open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Metropòli de Lion

La **metropòli de Lion** (en francés, *métropole de Lyon*) es una collectivitat territoriala de l’estat francés. Es l’agropament de 59 comunas de l’arrondiment de Lion del departament de Ròse, dins la region Auvèrnhe Ròse Aups. Foguèt creada lo 1èr de genièr de 2015 a partir de la comunautat d’aglomeracion del Grand Lion. Lo caplòc n’es Lion.

L’estatut es especific que la metropòli es desenant distinta de la collectivitat territoriala dicha departament de Ròse. Los limits ancians d’arrondiment d’aquel departament son primièr modificats per far correspondre, pels servicis de l’Estat, l’arrondiment de Lion amb la metropòli. En 2017, son tornats modificats per tornar lo Sud de Ròse a la sosprefectura de Lion.

L’INSEE atribuís a la metropòli lo còde **69M**. I a pas de cambiament per la pòsta que garda lo còde 69 per las doas collectivitats del departament: la metropòli e lo Ròse « novèl ».

La populacion de la metropòli es de  abitants.

Per la metropòli, la collectivitat territoriala es nomenada conselh metropolitan. Aquel serà elegit, a partir de 2020, per circonscripcions.

## Divisions

La metropòli ei dividida en 14 circonscripcions electoraus e 10 conferéncias territoriaus deus cònsos dempuish 2020:

## Referéncias
Guilhabèrt de Castras

**Guilhabèrt de Castras**, èra evèsque catar de Tolosa a partir de 1226 e fins a 1240. Las datas de sa naissença e de sa mòrt son pas conegudas. Es de la familha, benlèu fraire, del predicator e teologian catar, Izarn de Castra.

En 1193 Guilhabèrt de Castras èra al cap de perfièches catars a Fanjaus. En 1204, èra *filius major* de l'evèsque catar de Tolosa, Gaucèlm, e aquel meteis an, donèt a Fanjaus lo consolament a quatre grandas dònas, Esclarmonda de Fois, Auda de Fanjaus, Faís de Durfòrt, Raimonda de Sant German.
En 1207, participèt al Colloqui de Pamièrs, darrièr grand debat contradictòri entre catolics e catars abans la Crosada dels albigeses.

En 1220, s’escapèt de Castèlnòu d'Arri, assetjada per Amauri de Montfòrt, amb l'ajuda de Bernat Oton de Niòrt. En 1229 se refugièt a çò de Jordan Unaud de Lantar. En 1226, venguèt lo primièr titulari de l'evescat catar de Rasés. En 1232 negocièt amb Raimon de Perelha, senhor de Montsegur, *ad hoc ut in ipso castro posset ecclesia hereticorum habere domicilium et caput et inde possent transmittere et diffundere predicatores suos*, e, seguent aquela estipulacion, en 1233, installèt a Montsegur « lo sètge e lo cap » de la Glèisa Catara.
Tatar

Lo **tatar** (*tatar tele*, *tatarça*, *татар теле*, *татарча*) es una lenga turquesa parlada per mai de sièis milions de personas dins la republica del Tatarstan, en Bashquiria e d'autras comunautats de Russia e païses de l'anciana Union Sovietica. Après de la desapareisson de l'URSS, los tatars del Tatarstan comencèron a utilizar l'alfabet latin. Lo nom de la lengua a una connotacion negativa, per que deriva d'un mot que designa l'infern. 

I a una lenga del meteis grope mas formant una branca separada, lo tatar de Crimèa (ucraïnés: кримськотата́рська мо́ва, *krimskotatarska mova*; tatar de Crimèa: Qırımtatar tili), parlada pels tatars de Crimèa (ucraïnés: кримські татари, *krimski tàtari*; tatar de Crimèa: qırımtatarlar, al singular: qırımtatar), en Crimèa, Ozbequistan e d'autres endrechs, mas se deu pas lo de confondre amb lo tatar que parlam aquí.

## Dialèctes
Lo tatar es divisa en tres dialèctes: lo central (tatar de Kazan), aquel de l'Oèst lo *mishari* (al mièg de la Volga) e l'oriental en Siberia. L'alfabet utilizat es lo cirillic amb de variantas especificas. 

## Caracteristicas
thumb|280px|Bilhet del metrò en tatar e en rus
Coma lenga se caracteriza per l'armonia vocalica; conten 16 vocalas. Las seunas sillabas presentan una estructura fòrça variada, amb d'atacas complèxas. Es una lenga aglutinanta. 

* Correspondéncia, lo tàtar I, U, Ü amb lo turc E, O, Ö.
* Bilabiala en primièra sillaba o monosillabas.
* Lo nom a de categorias de nombre, possession, atribucion, predicacion e cas.
* L'adjectiu se declina pas
* I a sonque un tipe de declinason
* I a siès categorias de numerals
* Las categorias verbalas son la negacion, vòtz e nivèl. Es conjugat per persona e nombre dins totes los mòdes.

## Referéncias

### Istòria e literatura

* Poesia tatara 
* Mites tatars, inclusida l'istòria de Şüräle 
* Libreria tatara
* Ligams su las resorças lingüisticas tataras
* Istòria dels tatars del punt de vista del mond turc 
* Istòria dels tatars, amb detalhs de la Província de Samara 

### Diccionaris

* English-Tatar dictionary
* Tatar-Russian-English dictionary
Tatar de Crimèa

Lo **tàtar de Crimèa** (autonim: *Qırımtatar tili, Qırım tili*), **crimean** (Qırım tili, Qırımca) o **turc de Crimèa** (Qırım Türkçesi), es una lenga turquesa parlada per gaireben un mièg milion de personas tant en Crimèa coma en Ozbequistan, Turquia, Romania e Bulgaria. S'escriu en alfabet latin.

Non lo cal confondre amb lo tatar de la Volga, parlat dins autres regions, nimai amb lo krymchak e lo karaim, parlats en Crimèa, lengas en dangièr d’extincion.

## Nombre de locutors
Ara serián  de la lenga. Fins a 1989, 90% dels tatars de Crimèa (en tatar de Crimèa: *qırımtatarlar*, al singular: *qırımtatar*; en ucraïnés: Кримські татари, *Krymski tàtary*) vivián en Ozbequistan, qu’i foguèron deportats en 1944. Ara 250&nbsp;000 tatars de Crimèa vivon en Crimèa, qualques 150&nbsp;000 encara en Ozbequistan, qualques 24&nbsp;000 en Romania e 3&nbsp;000 en Bulgaria. Tanben i a de tatars dins de luòcs pròche de Crimèa, dins los oblasts de Kherson e Zaporíjia, segon la mapa lingüistica çai-dessús. 

Mai d’ de Turquia son de tatars de Crimèa emigrats en al sègle XIX.

## Dialèctes e caracteristicas

I a tres dialèctes: lo del nòrd (*Noğay*) o de las estepas, venent del Kiptchak-Nogai, lo central (*Orta yolaq*), format del Kiptchak-Cuman e qu'es la lenga literària, e lo miègjornal (*Yalıboylu*), format de l'Oghuz. 

La lenga se destria del turc per las caracteristicas seguentas:
* Casuda de l’h, p. ex. *ava / hava* (air), *saba / sabah* (matin), *muarrir / muharrir* (escrivan).
* Elision de las vocalas tancadas en posicion inicial e mejana, coma *a (i)lâc* (medecina), *(u)sta* (mèstre) e *(u)rajay q(ı)rarım* (i anarai).
* La primera persona de singular en forma negativa amb las terminasons –*mam* e –*mem*, coma *yazmam* (escriurai). 

## Vejatz tanben
* Tatars de Crimèa
* Crimèa

## Referéncias
Berat (Albania)

**Berat** es una vila dau centre d'Albania classada au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO dempuei 2008. Probablament fondada au sègle VI av. JC, la ciutat es abitada dempuei l'Antiquitat d'un biais continü e presenta un patrimòni arquitecturau fòrça ric, especialament regardant lei periòdes situats entre lei sègles XIII e XVIII.

## Fotografias


File:Berat Albania 15.jpg|Fotografia de l'intrada de la fortalesa de Berat amb una glèisa bizantina dau sègle XIII.
File:Byzantinische Kirche (Berat).jpg|Fotografia d'una glèisa bizantina situada dins la fortalesa.
File:LEAD MOSQUE IN DOWNTOWN BERAT, ALBANIA.jpg|Fotografia d'una mosqueta amb una teulissa cubèrta de plomb (sègle XVI).
File:Inscription on the Halveti-Tekke in Berat.jpg|Monument religiós de la fin dau sègle XVIII.


## Liames intèrnes

* Gjirokastra, autra vila d'Albania classada en 2008 per son patrimòni arquitecturau.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Barcelos

**Barcelos** es una vila portuguesa dins lo *Distrito de [[Braga]]*, region del *[[Norte]]*.

## Divisions administrativas
Las *freguesias* (parròquia civila, division administrativa) de Barcelos son las seguentas:

* Abade de Neiva
* Aborim
* Adães
* Airó
* Aldreu
* Alheira e Igreja
Nova
* Alvelos
* Alvito
(São Pedro e São Martinho) e Couto
* Arcozelo
* Areias
* Areias
de Vilar e Encourados
* Balugães
* Barcelinhos
* Barcelos, Vila Boa e Vila Frescainha (São Martinho e São
Pedro)
* Barqueiros
* Cambeses
* Campo
e Tamel (São Pedro Fins)
* Carapeços
* Carreira
e Fonte Coberta
* Carvalhal
* Carvalhas
* Cossourado
* Creixomil e Mariz
* Cristelo
* Durrães e Tregosa
* Fornelos
* Fragoso
* Galegos (Santa Maria)
* Galegos (São Martinho)
* Gamil e Midões
* Gilmonde
* Lama
* Lijó
* Macieira
de Rates
* Manhente
* Martim
* Milhazes, Vilar de Figos e Faria
* Moure
* Negreiros e Chavão
* Oliveira
* Palme
* Panque
* Paradela
* Pereira
* Perelhal
* Pousa
* Quintiães e Aguiar
* Remelhe
* Roriz
* Santa Eugénia de Rio Covo
* Sequeade
e Bastuço (São João e Santo Estêvão)
* Silva
* Silveiros e Rio Covo (Santa
Eulália)
* Tamel
(Santa Leocádia) e Vilar do Monte
* Tamel (São Veríssimo)
* Ucha
* Várzea
* Viatodos, Grimancelos, Minhotães e Monte de Fralães
* Vila Cova e Feitos
* Vila Seca

## Istòria

Alfons III de Portugal autrejèt una carta a la vila en 1140.

## Personatges celèbres

## Patrimòni istoric
### Militar
### Religiós
* Gleisa parroquiala del sègle XIII.
* Glèisa de Nòstra Dòna del Terço.

### Autres
* Ancian palai dels Comtes Ducs de Barcelos.

## Patrimòni cultural
* lo gal de Barcelos.

## Principals eveniments
* Grand mercat del dijòus.

## Ligams oficials
*Site Oficial

## Referéncias
Gal de Barcelos

thumb|right|230px|Gal de Barcelos.
Lo **[[gal]] de [[Barcelos]]** es un dels emblèmas portugués mai conegut.

## Simbòl du Portugal
A Barcelos, agradabla vila del nòrd de Portugal, se debana un mercat agricòla, a es un centre reputat de fabricacion d’aisinas e objècte de decoracion en ceramica, que de gals de totas talhas amb fòrça decoracions, illustran la legenda d’un avi vengut simbòl de la vila puèi emblèma toristic de tot lo país.

Es un simbòl de fe, de justícia e de bonastre. La legenda remembra aquela del miracle del penjat despenjat, ligada al romavatge de Sant Jaume de Compostèla.

## Legenda

La legenda del Gal de Barcelos conta l'intervencion miraculosa d'un gal mòrt per provar l'inocéncia d'un òme acusat a tòrt. Es associat al calvari del sègle XVII que fa partit de la colleccion del Musèu Arqueologic, e que se situava al Palais dels Comtes de Barcelos.

Segon la legenda, los abitants de Barcelos se preocupavan d'un crime, qu'encara s'èra pas descobèrt lo responsable. Un jorn, apareguèt un galician que foguèt sospectat. Las autoridats volgavan lo penjar, alara que cridava la seuna inocéncia, qu'èra sonque de passatge per romavatge a Sant Jaume de Compostèla, per realizar una promessa.

Condenat a penjament, l'òme preguèt que se lo mene en preséncia del jutge que l'aviá condenat. Foguèt autorisat, e menat a la residéncia del magistral, que a aquel moment se taulejava amb d'amics. Lo galician tornèt afirmar la seuna inocéncia e, per dessobtar l'incredulidat dels assistents, mostrèt un gal rostit presentat sus la taula e s'exclamèt: **'

Lo jutge apratèt lo plat e ignorèt l'apellacion, mas quand s'anava penjar lo pelegrin, lo gal rostit se quilhèt sus la taula e cantèt. Comprenent la seuna error, lo jutge corriguèt cap al chafaud e descobriguèt que lo galician èra salvat mercé a un nos sanat. L'òme foguèt liberat sulcòp e enviat en patz.

Qualques ans mai tard, lo galician seriá tornat a Barcelos per escultar lo Calvari al Sénher del Gal en onor a Virge Maria e a Sant Jaume, monument que se tròba al Musèu Arqueologic de Barcelos.

===Variantas===

Dins totes los cases, la **legenda del gal de Barcelos''' conta l'istòria d'un gal mòrt que canta per provar l'inonéncia d'un òme acusat. Vaquí unas de las la variantas:
* Lo pelegrin es un conviat a la taulejada, que lo mèstre d'ostal se vei panat l'argenteria.
* Lo pelegrin demora a l'ostelaria locala, e lo proprietari cobés accusa a tort lo romieu del crime.
* Èran dos pelegrins, paire e filh. Lo filh es accusat, e lo paire plaideja l'inocéncia pregant que lo gal cante.
* Lo gal canta fins a que l'acusat se declare atal, alara l'òme jamai es menat a la forca.
* L'acusat es pas identificat coma venent de Galícia

## Referéncias
Lilian Gish

**Lillian Diana Gish** (14 d'octòbre de 1893, Springfield, Ohio - 27 de febrier de 1993, Nòva York) es una actritz e una vedeta estatsunidenca dau cinèma mut deis annadas 1910 e 1920 gràcias a de ròtles dins *[[The Birth of a Nation]]* (1915), *[[Intolerance]]* (1916), *[[Broken Blossoms]]* (1919), *[[Way Down East]]* (1920) e *[[Orphans of the Storm]]* (1921). A partir deis annadas 1930, orientèt sa carriera vèrs lo teatre de Broadway. Pasmens, participèt encara ponctualament a de tornatges coma *[[Night of the Hunter]]* (1955) o *The Whales of August* (1987). Recebèt en 1971 un Prèmi especiau de l'Acadèmia.
Mary Pickford

**Mary Pickford** (8 d'abriu de 1892 - 29 de mai de 1979), que son nom vertadier es **Gladys Louise Smith**, es una actritz e una vedeta de cinèma mut canadiana e estatsunidenca. Participèt a la fondacion de l'industria cinematografica de Hollywood e es cofondatritz deis estudiòs United Artists e de l'Acadèmia deis arts e dei sciéncias dau cinèma (*Academy of Motion Picture Arts and Sciences*). Aguèt tanben una influéncia importanta dins la creacion dau sistèma d'estèlas dau cinèma estatsunidenc e foguèt la premiera actritz que ganhèt mai d'un milion de dolars anuaus. Recebèt l'Oscar de la melhora actritz en 1930 mai mau capitèt de s'adaptar au cinèma sonòr e arrestèt sa carriera en 1933.
Jamiroquai

right|200px

**Jamiroquai** es un grop britanic de musica acid jazz e funk originari de la vila de Londres format en 1992. Les membres musicians actuals deu grop son Jay Kay (vocals), Derrick McKenzie, Sola Akingbola, Paul Turner, Matt Johnson, Rob Harris, Lorraine McIntosh e Hazel Fernandez.

## Discografia
### Albums
**[[Emergency On Planet Earth]]* (1993.)
**[[The Return Of The Space Cowboy]]* (1994.)
**[[Travelling Without Moving]]* (1996.)
**[[Synkronized]]* (1999.)
**[[A Funk Odyssey]]* (2001.)
**[[Dynamite (Jamiroquai album)|Dynamite]]* (2005.)
**[[Rock Dust Light Star]]* (2010.)

## Ligams extèrnes
*  Sit oficial
Simonetta Sommaruga

**Simonetta Sommaruga** (Zug, 1960) foguèt la presidenta de Soïssa per l’an 2015. L’11 de decembre de 2019 es elegida per l’annada 2020.
Tinhós

**Bernat Verlhac** escaissat **Tinhós** (francés *Tignous*, París o "pròche Montpelhièr", 1957 - 7 de genièr de 2015) es un dessinator assassinat dins lo chaple al sèti de Charlie Hebdo.
## Referéncias
Wolinski

**Georges Wolinski** mai brèvament escaissat **Wolinski** (Tunís, 28 de junh de 1934 - 7 de genièr de 2015) es un dessinator assassinat dins lo chaple al sèti de Charlie Hebdo.

Passèt una part de sa joventut amb la maire a Briançon.
Cabu

**Jean Cabut** escaissat **Cabu** (Châlons en Champagne, 13 de genièr de 1938 - París, 7 de genièr de 2015) es un dessinator assassinat dins lo chaple al sèti de Charlie Hebdo.
Charlie Hebdo

***Charlie Hebdo*** es un setmanièr satiric francés d'esquèrra, plan illustrat. Barreja satira e investigacion, e se caracteriza per la critica del clericalisme e de l’integrisme, mas tanben de las lengas minorizadas.

Criticat, menaçat per causa de publicacion de caricaturas anti-islamistas, patís d’atacas terroristas en 2011 (incèndi) e 2015 (chaple de 12 personas lo 7 de genièr, amb la mòrt del director Charb e d'autres dessinators coneguts coma Honoré, Tinhós, Cabu e Wolinski).

## Liames extèrnes
*  charliehebdo.fr
Garry Winogrand

**Garry Winogrand** (Nòva York, 14 de genièr de 1928 – Tijuana, Mexic, 19 de març de 1984) foguèt un fotograf american. Retrachista de carrièra, es conegut mai que mai per son observacion del biais de viure american durant las annadas 1960. Malgrat una part de son òbra encara inedita, lo critic e fotograf american John Szarkowski diguèt d'el qu'èra estat lo fotograf mai emblematic de sa generacion.

## Òbras (libres)
**The Animals* (1969)
**Women are Beautiful* (1975)
**Public Relations* (1977)
**Stock Photographs: The Fort Worth Fat Stock Show and Rodeo* (1980)
**The Man in the Crowd: The Uneasy Streets of Garry Winogrand* (1998)
**The Game of Photography* (2001)
* *Winogrand 1964* (2002)
* *Arrivals & Departures: The Airport Pictures of Garry Winogrand* (2002)
* *Figments from the Real World* (2003)
Tijuana

thumb|250px|Zona Río, lo centre d'afars de Tijuana
**Tijuana** es una vila mexicana situada dins l'estat de Bassa Califòrnia. Ciutat mai granda de son estat, es lo cinquen airal metropolitan mai grand de Mexic amb 1.300.000 abitants. Per encausa de sa situacion a la frontièra dels Estats Units, es un dels centres mai importants del país.
Joan-Lluís Lluís

**Joan-Lluís Lluís** (Perpinhan, 29 de junh de 1963) es un escrivan nòrd-catalan. Foguèt subretot a partir de son cinquen libre *Conversa amb el meu gos sobre França i els francesos*, espelit en 2002, que nasquèt sa popularitat dins los Païses Catalans.

Demest los catalanistas mai actius de la Catalonha del Nòrd, escriguèt de cronicas dins mantes jornals e setmanièrs catalans e dempuèi qualque temps publica de rubricas d'opinion dins lo jornal electronic *[[Vilaweb]]*. Engatjat d'a fons dins lo procès d'independència qu'afècta Catalonha, foguèt un dels ideaires del Manifèst dels escrivans per l'independéncia.

## Òbras
**Els ulls de sorra* (ed. La Magrana, Barcelona, 1993)
**Vagons robats* (ed. La Magrana, Barcelona, 1995)
**Cirera* (ed. La Magrana, Barcelona, 1996)
**El crim de l'escriptor cansat* (ed. La Magrana, Barcelona, 1999)
**Conversa amb el meu gos sobre França i els francesos* (ed. La Magrana, Barcelona, 2002)
**El dia de l'ós* (ed. La Magrana, Barcelona, 2004)
**Pascal Comelade i Arsène Lupin, les proves irrefutables d'una enginyosa mistificació* (ed. Mare Nostrum, Perpinhan, 2005)
**Diccionari dels llocs imaginaris dels Països Catalans* (Ed. la Magrana, Barcelona,, 2006)
**Aiguafang* (Ed. La Magrana, Barcelona, 2008)
**Xocolata desfeta, exercicis d'espill* (Ed. La Magrana, Barcelona, 2010)
**A cremallengua, elogi de la diversitat lingüística* (ed. Viena, Barcelona, 2011)
**Les cròniques del déu coix* (ed. Proa, Barcelona, 2013)
*El navegant (ed. Proa, Barcelona, 2016)
Gloria Swanson

**Gloria Swanson** (27 de març de 1899, Chicago – 4 d'abriu de 1983, Nòva York), que son nom vertadier es **Gloria Josephine Mae Svensson**, es una actritz e una vedeta estatsunidenca dau cinèma mut deis annadas 1900. Sa carriera declinèt ambé l'aparicion dau cinèma sonòr. Pasmens, participèt encara a de tornatges e obtenguèt un succès important dins lo film *Sunset Boulevard* (1950).
Periòde de Hassuna

Lo **Periòde de Hassuna** designa un periòde de la Protoïstòria de Mesopotamia Auta que comencèt vèrs  av. JC e s'acabèt vèrs . Son territòri de difusion èra centrada au sud de la vila actuala de Mossul. Sei caracteristicas principalas son lo desvolopament d'una arquitectura sedentària rectangulara de brica cruda ambé d'ostaus de mai d'un membre e una utilizacion crescuda de la terralha.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Asta Nielsen

**Asta Nielsen** (11 de setembre de 1881, Copenaga - 24 de mai de 1972, Frederiksberg) es una actritz e una vedeta danesa dau cunèma mut deis annadas 1910 e 1920. Foguèt la premiera vedeta cinematografica europèa ambé Max Linder. Pasmens, sa carriera subrevisquèt pas a la fin dau cinèma mut e participèt a solament un film sonòr en 1932. Dins lo corrent deis annadas 1930, Goebbels e Hitler li prepausèron de tornar dins de films nazis mai refusèt e rintrèt dins son país. Pendent la guèrra, i ajudèt un ret de sostèn ai presoniers josieus dau camp de Theresienstadt.
Marx Brothers

Lei **Marx Brothers** (**Fraires Marx** en occitan) son una còla de cinc fraires estatsunidencs (Groucho, Harpo, Chico, Gummo e Zeppo) actors e vedetas de cinèma comics deis annadas 1910 fins ais annadas 1950.

## Ligams extèrnes
*
Periòde de Samarra

Lo **Periòde de Samarra** es un periòde de la Protoïstòria de Mesopotamia que va d'aperaquí  a  av. JC. Sembla d'èsser lo prolongament dau Periòde de Hassuna ( -  av. JC) e d'èsser seguit dau Periòde de Halaf ( -  av. JC). A respècte dau periòde precedent, es caracterizat per un afinament dei terralhas e l'aparicion d'estatuetas alongadas que prefiguran l'art dau Periòde d'Obeid.

## Liames intèrnes

* Mesopotamia.
* Periòde de Hassuna.
* Periòde de Halaf.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
.shriram

**** es un nom de domeni generic enregistrat per l’entrepresa indiana Shriram Capital. Es en servici dempuèi lo 30 de decembre de 2014.

## Referéncias e nòtas
.zuerich

**** (Zuric, en alemand) es un nom de domeni generic enregistrat pel canton soís de Zuric. Es en servici dempuèi lo 25 de decembre de 2014.

## Referéncias e nòtas
James Cagney

**James Francis Cagney Jr.** (17 de julhet de 1899, Nòva York – 30 de març, Nòva York) es un actor e una vedeta dau cinèma estatsunidenc. Foguèt tanben realizator e productor. Venguèt famós gràcias a sei performàncias dins de ròtles de « dur » o de gangstèr coma dins lei films *The Public Enemy* (1931), *White Heat* (1949) e *Love Me or Leave Me* (1955). Pasmens, se limitava pas a aquela mena de ròtle e tornava tanben dins de comèdias o de  films musicaus. Obtenguèt un Oscar en 1942 gràcias au film biografic *Yankee Doodle Dandy*.
Claudette Colbert

thumb|right|Claudette Colbert en 1946.

**Claudette Colbert** (13 de setembre de 1903, Saint-Mandé – 30 de julhet de 1996, Speightstown) es una actritz de cinèma e vedeta estatsunidenca d'origina francesa. Comencèt sa carriera ambé lo cinèma mut e lo teatre deis annadas 1920. Venguèt famosa en 1932 ambé *The Sign of the Cross* (1932). Participèt alora regularament a de films importants coma *Cleopatra* (1934), *It Happened One Night* (1934), *Imitation of Life* (1934), *Bluebeard's Eighth Wife* (1938) e *The Palm Beach Story* (1942) fins a sa retirada en 1962. Obtenguèt un Oscar en 1935.
Gary Cooper

**Frank James Cooper** dich **Gary Cooper** (7 de mai de 1901, Helena (Montana) – 13 de mai de 1961, Beverly Hills) es un actor de cinèma e vedeta estatsunidenc. Comencèt sa carriera dins leis annadas 1920 coma cascadaire. Venguèt famós gràcias a de ròtles dins *Morocco* (1930) e *A Farewell to Arms* (1932). Pendent leis annadas seguentas, s'impausèt coma una vedeta internacionala dins de films variats coma *The Lives of a Bengal Lancer* (1935), *Mr. Deeds Goes to Town* (1936), *Beau Geste* (1939) o *Meet John Doe* (1941). Puei, dins lo corrent de la decenia 1940, incarnèt generalament d'eròis tipics de l'istòria deis Estats Units coma lo jogaire de beisbol Lou Gehrig (*The Pride of the Yankees*, 1942), Robert Jordan (*For Whom the Bell Tolls*, 1943) o lo doctor Wassell (*The Story of Dr. Wassell*, 1944). En 1952, obtenguèt son succès pus important ambé son ròtle de sherif dins lo western *High Noon* que foguèt guierdonat ambé l'Oscar dau melhor actor. Recebèt tanben una pauma d'aur en 1957 per son ròtle dins *Friendly Persuasion* (1956).
Gabèla

La **gabèla** correspond al monopòli de l'Estat sus qualques produches de primièra necessitat e tanben a un impòst dirècte que recuperava l'Estat: Sal, vin, òli, blat o bens exportats… pendent lo Regim Ancian.. Aviá de formas diversas, podava èsser un impòst indirècte o dirècte. La seuna forma mai coneguda èra la gabèla de la sal. Se la pòt comparar amb los impostes sus las bevendas alcoolicas e los combustibles dels mejan de transport. Lo mòt ven de l'arab *qabala*.

## Tipes
;Impòst dirècte
* *Gabella emigrationis* un impòst dirècte qu'una persona deviá pagar sul patrimòni qu'exportava
* *Gabella hereditatis*, l'impòst sus un eritatge o una donacion destinada a un beneficiari a l'estrangièr

;Impòst indirècte
* *Gabella pro accisiis*: La taxa suls bens de primièra necessitat.

## Aplicacions
### França

Dins lo Reialme de França, Felip IV l'introduguèt coma mesura temporària, jos Carles V venguèt un impòst permanent. Los productors de sal devián fornir los magazins de sal de cada província. La cambra de la sal fixava lo prètz de compra e de venta al detalh. Cada persona de mai de uièt ans èra obligada de comprar una quantitat fixa de sal per setmana a un prètz determinat. Venguèt l'impòst que provacava un òdi màger de totes e causèt fòrça insurreccions e susmautas, coma la Revòlta dels angelets de la tèrra entre 1667 e 1675 quan foguèt introdusida en Rosselhon annexat per França.
Foguèt abolida lo 21 de març de 1790  l'Assemblada Nacionala.

### Països Catalans
En Catalonha, una gabèla foguèt introdusida per las Corts de Tortosa (1365), qu'obligava cada persona de mai de set ans de comprar una quantitat determinda de sal cada an, amb l'objectiu de pagar la guèrra contra lo Reialme de Castelha. Lo rei d'Aragon autrejèt lo drech de collecta a la noblesa locala per se remborsar dirèctament los còsts engatjats. Los nòbles èran gaire entosiastas, perque lo rendement de la taxa èra nominal. Après tres ans foguèt abolida per las Corts de Barcelona (1368), perque l'impòst èra contrari a las constitucions e amb pauc rendement. Foguèt remplaçada pel fogatge.

## Toponimia
* Senta Gabèla, comuna de Lauragués

## Referéncias
Gabelon

Lo **gabelon** es un sinonime de *[[doanièr]]*. Jol Regim Ancian, èra lo doanièr encargat de collectar l'impòst sus la sal, la « gabèla »

### Articles connèxes
* Gabèla
* Gabèla del sal
Gene Kelly

thumb|Gene Kelly (1986)
**Eugene Curran Kelly** dich **Gene Kelly** (23 d'aost de 1912, Pittsburgh – 2 de febrier de 1996, Beverly Hills) es un actor de cinèma estatsunidenc. Venguèt famós gràcias a sei ròtles dins lei comèdias musicalas de Hollywood deis annadas 1940-1950 coma *Cover girl* (1944), *The Pirate* (1948), *On the Town* (1949) *An American in Paris* (1951) e *Singin' in the Rain* (1952). Sa carriera declinèt pauc a pauc ambé lo declin dei films musicaus. Recebèt un Oscar d'onor en 1951.
Barbara Stanwyck

thumb|right|Barbara Stanwyck dins leis annadas 1960.

**Barbara Stanwyck**, nascuda **Ruby Catherine Stevens**, (16 de julhet de 1907, Nòva York - 20 de genier de 1990, Santa Monica) es una actritz estatsunidenca de cinèma. Comencèt sa carriera a la fin dau cinèma mut e venguèt famosa gràcias a sei ròtles dins de films sorns (*Double Indemnity* en 1944 o *Clash by Night* en 1952). Pasmens, dins lo corrent de sa carriera, capitèt de s'illustrar dins d'estiles cinematografics fòrça variats coma lo melodrama (*Stella Dallas* en 1937), lo western (*Forty Guns* en 1957), lo film policier, la comèdia (*The Lady Eve* en 1941 e *Ball of fire* en 1941) e lo film sociau. Recebèt un Oscar d'onor en 1982.
James Stewart

**James Maitland Stewart** (20 de mai de 1908, Indiana – 2 de julhet de 1997, Los Angeles) es un actor e una vedeta dau cinèma estatsunidenc. Sa carriera es jalonada de caps d'òbra coma *Mr. Smith Goes to Washington* (1939), *The Shop Around the Corner* (1940), *The Philadelphia Story* (1940), *It's a Wonderful Life* (1946), *Winchester ’73* (1950), *Thunder Bay* (1953), *The Glenn Miller Story* (1953), *Rear Window* (1954), *Vertigo* (1958), *The Man Who Shot Liberty Valance* (1962) e *How the West was won* (1962). Recebèt un Oscar d'onor en 1985.
Mae West

**Mary Jane West** dicha **Mae West** (17 d'aost de 1893, Brooklyn – 22 de novembre de 1980, Los Angeles) es una actritz estatsunidenca e vedeta importanta dau cinèma deis annadas 1920-1940. Sei films principaus son *I'm No Angel* (1933), *Belle of the Nineties* (1934) e *Klondike Annie* (1936).
Ventadorn (musica)

thumb|200px|right|Bernat de Ventadorn, que donèt lo nom a la marca
Los disques **Ventadorn** son una marca de difusion de la musica occitana creada en 1969 per Claudi Martí e Ives Roqueta coma seccion de l’Institut d'Estudis Occitans puèi transformada en cooperativa (bailejada per R. Zerby).

## Referéncias
Nabopolassar

**Nabopolassar** (tanben dich **Nabu-apla-usur**) foguèt lo premier sobeiran de la dinastia caldèa de Babilònia de 626 a 605 av. JC. Foguèt remplaçat per son fiu Nabucodonosòr II (605-562 av. JC).

Inicialament governador de Babilònia e lo vassau de l'Empèri Assirian, se revoutèt en 626 av. JC còntra la tutèla assiriana. Capitèt d'arrestar una ataca assiriana dins la region de Nippur en 625 av. JC. La mòrt dau rèi assirian Ashur-etil-ilani dins lo corrent de la batalha afebliguèt grèvament l'Empèri Assirian qu'èra ja en declin en causa dei revòutas recurrentas que tocavan sei províncias. Puei, Nabopolassar foguèt proclamat rèi de Babilònia e capitèt de mantenir l'independéncia de son reiaume. En 616 e 615 av. JC, ganhèt doas autrei batalhas importantas còntra leis Assirians. Puei, gràcias a una aliança ambé lei Medes e leis Escites, destruguèt definitivament l'Empèri Assirian entre 612 e 609 av. JC. Après aquela victòria, la fin de son rèine foguèt marcat per la lucha còntra leis Egipians que s'inquietavan dei progrès caldèus en direccion de Palestina e de Siria.

## Liames intèrnes

* Dinastia caldèa.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Maithripala Sirisena

**Pallewatte Gamaralalage Maithripala Yapa Sirisena**, mai conegut coma **Maithripala Sirisena**, es un paisan e òme politic (n. 1951) qu'es lo president actual de Sri Lanka.
.bank

**** (anglés "banca") es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 9 de genièr de 2015.

## Referéncias
Periòde de Halaf

Lo **Periòde de Halaf** es un periòde de la Protoïstòria mesopotamiana situada entre  e  av. JC. Seguís lei Periòdes de Hassuna ( -  av. JC) e de Samarra ( -  av. JC) mai tèn de trachs pròpris fòrça particulars que semblan indicar una origina anatoliana. A son apogèu, s'estendiá en Mesopotamia Auta e existiá una zòna periferica larga de l'Anatolia Centrala a l'oèst de l'Iran actuau que copiavan sa terralha.

## Liames intèrnes

* Mesopotamia.
* Periòde de Hassuna.
* Periòde de Samarra.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batrachognathus

thumb|Batrachognathus ei un des pterosaures trapats en es tudons asians de Tien pendent eth segle XX.
Es depaus jurassics de Cazacstan an sigut, pendent ans, famosi per sòns fossils. Es pèires caucinoses deth cretacèu superior des montanhes Karatau, en eth nòrd-oèst des tudons de Tien an dat fossils d'insectes e ues condicions excellentes e plan parières peth que hè ara fauna trapada enes strata de Solnhofen, en Baviera, d'aperaquí era madeisha edat.

Un pterosaure de Karatau siguec prumèr descrit en 1948. Ère ua esqueleta incompleta damb troçi d'un cran e ua maissa, vertebres, costelhes e dents, 24 des quals ena maissa superior. Es sues dimensions suggereishen  un cran cuert e naut de 48 mm de longada damb ua boca coma era d'ua gargolha. Pr'açò siguec aperat *Batrachognathus volans* (maissa de gargolha voladora). De segur que siguec un pterosaure insectivòr que gahava es insectes pendent eth vol.

Aguest pterosaure bremba plan eth mès petit Anurognathus des strata de Solnhofen, en Baviera. Se sap pas se Batrachognathus de Karatau auia ua coa petita mès es sues caracteristiques èren plan parières as d'Anurognathus. Açò hè pensar que poderie éster dera familha des *Anurognathidae*. Sonque dus individús de Batrachognathus an sigut trapats. Ére un pterosaure *rhamhorrhyncoidea* petit damb ua ala de sonque 50 cm.

**Hònt**: The Illustrated Directory of Dinosaurs and Other Prehistoric Creatures, Greenwich editions, 2005.
Sordes

thumb|Sordes siguec eth prumèr pterosaures descubert qu'auia conservat peus e damb eth qu'es poguec demostrar qu'es pterosaures èren bèsties de sang cauda.
En es ans 1960 A.G. Sharov descurbiguèc despulhes de pterosaure deth cretacèu superior en strata des montanhes Karatau, includint ua esqueleta gaireben sancera damb huelhes des parts mòfles deth cos e membranes d'ales. Eth sensacional descurbiment siguèc que, pr'amor dera finesa des grans des sediments on eth fossil ère tanben es peus primi qu'auien caperat eth cos dera creatura s'auien conservat.

Açò qu'ère ua esprova segura qu'es pterosaures auien pas escames coma es reptils o qu'auien era pèth despulhada mès qu'auien peu e açò poderie díder qu'auien era sang heireda. Despulhes de peu dejà auien sigut trapades en Holzmaden e Solnhofen mès jamès encara es madeishi peus. Sharov aperèc aguest nau pterosaure de coa longa *Sordes pilosus* (er esperit reau damb peu).

Sharov espièc que peu long e dens caperaua tot eth cos e era corvatura des peus suggereishen ua ampla elasticitat. Tanben i auia peu enes membranes de vol, dets e pèth demest es dets deth pè, mès aciu qu'èren mès cuerts. Tanben era fin dera coa auia peu mès sonque demest aguest troç pr'amor qu'es autes troçi dera coa èren despolhats. Es peus mès longui deth cos hèien 6 mm.

Es membranes alars qu'an suberviscut en Sordes arremerquen qu'es uassi des pates èren integrats ena membrana. Açò deishaua era coa despulhada liure tà moir-se e açò qu'ère vital tàth vol. Pr'açò qu'auia ua ala plan grana.

Sordes ère un pterosaure *rhamhorhynchoid* damb es caracteristiques comunes des pterosaures de coa longa com un uas metacarpal cuert e ua coa vertebrada longa. Era fin dera coa ère plana. I a pas signes qu'era fin dera coa estosse romboide coma en Rhamphorhynchus de Solnhofen. Eth cinquau det ère plan long e corv e dilhèu ère utilizat tà gahar era membrana deth ala. 

Eth cran e es dents son perièrs as de Scaphognathus e poderien éster dera madeisha familha. Ambdús an pauques dents, aislades e uns dets relatiuaments cuerts. Sordes pòt éster classat coma un memebre des Rhamphorhynchoidea.

S'an trapat 3 esqueltas. Eth cran hèia 8 cm de longad ae era ala 63 cm. Sordes ère, de segur, piscivòr ,e tanben podie auer minjat insectes. 

**Hònt**: The Illustrated Directory of Dinosaurs and Other Prehistoric Creatures, Greenwich Editions, 2005.
Dsungaripterus

thumb|Eth fossil de Dsungaripterus siguec trapat pendent ua expedicion chinesa dirigida peth paleontològ C.C. Young en eth sègle XXau.
Eth Dsungariptèr (*Dsungaripterus weii*) ei un pterosaure descubèrt per eth professor C. C. Young, un paleontològ chinès plan conegut. Eth fossil èren tròci d'un cran e ua maishèra inferior e es despulhes d'ua esqueleta plan ben conservades. 

En 1973 ua expedicion paleontològa trapèc mès esqueletas de Dsungaripterus prèp de Wuerho, en er nòrd-oèst dera conca de Junggar, includint crans sancers, un sternum, un sacrum e diuersi uassi pelvians.

Dsungaripterus wiie ère un pterosaure plan gran damb ua ala demest 3-3,5 m, un cran de 50 cm de longada. Era maissa auia pas dents mès ère sarrada. Açò hè pensar qu'ère utilizada coma un aparelh tà gahar animals. Benlèu ère utilizada tà dubrir bivalves, serps o crancs.

D'autes traches de Dsungaripterus son ua cresta sus eth cran, sus es uelhs e q'anaua entà darrèra deth cran. Eth horat mès gran d'aguest ei eth horat nasopreorbital. Dsungaripterus auia ua serie de vertebres dorsals, e un notarium, vertebres sacrals fonzudades e un sinsacrum coma es audèths.

**Hònt**: The Illustrated Directory of Dinosaurs and Other Prehistoric Creatures, Greenwich Editions, 2005
‘Akilisi Pohiva

**Samiuela ‘Akilisi Pōhiva** dit **‘Akilisi Pohiva** (n. 7 d'abril de 1941) ei un òme politic deu DPFI (partit democratic de las isclas amistosas). Deputat dempuish 1987, ei elejut purmèr ministre de Tònga lo 29 de decémer de 2014.
Tupou VI

**ʻAhoʻeitu ʻUnuakiʻotonga Tukuʻaho Tupou** dit **Tupou VI** ei lo rei de Tònga dempuish 2012.

## Referéncias
Phobetor

Ena conca de Junggar, en eth nòrd-oèst dera China, demest es montanhes Altai e Tien Shan, ena provincia de Xin Jiang siguec eth lòc on se trapèc aguest pterosaure. Era sequéncia des strata geologiques includís ua longa serie de sediments de sable depausitades des deth permian inferior enquiath cretacèu superior. Quauques horizonts an produsit dinosaures. Tanben an sigut trapats pterosaures en ua d'aguestes formacions en eth grop Tugulu. Era sua edat ei deth cretacèu inferior.

En 1982 N. Bakhurina, der Institut Paleontologic de Moscu, descriguèc es despulhes d'ua esqueleta d'un petit Dsungaripterus trapat en uan formacion deth cretacèu inferior der oèst de Mongolia e coneguda coma Formacion de Zagan Zabsk.

De prumèr, sonque se traparen uassi der ala e quauqu'n d'ua pata. Dempús se descurbigueren crans e se poguèc classar dus espècies; eth chinés Dsungaripterus e un nau genre; Photebor (aqueth qu'espanta). Phobetor auia era maissa coma Dsungaripterus e ua cresta sus eth sòn cran mès ena maissa auia dents. Era sua ala hèia 1,5 m de longada, sonque era mieitat que Dsungaripterus.

Es petrosaures Dsungaripterids demorauen en tot eth mond. En Africa der èst pendent eth jurassic superior e en America deth Sud pendent eth jurassic inferior e tanben en China e Mongolia.

**Hònt**: The Illustrated Directory of Dinosaurs ans Other Prehistoric Creatures, Greenwich Editions, 2005.
Ornithocheirus

**Ornithocheirus** (audèth damb man) siguec descrit pes fossils trapats en diuersi lòcs deth cretacèu anglés. Tot e que i auia ua esqueleta sancera e sonque troçi de maissa, uassi e vertèbres 36 espècies sigueren classades. Plan d'eres èren des plaques de sable verda de Cambridge, un depaus marin deth cretacèu inferior. Coma qu'es uassi de pterosaure èren plans se pensa qu'auien sigut limpiats des des estrats mès ancians dera mar e tornats a depausar en un aute lòc.

Aguesti pterosaures donques serien mès ancians e probaubaments deth cretacèu inferior. En 1869 Harry Govier Seeley auec era comission de classar aguesta amassada de uassi de pterosaure per Universitat de Cambridge. Quasi toti es individús èren des sables de Cambridge, beri uns 1000 uassi toti trincats.

Pr'amor d'açò era controvèrsia contunha. Quins aperténhen a aguest genre e ara familha des *Ornithoceiridae* e quini non. Totun èren uassi de pterosaure plan longui damb eth cran tanben long e damb ua cresta en naut d'aguest. Toti auien dents poderoses.

Era definicion deth genre ère pas clara e aguest genre ère coma un genre on classar toti es fossils pas classats d' Anglatèrra, França, Occitània, Alemanha, Boèmia, Àustria, Africa, Austràlia e America deth Sud.

En 1914 R.W.Hooley sajèc de classar es fossils d'Ornithocheirus anglesi. Creèc cinc gropi disparièrs damb es sòns noms. Era caracteristica mès importanta ère era maissa. Es pterosaures deth cretacèu anglés son conegudi sonque per troçi d'uassi e tanben an sigut classats coma Ornithocheirus.

**Hònt**: The Illustrated Directory of Dinosaurs and Other Prehistoric Creatures, Greeenwich Editions, 2005
Criorhynchus

Richard Owen, eth conegut paleontològ anglés, arreconeguéc un pterosaure gran en es plaques de sable verd de Cambridge e l'aperèc **Criorhynchus**. Sonque troçi d'uassi an sigut trapats d'aguesta espècie. Era caracteristica mès grana ei eth final dera maissa. Qu'ei solida e bordesca tot e qu'a sigut esclafada laterauments. Era maissa superior ei plana e damb serra ath final. Es maisses auien ues dents poderoses entà naut e leugeraments corvades entà darrèr. Aguesti traches tipics deth genre Criorhynchus se basen sonque en un troç de maissa. Sir Richard Owen plaçèc d'autes uassi deth madeish lòc en aguest genre mès un classament definitiu ère impossible.

Es paleontològs tostemps an pensat coma podie auer sigut Criorhynchus, un pterosaure damb ua ala de 5 m. Eth paleontològ de Viena G. von Arthaber sajèc de hèr ua rebastida deth cran en 1919. Aguèc atau un cran plan cuert de 18 cm de longada, disparièr d'autes crans de pterosaures deth cretacèu ja coneguts. Mès adara i aguèc un descurbiment en tèrres d'America deth Sud.

En Brasil, ena formacion de Santana se trapèc un cran de pterosaure plan ben conservat. Siguec descrit coma Tropeognathus. Eth deuant dera maissa ère plan semblant ath de Criorhynchus. En eth deuant quèia de còp e s'espandia entàra darrèra ena forma d'ua cresta de uas que tanben anava entà naut. Aguesta cresta ère semicircular en naut e sonque ena part final dera maissa. Se pensa qu'ère utilizada tà la hicar laguens dera aigua coma ua quilha d'un batèu mentres gahava peishi pendent eth vòl e açò ère ua ajuda tà estabilizar eth cap pendent hèia aquerò.

Adara ère clar qu'eth final dera maissa de Criorhynchus ère ua cresta de uas parièra ara de Tropeognathus. Criorhynchus auia donques un cran plan mès long qu' Arthaber auia pensat. Qu'aguesti dus genres auessen tanben traches comuns vò díder que benlèu èren dera familha des *Criorhynchoidae*.

**Hònt**: The Illustrated Directory of Dionsaurs and Other Prehistoric Creatures, Greenwich Editions, 2005.
Ornithodesmus

Un quatau genre de pterosaure deth cretacèu siguec discurbert en Anglatèrra en Walden, ena isla de Wight. En 1887 eth paleontològ anglés Harry Govier Seeley descriguèc un uas sacre deth cretacèu inferior d'Atherfield e pensèc qu'ère d'un audèth qu'aperèc *Ornithodesmus claniculus Seeley*. Dempús diguéc qu'ère un pterosaure e plaçèc en aguest genre troçi deth cran , còth e vertèbres dorsals, uassi deth pit e troçi dera ala d'un fossil d'Atherfield, ena isla de Wight. Coma que es dents èren plan amples aperèc era espècie *Ornithodesmus latidens*.

En paleontologia tostemps i a confusion quan s'apera ua espècie. Aguest sacrum descrit per Seeley ère ne d'un audèth ne d'un pterosaure mès un terapod petit ( dinosaure). Ei atau qu'eth nom Ornithodesmus apera un dinosaure e tanben ua espècie de pterosaure; *Ornithodesmus latidens*. Peth moment ei utilizat tà aperar eth pterosaure trapat ena isla de Wight.

Ornithodesmus ère un pterosaure plan gran damb ua ala de 5 m. Eth final dera maissa ère ampla e rond, parièr ath d'un lit. Pr'açò, de còps, se ditz pterosaure-lit. Mès ère disparièr d'aqueth pr'amor qu'auia dents. Eth horat der uelh ère petit e plaçat plan endarrèra en eth cran. Es sieis prumères vertèbres èren fusionadades en un notarium que gahaba es uassi pectorals. Es dents èren hòrtes e amples e açò hè pensar qu'Ornithodesmus minjaua peishi mès era sua tecnica ère disparièra.

Es sieis prumères vertèbres formaven un notarium. Aguest hèia 17,25 cm. Coma qu'Ornithodesmus a sigut pas trapat enlòc mès en eth mond aguest genre ei d'ua familha pròpia, es *Ornithodesmids* ( o *Ornithodesmidae*). Ère eth quatau genre de pterosaure deth cretacèu discurbert en Anglatèrra, dempús d'Ornithocheirus, Criorhynchus e ua trobalha de plaques caucinoses proches a Swange, ena costa de Dorset e aperada Doratorhynchus. Aguest siguec discurbert en 1875 e ère un pterosaure plan gran damb un còth plan long. De segur qu'ère er ancessor des pterosaures gegants de Tèxas coma Quetzalcoatlus damb qui ère plan semblant enes sues vertèbres.

**Hònt**: The Illustrated Directory of Dinosaurs ans Other Prehistoric Creatures, Greenwich Editions, 2005.
Kolinda Grabar-Kitarović

vinheta|375x375px|Kolinda Grabar-Kitarović en 2015
**Kolinda Grabar-Kitarović** (pron. [kȏlǐndǎ gr̩abâr̩ kitǎːr̩oʋit͡ɕ]; Rijeka, 29 d'abril de 1968) es una politiciana croata. Aprèp las eleccions de l'11 de genièr de 2015 que ganhèt amb l'Union Democratica Croata, venguèt presidenta de Croàcia a partir del 18 de febrièr del meteis an, çò que ne fa la primièra femna a ocupar la foncion presidenciala dins l'istòria del país.
Batalha d'Òmdurman

La **batalha d'Òmdurman** se debanèt lo 2 de setembre de 1898 en Sodan e opausèt lei fòrças angloegipcianas dau generau Horatio Kitchener ai tropas dau califa madista Abdallah al-Taaishi. S'acabèt per una victòria majora de l'armada britanica que capitèt d'infligir de pèrdas importantas a son adversari e d'ocupar la region centrala de Sodan.

L'acarament entre lei doas armadas acomencèt a l'auba 11 km au nòrd de Khartom. Leis Angloegipcians dispauvan de  òmes compres un còrs de  soudats britanics fòrça ben equipats (mitralhièras, pèças d'artilhariá, fusius modèrnes... etc.). En fàcia, lei Madistas alinhavan aperaquí  òmes equipats d'armas ancianas. Lo debanament de la batalha es generalament depintat coma un chaple car l'infantariá madista foguèt incapabla de s'aprochar a mens de 50 m dei trencadas britanicas mai refusèt lòngtemps d'abandonar lo prat batalhier. Lei dervís dau califa Abdallah al-Taaishi foguèron donc tuats ò bleçats a distància per leis armas britanicas qu'avián una portada pus importanta sensa poder organizar de repòsta significativa. A la fin de la matinada, la màger part dei formacions madistas èran estadas decimadas ò dispersadas e lei subrevivents foguèron finalament obligats de se retirar permetent ais Angloegipcians d'intrar en Khartom.

Lei pèrdas angloegipcianas foguèron de 47 tuats e de 382 bleçats còntra aperaquí  mòrts,  presoniers e  bleçats dins lei rengs de l'armada madista que foguèt definitivament destrucha l'annada seguenta a la batalha d'Umm Diwaykarat. Aquela victòria permetèt ai Britanics d'establir sa preséncia en Sodan e d'i acomençar la formacion dau Condominium Angloegipcian que demorèt en plaça fins a 1956.

## Liames intèrnes

* Batalha d'Umm Diwaykarat.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Alain Delon

thumb|right|Alain Delon en 1959.

**Alain Delon** (8 de novembre de 1935, Sceaux – 18 d'agost de 2024, Douchy-Montcorbon) es un actor de cinèma francés. 

Malgrat qu**'Alain Delon** siá nascut e aja viscut son enfança en França en region parisenca, en realitat, sa familha es originària d'Occitània, del Carcin (mai especificament del vilatge de Sent Vincenç de l'Espinassa). A tanben una ascendéncia Corsega per sa menina, *Marie-Antoinette Evangelista*, nascuda en 1867 a Prunelli-di-Fiumorbo (Corsega) : son pepin, *Jean-Marcel Delon*, l'a encontrada puèi esposada en 1888 mentre qu'èra estat nommat perceptor en Corsega.

Comencèt sa carriera a la fin deis annadas 1950 e venguèt rapidament una vedeta internacionala ambé de ròtles dins de films importants en França, ais Estats Units e en Itàlia. Sei films principaus son *Plein Soleil* (1960), *Rocco e i suoi fratelli* (1960), *Mélodie en sous-sol* (1962), *Il Gattopardo* (1963), *Le Samouraï* (1967), *Borsalino* (1970), *Monsieur Klein* (1976) e *Notre histoire* (1984).
Goethe-Institut

Lo ***Goethe-Institut*** es una organizacion de tòca non lucrativa que la mission principala es de promòure l'aprendissatge de la lenga alemanda, d’espandir la cultura alemanda e de favorizar la cooperacion culturala internacionala.

## Istoric
L'Institut Goethe foguèt fondat en 1925 jol nom de Deutsche Akademie (DA); ara,  es present dins 93 païses per 158 instituts (13 en Alemanha) e compta mai de  emplegats. Lo sètge de l'Institut Goethe es a Munic. Pòrta lo nom de Johann Wolfgang von Goethe, celèbre poèta, romancièr e dramaturg alemand.
thumb|center|upright|L'Institut Goethe de Praga.

## Presentacion

L'Institut Goethe es financiat pel govèrn federal d'Alemanha. Son budgèt total es de gaireben 366 milions d'èuros.

Dona los diplòmas de lenga, coma lo *[[Zertifikat Deutsch]]*.

## Los instituts Goethe
Al començament de 2013 i aviá 158 representacions de l'Institut Goethe, que 30 en Africa, 24 en America, 31 en Asia, 70 en Euròpa e 3 en Oceania. Itàlia, França e los Estats Units d'America son los païses ont i a las màger representacions.

### Africa


* (1) - Nòva obertura après un periòde long d'inactivitat
* (CG) – Centre Goethe


### Americas


* (CG) – Centre Goethe


### Asia


* (CG) – Centre Goethe


### Euròpa


* (CG) – Centre Goethe


### Oceanía




## Notas e referéncias


## Annèxas

### Bibliografia
* Victoria Znined-Brand, *Deutsche und französische auswärtige Kulturpolitik : Eine Vergleichende Analyse. Das Beispiel der Goethe-Institute in Frankreich sowie der Instituts und Centres Culturels Français in Deutschland seit 1945*, Francfort-sur-le-Main, 1997

### Ligams extèrnes
Batalha de Kerbala (680)

La **batalha de Kerbala** se debanèt lo 10 d'octòbre de 680. Opausèt Al-Hussayn ibn Ali e quauquei desenaus de companhons a una armada de plusors milièrs de combatents fidèus au Califat Omeia (entre  e  segon lei racòntes). Lo combat s'acabèt per la desfacha d'Al-Hussayn ibn Ali e de sei companhons que foguèron exterminats.

En causa de la mòrt d'Al-Hussayn ibn Ali considerat coma lo successor legitim de Maomet per lei chiitas, Kerbala es vengut un luòc de pelegrinatge important per l'islam chiita. Un sanctuari important protegís sa tomba e una fèsta importanta es organizada cada annada per commemorar la mòrt de Hussayn.

## Liames intèrnes

* Chiisme.
* Sanctuari d'Al-Hussayn ibn Ali.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias