georgia dels Estats Units d'America.

## Referéncias