Província autonòma de Bolzano

La **província autonòma de Bolzano** (toponomia), tanben sonada lo **Naut Adige** o lo **Sud-Tiròl**, es la província mai setentrionala de la region autonòma de Trentin-Naut Adige e d'Itàlia, a la frontièra amb Àustria e Soïssa. La region, situada al mièg dels Alps, compte una populatin de 532.616 abitants (decembre de 2022) e la capitala n'es Bolzano.

Segon lo recensament de 2011, 62,3 % de la populacion utilizavan l'alemand coma primièra lenga (l'alemand estandard jos la forma escrita e lo dialècte austrobavarés del Sud-Tiròl jos la forma parlada); 23,4% de la populacion parlava italian, principalament dins e a l'entorn dels doas mai grandas ciutats (Bolzano, a majoritat italofòna, e Merano, a febla majoritat germanofòna); 4,1% parlavan lo ladin, una lenga retoromanica; 10,2% de la populacion (principalament dels immigrants recents) parlavan nativement una autra lenga. Sus las 116 comunas del Sud-Tiròl, 103 an una majoritat germanofòna, uèch ladina e cinc italofòn. I a agut una immigracion a granda escala d'italians de la rèsta d'Itàlia cap a Bolzano e los sieus entorns après 1918.

## Toponomia
Lo nom raportat en l'Estatut d'Autonomia de 1972 (lei constitucionala de l'Estat italian) es la nòrma estatutària ulteriora de la província de Bolzano o de la província autonòma de Bolzano, acompanhada de la traduccion oficiala omològa en alemand (*Provinz Bozen*, *Autonome Provinz Bozen*). L'article 116 de la Constitucion de la Republica italiana, a partir de 2001, rapòrta la formulacion Alto Adige/Südtirol: «la region Trentin-Alto Adige/Südtirol es lo còst de la província autonòma de Trent e Bolzano».

Pasmens, dins totes los documents, l'organisme utiliza la dobla denominacion Província autonòma de Bolzano – Naut-Adige (tradusida en alemand per *Autonome Provinz Bozen – Südtirol*). Los abitants de la província son generalament apelats sud-tirolians o sud-tiroleses (al singular, sud-tirolian o sud-tirolés). Pasmens, l'utilizacion dels noms *Sud-Tiròl* o *Tiròl del Sud* per la província de Bolzano e del Sud-Tiròl per los sieus abitants parlant alemand o ladin es egalament usitada en italian.

## Geografia
La província de Bolzano confronta al nòrd e a l'èst Àustria (Tiròl e Salzborg), a l'oèst Soïssa (canton dels Grisons), a sud-èst Venèt (província de Belluno), al sud la província de Trent (Trentin) e al sud-oèst (prèp del còl de Stelvio) Lombardia (província de Sondrio). La província comprend d'inombrablas vals, còls, ribièras e lacs qu'enròdan tot lo territòri de Sud-Tiròl. La val Aurina es la val plus septentrionala d'Itàlia e Predoi la municipalitat plus septentrionala, situada dins la partida plus interiora de la val, sota la Vetta d'Itàlia, a la frontièra amb Austria.

Lo Sud-Tiròl es completament montanhós. Sus son territòri s'enauçan los Alps centrals, ont se tròba Ortles, la plus nauta montanha del Sud-Tiròl e de tota la region del Trentin e Naut Adige, amb sos 3905 m, et les nciaorientales. Entre los principals relèus, tròbam tanben la Palla Bianca, Similaun, la Cima Altissima, lo Gran Pilastro.

Una partida de las Dolomitas aparten tanben al Sud-Tiròl, declarat site del patrimòni mondial en 2009. Entre los relèus de las Dolomitas se tròbam las Dolomitas de Sesto amb la Punta di Tre Scarperi, la Croda dei Baranci e las Tre Cime di Lavaredo, las Dolomitas de Gardena (Sassolungo, Sassopiatto, Sella, Piz Boè) e los autres relèus dolomitics tals que Plan de Corones, Latemar, Plose, Catinaccio, Sciliar.


File:Schlern 3.jpg|Sciliar
File:Tre cime di lavaredo.jpg|Las Tre Cime di Lavaredo
File:Rosengarten (Berg).jpg|Catinaccio
File:Birkenkofel0001.jpg|La Croda dei Baranci
File:Langkofel Gipfelregion.jpg|Panorama del grop del Sassolungo
File:Marmolada + Sellaronda tour 33.jpg|Lo Grop del Sella
File:Similaun 1.jpg|Similaun
File:070406-10 Latemar.jpg|Latemar
File:Torri del Vaiolet.JPG|Torri del Vajolet


## Nòtas e referéncias