open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cadors

**Cadors** (*Cadours* en francés) es una comuna gascona, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Cadoil*, *Cadotg* (o *Cadotz* ? la hont es manuscrita), *Cadullo* en 1220 . 
*Cadors* ven deu nom gallic d'òme *Caturos*, atestat, latinizat en *Caturus*. L*'-s* finala es adventícia. Cadors èra la proprietat de Caturos. L'etime es *Caturon* (*Caturos* dambe la derivacion neutra singulara en *-on*). Un nom semblable es Cador , dens la comuna roergata de La Bastida de l'Avesque. J. Astor pensa que *Caturus* es un derivat de *catu*, « combat » .

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Cadors èra de l'eleccion de Ribèra-Verdun, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Lombèrs, de la senescaucia de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Nòsta Dauna. Tanlèu 1790, Cadors èra caplòc d'un canton . En 2015, suprimiscón le canton e Cadors passèc au canton de Legavin, largament espandit.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Cadours - La halle PA31000064.jpg| 
Cadours - La halle PA31000064 intérieur.jpg| 
Cadours - L'église.jpg| 
Cadours - Monument aux Morts.jpg| 


## Personalitats ligadas dambe la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Casterar e Vinhòlas

**Casterar e Vinhòlas** (*Castéra-Vignoles* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
### Casterar
**Casterar** qu'ei eretèr deth latin *castellu-* e deth sufixe *-are*, de sens en principi diminutiu . Eths *Casterars* que son donc l'equivalent deths Castelars en lengadocian, contractats çò mèi sovent en *Carlar*, *Cailar*. Eths noms d'aqueth tipe que gardan era memòria d'un ancian site fortificat, d'ua mòta feudala o d'un castèth primitiu .
Astor qu'aprigondeish eth sens, de mau precisar, de *castelar, casterar* : eth site deth castèth, o benlhèu ua valor diminutiva, o « ua sòrta de castèth », qui designava vestigis de bastiments antics, ar epòca on èran enqüèra vedederas .
### Vinhòlas
*Vinhòlas* qu'ei, com Vignolles, Vigneulles, etc, un resultat deth latin *vinea*, « vinha », damb eth sufixe *-eolum*, de valor diminutiva  : doncas « petita vinha » .

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, (Lo) Casterar (emplec ocasionau de l'article dens la hont) qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa, annèxa d'Escanacraba, qu'ei Sent Germèr. Tanlèu 1790, Casterar qu'èra deth canton de Bolonha de Gessa .

Pendent l'Ancian Regime, Vinhòlas qu'avè eras medishas apertenéncias que Casterar. Eth vocable de la glèisa, annèxa d'Escanacraba, qu'ei Sent Martin. Tanlèu 1790, Vinhòlas qu'èra tanben deth canton de Bolonha de Gessa. Vinhòlas qu'estó incorporat ath Casterar per ordenança deth 20 de mai de 1839 . Vinhòlas qu'ei ar èst de(th) Casterar.

## Administracion

* Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton de Bolonha de Gessa; qu'ei ara deth canton de Sent Gaudenç.

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².
### Vinhòlas

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Castilhon de Sent Martòri

**Castilhon de Sent Martòri** (*Castillon-de-Saint-Martory* en francés) qu'ei ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.  

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
*Castilhon* qu'ei un diminutiu de *castèl* / *castèth*, deth latin *castellum*, damb eth sufixe *-onem* segon Dauzat, çò qui es ua error (eth resultat que seré *Casteron*, qui existeish), doncas meilèu damb eth sufixe diminutiu *-ion-* (latinizacion *castellionem*). Eth sens qu'ei de « hortalessa, petit castèth ».

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Castilhon qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'ei Sent Joan Baptista. Tanlèu 1790, Castilhon qu'èra deth canton de Sent Martòri . Eth nom qu'es escrit *Castillon d'Aurignac* sus era mapa de Cassini (fin deth sègle XVIII) .

## Administracion

* Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton de Sent Martòri; qu'es ara deth canton de Banhèras de Luishon.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Castillon-de-Saint-Martory_Panorama.jpg
Castillon-de-Saint-Martory_Eglise_11.jpg|Era glèisa Sent Joan Baptista.
Castillon-de-Saint-Martory_Eglise_10.jpg
Castillon-de-Saint-Martory_La_mairie.jpg
Castillon-de-Saint-Martory_Monument_aux_morts.jpg
Chapelle_Saint-Roch_14.jpg|Era capèra Sent Ròc.
Chapelle_Saint-Roch_12.jpg|idem.


## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Catervièla

**Catervièla** (*Cathervielle* en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Segon Dauzat, *Catervièla* que ven d'un nom germanic d'òme **Katt-hari* [inatestat] e deth latin *villa*, « vilatge » . 
Segon Negre, *Catervièla* que ven d'un nom germanic de persona *Gatharius* [latinizat] e de *villa* (*vièla* ena region pirenenca e eth Gers) .

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Catervièla qu'èra dera eleccion de Ribèra Verdun, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia d'Aush. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Garin, qu'es Sent Estève. Tanlèu 1790, Catervièla qu'èra deth canton de Banhèras de Luishon .

## Administracion

* Ara refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna, qui èra deth canton de Banhèras de Luishon, qu'en demorè.

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Cadelh e las Penas

**Cadelh e las Penas** (*Cazarilh-Laspènes* en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Eths toponimistas qu'explican *Cazarilh*. 
Eth nom que s'explica per eth latin *casa*, « cabana -----> ostau rurau ----> proprietat » e sufixe *-ale* (casau, grana varietat de sens istorics), puish sufixe *-ile*, dambe dissimilacion (eth segond *-l-* que dissimila eth prumèr en *-r*) . 
Segon Astor, eth segond sufixe es pas *-ile-*, mès *-iculu-* ( > *-ilh*) . 
Non saben se eth toponime es estat un còp *Casarilh* > *Cadarilh*. Benlèu, en supausant ua medisha origina, **Casalilh* > **Casalelh* > **Caselh*, per ua sòrta d'aplologia, >  *Cadelh* relativament recentament. Mès mancam de fòrmas ancianas, com dens tot er arrondiment de Sent Gaudenç.
### Las Penas
Ua montanha ath nòrd de la comuna, mei hauta que era on se tròba Cadelh, que pòrta sus era mapa era mencion *Cap de la Pène*. 
*Pena* qu'es en celtic *penno-*, *pennā* « eth cap, era extremitat, era punta, èra cresta » ; eth sens oronimic que s'es conservat. Era toponimia tradicionala que hè d'aqueth mot un testimoniatge preindoeuropèu [shens motiu seriós !] , ligur per Dauzat e Rostaing, çò qui èra un progrès . Eth plurau e eth singular que son emplegats en toponimia, shens distincion clara.

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Cadelh de las Penas qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'èra Nòsta Dauna (informacion dobtosa : benlèu Sent Martin). Tanlèu 1790, Cadelh de las Penas qu'èra deth canton de Banhèras de Luishon. En 1790, era comuna qu'estó citada damb eth son nom autentic, *Cadeilh* .

## Administracion

* Ara refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna, qui èra deth canton de Banhèras de Luishon, qu'en demorè.

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments


Cazaril-Laspènes église.jpg|Era glèisa Sent Martin.
Cazaril-Laspènes_église_(2).jpg|Idem.
One pont Mousquères.jpg|Eth pont de *Mousquères* sus Ona, en limit sud dera comuna.
Cazaril-Laspènes monument aux morts.jpg|Eth monument aus morts pacifista.
Cazaril-Laspènes abreuvoirs.jpg|Abeuraders en vilatge.
Cazaril-Laspènes linteau (1).jpg|Ua renvorsura en vilatge.


## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véder tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Casarilh e Tamborés

**Casarilh e Tamborés** (*Cazaril-Tambourès* en francés) qu'ei ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Eth nom que s'explica per eth latin *casa*, « cabana -----> ostau rurau ----> proprietat » e sufixe *-ale* (casau, grana varietat de sens istorics), puish sufixe *-ile*, dambe dissimilacion (eth segond *-l-* que dissimila eth prumèr en *-r*) . 
Segon Astor, eth segond sufixe es pas *-ile-*, mès *-iculu-* ( > *-ilh*) . 
### Tamborés
Cap informacion.

## Istòria
Pendent er Ancian Regime, Casarilh qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Belestar, qu'ei Sent Germèr. Tanlèu 1790, Casarilh qu'èra deth canton de Montrejau. Era comuna que pren oficiaument eth nom de *Cazaril-Tambourès* peth decret deth 31 de decembre de 1929 .

## Administracion

* Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton de Montrejau; qu'ei ara deth canton de Sent Gaudenç.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Cazaril-Tambourès_11.jpg|Er ostau de comuna.
Cazaril-Tambourès_07.jpg|Potz e tribalh.
Cazaril-Tambourès_06.jpg|Sala deras hèstas.
Cazaril-Tambourès_09.jpg


## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Casaunaus

**Casaunaus** (*Cazaunous* en francés) qu'ei ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
*Casaus* que s'explica per eth latin *casa*, « cabana -----> ostau rurau ----> proprietat » e sufixe *-ale (m)* (*-alis*). Que i a ua grana varietat semantica entà *casau / casal*, a l'origina, tot çò ar entorn dera casa (tèrras...), puish meitaderia, claus, proprietat, òrt, castèth, cabana, ostau arroeinat. Eth segond element qu'ei *nau*, ath plurau . 

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Casaunaus « *Cazenous et Sainte-Anne* » (a quina epòca ?) qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa qu'ei Senta Margalida. Tanlèu 1790, Casaunaus qu'èra deth canton d'Aspèth .

*Sainte-Anne des Ares* qu'èra ua parròpia d'Ancian Regime, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias . *Ste-Anne* (*Ste Anne des Arros* sus era mapa de Cassini ) qu'ei ar oèst dera comuna e que guarda la sua glèisa (« capèra »).

## Administracion

* Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton d'Aspèth; qu'es ara deth canton de Banhèras de Luishon.

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véder tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Castia de la Branda

**Castia de la Branda**, sic, per **Castia e La Branda**  (en francés *Casties-Labrande*) qu'es ua comuna gascoa, situada dens lo departament de la Hauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
### Castia
Segon Dauzat, *Castia* que veng deu nom latin d'òme **Castinus*, inatestat, derivat de *Castinius*. *Castia* qu'èra atau **Castinas (villas)* . 
Segon Xavier Delamarre, *Castinus* qu'es un nom celtic atestat . Dambe la derivacion neutra plurala, qui hè passar le nom de nom de persona a nom de lòc, **Castina* > *Castia* que seré las proprietats de Castinos (la derivacion neutra singulara a partir deu medish nom de persona que seré **Castinon* > **Castin*). 
Segon Negre, *Castia* que veng deu nom « romanic » de persona *Castinus*, dambe *-as (terras)*, las tèrras de Castinus. Le resultat qu'es **Casti(n)as* > *Castias* en gascon . 
Astor que part deu nom latin de persona *Castinius* e, shens comentaris, qu'explica *Castia* per *Castina (villa)*, dambe tombada de l*'-n-* intervocalica en gascon . Notem que *Castia* pòt vénguer de **Castina*, mès tanben de **Castinia* (que i a pròvas de la tombada irregulara de *-nh-* en gascon).
### La Branda
La branda qu'es normalament la bruga, mès que pòt estar la brossa, un lòc embartassat, e quitament la sèga. Le mot *branda* qu'es atestat en Bordalés, mès en Savés, que i a un dobte. Benlèu ua fòrma istorica, eretatge d'un parlar qui estoc pas tan gascon.

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Castia qu'èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Rius e de la senescaucia de Tolosa. Lo vocable de la glèisa, annèxa de Poi de Tojas, qu'èra Sent Clar e Sent Prim. Tanlèu 1790, Castia qu'èra deu canton deu Hosseret. Qu'ajustèn a Castia, en 1790, la parròquia de La Branda (pas comunautat), annèxa de Luçan, de la diocèsi de Lombèrs e de la senescaucia de Tolosa; lo sent patron d'aquesta es pas coneishut. Lo nom de la comuna qu'èra *Labrande-et-Casties*, puish *Casties-Labrande* . La glèisa de La Branda qu'a despareishut; demòra pas qu'un castèth d'aqueth nom e un vilatge nommat en francés *Bas-Labrande*, a l'oèst de Castia.

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton deu Hosseret; qu'es ara deu canton de Casèras.

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Casau de Lairiça

**Casau de Lairiça** (*Cazaux-Layrisse* en francés) qu'ei ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
*Casaus* que s'explica per eth latin *casa*, « cabana -----> ostau rurau ----> proprietat » e sufixe *-ale (m)* (*-alis*). Que i a ua grana varietat semantica per *casau / casal*, a l'origina, tot çò ar entorn dera casa (tèrras...), puish meitaderia, claus, proprietat, òrt, castèth, cabana, ostau arroeinat. Eth nom qu'es ath plurau . 
### Lairiça
Nom d'un lòc vesin, despareishut ? 
Segon Dauzat, per 65268 Lairiça, eth nom *lairiç*, *lairiça* que ven deth latin *latericium* « expausat ath sorelh » . 
Segon Negre, per 65268 Lairiça, eth gascon *lairiç*, *lairiça* que designa un terrenh inculte, qui sèrv de pastenc comun . 
Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, per 47148 Lairitz e Montcassin, amèi eth latin *latericium* aja tanben eth sens de « maçoneria de teula de bastir », eth sens, hornit per Negre, de «  terrenh inculte, qui sèrv de pastenc comun » qu'ei mèi probable .

## Istòria
Pendent er Ancian Regime, Casau de Lairiça qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Leja, qu'ei Sent Miquèu. Tanlèu 1790, Casau de Lairiça qu'èra deth canton de Sent Biat .

## Administracion

* Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton de Sent Biat; qu'es ara deth canton de Banhères de Luishon.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Cazaux-Layrisse_Church4721.JPG|Era glèisa Sent Justin deth Pont de Casaus.
Cazaux-Layrisse_24.jpg|Idem.
Cazaux-Layrisse_04.jpg|Era glèisa Sent Estève de Casaus de Lairiça.
Cazaux-Layrisse_09.jpg|Hont e abeurader (Casaus de Lairiça).
Cazaux-Layrisse_23.jpg|Monument aths mòrts (Pont de Lairiça).
Cazaux-Layrisse_15.jpg|Un lavader (Pont de Lairiça).
Cazaux-Layrisse_16.jpg|Oratòri (Pont de Lairiça)


## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Casanava de Montaut

**Casanava de Montaut** (*Cazeneuve-Montaut* en francés) qu'ei ua comuna gascoa situada en departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Montaut qu'ei ath nòrd de Casanava; ara, que i a un castèth d'aqueth nom.

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
### Casanava
Eth nom qu'ei format de *casa*, « casa, ostau », e de l'epitèt *nava* (latin *nova*). Eth latin *casa* que designava ua cabana, puish un ostau rurau, puish ua proprietat  [en gascon meridionau, qu'a guardat longtemps eth sens d'ostau].
### Montaut
*Montaut* que s'explica per *mont* (latin *mons*, *montem*) e *haut* (latin *altus*), doncas, per un castèth, d'un accès mauaisit  (dens era realitat, er adjectiu qu'a sovent ua valor publicitària, hèr créder a ua hortalessa de mau préner).

## Istòria
Pendent er Ancian Regime, Casanava qu'èra dera eleccion de Ribèra-Verdun, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'ei Nòsta Dauna. Tanlèu 1790, Casanava qu'èra deth canton d'Aurinhac. Casanava que fusionè damb Montaut per ordenança deth 8 de junh de 1825 .

Montaut qu'èra ua comunautat non parròquia dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Montaut qu'èra deth canton d'Aurinhac tanlèu 1790 . Era comuna de Montaut que fusionè damb Casanava en 1825 .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton d'Aurinhac; qu'es ara deu canton de Casèras.

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

### Montaut
## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Charlàs

**Charlàs** (*Charlas* en francés) qu'ei ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
### Avesac
Eth nom d'Avesac que vienerè deth nom d'òme latin *Avitius* damb eth sufixe *-acum* . Avesac qu'èra probablament ua grana propietat gallo-romana.

Segon Xavier Delamarre, eths noms de tipe *Avesac*, *Ausac*, *Avesa*, *[[Aidac]]*, *[[Avesan]]* que son, o pòden estar, formacions purament celticas, basadas sus un nom celtic d'òmi *Auitos* o (com ací) *Auitios*, qui mian aths medishs resultats qu'eths noms latins corresponents. L'autor que cita noms atestats com *Avitianomara*, a Dijon, e *Avito-ri(x)*, en Grana Bretanha, qui pòden dificilament estar compausats mixtes latin-celtic, damb un prumèr element qui seré latin.
### Charlàs
Ni Dauzat, ni Negre, ni Astor, nimèi eths Féniés, non diden arren de *Charlàs*. Eras fòrmas ancianas mancan per i véder clar sus aqueth toponime d'aparéncia en partida francesa.

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Charlàs qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'ei Sent Pèr. Tanlèu 1790, Charlàs qu'èra deth canton de Bolonha de Gessa .

Pendent eth Ancian Regime, era parròpia d'Avezac (en francés, probablament *Avesac* en gascon) qu'èra dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Montgalhard, qu'ei Nòsta Dauna .

## Administracion

* Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton de Bolonha de Gessa; qu'ei ara deth canton de Sent Gaudenç.

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Shenh Dessús

**Shenh Dessús** (*Chein-Dessus* en francés) qu'ei ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [ʃen] a Roeda . 
I a un Shenh Devath dens era comuna de Montastruc de Saliás. 
*Shenh* qu'ei atestat *Exennio* ath sègle XIVau. Segon Dauzat, eth nom qu'ei escur . 
Segon Negre, *Shenh* que ven deth gascon *eschén*, *eschém* (diccionari Palay), « artemisa, eishent » . Era explicacion qu'ei mausegura. Que i a benlhèu un sufixe *-*ennu-* estudiat en Bearn per Miquèu Grosclaude e sovent (mès pas totjamai) associat a un nom de persona . 

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Shenh Dessús qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Lanas, comuna de Montastruc de Salias, qu'ei Sent Martin. Tanlèu 1790, Shenh Dessús qu'èra deth canton d'Aspèth.

NB. Shenh Devath, a un km au nòrd de Shenh Dessús, qu'ei en era comuna de Montastruc de Salias.

## Administracion

* Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton d'Aspèth; qu'ei ara deth canton de Banhèras de Luishon.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Cièr de Luishon

**Cièr de Luishon** (*Cier-de-Luchon* en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Segon Dauzat, *Cièr*, atestat *de Scierro* ath sègle XIV, que sembla un oronime prelatin . 
Segon Negre, *Cièr* que ven benlhèu deth gascon *cièr*, *ciera*, « cendre, cier, brasa », qui bremba quauque incendi...
### Montmajor
Shens dificultats : nom mèi gran.
### Antenac
Nom d'un som e d'ua ahorèst. S'eth nom es pas corromput, que sembla eth resultat deth nom celtic d'òme *Antenos*, damb eth sufixe *-acum*. Era dificultat qu'es *-n-* intervocalica tomba en gascon. 

## Istòria
Pendent er Ancian Regime, Cièr de Luishon qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'es Nòsta Dauna [o de la Nativitat de Maria]. Tanlèu 1790, Cièr de Luishon qu'èra deth canton de Banhèras de Luishon. Eth nom qu'èra *Cier et Montmajou* de 1790 a l'an VIII .
Entre 1790 e 1794, Montmajor qu'estó incorporat a Cièr .

Pendent er Ancian Regime, Montmajor qu'èra ua parròpia d'Ancian Regime dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Cièr de Luishon, qu'es Sent Martin . Montmajor qu'es un vilatge au nòrd-oèst de Cièr. Cièr qu'es dens era arribèra, Montmajor 200 m pus haut.

## Administracion

* Ara refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna, qui èra deth canton de Banhèras de Luishon, qu'en demorè.

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Cièr d'Arribèra

**Cièr d'Arribèra** (*Cier-de-Rivière* en francés) qu'es ua comuna lengadociana de Comenge, mès lingüisticament gascoa, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Segon Dauzat, *Cièr* que sembla un oronime prelatin . 
Segon Negre, *Cièr*, atestat *Sierro* en 1387, que ven benlhèu deth gascon *cièr*, *ciera*, « cendre, cier, brasa », que bremba quauque incendi...

## Istòria
Pendent er Ancian Regime, Cièr d'Arribèra qu'èra dera diocesi civila de Petit Comenge, doncas dera província de Lengadòc, dera generalitat de Tolosa, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Joan Baptista. En 1790, Cièr d'Arribèra qu'èra deth canton de Sent Bertran, a partir de 1888 canton de Barbasan per càmbiament de caplòc.

## Administracion

* Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra en eth canton de Barbasan, qu'es adara en eth canton de Banhèras de Luishon.

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Cier-de-Rivière_mairie.jpg|Er ostau de comuna.
Cier-de-Rivière_Église_Saint-Jean-Baptiste.jpg|Era glèisa Sent Joan Baptista.
Cier-de-Rivière_Monument_aux_morts.jpg
Cier-de-Rivière_Satue_de_Marianne.jpg|Estatua de Marianna erigida eth 14 de julhet de 1889. Darrèr, un ancian castèth d'aiga.
Cier-de-Rivière_lavoir.jpg|Lavader.
Cier-de-Rivière_Chapelle_Sainte-Germaine.jpg|Capèra Senta Germana.
Cier-de-Rivière_salles_des_fêtes.jpg|Larèr rurau.
Plaque_foyer_populaire_rural_Cier-de-Rivière.jpg|Placa a prepaus dera construccion deth larèr.


## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Cièrp e Gaud

**Cièrp e Gaud** (*Cierp-Gaud* en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. 

## Geografia

### Perimètre deth territòri

Era comuna que tòca Saleishan e Casarilh per un qüadripunt.

## Toponimia
### Cièrp
Era prononciacion hornida a Argut Devath qu'ei [sjɛrp] . 
Segon Dauzat, *Cièrp*, atestat *de Cierpo* ath sègle XIVau, que sembla un oronime prelatin, com Cièr . 
Segon Negre, *Cièrp* que ven benlhèu, com eths Cièr*s*, deth gascon *cièr*, *ciera*, « cendre, cier, brasa », qui bremba quauque incendi... 
Eths autors non hèn cap diferéncia entre Cièr e Cièrp, damb mèi de dobtes per Negre. 
Segon Joan Coromines, l'etimologia es basca, identica a *Cenarbe* (val de Jaca), qu'a conservat l*'n-* intervocalica arcaïca, e a Cerbi. Es un nom format ambe *ace(n)ari*, « rainal, mandra », ambe *bi*, abreviacion de *bide*, « camin », donc « camin de rainals » .

### Gaud
Era prononciacion hornida a Argut Devath qu'ei [gawde'sys] (i a pas de Gaud Devath) . 
Eth nom qu'es atestat *Gaoutz* (o *Gaoutg* ?) .
Segon Dauzat, *Gaud* que ven deth germanic *wald*, « bòsc, ahorèst » . 
Segon Negre, *Gaud* que ven deth nom de persona *Gaud*  (germanic).

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, era comunautat de Cièrp qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'es Nòsta Dauna. Tanlèu 1790, Cièrp qu'èra deth canton de Sent Biat. Cièrp e Gaud que fusionèn peth decret deth 19 de març 1972 per fusion associacion segon eth archius de Hauta Garona], per fusion simpla segon l'INSEE; era comuna de Sinhac (Nauta Garona) que s'ajustè a Cièrp e Gaud per arrestat deth 1èr d'agost 1973; eth arrestat prefectorau deth 31 de gèr 1983 que tornè separar Sinhac de Cièrp e Gaud . Probable que era fusion-associacion concerneish sonque Sinhac.

Pendent eth Ancian Regime, era comunautat de Gaud qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Marinhac, qu'es era Descolacion de Sent Joan Baptista. Tanlèu 1790, Gaud qu'èra deth canton de Sent Biat . L'ancian n° INSEE qu'èra 31214 

## Administracion

* Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton de Sent Biat; qu'es ara deth canton de Banhères de Luishon.

## Demografia
### Demografia de Cièrp, puish de Cièrp e Gaud

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

### Demografia de Gaud

## Lòcs e monuments

Pique_Cierp-Gaud_aval.jpg|Pica a Cièrp (probable) o a Gaud.
Cierp-Gaud_pont_SNCF.jpg|Pont dera linha SNCF Montrejau-Luishon per dessús la RD 125.
Sanctuaire_Notre-Dame_de_Souesté_03.jpg|Era capèra Nòsta Dauna de *Souesté*.
Cierp-Gaud_15.jpg|Glèisa Nòsta Dauna de Gaud.
Cierp-Gaud_église_Cierp_(1).jpg|Glèisa Nòsta Dauna de Cièrp.
Cierp-Gaud_23.jpg


## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Clarmont (Nauta Garona)

**Clarmont** (*Clermont-le-Fort* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Claromonte* en 1383 , *Clarmont (e la Barta)* en 1428 . 
Segon Dauzat, *Clarmont* a per sens « clar mont, montanha que le solelh esclaira, plan desgatjada (un castèl fòrt que se vei de luènh) ». Dins qualques cases, *clar* a poscut remplaçar lo latin *albus*, que, rarament, es una alteracion d'un prelatin *alba*, « montanha ». M. Schmittlein (Revue Internationale d'Onomastique, 1961, p. 202) pensa que d'unis d'aquelis noms representan le nom germanic d'òme *Clarmund* . Mes aquò se pòt pas justificar ambe *Montclar*. 
Segon Negre, dins *Clarmont*, l'adjectiu occitan *clar* significa « de color clara » o « evident, distinguit » . [Dauzat a rason]. 
Segon Astor, coma clar se pòt associar a una font, una val, un mas (e en francés un bòsc, una fageda, una sanha, un lòc, etc). La valor de *clar* seriá donc invariabla, una valor laudativa .

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Clarmont èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Sent Pèire. En 1790, Clarmont èra del canton d'Autariba, en l'an VIII, del canton de Castanet. Per decret del 4 de genièr de 1938, *Clermont* venguèc oficialament *Clermont-le-Fort* .

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Clermont-le-Fort église St Pierre.jpg|  
Clermont-le-Fort_Vue_des_Pyrénées.jpg| 


## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Coèlhas

**Coèlhas** (*Coueilles* en francés) es ua comuna gascoa, situada dens lo departament de la Hauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Segon Dauzat, *Coèlhas* seré **Colia (villa)*, deu nom latin d'òme *Colius* . 
Segon Xavier Delamarre, *Coèlhas* ei d'origina celtica. Ven deu nom celtic d'òme *Colios*. L'etime es *coliā*, la(s) proprietat(s) de Colios, a la derivacion neutra plurala . 
Segon Negre, *Coèlhas* ei lo plurau deu gascon *cuèlhe*, masculin, « cuelhuda » . 

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Coèlhas èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Lombèrs e de la senescaucia de Tolosa. Lo vocable de la glèisa ei Sent Andrèu. En 1790, Coèlhas èra deu canton de L'Isla de Haut, en l'an VIII, deu canton de Montrejau, en l'an X, tornè au canton de L'Isla de Haut .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de L'Isla de Haut; ei ara deu canton de Casèras.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dambe la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Coladèra

**Coladèra** (*Couladère* en francés) qu'es ua comuna lengadociana istoricament, mès lingüisticament gascona, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Le nom es atestat *Coladero* en 1454 .
Segon Dauzat, *Coladèra* que s'explica per le gascon *coladèra*,  « canèth, escorra, percolader, coladera, filtre » . Qu'es l'ocasion de se demandar se le nom es en *-èra* o en *-era*. 
Astor que va dens le medish sens, « canèth, varat d'escorrement » . 
Segon Negre, Coladèra qu'es au juntèr de l'arriu *Coladèra* e de Garona. Segon le diccionari Palay, p. 259 [que cau tractar dambe precaucion quan i a un ligam dambe un toponime], le gascon *couladére* [arremarcatz le *é* barrat] qu'a le sens de « colar, escórrer shens arrestar », de « hèit de s'escórrer » . La mapa non pòrta cap arriu *Coladèra*. En mèi d'aquò, Negre que negligeish l'article *couladé, couladére* deu medish diccionari, qui pòrta en gròs las medishas valors que las expausadas per Dauzat.

## Istòria
* Pendent l'Ancian Regime, Coladèra qu'èra de la diocèsi civila de Rius, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Rius, de la senescauciá de Tolosa. Coladèra qu'èra dens lo canton de Casèras despuish 1790, mès qu'es citat dens lo canton deu Hosseret en l'an VIII (çò qui es estranh per de rasons geograficas). La glèisa qu'es devath lo patronatge de Sent Vincenç .

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Coreth

**Coreth** (*Couret* en francés) qu'ei ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Era prononciacion a Roeda qu'ei [ku'rɛt] , çò qui correspón ara grafia *Corèth*.

Segon Dauzat, Negre, eth nom que ven deth gascon *couret*, « petit còth » (diccionari Palay) e tanben « petita sèrra » . Simin Palai, p. 275, qu'escriu *courét* e que horneish un aute sens : « passatge sarrat ». Que i a cèrtas un petit còth ar oèst (còth de Soeish), mès Corèth (sufixe *-ellum* de segur) qu'ei dens ua depression meilèu estreta enter duas linhas de turons. 
Eths Féniés que citan tanben *Corèth*, derivat deth latin *collem*, « còth » » . 
Astor que supausa *Corèth* ei un diminutiu de *cort* .
### Escaig
Qu'a conservat era grafia occitana en -g. Que designa un escapolon o ua petita quantitat ajustada a ua chifra redonda (diccionari catalan). Qu'ei sovent un nom de persona estrictament de Comenge . 

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Coreth, « *Couret e Escaich* » qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Soeish, qu'ei Sent Martin. Tanlèu 1790, Coreth qu'èra deth canton d'Aspèth. *Escatch* (*Escaig* sus era mapa d'Estat-major) qu'ei ar sud dera comuna.

## Administracion

* Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton d'Aspèth; qu'ei ara deth canton de Banhèras de Luishon.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Cuguron

**Cuguron** (*Cuguron* en francés) qu'ei ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
*Cuguron* qu'ei un derivat der oronime preceltic **kuk-*. Mès eths autors qu'explican diferentament aquera derivacion.
Segon Dauzat, *Cuguron*, com Cucuron, que ven deth preindoeuropèu **cūcc-*, « hautor arredondida », damb eth sufixe *-ūra* e eth sufixe *-onem* . 
Segon Jacques Astor, *Cuguron* que ven dera arrasic preindoeuropèa **kuk-* e deth son derivat **kuk(k)ur*, representat per eth basco *kukur*, « cima » . 
Negre que prepausa ua solucion minoritària : l'occitan *cocolon*, « cohiron, cogòt », qui ei eth medish mot que eth cocolon, « cima, corona deth cibòt »,  e que *cucuron*, *cuqueron*, « somiu d'un montet ». Aqueths noms qu'an coneishut atraccions divèrsas. Er etime qu'ei eth gallic *cucullus*, « capucha » .

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Cuguron qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Sent Pau de Nestés (Hauts Pirenèus), qu'ei Senta Anna. Tanlèu 1790, Cuguron qu'èra deth canton de Montrejau .

## Administracion

* Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton de Montrejau; qu'es ara deth canton de Sent Gaudenç.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Cuguron_Église_Sainte-Anne.jpg|Glèisa Senta Anna.
Cuguron_Foyer_rurale.jpg|Larèr rurau.
Cuguron_Monument_aux_morts.jpg|Monument aths mòrts.
Cuguron_statue_de_jésus.jpg|Estatua deth Sacrat Còr e monument aths mòrts.


## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Eth Cunh

**Eth Cunh** (*Le Cuing* en francés) qu'ei ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Dauzat, Negre e Astor qu'interprètan eth nom com eth gascon *cunh*
; Negre qu'ajusta *cunh* designa un vilatge de fòrma triangulara . Hòra deths noms celtics e deths vilatges de montanha constrenhuts per eth relèu, aquera explicacion per ua fòrma de vilatge qu'ei improbabla. Véser Les Cunhs.

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Eth Cunh qu'èra de Nebosan, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'ei Sent Pèr. Tanlèu 1790, Eth Cunh qu'èra deth canton de Montrejau. Eth nom qu'estó *Le Cuing et Cauhapé* entre 1790 e eth an IV .

## Administracion

* Abans era refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton de Montrejau; qu'es ara deth canton de Sent Gaudenç.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Le_Cuing_28.jpg|L'ostau de comuna.
Le_Cuing_29.jpg|Estatua en marme davant era comuna.
Le_Cuing_27.jpg|Eth Sacrat Còr.
Le_Cuing_Statue_de_la_Vierge_Marie.jpg|Estatua navèra de Nòsta Dauna de Lorda.
Le_Cuing_24.jpg|Capèra deth Convent dera Immaculada Concepcion.
Le_Cuing_20.jpg|Oratòri de Nòsta Dauna dera Lana inaugurat eth 15 d'agost de 1989.


## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Cirés

**Cirés** (*Cirès* en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. 

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Segon Dauzat, *Cirés* que sembla eth medish nom que Cièr (benlhèu un oronime prelatin), damb eth sufixe *-ensem* .
Segon Joan Coromines; es un nom aparentat a Seròs, Siresa, Seró, Siròs. Ven del basc *çiri*, « cunh, cavilha », que se combina ambe'ls sufixes  *-esse*, *-osse*, *-on*, *-este* .

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Cirés qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'es Nòsta Dauna [o de la Nativitat de la Senta Verge]. Tanlèu 1790, Cirés qu'èra deth canton de Banhèras de Luishon .

## Administracion

* Ara refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna, qui èra deth canton de Banhèras de Luishon, qu'en demorè.

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Neste_d'Oueil_Cirès_aval.jpg|Era Nesta de Guelh.
Cirès_mairie.jpg|Er ostau de comuna.
Cirès_église_(1).jpg|Era glèisa dera Nativitat dera Senta Verge.
Cirès_église_porche.jpg|Eth pòrge dera glèisa.
Cirès_maison_XVe.jpg|Er ostau deth sègle XVau.
Cirès_maison_XVe_portail_clé.jpg|Crotz de Malta gravada sus er ostau deth sègle XVau.
Cirès_cimetière_croix.jpg|Era crotz deth cementèri.
Cirès_linteau.jpg|Renvorsura datada de 1589.


## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Èus

**Èus** (*Eoux* en francés) qu'es ua comuna gascoa situada en departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Eth nom es atestat *Exuei*, shens data , fòrma plan estranha. 
Segon Dauzat, Negre, Astor, *Èus* que ven de *ebulus*, *ebulum* « gèu », ath plurau (*èvol* [que's legeish *èwow* > *èw*] le sens de « terrenh rocalhós » . Que cau precisar eths autors avián pas coneishença dera fòrma anciana tirada deth diccionari topografic manuscrit d'Émile Connac, qui benlhèu càmbia pas arren.

## Istòria
Pendent er Ancian Regime, Èus, *Eoux* o *Oux*, qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'ei Sent Germèr. Tanlèu 1790, Èus qu'èra deth canton d'Aurinhac .

## Administracion

* Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton d'Aurinhac; qu'ei ara deth canton de Casèras.

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Escanacraba

**Escanacraba** (*Escanecrabe* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge, situada en lo departament de la Hauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia

*Escanacraba* que designa un lòc o un passatge perilhós, arrabent, escalabrós, quitament per eras crabas .

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Escanacraba o Sent Sabin d'Escanacraba qu'èra de l'eleccion de Comenge, doncas de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Comenge e de la senescaucia de Tolosa. Eth vocable de la glèisa qu'ei Sent Macari. Tanlèu 1790, Escanacraba qu'èra deth canton de Bolonha de Gessa .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Bolonha de Gessa; qu'ei ara deu canton de Sent Gaudenç.

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Escanecrabe_-_La_mairie.jpg|Er ostau de comuna.
Escanecrabe_-_Panorama.jpg
Escanecrabe_-_Le_monument_aux_morts_B.jpg|Eth monument aths mòrts.


## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Esparron (Comenge)

**Esparron ** (*Esparron* en francés) qu'ei ua comuna gascoa de Comenge, situada en departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Eth nom que ven der occitan *esparron* (deth germanic **sparro*), qui designa un escalon, un barrancon, un balustre d'ua balustrada (entà aqueste, Negre), nocions aplicadas, en toponimia, a ua barra montanhosa . Esparron qu'ei ara cima d'ua sèrra (ath sens de turon alongat) mau dessenhada e eras comparasons precedentas que s'aplican meilèu mau a era sua topografia.

## Istòria
Pendent er Ancian Regime, Esparron qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa, annèxa de Sent Andrèu qu'ei la Nativitat de la Verge. Tanlèu 1790, Esparron qu'èra deth canton d'Aurinhac .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton d'Aurinhac; qu'es ara deu canton de Casèras.

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Encausse

**Encausse**  o eventualament **En Causse**  (*Encausse-les-Thermes* en francés) qu'ei ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Segon Dauzat, *Encausse* qu'ei format deth latin *in*, « dens » e deth preceltic *causse*, « terrenh peirós » . 
Segon Negre, *Encausse* que ven benlhèu der occitan *en* « dens, a » e de *causso*, *cauço*, variacion atestada de *canso*, « arrengada de ceps de vinha, entre autas culturas ». Eth sens qu'ei « arrengada d'ostaus long d'ua rota » . 

## Istòria
Pendent er Ancian Regime, Encausse qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa qu'ei Nòsta Dauna. Tanlèu 1790, Encausse qu'èra deth canton d'Aspèth. Oficiaument, *Encausse* qu'estó tornat nommar *Encausse-les-Thermes* per decret deu 22 de junh de 1921 .

## Administracion

* Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton d'Aspèth; qu'ei ara deth canton de Banhèras de Luishon.

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Encausse-les-Thermes_07.jpg|Frescas de Nicolas Greschny realizadas sus er estanguet deths tèrmes.
Pronomade(s)_-_Centre_national_des_arts_de_la_rue_-_Encausse-les-Thermes_-_Entrée.JPG|Entrada ders ancians tèrmes, adara Pronomade.
Encausse-les-Thermes_02.jpg|Glèisa Nòsta Dòna dera Assompcion.
Encausse-les-Thermes_05.jpg|Hont d'aiga bevedera escultada en pèira.
Encausse-les-Thermes_04.jpg|Senta Germana.
Encausse-les-Thermes_11.jpg|Er ostau de comuna.
Église_d'Encausse-les-Thermes.jpg|Glèisa pendent un concèrt liric.
Église_d'Encausse-les-Thermes_2.jpg|Idem.



## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véder tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Eup (Nauta Garona)

**Eup** (*Eup* en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. 

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
### Eup
Ni Dauzat, ni Negre, ni Astor, nimèi eths Féniés non disen arren d'Eup. Segon Joan Coromines, *Eup* que seriá eth « bascoaquitanic » *el-be*, « devath eth diu », on *be* representa *devath* en basc. Eth diu qu'ei eth Pic de Gar , montanha sacrada deths *Convenae*.
### Bavart
Atestat *Bavartense* en 1003 [designa eth Bavartés]. Bavart qu'èra er ancian caplòc dera vath de Bavartés .

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Eup qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Miquèu. Tanlèu 1790, Eup qu'èra deth canton de Sent Biat. Eth nom de 1790 a eth an IV qu'èra *Eup et Babart* .

## Administracion

* Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton de Sent Biat; qu'es ara deth canton de Banhères de Luishon.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Saint-Béat-Lez_01.jpg|Vista sus eth pic deth Gar e eth pic *Saillant* (en francés), despuish eth rond punt d'Eup.
Saint-Béat-Lez_02.jpg|Era Nacionala 125 e era entrepresa Omya.
Saint-Béat-Lez_03.jpg|Era societat Omya e eth tunèl de Sent Biat.


## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias