Josèp du Chesne

**Josèp du Chesne** o **Mossen de la  Violeta** (*Sieur de la Violette*) qu’ei un quimista e un mètge, nescut a Leitora (Armanhac) en 1546. Que’s mòr lo 20 d’aost 1609 a París.

## Estudis
Josèp du Chesne (o Josèp deu Casso en gascon) qu’a setze ans a la debuta de las las guèrras de religion (1562-1598). Que vei lo protestantisme s’installar a Leitora, e la presa de la vila per Blaise de Monluc en 1563. 

Hilh deu çurgent Jaime du Chesne, lo joen Josèp que seguish estudis a Bordèu. Que i encontra un aute Armanhaqués, Guilhèm Sallusti, senhèr deu Bartàs (1544–1590). A 20 ans, que comença estudis de medecina a Montpelhièr. Qu’aurà Guilhèm Rondelet (1507-1566) e Laurent Loubert (1529-1583) coma professors.

Mes las guèrras que continuan e que se’n va en Alemanha. Que i encontra los mètges mei grans : lo scientific alemand Jakob Schegk qui aurà ua gran influéncia suu son eslhève, lo Danés Petrus Severinus qui l’inicia a las tèsis deu mètge söisse Paracelse (1493–1541). Qu’ei sedusit per la navèra concepcion deu monde d’aqueth òme, inspirada deu neoplatonisme e qui ensenha ua practica de la quimia tà servir la garison deus malauts en ligam dab ua vision d’armonia universau.

En 1575, a 29 ans, que passa lo son doctorat a Bâle dens l’ostau de Theodor Zinger l’ancian. 

## La carrièra
Lo 14 de junh 1574, que’s marida dab Anne Trye, ua rica eretèra, arrèr-hilha de l’umanista parisenc Guilhèm Budé (1467-1540). Que s’installan a Genèva e, dab l’influéncia de la hemna, que’s convertish au calvinisme.

Josèp du Chesne que s’opausa au mètge francés Jacques Aubert (1500-1588) qui demora sus ua vision mei tradicionalista de la medecina. Du Chesne que respón per un tractat brac en latin, en muishar un esperit obèrt e moderat. Lo libe qu’ei arrevirat en anglés e en francés. Du Chesne que s’impausa coma modernista.

En 1587, elegit au Conselh deus dus Cents de Genèva que vad l’intermediari enter Nicolas Brulat de Sillery, ambassador de França, e lo Conselh. Que demorarà amic dab Sillery. 

## Lo tornar en França
En 1596, que va a París e vad Mètge Ordinari deu rei Enric IV de França, qu’ei a díser l’assistant dirèct deu Prumèr Mètge deu Rei, Jean Ribit de la Rivière, protestant de Genèva. Lo rei qu’a 25 mètges. Aqueths mètges que son importants sustot que la Facultat de París ne compta pas sonque 40 mètges. Josèp du Chesne que passarà la sua vita a defénder la medecina quimista contra la Facultat. Lo rei Enric IV que deverà intervénguer au près de la Facultat qui a hòrabandit du Chesne e, atau, obténguer lo son tornar a París dab la permission de practicar.

En 1601, Sillery que l’envia en mission en Söissa pendent la guèrra franco-savoian (1600-1601).

Lo 20 d’aost 1609, Josèp du Chesne que’s mòr a París. Que dèisha ua hilha, Joana.

## Las òbras

* 1575 : *[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k54347f Ad Jacobi Auberti Vindonis, de ortu et causis metallorum contra chymico explicationem,] Joseph Quercetani,* responsa au mètge francés Jacques Aubert.
* 1576 : *[https://dx.doi.org/10.3931/e-rara-8519 Sclopetarius sive, De curandis vulneribus, quae sclopetorum et similium tormentorum ictibus acciderunt],* consacrat a las plagas d’arcabusa, mosquets e autas armas.
* 1583 : *[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b86120592 La Morocosmie ou de La Folie, vanité et Inconstance du Monde].*
* 1587 : *[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5860952d Le grand miroir du monde]* : Du Chesne que publica ací un poèma qui unish filosofia e quimia, que dedica lo libe a Enric, rei de Navarra. Que cita quauques vèrs en gascon *Plan hé bau més, que babilla ta plan...* (Plan hèr vau mes que babilhar tanplan...). Lo libe qu’ei ua referéncia per tots los quimistas deu sègle XVIIau. En fèit, l’obratge qu’ei decopat en dètz libes, cadun dab un tèma precis.
* 1603 : *De Priscorum Philosophorum verae medicinæ material*, tractat de medicina teorica basada sus la quimia. Arrevirat en francés dab lo títol *Traité de la matière, préparation et excellente vertu de la Médecine balsamique des Anciens Philosophes,* en 1626.
* 1604 : *[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k573831 Ad veritatem hermeticae medicinae ex Hippocratis veterumque decretis ac therapeusi]*…
* 1607 : *Pharmacopea dogmaticorum* ; (it) *[http://nbn-resolving.de/urn%3Anbn%3Ade%3Ahbz%3A061%3A2-11018 La farmacopea overo antidotario riformato del signore Giuseppe Quercetano]*…, arrevirat per Giacomo Ferrari, Venècia,
* 1618 : **.
* 1619 : *[http://www.biusante.parisdescartes.fr/histmed/medica/cote?39866x01 La pharmacopée des dogmatiques]*, 2au ed. revista e corregida, Rouen, Corneille Pitreson, 1639
* 1625 : *[http://web2.bium.univ-paris5.fr/livanc/?cote=34024&do=chapitre Tétrade des plus grièves maladies de tout le cerveau]*, Paris, C. Morel. Numerisacion BIUM
* 1626 : *[http://www.bnam.fr/spip.php?article1291 Traité de la matière, préparation et excellente vertu de la médecine balsamique des anciens philosophes]*. Numerisacion BNAM
* 1639 : *Traicté familier de l'exacte preparation spagirique des medicamens*, Rouen, Corneille Pitreson
* 1641 : *[http://www.biusante.parisdescartes.fr/histmed/medica/cote?38642 Recveil des plvs cvrieux et rares secrets touchant la Médecine Métallique et Minéralle tirez des Manuscripts de feu Mr. Dv Chesne]*, Ed. J. Brunet. 1641. Paris. B. N. - 8° Te131. 99 Ed. Simon Piget. 1648. Paris. B. N. - 8° Te131. 99a Ed. J. Beyerum. 1648. Francofurti ; 1 Ars medica medicatrix. 2 Ars medica avxiliatrix. 3 Ars medica pratica
* 1648 : *[http://www.bnam.fr/spip.php?article506 Traicté familier de l’exacte préparation spagyrique des médicaments]*. Ed. H. de La Garde. 1648. Lyon. B. N. - 8° Te131. 45b. Numerisacion BNAM