open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Potz Sainte-Marie

thumb|upright=1.2|Lo potz Sainte-Marie.

Lo **potz Sainte-Marie** es un dels carbonatges principals de las carbonièras de Ronchamp. Es situat dins la region francesa de Borgonha Franca Comtat. Lo potz, que foguèt cavat en 1864, foncionèt d'un biais irregular de 1866 a 1958. La cabra de beton armat es de 1924. Dempuèi lo 29 de març de 2001, la cabra, darrièr testimoniatge arquitectural servat de las minas de carbon de Ronchamp, es estat inscrich demest los monuments istorics franceses e obtenguèt lo labèl "Patrimòni del sègle XX".

## Galariá

Dalle puits Sainte-Marie.JPG|La lausa del potz.
Borne puits Sainte-Marie.JPG|La bòrna del potz.
Bâtiment machine d'extraction Puits Sainte-Marie.JPG|L'ancian bastiment de la maquina d'extraccion.
Puits sainte marie 3.jpg|Las roïnas del ventilador.
Puits sainte marie 4.jpg|Las roïnas del pòst de contraròtle.
Puits sainte marie 5.jpg|Las roïas de 1864.
Carbonièras de Ronchamp

Las **carbonièras de Ronchamp** son de carbonièras situadas a Ronchamp, Champagney e Magny-Danigon en Franca Comtat.

Foguèron barradas en 1958.

## Potz


La-Houillère-puits-Saint-Louis.jpg|Potz Saint-Louis
1880 - Puits Saint-Charles.jpg|Potz Saint-Charles.
1880 - Puits Saint-Joseph - Gravure.jpg|Potz Saint-Joseph.
Puits Notre-Dame -en-activité.jpg|Potz Notre-Dame.
Puits-Sainte-Marie-Ruine-1910 Crop.jpg|Potz Sainte-Marie.
Puits du Chanois (Ronchamp).jpg|Potz du Chanois.
Puits du Magny (Ronchamp).jpg|Potz  du Magny.
Puits du Tonnet-ruine.jpg|Potz du Tonnet.
Cara al sol

Lo ***Cara al sol*** es l'imne de la Falange Espanhòla de las JONS. Foguèt compausat en 1936 per José Antonio Primo de Rivera amassa amb Agustín de Foxá e d'autres membres de la direccion del partit, amb una musica escricha pel compositor basc Juan Tellería.

Tre la fin de la Guèrra Civila Espanhòla, venguèt un dels imnes oficials franquistas amassa amb la Marcha Reiala e la Marcha d'Oriamendi.
Carly Rae Jepsen

thumb|250px|Carly Rae Jepsen en 2012 al festenal Sound of Music de Burlington
**Carly Rae Jepsen** (Mission, Colómbia Britanica, Canadà, 21 de novembre de 1985) es una cantautora canadiana. Comencèt a venir celèbre en Canadà tre 2007 a partir de sa participacion al programa de tele *Canadian Idol* qu'i acabèt tresena. Foguèt pr'aquò tres ans mai tard qu'aquesiguèt una notorietat internacionala gràcias a la cançon "*Call Me Maybe*" que se classifiquèt dins las primièras posicions de las listas de venda dins mantun país.

## Discografia
* *Tug of War* (2008)
* *Kiss* (2012)
* *Emotion* (2015)
* *Dedicated* (2019)
* *Dedicated Side B* (2020)
Chang'e 3

**Chang'e 3** (en chinés, 嫦娥三号 *Cháng'é Sānhào*) es una mission espaciala chinesa mandada en 2013 per se pausar sus la Luna. I depausèt lo robòt Yutu.
Scipion l'African

**Scipion l'African** (235-183 avC) foguèt un generau e un politician roman. Fasiá partida de l'ostau dei Scipions e èra lo fiu de Publius Cornelius Scipio, cònsol en 218 avC. Aguèt un ròtle decisiu dins la victòria romana a l'eissida de la Segonda Guèrra Punica (218-201 avC) gràcias a sa conquista de la Peninsula Iberica e sa victòria de Zama. Per la seguida, gardèt un ròtle important dins la politica romana (consòl e censor) fins a son retirament.

## Liames intèrnes

* Batalha de Zama.
* Segonda Guèrra Punica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Pink

thumb|250px|Pink en 2008
**Alecia Beth Moore**, mai coneguda artisticament coma **Pink**, qu'es sovent escrich d'un biais estilizat **P!nk**, (Doylestown, Pennsilvània, 8 de setembre de 1979) es una cantaira e actritz estatunidenca. Se faguèt conéisser en 2000 quand son primièr album *Can't Take Me Home* sortiguèt. Dempuèi la debuta de sa carrièra a vendut mai de 46 milions d'albums e 70 milions de singles, çò que li valguèt l'obtencion de tres Prèmis Grammy.

## Discografia
* *Can't Take Me Home* (2000)
* *M!ssundaztood* (2001)
* *Try This* (2003)
* *I'm Not Dead* (2006)
* *Funhouse* (2008)
* *Greatest Hits... So Far!!!* (2010)
* *The Truth About Love* (2012)
* *Beautiful Trauma* (2017)
* *Hurts 2B Human* (2019)
* *Trustfall* (2023)
Pashto

Lo **pashto** (پښتو *pax̌tō* AFI:|ˈpəʂt̪oː, ˈpəçt̪oː, ˈpʊxt̪oː|); tanben conegut istoricament coma **afgani** (افغاني *afğānī*) o **patani**, es la lenga del pòble pashto del sud de l'Asia centrala. Lo pashto aparten al grop de las Lengas iranianas.

Lo pashto es una de las doas lengas oficialas d'Afganistan (l'autra essent lo dari), e es tanben parlat coma lenga regionala  a l'oèst e al nòrd-oèst de Paquistan e al dintre de la diaspora pashto pel mond entièr.

## Referéncias
Josep Antoni Duran i Lleida

thumb|250px|Josep Antoni Duran i Lleida en 2011
**Josep Antoni Duran i Lleida** (El Campell, la Llitera, 27 de març de 1952) es un politician catalan. Es lo cap del partit Union Democratica de Catalonha, partit conservador qu'es part de la coalicion Convergéncia e Union que govèrna actualament en Catalonha. 
Son influéncia es considerabla dins totes dos partits e sovent portèt a de crisis intèrnas per sas posicions e declaracions sovent opausadas, mai o mens discretament, a l'independéncia del Principat. Aital prepausèt una tresena via que s'opausava a l'opinion del govèrn e d'una majoritat del pòble catalan, opcion que foguèt pr'aquò finalament integrada dins lo referendum d'autodeterminacion de Catalonha.

## Biografia
Josep Antoni Duran i Lleida nasquèt en 1952 al Campell, un vilatjon de la Franja de Ponent. Estudièt dins son airal e anèt puèi a l'institut de Tamarit de la Llitera abans de partir far lo bachelieirat a Balaguer. Partiguèt aprèp a Lhèida ont estudièt lo drech. Fins a aquela data, l'adscripcion politica de Duran èra pro pròcha de la doctrina del regim dictatorial d'aquel temps que sembla que fasiá cantar l'imne oficial del franquisme, lo Cara al sol, a sos camaradas de collègi. Malgrat lo fach qu'obtenguèt son diplòma trabalhèt pas gaire coma avocat que s'inscriguèt gaireben sulpic en politica e ne sortiguèt pas jamai, çò que fa d'el un dels veterans de la politica dins l'estat espanhòl. Dintrèt doncas dins lo partit conservador Union Democratica de Catalonha en 1974 e ne montèt rapidament totes los nivèls per ne venir finalament lo menaire tre 1987.

## Referéncias
Peter O'Toole

thumb|250px|Peter O'Toole dins ''Lawrence of Arabia'' en 1962
**Peter Seamus O'Toole** (North Leeds, Yorkshire, 2 d'agost de 1932 — Londres, 14 de decembre de 2013) foguèt un actor e comedian irlandobritanic. Venguèt celèbre mondialament tre 1962 quand interpretèt T.E. Lawrence dins *[[Lawrence of Arabia]]*.
John McCain

thumb|250px|Retrach de John McCain 
**John Sidney McCain III** (Basa americana de Coco Solo, Canal de Panamà, 29 d'agost de 1936) es un politician american republican. Aqueste veteran de la Guèrra de Vietnam es senador de l'estat d'Arizòna dempuèi 1987. Se presentèt en van a las eleccions primàrias en 2000 per venir candidat del Partit Republican, mas per contra capitèt d'èsser investit en 2008 mas perdèt en fàcia del candidat democrata, l'actual president Barack Obama. En mai de 2008, la revista *[[Time]]* lo classifiquèt cinquen de las personas mai influentas del mond. En 2013 se desplacèt a la capitala d'Ucraïna, Kyiv, per i donar supòrt als opausants a la politica prorussa del president del país Víktor Ianokòvych.
Marta Rovira

thumb|250px|Marta Rovira en 2013
**Marta Rovira i Vergés** (Vic, 25 de genièr de 1977) es una avocada e politiciana catalana, membre d'Esquèrra Republicana de Catalonha. Es l'actuala Secretària Generala d'ERC dempuèi 2011.

## Biografia
Marta Rovira nasquèt a Vic en 1977. Faguèt d'estudis de drech e se diplomèt a l'Universitat Pompeu Fabra. Durant aquel temps s'impliquèt dins divèrsas entitats coma lo Blòc d'Estudiants Independentistas (BEI), Juristas Sens Frontièras e los Joves Avocats de Catalonha demest mantun autre.
Comencèt a trabalhar coma avocada dins los domenis civil, penal e administratiu. Ensenhèt tanben a l'Escòla de Polícia de Catalonha. Puèi venguèt directora del domeni dels servicis de l'Agéncia Catalana de Cooperacion al Desvolopament.

Venguèt militanta de la seccion locala d'ERC a Vic en 2005. En 2008 foguèt elegida secretària de Politica Europèa, Internacionala e Cooperacion, e èra a l'encòp secretària generala de l'Aliança Liura Europèa (ALE). Lo 17 de setembre de 2011 succediguèt a Joan Ridao coma Secretària Generala d'Esquèrra Republicana.

## Ligams
*Marta Rovira
.мон

**.мон** (*mon*, còdi punycode: .xn--l1acc) es lo nom de domeni d'Internet en cirillic per Mongolia. Lo domeni en alfabet latin es .mn.
 
## Referéncias
Deitat

Una **deitat** es un supausat èsser subrenatural, qu'es venerat e jòga un ròtle per d'unas religions e cults animistas. Les deitats son consideradas coma possedent de poders subreumans, e dins l' immensa majoritat dels cases son immortalas. Usan del sieu caractèr divin per influir subre la vida dels umans e pel mond en general. 1102 142
Vènus

**Vènus** pòt designar:
**[[Mitologia]]:
::* *'Vènus,** diva de l'amor e de la belesa fisica dins la mitologia romana.
*''[[Astronomia]]'':
::* **Vènus,** segonda planeta del [[Sistèma Solar]], d'après sa proximitat amb lo Solelh.
* ''[[Art]]:''
::* **Vènus de Milo**, estatua famosa de la [[Grècia antica]].
::* **Vènus d'Arle**, escupltura romana descubèrta  dins la vila d'[[Arle]].
::* **Vènus del miralh**, òbra del famós pintor espanhòl [[Diego Velázquez]].
::***La naissença de Vènus**,  òbra de [[Sandro Botticelli]]
* **Vènus preïstorica,** tipes de figuras femeninas, provenents de las culturas paleoliticas, amb los caractèrs sexuals exagerats:
** **Vènus de Berekhat Ram**
** **Vènus de Willendorf**
** **Vènus de Gavà**
** **Vènus dera Espuga**
** **Vènus de Tan-Tan**
* ''Biografias:''
::* **Venus Williams,** jogaira de tennis professionala
;;***Vènus otentòta,** escais donat al sègle XIX a [[Saartjie Baartman]].
* ''[[Geografia]]:''
::* **Venus (Tèxas)**, vila de l'estat de Tèxas.
::* **Venus (Florida)**, zona non incorporada de [[Florida]];
==Veire tanben==
***Projècte Venus'''
Vènus (mitologia)

**Venus** èra la diva romana de l'amor, de la belesa, de la sexualitat, de la fertilitat e la prosperitat. Dins la mitologia romana, es la maire del pòble roman a travèrs de son filh, Aeneas, que subrevisquèt a la casuda de Tròia e fugiguèt en  Itàlia. Juli Cesar lo revendiquèt coma son aujòl. Vènus èra al centre de divèrsas fèstas religiosas romanas, e èra venerada per mantun cultes.

Los roman adaptèron los mites e l'iconografia de son equivalenta grèga Afrodita dins l'art e la literatura. dins la tradicion classica occidentala , Vènus es venguda la divinitat de la mitologia grecoromana pus comunament referenciada e l'incarnacion de l'amor e la sexualitat.
Sector primari

Lo **sector primari** es un sector economic que gropa l'ensems deis activitats liadas a la produccion de matèrias premieras non transformadas. Es a dire que se compausa dei domenis qu'esplechan dirèctament de ressorsas naturalas coma l'agricultura, la pesca ò l'activitat miniera.

## Liames intèrnes

* Sector segondari.
* Sector terciari.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Maarja-Liis Ilus

thumb|250px|Maarja-Liis Ilus en 2012
**Maarja-Liis Ilus**, tanben coneguda coma **Maarja** (Tallinn, 24 de decembre de 1980) es una cantaira estoniana. Representèt Estònia al Festival de la Cançon Eurovision en 1996 amb Ivo Linna e tanben l'an seguent coma solista.

## Discografia
* *Maarja* (1996)
* *First In Line* (1998)
* *Kaua veel* (1998)
* *City Life* (2000)
* *Look Around* (2005)
* *Läbi jäätunud klaasi* amb Rein Rannap (2006)
* *Homme* (2008)
* *Jõuluingel* (2009)
* *Kuldne põld* (2012)
Bicamerisme

Lo **bicamerisme** designa un sistèma d'organizacion politica que devesís lo Parlament entre doas chambras diferentas. Es generalament adoptat dins lei país de superficia importanta ò presentant una populacion pauc omogenèa que necessita de representar leis abitants segon una basa nacionala e una basa regionala.

## Liames intèrnes

* Monocamerisme
* Chambra bassa
* Chambra auta

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Chambra bassa

Una **chambra bassa** designa una dei doas assembldas compausant un Parlament bicamerau. A respèct d'una chambra auta, son mòde de seleccion de sei membres es pus popular. Per exemple, en França, la chambra bassa (Assemblada Nacionala es elegida au sufragi universau dirècte mentre que la chambra auta (Senat) es elegit au sufragi indirèct.

## Liames intèrnes

* Bicamerisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Chambra auta

Una **chambra auta** es un tèrme politic que designa una dei doas assembladas d'un Parlament bicamerau. Es caracterizada per un mòde de seleccion mens popular que per la chambra bassa.

## Nòtas

## Referéncias
Saartjie Baartman

**Saartjie Baartman** (abans 1790 – 29 de decembre de 1815) foguèt una femna Khoikhoi que foguèt exibida coma atraccion en Euròpa al sègle XIX jol nom de Vènus otentòta; "Otentòt" èra lo nom correntament balhat a l'epòca als membres del pòble Khoi, uèi considerat coma un tèrme pejoratiu.
Angus Young

**Angus McKinnon Young** es un jogaire de guitarra e originari d'escocesa nascut lo 31 de març 1955.
Eu es lo co-productor de AC/DC. Fa de musica Hard Rock.
Batalha de Koh Chang

La **batalha de Ko Chang** es un combat navau que se debanèt lo 17 de genier de 1941 durant la Guèrra Francotailandesa. En causa de la situacion generala de blocatge, lei Tailandés (25 naviris) èran a preparar una ataca navala en vista de destrurre l'esquadra navala francesa en Indochina dau vice-amirau Régis Bérenger (5 naviris). Aquò auriá representat una menaça grèva car la màger part dei fòrças francesas disponiblas èran mobilizadas per tenir la linha defensiva terrèstra. Pasmens, lei Francés avián anticipat aqueu plan. En despiech de son inferioritat numerica, organizèron una ataca suspresa que s'acabèt per la destruccion ò la neutralizacion de la mitat de la flòta tailandesa.

## Liames intèrnes

* Guèrra Francotailandesa.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Jean Guiglini, « A Resume of the Battle of Koh-Chang », *Warship International*, vol. XXVII, n°2, 1950, pp. 135-140.

## Nòtas e referéncias
Batalha dau cap Matapan

La **batalha dau cap Matapan** es una batalha navala major de la Segonda Guèrra Mondiala qu'opausèt lei flòtas britanica e italiana dins la region dau cap Matapan. S'acabèt per una victòria britanica decisiva e per la destruccion de la màger part de la flòta de superficia italiana que perdiguèt  marins e 3 crosaires.
Minador

Un **minador** es un naviri militar leugier e discret destinat a la negada de minas marinas. Fòrça frequent au començament dau sègle XX, dispareguèron ambé lo desvolopament de tecnicas novèlas permetant de negar de minas dempuei un naviri militar quin que sigue o dempuei d'aeronaus (avions o elicoptèrs). Au començament dau sègle XXI, la marina finlandesa èra l'unica flòta operacionala qu'utiliza de minadors que servisson tanben de patrolhaire.
Lauris Reiniks

thumb|Lauris Reiniks (2008)
**Lauris Reiniks** (Dobele, 11 de julhet de 1979) es un cantaire e actor leton. Venguèt famós tre 2010 dins totes los Païses baltics gràcias a l'adaptacion de sa cançon mai famosa "Es skrienu" al lituanian e a l'estonian.

## Discografia
* *Planet 42* (2002)
* *Lidot savādāk* (2003)
* *Tik balti* (2003)
* *Never Look Back*, amb F.L.Y. (2003)
* *Debesskrāpju spīts* (2005)
* *Nakts veikalā* (2007)
* *Es skrienu* (2010)
* *Aš bėgu* (2011)
* *Ma jooksen* (2011)
* *Lauris Reiniks Ziemassvētkos* (2012)
.政务

**** (*zhèngwù*, govèrn, còdi punycode .xn--zfr164b) es un nom de domeni chinés. Es en servici dempuèi lo 17 de decembre de 2013.

## Referéncias
Batalha de l'Estrech de Drobak

La **batalha de l'Estrech de Drobak** se debanèt lo 9 d'abriu de 1940 durant l'invasion alemanda de Norvègia. Opausèt una flòta alemanda de sièis naviris cargat d'atacar la capitala norvegiana a la fortalessa costièra d'Oscarborg. Bastidas a la fin dau sègle XIX, lei defensas norvegianas èran pas consideradas coma una menaça vertadiera per leis Alemands. Pasmens, l'armada terrèstra de Norvègia i aviá installat en secrèt doas batariás de torpilhas que chonèron un crosaire pesuc e endomatjèron un segond entraïnant l'aplant de l'ofensiva alemanda. Aquela pausa permetèt au rèi norvegian de se retirar d'Òslo puei de quitar lo país per dirigir la resisténcia.
Dragaire de minas

Un **dragaire de minas** es un naviri militar leugier destinat a la lucha còntra lei minas marinas. Utiliza per aquò una draga qu'es un dispositiu mecanica, acostica o magnetica remoucat dins una zòna susceptibla d'èstre minada. Doas menas de dragatge existisson :
* lo dragatge mecanic que consistisse a copar leis orins dei minas per lei destrurre a la superficia gràcias a un canon leugier o un fusiu.
* lo dragatge d'influéncia que consistisse a entraïnar l'explosion dei minas magneticas o acosticas gràcias a una draga simulant lo passatge d'un naviri.
Au contrari d'un caçaire de minas que lo remplaça dins lei flòtas pus modèrnas, lo dragaire de minas es pas equipat per detectar lei minas.
Ròca magmatica

Las **ròcas magmaticas**, tanben ditas **ròcas igneas**, se forman quora un magma se refreja e se solidifica amb o sens cristallizacion completa dels minerals que conten. Aquela solidificacion se pòt produire :
* en prigondor, cas de las ròcas magmaticas plutonicas (ditas « intrusivas ») ;
* a la superfícia, cas de las ròcas magmaticas volcanicas (ditas « extrusivas » o « efusivas »).
My Słowianie

vinheta
**"My Słowianie"** (que significa en occitan: "Nosautres los eslaus") es una cançon del cantaire de hip-hop polonés Donatan. La cançon, que sortiguèt a la fin de 2013, se vòl ironica e jòga suls estereotips que los occidentals an de las eslavas e a l'encòp fa una critica de la censura qu'en Polonha afècta tot çò que pòsca aver un ligam amb la sexualitat. Es interpretada per Donatan e la cantaira Joanna "Cleo" Klepko. La vidèo de la cançon, que la protagonista principala n'es la modèla Luxuria Astaroth, obtenguèt una capitada enòrma sus Internet, e sus Youtube capitalizèt mai de 20 milions de vistas en un mes.
Donatan

**Witold Marek Czamara**, mai conegut coma **Donatan** (Cracòvia, 2 de setembre de 1984) es un cantaire de hip-hop e productor musical polonés. Venguèt famós internacionalament en decembre de 2013 gràcias al succès de la cançon "My Słowianie", que generèt una polemica fòrta en Polonha per encausa dels imatges de la vidèo, jutjats indecents.

## Discografia
* *Równonoc. Słowiańska dusza* (2012)
Edward Murray Conrad Barraclough

**Edward Murray Conrad Barraclough** (nascut lo 25 d'abril de 1893, mòrt lo 9 d'agost de 1984) èra un oficièr de marina britanic d'origina alemanda, e un vexilològ de tria.

Nascut Edward Murray Conrad **Wedemeyer von Eldagsen**, càmbia de nom pendent la primèra guèrra mondiala. Fa carrièra dins la marina e coma comandant de josmarin. Se retira en 1943. Es decorat de l'òrdre de l'Empèri britanic.

Après aquò, publica de libres de referéncia sus las bandièras.

## Bibliografia
* E. M. C. Barraclough, *Yacht Flags and Ensigns. Regulations, customs, traditions, and recommendations for wearing and flying flags, other than signal flags, in British yachts*, 1951
* E. M. C. Barraclough, *Flags of the World*, 1965, 2a edicion, 1969

## Referéncias
Luxuria Astaroth

**Kamila Wawrzynkiewicz**, mai coneguda coma **Luxuria Astaroth** o tanben **Camille Smogulecka** e **Luluka Astafiew** (Rumia, 12 d'octobre de 1995) es una modèla polonesa. Se faguèt famosa internacionalament gràcias a sa participacion dins mantun clip del cantaire de hip-hop Donatan, mai que mai per son interpretacion sensuala dins "My Słowianie", vidèo que coneguèt un succès espectacular sus Youtube.
Lionel Buannic

**Lionel Buannic**, o tanben en breton **Lionel Buanig** (País Bigoden, 24 de novembre de 1972) es un jornalista e entrepreneire breton. Aqueste fondador de la societat Krouiñ que participèt activament al foncionament de la television bretona, TV Breizh, lancèt lo 20 de decembre de 2013 la primièra television publica occitana per Internet, Òc Tele.

## Biografia
Lionel Buannic nasquèt en país bigoden en 1972 dins una familha modèsta de lenga bretona, d'un paire marin e d'una maire emplegada dins la collectivitat locala. Abalit en francés, comencèt a s'interessar al breton durant son adolescéncia. A 17 ans comencèt a trabalhar dins una ràdio a Kemper. Estudièt las sciéncias politicas a Grenòble e faguèt puèi una escòla de jornalisme a Bordèu. Tre 1996 anèt trabalhar a France 3 ont demorèt quatre ans abans d'integrar en 2000 TV Breizh que ne foguèt durant cinc ans lo cap redactor.

En 2006 quand partiguèt de TV Breizh s'installèt a Etel ont creèt la societat LB Krouiñ/LBMessage et Médias per formar e conselhar las gents dins lo domeni de la comunicacion. Montèt mai tard sus Internet lo canal Brezhoweb.
Giovanni Battista Licata

thumb|Giovanni Battista Licata en 1883
**Giovanni Battista Licata** (Nàpols, 23 de junh de 1859 - Gildessa, Harar, 1886) foguèt un botanista e explorador italian. Aqueste scientific, que foguèt un dels primièrs italians a s'interessar a las plantas africanas, moriguèt tragicament en 1886, dins l'expedicion Porro, que lo sultan d'Harar aviá fach assassinar totes los europèus presents dins aquela region d'Africa.

## Biografia
Giovanni Battista Licata nasquèt a Nàpols en 1859 dins una familha d'artistas. Son paire, Antonio Licata era professor de pintura e sa maire, Orsola Faccioli, èra professora de dessenh. Aprèp que passèsse son bachelierat s'inscriguèt a l'Universitat de Nàpols e obtenguèt son doctorat en sciéncias naturalas. Trabalhèt puèi de professor de sciéncias dins d'escòlas segondàrias. Venguèt amic de l'antropològ Paolo Mantegazza abans de s'interessar a l'expansion comerciala en Africa. Aital dirigiguèt divèrsas revistas que pertòcan aquela idèa coma lo *Bollettino della Società africana d'Italia* o l*'[[Esplorazione]]* qu'aviá fondat en abril de 1883.
Lo 27 de febrièr de 1885 s'embarquèt dins una expedicion que deviá explorar la region d'Assab. Quand ne tornèt, sièis meses mai tard, escriguèt un raconte de son viatge, *Assab e i Danachili. Viaggi e studi*, que publiquèt aquel meteis an. 

## Òbras
* *La fisiologia dell'istinto* (1879)
* *Assab e i Danachili. Viaggi e studi* (1885).
Paolo Mantegazza

thumb|250px|Retrach de Paolo Mantegazza
**Paolo Mantegazza** (Monza, 31 d'octobre de 1831 – San Terenzo, 28 d'agost de 1910) foguèt un antropològ, fisiologista, escrivan e politician italian. Son aportacion en antropologia es de las mai importantas, que foguèt dels primièrs divulgadors de las teorias darwinianas en Itàlia. Per çò qu'es de son engatjament politic, foguèt deputat de 1865 a 1876 e puèi senador a partir del 16 de novembre de 1876.
ÒCtele

thumb|Logo d'ÒCtele.
**ÒCtele** es un canal de television occitan per Internet. Aquesta cadena, creada e dirigida pel jornalista breton Lionel Buannic, lo primièr mejan audiovisual completament en occitan, foguèt lançada lo 20 de decembre de 2013. 

L'entitat a sa sedença a Pau, fa partida del grop LB Groupe que publica tanben las cadenas de television Brezhoweb en breton e Galoweb en gallo. Sa color d'identificacion dins lo grop es lo irange e se retroba dins tot son apelhatge d'antena.

Sos oraris d'emission son pas que quatre oras per jorn actualament, de 18h30 fins a 22h30.

## Istòria
L'anóncia publica foguèt facha pel president del Conselh Regional d'Aquitània Alain Rousset dins l'encastre de la 9a edicion del Hestiv'òc.

## Ligams extèrns
* Site d'ÒCtele

## Nòtas e referéncias
Metro-Goldwyn-Mayer

**Metro-Goldwyn-Mayer** Inc. (o simplament **MGM**) es una granda companhiá americana, dedicada subretot a la produccion e distribucion de filmes de cinèma e de programas de television.

Las seunas principalas filialas èran MGM Studios Inc., United Artists Corporation e Orion Pictures Corporation (aquerida en 1997). En 2005 foguèt aquerida per un grop de companhiás al cap de las qualas èra Sony Pictures Entertainment, que venguèt Columbia Pictures. 

## Istòria
Lo nom de l'entrepresa nasquèt de las tres companhiás que fusionèron per crear MGM Studios en 1924: *Metro Picture Corporation* (fondada en 1915), *Goldwyn Picture Corporation* (fondada en 1917) e Louis B. Mayer Pictures (fondada en 1918). Louis B. Mayer ne venguèt lo cap de l'estudió e Irving Thalberg lo cap de produccion. Lo sèu lèma èra *Ars Gratia Artis* (art pel quita art) e lo seu emblèma es un leon, creat en 1928.
Joan Lahita (omonimia)

**Joan Lahita**, var. **La Fita** (en francés: *Jean Laffitte*, var. *Laffite*), qu'ei un nom pròpi qui pòt designar:

## Personalitat
* Joan Lahita (vèrs 1780-vèrs 1823), qu'ei un flibustèr gascon de la debuta deu , operant dens lo golfe de Mexic.
* Jean Laffitte (escrivan) (1910-2004), qu'ei un resistent, comunista e escrivan occitan d'Anhac.
* Joan Lahita (1930-2023) qu'ei un lingüista guianés-bearnés.
* Jean Laffitte (avesque) (vadut en 1952), qu'ei un avesque bearnés d'Auloron, prelat deu Ordi Sobeiran e Militar de Malta.

## Toponime
* Jean Lafitte, un vilatge de Loïsiana, nommat en aunor deu pirata gascon Joan Lahita.
* Parc istoric nacionau e resèrva Jean Lafitte, un parc nacionau american deu dèlta de Mississipí en Loïsiana.

## Veire tanben
*Lahita
Joan Lahita

**Joan Lahita** (vèrs 1780-vèrs 1823) qu'ei un pirata, corsari e flibustèr qu'escumissiá lo golf de Mexic a la debuta deu sègle XIX. Qu'ei hrair capdèth e partenari de Pèir Lahita.

Los hrairs Lahita e lors piratas utilizavan las illas de Baratària e Galveston aus Estats Units de uei coma basas per sas operacions.

En dehòra de la soa prestigiosa carrèra de pirata, que cau mentàver la soa ajuda determinanta e de las eficaças entà dar la victòria a l'armada nòrd-americana deu futur president Andrew Jackson contra l'invasion anglesa en 1829.

Sus un plan mei anecdotic, que's descobrí ua sensibilitat progressista, anti-escalavagista e sociau a la fin de la soa vida au punt de comença a financiar l'òbra de Frederich Engels e de Karl Marx a l'origina deu moviment comunista.

## Biografia
### Originas
De nombrós detalhs sus las debutas de Joan Lahita que demoran escurs e las honts que's contradisen sovent.

Com lo son nom ac sugereish, la possibilitat d'ua origina e ua vaduda gascoa enter Bascoat e Bearn qu'ei sovent considerada. Una neishença a Biàrritz es possibla segon los archius parroquiaus d'aquera vila.

Dens lo *Jornal de Joan Lahita*, dont l'autenticitat ei contestada, Lahita qu'afirma estar neishut a Bordèu, en França, en 1780 de parents judius sefarades. La soa mairana e la soa mair mairaus, totas duas Conversos, qu'an huejut Espanha entà França en 1765. Lo son pairbon mairau qu'èra estat executat per l'Inquisicion entà "judaïzacion". Some sources say that his father was French and his mother's family had come from Spain. Daubuas honts qu'afirman que lo son pair èra francés (occitan?) e que la familha de la soa mair èra originària d'Espanha.

Lahita e lo son hrair Pèir que pretendèn egaument estar neishuts a Baiona. Autes documents de l'epòca que situan lo son lòc de neishença a Sant Malòu o a Brèst. Jack C. Ramsay, qui a publicat ua biografia de Lahita en 1996, que declara: "qu'èra ua epòca propícia entà estar originària de França, ua afirmacion qui assegurava ua proteccion contra l'aplicacion de la lei americana". Que nòta qu'autes racontes contemporanèus afirman que Lahita ei neishut a Orduña, en Espanha, o dens lo comtat de Westchester, a Nava Iòrc, au nòrd de Manhattan.

#### Sent Domenge

#### França

## Galeria


LafittesCarriage1May2004.jpg|L'ostau de Joan Lahita, carrèra Borbon a Nòva Orleans, bastida per Jean-Louis Dolliole.
Lafitte-map.png|Carta deu Nacional Park Service, muishant los itineraris qui Lahita auré lo mei logicament emprontats entà la contrabanda.
Death of Jean Lafitte.jpg|Mort deu pirata Jean Lahita, publicacion de 1837.
Flag of New Granada (1811-1814).svg|Lo drapèu de las Províncias Unidas de Nava Granada (1811-14), adoptat e utilizat per Joan Lahita de 1817 a 1821 a l'Isla de Galveston, Tèxas, Nava Espanha
Kaija Kärkinen

**Kaija Hannele Kärkinen**, tanben coneguda coma **Kaija** (Sodankylä, 9 de setembre de 1962) es una cantaira e actritz finlandesa. Es coneguda mai que mai pel fach que representèt Finlàndia durant lo Festival de la Cançon de l'Eurovision en 1991 amb la cançon "Hullu yö" (en occitan: "Nuèch bauja"), e i acabèt 20ena.
Sector segondari

Lo **sector segondari** es un tèrme economic que designa l'ensems deis activitats de transformacion dei matèrias premieras eissidas dau sector primari. Es generalament compausat de l'industria e de la construccion.

## Liames intèrnes

* Sector primari.
* Sector terciari.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sector terciari

Lo **sector terciari** es un tèrme economic que designa l'ensems deis activitats que fan pas partida dau sector primari ni dau sector segondari. Es donc generalament format dei servicis.

## Liames intèrnes

* Sector primari.
* Sector segondari.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Palais

Un **palais** (arc. **palatz**) es una residéncia de talha fòrça importanta qu'èra generalament utilizada coma residéncia d'un senhor de reng superior ò d'un sobeiran. Dempuei la fin dei regimes aristocratics ancians, lei palais son d'ara endavant utilizats coma sètis d'institucions (presidéncia, ministèri, parlament...), de musèus, d'ostalariás ò d'immòbles de burèu (ex. Palai (sic) de Gèu de Vielha, en Aran).

## Nòtas e referéncias
Presuntos Implicados

**Presuntos Implicados** es un grop musical espanhòl. Aquesta formacion d'estil jazz e blues, creada en 1983 a Yecla mas implantada a València, es compausada de tres membres: la vocalista Lydia Rodríguez (que remplacèt Sole Giménez tre 2008), e los instrumentistas Juan Luis Giménez e Nacho Mañó. Dempuèi la debuta de sa carrièra lo grop a recebut 14 disques de platin.

## Discografia
* *Danzad, danzad malditos* (1985)
* *De sol a sol* (1987)
* *Alma de Blues* (1989)
* *Ser de Agua* (1991)
* *El pan y la sal* (1994)
* *La noche* (1995)
* *Siete* (1997)
* *Versión Original * (1999)
* *Gente* (2001)
* *Selección natural* (2002)
* *Postales* (2005)
* *Será* (2008)
Ada Colau

thumb|250px|Ada Colau en 2020
**Ada Colau i Ballano** (Barcelona, 3 de març de 1974) es una activista sociala, politiciana e ensagista catalana. Venguèt famosa dins l'estat espanhòl en 2012 coma portavotz de la Plataforma d'Afectats per l'Ipotèca (PAH) a Barcelona, que ne foguèt cofondadora, e tanben a nivèl estatal. Es dempuèi lo 13 de junh de 2015 consola de Barcelona.
Lei Gallardón

La **Lei Gallardón** es lo nom popular, tirat del nom del ministre de la justícia espanhòl Alberto Ruiz-Gallardón, que recebèt la lei, aprovada pel govèrn espanhòl conservador de Mariano Rajoy lo 20 de decembre de 2013, que limita la possibilitat d'avortar sonque dins los cases de viòl e de perilh de santat de la maire. Son aprovacion significa un retorn a la situacion anteriora e invalida la lei implantada en 2010 pel govèrn socialista de Rodríguez Zapatero. Es estada criticada dins mantun sector de la societat catalana e mai per qualques elegits del Partit Popular.

## Antecedents

Durant l'etapa de la Generalitat de Catalonha republicana presidida per Lluís Companys, lo director general dels servicis sanitaris e socials, Fèlix Martí i Ibáñez un mètge anarquista, promulguèt una lei de l'avortament, demest las mai progressistas de l'Euròpa d'aquel temps, que foguèt aprovada lo 25 de decembre de 1936. 

Aqueste retorn a la situacion anteriora èra ja presenta dins lo programa electoral del PP.
Qualque temps aprèp l'aprovacion de la lei, se faguèron sentir de criticas de mantun sector social, politic e mai al sen del quite partit del govèrn. Dins l'Union Europèa, l'iniciativa trobèt tanben d'oposicion.
Construccion aeronautica

La **construccion aeronautica** amassa los mestièrs de la concepcion, de la fabricacion e de la comercializacion des aeronaus, tals que los avions o los elicoptèrs. Es una de las activitats del sector aeronautic e espacial.
Megalit

[vinheta|[Stonehenge, monument megalitic qu'es un sèti toristic major dau Reiaume Unit.]]
[vinheta|Dolmèn ''de la Grotte'' (nom fr), a [Cornòl.]]

Un **megalit** (del grèc ancian: μέγασ "grand" e λίθοσ "pèira") es un monument de pèira format de blòts rocassós de dimensions gròssas assemblats sensa mortier ni ciment. Lo tèrme s'aplica generalament a de monuments preistòrics ò antics mai certanei civilizacions ne'n realizèron fins a l'Edat Mejana. Segon lei periòdes, divèrsei pòbles bastiguèron de megalits e se'n troba sus totei lei continents.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Homo rudolfensis

***Homo rudolfensis*** es una espècia d'ominidats apareguda i a aperaquí 2,4 milions d'annadas e dispareguda i a 1,8 milions d'annadas. Foguèt descubèrt en 1972 dins la region dau lac Turkana (alora dich lac Rudolf). Es de còps considerat coma una sosespècia pus evolucionada d*'[[Homo habilis]]* dotada d'una bipedia pus afiermada e d'un regim alimentari pus carnivòr. A son epòca, coabitèt ambé d'autreis espècias d'australopitècs e d'ominidats coma *[[Homo habilis]]*, *[[Homo ergaster]]* e *[[Homo georgicus]]*.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Tomba

Una **tomba** es lo luòc onte son depausats d'un biais intencionau e definitiu lei rèstas d'un ò d'unei defunts (ò de còps d'un animau), generalament après de funeralhas. Existís dos tipes principaus que son d'inumacion e de cremacion. Lei tombas son generalament gropadas au sen d'un cementèri, d'un camp funerari ò d'una necropòli. Pasmens, pòu tanben se trobar dins un monument coma un palais ò una glèisa.

## Veire tanben
### Bibliografia
### Ligams connèxes
### Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Sean Paul

thumb|250px|Sean Paul al B96 Summerbash en 2012
**Sean Paul Ryan Francis Henriques**, mai conegut coma **Sean Paul** (Kingston, 9 de genièr de 1973) es un cantaire jamaican. Ganhèt mantun prèmi coma lo Prèmi Grammy del melhor album de reggae per *Dutty Rock* en 2004.

## Discografia
* *[[Stage One]]* (2000)
* *[[Dutty Rock]]* (2002)
* *[[The Trinity]]* (2005)
* *[[Imperial Blaze]]* (2009)
* *[[Tomahawk Technique]]* (2012)
* *[[Full Frequency]]* (2014)
Pic dels Tres Senhors

Lo **Pic dels Tres Senhors** (*Pic des Trois Seigneurs* en francés) es un massís que se tròba pels Pirenèus Occitans,en Coserans e uèi dins lo departament francés d'Arièja. Lo ponch mai naut, qu’es lo Pic, naut de 2199 mètres, es tanben l'aigavèrs dels rius Arac (que raja cap al massatés), Corbièra (que raja a Ravat e Tarascon) e Vic de Sòs. Segon la legenda,lo nom proven,justament,dels tres ancians senhors d'aquestas tres valadas, que se trobavan al som de la montanha per i parlar dels dreches de las tèrras que gerissián. Es un som umil en nautor, ça que la, ja que demòra un pauc apartat dels Pirenèus axials, la vista sul costat nòrd dels Pirenèus es supèrba, despuèi las montanhas cerdanas, andorranas, lo massís del Montcalm e de la Pica d'Estats, lo circ de Cagatelha e lo Pic de Certascan, lo Pic de Montroig, fins al massís del Mont Valièr, lo som mai simbolic de Coserans, nomenat plan sovent lo Senhor de Coseran.

## Geologia
Lo massís se compausa de lausas, que son los materials pròpris dels Pirenèus, mas pel trabalh d’erosion d’ancians glacièrs, al fons de las vals i trobam qualques blòts de granit arredondit.

## Clima e vegetacion
Lo clima es lo tipic dels Pirenèus, de montanha doncas, amb fòrça influéncia atlantica, doncas plujós e umid e amb d’importantas nevadas en ivèrn, sovent a las parts mai bassas. Aiceste clima umid e freg nos balha de bòsques fòrça madurs: roiredas, fagedas e avetadas. A partir dels 1500 mètres de nautor, los bòsques venon de pastencs, que foguèron plan importants per l’economia tradicionala. Ne son testimònis los ancians bastiments dels pastres, los òrris, amb de polits exemples a Gotets e als Planhòls, a l’intrada de la Val de l'Arac, e es plan aisit d'i arribar despuèi lo pichon vilatjòt del Caròl, en Massatés.
Ret informatica

Una **ret informatica** es un grop interconnectat d'ordenadors. 
La finalitat principala per la creacion d'una ret es lo partatge de las ressorsas e de l'informacion a distància, assegurar la confidencialitat e la disponibilitat de l'informacion, augmentar la velocitat de transmission de las donadas e reduire lo cost general d'aquestes accions.
Aerodin

Un **aerodin** es una aeronau que sa sustentacion es principalament assegurada per de fòrças aerodinamicas. Los aerodins amassan totes los aparelhs pus pesucs que l'aire, que sa sustentacion es assegurada mercé a una veladura fixa (avion, planaire), o viradissa (elicoptèr).
Mikhaïl Kalàshnikov

thumb|250px|Mikhaïl Kalàshnikov en 2009.
**Mikhaïl Timofèievich Kalàshnikov** (en rus: Михаил Тимофеевич Калашников; Korià, 10 de novembre de 1919 -Izhevsk, 23 de decembre de 2013) foguèt un engenhaire e luòctenent-general rus. Es conegut internacionalament mai que mai per son invencion de l'AK-47, arma que pòrta son nom.
Yucca brevifolia

***Yucca brevifolia***, que lo dison tanben ***Joshua tree*** o **arbre de Josuè**, es una espècia de la familha *[[Agavaceae]]*, que s'encontra sonque en America del Nòrd  pels Estats de Califòrnia, Arizòna, Utah, e Nevada. Confinhats principalament al Desèrt de Mojave entre 600 e 1800 m d'altitud, butan mai que mai dins la region de la *Queen Valley* e de la *[[Lost Horse Valley]]* dins lo *[[Joshua Tree National Park]]* que s'i pòt trapar un especimen de 13 mètres de nautor.

## Descripcion botanica

Los *Joshua trees* pòdon butar a partir d'una grana o d'un rizòma sosterranh d'un autre *Joshua tree*. Butan lentament : 10 a 20 cm las primièras annadas e sonque 10 cm l'an puèi. Le tronc es constituit de millierats de pichonas fibras e ten pas los traditionals anèls de creissença, çò que ne fa malaisida l'evaluacion de l'atge. Lo *Yucca brevifolia* es pas fòrça rustic pr'amor de son racinum superficial e de sas brancas pesugas al som, mas subreviu a la rigor del desèrt e pòt aténher 200 ans.

Un espectacle primaveral dels pus polit es lo floriment blanc dels Joshua trees. Las flors apareisson entre la fin de febrièr e d'abrial. Los *Joshua trees* butan pas pus après lo floriment e florisson pas cada an. Coma nombrosas plantas del desèrt, lo floriment es dependent de l'ocuréncia de las precipitacions precedentas. An de besonh d'un ivèrn freg per florir.

Après lo floriment, las flors son fecondadas pel parpalhon de yucca, que difusa lo pollèn en pondent sos uòus sus las flors. Las babas del parpalhon se noirisson de las granas de l'arbre mas ne'n daissan pron per permetre la reproduccion de l'espècia.

L'embrancament se fa mai que mai quora las extremitats son destruitas pel cusson del *Yucca*.

## Istòria
Le nom de *Joshua tree* foguèt balhat per un grop de mormons que traversavan lo desèrt de Mojave al mitan del sègle XIX . La forma particulara de l'arbre lor faguèt pensar a Josué mostrant, braces tenduts, la Tèrra promesa.

## Galariá


File:Young Yucca brevifolia at Regional Parks Botanic Garden closeup.jpg|jove
File:Yucca brevifolia flower.jpg|flor
File:Yucca brevifolia 23.jpg|fruit


## Veire tanben
* Joshua Tree National Park
* The Joshua Tree es lo títol d'un album del grop de rock U2.

## Ligams extèrnes
* 
* 
* ''Joshua Tree''
* Data Plants
Kwanzaa

**Kwanzaa** ei ua hèsta inventada aus Estats Units en 1966 per dar aus neirs d'America ua hèsta distinta de las deus blancs. Dura ua setmana deu 26 de decémer au 1èr de gèr. S'ei espandida dens los Estats Units e lo Canadà, mes n'ei pas guaire hestejada aulhors.

## Istòria
Kwanzaa estot inventada peu militant nèir Ronald McKinley Everett (deu chafre Ron Karenga) ende ahortir los ligams enter los nèirs d'America e d'Africa. Prengot l'expression swahili *matunda ya kwanza* (purmèra fruta). La hèsta de kwanzaa ei uei celebrada per Americans nèir en suplement de las hèstas religiosas com Nadau.
Frontenat

**Frontenat** o **Frontenac** es una anciana comuna d'Alèir annexada en 1810 a Archinhat.

## Demografia
La populacion de Frontenat era de 127 abitants en 1793 e 96 en 1800.
## Referéncias
Districte de Montleçon

Lo **districte de Montleçon** es una anciana division administrativa delh departament d'Alèir, establida ambe lo departament en 1790 e suprimida en 1795. Son chapluec era Montleçon.

Lo departament d'Alèir avia 7 districtes.

En 1800, Montleçon ven lo sèti d'un arrondiment mai espandit.
Vozela

**Vozela** es una anciana comuna d'Alèir que fusiona en 1829 ambe Espinassa per far la comuna d'Espinassa e Vozela.
## Demografia
La populacion de Vozela era de 182 abitants en 1793, 40 en 1800, 193 en 1806 e 235 en 1821.
## Referéncias
Espinassa (Alèir)

**Espinassa** es una anciana comuna d'Alèir que fusiona en 1829 ambe Vozela per far la comuna d'Espinassa e Vozela.
## Demografia
La populacion d'Espinassa era de 448 abitants en 1793, 502 en 1800, 566 en 1806 e 580 en 1821.
## Referéncias
Espinassa (omonimia)

**Espinassa** pòt designar:
* Espinassa e Vozela, una comuna d'Alèir
* Espinassa, una anciana comuna d'Alèir fusionada amb Vozela
* Espinassa, una comuna de Cantal
* la Chapela Espinassa, una comuna de Corresa
* L'Espinassa, una comuna de la Nauta Garona.
* Espinassa, una comuna del Puèi de Doma.
Satoshi Nakamoto

**Satoshi Nakamoto**, o **Dorian S. Nakamoto** (en japonés: ナカモト・サトシ (中本哲史); Beppu, Japon, julh de 1949) es un engenhaire e informatician american. Venguèt famós per sa creacion de la moneda virtuala mai coneguda, lo Bitcoin. Dempuèi l'invencion e difusion d'aquesta en 2009 l'identitat del creador de la moneda remanèt misteriosa, se sabiá pas quitament pas s'èra lo chafre d'una persona unica, o s'èra un grop d'individús que s'escondián darrièr. 

Pasmens lo 6 de març de 2014, la jornalista Leah Mc Grath Goodman revelèt dins un article de la revista *[[Newsweek]]* que lo paire del Bitcoin se sonava efectivament Satoshi Nakamoto, que son anonimat foguèt preservat que quand faguèt sos 23 ans cambièt son nom en Dorian Prentice Satoshi Nakamoto e viviá dempuèi un brave tems jol nom de Dorian S. Nakamoto.

En omenatge a aquesta figura emblematica del bitcoin, una division d'aqueste equivalenta a 0,00000001 BTC, e de las mai emplegadas, es estada sonada "satoshi".

## Referéncias
Namecoin

right|thumb|70px|Un logotip del Namecoin
Lo **namecoin** (nom format a partir de *name* nom e de *coin* "pèça de moneda" en anglés) es una moneda electronica descentralizada.

Son simbòl monetari, pas encara oficial, es ℕ. La sigla correspondenta es NMC.
Litecoin

right|thumb|200px|Un logotip del Litecoin
Lo **litecoin** (nom format a partir de *lite* "leugièr" e de *coin* "pèça de moneda" en anglés) es una moneda electronica descentralizada inspirada del Bitcoin. Introducha lo 7 d'octobre de 2011, es actualament la segonda moneda virtuala mai emplegada.

Son simbòl monetari, pas encara oficial, es Ł. La sigla correspondenta es LTC.
Zerocoin

Lo **zerocoin** (nom format a partir de *zero* "zèro" e de *coin* "pèça de moneda" en anglés) es un projècte de moneda electronica descentralizada. Foguèt creat en decembre de 2013 a l'Institut de Seguretat de l'Informacion de l'Universitat Johns Hopkins de Baltimore per Ian Miers, Christina Garman, Matthew Green e Aviel Rubin
Ripple

right|thumb|120px|Un logotip de Ripple
**Ripple** es un sistèma de pagament que se restaca a la moneda electronica descentralizada. Se fondamenta sus una idèa originala de Ryan Fugger, e foguèt desvolopat mai prigondament per Ripple Labs.

Son simbòl monetari es XRP.
Ryszard Kapuściński

thumb|250px|Ryszard Kapuściński en 1997
**Ryszard Kapuściński** (prononciacion: [ˈrɨʂart kapuɕˈt͡ɕiɲski]; Pińsk, 4 de març de 1932 – Varsòvia, 23 de genièr de 2007) foguèt un jornalista e escrivan polonés. Es un dels autors poloneses mai apreciats internacionalament e sas òbras foguèron reviradas en mantuna lenga. En 2013 una exposicion de las fotografias que faguèt entre 1989 e 1991 quand èra a tombar l'empèri sovietic, foguèt bastida a partir d'una part de son fons fotografic que compta actualament gaireben 10.000 imatges. 

## Òbras
* *Busz po polsku* (1962)
* *Czarne gwiazdy* (1963)
* *Kirghiz schodzi z konia* (1968)
* *Gdyby cała Afryka...* (1969)
* *Wojna partyzancka* (1969)
* *Dlaczego zginął Karl von Spreti?* (1970)
* *Chrystus z karabinem na ramieniu* (1975)
* *Jeszcze dzień życia* (1976)
* *Wojna Futbolowa* (1978)
* *Cesarz* (1978)
* *Szachinszach* (1982)
* *Zaproszenie do Gruzji* (1983)
* *Notes* (1986)
* *Lapidarium* (1990)
* *Imperium* (1993)
* *Lapidarium II* (1993)
* *Lapidarium III* (1997)
* *Heban* (1990)
* *Lapidarium IV* (2000)
* *Z Afryki* (2000)
* *Lapidarium V* (2001)
* *Autoportret reportera* (2003)
* *Podróże z Herodotem* (2004)
* *Prawa natury* (2006)
* *Ten Inny* (2006)
* *Lapidarium VI* (2007)
Daniel Pennac

thumb|250px|Daniel Pennac en 2008
**Daniel Pennacchioni**, mai conegut coma **Daniel Pennac** (Casablanca, 1 de decembre de 1944) es un escrivan francés. Recebèt lo Prèmi Renaudot en 2007 per son ensag *Chagrin d'école*.

## Òbras
### ''La Saga Malaussène''
* *Au bonheur des ogres* (1985)
* *La Fée Carabine* (1987)
* *La Petite Marchande de prose* (1989)
* *Monsieur Malaussène* (1995)
* *Des chrétiens et des maures* (1996)
* *Aux fruits de la passion* (1999)
* *Monsieur Malaussène au théâtre* (1996)

### Raconte autobiografic
* *Chagrin d'école* (2007)

### Romans per enfants
* *Cabot-Caboche*
* *L'Œil du loup* (1984)
* *Kamo : L'agence Babel*
* *L'Évasion de Kamo*
* *Kamo et moi*
* *Kamo, l'idée du siècle*

### Autres romans
* *Père Noël* (1979), amb Tudor Eliad
* *Messieurs les enfants* (1997)
* *Le Dictateur et le Hamac* (2003)
* *Merci* (2004)
* *Journal d'un corps* (2012)
* *Le Roman d'Ernest et Célestine* (2012).

### Ensages
* *Le Service militaire au service de qui ?* (1973)
* *Comme un roman* (1992)
Gaston Basalgas

**Gaston Basalgas** (en francés: *Gaston Bazalgues*; Coson, 26 de febrièr de 1938) es un escrivan, lingüista, pedagòg e ensenhant occitan. Plan actiu dins l'occitanisme tre la fin de las annadas 1960, es conegut subretot per son manual d'aprendissatge de l'occitan lengadocian, publicat en 1975: *[[L'occitan lèu lèu e plan]]*, un dels primièrs metòdes e dels mai fondamentals per l'ensenhament de la lenga d'òc. Aprèp l'escritura de sa tèsi sul parlar de Coson en 1968, foguèt professor a l'Universitat Pau Valèri de Montpelhièr, e collaborèt a mantuna revista coma *Viure*, *Lutte Occitane*, *[[Lengas]]* e la *Revue des Langues Romanes*. En collaboracion amb lo Cercle occitan de Seta elaborèt l'edicion de la gramatica inedita del parlar setòri escricha per Gustau Terond, pareguda en 2002. Aviá divulgat anteriorament, en 1974, tanben un diccionari occitan incomplet inedit de Sent Ipolit.

## Òbras
* *L'occitan lèu lèu e plan* (1975)
* *A la découverte des noms de lieux du Quercy et des communes du Lot* (2002), amb J. Basalgas

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
Josuè

thumb|Josuè dins los ''Promptuarii Iconum Insigniorum'' (c. 1553)
**Josuè ** (ebrieu: יְהוֹשֻׁעַ) *Yĕhôshúa‘*; grèc: Ἰησοῦς, arabi: يوشع بن نون *Yūshaʿ ibn Nūn*, turc: Yuşa) es un personatge de la Torà, es una de las espias d'Israèl (Num 13–14) e dins d'unes passatges l'assistant de Moïses. Es lo personatge central del Libre de Josué dins la Bíblia ebraica. Segon lo Libre de l'Exòde, lo Libre dels nombres e lo Libre de Josuè, venguèt lo menaire de las tribús d'Israèl après la mòrt de Moïses; son nom èra **Hoshe'a** lo filh de Nun, de la tribú d'Efraim, mas Moïses lo disiá **Yehoshu'a** (Josué) en Nombres 13:16, lo nom que li es conegut uèi; segon la Bíblia, nasquèt en Egipte abans de l'Exòde.
### Referéncias
Aeronau d'alas giratòrias

Un **aeronau d'alas giratòrias** es un aerodin (una aeronau pus pesuga que l'aire) en la qual las fòrças de sustentacion son obtengudas metjaçant la rotacion d'alas o palas, que forman part del rotor, a l'entorn d'un ais fix. 
### Referéncias
Escleròsi multipla

thumb|250px|Desmielinizacion per escleròsi multipla. Escala 1:100

L**'escleròsi multipla**, o **escleròsi en placas**, es una malautiá cronica autoimmuna del sistèma nerviós central.

Sas manifestacions clinicas son ligadas a una desmielinizacion de las fibras nerviosas del cervèl, de la mesolha espinala e del nèrvi optic.

Las causas ne demòran desconegudas. D'unas teorias evòcan de factors genetics e environamentals coma las infeccions.
Sa prevaléncia mòstra d'importantas disparitats geograficas, las estimacions varian segon las zònas entre mens de 20 e 100 per  abitants.
Foguèt descrita pel primièr còp 1868 per Jean-Martin Charcot