Republica païsana

Una **[[republica]] [[païsan]]a**, **republica de païsans**, **republica agricòla** o **republica d'[[agricultor]]s** (de l'alemand *Bauernrepublik*) descriu un tipe de societat, en vigor a l'Edat Mejana e especialament dins lo Sant Empèri, ont lo poder nòble e eclesiastic èra inabitualament feble, quitament inexistent, permetent las comunautats localas de gaudir d'un naut gra d'autonomia. Dins aquel contèxt, lo tèrme "republica" implica pas necessàriament l'existéncia de l'aparelh d'un Estat formal, e mai se aquò existissiá dins d'unas d'aquelas comunautats, mas puslèu simplament l'abséncia de poder feudau/eclesiastic efectiu.
En règla generala, las republicas païsanas an durat lo mai longtemps dins de contradas reculadas e dificilas d'accès (zònas costièras, illas, paluns, torbièras, valadas montanhòlas...), dins las qualas las autoritats exterioras avián de mal a intervenir, e generalament tròp paures per atirar fòrça d'atencion.

## Problèmas de terminologia / Sul mot "republica"
Es essencial de plan comprene la portada del tèrme  dins la locucion de , tradusent lo tèrme alemand . Uèi, una *republica* pòt far referéncia a l'encòp a un territòri e a un regim politic.

Dins lo contèxt istoric, lo mot "republica" es utilizat pels istorians principalament per soslinhar qu'aqueles territòris èran liures, sens lo poder dirècte d'un rei. S'agís de territòris pauc espandits, que correspondon uèi a l'espandida d'un arrondiment alemand o d'una comuna neerlandesa. Pasmens, los procediments decisionals democratics dins las republicas paisanas (relativament pichonas) s'averan, a pròpriament parlar, èsser una forma d'autonomia locala comparabla al principi de la corporacion municipala. Malgrat aquò, aquelas comunautats recercavan o èran obligadas de demorar vassalas d'entitats mai poderosas. Es pas donc pas susprenent qu'a l'epòca ont existissián las republicas paisanas, existissiá egalament de nivèls d'Estat als quals los òmes liures reials èran obligats. Aquò torna d'unes istorians reticents a utilizar lo tèrme de republica paisana.

La question se pausa egalament de saber a qual moment de la transformacion de las republicas paisanas en territòris del tip del que prevaliá a l'Edat Mejana (per exemple dins lo cas de la creacion del comtat de Frisa orientala) las condicions son vengudas incompatiblas amb l'ideal de la "republica".

De mai, es dificil de saber se las zònas que los dirigents territorials avián mesas a la disposicion dels immigrants per la colonizacion son vengudas de las republicas paisanas en acordant de dreches a l'autonomia o en luchant per aqueles dreches, o se, dins aqueles cases, la sobeiranetat formala contunha de sobeirans recrutaires sus "lor" territòri es determinant. Aquel problèma jòga un ròtle central dins los paisatges de Stedinga e Bregenzerwald.

## Exemples

### [[Frisa]] e Bas [[Elba]]
[vinheta|280px|Mapa de [Frisa orientala e de sas particions a la debuta del .]]

Los *Bauernrepubliken* se son particularament desvolopadas en Frisa, expression dirècta de l'ideal de libertat frisona. Se cita tot particularament lo cas de la peninsula de Butjadingen, de la region de Stadland, del país de Stedinga (uèi arrondiment de Wesermarsch) e del país de Wursten (uèi arrondiment de Cuxhaven) totes los quatre en Bassa Saxònia actuala, aital coma la Dithmarschen, uèi arrondiment de Dithmarschen en Schleswig-Holstein. Totas aquelas zònas costièras èran regularament subjèctas a las inondacions de grandas envergaduras (per exemple lo inondacion de Totsants en 1532), çò que possava lors abitants a s'amassar per bastir amassa de restancas e garantir lor entreten, accions garantissent la subrevida de lors comunautats. Del meteis biais, la conquista de tèrras arablas se fasiá al prètz d'entrepresas de colonizacion mobilizant las fòrças de la comunautat.

#### [[Rustringa]]
[vinheta|280px|Memorial representant  a Hartward ([Rodenkirchen (Stadland)|Rodenkirchen), ont Rustringa pèrd en 1514 son independéncia.]] L'arquetip de la  se tròba en Rustringa, e perdurèt dins aquela contrada reculada , al nòrd de las torbièras situadas cap a l'estuari de Weser, pendent mantes sègles. Aicí, son los , magistrats elegits pels paisans, que detenon lo poder de far lo drech e de tornar la justícia. La basa de l'exercici del poder dels redjeven de Rustringe se tròba dins l**'. L'ofici dels redjeven mòstra lo fòrt desvolopament e l'independéncia del poder municipal al sègle XIII.

Lo tractat de 1220 intervengut entre la vila de Brèma e Rustringa menciona pel primièr còp un organ collegial fasent ofici d'institucion governanta. S'agís del , de saber las . Aqueles  o  de las fonts latinas semblan correspondre als  dels tèxtes frisons, jogant lo ròtle de conselhièrs. Lo conselh es elegit cada annada, e constituís l'una de las compausantas de l'estructura constitucionala cooperativa mesa en plaça per aquela comunautat. Jòga lo ròtle d'instància deliberativa.

L'independéncia de Rustringa pren fin en 1514, pendent la batalha de Hartward.

#### [[Frisa orientala]] e [[Frisa occidentala]]
Los organs politics de las liuras republicas paisanas èran plaçadas jos la dominacion d'una part dels grands proprietaris terrenals, d'autra part jos l'influéncia dels senhors dels territòris vesins. De fach, las relacions entre las diferentas Bauernrepubliken èran sovent emprentadas d'ostilitat, Frisa se trobant trocejada en una miriada de pichonas entitats. Maridatges e successions son l'escasença de temptativas de concentracion dels poders.

Atal, las diferentas Bauernrepubliken de Frisa orientala (e dins d'unes cases en Frisa occidentala) son progressivament tombadas jos l'autoritat de l'ostal de Cirksena al sègle XV. Jos Ulrich I von Cirksena, Frisa orientala ven en 1464 un comtat d'Empèri. D'aquel temps, Frisa occidentala tomba jos la copa del Cercle de Borgonha. En 1648, las doas entitats se restacan a las Províncias Unidas independentas del Sant Empèri germanic en seguida del tractat de Münster.

#### [[Brèma]] e [[Oldenborg]]
Los paisans del país de Hadeln aguèron mai d'astre. Passant al sègle XIII jol contròtle del ducat de Saxònia-Lauenborg, aquel Estat del Sant Empèri s'avera puslèu feble. Aquò garantís als paisans l'exercici de lor regim en granda autonomia, e çò cap a la fin del sègle XIX.

### [[Escandinàvia]]
Lo tèrme "republica paisana" es de còps aplicat a d'unas comunautats d'Escandinàvia a l'Epòca Vikinga e a la Plena Edat Mejana, sustot en Suècia, ont lo poder reial sembla èsser estat inicialament pro feble, e dins las regions de la Suècia modèrna qu'èran pas encara jol regne del rei suedés, aital coma en Islàndia, ont lo Estat liure d'Islàndia servís d'exemple de republica paisana inabitualament vasta e sofisticada, bastida sus las meteissas tradicions democraticas. D'unes istorians descrivon egalament lo mòde de governament de Gotland coma una Bauernrepublik abans l'arribada dels daneses en 1361. Las amassadas apeladas Thing èran al còr de las ancianas tradicions democraticas escandinavas.

### [[Alps|Espaci alpenc]]
S'a trobat de similituds entre las Bauernrepubliken e los sistèmas de governament mes en plaça en Soïssa, en particular suls territòris dels actuals cantons de Glarona, d'Uri, de Schwyz e d'Unterwald ont lo Landsgemeinde èra elegit per l'ensemble dels abitants. Lo conselh, compausat de seissanta òmes, constituís l'organ executiu del canton. Aquelas comunautats independentas de paisans alpins se son amassadas en confederacion amb de vilas, las qualas dispausavan pas de constitucion democratica. Aqueles ensembles son arribats a resistir a las pretensions dels comtes e ducs a l'entorn, e çò fins a la fin del sègle XVIII.

La region de Bregenzerwald a conegut a la fin de l'Edat Mejana e a la debuta de l'epòca modèrna una Bauernrepublik, s'estant donat son pròpri conselh, sa pròpria constitucion (lo "Landsbrauch") e sa pròpria juridiccion.

D'unas fonts de lenga alemanda parlan egalament de *Bauernrepublik* per descriure lo cas de la republica dels Escartons de Briançon, amassa de territòris montanhòls avent gaudit de disposicions fiscalas e socialas particularas del XIV al sègle XVIII..

## Nòtas e referéncias
### Nòtas


### Referéncias





## Veire tanben
* Libertat frisona
* Dithmarschen
* Estat liure d'Islàndia
* Comuna medievala
* Anciana Confederacion Soïssa