open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
San Gregorio (Califòrnia)

**San Gregorio**, nomenat en espanhòl en onor de Sant Gregòri, es un comunitat non incorporada del Comtat de San Mateo dins l'estat american de Califòrnia. Es situada prèp de la Rota 1, de las plajas d'Estat de San Gregorio e Pomponio, e del Rèc de Pomponio. Es traversada per lo Rèc de San Gregorio, la Rota 84, e tanben per la Stage Road. En 2010, l'airal de San Gregorio (La zòna jol còde ZIP 94074) comptava 214 abitants.
San Gregorio se tròba 11,4km al nòrd de Pescadero, 12,8km a l'oèst de la CDP de La Honda, e 17,3 km al sud de Half Moon Bay.

## Clima

Amb un clima de tipe mediterranèu d'estiu temperat (Csb) segon lo classificacion de Köppen, San Gregorio benefícia de vents doçes tota l'annada, malgrat d'unes matins freges.

## Istòria
La primièra exploracion terrèstra europèa de Nauta Califòrnia, l'expedicion espanhòla de Portolà, traversèt la region durant son viatge cap al nòrd, e campèt per tres jorns prèp de l'actual San Gregorio abans de contunhar son viatge cap al nòrd (24-26 d'octobre de 1769). Juan Crespí, un missionari franciscan, notèt dins son jornal: "Es un bon endrech, amb de bonas tèrras e una aiga abondanta, ont una bona mission poiriá èsser establida".
Cap de mission es pas jamai estada establida aquí, pasmens. La seria de missions espanhòlas establidas durant las cinquanta annadas seguentas seguissián una rota mai interiora traversant San José. A l'epòca mexicana, la region aperteniá al Rancho de San Gregorio.

San Gregorio èra una vila en plen desvolopament dins las annadas 1850, quora los rics de San Francisco venián a San Gregorio en diligéncia per anar pescar, caçar, se banhar en mar e far de corsas de batèl. Los bastiments son totjorn aquí, mas i pas mai un otèl dobèrt. Al sègle XIX, una comunitat chinesa s'installèt long del riu que travèrsa San Gregorio. Pasmens, los bastiments de l'anciana comunitat son estats emportats per de fòrtas pluèjas. Lo magasin general de San Gregorio es totjorn en activitat dempuèi 1889. L'arrèst original de la diligéncia se tròba just en fàcia de la rota 84, en fàcia del magasin. En 1915, la comunitat abrigava sèt formatjariás. San Gregorio foguèt lo site de maites rodatge de scènas e d'episòdis d'emissions de television.

## Nòtas e referéncias
Rèc de San Gregorio

Lo **Rèc de San Gregorio**, conegut coma "*San Gregorio Creek*" en anglés, es un rivet costièr situat entre l'oèst dels Monts de Santa Cruz e l'Ocean Pacific. Istoricament, lo rèc s'apelava "*Arroyo San Gregorio*".

## Nòtas e referéncias
Expedicion de Portolà

L**'expedicion de Portolà** (espanhòl: *expedición de Portolà*, en anglés *Portolà Expedition*) es una viatge de descobèrta espanhòla dirigit per Gaspar de Portolà, governador de Las Califòrnias, cap a l'interior de çò qu'es ara l'estat american de Califòrnia entre 1769 e 1770.
Expedicion de Lewis e Clark

thumb|right|375px

L**'Expedicion de Lewis e Clark** (en anglés: *Lewis and Clark Expedition*), tanben coneguda en anglés per *Corps of Discovery* (Còrs de descobriment), foguèt la primièra exploracion estatsunidenca a traversar la partida occidentala de çò qu'es ara los Estats Units fins a l'Ocean Pacific e tornar, entre mai de 1804 e setembre de 1806.

L'expedicion foguèt comanditada pel president Thomas Jefferson après la venda de Loïsiana en 1803, per trobar una rota cap a l'oèst, e i establir una preséncia americana abans  que la Grand Bretanha, Espanha, o Russia o faguèsse.  
La campanha aviá mantun objectius segondaris: l'estudi e lo catalogatge de las plantas, animals e de la geografia de la zòna, e l'establiment de relacions amicalas amb las tribús nativas localas.
En 1806 l'expedicion tornèt a St. Louis, Missouri, per portar sas tròbas a Jefferson. Fòrça de sas mapas, istòrias e jornals  an subreviscut  e representan uèi de testimònis inestimables de çò qu'èra l'America del Nòrd a aquesta epòca.
Comunautat de comunas d'Astarac Arròs en Gasconha

La **Comunautat de comunas d'Astarac Arròs en Gasconha** qu'ei ua comunautat de comunas occitana, situada dens le departament de Gers. 

## Istòria
L'intercomunalitat que resulta de la fusion de la Comunautat de comunas Vaths e Vilatges en Astarac (VVA) e de la Comunautat de comunas de las Nautas Vaths de Gasconha (NVG) en 2013.

## Composicion
L'anciana intercomunalitat qu'ei marcada enter parentèsis e abreujadament.

* Aus e Aussat (NVG)
* Barcunhan (NVG) 	
* Basugas (VVA) 
* Becàs (NVG)
* Berdoas (VVA) 	
* Bèthlòc e Sent Clamenç (VVA) 
* Bèthplan (NVG)
* Castèths (NVG)
* Claramon e Poiet (VVA)
* Durfòrt (NVG)
* Estampas e Castèthfranc (NVG)
* La Garda e Haishan (VVA)
* Haget (NVG) 	
* *[[Idrac e Hrespalhers]]* (VVA, anciana residéncia) 	
* Labejan (VVA)
* Laguian e Masons (NVG) 	
* Loberçan (VVA)	
* Malavath (NVG)	
* Manàs e Bastanós (NVG) 	
* Miramont d'Astarac (VVA)
* Montcassin (VVA)
* Montaut (NVG) 	
* Lo Mont de Marrast (NVG) 	
* Montegut Arròs (NVG)
* Ponsan Pera (VVA)	
* Sadelhan (NVG) 	
* Sent Helitz e Teus (VVA)	
* Sent Martin (VVA)
* Sent Mesard (VVA)
* Sent Miquèu (VVA) 	
* Sent Haust (VVA)
* Senta Aurensa e Casaus (NVG) 	
* Senta Dora (NVG)	
* Sarragusan (NVG) 	
* Sauviac (VVA)
* **[[Vilacomdau d'Arròs]]** (residéncia) (NVG) 	 
* Viosan (VVA).

## Ligams extèrnes
## Nòtas
Illas Diomède

[thumb|right|La Diomède pichona, a senèstra, e la Diomède Granda, a dreita, vistas del nòrd, de la [mar dei Chukchis|mar dels Chokchis.]]
Las **illas Diomède** (en rus: Острова Диомида, *Ostrova Diomida* ; en anglés: *Diomede Islands*), tanben conegudas en Russia jol nom d**illas Gvozdev**, en inupiak *Ignaluk*, son doas illas rocosas situadas al mitan de l'estrech de Bering, dins la mar del meme nom, entre Siberia e Alaska, prèp del cercle artic.

A l'èst, la Diomède pichona, abitada per 170 Inuits, — tanben coneguda coma illa Krusenstern o Inaliq, aperten als Estats Units, a l'oèst la Diomède granda, tanben sonada illa Ratmanov, Imaqliq o Nunarbuk, aperten a Russia.
Planificacion territoriala

La **planificacion territoriala** es « l'accion e la pratica (puslèu que la sciéncia, la tecnica o l'art) de disposar embé òrdre, a travèrs l'espaci d'un país e per una vision prospectiva, leis òmes e li activitats, leis equipaments e lei biais de comunicacion que pòdon utilisar, en tenent còmpte dei constrenchas naturalas, umanas e economicas, e mai estrategicas ».

Aquesta disciplina si destria de l'urbanisme per son escala d'accion a travèrs l'intercomunalitat e n'en delà. L'activitat de l'urbanisme es pròpri à la ciutat e lei quartiers.

Lei professionaus de la planificacion territoriala s'apelan **urbanistas** coma aquestei dau domeni de l'urbanisme mai tròbam tanben l'apellacion d'amainatjaire (francisme d'aménageur).

## Istòria

### Lèi de decentralisacion
La lèi de decentralisacion que s'apelada tanben en francés « loi Deferre » pausa lo principe de la libre administracion dei collectivitats territorialas (comunas, despartaments, regions), li donent dei poders politics e economics considerables.

## Pluridisciplinaritat dau domeni

## Veire tanben
*Urbanista
*Urbanisme
*Geografia
*Drech
*Sociologia
*Politicas publicas

## Notas

## Referéncias
Astòria (Oregon)

[La ''[Colomna d'Astòria*|thumb|left|150px]]
Fondada en 1811, *'Astòria*' (<small>en [[anglés]]</small> *Astoria*) es una [[vila]] [[Estats Units|americana]] situada sus la còsta nòrd-oèst de l'estat d'[[Oregon]], a la [[boca (geografia)|boca]] navegabla del [[flume]] [[Colómbia (flume)|Colòmbia]]. Es lo sèti del [[Comtats dels Estats Units|comtat]] de [[comtat de Clatsop|Clatsop]].

== Istòria==

==Geografia==

===Clima===





== Embessonatges ==
La vila es pas embessonada qu'a una sola vila dempuèi lo 17 de julhet [[1963]], qu'es:

* [[Walldorf]] (), luòc de naissença de [[John Jacob Astor]], fondator de la vila.

==Escòlas==
La vila abriga un [[Collègi comunautari als Estats Units|collègi comunautari]] qu'es lo *Collègi comunautari Clatsop* (<small>nom oficial:</small> Clatsop Community College), e un districte escolar, Astoria School District, que conten aquelas escòlas:

*Escòla primària Gray* (Gray Elementary), qu'es ara un autre campus del Licèu Astòria, foguèt nomenada en onor de [[Robèrt Gray]], capitani de marina e explorador american.

*Escòla primària Lewis e Clark* (Lewis and Clark Elementary), nomenada en onor de [[Meriwether Lewis]] e [[William Clark]]

*Escòla primària John Jacob Astor* (John Jacob Astor Elementary), nomenada en onor de John Jacob Astor, fondator d'Astòria.

*Collègi Astòria* (Astoria Middle School)

*Licèu Astòria* (Astoria High School)

==Festivitats==

*Mercat del dimenge d'Astòria'' (Astoria Sunday Market) -- Eveniment local, cada dimenge, amb de l'aliment e l'artisanat local.

Astoria Sunday Market -- Local event taking place each Sunday, with local food and crafts.

## Nòtas e Referéncias
Castèthfranc

**Castèthfranc** (*Castelfranc* en francés) qu'es ua anciana comuna gascoa, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Qu'es adara dens la comuna d'Estampas e Castèthfranc, en francés *Estampes*.

## Geografia
Castèthfranc qu'es situat just au nòrd d'Estampas. Sus la mapa IGN modèrna, lo nom qu'es remplaçat per *Barrac*. Qu'èra dejà atau sus la mapa d'Estat-Major, mès pas sus la mapa de Cassini . Benlèu que dens l'usatge, *Castèthfranc* qu'es sonque lo castèth (dispareishut, çò sembla).

## Toponimia
Dens *Castèthfranc*, *castèth* que ven deu latin *castellum* (derivat de *castrum*) e l'adjectiu *franc* qu'a lo sens de « liure » .
* Barrac ? Se lo nom es pas recent, que ven deu nom gallés d'òme *Barros* e lo sufixe *-acum*. 

## Istòria
* En 1822, qu'annexèn Castèthfranc a Estampas .

## Demografia

* Las donadas de la dreta deu grafic, plaçadas automaticament, que son las de la comuna sancèra d'Estampas e Castèthfranc.
## Lòcs e monuments
* glèisa de Sent Laurenç.
## Personalitats ligadas dambe la comuna
## Véser tanben

## Nòtas e referéncias
Gaspard Glanz

**Gaspard Glanz**, nascut lo 22 d'abril de 1987 a Estrasborg, es un jornalista francés.

## Biografia

### Estudis
Escolan al licèu Kléber, foguèt, en 2006, un dels dirigents de lo sindicat UNL a Estrasborg.

### Carrièra de jornalista

## Notas e referéncias


## Ligam extèrne

* Taranis News
Boca

**Boca**  pòt designar:
* En **[[anatomia]]**, 
** La **[[boca (anatomia)|boca]]** es l'orifici per lo qual los animals ingerisson los aliments.

* En **[[geografia]]**,
** La **[[boca (geografia) |boca]]** es lo luòc ont un flume se trai dins la mar (veire tanben Grau (geografia)).
Boca (geografia)

En geografia, una **boca** (var. **embocadura**) es lo luòc ont una aiga se trai dins un estanh, una mar o un ocean (l'encontra amb una autra aiga es un jonhent).

La boca pòt préner la forma d'un estuari o d'un dèlta.
Guèrra americanomexicana

La **guèrra americanomexicana**  foguèt un conflicte armat qu'opausèt los Estats Units d'America amb Mexic entre 1846 e 1848. Foguèt aviada quora lo Congrès american votèt l'annexion de Tèxas en 1845. Als Estats Units, es pus correntament sonada *The Mexican War* (la guèrra mexicana) mentre qu'en Mexic se ditz *La intervención norteamericana* ( L'intervencion nòrdamericana ) o *La guerra del 47* ( La guèrra de 47 ).
La resuta ne foguèt lo tractat de Guadalupe Hidalgo signat lo 2 de febrièr de 1848, per lo qual Mexic daissèt als Estats Untis  Tèxas, Califòrnia, Utah, Nevada, Colorado, Wyoming, Nòu Mexic, e Arizòna (mens lo territòri de la Crompa de Gadsden, que foguèt comprat pels Estats Units en 1853), siá la mitat de son territòri, per 15 milions de dollars de l'epòca.
## Referéncias
Bastanós

**Bastanós** (*Bastanous* en francés) qu'ei ua anciana comuna gascoa, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Qu'es adara dens la comuna de Manàs e Bastanós, en francés *Manas-Bastanous*.

## Geografia
## Toponimia
Lo nom qu'ei près deus de Bastanès, de Bastenas e de la vath de Baztan.

Per *Bastanès*, Miquèu Grosclaude que horneish *basta*, « toja (*Ulex europaeus*) », puish sufixes *-anum* e benlèu *-ensem* (mès Grosclaude que hè arremarcar qu'un *è* obèrt junta pas dab aqueth sufixe) .

Per *Bastenas*, Bénédicte Boyrie-Fénié que dona lo medish mot *basta*, dambe un sufixe prelatin *-enna*, mès lo sens de l'ensemble qu'es « lana umida » (favorabla a aquera planta), sens que pòt estar identic a *barta*. Que seré donc un nom d'origina aquitanica .

*Bastanós*, dambe'u sufixe *-osum*, que seré donc un tojar a l'origina. Lo lòc que suberploma ua riberòta de 25 o 30 m. 

## Istòria
* En 1822, que fusionén Bastanós dambe Manàs .

## Demografia

* Las donadas de la dreta deu grafic, plaçadas automaticament, que son las de la comuna sancèra.

## Lòcs e monuments

## Nòtas e referéncias
ACAB

[vinheta|[Graffiti  sus la *Barriera di Milano* a Turin en Itàlia.]]
**ACAB**, abreviacion anglesa de , es un eslogan anti-polícia popularizat pendent la cauma dels minaires britanics de 1984-1985.

## Derivats del sigla

### Anticapitalisme
Lo sigla ACAB es tanben utilizat per d'unes militants anticapitalistas, adaptat en .

### Antiracisme
ACAB es tanben un movement antiracista, acronim significant alara .

### Feminisme
Lo sigla pòt tanben significar .

## Nòtas e referéncias



## Vejatz tanben

### Articles ligams

* Tatoatge
Tramvai de Montpelhièr

Lo **tramvai de Montpelhièr** es una sàrcia de tramvai servissent Montpelhièr e una part de son aglomeracion.

## Malhum
esquèrra|vinheta|234x234px|Lo malhum de tram en francés.
La sàrcia de tramvai es format de quatre linhas e 84 estacions.

Coma per la màger part dels autres tramvais de França, l'alimentacion electrica se fa per catenari de 750 vòlts.

### Linha 1

La linha 1 dobriguèt lo 30 de junh de 2000. S'estend a partir de l'estacion *[[Mausson]]* e fins a l'estacion *Odysseum*, la linha a 30 estacions e 15,7 km d'extension.

### Linha 2

La linha 2 dobriguèt lo 16 de decembre de 2006. S'estend a partir de Jacon e fins a Sant Joan de Vedats, la linha a 28 estacions e 17,5 km d'extension.

### Linha 3

La linha 3 dobriguèt lo 7 d'abril de 2012. S'estend a partir de Juvinhac e fins a l'estacion *[[Peròus]] - [[Estanh de l'Òrt]]* o Latas, la linha a 27 estacions e 23 km d'extension.

### Linha 4

La linha 4 dobriguèt amb la linha 3, lo 7 d'abril de 2012.

### Linha 5

La linha 5 dobrirà lo 20 de decembre de 2025.

## Notas e referéncias


## Vejatz tanben

* Montpelhièr

### Ligams extèrnes

* Sit oficial de la TAM
Tramvai de Tolosa

Lo **tramvai de Tolosa** es un malhum de tramvais servissent Tolosa e una part de son aglomeracion. Es administrat per Tisséo.

## Istòria

### Cronologia

#### Ancian malhum

* 1957 (7 de julhet) : Darrièra circulacion.

#### Malhum actual

*2003 : Lo SMTC presenta un traça teoric per un transpòrt guida.
*2005 : Lo tramvai es adòptat.
*2007 : Debuta de las òbras de la linha E (actuau *linha T1*).
*2010 (11 de decembre) : Inauguracion de la linha T1.
*2013 (11 d'abril) : Inauguracion de l'alongament *Garona* de la linha T1.
*2015 (20 de decembre) : Inauguracion de l'alongament *Envol*, la linha T2.

## Malhum
Lo malhum de tramvai es format de doas linhas e 27 estacions. Es frequentat per 12 900 000 viatjaires en 2018.

Coma per la màger part dei autres tram de França, l'alimentacion electrica se fa per catenari de 750 vòlts.

### Linha T1
[vinheta|Lo cap de linha de ''[Palais de Justícia (mètro de Tolosa)|Palais de Justícia.*]]
La linha T1 dobriguèt lo [[11 de decembre]] de [[2010]]. S'estend actualament a partir de l'estacion *Aeroconstellacion* a aquela de *Palais de Justícia* e a 24 estacions. La seccion entre las estacions *Arenas* e *Palais de Justícia* dobriguèt lo [[11 d'abril]] de [[2013]].

=== Linha T2 ===
[[Fichièr:Tram T2 'aéroport', Toulouse 2016.jpg|vinheta|Lo cap de linha de l'[[Aeropòrt (tramvai de Tolosa)|aeropòrt]].]]
La linha T2 dobriguèt lo [[20 de decembre]] de [[2015]]. La linha repren 13 estacions de la linha T1 entre *Palais de Justícia* e *Ancely*, puèi va a l'[[Aeropòrt de Tolosa-Blanhac|aeropòrt]] via la seccion *Envol''.

## Notas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

*Transpòrts en comun de Tolosa
*Mètro de Tolosa
*Tolosa

### Ligams extèrnes

* Sit oficial de Tisséo
One Ok Rock

**One Ok Rock** es un grop de musica rock japonés originari de Tòquio, format en 2005.

## Membres
* Taka (森内 貴寛, Moriuchi Takahiro, nascut lo 17 d'abril de 1988 a Tòquio), cant.
* Toru (山下 亨, Yamashita Tōru, nascut lo 7 de decembre de 1988 a Osaka), guitarra.
* Ryota (小浜 良太, Kohama Ryōta, nascut lo 4 de setembre de 1989 a Osaka), bassa.
* Tomoya (神吉 智也, Kanki Tomoya, nascut lo 27 de junh de 1987 a Hyogo), batariá.

## Discografia

### Albums
* *Zeitakubyō (ゼイタクビョウ)* (2007)
* *BEAM OF LIGHT* (2008)
* *Kanjō Effect (感情エフェクト)* (2008)
* *Niche Syndrome (Nicheシンドローム)* (2010)
* *Zankyo Reference (残響リファレンス)* (2011)
* *Jinsei×Boku=* (2013)
* *35xxxv* (2015)
* *Ambitions* (2017)
* *Eye of The Storm* (2019)

## Notas e referéncias
Maumús

**Maumús** (*Maumus* en francés) qu'es ua anciana comuna gascoa, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Qu'ei adara dens la comuna de Sarragusan, en francés *Sarraguzan*.

## Geografia
Lo territòri qu'èra màgerment a mei de 300 m d'altitud. Que i a beròias vistas deus Pirenèus. La glèisa (Sent Domenge ?)  qu'ei tant vau dire sola, mès que i a vilatges com La Carrèra (sus la RD 567, principau axe de circulacion de l'anciana comuna) e Los Bernichans [-as].

## Toponimia
Per Maumusson (Tarn e Garona), fòrma diminutiva, Paul Burgan e Andriu Lafon que recensan las diferentas explicacions deu nom. Segon eths, *Maumusson* que vieneré de *mau* (de *male* o *malum*) e de *mus*, « morre », dab sufixe diminutiu *-on* (deu latin *-onem*, utilizat com chafre, dens lo sens de « persona reguèrga, morruda, de mala cara »; *Maumus* qu'es un chafre corrent; ua auta possibilitat pas tan probabla que seré *mus* dens un sens oronimic « bèc » . La geografia de Maumús e l'abséncia de diminutiu que justifican meilèu un oronime.

## Istòria
* En 1823, Maumús qu'estó annexat a Sarragusan .

## Demografia

* Las donadas de la dreta deu grafic, plaçadas automaticament, que son las de la comuna sancèra.

## Lòcs e monuments

## Véser tanben
## Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
Canton de Mielan

Lo **canton de Mielan** qu'ei ua anciana division administrativa de Gasconha, situada dens l'arrondiment de Miranda, lo departament de Gers e la region de Miègjorn-Pirenèus, adara d'. Las 19 comunas son dempuèi 2015 dins lo canton de Miranda-Astarac (burèu centralizator Miranda). La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon. Mielan qu'ei de la Comunautat de comunas Còr d'Astarac en Gasconha e las autas 18 comunas que son de la Comunautat de comunas Astarac Arròs en Gasconha.

## Composicion

## Istòria
## Nòtas e referéncias
Greta Thunberg

**Greta Thunberg** (; Estocòlme, 3 de genièr de 2003) es una militanta ecologista suedesa engatjada dins la lucha contra los contracòps del rescalfament climatic. 

A especialament iniciat la *Skolstrejk för klimatet* () e prononciat un discors devant la COP24. Thunberg es coneguda per son franc-parlar, tant en public coma alprès dels dirigents politics e de las assembladas, dins lasqualas  apela a una accion imediata per far fàcia a la crisi climatica.

L'activisme de Thunberg comencèt après aver convencut sos parents d'adoptar maitas causidas de vida per reduire lor pròpria emprenta carbòni. En agost de 2018, a l'edat de 15 ans, comencèt a passar sas jornadas d'escòla davant lo Parlament suedés per apelar a una accion pus fòrta sul cambiament climatic amb una pancarta indicant *Skolstrejk för klimatet*. Lèu lèu, d'autres estudiants se son engajats dins de manifestacions similàrias dins sas pròprias comunautats. Ensemble, organizèron un movement de cauma del clima dins las escòlas amb lo nom de «Divendres per lavenidor». Après que Thunberg se siá adressada a la Conferéncia de las Nacions Unidas sul cambiament climatic en 2018, de caumas d'estudiants aguèron luòc cada setmana endacòm dins lo monde. En 2019, i aguèt maitas manifestacions multivilas coordonadas implicant mai d'un million d'estudiants caduna.
## Notas e referéncias

## Articles connèxes

* Cambiament climatic
* Clima
* Ecologia
* Ecologisme
Canton d'Anhan

Lo **canton d'Anhan ** qu'ei ua anciana division administrativa de Gasconha, situada dens l'arrondiment de Miranda, lo departament de Gers e la region de Miègjorn-Pirenèus, adara d'. 11 de las comunas que son dempuèi 2015 dens lo canton d'Ador gersesa (burèu centralizator Riscla), las autas 2 que son dempuèi 2015 dens lo canton de Fesensac (burèu centralizator Vic de Fesensac). Las medishas comunas que son de la Comunautat de comunas Armanhac-Ador, per las 11, de la Comunautat de comunas d'Artanhan en Fesensac, per las autas 2. La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon.

## Composicion

## Istòria
## Nòtas e referéncias
Canton de Marciac

Lo **canton de Marciac** qu'es ua anciana division administrativa de Gasconha, situada dens l'arrondiment de Miranda, lo departament de Gers e la region de Miègjorn-Pirenèus, adara d'. 18 de las 19 comunas son dempuish 2015 dens lo canton de Pardiac-Ribèra Baisha (burèu centralizator Plasença) e dens la Comunautat de comunas Bastidas e Vaths de Gers. Sonque Becàs es dens lo canton de Miranda-Astarac (burèu centralizator Miranda) e dens la Comunautat de comunas Astarac Arròs en Gasconha. La lenga autoctòna qu'es l'occitan gascon.

## Composicion

## Istòria
## Nòtas e referéncias
Ligue du LOL

La **Ligue du LOL** (en francés) es lo nom d'un grop privat sus Facebook creat en 2009 per lo jornalista francés Vincent Glad. Lo grop se compausa principalament de joves òmes parisencs, jornalistas en primièr, puèi de comunicants e de publicitaris. En febrièr de 2019, d'unes de sos membres son acusat de secutament en grop a connotacion sexista o omofòb suls malhums socials, especialament Twitter.

## Notas e referéncias
Tisséo

**Tisséo** es una entrepresa publica francesa, que gerís los transpòrts en comun de Tolosa e de son aglomeracion.

## Presentacion
La forma juridica de Tisséo es aquela d'un establisment public de caractèr industrial e comercial (EPIC) dempuèi lo 1èr d'abril de 2010.

## Notas e referéncias


## Vejatz tanben

* Mètro de Tolosa
* Tramvai de Tolosa

### Ligams extèrnes

*  Sit oficial
Canton de Masseuva

Lo **canton de Masseuva** qu'es una anciana division administrativa de Gasconha, situada dens l'arrondiment de Miranda, lo departament de Gers e la region de Miègjorn-Pirenèus, adara d'. Las 24 comunas que son despuish 2015 dens lo canton d'Astarac-Gimona (burèu centralizator Masseuva) e dens la Comunautat de comunas de la Vath de Gers. La lenga autoctòna qu'es l'occitan gascon.

## Composicion

## Istòria
## Nòtas e referéncias
Reiwa

L’èra de **Reiwa** (令和 en japonés) es lo periòde de règne de l’emperaire de Japon vasut Naruhito en 1960, que lo hilh Naruhito lo succedeish.
Comença après l’abdicacion de l'emperaire nascut Akihito, lo 30 d’abriu de 2019. Segond lo calendièr japonés, los quate purmèrs meses de 2019 son dens l’annada 31 de Heisei, e los autes dens l'an 1 de Reiwa (令和元年 - Reiwa gannen).

## Conversion de las annadas
Naruhito

**Naruhito** (徳仁) (Tòquio, 23 de febrièr de 1960) es l'actual e 126en emperaire de Japon (天皇, *tennō*) e un membre de la familha imperiala de Japon.

L'èra japonesa jos son regne correspond a l'Èra de Reiwa (令和時代 *Reiwa-jidai*, lit. "periòde de polida armonia").

## Noms
A la neishença es nomat 浩宮徳仁親王 (徳仁 - Naruhito de 浩宮 - Hito, 親王 - princi). A la mort deu pairbon Hirohito, vai princi eiretèr damb lo nom 皇太子徳仁親王 (親王 - princi 皇太子 - eiretèr 徳仁 - Naruhito). Vai emperaire devath lo nom de 令和 (Reiwa).
Antifaissisme

L**'antifaissisme** es l'oposicion al faissisme e, mai globalament, a l'extrèma dreita.

Apareguèt pendent los ans 1920, e tot particularament pendent lo desvolopament del faissisme en Euròpa.

## Notas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Faissisme
* Front popular (França • Espanha)
Armagedon

[vinheta|''Destruccion del Leviatan'', gravadura de [Gustave Doré (1865).]]
**Armagedon** (de l'ebrieu: **הַר מְגִדֹּו** / **har M'giddo**, transcrich *Ἁρμαγεδών / Armagedốn* en grèc ancian), un puèg de Galilèu dins la region nòrd d'Israèl, tèrme biblic mencionat dins lo Nòu Testament, es un luòc simbolic del combat final entre lo Ben e lo Mal.

## Istòria e etimologia
En 609 AbC., lo rei Josias del *reialme duel sud*, reialme de Judas, es desfach e tuat sul puèg fortificat de Megiddo (Har Megiddo) pel faraon Nekao II. Aquesta desfacha, alara que lo Dieu dels defensors de Megiddo èra censat los protegir, es sentit coma una catastròfa traumatisanta, e es en remembre que lo tèrme « Armagedon » es enseguida utilizat per qualificar una destruccion catastrofica.

Lo tèrme aparéis pas qu'un còp dins la Bíblia, dins lo libre de l'Apocalipsi (Ap 16,16), que ne parla coma un evèniment futur: L’« assemblament dels reis de la Tèrra » anonciat dins aqueste luòc es un resultat del revèrsament de las seissena e setena copas, las darrièras plagas que menèront al tèrme « la furor de Dieu » (Ap 16:16).

## Lengatge corrent
Aqueste mot es utilizat per designar de batalhas catastroficas, benlèu d'amplor planetària, e, al sens de batalha finala, aqueste que l'eissida donarà la victòria definitiva. Atal, al contrari del dich « pèrdre una batalah mas pas la guèrra », designar una batalha por venir coma un Armagedon, es sosentendre que pèrdre aquesta futura batalha, es pèrdre la guèrra.

## Dins la ficcion
Lo tèrme « Armagedon » foguèt sovent utilizat dins la cultura contemporanèa.

*Armageddon* es per exemple lo títol de fòrça films, coma aqueste de Harry Bruce Woolfe en 1923 fins al mai recents coma lo film catastròfa american realizat per Michael Bay sortit en 1998.

## Vejatz tanben

* Batalha de Megiddo (-609)
* Maniqueïsme
Tramvai de Bordèu

Lo **tramvai de Bordèu** es un malhum de tramvai servissent Bordèu e una part de son aglomeracion. Lo malhum compta quatre linhas.

Es lo prumèr hialat de tramvais modèrne a aver utilisat un sistèma d'alimentacion electrica sens catenària : l'APS.

## Malhum
Lo malhum de tramvai es format de quatre linhas e 133 estacions.

### Linha A

La linha A dobriguèt lo 21 de decembre de 2003. S'estend actualament a partir de l'estacion *Halhan Rostand* o *Pin Galant*, e fins a l'estacion *La Gardette Bassens Carbon Blanc* o *Hloirac Dravemont*. La linha a 46 estacions e una longor de .

### Linha B

La linha B dobriguèt lo 15 de mai de 2004. S'estend actualament a partir de l'estacion *Ribas de la Garona* o *La Ciutat dau Vin* e fins a l'estacion *Peçac* *France Alouette* o *Peçac Centre*. La linha a 37 estacions e una longor de .

### Linha C

La linha C dobriguèt lo 24 d'abril de 2004. S'estend actualament a partir de l'estacion *[[Gara de Blancahòrt]]*, *Pargue de las Expausicions - Estadi Matmut-Atlantic* o *Cracòvia* e fins a l'estacion *[[Gara de Begla]]* o *Pirenèus*. La linha a 35 estacions e una longor de .

### Linha D

La linha D dobriguèt lo 14 de decembre de 2019. La linha a 24 estacions e una longor de .

## Notas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Bordèu

### Ligams extèrnes

* Site oficial de la TBM
Mètro de Marselha

Lo **mètro de Marselha** es un malhum de mètro servissent Marselha e una part de son aglomeracion. Es administrat per la RTM.

## Istòria

### Cronologia

* 1977 (26 de novembre) : Inauguracion de la linha 1 entre *[[La Ròsa - Tecnopòle de Castèugombèrt (mètro de Marselha)|La Ròsa - Tecnopòle de Castèugombèrt]]* e *[[Sant Carles (mètro de Marselha)|Sant Carles]]*.
* 1978 (11 de març) : Extension cap el sud de la linha 1 entre *[[Sant Carles (mètro de Marselha)|Sant Carles]]* e *[[Castelana (mètro de Marselha)|Castelana]]*.
* 1984 (3 de març) : Inauguracion de la linha 2 entre *[[Jolieta (mètro de Marselha)|La Jolieta]]* e *[[Castelana (mètro de Marselha)|Castelana]]*.
* 1986 (1èr de febrièr) : Extension cap el sud de la linha 2 entre *[[Castelana (mètro de Marselha)|Castelana]]* e *[[Santa Margalida Dromeu (mètro de Marselha)|Santa Margalida]]*
* 1987 (14 de febrièr) : Extension cap el nòrd de la linha 2 entre *[[Jolieta (mètro de Marselha)|La Jolieta]]* e *[[Bougainville (mètro de Marselha)|Bougainville]]*
* 1992 (5 de setembre) : Extension cap el èst de la linha 1 entre *[[Castelana (mètro de Marselha)|Castelana]]* e *[[La Timòna (mètro de Marselha)|La Timòna]]*
* 2010 (5 de mai) : Extension cap el èst de la linha 1 entre *[[La Timòna (mètro de Marselha)|La Timòna]]* e *[[La Forratgièra (mètro de Marselha)|La Forratgièra]]*
* 2019 (16 de decembre) : Extension cap el nòrd de la linha 2 entre *[[Bougainville (mètro de Marselha)|Bougainville]]* e *[[Gèze (mètro de Marselha)|Gèze]]*

## Malhum
[vinheta|250px|Los projèctes dau malhum<small> (en [francés).]]
Lo malhum de mètro es format de doás linhas e 28 estacions.

### Linha 1

S'estend a partir de l'estacion *La Ròsa - Tecnopòl de Castèu Gombèrt* e fins a l'estacion *La Forratgièra*, la linha a 18 estacions e 12,7 km d'extension.

### Linha 2

S'estend a partir de l'estacion *Bougainville* e fins a l'estacion *Santa Margalida Dromeu*, la linha a 12 estacions e 8,8 km d'extension.

## Notas e referéncias


## Annèxas

### Votz connèxas

* Tramvai de Marselha
* Marselha

### Liames extèrnes

* Sit oficial de la RTM
Keny Arkana

**Keny Arkana** (Boulogne e Billancourt, 20 de decembre de 1982), es una cantaira e rapera francesa de rap d'origina argentina qu'a crescuda a Marselha. Militanta altermondialista, fa partida del collectiu *La Rage du peuple* creat en 2004, dins lo quartièr de Noalhas a Marselha.

## Notas e referéncias



## Vejatz tanben

### Ligams extèrnes

* Sit oficial
Canton de Plasença

Lo **canton de Plasença** qu'ei ua anciana division administrativa de Gasconha, situada dens l'arrondiment de Miranda, lo departament de Gers e la region de Miègjorn-Pirenèus, adara d'. 11 de las comunas que son dempuish 2015 dens lo canton de Pardiac-Ribèra Baisha (burèu centralizator Plasença) e de la Comunautat de comunas Bastidas e Vaths de Gers, 3 que son deu canton d'Ador gersesa (burèu centralizator Riscla) e de la Comunautat de comunas Armanhac-Ador (residéncia : Riscla). La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon.

## Composicion

## Istòria
## Nòtas e referéncias
Rota 35 de l'Estat de Califòrnia

thumb|250px|Carta de '''SR 35'''.
[thumb|250px|Una vista de la rota en [ivèrn o prima de 2004.]]

La **Rota 35 de l'Estat de Califòrnia** (anglés: *California State Route 35*) o **SR 35**, coneguda popularament coma ***Skyline Boulevard*** en anglés, es una autorota de Califòrnia que travèrsa la cresta dels Monts de Santa Cruz de la Rota 17 cap a la Rota 1, prèp de Daly City. Lo mot "skyline" significa l'orizont, benlèu en referéncia a las vistas d'ambedós còstas de la peninsula ofèrtas per la rota: la baia de San Francisco e l'Ocean Pacific.
Chaumont Volley-Ball 52

**Chaumont Volley-Ball 52** es un club de voleibòl fondat en 1996 e basat dins la vila de Chaumont (Nauta Marna). A l'ora d'ara, lo club jòga en Liga A francesa dempuei 2019.

## Paumarés

* Liga A :
** Campion : 2017
** 2nd : 2018, 2019, 2021
* Liga B :
** 2nd : 2010, 2012

* Copa de França :
** Campion : 2022
** 2nd : 2018, 2019

* Supercopa França :
** Campion : 2017, 2021

* Challenge Cup :
** 2nd : 2017

* Liga de Campeones (CEV) :
**

## Personalidades del club

**Lista dels presidents**

**Lista dels entraïnaires**

## Notas e referéncias

## Vejatz tanben

### Articles connèxes

### Ligams extèrnes
* Web oficial (en francés)
Canton de Miranda

Lo **canton de Miranda** qu'es ua anciana division administrativa de Gasconha, situada dens l'arrondiment de Miranda, lo departament de Gers e la region de Miègjorn-Pirenèus, adara d'. Las 23 comunas que son dempuish 2015 dens lo canton de Miranda-Astarac (burèu centralizator Miranda). Sonque 5 de las comunas que son de la Comunautat de comunas Còr d'Astarac en Gasconha (residéncia : Miranda), las autas 18 que son de la Comunautat de comunas Astarac Arròs en Gasconha (residéncia : Vilacomdau d'Arròs). La lenga autoctòna es l'occitan gascon.

## Composicion

## Istòria
## Nòtas e referéncias
Fàcia amagada de la Luna

La **fàcia amagada de la Luna** es l'emisfèri de la Luna que se situa en permanéncia del costat opausat a la Tèrra, l'autre essent nomenat fàcia vesedoira de la Luna. D'efièit, un sol e meteis emisfèri de la Luna es vesedor dempuèi la Tèrra, amor que la Luna ten un periòde de rotacion egal a son periòde de revolucion (), fenomèn sonat rotacion sincrona. L'autre emisfèri es doncas pas vesedor dempuèi la Tèrra, e foguèt pas fotografiat e cartografiat que mercé a las sondas espacialas, la primièra essent la sonda sovietica Luna 3 en 1959. Los primièrs òmes de l'apercebre directament foguèron l'equipatge de la mission  Apollo 8 en orbita a l'entorn de la Luna en 1968.

La particularitat d'aquesta fàcia es d'aver una morfologia fòrça mai accidentada que la fàcia que gaita nòstra pianeta: rica en cratèrs e amb fòrça mens mars lunaras. Aquò perqué es pas protegida per la preséncia de la pianeta Tèrra, e pòt èsser pus facilament atencha pels objèctes venent de l'espaci, especialament los meteorits. Entre las mars presentas (pus pichonas que las de la fàcia vesedoira), cal senhalar la Mare Moscoviense, la Mare Ingenii, la parts amagadas de la Mare Orientala e de la Mare Australe. Per contre entre los nombroses cratèrs cal senhalar l'Apollo qu'atenh 520&nbsp;km de diamètre. Las mars lunaras representan sonque 2,5% de  sa superfícia respècte als 31,2% de la fàcia vesedoira.
Rastafari

Lo Rastafari es una religion monoteïsta, amb una basa que sembla al cristianisme. Aquesta religion venera Jah, tal coma s'apela Haile Selassie, emperaire d'Etiopia e que es reconegut coma l'encarnacion de Dieu. Lo nom proven de la fusion de la paraula Ras (prince) e Tafari Makonnen, nom que tenia Haile Selassie I abans d'estre coronat.
Pastenaga

**Pastenaga** pòt designar:
*Una planta o ortalissa de l'espècia *[[Pastinaca sativa]]*.
*Una planta o ortalissa de l'espècia *[[Daucus carota]]*.
*Una planta del genre *[[Heracleum]]*.
Lillac (color)

**Lillac** (var. **lillà(s)**, **lilà(s)**, **lilac**) es un nom de color  utilizat subretot dins la mòda e la decoracion que designa de nuanças de malve que remembra la color de las flors de la plante du même nom.

Doas colors porpras dichas *lillac* plan similaras son objècte de proteccion comerciala pel grop Mondelēz International per sas marcas de confiseria Cadbury e Milka.

## Nuancièrs
Lo nuanciè RAL indica RAL&nbsp;4001&nbsp;Lillac&nbsp;roge e RAL&nbsp;4005&nbsp;Lillac&nbsp;blau. 

## Vejatz tanben

### Nòtas e referéncias
Lillac

## Botanica

* Los **[[Syringa vulgaris|lilas]]** (var. **lillà(s)**, **lilà(s)**, **lilac**) son d’arbrilhons que la color de la flor pòt èsser de nuància de malves, violet e blanc. son d’espècias del genre *[[Syringa]]* e de la familha de las *[[Oleaceae]]*.
* Lo lillac mai conegut es lo **lillac comun** (*[[Syringa vulgaris]]*).
* Lo **lillac de Pèrsa** :
***[[Melia azedarach]]*, un arbre de la familha de las *[[Meliaceae]]*;
***[[Syringa ×persica]]*, ibrid de lillac.

## Color
* Lo lillac es una nuància de malve.
Parnàs

Lo **Parnàs** (de grèc ancian  / ) es un mont del centre de la Grècia, que tresplomba la ciutat de Dèfes, près d'Aráchova. Fòrça venerat dins l'Antiquitat, èra consacrat a l’encòp al dieu Apollon e a als nòu Musas, qu’èra una de las doas domranças amb lo mont Elicon. Fa partit dels detz pargues nacionals de Grècia.

L'origina del nom es benlèu preellenic. Atal, d’archius itits revelèron l'existéncia d'un toponime anatolian comparable: *Parnašša* que sembla venir de l’itit e del lovit *parna* significant « ostal » o « demora ». Semblariá que, d’en primièr, lo suc del Parnàs, coma aqueste de l'Olimp, foguèt considerat coma lo naut luòc de culte de l'ierogamia del Cèl (Zèus, associat a Oranos, divinitat primièra del cèl) e de la Tèrra (Gaïa), que se sap que lo sanctuari de Delfès foguèt primièr consacrat a Gaïa avant d'escaire a Apollon.

Dins las *[[Metamorfòsis (Ovidi)|Metamorfòsis]]* d'Ovidi, es al suc d’aqueste mont, lo « sol luòc de la tèrra que las aigas aguèron pas cobèrt », pendent lo deluvi provocat pels Dieus, que l'embarcacion de Deucalion acòsta.

Lo mont Parnàs es brèvament evocat dains l’*[[Odissèa]]* d'Omèr coma essent lo luòc ont l’eròi Ulisses auriá estat nafrat per un singlar alara qu’èra jove.

Un movement literari de la segonda mitat del sègle XIX prend, a París, lo nom de *Parnasse*; aqueste movement es entre autre dirigit per Teofil Gautièr, ancian romantic, e presicant la doctrina de « l'art per l'art » : un art desinteressat de l'engatjament e centrat sus la beutat dels mots.
[esquèrra|vinheta|Lo mont Parnàs en 1821, per [Edward Dodwell.]]

## Nòtas e referéncias

## Annèxes

### Article connèxe

### Ligams extèrnes

* Ressources relatives à la géographie : Digital Atlas of the Roman Empire • GeoNames • Peakbagger.com • Peakware 
*  Site officiel de la station de ski de Parnassos
*  Parnassos sur le site de l'office du tourisme grec
*  La station de Kellaria sur Greek Travel Pages
*  La station de Fterólakka sur Greek Travel Pages
Mont Elicon

## Soms
Lo massís compte 16 soms passant los , amb *Palaiovouna* (), *Tsiveri* (), *Megali Loutsa* (), *Motsava* o *Zagaras* (), e *Sorias* ().

## Mitologia e istòria
L'Elicon èra aquest « mont divin » que parla Esiòde, d'ont ragèt la font Ipocrene jol còp de bata de Pegás, lo caval alat de Poseidon. Celebrat com una de las doas retiradas de las Muses amb lo mont Parnàs, i aviá un ancian sanctuari, lo Museion, sul penjal nord-èst del mont, près de la ciutat de Thespies. foguèt pilhar per Constantin I, e las estatuas levadas a Constantinòble.


## Referéncias

## Ligams extèrnes
* Article du ''Dictionary of Greek and Roman Geography''
* G. Roux, ''Le Val des Muses, et les Muses chez les auteurs anciens''
Jòc d'argent

[thumb|right|[Fotografia d'una rodeta.]]

Un **jòc d'argent** es un jòc associat amb un interessament financier a l'eissida de la partida. Pasmens, per i participar, cada jogaire dèu engatjar una certana sòma que serà, totalament ò parcialament, perduda en cas de desfacha ò aumentada en cas de gasanh. Aquelei jòcs semblan fòrça ancians coma l'atesta la descubèrta d'un dat de sièis fàcias datant de  avC en Mesopotamia. Susceptibles de roïnar lei jogaires e de crear de trèbols sociaus grèus, foguèron condamnats e, de còps, reprimits per leis autoritats religiosas ò estatalas mai capitèron de se mantenir e de se diversificar.

## Liames intèrnes

* Casinò.
* Jòc d'azard.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Nizhni Nòvgorod

*De confondre pas amb* **[[Nòvgorod]]

**Nizhni Nòvgorod**  (en [[rus]]: Ни́жний Но́вгород, [[AFI]]: /ˈnʲiʐnʲɪj ˈnovɡərət/), popularament  **Nizhni**, es un vila de [[Russia]] e lo centre administratiu del [[Districte federal de Vòlga]] e de l'[[Óblast de Nizhni Nòvgorod]]. Entre 1932 e 1990, foguèt sonada **Gorki''' (Го́рький), /ˈɡorʲkʲɪj/, d'après l'escrivan Maxim Gorki, que i es nascut.

La vila es un centre important economic, scientific, cultural e per l'education e los transpòrts, en Russia e dins la vasta region de Vòlga-Vyatka, e lo centre principal del torisme fluvial en  Russia. Lo centre istoric de la vila es compausat de nombrosas universitats, teatres, musèus e glèisas. Nizhni Nòvgorod se situa aperaquí a 400km a l'èst de Moscòu, ont lo riu Oka rejonh Vòlga. 
## referéncias
Maynard Ferguson

**Maynard Walter Ferguson** (Verdun, Montreal, lo 4 de mai de 1928 – Ventura, Califòrnia, lo 23 d'agost de 2006) que ho un trompetista virtuòse de varietat e de jazz destacat per la soa abilitat entà pujar asidament mei enlà deu registre subre agut (per suber deu doble contra ut).

Autor de títols famós com *Born free*, que tribalhè hèra entà bendas sonoras de cinèma taus com la deu film *[[Rocky]]*.

Hilh d'un violonista, qu'estudiè en purmèr lo piano e lo vriulon ; qu'èra tanben un trombonista sancer a despart de jogar mantun aute instrumet com l'eufòni o la trompa.
Poiet (Gers)

**Poiet** (*Pouyguillès* en francés) qu'es ua anciana comuna gascoa, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Despuish 1822, qu'es annexada a Claramon dens la comuna de  Claramon e Poiet.

## Geografia
Lo vilatge de Poiet qu'es a un petit km au sud deu borg de Claramon. Lo terren s'elèva doçament en venent deu riu *Sousson* (en francés) : lo riu qu'es a 180-190 m d'altitud, los quauques ostaus de Poiet a quauquarren com 200-210 m.

## Toponimia
Lo nom de *Poiet* sembla pas totjorn acceptat dens la comuna .

Dauzat qu'explica la fòrma francesa *Pouyguillès* : *Poi* qu'es lo resultat deu latin *podium* e lo segond element un derivat de *Guilhèm* . Que cau benlèu supausar un **Poiguilhèms*, au plurau, articulat com **Poiguilhèns*, puish **Poiguilhès* ? La fonetica locala s'i opausa pas. Mès lo vilatge actuau qu'es pas sus un poi. Benlèu que lo **Poiguilhèms* supausat èra un castèth, situat a un aute lòc de l'anciana comuna (pauc favorabla pr'aquò peus sites de defensa ). Com que sia, la fòrma actuala qu'es *Poiet*, dambe abandonament deu determinant e diminutiu. Lo diminutiu que s'explica plan : lo monde que sentèvan ben que lo « poi » contengut dens lo nom en meritava pas l'apellacion. Notem que just a costat, i a Claramon, eth medish dambe un diminutiu (**Claran* > **Claranon* > *Claramon*. Ua contaminacion recipròca de l'usatge de designar los vilatges dambe un sufixe diminutiu es pas impossibla.

## Istòria
En 1822, qu'annexèn la comuna de Poiet a Claramon, atau coma per Noalhan e per Bascos .

## Demografia

* Las donadas de la dreta deu grafic, plaçadas automaticament, que son las de la comuna entièra de Claramon e Poiet

## Lòcs e monuments
La glèisa qu'a dispareishut.
## Nòtas e referéncias
Noalhan (Astarac)

**Noalhan** (*Noailhan* en francés) qu'es ua anciana comuna gascona, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Despuish 1822, qu'es annexada a Claramon dens la comuna de Claramon e Poiet.

## Geografia
Lo vilatge de Noalhan qu'es a 258 m d'altitud (lo borg de Claramon, a 190-195 m, dens ua arribèra), a 150 m d'un cairehorc de departamentalas : la RD 104 de Miranda a Sheishan, la RD 304 de Miranda a La Barta, la RD 237 cap a Claramon, qui passa au vilatge. Que i a tanben un camin cap au nòrd (*Artigadiu*, anciana comuna, adara dens Sheishan). Un camin cap a Bascos e a Sent Mesard qui's vei sus la mapa qu'es hòra d'usatge.

## Toponimia
La fòrma oficiala de 1793, *Noeillan* que sembla representar *Noalhan* influenciat per la prononciacion francesa anciana (*roi* [rwé]). La de 1801, *Nouilhan* qu'es mèi descarada . La prononciacion qu'es [nwa'ʎan] . *Noalhan* que representa lo nom comun *novalia*, *novalis*, « tèrra desbosigada navèrament », dab lo sufixe *-anum*  o tanben eventualament los noms latins d'òme *Nobilis* o *Novellius*, dab lo medish sufixe .

## Istòria
En 1822, qu'annexèn la comuna de Noalhan a Claramon, atau coma per Poiet e per Bascos .

## Demografia

* Las donadas de la dreta deu grafic, plaçadas automaticament, que son las de la comuna entièra de Claramon e Poiet

## Lòcs e monuments
* glèisa de Sent Pèr, bastida en 1785;
* Hont de Sent Pèr : hont situada près de la glèisa on i avè un pelegrinatge un còp èra per guarir los reumatismes.

## Nòtas e referéncias
Papoa Occidentala

**Papoa occidentala** pòt designar, dos territòris distincts :

*La Nòva Guinèa Occidentala qu'es la part oèst de l'illa de Nòva Guinèa e que foguèt annexada per Indonesia en 1962.

*La província indonesiana de  Papoa occidentala. La província indonesiana de Papoa occidentala es inclusa dins la Nòva Guinèa Occidentala mas es fòrça pus pichona, a s'estend sus 140 375 km² solament.
Bascos (Astarac)

**Bascos** (*Bascous* en francés) qu'es ua anciana comuna gascoa, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Despuish 1822, qu'es annexada a Claramon dens la comuna de  Claramon e Poiet.

## Geografia
## Toponimia
*Bascous* (en francés) qu'es absent de quasi totas las mapas (sonque la mapa de las annadas 1950 lo mòstra, au nòrd deu borg de Claramon, aquí on es escrit adara *Laurentie* e *Pérès*) ; *Bascous* qu'es tanben absent de la lista deus lòcs de la comuna . Que cau imaginar un territòri coneishut deus poblants, sense vilatge o ostau d'aqueth nom (mès benlèu que n'i agó e quitament qu'estó ua parròpia a temps passat). Sense memòria collectiva, jamès aurén hèit ua comuna d'aqueth nom a la Revolucion. Un còp la comuna fusionada, las mapas que's contentèn d'escriure lo nom deus vilatges e deus ostaus. Pr'aquò, lo nom de *Bascos* qu'es enqüèra coneishut dens la comuna e localizat.

Per rasons de fonetica locala (*lo casso* e pas *lo casse*) e perqué la prononciacion locala sembla ['baskus] , *Bascous* que representa probablament lo cas subjècte *Bascos*, com Bascos, près d'Eusa, e pas lo cas regime, com Bascons. Qu'es un nom de pòble , mès a prepaus de la comuna de las Landas, Bénédicte Boyrie-Fénié qu'escriu, a la seguida de J.-B. Orpustan, se lo nom datava de l'invasion vascona de la fin deu sègle VI, lo resultat que seré en *G-* (de [w-] en passant per [gw-], devath influéncia germanica) e pas en *B-*; la formacion deu nom qu'es donc plan posteriora au càmbiament fonetic *Uascon(es)* > *Guascon(es)* .

## Istòria
En 1822, qu'annexèn la comuna de Bascons a Claramon, atau coma per Noalhan e per Poiet .

## Demografia

* Las donadas de la dreta deu grafic, plaçadas automaticament, que son las de la comuna entièra de Claramon e Poiet
## Nòtas e referéncias
Província de Papoa occidentala

La **Papoa occidentala** es una província d'Indonesia d'estatut especial, creada en 2003 coma **Irian Jaya Barat** a partir de Papoa, nomenada aital en 2007, anciana partida de la Nòva Guinèa Occidentala, situada dins l’extrèm oèst de la Nòva Guinèa sus las peninsulas de Doberai e de Bomberai.
La província comptava  en 2010. Lo nom en indonesian es *Papua Barat* e la capitale n’es Manokwari. Es devesida en doas en 2022: sa part mai a l'oèst ven la Papoa del Sudoèst.
Hrespalhers

**Hrespalhers** (*Respaillès* en francés) qu'es ua anciana comuna gascoa, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Despuish 1825, qu'es annexada a Idrac dens la comuna de  Idrac e Hrespalhers.

## Geografia
## Toponimia
Pas d'informacions. La prumèra sillaba que hè pensar a *hresc(s)*, *fresc (s)*, la fin a *palhèrs* o *palhers*, mès lo sens qu'es problematic. Ua auta possibilitat que seré lo resultat deu participi passat *fractum* ( > **hreit* ?) deu latin *frangere*, dambe un sens que seré « copat, arromput » o quauquarren com aquò, puish ua atraccion de *hresc*; lo segond element, *palhèr*, *palher* qu'auré aquí lo sens de « cabana cobèrta de palha » (puslèu que « lòc on consèrvan la palha » o son sens actuau. Cf. respectivament Frais Anglars e Palhairòls. Un nom qui convengueré hòrt plan per ua localitat dispareishuda, qui, s'es atau que cau comprénguer son nom au sègle XVIII o XIX, avè un aute nom quan èra poblada e en bon estat. Mès la reconstruccion qu'es de segur especulativa.

## Istòria
* En 1825, la comuna de Hrespalhers qu'estó annexada a Idrac  a despieit d'ua populacion superiora (Idrac qu'avè ua aglomeracion). Hrespalhers qu'es au sud-èst deu territòri comunau. Lo lòc, qui èra pas parròpia au sègle XVIII, qu'es present sus la mapa de Cassini , mès absent de totas las mapas posterioras . Qu'es donc dispareishut.

## Demografia

* Las donadas de la dreta deu grafic, plaçadas automaticament, que son las de la comuna entièra d'Idrac e Hrespalhers.

## Nòtas e referéncias
Sent Clamenç (Astarac)

**Sent Clamenç** (*Saint-Clamens* en francés) qu'es ua anciana comuna gascoa d'Astarac, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Despuish 1822, qu'es annexada a Bèthlòc dens la comuna de Bèthlòc e Sent Clamenç.

## Geografia
Sent Clamenç qu'es a l'oèst deu borg de Bèthlòc, dens l'arribèra de la Grana Baïsa.

## Toponimia
Lo sent onorat dens lo patronatge de la glèisa qu'es lo papa Clamenç Ièr, mès que i a mantuns sents d'aqueth nom .

## Istòria
* En 1822, qu'annexèn Sent Clamenç a Bèthlòc . 
## Demografia

* Las donadas de la dreta deu grafic, plaçadas automaticament, que son las de la comuna entièra de Bèthlòc e Sent Clamenç.

## Lòcs e monuments
* capèra romanica de Sent Clamenç, ancianament abadiala

## Nòtas e referéncias