open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joan Legier de La Granja

**Joan Legier de La Granja** (fr *Jean Léger de La Grange*) (nascut lo 19 de junh de 1663 e mòrt lo 15 de junh de 1721) era un marin, un corsari e un merchant occitano-canadian. Foguet capitani dins la marina reiala de França.

## Biografia
Joan Legier de La Granja es nascut lo 19 de junh de 1663 a Ajac dins la diocèsi de Limòtges en França. Son paire èra Elias Legier (fr *Elie Léger*), un mercadièr, e sa maire Jeanne de Phélix. Exerciguèt la profession de cirurgian. Èra tanben marin. D'efièch, lo 28 d'abril de 1696, recebèt lo comandament dau naviri lo *Wesp* qu'èra supausat préner part a l'expedicion de Pierre LeMoyne d'Iberville per Tèrranòva. Lo 8 de mai de 1697, foguèt comissionat per l'amirau de França per comandar lo *Belliqueux*. En 1699, èra mercadièr en la vila de Quebec en Nòva França. Pasmens, la gestion de son comèrci èra subretot assegurat per sa femna. A la debuta de las annadas 1700, foguèt comandant de naviris mercadièrs.

En 1704, fa armat dos naviris per atacar Bonavista sus l'isla de Tèrranòva. Captura la galèra *Pembroke*. L'expedicion foguèt un succès amb la captura de tres petits naviris e aquela d'un grand naviri mercadièr a cargue de merluça.

Defunta a La Rochèla en França lo 15 de junh de 1721.

## Veire tanben
### Liams connexes
### Liams externes
## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Nicolau Gargòt de La Rocheta

**Nicolau Gargòt de La Rocheta** (fr *Nicolas Gargot de La Rochette*), comte de Plasença, chivalier de Sent Micheu, dich *Chamba-de-Bois*, nascut le 10 de febrier de 1619 a La Rochela, mòrt e enterrat le 16 de decembre de 1664 a La Rochela, es un corsari, oficier de marina e administrator coloniau francés dau seglhe XVII.
René Guiné

**René Guiné**, nascut le 7 de genier de 1768 aus Sablhes d'Olona e defuntat le 4 de decembre de 1821 a Nantas, es un militari peitavin.
Louis de Harismendy

**Louis de Harismendy** (nom francés; sos noms occitan e basco son pas coneguts), neishut vèrs 1645 a Bidart e mòrt à Baiona lo 10 de julhet de 1706, qu'ei un marin, capitani de fregata  e corsari basco deu rei Loís XIV.
Glaudi de Forbin

**Glaudi de Forbin**, cavalier puei còmte de Gardana, nascut lo 6 d'agost de 1656 a Gardana, mòrt a Marselha lo 2 de març de 1733, es un oficier de marina francés e occitan dau Grand Sègle.
Felip Bequel

**Felip Bequel** (fl. c. 1650–1669; *Philippe Bequel* en francés) era un corsari dau seglhe XVII.

Seriá nascut a La Rochela e auriá servit jos les òrdres daus corsaris Maturin Gavarret (*Mathurin Gabaret* en francés) e François Beaulieu (nom francés; *Francés Bellòc* en occitan?) dins las annaias 1650, après qué ven lo capitani de son pròpri naviri. Basat dins lo pòrt de Cagway en Jamaïca (que serà famós Port Royal―"Pòrt Reiau"―après sa captura pels anglhés), Bequel obten dau governador D'Oyley la permission d'atacar los convòis espanhòus, lo 13 de decembre de 1659.

Puei, a la demanda de Jérémie Deschamps du Rausset, Bequel utiliza la petita colonia de l'isla de la Tartüa coma basa de sas operacions, fins a çò que los anglés capturan Jamaïca. Tòrna alara a Port Royal chap a la fin de l'annaia 1663, ont es l'un daus primiers corsaris estrangiers a obténer una letra de marca dau governador anglés de Jamaïca.

Supausam que Bequel era basat prèp de l'isla de la Tartüa o sus la còsta de Sent Domenge chap a la fin de las annaias 1660. A servit de pilòt per un esquadron de la marina reiala, jos le comandament dau vici-amiralh le Comte Joan d'Estraias, alara dins las Antilhas en 1669. L'annaia seguenta, a la demanda dau Comte Joan d'Estraias, Bequel e Moïses Vauquelin produsiràn un rapòrt detalhant lors atacas contra Onduras e le Yucatan.

Dins lo corrent de sa carriera de corsari, Bequel auriá navegat emb Francés l'Olonés, subretot durant sas atacas contra Onduras e Nicaragua en 1667 e 1668.

## Veire tanben
### Liames externes
*

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
* 
*
Pèir Lahita

**Pèir Lahita** (1770-1821) èra pirata dins lo golf de Mexic e contrabandèr a la debuta deu sègle XIX. Dirigissiá egalament un talhièr de faure a la Nòva Orleans, son entrepresa legitima. Pèir èra lo fraire ainat istoricament mens conegut de Joan Lahita. Maugrat que siá pas tant marin que son hrair, èra la cara publica de l'operacion Lahita e èra conegut per son esperit e son charme, en mai de sa gestion de la venda de merças de contrabanda.

Pèir Lahita a egalament espionèt per Espanha e ordenat de las unitats d'artilhariá. Moriguèt en 1821 prèp de Dzilam de Bravo dins la peninsula deu Yucatan.
Joan Baptista Vença (1729-1790)

**Joan Baptista Vença** (nom de verificar; fr *Jean-Baptiste Vence*), nascut lo 1 de febrier de 1729 a Marselha e mòrt dins la meteissa vila lo 22 d'octobre de 1790 es un capitani de naviri, corsari, negociant e armator provençau. Es lo fraire de Joan Gaspard de Vença e lo paire de Nicolas-Jean-Baptiste Joseph Vence.
Sent Pèir de Nogaret

**Sent Pèir de Nogaret** (*Saint-Pierre-de-Nogaret* en francés) es ua anciana comuna agenesa, probablament lingüisticament gascona , situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Fusionèt damb Gontaud en 1965. Son n° INSEE èra 47270.

Per la comuna gavaudanesa, véser Sant Pèire de Nogaret.

## Geografia
Lo borg de Sent Pèir de Nogaret, au nòrd, es simplament separat deu borg de Gontaud, au sud, per la ribèira d'un riu *Canaula*.

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *decima Sancti Petri de Nogueret prope Gontealto*, en latin, cap a 1300, *prioratus de Noguareto et de Gontaud*, en latin, en 1326, *Sancti Petri de Noguaret* au sègle XIII, *Sancti Petri de Nogaret* en 1216.

*Sent Pèir* es lo nom de l'apòstol, en grèc *Petros*, latinizat en *Petrus*, traduccion deu nom ebrèu [*Kephas*].

*Nogaret* ven deu latin *nucarium*, « noguèir » e deu sufixe collectiu latin *-etum*. Aqueth determinant es motivat per l'existéncia d'ancianas nogaredas (*nogareda*, varianta de *nogaret*).

## Istòria
A Sent Pèir de Nogaret i avèva un priorat, fondat en 1160, que dependèva de l'abadia de La Seuva Majora.

Sent Pèir de Nogaret e Gontaud fusionèren lo 23 de feurèir de 1965, per fusion simpla, en gardant lo nom de la vilòta de Gontaud e en ajustant lo determinant *de Nogaret*.

## Administracion

## Demografia

* En 1793, Sent Pèir de Nogaret e Haugaròlas èran recensadas damb Gontaud (totau : 2416 abitants).

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Véser tanben
* Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes
## Nòtas
Joan Gaspard de Vença

**Joan Gaspard de Vença** (nom de verificar; fr *Jean Gaspard de Vence*), nascut a Marselha lo 6 d'abriu de 1747 e mòrt en son castèu de Vaulichères (Tonnerre) lo 12 de març de 1808, es un corsari e oficier de marina provençau dau sègle XVIII e de la debuta dau sègle XIX, que termina sa carriera amb lo grade de contra-amirau e deven lo premier prefècte maritime de Tolon. Es lo fraire dau corsari Joan Baptista Vença.
Claudi Terrissa

**Claudi Terrissa** (fr *Claude Terrisse*), nascut a Agde en 1598 e mòrt dins la meteissa vila lo 27 de novembre de 1673, èra un marin agatenc, que foguèt corsari primièrament al servici de Carles Emmanuèl de Savòia, puèi successivament al servici de son filh Victor Amadèu Ièr, de Loís XIII e enfin de Loís XIV.
Monts d'Edòm

Los **monts d'[[Edòm]]** o los **monts d'[[Idumèa]]** que son un massís situat sus un planèr au sud-oèst de Jordania, a l'èst de la vath de l'Arabah. Lo massís qu'a ua longor de  haut o baish. Lo mont Ram, qui's situa a  d'Aqaba, que n'ei lo som mei haut dab los sons  mètres.

## Galeria

Fichièr:GabelRum01 ST 07.JPG|Lo Wadi Rum vist despuish lo som deu mont Ram.
Fichièr:Petra Jordan BW 21.JPG|Petra, sit arqueologic.
Fichièr:Akaba ST 05.JPG|Monts d'Edòm e pòrt d'Aqaba.
Fichièr:EdomMountains-ymm-IL.jpg|Vista deus monts d'Edòm despuish lo desèrt.
Paulin de La Garda

**Antòni daus Escalins daus Aimars**, dich "**Paulin de la Garda**" (fr *Antoine des Escalins des Aimars*, dich "*Paulin de la Garde*") (v. 1498-1578), originari de La Garda d'Aimar, es un oficier de marina de la Corona de França e un corsari daufinenc.
Antoni Barceló i Pont de la Terra

**Antoni Barceló i Pont de la Terra** (Palma, Malhòrca, 31 de decembre de 1716 - 30 de genèr de 1797) fòu luòctenent general de l'Armada Espanhòla. Èra un corsari, militar, e marin malhorquin.
Cosmoglotta

197px|right|thumb|Lo primièr numèro de ''Kosmoglott'' (mai tard ''Cosmoglotta''), publicat precipitadament après l'anóncia que la Societat de Nacions estudiava lo problèma d'una lenga internacionala.
***Cosmoglotta*** es la revista centrala del movement occidentalista e l'organ de premsa oficiala de la Interlingue-Union.

## Istòria
La precursora de *Cosmoglotta* foguèt la revista *Kosmoglott*, publicada en Tallinn entre 1922 e 1926 e publicada per una associacion del meteis nom fondada pel lingüista Edgar de Wahl.​

En 1927, la revista passèt a se sonar Cosmoglotta (tre lo nombre 38) e comencèt a se publicar en Viena. Après qu'A. Z. Ramstedt se convertiguèsse en l'editor en cap de la revista, la siá publicacion se trasladèt a Estocòlme. La revista se publiquèt ailà fins que Ric Berger se convertiguèt en editor en cap.

A principis de 1934, la revista Helvetia, que se publiquèt en Soïssa entre 1928 e 1933, se fusionèt amb Cosmoglotta. Cosmoglotta s'emetèt tanben posteriorament en Soïssa.

En 1935, comencèt a aparéisser un periodic addicional ligat a Cosmoglotta. Las publicacions principalas e segondàrias se distinguiguèron mai tard coma seria A e seria B.

Uèi, la revista se publica irregularament.

## Caps de redaccion
* 1922-1926 : Edgar de Wahl;
* 1927-1930 : Engelbert Pigal;
* 1931-1932 : A. Z. Ramstedt, Bertil Blomé;
* 1933-1950 : Ric Berger;
* 1951-1957 : *Interlingue Institute*;
* 1958-1985 : Alphonse Matejka;
* 1985-2000 : Adrian J. Pilgrim;
* Dempuèi 2000 : :ie:Bedřich Plavec

## Referéncias


## Ligàms externes
* Digitalització de les revistes ''Kosmoglott'' (1922-1926) e ''Cosmoglotta'' (1927-1947)
* ''Supplement al Kosmoglott'', n° 5 (1926)
* ''Cosmoglotta'' n° 67, decembre de 1926
* ''Cosmoglotta'' n° 289-302A (2000-2004)
* ''Cosmoglotta'' n° 309, 2010 (PDF)
* Totes los nombres de ''Kosmoglott'' e ''Cosmoglotta'' digitalizats en archive.org
Pierre Desse

**Pierre Desse** (nom fr; lo nom occitan es desconegut, benlèu *Pèir d'[[Essa]]*?), nascut a Sent Lambèrt, en Paulhac, en agost de 1760 e mòrt a Larmont en junh de 1839 es un marin bordalés, capitani de naviu mercadèr, corsari, e negrièr que, de 1787 a 1817, participa a mantes operacions de traita o las comanda.
Jaume Canals i Penya

**Jaume Joan Canals i Penya** (Sóller, 1616 - Palma, 27 de genèr de 1679) fòu un capitan de barca, militar, corsari e mercadèr malhorquin.
Pere Gilbert

**Pere Gilbert** o **Don Pedro Gilbert** (*Dòn Pere Gilbert*), nascut en Catalonha vèrs 1800 e mòrt a Boston, Massachusetts, lo 11 de junh de 1835 èra un pirataa principis del sègle XIX, un dels paucs piratas que va seguir fent incursions a la còsta atlantica.
Bernat I de Vilamarí

**Bernat I de Vilamarin** (Boadella i les Escaules, circa 1403/1411–Itàlia, 1463) es un nòble e militar catala del linhatge de Vilamarin. Sénher de Palau-saverdera e de Boadella, foguèt un corsari e amiral de l'Armada Reiala del rei d'Aragon.
Joan Colom Bertran

**Joan Colom Bertran** (1414 - 1506) fòu un nòble catalan, marin, ambaishador al servei de la Generalitat de Catalonha e finalment corsari desprès de la Guèrra Civil Catalana.
Pierre Morpain

**Pierre Morpain** (nom francés; son nom occitan es pas conegut. *Pèir ...?*), neishut a Blaia lo 2 de febrièr de 1686 e mòrt lo 20 d'agost de 1749 qu'ei un oficièr de marina e corsari francés, aguiainés e probablament occitan (veire la Granda Gavachariá) deus sègles XVII et e XVIII.
Dominique You

**Dominique You** o **Youx** (nascut *Frederic You* o *Youx* en francés; probablament **Domenge** e **Frederic** en occitan; son nom de familha es benlèu **Ios** o **Ion**; Sant Domenge o Seta vèrs 1775-Nòva Orleans lo 15 de novembre de 1830) èra un pirata, soldat, e òme politic francés o lengadocian.

## Biografia
Segon las informacions qu'a fornidas a sa lòtja maçonica de la Nòva Orleans, es nascut a Seta, en Lengadòc, França/Occitània. (Contràriament al fals *Jornal de Joan Lahita*, èra pas lo fraire ainat de Pèir e Joan Lahita.) Serviguèt coma artilhièr dins l'Armada Revolucionària Francesa.

En 1802, acompanha l'expedicion del general Leclerc per reprimir la Revolucion Haiciana de Toussaint Louverture. De nombroses combatents franceses, dont lo |general Leclerc, i perdràn la vida, principalament a causa de la fèbre jauna. Partís alara a La Nòva Orleans per i rejónher Joan Lahita e Pèir Lahita, ont ven pirata e capitani del naviri *[[Le Pandoure]]* (*Lo Pandora*). Los franceses li donan alara lo subrenom de *Capitaine Dominique* (*Capitani Domenge*) e los americans aquel de *Johnness*. Dins lo corrent de las annadas seguentas, li e los fraires Lahita venon de piratas talentoses e encontran de nombroses succèsses a l'entorn de Loïsiana e dins tot lo Golf de Mexic. You manca de pèrdre la vida mentre d'un auratge violent mentre que navègue sus Mississipí.

Los istorians avaloran que las fòrças reünidas pels piratas dins l'archipèl de Baràtaria representavan un total de 3 000 a 5 000 combatents clandestins.

A partir de 1804, lo governador de Loïsiana nòvament americana (o "lo Territòri d'Orleans"), William C. C. Claiborne, s'esforçave de reprimir la piratariá. En julhet de 1814, Dominique You es publicament identificat coma pirata. Lo 16 de setemre de 1814, èra capturat durant l'ataca del camp del ''Reialme de Baratària'' pels Americans. Retròba la libertat al mes de decembre en escambi de sos servicis per tornar possar los britanics, òm li dona un pòsta d'ordenant d'una companhiá d'artilhariá, compausada essencialament dels melhors tiraires dels fraires Lahita. Lo 8 de genièr de 1815, sos òmes mòstran talament de coratge e d'eficacitat pendent la Batalha de Nòva Orleans que lo general Andrew Jackson los cita dins son òrdre general del 21 de genièr coma "avent fach pròva d'una competéncia pauc comuna sus lo camp de batalha". Per aquela rason, las acusacions contra You son abandonadas e s'installa a La Nòva Orleans coma politician e partidari del general Jackson.

Morís en 1830 a La Nòva Orleans. Èra inumat amb los onors militars. Sa tomba es decorada d'un simbòl maçonic e pòrta un passatge de *[[la Henriade]]* de Voltaire: "Intrepida guerrièr, sus la tèrra e sus l'onda Sabèt, dins cent combats, senhalar sa valor E aquel nòu Bayard, sens repròchi e sens paur Auriá pogut sens tremolar, veire s'abausonar lo monde."

## Veire tanben
### Ligams intèrnes
### Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias

*
Joan d'Albarada

**Joan d'Albarada** (*Jean Dalbarade* o *d'Albarade* en francés), dit "Le Bayonnais" (*Lo Baionés*), neishut a Biàrritz lo 31 d'agost de 1743 e mòrt lo 31 de decembre de 1819 a Sent Joan de Lus qu'ei un oficièr de marina, corsari e òmi politic francés, basco e gascon deus sègles XVIII e XIX. Foguèt Ministre de la Marina entre lo 10 d'abriu de 1793 e lo 2 de julhet de 1795.

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Pèir Bertran de Montluc

Lo capitani **Pèir Bertran de Montluc** (fr *Pierre Bertrand de Montluc*), mai conegut coma **capitani Peiròt** (fr *capitaine Peyrot*) o **Peiròt de Montluc** (fr *Perrot de Montluc*) o **Bertran de Montluc** (fr *Bertrand de Montluc*), neishut en 1539 e mòrt a Funchal en agost de 1566, qu'ei un militar e corsari francés e occitan.

## Biografia

Qu'ei lo segon hilh deu manescau de França e memorialista gascon Blasi de Montluc e de sa primèra hemna Antonieta Isalguièr, hilha de Jascme Isalguièr, baron de Clarmont.

Pèir Bertran de Montluc èra gentilòmi dera cambra jos Carles IX. Coma son pair, èra Manescau de França.

Maridat a Margarida de Caupena (fr *Marguerite de Caupène*), Montluc qu'ei atestat coma "senhor de Caupena", donc probablament ven senhor per maridatge. Pèir Bertran e Margarida leishèt dus hilhs: Blasi (fr *Blaise*)―que ven senhor de Caupena―e Carles (fr *Charles*), que ven eiretèr de son grand-pair Blasi de Montluc.

Après aver heit sas prumèras armas en Itàlia, combatèt jos los òrdres de son pair au sètge de Thionville e pendent la prumèra guèrra civila, que lo carguèt subretot de massacrar los abitants de Terrauba en seteme de 1562. Après aver partit deu pòrt de Bordèu en agost de 1566, foguèt tuat dins lo corrent d'un expedicion sus l'isla de Madèira (sac de Funchal). S'agissiá d'establir una plaça de guèrra sus la còsta de Moçambic per servir de retirada aus francés que hasèn lo comèrci en Africa e a las Índias orientalas.

## Véser tanben
### Ligams intèrnes
### Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Mohamed bin Zaied Al Nahian

**Mohamed bin Zayed Al Nahyan** (n. 1961) es l’emir d’Abo Dabi e lo president dels Emirats Arabs Units dempuèi mai de 2022.
Emirat d'Abu Dhabi

L’**emirat d’Abu Dhabi** (pr. Abo Dabi) es un dels estats dels Emirats Arabs Units. 
La capitala n’es la ciutat del meteis nom, Abu Dhabi. 

Ocupa gaireben la mitat occidentala dels Emirats, que n’es lo mai grand e ne caup la capitala, la ciutat del meteis nom.
Joan Josèp Ros

**Joan Josèp Ros** (ortografia locala precisa de *Josèp/Jousè* de verificar; fr *Jean-Joseph Roux*), nascut en 1769 a Marselha e mòrt en 1817 a Odessa foguèt un corsari provençau.

## Carriera
Roux ven capitani en 1809. Comandèt de naviris dins sièis crosieras d'incursion comerciau: tres sus ''Jean Bart'', una sus *Payan-Latour*, e doas sus ''Babiole'', totalizant 21 presas.

## Citacions e referéncias
### Referéncias

* 
*
Peire Maisonat

**Peire Maisonat** dich **Baptista** (ortografia de verificar, mas plan probabla; fr *Pierre Maisonnat* dich *Baptiste*), nascut lo 5 de julhet de 1658 a Brageirac e mòrt après agost de 1714 a Amherst, es un corsari lemosin e un colon acadian.

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Jacme Francés Perroud

**Jacme Francés Perroud** (fr *Jacques François Perroud*), neishut en 1770 a Bordèu e mòrt en 1822), èra un corsari gascon, celèbre per sa captura deu gran East Indiaman ''Lord Nelson'' lo 14 d'agost de 1803, e per sa defensa arderosa de sa ''Bellone'' de 36 canons contra lo naviri de linha aclapaire de 74 canons HMS ''Powerful'' pendent l'accion del 9 de julhet de 1806.
Joan Francés Audol

**Joan Francés Audol** (fr *Jean-François Hodoul*), nascut a La Ciutat lo 11 d'abriu de 1765 e mòrt lo 10 ge genier 1835, èra capitani de marina, corsari, e puèi mercandier e proprietari de plantacions en Illa de França, uèi Maurici.

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Miquèu Antòni Garota

**Miquèu Antòni Garota** (fr *Michael Antoine Garoutte*), nascut au castèu de Garota en Marselha lo 12 d'abriu de 1750 e mòrt lo 29 d'abriu de 1829, èra membre de la primiera noblesa provençala dau Reiaume de França. Èra pirata e corsari a la debuta de la Guèrra d'Independéncia deis Estats Units e atenguèt lo grade de Luòctenent dins la primiera Marina Continentala americana. Moriguèt a Pleasant Mills, Nòva Jersei, Estats Units.

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Liquefaccion

La **liquefaccion** es un cambiament d'estat de la matèria que permet a un compausat de passar de l'estat gasós a l'estat liquid. A generalament luòc quand un gas es refrejat ò comprimit. Pasmens, segon l'espècia quimica considerada, lei condicions de temperatura e de pression son fòrças variablas. L'interès de la tecnica, dins l'industria, es de facilitar lo transpòrt dau gas ò de permetre son utilizacion dins lei diferents domenis de la criogenia.

thumb|center|800px|<center>Resumit dei cambiaments d'estats entre lei quatre estats principaus de la matèria.</center>

Lo tèrme « condensacion » es tanben sovent utilizat per descriure aquela transformacion mai es scientificament incorrècte.

## Liames intèrnes

* Estat de la matèria.
* Gas.
* Matèria.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Diaspòra occitana

La **Diàspora occitana** designa los movements umans de las poblacions eissidas d'Occitània al fial de periòdes diferents de l'Istòria, subretot pendent l'Edat Coloniala francesa (compresa la colonizacion intèrna).

## Diaspòra protestanta occitana
Pendent las persecucions etnicas e religiosas en França e Savòia, mantes occitans partiguèren per Alemanha, Soïssa, lo miejorn d'Itàlia, lo Reialme Unit e sas colonias coma l'Africa del Sud. 

Après las persecucions, la populacion de las Valadas Occitanas cresquèt e qualques grops de colons occitans valdeses emigrèron cap a America (als Estats Units fondèron Valdese).

## Luòcs de diaspòra occitana
### [[Africa]]
*Africa del Sud
*Africa del Nòrd, subretot Argeria
*Maurici
*Reünion
*Seichèlas

### [[America]]
#### [[Antilhas]]
*Guadalope
*Haití
*Martinica
*Republica Dominicana
*Santa Lúcia
*Trinitat e Tobago

#### [[America del Nòrd]]
*Mexic, ligats amb Loïsiana e Ubaia?
*Estats Units d'America (Loïsiana; Valdese; Manakin; Oklahoma; autres)
*Canadà

#### [[America del Sud]]
*Brasil
*Occitans d'Argentina e d'Uruguai (Pigüé, autres)
*Chile

### [[Euròpa]]
*Aragon
*Alemanha (Baden-Württemberg e Èssa)
*Belgica?
*Castelha (veire Gascones, Gascueña e Gascueña de Bornova)
*Itàlia (La Gàrdia)
*Malta
*Navarra
*Païses Basses
*Portugal (Naut Tage)
*Reialme Unit
*Soïssa

## Veire tanben
### Ligams intèrnes
* Colonialisme
* Diaspòra catalana
* Diaspora francesa

### Ligams extèrnes
* http://oklahoccitania.canalblog.com/
* http://www.geocities.ws/diaspora.occitana/Introduccion.htm
Joan lo Nèci

**Joan lo Nèci** (en Auvèrnhe, Roergue e Lengadòc) o **Jan lo Nèci** (a Montpelhièr e dins un autre parlar?), dich **Joan lo Sòt** en Erau e a la Charanta Occitana, **Jan le Sòt** a la Charanta Occitana, **Joan lo Pèc** o **Jan lo Pèc** en Gasconha, e **Joan lo Piòt** dins Aude (*Jhan-le-Sot* en Aguiaina; *Jean-le-Sot*, *Jean le Niais*, o de variantas dins la Francofonia) es una figura dins lo folclòre occitan, aguiainés, antilhés, acadian e loisianés. Es particularament popular dins l'Oèst de França (subretot Peitau) e a Loïsiana.
Anthony Albanese

**Anthony Norman Albanese** (Darlinghurst, Austràlia, 2 de març de 1963) es un naut foncionari e òme politic trabalhista australian que venguèt lo 31en primièr ministre d’Austràlia lo 22 de mai de 2022.
Sant Cesari (omonimia)

**Sant Cesari** es un toponim occitan:
* Sant Cesari o Sant Cesari de Sianha, comuna provençala
* Sent Cesari de Grasinhan o de Gausinhan, comuna lengadociana.
Pantos Dîmou Glossa

La **Pantos Dîmou Glossa** o  **cosmoglossa** es una lenga internacionala creada en 1858 pel fisosòf occitan Lucien de Rudelle. Es una sintèsi de las lengas que coneissiá. 

I a fòrça traches que seràn représ per l'esperanto: preséncia de l'acusatiu, desinéncia unenca pels vèrbs.

Nombres (1-10): *ono, dyo, tro, tetro, pento, ekso, epto, okto, nono, deko.* 

## Bibliografia
Lucien de Rudelle. ''Pantos Dimou Glossa (ou Cosmoglossa), grammaire primitive d'une langue commune à tous les peuples...'' Bordèu: Crugy, 1859 (68+ p.)
Soravila

**Soravila** (en basco, **Sorabilla**) qu’es ua anciana comuna gascona de lenga basca, annexada per Andoain en 1882. Administrativament, qu’es de la província de Guipuscoa dens la comunautat autonòma espanhòla deu Bascoat. En  qu’avèva  abitants.
## Istòria e toponomia
## Toponimia
Lo nom oficiau basc Sorabilla que hó restablit arron de la dictatura franquista. Autes còps que hasèvan servir lo nom "espanhòu" *Soravilla*.

Soravila qu’estó tostemp ua part de la comuna d’Aiztondo (dab caplòc a Asteasu). Totun qu’obtiengó l’estatut de comuna a despart en 1843, mès tanlèu 1882 qu’estó annexada a Andoain.
Forn dei Navetas

vinheta|Fòto dau Forn dei Navetas
Lo **Forn dei Navetas** es la mai anciana fornariá de Marselha, dins  lei Bocas de Ròse.

## Istòria dau Forn dei Navetas
Situada al 136, carrièra Santa, dins lo 7n arrondiment  de Marselha, aquela fornariá es la mai anciana de ciutat.

Es dobèrta lo 24 de novembre de 1781 per lo mèstre-fornièr Antòni Lauzière, que creèt tres meses mai tard lei navetas a l'escasença de la Candelosa, abans d'èsser cedida a David Aveyrous. L'emplaçament dau forn seriá degut a un potz reputat aver una melhora aiga.

La tradicion vòu que cada matin dau 2 de febrièr, lo curat de Sant-Victor o l'Arquevesque de Marselha benesisca lo forn durant una granda ceremònia.

## Nòtas e referéncias

## Veire tanben

### Articles connèxes

* Naveta provençala - Naveta de Marselha

* Site oficiau
Chalhòl

**Chalhòu**  o **Chalhòl** (*Saint-Michel-de-Chaillol* en francés, **Sant Michèu de Chalhòl**) es una comuna d'Occitània, en Daufinat, situada dins lo departament francés daus Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

[thumb|left|200px|Totes los masatges de Chalhòu vist del [còl de Vialet]]
Comuna situaa al nòrd de la vau de Champsaur a  d'altitud.

## Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luòc:
* **Sant Michèu** - *Parrochia Sancti Michealis* en 1334; *Sanctus Michaelus* en 1377; *Sanctus Michaelus de Challiolio* en 1390; *Sanctus Michael de Chalholio* au sègle XIV; *Sanctus Michaellus in Camposauro* en 1449; *Sanctus Michael de Chalhiolio* en 1500; *Saint Michel de Chaliol* en 1516; *Guillaume Faudon* en 1742; *Montorcier la Montagne* en 1793.
* **Chalhòl**/**Chalhòu** (*Chaiòu, Chalhòu* en grafia mistralenca) - *Chaillol* en 1248; *Challol* en 1312; *Chalholium* en 1377; *Chalolium* en 1407; *Chaliolum* en 1430; *Chalholium* en 1500; *Chaliol* en 1516; *Chaliolium* en 1540; *Chalhol* en 1572; *Chaillot* en 1582; *Saint-Pierre-de-Chaillot* en 1789.Vilatge

## Istòria
Las comunautats de Sant Michèu de Chalhòu e de Sant Pèire de Chalhòu fusionan de cap a 1740. La comunautat fusionada deu portar lo nom de *Guillaume Faudon* en 1742 mas prend mai correntament lo nom de Chalhòu. Lo sèti de la comuna, que pòrta oficialament en francés lo nom de Sant Michèu de Chalhòu, es a Sant Pèire de Chalhòu. L'usatge es doncas de dire Chalhòu.

## Administracion

## Demografia

## Cultura locala e patrimòni
### Eveniments
*Lo Festenau de Chalhòu o Festivau dau Chalhòl.
### Luòcs e monuments
### Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas dels Auts Aups

## Ligams extèrnes

## Referéncias


## Nòtas
Lèis assirianas

[thumb|right|Representacion dau rèi [Teglath-Phasalar Ier|Teglath-Phasalar I.]]

Lei **lèis assirianas** (ò **lèis medioassirianas**) son un tèxte juridic assirian que foguèron probablament publicats au sègle XIV avC. Son conegudas gràcias a de còpias que son generalament datadas dau rèine de Teglath-Phasalar I (1116-1077 avC). Es una compilacion de prescripcions sus de subjèctes sociaus coma l'estatut dei femnas, la familha ò la proprietat. Pasmens, lo tèxte complèt es desconegut car lei tauletas descubèrtas son tròp fragmentàrias.

## Liames intèrnes

* Drech.
* Empèri Assirian.
* Mesopotamia.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Guillaume Cardascia, *Les lois assyriennes*, 1969.
* **[[francés|(fr)]]** M.-J. Seux, *Lois de l'Ancien Orient*, 1986, pp. 75-85.

## Nòtas e referéncias
Excomunicacion

[thumb|right|Representacion de l'excomunicacion de l'emperaire germanic per lo papa [Gregòri VII.]]

L’**excomunicacion** (var. **escomenge**) es una pena d'exclusion de la comunautat crestiana qu'existís dins totei lei glèisas crestianas. Dins lo drech crestian, es una sancion grèva que permet d'exclure lei personas aguent de comportaments ò d'ensenhaments contraris a la Bíblia. L'objectiu es de protegir la comunautat e de permetre a l'individú excomunicat de començar son pentiment. Per extension, lo tèrme es utilizat per descriure de sancions similaras qu'existisson dins d'autrei religions.

L'excomunicacion foguèt fòrça utilizada per leis autoritats crestianas de la fin de l'Antiquitat a la fin dau sègle XIX per luchar còntra seis adversaris religiós e politics. Plusors sobeirans foguèron ansin excomunicats coma l'emperaire Enric IV (1084-1105) durant la Querèla deis Investiduras ò Ramon VI de Tolosa (1194-1222) durant la Crosada deis Albigés. Pasmens, en causa de la poissança militara limitada dau papa, l'excomunicacion aviá de limits coma o mostrèt lo rèi anglés Enric VIII (1509-1547) que fondèt l'anglicanisme e rompèt definitivament amb Roma.

## Liames intèrnes

* Cristianisme.
* Religion.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Alphonse Borras, *Les Sanctions dans l'Église*, Desclée, 1990.
* **[[francés|(fr)]]** Yvonne Bongert, *L'interdit, arme de l'Église contre le pouvoir temporel*, Presses de l'Université d'Angers, 1987.
* **[[francés|(fr)]]** François-Xavier Fleutot, *Les rois de France excommuniés*, Le Cerf, 2019.

## Nòtas e referéncias
Robert Golob

vinheta|266x266px|Robert Golob (2024)
**Robert Golob** (n. 1967) es un òme d’afars e de politica eslovèn. Lo 25 de mai de 2022 es elegit primièr ministre d’Eslovènia.
Èm çò qu'èm

***Èm çò qu'èm*** ei ua seria de television en aranés presentada en 2020 coma comedia de situacion. Ei era prumèra produccion audiovisuau de ficcion dera istòria hèta en aguest dialècte der occitan dera Val d'Aran.

Era seria non sonque a er objectiu de promòir era coneissença e er usatge lingüistic d'aguesta lenga, tanben d'hèr conéisher damb major precision es tradicions e simbòls nacionaus que an era identitat singulara e pròpia dera Val d'Aran.

## Referéncies

## Ligams externs
* Episòdis dera seria ''Èm çò qu'èm'' a Lleida Televisió
Boris Rhein

**Boris Rhein** (n. lo 2 de genièr de 1972 a Francfòrt de Men) es un avocat e òme politic alemand de l’Union democrata crestiana (CDU). President del parlament de l’estat d’Èssa de 2019 a 2022, es elegit ministre president lo 31 de mai de 2022.
Neureut

**Neureut** o **Neureut de Bada** (*Neureut (Baden)* en alemand) es una anciana comuna alemanda, creada lo 1èr de novembre de 1935 per la fusion de Welschneureut e de Teutschneureut. Lo 14 de febrièr de 1975 foguèt annexada a Karlsruhe que n'es desenant una seccion (*Ortsteil*).

## Eraldica
En 1959 se pren l'escut de la comuna de Teutschneureut.

## Referéncias

## Ligams extèrnes
* Lo barri de Neureut sul sit oficial de Karlsruhe.
Bajram Begaj

**Bajram Begaj** (n. lo 20 de març de 1967 a Rogojina) es un militar e òme politic albanés. Lo 4 de junh de 2022 es elegit president de la Republica per la Cramba legislativa del país. Dintra en foncions lo 24 de julhet.
M142 HIMARS

[thumb|right|[Fotografia d'un M142 HIMARS en posicion de tir.]]

Lo **M142 HIMARS** es un lança-roquetas multiple leugier desvolopat dins leis ans 1990 per leis Estats Units d'America. Intrat en servici en 2005, tira lei meteissei municions que lo M270 MLRS mai sa massa de 16,25 t li permet d'èsser transportat dins un avion C-130. Segon lei roquetas utilizadas, pòu ansin atacar d'objectius situats a de distàncias maximalas de 32 a 70 km. L'engenh pòu tanben tirar de missils balistics tactics MGM-140 ATACMS d'una portada de 300 km. Pasmens, a respècte dau M270, son panier de roquetas a una capacitat pus febla (6 roquetas còntra 12).

Lo còst unitari d'un M142 èra estimat a 5,6 milions de dolars en 2020 e la produccion es totjorn en cors. L'armada estatsunidenca n'es l'utilizaire principau. Pasmens, en 2020, quauquei país aliats deis Estats Units (Singapor, Romania, Jordania e leis EAU) avián tanben adoptat aqueu lança-roquetas multiple dins sei fòrças. Quauqueis exemplaris foguèron donats a Ucraïna en 2022 durant la guèrra entre Kiev e Moscòu. D'autreis Estats son tanben interessats per aquel armament.

## Liames intèrnes

* Artilhariá.
* Lança-roquetas multiple.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias


* HIMARS Technical Manuals
TOS-1

[thumb|right|[Fotografia d'un TOS-1 durant un entraïnament en Russia.]]

Lo **TOS-1** es un lança-roquetas multiple sovietic desvolopat durant leis ans 1980. Intrat en servici en 1988, es constituit d'un quadre de carri T-72 e d'un ensemble de 24 tubes de 220 mm. Es concebut per tirar de roquetas termobaricas còntra d'objectius situats entre 600 e  m. En 2020, una version pus leugiera, lo TOS-2, es intrada en servici. A tèrme, dèu remplaçar lo TOS-1.

Lo TOS-1 foguèt utilizat en Afganistan tre son adopcion per l'Armada Roja. Durant l'afondrament de l'URSS, la màger part deis exemplaris se trobavan en Russia mai quauquei país èx-sovietics, coma Cazacstan, Armenia ò Azerbaitjan, dispausan de quauqueis unitats. De mai, lo sistèma foguèt exportat en Argeria e en Arabia Saudita. Aqueu LRM a donc participat a la màger part dei conflictes de l'espaci sovietic.

## Liames intèrnes

* Artilhariá.
* Lança-roquetas multiple.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Roqueta (arma)

[thumb|right|Roquetas anticarri d'un [elicoptèr d'ataca AH-64.]]

Una **roqueta** es un projectil militar mogut per un motor fusada que pòu dispausar d'un sistèma de guidatge. Intermediari entre l'obús e lo missil, es accelerat durant la premiera partida de sa trajectòria per son propulsor avans acabar son vòl coma un obús.

Lo concèpte foguèt inventat per lei Chinés au sègle XII mai apareguèt, benlèu d'un biais independent, en Euròpa e en Índia quauquei sègles pus tard. De modèls foguèron integrats per plusors armadas durant lei guèrras indianas dau sègle XVIII ò durant lei Guèrras Napoleonencas. Pasmens, sa premiera utilizacion massisa aguèt luòc durant la Segonda Guèrra Mondiala amb l'invencion dau lança-roquetas multiple per lei Sovietics e la concepcion d'avions d'ataca au sòu armats de desenaus de roquetas per leis Aliats. A la fin de la guèrra, leis Alemands imaginèron tanben de roquetas destinadas au combat aerian.

Uei, la roqueta demòra un projectil frequentament utilizat per lei lança-roquetas multiples, per leis armas destinadas a la lucha anticarri e per certanei sistèmas antiaerians. Plusors modèls recents son desenant equipats de sistèmas de guidatge que permèton de corregir lor trajectòria.

## Liames intèrnes

* Artilhariá.
* Lança-roquetas.
* Lança-roquetas multiple.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Eruca sativa

La **roqueta** (*Eruca sativa*) es una planta annadièra de la familha de las Brassicacèas (o crucifèras), de flors blancas o jaunassas venadas de brun o de violet ; sas fuèlhas semblan a las dels rafes e dels naps, botanicament fòrça proches, e an una savor picanta e pebrada.
Roqueta

**roqueta** pòt designar:

## Arma
* Roqueta : projectil autopropulsat o fusada non guidada.

## Patronim
* Max Roqueta (1908-2005), escrivan occitan, un dels autors màger de la literatura occitana
* Ives Roqueta (1936-2015) escrivan e activista occitan

## Toponim
* Roquetas, comuna occitana del departament de la Nauta Garona

## Planta
Plantas de la familha *Brassicaceae* que se manjan las fuèlha coma ensalada o condiment :
* roqueta (*[[Eruca sativa]]*)
* roqueta salvatge (*[[Diplotaxis tenuifolia]]*)
* diplotaxis falsa roqueta (*[[Diplotaxis erucoides]]*)
* roqueta de mar (*[[Cakile maritima]]*)
* roqueta jauna (*[[Sisymbrium irio]]*)
Postrolhàs

Lo **postrolhàs** es un pidgin infantil parlat per un pichon grop d'enfants dins las annadas 1980 dins lo mitan diplomatic a Tirana, en Albania. Es descrich pel paire de tres d'aquelas, lo linguiste Marcèl Cortiada. Es inacabada que moriguèt abans d'acabar l'article en referéncia.
## Descripcion
Parlat per cinc gojatas, locutoras o pas d’albanés, d’anglés, de francés, d’occitan, de polonés, de romaní e de sèrbocroat, èra nomat pels enfants [ɑ̃glɛ] o [ɑ̃grɛ] (anglés) o ben *postrolhàs*. 
### Fonologia

### Gramatica
Al contrari de la majoritat de las lengas naturalas parladas pels enfants, lo postrolhàs a pas d'article definit, nimai de flexion. Fa pas de distinccion de genre nimai de nombre.

Lo plural es marcat per l'anteposicion de *lotlot*, de l'anglés *a lot.*

La transitivitat verbala es marcada pel sufix -*it: takit*, pren o *givit*, dona. Revèrta lo sufixi *-im* del tok pisin.

### Lexic
Emai se l'anglés èra pas conegut de doas de las cinc utilizairas del postrolhàs, la màger part del lexic èra tirada d'aquela lenga.Avèm pasmens de mots tirats d'autras lengas:
Ruy Gonçalo do Valle Peixoto de Villas Boas

**Ruy Gonçalo do Valle Peixoto de Villas Boas** (nascut *Ruy Gonçalo José Eduardo de Sousa do Valle Peixoto de Villas Boas* a Porto, lo 27 de novembre de 1939) es un religios portugués que foguèt dus còps lòctenent ad interim, valent a dire grandmèstre ad interim de l'Òrdre de Malta.

Villas Boas nasquèt a Porto, filh de Gonçalo Manuel Coelho Vieira Pinto do Vale Peixoto de Sousa de Vilas Boas e de Margaret Neville Kendall. Es l'oncle pairal d'André Villas-Boas. Après una formacion d'engenhaire quimic, foguèt director de la recèrca e del desvolopament de la Companhiá portuguesa del tabac. Foguèt actiu tanben a l'Organizacion internacionala de normalizacion (ISO). Dempuèi 1996, es de l'òrdre de Malta. Ne venguèt chivalièr après la mòrt de sa molher, en 2008.
Lista dels grandmèstres de l'òrdre de Malta

Vaquí la **lista dels grandmèstres de l’Òrdre** sobiran militar e espitalièr de Sant Joan de Jerusalèm, de Ròdas e **de Malta**, mai conegut coma l’Òrdre Sobiran e Militar de Malta.

***En construccion***
Batalha deis Illas Santa Cruz

[thumb|right|[Fotografia de l’*[[USS Hornet (CV-8))|USS Hornet]]* abandonat per son equipatge.]]

La **batalha deis Illas Santa Cruz** es una batalha navala de la Segonda Guèrra Mondiala que se debanèt dau 25 au 27 d'octòbre de 1942 dins la region de Guadalcanal. Opausèt una flòta japonesa (4 pòrta-avions, 36 naviris e 199 avions) a una flòta estatsunidenca (2 pòrta-avions, 21 naviris e 136 avions). Foguèt la consequéncia d'una volontat nipona de tornar prendre l'iniciativa sus aqueu teatre e de blocar lei pòrta-avions americans mandats per blocar l'invasion de l'illa per l'armada imperiala. Leis Aliats refusèron pas lo combat car esperavan infligir de pèrdas pron significativas a son adversari per prendre l'avantatge dins lo sector.

La batalha deis Illas Santa Cruz es donc liada a l'ataca terrèstra còntra la basa aeriana de Lunga Point (23-26 d'octòbre de 1942). Coma per lei batalhas aeronavalas precedentas, lei doas esquadras luchèron per mantenir lo contacte e fòrça succès foguèron obtenguts per azard. Lei dos camps deguèron encaissar de degalhs importants e lo combat es generalament coma una victòria tactica de la marina imperiala japonesa. D'efiech, leis Estatunidencs perdiguèrun un pòrta-avions (*[[USS Hornet (CV-8))|USS Hornet]]*) e l’*[[USS Enterprise (CV-6)|USS Enterprise]]*, lo segond pòrta-avions de la flòta engatjada dins lo combat, foguèt tanben grèvament daumatjat. Conjugada amb la pèrda de l’*[[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]]* en setembre, aquela desfacha compliquèt fòrça la situacion deis Estatsunidencs a l'entorn de Guadalcanal durant plusors setmanas.

Pasmens, a tèrme pus lòng, lo combat es considerat coma una victòria estrategica aliada car lei Japonés aguèron de dificultats de remplaçar sei pèrdas (dos pòrta-avions e un crosaire daumatjats). En particular, perdiguèron mai de 60 pilòts experimentats. Aquò agravèt la pèrda de capacitats de son aeronavala car Japon aviá de capacitats feblas per entraïnar de pilòts novèus. Ansin, lo pòrta-avions *[[Hiyo (pòrta-avions)|Hiyo]]* deguèt s'entornar en Japon car aviá plus de pilòts per seis esquadrilhas.

## Liames intèrnes

* Pòrta-avion.
* Segonda Guèrra Mondiala.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Eric Hammel, *Carrier Strike : The Battle of the Santa Cruz Islands, October 1942*, Pacifica Press, 1999.

## Nòtas e referéncias
Suwałki

**Suwałki**  (lituanian: *Suvalkai* ; yiddish: סואוואַלק) es una vila del nòrd-èst de Polonha amb una populacion de 69 210 abiatants (2011). Es la capitala del comitat de Suwałki e un dels pus importants centres de comèrci del Voivodat de Podlàquia. Suwałki es la pus granda vila e la capitala de la region de Suwałki. Entrò 1999, èra la capitala del voivodat de Suwałki. Suwałki es situat a aperaquí 30 km de la frontièra sud-oèst de Lituània e dona lo son nom a la zona protegida polonesa coneguda coma Pargue paisatgièr de Suwałki. La ribièra Czarna Hańcza traversa la vila.
## Referéncias
Leivu

Lo **leivu** qu'ei un dialècte estonian deu sud qu'èra parlat dens lo capvath dera Letonia autorn de l'arriu Gauja e qu'èra parlat per los estonians deu Gauja. Que s'estupè en 1988 quan lo darrèr locutor Anton Bok e moriscó. Totun qu'am hèra d'enregistraments d'aqueth dialècte. Lo dialècte leivu sembla au dialècte Hargla dau Võro mes qu'èra influençat per la lenga letona e possiblament lo livonian. En 1782, lo dialècte qu'èra parlat per milèrs. En 1849, 2600 personas que coneishèvan lo dialècte, en 1935, sonque 131. En 1911 lo linguista finlandés Heikki Ojansuu qu'a documentat lo dialècte leivu damb los dialèctes deu Ludza e Kraasna

## Caracteristicas

Pr'amor de l'influéncia letona, los sons s e z que son cambiats en š e ž. Per exemple: *suži* ‘lop’, *püššü* ‘fusiu’. I a tanben ua pèrta de la letra H dins hèra de mots e ei sovent remplaçada per un *stød* com dens:  *ra'a* ‘argent’, *vä'ämb* ‘mensh’.

## Exemple de mots en leivu

* *ria* = rastèth
* *püäbä* = dissabte
* *vaijõr* = Asèrou
* *jaijõ* = peberat
* *na'a* = pèth
* *pä'ä* = cap
* *jèma* = mair
* *eza* = pair
* *terä* = grana
* *tarõ* = cramba

## Referéncias
Principat de Montdragon

Lo **principat de Montdragon** es un ancian país de l’Occitània. Fasiá part deis tèrras adjacentas de Provença. 

## Geografia
Confrontava a Bisa Daufinat, au Levant e au Miègjorn lo Comtat Venaicin, au Ponent Ròse.

## Istòria
Lo principat de Montdragon es un estat creat en 1178 pel comte de Tolosa jos la forma d'un pareatge de 4 co-senhors.
En 1536, lo rei de França Francés Ièr annèxa lo principat. Francés II anulla aquela annexion en 1560. Los co-senhors portaràn lo títol de princes entrò la revolucion. 
En 1790 ès inclaus dins lo departament deis Bocas de Ròse. En 1793, es transferit au departament de Vauclusa.
Malanvila

**Malanvila** (*Malanville* en francés e oficialament) es una vila de Benin situada al nòrd-èst del país, a la broa del flum Nigèr, a la frontièra amb Nigèr e a proximitat d'aquela amb Nigèria. Desservida per la rota nacionala inter-estats (RNIE 2), es lo cap-luòc de la comuna del meteis nom, dins lo departament d'Alibòri.

## Istòria
Wolo es un vilatge de ramadièrs e de pescaires situat a la broa de Nigèr. Son nom en zarma es *Tassi*, arena. Mantes barris s'espandisson : Tassi-Zenon (« Tassi  Vièlh »), Wouro Hesso, Tassi-Tédji (« Tassi Nòu »), Galiel, ont vivon dendis e Aussas. Lo comèrci (bestial, peisses, cebas) amb los païses vesins, e subretot son mercat, contribuisson a sa notorietat. Amb Gaya, la vila nigerina qui li fach fàcia de l'autre costat del flum, jògue un ròtle motor dins l'espaci transfrontalièr.

Dins las annadas 1940 la localitat acèssa una garnison militara e de foncionaris colonials. Las casas redondas tradicionalas son remplaçadas pels ostals cairats tipics del sud del Benin. 

La vila es apelada Malanvila pels militars qui s'i tròban lo jorn de la mòrt d'Henri Malan (1869-1912), que foguèt un temps luòctenent-governador francés del Dahomey. Malan èra sortit de la familha valdesa dels Malans, entre Angruenha e Lusèrna e Sant Joan.
Nazlı Tolga

**Nazlı Tolga** (Ankara, 8 de novembre de 1979), es una jornlista,professora e presentairitz de notícias turco-neerlandesa. Nazlı Tolga es filha d'una familha d'Istambol originària de la Malatya e Samsun. Nazlı Tolga vompletèt la siá educacion primària a Istambol e la siá educacion segondària al Collega  Privat Americana d'Üsküdar en Istambol. Nazlı Tolga completèt la siá formacion universitària a l'Universitat de Màrmara, Departament de Jornalisme. 

Nazlı Tolga Comencèt la siá carrièra professionala coma reportaira a Kanal D lo 1998, quand aviá solament dètz-e-nòu ans, e contunhèt en aquela posicion fins al 2003.

Nazlı Tolga Se transferiguèt a las televisions Show TV e SKY Türk coma programaira de notícias l'an 2003, e comencèt aital lo sieu primièr programa de notícias independentas als 24 ans. Nazlı Tolga Contunhèt las siás foncions a SKY Türk e SHOW TV fins al 3 de setembre de 2007. Nazlı Tolga Se transportèt a FOX TV en agost de 2007 per presentar las notícias de la serada de FOX TV, e pendent los primièrs sièis meses de 2007, comencèt a presentar las notícias de la serada de FOX TV, presentadas per Aslıgül Atasagun, a comptar del 3 de setembre de 2007. 

Nazlı Tolga presentèt l'informatiu de la serada de FOX TV de manièra independenta entre 2007 e 2009.

A comptar del 2009, comencèt a se presentar amb la siá amica jornalista Gülbin Tosun, qu'es dos ans mai grand qu'ela. Nazlı Tolga daissèt la siá presentairitz de notícias de la serada a FOX TV lo 14 de junh de 2013, per motius de matrimòni e posteriora installacion a l'estrangièr. De mai, a comptar d'agost de 2013, lo presentador de notícias maitialas de FOX TV, Fatih Portakal, comencèt a presentar las notícias de la serada de FOX TV, proprietat de Nazlı Tolga. Nazlı Tolga A recebut fòrça prèmis de notícias, coma Medya Faresi e Altın Kelebek, e a trabalhat tanben coma professora de mejans e comunicacion dins una escòla de mejans d'Istambol.

La jornalista turca Nazlı Tolga, tanben coneguda per lo sieu comportament educat, digne e sincèr, es maridada amb l'entrepreneire olandés Lawrence Brenninkmeyer dempuèi lo 31 d'agost de 2013 en esglesia de Sant'Esprit en Istambol. Nazlı Tolga viu a l'ora d'ara al Brasil, la China e lo Reialme Unit. De mai, Nazlı Tolga se convertiguèt en maire en los darrièrs ans.De mai, Nazlı Tolga a una sòr granda nomenada Eda, que nasquèt lo 1978.

## Programas de television presentada

* *Kanal D Gece Haberleri* (Kanal D-1998-2002),
* *Nazlı Tolga ile Haber Masası* (Skyturk-En 2004-Setembre 2007),
* *Show Haber* (En 2002-2003),
* *FOX ON Ana Haber* (en 2008-2010),
* *Nazlı Tolga ile Fox Ana Haber* (en Setembre 2007-en 14 Junh 2013)

## Referéncias

## Ligams extèrnes

* Compte de Instagram
John Timothy Dunlap

Fra' **John Timothy Dunlap** (Ottawa, 16 d'abril de 1957) es un avocat e jurista canadenc, 81 Prince e Grandmèstre de l'Òrdre de Malta dempuèi lo 3 de mai de 2023. Sa Santetat lo nomenèt a la foncion de Luòctenent del Grandmèstre de l’Òrdre de Malta lo 13 de junh de 2022; entrèt en foncions l'endeman.
Lo Morcairòl

**Lo Morcairòl** (*Le Mourcairol* en francés) es una anciana comuna lengadociana, suprimida en 1845.

## Istòria
Parròquia de la diocèsi de Besièrs, ven a la revolucion una comuna del canton del Pojòl del departament d'Erau. En l’an X, après la supression del canton del Pojòl passa dins lo canton de Sant Gervasi. En 1845 (ordonança reiala del 16 de mai) es devesida en doas comunas: Las Airas e Vilacèla.
Libron

**Libron** (*Libroun* en grafia mistralenca; *Libron* en francés) es un flum costièr del departament d'Erau.

## Idronimia
*Juxtà rio Lebrontis* en 972; *Flumen Librontis* en 1151; *Libron* en 1166.

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Sant Gervasi

**Sant Gervasi** o **Sent Gervasi** es un toponim occitan:
* Sant Gervasi, comuna dau Puei de Doma
* Sant Gervasi, comuna d'Erau, ancianament de Tarn
* Sent Gervasi, comuna de Gardon
* Sent Gervasi, comuna de Gironda
* Sent Gervasi de Maimont, comuna dau Puei de Doma
* Sent Gervasi, anciana comuna d'Òut e Garona, annexada en 1841 a Castèlgelós
Mitan intergalactic

[thumb|right|[Fotografia dau telescòpi espaciau Hubble que mòstra de galaxias separadas per lo mitan intergalactic.]]

Lo **mitan intergalactic** correspònd ais agençaments de matèria situats en defòra dei galaxias. Descubèrt en 1965 amb l'aparicion de la radioastronomia de rais X, es mau conegut. Segon leis ipotèsis principalas, seriá compausat d'un gas rarefiat fòrça tèune (fins a una particula per mètre cubic) qu'auriá lei proprietats generalas d'un plasma fòrça caud (atòms ionizats, bòna conduccion electrica, velocitat auta dei particulas...). Formariá tanben de filaments de matèria entre lei galaxias. Mens tèuna, aquelei regions aurián una densitat 5 a 200 còps pus importantas que la mejana de l'Univèrs.

L'estudi dau mitan intergalactic es un element important de la fisica modèrna car sa massa, que representa benlèu dos còps la massa de l'ensemble dei galaxias, es un paramètre non negligible per melhorar lei modèls de l'Univèrs.

## Liames intèrnes

* Univèrs.
* Vuege.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** *Encyclopedia of Astronomy and Astrophysics*, Institute of Physics Publishing, 2002, capitól « Intergalactic Medium ».

## Nòtas e referéncias