Nissa d'Ausseruna

**Nissa d'Ausseruna** o correntament **Nissa** (en francés e oficialament: *Nissan-lez-Ensérune*) es una comuna occitana de Lengadòc. Situada administrativament dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon, comptava 4.072 abitants en 2022.

## Geografia
Nissa es un vilatge nisat dins un terrador de puèges terciaris entre las vals d'Òrb a l'èst e d'Aude a l'oèst. Fa partida del canton de Cabestanh dins Erau, e se situa a la bòrna del departament d'Aude.

Los puèges, sovent incultes del temps que sèm, son propicis a la cultura de la vinha que los coloniza tornamai (contradiccion). La diminucion de l'elevatge de moton a permés lo reboscament d'una partida del puèges, ofrissent aital de luòcs de passejadas vastes.

La cultura de la vinha a marcat fòrça lo territòri. A l'epòca romana, la vinha s'espandiguèt al còp en plana e suls travèrses. Mas lo desvolopament massis d'aquela monocultura data de la fin del sègle XIX, las cartas anterioras e la toponimia atèstan l'espandiment de las autras culturas, particularament de las cerealas dins las zònas de planas pendent los periòdes mai ancians. La viticultura a marcat l'abitat tanben. Los ostals ancians al centre del vilatge, coma dins totes los vilatges lengadocians, an sovent lor cava e lor remesa que lotjavan un còp èra las pipas en fust e lo caval.

Pendent la primièra mitat del sègle XX, lo movement de las cooperativas viticòlas ajudèt a manténer en activitat plan de pichons proprietaris de vinhas. D'ara enlà, la cooperativa de Nissa fa partida de l'un dels agropaments de cavas mai vastes e mai actius del departament, los *Vinhairons del Pais d'Ausseruna* (*Vignerons du Pays d'Ensérune* en francés).

Nissa beneficièt tre l'installacion del camin de fèrre d'una gara situada prèp del vilatge que a l'entorn d'ela se desvolopèt una pichona zòna d'activitat, particularament una usina de condicionament e d'expedicion de chuc de fruch que trabalhèt sus Euròpa tota. La preséncia de la "rota reiala", un grand axe desvolopat a l'epòca de Loís XIV a fin de facilitar las communicacions entre Besièrs e Narbona, e lo traucament del canal del Miègjorn ajudèron a faire viure lo vilatge, e mai se sonque los vilatges long del canal (coma Colombièrs, Pòlhas o Cabestanh per exemple) profitan de son atrach toristic a l'ora d'ara.

Dempuèi 1970, lo vilatge s'es desvolopat fòrça vèrs lo sud amb l'apparicion de lotejaments nòvels e l'installacion d'una populacion de trabalhaires urbans (Besièrs se situa a 10kms, e Narbona a 15kms). Lo nombre d'abitants concernits directament per la viticultura a plan diminuit. Mas qualques proprietats relevan lo desfís de la produccion de vins de qualitat e participan a l'expansion nòvela de la viticultura meridionala.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
### Niça
La prononciacion es ['nisso] cap a 1900 e [ni'san] en occitan en 1979. Las fòrmas ancianas, segon Frank R. Hamlin,  son : *Aniciano* en 782, *apud castrum de Nissan ecclesiam S. Saturnini*, en 1099, *Bernardus de Aniciano*, abans 1105, *ecclesiam S. Saturnini de Anitiano* en 1117, *B. de Anizano* en 1169 e 1169-1170, *burgo de Aniciano* en 1211, *de Aviciano* [legir: *Aniciano*] en 1229, 1287, *de Anissano* en 1344, 1347-1375, al sègle XIV, *Nisse* en 1570, 1622, 1708, *Nissa* en 1643, *Nissan* en 1771, 1771-1772 (mapa de Cassini). 

Dauzat e Rostaing citan una atestacion de 1199, en latin, *Anicianum*, probablament tirada de l'ancian (e marrit) diccionari topografic d'Eugène Thomas. Son nom ven d'un nom latin d'òme *Anicius*, amb lo sufixe latin *-anum* . Las atestacions daissan percebre una fòrma occitana **Aniça(n)*, puèi lo nom a conegut d'un biais definitiu (aviá començat abans, segon la fòrma de 1099) l'aferèsi de l'iniciala (**Aniçan* > *Niçan*) e lo reculament de l'accent tonic, fenomèn frequent a l'èst del lengadocian (*Niça(n)* > *Níça(n)*, grafiat *Niça*.

### Ausseruna
La prononciacion es [αusè'rœnos]. Las fòrmas ancianas son : *episcopi Ansedunensis*, cap a 400 ap. J-C (identificacion fòrça dobtosa), *oco ubi vocant Anseduna*, en 899-900, *in loco Amseduna* (varianta *-duma*) en 958, *bastidam tuam de Anseruna* en 1216, *de Anseruna* en 1226, 1271, 1296, *bastida vocata de Amsuzena* en 1298, *de Bastida Ansudene* en 1344, *la bastide de Amsuzena* en 1346, *terminali de Ausedima* [legir: *-duna*] en 1347-1375, *Ensérune* en 1585, *Enserune* en 1691, *Ansérune* (cadastre de Colombièrs). 

Segon Frank R. Hamlin, cal escartar l'ipotèsi d'Enric Guiter (Fédération Historique du Languedoc Méditerranéen et du Roussillon, 1971, pp. 99-101), que pensa que lo nom s'explicariá per la finala *-sarYi* o *-saruni* atestada dins d'inscripcions ibericas que venon d'Ausseruna, perqué *-r-* intervocalica es tardiva. Seriá, segon Carles Rostaing, puslèu un derivat, amb un prefixe *-an*, del mot gallic o pregallic **seduna*, basat sus **set-*, « nautor »; cf. Seta.

Los Féniés descompausan tanben lo nom en un prefixe *an-* e un element **set/seduna*, qu'auriá lo sens de « nautor » e que qualifican de preceltic. Xavier Delamarre, especialista del gallic, supausa, amb prudéncia, un **Antia-duna*, de *anto-*, « limit, bòla », e (implicitament) *dunon*, « fortalesa ». Seriá donc benlèu un « fòrt del cap » e Saüna , *Anseduna* en 1284, seriá lo meteis nom . Dins un libre posterior, Delamarre postula puslèu *Antio-duna*, « fòrt del cap » o « proprietat d'Antios ».

*Ausseruna* e *Saüna* son pas los sols cases que se rencontran *dunon* (o sa latinizacion, pus coneguda, *dunum*) amb una finala en *-a* e doncas, se supausa, al femenin. I a per exemple Dunas, en Tarn e Garona. Siá la fòrma en *-a* èra dejà gallica (acòrdi amb l'element **Antia-*, s'es pas al revèrs), siá es una femenizacion posteriora jos l'influéncia de *villa* agropat al nom (mas perqué un tal accident, puslèu rar, justament dins los dos *Anseduna* ?). L'evolucion de *Ausseruna* mòstra autres dos accidents : la rotacizacion de *-d-* intervocalic ([-ð]), que faguèt passar lo nom d*'Anseduna* a *Anseruna*, e la vocalizacion, pus tardiva, de *-n-* davant *-s-*, frequenta en Albigés e Besierés (cf. Confolèuç 

## Nòtas