Haka

thumb|260px|Lo haka es una mena de dança tradicionala Maòri. Aquesta representacion de dança de guèrra haka es datada de 1845
Lo **haka** es una dança tradicionala del pòble Maòri en Nòva Zelanda. Es una dança de postura acompanhada de cants bramats, realizada per un grop. 

## Espandi
Emai que lo Haka dels All Blacks aja popularizat un tipe de haka, existisson d'idèas falsas. Los Haka son pas sonque de danças de guèrra, e son pas unicament realizats per d'òmes. Unes son fachs per de femnas, d'autres per de grops mesclats, e unes haka simples son dançats per los mainatges. Los Haka son realizats per diferentas rasons: per amusament, coma benvenguda corala per de convidats illustres, o coma signe de reconeissença bèla dins unas ocasions (McLean 1996:46-47). Diferentas accions son emplegadas dins un Haka, inclusent de contorsions de la cara coma de mostrar lo blanc dels uèlhs e de tirar la lenga, e una varietat granda d'accions vigorosas del còs coma de se tustar lo pitre o las cuèissas amb las mans o de tustar lo sòl dels pès. Coma paraulas de cant, mantun brams e crits son utilizats. Lo Haka pòt èsser comprés coma una mena de sinfonia que las diferentas partidas del còs representan los instruments. Las mans, braces, cambas, pès, voces, uèlhs, lenga e lo còs coma una mena de combinason per exprimir coratge, desaprovacion, jòia o tot autre sentiment. 

Los Haka son subretot populars coma danças de guèrra, mas los haka individuals an per origina diferentas rasons, que son pas totas ligadas a la guèrra. Los haka de guèrra, qu'an los seus pròpris tèrmes, *peruperu* èran a l'origina complits pels guerrièrs abans una batalha, en proclamar sa fòrça e poder per tal d'intimidar l'oposicion. Uèi, haka constituís una partida integrala de las ceremonias formalas o oficialas de benvenguda per los visitors illustres o dignitaris estrangièrs, per mostrar l'importància de l'ocasion.

## Haka e genre
Fòrça haka son realizats principalaments per d'òmes, qu'an de còps que i a daissat creire l'idèa falsa que sonque los òmes podián far lo haka. Ça que la, i a una minoritat de haka que son executats per de femnas, un dels mai famós haka femenins se sona *Ka Panapana*. Dins fòrça haka, lo ròtle femenin se limita a cantar darrièr. 

Las femnas son fòrtament implicadas dins l'origina tradicionala del haka. Segon la mitologia Maòri, lo dieu solelh, *[[Tama-nui-te-rā]]*, aviá doas esposas, la filha estiu, *[[Hine-raumati]]*, la filha ivèrn, *[[Hine-takurua]]*. Lo filh de *Tama-nui-te-ra* e *Hine-raumati*, *[[Tāne-rore]]* seriá a l'origina de la dança.

## Tipes de haka
thumb|260px|Imatge d'un haka al sègle XIXLos diferents tipes de haka incluson *whakatu waewae*, *tutu ngarahu* e *peruperu*. Lo *peruperu* se caracteriza per de sauts que las cambas i asseguran una butada jol còs. Autres còps, lo *peruperu* èra realizat abans una batalha per tal d'invocar lo dieu de la guèrra e de descoratjar e far paur als enemics. Caliá per aquò d'expressions ferotjas de caras e d'engaunhadas, tirar la lenga, far los uèlhs gròsses, rondinar e bramar, e mostrar sas armas. Se lo haka èra pas executat dins una union perfècta, aquò èra vist coma un un meissant presagi per la batalha. Sovent los guerrièrs anavan nus a la batalha, levat una cinta de lin treçat a l'entorn de la talha. La tòca dels guerrièrs èra de tuar totes los sòcis de la còla enemiga, per fin que i aguèsse pas de revenja possibla. 

Lo *tutu ngarahu* tanben demanda de sautar, mas a costat l'un de l'autre, alara que lo *whakatu waewae* se fa sens sautar. Una autra mena de haka realizat sens armas es lo *ngeri*, la tòca n'es la motivacion psicologica dels guerrièrs. Los movements son fòrça liures, e cada dançaire deu èsser expressiu dels seus sentiments. *Manawa wera haka* son generalament associats a un enterrament o autre eveniment funèbre. Coma lo ngeri son executats sens armas, e amb pauc movement o de coregrafia.

Lo haka pus conegut es *[[Ka Mate]]*, atribuit a *[[Te Rauparaha]]*, cap de guèrra de la tribú *[[Ngāti Toa]]*. Lo *Ka Mate* es classificat coma *Haka Taparahi* - haka de ceremonia. Lo *Ka Mate* concernís la rusa, * Te Rauparaha *l'utilizèt per enganar los seus enemics, e se pòt interpretar coma  (Pōmare 2006).

## Vejatz tanben
* Haka dels All Blacks
* Haka dins la cultura populara
* Kapa haka
* Kailao
* musica Maòri
* Siva tau
* Cibi

## Nòtas


## Referéncias
McLean, Mervyn, 1996. *Maori music*. Auckland: Auckland University Press.