open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Capitorlan

**Capitorlan** es una anciana comuna de Gironda, fusionada damb Castilhon dens Castilhon e Capitorlan lo 1èir de vendemiari de l'an XI. 

## Toponimia
Tanlèu la fin deu XI° siègle, apareish lo nom de *Capèra Arland*. La capèra èra dedicada a Nòsta-Dama apui a senta Margarita; sa particularitat es d'estar orientada cap a l'oèst.
Sus la carta de Cassini, es escrit *Capitourlaus*.
Lista de las ancianas comunas de Gironda

*Entre parentèsas, la comuna de restacament*.

## Ancianas comunas

* Ambarés (Ambarés e La Grava)
* Apela (Sent Andriu e Apela)
* Aubia (Aub&iacute;a e Espessàs)
* Beishac (Beishac e Calhau)
* Beliet (Belin e Beliet)
* Belin (Belin e Beliet)
* Benon (Sent Laurenç dau Medòc)
* Calhau (Beishac e Calhau)
* Camairac (Sent Sulpici e Camairac)
* Camblanas (Camblanas e Meinac)
* Capitorlan (Castilhon)
* Casèlas (Prinhac e Marcamps)
* Cauderan (Bordèu)
* Espessàs (Aub&iacute;a e Espessàs)
* Fontcauda (Sent Feliç de Font Cauda)
* la Grava (d'Ambarés) (Ambarés e La Grava)
* leis Lèvas (leis Lèvas e Tomeiragas)
* la Libarda (Borg)
* Marcamps (Prinhac e Marcamps)
* Meinac (Camblanas e Meinac)
* Moliets (Moliets e Vila Martin)
* Montarroish (Targon)
* Montbadon (Peisseguin)
* Montpesat (Moren)
* Naujan (Naujan e Postiac)
* Parsac (Montanha)
* Postiac (Naujan e Postiac)
* Prinhac (Prinhac e Marcamps)
* lo Puish (Sauvatèrra)
* la Pujada (Sent Miquèu de la Pujada)
* Salabrunèu (Frontenac)
* Sent Andriu de Capbausa (Sent Andriu e Apela)
* Sent Andriu dau Garn (Montgaus&iacute;)
* Sent Arlòdi (L'Esparra)
* Sent Avit (Sent Avit e Sent Nasari)
* Sent Felix de Pomèirs (Sent Feliç de Font Cauda)
* Sent Jòrge (Montanha)
* Sent Laugèir de Vinhaga (Sauvatèrra)
* Sent Martin de Maserac (Semelion)
* Sent Miquèu (Sent Miquèu de la Pujada)
* Sent Nasari (Sent Avit e Sent Nasari)
* Sent Roman de Vinhaga (Sauvatèrra)
* Sent Sulpice (de Bernac) (Sent Sulpici e Camairac)
* Tomeiragas (leis Lèvas e Tomeiragas)
* Tortirac (Gardegan e Tortirac)
* Totijac (Targon)
* Vilamartin (Moliets e Vila Martin)

## Ancianas parròpias restacadas avant la Revolucion
Andraut, Artigavielha, Ausac, Balaissac, Bij&oacute;s, Bofiagas, Boientran, Brunhac, Buish, Cabanac, Cadorna, Camelhac, Camiac, Campin, Campòt, Casaverd, Casaus, Claribés, Concas, Culheron, Dinhac, l'Èrm, Escurac, l'Espitau (de Graian), Forcés, Genàs, Glair&oacute;s, Guiron, Hloirac, Insòs, l'Isla dau Carnèir, Jau, Manhac, Melac, Montclar&iacute;s, Montfelix, Mussets, Neujon, Pins, Possinhac, Potensac, Pui de Tors, Queinac, la Rèira, Sadirac (a Granhòus), Sent Anhan (a La Rèula), Sent Albèrt, Sent Den&iacute;s de Climat, Senta Gema (a Cussac), Sent Genés de Mèira, Sent German (d'Auròs), Sent German de Campet, Sent Ipolite (a Vasats), Sent Laurent de Servòlas, Sent Lobèrt de l'Otranja, Sent Membèrt, Sent Martin de Sèrras, Sent Martin de Servòlas, Sent Miquèu de la Prada, Senta Presentina, Sent Vincent de Capbosits, Sauròs, Talaison, Tilh, Todenac, Tontolon, Trasits, Uish, lo Vielh Alhàs, Vilagrens, Vinhòlas.

## Referenças
Testicul

thumb|Testiculs umans

Los **testiculs** son caduna las gonadas masclas, que produson l'espèrma e las ormonas sexualas masculinas (androgènas), especialament la testosterona. Son d'organs glandulars que fan partit de l'aparelh reproductor masculin.

## Anatomia
L'estructura del testicul es formada pels composants seguents:
* Albuginia: sisa fibrosa de teissut conjonctiu qu'envolopa lo testicul e l'epididim. 
* Conduches semininals: conduches productors de l'espèrma. 
* Conduches excretòris de l'espèrma: lo semèn al sortir dels conduches seminals passa per: 
 
### Situacion
thumb|Seccion d'un testicul.
Los testiculs son situats jol pènis, entre las doas cuèissas, dabans lo perinèu. Sont envolopats per un ensems de sisas en forma de borsa, nomenada borsonada. Las doas gonadas ocupan pas lo meteis nivèl, per la majoritat dels òmes lo testicul esquèrra baissa un pauc mai que lo drech. Son suspenduts al tèrme inferior pel cordon espermatic e son desprovesits d'aderéncias dins la mai granda partida de la seuna superfícia exteriora, de tal biais que demòran fòrça mòbils en totes los sens, podon demenir e pujar cap a l'anèl inguinal.

### Migracion
Per l'òme coma los mai mamifèrs, los testiculs venon de l'interior de la cavitat abdominala, a drecha e esquèrra de la colomna lumbara, al costat dels rens. Cap al tresen mes del desvolupament fetal, los testiculs abandonan aquela region e davalan pel conduch inguinal, travessant la paret abdominala, menan amb el las borsas que los envolòpan fins a la posicion definitiva. La davalada incomplèta del testicul es coneguda coma criptorquidia. 

### Nombre
Los testiculs son dos, un al costat drech e l'autre al costat esquèrra. Anormalament pòt existir un sol testicul per abséncia del desvolopament de l'autre, que, quand tanben manca l'epididim e lo conduch deferent, se dich monorquidia. Quan mancan los dos testiculs se dich d'anorquidia. 

### Grandor
Pels mainats la grandor dels testiculs es plan pichona (de 2 a 3&nbsp;cm de long). A la pubertat creisson fins a aténher entre 8 e 18&nbsp;cm de longitud i entre 2 i 3&nbsp;cm d'ample. Aquesta grandor demòra mas o mens la meteissa pendent tota la vida, encara qu'a vegadas arriba una leugièra atrofia dins la vièlhessa o un leugièra aumentacion de grandor a causa de la presa d'esteroïdes. La grandor desmesurada dels testiculs es deguda en majoritat de las ocasions a una idrocèla (acumulacion de liquid disn la tunica serosa del testicul). 

### Color, forma e consisténcia
Los testiculs son de color blanc blavenc, a vegadas roge quand son remplits de sang. Lo testicul a una forma d'ovoïde plan dins lo sens transversal. A una consisténcia dura e leugièrament elastica a causa de la sisa fibrosa que l'envolòpa.

### Vascularizacion
* Artèrias: los testiculs son irrigats per las artèrias espermaticas, l'artèria deferenta e l'artèria funiculara. 
* Venas: las venas espermaticas asseguran lo drenatge sanguin. Quand s'obstruisson produson lo varicocèl. 
* Tanben s'i tròban de venas limfaticas.
Sent Martin de Maserac

**Sent Martin de Maserac** ([maze'rat]) es una anciana comuna de Gironda, restacada a Semelion.

Sa glèisa es tipica de las glèisas dau Libornés, damb son clochèir planèir, carrat e massiu. Sas originas remontan au XII° siègle mès lo clochèir es rebastit au XVI° siègle. Estut classada a l'inventari daus monuments istorics en 1920.

Aquò vai sens dire que l'element principau de l'economia locala es la vinha, l'ex-comuna apartenent a l'apelacion Semelion.
Sent Jòrge

**Sent Jòrge** es una anciana comuna de Gironda, restacada a Montanha en 1973. Se tròba en realitat en Pa&iacute;s Gavai mès tòca au maine gascon.

Sa glèisa a per particularitat d'auger un clochèir pus large au cim qu'a la basa.

Lo vilatge a balhat son nom a l'apelacion Sent Jòrge-Semelion.
La Grava (d'Ambarés)

**La Grava** (sovent dita *la Grava d'Ambarés*) es una anciana comuna de Gironda restacada a d'Ambarés e La Grava en 1818.

La glèisa Nòsta-Dama de la Grava, anuit bastiment desafectat, estut bastida preus Templèirs au XII° siègle, apui remaniada au XVI° siègle. Aquò's un vestige d'una de las pus vielhas fondacions templèiras saus camins de pelerinatge de la region.

A l'interior, se tròban pintruras muralas, en meishant estat, que compausan mantun tablèu sau mur dau mijorn de la nau : Crist en crotz entre Maria e sent Jan, Vièrja au mainatge en majestat, anges mèi Abraham portent las anmas.
Salabrunèu

**Salabrunèu** es una anciana comuna de Gironda restacada a Frontenac en 1965.

Son principau monument es la comanderia templèira dedicada a sent Jan. La comanderia estut fondada en 1214 a l'endret on n'existèva lavetz qu'una glèisa. En 1280, lo comandaire, Jan de Gralhí, senhor de Benauja e de Castilhon, s'engatgèt a hèser don, a sa mòrt, de la comanderia aus Espitalèirs de Sent-Jan de Jerusalem. Egau, la donacion se hit en 1297, avant la mòrt deu senhor. En 1477, la circonscripcion de Salabrunèu estut restacada a d'aquera de Bordèu per empachar las tentativas de recuperacion preus senhors de Rausan, ostiles aus Espitalèirs. Lo castèth estut roinat pendent las guèrras de religion.

Un casau d'èrbas medicinalas costeja la comanderia. Estut recreat per l'associacion que s'aucupa deu monument. I tròban angelica, barbòt, èrba daus gats, civa, melissa, escarlatina, menta, hoblon, romarin, sauja, erbòta...
Calanca

Una **calanca** es una mena de vau maritima especifica de la pantiera mediterranenca, que resulta d'un cavament dau calcari per la mar. Fan mirau ai fjòrds escandinaus, que seis aigas, doças coma saladas se li mesclon per presentar de vertadier barcarés naturau.

Lei calancas lei mai famosas s'atròban sus la comuna de Marselha, que fan partida dau uechen e dau noven arrondiment
D'oèst en èst se l'estirassan Calalònga, la Monina, Marselhaveire, Cairons, Podestat, Escut, Sormiu, Morgiu, Sugiton, lei Peiras Tombadas, En Vau e Pòrt-Pin

La calanca de Pòrt-Melhor fa partida de la comuna de Cassís

En Corsega, lei calancas de Piana, anomenadas *calanche* en còrsu, son tanben ras que famosas.
Pòrt Miu

**Pòrt Miu**, es la soleta calanca de la riba de mar marselhesa que s'atròba sus la comuna de Cassis.

Estent una pòrta d'intrada, Pòrt Miu, que tòca Pòrt-Pin es una dei Calancas mai conoissuda e urbanizada.

Lo nom es attestat : *Portum Mines* (Aethicus, Valois), *Port Mil*, 1311 (Arch. Municip.), *Portus Milii*, 1390 (Arch. Muinicip.), *Portus Milonis*, *Port Miol* 1486 (Arch. Avescat), *Port Mieu* 1501 (idem).
Cauderan

**Cauderan** èra una comuna de Gironda restacada en 1965 a Bordèu per de rasons electoralas. Se desvolopèt autorn de la glèisa Sent Amanç. Anuit es un quartèir borgés de Bordèu.

Cauderan èra coneishuda per sons limacs ; las gents de las comunas a l'entorn venèvan los degustar per lo dimècres de las Cendras. D'aquò ven la devisa gascona de Cauderan (***Lo limac cendren&oacute;s a hèit ma renomada***) e lo blason de l'ex-comuna (damb tres limacs).

Cauderan èra tanben la patria deu poèta gascon Brujol, autor de *Las tres ròsas*.
Los Secrets dau Diable

***Los Secrets dau Diable contats en patoàs per un Paludèir de Begla*** es libre anonime en gascon bordalés pareishut en dus temps : 1878, probable coma roman-fuelheton, apuei 1879 ende l'estampaire-librari bordalés Emili Crugy. N'es pas en realitat un sol obratge, mès duias novelas apegadas : *Lo Sabat* e *La Galipòta*. Las duias son totun religadas. L'autor probable, Augusti Germont, èra barricaire a Sent-Ujan, coma de Begla, e adjunt au maire, de tendéncia republicana de gaucha.

La permèira partida, intitolada *Los Secrets dau Diable*, se desrotla a Virambits, dens la comuna de Begla. Conta las aventuras e los torments dau *Crestaire*, sorcièr e volur, amor&oacute;s de *la Brutlòta*, una auta sorcièra. Un pilòt de personatges apareishen, rebats de la societat rurala bordalesa dau siègle XIX. 

La segonda partida, intitolada *La Galipòta*, se desrotla a Cauderan. Es un *vaudeville* a l'un còp borlèsc, politic e classic dens sa factura.
Robert FitzRoy

200px|thumb|Robert Fitzroy
**Robert FitzRoy** (Ampton, Anglatèrra, 5 de julhet de 1805 - Upper Norwood, Anglatèrra, 30 d'abril de 1865) foguèt un marin e navegador anglés del sègle XIX.
Jòrgi Rebol

**Jòrgi Rebol** es un poèta d'expression occitana naissut lo 25 de febrier de 1901 a Seteme e que moriguèt lo 19 de junh de 1993 a Marselha.

Jòrgi Rebol fuguèt un dei sòcis fondators dau Calen de Marselha, moviment de reviscòu de la lenga occitana a Marselha d'orientacion sociala que se voliá desseparar dau felibritge, tròp institucionau per esperlongar la tradicion dei trobaires marselhés.

En 1941, Pau Ricard e Jòrgi Rebol sauvèron l'estatua de Frederic Mistral, amenaçada d'èstre fonduda per lei Nazis

Començada en grafiá mistralenca, l'òbra de Rebol s'acabèt en grafiá occitana, ambe l'ajuda e l'influència de Robèrt Lafònt, Jan Mària Carlotti ò Guiu Martin.

## Òbra poetica
* *A couar dubert*, prefaci d'Antoni Conio, 1928.
* *Calignàni*, 1929.
* *Escapolon*, prefacia de Carles Camprós, 1930.
* *Sènso relàmbi*, Edicions Marsyas, 1932.
* *Terraire noù*, Edicions Marsyas, 1937.
* *Petite suite forézienne*, 1944.
* *Chausida*, prefaci d'Andrée-Paule Lafont, coll. *Messatges*, IEO, 1963.
* *Cantadissas*, 4 Vertats, 1971.
* *Sènsa relàmbi* seguit de *Terraire noù*, nòva edition, coll. *Messatges*, I.E.O., 1976.
* *Silviana canta*, revista OC, .
* *Pròsas geograficas*, prefaci de Joan Maria Petit, 51 poèmes, coll. *Mirondela*, Vent Terral, 1985.
* *Mesclas*, prefaci de Jean-Luc Pouliquen, Les Cahiers de Garlaban, 1988.

## Òbra musicala
* *Curriculum vitæ*, edicions Mont-Jòia, 1984.
* *Jòrgi Rebol - a Trets, un jorn que bofava lo mistral*, film d’Henri Moline.

## Omenatges
La bibliotèca municipala de Seteme (comuna) s'anomena oficialament *Bibliothèque Municipale Jòrgi Reboul*. 

## Bibliografia
* Actes dau Collòqui Jòrgi Reboul, (Seteme (comuna)), 1994.http://www.amesclum.net/JJReboul.html 

## Ligams extèrnes
* Texte intégral de ''Escapolon'' paru en 1930.
* Texte intégral de ''Sènso relàmbi'' paru aux éditions Marsyas en 1932.
* Jean-Marie Petit rend hommage à son ami Jòrgi Reboul
Jan Mari Carlòtti

**Jan-Mària Carlotti** (Arle, 1948-18 d'octobre de 2025) es un musicaire e poèta arlatenc. Conoissut coma v'un dei cantaires de la nòva cançon occitana, es v'un dei promier, ambe la formacion Mont-Jòia, que recampava tanben Jan-Nové Mabelly e Patrici Cònte d'asatar aquelei cançons revendicativas naissudas sus lo planestèu de Larzac a la realitat provençala.

Son trabalh de mesa en valor dau folklore popular mai tamben de composicion li permetèt puei de gerir lo festenau dei musicas mediterranencas.

Despuei 1984 e la sortida de son album *Linhana* se produsis solet, acompanhat de còps per Roland Pecot ai tèxtes, Michel Marre, Patric Vaillant, Silvio Peron e Gabriele Ferrero a la musica, e per Armelle Choquard a la dança.

A l'ora d'ara, de grops coma Massilia Sound System ò lo Còr de la Plana se revendican de son influéncia.

## Discografia
Mont-Jòia

* *Cant e musica de Provença* (1976)
* *Cançons dei festas provençalas* (1978)

En solitari

* *Linhana/Lignane* (1984)
* *Anita Anita* (1988)
* *Xavier «el Coixo» *(1988)
* *Chansons de métiers de Provence et du Comtat Venaissin* (1989)
* *Pachiqueli ven de nuech* (1993)
* *Trobar 1* (1995)
** Peire e lou loup* (1997)
* *Linhana/Lignane *(1997)
* *Dire Robert Lafont* (2005)
** …canta Aubanel Bec Bellaud *(2011)
Escocés

**Escocés** pòt designar:
* **Escocés**, relatiu a Escòcia, país al nòrd d'Anglatèrra
* **Escocés**, gentilici d'Escòcia
* *Lingüistica*: glotonims de doas lengas autoctònas d'Escòcia
** '''Gaelic escocés''',  lenga celtica qu'aperten al grop gaelic,
** **[[Scòts]]** (o *Lowland Scots*), lenga germanica  derivadant de l'anglés mejan
Renaissença del gaelic escocés

La **renaissença del gaelic escocés** (en gaelic escocés: **Ath-Bheòthachadh na Gàidhlig**) es un movement qu'encara contunha a l'ora d'ara e que se basa en la revitalizacion de la lenga gaelica en Escòcia. E mai se aquela lenga li calguèt far fàcia a una decadéncia constanta del nombre de parlants dempuèi la fin del sègle XIX, lo nombre de joves parlants nadius de gaelic escocés aumenta rapidament. Lo movement remonta a la “Renaissença escocessa”, mai que mai en las òbras de Sorley MacLean, George Campbell Hay, Derick Thomson e IainCrichton Smith. Lo Sabhal Mòr Ostaig se considèra normalament coma la resulta d’aquel movement de renaissença. Malgrat que una granda part de las òbras sorgidas a partir d’aquel movement cultural foguèsse de la poesia, o de la musica tradicionala, de personatges coma MacLean e Iain Crichton Smith, e mai recentament Aonghas MacNeacail, los an combinats amb d'estils modèrns e internacionals.

## Politica
Dins lo camp de la politica, Mike Russell se foguèt la primièra persona de s'adreiçar en gaelic escocés en una reünion de l'Union Europèa que se debanèt en mai de 2010. Aquela lenga a patit pendent longtemps d'una manca d’utilizacion dins los contèxtes educatius e de l’administracion, e foguèt quitament suprimit per lo passat, mas a atengut a l'ora d'ara un cèrta reconeissença oficiala amb l’aprobacion de la Lei de la lenga gaelica (Escòcia) del 2005.

## Literatura
Dins lo camp de la literatura, cal notar d'escrivans coma:
* Aonghas Pàdraig Caimbeul – Escrivan
* Somhairle MacGill-Eain – Poèta
* Iain Mac a' Ghobhainn – Intellectual, poèta e escrivan
* Ruaraidh MacThòmais – Academic, escrivan, poèta e publicista

## Referéncias
Avantbraç

L**'avantbraç** es, per l'òme, la partida du membre superior compresa entre lo cobde e le ponhet.

## Anatomia
### Esqueleta
L'avantbraç se constituís de dos òsses : l'ulna (ancienament cubitus) e lo radius. L'articulacion del cobde se fa subretot amb l'ulna, alara que l'articulacion del ponhet (amb lo carpa) se fa sobretot amb lo radius. E mai, aqueles dos òsses mòvon l'un al respècte a l'autre dins los movements de pronosupinacion ; esquematicament, es lo radius que vira a l'entorn de l'ulna.

### Musculatura
L'avantbraç compòrta 19 muscles, repartits dins 3 lòtjas (anterioras, posterioras, e laterala). Aqueles muscles permeton gaireben totes los movements del ponhet (adduccion/abduccion, flexion/extension) e dels dets (flexion/extension). Conten tanben los muscles de la pronosupinacion, levat lo muscle bicèps braquial.

### Vascularizacion
Dins l'avantbraç, las principalas artèrias son las artèrias ulnàrias e radiala. Forman d'artèrias recurrentas e una branca comuna, l'artèria interossosa.
L'artèria interossosa se situa entre lo radius e l'ulna (una branca dins la lòtja posteriora e una branca dins la lòtja anteriora). Aquela artèria interossesa a per origina l'artèria ulnària.

L'artèria ulnara accompanha lo muscle plegadís ulnar del carpa, alara que l'artèria radiala se tròba ela jool muscle braquioradial. Fin finala, l'artèria ulnara forma una arcada superficiala e, *a contrario*, l'artèria radiala passa posteriorament a la basa del primièr metacarpian per formar una arcada prigonda.
Las arcadas prigondas e superficialas forma, enseguida las artèrias digitalas comunas, puèi las artèrias pròprias.

### Nèrvis
Principals nèrvis: 
*lo nèrvi ulnar, 
*lo nèrvi mejan, 
*lo nèrvi radial,
*lo nèrvi cutanè medial de l'avantbraç.

## Nòtas e referéncias
Sent Andriu dau Garn

**Sent Andriu dau Garn**, pitat suu bòrn d'un roquèir, es una anciana comuna de Gironda absorbida en 1965 per Montgaus&iacute;.
Tronc (anatomia)

thumb|Tronc uman mascle
vinheta|Tronc humà femení
En anatomia umana, lo **tronc** es la partida mejana del còrs. Se divisa en tres partidas, de naut en bas: lo pitre o torax, l'abdomèn e las ancas.

Lo tronc es sostengut pels dos membres inferiors que son ligat a las ancas al bas. Lo tronc pòrta tanben los dos membres superiors al nivèl del pitre, de cada costat. E mai lo torax es ligat al naut del cap mejans lo còl.
Extremitat

En anatomia, una **extremitat** o **membre** es una partida del còrs qu'es capable de movements autonòms.

Segon las espècais, son designats per de tèrmes especifics:
* per l'Òme e los autres primats :
** las extremitats inferioras, o mai comunament nomenada cambas, son los dos membres que son ligats a la partida inferiora del tronc, al nivèl de las ancas;
** las extremitats superiora, o mai comunament momenadas braces son los dos membres que son ligats a la partida superiora del tronc mejans las espatlas ;
* per las ratapenadas e los aucèls, les Alas e las patas;
* pels autres tetrapòdes: las patas se pendent la lor evolucion dels seus membres an pas desaparegudas o transformadas en aletas.

## Vejatz tanben
La Libarda

**La Libarda** es una anciana comuna de Gironda restacada a Borg.

Es coneishuda per sa cripta, descobèrta au debut dau sègle XIX, quora la glèisa romana dau sègle XII (dedicada a sent Saturnin) es rasada. A l'entrada, se tròban duas colomnas subermontadas de capitaus romanics. L'ensemble votat mèi los murs cobèrts de frescas policròmas donan una idèa de la bautat anteriora dau lòc. La cripta estut classada monument istoric en 1846.

## Referéncias
Anus

L’**anus** es l’orifici per loqual lo cular, la partida terminala de l'intestin gròs), mena a l’exterior del còrs. L’anus es dotat d'esfintèrs li permetent, en temps normal, de demorar tancat e de gardar las matièras fecalas a l’interior del cular. Se dubrís pendent la defecacion.

## Patologias

Mai exactament nomenada inflamacion emorroïdària e tocant lo sistèma venós e arterial de l'esfèra anorectala, aquela patologia de las emorroïdas atenh al mens quaranta per cent dels adultes.

L’incontinéncia fecala es una malautiá, tocant mai sovent las personas d'edat, que se caracteriza per de pèrdas de matèrias involontàrias, a la seguida d'un manca tonus muscular dels esfintèrs anals.

L’abscès anal es una infeccion purulenta e dolorosa del paret anal exodermic. Las causas d’un tal abscès pòdon venir dels parasits intestinals (Teniá o vèrm solitari, metondoha vulgar…), un erpès genital de tipe 2 o una fendilha anala.

La fendilha anala es una degradacion de la pel a l'entorn de l’anus, aprèp l’introduccion d’objèctes contondent (coloscopia sens las mesuras d’igièna necessàrias, practicas sexualas riscadas: *[[fistfucking]]*, sodomia sens lubrificant eca). Dins qualques cas, la fendilha pòt èsser emorragica se tòca lo sistèma emorroïdari, provòca tanben granda dolors.

Lo càncer de l’anus, que se deu pas confondre amb lo càncer del cular, es un càncer rare. Se desvelopa dins lo canal anal e apareis en general per las personas d'edat, tocan mai las femnas que los òmes.

## Practicas sexualas
A causa de la preséncia de fòrça nèrvis, l’anus permet de practicas sexualas coma la sodomia, l’anulingus o lo *[[fisting]]*. Aquelas practicas son percebudas coma agradables pels òmes que las practican a causa de l'estimulacion de la prostata.

La region anala es una de las zonas erogènas del còrs. Mas l’anus es pas tant espontanèament erogèn que los organs genitals, e cal a vegada fau practicar regularament las estimulacions per desrevelhar la sensibilitat erogèna de la region anala. Per un tèrç dels individús que practican regularament las estimulacions analas, aquelas pòdon provocar l’orgasme.

## Nòtas e referéncias


## Annèxes
Zefir Bòsc

**Zefir Bòsc** èra un escrivan occitan nascut a Banròca dins la comuna d'Entraigas en 1927 e mòrt a Espeirac en 2020. Èra majoral del Felibritge dempuèi 1980. Escriguèt de poemas e de libres d'istòria del país en francés e en occitan.

## Òbras
### En occitan
* Al caire del terrador (1976)
* Contes de la Nalta Viadena (Roèrgue - 1980) 
* Asuèlhs reguèrgues (1981)
* Laus del majoral, Pèire-Auguste Miremont, Cigala d’Aquitània (1982)
* Cants d'amont e d'aval (1987)
* Contes e racontes del país ribeiròl (1988)
* Racontes del país ribieiròl - Rogier del Parraton (1988)
* Cançonièr de la ribièira d'Òlt (1995)
* Racontes e novèlas del país d'Òlt (2008)
* Contes e poëmas de pelegrins (2011)
* Darrièrs ramèls (2017)
* Cresta, un vilatge al cap d'un puèg (2020)
Shira

**Shira** ( m) es una dei tres cimas principalas dau massís de Kilimanjaro. Es un volcan ancian que lei vestigis dei bòrds sud e oèst sa caldeira son encara visibles.
Mawenzi

**Mawenzi** ( m) es una dei tres cimas principalas de Kilimanjaro. De còps, es considerada coma la tresena pus d'Africa après Kibo e lo mont Kenya.
Front (anatomia)

[thumb|right|Lo '''front''' se tròba en la partida superiora de la [cara.]]
Dins anatomia animala, lo **front** es una partida del cap que se situa entre los uèlhs e lo començament de la vòlta del crani. La definicion del front se pòt utilizar per totes lo mamifèrs, e mai per qualques autres vertebrats. Lo front pren la forma ososa del crani e es recobèrt de pèl e, per qualques animals, de pel.

## Front uman
Lo front uman cobèrt de pèl e, jos la partida inferiora, i a doass franges de pel nomenadas cilhas. Es irrigat per d'artèrias supraorbitala e supratocleara; e lo seu sang ven de las venas supraorbitala e frontal.

I a un gran nombre de muscules dins lo front uman que permeton mòure la pèl, permetent atal l'expression corporala e faciala.

## Referéncias
Biobío

thumb|right|250px|Mapa de la correguda de lo Biobio
Lo **Biobío** es un riu de Chile amb una longor de 380 km. Se geta dins l'Ocean Pacific.

## Bibliografia
* Niemeyer, Hans; Cereceda, Pilar (1983). *Geografía de Chile — Tomo VIII: Hidrografía*. 1º edición, Santiago de Chile: Instituto Geográfico Militar.

## Vejatz tanben
* Gran Concepción
* Region del Biobío
* Region de la Araucanía

## Ligams extèrnes
* Cuenca del río Biobío {es}
Charlène de Mónegue

thumb|250px|Charlène de Mónegue en 2013

 
**Charlène de Mónegue** (nascuda **Charlene Wittstock** lo 25 de genièr de 1978 a Bulawayo, Zimbabwe - d'aquel temps Rhodesia) es una anciana nadaira sudafricana. Es la princessa de Mónegue qu'es la molher d'Albèrt II de Mónegue.

Foguèt membre de la còla de 4 x 100 m d'Africa del Sud als jòcs olimpics de 2000. Participèt a un campionat de natacion en Mónegue en 2000, ont ganhèt la medalha d'aur e faguèt la coneissença del prince Albèrt.
Cara

[thumb|Cara de [La Gioconda]]
La **cara** es la partida frontala del cap, pels umans la partida anteroinferiora, dempuèi las cilhas fins al menton, inclusent las cilhas, los uèlhs, la nas, la gauta, la boca, los pòts, las dents, la pèl e lo menton. 

Totes los teissits de la cara expriman las emocions de l'individú, per l'accion dels muscles de la mimica (comunicacion non verbala). Tan que, l'aparéncia faciala es un element essencial de la *identitat* de cada èsser uman e que en facilita mai l'identificacion, atal es l'element central de la fotografia dels documents oficials o de la caricatura. Es un vector essencial per las interaccions socialas e los umans coma los mai primates desvolpèron un abiletat particulara dins la percepcion de las caras.

Sus la dura superfícia dels òsses s'implantan mai de trenta parelhs de muscles, de divèrsas formas e foncions, espéses e fòrts, coma lo muscle massetèr, d'autres son fins e pichon coma aquel que leva la comissura dels pòts e aquel que dilata l'ala del nas, entre d'autres. 

Dels cinc organs dels senses, quatre fan partit del cap, e mai especificament de la cara: la vista, l'audicion, l'odorat e lo gost. En mai lo cinquen sens restant, lo tocat, tanben es plan representat, amb una zona de fòrta sensibilitat suls pòts.

Examinada amb d'un miralh, la cara es l'objècte d'atencion d'igièna particularas, de decoracions o maquilhatge, e la principala region del còrs que se fa la quirurgia estetica. Dins los arts de l'espectacle la cara es l'objècte de tractaments particulars: maquilhatges (clown, cantaire d'Opèra, ...), plans serrats cinematografics...

Per divèrsas rasons, festenalas, religiosas, professionnalas, ritualas, pòdon èsser en totalitat o parcialament cobèrt pzr un masqueta o d'autres objèctes (coma un vel).

## Vejatz tanben
Gauta

thumb|Gauta drecha d'una femna

Las **gautas** (en latin: *buccae*) constituisson la partida de la cara situada jols uèlhs e entre lo nas e l'aurelha esquèrra o drecha.

Es carnosa pels umans e autres mamifèrs. La pèl es suportada pel menton e las maissas, formant la paret laterala de la boca umana, e tocant de biais visible l'òs zigomatic jols uèlhs.
 
Pels umans, aquela region es inervada pel nèrvi bucal.

L'interior de la gauta (qu'es una partida de la cavitat bocala) es cobèrta amb una membrana mucosica. Es lo luòc mai comun que s'extreu una mòstra d'ADN mejan una brosseta de coton.
Andalién

Lo **Andalién** qu'ei un riu de Chile amb una longor es de 130 quilomètres. Lo sieu bacin es de 780 km² e sa debit mejan 10-300 m3⋅s-1. Nais en los Esteros Poñén e Curapalihue e se geta dins la Bahía de Concepción. 

## Bibliografia
* Cade Idepe, 2004. *Diagnóstico y Clasificación de los Cursos y Cuerpos de Agua según objetivos de calidad. Cuenca del Río Andalién*. Dirección General de Aguas. MOP. Decembro de 2004. Santiago. Chile.
* Francisco Solano Asta-Buruaga y Cienfuegos, Diccionario geográfico de la República de Chile, D. Appleton y Compania, Nueva York, 1899 p. 31-32 .

## Vejatz tanben
* Gran Concepción
Pòt

Los **pòts** son las partidas carnosas qual tèrme de la boca per fòrça animals. Son dos, lo pòt superior e inferior, s'apriman suls costats de la boca per se jónher a las comissuras.

Los pòts son las partidas carnudas, mai pigmentadas de la fàcia, que terminan la boca e couvrisson las dents per l'Òme. An un ròtle important dins la paraula (subretot las consonantas labialas) e l'expression faciala.

## Istologia

Cobèrtas a l'exterior per la pèl (epitèli pavimentals pluriestratificat queratinizat), amb de pels e de glandolas sebacèa e sudoriparas es cobèrt per un epitèli pavimental pluriestratificat non queratinizat amb de glandolas salivaras (serosas e mucosas). La transicion entre los dos tipes d’epitèli se fa al nivèl del bòrd roge del pòt.

### Articles connexes
* Poton
Boca (anatomia)

La **boca** (var. **bocha**), nomenada tanben **cavitat bucala** o **cavitat orala**, es l'orifici amb lo qual los animals ingerisson los aliments. Generalament es situada sul cap e constituís la primièra partida del sistèma digestiu e del tube digestiu. La boca se dubrís sus la faringe.

La boca umana es cobèrta per un pòt superior e un inferior, e permet de foncions importantas dins d'activitats divèrsas coma lo lengatge e las expressions facialas, coma lo sorire.

La boca es un gran indicator de la santat de l'individú. La mucòsa, per exemple, se pòt trobar mai clara, palle o amb de tacas blancas, indicator de proliferacions epitelialas.

Podèm distinguir tres tipes de mucosas:

* **Simple de revestiment**: Presenta mucosa.
* **Masticatòria**: Amb absència possible de submucosa, queratinizada o paraqueratinizada e en contacte dirècte amb lo teissut ossós.
* **Especializada**: Es presenta dins de regions de la lenga. Se referís a la mucosa en relacion amb los receptors del gost.

## Foncions de la boca

* **Mastegar**: Mercé als movements de la mandibula e de la pression de las dents se produtz aquest trabalh mecanic que degrada los aliments.
* **Salivar**: Mercé a la desembocadura dels conductes de las glandolas salivalas, se produtz lo primièr suc digestiu (saliva), que realiza una degradacion quimica dels aliments.
* **Sens del gost**: Dins la boca se tròban los receptors sensorials del gost, subretot dins la lenga, nomenadas Papillas gustativas.
* **Paraula**: Dins la boca se tròba una granda partida de las estructuras que modifican lo son laringic e produson la votz articulada mercé a las seunas cavitats especialas.
* Deglucion: Se devesís en doas partidas:
** **Fasa volontària**: La lenga se lèva fins a la basa de la cavitat bucala, mena lo bòl alimentari perque dintre dins la faringe.
** **Fasa involontària**: L'epiglòtis va cap enrè e tanca l'orifici superior de la laringe. Dins aquel reflèxe la faringe demòra una via digestiva transitòria, empachant atal l'ingestion de tròçes dins la via aeriana (traquèa).

## Partidas de la cavitat orala

La boca se pòt considerar coma una sala de sièis parets:

* Paret anteriora: formada pels pòts.
* Parets lateralas: formadas pe las gautas.
* Paret inferiora: Formada en granda mesura per la lenga e per dejós i a la region nomenada sòl de la boca.
* Paret superiora: Formada pel paladar.
* Paret posteriora: Orifici irregular que fa comunicar la boca amb la faringe.

Los annèxes de la boca son las dents, las genivas e las amigdalas.

## La boca dins la cultura
La boca es lo simbòl de la paraula, de la lenga. Per aquò existisson divèrsas bocas que donan d'oracles, coma la Boca de la Veritat a Roma.

La divessa romana Fama aviá de centenas d'uèlhs per veire çò que fasiá lo monde e de centenas de bocas per s'exprimir, mejans los poètas. 

## Referéncias
Abderrahmane Youssoufi

**Abderrahmane Youssoufi** (n. 1924) avocat e òme politic, foguèt primièr ministre de Marròc entre 1998 e 2002.
Paidikion

Lo ***Paidikion*** es un manuscrit literari de 570 paginas, de tèma pederastic, escrich a l'entorn de l'an 1917 per Kenneth Searight, creador de la lenga auxiliar internacionala sona.

L'òbra, escricha en anglés, se compausa d'una colleccion de pèças omoeroticas en pròsa e en vèrs, en i comprenent una autobiografia poetica sexuala de l'autor, de 137 paginas, intitulada "The Furnace". En una seccion intitulada "Paidiology", l'autor compren una lista de 129 gojats, amb los quals mantenguèt relacions sexualas de 1897 a 1917, tot en indicant de detalhs coma lo nom, l'edat e la raça de cadun d'eles, la natura de l'acte sexual realizat, la data e lo luòc de cada amassada (lo manuscrit revèla que mantenguèt de relacions sexualas tant al Règne Unit coma Itàlia, Egipte e l'Índia), lo nombre d'orgasmes qu'aguèt e d'autras informacions. La mejana d'edat dels gojats es de 15 ans.

Lo frontispici presenta l'image d'un jove en ganacha e sandalas, fotografiat per Vicenzo Galdi. D'autras fotografias retratan gojats despolhats seguts en cadierals, apiejats en sofàs e de pè en posturas suggeridores, e son clarament inspiradas en Wilhelm von Gloeden e d'autres artistas especializats en fotografia erotica d'adolescents; en fach, una de las images del manuscrit es una fotografia presa per Gloeden. 

L'òbra s'arribèt pas a publicar e desapareguèt. En 1966, Toby Hammond, un autor londinenc qu'escriguèt un estudi de 9 paginas sul manuscrit per la revista *[[International Journal of Greek Love]]*, titulat "Paidikion: a paiderastic manuscript", afirmèt que l'aviá vist "en una colleccion privada de Londres, lo proprietari que la n'aviá crompada per una soma considerabla de sòus a un libretèr que, segon se sona, aviá pagat mièja corona per el". Se desconeis qué passèt après amb lo manuscrit.

## Referéncias
Felix Hamrin

**Felix Teodor Hamrin** (Mönsterås, 14 de genièr de 1875 - Jönköping, 27 de novembre de 1937) òme politic foguèt primièr ministre de Suècia entre lo 6 d'agost e lo 24 de setembre de 1932.

## Referéncias
Johann Gottfried von Herder

**Johann Gottfried von Herder** (1744-1803) èra un filosòf e critica literari alemand que los escriches contribuiguèron a l'aparicion del romantisme alemand. Instigator del moviment conegut coma *[[Sturm und Drang]]* inspirèt fòrça escrivans, entre eles, e subretot, lo jove Johann Wolfgang von Goethe, que coneguèt a Estrasborg e que mai tard vendriá lo representant del classicisme literari alemand.

## Vida e òbra
Herder nasquèt lo 25 d'agost de 1744 en Mohrungen (Prússia). Estudièt a l'Universitat de Königsberg amb lo filosòf alemand Immanuel Kant. Unas de las primièras òbras criticas de Herder se trapa dins los *Fragments* sus la literatura alemanda modèrna (1766-1767), que lausava l'emancipacion de la literatura alemanda de las influéncias estrangièras. Los ensages que seguèron —coma *Sus l'estil e l'art alemand* (1773), escrich en collaboracion amb Goethe— èran un cant a la literatura populara, a la poesia de William Shakespeare e Omèr e al desvolopament de l'idèa concebuda per Herder del *Volksgeist* (‘esperit del pòble’), exprimit dins la lenga e la literatura d'una nacion. Es considerat coma lo paire del nacionalisme ideologic , segon que, la nacion es un fenomèn natural, un organisme vivent amb una arma pròpia (concepcion de nacion, del Romantisme). En 1776, amb l'ajuda de Goethe, Herder comencèt una cerrièra dins lo govèrn de Weimar. Alá escriguèt la seuna òbra mai importanta, los quatre volums de l'estudi *Idèas per a una filosofia de l'istòria de l'umanitat* (1784-1791), que tenta de demòstrar que la natura e l'istòria umana obesís a las meteissas leis e que, amb lo temps, las fòrças umanas antagonicas se reconciliaràn. E mai que siá inacabat, aquel tractat encarna la majoritat de las idèas d'Herder e demora coma la seuna contribucion majora a la filosofia. Cal prene tanben en compte lo seu *Ensag sus l'origina de la lenga* (1770, publicat en 1772), escrich en responsa a una question de l'Acadèmia de las Sciéncias de Berlin, òbra que fin finala premièt e publiquèt. Dins aquela, Herder abòrda l'origina de la lenga d'un punt de vista antropologic, rebutant la teoria de l'origina divina (Süßmilch). Atal, Herder explica l'emergéncia del lengatge coma un acte inerent a l'èsser uman coma animal racional e desprovesit atal dels instincts univòcs pròpis als animals, qu'an besonh de comunicar per a poder subreviure e s'autoafirmar coma espècia dins lo mond. Al fin de la seuna vida, Herder trenquèt amb Goethe e amb lo classicisme aleman, e prenguèt partit per una poesia de caire didactic, coma *Cartas sul progrès de l'òme* (1793-1797). Expausèt los seus desacòrdis amb la filosofia de Kant en dos libres que foguèron pas plan recebut. Al la final del sègle XVIII l'influéncia d'Herder mermèt, mas la seuna contribucion als estudis literaris e la pensada istorica alemanda es fòrça important. Moriguèt lo 18 de decembre de 1803 a Weimar.

## Referéncias

* Azurmendi, Joxe: "Herder" In *Volksgeist. Herri gogoa*, Donostia: Elkar, 2007. ISBN 978-84-9783-404-9



## Ligams extèrnes
* Plana de Gonçal Mayos (UB) sobre Il.lustració, Romanticisme i la polèmica Kant-Herder
Maati Bouabid

**Mohammed Maati Bouabid** (1927-1996) òme politic foguèt primièr ministre de Marròc entre 1979 e 1983.
Grenier

**Grenier**:
* Grenier-Montgon
* Beuzeville-la-Grenier
* Bois-Grenier
* Le Mas Granièr (), una comuna carcinòla
Zumpango (municipi)

**Zumpango** (**Tzompanco**, en nahuatl) qu'ei un vilatge mexican deu municipi de Estat de Mexic près de Ciutat de Mexic. La populacion es de 127 988 abitants, segon lo censament de l'an (2010).

## Istòria del municipi
Vueitat durant lo sèti astèca de Mexic-Tenochtitlan, que ho tornat poblar en 1452.
Aberdeen

**Aberdeen** (*Obar Dheathain* en gaelic escocés e *Aiberdeen* en scots) es la tresau vila d'Escòcia per la populacion, un deus 32 governaments locaus d'Escòcia aperats council area, e la 29 vila mei poplada deu Reiaume Unit dab una populacion estimada a 220 420 poblants.
Òrtols

**Òrtols** es una montanha (512 m) de Lengadòc  situada subre la comuna de Valfaunés (Erau), a aperaquí 20 km au nòrd de Montpelhièr, tot prèp dau puòg de Sant Lop. Es constituida per la fractura dau plan de Pompinhan.
## Geologia
Bauç de calcari dau cretacèu aparegut per diaclasi e afondrament dau plan de Pompinhan (patus) entre Òrtols e lo puòg de Sant Lop.
## La bauma d'Òrtols : una sosta neandertaliana
La bauma d'Òrtols foguèt un refugi pels òmes de Neandertal, i a entre  e  ans. La furgada de son pòrge, mostrèt una estratigrafia de mantun mètres. Aquela recerca, menada per una còla pluridisciplinària balhèt d'informacions sul clima, la fauna e la flòra contemporanèas dels òmes qu'abandonèron sul site una abondanta industria mosteriana (puntas, lamas, rascladors…) e fòrça ossaments (un centenat de pèças, amb nombroses caisses e mandibulas).
thumb|left|Lo puòg de Sant Lop e Òrtols vists dau Mas dau Bois
Inverclyde

**Inverclyde** (Gaelic escocés : *Inbhir Chluaidh*) es un deus 32 un deus 32 governaments locaus d'Escòcia aperats council areas.
Region Sud (Brasil)

La **Region Sud** (en portugués *Região Sul*) es una region del Brasil formada dels estats de Paraná, Santa Catarina e Rio Grande do Sul. La subdivision del Brasil en regions es pas politica o administrativa, mas qu'es solament facha amb fins geografics, economics e estatistics. Aital, quand nos fasèm referéncia a la «Region Sud» parlam dels estats localizats a la part sud del país.

## Populacion
L'esperança de vida dels abitants de la region Sud es de 74,68 ans - la màger entre las regions de Brasil.

La region Sud es la mai pichona en superfícia territoriala del Brasil e la segonda mai desvolopada, ocupa près de 7% del territòri brasilian, mas d'autra banda, la siá populacion es dos còps màgers que lo nombre d'abitants de las regions Nòrd e Centre-Oèst. Los sieus 27.384.815 abitants lo 2010  representan una densitat demografica de 47,59 ab./Km², dos còps mai grand que la de Brasil. Amb un desvolopament relativament parièr en los sectors primaris, segondari e terciari, aquela populacion doncas, presenta los mai nautes indèxes d'alfabetizacion enregistrada a Brasil, la que causa explica lo desvolopament social e cultural de la region.

## Referéncias
Ferdinand de Saussure

**Ferdinand de Saussure** (Genèva, 26 de novembre de 1857 - Vufflens-le-Château, 
22 de febrièr de 1913) èra un lingüista soís, considerat coma lo paire de la lingüistica modèrna. Estudièt a Leipzig e Berlin (Alemanha) en 1876-1878, e foguèt lo cap de l' *École pratique des Hautes Etudes* del 1880 al 1891. Es tanben considerat coma lo paire de la semiotica.

## Las dicotomias de Saussure
Saussure, se distriant de la gramatica istoricocomparativa, se consacrèt a estudiar los elements de las lengas per arribar a ne comprendre lo mecanisme e l'organizacion. De los seus apòrts, se destacan las dicotomias, totjorn usadas per explicar los fenomèns lingüistics.

La primièra dicotomia separa lo signe lingüistic en doas partidas: lo significant (partida fisica, perceptible, formada per las letras o los sons) e significat (partida mentala, concèpte associat). La relacion entre las doas partidas es arbitrària, pasmens la convencion fixèt que a una idèa concrèta correspond un biais d'o dire e una mòstra es la diferéncia entre las lengas, que podon aver diferents mots per designar un meteis concèpte. 

La segonda separa la lenga del parlar. La lenga es l'ensems de signes e de relacions entre aqueles ja establits, correspondent a la gramatica, e doncas l'objècte d'estudi dels gramaticians. Alara que lo parlar es l'usatge concrèt de la lenga que fa cada individú segons la situacion de comunicacion que se tròba. La lenga es lo fach social, aperten al grop; lo parlar es lo fach individual.

Encara distinguís la sincronia e diacronia. La sincronia estudia lo moment present de la lenga, l'usatge actual, alara que la diacronia s'ocupa de l'analisi istorica e evolutiva, mejans de documents e inferéncias a partir de comparasons amb las autras lengas.

Fin finala distinguís entre las relacions sintagmaticas e associativas (que mai tard se nomenaran paradigmaticas), los dos axes que s'organiza la lenga. Lo signe lingüistic ven pas mai sol, la lenga es oas un ensems de mots, racinas e afixes sens relacion. Las relacions que lo mot establís amb lo sintagma o l'enonciat que s'inserís l'afectan (dempuèi la concordança fins al significat). Son de relacions *in praesentia* e oritzontalas. Al contrari, un mot establís de relacions amb lo seu modèl categorial o paradigma en send vertical; aquelas son de relacions *in absentia* perque s'i a una forma verbala dins lo present, per exemple, d'autas formas podon existir dins la meteissa conjugason. 

## Òbras
* *Mémoire sus le système primitif des voyelles dans les langues indoeuropéennes* (1879)
* *De l'emploi du génitif absolu en sanskrit* (1880) doctorat a Leipzig. 
* *Cours de linguistique générale* (1916)

## Referéncia
Mumia Abu-Jamal

**Mumia Abu-Jamal** (nascut **Wesley Cook** lo 24 d'abril de 1954) es un jornalista e activista politic afroamerican, apartenent al *[[Panteras Negras|Black Panther Party]]*, acusat de l'assassinat del policièr filadelfian Daniel Faulkner e condemnat a mòrt en 1982. Aquel afar provoquèt de campanhas massissas a favor de la seuna liberacion als Estats Units d'America e dins lo rèsta del mond, alara que los sindicats dels policièrs estatsunians cerquèron activament a accelerar la seuna execucion. Tecnicament, esperèt l'execusion entre 1982 e decembre de 2001, quand lo jutge federal del districte William Yohn revoquèt la pena de mòrt de Jamal. Pasmens, Yohn reafirmèt las accusacions contra Jamal, commutant la senccion en pena a perpetuitat. En 2008, una cort d'apèl federala anunèt la condamnacion a mòrt tot en confirmant sa culpabilitat. Lo ministèri public de Pensilvània faguèt apèl contra la decision d'anulacion de la condamnacion a mòrt. La Cort d'apèl, en 2011, ordonèt novèlas audiéncias per determinar se Abu-Jamal deu èsser condamnat a mòrt o a la peson a perpetuïtat, tot en declarant que Mumia Abu-Jamal èra copable. En 2011, la cort Suprèma rebutèt lo recors de procuraire de Filadèlfia. La condamnacion a la pena de mòrt es commutada en pena de prison a vida.

Aquel afar povoquèt fòrça movements en favor de la liberacion dins lo mond politic e associatiu mas tanben dins lo mond artistic subretot de còlas de musicas alternativas e en literatura.

## Referéncias
Aberdeenshire

**Aberdeenshire** (*Siorrachd Obar Dheathain* en gaelic escocés, *Aiberdeenshire* en scots) es un deus 32 council areas d'Escòcia.

Actuaument, lo council area d'Aberdeenshire comporta pas la vila d'Aberdeen, que constituís un council desseparat. Amassats, los dus councils forman l'Aberdeenshire istoric. Lo conselh de l'Aberdeenshire sed a Woodhill House, a Aberdeen. Es lo sol council area escocés dont la sedença sia hòra deus sons limits. Aberdeenshire es bordat per Angus e Perth e Kinross au sud e Highland e Moray a l'oest. 

## Istòria
Aberdeenshire a un ric eiretatge preistoric e istoric. Es lo lòc de numerós sits archeologics neolitics e de l'Edat deu Bronze.

Lo council area actuau es nomat d'après lo Comtat d'Aberdeen qu'estó abolit en 1975 per lo *Local Government (Scotland) Act 1973*.

## Demografia
Aberdeenshire a una populacion de 236 260 poblants, çò que hè 4,6% de la populacion totau d'Escòcia.
Argyll e Bute

**Argyll e Bute** (*Earra-Ghaidheal agus Bòd* en gaelic escocés) es un deus 32 council areas d'Escòcia.
Iperfrenia

Capacitats mentalas las mai elevadas de la populacion. 

## Descripcion clinica

Fisiologicament, la neurologia a botat en rapòrt l’iperfrenia ambe particularitats dins la constitucion e le foncionament del cervèl, coma una fòrta densitat dins d’unas conexions interneuronalas e una activacion intensa dels lòbes frontals e parietals. L’iperfrenia se detècta ambe examens psicometrics associats a un analisi clinic. 
Coma l’iperfrenia presenta manifestacions que de còps se pòden comparar ambe simptòmas, se poiriá parlar d’un sindròme. Pr’aquò, l’iperfrenia es pas una malautiá. 
Quand ac ignòra pas totalament, le subjècte **iperfrenic** pòt viure la sèu especificitat mentala, siá coma un privilègi, siá coma una descapacitat. 

Le tèrme iperfrenia possedís un segond sens utilizat en psiquiatria que designa un estat patologic d’iperactivitat mentala al moment d’episòdis maniatics, entre autras circonstàncias. Pr’aquò, se parla alavetz puslèu d’*acceleracion psiquica*.

## Vocabulari

Le tèrme iperfrenia es bastit a partir del grèc *hyper* (al dessús, per delà) e *phrên* (esperit). S’utilizava en psiquiatria dins obratges en francés e en anglés del sègle XIX, puèi se perdec abans que sites web francofòns de la comunautat consacrada a aquesta caracteristica intellectuala le reactivèssan. Es le cas del Manifèst dels iperfrenics (Manifeste des hyperphrènes) que mòstra l’analogia entre oligofrenia (o ipofrenia) d’una part, e iperfrenia d’autra part.

Èstre **iperfrenic** es donc sinonime d’aver *nautas capacitats intellectualas*, d’èstre *subredotat* o d’èstre (o d’èstre estat) un *mainatge intellectualament precòç*.
Hueypoxtla (municipi)

**Hueypoxtla** (**Hueyipochtlan**, en Nahuatl) qu'ei un vilatge mexican deu municipi de Estat de Mexic près de Ciutat de Mexic. La populacion es de 33.907 abitants, segon lo censament de l'an (2010).

## Istòria del municipi
Vueitat durant lo sèti astèca de Mexic-Tenochtitlan, que ho tornat poblar en 1452.