open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Colairac e Sent Circ

**Colairac e Sent Circ** (*Colayrac-Saint-Cirq* en francés) es una comuna agenesa situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
L'ostal comunal es a Colairac. Sent Circ garda una escòla pr'aquò. 

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La sola fòrma anciana pels dos toponimes es : *p. Sancti Cirici de Coleirac* en 1500.

### Colairac
La prononciacion es [kulɛj'rat]. 
Segon Dauzat,  l'etime de *Colairac* es **Collariacum*, d'un nom latin d'òme **Collarius*, tirat de *Collius*, damb lo sufixe *-acum* [ latinizacion del sufixe gallés *-ācon*]; mes lo nom pòt tanben èsser un chafre : lo latin *collarium*, « colar », metís sufixe. 
Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, utiliza la segonda solucion; Astor, tanben citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, part del nom latin d'òme **Collarius*. 
Bénédicte Boyrie-Fénié fornís las explicacions de Durengues. Pendent l'Ancian Regime, Colairac èra pas parròquia e son nom designava en realitat, dempuèi Valeri (1520), la parròquia de Sent Alari, ara Sent Alari de Lusinhan. Segon Durengues « En 1844, lo nombre dels abitants del vilatge de Colairac aviá mai que triplar e lo curat e lo còssol màger de Sent Circ mandèron a l'avesque una letra e prepausèron de demolir la glèisa de Sent Circ e de la tornar bastir dins lo borg de Colairac. Lo prelat respondèt que caliá conservar l'anciana glèisa e ne bastir una de novèla a Colairac... ». 
La solucion dels tres autors es acceptable foneticament, mes i a pas cap de mencion d'un tal nom dins l*'Onomasticon*, sonque lo nomen *Collius*, un còp en Dalmacia. Segon Astor, *Colliaco* es mençonat sus una moneda merovingiana; per Colhaç, Astor prepausa *Colius* o *Collius* e donc, **Collarius* per Colairac.
### Sent Circ
La prononciacion es [seŋ'sir]. Sent Circ es lo resultat del latin *(Sanctus) Cyricus*. Es lo nom de dos martirs del sègle IV, en Cilicia e a Alexandria. Lo pus conegut es lo primièr, un mainatge, filh de Santa Julita.

## Istòria
Lo nom de la comuna èra *Sent Circ* (*Saint-Cirq* en francés). En 1889, venguèt *Colairac e Sent Circ* . 

## Administracion

## Demografia

* En 1793, la comuna de Sent Circ èra recensada ambe Agen.
* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luècs e monuments

Colayrac-Saint-Cirq_Saint-Cirq_église_(2).jpg|La glèisa Sent Circ e Senta Julita de Sent Circ.
Colayrac-Saint-Cirq_Colayrac_église_chevet.jpg|La glèisa de l'Immaculada Concepcion.
Colayrac-Saint-Cirq_Colayrac_église_nef_(1).jpg|La nau.
Colayrac-Saint-Cirq_monument_aux_morts_(1).jpg


## Personalitats ligadas damb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Condesaigas

**Condesaigas** (*Condezaygues* en francés) es una comuna agenesa situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Bénédicte Boyrie-Fénié fornís de fòrmas ancianas : *Condacszagna (parroquia de ~)*, en 1271, *Condassagas*  en 1271, *Condexagitis (capella de ~)*, en 1326, *Condis Aquis (ecclesia Sancti Clari de ~)*, en 1312, *Condis Aquis (parrochia Sancti Clari de ~)*, en 1520,*Condesaigues (S. Pierre vel S. Cla de ~)*, en 1601. La prononciacion es [kuŋde'zajɣɔs] .

Per Dauzat e Rostaing, lo nom poiriá èsser compausat de *condate*, « jonhent, ajustants » e del latin *aquas*, mas lo vilatge es sus un puèg e tròp luènh d'Òut . Son seguits per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'explica lo nom per un domeni gallo-roman possedit per *Conditius*, varianta de *Conditus*, ambe lo sufixe *-acas* : **Conditiacas (terras)*. L'evolucion dona normalament **Condeziagas*, puèi una atraccion de *aigas* mena a la fòrma actuala. Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, aviá imaginat un compausat occitan *candas aigas* . Es permés de pensar que lo nom trantalhèt un moment al sègle XIII entre *Conde-* e *Conda-*.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Fumèl; es adara del canton *du Fumélois* (en francés).

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km². 

## Luècs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Cors de Vertuèlh

**Cors de Vertuèlh** (*Coulx* en francés) es una comuna agenesa situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
En mai del borg, i a (al mens) dos vilatges ambe una glèisa o una capèla dins la comuna : *Carron* (nom francés) e *Brech* (nom francés) .

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Lo nom de la parròquia es escrit *Cozs (Capella de ~) et Caro*, en 1326, e *Cols (par. de ~) e de Carro*, en 1520, en occitan per las doás atestacions. *Car(r)o* es notat *Carron* sus la mapa de Cassini  e sus las mapas actualas.

L'interpretacion es pas aisida. Dauzat e Rostaing supausan que lo nom ven « probablament » del latin *cotes*,  « pèiras, luècs peirós » . Jacques Astor, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, aima mai l'occitan *cot*, vengut del latin *cos/cotis*, « pèira dura, pèira d'amolar », e interprèta l**l'' de ''Cols'' coma una falsa regression, purament grafica }.

Bénédicte Boyrie-Fénié tròba pas gaire versemblable que lo ''t'' de ''cot'', un mot del lengatge corrent, siá absent de las atestacions, çò que la mena a refusar l'explicacion d'Astor e, implicitament, la de Dauzat e Rostaing. Coma la prononciacion actuala es [kur], l'explicacion se fai en dos temps. Lo vesinatge d'una tuca de 164 m [del calcari blanc de l'Agenés, puslèu sola a l'entorn, mas pas tròp luènh d'autras al sud], justificariá l'acusatiu plural de ''collis'', ''colles'', abondant en microtoponimia lengadociana, e pus tard l'atraccion de ''cors'' (de ''cursus'') o del nom de [[Corts (Òlt e Garona)|Corts]], eretièr de ''corte(m)'', prononciat [kur],a 25 km, menariá al nom actual }. 

Dins la fonetica istorica del lengadocian brajairagués, una finala en ''-ls'' non podiá durar, çò que l'alternança entre las atestacions dejà permet d'entreveire (''Cols'', al sègle XVI, es la fòrma que l'escriba supausa normativa e la curiosa grafia de 1326 barreja una ''s'' sentida tanben coma normala e una ''z'' que pòt èsser l'expression de l'esfòrç articulatòri necessari per prononciar ''-ls''). Una rotacizacion de ''l'' facilita e estabiliza la prononciacion e après l**-s* finala es amudida coma las autras consonantas finalas, dins aquela partida del lengadocian situada en continuitat del lemosin. Lo rasonament estàlvia l'ipotèsi d'una atraccion, pas gaire versemblabla (Corts es un vilatge pichon).

Bénédicte Boyrie-Fénié ajusta lo determinant *de Vertuèlh*, vilatge important dont dependiá la comuna en 1793, pr'amor de l'omonimia damb [[Corts (Òlt e Garona)|Corts]]. Mas aquel determinant es usitat ?

==Istòria==


==Administracion==
























* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del [[canton de Castèlmauron d'Òut]]; es adara del [[canton de Tonens]].

==Demografia==

* en 1793, la municipalitat èra *Verteuil, Brugnac, Coulx et Verdegus* (en francés), donc [[Vertuèlh d'Agenés]], [[Brunhac]], Cors (de Vertuèlh) e *Verdegàs'' ? (comuna de Brunhac)
* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km²

## Luècs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Corbiac

**Corbiac** (*Courbiac* en francés) es una comuna agenesa , situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Bénédicte Boyrie-Fénié fornís qualques fòrmas ancianas : *Corbiago*, en latin, a la fin del sègle XI, *Corbiac (parrochia de ~)*, en 1271, *Corbiaco (ecclesia Sancti Vincentii de ~)*, en latin, *Corbiaco (par. de ~), en latin, en 1520 .

Lo nom s'explica per lo nom latin d'òme **Corbius*, del cognomen *Corbus*, ambe'l sufixe *-acum* [latinizacion del sufixe celtic *-*ako-*]. Es l'explicacion de Dauzat e Rostaing, d'Astor, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, e de B. Boyrie-Fénié ela meteissa, al lòc que [[Ernèst Negre]], citat tanben per B. Boyrie-Fénié, que deviá pas conéisser las atestacions medievalas, causissiá *Corvius*, derivat de *Corvus* .

==Istòria==
La comuna se creèt en 1876, a partir de [[Tornon d'Agenés]] .

== Administracion ==












* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del [[canton de Tornon d'Agenés]]; es ara del canton de *Le Fumélois'' (en francés).

## Demografia

* comuna creada en 1876
* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luècs e monuments

## Personalitats ligadas ambe la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Corts (Òlt e Garona)

**Corts** o **Corts de Launhac** (*Cours* en francés) es una comuna agenesa situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion (ausida ?) es ['kur de law'ɲat]. Las fòrmas ancianas son : *castrum de Cortz* en 1259, *Curtibus*, en latin, en 1259, *de Curtibus*, en latin, en 1289,*de castro de Curte*, en latin, en 1289, *domini de Corts* al sègle XIII, *castri de Curte*, en latin, en 1289. 
Lo nom ven del latin *cortem* (del classic *cohortem*), « cort », puèi « bòrda, ostal agricòla ». Lo nom representèt los bastiments del centre del domeni, puèi lo domeni entièr, puèi lo vilatge. 
Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, lo nom es vengut omofòne de Cors de Vertuèlh, aquí perqué i ajustan lo nom de la comuna vesina.
### Rides ? Ridas ?
Se lo nom es *Ridas*, pòt èsser « las proprietats de Ritu(s) » (**Rita*, nom celtic d'òme atestat e derivacion neutra plurala ). Lo resultat es normalament **Rida*, mès l'apondi d'una *-s* es frequent, per exemple al moment del passatge de la marca del plural en *-s*, per volontat de garantir la conservacion del sens plural.

## Istòria
En 1839, la comuna de *Rides* (nom francés) fosquèt incorporada a Corts. Rides es al nòrd-nòrd-oèst de Corts.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².
### Rides ? Ridas

## Luècs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Coturas de Garòna

**Cotoras** o **Coturas de Garòna**  (*Couthures-sur-Garonne* en francés) es ua comuna gascona de Vasadés , situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
Lo nom es atestat en latin *de Culturis* en 1165 . Lo toponim es prononciat [ku’turəs] dens la comuna, [ku’tyrəs] hòra, fòrma sostenguda peu francés e conservacion de la fòrma anciana a distància, l'innovacionacisme caracterizant generalament lo lòc concernit. La fòrma regulara es *Coturas* pr'aquò, evolucion normala deu latin *cultūra* (*-ū-* tonic > *-u-*) e lo nom locau a donc coneishut ua assimilacion vocalica. Bénédicte Boyrie-Fénié manten la grafia **Coturas de Garòna**, damb ua prononciacion teorica [ku'tyrəs de ga'rɔnə]. Lo sens es de « tèrras cultivadas » . L'apax **Cotoras** demanda pas de determinant.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Òut e Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
La Crotz Blanca

**La Crotz Blanca** (*La Croix-Blanche* en francés) es una comuna agenesa situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [la,krub'blaŋkɔ]. Se'n coneis pas de fòrma anciana (lo nom es absent de la quita mapa de Cassini). Lo nom de la parròquia èra *Boussorp* e lo de la comuna *Fauguerolles*, mes a cambiat de nom pr'amor de l'omonimia en francés damb Heugaròlas près de Marmanda.

Segon Dauzat, lo nom ven d'una crotz bastida dins una amira religiosa, o per marcar un caireforc o un limit.

Negre e Astor, citats per Bénédicte Boyrie-Fénié, se contentan de dire que lo nom es la francizacion de *crotz blanca*

Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, Dauzat, que coneissiá pas aquel luèc precís, a plan descrit los caractèrs d'aquel tipe de nom. Segon Durengues, i aviá un relai sus la rota nacionala [la RN 21] e i installèron una crotz nuèva, que donèt lo nom. La crotz es blanca perqué èra nuèva e tanben pr'amor del calcari blanc de l'Agenés.
### Faugairòlas (nom supausat)
Ven del resultat del latin *filicaria*, « fauguièra, feuse » e del sufixe diminutiu *-ola* : luèc ont i a de fauguièras, de falièras. Lo plural soslinha probablament lo sens collectiu.
### ''Boussorp''
Lo luèc es atestat dins la lista de Valèri en 1520 e en 1593, atal coma lo precedent : *In archipresbyteratu sedis : Rector Sancti-Martini de Mediciis et Sancti-Caprasii de Bossor, Rector Sancti-Petri de Falgueyrolis*. Faugairòlas seriá estat caplòc de parròquia e se sap pas ren sus la destruccion de sa glèisa  (mès las guèrras de religion i son benlèu per quicòm). Faugairòlas es a l'èst de la RN 21 e *Bossor* (?) a l'oèst. Lo darrèr nom sembla de mal explicar (finala *-òrb* = avugle ? mès lo *-p* es absent de l'atestacion. Lo patronime *Bossort* es pas especialament agenés. Mètges es a qualques km a l'oèst, près del castèl d*'Arasse*. Lo lòc e la glèisa de Mètges an totalament desparegut.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luècs e monument

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Cuc (Òlt e Garona)

**Cuc** (*Cuq* en francés) es una comuna gascona d'Agenés, en Brulhés, situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion es [kyk]. Las fòrmas ancianas son : *ecclesia Sancti Caprasii de Cucco*, en latin, en 1096, *capella de Quco*, en latin, en 1326. 
*Cuc* ven deu preindoeuropèu, (preceltic, etc, segon los autors) **cūcc-*, « hautor, hautor arredondida »; designa ua elevacion de terren d'altitud variabla. 
### Andiran
Es lo medish nom qu'Andiran, a quauquarren com 40 km, mès pòt estar un transferiment. Siquenon, cau acceptar ua explicacion semblabla.
Segon Dauzat, lo nom ven d'un nom d'òme desconegut, benlèu *Andirius* (de *Andius*), damb lo sufixe *-anum*.
Segon Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, *Andiran* ven deu nom « romanic » d'òme *Anterus*, damb lo sufixe *-anum*.
Bénédicte Boyrie-Fénié arreconeish l'existéncia deus noms *Anterus* e *Anteros* e tanben lo *-t-* s'a poscut sonorizar darrèr la nasala; mes un nom indigèna **Andere* es possible; explica los cognomina *Anderes* e *Anderex*, atestats; lo sufixe *-anu* completa lo nom deu proprietari, antic o de la Hauta Edat Mejana. 
Xavier Delamarre plaça implicitament *Andiran* dens los toponimes d'origina celtica. L'etime seré *anderiānon*, la proprietat d*'*Anderios* (d'après lo nom d'òme *Anderus*, atestat); **Anderios* es derivat en *-āno-*, derivacion parallèla au sufixe latin *-anum* .

## Istòria
En 1839, la comuna d'Andiran estó incorporada a Cuc. Andiran es a l'èst-sud-èst de Cuc, a l'extremitat de la comuna.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².
### Andiran

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Dòuça (Agenés)

**Dòuça** (*Dausse* en francés) es una comuna agenesa situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion ['dɔwsɔ], fornida per Bénédicte Boyrie-Fénié, es una prononciacion atestada e non pas una prononciacion supausada o convencionala. Bénédicte Boyrie-Fénié fornís de fòrmas istoricas (per Dòuça e per **Puègcalvari*, fòrma supausada) : *Daossa (ecclesia de ~)*, al sègle XIII, *Douzo (ecclesia de ~)*, al sègle XIII, *Capella (ecclesia B.M. de ~)*, en latin, en 1235, *Dausa (parrochie de ~)*, en 1271, *Daus*, en 1294, *Daossa (ecclesia B.M. de ~)*, en 1305, *Capella (Sancti Martini de ~)*, en latin, en 1309, *Calvarii (ecclesia ND de Podio ~)*, en latin, en 1309 [per **Puègcalvari*], *capella de Daosa*, en latin, en 1326, *Daesso (par. de ~), de Capella et de Podio Calvario*, en 1520 .

Dauzat e Rostaing explican Dòuça per **Alcia (villa)*, del nom latin d'òme *Alcius*, ambe aglutinacion de la preposicion *de* . F. Hamlin, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, per un omonime d'Erau, causís puslèu lo nom latin *Aucius*, ambe sufixe *-anum*, çò que supausa al còp l'aglutinacion de la preposicion *de* e lo reculament de l'accent tonic. Mas Bénédicte Boyrie-Fénié constata que i a pas de fòrma medievala sense *d-* aglutinat. Negre, tanben citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, prepausa lo nom latin de persona *Delicianus* ambe reculament de l'accent.

Sense certitud, Bénédicte Boyrie-Fénié pensa a la raiç idronimica *dol-*, ambe sufixe *-icia*, motivada per la preséncia d'un pichon riu que davala del Puègcalvari en direccion del riu *Boudouyssou* (en francés) : **dolikia*, ['dolikia], ambe reculament de l'accent, que dona *Dòuça* coma resultat . Las autras solucions partián de la fòrma francesa, en *-au-*, e non pas de la prononciacion autentica. Veire Rudeu e Ladaussa.

## Istòria
* Dòuça annexèt **Puycalvary* (escrit *Puycabry*) abans 1806 (e en 1800, son dejà recensats ensemble . Dòuça e *Puègcalvari* (nom supausat) èran doás parròquias, mas, benlèu pr'amor d'una espandida pus granda, la de *Puègcalvari* èra pus poblada (segon lo canonge Durengues, 180 comuniants abans 1789 contra 100, una glèisa pus granda, 30 pas de long, 12 de larg contra 18 e 8, se tracta segur de l'anciana glèisa per Dòuça).

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Pena d'Agenés; es adara del canton del País de Sèrras.

## Demografia

* en 1793, la comuna èra *Puycalvary, Dousse, Tremons et Mondoulens * (en francés). L'ensemble aviá 1037 abitants en 1793 . Aprèp, i agèt doás comunas, Dòuça qu'annexèt **Puègcalvari* d'un costat, Tremonts qu'annexèt *Mondoulens* (nom francés) de l'autre.
* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luècs e monuments

## Personalitats ligadas ambe la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Devilhac

**Devilhac** (*Dévillac* en francés) es una comuna agenesa , situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [deβi'ʎa]. Las fòrmas ancianas son *capella de Vilhato*, latinizacion emb deglutinacion d'una preposicion supausada, en 1326, *parrochia de Deivilhaco*, latinizacion de 1520. *Devilhac* ven d'un nom d'òme celtic *Dēvillios* (o eventualament **Divillios*), emb lo sufixe *-acum* , latinizacion del sufixe gallés *-āco(n)*. Devilhac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre *Dēvillios* (o *Divillios*).

### Estrada
Lo nom, del latin *strata* s'explica probablament per una situacion sus una viá romana, dita *via strata lapide* . Benlèu la de *Diolindum* (La Linda ?) a *Excisum*, près de Vilanuèva d'Òlt o Periguers-Agen.

## Istòria
* En 1829, l'anciana comuna d*'Estrade* (en francés ---> Estrada ?) fuguèt annexada a Devilhac .

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

### Demografia Estrada

* Las donada de la drecha del grafic, plaçadas automaticament, son las de tota la comuna de Devilhac
* La populacion de 1821, 580 abitants, s'explica benlèu per una pèrda de mai de 400 abitants a Sent Estèfe de Vilarial a la meteissa data.

## Luècs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Domairac

**Domairac**  (*Dolmayrac* en francés) es una comuna agenesa, situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
### Domairac
Las fòrmas ancianas son *Castrum de Dalmariaco*, en latin, en 1271, *Parrochia Sancti Orencesii prope Dolmayrac*, al sègle XIII, *Capella de Almerat*, en 1326, *P. de Dalmeyraco*, en latin, en 1520. La prononciacion es [dumɛj'rat] .

Per Dauzat, *Domairac* ven d'un nom gallés d'òme **Doulomaros*, inatestat, emb un segond element *maros*, « grand » e del sufixe *-iacum* : **Dulomariacum* . Delamarre dona una solucion quasi identica : *dulomāriācon*, la proprietat de **Dulomārios*, nom inatestat, qu'auriá lo sens de « Granda Fuèlha » .
Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, causís un nom germanic d'òme *Dotmarius*, emb *-iacum* (? corregir en *-acum*). La dificultat fonetica seriá resolguda per l'atraccion d*'Olmet* o d'un nom semblable. Jacques Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, explica Daumairac, atestat *Castrum d'Almayrac*, en 1250, per lo latin *almaria*, « píbols », donc pas un nom de persona. B. Boyrie-Fénié cita tanben la solucion de Lucien Massip, *La Toponymie de l'Agenais*, 1928, lo nom germanic d'òme *Aldemarus*, benlèu valable per *Dalmayrac* (a Rodesla ?). L'evolucion, un pauc complicada, seriá : ***Aldemariacus* > **Adelmariaco* (metatèsi) > **Delmairac* > **Dolmairac* . Lo passatge a *Doumairac* puèi *Domairac* es regular perqué les parlars agenés vocalizan *l* davant tota consonanta.

I a, en mai dels *Domairac*s agenés, un ensemble de toponimes que semblan aparentats, que se pòdon de còps diferenciar pel vocalisme de la primièra sillaba en *o* o en *a*, per la preséncia o pas d'un *d* inicial eventualament degut a l'aglutinacion de la preposition *de*, mès qu'an benlèu pas la meteissa origina, sense parlar del sufixe : 1. Domairac (Borbonés) (*Domairac* al sègle XI), nom latin *Armalius* o *Armarius* per Dauzat, nom celtic *Almārios* per Delamarre; 2. Daumairac (Naut Léger, en francés *Domeyrat* (mès [u] es lo resultat normal de tot *au* pretonic en auvernhat), *castrum d'Almayrac*, cap a 1250, meteissa explicacion de Dauzat, nom celtic *Almārios* per Delamarre; 3. Domeiròt (grafia probablament inspirada del francés *Domeyrot*) dins la Cruesa, emb un autre sufixe, meteissa explicacion, mès sense certitud, de Dauzat, nom celtic *Almārios* per Delamarre; 4. Lo Mairac (
Dondàs

**Dondàs** (*Dondas* en francés) es una comuna agenesa situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
* **Dondàs**, atestat en 1326 coma *Dondas* e en 1520 coma *Dondanis (par. de ~)*, poiriá venir de l'adjectiu occitan *redondàs* (*redond* del latin *rotondu(s)* e sufixe *-às*, del latin *-ace(u)*, a valor aumentativa), ambe aferèsi : *redondàs* > *(re)dondàs*. Serià donc comparable a un *puèg redond*. Lo vilatge es situat sus un puèg, en posicion dominanta a l'oèst, al nòrd e al sud, mès la cima es un planòl qu'a pas res de redond, puslèu una sèrròta. Se l'etimologia es bona, s'aplicariá a un chafre personal.
* Gandalha correspond a *Vandalia (villa)*, coma Gandalor es *Vandalorum (fundum)* : lo nom atèsta de la preséncia dels Vandals.

## Istòria
En 1839, Dondàs (293 abitants en 1836) foguèt incorporat a Gandalha (503 abitants en 1836); la novèla comuna portava lo nom de Gandalha. En 1904, lo capluèc de la comuna foguèt desplaçat a Dondàs; la comuna cambièt de nom e venguèt Dondàs .

## Administracion

## Demografia

* La populacion d'aquí al recensament de 1836 es per la sola comuna de Dondàs, abans lo restacament a Gandalha; a partir de 1841, es per l'ensemble Dondàs e Gandalha, **devath lo nom de Gandalha** d'aquí al recensament de 1901 e devath lo nom de Dondàs a partir de 1906. 
* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km²

## Luècs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Cusòrn

**Cusòrn**, [ky'zɔr] (veire la partida Toponimia), (*Cuzorn* en francés) es una comuna agenesa , situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.  

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son nombrosas : *Cuzornio (parrochia de ~)*, al sègle XIII, *Cuzornio (par. Sancti Martini de ~)*, al sègle XIII, *Cuzornium (apud ~)*, al sègle XIII, *Cuzornio (par. de ~), videlicet Sancti Martini*, al sègle XIII,*Cuzorn (par. Sancti Martini de ~)*, al sègle XIII, *Cuzorn (apud ~)*, en 1259, *Cuzorn (castrum de ~)*, en 1271, *Cusorn (castrum de ~)*, en 1271, *Cuzorn (Viviani de ~)*, en 1291, *Cuzornio (castri de ~)*, en 1293, *Cusorno (ecclesia Sancti Martini de ~)*, en 1317, *Cusornio (capella de ~)*, en 1326, *Cusorn*, en 1362, *Cosoron*, en 1363, *Cusornio*, en 1520 .

La prononciacion es [ky'zɔr]  e pr'aquò Bénédicte Boyrie-Fénié causís la grafia *Cusorn*, coma se foguèsse [ky'zur], per de rasons d'etimologia supausada. La grafia *Cutsòrn*, presenta dins l'istoric d'aqueste article, correspond pas a las fòrmas ancianas e sembla una fantasiá personala. La grafia deu respectar la fòrma orala, tot en gardant la consonanta finala muda, çò que mena obligatòriament a **Cusòrn**.

Dauzat e Rostaing explican lo nom de Cusòrn per un tèma idronimic, **Cūs-*, ambe'l sufixe prelatin *-ŭrnum* . Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, imagina una varianta del mot occitan *cusòl*, « cauna, cabana clujada, cajaròca », mot d'origina gallesa, derivat de cusa « cauna, balma ». Bénédicte Boyrie-Fénié part del sufixe *-ŭrnum*, que deuriá normalament donat *o* barrat e non pas *ò* dubèrt. L'influéncia de *-r-* poiriá dubrir la vocala, a la rigor. Aquí perqué la toponimista pren lo risque de causir, contra la prononciacion constatada, una grafia **Cusorn*. La grafia de 1363, *Cosoron*, poiriá menar a *cusorone(m)*, de *cūsor*, « monedièr », ambe'l sufixe *-one(m)*. Mas aquò supausa una remontada de l'accent, lo mot es pas atestat en toponimia e la mencion de 1363 es sola.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Fumèl; es ara del canton de *Le Fumélois* (en francés).

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luècs e monuments

Image: Cuzorn - Eglise Saint-Martin -1.JPG|La glèisa de Sent Martin.
Image: Cuzorn - Eglise Saint-Martin -3.JPG|La glèisa de Sent Martin e son absida romanica.
Image: Cuzorn_-_Mairie.JPG|L'ostal de comuna.


## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Damasan

**Damasan** (*Damazan* v. *Daumazan, Doumazan* en grafia mistralenca; *Damazan* en francés) es una comuna gascona d'Agenés, situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Damazan (par. de ~)*, en 1274, *Damassan*, en 1274, *Damasan*, en 1279, *castri Comitalis (consulibus ~)*, en latin, en 1286-1287, *Escobet (parrochia Sancti Petri d'~)*, en 1286-1287, *Damazan* en 1290, *castri Commitalis*, en latin, en 1293, *castrum Comitale, Comunitale, Communitale*, en latin, en 1307-1317, *Damasano (ecclesia Sancta Maria de Castro Comitali alias dicta de ~)*, en latin, en 1311, *Damassan (chasteu comtau sive ~)*, en 1363, *castri comitalis*, en latin, en 1363-1370, *castrum Comitale*, en latin, en 1383, *Damazan (loc de ~)*, en 1401, *Damarsan*, en 1461, *lieu de Damazan*, en français, en 1469, *Damasaney* en 1469. 

*Damasan* pòt venir d'un nom latin d'òme *Damatius*, dab lo sufixe *-anu(m)* (Dauzat, J. Astor) : **Damatianum fundum*. A costat de *Damatius*, Bénédicte Boyrie-Fénié prepausa *Damas* e s'interròga sus l'existéncia de *Damatius* (citat shens asterisque peus autes toponimistas); foneticament, los dus convenen pr'aquò. Es pas atau per *Damasianus* (Negre, citat per B. Boyrie-Fénié), que mia en realitat a **Damaisan*.

*Damatios* es un nom celtic regularament atestat (com *Damatius* dens los tèxtes latins). Dab la derivacion en -ānon, diferenta deu sufixe latin *-anum* (mes parallèla), **Damatiānon*, donc ua formacion totalament celtica, mia regularament a *Damasan*. Los dobtes de Bénédicte Boyrie-Fénié non son justificats.

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra caplòc deu canton de Damasan; es adara deu canton de Lavardac.

## Demografia

* En 1793, la municipalitat compren Cauvèiras, Sent Leugèr e Sent Lèu, comunas dejà independentas en 1800 

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Durança

**Durança** (*Durance* en francés) qu'es una comuna agenesa situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion qu'es [dy'raŋsə]. las fòrmas ancianas son : *Duranssa* en 1283, *locum et ballivam de Durance* en 1342, *Saint-Étienne de Cabugières en Durancia*, en latin, en 1374, *Duranssa* en 1407, *Durance* en 1538, *Saint-Étienne de Cabuyos alias de Durance* en 1604 .

Segon Dauzat, Durança es a la hont de l'arriu Avança; qu'es probablament un aute nom d'aqueth arriu.

Segon Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que i a arroeinas d'un castèth. Lo nom que ven benlèu deu gascon *durança*, «  durada » (Diccionari Palai, p. 358), dens l'intencion de marcar la fòrça de la defensa.

Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, *Durança* qu'es un idronime prelatin; mes lo remplaçament d'un nom per un aute, atau com ditz Dauzat, qu'es dobtós. Com Durença, l'etime qu'es compausat d'ua arrasic idronimica **dor-*-**dŭr-*, « hont » (cf. basque *iturria*), e deu sufixe *-entia*. Que i a dens la comuna un lòc *À l'Avance* qui sembla estar un punt de passatge, un ga, d'aquera aiga. *Durança* que seré donc benlèu « las honts d'Avança ».

Segon Xavier Delamarre, los noms de la familha de *druantia*, *druentiā* que son probablament d'origina « vielha europèa », dens lo sens « d'indoeuropèa preceltica, pr'amor tròban noms semblables d'aigas hòra deu territòri celtic : Drwęca o Drewenz en Polonha (
Engairac

**Engairac** (*Engayrac* en francés) es una comuna agenesa situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [eŋgaj'rak]. Las fòrmas ancianas son : *parrochia de Engayrac* en 1271, *capella de Anguerat* en 1326, *rector Sancti Petri de Anguiraco*, en latin, en 1520, *rector Sancti Petri de Anguiraco*, en latin, en 1593. 
Segon Dauzat, lo nom vendriá deu nom germanic d'òme *Inchar*, damb lo sufixe *-acum*, o puslèu la preposicion *in*, « dins », e un derivat de *gar*, « pèira » (cf. *Engayrasque* a Severac del Castèl). 
Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, explica *Engairac* per lo nom germanic d'òme *Angarius*, damb lo sufixe *-acum*, latinizacion del sufixe gallic *-ācon*. 
Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, l'ipotèsi de Negre es la milhora e se basa sus un nom atestat. La parròquia a un omonime, Sent Pèire d'Angairac, a L'Onor de Còs. A Campanhac, dins l'èst de la comuna, anciana parròquia, an trobat un cementèri de la Nauta Edat Mejana d'una superficia de près d'una ectara. Per l'etimologia de *Campanhac*, consultar per exemple Campanhac prèp Carcin.

## Istòria
La comuna se sonava Combabonet (o La Comba Bonet ?), lo nom del castèl. Prenguèt lo nom d'Engairac en 1868, dejà present sus la mapa de Cassini (*Engayrac*), coma nom de parròquia.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luècs e monuments

Combebonnet_vue_nord.jpg|Castèl de Combabonet, façada nòrd.
Combebonnet_Chapelle001.jpg|Vista interiora de la capèla de Combabonet.
Engayrac_-_Église_Saint-Pierre-aux-Liens_-1.JPG|Glèisa Sent Pèir dels Ligams.
Engayrac.jpg|Absida de la glèisa. 
Engayrac_-_Monument_aux_morts.JPG


## Personalitats ligadas damb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Escassafòrt

**Escassafòrt** (*Escassefort* en francés) es una comuna agenesa  situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [,kasə'fɔr] (la prumèra sillaba a despareishut). Las fòrmas ancianas son : *parrochia Sancte Martiane*, en latin, en 1130, *ecclesia Sancte Martiane Deschasafort* en 1142, *prioratus de Escassefort* en 1197, *castrum de Scasafort* en 1259, *prior des Scasafort* en 1326, *Capella des Scassafort* en 1326, *prior Descassefort* en 1520, *Escassefort* (mapa deu sègle XVII).

Dauzat explica lo nom per *escars*/*escàs*, « mesquin, praube » e *fòrt*, « fortalessa ». Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, compren lo nom coma *escars* + conjoncion *e* + *fòrt* : « estret mes fòrt ». 
Astor, tanben citat per B.e Boyrie-Fénié, explica lo nom, après P.H. Billy, per Escassefort (Aude ) per lo vèrbe *escassar*, « brigalhar, trencar » (absent deu Tresòr dau Felibritge e deu Palay dens aqueth sens) e l'advèrbe « fòrt ». 

Bénédicte Boyrie-Fénié es convencuda per l'ipotèsi de P.H. Billy, mes pensa tanben au vèrbe occitan *escaçar*, « enartar, elevar sus deus supòrts », au participi passat *escaçat*, damb l'advèrbi « fòrt »; lo sens seré d'un lòc defensiu, installat solidament. S'agís dens cada cas d'un nom medievau, tipic de l'epòca deus sègles X a XIII.

## Istòria
Au sègle XVIII, la rota venguda de Brageirac, l'equivalent de la RD 933, se devesissèva en duas a Escassafòrt : un costat anava a Castèthnau de Gupia, Senta Baselha, Granhòs, Lo Mont de Marsan e Baiona, l'aute costat anava a Marmanda . Au sègle XIX, hiren passar l'itinerari principau per Miramont, Sèishas, Marmanda e Castèlgelós.
  
## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Sèishas; es adara dau canton daus Tuquets de Guiana, damb Duràs per burèu centralizator.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna
* L’ostal uganaud de Labuscanha o Labuschanha sortit d’Escassafòrt.

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Esclòtas

**Esclòtas** (*Esclottes* en francés) es una comuna deu Vasadés istoric, situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Istòria

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Escolt* (1076), *Las Clotas* (1274), *Esclottes* (1675), *Lasclottes* (1688) e *Lasclotes* (1697). Bénédicte Boyrie-Fénié confirma la remarca de P.-H. Billy que vei dens *Las Clòtas* una reinterpretacion de l'occitan vièlh *escolt*, emb *o* barrada p'aquò, que volèva dire *guèit*, *gait*, *gaita*, *gacha*, *gaita*. Mès, si B. Boyrie-Fénié a rason d'explicar que *a las* se contracta "en *als*" (sic, per *as* prononciat [ej]), la prononciacion modèrna deu nom de la comuna es pas [ɛj'klɔtɔ], mès [əs'klɔtə]; çò qu'empacha d'escriure *Als Clòtas* coma fai, ni *As Clòtas* o *Asclòtas*. L'istòria complicada d'Esclòtas, comuna que fut gavacha (maròta), fai qu'es dificile de precisar mèi l'evolucion fonetica.

## Administracion

* Esclòtas èra deu canton de Duràs. Dempuèi la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, es deu canton dei Tuquets de Guiana, emb Duràs per burèu centralizator.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km²

## Luecs e monuments
* La glèisa Sent Blasi, romanica, data deu sègle XIII. Es inscrita aus Monuments istorics per arrestat deu 30 de decembre de 1925.


Esclottes Église Saint-Blaise 02.jpg|Vista dau N-O
Esclottes Église Saint-Blaise 03.jpg|Façada au sud
Esclottes Église Saint-Blaise 04.jpg|L'absida
Esclottes Église Saint-Blaise 06.jpg|Lo portau au sud
Esclottes Église Saint-Blaise 07.jpg|Un veiriau au nòrd


## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Espiens

**Espiens** (en francés tanplan com en occitan) es ua comuna agenesa de Gasconha situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [esˈpjẽns]. Las fòrmas ancianas son : *parrochia Beate Marie d'Espiens vel de Goulhardo* au sègle XIII, *castrum Espienx*, au segle XIII,  *Espienx* en 1239, *castrum de Espiens* en 1271, *homines de Spienx* en 1279, *castrum d'Espienx* en 1286, *capella d'Espinoi* en 1326.

Segon Dauzat, *Espiens* es probablament ua tor de gaita (ua tor qu'espia, segon Nicolaï).

Segon Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, *Espiens* ven de l'occitan *espina* e deu sufixe *-enc* au plurau; lo sens es de « lòc espinós ».

Bénédicte Boyrie-Fénié constata que la configuracion deus lòcs (Espiens es sus ua tuca plan caracterizada, qu'es lo punt culminant deu sector damb ua altitud de 195 m) va dens lo sens de l'ipotèsi de Nicolaï puei de Dauzat, lo francic *spehôn*, qu'a donat *espiar* en occitan; Espiens èra un *castrum*. Lo sufixe es lo prelatin *-inco* crotzat damb lo germanic *-ingos*; lo sufixe a ua valor locativa. Lo nom es a comparar damb *Les Espiemonts* (nom francés), comuna de Cailutz, atestat en 1243, *Espiemont*. I a pr'aquò ua diferéncia entre los dus lòcs de survelhança : Espiens [pr'amor deu sufixe] data de l'epòca germanica, au lòc que *Les Espiemonts* son un nom probablament mei recent.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
*Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Dodrac

**Dodrac** (*Doudrac* en francés) es una comuna perigòrda, situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
*Dodrac* es atestat en 1340, *Dodrac*. La prononciacion es [du'dra]. Dauzat prepausa un nom latin d'òme **Dotirius*, inferit de *Dotilla* e *Doto*, emb lo sufixe *-acum*, latinizacion del sufixe gallés *-ācon*. Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, aima mai un nom germanic *Dudarius*, emb (non se sap perqué) lo sufixe *-iacum*. Mas la toponimista fai remarcar qu'aquels noms donarián puslèu **Dodriac* [**Doirac* ?]. Aquí perqué causís la proposicion germanoromana [o germanoceltica] de Pierre-Henri Billy, un nom francic d'òme *Drodo*, emb *-acum*, que pòt donar **Drodac* > *Dodrac* (metatèsi) . Delamarre tòrna a l'idèa de Dauzat, mas en ne fasent un nom celtic, **Do-tīr-io*, inferit de l'irlandés *tir*, « tèrra », qu'auriá lo sens de « mala tèrra, tèrra maissanta », e lo sufixe *-ācon* .

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Vilarial; es adara del canton del Naut Agenés Perigòrd.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luècs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Dosens (Òlt e Garona)

**Dosens** (*Douzains* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
### Dosens
La prononciacion es [du'ʒen]. Las fòrmas ancianas son *St Pierre es Liens de Dozen*, en 1266, *Dosenchii* o *Doosenchis*, en latin, al sègle XIV, *Dauzens* o *Dosenx*, sense data, *Dozens*, en 1560. Coma per Dosens (Aude), lo nom ven d'un nom germanic d'òme *Dodo*, emb lo sufixe tanben germanic *-ingos*, qu'a lo sens de « las gents de » (del cap del clan). Dosens pòrta donc lo nom d'una granda propietat germanica, mas lo luèc èra ocupat e cultivat plan abans, pr'amor del nom del sent dedicatari .

### ''Saint-Grégoire'' (nom francés)
Lo nom latin d'origina grèga *Gregorius* es lo de mai d'un sent, del sègle III al sègle VIII
 (consultar la lista sus *Nominis* ).

## Istòria
* Tant *Saint-Grégoire* (nom francés) coma Dosens èran de las parròquias perigòrdas e concretament, abans la Revolucion, de l'anciana diocèsi de Sarlat. .
* en 1824, *Saint-Grégoire* (nom francés), benlèu **Sent Gregòri*, fuguèt annexat a Dosens .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Castilhonés; es ara del canton de La Val de Dròt.

## Demografia

* en 1793, Dosens èra de la comuna de La Landussa, tanplan coma *Saint-Grégoire*.
* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km²

### Demografia ''Saint-Grégoire'' (nom francés)

* en 1793, *Saint-Grégoire* èra de la comuna de La Landussa, tanplan coma Dosens.
* Las donadas de la drecha del grafic, plaçadas automaticament, son las de la comuna entièra de Dosens.

## Luècs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Estilhac

**Estilhac** (*Estillac* en francés) es ua comuna gascona d'Agenés, en Brulhés, situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
Adara, l'ostau de comuna es situat a L'Escorra, près de l'autorota, dens la partida banlèga de la comuna. N'èra pas atau dens las annadas cinquanta (mapa).

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion es [esti'ʎat]. Las fòrmas ancianas son : *decima de Istilhaco*, en latin, en 1308, *capella de Ostilhaco* en 1326. 
Segon Dauzat, l'etime seré **Stalliacum*, deu nom latin d'òme *Stallius*, damb lo sufixe *-acum*
, latinizacion del sufixe gallic *-ācon*. 
Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, explica lo nom per lo nom d'òme *Statilius*, damb lo sufixe *-acum*. Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, tòrna a *Stallius* de Dauzat. 
Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, **Stalliacum* mia a **Estalhac* o **Estelhac*. Negre a rason damb son nom *Statilius*, un cognomen e nomen atestat. L'evolucion seré : **Statiliacu(m)* > **Statiliaco* > **Stilhac(o)* (aplologia sillabica) > *Estilhac* (apondi d'un *e-* protetic. 
N.B. Dauzat e Astor pensavan probable a ua dissimilacion vocalica **Estalhac* > *Estilhac*, fenomèn banal en occitan.

## Istòria
En 1826, la comuna deu Buscon (o de Buscon) estoc incorporada a Estilhac . Lo Buscon es au nòrd d'Estilhac.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

### Lo Buscon

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Halhs

**Halhs** (*Fals* en francés) es una comuna gascona d'Agenés, en Brulhés, situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion es [hals]. Las fòrmas ancianas son : *lo loc de Fals* en 1464, *Falhs* en 1604, *Hailhz* en 1675. 
Lo nom es pas un omonime deu lòc catalan de *Fals* (« llogaret » de Bages), *Falcs* en 1027, explicat (Joan Coromines) per un nom germanic d'òme *Falk* : un etime **Fals* auré miat a *Haus* en gascon e la prononciacion [hals] implica ua finala *-lhs*. Lo nom demòra escur. 

## Istòria

## Administracion

 

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Hargas d'Orbisa

**Hargas d'Orbisa** (*Fargues-sur-Ourbise* en francés) qu'es ua comuna gascona d'Agenés, situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Caporbiza (Sent Julian de ~)*, en 1286, *Fargiis (ecclesia de Pompanha et de ~) archidiaconatui Cayranensi uni...*, en latin, en 1309, *Fargis (par. de ~)*, en latin, en 1310, *Capourbise (St Julien de ~)*, en francés, *Fargues (St Cirissy de ~)*, en 1604 (d'aubunas atestacions son per Sent Julian de Caporbisa, a 2-3 km). Lo nom de *Sent Julian de Caporbisa* ha véser que lo riu nèish près d'aqueth vilatge. *Sent Julian* es lo nom de mèi d'un sent, com Sent Julian l'Espitalièr o Sent Julian de Briude. Lo nom de *Hargas d'Orbisa*, escrit *Farg-* segon  la tradicion grafica anciana, marca que i avè *hargas* (lo latin *fabrica* avèva lo sens d' « obrador », pui prengot lo sens actuau ).

* Lo nom deu riu *Orbisa* vendré d'ua basa idronimica prelatina *or-*, que donèt **Or-ob-is*, adara Òrb, flume d'Avairon e d'Erau. Xavier Delamarre considèra aqueth nom com purament celtic. En dona fòrmas ancianas : *Obris*, *Orbis*, *Orobus* au sègle Ier.

## Istòria
* Lo territòri de Hargas qu'èra de la ciutat deus *Nitiobròges* e après de la diocèsi d'Agen, çò qui justifica de lo plaçar dens l'Agenés. Dempui lo 13 d'agost 1317 e d'aquí a la Revolucion, qu'èra de la diocèsi de Condòm creada per Joan XXII. Qu'èra a 10 km de la diocèsi de Vasats, qui comença a Castèlgelós .
* Enter 1972 e 1983, Cauvèiras qu'estot annexada a Hargas .

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Damasan; qu'es adara deu canton de *Les Forêts de Gascogne* (en francés), donc Los Bòsques (las Ahorèsts ? las Seuvas ?) de Gasconha.

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Ferrançac

**Ferrançac**  (*Ferrensac* en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd , administrada per lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *St Etienne de Ferrensac*, en francés, en 1266, *Ferrensacum*, en latin, en 1363 , *Ferransac*, en occitan, en 1283 . *Ferrançac* ven del nom latin d'òme **Ferrentius*, inferit de *Ferrentianus*, emb lo sufixe *-acum* , latinizacion del sufixe gallés *-ācon*. Ferrançac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre **Ferrentius*. Curiosament, Bénédicte Boyrie-Fénié explica que nòta la dissimilacion (**Ferrençac* > *Ferrançac*, per una prononciacion [ferraŋ'ʃa]) dins la fòrma grafica que preconiza e pr'aquò *Ferrençac* es escrit dins son libre . Aquela dissimilacion, qu'es tanben una assimilacion a la vocala de la sillaba finala, es deguda probablament a l'influéncia del pichon nom *Ferrand* e sembla dejà presenta a la fin del sègle XIII (mas J. Benaben, l'autor de l'article, precisa qu'a, malvengudament per nosauts, corregit los mots que li semblavan mal ortografiats, doncas i a pas de certitud). En tot cas, la mapa de Cassini, a la fin del sègle XVIII, portava *Ferransac* .

### ''Saint-Martin de Transfort'' (nom francés ancian)
* **Sent Martin**. Sent Martin, avesque de Tors, èra un evangelizator de las Gàllias al sègle IV  e las parròquias que pòrtan son nom datan sovent de la Nauta Edat Mejana.
* **Transfort**. Lo mot èra pas prononciable aital. Lo nom èra probablament **Trasfòrt* : delai lo fòrt ?

## Istòria
* Ferrançac e *Saint Martin Transfort* èran de la diocèsi de Sarlat e tombèron pr'aquò del costat òutegaronés a la Revolucion. Una rason es benlèu qu'èra de la jurisdiccion de Castilhonés (vila qu'èra al còp de la diocèsi de Sarlat e de la d'Agen) e a la fin de l'Ancian Regime, de sa subdelegacion, tot coma Sent Quentin, *Saint-Dizier* (comuna de Cavarc) e Cavarc, totas de la diocèsi de Sarlat . 
* En 1824, l'anciana comuna de *Saint Martin Transfort* fuguèt annexada a Ferrançac. La glèisa de Sent Martin es sus una tuca al sud-èst del borg, mas sembla pas que i aja de vilatge d'aquel nom.

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Castilhonés; es ara del canton de La Val de Dròt.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

### Demografia Sent Martin

* Las donadas de la drecha del grafic, plaçadas automaticament, son las de la comuna entièra de Ferrançac

## Luècs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas