open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Peso de Chile

Lo **peso de Chile** es la moneda del Chile, establida tre l’independéncia en 1817. Desapareguèt entre 1960 ez 1975, remplaçat que foguèt per l'escut de Chile.

Los còdes ISO son CLP e 152. Lo simbèl es "$".

Es devesit en 100 centavos, mas en rason de la valor de la moneda, pèças e bilhetas existisson pas qu'en pesos.
Ostal de Rachid

drecha|vinheta|L’Aràbia Rachidita al seu apogèu
L’**ostal de Rachid** (arabi:&nbsp;**آل رشيد**) es una familha que regnèt sus una bèla part de l’Aràbia, a l'entorn de Haïl, e que se faguèt desrocar pels enemics ereditaris de l'ostal de Saud.
Alsàcia Champanha Ardena Lorena

La region **** foguèt la fusion de las regions francesas d’Alsàcia, Champanha-Ardena e Lorena lo 1èr de genièr de 2016. Lo 28 de setembre de 2016 ven oficialament la region Grand Èst.
Juan Manuel Santos

**Juan Manuel Santos Calderón** (Bogotà, 10 d'agost de 1951) es un òme politic, jornalista e economista colombian. De lo 7 d'agost de 2010 fins a 7 d'agost de 2018 foguèt president de Colómbia. 

Après de trabalhar coma jornalista, dintrèt en politica, e se faguèt membre del *[[Partido Liberal Colombiano]]*. Foguèt ministre del Comèrci Exterior durant lo mandat de César Gaviria Trujillo. Mai tard, formèt part del govèrn del conservador Andrés Pastrana Arango, coma Ministre de las finàncias. Après de consolidar lo govèrn d'Álvaro Uribe Vélez a la presidéncia, Santos daissèt lo Partido Liberal e foguèt un dels creadors del Partido de la U. En 2006, jos la presidéncia d'Uribe, foguèt nomenat ministre de la Defensa, carga qu'exerciguèt de julhèt de 2006 fins a mai de 2009. 

Lo 15 de junh de 2014 foguèt reeligit per la legislatura 2014-2018.

Lo 7 d'octobre de 2016 es guierdonat del Prèmi Nobel de la Patz.

## Referéncias
Genetta

Las **Genetas** (genre ***Genetta***) son de mamifèrs carnivòrs de la famillha de las viverridèas.

## Lista de las espècis
Aquel genre comprend las 14 espècias seguentas, selon Mammal Species of the World                         (2 mars 2015) :
* *[[Genetta abyssinica]]* (Rüppell, 1836) —
* *[[Genetta angolensis]]* (Bocage, 1882 ) —
* *[[Genetta bourloni]]* — Geneta de Bourlon
* *[[Genetta cristata]]* — 
* *[[Genetta genetta]]* (Linnaeus, 1758) — Geneta comuna 
* *[[Genetta johnstoni]]* (Pocock, 1908) — Geneta de Johnston
* *[[Genetta maculata]]* (Gray, 1830) — 
* *[[Genetta pardina]]* — 
* *[[Genetta piscivora]]* — 
* *[[Genetta poensis]]* — 
* *[[Genetta servalina]]* (Pucheran, 1855) — 
* *[[Genetta thierryi]]* (Matschie, 1902) —  
* *[[Genetta tigrina]]* (Schreber, 1776) —  
* *[[Genetta victoriae]]* (Thomas, 1901) — 
Las genetas son de carnivòrs nocturns del continent african levat la geneta comuna, europèa (que seriá introducha pels moros o los romans).

En 2003 foguèt descricha (sus d'analisis genetics) una novèla espèci la geneta de Bourlon (*[[Genetta bourloni]]*), que viu dins lo bòsc de Guinèa.

## Notas e referéncias




## Vejatz tanben

### Ligams extèrnes
* 
* 
* 
* 
*
Occitània (region administrativa)

La region d**'Occitània** (oficialament en francés: *Occitanie*; en catalan: *Occitània*) es una region administrativa francesa, creada per la reforma territoriala de 2014, de la fusion de Lengadòc-Rosselhon e Miègjorn-Pirenèus. Es entrada en vigor lo 1 de genièr de 2016 après las eleccions regionalas de la fin de 2015.  

Es limitròfa d'Aragon al sud-oèst, de Catalonha al sud, de Nòva Aquitània a l'oèst e al nòrd-oèst, d'Auvèrnha-Ròse-Alps al nòrd-èst e de Provença-Alps-Còsta d'Azur a l'èst. Se compausa de 13 departaments, gaireben totes completament de lenga occitana.

## Denominacion
Un nom provisòri de la region, a sa fondacion en 2015, foguèt «Lengadòc-Rosselhon-Miègjorn-Pirenèus»: èra compausat dels noms de las doas regions fusionadas, Lengadòc-Rosselhon e Miègjorn-Pirenèus, dins l'òrdre alfabetic. 

Lo 24 de junh de 2016, lo conselh regional se causiguèt lo nom francés d’«*[[Occitanie]]*» e tanben un nom segondari mai long que foguèt «*Occitanie-Pyrénées-Méditerranée*». Lo 28 de setembre de 2016, lo Govèrn francés la nomenèt *Occitanie* sens precision.

La denominacion actuala a entraïnat de polemicas dins lo movement occitanista: 
* D'unes crenhon que lo nom d'aquesta region administrativa faga desparéisser lo sens tradicional d’*Occitània* (lo grand territòri de la lenga occitana): se pensan que lo sentiment d'apertenéncia a Occitània es grèvament menaçat dins las autras regions de la granda Occitània tradicionala.
* D'autres, al contrari, se'n regaudisson perque pensan que i a, enfin, un usatge oficial e institucional del nom Occitània. Se pensan que lo nom Occitània serà mai conegut e mai revendicat dins las autras regions de la granda Occitània tradicionala.
En conclusion, aquesta region administrativa non engloba la totalitat d’Occitània. Cal remembrar que lo tèrme «**Occitània Centrala**» o «**Occitània Centrala / País Catalan**» foguèt prepausat per Marc Censi del temps qu'èra president del Conselh regional de l'anciana region Miègjorn-Pirenèus, amb finalitat d'acceptar l'occitanitat de las regions vesinas e l'existéncia de la nacionalitat catalana dins lo territòri.

## Administracion

## Demografia

## Cultura
vinheta|Províncias del :    |406x406pxLo territòri actual d'Occitània es constituit de divèrsas regions istoricas: Lengadòc, Guiana, Gasconha, lo Comtat de Fois e la província de Rosselhon.

Durant l'Ancian Regim, las institucions dependevan essencialament del Parlament de Tolosa, fondat en 1443.

Sul plan cultural, la region es de tradicion latina e principalament axada cap a la peninsula Iberica, especialament amb los Païses Catalans e lo Bascoat.

## Eraldica

## Vejatz tanben
* Conselh regional d'Occitània
*Occitània

## Nòtas

## Referéncias
Jorn Internacional de la Traduccion

Lo **Jorn Internacional de la Traduccion** (*Journée mondiale de la traduction*, *International Translation Day*) se celèbra cada an lo 30 de setembre, data en que se commemòra lo decès de Jiròni d'Estridon, reviraire de la Bíblia e sant patron dels reviraires. La celebracion es estada promoguda per la FIT (Federacion Internacionala de Reviraires) dempuèi la siá creacion en 1953. En 1991 la FIT lancèt l'idèa d'un Jorn Internacional de la Traduccion oficialament reconegut, per mostrar la solidaritat de la comunitat dels traductors dins tot lo mond dins un esfòrç per promòure la profession de traductor dins los desparièrs païses (pas solament dins aqueles  ont se practica lo catolicisme o lo cristianisme). Aquesta data s'aprofiècha per espandir la consciéncia d'una profession que s'es venguda fondamentala, tant per de rasons de la globalizacion coma per la comunicacion entre las culturas.
Macroeconomia

La **macroeconomia** es la part de la teoria economica que s'encarga de l'estudi general de l'economia, mejançant l'analisi de las variablas agregadas coma lo monti total de bens e servicis produsits, lo total de las intradas, lo nivèl d'emplec, de recorses productius, la balança de pagaments, lo tipe de cambiament e lo comportament general dels prèses. La macroeconomía pòt èsser utilizada per analisar quina es la melhora manièra d'influir en d'objectius politics coma per exemple far créisher l'economia, aténher l'estabilitat de prèses, fomentar l'emplec e l'obtencion d'una balança de pagaments sostenibles e equilibrats. La macroeconomía per exemple, se centra en los fenomèns qu'afèctan las variablas indicadoras del nivèl de vida d'una societat. En mai objetiva mai a l'analisar la situacion economica d'un quite país que viu en el, çò que permet entendre los fenomèns qu'intervien en ela. En contraposición, la microeconomía estúdia lo comportament economic d'agents individuales, coma de consumidors, d'entrepresas, de trabalhadors e d'inversors.
Assur (vila)

**Assur** (*Tanben Ashshur, Ashur o «Al Sherqat» e «Qal'at Cherqat»*), èra una vila plaçada en la riba del Tigris, foguèt originariamente una colònia de Babilònia e se convertiguèt posteriorament dins la primièra capitala d'Assiria (fins a 879 a. C.), Estat que li donèt a el nom. Los primièrs testimònis de la siá existéncia datan del tresen milenio a. C. Foguèt presa pels medos en 614 a. C., En essent entièrament destruida. L'Unesco declarèt Assur Patrimòni de l'Umanitat en 2003 e l'incluguèt en la Lista del Patrimòni de l'Umanitat en perilh.
Shamela

drecha|442x442px
***Shamela*** o ***Una apología de la vida de la*** Sra. ***Shamela Andrews*** (En anglés *An Apology for the Life of* Mrs. *Shamela Andrews*) Es un roman satírica de Henry Fielding publicada en 1741 amb lo pseudonim de Mr. Conny Keyber. Foguèt un atac dirècte al roman *Pamela o la vertut recompensada* (1740), de Samuel Richardson, contemporanèu e rival de l'autor. Ambedós romans son epistolares. 

## Argument
*Shamela* Es escricha coma una revelacion dels veritables fachs qu'arribèron en la vida de Pamela Andrews, l'eroïna de *Pamela.* L'eroïna se sona pas en realitat Pamela mas Shamela. Es pas una bondadosa, umila e linhatge sirvienta, mas una creatura perversa e sensuala, que trama tot per atrapar a lo sieu senhor, Booby. Expausa aital las multiplas feblesas del trabalh de Richardson.

Aquesta es una de las òbras de Fielding que se representa en el lo metodismo coma una doctrina hipócrita. La maire de Shamela, metodista, apareis coma una prostituta qu'enviaue a la siá filha a escotar los sermones de George Whitefield. Lo personatge de Shamela resulta tanben dempuèi lo ponch de vista religiosa una farsa.

## Vejatz-vos tanben
* *Joseph Andrews*

## Referéncias


## Enlaces Extèrnes
* Tèxt anglés.

* Tèxt anglés en Google Books: facsímil electronic.

* Tèxt anglés en Google Books.

* Critica del roman; en anglés.
Alinhament de sequéncias

Un **alinhament de sequéncias** en bioinformática es una forma de representar e comparar doas o mai de sequéncias o de cadenas de ADN, ARN, o d'estructuras primàrias proteicas per destacar las siás zònas de similitud, que poirián indicar relacions foncionalas o evolutivas entre los gèns o proteínas consultats. Las sequéncias alinhadas s'escrivon amb las letras (en representant d'aminoacids o nucleótidos) en de filas d'una mairitz que, s'es en el de besonh, se insertan d'espacis per que las zònas amb identica o similara estructura s'alinhen.
Murtre

[vinheta|''Lo murtre de sant Thomas Becket'', per Joseph Martin Kronheim, [sègle XIX.]]
Un **murtre** es un omicidi volontari.

## En drech francés
En França, lo murtre se definís a l’article 221-1 del còde penal francés. S'agís del « fach de donar volontariament la mòrt a altrú » e se punís de trenta ans de reclusion criminala. 

Lo murtre supausa la realizacion d’un element moral e material. L’element moral se caracteriza per un dòl general e un dòl especial. 

L’autor deu aver comés de violéncias volontàrias dins l’intencion de provocar la mòrt d'altrú. Se lo resultat capita pas malgrat la volontat de l'autor, i a temptativa de murtre.

Un murtre per autodefensa es un acte volontari mas a causas atenuantas. Es flacament castigat s'i a pròva de l'agression.

S'i a premeditacion, es un assassinat.

### Lo murtre general
Lo murtre general se caracteriza per la volontat de cometre un acte de violéncia contra una persona o un animal.

### Lo murtre especial
Se caracterisa per la volontat de tuar una persona.

### L'element material
Se caracteriza per l'execucion d'aquela volontat. Atal, practicar lo vodó e emmascar es pas considerat coma essent un acte podent vertadièrament abotir a la mòrt. Aquela practica pòr donc pas constituir una temptativa de murtre. E tanben, imaginar l'scenari de la mòrt de qualcun es pas reprensible que relèva de la pensada. A contrari, realizar materialament aquel plan constituís lo crime (es lo resultat efectiu que diferéncia murtre e temptativa de murtre).

## Veire tanben
* Omicidi
* Assassinat
Delicte

Lo drech destria de menas de **delictes**:
* lo **[[delicte civil]]** o quasi-delicte qu'es un fach juridic fautiu avent causat un domatge a altrú, que l'autor deu indemnisar.
* lo **[[delicte penal]]** es une infraccion penala, qu'es en França jutjada per un tribunal correccional.
* lo **[[delicte ecologic]]** es una infraccion a la legislacion ecologica.
Delicte penal

Un **delicte penal** es una infraccion que se castig per la lei d'una pena correccionala.

## Vejatz tanben
Delicte penal en França
Delicte civil

En drech civil, un **delicte** designa un fach volontari licit o non, que genera un domatge: es l'exemple tipe d'un fach generator. Lo delicte es susceptible d'engatjar la responsabilitat civila de son autor, que deurà pagar de domatge e interesses per remandar lo domatge.

Dins lo còdi civil dels Franceses de 1804, lo delicte es d'en primièr una pèca; pasment se desvolopèt al subjècte de drech de la responsabilitat civila de regimes de responsabilitat sens pèca, ont lo delicte se deu pas mai èsser fautiu per engatjar la responsabilitat de son autor.

Lo delicte civil se destria del quasi-delicte, qu'es un acte involontari. Dins còdi civil dels Franceses de 1804, lo regime aplicable als delictes e als quasi-delictes es assimilat a l'article 1383 : Cadun es reponsable del domatge que causèt que siá per son fach [delicte], mai encara per sa negligéncia o per son imprudéncia [quasi-delicte].
Contravencion

Una **contravencion** es una categoria d'infraccions penalas.

**[[Contravencion en drech penal francés]]*
**[[Contravencion de granda via (França)]]*
Nòrd Pas de Calais Picardia

La region francesa de **** èra la fusion de las regions Nòrd-Pas de Calais e Picardia. Compausada de 5 departaments, es majotàriament francesa, mas s’i parla tanben flamenc.

Lo nom compausat dels noms de las regions fusionadas, dins l'òrdre alfabetic, èra provisòri. Se causiguèt finalament Nauts de França, una paradòxa que l’altitud maximala es de 295 mètres.
Districte de Proença-a-Nova

Lo **districte de Proença-a-Nova** es districte de Portugal, a l'entorn de la vila de Proença-a-Nova probablament fondada per de colons occitans del temps de la reconquista..

Administrativament, es dins l'arrondiment de Castelo Branco.
## Divisions

Es devesida en quatre comunas (*freguesias*):
* Montes da Senhora
* Proença-a-Nova e Peral
* São Pedro do Esteval
* Sobreira Formosa e Alvito da Beira
Proença-a-Nova e Peral

**Proença-a-Nova e Peral** es una union de comunas (*[[freguesia]]s*) portuguesas del districte de Proença-a-Nova. Foguèt creada en 2013 per la fusion de las comunas de Peral e Proença-a-Nova.
.通販

**** (pr. tōngfàn, "comèrci en linha", Punycode .xn--gk3at1e) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 30 de setembre de 2016.

## Referéncias
Bornac (Agenés)

**Bornac** (*Bournac* en francés) es una anciana comuna agenesa , annexada per Montagut de Carcin, situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Lo vilatge, tres ostals e la glèisa, es a 3 km a l'oèst de Montagut, a una altitud de 180 m, a mèja penda entre la ribièra de Seuna e un planòl que culmina a 240 m. Dos camins enquitranats, un que ven de l'oèst e un autre de l'èst, parton de la RD 7 e s'i rencontran, puèi contunhan cap a la RD 2, près de Gots, en demorant dins la comuna de Montagut.

## Toponimia
Coma Bornac (Avairon), Bornay, Borny, Bornòs, *Bornago* e *Bornasco* (Lombardia), *Bornate* (Piemont), *Bornac* ven probablament del nom gallic d'òme, vengut (logicament) cognomen, segon Gerhard Rohlfs, tanlèu que passèt dins lo sistèma de denominacion latin. Lo sufixe es lo sufixe gallic *-acon*, latinizat en *-acum*.

Lo nom es leugièrament diferent de Bornhac (Dordonha) e de Burnhac (Nauta Vinhana), que derivan de la varianta latinizada *Burnius*, ambe'l meteis sufixe .

## Istòria
Bournac foguèt de la comuna de Montagut pendent la Revolucion e, après tres decennias d'independéncia comunala, foguèt tornat annexat en 1828 .

## Demografia

* en 1793, la municipalitat es *Montaigu et Bournac* (en francés) .
* lo n° INSEE es estat cambiat per de rasons practicas.

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben
## Ligams extèrnes
## Nòtas
Clamenç II

**Clamenç II** (nascut Sudiger de Morsleben e Hornburg, nascut en Saxònia, mòrt a Pesaro lo 9 d'octobre de 1047) es lo 149en papa de la Glèisa catolica. Regnèt de 1046 a 1047.

Sudiger èra comte de Morsleben e avesque de Bamberg quand, al sinòd de Sutri, foguèt elegit papa lo 25 de decembre de 1046 mercés al supòrt de l'emperaire Enric III.

Son primièr acte coma pontife foguèt de coronar Enric III emperaire. Lo nòu emperaire recep tanben lo títol de patricio dels romans, dignitat qu'amie implícita la prerrogativa que tota eleccion papal aviá de comptar amb la siá prealabla autorizacion. 
Amb la recuperacion del contraròtle imperial en l'eleccion papal despareis l'influéncia de las familhas patricias romanas en dicha eleccion çò qu'aguèt lo sieu immediat reflèxe en que tant Clemente II coma los tres de papas seguents foguèron alemands e nomenats per l'emperaire, de sòrta que als papas de la noblesa romana lor seguissián ara una seria de papas imperiales.

Pendent lo sieu breve pontificat convoquèt, en 1047, un concili en Roma que tractèt en el d'introdusir de reformas dins la Glèisa, redusir lo poder qu'en la meteissa avián atengut los avesques-de comtes e acabar amb la simonía.

En lo retorn d'un viatge que realizèt en Alemanha, contractèt una fèbre que li provoquèt la mòrt, dins la vila de Pésaro, lo 9 d'octòbre de 1047. Foguèt enterrat en la catedrala de Bamberg, la siá tèrra natal, çò que li convertís en l'unic Papa cuya cavòt es plaçat al nòrd dels Alps.

## Enlaces Extèrnes
Calixte II

**Calixte II**, de nom de bautismo **Gui de Borgonha** (* Quingey, a. 1050 – † Roma, 13 de decembre de 1124), anèt lo Papa nombre 162 de la Glèisa catolica de 1119 a 1124.

Filh del comte Guilhèm I de Borgonha, en 1088 foguèt nomenat arquevesque de Viena en se convertint en un grand defensor de la reforma de la Glèisa, començada per Gregòri VII.

En 1119, a la mòrt del papa Gelasio II, foguèt escuelhut coma nòu papa en Cluny doncas qu'en Roma se trobava lo antipapa Gregòri VIII.
Ensagèt immediatament un aprochament a l'emperaire Enric V para çò cual li envièc una ambaissada que concertèt una amassada dins la vila de Rems amb l'objècte de solucionar lo problèma de las investiduras (que se produsissiá per la facultat qu'aviá l'emperaire per realizar los nomentaments eclesiastics e los consecutius fregadises qu'aquò produsissiá davant lo Papa).
esquèrra|vinheta|221x221px|Lo antipapa Gregorio VIII se somet a Calixto II.
Lo fach qu'Enric se presentès a l'amassada davant de la siá armada faguèt que lo papa convoquès, lo 30 d'octòbre de 1119, un concili en Rems a on excomulgó a l'emperaire e a lo sieu antipapa Gregòri.

Amb lo supòrt normando atenh, en 1120, tornar en Roma en obligant al antipapa Gregòri a fugir a Sutri a on après èsser fach presoèr es recluido, fins a la siá mòrt en 1137, en lo monastèri de Cava.

Installat definitivament en Roma consacra nauament las siás energias a la solucion de la brega de las investiduras que dempuèi fasiá cinquanta ans afrontava al Papado amb l'Empèri. Per aiçò prepausa a Enric V la celebracion en Worms d'una dièta que participèsson en el d'avesques e de princes e que, lo 23 de setembre de 1122, conclutz amb la signatura del Concordato de Worms que l'emperaire renonciava per el al drech d'investidura que passava a èsser reconegut coma exclusiu de la Glèisa, e lo Papa reconeissiá a l'emperaire lo sieu drech a assistir a de dichas investiduras o a autrejar als investits lo cetro que reconeissiá lo sieu cargue.

Lo 18 de març de 1123 convoquèt lo Primièr Concili de Letrán, considerat per la Glèisa Catolica coma lo primièr dels ecuménicos celebrats en Cogant, e que se confirmèron en el e sancionèron los acòrds assolits en lo Concordato de Worms en mai de se decretar vint-e-dos canons contra la simonía, lo nicolaísmo, e la intromisión dels laicos en d'afars eclesiastics; en se promovent en mai la Segonda Crosada.

Frair de Raimundo de Borgohna, e per tant oncle del futur emperaire leonés Alfonso VII, Calixto II concediguèt en Santiago de Compostela lo 27 de febrièr de 1120 la dignitat Metropolitana de Mérida, mejançant la bula *Omnipotentis dispositione.* Foguèt tanben lo papa qu'instaurèt l'An Sant Jacobeo, qu'auriá de se celebrar cada an que lo 25 de julhet, jorn de Santiago, coincidiguèsse en el en dimenge. Totes aqueles pelegrins que visitèsson lo cavòt de l'Apostòl en lo transcors d'un An Jacobeo ganharián lo Jubilèu (Indulgéncia plenària). Aquesta institucion impulsèt en granda manièra las peregrinaciones en Santiago pendent tota l'Edat mejana.

## Referéncias


## Enlaces Extèrnes
Ana Garrido

**Ana María Garrido Ramos** (Málaga, Andalosia, 1966) es una quincaira e anciana foncionària espanhòla. Anciana emplegada de la comuna de Boadilla del Monte dins la region de Madrid venguèt famosa a partir de 2008 coma testimòni principal del cas Gürtel, un dels nombroses cases de corrupcions qu'an afectat lo Partit Popular Espanhòl.
David J. Thouless

**David James Thouless** (Bearsden, Escòcia, 21 de setembre de 1934) es un fisician escocés. Especialista de la fisica de la matèria condensada recebèt lo Prèmi Wolf e en 2016 lo Prèmi Nobel de Fisica amassa amb Duncan Haldane e John M. Kosterlitz per sas descobèrtas de las teorias de transicions de fasas topologicas e de las fasas topologicas de la matèria.
Duncan Haldane

**Frederick Duncan Michael Haldane** (Londres, 14 de setembre de 1951) es un fisician anglés. Professor al departament de fisica de l'Universitat de Princeton als Estats Units, recebèt en 2016 lo Prèmi Nobel de Fisica amassa amb los cercaires escoceses David J. Thouless e John M. Kosterlitz per sas descobèrtas de las teorias de transicions de fasas topologicas e de las fasas topologicas de la matèria.
John M. Kosterlitz

**John Michael Kosterlitz** (Aberdeen, Escòcia, 1942) es un fisician escocés. Professor de fisica a l'Universitat Brown (Providence, estat de Rhode Island, Estats Units) recebèt en 2016 lo Prèmi Nobel de Fisica amassa amb David J. Thouless e Duncan Haldane per sas descobèrtas de las teorias de transicions de fasas topologicas e de las fasas topologicas de la matèria. 

Es lo filh del bioquimista Hans Kosterlitz.
Yoshinori Ōsumi

**Yoshinori Ōsumi** (en japonés: 大隅 良典, Ōsumi Yoshinori?; Fukuoka, Japon, 9 de febrièr de 1945) es un biologista e professor universitari japonés. Aqueste ensenhaire de l'Institut Tecnologic de Tòquio, especializat en biologia cellulara, recebèt divèrses recompensas per sas recercas, coma lo Prèmi Kyoto en Sciéncias Basicas en 2012 e en 2016 lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina per sos estudis suls mecanismes de l'autofagia e lo reciclatge cellular.
Illon de Planiá

vinheta|drecha|Vista de l'illon despuei la costiera marselhesa

L**'Illon de Planiá** es un illon marselhés que s'atròva aperaquí a n'un quingenau de quilomètres de la costiera.
De totei leis illas dau relarg marselhés, es la mai aluenchada.

Aquest illon aculís lo faròt de Planiá.
Fabio Berardi

**Fabio Berardi** (n. lo 26 de mai de 1959 a Borgo Maggiore) es un òme politic de Sant Marin qu'es capitani regent:
* del 1èr d'abril de 2001 al 30 de setembre de 2001, amb Luigi Lonfernini
* del 1èr d'octobre de 2016 al 31 de març de 2017, amb Marino Riccardi
Capitani regent

La republica de Sant Marin es dirigida per dos **capitanis regents**, elegits per un mandat de 6 mes. Retipan los cònsols de Roma. Los mandats començan lo 1èr d’abril e lo 1èr d’octobre.

## Lista dels capitanis regents al s. XXI

## Sègles anteriors

* Lista dels capitanis regents de Sant Marin al s. XX
* Lista dels capitanis regents de Sant Marin al s. XIX
* Lista dels capitanis regents de Sant Marin al s. XVIII
* Lista dels capitanis regents de Sant Marin al s. XVII
* Lista dels capitanis regents de Sant Marin al s. XVI
* Lista dels capitanis regents de Sant Marin al s. XV
* Lista dels capitanis regents de Sant Marin al s. XIV
Kersti Kaljulaid

vinheta|Kersti Kaljulaid (2021)
**Kersti Kaljulaid** (n. lo 30 de decembre de 1969 a Tartu) es una economista estoniana. Lo 3 d'octobre de 2016 es elegida presidenta de la Republica. Dintra en foncions lo 10 d'octobre de 2016.
Marino Riccardi

**Marino Riccardi** (n. lo 9 de julhet de 1958) es un òme politic de Sant Marin qu'es capitani regent:
* del 1èr d'octobre de 1991 al 31 de març de 1992, amb Edda Ceccoli
* del 1èr d'abril de 2004 al 30 de setembre de 2004, amb Paolo Bollini
* del 1èr d'octobre de 2016 al 31 de març de 2017, amb Fabio Berardi
Saint Rambert e l'Illa Barba

**Saint Rambert e l'Illa Barba **(en francés, **Saint-Rambert-l'Île-Barbe**) es una anciana comuna arpitana, creada al començament del s. XIX e annexada a Lion en 1963.

Es ara la mitat nòrd del 9en arrondiment de Lion, dins la Metropòli de Lion e la region Auvèrnhe Ròse Aups.

## Istòria

### La forécia de Lion
La comuna fa seguida a la comunautat dins lo departament de Ròse e Léger. Se sona *Beauvais-l'Isle-Barbe* del temps de la revolucion (1793). A la creacion del departament de Ròse, passa dins aqueste. Annèxa, abans 1806, l'Illa Barba qu'èra una comuna independenta. En 1832, annèxa los quartièrs de Rochecardon, la Dargoire, Vacques e la Sauvagère de la comuna de Saint-Cyr-au-Mont-d'Or.

### L'annexion
La comuna, qu'èra dins lo canton de Limonest, es annexada per fusion simpla a la comuna de Lion pel decrèt del 1èr d'agost de 1963. Rejonh lo 5en arrondiment.

Lo 12 d'agost de 1964, un decrèt devesís en dos lo 5en arrondiment, e crèa lo 9en arrondiment compausat de l'anciana comuna emai de l'anciana comuna de Vaise.
Libe d'Estèr

300px|right|thumb|Un rotlèu d'Estèr redigit en Itàlia (1616). Bibliotèca Nacionau d'Israèl. Jerusalèm
Lo **Libe d'Estèr**, o **Rotlèu d'Estèr** (מגילת אסתר *Megillat Ester* en ebrèu), qu'ei lo vint-e-unau libe deu *[[Tanakh|Tanaḥ]]* (Bíblia ebraïca). Que hè partida deus *Ketubim*, qui forman la tresau e darrèra partida deu *Tanaḥ*. L'istoricitat deu raconte qu'ei mesa en dobte: que sembla lo libe qu'estó concebut com ua apologia de la hèsta de *Purim*.

Que conta ua seria de hèitas debanadas devath lo rei pèrsa Xerxes I (aperat *Aḥašveroš* en ebrèu, transcriut *Asouēros* dens la Bíblia deus Setanta, *Assuerus* dens la Vulgata): Estèr, d'origina judiva, qu'ei la favorita deu rei Assuèr (aqueth Assuèr qui regnava despuish Índia dinc a Etiopia sus cent vint-e-sèt províncias, ce ditz lo tèxt). Mes lo gran visir Haman qu'a a l'idèa d'exterminar tots los judius. Alavetz, Mardoquèu que crida ajuda a la soa cosia Estèr tà obtiéner deu rei l'anullacion deu decret qui'us condemna. Assuèr, assabentat per Estèr, que pren mesuras tà proteger la populacion judiva e que condemna Haman e tots los sons hilhs a estar penuts. Fin finau, los judius qu'instauran ua hèsta annau aperada *Purim* tà celebrar lo miracle.
Barrièra de glaç de Ross

vinheta|256x256px|Vista satellita de la barrièra de glaç de Ross e a l'entorn.
vinheta|250x250px|Dinamica de creacion de la plataforma de glaç e dels icebergs.

La **Barrièra de glaç de Ross** es una granda plataforma de glaç d'Antartida que ten una superfícia de , e de près de  de larg per  de long (gaireben la meteissa talha qu'Espanha). Lo 90 del cent d'aquela superfícia es constituïda de glaç nadant sus la mar.

Fa qualques centenas de mètres d'espessor. Lo front de glaç de dobrís sus d'unes  e e s'enauça entre 15 e 50 mètres dessubre la superfícia de l'aiga, amb una espessor que pòt arribar a qualquas centenas de mètres en comptant la part enfonsada jos la mar.

La majoritat de la barrièra de glaç de Ross se situa dins la dependéncia de Ross reclamada per Nòva Zelanda.

Aquela plataforma de gèl deu son nom al capitani James Clark Ross que la descobriguèt lo 28 de genièr de 1841. Ross cartografièt l'estenduda de glaç qu'arriba fins a 160°O.

Las primièras exploracions antarticas que cercavan lo Pòl Sud, prenguèron la barrièra de glaç de Ross coma ponch de partença. A la primièra exploracion de l'airal, Robert Falcon Scott faguèt d'interessants estudis de la barrièra e dels sieus entorns qu'anava fin finala èstre sa tomba e la de son equipatge en 1912. 

## Istòria
Lo 5 de genièr de 1841, una equipa de l'amirautat britanica embarcat sul *[[HMS Erebus (1826)|HMS Erebus]]* e *[[HMS Terror]]*, doas naus de tres arbres preparadas per trencar lo glaç, navegan dins la zòna per determinar la posicion del Pòl Sud Magnetic. Quatre jorns mai tard, comencèron son camin per mar dubèrta, mas lo 11 de genièr, se trobèron amb aquela enòrma massa de glaç.

Sir James Clark Ross, que liderava l'expedicion, diguèt: *Ben , aiçò nos dona pas mai de possibilitats de lo crosar que los bauces de Dover*. Ross, que en 1831 aviá localizat lo Pòl Nòrd Magnetic, passèt los dos ans seguents a cercar un passatge maritim cap al Pol Sud, sens lo trobar. Posteriorament aquel camp de glaç foguèt batejat a son nom, e los dos volcans de l'isla de Ross, amb lo nom de sos vaissèls.

## Ligams extèrnes
* La barrièra de glaç se pòt abausonar sens prevenir.
Barrièra de Shackleton

vinheta|Mapa de las plataformas de glaç en Antartida, la de Shackleton apareis sus la còsta èst.
La **barrièra de Shackleton** es una vasta plataforma de glaç situada sus la còsta èst d'Antartida. Amb una superfícia de 33.820 Km2, s'esten cap a la mar sus prèp de 145 km dins la porcion occidentala e 64 km cap a l'èst. L'existéncia d'aquela plataformava foguèt descoberta per l'Expedicion Antartica dels Estats Units (1838-1842) jol comandament de Charles Wilkes que ne cartografièt una partida dempuèi lo *[[Vincennes]]* en febrièr de 1840. Foguèt explorada per l'Expedicion Australiana Antartica de Douglas Mawson (1911-1914) que la nomenèt aital en onor de sir Ernest Shackleton. L'estenduda de la plataforma de glaç foguèt cartografiada amb mai de detalh en 1955, en utilizant la fotografia aeriana obtenguda per la Marina americana durant l'Operacion Highjump, en 1946-47. De cartografias posterioras de l'Expedicion Sovietica de 1956 mostrèron que la porcion situada cap a l'èst del glacièr Scott fasiá partida d'aquela plataforma.
Estrech de Wilkins

drecha|vinheta|200x200px|Esfondrament parcial de 2008
L**'estrech de Wilkins** (oficialament, en anglés: *Wilkins Sound*) es un estrech d'Antartida qu'es ocupat en granda part per la plataforma de glaç de Wilkins; es situat entre la linha de còsta occidentala de l'isla d'Alexander e las còstas de l'isla Charcot e l'isla Latady situadas mai cap a l'oèst.

La siá part nòrd foguèt descobèrta e cartografiada en 1910 per una expedicion antartica francesa jol comandament de Jean-Baptiste Charcot e foguèt subrevolada en 1929 per Sir Hubert Wilkins. La configuracion de l'estrech foguèt determinada en 1940 per de vòls d'exploracion de l*'US Antarctic Service* (USAS). Foguèt nomenat aital per l'USAS en onor de Hubert Wilkins, que en 1929 foguèt lo primièr a demostrar que "la tèrra de Charcot" èra en realitat una isla e èra doncas, indirèctament, lo descobridor de l'existéncia de l'estrech. L'existéncia de l'isla Latady al costat sud-oèst de l'estrech foguèt determinat en 1960 per D.J.Ora Searle del *Falkland Islands Dependencies Survey* (FIDS) mejançant l'examen de fòtos aerianas fachas per la *Ronne Antarctic Research Expedition*(RAR) de 1947-48.

## Plataforma de glaç de Wilkins
La plataforma de glaç Wilkins es una plataforma de glaç rectangulara que mesura a l'entorn de 130 quilomètres de long e 95 quilomètres de larg. Ocupa la part centrala de l'estrech de Wilkins, que ne pren lo nom. Lo nom foguèt prepausat pel UK Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) en 1971. Lo 25 de març de 2008 un fragment de 400 quilomètres cairats de la plataforma de glaça Wilkins se desintegrèt, metent en dangièr una porcion encara mai granda de la plataforma. Los scientifics se son estonats quora an descobèrt que la rèsta de la plataforma de 14.000 quilomètres cairats, 2 còps la superfícia de la província de Barcelona, començava de se separar del continent. Çò que demòra de la plataforma Wilkins se manten ara per una estrecha franja de glaç. 
Òm considera que l'esfondrament recent d'aquela porcion de la plataforma de glaça es degut al rescalfament global. En 1993 lo professor David Vaughn del British Antarctic Survey (BAS) pronosticava qu'èra probable que la part nòrd de la plataforma de glaç de Wilkins desapareisse en un tèrme de 30 ans se rescalfament del clima de la peninsula Antartica contunhava al meteis ritme.

## Referéncias
Indlandsis

vinheta|Mapa de Groenlàndia qu'indica l'espessor, en mètres, de l'indlandsis

Un **indlansis**, tanben sonat **calòta polara**, es un glacièr de fòrça granda estenduda que se presenta jos la forma d'una capa de glaç recobrissent la tèrra ferma e que pòt aténher plusors milièrs de mètres d'espessor. Se pòdon  perlongar a la superfícia de la mar en formant de barrièras de glaç. Sus Tèrra, ne'n existís pas que dos al jorn de uèi : l'indlandsis d'Antartida, lo mai estendut, e l'indlandsis de Groenlàndia, mas pendent la darrièra glaciacion l'indlandsis Laurentidian cobrissiá la màger part de Canadà e de l'America del Nòrd. Amb la glaciacion de Wisconsin, l'indlandsis cobriguèt lo nòrd d'Euròpa. Lo glacièr continental de Patagònia cobriguèt de glaç lo sud d'America del Sud.

Malgrat que la superfícia d'un indlandsis siá freda, la basa es generalament mai cauda per encausa de la calor geotermala. En d'unes endreches lo glaç se fond e  lubrifica lo glacièr continental que aital raja mai lèu. Aquel procès dona luòc a la formacion de corrents de glaç. 

Los indlandsis actuals son joves en tèrmes geologics. Lo d'Antartida se comencèt benlèu de formar a l'Oligocèn mas amb d'avançadas e recuoladas fins al Pliocèn Lo de Groenlàndia se formèt pas] abans lo Pliocèn. 

## Efièches previstes dins lo cas del rescalfament global
Los indlandsis de Groenlàndia e probablament tanben lo de l'Antartida an perdut fòrça glaç recentament, e la fusion del glaç i supèra l'acumulacion de nèu. Segon los scientifics (IPCC) la pèrda de glaç d'aquelas doas grandas massas a contribuit respectivament a un aumentacion del nivèl de la mar de 0.21 ± 0.35 e 0.21 ± 0.07 mm/an entre 1993 e 2003.

## Vejatz tanben
* Indlandsis d'Antartida
* Indlandsis de Groenlàndia

## Referéncias



## Ligams extèrnes
* United Nations Environment Programme: Agach global pel gèl e la nèu
*
Integracion

vinheta|L'integrala definida d'una foncion representa l'airal limitat per la grafica de la foncion amb signe positiu quant la foncion a valors positivas e negatiuas quand n'a de negatius.
Lo concèpte d'integracion es un concèpte fondamental de las matematicas avançadas, mai que mai en los camps del calcul e de l'analisi matematica. Donada una foncion f(*x*) d'una variabla reala x e un interval [a,b] de la drecha reala, l'integrala
:                               
          
                                                       
        
                  (         x         )
        
        
                        {\displaystyle \int _{a}^{b}f(x)\,dx}
Royal Navy

La **Royal Navy** (Marina Reiala) es la marina de guèrra del Reialme Unit. Dempuèi lo començament del sègle XVIII e fins a la mitat del sègle XX foguèt la màger e mai poderosa marina del mond, que joguèt un ròtle clau dins l'establiment de l'Empèri Britanic coma poténcia dominanta Pendent la Segonda Guèrra Mondiala aviá qualquas 900 naus operacionalas de totas classas. Pendent la Guèrra Freda, foguèt transformada principalament en una fòrça antisubmarina, a la recèrca dels sosmarins sovietics, principalament actius a l'Espaci GIUK. Amb la desaparicion de l'Union Sovietica, son ròtle foguèt las operacions d'expedicion globala.

La Royal Navy es la segonda marina del mond en tèrmes de desplaçament combinat de sa flòta, après la dels Estats Units. Ten a l'ora d'ara 91 vaissèls armats, comprenent de pòrta-avions, sosmarins nuclears, e patrolhaires. I a tanben los vaissèls de supòrt de la Flòta Reiala Auxiliara. 

La Royal Navy es una compausanta del Servici Naval (*Her Majesty's Naval Service*) amb tanben a los *Royal Marines* (infantariá de marina), la Flòta Reiala Auxiliara (*Royal Fleet Auxiliary*), la Resèrva Navala Reiala. En abril de 2009 aviá 39.100 membres, que 7.500 n'èran dins los *Royal Marines*; en mai dels 3.600 membres de la Resèrva Volontària, totalizant 42.700 membres. Aiçò ne fa la marina màger de l'Union Europèa, donat lo nombre combinat total de naus, avions e personal.

La Royal Navy, de mai, es apiejada per la Flòta Reiala Auxiliara, una flòta de supòrt logistic de caractèr civil, dirigida pel Ministèri de Defensa, coma part de la Marina Mercanda Britanica. La RFA servís subretot a aténher e avitalhar los vaissèls en mar, mas aumenta tanben la capacitat guerrièra de la Royal Navy mercés als sieus 4 vaissèls de desembarcament classa *Bay*

## Referéncias
Expedicion Terra Nova

drecha|vinheta|Tripulació De Scott al Pol Sud, 18 de genièr de 1912. (D'esquèrra a drecha): Wilson, Scott, Oates; (seguts) Bowers, Edgar Evans
L'Expedicion Tèrra Nòva (1910–1913), oficialament «Expedicion Britanica Antartica 1910», foguèt liderada per Robert Falcon Scott, quala aviá dirigit prèviament l'expedicion Discovery a l'Antartida lo 1901–1904. Lo nom popular de l'expedicion proven de lo sieu vaissèl de porgiment, la *Tèrra Nòva*.

L'objectiu principal, tal coma l'exprimissiá Scott a lo sieu projècte, èra «arribar al Pol Sud e assegurar per l'empèri Britanic l'onor d'aquela conquista». L'expedicion aviá d'autres objectius: la recèrca scientifica e la exploració geografica e, malgrat èsser una aventura privada, aviá l'aprobacion pas oficiala del govèrn britanic (que collaborava amb la mitat dels còstes), lo Almirallat e la *Royal Geographical Society*.

L'expedicion aviá per far un programa scientific complet, e explorava la tèrra de Victòria e las Montanhas Transantàrtiques. Foguèt pas possible l'assag de exploració de la Tèrra del Rei Edward VII. Un viatge a Cap de Crozier en junh–en julhet de 1911 foguèt lo primièr viatge amb trineu a las prigondors de l'ivèrn Antartic.
esquèrra|vinheta|Mapa Antartica de l'airal de la mar de Ross, amb los viatges polars de l'Expedicion Tèrra Nòva (blau) e l'Expedicion Amundsen (verd).
L'aparicion dins la zòna de la tripulació noruega de Roald Amundsen en l'expedicion que portava lo sieu nom, tornava l'expedicion de Scott en una corsa per arribar los primièrs al Pol Sud. Lo còrs principal de l'expedicion de Scott èra format d'una equipa de cinc òmes qu'arribèron al Pol Sud lo 17 de genièr de 1912, per trobar que lo grop de Amundsen los aviá precedits. 

Mas lo succès de la gèsta de Amundsen demorèt eclipsat per las mòrts de Scott e los sieus companhs en lo viatge de retorn. Las siás anotacions recuperadas uèch meses mai tard per una tripulació de recèrca, permetèron la coneissença e difusion de la siá istòria. Las vistas desparièras se son exprimidas suls factors que contribuiguèron al desastre, e l'expedicion es tèma de controvèrsia, amb Scott coma personatge central a idolatrar o criticar.

## Referéncias


:    S, 166°   ﻿ / ﻿77.636042°S,°E﻿ / -77.636042; 166.416974
Robert Browning

thumb|Robert Browning
**Robert Browning** (Camberwell, Anglatèrra, 7 de mai de 1812 - Venècia, 12 de decembre 1889) foguèt un poèta e dramaturg anglés. Generalament considerat coma l'escrivan màger de lenga anglesa del sègle XIX, son òbra mai coneguda es *The ring and the book* (1868-1869).

## Òbras
* *Pauline* (1833)
* *Paracelsus* (1835)
* *Sordello* (1840) 
* *Pippa passes* (1841)
* *Christmas-Eve and Easter-Day* (1850)
* *Men and women* (1855)
* *Dramatis personae* (1864)
* *Jocoseria* (1883)
* *Asolando* (1889)

## Referéncias


## Liames extèrnes
* Poemes de Robert Browning (PoemHunter)
Malinalco (municipi)

thumbnail|250px|rigt|Malinalco.

**Malinalco** (**Malinalco**, en nahuatl) qu'ei un municipi mexican situat dins l’Estat de Mexic près de Ciutat de Mexic. La populacion es de 25.624 abitants, segon lo censament de l'an (2010).
Candy Clark

**Candace June Clark**, mai coneguda coma **Candy Clark** (Norman, Oklahoma, 20 de junh de 1947) es una actritz americana. Es coneguda mai que mai per son ròtle de Debbie Dunham dins lo film de 1973 *[[American Graffiti]]*.
Camille Huysmans

thumb|Camille Huysmans en 1966 
**Jean Joseph Camille Huysmans**, nascut **Camiel Hansen** (Bilzen, Belgica, 26 de mai de 1871 – Anvèrs, 23 de febrièr de 1968) foguèt un politician bèlga. De conviccion socialista, foguèt un dels capitanis del movement flamenc e ajudèt a crear una universitat neerlandofòna a Gant. Faguèt tanben una politica clarament antifascista del temps qu'èra borgmèstre de la vila d'Anvèrs. Foguèt primièr ministre de Belgica d'agost de 1946 a març de 1947.
C. S. Lewis

thumb|250px|Estatua de C.S. Lewis a Belfast
**Clive Staples Lewis**, mai conegut coma C.S. Lewis (Belfast, Irlanda, 29 de novembre de 1898 – Oxford, Anglatèrra, 22 de novembre de 1963) foguèt un escrivan, poèta, medievista, critica literari e ensagista britanic. Aqueste amic pròche de l'escrivan J.R.R Tolkien, ensenhaire a l'Universitat d'Oxford e a l'Universitat de Cambridge, es conegut subretot per *[[The Chronicles of Narnia]]*.

## Òbras

### Ficcion
* *The Pilgrim's Regress* (1933)
* Space Trilogy
# *Out of the Silent Planet* (1938)
# *Perelandra* (o tanben *Voyage to Venus*) (1943)
# *That Hideous Strength* (1945)
* *The Screwtape Letters* (1942)
* *The Great Divorce* (1945)
* The Chronicles of Narnia
# *The Lion, the Witch and the Wardrobe* (1950)
# *Prince Caspian* (1951)
# *The Voyage of the Dawn Treader* (1952)
# *The Silver Chair* (1953)
# *The Horse and His Boy* (1954)
# *The Magician's Nephew* (1955)
# *The Last Battle* (1956)
* *Till We Have Faces* (1956)
* *Ministering Angels* (1958)
* *Screwtape Proposes a Toast* (1961)
* *The Dark Tower* (1977)
* *Boxen: The Imaginary World of the Young C. S. Lewis* (1985)

### Poesia
* *Spirits in Bondage*, publicat jol pseudonim de Clive Hamilton (1919)
* *Dymer*, publicat jol pseudonim de Clive Hamilton (1926)
* *Poems* (1964)
* *Narrative Poems* (ed. Walter Hooper, 1969; includes *[[Dymer]]*, *Launcelot*, *The Nameless Isle*, and *[[The Queen of Drum]]*.
* *The Collected Poems of C. S. Lewis* (1994)
* *C.S. Lewis's Lost Aeneid: Arms and Exile* (2011)
* *The Collected Poems of C. S. Lewis: A Critical Edition* (2015)
Calvin Harris

**Adam Richard Wiles**, conegut artisticament coma **Calvin Harris** (Dumfries, Escòcia, 17 de genièr de 1984) es un cantautor, DJ e productor musical escocés. 

Proprietari de l'ostal discografic Fly Eye Records, Calvin Harris es dempuèi 2013 lo primièr de la lista dels DJs melhors pagats del mond establida per la revista *[[Forbes]]*.

## Discografia
* *I Created Disco* (2007)
* *Ready for the Weekend* (2009)
* *18 Months* (2012)
* *Motion* (2014)
Natura mòrta

vinheta|333x333px|Natura mòrta amb pomas, mòta, melons, pan, gèrla e botelha (can. 1771), Luis Eugenio Meléndez, MNAC
vinheta|333x333px|Pieter Claesz  ''Natura mòrta'', 1627
La **natura mòrta** es un genre pictòric qu'englòba las representacions d'objèctes dins un espaci determinat, coma per exemple d'animals de caça, de frucha, de flors, d'aisinas de cosina, de taulas o del larèr, antiquitats, èca.

Amb d'originas que venon de l'antiquitat, es un genre fòrça popular dins l'istòria de l'art occidental dempuèi lo sègle XVII. La natura mòrta dona a l'artista mai de libertat de composicion que d'autres genres pictòrics coma lo païsatge o los retraits. Las naturas mòrtas, particularament abans de 1700, avián sovent un simbolisme religiós e al·legòric en relacion amb los objèctes que representavan. A grands traches, dins l'Euròpa meridionala se preferiguèt lo naturalisme de Caravaggio e se metèt mens d'enfasi dins lo minuciós detallisme pròpri del nòrd d'Euròpa. Fòrça pintors de naturas mòrtas d'Euròpa tota identifiquèron e desvolopèron separadament de pinturas de «pichèrs e flors», «cosina e mercat» e «dejunar e dinnar». A França, los pintors de naturas mòrtas se vegèron influenciats tant per l'escòla septentrionala coma per la meridionala, en manlevar de la pintura de *vanitas* dels Païses Basses e dels arranjaments liures d'Espanha.

Qualques naturas mòrtas modèrnas trencan la barrièra bidimensional e emplegan de tecnicas mixtas tridimensionalas, en emplegar tanben d'objèctes trobats, de fotografias, de grafics generats per l'ordenador o de son e mai de vidèo. 

## Referéncias



## Nòtas
Candido Camero

thumb|250px|Candido Camero en concèrt en 2008
**Cándido de Guerra Camero**, mai conegut coma **Candido Camero** (L'Avana, 22 d'abril de 1921) es un percussionista cuban. Musician de jazz afrocuban, es un dels mai grands especialistas de conga e bongo.
Sent Roman de Vinhaga

**Sent Roman de Vinhaga** (*Saint-Romain-de-Vignague * en francés) es una anciana comuna deu Vasadés istoric, en Guiana, lingüisticament gascona, situada dens lo departament de Gironda e la region de Novèla Aquitània e absorbida en 1965 per Sauvatèrra de Guiana .

## Geografia
L'ancian borg de Sent Roman es a quauques centenas de mètres de la pòrta Sent Roman de Sauvatèrra, dens la ribèira de Vinhaga (riu de 25,4 km, afluent deu Dròt). Adara, i a quasi continuitat urbana.

## Toponimia
* I a mai d'un sent deu nom de Sent Roman, dont Sent Roman deu Mans o de Blaia, mòrt en 380, Sent Roman de Girona, martyr en 304, Sent Roman d'Antiòquia, martir en 303, Sent Roman de Condat mòrt en 461, ermita pui abat de Condat (actuala Saint-Claude (Jura), etc
* La Vinhaga es un riu : racina idronimica **vig-* coma Vinhana ?

## Istòria
## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
* Glèisa romanica bastida au sègle XI, emb una absida tornada bastir au sègle XII, pui quauques modificacions  au sègle XIV; inscrita aus monuments istorics per lo còr e l'absida en 1925, pui en totalitat lo 16 d'abriu de 2002; lo clochèir es pas d'origina.

Saint-Romain-de-Vignagne Église 03.jpg|Clochèir e cabeç (*feur. de 2012*)
Saint-Romain-de-Vignagne Église 02.jpg|Façada sud de la glèisa (*feur. de 2012*)


## Personalitats ligadas emb la comuna
## Veire tanben
## Ligams extèrnes
## Nòtas
Ciutat Metropolitana de Castèl

La **Ciutat Metropolitana de Castèl** (en sard, *Tzittadi metropolitana de Casteddu*; en italian, *Città metropolitana di Cagliari*) es una division de la region autonòma de Sardenha que seguís la tendéncia italiana de crear de divisions administrativas de segond nivèl a l'entorn de las màgers ciutats. 

## Istòria

Après lo referèndum de supression de las províncias regionalas de Sardenha de 2012 e la creacion de las ciutats metropolitanas, lo govèrn regional prenguèt de decisions atipicas en creant una Ciutat metropolitana redusida a la sola conurbacion. La rèsta de l’anciana província de Castèl jonhèt la província de Sardenha del Sud. Pasmens, una novèla refòrma en 2024 tornèt l'espandida de la ciutat metropolitana gaireben a aquela de l'anciana província de 2001, amb 70 comunas. Venguèt operacionala en julhet de 2025.

## Còdes
Lo còde ISTAT de la província de Castèl e de la primièra ciutat metropolitana èra **092** (292). Venguèt **118** (318) en 2025. Lo còde alfabetic es **CA**, lo còde ISO es IT-CA.
Sent Leugèir de Vinhaga

**Sent Leugèir de Vinhaga** (*Saint-Léger-de-Vignague* en francés) es una anciana comuna deu Vasadés istoric, en Guiana, lingüisticament gascona, situada dens lo departament de Gironda e la region de Novèla Aquitània e absorbida en 1965 per Sauvatèrra de Guiana. 

## Geografia
## Toponimia
* **Sent Leugèir** es un avesque d'Autun au sègle VII (en latin Leodegarius, deu germanic Leudgari, de « leud » (« pòble », « gent ») e « gari » (« lança ») 
* La **Vinhaga** es un riu : racina idronimica **vig-* coma Vinhana ?

## Istòria
## Demografia

## Lòcs e monuments
* Glèisa romanica deu sègle XII. Brutlada au sègle XVI per deus protestants, es adara troncada : ne demòra que l'absida e lo còr; aqueste es capelat d'una copòla; es inscrita aus monuments istorics dempuèi lo 5 d'octobre 1925. 


Saint-Léger-de-Vignagne Église 03.jpg|Façada oèst (*feur. de 2012*)
Saint-Léger-de-Vignagne Église 05.jpg|Lo portau (*feur. de 2012*)
Saint-Léger-de-Vignagne Église 06.jpg|Vista nòrd-èst (*feur. de 2012*)
Saint-Léger-de-Vignagne Église 07.jpg|La nau (*feur. de 2012*)


## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben
## Ligams extèrnes
## Nòtas