open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adiçan

**Adiçan** o **Adissan** (*Adissan* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

Lo gentilici es **adiçanés -esa** o **adissanés -esa** (fr. *adissan[n]ais -aise*). De sobriquets dels abitants son **manja-cauquilhas** e **los cauquilhats**.

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *parrochia S. Adriani de Adiciano* en 1175, *de Adissano* en 1323, 1361, 1536, *Adissan* en 1571, 1590, 1643, 1708, 1740-60, 1770-1772 (mapa de Cassini), *Adissans* en 1740-1760. 

Segon Dauzat e los Féniés, *Adissan* ven del nom latin d'òme **Aticius*, de *Atius*, amb lo sufixe *-anum*; segon Hamlin, *Adissan* ven del gentilici latin *Atisius*, amb lo sufixe *-anum*. Adissan èra una proprietat galloromana (l'evolucion regulara seriá **Adisan*).

Fòrmas ancianas probablament vengudas del (marrit) diccionari topografic d'Eugène Thomas (1865) - *parrochia S. Adriani de Adiciano* en 1175; *Rector de Deyssano* en 1323; *Villa cum eccl. S. Adriani de Adissano* en 1536; *Adissan* en 1625; *Chapelles de S. Marcellin et de S. Antoine, à Adissan* en 1760.Segon Hamlin, es un nom de domeni roman: gentilici latin *Atissius* + sufix latin *-anum*. Segon un autre (qui?), lo nom ven del nom de persona roman *Aricius* e lo sufix *- anum* (fundum) çò que dona *Adiçan* segon las règlas de la norma alibertina.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Cultura locala e patrimòni
### Luòcs e monuments
### Personalitats ligadas amb la comuna
### Eraldica

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Andrest

**Andrest** (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ann'dréch] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : *Andrest*, au sègle XII, *Andrest*, cap a 1200-1230 *Andrest* en 1237, *Andrest* en 1281, *Andrest*en 1285, *Andrest* en 1429, *Andrest* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).
Segon Rohlfs (referéncia hornida per R. Aymard), *Andrest* que vien deu nom gallic d'òmi *Andus*.
Segon Miquèu Grosclaude, lo sufixe *-est* qu'ei prelatin, probablament aquitan. Lo radicau qu'ei probablament un nom de persona, lo gallic *Andus*, o *Andere*, aparentat au basco andere (esposa, dauna), o lo petit nom crestian *Andreas*; pr'amor deu sufixe prelatin, lo nom aquitan *Andere* que sembla mei probable.
### Tronhan (nom supausat)
Ancian vilatge que la populacion estó transferida en la clauson d'Andrest en 1303. Las fòrmas ancianas que son : *Trugna* (non datada), *Trulha* (copia d'un títol de 1272) e, mei interessanta, *Truhian* (copia d'un títol de 1320). Segon Xavier Ravier, que i agó sovent en Bigòrra supression de *-n-* intervocalica quitament quand èra palatalizada (*-nh-*); l'etime que seré *Tironianu* o a la rigor *Trunnianu* (derivat sufixat de *Trinnius*). Que demorè ua traça de nasalitat qui permetó dens quauques cas, com ací, lo restabliment de la nasala dentala.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Anlar

**Anlar** (*Anla* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge e de Varossa situada en eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. 

## Geografia

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [al'la]. Eras fòrmas ancianas que son : *de Anlar de Barossa* en 1196-1197, *de Anlario*, en latin, en 1387, *Anla* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).

Segon Miquèu Grosclaude, eth sufixe *-ar* deth latin *-aris* qu'ei un sufixe collectiu vegetau, mes eth radicau es desconeishut; eth nom qu'ei escur.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab era comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Ansòst

**Ansòst** (*Ansost* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ann'sòs] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : *Sanzaner d-Assost* au sègle XII, *Ansest* en 1300, *De Ansost* en 1300, *de Ansosto*, en latin, en 1379, *Ansost* en 1429, *Ansost* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).

Rohlfs, segon las epòcas, que horneish : 1) nom aquitan, a arreligar dab Ansó (Aragon), 2) format suu gentilici *Antius*.

Segon Dauzat, *Ansòst* que vien deu nom latin d'òmi *Ansius* o *Antius*, dab lo sufixe aquitan *-ossum*.

Negre que causeish *Antius*, dab lo sufixe preceltic aquitan *-ost* qui sembla distincte de *-ossum*. R. Aymard que pensa, meilèu que lo cognomen *Antius*, lo radicau pòt estar *Anso*, derivat de *Sanche* (la darrèra idèa qu'ei ua invencion d'Aymard).

Miquèu Grosclaude que considèra lo sufixe *-ost* ei preceltic e aquitan e s'intègra dens ua seria dab variantas vocalicas *-ast*, *-est*, *-ust* plan espandida en Bigòrra; qu'ei probablament diferent de *-os(sum)*. Lo radicau qu'ei un nom d'òmi *Anso*, d'origina « basco-aquitana », qui sembla se trobar dens Ansó (Aragon), Antsoain (Navarra) o Ansa (Varetons).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Margarida de França (Omonimia)

**Margarida de França** que pòt estar : 
*Margarida de Navarra, sòr de Francés I de França, esposa d'Enric II de Labrit e mair de Joana III de Labrit.
*Margarida de França (1553-1615), hilha de Caterina de Medici e purmèra esposa deu Noste Enric.
*Margarida de França (Reina d'Anglatèrra)
Picardia

* Picardia es una anciana region administrativa de França.
* Picardia es una region istorica de França.
François Ravaillac

**François Ravaillac** (Engoleime, 1577 - París, lo 27 de mai de 1610) que ho un regicida francés, assassin deu Noste Enric rei de Navarra e de França.

Catolic e mistic, qu'ensagè d'entrar dehens las Companhias deus Feuillants puish deus Jesuitas. Que credèva audir votz qui'u disèva de convertir los protestants e per aquesta rason que voló aver ua entervista dab lo rei shens s'i escàder. Convençut que l'entrada en guèrra de França qu'èra ua traïda contre lo catolicisme, que decidí d'assessinar Noste Enric ; que panè un cotèth de carnicèr e qu'esperè lo carròsse reiau en la carrèra de la Ferronerie (dens l'actuau quartièr de las Halles). Que'u herí dus còps e que'n morí.

Ravaillac que ho alavetz torturat e escartelat plaça de Grève, a París.
Angòs

**Angòs** (*Angos* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [an'gòd] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : *D-Angos* en 1313, *de Angossio*, en latin, en 1379, *Angos* en 1406, *Anguos*, *Angos* en 1429, *Angos* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).

Segon Dauzat, *Angòs* que vien d'un radicau celtic *anco-*, « encrocat », dab lo sufixe aquitan *-ossum*.

Rohlfs que cita lo nom gallic d'òmi *Anicius* atestat dens ua inscripcion de Noric e tanben un radicau *Ang-* dens los noms *Angellinus* e *Angina* atestats dens inscripcions d'Africa.

Lo diccionari de Simin Palay que horneish 1) *Angos*, *angous*, « gòrja, passatge estret »; 2) *angou*, *angous*, « terren de palú        ».

Segon Negre, *Angòs* que vien de l'occitan *angòs*, « passatge estret, gòrja ».

R. Aymard que ved un nom germanic de persona *Ango* (senhalat per Berganton).

Miquèu Grosclaude que cita tanben Angòs, molin dens la comuna de Poiharrèr, atestat *de Angossio* en 1300 e 1342; un aute molin de la comuna de Banhèras, Angòs (comuna de Navalhas e Angòs) e Angos [-us] aus limits de Bearn e de Sola.
Grosclaude qu'escarta per principi l'ipotèsi celtica de Dauzat, de mei pr'amor la nocion de « corba » se ved pas suu terren. Los noms citats per Rohlfs que's refereishen a noms de persona atestats tròp luenh. Negre, a prepaus d'Angòs en Bearn, que's fonda sus informacions dobtosas de Simin Palay e cap Angòs ei dens un passatge estret. Per la segonda ipotèsi de S. Palay (palú), i a pas de *h-* aspirat (*hangós* a un *h-*). Per l'ipotèsi de R. Aymard, Grosclaude que cred un nom germanic de persona  ei mei recent que lo sufixe aquitan *-oss(um)*. La sola causa segura qu'ei lo sufixe aquitan *-ossum*, dab un nom d'òmi.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Eths Angles

**Eths Angles** (*Les Angles* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. 

## Geografia

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [éts 'anglés] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : *Augerius de Angulis*, cap a 1110, en latin, *Auger dels Angles*, *Auger de Angles* cap a 1125, *Aner Sancius deus Ancles* en 1145, *Aner Sancius deus Ancles* en 1285, *deus Ancles* en 1338 e 1384, *deus Incles* en 1405, *loc deus Ancles*, *los Ancles* en 1429, *Aux Ancles* en 1541, *Lesangles* en 1790, *Lous Angles* en 1790, *Les Angles* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).

Segon Dauzat, *Eths Angles* que vien deth latin *angulus*, « angle », « angle, tèrra, region en fòrma de còrn (per *angulata*) ».
Era explicacion de Negre es pauc diferenta. Segon R. Aymard, *Angles* qu'ei ua nocion medievala : « canton de tèrra ».

Segon Miquèu Grosclaude, que i a un sens d'« angle », de « còrn », dab ua valor topografica de mau precisar

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  era populacion èra de  abitants e era densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Massacre de Wassy

Lo **massacre de Wassy** que ho un incident qui provoquè lo començament de la purmèra guèrra de religion en França e en Occitània. Que s'escadó lo 1 de març de 1562 dens la vila de Wassy los òmis deu catolic Francés de Guise, duc de Lorena, qu'avòn un enfrentament dab un grop de protestants per'mor qu'èra a celebrar ua ceremonia protestanta dens ua bòrda e que'n aidón ua vintea e bèth herir mantuns autes.
Ahar deus Calàs

L**'ahar deus Calàs** (var. **afar dels Calàs**), qu'ei un ahar judiciari mondin qui debanè's a la mitat deu sègle XVIII. L'ahar que comencè dab la mòrt de Marc Antòni Calàs, un joen protestant, trobat escanat. Lo son pair e ho acusat de l'aver aucit entà lo pas deishar se conventir au catolicisme; que declarè alavetz que son hilh e s'èra penut mes, qu'entà lo pas desaunorar, que'u s'avevam tirar la còrda en declarant qu'èra estat trobat escanat; devath aquesta acusacion, que ho executat. Un aute hilh de Joan, aperat Joan eth tanben, que s'exilè e que s'anè demandar empara e ajuda a Voltaire qui obtiengó la reabilitacion de Joan Calàs.
Noyon

**Noyon** qu'ei ua vila de l'anciana província de Picardia situada uei dens lo departament d'Oise de la region administrativa francesa de Picardia. 

Qu'ei dotada d'ua catedrau gotica. 

Carlesmanhe i ho sacrat rei deus Francs en 768 e Uc Capet que i ho tanben sacrat rei en 987 en bèth aubrir atau la dinastia deus capecians.

Qu'ei la ciutat nadau deu reformator protestant Joan Calvin e lo son ostau qu'acessa un musèu qui'u ei vodat.
## Geografia

Situat a  al n&ograve;rd de Compenha,  al sud-es d'Amians

situé a  au nord de Compiègne,  au sud-est de Amiens

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Capibara

right|300px
Lo **capibara** es lo màger dels rosegaires. Pòt mesurar 1 m de long e 50 cm de nautor e que son pes pòt aténher 65 kg. Los capibaras son d'animals fòrça socials. Son coneguts coma qualques-uns dels animals mai amicals de la planeta
Karen Blixen

**Karen Christence Blixen-Finecke** (alias, **Isak Dinesen**, 17 d'abril de 1885, Rungsted -17 de setembre de 1962, *idem*) foguèt una escrivana danesa. 

Proveniá d'una familha nòbla e se maridèt amb lo sieu cosin, qual l'infectèt amb la sifilis e amb qual aguèt una plantacion en Africa. Après visquèt en Nairobi e al Kenya, tornèt a Dinamarca, ont moriguèt dins la siá vila natala. 

## Bibliografia
* *Sandhedens hævn* 1926
* *Sju romantiska berättelser*, 1934]
* *Afrikansk pastoral*, 1937]
* *Vedergällningens vägar*, 1944
* *Vintersagor*, 1942
* *Skuggor över gräset*, 1960

## Ligams
* Karen Blixen – Isak Dinesen website
* Isak Dinesen/Karen Blixen short biography
* Karen Blixen's Kenya
Edicte de Tolerància

L**'Edicte de Tolerància** (o **Edicte de Versalhas**) que ho promulgat peu rei Loís XVI de França lo 7 de noveme de 1787 ; que dè lo dret d'accession a l'estat civiu shens obligacion d'estar catolic. En França que signifiquè la fin de las persecucions contre los protestants, en situacion d'illegalitat e perseguits desempuish la promulgacion de l'Edicte de Fontainebleau peu rei Loís XIV de França.
Joan Manuel Serrat

**Joan Manuel Serrat i Teresa** (Barcelona, 27 de decembre de 1943) es un cantaire espanhòl que canta en catalan e castelhan. Es fòrça conegut en Espanha e en America Latina. 

Representant de la *[[Nova Cançó]]*, volguèt cantar lo tèma espanhòl de l'Eurovision de 1968 en catalan, mas o cantèt a la fin Massiel e ganhèt lo concors en 1968. 

S'exilièt en Mexic perque aguèt de problèmas pendent lo regim de Franco.

## Discografia
*1967 - *Ara que tinc vint anys*
*1968 - *Cançons tradicionals*
*1969 - *Com ho fa el vent*
*1969 - *La paloma*
*1969 - *Dedicado a Antonio Machado, poeta*
*1970 - *Serrat IV*
*1970 - *Mi niñez*
*1971 - *Mediterráneo*
*1972 - *Miguel Hernández*
*1973 - *Per al meu amic*
*1974 - *Canción infantil*
*1975 - *...Para piel de manzana*
*1977 - *Res no és mesquí*
*1978 - *1978*
*1980 - *Tal com raja*
*1981 - *En tránsito*
*1983 - *Cada loco con su tema*
*1984 - *Fa vint anys que tinc vint anys*
*1984 - *En directo*
*1985 - *El sur también existe*
*1986 - *Sinceramente teu*
*1987 - *Bienaventurados*
*1989 - *Material sensible*
*1992 - *Utopía*
*1994 - *Nadie es perfecto*
*1996 - *Banda sonora d'un temps d'un país*
*1996 - *El gusto es nuestro* 
*1998 - *Sombras de la China*
*2000 - *Cansiones (Tarrés)*
*2002 - *Versos en la boca*
*2003 - *Serrat Sinfónico*
*2006 - *Mô*
*2007 - *Dos pájaros de un tiro*

## Distincions
*2004- *Català de l'Any : El Periódico de Catalunya*
*2007-*[[Legion d'Onor]]*

## Ligams extèrnes

*  www.jmserrat.com
Francés de Guisa

**Francés I de Lorena**, mei conegut com **Francés de Guisa** (Bar-le-Duc, lo 17 de heurèr de 1520 - lo 24 de heurèr de 1563) que ho un companhon d'armas deu rei Enric II de França per qui e combató contre las òsts de Carles V, e un nòble de grana influéncia, onco de la reina d'Escòcia Maria Stuart qui esposè lo futur rei de França Francés II. Per aquesta rason, a la mort d'Enric II, que prengó lo contraròlle deu ahars politics deu reiaume ; qu'ei entà'u har rampèu que s'apitè la conjuracion d'Amboise que Francés de Guise he reprimir. La mort de Francés II que'u he pèrdre la soa influéncia dominanta ; qu'èra opausat a la politica de tolerància de cap aus protestants de Caterina de Medici, e lo massacre de Wassy, perpetrat peus sons òmi que marquè la dabuta de las guèrras de religion en  França. Que ho assessinat d'un còp de pistolet per un protestant nomat per Jean de Poltrot de Méré qui ho esquartelat en castig.
Marina Rossell

**Marina Rossell i Figueras** ( Castellet i la Gornal, Alt Penedès 1954 ) es una cantaira catalana que canta en catalan e castelhan. 

Figura clau de la segonda generacion de la *[[Nova Cançó]]*, entre lo sieu repertòri se tròban de cançons tradicionalas e modèrnas. A collaborat amb Lluís Llach, Georges Moustaki, Montserrat Caballé, Luis Eduardo Aute, Carlos Cano, Pedro Guerra, Miguel Poveda, Tomatito...

## Discografia
*1978: *Penyora*
*1982: *Cos meu recorda*
*1985: *Barca del temps*
*1990: *Cinema blau*
*1993: *Marina*
*1996: *Ha llovido*
*1997: *Entre linies*
*2000: *Y rodará el mundo*
*2002: *Cap al cel*
*2003: *Marítim*
*2005: *Nadal*
*2006: *Vistas al mar*
*2007: *Sinfonía de mujeres*, (amb Cristina del Valle e Rim Banna)
*2007: *Clàssics catalans*, .
*2008: *Marina Rossell al Liceu*, DVD.

## Prèmis
*1987 Premi Creu de Sant Jordi

## Ligams extèrnes
*   http://www.marinarossell.com/
Sièti de la Rochèla

Lo **Sièti de [[La Rochèla]]** (1627 - 1628) que ho ua operacion militara de Loís XIII de França per prene aquesta plaça hòrta deus uganauts qui, revoltats e sostienut per mar peus anglés e miaçavan lo son poder. Las operacions que hon dirigidas peu cardinau de Richelieu qui obtiengó la reddicion deus protestants qui desboquè sus la Patz d'Alès qui conservava los principis de tolerància de l'Edicte de Nantas en retirant las plaças de seguretat precedentament autrejadas.
Edicte de Genèr

L**'Edicte de Genèr** o **Edicte de Tolerància de Sant German** que ho signat peu rei Carles IX de França a la demanda de la soa mair e regenta Caterina de Medici entà mantiéner la patz enter catolics e protestants en França. Qu'autrejava aus protestants la certas libertats de culte. Aqueste edicet non ho pas acceptat per tots los membres deu partit catolic, e, chic arron, lo massacre de Wassy perpetrat peus òmis deu duc de Guise que provoquè la debuta de la purmèra guèrra de religion.
Rufus Wainwright

**Rufus Wainwright** (Rhinebeck, estat de Nòva York, 22 de julhet de 1973) es un cantaire canadianoamerican. Filh dels cantaires Loudon Wainwright III e Kate McGarrigle, e fraire de la cantaira Martha Wainwright, comencèt de far d'accions quand aviá sièis ans e la siá musica, que siá cantada en anglés o en francés, barreja d'estils divèrses. 

## Discografia
* *Rufus Wainwright* (1998, DreamWorks)
* *Poses* (2001, DreamWorks)
* *Want One* (2003, DreamWorks)
* *Waiting for a Want* (EP; 2004, DreamWorks)
* *Want Two* (2004, DreamWorks/Geffen)
* *Alright Already* (2005, DreamWorks/Geffen)
* *Release the Stars* (2007, Geffen)
* *Rufus Does Judy at Carnegie Hall (2007)
* *Milwaukee at Last!!!* (2009)
* *All Days Are Nights: Songs for Lulu* (2010)
* *Out of the Game* (2012)
* *Vibrate: The Best of Rufus Wainwright* (2014)
* *Prima Donna* (2015)
* *Take All My Loves: 9 Shakespeare Sonnets* (2016)
* *Unfollow the Rules* (2020)
* *Folkocracy* (2023)
* *Dream Requiem* (2025)

== Filmografia ==
**L'Âge des ténèbres* (2007)
**I'm your man* (2005)
**The Aviator* (2004)
**Heights* (2004)
**Tommy Tricker and the Stamp Traveller* (1988)
== Prèmis ==
* 1989- Genie Awards, Best Original Song, "I'm A Runnin'"
* 1999- Juno Award, Best Alternative Album, *Rufus Wainwright*
* 1999- Oustanding Music Album, [[GLAAD]] Media Awards
* 1999- Debut Album of the Year, [[Gay/Lesbian American Music Awards]]
* 2002- Juno Award, Best Alternative Album, *Poses''
## Links

*  Rufus Wainwright's official website
Batalha d'Hastings

La **Batalha d'Hastings** (14 d'octobre de 1066) foguèt la victòria normanda decisiva dins la conquista normanda d'Anglatèrra entre l'armada normanda de Guilhèm lo Conquistaire, e l'armada anglesa menada per Harold Godwinson. La batalha se debanèt a "Senlac Hill", pròche de la vila d'Hastings al sud-èst d'Anglatèrra.

L'armada normanda èra estimada en nombre a 8400 òmes siá 2200 cavalièrs, 4500 fantassins e 1700 arquièrs e balestrièrs. L'estrategia d'En Guilhèm repausava suls arquièrs per alentir l'enemic, seguit d'una avança generala de l'infantariá, puèi d'una carga de la cavalariá. L'armada normanda èra compausada de nòbles, mercenaris, e tropas vengudas de França e del sud d' Itàlia. L'armada anglesa èra compausada de 7500 òmes, mai que mai d'infantariá. Es fòrça probable que totes los sòcis de l'armada venguèron a caval, mas un còp arribats pel prat batalhièr, metèron pè a tèrra per combatre.

La batalha foguèt una victòria normanda decisiva. Harold II foguèt tuat; tradicionalament, se pensa que foguèt tuat per una sageta recebuda dins l'uèlh. Aquesta batalha es considerada per èsser lo moment qu'En Guilhèm prenguèt lo contraròtle d'Anglatèrra. 

La famosa tapissariá de Bayeux conta los eveniments abans e durant la batalha. Una abadiá, sonada *Battle Abbey* (abadiá de la batalha), foguèt puèi bastida pel site del conflicte.
Gabriel Ièr de Montgomery

**Gabriel Ièr de Montgomery** que ho un gentiu francés qui gavidè la guarda Escocesa e qui herí mortaument lo rei Enric II de França durant ua josta. Absot per aqueste abans que's moresse mes disgraciat, que's retirè en çò son en se bèth concvertir au protestantisme. 

Que serví donc militarament en gavidant las òsts deu camp protestant durant la purmera guerra de religion ; enter autas consas que lhevè lo sièti de Navarrencs en obligant l'armada francesa de Terride a se retirar. Que ho tanben responsable deu massacre de catolics a Ortès. 

Que combató au costat deu princi de Condé durant la batalha de Jarnac e qu'escapè au massacre de Sant Bertomiu.

Hèit presoèr en Normandia peu generau de Matignon, que ho executat a París sus la plaça de Grèva.
País d'Òrta

Lo **País d'Òrta** qu'ei un parçan d'Occitània, en . Que  correspond au canton de Pèira Horada dens lo departament de las .

## Istòria
Lo País d'Òrta que constituiva devath lo Regim Ancian un vescomtat de Gasconha format d'onze parròquias: Òrta Vièla, Igàs (Pèira Horada), Lanas, Sent Estiene, Belús, Orist, Sent Lon, Pei, Sièst, Canhòta e Casordita(?) (comuna de Canhòta).

Que s'i pòt ahíger Caunelha e Ueire Gave, ancianas baronias deus vescomtes d'Òrta.
Illa de França

L**'Illa de França** se pòt referir a doas entitats istoricas geograficament distintas:
*L'anciana província d'Illa de França bastida autorn del domeni del Rei de França.
*La region d'Illa de França de la Republica Francesa.
Hastings (omonimia)

**Hastings** pòt designar:
* Hastingues: vila de Gasconha, Occitània.
* Hastings:  vila del Reialme Unit ont se debanèt la batalha d'Hastings.
* Hastings: vila de Nòva Zelanda.
* Als Estats Units, las vilas de:
:*Hastings, en Florida
:*Hastings, en Iowa
:*Hastings, en Michigan
:*Hastings, en Minnesòta
:*Hastings, en Nebraska
:*Hastings, dins l'estat de Nòva York
:*Hastings, en Pensilvània
Priorat reiau de Sant Loís de Poissy

Lo **priorat reiau de [[Poissy]]**, en Isla de França, qu'èra un mostièr qui ho bastit peu rei Felip lo Bèth en memòria deu son ajòu Sant Loís qui èra estat canonizat. Que ho bastit au lòc de la neishença de Sant Loís (çò qui impausè de destrúser justament lo castèth on èra vadut). Lo mostier que's trobava donc au ras de la collegiada de Poissy on Sant Loís e èra estat batejat. 

En 1561 lo collòqui de Poissy (convocat per Caterina de Medici entà conciliar los punts de vistas protestant e catolic) que s'i debanè. 

Desmantelat e venut e màgerment destrusit a la Revolucion, pas sonque la porteria ne'n demòra uei.
Arnaut Ièr de Comenge

**Arnaut Ièr** (c.900 - 27 de nov. de 957)

## Biografia
Comte de Comenge e de Carcassona, esposèt Arsinda, comtessa de Carcassona, filha d’Acfred II. Es lo paire d'Arsinda de Comenge, la primièra esposa del comte de Provença Guilhèm Ièr, e defunta en 957.

## Nòtas e referéncias
Arsinda de Comenge

**Arsinda de Comenge** (950 ? - + c.982)

Filha d'Arnaut Ièr (c.900 - 27 nov. de 957), comte de Comenge e Carcassona e d'Arsinda de Carcassona (920 - 970).

### Biografia
**Arsinda de Comenge** apelada de còps *Arsenda de Comenge* nasquèt probablament en 950. Esposa Guilhèm Ièr, comte de Provença dich *lo Liberator*, filh de Boson II, comte de Provença e de Constança de Provença entre 968 e 970. Morís en 982 o al pus tard abans 984, data del remaridatge de Guilhèm Ièr ab Adelaïda d'Anjau.
Es probable que siá la maire d'Odila de Provença e de Guilhèm II de Provença.

### Nòtas
Bernat II de Bigòrra

**Bernat II** (v. 1014 † 1077) es un comte '''de Bigòrra''' de 1038 a 1077, e filh de Bernat Rogièr, comte de Fois e de Coserans, e de Gersenda, comtessa de Bigòrra.

## Biografia
Son paire aviá la redaccion dels *fòrs de Bigòrra*, es a dire un ensemble de costumas que regisson la vida dins lo comtat, e Bernat II acaba l’entrepresa cap a 1060. Aqueles fòrs definissián los dreches e devers respectius del comte, dels nòbles e dels subjèctes. Una fortalesa novèla podiá pas èsser construcha sens l’acòrd del comte, e los abitants devián causir per senhor un vassal del comte. L’autonomia de las vals de Lavedan e de Barèjas tanben es confirmada.

En 1062, entrepren amb son espós un pelegrinatge al Puèi de Velai e plaça son comtat jos la proteccion de Nòstra Dauna del Puèi de Velai. Aquesta accion relativament anodina, perque Bernat Tupamaler farà parièr en plaçant Armanhac jos la proteccion de Nòstra Dauna d’Auch, serà dos sègles mai tard interpretat coma una donacion. Al moment de pelejadas de succession del comtat de Bigòrra al sègle XIII, Felip lo Bèl, rei de França e senhor de Velai, entre-temps estacat al domeni reial, usarà d'aqueles dreches pretenduts sus Bigòrra per l’annexar e l'estacar al reialme.

## Maridatges e enfants
Esposa en primièras nòças una cèrta Clamença († 1062) que dona naissença a :
* Raimon II († 1080), comte de Bigòrra
* Clamença († avant 1065) maridada cap a 1055 a Armengòl III, comte d’Urgèl
* Beatritz († 1095), comtessa de Bigòrra, maridada en 1079 a Centolh V, vescomte de Bearn

D'aquel maridatge benlèu tanben son nascudas :
* Esteveta, maridada a Guilhèm Ièr, comte de Borgonha
* Ermensinda, maridada a Guilhèm VII Aigret, duc d'Aquitània e comte de Peitieus, e maire de Clamença, maridada a Conrad Ièr, comte de Luxemborg

Veuse, Bernat II se tòrna maridar a la fin de l'annada 1063 amb Esteveta Doça de Marselha, filha de Guilhèm Ièr, vescomte de Marselha e d’Esteveta dels Bauç, e veusa de Jaufré, comte de Provença

## Annèxe
### Bibliografia
* 
*   Foundation for Medieval Genealogy : Comtes de Bigòrra
*  Biografias medievalas : Bernat II de Bigòrra
*  origina e istòria del departament dels Hauts Pirenèus

### Nòtas e referéncias


### Articles connèxes
* Lista dels comtes de Bigòrra
* Comtat de Bigòrra
Ermengarda de Carcassona

**Ermengarda de Carcassona** (&dagger; 1099), vescomtessa de Carcassona, de Besièrs e d’Agde, filha de Pèire Raimon, comte de Carcassona e de Raingarda.

Esposèt Raimon Bernat Trencavel (&dagger; 1074), vescomte d’Albi e de Nimes. D'aquel maridatge es eissida l'ostal Trencavel, e nasquèt :
* Bernat Aton IV Trencavel (&dagger; 1129), vescomte de Carcassona, de Besièrs, d’Albi, de Nimes e d’Agde. 

En 1067, a la mòrt de son fraire lo comte Raimon Rogièr de Carcassona, la succession del comtat es disputida entre Ermengarda e Rogièr II, comte de Fois, un cosin en linhada masculina. La lucha dura fòrça annadas, car los subeirans, los comtes Raimon Berenguièr Ièr, puèi Raimon Berenguièr II e Raimon Berenguièr III de Barcelona tanben an de pretencions sus la vila e temptan mai d'un còp de s’emparar de Carcassona. Ermengarda es reconeguda vescomtessa sonque en 1082 e parteja lo govèrn amb son filh Bernat Aton.

## Annèxes
### Biografia
* Foundation for Medieval Genealogy : 
** Raimon Rogièr de Carcassona
** Los vescomtes d’Albi.

### Vejatz tanben
* Ostal Trencavel
* Lista dels comtes de Carcassona
* Lista dels vescomtes de Carcassona
Lista dels comtes de Carcassona

**Bello**, comte de Carcassona, abans 812

**Gisclafred** († 821), comte de Carcassona, filh del precedent.

821-837 : **Olibia ** († 837), comte de Carcassona, fraire del precedent.

837-879 : **Olibia II** († 879), comte de Carcassona, filh del precedent.

879-908 : **Bencio** († 908), comte de Carcassona, filh del precedent.

908-933 : **Acfred** († 933), comte de Carcassona, fraire del precedent.

933-957 : **[[Arnaut Ièr|Arnaut de Comenge]]** († 957), comte de Carcassona, fraire de Rogièr, comte de Comenge.
:maridat a Arsinda de Carcassona, filha d'Acfred.

957-1012 : **[[Rogièr Ièr de Carcassona|Rogièr  lo Vièlh]]** († 1012), comte de Carcassona, filh dels precedents

1012-1060 : **[[Pèire Raimon de Carcassona|Pèire Raimon]]** († 1060), comte de Carcassona, felen del precedent, filh de Raimon Rogièr († 1011) e de Garsenda, vescomtessa de Besièrs
: maridat a Ringarda

1060-1067 : **[[Raimon Rogièr de Carcassona|Raimon Rogièr]]** († 1067), comte de Carcassona, filh del precedent

Aprèp sa mòrt, lo comte de Barcelona s'empara de Carcassona, mas lo vescomte Raimon Bernat Trencavel, maridat a Ermengarda de Carcassona, sòrre de Raimon Rogièr, acaba per prene lo poder dins la vila. Aprèp mantuna guèrra, lo comte de Barcelona o deu acceptar.

De fach, lo comte de Barcelona pren lo títol de *comte de Carcassona*, mentre que los Trencavel venon *[[Lista dels vescomtes de Carcassona|vescomtes de Carcassona]]*

## Annèxes
### Bibliografia
Foundation for Medieval Genealogy :
* Comte de Carcassona e de Razés
* Ostal de Comenge

### Articles connèxes
* Lista dels vescomtes de Carcassona
* Lista dels comtes de Fois
Carles de Casaus

**Carles de Casaus** (en francés *Charles de Casaulx* ; Marselha lo 20 de març de 1547 e lo 17 de heurèr de 1596) que ho purmèr cònsol de Marselha au servici de la Liga enter 1591 e lo son assassinat en 1596. Que gavidè ua mena de  independenta de l'autoritat deu Rei de França e de Navarra Noste Enric e que mentiengó aquesta posicion a maugrat de la reconeishença de l'autoritat deu rei per Ais de Provença quan aquesta ciutat abandonè la Liga en 1594. Qu'èra vadut dens ua familha d'originas gascoas.
Armanhac

* L’armanhac es un aigardent gascon
* Armanhac es ua anciana província al còr de Gasconha.
* Armanhac es lo nom d'ua celèbra e poderosa familha nòbla d'ascendéncia gascona : l'Ostau d'Armanhac
* Los Armanhacs èra un partit pendent la guèrra civila entre Armanhacs e Borguinhons
* L'Armanhac es lo nom d'un avion (SE 2010) construch per la SNCASE en 1949.

## Vejatz tanben

* Comtat d'Armanhac
* Lista dels comtes d'Armanhac
Pèire Girard d'Armanhac

**Pèire Geraud d'Armanhac e de Lomanha**, mòrt en 1241 o en 1242, foguèt comte d'Armanhac e de Fesensac de 1219 a sa mòrt. Èra filh de Geraud V, comte d'Armanhac e de Fezensac.

Èra encara menor a la mòrt de son paire e son oncle Arnaut Bernat vinguèt regent dels comtats. Profiechèt de sa feblessa per transformar en possession vertadièra la tutela que li èra estada confiada : d'unes documents o fan comte d'Armanhac. Mas coma moriguèt sens posteritat, Pèire Geraud poguèt tornar prene sos bens. 

Moriguèt sens enfant e son fraire Bernat V li succediguèt.
Ma ville est le plus beau park

***Ma ville est le plus beau park*** es lo segond album del grop occitan los Fabulous Trobadors publicat en 1995 sus un labèl de Philips.

## Istoric
Es mai politic que lo primièr particularament amb la proximitat de l'eleccion presidenciala francesa de 1995 qu'inspirèt la cançon *Quel sera notre futur ?* Lo grop compausa dins aqueste opus mai d'un imne a lor vila Tolosa, e mai a la defensa de la cultura occitana, principalement amb la cançon consacrada a las escòlas Calandretas. Ja se pòt percebre çò que serà ulteriorament apelat l'engatjament altermondialista.

## Títols
# *Troç d'intervista*
# *Iaveka*
# *Toulouse est sarrazine*
# *Quel sera notre futur ?*
# *Je ne brandis pas ma guitare*
# *Beu*
# *Ma ville est le plus beau park*
#  *[[Calandreta (Cançon)|Calandreta]]*
# *Kan ar discount 95*
# *Nouga*
# *I a pas res a far*
# *1, 2, 3*
# *Pasqua*
# *Discours on the Linha*
# *[[Dins mon vilatge]]*
# *Bona annada*
# *Commenceri di cantar*
Duels de tchatche et autres trucs du folklore toulousain

***Duels de tchatche et autres trucs du folklore toulousain*** es un album del grop occitan Fabulous Trobadors sortit en 2003.

## Istoric
Dins aqueste album, los Fabulous reprenon lor lucha contra çò qu'apelan « ultraliberalisme » coma o mòstra lo títol maraton de chatcha de 12 min, *[[Il nous ment]]*. Realizat per Sodi, l'ensemble de l'album tòrna als fondamentals del grop amb de tèxtes ciselats coma jamai, clafits d'umor, e escandats sus de ritmes simples e festius.

## Títols
# *Bonne nuit*
# *Ami*
# *Ca c'est Oui !*
# *Toulousain*
# *Si tu te fais*
# *Oiaiaia*
# *Demain, demain*
# *Y'a des Garçons*
# *Duel de Sans-Pareil*
# *Doman*
# *[[Il nous ment]]*
# *L'Anniversaire*
# *Anam Cantar*
Institut per la promocion dels estudis socials

L**'Institut per la promocion dels estudis socials** (sigla **GITE-IPES** per *Gizarte ikerketarako talde eragilea* en basco; *Instituto para la promoción de los estudios sociales* en espanhòl) es una associacion culturala de Bilbao, en Biscaia, dins lo País Basc, coordonada per l'ensenhaire, istorian, escrivan e productor de cinèma Txema Uriarte.

Organiza de conferéncias e de projeccions de documentaris, ofrís la borsa "Julio Araluze" e fa de corses d'aprendissatge de la lenga basca pels adultes.

### Ligams extèrnes
* Lo site de GITE-IPES
Txema Uriarte

**Txema Uriarte González** es un istorian, productor de cinèma, ensenhaire e escrivan basc nascut a Bilbao en 1960. 

Aprenguèt la lenga basca a l'edat de 19 ans. Faguèt sos estudis d'Istòria a l'Universitat de Deusto. Coordona l'associacion culturala Institut per la promocion dels estudis socials.

Es coautor amb Arturo Izarzelaia Izagirre del libre *El Barrio de Las Cortes. Una historia de La Palanca Bilbaina*, sul quartièr de las prostituïdas a Bilbao, e productor del documentari *Sagarren denbora*, valent a dire .

### Ligams extèrnes
* Una entrevista de Txema Uriarte de 2009 per Telebilbao
Arrondiment d'Auloron

L**'arrondiment d'Auloron** qu'ei ua division administrativa e ua anciana division electorau  francesa situada en Bearn, dens lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, abans d'Aquitània. Las lengas autoctònas que son l'occitan gascon dens la varianta bearnesa e lo basco.

## Istòria
L'arrondiment que's creè en 1800. Que'u modifiquèn en 1926 quan dispareishón los ancians arrondiments de Maulion e d'Ortès.

Dab la refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, lo nombre de cantons qu'estó dividit per dus, un canton navèth que pòt estar sus dus arrondiments. 

En 2017, que modifiquèn la composicion deus arrondiments per tau de'us adaptar aus limits de las intercomunalitats e de las circonscripcions legislativas. L'arrondiment d'Auloron que perdó las comunas d'Abòs, Aubertin, Cardessa, Cuqueron, La Comanda, La Horcada, Luc, Monenh, Parbaïsa, Pardias e Tarsac, qui partín tà l'arrondiment de Pau. Que ganhè las comunas de Autarriba, La Bastida (Lauhire), Berencs, Carressa e Cassabè, Castanheda, Escòs, Lahontan, Lèren, Sendòs, Sent Pèr de Lèren e Salias, qui èran de l'arrondiment de Pau. La comuna occitana de Gestars que passè de l'arrondiment de Baiona a l'arrondiment d'Auloron .

## Composicion dinc a 2015
Abans 2014 l'arrondiment que's compausava de 12 cantons:
* Canton d'Acós
* Canton d'Aràmits
* Canton d'Arudi
* Canton d'Auloron Davant
* Canton d'Auloron Darrèr
* Canton de Laruntz
* Canton de La Seuva
* Canton de Maulion
* Canton de Monenh
* Canton de Navarrencs
* Canton de Sauvatèrra (Bearn)
* Canton de Tardets-Sorholus

## Composicion de 2017 ençà
Lo nombre de comunas qu'èra de 156. La modificacion deus arrondiments n'i cambiè pas arren. Mès pr'amor de la fusion énter Ansa e Hiars dens la comuna navèra de Ansa e Hiars, lo nombre qu'ei de 155 despuish 2017. 

## Nòtas e referéncias
Canton d'Acós

Eth **canton d'Acós** qu'ei ua anciana division administrativa de Bearn, suprimida en 2015, situada en arrondiment d'Auloron, eth departament deths Pirenèus Atlantics e era region d'Aquitània, adara de Navèra Aquitània. Eras 13 comunas que son adara deth canton navèth d'Auloron-1. Totas eras comunas que son dera comunitat de comunas deth Haut Bearn. Era lenga autoctòna qu'ei eth occitan gascon, dens era varianta bearnesa. Eth canton qu'utiliza eth article pirenenc.

## Geografia
Aqueth canton qu'ei organizat au torn d'Acós en Arrondiment d'Auloron-Senta Maria.

## Composicion
Eth canton d'Acós que's compausava deras 13 comunas seguentas :

## Administracion

## Demografia
* 1962: 4194
* 1968: 3432
* 1975: 3150
* 1982: 2813
* 1990: 2833
* 1999: 2831
* 2006: 2763
* 2012: 2787

## Istòria
Eth canton d'Acós que's creè en 1790 en districte d'Auloron . 

En 1801, eth canton d'Acós qu'estó conservat . 

Aras eleccions departamentaus deth 22 de març de 2015, en aplicacion deth decret deth 25 de heurèr de 2014 qui delimita eths cantons deths Pirenèus Atlantics, eth canton d'Acós qu'estó suprimit .

## Véder tanben
* 
* Arrondiments deus Pirenèus Atlantics
* Cantons deus Pirenèus Atlantics
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Nòtas
Comunautat de comunas dera Vath d'Aspa

La **comunautat de comunas de la [[Vath d'Aspa]]** qu'ei ua anciana estructura intercomunau francesa situada dehens lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Composicion
Qu'amassava las 13 comunas deu canton d'Acós.

## Istòria
La comunautat de comunas que's creè lo 1èr de gèr 1995. Que fusionè dab la comunautat de comunas deu Pèmont Auloronés, la comunautat de comunas de Geusvath e la comunautat de comunas de la Vath de Varetons entà crear lo 1èr de gèr 2017 la Comunautat de comunas deu País d'Auloron e de las Vaths du Haut Bearn, qui vadó la Comunautat de comunas deu Haut Bearn per arrestat deu 18 d'agost 2017.
Tarbèls

Los **tarbèls** (femenin: **tarbèlla[s]**), var. los **tarbèths** (fem. las **tarbèras**), los **tarbèlli** o **tarbelli** (en latin *Tarbelli*) èran un pòble aquitan qu'abitava al nòrd del Bascoat e en Shalòssa dins l'anciana Novempopulània (país dels nòu pòbles). Sa capitala èra Dacs, ancianament *Aquae Terbellicae*.

Sa denominacion de *Tarbelli quatuorsignani* (Tarbelli de las quate banèras) indicava que federavan quate tribús.

Non sabon quina lenga o quinas lengas parlavan. Mès, se lor nom es indigèna e s'es estat transcrit coma cal, èra probablament pas lo basc o pas sonque lo basc (lo protobasc); l'indici d'aquò es qu'aquela lenga non coneis las dentalas e doncas lo *t-* a l'iniciala . Aquel rasonament val tanben pels tarusates (pòble qu'aviá Aira per vila màger).
Eugèni IV

**Eugèni IV** (vadut **Gabriele Condulmer** ; Venècia, 1383 - lo 23 de heurèr de 1447), qu'èra un monge benedictin e que ho papa enter 1431 e 1447.
Sant Norbert de Xanten

**Sant Norbert de Xanten** qu'ei un sant vadut a Xanten en 1080 e fondator de l'òrdi deus premontrés e deu mostier de Premontré.
Sant Jacme lo Màger

thumb|200px|Martiri de Sant Jacme**Sant Jacme lo Màger** qu'ei un apòstol de Jèsus Crist; La legenda que vòu qu'avosse evangelizat Ispània abans d'estar decapitat peu rei Agripa I en 44 e que la soa tomba e seré justament estada trobada mantuns sègles arron (en 813) en Galícia çò qui creé la tradicion deu romiatge a Sant Jacme de Compostèla aperat lo Camin de Sant Jacme.
Sant Martin de Tors

**Sant Martin de Tors** qu'ei un sant vadut en Panònia qui ei famós, segon la legenda, per aver partit lo son mantèu de sordat imperiau roman entà dar la meitat qui èra soa (l'auta meitat qu'èra de l'armada romana) a un praube a Amians au cors de l'ivèrn de 337.

En 370 ue ho nomat bisbe de Tors.

Qu'ei lo Sant patron deus sartors e teishedors, deus sordats e de França, Ongria e Buenos Aires (causida hèita per ua loteria enter los noms de tots los sants deu dia a l'escadença de la fondacion de la ciutat e on los espanhòus, maucontents d'aver tirat un sant francés, e s'i tornèn har dab cada còp la medisha resulta).
Luc (Bearn)

thumb|left|200px|Gleisa e abadia de Luc
**Luc** (en francés *Lucq-de-Béarn*) qu'ei ua comuna de Bearn administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

La vila qu'èra autes còps dotada d'ua abadia hèra rica qui ne'n demòra quauquas restas. La soa glèisa de Sant Vincenç qu'ei hèra anciana (començada au sègle XI) e lo son autar qu'ei un sarcofag deus purmèrs sègles de l'èra crestiana.

## Geografia

Luc que's tròba au center deu triangle format per las vila de Monenh, Auloron e Navarrencs.

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [lyk]. Las fòrmas ancianas que son *Villa de Luco*, en latin, au sègle Xau, *Villa que vocatur Luc*, en latin, au sègle Xau, *Sanctus-Vincentius de Sylva-Bona*, en latin, au sègle XIau, *Lucus*, en latin, en 1323, *Sent-Bisentz de Luc* en 1365, *Luc* en 1385, *Lo mostier de Sent-Vinssentz de Luc* en 1426, *Luc* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Lo latin classic *lucum* qu'avèva lo sens « bòsc sacrat », puish lo sens que vengó « bòsc, ahorèst en generau »
.

## Istòria
La vila que s'ei bastida autorn de la glèisa e deu mostièr vodats au culte de Sant Vincenç qui las relíquias e i èran acessadas. L'abadia, d'aubediéncia benedictina que vadó hèra rica. Malurosament, au sègle XVI, las òsts protestantas de Gabriel Ièr de Montgomery, aperadas per la regina Joana III de Labrit per "liberar" Bearn de las armadas francesas de Terride, que cremèn lo mostièr e qui sacamandegèn la ciutat. Au retorn deu culte catolic (horabandit e vedat peu regim de Joana III de Labrit) los benedictins que hon replaçats peus bernabitas dinc a la Revolucion Francesa quan l'abadia e ho venuda a un marchand de Pau ; uei que demòra enqüera ua proprietat privada.

Aus sègles XIX e XX, la vila qui èra estada autes còps ua de las màgers de Bearn, que mermè e que ho ua de las purmèras a alimentar l'emigracion de cap a l'arriu de la Plata.

## Administracion

## Demografia

## Economia
thumb|left|200px|Plaça de Luc dab la maison comuna
Luc qu'ei ua vila mei que mei agricòla situada dens lo terrador de l'AOC deu juranson.

## Patrimòni
* Las restas deu mostièr que hon classadas monument istoric per l'Estat francés en 1990.
* Glèisa de Sant Vincenç dab un autar deu sègle IV o V.

## Ligam extèrne
* Site oficiau de la comuna http://www.lucqdebearn.com/

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Nòtas
Dolores Ibárruri

**Dolores Ibárruri**, chafrada **la Pasionaria**, que ho ua hemna politica basca e espanhòla membre deu Partit Comunista d'Espanha.

Que vadó en Biscaia dens ua familha de minors carlistas e, a maugrat de las soas originas modestas, qu'arrecebó ua educacion pro avançada, e que comença estudis de *magisterio*.

Que militè dens la Joentut Socialista puish dens lo Partit Comunista Espanhòu (en bèth participar a la scission deu PSOE) qui vadore lo Partit Comunista d'Espanha.

E participè a la Grana grèva generau de 1917 e que comencè a emplegar lo chafre de *Pasionaria* en bèth signar un article dens lo jornau militant *El minero vizcaíno*, en 1918.

En 1933 que fondè l'Union de las Hemnas Antifascistas; en 1936 que ho elegida deputada en Asturias e que vadó presidenta de las Cortes republicanas en 1937.

Personalitat activa e destacada durant la Guèrra Civila Espanhòla contra l'insurreccion anticonstitucionau de membres de l'armada, qu'ei era qui prononciè la famosa frasa "*¡No pasarán!»*.

Arron de la guèrra qu'avó d'exilià's en Union Sovietica, acerà que gavidè lo Partit Comunista d'Espanha enter 1942 e 1960 ; lo son unic hilh (qu'avó tanben seis hilhas) que's morí en bèth pelejar per Stalingrad contre las òsts alemanas nazi.

A maugrat de la soa fidelitat de cap a l'Union Sovietica, que critiquè publicament l'invasion de Checoslovaquia en 1968.

La mort deu dictator galèc d'Espanha Francisco Franco que la dè lo parat de tornar hens lo son país e de crubar lo son sèti de deputada asturiana. 

Que's morí en 1989.
POUM

Lo **POUM** o **Partit Obrèr d'Unificacion Marxista** (en castelhan :*Partido Obrero de Unificación Marxista*) que ho ua organizacion trotskista espanhòla activa enter 1935 e dissot en 1980.

Que pelegè durant la Guèrra Civila Espanhòla e abans d'estar victima d'ua repression encoratjada per estalinistas dens lo son pròpi camp republican. Arron la guèrra que conegó la repression franquista e mantuns membre que'n hon executats, exilats o qu'avón d'exilà's, quauques uns en França on e horen internats en camps de concentracion abans d'estar liurats aus alemands nazis e mandats aus camps d'exterminacion.

Après la segonda guèrra mondiau lo POUM que resistè contra lo regim deu dictator galèc Francisco Franco e que's dissó en 1980 dab lo retorn de la democracia parlamentària.
Contes de Gasconha

Los **contes de Gasconha** qu'ei un corpus literari escrivut en occitan gascon de Leitora e, per quauques contes, en lengadocian agenés hèra pròcha deu gascon. Que's compausa de tres garbas de contes escrivuts per l'escrivan leitorés Joan Francés Blader. 

Segon Blader, que son transcripcions deu contes de tradicion orala qu'avèvan audit de personas deus parçans de Leitora, Nerac e Agen, l'Armanhac e la vath de Campan.

Que s'ei discutit l'autenticitat d'aquestes contes en tot sugerir que Blader e'us poderé aver inventats o adobats. A minimum, deu punt de vista de l'antropologia modèrna, s'a jutjat qu'un metòde rigorós de compilacion deus contes qu'auré exigit mei de personas hont e mei eslunhadas de Blader (puish que son efectivament tanhents de la familha Blader).

Quina que sia la pertinéncia d'aquestes jutjaments, los *contes* que demòran lo principau eretatge folcloric de la tradicion narrativa gascoa e tanben ua de las òbras màgers de la literatura gascoa. Que ns' an transmés recontes e personatges tradicionaus clau de la cultura gascoa com ac son lo *Rei de las Agraulas*, *Bós de Benac*, *Grum de Milhet*, lo *becut*, la *bèstia deu cap d'òmi* (plaçat dens un conte de tradicion grècolatina o e pren justament la plaça de l'esfinx) ; òm i tròba tanben formulas e psaumes magics (com la formulas contra la posoèras o la descripcion de la messa de Sant Secari ; mantuns contes o personatges que son version gascoas de mites coneguts dens la tradicion grècolatina (l'esfinx, mes tanben Bós de Benac qui partatja espravas d'Ulisse).

Los *contes* que dan tanben lo parat de véder dab un certe punt de vista de l'imaginacion folclorica un monde on lo rei viu dens *un Lovre*, on la devocion que's vira de cap a Sarrança, on los òstes e hen carniceria dab lo còs deus clients de la loas ostalarias.

## Bibliografia
*Blader, Joan Francés. *Contes de Gasconha*. IEO, 1966-1976.
Lo Monestire

**Lo Monestire** (*Le Monastère* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

Lo Monestire se situa just en dejós de Rodés.

## Istòria
L'avesque de Rodés, Gilabert de Cantòbre, concediguèt d'indulgéncias l'an 1339 als obrièrs que bastissián lo pont del Monestire.

La comuna del Monestire siaguèt creada per ordenança del rei Loís Felip 1èr lo 3 de julhet de 1837.

## Administracion

## Demografia

* Las donadas d'abans 1837 representan Lo Borg Sent Sarnin e las comunas recensadas amb aquela comuna.

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Rogièr Ièr de Fois

**Rogièr  de Fois** († 1064), es comte de Fois de 1034 a 1064. Es filh de Bernat Rogièr, comte de Fois et de Coserans, e de Gersenda, comtessa de Bigòrra.

## Maridatges e enfants
Son esposa es desconeguda. Se coneis son existéncia sonque per una donacion facha en 1049 a l'abadiá de Clunhic que menciona : *Rotgerius comes de Foys [et] uxor eius*.

## Annèxes
### Bibliografia
* Foundation for Medieval Genealogy :  Bernat Rogièr, comte de Coserans e de Fois

### Nòtas e referéncias


### Articles connèxes
* Lista dels comtes de Fois
* comtat de Fois
Gaston II

Lo nom de **Gaston II** foguèt portat per mantun sobeirans e senhors europèus :

* Gaston II de Fois-Bearn (1308-1343), comte de Fois , vescomte de Bearn (jol nom de Gaston IX).
* Gaston II de Bearn († 1012), vescomte de Bearn e d'Auloron de 1004 a 1012, filh de Centolh III, vescomte de Bearn.
* Gaston II de Fois-Candala (nom de verificar, francés *Candale*; 1448-1500).

## Veire tanben
*Gaston I
*Gaston III
*Gaston IV
*Gaston V
Gaston III

Lo nom de **Gaston III** foguèt portat per mantun sobeirans e senhors europèus :

* Gaston III de Fois-Bearn, dich Fèbus (1331 † 1391), comte de Fois , vescomte de Bearn (jol nom de Gaston X).
* Gaston III de Bearn († 1058), vescomte de Bearn, filh de Centolh IV, vescomte de Bearn.
* Gaston III de Fois-Candala, (nom de verificar, francés *Candale*; † 1536 ), comte de Benaujas e de Candale.

## Veire tanben
*Gaston I
*Gaston II
*Gaston IV
*Gaston V