open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aliscamps (mitologia)

[vinheta|313x313px|''Camps Elisis'' ([Carlos Schwabe, 1903).]]
Dins la mitologia grèga, los **Aliscamps** **camps Elisis**, **camps Elisèus**, son lo luòc dels Infèrns ont los eròis e las gents vertuoses gausisson del repaus après lor mòrt.

## Etimologia
Lo mot ven del grèc ancian Ἠλύσιον πεδίον (Êlúsion pedíon), eissit benlèu de ἐνηλύσιον (enêlúsion) (« luòc tocat pel fólzer »), o alara de ἀλυουσας (aluousas) o ἀλύω (alúô) (« èsser agitat », o « vagar/landrar ») segon Eustat de Tessalonica, o alara de ἀλύτως (alútôs), sinonime de ἀφθάρτως (aphthártôs) (« incorruptible »), en allusion a la natura incorporala de las almas.

## Descripcion dels aliscamps
Partida dels Infèrns, ont, segon la religion grèga e la religion romana, demoravan las almas vertuosas après la mòrt. Es la quatrena division dels Infèrns, segon los Grècs, e la setena, segon los Romans.

## Los Aliscamps dins la literatura
Per Omèr, los Aliscamps se situan al tèrme occidental de la Tèrra, près d'Ocean. Dins l’*[[Odissèa]]*, Protèu los descrit atal a Menelas:

A l'epòca d’Esiòde, los Aliscamps venon las illas dels Benastrucs, descricha per Pindar.

Virgili, al cant VI de l’*[[Eneïda]]*, dona una descripcion dels Aliscamps. aquestes, situits dins los Infèrns, aculhisson los iniciats als mistèris orfics. Aqueste luòcs conéis un eternal printemps e possedís lo sieu solelh e las sieunas estelas.

Unes autors de l'Occident crestians utilizèron lo modèl: los Aliscamps se situisson en enfèrn e aculhisson los eròis e poètas qu'an viscut abans la venguda del Crist. Es atal que dins lo poème de Dante, la *[[Divina Comèdia]]*, « l'ombre d'Anquisi […] apercebèt son filh dins l'Elisis », lo primièr cercle de l'infèrn, ont se vei Enèu.

## Los Aliscamps dins l’opèra
La scèna dels Aliscamps es la 3a de l’acte II de l’opèra Orfèu e Euridice de Gluck. Aquesta scèna es lo balet de las Ombras aürosas o balet dels esperits benastrucs. Aqueste balet-pantomima se situa après la dança de las Furias. Aquestas gardianas dels Infèrns  que venon d’èsser encantadas pel cant d’Orcèu l'autorizan a dintrar als Infèrns e desapareisson dins un avenc a la fin d'aquesta dança. Orfèu  penètra dins los Aliscamps, demorança de las almas vertuosas, jardin de matas floridas o se ten Euridice seguida de las ombres dels Eròis e de la Eroïna. La musica d'aqueste balet es un solo de flauta acompanhat per un orquèstre de còrdas.

## Referéncias

## Articles connèxes

* illas dels Benastrucs
* illa Blanca
* Camps d'Ialó de las cresenças anticas egipcianas
Prat de l'Asfodèl

Dins la mitologia grèga, lo **prat de l’Asfodèl** ou **prada de l’Asfodèl** (tanben **camp, prat o prada dels Asfodèls**) es un luòc dels Infèrns. Es lo luòc de dmorança de gaireben totes los fantasmas dels mòrts, qu'i fan una vida non substanciala e sens objècte. Son las almas que faguèron pas de crime, nimai d'accion vertuosa qu'i demoran. Las almas dels defunts i demoran eternalament sens objectiu e amb paciéncia eternalament. E tanben dins aqueste prat i lo palais de dos sobeitans des Infèrns: Ades e Persefòna.

## Font

* Omèr, Odissèa (XI)

## Vejatz tanben

* Asfodèl, la flor que lo luòc ten son nom.

## Referéncias
Aqueront

**Aqueront** (en grèc ancian: *Ἀχέρων = Achérōn*, en latin *Achĕrōn = Achĕruns*, en grèc modèrne demotic *Αχέροντας = Achérontas*) es un flume costièr d'Epir, dins lo nòrd-oèst de Grècia. Se geta dins la Mar Ioniana a uèit quilomètres de Parga, dins la Baia de Fanari («del fanal»). Es tanben nomenat (a l'epòca modèrna) **Fanariotikos** () e **Mavropotamos** (, «riu negre»).

A l'Edat Antica, emplissiá lo Llac Aquerusia al nòrd de l'actuala Preveza, aquel lac pauc a cha pauc se transformèt en paluns (*Acherousia 'Elos*: paluns aqueronticas) puèi foguèt secat dins los ans 1930.
[esquèrra|vinheta|250x250px|Dais las gòrjas d'Aqueront (), diferents gorgs bordats de falhas o de fracturas pòdon engolir una partida del debit o lo tornar: la legen<span></span>da nomena [Stix|Estix lo debit sosterranh.]]

## Mitologia
Dins la mitologia grèga, Aqueront es una branca de la riu sosterranha de l'Estix, ont Caront transportava en barca las almas dels defunts cap als Infèrns. Recep dos afluents en sens contrari: lo Cocit e lo Flegeton.

Dieu flume, es filh d'Èlios (lo Solelh) e de Gèa (la Tèrra) e es maridat a la ninfa Òrfne. Es lo paire d'Ascalaf.

## Nòtas e referéncias
Radamant

[vinheta|285x285px|''[Minos, Eac e Radamant*, Litografia de 1829.]]
Dins la [[mitologia grèga]], *'Radamant''' (en grèc ancian Ῥαδάμανθυς / Rhadámanthus) es lo filh de Zèus e d'Euròpa (la filha d’Agenor filh de Poseïdon). Es conegut per sa vertut e sa justícia.

## Mite
Nàis en Crèta amb sos fraires Minos e  (segon los autors) Sarpedon. Una version minoritària, contada per Pausanias que l'atribuís a Cineton d'Esparta, fa de Radamant lo filh d'Efès, el meteis filh de Talos.

Es elevat per Asterion, rei de Crèta, a qui Zèus aviá confiat Euròpa. Segon pseudo-Apollodòr, se garrolhar de jove amb sos fraires per l'amor d'un jovent, Miletos (o Atimnios).

Es reputat per sa saviesa e sa sagacitat. Diodòr lo presenta amb Minos coma un eròis civilizator, regnant sus un vast territòri que ne dicta las leis:« Tengava jos sa dominacion de grandas illas e gaireben totas las còstas de l'Asia que s'èran donadas volontàriament a el sus la reputacion de sa probitat. »

D'entre aquestas leis, i aquesta qu'autoriza l'emplec de la fòrça per véncer un agressor mai tanben la lei del talion.

Après qu'Asterion leguèt lo tròn de Crèta a Minos, aqueste ne profiècha per escartar lèu sos fraires, fasent ombratge de lor renommada: Radamant s'exilia alara a Ecalia, en Beocia, ont esposa Alcmèna, veusa d'Anfitrion. A dos filhs: Eritros e Gortis.

Après sa mòrt, es establit jutge dels Infèrns, amb Minos e Eac. Per Omèr, passa de jorn tranquils dins las illas dems Benastrucs ont esposa Alcmèna, la maire d'Eracles, a sa mòrt. Segon de versions mai tardièras, règna sol suls Aliscamps, o encara, segon Virgili, governariá lo Tartar.

## Fonts

* Antoninus Liberalis, Metamorfòsis(33).
* Apollodòr, Bibliotèca (II, 4, 9 ; II, 4, 11 ; III, 1, 1-2).
* Catalòg de las femnas (fr. 141 MW).
* Diodòr de Sicília, Bibliotèca istorica (V, passim).
* Omèr, Odissèa (IV, 564 ; VII, 322-324).
* Igin, Fablas (CLV).
* Pausanias, Descripcion de la Grècia (VII, 3, 7 ; VIII, 53, 4-5).
* Pindar (Olimpicas, II, 74-77 ; Piticas, II, 73-74).
* Platon, Gorgias (523-524).
* Teognis de Megare, Poèmas elegiacs (701).
* Virgili, Eneïda (VI, 566).

## Nòtas e referéncias

## Bibliografia

* Luc Brisson (dir.) et Monique Canto-Sperber, Gorgias : Platon, Œuvres complètes, Éditions Flammarion, 2008 (1re&nbsp;éd. 2006), 2204&nbsp;p. (ISBN&nbsp;978-2081218109)
* Émile Chambry, Émeline Marquis, Alain Billault et Dominique Goust (trad.&nbsp;du grec ancien par Émile Chambry), Lucien de Samosate : Œuvres complètes, Éditions Robert Laffont, coll.&nbsp;« Bouquins », 2015, 1248&nbsp;p. (ISBN&nbsp;9782221109021)
* (en) Timothy Gantz, Early Greek Myth, Johns Hopkins University Press, 1993 &#x5B;détail de l’édition&#x5D;, p.&nbsp;259-260.
Eac

Dins la mitologia grèga, **Eac** (en grèc ancian  Αἰακός / Aiakós) es lo filh de Zèus e de ninfa Egina. Es reire d'Aquiles e d'Ajax filh de Telamon. Se nomenan sos descendents los Eacids.

## Mite

### Rei dels Mirmidons
Jos la forma d'un agla, Zèus pòrta Egina dins los aires e la pausa sus l'illa d'Enona, nomenada dempuèi Egina. Es aquí qu'ela abandona Eac just après l'aver engendrat.

Avent grandit, patís de la solitud sus aquestas illa alara desèrta. Demanda al paire de la poblar. Zèus i consent e transforma en umans las formigas qui vivián sul tronc d'un casse sagrat. Atal nomenat pòble Mirmidons (mot format a partir del grèc ancian μύρμηξ /  significant « formiga »), qu'Eac ne ven lo rei. Una autre version d'aqueste mite es contada per Ovide dins las *Metamorfòsis*: per se venjar d'aquesta illa que pòrta lo nom d'una amanta de Zèus, Era  desencadena una epidèmia de pèsta e tua totes los abitants umains d'Egin. Eac prega son paire de tornar poblar l'illa. Que las formigas de l'illa foguèron pas tocadas per la pèsta, Zèus los transforma en un pòble, los Mirmidons.

Eac esposa alara Endeis que li dona dos filhs: Pelèu, lo paire d'Aquilles, e Telamon, lo paire d'Ajax. Eac es donc l'aujòl dels dos eròis de la guèrra de Tròia. De la Nereida Psamatèa, engendra tanben Focos.

### Eròis civilizator
Eac es reputat per aver fortificat l'illa d'Egina. Segon Pindar, auriá tanben ajudat Apollon e Poseidon a elevar los barris de Tròia. Tres dragons enviats per Zèus assagèron lo pujar; sol aqueste que s'ataquèt a la bartida bastida per Éaque capitèt çò far. Es sus aqueste presagi qu'Apollon prediguèt que la ciutat poiriá pas càser sonque per aqueste luòc e jols còs d'un Eacid (descendent d'Eac).

Conegut per sa pietat e sa drechura, Eac es lo favorit dels dieus, que van fins a li demandar d'arbigar lor mancas. Pendent la granda secada incocada per Minos contra la Grècia, l'oracle de Dèlfes revèla que solas sas preguièras poirián salvar lo país.

Après sa mòrt, ven amb Minos e Radamant l'un dels tres jutges dels Infèrns, causit per sa saviesa e sa passion per la justícia (en efièch sos dos primièrs filh avent tuat o volgut tuar - accidentelament o volontàriament - Focos lor jove miègfraire, Eac los condamna a l'exili). Segon lo pseudo-Apollodòr, es aqueste que ne garda las claus.

Eac fasent l'objècte d'un culte eroíc sus l'illa d'Egina.

## Fonts

* Apollodòr, Bibliotèca (III, 12, 6).
* Diodòr de Sicília, Bibliotèca istorica (IV, 61, 1 ; IV, 72, 6).
* Esiòde, Teogonia (v. 1004).
* Egin, Fablas (LII).
* Isocrata, Evagoras (14).
* Ovide, Metamorfòsis (VII, 453-522).
* Pausanias, Descripcion de la Grècia (II, 29).
* Pindar, (Olimpicas, IX, 39-61).
* Properce, Elegias (II, 20).
* Platon Gorgias (524a)
* Senèca, Apocoloquintòsi (XIV-XV).

## Vejatz tanben

### Article connèxe

* Eacids

### Ligams extèrnes
Fial d'Ariana

**Fial d'Ariana** o **fil d'Ariana** es una expression que pòt designar:

* lo fial d'Ariana, un objècte legendari de la mitologia grèga, qu'es a l'origina de las metonumias ulterioras çai dejós;
* un fial d'Ariana, en ergonomia, un sistèma d'ajuda a la navigacion (sovent dins lo web) ;
* un fial d'Ariana, sotada, lo fial que lo sotaire tira enrèire per poder tornar a son luòc de partença, en mitan treble o confinat;
* Fial d'Ariane, nom donat a la D901 que liga l'autorota A624 dins Tolosa a l'autorota A621 a Blanhac.

## Vejatz tanben

* Fial
* Ariana
Fial d'Ariana (sotada)

drecha|vinheta|Un debanador amb una bobina de 50 m de fial
drecha|vinheta|Un sotaire debanant un fial d'Ariana per s'assegurar de trobar la sortida
Un **fial d'Ariana** es, en sotada, lo cable que lo sotaire tira en rèire d'el per proder trobar la sortida o lo retorn, subretot se la visibilitat es pas bona o nulla (particulas en suspension dins l'aiga). 

Es bobinat sus un debanador. Lo sotaire vigila a lo ligar regularament a la paret que s'embrolhe pas. Las partidas reconegudas de sifon son mai sovent equipadas d'un fial d'Ariana fixe que lo sotaire fa pas que seguir per passar lo sifon e contunhar son camin. Lo sotaire deu pas jamai largar lo cable e, idealament, portarà de marcas regularas (indicacions de mestratge, flèchas, elastics de cambra d'aire), indicant clarament lo cap de la sortida. Las convencions utilizadas devon permetre a un sotaire de tornar trobar lo camin de sortida solament lo tocant, en abséncia totala de visibilitat. De tecnicas existisson per tornar trobar lo fial al cas que lo sotaire l'auriá perdut (usatge d'un debanador segondari pel sotaire). Es fòrça conselhar d'aver pas qu'un sol fial principal per galariá e de netjar sistematicament los ancians fials e los rèstes de fials parcialament arrancats per las aigadas per s'i embrolhar pas. En cas de brancament amb possibilitat de boclas entre galariás, lo sotaire dèu èsser plan vigilant al sens e al cap de la sortida. L'equipament del sotaire deu èsser concebut e simplificat de biais que s'embrolhe pas tròpamb lo fial.  

Lo nom ven de l’Ariana de la mitologia grèga, que lo fial salvèt Tesèu dins lo Labirint.
Cronos (dieu)

vinheta|Estatua de Cronos al cimentèri de Staglieno.
Dins la mitologia grèga, **Cronos** (en grèc ancian Χρόνος / Khrónos) es un dieu primordial personificant lo Temps e lo Destin. Paréis subretot dins las tradicions orficas, e es sovent confondut amb Cronos (titan), rei dels Titans e paire de Zèus.

## Naissença
Existís doas versions al subjècte de sa naissença. Pòt èsser la personificacion del temps e atal aparéis dins las tradicions orficas que lo considèran coma essent lo filh de Gaïa e d'Idros, o alara un èsser nascut de neient segon Nonnos. Cronos es unit a la divessa Ananque, la personificacion de la Necessita. D'aquesta union nasquèron tres enfants: Caòs, Estèr e Fanes.

## Representacions
Coma per sa naissença, a diferentas representacions. En efièch, dins sa representacion modèrna, es descrich coma essent un vièlh dotat d'una para d'alas negras e qu'una dalha remembrant atal sa foncion. Al contrari dins la descripcion que ne fan las tradicions orficas, Cronos es una sèrp de tres caps, una umana, una bovia e la darrièra essent la tèsta d'un leon.    

### Cultura contemporanèa
Dins la cultura contemporanèa, es subretot conegut coma essent representat coma un vièlh òme savi de barba grisa longa.

## Vejatz tanben
Los dos autres principals concèptes del Temps en Grècia anciena son Cairos (l'instant opportun) e Aiòn (Eon (gnòsi)).
Tauleta d'Ammisaduqa

La **tauleta d'Ammisaduqa** es una tauleta mesopotamiana d'enregistraments astronomics regardant la planeta Vènus. Fa partida d'un lòng tèxte astronomic babilonian e un vintenau de còpias dau tèxte son conegudas a l'ora d'ara. La pus anciana data dau sègle VII avC mai lo tèxte originau es probablement pus ancian e data dau milleni I avC.

## Liames intèrnes

* Vènus.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Coriandre (cançon occitana)

**Coriandre** es un grop de musica de balèti que canta principalament en Occitan. Definís lor musica coma «trad'actuala occitana».

## Discografia

* *Camin d’Estèlas* (2018)
* *Viu* (2013)
* *Itineranca* (2011)
* *Lo Tornet* CD doble (2008)
* *Se lèva lo vent...*  (2008)
* *La marmita d'òc* (2005) 

Totes los disques son distribuit per "L'Autre Distribution"

## Membres del grop

* Denis Galvier: canta, saxofòn, flaüta, graile, calamina
* Philippe Puygrenier: sonsaina electro-acostica, bodega, canta
* Yves Masson: guitarra, bozoki, canta
* Manu de Gouvelo: baisha, còrs
* Vivian Péres: batariá

## Ligams extèrnes

* Site oficial de Coriandre
Djé Balèti

**Djé Balèti** es un grop de musica basat a Tolosa que canta en occitan e francés.  Lor musica es una fusion d'influéncias mediterranèas e afro-caribas mesclat amb del rock psiquedelic.

## Discografia

* *Moko* (2016)

## Ligams extèrnes

* Site oficial
Deutèri

Lo **deutèri** ò **idrogèn-2**, de simbòl **<sup>2</sup>H** ò **D**, es un isotòp naturau estable de l'idrogèn que son nuclèu atomic es constituit d'un proton e d'un neutron. Descubèrt en 1931 per lo quimista Harold Clayton Urey (1893-1981), a d'aplicacions importantas dins l'industria nucleara e en quimia. En particular, es utilizat coma moderator dins certanei reactors nuclears e seriá un compausant fondamentau dau combustible utilizat dins lei futurs reactors de fusion.

## Liames intèrnes

* Idrogèn.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Massa joviana

La **massa joviana** (simbòl : **M<sub>J</sub>**) es una unitat de massa utilizada en astronomia per exprimir la massa d'objèctes subestellars coma una planeta giganta ò una nana bruna. Es egala a la massa de Jupitèr, es a dire 1,8986.1027 kg. Correspond a 317,83 massas terrèstras ò a 9,546.10-4 massa solara.

## Liames intèrnes

* Massa terrèstra.
* Massa solara.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Union Astronomica Internacionala

L’**Union Astronomica Internacionala** (UAI) es una associacion internacionala non governamentala destinada a coordenar lo trabalh deis astronòms professionaus. Sòci dau Conseu Internacionau dei Sciéncias, es tanben cargada de la denominacion deis objèctes celestiaus.

## Liames intèrnes

* Astronomia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
90377 Sedna

**Sedna** (simbòl: ) es un objècte transneptunian dau Sistèma Solar descubèrt en 2003. D'un diamètre estimat a un milier de quilomètres, es probablament una planeta nana.

Son estructura intèrna e sa composicion son desconegudas. A una superficia de color roge sorn que sa temperatura seriá de 25 K. Es probablament cubèrta d'un jaç d'idrocarburs dau tipe tolin, d'azòt, de metanòl, de metan e d'aiga. La preséncia d'azòt indica l'existéncia possibla d'una atmosfèra efemèra.

Lo periòde orbitau de Sedna es comprés entre  e  ans. Seguís una orbita fòrça elliptica amb un afèli estimat a 960 UA e un perièli a 76 UA. Son periòde de rotacion es mau conegut ambé de calculs anant de 10 oras a 50 jorns. Enfin, Sedna auriá ges de satellit.

## Liames intèrnes

* Objècte transneptunian.
* Planeta nana.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
50000 Quaoar

**Quaoar** (simbòl: ) es un objècte transneptunian de la cencha de Kuiper que foguèt descubèrt en 2002. D'un diamètre estimat entre  e  km, es una planeta nana potenciala.

Son estructura intèrna e sa composicion son desconegudas. Segon leis observacions realizadas a l'ora d'ara, a una superficia sorna, de de color roge moderat, amb un albedò fòrça feble egau a 0,1. Sa temperatura, 110 K, es largament superiora ai valors esperadas per un objècte de la cencha de Kuiper. Una activitat criovolcanica podriá èsser a l'origina d'aquela 	anomalia.

Lo periòde orbitau de Quaoar es de 284,5 ans e son periòde de rotacion es d'aperaquí 18h. Seguís una orbita quasi circulara e pauc clinada amb un perièli de 41,75 UA e un afèli de 44,76 UA. Aquela trajectòria, fòrça similara a aquela d'una planeta, sembla excepcionala per un objècte transneptunian. S'explica per la distància importanta entre Quaoar e Neptun.

Quaoar a au mens un satellit naturau, dich Weywot qu'auriá un diamètre d'un centenau de quilomètres.

Enfin, las observacions d'ocultacions efectuadas entre 2018 e 2021 an revelat un anelh a l'entorn d'aqueste objècte.

## Liames intèrnes

* Cencha de Kuiper.
* Objècte transneptunian.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Raymond Lyttleton

**Raymond Lyttleton** (7 de mai de 1911 - 16 de mai de 1995) foguèt un matematician e un astronòm britanic dau sègle XX. S'interessèt principalament a de questions d'astronomia teorica e ai cometas. Recebèt la medalha Tyson en 1933.

## Liames intèrnes

* Cometa.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Massa terrèstra

La **massa terrèstra** (simbòl : **M<sub>🜨</sub>** ò **M<sub>T</sub>**) es una unitat de massa utilizada en astronomia per exprimir la massa de planetas ò d'objèctes planetaris (satellits, asteroïdes...). Es egala a la massa de la Tèrra, es a dire 5,9722.1024 kg. Correspond a 3,1466.10−3 massa joviana e 3,0037.10−6 massa solara.

## Liames intèrnes

* Massa joviana.
* Massa solara.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Acrecion

L’**acrecion** es un mecanisme de constitucion e d'acreissement d'un objècte, d'una estructura ò d'un còrs per apondon ò aglomeracion de matèria. Es un tèrme subretot utilizat en astronomia, en geologia, en meteorologia e en medecina.

## Liames intèrnes

* Trauc negre.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Lo Sigolés e Flaujac

**Lo Sigolés e Flaujac** (en francés e oficialament *Sigoulès-et-Flaujac*) es una comuna novèla d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha e la region de Novèla Aquitània. Se creèt lo 1èr de genièr de 2019 per fusion de las comunas del Sigolés e de Flaujac que venguèron de las comunas delegadas.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luècs e monuments
## Personalitats ligadas emb la comuna
## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
HL Tauri

**HL Tauri** (04h 31' 38" e +18° 13' 57,65") es una estela variabla dau tipe T Tauri de la constellacion dau Taure. Situada a 450 ans lutz de la Tèrra, es una estela relativament jova (benlèu mens de  ans) de magnitud aparenta 15,1 qu'es famosa per son disc protoplanetari.

## Liames intèrnes

* Estela variabla.
* Planeta.
* T Tauri.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Du Bartàs

vinheta|drecha
**Du Bartàs** èra un grop musical lengadocian basat dins Aude e Erau que cantava principalament en occitan e tanben en arabi. Amb lo projècte «Arab’Òc», lo grop era un rescontre entre las culturas aràbia e occitana pel mejan de la musica de balèti.

Lo grop s'es produch dins de festenals nombroses d'Occitània e l'estat francés (*Vieilles Charrues*, *[[Estivada]]* de Rodés, *Les Suds* a Arle, *Jeudis* de Perpinhan, ''Festenal Occitània'' de Tolosa, *Rescontres de Cants Polifonics* de Calvi e *Babel Med Music* a Marselha).

Du Bartàs faguèt son darrièr concèrt en novembre de 2021.

## Discografia

* *Turbo Balèti* (2007)
* *Fraternitat!* (2009)
* *Es contra ta pèl* (2012)
* *Tant que vira *(2013)
* *Cinc* (2016)
* *Rufa* (2019)

## Membres del grop

* Titouan Billon
* Abdelatef Bousbiba
* Laurent Cavalié
* Clément Chauvet 
* Jocelyn Papon

## Ligams extèrnes

* Facebook
Rossa de Sent Liunard

La **Rossa de Sent Liunard** es 'na varietat de chastanha de la comuna lemosina de Sent Liunard. 'La ten son nom de sa peu dorada, *ros / rosseu* vòu voler dire *jaune* en naut lemosin.
'La siguet repertoriada per lu prumier còp au sègle XIX per M. *de La Chapelle*, abitant de la comuna, escricha **Rousso**. 
'La es 'talada d'estre sauvada. N-i a aura mas un chastenh ancian conegut sur la comuna. Los bòscs de chastenhs a rossas podian estre 'pelats *Rossiera*.

## referenças
Pàdel

Lo **pàdel** (en espanhòl: *pádel*; en anglés: *padel*) es un espòrt de raqueta que se jòga coma lo tenís mas amb de parets metallic pels costats del terren.
S’i afrontan doas equipas de dos jogadors sus una pista de 10m de longor e 20m de largor.
L'objectiu del jòc d’enviar la bala amb una raqueta per la far passar per dessús del filat, de manièra que l'adversari la pòsca pas tornar.
Cronos

**Cronos** designa:
* Dins la mitologia grèga, **[[Cronos (titan)|Cronos]]** (en grèc ancian Κρόνος / Krónos), filh d'Oranos e de Gaia, es lo rei dels Titans. Dins la tradicion orfica es assimilat a la divinitat del temps Cronos (dieu).
* Dins la mitologia grèga, **[[Cronos (dieu)|Cronos]]** (en grèc ancian Χρόνος / Khrónos) es un dieu primordial personificant lo Temps e lo Destin
Aram (aliatge de coire)

[vinheta|''La Sèrp d’aram de [Moïses*, de [[Giovanni Fantoni]].]]
L**aram*' (del latin **') es un tèrme ancian designant un [[aliatge de coire]]. S'utiliza coma sinonime de [[bronze]] e de [[laton]], dins un contèxte literari o en referéncia a l'[[Antiquitat]].

Se trapa l'aram dins la [[mitologia dels païses nordics]] e dins aquesta de la [[Mitologia grèga|Grècia antica]], ont es l'element de basa dels tres barris de la preson del [[Tartar (mitologia)|Tartar]], de las batas de la [[cèrvia de Cerinia]] o dels taures amb batas d'aram creats per [[Efèst]]. Dins la [[Bíblia]] se dich sèrp d'aram per [[Nahash]].

Un **fial d'aram*' o Un [[fial de fèrre]] es un tipe de fial format de metal constituit de diferentas matèrias per d'usatges diferents 

== Sens figurat ==
Dins un usatge [[Denotacion|figurat]], l'aram servís a qualificar un objècte dur o regde. Se parla duna *règla d'aram'' per descriure una règla pro sevèra.

* En economia, la lei d'aram dels salaris es una teoria de Ferdinand Lassalle (1825-1864) que precisa que, en regim capitalista, lo salari mejan dels trabalhadors s'ajusta al nivèl de lor minim vital.
* En sociologia, la lei d'aram de l'oligarquia es un concèpte de Robert Michels per qualificar la tendéncia de tota organizacion a far sortir un elèit oligarquic.

## Nòtas e referéncias

## Vejatz tanben

* fial de fèrre
Aram (fial de fèrre)

[vinheta|200x200px|[aram espinut]]
vinheta|Ressòrts de fials de fèrre
L' **aram** (var,**fial / fieu /fiau d'aram**, **huhèr**) es un fial constituit per diferents materials metallics, coma lo fèrre, lo coire, l'estanh o d'autras. Pòt se presentar sul mercat en bobinas o enrotlats e que ten diferentas utilizacion. Dins la construccion s'utiliza per religar de barras d'armaduras que son après recobèrtas de beton e fan partida de l'estructura dels bastits. En electrotecnia, lo fial de coire, engainat de plastic, s'utiliza per menar l'energia dins las installacions electricas. En joielariá, s'utiliza lo fial d'aur o d'argent, per far soudadures entre de pèças d'aquestes materials. En informatica e electronica, s'utiliza lo fial d'estanh, per soudar de compausants sus una placa de circuits integrats.D'entre las aplicacions del fial d'acièr i a:

* Ressòrts.
* Arams espinuts.
* Barralhas malhadas.
* Cables d'acièrs per sosténer elements someses a una traccion (ascensors, gruas, eca.)
* Fial de fèrre recuèchs per d'usatges diferents, per facilitar sa manipulacion.
* Fial cromat o galvanizat per d'aplicacions dins las intemperias.
* Fial durcit amb naut contengut en carbòni.
* Fial d'acièr inoxidable.

## Galariá

File:Concertina wire on the FAA airplane station.jpg|Barralha amb aram espinut
File:Stranded lamp wire.jpg|Cable electric
Braçarià

Una **braçaria** o **cervesariá** es etimologicament e istoricament lo nom del luòc ont se braça la bièrra o cervesa. Per metonimia, lo tèrme designa tanben un establiment qu'a la foncion de bar — ont se servís, mas sonque pas, de bièrra —  e de restaurant.
Fornariá

[drecha|vinheta|250x250px|Fornariá a [Hong Kong.]]
[vinheta|250x250px|Fornariá dina la illas [Illas Feròe|Feròe.]]
Una **fornariá** es un luòc ont se cuèch e vend lo pan e d'autres produchs de pastissariá coma banuts, chocolatinas, cruissents, e autres bescuèchs. Las personas que i trabalhan son los fornièrs.

Fòrça fornariás servisson tanben cafès e tès que los clients ne pòscan gausir atals dels produchs que s'i vendon.

## Fornariás modèrnas
[vinheta|250x250px|Fornariá a [Òslo (Norvègia).]]
I a a l'ora d'ara de fornariás de diferentas menas:

* **Usinas**  que produson de pan e de produchs ligats, transportats près de nombroses ponches de ventas dins una region donada. Aquestes punt de venta son de supermercats, especiariás e similars. Dins aquestas installacions los fornièrs se consacran subretot al contraròtle de qualitat, lo gròs del trabalh es realizat mecanicament.
* **Pichonas fornariás independentas**, sobretot de negòcis de familha. Son especializats de de tipes de produchs particulars, amb per exemple lo lor levam.
* **Cadenas de botigas** . Dins las darrièras annadas venguèron al vam las cadenas de botigas (franquesas) que vendon de pan. Los fornièrs d'aquestes establiments trabalha segon de recèptas preestablidas.

## Vejatz tanben
* Fornièr

## Referéncias
Bocariá

vinheta|230x230px|Bocariá
La **bocariá** o **masèl** (var. **masèu** (prov.), **carnisseria** (gasc.), es un establiment ont se comercializan diferents tipes de carns crudas consacradas a la consomacion umana. Mai sovent dins la bocariá se realizan los prètzfaches de tractament final coma talhar o picar las carns. L'equipament minim d'una bocariá conten un refrigerador industrial, un supòrt de talh, un ensems de cotèls e un taulièr refrigerat.

## Istòria
[esquèrra|vinheta|Illustracion medievala del Tacuina sanitatis ([sègle XIV).]]
[vinheta|230x230px|Bocariá a [Valéncia.]]
Dempuèi l'epòca romana lo mestièr del boquièr o maselièr foguèt reglamentat, diversificat e a vegada dotat de privilègis. A l'Edat Mejana europèa èra una carga ereditària. En 1096 foguèt creat lo primièr establiment de venta de carn a París (actuala *pòrta del Châtelet*) 

Los estatuts de 1589 en França obliguèron los boquièrs far un comèrci just de la carn al pes la passant sus una balança, e non pas a l'uèlh coma se la vendiá dempuèi de temps.

Ara las bocariás vendon de carns frescas talhadas en majoritat, mas se dobrisson a de preparacions crudas (coma las salsissas) o cuèchas (coma de plats cosinats).

## Tipes de bocariás

* Carnsaladariá - Especializada dins la comercializacion de carnsada
* Tripariá- Son los establiments ont se vendon la tripalha dels animals
* Galinariá- Ont lo galinièr ven de polalha: polet, piòt, catla, colomb, ...
* Bocariá cavalina - Se vend la carn de caval.

## Vejatz tanben

## Referéncias
Enclutge (esplech)

vinheta|Un enclutge.
vinheta|Un enclutge utilizat per un fabre.
Un **enclutge** o **enclumi** es un esplech utilizat per fargar los metals. Es una pèça de talha variabla anant, segon los mestièrs, de unas desenas de gramas (relotgièrs) fins a lai de  (fabres), es d'acièr amb una superfícia plana, la taula, mai sovent cementada, a vegada dotada de perforacions mai sovent verticalas, circularas o carradas pels accessòris de trabalh o usatges adaptats per un emplec determinat.

Los enclutges grosses son sovent installats sus una basa de fusta enforçada avegada de cerclatges metallics que supòrte los tusts, e que redusís la vibracion. Pòdon èsser jonchas al blòt de supòrt per una tresena « punta » fissant verticalament dins la fusta.

Segon los usatges e los mestièrs, sa forma diferís pro. S'acaba mai sovent per una o doas banas servissent a formar l'objècte en cors de creacion.

Amb lo martèl, l'encluyge representa sovent una farga sus las medalhas e las monedas.

## Utilizacions
L'enclutge permet lo trabalh, sovent a caud, de pèças metallicas, l'ojectiu essent de lor far prene forma. Permet d'utilizar diferentas tecnicas: estirar, planejar amb de martèls, corber utilizant las puntas, copar o ponchonar, sòudar par aprochament, etc. Se ten la pèças al trabalhar amb de tenalhas. Unes enclutges en mai an de perforacions especialas, adaptadas a l'emplec d'espleches que s'i adaptan per un trabalh determinat, perforacions de forma carrada per manténer aquestes accessòris, o espleches d'enclutge, coma lo trenchet per copar lo metal a caud, espleches per crear de canals, per estamar lo metal a caud..., e de forma rondonda per far sortir los ponchons dins las operacions de traucatge a caud, e empachar qu'aquestes dintren en contacte amb la taula.

Los cordonièrs utilizan tanben un enclutge. Es utilizada coma supòrt estable de forma adaptada, per faiçonar, clavelar o empegar los elements de cauçaduras ensems. Unes modèls son nauts amb una basa dempuèi lo sòl, presentant doas o tres formas de puntas correspondent a las dimensions del  sabaton o talon de trabalhar. Lo sabatièr ses seta en fàcia de l'enclutge que las puntas li arriben a nivèl de sa cencha. D'autres enclutges mai pichonas  se plaçan dirèctament sus una taula de trabalh e mai sovent an una forma amb tres puntas formant entre eles de caires drechs permetent una bona estabilitat, caduna podent se posicionar segon lo trabalh de realizar.
alt=Enclume à cordonnier|vinheta|Enclutges del sabatièr.
Las òbras dels camps, realizada manualament, demanda tanben l'utilizacion d'un enclutge portatiu pichon (nomenat a vegada aira o harga). Aqueste espleche permet d'adobar la dalha.

L'enclutge es occasionalament utiliza coma instrument de percussion en musica, coma dins:

* *Il trovatore*, de Giuseppe Verdi ;
* *Der Ring des Nibelungen*, de Richard Wagner : Das Rheingold scèna 3 (18 enclutges) e Siegfried, acte 1 ;
* *Maxwell's Silver Hammer*, dels Beatles ;
* la musica originala de *Lo Senhor dels anèls,* de Howard Shore ;
* la musica originala de *Las Dents de la Mar*, de John Williams.

## Nòtas e referéncias

## Vejatz tanben

### Articles connèxes

* Esplech

### Ligams extèrnes
Amatrice

**Amatrice** es una comuna italiana de la província de Reata dins la region de Laci.
Lo 24 d'agost de 2016 un tèrratrèmol de 6,2 gras sus l'escala de Richter la damajèt seriosament, en fasent mai de 200 víctimas.

## Geografia

Amatrice se situa a mitan d'una val dels Apenins entre quatre regions : Laci, Ómbria, las Marchas e los Abruces, entre la mar Tirrèna e la Còsta Adriatica, dins la part superiora el bacin de Tronto. 

Sus son territòri s’estend un plan amb una altitud compresa entre 900 et , lo lac Scandarello, una restanca artificiala enrodada a l’èst par de montanhas de mai de . Sus lo territòri municipal s’enauça lo Mont Gorzano (), pus naut somalh de Laci.

### Comunas confrontantas
Accumoli, Campotosto, Cittareale, Cortino, Crognaleto, Montereale, Rocca Santa Maria, Valle Castellana
Miyamoto Musashi

**Miyamoto Musashi** (12 de març de 1584-19 de junh de 1645) foguèt un escrimaire, filosòf, e artista japonés, mai que mai conegut per son libre *Gorin no sho*.

### Articles connèxes
* Samorai
Reata

**Reata** o—segon la forma mistralenca—***Riati*** o ***Reati*** (*Riàti* en grafia mistralenca; *Reatha* en occitan ancian; *Riete* en reatin; *Rieti* en italian) es una comuna italiana de  abitants de la region de Laci, capluòc de la província omonima e capitala del la region istorica de Sabina. Lo gentillici "reatini" ven etimologicament del nom latin del la vila, *Reate*. La vila es considerada coma lo centre geografic d'Itàlia: *ombelico" dell'Italia* (embonilh d'Itàlia).

Lo gentilici es probablament **reatin -a** (*reatini* en italian).

## Veire tanben
### Ligams intèrnes
### Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Peirosa (omonimia)

**Peirosa** o **La Peirosa** es un toponim occitan pro espandit, qu'es tanben devengut un antroponim.

* Peirosa, comuna occitana de las Valadas
* Peirosa (Bada), comuna alemanda fondada per d'exilhats de las Valadas
* Peirosa, comuna occitana de Bigòrra
WASP-17 b

**WASP-17b** es una exoplaneta dau tipe Jupitèr caud en orbita a l'entorn de l'estela WASP-17 situada a  ans lutz dins la constellacion de l'Escorpion. Presenta la particularitat d'aver una orbita retrograda e una densitat fòrça febla (0,082).

## Liames intèrnes

* Exoplaneta.
* Jupitèr caud.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Enclutge (òs)

vinheta|Enclutge drech, fàcias posteriora e anteriora; 1 : còrs - 2 : facieta articulària - 3 : branca orizontala - 4 : branca verticala - 5 : apofisi lenticulara
L’**enclutge **est l'òs intermediari dels tres ossets de l’aurelha mejana. Es lo mai pesuc dels tres ossets. S'articula de fòra amb lo martèl o dedins amb l'estriu. Aqueste òs es l'omològ pels mammifèrs de l'òs carrat dels autres vertebrats.

## Descripcion
Dins l'aurelha umana, l'enclutge mesura en mejana  de larg e  de naut.

Lo còrs a mai que mai la forma d’un cube plan de fòra al dedins, sa fàcia anteriora concava s’articula amb lo martèl. La branca orizontala perlonga lo còrs en enrè e se pièja suls lindal de l’aditus. La branca verticala davala de la partida inferiora del còrs dins l’atic en rèire del mangue del martèl. Lo tèrme inferior es corb dedins e forma l’*apofisi lenticulara* que s’articula amb lo boton de l’estriu.
Place-des-osselets-Schema.jpg |Plaça de la cadena dels ossets dins l'aurelha


## Nòtas e referéncias
Enclutge

thumb|Enclutge de farga
Un **enclutge** o **enclumi** pòt èsser:
* un *[[Enclutge (esplech)|enclutge]]*, es un esplech de fabre, mas tanben sus de modèls mai esspécifics, de sabatièr e autres;

* l’*[[Enclutge (òs)|enclutge]]*, es l'osset median de l'aurelha mejana ;
* l’*[[Enclutge (instrument de musica)|enclutge]]*, es un instrument de musica de la familha de las percussions.
HD 20782 b

**HD 20782 b** es una exoplaneta dau tipe giganta gasosa en orbita a l'entorn de l'estela HD 20782. Descubèrta en 2006, a la particularitat d'aver una excentricitat fòrça importanta (0,97). Son perièli es de 0,041 UA e son afèli es de 2,62 UA.

## Liames intèrnes

* Exoplaneta.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Kepler-70b

**Kepler-70 b** es una exoplaneta en orbita a l'entorn de l'estela Kepler-70 dins la constellacion dau Cigne. Es probable una planeta de tipe ctonian car orbita a 0,006 UA de son estela.

## Liames intèrnes

* Exoplaneta.
* Planeta ctoniana.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Armin van Buuren

**Armin van Buuren** (nascut lo 25 de decembre de 1976 a Lèida) es un DJ e productor musical neerlandés. Qu'ei l'animator de l'emission A State of Trance (ASOT), e lo fondator de la companhiá discografica Armada Music.

## Discografia
### Albums
• 76 (2003)

• Shivers (2005)

• 10 Years (2006)

• Imagine (2008)

• Mirage (2010)

• Embrace (2015)

• Balance (2019)
Lista dels presidents de Croàcia

thumb|200px|Blason de Croàcia
Lo president es lo cap d'Estat de Croàcia. Vaquí la **lista dels presidents de Croàcia** dempuèi l'an 1991.

## Presidents de la Republica de Croàcia de 1991 fins a uèi

## Vejatz tanben
* Presidents del govèrn de Croàcia
Sardes

200px|vinheta|drecha|Sardes (fòto del segle 19).
Los **Sardes** son un pòble establit principalament en Sardenha, isla mediterranèa situada en Euròpa occidentenala.

L'etnonim *sarde* a una etimologia escura e l'origina anciana del pòble, que ès objècte de divèrses estudis en antropologia, istòria e genetica, ès controvertida.

Coneguts per lo partatge de tradicions e autoidentificacion, constituisson una de las minoritats lingüisticas mai grandas en Itàlia (2% de la populacion); un nombre important de personas parla un o mai d'un dialèctes del sarde, una de las lengas romanicas mai conservadoiras, que a subreviscut a la ispanizacion e italianizacion progressiva de l'isla quand foguèt declarada colonia piemontesa al sègle 18. I a tanben qualques sardes, dins la vila de l'Alguer, que parlan una varietat del catalan, l'alguerés.
Edoard Salomon Crémieux

**Edoard Salomon Crémieux**  (Marselha, lo 21 de genier de 1856 - Auschwitz-Birkenau, mai de 1944) fuguèt un pintre provençau mèste de l'Ecòla Provençala. Judiu, fuguèt deportat e assessinat a son arrivada dins lo camp de concentracion nazi d'Auschwitz-Birkenau.

## Familha
Qu'èra lo fiu de Saul Appolon Crémieux e de Léontine Alphen. En 1894 esposèt Adrienne Sarah Ester Padova ; aguèron tres enfants : Albert Ernest Moïse Crémieux, mètge (1895-1963), Henri Gustave Élie Crémieux, actor (1896-1980) e Gustave Saul Gabriel Crémieux (1903-1925). 

## Musèus exposant d'òbras de Crémieux
* Musèu dei bei arts de Marsilha : *Au cabanon*, *Nature morte aux poissons*,
* Musèu d'istòri de Marselha : *Poissonnières aux halles Delacroix* 
* Musèu de la Castre Canas : *La corniche à Marseille*,
* Musèu d'art de Tolon : *La gare de Saint-Menet à Aubagne*,
* Musèu departementau deis Auts Alps Gap : *Entrée de pêcheurs au port de Cassis*


Crémieux-Aïoli.jpg|L'alhòli
Crémieux-Corniche.jpg|La corniche à Marseille
Crémieux-Cassis.JPG|Arrivada dei pecadors au pòrt de Cassis
Crémieux-Poissonnières.jpg|''Peisonièra dei halles Delacroix a Marselha


## Nòtas
Aisse de rotacion

[thumb|right|Esquèma de l'aisse de rotacion de [Mart (planeta)|Mart.]]

L’**aisse de rotacion** (var. **ais, èishe de rotacion**), es en fisica, una linha drecha a l'entorn d'aquela un objècte ò una superficia es en rotacion.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Bruno Le Maire

**Bruno Le Maire**, nascut lo 15 d'abril de 1969 a Neuilly-sur-Seine, es un diplomat e òme politic francés.  

Normalian e enarc, foguèt director de cabinet del Primièr ministre Dominique de Villepin entre 2006 e 2007 puèi es elegit deputat per l'UMP dins lo departament de l'Eure a aquesta data.
Ocupèt puèi las fonccions de secretari d'Estat als afars europèus de 2008 a 2009, puèi de ministre de l'Agricultura pendant près de tres ans dins los segond e tresen govèrn de François Fillon. Tornarmai elegit deputat en 2012 e briguèt la presidéncia de l'UMP en 2014 fàcia a Nicolas Sarkozy. Se presentèt a la primària de la dreita e del centre per l'eleccion presidenciala de 2017, mas obtenguèt pas que 2,4 % de las voses.

En mai de 2017, venguèt ministre de l'economia dins lo govèrn d'Édouard Philippe, jos la presidéncia d'Emmanuel Macron. Son portafuèlha es alargat a las Finanças lo mes seguent, dins lo segond govèn Philippe, lo govèrn de Jean Castex e lo govèrn d'Élisabeth Borne.
Serguèi Korolov

**Serguèi Pavlovich Korolov** en ucraïnés: *Сергій Павлович Корольов* o **Serguèi Pavlovich Korolev** en rus:* Серге́й Па́влович Королёв* ; nascut lo 30 de decembre de 1906 a Zhytòmyr (govenorat de Volínia, Empèri rus) e mòrt lo 14 de genièr de 1966 a Moscòu (URSS), foguèt un engenhaire, responsable del programa espacial sovietic  durant la Corsa a l'espaci entre los Estats Units e l'Union Sovietica dins los ans 1950 e 1960. Es sovent considerat coma lo paire de l'astronautica. Se mainèt del devolopament de la fusada R-7 Semyorka, de Spotnik 1, e del lançament de Laika e del primièr òme dins l'espaci.

## Referéncias
Comunautat de comunas de Sarraborg e Sud de Mosèla

La **** es un agropament de comunas compausada de 76 comunas del departament de Mosèla. Lo caplòc es Sarraborg.
Vendémias (Aude)

**Vendémias** (en francés *Vendémies*) es una anciana comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region  d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. Es annexada a Limós dempuèi 1965.

## Geografia
Vendémias es situada en riba dreita d'Aude, al sud-èst de Limós. Lo vilatge es a una altitud de 310 m.

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Forcia de Vindemiis* en 1232, *Sanctus Martinus de Vindemiis* en 1280-1494, *De Vendemiis* en 1350-1494, *Vindemiae* en 1377, *Bendémies* en 1594, *La force de Vendémies* en 1037-1639, *Esglise de Vendémies unie à celle de Vérazan* en 1268-1639. La prononciacion es *Bendémios* , dins la grafia de l'abat Antòni Savartés, donc [ben'demjɔs].
*Vendémias* ven de *Vindemia (villa)*, del nom latin d'òme *Vindemius* .

## Istòria
Lo vocable de la glèisa es Sant Martin. La parròquia èra una annèxa de Sant Policarpi abans la revolucion .
Entre 1790-1794, *Arse* o *Arce* (nom francés), a l'èst del vilatge e *Lapeyre* (nom francés), a pauca distància al sud-èst del vilatge, foguèron annexats a Vendémias .
Lo 1èr de febrièr 1965, la comuna de Vendémias, d'escassa populacion, foguèt annexada a Limós per fusion simpla . Son n° INSEE èra 11403.

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas ambe la comuna
## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Vendémias sul site de l'Insee

## Nòtas e referéncias
Wosso

**Wosso** o **Wasso** (o encora Owosso) es un cap ojibwa del clan dels Shiawassee.

Wosso foguèt un en 1819 un des signataris del tracta de Saginaw que cediguèt 24 000 km2 al govèrn american dins la partida centrala de Michigan. Atanben signèt en 1837 lo Tractat de Detroit que cediguèt al govèrn american la pus granda partida del sud-èst de Michigan e del nòrd oèst d'Ohio.

La vila d'Owosso en Michigan a son nom.
White Horse

**White Horse**, en kiowa Tsen-tainte (?-1892) foguèt un cap kiowa. En 1867 dirigiguèt una ataca de comanches e kiowas contra los navaho. En 1870-1872 ataquèt Fort Still e devastèt Tèxas e Mèxic amb la sieuna banda, en tot occir fòrça colons e missionaris. En 1874 s'amassèt amb Satanta e los comanches, mas en 1875 se rendèt en Fort Still e foguèt empresonat fins 1878. Marchèt a la reserva ont moriguèt d'una infeccion en l'estomac en 1892.
Ueli Maurer

**Ueli Maurer** (Wetzikon, Canton de Zuric, 1 de decembre de 1950) es un òme politic soís, de l'Union Democratica del Centre. Es lo president de la Confederacion Soïssa per l'annada 2019. O èra ja en 2013.
Arno (flume)

**Arno** es un flume italian de  que travèrsa Toscana en passar per Florença e Pisa.

## Geografia
[vignette|gauche|upright 1.15|Lo flume Arno passant a [Pisa.]]
Sa font se tròba al mont Falterona dins los Apenins de Casentino puèi fa una volta cap al sud sud per passar prèp d'Arezzo. La segonda part de son cors s'orienta cap a l'oèst, asagant per lo Valdarno, Florença, Empoli e Pisa just abans la boca en Mediterranèa, a  al nòrd de Ligorna.

Son debit est fòrça irregular. Son modul es de  a la boca. A Rosano, al sortir dels Apenins, las mesuras extrèmas van de  a . De pluèjas fòrtas transforman Arno en un torrent qu'aiguèt regularament Florença (), coma foguèt lo cas catastrofic dels aigats de Florença en 1966 e ben d'autres abans aqueles. De barratges bastits en amont devon permetre de n'atenuar los risques.
Lo  bacin vast que l'alimenta, passa per :
* le Casentino, lo cors superior d'Arno fins al canal grand de la Chiana,
* la Val di Chiana, una zona sanhosa assanida al sègle XVIII tributari de Tibre,
* la Valdarno superiora, una val longa delimitada a sa dreita per lo Pratomagno e a esquèrra per la província de Siena,
* lo bacin bas de la Sieve, que confluís a l'Arno pauc abans Florença,
* la Valdarno mejana, la plana que compren Florença, Sesto Fiorentino, Prato e Pistoia,
* la Valdarno inferiora, la plana de sos confluents importants amb Pesa, Elsa e Era e al nivèl de Pontedera, cap a la mar Ligura, sens recebre d'autres afluents.

## Afluents
Los afluents principals d'Arno son l'Elsa () en riba esquèrra ; Sieve () e Bisenzio () qu'asaga Prato, ambedos en riba dreita.
En riba dreita:
* Sieve
* Bisenzio
* Ombrone pistoiese
* Pescia par le canal Usciana.
En riba esquèrra 
* Canale Maestro della Chiana 
* Greve
* Pesa
* Elsa
* Egola
* Era.

## Nòtas e referéncias
Alò

Lo reialme d’**Alò** es un reialme del territòri francés d’Ovea e Fotona. Ocupa una part de l'illa de Fotona, e tota l'illa d'Alòfi.

Lo rei actual es Lino Leleivai.
Lino Leleivai

**Lino Leleivai** es lo rei d’Alò (o *Tu`i Agaifo*) dempuèi lo 29 de novembre de 2018.

Es del vilatge de Taoa, de la familha Tisau e del clan reial Talise qu’èra son torn de nomenar lo *Tu`i Agaifo*.

## Referéncias
Morcens la Navèra

**Morcens la Navèra** qu’ei ua comuna navèra d’Occitània creada lo 1èr de genèr de 2019, per la fusion de las comunas d’Arjusan, Garròssa, Morcens e Sindèras.

## Administracion

## Nòtas
Pòrta de Benauja

**Pòrta de Benauja** (en francés e oficialament *Porte-de-Benauge*) es una comuna novèra d'Occitània, dins la region istorica de Guiana, administrada per lo departament de Gironda e la region de Novèla Aquitània. Es creada lo 1 de genièr de 2019 per fusion de las comunas d’Arbís e Cantòis shens formacion de comunas delegadas .

## Toponimia
Ten lo nom deu parçan istoric de Benauja.

## Administracion

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Gironda

## Ligams extèrnes
## Nòtas
Quilhan (comuna novèla)

**Quilhan** es una comuna novèla creada lo 1èr de genièr 2016 per fusion de Quilhan (anciana comuna) e de Brenac. Quilhan (*Quillan* en francés)  es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. 

## Geografia
Veire Quilhan (anciana comuna) e Brenac.
## Toponimia
Veire Quilhan (anciana comuna) e Brenac.
## Istòria
## Administracion

## Demografia
Per la situacion abans 2015, veire Quilhan (anciana comuna) e Brenac.

## Lòcs e monuments
Veire Quilhan (anciana comuna) e Brenac.
## Personalitats ligadas amb la comuna
Véser Quilhan (anciana comuna) e Brenac.
## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Quilhan sul site de l'Insee

## Nòtas
Brèu e Març

**Brèu e Març** (en francés, oficialament, *Bréau-Mars*) es una comuna novèla occitana de Lengadòc creaa lo 1èr de genièr de 2019 en fusionar las comunas de Brèu e Salagòssa e Març. L'ostau de la comuna es a Brèu.

Administrativament, es dins l'arrondiment dau Vigan, lo departament de  Gard e la region d'Occitanie dins l'estat francés. Electoralament, es dins lo canton dau Vigan. 

## Vejatz tanben
* Comunas de Gard

## Nòtas e referéncias
Tèrra de Bancaliá

**Tèrra de Bancaliá** (en francés, oficialament, *Terre-de-Bancalié*) es una comuna novèla occitana d’Albigés creada lo 1èr de genièr de 2019 en fusionar las comunas de Romegós, Ronèl, Tèrra Clapièr, Lo Travet, Sent Antonin de la Calm e Sant Lionç e la Fenassa que venon comunas delegadas. L'ostau de la comuna es a Romegós. Sa polulacion es de  abitants (populacion legala per  valedoira a partir del 1èr de genièr de ).

Administrativament, es dins l'arrondiment d'Albi, lo departament de  Tarn e la region d'Occitanie dins l'estat francés. Electoralament, es dins lo canton del Naut Dadon. 

[{  "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q1620008",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff1010"  }},
{  "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q953149",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff1010"  }},
{  "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q1600717",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff1010"  }},
{  "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q951009",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff1010"  }},
{  "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q1620017",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff1010"  }},
{  "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q1621325",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff1010"  }}]

## Vejatz tanben
* Comunas de Tarn

## Nòtas e referéncias