Lo Malaut Imaginari

vinheta|Frontispici de l'edicion de 1682.
***Le Malade imaginaire*** (Lo malaut imaginari) es la darrièra comèdia escricha per Molière. Es una comèdia-balet en tres actes (comportant respectivament 8, 9 et 14 scènas), representada al Teatre del Palais Reial de París lo 10 de febrièr de 1673 per la tropa de Molière; après las « comèdias desesperadas » (*[[Dom Juan o lo Festin de pèira|Dom Juan ou le Festin de pierre]]* e *[[Lo Misantròp o l'Atrabilari Amorós|Le Misanthrope ou l'Atrabilaire amoureux]]*), torna d'un biais a l'inspiracion de la *[[commedia dell'arte]]*, mas d'una qualitat plan superiora a las primièras farças de Molière. La musica es de Marc-Antoine Charpentier e los balets de Pierre Beauchamp.

## Personatges
[vinheta|Argan : « Ah ! chienne ! ah ! carogne ! »<br>
Toinette (faisant semblant de s'être cogné la tête) : « Diantre soit fait de votre impatience ! Vous pressez si fort les personnes, que je me suis donné un grand coup de la tête contre la carne d'un volet ».<br>
(''Lo Malaut imaginari'', gravadura de [Jean-Michel Moreau|Moreau le jeune)]]
* *Argan*, lo malaut imaginari
* *Toinette*, serviala de *Monsieur Argan*
* *Béline*, segonda femna d**Argan''
* ''Béralde'', fraire d**Argan*
* *Angélique*, filha ainada d*'Argan* e amanta de *Cléante*
* *Louison*, filha capdèta d'<nowiki/>*Argan* e sòrre d*'Angélique*
* *Cléante*, amant d*'Angélique*
* *Monsieur Purgon*, mètge d*'Argan*
* *Monsieur Diafoirus*, mètge
* *Thomas Diafoirus*, filh de *Monsieur Diafoirus* e causit per *Argan* per se maridar amb *Angélique*.
* *Monsieur Bonnefoy*, notari.
* *Monsieur Fleurant*, apoticari.

== Resumit ==
La pèça tracta subretot d*'Argan*, qu'es lo « malaut imaginari » que donèt lo títol a la pèça. Veuse, se tornèt maridar amb *Béline* que simula de sonhs atentius, mas çò qu'espèra en realitat es la mòrt de son espós per eritar.

L'ipondriac fa far de sagnadas, de purgas e pren totas mènas de remèdis, realizats per de mètges sabentasses e volent mai se carrar de lor pacient puslèu que de la santat d'aqueste. *Toinette*, sa serviciala, se desguisa de mètge e li fa de conselhs plens d'ironia ont se trufa del ridicul dels mètges.

*Angélique*, sa filha, es enamorada de *Cléante* al malgrat d*'Argan*. Melhor li agradariá de veire sa filha maridada a *Thomas Diafoirus,* mètge de son estat.

Per los aranjar, *Toinette* recomanda a *Argan* de far lo mòrt. Sa femna es cridada per *Toinette*, e l'esposa manifèsta sa jòia d'èsser desfacha de son marit qu'es a costat, e qu'ela crei mòrt. *Toinette* en seguida crida *Angélique*, que manifèsta un langi sincèr de la mòrt de son paire<span></span>: aqueste arrèsta sul pic son jòc e accèpta l'union de sa filha amb *Cléante*, a la condicion qu'aquel venga un mètge. Son fraire, *Béralde*, li conselha puslèu de venir mètge d'esperel, çò qu'accèpte. La pèça s'acaba per una ceremonia bofona d'intronizacion d*'Argan* a la medecina.

== La darrièra comèdia de Molière ==
[[Fichièr:Paris_-_fauteuil_de_Molière_à_la_Comédie_française_-_2.jpg|vinheta|Cadieràs utilizat per [[Molière]] pendent sa darrièra representaion del *Malaut imaginari* expausat a la Comédie-Française de París]]
A la quatrena representacion, [[Molière]] jogava lo ròtle d*'Argan* mas veniá vertadièrament morent e ensejava d'amagar sa dolor amb de risolejadas. Los autres comedians comprenguèron  que Molière èra vertadièrament mal. Tirèron la ridèl e Molière s'avaliguèt. Los mètges lo monèron a son ostal e, pendent d'oras, sa femna demora al pé del lièch fins a sa mòrt e « plorèt sa mòrt pendent de jorns », assagura la serviciala dins una letra a la maire d'ela.

== Analisi de la pèça ==

=== Satira dels mètges ===
Un autre aspècte, que nos mena a la satira de la nòstra paur de la mòrt, es lo biais que los mètges son descrichs. La tematica dels mètges aparéis ja dins lo teatre francés de l'[[Edat Mejana]] e se trapa tanben dins las pèças de la [[commedia dell'arte]] e dins lo teatre francés del sègle XVII. Molière utiliza aqueste tèma pel primièr còp dins *Lo Mètge volant*, una de sas primièras farças que se dona sovent pas gaire d'importança. Dins *Dom Juan ou le Festin de pierre* (1665) los tèmas de la malautiá, dels mètges e de la medecina torna. Aicí sufís a *Sganarelle* (qu'es pas qu'un servicial) de se vestir de mètge per passar per un grand saberut e per s'auçar a parlar coma tal. Doas tematicas màger espelisson<span></span>: aquela del langatge girgonesc atribuit al mètges e lo motiu del vestit que sufís a far lo mestièr.

=== Rire de la mòrt ===
Una de las tematicas importantas del *Malaut imaginari* es lo rire sus la mòrt.

La mòrt sempre aparéis<span></span>: *Argan* a paur de morir, los amants *Angélique* e *Cléante* pensan al suïcidi se jamai so separats, la filha mai jove d*'Argan* fenh de morir, per escapar al castig. E, al trescòl de l'accion, *Argan* fenh d'èsser mòrt per far espelir los sentiments verais de sa femna e de sa filha ainada.

=== La musica dins la pèça ===
La comèdia de [[Molière]] èra donada d'en primièr amb d'intermèdis musicals a la fin de cada acte, amb l'intronizacion finala d*'Argan* a la medecina. E mai, *Cléante* e *Angélique* i cantan una pèça corta al començament de l'acte segond.

La particion, que se pensava perduda, foguèt trobada dins los archius de la Comédie-Française per William Christie que la joguèt en integralitat  amb Les Arts Florissants lo [[16 de mai]] de [[1990]].

La reconstitucion coregrafica la faguèt Francine Lancelot e sa companhiá « Ris et Danceries ».

D'autres compositors ensagèron d'illustrar musicalament la pèça coma [[Jacques Offenbach]] en [[1851]], André Jolivet e Georges Auric.

== Notas e referéncias ==


== Vejatz tanben ==

=== Bibliografia ===
* Henri Bergson: *Le rire. Essai sur la signification du comique*. In : *Œuvres*. Paris 1963. <abbr class="abbr" title="pagina(s)">p.</abbr>&nbsp;383–485.
* 
* Irene Pihlström, *Le Médecin et la médecine dans le théâtre comique français du '', Uppsala, 1991.
* Molière, texte du Malade imaginaire (fr) / Malade Imaginaire 

### Article connèxe