open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Democracia sociala

La **democracia sociala** (tanben coneguda coma **socialdemocracia**) es una ideologia politica que preconiza l'intervencion economica e sociala per promòure la justícia sociala dins una economia capitalista, amb un sistèma politic qu'inclutz la negociacion collectiva, la democracia representativa, las mesuras per la distribucion de la riquesa, e la regulacion de l'economia segon l'interès general e l'estat del benestar. Doncas, l'objectiu de la democracia sociala es de crear las condicions dins una societat capitalista per aténher una democracia, un egalitarisme e una solidaritat mai grandas; e es sovent associat amb l'ensems de politicas socioeconomicas que venguèron celèbres en Euròpa del Nòrd e Occidentala pendent la segonda mitat del sègle XX (mai que mai lo modèl escandinau dels païses nòrdics). 

La democracia sociala europèa foguèt, dins lo darrièr tèrç del sègle XIX, fòrtament influenciada pel marxisme e se definiguèt en particular per una aliança estrecha amb lo sindicalisme. En seguida, devesits en tendéncias reformistas e revolucionàrias, los partits socialdemocratics, e mai largament la Segonda Internacionala, se dividissián a la seguida de la Primièra Guèrra Mondiala e puèi de la Revolucion d'Octòbre: qualques unes dels cadres e activistas, del temps que contunhavan de pretendre èsser socialistas, creèron de partits qu'utilizavan ara lo tèrme comunista e se jonhèron a l'Internacionalista après sa creacion del 1919. Pendent lo periòde d'entreguèrras, la pujada al poder dels partits socialdemocratics en Escandinàvia acompanhèt l'evolucion del tèrme democracia sociala, ara ligada a la practica politica moderada, a la proteccion sociala e a la recèrca d'un consens politic entre l'estat, los emplegaires e los emplegats. Après la Segonda Guèrra Mondiala, los partits socialdemocratics europèus, membres de l'Internacionala Socialista, renoncièron definitivament a las referéncias marxistas e a las aspiracions revolucionàrias.
Axolòtl

L**axolòtl** (*Ambystoma mexicanum*) —conegut en nahuatl coma *axolotl*, que vòl dir "mònstre aquatic"— es un anfibi urodèl que viu dins los lacs de Mexic, e tanben fòrça aquaris a travèrs lo mond. Dins la cultura tradicionala de Mexic es un produit comestible.
Tom Snare

**Xavier Decanter**, mai conegut coma **Tom Snare** o per son anagrama **Art Meson**, nascut en 1985, es un discjoquei e compositor de musica electronica francesa originari de Dunquèrca. 

Tom Snare a començat de far de musica electronica tre 1991 còsta Bruno Sanchioni dels projèctes Age of Love e BBE.  S'es fach conéisser en solò en França gràcias al succès de son tèma *Philosophy* en 2006, tròç inspirat de The Drill.

## Discografia
* 2006 : *Tom Snare's World* 
* 2009 : *Other City* 
* 2013 : *TSM* 

## Tròces mai coneguts (en [[Occitània]])
* *Philosophy* (2006)
* *My Homeworld* (2007)
* *Manureva* (2007, **Art Meson**, adobament electro de la cançon d'Alain Chamfort)
* *Waterfalls 2008* (2008)
* *Other City* (2010)

## Referéncias
The Drill

**The Drill** es a l'encòp un tèma de musica electronica e l'escais de son compositor, **Matt Schwartz** de son nom vertadièr, un producteur britanic originari d'Israèl e nascut en 1971. 

*The Drill*, per **The Drill**, foguèt un succès en Occitània en 2005. 

Aqueste tèma influençèt fòrça la musica electronica de las doas annadas 2005-2007, per exemple lo tròç *Philosophy*, tube en França en 2006 de Tom Snare, n'es directament eissit.

## Referéncias
Wamdue Project

**Chris Brann**, nascut aus Estats Units lo 25 de març de 1972 a Atlanta (Georgia), es un compositor de musica electronica american.

En Occitània, **Chris Brann** es mai que mai conegut coma **Wamdue Project** sustot gràcias al títol en anglés *King of My Castle* en 1999, una collaboracion ambe l'adobaire Roy Malone e ambe la participacion per la partida vocala de la cantaira americana Gaelle Adisson.
Comunautat de comunas de Tarn Agot

La **Comunautat de comunas de Tarn Agot** es una intercomunalitat de la Republica Francesa, situada dins lo departament de Tarn e de Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Son còdi SIREN es 200034023.

* Ficha Banatic : https://www.banatic.interieur.gouv.fr/intercommunalite/200034023-cc-tarn-agout
* Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-200034023.

## Istòria
*La comunautat se creèt lo 29 de decembre de 1994;
* Lo 1er de genièr de 2010, la comuna de Bèlcastèl integrèt l'intercomunalitat, après que se retirèt de la comunautat de comunas del SESCAL;
* Lo 1er de genièr de 2013, la CC del SESCAL e la comuna de Ròcavidal, que dependiá de la comunautat de comunas del País de Cocanha, s'integrèron a la comunautat de comunas de Tarn Agot;
* Lo 7 de junh de 2018, la comuna de Buset de Tarn se retirèt de la comunautat de comunas de Tarn Agot, per dintrar dins la comunautat de comunas Val'Aiga.

## Composicion
{|class= "wikitable"
!Nom
!Width="135"|Còdi INSEE
!Superficia 
(km²)
!Populacion 
!Densitat 
(ab/km²)
!Canton abans 2015
|-

## Las intercomunalitats de Tarn

## Nòtas
Pierre Pujol

**Pierre Pujol** es un jogaire francés de volleyball, nascut lo 13 de julhet de 1984, a Bordèu (Gironda). Mesura 1,86 m e gauta passaire. Totaliza 212 seleccions en equipa de França. 

## Biografia
Pujol a començat sa carrièra en çò dels joves a Bordèu. En 2002, es estat elegit melhor jogaire del Campionat d'Euròpa junior. La sason seguenta, a jogat al CNVB Montpelhièr abans de rejónher l'Estadi Poitevin. En 2007, lo passaire a rejonch lo club de primièra division Italiana Sisley Trévise. En 2008, es tornat en França e a jogat pendent dos ans a l'AS Canas Volleyball. Es puèi tornat a Trévise en 2010/11 e a emportat la Copa CEV amb lo club. A puèi jogat una sason en liga polonesa amb Fart Kielce. Es tornat a Canas en 2012. En 2015, Pujol a emportat lo títol amb l'equipa de França pendent lo campionat d'Euròpa en Bulgaria e en Itàlia, en finala contra Eslovènia. En 2016, a participat als Jòcs Olimpics d'estiu de Rio de Janeiro, ont França es estada eliminada al primièr torn. En 2017, es primièr estat engatjat pel club italian Cucine Lube Civitanova, amb lo qual a pas jogat a causa d'una nafra. En novembre, a donc rejonh lo campion alemand Berlin Recycling Volleys. En 2018, es estat sacrat campion d'Alemanha amb lo campion titular. Pendent la sason 2018/19, a jogat pel club francés del GFC Aiacciu.

En 2019, es tornat al Berlin Recycling Volleys, amb lo qual es estat eliminat al torn preliminar de la Liga dels campions 2019/20. Lo club a emportat la finala de la Copa DVV contra las SWD Powervolleys Düren e ocupava la primièra plaça del classament pendent l'interrupcion de la sason de *Bundesliga* pauc abans la fin del torn principal. Pendent la sason 2020/21, los Berlineses son estats eliminats en quart de finala de la *DVV-Pokal* amb Pujol e an egalament atench los quarts de finala de la Liga dels campions. Puèi, an atench la finala de las playoffs contra lo VfB Friedrichshafen coma tresen del classament del torn principal de la *Bundesliga* e son tornarmai estadas campions d'Alemanha.

Pierre Pujol sosten tanben la Fondation du Sport (Fondacion de l'Espòrt), amb la quala a sustot realizat, dels films d'educacion nutricionala e de sensibilizacion a l'importància de l'activitat fisica.
esquèrra|vinheta|160x160px|Fòto d'identitat del jogaire.

## Palmarès

### En seleccion nacionala
***Liga mondiala (2)***

* Medalha d'aur, mond : 2015, 2017.
* Medalha d'argent, mond : 2006.
* Medalha de bronze, mond : 2016.
* Campionat d'Euròpa (1)
* Medalha d'aur, Euròpa : 2015.

***Campionat d'Euròpa U21***

* Medalha d'argent, Euròpa : 2002.

### En club
***Copa de la CEV (1)***

* Venceire : 2011.

***Campionat d'Alemanha (1)***

* Venceire : 2018.

***Copa d'Alemanha (1)***

* Venceire : 2020.

***Supercoupe d'Alemanha (1)***

* Venceire : 2019.
* Finalista : 2017.

***Campionat de França***

* Finalista : 2007, 2010.
* Tresen : 2015, 2019.

***Supercoupe d'Itàlia (1)***

* Venceire : 2007.
Elrond

**Elrond** es un personatge fictiu de l'Univèrs de J.R.R. Tolkien, qu'apareis sustot dins los romans Lo Hobbit, *[[Lo Senhor dels Anèls]]* *e [[Lo Silmarillion]]*. Mièg-èlfe de naissença (sos dos parents avent d'ancessors òmes e èlfes), causiguèt l'immortalitat en venent èlfe. Es lo filh d'Eärendil e d'Elwing, e tanben lo besson d'Elros, lo primièr rei de Númenor. Es tanben subrenommat *Elrond Peredhel*, es a dire *Elrond lo Mièg-Èlfe.* 

Es lo portaire d'un dels anèls dels èlfes: Viya, l'Anèl de l'Aire. Es lo mèstre de Fonscomba (*Rivendell* en anglés, *Imladris* en sindarin), ont viviá milanta ans del temps del Segund e Tresen Edats de Tèrra Mejana. Es reputat per sa sapiéncia, sa clarvesença e sos dons de garisseire. Es l'espós de Celebrían e lo paire d'Arwen, Elladan e Elrohir.

## Noms
Lo sieu nom ven de la lenga sindarin e significa "dòma estelat", amb *el* "estela" e *rond* "dòma". Aqueste nom s'inspira del nom de la sala del tròn de Menegroth que se nomena *Menelrond.*

Elrond es de còps nomenat *Elrond Peredhel*, que significa "Elrond lo Mièg-Èlfe" dins la lenga sindarin (amb *per* "devesir al mièg, copar en dos" e *eđel* "èlfe"). Aquesta raiç *per* se tròba tanben dins lo mot *Periannath*, que designa los "Mièg-Òmes", es a dire los Hobbits.

Gandalf lo qualifica de "mèstre de la garison".

## Istòria
Pauc de temps aprèp sa naissença, son paire se n'anèt a bòrd del naviri *Vingilot* per cercar lo continent de Valinor e implorar los Valars d'intervenir dins la guèrra contra Morgoth.
Aber-Wrac'h

L’**Aber-Wrac'h** es un flume costièr e un aber del país de Leon dins le nord-oèst de Finistèrra, en region Bretanha. L'Aber-Wrac'h es l'aber pus long e pus septentrional de la Còsta dels Abers. Es tanben lo nom del masatge de Landéda abrigant lo pòrt del meme nom.

alt=Aber Wrac'h|vignette|redresse=1.2|Aber Wrac'h.
La font principala de l'Aber-Wrac'h (que portava tanben lo nom de ribièra Doëna) se tròba a Trémaouézan dins la sanha de Langazel. Pr'aquò, òm tròba d'autras fonts. Las autras fonts son situadas en granda part a Ploudaniel dins lo quartièr de Lestréonec ont se denombran pas mens de quatre fonts, e Saint-Thonan; la longor de l'aiga es de . La màger part de l'Aber-Wrac'h es une ria o aber que se geta dins la Mar Celtica.
País de Leon

Lo **País de Leon**, o **Leon**, ***bro Leon*** en breton, es una anciana principautat de Bassa Bretanha : d'en primièr comtat puèi avescat, restacat puèi al departament de Finistèrra. Es la patria dels Leonards que se nomenan, en breton léonard : *Leoniz*. La vila de Brèst n'es l'aglomeracion principala, mes non pas la capitala tradicionala, qu'es Saint-Pol-de-Léon. Le territòri forma la poncha nord-oèst de Finistèrra. Se deu a la geografia e la localizacion d'aver conservat un particularisme lingüistic e cultural.
Caroline Legrand

**Caroline Legrand** es una cantaira francesa nascuda lo 18 de març de 1968, mai que mai coneguda per son tube *J'aurais voulu te dire* en 1989, títol compausat per François Feldman e escrich per Jean-Marie Moreau.
Gàrdia Soïssa Pontificala

[thumb|right|Garda soïsse amb sa tengüa e son [alabarda tradicionalas.]]

La **Gàrdia Soïssa Pontificala** es una fòrça militara charjaa de la proteccion raprochaa dau papa, de la seguretat de la Ciutat de Vatican e de la realizacion de missions protocollaras al profiech de la Gleisa. Creaa en 1506 per lo papa Juli II, es lo vestigi de l'armaa dels Estats Pontificaus e de las tropas de mercenaris soïsses emplegaas en Euròpa entre los segles XV e XIX. Amb 135 militars, constituís la pus pichona armaa dau monde actuau.

## Ligams internes

* Gàrdia Palatina.
* Vatican.
* Zoaves Pontificaus.

## Bibliografia

* **[[italian|(it)]]** Dario Delcuratolo, *Storia della guardia svizzera pontificia*, Varese, Macchione Editore, 2006.
* **[[italian|(it)]]** Robert Royal, *Storia della Guardie svizzere*, Milan, Àncora, 2006.

## Nòtas e referéncias
Diocèsi de La Vaur

La **diocèsi de Lavaur** (en latin : *Dioecesis Vaurensis*) es una anciana diocèsi de la Glèisa Catolica, creada en 1317 e suprimida en 1801.

## Istòria
Le papa Joan XXII creèt la diocèsi lo 11 de julhet de 1317, o lo 22 de febrièr de 1318 , per desmembrament de la diocèsi de Tolosa, venguda archidiocèsi tanben en 1317  per compensacion de sas pèrdas. 
La diocèsi èra sufraganta de l'archidiocèsi de Tolosa. La diocèsi foguèt suprimida lo 29 de novembre de 1801 a l'avantatge de la diocèsi de Montpelhièr, puèi de l'archidiocèsi d'Albi, tornada crear en 1822 . L'archidiocèsi d'Albi relevèt lo títol de la diocèsi lo 17 de febrièr de 1922 .

## Territòri
La diocèsi de La Vaur tocava l'archidiocèsi d'Albi, las diocèsis de Castras, de Carcassona, de Sant Pàpol, l'archidiocèsi de Tolosa e la diocèsi de Montalban.
Las parròquias o annèxas son : Aguts, Aigafonda, Algans, Apèla, Arfonts, Aussilhon, Avesac, Bèlcastèl, Bèlasèrra, Bèrtre, Blan, Caüsac, Cambon, Cambonet, Candelhs , Caucalièira de La Vaur (riba esquèrra), Cuc Tolzan, Dornha, ''Dournes'', Durfòrt, Escorsens, Flamarens, En Garravacas, Garrigas, Guitalens, Autpol, Julh, La Bruguièira, La Cogòta, La Crosilha, La Gardiòla, La Mòta, Lastens, Las Toselhas, La Vaur, L'Empèut, L'Escot, L'Estap, Luganh, Magrinh, Sant Salvaire o Sant Salvaire de Marzens (Cassini), Maçaguèl, Maçac, Maurens, Montespieut, Montjuèi, Montlong, Montmoure, Mosens, Palavila, Puèjaudièr, Podiç, Pradas, Pratvièlh, Prenhan o Prinhan, Puèjorsin, Puèglaurenç, Revèl, Roquefort, Ròcavidal, Sant Africa de las Montanhas, Sanch Inhan, Sanch Amauç, Sant Amanç de La Bastida, Sant Avit, Sant Germièr, Sant Joan de Ribas, Sant Liuç, Sant Pau, Sais, ''Sallepieussou'', Escotpònt, Semalens, Senilh , Seran ?, Sorese, Soal, Taissòde, ''Troupiac'', Valcornosa, Velhas, Verdala, Vilanava, Vitèrba, Vivièrs e Vivièrs de las Montanhas. Lista trobada sense font sus la Wikipédia.fr . Verificat çaquelà sus una mapa del sègle XVII .

## Véser tanben
* Archidiocèsi de Tolosa

## Ligams extèrnes
* BnF data 
* 
* 

## Nòtas
Guitalens

**Guitalens** (*Guitalens* en francés) es una anciana comuna lengadociana, situada dins lo departament de Tarn e la region d',  ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Dempuèi 2007, fa partida de la comuna de Guitalens e l'Albareda, ambe L'Albareda (fusion simpla).

## Geografia
La ribièra d'Agot s'espandís mai que mai al nòrd. A Guitalens, los puèges començan a mens d'un km de l'aglomeracion. 
Separats per l'Agot, mas i a un pont, Guitalens e L'Albareda fòrman una sola aglomeracion sus la RD 112 (anciana RN 112) Montalban-Castras.

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Guttalongus* en 961 [probabla cacografia], *Guitalenx* en 1277  e tanben  *Guitaleux*. La vocalizacion *-ens* > *-èus* es regulara dins aquela partida del lengadocian (cf. Confolèuç). Quina es la prononciacion vertadièra ? 
Segon Dauzat, seguit d'Astor, *Guitalens* ven del nom germanic d'òme *Wital*, ambe'l sufixe germanic *-ing* [*-os*] .
Ambe *-ingos*, los Feniés aiman mai lo nom germanic d'òme *Wittilo* , probablement per explicar la conservacion de *-t-* sord (que passa regularament a *-d-* entre vocalas). E *Wital* es vertadièrament un nom germanic ? 

## Istòria
D'aquí a 1801, Guitalens èra de la diocèsi de La Vaur (L'Albareda, alara un simple luòc, èra de la diocèsi de Castras).
Las doás comunas fusionèron lo 30 de setembre de 2007 (fusion simpla). Lo n° INSEE es lo de L'Albareda e l'ostal de comuna es tanben a L'Albareda, qu'èra çaquelà la comuna pus pichona. Guitalens a salvat lo seu nom en primièr e tanben lo seu còssol. 

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben
## Ligams extèrnes
## Nòtas
Rance (flume)

**Rance** es un flume costièr de l'oèst de França, al nòrd de Bretanha. Pren sorgent dins los monts de Mené a Collinée, dins lo departament de las Còstas d'Arvòr, e se trai dins la Marga entre Dinard e Saint-Malo dins lo departament d'Ille et Vilaine.

La font se situa dins lo vilatge del Cas de la Plesse (monts du Mené) a  d'altitud e s'escampa dins la Marga sus la còsta nòrd.
Es longa de 103.56km.

Lo cors de la Rance pòt èstre devesit en tres seccions :
* la *Rance fluviale* de la font duscas nautor d'Évran ont lo canal d'Ille-et-Rance la rejonh ;
* la *Rance canalizada* entre Évran e l'eclusa del Châtelier ;
* la *Rance maritima* a partir de l'eclusa duscas la mar, son estuari es barrat per la paissièra de la Rance ;
* que s'i apond lo canal d'Ille-et-Rance.
L'Albareda

**L'Albareda** (*Lalbarède* en francés) es una anciana comuna lengadociana, situada dins lo departament de Tarn e la region d',  ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Dempuèi 2007, fa partida de la comuna de Guitalens e l'Albareda, ambe Guitalens (fusion simpla).

## Geografia
La ribièra d'Agot s'espandís mai que mai al nòrd. L'Albareda, situada al nòrd d'Agot, es una comuna de plana (140-150 m en general). Mas a Guitalens, los puèges començan a mens d'un km de l'aglomeracion. 
Separats per l'Agot, mas i a un pont, L'Albareda e Guitalens fòrman una sola aglomeracion sus la RD 112 (anciana RN 112) Montalban-Castras.

## Toponimia
Segon Dauzat, *L'Albareda* ven del bas latin *albarus*, « varietat de pibol, de fuèlhas blancas », e del sufixe collectiu *-eta* . 
S'agiriá doncas de *Populus alba*. Pr'aquò, J. Astor precisa que lo mot designa un lòc plantat de pibols blancs e subretot de sauses blancs [*Salix alba*] . Sembla que Dauzat aja confondut o benlèu evocat un usatge lingüistic regional. Cossí que siá, *L'Albareda* es un nom relativament recent e lo luòc èra pas parròquia a l'epòca de la diocèsi de Castras.

Salix_alba_010.jpg|L'albar (Salix alba).
Kopfweide.JPG|Idem.
Illustration_Salix_alba0.jpg|Idem.
Salix_alba-vitellina-jd_plt.jpg|Idem.
Salix_alba_009.jpg|Idem.
Populus_alba_01.jpg|Per oposicion, Populus alba.



## Istòria
D'aquí a 1801, L'Albareda, alara un simple luòc, èra de la diocèsi de Castras (Guitalens èra de la diocèsi de La Vaur).
Las doás comunas fusionèron lo 30 de setembre de 2007 (fusion simpla). Lo n° INSEE es lo de L'Albareda e l'ostal de comuna es tanben a L'Albareda, qu'èra çaquelà la comuna pus pichona. Guitalens a salvat lo seu nom en primièr e tanben lo seu còssol. 

## Administracion

## Demografia

* La populacion de las darrèras annadas es la de Guitalens e l'Albareda e la donada de 2007 es de mal explicar.

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben
## Ligams extèrnes
## Nòtas
Estatua menir de Sent Sarnin

vinheta|400x400px|La Dòna de Sent Sarnin
L**'estatua menir de Sent Sarnin**, tanben nomenada la **Dòna de Sent Sarnin**, es una estatua menir apertenenta al grop roergàs descobèrta a Sent Sarnin de Rance, dins lo departament d'Avairon en França.

## Descripcion
Foguèt descobèrta tre 1885 e es una de las primièras estatuas estudiadas per l'abat Hermet. Es talhada en bas relèu dins una lausa de grès permian mesurant 1,13 m per 0,56 m e 0,18 m d'espessor.

Es sens dobte la mai coneguda de las estatuas menirs e simboliza totas las estatuas del grop roergàs. Esteticament, es una de las mas completas. Inclutz totas las caracteristicas antropomòrfas e totes los atributs que pòdon existir sus una estatua menir femenin: parelh de possas, pendent en forma de "Y", colar de sièis rengas, tatoatges, vestits, cencha e pèl cofat en doas trenas fixadas a lors extrèms. Los braces son doblats en angles dreches e s'estendon suls dos bòrds de la lausa. Las cambas son desconnectadas. La cencha dobla enclutz un vestit fronzit representat de cada costat. Sus l'esquina, los crocs de l'omoplata son visibles.

## Nòtas e referéncias

Aqueste article es essencialament revirat de la version francesa de Wikipèdia.
The Animals

**The Animals** (*Las Bèstias*, *Los Animals*) es un grop anglés de ròck emblematic de las annadas 1960 coma los Rolling Stones o los Beatles : Fan partida dels qu'an popularizat en Euròpa l'estili rhythm and blues american.

A la debuta de las annadas 1960, Alan Price, John Steel, Chas Chandler e Hilton Valentine jògan cada fin de setmana a Newcastle upon Tyne (al Nòrd d'Anglatèrra) dins una orquestra de jazz que se sona *Alan Price Combo* (del nom del cantaire). Son lèu rejonches pel cantaire Eric Burdon, un passionat de blues e de rhythm and blues : Eric Burdon fa alavetz evoluar lo grop cap a n'aquela direccion musicala. **The Animals** ven lo nom oficial del grop a partir de 1963.

En 1964, **Los Animals** signan a Londres (Anglatèrra) dins un ostal de disques e enregistran alavetz lors primièras cançons en estúdio. Obtenon còp-sec un gròs succès internacional ambe lor adaptacion del tròç tradicional american *The House of the Rising Sun*. En França, la cançon es adapatada la meteissa annada en francés e interpretada ambe fòrça succès tanben per Johnny Hallyday jol títol *Le pénitencier*. 

Pendent las doas annadas que seguisson, **Los Animals** encadenan los succèsses, ambe per exemple las represas de *Don't Let Me Be Misunderstood* de Nina Simone o de *Boom Boom* de John Lee Hooker.
Estatua menir de Diá

L**'estatua menir de Diá** ò **estatua** **menir dau Chandilhon** es una estatua menir descubèrta dins la comuna de Diá dins lo departament de la Droma, en França. 

## Istorica
En 1992, a l'ocasion d'un regrandiment de la cròta cooperativa de la Clareta de Diá, un ensems de sièis lausas foguèt mesa au jorn a una fonsor de 0,60m. Lei lausas èran diposadas leis unei còntra leis autrei. Quora Serge Durand e Daniel Orand aguèron reconegut de gravaduras sus la mai granda d'elei, l'estatua menir e doas estalas foguèron transferidas au musèu de Diá.

## Descripcion
Lo luòc de la descubèrta correspònd a una terrassa alluviala de la Droma. Lo menir es constituit d'una lausa de cauquier gresós que sei afloraments lei mai pròches son a 20km. Ara es trocejat en quatre morcèus, a l'origina deviá mesurar mai ò mens 4m de nautor per un pès totau de mai ò mens 2 tonas. La lausa foguèt martelejada amb suenh sus una fàcia e sus lei caires. L'autra fàcia compòrta mai d'una cupulas que son origina es naturala. La fàcia martelejada compòrta mai d'una gravaduras. Dins sa partida superiora, quatre arcs de ceucle dessenhan una colana ò un pectorau. Plus bas, se pòu veire dos arcs de mai, associats a un motiu quadrangular. Un darrier signe non identificat adorna la basa.

Lei doas estelas an una auçada d'1m. Son constituidas dau meteis materiau que lo menir. Son de blòts quadrangulars d'un quarantenau de centimètres d’espés amb d'angles leugierament arredonits e una cima quasi plana. Compòrtan ges de gravadura.

L'estil dei gravaduras es estat datat dau Neolitic mejan a finau, siá entre 5&nbsp;000 e 3&nbsp;000 AvC.

## Nòtas e referéncias
Aqueste article es essencialament revirat de la version francesa de Wikipèdia.
Josep-Lluís Serrano Pentinat

**Josep-Lluís Serrano Pentinat** es un sacerdòt catolic e teològ catalan, evesque d'Urgèl dempuèi mai de 2025 (e doncas coprince d'Andòrra), successor de Joan Enric Vives.

Escolan del seminari de Tortosa tre sos 14 ans, foguèt ordenat prèire lo 21 d'abril de 2002. Sas primièras parròquias foguèron la Palma d'Ebre, la Bisbal de Falset e Margalef.

Contunhèt sos estudis a Roma en 2005, amb una licéncia en teologia dogmatica a l'Universitat pontificala gregoriana en 2007. Al retorn de Roma foguèt professor del seminari e sacerdòt de Vandellòs e lo Hospitalet de l'Enfant pendent dos ans.

Tornèt a Roma en 2009 per estudiar lo drech canonic a l'Universitat pontificala de Latran e far d'estudis diplomatics a la l'Universitat pontificala eclesiastica. Obten en 2012 un doctorat en teologia. En 2012 foguèt enviat al Moçambic, ont demorèt entrò 2016. Foguèt posteriorament secretari de la nonciatura al Nicaragua puèi al Brasil. Foguèt après conselhièr de la secretaria d'estat del Vatican, ont i acumulèt experiéncia en diplomacia jos los òrdres dirèctes del secretari d'estat Pietro Parolin. En mai del catalan, parla castelhan, francés, italian, anglés e portugués.

Foguèt nomenat avesque auxilairi d'Urgèl, al prèp de l'avesque Joan Enric Vives, en julhet de 2024, e ordenat coma tal lo 21 de setembre de 2024. Aiçò lo botèt en posicion de succession de l'avesque Vives coma coprince d'Andòrra, çò que foguèt confirmat a la messa celebrada lo dissabte 31 de mai del 2025 a Sant Julià de Lòria ont l'avesque Vives (arquevesque *ad personam*) e Serrano an fach lo passatge de poder ratificat pel Papa Leon XIV. L'avescat d'Urgèl cobrís la Val d'Aran.

## Referéncias
Estatua menir de Durenca

vinheta|350x350px|L'estatua menir de Durenca
L**'estatua menir de Durenca es una** estatua menir del grop roergàs descubèrta a Durenca, dins lo despartement de l'Avairon en França.

## Descripcion
Foguèt descubèrta en 1940 pròche los lòcsdiches de La Camasia e de la Salvetat sus una cresta. Mesura 1,14m de naut per una largor maximala de 0,38m e una espessor de 0,10m. L'estatua es complèta mas foguèt damatjada per los instruments aratòris (regas que barran lo visatge). Es una estatua menir masculina, l'unica coneguda dins lo grop roergàs d'aver la tèsta clarament desseparada del còrs e l'una de las raras d'aver la boca del personatge representada. Aquesta boca poiriá èstre estat aponduda ulteriorament. Lo personatge compòrta de bras e de mans mas pas de cambas ni de pès. Pòrta una cinta, un baudrièr e « l'objècte ». La fàcia posteriora de l'estatua compòrta pas de gravadura.

L'estil general de l'estatua remembra aquel de las estatuas menirs de la Lunigiana en Itàlia.

L'estatua es conservada au musèu François Fabié a Durenca. Una replica se pòt veire al musèu Fenaille de Rodés e una autra es estat levada al lòc de la descubèrta.

## Nòtas e referéncias

Aqueste article es essencialament revirat de la version francesa de Wikipèdia.
Cavalhon (Marselha)

**Cavalhon** es un quartier ancian de Marselha. Èra lo quartier ont se tròban la Major e lei Grands Carmes.

Una carrièra de Cavalhon existiguèt, puèi prenguèt lo nom de Sant Jaume de las Espasas, e enfin de Nòstra Dòna de Loreta.

## Referéncias
I Chemiòn

**I Chemiòn** (en corean, 이재명 o 李在明, transcripcion oficiala non fonetica *I Jaemyeong*, pr. [i tɕɛmjʌŋ]; n. lo 8 de decembre de 1963 a Andong) es un òme politic corean. Lo 3 de junh de 2025 es elegit president de la Republica.
Philippe Mettoux

**Philippe Mettoux** (n. a Garait lo 5 de setembre de 1958) es un magistrat e òme d'estat occitan al servici de França.

## Biografia
Nascut dins la Marcha, Philippe Mettoux fa d'estudis de drech puèi fa charriera dins la magistratura. Fuguet tanben conselhièr de Dominique de Villepin.

En 2007, ven conselhièr d'estat, puèi es director juridic a l'SNCF.

Es nommat ministre d'Estat dau Mónegue per lo prince Albèrt II lo 4 de junh de 2025. Deviá dintrar en foncions lo 4 de julhet, mas deu renonciar jos la pression del president francés..

## Referéncias
Operacion Paukenschlag

[thumb|right|Incendi e naufragi dau [petrolier *Dixie Arrow* lo 26 de març de 1942.]]

L’***Operacion Paukenschlag*** es una campanha menaa per los sosmarins alemands durant la Segonda Guerra Mondiala long de la còsta est dels Estats Units entre genier e aost de 1942. L'objectiu dels Alemands èra de profiechar de la manca d'organizacion defensiva de la marina estatsunidenca per atacar los naviris marchands. D'efiech, al començament de la guerra, los Estatsunidencs adoptèron pas las tacticas de carreg que permetián de metre en plaça una proteccion dels naviris per de destroiers. Los Alemands poguèron ansin destruire 609 naviris representant un tonatge de 3,1 milions de tonas per la perta de 22 U-Boote. Finalament, en julhet de 1942, los Estatsunidencs acceptèron de seguir los conseus dels Britanics e organizèron de carregs en se concertant amb las marinas britanica e canadenca. Los sosmarins alemands deuguèron alora se desplaçar dins las regions centralas de l'ocean Atlantic e venguèron mens eficaç.

## Ligams internes

* Batalha de l'Atlantic (1939-1945).

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Michael Gannon, *Operation Drumbeat*, Nòva York, Harper Collins, 1991.
* **[[francés|(fr)]]** Guy Malbosc, *La bataille de l'Atlantique, 1939-1945*, Economica, 1995.

## Nòtas e referéncias
Linda William

**Linda William**, nascuda lo 20 de novembre de 1964 a París (França) e mòrta lo 28 de març de 2010 a Orvieto (Itàlia), èra una modèla e una cantaira francesa, mai que mai coneguda en Occitània per son tube *Traces* en 1989. 

Son títol *Traces* es estat escrich pel rocker francés Jean-Patrick Capdevielle. La musica, ela, es del compositor italian Romano Musumarra, ambe qui aurà quitament un mainatge en 1994 : es en 1988 que **Linda William** encontra Romano Musumarra que dins las annadas 1980 a agut fòrça succès en França ambe sas musicas, vist qu'es el qu'a compausat totes los tubes de Stéphanie de Monaco (*Ouragan*, *Flash*...) e de Jeanne Mas (*Toute première fois*, *Johnny, Johnny*, *Rouge et noir* etc) ; es d'alhors justament pr'amor que Romano Musumarra ven d'arrestar de collaborar ambe Jeanne Mas en 1988 que pòt trabalhar alavetz sus l'album *Traces* de **Linda William**.
Comunautat de comunas del Bacin Autaribenc Naut Garonés

La **Comunautat de comunas del Bacin Autaribenc Naut Garonés** es una intercomunalitat de la Republica Francesa, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Son còdi SIREN es 200071298.

* Ficha Banatic : https://www.banatic.interieur.gouv.fr/intercommunalite/200068807-cc-du-bassin-auterivain-haut-garonnais
* Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-200068807.

## Istòria
Lo 1èr de genièr 2017, la comunautat de comunas resultèc de la fusion de la CC de Lesa Arièja Garòna (residéncia Vernet) e de la CC de la Val d'Arièja (residéncia Autariba). Le nom èra al començament *Comunautat de comunas Lesa Arièja* e venguèc le 1er de genièr de 2018 *Comunautat de comunas del Bacin Autaribenc Naut Garonés* .

## Composicion
Esquematicament, le territòri de l'intercomunalitat correspond als cantons d'Autariba dins la composicion anteriora a 2015 e de Senta Gavèla, mès i a qualques diferéncias : en mai, la comuna de La Gardèla de Lesa èra e es encara dins le canton de Portèth e la comuna d'Auranha èra dins le canton de Nalhós. En mens, Anhas, de l'ancian canton de Senta Gavèla, es de la Comunautat de comunas de las Tèrras de Lauragués. 
Le nom de la comuna es seguit del nom de l'intercomunalitat precedenta. 

## Las intercomunalitats en Nauta Garona
 

## Nòtas e referéncias
Detective Comics

*Detective comics* es un comics publicat per DC Comics dempuèi març de 1937. Es un dels títols mai coneguts de la societat (amb Action Comics que vegèt nàisser Superman). Es tanben lo *comics* mai ancian qu'es encara publicat als EUA en 2025

Pasmens, a l'escasença de la recreacion de l'univèrs DC aprèp los eveniments contats dins la miniseriá *Flashpoint*, Detective Comics comencèt una novèla numeracion en setembre de 2011. Aprèp 52 numèros, un novèl lançament se faguèt en 2016, lo DC Rebirth. Per l'escasença, Detective Comics torna sus sa numeracion d'origina.
Sebastião Salgado

**Sebastião Ribeiro Salgado Júnior** (Aimorés, 8 de febrièr de 1944 – París, 23 de mai de 2025) foguèt un fotograf e fotoperiodista brasilièr. Viatgèt dins mai de 120 païses per desvolopar son trabalh sus de tèmas umanistics e environamentals.
The Supremes

**The Supremes**, a l'origina **The Primettes** de 1959 a 1961, de 1967 a 1970 **Diana Ross and The Supremes**, èra un grop musical femenin anglofòn originari dels Estats Units, mai precisament de la vila de Detroit (Michigan), actiu de 1959 a 1977.

**The Supremes** foguèt de son temps lo grop femenin mai popular de l'istòria dels Estats Units, e es quitament l'un dels grops femenins avent vendut lo mai de disques dins lo monde entièr. Demest los títols emblematics dels **Supremes** en Occitània, se pòt citar entre autres * Where did our love go*, *Baby Love*, *Stop! In the Name of Love*, *You Keep Me Hangin' on*, *Reflections*, *Nathan Jones*, *Stoned love* etc. 

A l'origina de las **Supremes**, i èra un qüatuor vocal compausat en 1958 de Diana Ross (nascuda lo 26 de març de 1944), de Florence Ballard (1943-1976), de Mary Wilson (1944-2021) e de Betty McGlown (1941-2008). Mas en 1960, Betty McGlown es remplaçada per Barbara Martin (1943-2020), abans qu'aquesta s'enane en 1962 del grop que se sonava encara **The Primettes** : **The Supremes** ven alavetz lo nom del trio.

En 1970, Diana Ross se tira del grop e entamena una remirabla carrièra sòlo, e ven en particular una cantaira emblematica del disco (tube *Upside down* en 1980). Pasmens, malgrat la partença de Diana Ross, lo grop contunha fins a 1977 ambe d'autras cantairas, Jean Terrell, Linda Laurence, Scherrie Payne o encara Susaye Greene.
Shana Vanguarde

**Shana Vanguarde** es una cantaira francesa d'eurodance nascuda en 1981 a París (França). Es coneguda en Occitània per un títol qu'a cantat en anglés, un adobament tècno en 2004 de Stephane Tedesco e Hedi Banon de la celèbra cançon *Gimme! Gimme! Gimme! (A Man After Midnight)* del grop suedés ABBA. En seguida del succès de sa version de *Gimme! Gimme! Gimme!* fin 2004, a tanben cantat còp-sec en 2005 d'autras represas tècno de ABBA coma *Mamma mia* e *Dancing queen*. 

Pòt i aver confusion entre doas artistas eurodance al som gaireben a la meteissa periòda, aquesta cantaira francesa anglofòna **Shana Vanguarde** coneguda per sas represas tècno d'ABBA en 2004 e 2005, e la cantaira bèlga francofòna Shanna coneguda ela pels tubes *Il est interdit* e *Tout est permis* en 2007,
Shanna

**Shanna** es una cantaira francesa de Belgica, mai precisament originària de Brussèlas. Es sustot coneguda en Occitània per son tube eurodance *Il est interdit* (Es defendut) en 2007, títol compausat per DJ Maus e adobat per DJ Xavièr L. (discjoquei resident en Belgica) e Freddy del labèl *Nord-Way Productions*. 

Lo segond single de **Shanna** entitolat *Tout est permis* (Tot es permés) publicat tanben en 2007 coma una responsa a *Il est interdit* a agut el tanben de resson dins los païses francofòns.

Pòt i aver confusion entre doas artistas eurodance al som gaireben a la meteissa periòda, la cantaira bèlga francofòna **Shanna** coneguda per sas capitadas *Il est interdit* e *Tout est permis* en 2007, e la cantaira francesa anglofòna Shana Vanguarde coneguda ela per sas represas tècno d'ABBA en 2004 e 2005.

## Referéncias
Le Gran Oèst Tolosan Aglomeracion

**Le Gran Oèst Tolosan Aglomeracion** es ua intercomunalitat de la Republica Francesa, situada dens le departament de la Hauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Son còdi SIREN es 243100781.

* Ficha Banatic : https://www.banatic.interieur.gouv.fr/intercommunalite/243100781-le-grand-ouest-toulousain-agglomeration
* Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-243100781.

## Istòria
La comunautat de comunas se creèc le 24 de deceme de 1999 dambe'u nom de **comunautat de comunas de Sava a Toish**. Cambièc de nom le 7 de març de 2022 e vengoc **comunautat de comunas deu Gran Oèst Tolosan**.

Le 1er de mai de 2023 la comuna de Fontanilhas quitèc la comunautat de comunas de la Gasconha Tolosana per aderir a la comunautat de comunas deu Gran Oèst Tolosan.

Le 1er de junh de 2025, la comunautat de comunas cambièc d'estatut e se mudèc en comunautat d'aglomeracion.

## Composicion

## Las intercomunalitats en Nauta Garona
 

## Nòtas e referéncias
Boys Town Gang

**Boys Town Gang** èra un grop anglofòn american de la debuta de las annadas 1980.

Lor cançon mai coneguda en Occitània es *Can't Take My Eyes Off You* (1982), una represa disco tardiva d'un títol de 1967 de Frankie Valli & The Foun Seasons.

## Discografia
* 1981 : *Cruisin' the Streets*
* 1982 : *Disc Charge*
* 1984 : *A Cast of Thousands*
Amii Stewart

**Amy Nicole Stewart**, dicha **Amii Stewart**, nascuda lo 29 de genièr de 1956 a Washington (Estats Units), es una cantaira anglofòna afro-americana de disco, coneguda per son tube internacional *Knock on Wood* en 1979, una represa d'Eddie Floyd sortida en 45 torns en version originala en 1966.
Alfred Stieglitz

**Alfred Stieglitz** (1r de genièr de 1864 – 13 de julhet de 1946) foguèt un fotograf american. Ajudèt a far veire la fotografia coma una forma d’art pendent sa longa carrièra. Stieglitz menèt tanben de galariás d’art a Nòva York al començament dels ans 1900, ont expausèt las òbras de nòus artistas europèus. Foguèt maridat amb la pintora Georgia O'Keeffe, que foguèt tanben son modèl.
Lords of Acid

**Lords of Acid** es un grop bèlga de musica electronica, originari d'Anvèrs, fondat pendent la periòda house per Praga Khan (de son nom vertadièr : Maurice Joseph François Engelen) e Olivier Adams ambe la cantaira Jade 4U (dicha tanben Nikkie van Lierop, de son nom vertadièr Anita Dominika Cornelia van Lierop). 

Lo primièr 45 torns dels **Lords of Acid**, *I Sit On Acid* en 1988, es d'estili new beat. **Lords of Acid** es tre l'origina identificat coma un grop provocator, evocant sens complèx la consomacion de drògas (acid) e lo sèxe. 

Aparentat a la scèna new beat a la debuta, **Lords of Acid** cambiarà mantuns còps de cantairas. L'estili musical dels **Lords of Acid** evoluarà el tanben, essent estat quitament un grop precursor del ròck industrial e de la tècno a la debuta de las annadas 1990. 

En 2024, **Lords of Acid** intègra una cantaira americana : Carla Harvey.

## Vejatz tanben
* 1O1
Radomir Putnik

[thumb|right|[Fotografia de Radomir Putnik.]]

**Radomir Putnik** (24 de genier de 1847, Kragujevac - 17 de mai de 1917, Niça) es un mareschau e ministre de la Guerra serbe que tenguèt un ròtle centrau durant las guerras balcanicas e la Prumiera Guerra Mondiala.

Engatjat dins las fòrças armaas serbas tre los ans 1860, participèt a las guerras menaas per Serbia durant lo segle XIX. Nomat generau en 1903, foguèt ministre de la Guerra en 1904, 1906-1908 e 1912. S'ocupèt d'organizar e d'equipar sas fòrças d'un biais moderne gràcias a l'ajua de França e de Russia. Comandèt l'armaa serba durant las doas guerras balcanicas e durant la prumiera partia de la Prumiera Guerra Mondiala. A l'origina de las victòrias decisivas de Kumanovo e de Bitolj, venguèt lo prumier mareschau de l'istòria serba en 1912. Durant la Prumiera Guerra Mondiala, organizèt las defensas còntra las atacas austrianas e participèt als succès defensius serbes de Sabac (aost de 1914), de Valjevo (setembre) e de Rudnik. Puei, dirigiguèt la retiraa vers la mar Adriatica en 1915. Malaut e fatigat, moriguèt a Niça en 1917.

## Ligams internes

* Prumiera Guerra Mondiala.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** David Jordan, *The Balkans, Italy & Africa 1914–1918: From Sarajevo to the Piave and Lake Tanganyika*, Londres, Amber Books, 2008.

## Nòtas e referéncias
Edge of Sanity

**Edge of Sanity** èra un grop de death metal anglofòn suedés, originari de Finspång, actiu entre 1989 e 1999. 

**Edge of Sanity** es estat fondat pel cantaire e musician Dan Swanö, ambe lo bassista e guitarrista Andreas « Dread » Axelsson. 

Inicialament grop de death metal, **Edge of Sanity** s'obrís tre lo segond album *Unorthodox* en 1992 a d'autras influéncias coma lo rock progressiu e alarga aital lor audiéncia ; a partir del tresen album *The Spectral Sorrows* publicat en 1993, **Edge of Sanity** comença quitament d'aver de resson a un nivèl internacional ; aquí encara, los tròces s'aluènhan del death metal de la debuta, ambe per exemple de cançons coma *Sacrificed* (l'un dels títols mai coneguts d'aquel grop en Occitània), que se sarra mai del ròck gotic dels Sisters of Mercy que non pas del death metal del primièr album. 

En 2003, malgrat que lo grop siaga inactiu dempuèi 1999, **Edge of Sanity** publica pasmens un album novèl (Crimson II), mas sens çaquelà relançar vertadièrament lo grop.

## Discografia
* 1991 : *Nothing but Death Remains*
* 1992 : *Unorthodox*
* 1993 : *The Spectral Sorrows*
* 1994 : *Purgatory Afterglow*
* 1996 : *Crimson*
* 1997 : *Infernal*
* 1997 : *Cryptic*
* 2003 : *Crimson II*
Estatua menir

vinheta|400x400px|La Dòna de Sent Sarnin, estaua menir del grop roergàs
Una **estatua menir** es una representacion monolitica antropomòrfa (en forma d’òme o de femna) coma se ne fasiá dins l'Euròpa neolitica e del començament de l’Edat del bronze. Per las formas mai pichonas se parla usualament d’**estatua estela**. Per d'autras partidas del mond, s’emplega mai l’expression generala d’**estela antropomòrfa**.

Aqueste darrièr tèrme pòt èsser emplegat coma sinonim d’estatuas menirs o d’estatua estelas.

## Terminologia
Las estatuas estelas de Senàs (ò «d’Orgon») foguèron descobèrtas tre 1838  Mas mai lo tèrme francés de *statues*-*menhirs* s’impausèt amb las òbras de l’abbat Frédéric Hermet dins Avairon e dins Tarn, en 1890 e las annadas seguentas. Es demorat tradicional quitament s’es parcialament impròpri e son usatge s’es espandit dins tota Euròpa, dins sa forma francesa o dins de formas traspausadas en foncion de las lengas (*estatuas-menhirs*, *statuenmenhir*, *statue-menhir*...). L'italian coneis tanben *statue stele* e lo francés *stèles-statues* e *dalles anthropomorphes* 

La distincion entre estatuas menirs, estatuas estelas e estelas antropomòrfas es pas totjorn facha. D’unes autors estiman mai d’emplegar la forma unica *estela antropomòrfa*, percebuda coma mai neutra e mai scientifica , d’autres preferisson l’expression mai anciana e mai tradicionala d’*estatua menir,* en li conferissent un sens generic. En aquel cas, una valor arquetipala o «canonica» de las estatuas roergassas es implicita. Los tres tèrmes pòdon tanben èsser emplegats coma simples sinonims. Quitament entre autors qu’emplegan los tèrmes en repectant una nuància, la classificacion es pas fixada per un consensus e las limitas demòran fluctuantas.

## Nòtas e referéncias
Lockheed Martin F-117 Nighthawk

[thumb|right|Un F-117 en [2002.]]

Lo **Lockheed Martin F-117 Nighthawk** es un avion d'assaut estatsunidenc concebut a partir de la segonda mitat deis ans 1970 e intrat en servici en 1983. 64 exemplaris foguèron produchs. Premier avion de l'istòria estudiat per aver una furtivitat maximala, aviá un aspècte inabituau amb de formas triangularas e de revestiments negres destinats a redurre leis ondas rebutadas per l'aparelh. Participèt a de mission nuechencas durant l'invasion de Panamà en 1989, la guèrra de Kuwait en 1991, la guèrra de Kosova en 1999 e l'invasion d'Iraq en 2003. Pasmens, sei capacitats furtivas foguèron questionadas après la pèrda d'un aparelh abatut per la defensa antiaeriana sèrba en 1999. De mai, sei formas particularas limitavan sa manobrabilitat e plusors accidents entraïnèron la pèrda de sièis avions. En 2008, lo F-117 foguèt donc retirat dau servici, mai la màger part deis exemplaris foguèron conservats per de tèsts ò per de missions d'entraïnament. En 2020, foguèt donc possible de tornar metre en servici 48 exemplaris.

## Liames intèrnes

* Avion d'assaut.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** « 100 armes qui ont fait l'histoire »,* Guerre et Histoire*, Hors série n°1,‎ julhet de 2016, pp. 60-71.

## Nòtas e referéncias
Gabriel de Castilla

**Gabriel de Castilla** (1577, Palencia - 1620, Lima) es un explorator e navigator espanhòu. En lo 1603, menèt un viatge d'exploracion au sud d'America e raportèt l'observacion de montanhas cubèrti de neu a la latituda 64° S. Aquò es sovent considerat coma la primiera observacion dirècta dau continent antartic, mas la sieua importància non foguèt compresa a aquela epòca.

## Ligams intèrnes

* Antartida.

## Bibliografia

* Jorge Berguño, « El descubrimiento de las islas Shetland del Sur », *Boletín Antártico Chileno*, vol. 9, n°2, 1989, p. 30.

## Nòtas e referéncias
Comunautat de comunas de las Cimas Tolosanas

La **Comunautat de comunas de las Cimas Tolosanas** es una intercomunalitat de la Republica Francesa, situada dens lo departament de la Hauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Son còdi SIREN es 200071314.

* Ficha Banatic : https://www.banatic.interieur.gouv.fr/intercommunalite/200071314-cc-des-hauts-tolosans
* Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-200071314.

## Istòria
Le 1èr de gèr de 2017, la comunautat de comunas resultèc de la fusion de la CC deus Tuquets de Cadors, creada le 1èr de gèr de 2003 (residéncia Cadors), e de la CC de Sava e Garòna, creada tanben le 1èr de gèr de 2003 (residéncia Granada) . Le nom èra au començament *Comunautat de comunas de Sava Garòna e Tuquets de Cadors* e vengóc le 1er de gèr de 2018 *Comunautat de comunas de las Cimas Tolosanas*.

## Composicion
Esquematicament, le territòri de l'intercomunalitat correspond aus ancians cantons de Granada  e de Cadors, mès duas comunas deu canton de Granada i son pas : Aussona e Sèlh, de Tolosa Metropòli. 
Le nom de la comuna es seguit deu nom de l'intercomunalitat precedenta. 

## Las intercomunalitats en Hauta Garona
 

## Nòtas e referéncias
La petite culotte

**Vincent Colonna**, o **Vincè Colonna**, nascut lo 22 de mai de 1989, mai conegut coma **La Petite Culotte**, es un cantaire francofòn de Corsega. Es revelat en Occitània ambe son tube festiu *La goffa Lolita* en 2022 (cançon en realitat publicada tre 2021), l'equipa occitana de rugbi de XV de Castras (Castras Olimpic) n'avent quitament fach son imne. 

**La Petite Culotte**, lo nom de scèna de **Vincent Colonna**, es tot simplament lo nom del restaurant qu'aviá obèrt a un moment dat en Corsega, a Bunifaziu.

Lo repic de *La goffa Lolita* es tirat d'una cançon pebrada còrsa de las annadas 1980. L'autor seriá Jean Simeoni, dich Méon. *Goffa* significa *lèja* / *laida* en còrs.

## Referéncias
Ousmane Dieng

**Ousmane Dieng** (nascut lo 21 de mai de 2003 a Vilanuèva d'Òlt) es un jogaire de basquetbòl professional occitan de l'equipa Oklahoma City Thunder campiona de la National Basketball Association (NBA) en 2025.

## Joventut
Dieng cresquèt en Òlt e Garona. Lo paire Ababacar, sortit de Senegal, èra un ancian jogaire de basquetbòl professional en França.

Al nivèl juvenil, Dieng joguèt pel Villeneuve Basket Club e JSA Bordeaux. Estudièt a l'INSEP a París, e participèt amb son equipa de mens de 18 ans al Next Generation Tournament.

## Carrièra professionala

### Centre Federal (2020-2021)
En la sason 2020-21, Dieng faguèt una mejana de 12,6 punts, 5,8 rebonds, e 2,9 ajudas per jòc pel Centre Federal dins la Nationala Masculina 1.

### Breakers de Nòva Zelanda (2021-2022)
Lo 1èr de junh de 2021, Dieng anoncièt que jogariá pels New Zealand Breakers de la National Basketball League (NBL) la sason 2021-22, amb lo sieu collèga francés Hugo Besson. Venguèt lo primièr jogaire europèu a s'unir al programa Next Stars de la liga per desvolopar de perspectivas del Draft de l'NBA. Dieng aviá tanben estat recrutat per de grands programas de basquetbòl universitari e la NBA G League Ignite. Dieng daissèt los Breakers lo 17 d'abril de 2022 per se preparar pel draft de 2022 de l'NBA.

### Oklahoma City Thunder / Blue (2022-present)
Dieng foguèt seleccionat amb la onzena causida pels New York Knicks dins lo draft de 2022 de l'NBA, e foguèt sul pic transferit als Oklahoma City Thunder en cambi de tres causidas del primièr torn de 2023. Lo 15 d'abril de 2024, ganhèt lo títol de la NBA G League amb l'Oklahoma City Blue e foguèt nomenat lo jogaire del campionat mai valent après aver obtengut 25 punts, sièis taulas, quatre assisténcias e dos blocs dins la victòria contra los Maine Celtics.

## Carrièra de l'equipa nacionala
Dieng representèt França al Campionat d'Euròpa FIBA U16 de 2019 en Itàlia. Obtenguèt una mejana de 8,9 punts, 3,6 ajudas e 2,7 rebonds per jòc, ajudant son equipa a ganhar la medalha d'argent.

## Referéncias
Fluorur de califòrni

Lo **fluorur de califòrni** es un compausat quimic inorganic de formula CfF3 que foguèt sintetizat dins lo quadre de recèrcas pertocant lei proprietats quimicas dau califòrni. Dins lei condicions normalas de temperatura e de pression, es un solid jaune-verd que tèn una estructura cristallina ortorombic. Lo rèsta de sei proprietats es pas ben conegut e lo compausat a ges d'aplicacion.

## Liames intèrnes

* Califòrni.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Axel Haupt, *Organic and Inorganic Fluorine Chemistry: Methods and Applications*, Walter de Gruyter GmbH & Co KG, 2021, p. 618.

## Nòtas e referéncias
Emmanuelle

**Emmanuelle Mottaz**, dicha **Emmanuelle**, nascuda lo 19 de julhet de 1963 e mòrta lo 16 de març de 2023 a París (França), èra una cantaira francesa, activa coma tala entre 1986 e 1994. Es venguda populara en seguida de dos gròsses tubes, *Premier baiser* a la fin de 1986, e *Rien que toi pour m'endormir* en 1987.

## Discografia
* 1986 : *Premier baiser*
* 1987 : *Emmanuelle*
* 1989 : *Tu seras à mes pieds (Poor rotten baby)*
* 1992 : *Aquarelle et jeunes filles*

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *Premier baiser* (1986)
* *Rien que toi pour m'endormir* (1987)
* *Tu seras à mes pieds* (1989)