open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
José de Anchieta

**José de Anchieta Llarena** (n. en 1534 a San Cristóbal de La Laguna, Tenerife, m. en 1597, a Reritiba, Brasil) foguèt un paire jesuista espanhòl, escrivan e poèta que trabalhèt en Brasil durant lo sègle XVI. Anchieta arribèt en Brasil lo 13 de junh de 1553, e foguèt lo fondador de la vila de São Paulo lo 25 de genièr de 1554. Estudièt la lenga principala dels amerindians brasilièrs en l'epòca, lo tupi, e tanben compausèt de poèmas religiós en aquesta lenga. Escriguèt tanben en espanhòl, portugués e latin.

Foguèt beatificat pel papa Joan Pau II en 1980 e canonizado en 2014 pel papa Francés I.
Paracheirodon innesi

Lo **neon** (*Paracheirodon innesi*) es un peis ornamental d'aiga doça originari d'America del Sud (sudèst de Colómbia, èst de Peró e nòrd-oèst de Brasil).
Chin Na Na poun

Lo **Chin Na Na Pon** es un triò marselhés compausat de Manú Teron (votz), Danièl Malavèrnha (tubà) e Patric Valent (mandolina electrica).
Manú Teron

**Manú Teron** (en francés: *Emmanuel Théron*; Briey, 6 de julh de 1969) es un musician e cantaire occitan de Marselha. Es una figura preeminenta de la cançon occitana contemporanèa gràcias a son activitat al sen de mantun grop coma Gacha Empega o Lo Còr de la Plana, e mai dins la vida sociala e cultura del quartièr de La Plana.

## Biografia
Emanuèl Teron nasquèt a Briey en 1969. A Marselha, tre 1988, faguèt d'estudis a l'Escòla de Bèlas Arts de Lumini qu'acabèt en 1992. Durant aquel periòde realizèt a l'encòp mantes viatges a l'estrangièr, mai que mai en Itàlia e en Bulgaria, per i estudiar las tradicions musicalas localas. Aital, a partir d'aqueles rescontres decidiguèt de se consagrar a l'estudi e a la difusion de la tradicion musicala occitana. 

En 1991 comencèt sa collaboracion musicala amb la cantaira d'origina còrsa Barbara Ugo, e amassa creèron un grop, Leis auceus de nuech, amb un repertòri fondamentat mai que mai sus las musicas tradicionalas d'Itàlia e de Corsega. L'an seguent, en 1992, venguèt animador radiofonic e portava alara un programa dedicat a la musica de l'Euròpa mediterranèa e d'Occitània. Partiguèt puèi en Bulgaria per i ensenhar, de 1993 a 1995, lo francés en licèu. Aprèp sa tornada fondèt amb Barbara Ugo, una autra formacion inspirat per la musica de la Mediterranèa, I Mountanari.

L'an seguent, 1996, marquèt un cambiament important amb la creacion amb sa collèga còrsa e un novèl vengut, Samuel Karpienia, del grop Gacha Empega, que son primièr album, *Polyphonies Marseillaises*, espelit en 1997, foguèt una revelacion e consagracion.

## Influéncias artisiticas

## Ligams intèrnes
* Gacha Empega
* Lo Còr de la Plana
* Chin Na Na poun

## Ligams extèrnes
* Lo Còr de la Plana Pagina de MySpace del Còr de la Plana
Gascon pirenenc

Eth **gascon pirenenc** qu'ei ua forma de gascon que presenta quauques particularitats qui permeten de'u distinguir deths autes parlars gascons dera plana shens estar vertaderament un sosdialècte. Er aranés, eths bearnés deras vaths d'Aussau, d'Aspa e de Varetons, eth gascon de Bigòrra que son varietats locaus deth gascon pirenenc.

## Er article pirenenc
Òm pòt arreconéisher eth **gascon pirenenc** abans tot peth emplec d'un article especiau aperat "article pirenenc", utilizat en totas eras vaths deths Pirenèus gascons (sonque ena Vath d'Aussau), de Coserans dinc ara Vath de Varetons en Biarn, com ena màger partida deths costalats de Manhoac e de Comenge: 

**Eth(s)** ath lòc de **lo(s)** / **Era(s)** ath lòc de **la(s)**

Aqueste article, ath quau cau botar un "-s" ath plurau ath femenin ed ath masculin (*eths / eras*) com entath article classic, que coïncideish dab eths pronoms personaus ara tresau persona. Mès ath contrari deth article classic, aqueste no's contracta pas sonque ath masculin mès tanben ath femenin. Que coneish tanben daubuns cas de contraccions diferent respècte ath article

## Lexic
D'un punt de vista lexicau, eth gascon pirenenc que presenta mes que totis eths autis parlars gascons elements preromanics, notadament ena toponimia e tanben tà nomar bèstias e plantas, que presenta per endret especificitats ibero-ispanicas com per exemple l'emplec d'eth infinitiu *ir* en vath d'Aspa athlòc d*'anar* o eth emplec d'un important lexic (com per ex. *met* per *paur*), mei que mei en'administracion influenciat peth catalan e peth castelhan en aranés.

## Articles connèxes
* gascon
* aranés
* article definit en occitan
Rodín Kaufmann

**Rodín Kaufmann** (nascut en Alemanha lo 19 de julh de 1980) es un cantaire e musician occitan dau barri de La Plana de Marselha. Fa part dau grope Lo Còr de la Plana. Es tanben sòci actiu de l'associacien Ostau dau País Marselhés dempuei leis annadas 2000. Estudièt leis arts de l'espectacle a l'Universitat de Provença (ara Universitat Ais-Marselha). 
vinheta|Rodín en concèrt au SMAC de Nimes Metropòli / Paloma lo 24 de julhet 2022

## Biografia

### Enfància, formacion, percors
En èu ressona lo percors de ses gents. De grands artisans li an transmes lo gost de l’obratge menequet. Una maire regenta provençala li a donat l’amor dei letras, un paire alemand musicaire, comedian e regissor de Fassbinder li a mostrat lei camins de l’aventura de l’esperit. 

Son enfança viatjarèla, Marròc, Egipte e Liban, l’an rendut poliglòt e curiós deis autres e de sei culturas. A Salé rodín es marcat per lei musicians gnauà, que son paire enregistra una musica ibrida e electronica emb’ elei. Au Caire pren lo hip hop en plena cara e monta una còla de DJ. A Beirot practica lo grafiti e descuerbe la musica occitana. 

De retorn a Marselha apren lo provençau e rescontra Denis Sampieri e Manu Barthélemy. Lei tres amics cantaires rejonhonlo Còr de la Plana en 2001. Au sen dau còr polifonic e percussiu rodín traversa doas decennias pontuadas de tres albums e de concèrts internationaus dins de festenaus e de salas prestigiosas (Womad, Olympia, Carnegie Hall… ).

Entanterin son univers pren forma. L’imaginari sempre amolat aquista la mestria deis instruments e otís de produccion musicala e aquela dei tecnicas de dessenh, de gravadura, d’estampariá vò de tatoage.  

En 2013 rodín monta lo label Pantais Recòrds per produrre un promier single: *Indignats*, en duò embé Citizen Chance, rappaire de Brooklyn. Multiplica lei projèctes : **Sorn**, 5 cantaires que tòrnan interpretar de cants funèbres de Nauta Provènça collectats au sègle 19 sus fond de percussion de pèiras e de boita a bordon, **Uèi** onte un apareilhatge electronic espectaclós renfòrça lei vòtz e lo picar de 4 musicaires engatjats. En 2015 a la demanda dau Cirdoc, rodín  presenta “Claus Sens Clau” sa promiera mòstra que mescla dessenhs, videòs, installacion, pegatges, serigrafia e creacion sonora.

En 2021 sortiguèt son album manifèst Pantais Clus.

## Vejatz tanben
* Lo Còr de la Plana

## Ligams extèrnes
Biografia Rodín

## Nòtas & referéncias
Lo contengut d'aquest article ven en grand partida dau site de la Companhia Neblum, precisament de la pagina de l'artista susmencionat.
Danís Sampieri

**Danís Sampieri** (en *[[francés]]*: Denis Sampieri) es un cantaire e musician occitan del quartièr de La Plana de Marselha. Es sòci del grop Lo Còr de la Plana coma segond bordon ritmic de bassa. Tanben fa al bendir.

Es tanben sòci del grop Raspigaous.

## Vejatz tanben
* Lo Còr de la Plana
Nuclèu Linux

**[[Linux]]** es un nuclèu de sistèma operatiu de tipe Unix. Lo** nuclèu Linux** es un logicial liure desvolopat per una larga comunautat de contributors. Per mai d'entresenhas suls sistèmas basats sul nuclèu Linux, vejatz las paginas Linux e Distribucion Linux.

Lo nuclèu es lo còr del sistèma, es el que s'ocupa de provesit los logicials d'una interfàcia per utilizar lo material. Lo nuclèu Linux foguèt desvolopat per Linus Torvalds al començament de las annadas 1990 per los compatibles PC, d'arquitectura x86. Dempuèi, foguèt portat sus mai d'una arquitectura coma m68k, PowerPC, StrongARM, Alpha, SPARC, MIPS, etc. Pòt èsser al còr tan d'un ordinator personal coma d'un superordinator, o tanben d'un sistèma embarcat coma un telefòn mobil o un assistent personal. 

Sas caracteristicas principalas son d'èsser multitrabalh e multiutilizaire. Respècta las nòrmas POSIX çò que ne fa un brave eiretièr dels sistèmas UNIX.
Es lo titre

**Es lo titre** es lo títol del primièr album del Còr de la Plana, grop occitan de Marselha.

## Prèmis
* Grand Prèmi del disc de l'Acadèmia Carles Cròs, Palmarés de 2003 

## Ligams intèrnes
* Lo Còr de la Plana
* Manú Teron
Joves Poètas d'Òc

**Joves Poètas d'Òc** es lo nom d'un rescontre montat lo dimècres 14 de març de 2007, a l'Ostal d'Occitània de Tolosa.

Los poètas que lor fasián onor:
* Silvan Chabaud 26 ans (Lengadòc)
* Aurelià Lassaca 23 ans (Carcin)
* Olivièr Lamarca 33 ans (Tolosa)	
* Dàvid Geurten 27 ans (Tòrnahuelha)
* Aubin Bonnet 26 ans (Mende)
* Lilian Olivièr 28 ans (Roergue)
* Loïsa Esher 22 ans (Oxford)
* Estève Salendres 29 ans (Mende)
* Xavièr Bach 24 ans (Gap)
Raspigaous (reggae francés)

**Raspigaous** es un grop marselhés barrejant reggae e ska. Cantan en francés, mai an agut ajustat *[[Aquí lo polit mes de mai]]* de pista trevaira dins un de lors albums.
Lor messatge es politizat coma lor primiera cançon *Vitrolles* (Vitròla) que nos ven recordar lo passatge dau Front Nacionau a la comuna de Vitròla de 1997 a 2002.

## Discografia

* 1999 *Chaud time*
# Le chant des cigales 
# Attention 
# Vitrolles 
# Marre de travailler 
# Mois d'août
# Marseille 
# Zappe 
# Mon œil 
# Fumo

* 2002 *Chiens des quais*
# Requiem (à La Collaboration)
# Insupportable
# Le Panier 
# 1999
# Contrôle D'identité
# Skamel
# Vamos
# Skartapuce
# Les Leaders Du Monde
# Hom Politik

* 2005 *Mauvaise herbe*
# Ville De Fous
# Top Classe
# Intermittent
# Le Rasta
# Mp3
# C'est Un Safari
# Chars Et Soldats
# L'Arapède
# La Ballade De L'Huissier
# S'échapper 
# Bienvenue
Vèspa

Lo mot **vèspa** designa d'unes insèctes de l'òrdre dels Imenoptèrs e de la classa pterygota, grop neoptera. 

Tenon generalament un abdomèn jaune raiat de negre e la feme pòrta un fisson verinós. 

Aquel nom correspond pas a un nivèl precís de classificacion scientifica de las espècias. Es un nom vernacular que lo sens es ambigú en biologia que pòt designar divèrsas espècias d'insèctes classadas dins diferentas familhas d'Imenoptèrs apocrits. 

Dins lo langatge comun, una vèspa designa sovent un insècte del genre *[[Vespula]]*, siá la vèspa comuna (*Vespula vulgaris*) o la vèspa germanica (*Vespula germanica*), doas espècias fòrça comunas en Euròpa.

## Caracteristicas generalas
Las vèspas mesuran abitualament entre 10 e 19&nbsp;mm, e an una morfologia de basa pròcha de las abelhas amb un cap dotat de mandibulas e d'un parelh de banetas, d'un parelh d'uèlhs compausats, un torax ont son fixadas sièis patas e quatre alas membranosas, e un abdomèn de colors vivas amb a l'extremitat un fisson religat a una glandola de verin. Contrariament a l'abelha que son fisson es en forma de croquet, la vèspa pòt fissar mai d'un còp pr'amor de la forma del seu fisson qu'es fòrça ponchut.
Pista trevaira

Una **pista trevaira** (en *[[anglés]]*: ghost track, e en *[[francés]]*: piste fantôme) es lo nom donat a un tròç musical en cap de disc e que sa preséncia ne foguèt servat segreta quand s'estrenèt lo disc (Figura pas sus la pocheta, la promocion oficiala i fa pas referéncia, etc.)

La pista es dicha "trevaira" perque es plaçada en cap de la darrèra pista, après minutas longas de silenci. S'amòda, lo primièr còp, solament se daisseretz virar lo CD, tot ben que foguèsse acabat. Aital après fins a desenats de minutas comença una cançon que degun esperava pas.
Danièl Malavèrnhe

**Danièl Malavèrnhe** (en *[[francés]]*:Daniel Malavergne) es un musician (tubà). Es sòci del grop occitan marselhés Chin Na Na poun.
Patric Valent

**Patric Valent** (en *[[francés]]*:Patrick Vaillant) es un musician (mandolina electrica). Es sòci del grop occitan marselhés Chin Na Na poun.
Comèdia Occitana Tolzana

**Comèdia Occitana Tolzana** es una associacion segon la lei de 1901.

Associacion de comedians d'expression occitana, de vocacion locala e regionala, mas tanben panoccitana, que sos buts màgers son d'obrar per l'educacion populara (promocion de la lenga e de la cultura occitanas pel biais del teatre), de promòure lo Teatre occitan, e de formar de comedians d'expression occitana, lo tot dins lo encastre d'un professionalisme teatral assegurant una qualitat artistica màger.

## Realizacion

* *Lo Mètge per fòrça* de Molière (Le Médecin malgré lui. 1980-1984).
*  Velhada Pèire Godolin pels 400 ans de sa naissença (1980-1981).
* *L'endevinhaire* ( 1982 ), del Max Roqueta, enregistrat per la television regionala.
* *L'Opèra d'Aubais* e *Lo Tesaur de Sustancion*, pastoralas del sègle XVIII del Joan Baptista Fabre (1983-1984).
* De disques : - Contes d'Andrieu Lagarda e d'Anfós Daudet (1977). *Lo Mètge per fòrça* de Molière (1982).
* Godolin !... Godolin !... (1999) represa de la velhada dedicada al poèta tolzan. Un CD que presenta lo recital es sortit en 2008.
* *Lo glossari* de Max Roqueta, creat al mes de mai de 2002.
* *Contes e cançons en lenga nòstra*, creats atanben en mai de 2002.
* *Sortilègis per rire* que recampa *L'endevinhaire *del Max Roqueta e *Lo sorcièr repentit* de Frederic Cairon, creats en març de 2006.
* *Antigòna* de Sofòcles, en dubertura de l'Estivada de Rodés lo 18 de julhet de 2006, amb sos 7 comedians, 3 figurants, 9 coristas et 3 tecnicians.

## Projèctes
* Poèmas, contes e cançons de totas las colors, amb duèl poesia classica / slam, en preparacion.
* un DVD avodat als *Sortilègis per rire*

## Coordenadas
Comèdia Occitana Tolzana
5 carrièra François Aubry
31500 Tolosa
Responsable : Maurici Andrieu.

### Ligams externes
* lo site de la Comèdia Occitana Tolzana
La Bèla de Mai

**La Bèla de Mai** es un quartier popular de Marselha, situat dins lo tresen arrondiment.

Foguèt cantat especialament per lo grop Massilia Sound System.
Se i tròba l'anciana factura dei tabacs, e lei famós estudiòms de cinèma de la Bèla de Mai e de la cadena de television marselhesa LCM.

Lo canton de Marselha La Bèla de Mai èra abans 2015 un dei cantons electoraus dau Conseu Generau dei Bocas de Ròse.

## Toponimia
*Vinea Bele de May* 1369.
Occitanista (album)

***Occitanista*** es lo títol d'un album dau grop marselhés Massilia Sound System que pareguèt en 2002.

Titols:
#Occitanista
#Les papets, les minots
#Toute petite danse
#I a tant de causas sus terra
#Dins mon canton
#Passa mon bloco
#Ne me dis pas non
#Lâcher prise
#Joglars (Nos Fau Cantar Tot Aquò)
#Monter L'Aioli
#Masurca planetària
#Quand ma petite est dans la place
#Street diner
#Lo tamborn dei pòbles
#Incasinati
#MC's
#La regenta de mon còr
Oai Star

**Oai Star**, o de còps **OaiStar**, es un grop rock occitan de Marselha, projècte en parallèle del Massilia Sound System de Gari Grèu e Lux Botté. Cantan mai que mai en francés mas tanben en occitan (provençau)

Lo nom del grop, **Oai Star**, es plan segur un desvirament de lo del celèbre rapaire parisenc *Joey Starr* (o *JoeyStarr*, nom de scèna de Didier Morville), sòci de Suprême NTM.

Lo paure Lux Botté defuntèt en 2008.

## Discografia
* 2001 : *Volume 2*
* 2004 : *Oaistar*
* 2006 : *Va à Lourdes*
* 2009 : *Manifesta*
* 2014 : *Oai And I*
* 2016 : *Foule Color*

## Cançons mai conegudas
* *Comme elle est bonne* (2001)
* *Mon viech* (2001)
* *Mets Les Watts Cousin !* (2004)
* *Comme un fumigène* (2004)
* *Le Beat, La Guitare Et Les Voix* (2004)
* *The Ballad Of Lux B. & Gari* (2006, parodia de *Je m'appelle Jane* de Mickaël Furnon e Jane Birkin)
* *Bravo Mon Papa* (2006)
* *Quand On Arrive* (2006) 
* *Le destructeur d'horodateurs* (2006)
* *Chéri(e)* (2009)
* *Fonky Plomberie* (2009)
* *Fire* (2009, ambe Candice)
* *Feignant & Gourmand* (2009, represa de Victor Gelu)
* *Canadèr love* (2009)
* *Are You From Mars?* (2009)
* *Fouta Nobis Pacem* (2022)
* *Le point commun* (2023)

## Referéncias
Moussu T e lei Jovents

**Moussu T e lei Jovents** es un grop occitan qu'es basat entre Marselha, La Ciutat e Recife au Brasil. Es compausat de Tatou (cantaire dau grop Massilia Sound System), Blù (guitarrista dau meteis grop e de Oai Star), Jamilson (percussionnista brasilian), Stef K (percussions) e Denis (batariá).
## Discografia
* 2005 : *Mademoiselle Marseille* (Harmonia Mundi)
* 2006 : *Forever Polida* (Harmonia Mundi)
* 2007 : *Inventé à La Ciotat* (Harmonia Mundi)
* 2008 : *Home Sweet Home* (Harmonia Mundi)
* 2010 : *Putan de cançon* (Le Chant du Monde)
* 2012 : *Empêche-nous* live
* 2013 : *Artemis* (Le Chant du Monde)
* 2014 : *Opérette*
* 2016 : *Navega!* (Manivette Records)

## Ligams extèrnes
* site oficial
Nux Vomica

**Nux Vomica** es un grop musicau occitan de Niça, dau quartièr Sant Ròc. Foguèt creat en lo 1989 embe l'intencion d'estre un actor culturau de la vila e èra a l'encòp un grop de pintura e de mùsica. Lu sieu membres fondèron lo Carneval Independent de Niça.

## Composicion dau grop
Lu membres dau grop son Loís Pastorelli (cant), Maurici Maubèrt (cant), Joan-Luc Migliore, Vincenç Calassi (cant), Patrici Taboni (bassa), Manuèl Cacères (percussion e cant), Xavièr Borriglione (fifre, armonicà e cant) e Djé Fantino. En parallèl embe la sieu participacion a Nux Vomica, Loís Pastorelli a entamenat una carrièra de solista en 2009 sota l'escais de Gigi de Nissa.

## Discografia
* Manda ! Nissa mediterranèa (2019)
* *Nissa-Pernambuco* (2006)
* *Je monte au stade* (2001)
* *Nissa Vielha - collectage* (1999)
* *Carnavale nissart* (1998)
* *Viva lou gobi* (1998)
* *Nissa Independenta* (1995)
* *Libera jacquou* (1995)

## Ligams externos
* Site oficiau dau grop.
Commando Fada

**** es lo títol d'un album del grop marselhés Massilia Sound System que pareguèt en 1995.

## Títols de las cançons
1. En Barca, Gents De Marca ! 	

2. Commando Fada 	

3. Des Metallos ! 	

4. M'en Foti ! 	

5. Occitan : Leiçon N.1 	

6. On Danse Le Parpanhas 	

7. Mise En Examen 	

8. Lo Reggae Es Mon Companh 	

9. Remue 	

10. Jompa Vo ! 

11. Degun Ni Personne 	

12. Quand Le Sound Est Bon 	

13. Solehadis 	

14. Refusez La Pression 	

15. Marseillais 	

16. Vulgus Vs Prostus 	

17. Duba Vo ! 	

18. Garriga Picament 	

19. Commando Fada (Miserable Mix)
Pampaligòssa (album)

***Pampaligòssa*** es lo títol d'un album del grop musical occitan La Talvera espelit en mai de 2000. Lo nom remanda a Pampaligòssa, un luòc imaginari.

## Títols de las cançons
* "O la talvera"
* "La dròlla d'Avairon"
* "Quand èri pichonèla"
* "Vèni, vèni"
* "Sénher Patrimòni"
* "Ò Madama"
* "O Pòl plòu"
* "A l'escòla"
* "Vòli pas mai mólzer las vacas"
* "Lo romanin"
* "Pampaligòssa (primièira partida)"
* "Non, non, non"
* "Mas prediccions"
* "Vòli pas demorar suau"
* "Sirventés"
* "Lo carbonièr"
* "Lo borrilh"
* "Pampaligòssa (segonda partida)"
Faguem ribòta

***Faguem ribòta*** es lo títol del seisen album, espelit en 2000, del grop musical occitan La Talvera.

## Títols de las cançons

01 - Lo rutlèu
02 - L’atissaira
03 - Pimpadelon
04 - La ressegaira
05 - Quadrilh : Primièira figura
06 - Quadrilh : Segonda figura
07 - Quadrilh : Tresena figura
08 - Quadrilh : Quatrena figura
09 - Quadrilh : Cinquena figura
10 - En montent la còsta vièlha
11 - Quadreta
12 - Seguida de rondèus
13 - Lo tusta-pal
14 - La tornejaira
15 - E dança lo parpanhàs
16 - Seguida de valsas
17 - La marin congon
18 - Lo revelhon
19 - A la montanha
20 - Miejas - Valsas
21 - La polka de la Valentinon
22 - Polka prussienne
23 - La sent Gervasia
24 - La viron
Cants e musicas del país de Lodeva

**** es lo títol d'un album publicat en 2006 del grop musical occitan La Talvera.

## Títols de las cançons
Pòble mon pòble

**** es lo títol d'un album del grop musical occitan La Talvera.

## Títols de las cançons
* Pòble mon pòble
Catabasa

La **catabasa** (del grèc ancian κατάϐασις/ *katábasis*, « descenda, accion de davalar») es un motiu recurrent de las epopèias grègas, tractant de la descenda de l'eròi dins lo mond sosterranh, los Infèrns. Es una de las espròvas qualificativas mai decisivas de la formacion de l'eròi epic.

* L'exemple pus famós es lo d'Orfèu, lo musician-poèta, *uates*, celebrat per Virgili (*[[Las Georgicas|Georgicas]]*, IV) e Ovidi (*[[Las Metamorfòsis|Metamorfòsis]]*, X et XI). Davala als Infèrns que son cant i enfachina Adès e Persefòn tant coma totes los mòstres infernals pr'amor d'ensajar de se tornar menar cò dels vius la femna, la driada Euridici, tuada per la mordida d'una sèrp.

* Lo darrèr dels trabalhs d'Eracles lo mena tanben als Infèrns: deu tornar menar Cerbèr, lo can de tres caps que ne para l'intrada (vejatz Descenda als Infèrns).
* Dins l**[[Odissèa]]'', [[Ulisses]], aconselhat per la fachilièra [[Circè]], s'apròcha de l'Adès mas i davala pas. I consulta lo [[devinaire]] [[Tiresiàs]] e sacrifica una feda per tal de poder parlar amb los mòrts que tornan d'espèctres, demest los quals sa pròpria maire. Aquò es l'episòdi de la ''[[Nekuia]]'', (, « sacrifici per l'evocation dels mòrts »).
* Dins l**Eneïda*, l'eròi [[Enèas]] davala tanben als Infèrns, acompanhat de la [[Sibilla]] de Cumes per i consultar son paire [[Anquises]]. 
* [[Dante]], dins la *Divina Comèdia'', fa tanben una catabasa, dins l'Infèrn sincretic que sèrva fòrça d'aquel d'Omèr e de Virgili, tot en i ajustant los traches crestians.

## Articles connèxes
* Descenda als Infèrns
* Nekuia
Nekuia

En poesia grèga, lo tèrme de **Nekuia** (*[[grèc ancian]]*: νέκυια) se referís al libre XI de l'Odissèa que descriu la descenda d'Ulisses dins lo mond sosterranh (la localizacion geografica d'aquel es debatuda). Ulisses davala dins lo mond dels mòrts per tal de poder consultar lo prèire e lo profèta Tiresiàs cossí li cal far per tornar a l'ostal. Sacrifica un anhèl que Tiresiàs ne pòsca beure lo sang. Apuèi se fa amb las armas dels eròis defuntats. La Nekuia relata costumas e cresenças del culte de la necromancia, valent a dire la consultacion dels mòrts coma biais de divinacion. Las rèstas consequentas de çò que foguèt, mai que probable, lo temple màger de la  necromancia (Nekromanteion) son situadas sus un puèg dominant lo riu d'Aqueron al nòrd-oèst de Grècia. Aquel sit es tanben conegut jol nom de Nekuiomanteion.

**Nekuia** es tanben lo nom d'un nombre important de projèctes artistics e de grops musicals.

## Vejatz tanben
*Odissèa
*Geografia de l'Odissèa
*Catabasa
*Descenda als Infèrns
Epopèia

Una **epopèia** (del grèc *epopoïa*, de *ἔπος*, , mas sustot ) es un long poèma narratiu que descriu las accions guerrièras (gèsta) e eroïcas. Los rapòrts de l'epopèia amb la realitat istorica vàrian. Mai que mai las epopèias pintran lo passat d'un pòble d'un biais mai o mens mitic. Se parla de "tonalitat epica" per las òbras non poeticas, o poèmas que l'estil o la tematica son pròches de l'epopèia.

En rason de la definicion del rapòrt entre un buf poetic e lo raconte fondator d'un pòble, foguèt defendut que *[[Las Tragicas]]* d'Agrippa d'Aubigné podián èsser tengudas per una epopèia pels uganauds. *[[La Legenda dels sègles]]* de Victor Hugo es tanben considerada coma una epopèia contemporanèa. 

## Contenguts, caracteristicas e foncions

## Evolucion

## D'unas epopèias famosas

* epopèias babilonianas:
** *l'epopèia de [[Gilgamesh]]*
*epopèias europèas:
** epopèias grègas e latinas:
*** *l'[[Iliada]]*
*** *l'[[Odissèa]]*
*** *l'[[Eneïda]]* (Virgili)
* epopèias indianas
***[[Mahabharata]]* 
** *[[Ramayana]]*

## L'epopèia a Roma

L'istòria a retengut 3 tipes d'epopèia

### l'epopèia legendària

### l'epopèia semiistorica o istoricolegendària

### l'epopèia istorica
Ouro Preto

**Ouro Preto** ("Aur Negre") es es una vila istorica de l'estat de Minas Gerais, Brasil. Sa populacion èra estimada a 69&nbsp;058 abitants en 2006. Sa superfícia totala es 1245,1&nbsp;km².

Foguèt fondada en 1711 amb lo nom de *Vila Rica* aprèp la descobèrta d'aur dins la region. Actualament l'economia d'Ouro Preto es fòrça dependenta del torisme, malgrat que i aja tanben d'importantas industrias metallurgicas e minièras dins lo municipi. Lo centre de la vila es estat marcat al Patrimòni Mondial de l'Umanitat per l'UNESCO en 1980.

thumb|260px|left|Panorama de la vila istorica d'Ouro Preto, en Minas Gerais, Brasil.

thumb|260px|left|Pintura religiosa de Manuel da Costa Ataíde (mai conegut coma ''Mèstre Ataíde'') en la glèisa de Sant Francés d'Assisi, dins la vila d'Ouro Preto.
Cerbèr

**Cerbèr** (en grèc ancian Κέρϐερος *Kérberos*) es dins la mitologia grèga un can mostruós de tres caps (50 segon Esiòde, 100 en cò d'Oraci) que representan passat, present e futur o segon d'autras fonts: naissença, joventut e vielhum. Son ròtle èra de gardar las pòrtas de l'infèrn, plantat en riba de l'Estitge (un dels flumes del reialme d'Adès) e deviá empachar los mòrts de ne sortir e los èssers vius d'i dintrar. D'un aspècte colossal, aviá lo còl espelofit de sèrps e las mordidas de sas dents terriblas èran verinosas.

## Mite
Cerbèr èra lo filh de Tifon, considerat generalament coma un mostre qu'escupissiá de flamas, e d'Equidna, una creature divenca mitat sèrp e mitat femna. Sos fraires èran Ortos, gos dels infèrns bicefals e tanben l'idra de Lèrna, lo leon de Nemèa demest d'autres creaturas mostrosas. Cerbèr èra encadenat a las pòrtas de l'infèrn per empachar los mòrts de ne fugir e los vius d'i dintrar. Divèrses personatges mitologics capitèron pr'aquò de dintrar dins l'infèrn coma la princessa Psique o l'eròi Enèa que l'endormiguèron amb un pastís soporific. Orfèu l'aprivadèt en tocar la lira e en cantar mentre qu'Eracles lo vencèt e lo capturèt durant un dels dotze trabalhs que deviá realizar.
Ulisses

[thumb|280px|Ulisses estacat a l'arbre de sa nau per cedir pas al cant de las [Serena (mitologia)|serenas, Musèu Nacional Arqueologic d'Atenas (Inv. 1130)]]

**Ulisses** (en grèc ancian Ὀδυσσεύς / *Odysseús*, en latin *Ulixes* o *Ulysses*) es un dels eròis mai famoses de la mitologia grèga. Filh de Laèrtes e Anticlèa se marida amb Penelòpa que n'aurà un filh, Telemac. Es celèbre per sa mètis (), que fa son conselh plan apreciat dins la Guèrra de Tròia. Es tanben per la "mètis" que se destria pendent lo periple long que coneis en tornant de Tròia, cantat per Omèr dins l'Odissèa.

## Un dels eròis de l'Iliada

## L'eròi de l'Odissèa

[thumb|right|200px|Ulisses porgís de vin al [Ciclòp, còpia romana d'un original de la fin de l'epòca ellenistica, Musèu Chiaramonti]]

Ulisses foguèt un guerrièr qu'a travèrs d'aquesta istòria, naveguèt amb sos companhs per arribar al seu lar e luchèt contra tot tipes de mostres.

## Etimologia
Republica Federala Occitana

La **Republica Federala Occitana (RFÒC)** es un estat simbolic e democratic recobrissent lo territòri d'Occitània tota e representat per un govèrn federau designat per un president elegit au sufratge universau amb un mandat de 5 ans . 

A l'origina, s'autoproclamèt a Tolosa lo 24 de març de 2007 lo **Primièr Govèrn Provisòri Occitan (GPÒC)** que fondèt la **Republica Federala e Democratica dels Païses d'Òc** . En lo 2010, en seguida de la promiera votacion presidenciala, l'entitat cambièt son nom en **Republica Federala Occitana** e lo Govèrn acabèt d'èsser provisòri.  

## Composicion del Primièr Govèrn Provisòri Occitan
* Miquèl Aguilera President del Govèrn Provisòri Occitan
* Laurenç Revest Primièr ministre
* Francesa Dinièr Ministra de la Santat e de l'Environament
* Felip Bonnet Ministre de l'Economia, de la Finanças, del Comèrci, de l'Industria, de l'Artisanat e de la Pesca
* Marina Bèc Ministre de la Joventut, dels Espòrts e dels Afars socials
* Jaume Ressaire Ministre de la Culture, de l'Educacion e de las Arts
* Valèria Frechoso Ministre de la Comunicacion, Informacion e dels Transpòrts
* Xavièr Bada Ministre de la Justícia
* Joan-Marc Pellet Ministre dels Afars Estrangièrs, de la Defensa e de l'Interior

## Lo GPO dins lo païsatge politic occitan
Dins lo païsatge politic occitan, lo GPO a recebut sonque lo sosten de dos grops occitanistas: lo Partit de la Nacion Occitana (PNO) dirigit per Jaume Ressaire e lo grop dels *Regionalistas Lengadocians e Catalans* dirigits per Cristian Lacour. Certans sòcis del PNO son dins lo Govèrn Provisòri, en particular Jaume Ressaire, lo president del PNO, es tanben "ministre de la cultura" del GPO. 

Los autres movements politics occitanistas participan pas al GPO e an pas manifestat cap de reaccion particulara a la fondacion del GPO (Partit Occitan, Gardarem la Tèrra, Anaram Au Patac, Hartèra, Iniciativa per Occitània, Paratge, Unitat d'Aran, Occitània Libertària, etc.). Los movements culturals occitans an pas reagit tanpauc, o puslèu las reaccions son estadas discretas e negativas. Aquò indica que lo GPO es pas representatiu de l'occitanisme politic en general e qu'a un impacte feble dins lo movement occitan.

Los movements politics non occitanistas que son implantats en Occitània an pas manifestat tanpauc cap de reaccion particulara a la fondacion del GPO.

## Procediments comparables dins l'istòria

## Reaccions

## Ligams intèrnes

## Ligams extèrnes
Sit del Govèrn Provisòri Occitan
Praia

**Praia** () es la capitala  e la pus granda vila de Cap Verd. Se situa sus l'illa de Santiago qu'es tanben la pus granda de las nòu illas abitadas de l'archipèla. Sa populacion èra estimada  abitants en 2008.

La vila ten un pòrt comercial que li permet d'exportar cafè, cana de sucre e fruches tropicals. Son economia es tanben basada sus l'industria de la pesca.
Praia es constituïda per tres *[[freguesia]]s*: *Nossa Senhora da Graça*, *Santíssimo Nome de Jesus* e *São João Baptista*.
vinheta|230px|esquèrra|La vila de Praia, Cap Verd.
Fonzes pròpris

Lo tèrme de **fonzes pròpris** o **capitals pròpris** (var. **fons pròpris; capitaus pròpris**) se referís a mai d'una nocion segon que s'agís d'una accepcion correnta o d'una nocion comptabla.
* La nocion correnta: los **fonzes pròpris** (en *[[anglés]]*: ownership equity) es la soma que botan los entrepreneires, valent a dire los futurs proprietaris, que montan una entrepresa.
* La nocion comptabla: los **capitals pròpris** (en *[[anglés]]*: equity capital) correspondon a las ressorsas establas de l'entrepresa. Se compausan del capital social, de las sèrvas, del repòrt e dels resultats de l'exercici.
 
## Fonzes pròpris dins l'immobiliari anglosaxon
Dins un contèxte anglosaxon los particulars fan correntament referéncia a çò que li dison "the equity" de lor ostal. Calculan la diferéncia entre lo montant que poirián vendre lor ostal uèi (prètz corrent o valor mercanda) e lo montant que lor demòra de pagar de lor prèst. En Anglatèrra coma als Estats Units utilizan aquela nocion per manlevar d'argent, mentre qu'en França, fins ara, las bancas pòdon prestar sonca en foncion del revengut del manlevaire. Se l'immobiliari monta considerablament, los proprietaris pòdon utilizar lor "equity" per consomar, viatjar, investir dins l'art o tornarmai dins l'immobiliari. D'aquí un trin de vida que pòt estonar: veituras esportivas, residéncias segondàrias, viatge del torn del mond. Pasmens se l'immobiliari s'esfondra, l*'equity* pòt venir negativa (en *[[anglés]]*: negative equity) e corron lo risc de veire lor ostal vendut per la banca (en *[[anglés]]*: forclosure).
Arena movedissa

D**'Arena movedissa** es d'arena (reg. **sabla**, **sable**) fina, saturada d'aigada, qu'a una febla capacitat portanta. 

Pòt mai que mai designar un fenomèn natural que, sos d'unas condicions que i a, crèa de zònas de sòl que sembla solidas, mas que pòdon pas suportar d'unes pesses. A aquelas zònas li dison tanben **sablas movedissas**.
Sèrgi Berardo

[left|thumb|300px|Sergio Berardo ams sa [sonsaina]]
**Sèrgi Berardo** (mai conegut jos la forma italiana *Sergio Berardo*; Turin, 1958) es un cantaire occitan, menaire del grop Lo Dalfin de las Valadas Occitanas.

## Biografia
Sèrgi Berardo nasquèt a Turin, vila de son paire mentre que sa maire es originària d'un vilatge de las Valadas Occitanas, Caralh. Dins son jovent passèt fòrça temps entre Caralh e Turin, entre montanha e val, vilatge e vila. Foguèt entre sos quinze e setze ans que comencèt de s'interessar a la musica. Al meteis moment coneguèt l'ideològ occitan Francés Fontan e s'interessèt vivament a las reivindicacions occitanistas. Tre aquel moment sa carrièra s'orientèt dins aquesta direccion dobla: la musica e l'occitanisme.
En 1982 amb qualques amics creèt un grop *lo Bachàs*, puèi *la Chaparossa*, una formacion de musica piemontesa entre 1987 e 1990. Foguèt finalament en 1991 que faguèt espelir Lo Dalfin, la formacion musicala mai coneguda per la cultura occitana de las Valadas.
Sifon d'aiga gasosa

Lo **sifon d’aiga gasosa** qu’ei ua botelha dotada d’un tube e d’ua valva qui permeten de mantiéner aiga a ua hauta pression (entà qui ua grana quantitat de CO2 b’i demore concentrada) e de la liberar en bèth aubrir la valva.

Lo sifon d’aiga gasosa qu’utiliza la proprietat deu CO2 de se dissodre en mei grana quatitats d’aiga devath pression e de tornar a l’estat gasós un còp tornat a la pression atmosferica en tot formar bulas dens l’aiga.

Istoricament, los purmèrs béver gasós que hen en prohèitar de la reaccion quimica produsida en mesclant bicarbonat de sodi e limonada.
Fileteado

Lo **fileteado** qu’ei un art d’enluminadura tipica de Buenos Aires e vaduda a la fin deu sègle XIX per ondrar los bròs. Qu’ei caracterizat per ua grana utilizacion de corbas e, que s’ veden hèra d’elements arredondits com vegetaus o baneras.

Lo fileteado que pòt ondrar quina causa que sia. Los ancians colectivos de Buenos Aires que solevan d'estar identificats mercés ua mena de heraudica basada suu lor fileteado.

## Galeria


Imatge:Fileteado puro.jpg
Imatge:Fileteado dragón.jpg
Imatge:Fileteado frases.jpg
Imatge:Fileteado Jean Jaures Mariano Miguel Capiello.jpg|Carrèra Joan Jaurès au 700, Buenos Aires
Cantons de Vauclusa

* Arrondiment d'Ate (6 cantons) :
** canton d'Ate, canton de Bonius, canton de Cadenet, canton de Cavalhon, canton de Gòrda, canton de Pertús

* Arrondiment d'Avinhon (10 cantons) :
** canton d'Avinhon Èst, canton d'Avinhon Nòrd, canton d'Avinhon Oèst, canton d'Avinhon Sud, canton de Bedarrida, canton de Bolena, canton de L'Illa de Sòrga, canton d'Orange Èst, canton d'Orange Oèst, canton de Vauriàs

* Arrondiment de Carpentràs (8 cantons):
** canton de  Baumas de Venisa, canton de Carpentràs Nòrd, canton de Carpentràs Sud, canton de  Malaucena, canton de Mormeiron, canton de Pèrnas dei Fònts, canton de Saut, canton de Vaison
Shiduch

Lo **Shiduch** o **shidduch** (ebrieu: שידוך, pl. shidduchim שידוכים) es l'us d'acordaires, o intermediaris, per arrengar los maridatges dins las societats josievas tradicionalas e c*o d'unes gropes josieus ortodòxes contemporanèus.

Se ditz "far lo shiduch", far lo maridaire.
Gòrda

**Gòrda** (*Gordes* en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

Lo gentilici es **gordenc, gordenca**.

## Geografia

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Istòria
La famosa abadiá de Senhanca es près de Gòrda.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Abadiá de Senhanca
* Comunas de Vauclusa

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Charango

Lo **charango** qu'ei un instrument de musica de las còrdas puntejadas originari de las regions andinas de Bolívia e Peró mei que mei mes egaument utilizat dens las musicas tradicionaus d’Argentina, Chile e Eqüator. 

A l’origina que ho fabricat peus abitants de las regions andinas en s’inspirant deus instruments de còrdas puntejadas aportats peus colons espanhòus (com la guitarra, la bandurria e la vihuela) e en utilizar lo clesc deu tató entà formar la caisha de resonància.

L'acòrd deu charango qu’ei miélher adaptat que non pas los instruments europèus entà interpretar las melodias e los acòrds pentatonics de la musica andina.

Desempuish las annadas setanta deu sègle XX, las comunautats latinoamericanas qui emigrèn de cap Euròpa qu’exportèn las loas musicas e lo charango qu’a conegut un desenvolopament dens quauques ciutat d’Euròpa, e a París en particular.

Existisson tres talhas de l'instrument :
* *waylacho* o *kalampiador* (agut)
* *charango* (mèdium)
* *ronrroco* (grèu).
300px|left|thumb|Charango bolivian modèrne de husta
Mas fòrça variantas se tròban en Bolívia e Peró : 
**Ranka Charango* de 8 còrdes 
**Qonqota* 
**Anzaldeña* 
**Ayquileño* 
**Kirki* 
**Charango sacabeño* 
**'Charango de Pukarillo o de chojllo-chojllo*
**Charango Vallegrandino* de 6 còrdas
**Palta Charango* 
**Guitarrón* de 8 còrdas 
**Medianas* (pichona, mediana e grèva) 
**Maulincho* 
**Charangos juguetes* 
**Charango Uñanchay* (*anzaldeño* de 10 a 11 còrdas) 
**Charangos tajlachis* (bais, median e alto)
Canton de Gòrda

Lo **canton de Gòrda** es un canton francés situat dins lo departament de Vauclusa, en Provença, dins la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

## Composicion - Demografia

Lo canton de Gòrda se compausa de 8 comunas e còmpta 5889 abitants (recensament de 1999 / Chifras de populacion en França sens comptes dobles).

* Lei Baumetas : 194 abitants
* Gòrda : 2092 abitants
* Gòud : 1285 abitants
* Jocàs : 317 abitants
* Lieus : 248 abitants
* Murs : 415 abitants
* Rossilhon : 1161 abitants
* Sant Pantali : 177 abitants

## Istòria

## Administracion

* 2001-2008 Maurice Chabert UMP Ensenhant, consòl de Gòrda
* 1994-2001 Maurice Chabert RPR Ensenhant, consòl de Gòrda
* 1988-1994 René Richard PCF
* 1982-1988 René Richard PCF
* 1976-1982 René Richard PCF
* 1919-1939 André Vayson de Pradenne, Preïstorian, consòl de Murs
Cançon de Rotland

La **Cançon de Rotland** (var. la **Chançon de Rotland**) es un poèma epic medieval qu'a una version en occitan e una autra en francés.

## Lo Rotland occitan
Existís una version en occitan que son manuscrit es parcialament desaparegut mas que daissa mantun tèxte coma *Rotland a Saragossa* e *Ronçasvals*  e de testimoniatges dins d'autres documents medievals. 

## Lo Rotland francés
Existís tanben una version en francés, pro celèbra, de divèrses milièrs de vèrses, escricha a la fin del sègle XI en francés ancian, atribuida a un monge normand, Turold, que son nom apareis dins lo darrièr e enigmatic vèrs: *"Ci falt la geste que Turoldus declinet"*. Ça que la, la significacion de *decliner* dins aqueste vèrs es pas clara: pòt significar "compausar" o benlèu "transcriure", "copiar". Es la Cançon de gèsta pus anciana d'Euròpa. Lo tèxt de l'apelat *Manuscrit d'Oxford* escrich en anglonormand (cap a 1170) es constituit de 4002 vèrses decassillabs, distribuits en 291 estròfas de longors diferentas. 

### Las Cançons de gèsta
Las Cançons de gèsta son de poèmas escriches per èsser recitats en public, amb una o mai d'una melodia simpla. Lo mot latin *gesta* significa "fachs soslinhats". Son, doncas, de fachs memorables, eroïcs. França e Espanha an una importanta tradicion epica medievala. Coma totas las Cançons de gèsta, la *Cançon de Rotland* es anonima.

## Nòtas
Mitsvà

Segon lo judaïsme, la Torah compta 613 mitzvòt (singular: mitzvà מצוה - comandament, prescripcion; de צוה, *tzavah*- prescriure, ordonar), 

Dins son introduccion del Sefer Hamitzvot (libre/tractat de las mitzvà), l'autoritat principala en matèria de las prescripcions, Maimonides escriu : "Los Josieus recebèron 613 comandaments, segon lo Talmud, demest los quals: **248** *Mitzvòt Assè* (prescripcions de çò que cal far, dichas "prescripcions positivas") e **365** *mitzvòt lo taasè* (prescripcions de çò que cal pas far, o "prescipcions negativas"). Lo nombre de las prescriptions positivas es lo de las partidas del còrs; lo nombre de las mitzvòt négativas es lo dels jorns dins una annada solara."

La tradicion de las 613 mitzvòt foguèt desvolopada per Rabbi Simlaí :
Mezozà

Una ***mezozà*** (en ebrieu: מזוזה; plural: "mezozòt" מזוזות) es un tròç de pergamin contengut dins un estug (de fust o plastic, mas tanben de metal o de veire), fixat pel dormant drech d'una pòrta. Plan familhas la botan pas qu'a la pòrta principala de l'ostal (apartaments compreses), mas d'unes josieus praticants la fixan sus totes los dormants de pòrta de l'ostal, levat las salas de banhs, los dressings, o autres membres utilitaris.

Pel ròl de pergamin son inscriches tròces del Tanaḥ, eissits del Shemà Israèl, que rapèlan los comandaments de la mezozà (libre del Deuteronòmi): lo primièr passatge del Shema (versets 6:4 a 6:9), e lo segond (versets 11:13 a 11:21). Lo quite estug es pas necessari al compliment de la mitsvà
Na’aseh venishmah

Lo **Na’aseh venishmah** (tanben **Naassé venishmà** ) es una nocion del judaïsme, tracha de la Torah e que correspond dins la tradicion crestiana al verset 24:7 del libre de l'Exòde. LIteralament significa "farem e ausirem".

La locucion pòt servir de parafrasa per designar la Torah, siá la pacha o aliança eternala facha entre Dieu e lo pòble d'Israèl.
Jorge Cafrune

**Jorge Cafrune** (província de Jujuy, lo 8 d'agost de 1937 – província de Buenos Aires, 1 de heurèr de 1978) que ho un guitarrista e un deus cantaires de folclòre argentins deus mei importants.

Que vadó dens ua proprietat de la província de Jujuy dens ua familha d'origina araba (los sons grans parents èran originaris de Liban e de Siria), e que he los estudis segondaris dens la vila de San Salvador de Jujuy on e comencè tanben d'estudiar la guitarra. Arron, que s'installè a Salta on, dab Luis Alberto Valdéz, Tomás Alberto Campos y Gilberto Vaca, e formè lo son purmèr grop aperat: Las Voces de Huayra dab lo quau b'enregistrè lo son purmèr disc. 

Que hen ua virada dab Ariel Ramírez abans de se desseparar per'mor deu servici militar. Entà respóner a un navèth envit de Ramírez, Cafrune que formè un grop nau : los famós *Cantores del Alba* abans de perseguir sol la soa carrièra.

En 1962 qu'arrecebó lo prèmi purmèra revelacion a la hestejada de Quosquín, referéncia peu la musica folclorica argentina. En 1965 qu'i presentè la cantaira Mercédez Sosa qui vadore plan famosa.

Las soa carrièra arron que ho marcada per un hèish de virada. Au retorn deus Estats Units, e en plena dictadura militara, que decidí de pujar de Buenos Aires a Yapeyú, la ciutat nadau deu generau José de San Martín entà i deishar un pauc de tèrra de Bolònha de Mar en aumatge au generau liberator de la Republica Argentina. La personalitat deu cantaire, lo son mitan, la soa òbra e aqueth quite darrèr projècte que podèvan de segur contar suber ua grana ostilitat deu regim militar. Durant lo viatge, Jorge Cafrune que's morí a chivau. Oficiaument, que ho per'mor d'un accident dab un camion ; aquesta version qu'ei contestada peus qui sostienen que ho un murtre.
Saint-John Perse

**Saint-John Perse** (Poncha a Pitre, Guadalope, lo 31 de mai de 1887 - Lenga de Gienh, Ieras, lo 20 de setembre de 1975) de son nom d'ostal **Alexis Léger**, foguèt un escrivan francés mas subretot un poèta immens. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura de l'an 1960. Èra tanben diplomata.

## Òbras
* *Éloges* (1911)
* *Anabase* (1924)
* *Exil* (1942)
* *Pluies et Poème à l'étrangère* (1943)
* *Neiges* (1944)
* *Vents* (1946)
* *Amers* (1957)
* *Chronique* (1960)
* *Poésie* (1961)
* *Oiseaux* (1963)
* *Chant pour un équinoxe* (1971)
* *Nocturne* (1973)
* *Sécheresse* (1974)
**Œuvres complètes*, París, Gallimard, "Bibliothèque de la Pléiade", 1972, edicion aumentada en 1982

## Bibliografia
* *Saint-John Perse*, Alain Bosquet, 1959
* *Portrait de Saint-John Perse*, Pierre Guerre 1989
* *Saint-John Perse, les rivages de l'exil*, Joëlle Gardes-Tamine, 2006
* *Poétique de Saint-John Perse*, Roger Caillois, 1972
* *Le rituel poétique de Saint-John Perse*, Henriette Levillain, 1977
* *Eclats des contraires : la poétique de Saint-John Perse*, Colette Camelin 1998
* *La rhétorique profonde de Saint-John Perse*, Colette Camelin 2002

## Ligam extèrne
* http://www.sjperse.org/ Sit consacrat a Saint-John Perse
* http://terresdefemmes.blogs.com/mon_weblog/2005/09/mort_de_saintjo.html 
* https://web.archive.org/web/20070712055326/http://www.cerphi.net/grs/perse1.htm
Ariel Ramírez

**Ariel Ramírez** (Santa Fe, lo 4 de seteme de 1921 - Buenos Aires, lo 18 de heurèr de 2010) qu’ei un pianista, compositor, autan folclorista com classic e cap d’orquèstra argentin. Ua de las soas òbras mei famosas qu’ei la *Messa Creòla*, mescladissa de ritmes e instruments folclorics e d’orquestracion classica.
Juan Ramón Jiménez

**Juan Ramón Jiménez** (Huelva, lo 22 de decembre de 1881, Santurce, Puerto Rico, lo 29 de mai de 1958) foguèt un escrivan espanhòl. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura de l'an 1956.

Se maridèt amb Zenobia Camprubí de Aymar.

## Òbras
* 
* *[[Rimas]]* (1902) *Rimas*
* *[[Arias tristes]]* (1903) *Arias tristas*
* *[[Jardines lejanos]]* (1904) *Jardins luenhans*
* *[[Elegías]]* (1907) *Elegias*
* *[[La Soledad Sonora]]* (1911) *La soletat sonòra*
* *[[Pastorales]]* (1911) *Pastoralas*
* *[[Laberinto]]* (1913) *Laberint*
* *[[Platero y yo]]* (1914) *Platero e ieu*
* *[[Estío]]* (1916) *Estiu*
* *[[Diario de un poeta recién casado]]* (1916), dont lo títol foguèt de 1948 enlai *[[Diario de poeta y mar]]*... *Jornal d'un poèta novèl maridat*... *Jornal de poèta e mar* 
* *[[Primera antología poética]]* (1917) *Primièra antologia poetica*
* *[[Eternidades]]* (1918) *Eternitats*
* *[[Piedra y cielo]]* (1919) *Pèira e cèl*
* *[[Poesía]]* (1917-23) *Poesia* 
* *[[Belleza]]* (1917-23) *Belor*
* *[[La Estación total]]* (1923-36) *Totala sason*
* *[[Animal de fondo]]* (1949) *Animal de fons*
* *[[Tercera antología poética]]* (1957) *Tresena antologia poetica*
* *[[En el otro costado]]* (1936-42) *De l'autre costat* 
* *[[Dios deseado y deseante]]* (1948-49) *Dieu desirat e desirant*
* *[[Leyenda]]* 1896-1956 (postum 1978) *Legenda*

## Bibliografia en castelhan
* 
* E. Díez-Canedo: *Juan Ramón Jiménez en su obra* (México, 1944).
* R. Gullón: *Conversaciones con Juan Ramón Jiménez* (Madrid, 1958).
* J. Guerrero Ruiz: *Juan Ramón de viva voz* (Madrid, 1961)..
* A. Campoamor González: *Vida y poesía de Juan Ramón Jiménez* (Madrid, 1976).
* A. De Albornoz (ed.): *Juan Ramón Jiménez* (Madrid, 1981).
* A. Campoamor: *Bibliografía general de Juan Ramón Jiménez* (Madrid, 1982).
* F. J. Blasco: *La poética de Juan Ramón Jiménez. Desarrollo, contexto y sistema* (Salamanca, 1982).
* M. Juliá: *El universo de Juan Ramón Jiménez* (Madrid, 1989).
* A. Pau: *Juan Ramón Jiménez. El poeta en el jardín* (Madrid, 1999).

## Ligams extèrnes
* 
*  '''Fondacion Juan Ramón Jiménez'''
*    Sit pedagogic 
*  '''Sit oficial dels eiretièrs de Juan Ramón Jiménez e Zenobia'''
*  Juan Ramón Jiménez en lo "Centro Virtual Cervantes"

## Nòtas & referéncias
Worms (ciutat)

**Worms** es una vila anciana d'Alemanha, situada dins lo *land* de Renània-Palatinat. Sa populacion totala èra estimada a  personas en 2004. Sa superfícia totala es de 108,73&nbsp;km².

Foguèt fondada pels Cèltas, amb lo nom de *Borbetomagus*. Los romans abreujaron son nom en lo mot latin de *Vormatia*, qu'es a l'origina del nom actual, e del son nom en Yiddish medievau, ווירמייזא *Virmaize*.

thumb|230px|left|Catedrala de Worms.
Hong Kong

[thumb|right|300px|Hong Kong vist del [Pic Victoria]]
thumb|Hong Kong

**Hong Kong** (; en chinés: 香港; Pinyin: *Xiānggǎng*; Jyutping: *Hoeng1 gong2*; Cantonés Yale: *Hēunggóng*, AFI: ), oficialament la **Region Administrativa Especiala de Honk Hong**, es una ciutat e una de las regions administrativas especialas –amb Macau– de la Republica Populara de China. Format de mai de 260 illas, lo territòri es situat sul costat èst del dèlta del fluvi de las Pèrlas, confronta la província de Guangdong al nòrd e fa fàcia a la mar de China Meridionala a l'èst, a l'oèst e al sud. 

Hong Kong foguèt una colonia del Reialme Unit dempuèi 1842 fins al transferiment de sobeiranetat a la Republica Populara de China en 1997. La declaracion comuna sinobritanica e la lei fondamentala de la Region Administrativa de Hong Kong estipula que Hong Kong beneficiarà d'un aut degrà d'autonomia fins almens a 2047, cinquanta ans après lo transferiment. Jos la politica , lo govèrn central de la Republica Populara de China es responsable pel territòri de la defensa e dels Afars Estrangièrs, ça que la Hong Kong manten son pròpri sistèma de lei, sa polícia, son sistèma monetari, son sistèma doanièr, sa politica d'immigracion, e sèrva sos delegats dins las organizacions e los eveniments internacionals.

## Division administrativa
thumb|right|400px|Mapa dels 18 districtes de Hong Kong
Hong Kong es devesit en 18 districtes administratius:

# Illas (Islands)
# Kwai Tsing 
# Nòrd
# Sai Kung
# Sha Tin
# Tai Po
# Tsuen Wan
# Tuen Mun
# Yuen Long
# Kowloon City
# Kwun Tong
# Sham Shui Po
# Wong Tai Sin
# Yau Tsim Mong 
# Centre e Oèst
# Èst
# Sud
# Wan Chai

## Ligams extèrnes
*  Pagina oficiala del govèrn de Hong Kong

## Nòtas e referéncias
Richard Adolf Zsigmondy

**Richard Adolf Zsigmondy** (n. 1865, m. 1929) foguèt un quimista alemand nascut en Àustria. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1925.