open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Canton de Martèl

Lo **canton de Martèl** es una division administrativa de Carcin, venguda dempuèi 2015 sonque circonscripcion electorala, situada dins l'arrondiment de Gordon, lo departament d'Òut e la region d' ancianament de Miègjorn-Pirenèus. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, lo canton se conservèt e, ambe l'apondi de tot l'ancian canton de Vairac, passèt de 10 a 18 comunas, que, pr'amor de fusions de comunas, son pas que 16 en 2019. Son n° INSEE es ara 4614.

La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian naut-carcinòl.

**NB. Per de las rasons tecnicas, una partida de las informacions de l'Infobox (superficia, populacion, densitat, n° INSEE) son las de la situacion d'abans 2015.**

## Composicion abans 2015

## Istòria
Lo canton se creèt lo 15 de febrièr 1790. I aviá tanben un canton de Sarrasac . Lo canton foguèt modificat lo primièr còp e lo de Sarrasac suprimit lo 13 de *brumaire* an X (4 de novembre 1801).

La segonda modificacion foguèt a las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion del decret del 13 de febrièr 2014 que delimita los cantons del departament d'Òut .

Lo canton de Martèl aviá doncas 18 comunas en 2015. Lo 1èr de genièr 2019 fusionèron respectivament Cressençac e Sarrasac (Carcin) dins la comuna novèla de Cressençac e Sarrasac e Casilhac (del canton vièlh de Martèl) e Las Quatre Rotas (del canton de Vairac) dins la comuna novèla de Vinhon de Carcin (nom benlèu provisòri pr'amor de las contestacions popularas). Lo nombre de comunas baissèt doncas a 16.

## Composicion dempuèi 2015

Lo canton novèl de Martèl compren :
* totas las 10 comunas del canton vièlh de Martèl;
* totas las 8 comunas de l'ancian canton de Vairac.

Aquela composicion es ara modificada per las fusions de comunas. 

## Nòtas
Campanha d'Appomatox

[thumb|right|[Fotografia de soudats federats a la fin de la batalha.]]

La **campanha d'Appomatox** es un ensemble de batalhas que se debanèron en Virgínia dau 29 de març au 9 d'abriu de 1865 durant la Guèrra de Secession. Menaçada d'enceuclament a l'entorn de Richmond, l'armada sudista dau generau Lee cargada de protegir la vila ( òmes) assaièt de se retirar vèrs l'oèst. Foguèt perseguida per plusors armadas nordistas comandadas per lo generau Grant ( òmes).

Ben organizada, la retirada sudista foguèt pasmens ben fòrça malaisada en causa dau lassitge generau dei tropas, afeblidas per lo sètge de Petersburg e Richmond. De mai, l'incendi dei pònts utilizats per lei Sudistas mau capitèt. Ansin, la cavalariá nordista poguèt precedir lei Sudistas a Appomattox Court House onte capturèt lo tren d'avitalhament previst per Lee. Blocats amb  òmes e atacats per mai de  òmes, lei Sudistas foguèron obligats de capitular lo 9 d'abriu de 1865.

Aquela eissida foguèt una victòria fòrça importanta per leis Estats Units car entraïnèt la disparicion de la principala armada sudista. De mai, permetèt ai fòrças federadas dau teatre orientau de se desplaçar sus d'autrei frònts. Egalament en dificultat dins aquelei regions, lei Sudistas deguèron pauc a cha pauc se rendre, çò que menèt a la fin de la Guèrra de Secession en junh de 1865.

## Liames intèrnes

* Batalha d'Appomattox Court House.
* Guèrra de Secession

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Chancellorsville

thumb|right|Pintura de la batalha de Chancellorsville.

La **batalha de Chancellorsville** es un combat que se debanèt dau 27 d'abriu au 6 de mai de 1863 durant la Guèrra de Secession. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva d'una armada nordista comandada per lo generau Joseph Hooker ( òmes) que se dirigiguèron vèrs lo sud en aprofichant la descubèrta dau ponch feble dins la defensa sudista e la dispersion dei fòrças dau generau Robert Lee ( òmes).

Dins aquò, lei Nordistas foguèron susprés per l'amplor de son succès iniciau que li permetèt de passar sensa dificultat lei rius Rappahannock et Rapidan. Sospichant una engana de part dau generau Lee, lo comandant nordista assaièt pas d'avançar mai e foguèt durament atacat per lei Sudistas que devesiguèron abilament sei fòrças per fixar son adversari e limitar son inferioritat numerica dins lei sectors decisius. Ansin, lei Nordistas deguèron abandonar sei conquistas e se retirar sus la riba septentrionala de Rappahannock et Rapidan.

Lei pèrdas umanas foguèron importantas per lei dos camps amb aperaquí  Nordistas e  Sudistas tuats, bleçats ò capturats. Encoratjat per sa victòria, Lee assaièt de perseguir l'armada nordista en retirada. Aquò menèt a la batalha de Gettysburg (1-3 de julhet de 1863).

## Liames intèrnes

* Guèrra de Secession.

## Bibliografia

## Nòtas e refernécias
Arrondiment de Caors

**L'arrondiment de Caors** es una division administrativa e una anciana division electorala  francesa situada en Carcin , dins lo departament d'Òut en region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Lo capluòc es Caors. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian carcinòl.

## Composicion
### Abans 2015
* canton de L'Albenca
* canton de Caors Nòrd-Èst
* canton de Caors Nòrd-Oèst
* canton de Caors Sud
* canton de Castèlnau de Montratièr
* canton de Catús
* canton de Casals
* canton de Lausès
* canton de Limonha
* canton de Lusèg
* canton de Montcuc
* canton de Puèg l'Avesque
* canton de Sent Juèli

### Dempuèi 2015
La composicion e lo nombre de comunas de l'arrondiment pòt cambiar pr'amor de las fusions de comunas o (en 2017) per s'ajustar a las intercomunalitats. En 2017, l'arrondiment foguèt apichonit e los de Fijac e encara mai de Gordon agrandits. L'arrondiment perdèt mai que mai tot l'ancian canton de Casals (9 comunas) e 11 comunas de las 12 de l'ancian canton de Lausès. Lo nombre de comunas de l'arrondiment de Caors èra aital de 135 en 2015, 129 en 2016 et 105 en 2017.

## Istòria

## Nòtas
Ba N'Daou

**Ba N'Daou** (San, Sodan francés, 23 d'agost de 1950) es un militar e òme politic malian. Lo 21 de setembre de 2020-2021 es nomenat president de transicion. Dintra en foncions lo 25. Es depausat lo 24 de mai de 2021.

Lo sieu nom es tanben escrich Ndaw, N'Daw o N'Dao.
Eleccions localas de 2020 en Itàlia

Las **eleccions localas de 2020** se tenon en Itàlia los 20 e 21 de setembre de 2020 (primièr torn).

Pertòcan de conselhs regionals (coma lo de Liguria) e qualques comunas occitanas.

## Eleccions municipalas dins la [[Ciutat Metropolitana de Turin|ciutat metropolitana de Turin]]
* La Sestriera: Giovanni Cesare Poncet es elegit.

## Eleccions municipalas dins la [[província de Coni]]
* Aison: Pietro Trocello es elegit.
* La Briga Auta: Federica Lanteri es elegida.
* Costigliole Saluzzo: Fabrizio Giacomo Giovanni Nasi es elegit.,
* Elva: Dario Falcone es es elegit.
* Poranh: Paolo Renaudi es elegit.
* Roascha: Bruno Viale es elegit.
* Rossana: Giuliano Degiovanni es elegit.

## Eleccions municipalas dins la [[província d'Impèria]]
* Preinaud: Vincenzo Di Donato es elegit.,
* A Roqueta: Claudio Basso es tornar elegit.

## Eleccions regionalas en Ligúria
Lo president regional de Ligúria Giovanni Toti (drecha) es reelegit.

## Referéncias
Arrondiment de Fijac

**L'arrondiment de Fijac** es una division administrativa e una anciana division electorala  francesa situada en Carcin, dins lo departament d'Òut en region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Lo capluòc es Fijac. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian naut-carcinòl, mai que mai segalin.

## Composicion
### Abans 2015
* canton de Bertenor;
* canton de Cajarc;
* canton de La Capèla de Marival;
* canton de Fijac Èst;
* canton de Fijac Oèst;
* canton de Livernon;
* canton de Sent Seren;
* canton de Soçairac;
* canton de La Tronquièra.

### Dempuèi 2015
La composicion e lo nombre de comunas de l'arrondiment pòt cambiar pr'amor de las fusions de comunas o, en 2017, per correspondre ambe las intercomunalitats. Lo nombre de comunas de l'arrondiment de Fijac èra aital de 120 en 2015 e 116 en 2016. En 2017, l'arrondiment foguèt un pauc espandit (al detriment de l'arrondiment de Caors) e lo nombre de comunas montèt a 118.

## Istòria
Entre 1790 e 1801, una partida de l'arrondiment èra del districte de Sent Seren.

## Nòtas
Canton de Soçairac

Lo **canton de Soçairac** es una anciana division administrativa de Carcin, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Fijac, lo departament d'Òut e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, las 5 comunas passèron al canton de Sera e Segalar, ambe Biard de Sera per burèu centralizator. 
La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian naut-carcinòl e precisament segalin.

## Composicion abans 2015

## Istòria
Lo canton se creèt en 1949 ambe de comunas vengudas del canton de Bertenor (Comiac , La Mativiá ), de Sent Seren (La Calm d'Orcet ) e de La Tronquièra (Calviac , Soçairac ). Son primièr conselhièr general foguèt Gaston Monnerville (de 1949 a 1973).

A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion del decret del 13 de febrièr 2014 que delimita los cantons del departament d'Òut, lo canton de Soçairac foguèt suprimit e las comunas passèron al canton de Sera e Segalar .

Lo 1èr de genièr 2016, las 5 comunas del canton suprimit, qu'èran dejà de la Comunautat de comunas del País de Soçairac, formèron una comuna novèla del nom de Soçairac de Carcin, en aplicacion de l'arrestat prefectoral del 29 de setembre precedent  e la comunautat de comunas dispareguèt per abséncia d'objècte.

## Nòtas
Camp de Mart

***Camp de Mart*** pòt far referéncia a :

## Toponim
Un camp de Mart es una esplanada que lo nom ven sovent del Camp de Mart situat a Roma dins l'Antiquitat.
*Lo Camp de Mart, un jardin public a París en França.
*Lo Camp de Mart, una plaça del centre vila de Sant Petersborg en Russia.
Union montanhòla de la Val Varacha

L**'Union montanhòla de la Val Varacha** (en italian, *Unione montana della Val Varaita*) es un agropament d'11 comunas piemontesas (província de Coni). Lo caplòc es Lo Fraisse.

## Compausicion
L'Union es creada amb 12 comunas (1 a 11 e A sus la mapa). Pasmens en 2019 Valmala (A) es annexaa a Buscha (B) e sortís de l'union. Chastèldalfin (C) la li es pas.

## Ligams extèrnes

* Site oficial de l'Union
Cratèr volcanic

esquèrra|vinheta|Lo cratèr Víti al bòrd de la caldeira de l'Askja, Islàndia
vinheta|Cratèr en forma de fèrre del Mont-Saint-Helens creat après l'erupcion de 1980, EUA
[vinheta|Cratèrs embostiats del [Olympus Mons|mont Olimp sus Mars]]
Un **cratèr volcanic** es una depression gaireben circulara o elliptica que se trapa al suc o a vegada suls flancs d'un volcan e format per l'explosion o l'aclapament del volcan. Pòt aver de talhas variablas anant d’unes mètres a de desenas de quilomètres de diamètre. Pasmens, al delà d'una talha de  mètres, se dich caldeira.

Los cratèrs volcanics se forman pendent una erupcion volcanica segon de biais diferents :

* l’acumulacion dels materials volcanics (lavas e tefras) a l’entorn de la chiminèa volcanica pòt famar un molon circular. Quand s’acaba l'erupcion, lo luoc de sortida dels materials forma una depression quand s’emplís pas de materials volcanics o d'erosion ;
* las diferentas explosions se produsent pendent de l'ejccion dels materials volcanics podon levar de partidas mai o mens importantas de parets del volcan a l’entorn de la chiminèa volcanica, creant o agrandissent un cratèr ;
* una voidança importanta de la cambra magmatica pòt provocar un aclapament del volcan donant mai sovent naissença a de caldeiras.

La granda majoritat dels volcans possedís un o mai cratèrs. Sols los volcans formats de dòmas de lava ne tenon pas quand aquestes emplisson totalament d'eventuals cratèrs creats pendent las erupcions precedentas. Diferents cratèrs pòdon s'embostiar (coma a l'Erta Ale) o s’encavalar (coma l'Olympus Mons sue Mart).

Los cratèrs pòdon s’emplir d'aiga e formar de lacs. Aqueles lacs son sovent fòrça prigonds. Pòdon serva de gases volcanics largats pel volcan dins las sisas prigondas d'aiga coma es lo cas al lac Nyos aal Cameron. Quand de cratèrs se dobrisson sus la mer, forman de baias podent servir de pòrts naturals.

De cratèrs volcanics existisson tanben sua Mart, Vènus, Io e la Luna.
centrat|vinheta|500x500px|Vista panoramica del cratèr sommital del Cotopaxi, Eqüator

## Annèxes

### Articles connèxes

* Volcan
* Caldeira
* Cratèr d’impacte

## Referéncias
Cratèr

**Cratèr** pòt designar :

## Geologia
Un relèu que pòt aver diferentas originas :
* un cratèr volcanic, format per d’explosions sus un volcan ;
* un cratèr d'impacte, resultat del tust d'una meteorit, d'una cometa o d'un autre objècte espacial sus un autre objècte celèste ;
* un cratèr d'aclapament, format après l’aclapament d'origina sosterrana (erosion, mina, ...) ;
* un cratèr d'explosion, format après una explosion al dessús o en al dejós de la superfícia.

## Personas
* Cratèr, rei de Macedònia en -399
* Cratèr, un general macedonian e companh d'Alexandre lo Grand.
* Cratèr, un istorian macedonian.

## Autre
* un cratèr, un tipe de Ceramica de la Grècia antica.
Lista dels primièrs ministres de Moçambic

thumb|220px|Blason de Moçambic.
En Moçambic, lo primièr ministre n'es lo cap de govèrn, solament lo cap del consèlh de Ministres del país. Vaquí la **lista dels Primièrs ministres de [[Moçambic]]**, de l’independéncia en 1975, fins a uèi.

## Moçambic portugués

## Primièrs ministres de Moçambic (1975 fins a uèi)

## Vejatz tanben
* Lista dels presidents de Moçambic
Ministre d'Estat (Mónegue)

Lo **ministre d'Estat** es lo nom donat dempuèi 1911 al cap del govèrn del principat de **Mónegue**. Es per tradicion, pr'amor del protectorat de fach, un naut foncionari francés.

## Lista dels ministres d'Estat
Arpino

**Arpino** (en latin: *Arpinum*; en italian meridional: *Arpinë*) es una comuna italiana de la província de Frosinone, en Laci. Es situat a 99 km a l'èst-sud-èst del centre de Roma, e a 104 km al nòrd-oèst del centre de Nàpols, sus un escarpament que domina la val de Liri.

## Istòria
Ten de vestigis de murs ciclopèus. Apertenguèt als volsques, puèi als samnites e fin finala als romans (305 aC). Obtenguèt lo dreit de ciutat roman en 302 aC., segon Titi Livi. 

En -188 recebèt le dreit de sufragi, que fins ara li èra refusat, del Tribun de la plèba C. Valérius Tappus. 

Marius i nasquèt l'an 156 aC e Ciceron lo 3 de genièr de 106 aC. Aqueste i sojornèt sovent dins l'ostal familial e situèt los dialògs de son tractat *[[De Legibus]]* (en occitan: *Sus las Leis*) dins lo bòsc sagrat d'Arpinum.
## Referéncias
Mina

**Mina** pòt designar:
## Nom commun
* dins l'industria, una **[[mina (jaç)|mina]]** es un luòc, descobèrt o sosterranh, d'ont s’extrai de minièra (fèrre, aur, coire, urani...) o autres compausats naturals solids (carbon, diamant, sel...). La mina es constituida per l'ensemble de las infrastructuras destinadas a expleitar un jaç geologic.

* dins lo domèni militar, una **mina** pòt èsser :
** un metòde sapa
** una carga explosiva dormenta que se desencadena quand una cibla (persona o veïcul) la provòca, o sur comanda ; pòt èsser **[[mina terrèstra]]** o **[[mina marina]]**

* en escritura, una **[[mina (gredon)|mina]]** es un baston de matèria constituissent la partiada centrala d'un gredon e destinada a daissar una marca sus un supòrt ;

* en psicologia, **[[mina (aparéncia)|mina]]** es utilizat en parlant d'una persona per designar son aspècte, son expression.

* en metrologia, la **[[mina (unitat)|mina]]** es:
** una unitat de pes e una unitat de compte valent 100 dracmas dins la Grècia antica ;

* en linguistica, Lo **[[mina (lenga)|mina]]** (o hina, besleri) es una lenga chadica de la familha afroasiatica parlada en Cameron

## Personas
* **[[Mina (cantaira)|Mina]]** '(Mina Anna Maria Mazzini) (Busto Arsizio, 25 de març de 1940), es una cantaira, presentadora de television e productora discografica italiana e de nacionalitat soïssa
Canton de Sent Seren

Lo **canton de Sent Seren** es una division administrativa de Carcin, venguda dempuèi 2015 sonque circonscripcion electorala, situada dins l'arrondiment de Fijac, lo departament d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, lo canton se conservèt ambe totas sas comunas e passèt de 14 a 18 comunas. Son n° INSEE es ara 4616.

La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian naut-carcinòl, probablament en partida segalin.

**NB. Per de rasons tecnicas, una partida de las informacions de l'Infobox (superficia, populacion, densitat, n° INSEE) son las de la situacion d'abans 2015.**

## Composicion abans 2015

## Istòria
Lo canton se creèt lo 15 de febrièr 1790.. Lo canton foguèt modificat lo 13 de *brumaire* an X (4 de novembre 1801).

A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion del decret del 13 de febrièr 2014 que delimita los cantons del departament d'Òut, lo canton foguèt agrandit .

## Composicion dempuèi 2015

Lo canton novèl de Sent Seren compren :
* totas las 14 comunas del canton vièlh de Sent Seren;
* 3 comunas del canton de La Capèla Marival, Ainac, Lèime e Molièras (Comunautat de comunas del Grand Fijac);
* una comuna del canton de La Tronquièra, suprimit, Ladirat (CC de Causses e Val de Dordonha).

## Nòtas
Projècte de Rosèta

Lo **projècte de Rosèta**, aviat per la La Long Now Foundation (creadada en 1996 aus Estats Units d'America), qu'ei un projècte collaboratiu d’especialistas de lenga entà hèr conéisher las lengas de uei a las generacions futuras. Que s’inspira atau de la pèira de Roseta qui a permés de legir los ieroglifes en 1822.

## Estat de las lengas en l’an 2000
La Long Now Foundation que's pensa que 50 a 90% de les lengas de la planeta e van desaparéisher au sègle XXIau. Las uas que son documentadas, las autas non pas. La Long Now Foundation qu’a seleccionat mei de 1 000 lengas, dont l’occitan o l’esperanto, e qu’a enregistrat mots e tèxtes (sustot la *[[Genèsi]]* e la *[[Declaracion Universala dels Dreches Umans|Declaracion universala dels dreches umans]]*) sus tres supòrts: un disc de niquèl, un libe de referéncia e archius en linha.

## Lo disc pèira de Roseta
Que gravèn en 2002 un prumèr disc de niquèl de 2 poces (5,08 cm), previst per resistar a temperaturas de 1500°C, e per durar 1 000 ans sense domatge, e benlèu 10 000 ans. Que conteng 13 000 paginas d’informacion e 1 500 lengas. Cada pagina que mesura 400 microns (l’espessor de 5 pèus). Tà’u legir que cau un microscòpi qui aumenta 650 còps.

Un exemplari d’aqueth disc qu’ei dens la sonda espaciau Rosetta, aviada en 2004 e qui vira au torn de la cometa 67P Churyumov-Gerasimenko.

## Tecnologia d’escritura
La techologia emplegada tà enregistrar los tèxtes qu’ei HD-Rosetta (High Density Rosetta). Prumèr, l’informacion qu’ei convertida en format numeric, puish pixel per pixel, un get d’ions localizat (aperat tanben FIB, Focused Ion Beam) que truca la susfàcia deu disc. Aqueths ions (Gàllium) que des·hèn ─ qu’avalishan ─ un tròç deu materiau deu disc qui dèisha la susfàcia dab la fòrma d’ions segondaris.

## Ligams extèrnes
* The Rosetta project
* 
* Long Now foundation
Formia

**Formia** es un vila de la província de Latina dins la region de Laci en Itàlia.

## Geografia
Formia se tròba en riba del golf de Gaeta, a aperaquí  al nòrd de la vila de Gaeta.
Ishmael Toroama

**Ishmael Toroama** (n. 28 de febrièr de 1968) es un paisan e òme politic de Bougainville. Es elegit president de Bougainville en 2020. Dintra en foncions lo 25 de setembre.
Bougainville

**Bougainville** o **Boguenvil** es un país d'Oceania. Es compausat de la part septentrionala de las illas de Salamon.

Del 23 de novembre al 7 de decembre de 2019 s'organizèt un referendum favorable a 98,31% a l'independéncia de Papoa e Nòva Guinèa.
Thérèse Peltier

vinheta|Thérèse Peltier en 1908.
**Thérèse Peltier**, nascuda **Marie Juliette Cochet** lo 26 de setembre de 1873 a Orleans e mòrta lo 18 de febrièr de 1926 a París, foguèt una aviatritz e escultritz francesa.

Es celèbra per èsser estat, en julhet de 1908, la primièra femna volant dins un avion, puèi, qualques setmanas mai tard, la primièra femna pilòta.

## Nòtas et referéncias
Lista dels presidents de Burkina Faso

thumb|200px|Blason de Burkina Faso.
Lo **president** es lo cap d'Estat e cap de govèrn di Burkina Faso. Lo país devenèt region autonoma de la Comunautat Francesa lo 6 de setembre de 1958, e aprèp lo 5 d'agost1960, país independent.

Vaquí la lista dels caps d’Estat de Burkina Faso de 1958 (territòri francés autonòm) fins a uèi.

## Vejatz tanben
* lista dels primièrs ministres Burkina Faso
Comunautat de comunas de Causses e Val de Dordonha

La **Comunautat de comunas de Causses e Val de Dordonha** o **- e Val de la Dordonha** (abreviacion francesa : Cauvaldor) es una intercomunalitat carcinòla situada dins lo departament d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Son còdi SIREN es 200066371 . La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian naut-carcinòl, dordonhenc o segalin.

## Istòria
La comunautat se creèt lo 1èr de genièr 2015  per fusion de las comunautats de comunas del País del **Naut-Carcin-Dordonha** (residéncia : Vairac, 8 comunas), del País de **Martèl** (residéncia : Martèl, 11 comunas), del País de **Solhac-Ròcamador** (residéncia : Solhac, 17 comunas), del País de **Gramat** (residéncia : Gramat, 5 comunas), del País de **Padirac** (residéncia : Padirac, 7 comunas) e  del País de **Sent Seren** (residéncia : Sent Seren, 14 comunas). L'intercomunalitat compreniá donc 62 comunas.

Per arrestat de la prefectura d'Òut en octobre 2016, fusiona ambe la CC de **Sera e Dordonha** (residéncia : Bertenor, 16 comunas), puèi la comuna de Soçairac de Carcin (que representa lo canton de Soçairac e la CC del País de **Soçairac**; coma las 5 comunas fusionèron en una sola en genièr 2016, l'ensemble èra doncas sense intercomunalitat). Fin finala, lo nom cambièt pas. Lo nombre de comunas èra donc de 79.

Lo 1èr de genièr 2019 fusionèron respectivament Cressençac e Sarrasac (Carcin) dins la comuna novèla de Cressençac e Sarrasac  e Casilhac e Las Quatre Rotas dins la comuna novèla de Vinhon de Carcin  (nom benlèu provisòri pr'amor de las contestacions popularas). Lo nombre de comunas participantas baissèt donc a 77.

## Composicion

## Veire tanben
*Intercomunalitats d'Òlt

*Comunas d'Òlt

## Nòtas
Canton de Fijac Oèst

Lo **canton de Fijac Oèst** es una anciana division administrativa de Carcin, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Fijac, lo departament d'Òut e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, despartiguèron Fijac en canton de Fijac-1 e de Fijac-2, Capdenac passèt al canton de Fijac-2 (atal coma las comunas ruralas del canton de Fijac Èst) e las autras 8 comunas passèron al canton de Fijac-1. 
La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian naut-carcinòl fijagòl.

**NB. La superficia e la densitat son aproximativas perqué non se sap quina partida de Fijac es dins lo canton**. Sus la mapa, la partida en gris entre autras doás partidas en roge representa la comuna de Fijac.

## Composicion abans 2015

## Istòria
Lo canton de Fijac se creèt lo 15 de febrièr 1790  e i aviá tanben un canton de Fonts. Lo  canton de Fonts foguèt suprimit e lo canton de Fijac foguèt despartit en canton de Fijac Èst e canton de Fijac Oèst lo 13 de *brumaire* an X (4 de novembre 1801) .

A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion del decret del 13 de febrièr 2014 que delimita los cantons del departament d'Òut, Fijac foguèt despartit en canton de Fijac-1 e de Fijac-2, Capdenac passèt al canton de Fijac-2 e las autras 8 comunas passèron al canton de Fijac-1 .

## Nòtas
Eleccions senatorialas de 2020 en França

Las **eleccions senatorialas de 2020 en França** permeton lo renovelament de la mitat dels senators. 28 dels 39 departaments occitans son pertocats.

La majoritat senatoriala demòra a drecha. En Occitània, Los Republicans an 35 dels 70 sètis.

## Elegits en Occitània

En *italic*, los senators sortissents que se representavan pas. En **gras**, los que son tornar elegits.
Chuy Bravo

[thumb|Bravo en [2013]]
**Jesús Melgoza** (Tangancícuaro, Michoacán, 7 de decembre de 1956 – Ciutat de Mexic, Mexico, 11 de decembre de 2019) foguèt un actor american.
Canton de Livernon

Lo **canton de Livernon** es una anciana division administrativa de Carcin, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Fijac, lo departament d'Òut e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, lo canton foguèt fòrtament trocejat : 6 comunas, Assièr, Aissets, Livernon, Rèirevinhas, Sent Simon e Sonac passèron al canton de La Capèla de Marival, 5 comunas, Brengas, Espanhac e Senta Auglari, Espedalhac, Gresas e Quissac passèron al canton de Causse e Vals (burèu centralizator : Cajarc), 3, Boçac, Cambas e Còrn al canton de Fijac-1 e las autras 3, Durbans, Flaujac e Relhac passèron al canton de Gramat. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian naut-carcinòl.

## Composicion abans 2015

## Istòria
Lo canton se creèt lo 15 de febrièr 1790 . Lo canton foguèt conservat lo 13 de *brumaire* an X (4 de novembre 1801).

A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion del decret del 13 de febrièr 2014 que delimita los cantons del departament d'Òut, lo canton de Livernon foguèt suprimit .

 
## Nòtas
Endon

**Endon** (en italian, *Andonno*) es una anciana comuna de la Val Ges, dins las Valadas occitanas. Administrativament, èra del canton de Vaudier, de l'arrondiment e de  la província de Coni dins l'estat italian.
## Istòria
Lo 1èr de genièr de 1929, foguèt annexaa per lo regim fascista a la comuna vesina de Vaudier, e foguèt pas restablia a la liberacion.

Es aüra una ruaa de la comuna de Vaudier, dins la província de Coni e la region de Piemont de l'estat italian.

## Nòtas
Lista dels primièrs ministres de Georgia

thumb|220px|Blason de Georgia.
Vaquí la lista dels primièrs ministres de Georgia de 1991 fins a uèi.

## Vejatz tanben
* Lista dels presidents de Georgia

## Nòtas
Ciutat Metropolitana de Bari

La **ciutat metropolitana de Bari** es una division administrativa italiana de segond nivèl dins la region de Polha. Prenguèt en 2015, dins lo meteis encastre territorial, la seguida de la província de Bari.

Son còde ISTAT la es **272**, mas las comunas se gardan lo prefixe estadistic de l'anciana província **072**.

La capitala la n'es Bari.

La ciutat metropolitana es dirigida per un sindic metropolitan, qu'es lo cònse de la capitala. Lo sindic es Antonio Decaro (PD).

Es devesida en 41 comunas. Sa populacion la es de  abitants ().
Canton de Vaudier

Lo **canton de Vaudier** (en italian, *Mandamento XVII di Valdieri*) es una anciana division administrativa sarda, piemontesa e italiana que lo chapluòc èra Vaudier, dins la Val Ges (Valadas occitanas). Dependiá de la província puèi arrondiment de Coni, dins la division puèi província de Coni.

## Composicion
Las comunas del canton de Vaudier èron:

* Endon;
* Entraigas; 
* Vaudier.
Canton de La Capèla de Marival

Lo **canton de La Capèla de Marival** es una division administrativa de Carcin, venguda dempuèi 2015 sonque circonscripcion electorala, situada dins l'arrondiment de Fijac, lo departament d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, lo canton perdèt 5 comunas, mas se conservèt e passèt de 19 a 32 comunas. Son n° INSEE es ara 4611.

La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian naut-carcinòl, probablament en partida segalin.

**NB. Per de rasons tecnicas, una partida de las informacions de l'Infobox (superficia, populacion, densitat, n° INSEE) son las de la situacion d'abans 2015.**

## Composicion abans 2015

## Istòria
Lo canton se creèt lo 15 de febrièr 1790 e i aviá tanben un canton d'Ainac . Lo canton foguèt modificat, agrandit e lo d'Ainac suprimit lo 13 de *brumaire* an X (4 de novembre 1801).

A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion del decret del 13 de febrièr 2014 que delimita los cantons del departament d'Òut, lo canton foguèt agrandit .

## Composicion dempuèi 2015

Lo canton novèl de La Capèla de Marival compren :
* 14 de las 19 comunas del canton vièlh de La Capèla de Marival (pèrda d'Albiac e d'Aissendolús, passats al canton de Gramat, d'Ainac, Lèime e Molièras, passats al canton de Sent Seren);
* 12 comunas de las 13 del canton de La Tronquièra, suprimit, La Bastida, Bessoniás, Gòrsas, Laureças, Lo Montet e Bojal, Sabadèl de la Tronquièra, Senalhac de la Tronquièra, Sent Alari, Sent Cirgués, Sent Miard (Nicorbin), Terron e ***[[La Tronquièra]]***;
* 6 comunas de las 17 del canton de Livernon, suprimit, Assièr, Aissets, ***[[Livernon]]***, Rèirevinhas, Sent Simon e Sonac.

Totas las comunas son de la Comunautat de comunas del Grand Fijac.

## Nòtas
Douaumont-Vaux

**Douaumont-Vaux** es una comuna francesa novèla siuada dins lo departament de la Mòsa, en region Grand Èst.

La comuna novèla es nascuda lo 1èr de genièr de 2019 de la fusion de las comunas de Douaumont e Vaux-devant-Damloup. Son capluòc de comunas es fixat a Vaux-devant-Damloup. A sa creacion, èra la comuna novèla mens poblada de França davant Saligòs (110  ab. 2016) o Val d'Oronaia (118 ab. 2016).

Regropa doas de las nòu comunas consideradas coma mòrtas per la França e destruitas en 1916 pendent la batalha de Verdun que foguèron pas rebastidas pr'amor que classadas en zona roja del departament de Mòsa. E mai que destruitas, las comunas delegadas de Douaumont e de Vaux-devant-Damloup son abitadas e an beneficiiat caduna d'un conselh municipal elegit fins a la creacion de la comuna novèla. Lo vilatge de Vaux-devant-Damloup foguèt tornar bastit a  sus un site novèl respècte al precedent, çò qu'es un cas unic sul territòri del camp de batalha de Verdun.
Vau d'Oronaia

**Vau d'Oronaia** (en francés, *Val-d'Oronaye*) es una comuna occitana isolaa situaa a la frontiera entre França e Itàlia dins las valeias autas d'Ubaia. Eissia de la fusion das vilatges de L'Archa e Maironas en 2016, es una comuna rurala pauc poblaa. L'unic accès carroçable es la rota departamentala RD900. Lo clima es montanhard amb d'altitudas variant entre  e  m. 

## Istòria

Vau d'Oronaia es una comuna novela creaa per la fusion das comunas de L'Archa e Maironas après un vòte favorable das conseus municipaus. La decision foguèc validaa per un arrestat prefectorau pareissut lo 14 de decembre de 2015 e la comuna novela intrèc en vigor lo 1 de genier de 2016. L'objectiu èra de simplificar la gestion das comunas tot en gardant l'identitat de chasque vilatge. Maironas e L'Archa son ansin de comunas delegaas de Vau d'Oronaia.

Maugrat aquela fusion, Vau d'Oronaia demòra un endrech pauc poplat amb 118 abitants recensats en 2018. Integrèc automaticament la Comunautat de comunas de la Vau d'Ubaia que Maironas e L'Archa fasian ja partia de l'organizacion.

## Annexas

### Ligams internes

* L'Archa
* Maironas
* Ubaia

### Bibliografia

### Nòtas e referéncias
Canton de La Tronquièra

Lo **canton de La Tronquièra** es una anciana division administrativa de Carcin, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Fijac, lo departament d'Òut e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, una comuna, Ladirat, passèt al canton de Sent Seren e las autras 12 al canton de La Capèla de Marival. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian naut-carcinòl, probablament segalin.

## Composicion abans 2015

## Istòria
Lo canton se creèt lo 15 de febrièr 1790 . Lo canton foguèt conservat lo 13 de *brumaire* an X (4 de novembre 1801), mas en venent canton de Gòrsas; tornèt venir canton de La Tronquièra en 1818 .

A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion del decret del 13 de febrièr 2014 que delimita los cantons del departament d'Òut, lo canton de La Tronquièra foguèt suprimit e sas comunas transferidas al canton de La Capèla de Marival e, per Ladirat, dejà dins la meteissa intercomunalitat que Sent Seren, dins lo canton de Sent Seren .

 
## Nòtas
<references/
Palatin

**Palatin** (*Palatium* en latin, *Palatino* en italian) es una de las Sèt Còlas de Roma. Ocupava una posicion centrala dins la Roma antica que n'es una de las parts pus ancianas. Dona sul Forum Roman al nòrd e sul *[[Circus Maximus]]* al sud. Durant l'Empèri, Palatin èra ocupat per d'impausantas demòras bastidas pels emperaires, çò que donèt naissença al mot « palais ». Sas roïnas ocupan encara uèi una granda part de la còla.
Forum Roman (Roma)

Lo **Forum Roman** o *Forum de Roma* (*Foro Romano* en italian, *Forum Romanum* en latin), que li disián tanben *Forum Magnum* ("Grand Forum") o *Forum Vetus* ("Forum vièlh"), es un forum rectangular enrodat de roïnas d'ancians bastiments governamentals, situat dins lo site arqueologic plus important de Roma, entre las còlas del Capitòli e del Palatin.

Lo forum es la plaça principala de la Roma antica. Son importància istorica, religiosa e politica ne faguèt l'endreit a l'entorn del qual tota la vida de la vila s'articulava : celebracion de maridatges, organizacion de jòcs, de combats de gladiadors, de ceremonias e de fèstas religiosas, de passacarrièras militars (sus la Via Sacra), de proclamacions politicas (per exemple durant la cremacion de Juli Cesar, dins aqueste luòc)..., es lo centre vivent de la vila, a l'imatge de l'agora, luòc de rassemblament politic e mercantil de las ciutats gregas.
Saadia Gaon

**Saadia Gaon** (julhet de 882, Fayom - 21 de mai de 942, Sura) es un rabin dau sègle X. Es considerat coma una autoritat majora de la teologia judieva dau periòde medievau per son ròtle decisiu dins l'emergéncia d'un important corrent filosofic mesclant commentaris dei tèxtes sacrats e arts profans.

Nascut dins una familha judieva d'Egipte, Saadia Gaon venguèt una figura famosa de la comunautat judieva a partir deis ans 920. Durant aqueu periòde, lo judaïsme èra a faciar una crisi grèva marcada per de divisions teologicas fòrtas entre partisans dau judaïsme rabinic e tenents dau judaïsme caraïta e per un nombre important de conversions a l'islam. Per la resòuvre, Gadia prepausèt una òbra teologica s'interessant ai sciéncias profanas sensa abandonar lei domenis tradicionaus. Publiquèt ansin de tèxtes assaiant de liar l'interpretacion rabinica de la Bíblia e la filosofia grèga antica (*[[Tafsir]]*, *[[Sefer Emounot veDeot]]*).

Aquò marquèt una rompedura amb lo periòde precedent, caracterizat per lei commentaris teologics aguent menat a la formacion dau Talmud. En particular, foguèt lo començament d'un periòde de remarca dins l'istòria intellectuala dau judaïsme amb la formacion d'un elèit reconegut per son mestritge de la teologia, de la filosofia, de la filologia e dei sciéncias medievalas (principalament la medecina e l'astronomia). Aqueu movement conoguèt son apogèu amb Maimonides (1138-1204) avans d'èsser integrat dins lo judaïsme modèrne au sègle XVI. De mai, capitèt de mantenir la primautat dau judaïsme rabinic sus lo judaïsme caraïta.

## Liames intèrnes

* Filosofia grèga.
* Judaïsme.
* Rabin.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Comunautat de comunas del Grand Fijac

La **Comunautat de comunas del Grand Fijac** es una intercomunalitat carcinòla e, segondàriament, roergassa, situada dins lo departament d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Son còdi SIREN es 200067361. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian naut-carcinòl.

## Istòria
La comunautat se creèt lo 1èr de genièr 2017 per fusion de la Comunautat de comunas del Grand Fijac (vièlha), de la Comunautat de comunas del Naut Segalar (residéncia : La Tronquièra) e de la comuna de Balaguièr d'Òlt (Avairon) ambe'l nom de *Comunautat de comunas del Grand Fijac - Naut Segalar - Balaguièr d'Òlt* . Puèi tornèt prene lo nom de sa compausanta principala, la Comunautat de comunas del Grand Fijac.

La Comunautat de comunas del Naut Segalar, creada lo 30 de decembre 1997, aviá la meteissa composicion que lo canton de La Tronquièra (13 comunas). Lo 1èr de genièr 2015, Ladirat la quitèt per la Comunautat de comunas de Causses e Val de Dordonha e probablament en 2015, Lo Montet e Bojal partiguèt cap al Grand Fijac.

Balaguièr d'Òlt èra probablament sense intercomunalitat, puèi en 2015 la trobam dins la CC del Vilanovés, *Diège* e Òlt. Quand aquela comunautat dispareguèt lo 1èr de genièr 2017 en formant la Comunautat de comunas del Grand Vilafrancat, Balaguièr se virèt cap a Fijac.

La Comunautat de comunas del Grand Fijac (vièlha) èra lo resultat de la fusion, lo 1èr de genièr 2014, de :
* Fijac Comunautat (41 comunas, dont Cajarc), creada lo 31 de decembre 1996;
* de la Comunautat de comunas de la Val e del Causse (residéncia Livernon, 16 comunas, las del canton de Livernon, tirat Cambas qu'èra dejà dins Fijac Comunautat), creada tanben lo 31  de decembre 1996;
* de la Comunautat de comunas de Causse-Segalar-Limarga (residéncia La Capèla de Marival, totas las 19 comunas del canton de La Capèla de Marival), creada lo 30 de decembre 1998;
* de tres comunas vengudas de la Comunautat de comunas d'Òlt-*Célé*, suprimida, Calvinhac, Larnagòl e Sauliac.

Après (data a precisar, probablament en 2015), Lo Montet e Bojal dintrèt dins la CC.
 
## Composicion

## Veire tanben
*Intercomunalitats d'Òlt

*Comunas d'Òlt

## Nòtas
Isaac lo Bòrni

**Isaac lo Bòrni**, ò **Itzhak Saggi Nahor** (1160, Posquiera - 1235) es un teologian judieu de la segonda mitat de l'Edat Mejana, figura majora dau movement cabalista.

Fiu dau rabin Rabad III, Itzhak Saggi Nahor èra bòrni de naissença. Pasmens, aquò l'empachèt pas de venir professor a l'escòla rabinica de Posquiera. Segon la tradicion, recebèt leis ensenhaments secrèts de son paire eiretadas per lo movement cabalista dempuei l'epòca de Moïses. Segon leis istorians, s'interessèt a la vision mistica dau judaïsme qu'èra a aparéisser dins certanei regions d'Euròpa Occidentala après la publicacion dau libre *[[Sefer HaBahir]]* a la fin dau sègle XII. Ne'n venguèt rapidament lo premier teorician important amb una teologia basada sus l'idèa d'un Dieu influenciabla, falhibla e perfectibla victima d'una « falha » a l'origina dei malurs dau mond. Per la reparar, èra necessari d'estudiar lo lengatge de la Torah e dei tèxtes sacrats, imperfècts car d'origina umana, per assaiar de tornar trobar lo « mot divin » escondut dedins.

Aqueu trabalh se difusèt fòrça en Occitània, en Catalonha e en Espanha avans de se difusar dins lo rèsta de la comunautat judieva. I foguèt a l'origina de la formacion de la Cabala, movement esoterica gropant lei 	continuaires d'Isaac lo Bòrni. En oposicion amb la vision pus empirica desvolopada per de filosòfs sabent coma Maimonides (1138-1204), la Cabala declinèt a partir dau sègle XVI mai una partida de sa vision mistica participèt a la formacion dau judaïsme modèrne.

## Liames intèrnes

* Cabala.
* Judaïsme.
* Misticisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Testudo hermanni

[thumb|right|[Fotografia d'una tartuga dei Moros.]]

La **Tartuga dei Moros** (nom scientific : ***Testudo hermanni***), egalament dicha **Tartuga d'Hermann**, es una espècia de tartuga mediterranèa de la familha dei *[[Testudinidae]]*. Es presenta en Occitània dins quauqueis endrechs localizats en Provença.

Es una tartuga terrèstra pichona que sa talha varia de 18 a 30 cm. La clòsca, fòrça bombada, es caracterizada per de motius jaunes e sorns relativament simetrics sus la partida superiora e de bendas negras caracteristicas de l'espècia sus lo plastron. Espècia mediterranèa, la tartuga dei Moros es subretot presenta dins lei regions meridionalas dei Balcans e lòng dau litorau d'Itàlia, de Sicília, de Sardenha, de Corsega e deis Illas Balearas. De populacions isoladas existisson en Provença e en Catalonha. Erbivòra, utiliza son odorat per trobar lei plantas necessàrias a son alimentacion. L'ivernacion dura d'octòbre a març. Sei predators principaus son de mamifèrs coma lo taisson, lo rainard, la faïna ò lo rat e d'aucèus coma lei corvids.

La reproduccion pòu se debanar a de periòdes variats car la femèla es capable de gardar l'espèrme dins son aparelh reproductiu durant 5 ans. Quand lei condicions semblan favorablas, cava un nís dins la tèrra onte pond d'uòus.  L'espelida a luòc après 60 a 75 jorns, generalament en setembre. Lo sèxe es determinat per la temperatura mejana dau nís. Lo nombre de naissenças es feble car leis uòus son cercats per mai d'un predator. La creissença de l'individú dura au mens 20 ans.

La tartuga dei Moros es una espècia domestica frequentament adoptada coma animau de companhiá. En revènge, dins la natura, es menaçada per la destruccion progressiva de son environament. Ansin, en 2020, èra classada coma « quasi menaçada ».

## Liames intèrnes

* Tartuga.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Estat d'un sistèma

L’**estat d’un sistèma** fisic que descriu los aspèctes d’aqueth sistèma necessaris tà prevéser los resultats de las mesuras, de las experiéncias o de las situacions. La fisica classica qu’ei determinista. 

L’estat d’un sistèma quantic que representa tota l’informacion disponibla suu sistèma. Qu’ei ua descripcion de l’istòria deu sistèma qui permet de calcular las probabilitats de las mesuras. Atau l’estat e las grandors fisicas, ditas las observablas, que son duas causas separadas en fisica quantica. 

## L’estat d’un sistèma fisic
En mecanica classica, l’estat d’un sistèma qu’ei l’ensemble de valors de las grandors fisicas qui determinan las propietats d’un sistèma. Per exemple las duas grandors, posicion e quantitat de movament, que determinan l’estat d’un objècte en movament (ua pelòta, un punt materiau...). Las valors d’aqueras duas grandors a un moment dat que son l’estat de l’objècte. Dab aqueras valors que pòden prevéser la sua evolucion, la sua trajectòria.

En mecanica estatistica, l’estat d’un sistèma fisic qu’ei la distribucion de probabilitat sus l’espaci deus estats. Aquera aproximacion qu’ei ligada a la nosta incapacitat de mesurar completament l’estat d’un sistèma (lo sistèma que conteng un tròp gran nombre de grads de libertat, ex. la meteo)

## L’estat d’un sistèma quantic
En mecanica quantica, l’estat deu sistèma qu’ei ua descripcion de çò qui ei estat hèit suu sistèma e qu’ei independent de las observablas pr’amor las mesuras que perturban lo sistèma. Avant la mesura, lo sistèma qu’a un estat. Las observacions que hèn suu sistèma van modificar lo son estat. Atau, las mesuras hèitas après que depénden de totas las mesuras precedentas.

En matematica, l’estat e las observablas d’un sistèma que son representadas per objèctes diferents. Tà escríver l’estat, qu’emplegan la notacion bra-ket de Paul Dirac. L’estat d’un sistèma qu’ei descriut a cada instant per un vector d’estat normat, |ψ⟩ dit ket, e qu’aperteng a un espaci de Hilbert. Atau que coneishen totas las informacions deu sistèma en tot conéisher lo son vector d’estat.

## Nòtas e referéncias
Pere Aragonès

**Pere Aragonès i Garcia** (Pineda de Mar, 16 de novembre de 1982), mai conegut coma **Pere Aragonès**, es un avocat, jurista, professor universitari, e politician catalan. Sòci d'Esquèrra republicana de Catalonha, ven en 2018 vicepresident de la Generalitat de Catalonha. En seguida de la destitucion per Espanha del president Quim Torra, ven president interimari de la Generalitat de Catalonha lo 30 de setembre de 2020.

## Nòtas e referéncias


## Ligams extèrnes
*  Luòc web oficial del president
*  I. Sr. Pere Aragonès i Garcia, Parlament de Catalonha
*  Perfil del partit, Esquerra Republicana de Catalunya
*  Pere Aragonès, Esquerra Republicana de Catalunya
Navaf de Kowait

**Navaf Al-Ahmad Al-Jabir Al-Sabah** (; 25 de junh de 1937-16 de decembre de 2023) foguèt l'emir de Kowait del 29 de setembre de 2020 a sa mòrt lo 16 de decembre de 2023, succedissent a son frairastre, Sabah Al-Ahmad Al-Yaber Al-Sabah.

## Nòtas e referéncias
Mirko Dolcini

**Mirko Dolcin** (Ciutat de Sant Marin, 13 de novembre de 1973) es un òme politic santmarinés (Domani Motus Liberi) qu’es capitani regent del 1èr d'octobre de 2020 al 31 de març de 2021 amb Alessandro Cardelli.

## Referéncias
Alexander De Croo

**Alexander De Croo** (n. 1975) es un òme politic belga. Lo 1èr d'octobre de 2020 ven primièr ministre de Belgica.
Glarona del Nòrd

**Glarona del Nòrd** (en alemand, *Glarus Nord*) es una comuna del canton soís de Glarona.

Es creada lo 1èr de genièr de 2011 per la fusion de las comunas de Bilten, Filzbach, Mollis, Mühlehorn, Näfels, Niederurnen, Oberurnen e Obstalden.
Alessandro Cardelli

**Alessandro Cardelli** (Cesena, Itàlia, 7 de mai de 1991) es un òme politic santmarinés (Democracia Crestiana) qu’es capitani regent del 1èr d'octobre de 2020 al 31 de març de 2021 amb Mirko Dolcini. A la dintrada en foncion es lo cap d’estat mai jove al mond.

## Referéncias
Glarona

**Glarona**  (en alemand, *Glaris*) es una anciana comuna e la capitala del canton soís de Glarona.

Lo 1èr de genièr de 2011 fusiona amb Ennenda, Netstal e Riedern dins la comuna de Glarona Mejana.
Postulats de la fisica quantica

Los **postulats de la fisica quantica** que son cinc o sheis principis qui definissen lo monde microscopic de la fisica o mecanica quantica.
 
La fisica quantica qu'a commençat en 1925 dab las teorias navèras de Louis de Broglie, Werner Heisenberg e Erwin Schrödinger. Paul Dirac, prèmi Nobel de fisica dab Erwin Schrödinger en 1933, que publica en 1930 *The principles of Quantum Mechanics*. Melhorat mei d'un còp, l’edicion darrèra qu’ei ua referéncia peu monde scientific. 
fisica quantica (o mecanica quantica) que tradusish lo monde de l’infinidament petit. Qu’ei ua vision navèra e diferenta de la mecanica classica. Qu’ei basada sus postulats. Lo mei sovent que’n presentan cinc, mes que i pòt aver presentacions diferentas.

## Los principis

# Principi de superposicion : L’estat d’un sistèma quantica qu’ei defenit per un vector qui ei la combinason lineara, dab coeficients complèxes, d’estats de basa, dits estats pròpris.
# Principi de correspondéncia : Las observablas (causas que pòden mesurar) que son representadas per operators matematics.
# Principi de quantificacion : Las mesuras ne pòden pas balhar sonque résultats qui corresponen a valors pròprias deus operators matematics. Los vectors pròpris qui corresponen a aquestas valors pròprias que forman ua basa de l’espaci deus estats d’aqueth sistèma
# Principi de decomposicion espectrau e règla de Max Born : los calculs matematics que hornishen la probabilitat d’observar un resultat de mesura.
# Principi de reduccion deu paquet d’onda : La mesura que modifica l’estat deu sistèma quantic e hè desaparéisher las probabilitats qui ne son pas realizadas
# Que completan sovent los cinc principis per l'equacion d'Erwin Schrödinger : L’equacion de Schrödinger que fixa l’evolucion dens lo temps deu sistèma quantic.

## Referéncias
*Les principes de la mécanique quantique*, Paul A.M. Dirac, presses polytechniques et universitaires romandes, traduction de la 4e édition, 2009
Canton de L'Albenca

Lo **canton de L'Albenca** es una anciana division administrativa de Carcin, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Caors, lo departament d'Òut e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, lo canton foguèt despartit entre dos cantons novèls : 2 comunas, Siurac e Flaujac e Pojòls passèron al canton de Caors-3 e las autras 11 al canton de Las Marcas del Sud-Carcin (burèu centralizator : Castèlnau de Montratièr e Senta Alàusia). La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian, bas-carcinòl e carcinòl mejan.

## Composicion abans 2015

## Istòria
Lo canton se creèt lo 15 de febrièr 1790 . Lo canton foguèt conservat lo 13 de *brumaire* an X (4 de novembre 1801).

A las eleccions departamentalas del 22 de març 2015, en aplicacion del decret del 13 de febrièr 2014 que delimita los cantons del departament d'Òut, lo canton de L'Albenca foguèt suprimit .

 
## Nòtas
Ostal de Sobah

L**'ostal de Sobah** o **Al Sabah** (آل صباح) o encara **Āl Ṣubāḥ** es l'ostal que regna sus Covait dempuèi 1752. Foguèt fondat per Sabah Ièr. Lo cap actual es l'emir de Covait Navaf Ièr.

## Lista dels sobeirans de l'ostal de Sobah

* cheic Sobah Ièr (1752-1762)
* cheic Abdollah Ièr (1762-1814)
* cheic Jabir Ièr (1814-1859)
* cheic Sobah II (1859-1866)
* cheic Abdollah II (1866-1892)
* cheic Mohammad Ièr (1892-1862)
* cheic Morabac (1896-1915)
* cheic Jabir II (1915-1917)
* cheic Salim (1917-1921)
* cheic Ahmad Ièr (1921-1950)
* emir Abdollah III (1950-1965)
* emir Sobah III (1965-1977)
* emir Jabir III (1977-2006)
* emir Saad Ièr (2006-2006)
* emir Sobah IV(2006-2020)
* emir Navaf (2020-)