Castèlnòu d'Arri

[thumb|250px|Lo bacin del [Canal del Miègjorn a Castèlnòu d'Arri]]

**Castèlnòu d'Arri**, localament **Castèlnau d'Arri** (prononciacion: [kastenˈnaw / kastanˈnaw 'darri];  en francés: *Castelnaudary*), es una comuna occitana de Lengadòc. Situada administrativament dins lo departament d'Aude e la region administrativa d',  ancianament de Lengadòc-Rosselhon, comptava 12.212 abitants en 2022.

Castèlnòu d'Arri es la capitala e la vila mai importanta de Lauragués.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
### Castèlnau d'Arri
Las fòrmas ancianas son : *Castrum Novum Darri* en 1214, *Castrum Novum de Arrio* en 1224, *Castrum Novum d'Arri* en 1258, *Castrum Novum de Ario* en 1298, *Castrumnovumdarium* en 1318, *Castrum Novum de Harrio* en 1271, *Chasteauneuf d'Arri* en 1434, *Castelnaudarry* en 1441, *Castenodori, Castelnodary, Castelnodari, Castelnaudari, Castelnodarri,  Castrenodari* en 1496-1508, *Castelnaudarry* en 1585, *Chasteauneufdarry* en 1586, *Castelnau* en 1586, *Castelnoudarri* en 1589, *Chateauneufdary* en 1743, etc. Après qu'erigiguèt l'avescat de Sant Papol, en 1318, lo papa Joan XXII erigiguèt en collegiada la glèisa Sant Miquèl de Castèlnaudarri : *Collegiata ecclesia Castrinovi de Arrio* en 1317. La fòrma occitana es *Castelnáu*, *Castelnáudarri*, *Castannáudarri* , dins la grafia de l'abat Antòni Savartés. 
Castèlnau d'Arri es format primièr d'un sintagma medieval plan espandit, *Castèlnòu*, vengut *Castèlnau* dins una granda partida del lengadocian, tradusit en latin *Castellum novum*, mes lo sintagma es d'origina medievala. En mai del sens literal, lo nom de *castèlnòu*/*castèlnau* designava de pichonas aglomeracions apiejadas sus una fortalesa que las aparava. Lo determinant es lo nom de persona *Arri* (*Ari*, per Dauzat) . Non se sap perqué Alibèrt escriviá *-ari*. La forma autentica al sègle XIX e al començament del sègle XX èra ben **Castèlnau d'Arri**, segon l'abat Savartés.

### Cucuron
Cucuron (AFI: ) es un ancian priorat, del vocable de Nòstra Dòna, puèi de Sant Miquèl, unit a la mensa episcopala de Sant Pàpol. Las fòrmas ancianas son: *Cuguro* en 1217, *Ecclesia S. Marie de Cogorone* en 1296, *Redditus de Cucuror..., de Cucurono* en 1317, *De Cucurore..., de Cugurono* en 1318, *Capella Sancti Michaelis de Cucurrone..., de Cugurrone* al sègle XV, *Decimarium de Cagarone*, comprene *Cugurone* en 1495, *Chasteau et grange de Cucurou* en 1690.
*Cucuron* (**Cuguron*?) es a penas sus una tuca, mes lo nom sembla ben un oronime. Los noms d'aquel tipe serián derivats d'un preindoeuropèu **cūcc-*, «autura arredondida» .

## Istòria
Castèlnau d'Arri èra *Sostomagus*, una *mutatio*, un relai sus las viás romanas : *Mutatio Sostomago* (Itinerari d'Antonin, [280-sègle IV]). Èra a 38 milas de Tolosa e 24 de Carcassona. Sostomago èra situat exactament près del bacin del canal del Miègjorn. Es après que la vilòta se mudèt de la plana al pujòl vesin. An supausat sense rasons qu'aquel càmbiament èra degut als Visigots e explicat le nom de la vila per *Castrum novum *'Ari*'anorum* .
L'evolucion de la populacion de la vila dempuèi la revolucion foguèt longtemps tant val dire una estagnacion, agravada per la pèrda de la sos-prefectura en 1926. En comparant ambe de vilas audencas de talha comparabla, Castèlnau d'Arri èra en 1793 un còp e mièg pus grand que Limós e cinc o sièis còps pus grand que Lesinhan. Çaquelà, dempuèi las annadas trenta, Castèlnau d'Arri a bravament crescut, allòc que Limós a quitat de progressar dempuèi 1968. Castèlnau d'Arri ganhèt mai de 13% d'abitants en mai entre 2015 e 2021 ! Aquela creissença, çaquelà, s'explica en partida per la relativa proximitat de Tolosa.

## Administracion

* Abans la reforma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dels cantons de Castèlnòu d'Arri-Nòrd e Castèlnòu d'Arri-Sud; es ara del canton del *Bassin chaurien* (en francés).

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
* August Forès (1848-1891): escrivan occitan nascut a Castèlnòu d'Arri.
* Dionís Catalan (1899-1950): arqueològ occitan nascut a Castèlnòu d'Arri.

## Véser tanben
* Comunas d'Aude
## Ligams extèrnes
* Castèlnau d'Arri sul site de l'Insee

## Nòtas