Soriguera

**Soriguera** es un municipi de la província catalana de Lhèida, de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha e de la comarca de Palhars Sobiran.

## Perimètre del territòri

## Toponimia
Embonui, Freixa, Llagunes, Llavaners, Malmercat, Puiforniu, Rubió, Saverneda, Soriguera, Tornafort e Vilamur, lo vilatge pus important e *cap de municipi* (borg) èran del municipi de Soriguera abans 1972. Arcalís, Baro, Escós, Estac e Mencui èran del municipi d'Estac. 

### Embonui
La prononciacion es [ambo'nuj] o [əmbo'nuj]. Las fòrmas ancianas son *Somponui* en 834, *Somponiu* en 839 (*Soponui* dins la copia del sègle XII), *mas de Samponí* en 1518, *Sant Poní* en 1645. Aquela fòrma en *-ní* de 1645 es eretièra de *-nui*, atal coma *Roní*, *Llavorsí*, *Berení* son de reduccions de *Ronui*, *Leborçui* e *Berenui*; la diferéncia es que la reduccion s'es pas generalizada; *Samponí* es una dissimilacion de *Sompon(ui)*. 
La pèrda de *S-* iniciala s'explica : èra dins l'airal de l'article arcaïc *S*', *Es*, *Sa*, que foguèt eliminat; mès en realitat l'iniciala non representava un article, i a donc una confusion. Sovent, dins los noms d'origina ibèrobasca, un *s* es apondut : *S-oris-ti-ko*, entre Oristà (de *Oris-ti-tano*) e Orís, a l'iniciala o a l'interior : Besòs, (aiga), de *Be-s-oç*, riu de *Be-tulo* > Badalona, *Bo-s-ia* 
Las mencions ancianas son en *-mp-* e la prononciacion modèrna es en *-mb-*, coma dins las vals del naut Aragon, lo basc e lo gascon de las nautas vals de Bigòrra e Bearn, que *-mp-* e *-nt-* s'i mudan en *-mb-* e *-nd-*. 
Lo nom es un derivat en *-ŏi* (> *-ui*) d'un nom del tipe aquitanic frequent *-Ponni*, probablament *Seniponnis*, atestat. Comparar ambe'l vilatge andorran de *Sispony*, de *Sennis-ponni*, gaireben semblable. *Senniponn-ŏi* explica perfèctament *Somponui*; mès *Senipo-* tanben auriá foncionat, ambe sonorizacion del *-p-* intervocalic, per explicar *Somb-*/*Embonui*. La prononciacion *Aboní* d'un informator (caldriá èsser segur que *Aboní* e *Embonui* son lo meteis lòc) e la varianta *Soponui* pòt far imaginar un autre etime *Su-ponn-oi*, formada ambe'l celtic *su* = « bon », suposicion temerària [la barreja de celtic e de bascoïde es mai qu'estranha !]. Un doble etime es possible, mès l'explicacion de Joan Coromines, que comença per un *Senniponnis* clar e net, se metamorfòsa en un discors de mai en mai malaisit .
### Freixa
La prononciacion es ['frejʃa] o ['frɛjʃa]. Las fòrmas ancianas son *Fraxano* en 839 (*Frexa* dins la copia del sègle XII), *Lo Frexa* en 1359. A costat de *freixe*  *-iu* en catalan. I a agut una contaminacion del nom de l'insècte, e una dissimilacion : *formiga* se pronóncia localament ambe *-n-*, atal coma sovent en catalan e dins plan de parlars romanics, tanben atal coma dins lo vèrbe *fornir*, del germanic *frumjan*, occitan ancian *formir*, *fromir*. L'explicacion, en mai del fait que *f* es una labiala coma *m*, es l'influéncia de la familha de *furnus*. 
Dins la província de Teròl, lo resultat es Formiche, localament * Formich* .
### Rubió
La prononciacion es [rru'bio]. Las fòrmas ancianas son *Robió* en 1359, 1519, 1699 e 1759. *Rubió* pòt venir d'un nom latin de persona **Rubbio*, **Rubbionis* (*Rubbius* existís a costat de *Rubius*). Autra possibilitat pas tan segura *Rubio*, *-onis*). A comparar ambe *Rojà* . 
*Rojà*, benlèu atestat *villa Rubiano* en 981 (se i a pas d'error de localizacion), vendriá puslèu d'una basa en *-di-* (cf. lo dieu gal *Rudianos*, *Rudionos*), perqué en fonetica catalana *-bi-* mena a *-bi-* (*gàbia*, *ràbia*, lo nom frequent de lòc *Rubió*, etc). Coromines pensa que los romans, conscients de l'equivalència fonetica celtic -D(H)-/latin -B- devián latinizar aquel teonime en cambiant *Rodianos* en partida en *Robeone*, e en partida en *Robiono*, çò que poiriá explicar benlèu l'atestacion *Rubiano* de 981 . L'essencial es que *-bi-*, en catalan e una part de l'occitan meridional, mena a *-bi-*, e en francés e una part de l'occitan, a *-j-* : oposicion *ràbia* (latin vulgar *rabia*) / francés *rage*, gascon *(ar)rauja* o *ràbia*, lemosin *ratja*, *rauja*, *raia* o *ràbia*, auvernhàs *raja* (dins aquel exemple, cal benlèu far la part de las influéncias, la del latin e benlèu la del francés, o de l'analogia ambe *gàbia*, *cauja*, de *cavea*).
### Saverneda
La prononciacion es [saβar'neda]. Lo nom es atestat *Saverneda* en 1359. Es un nom format ambe l'aglutinacion [fenomèn purament grafic : s'escriu *La Verneda*, mès *Saverneda*] de l'article arcaïc *sa* ( *Baro*. A costat, i a *Baruano*, pus pichon, que seriá **Baro-ba-no*. Lo sufixe *-no* o *-na* es un diminutiu e darrèr la vocala precedenta se càmbia en *-a* .
### Escós
La prononciacion es [as'kos]. Las fòrmas ancianas son *villa Escosse* en 908, *Scossis* en 981-985, *Escos* en 1077, etc.
Vendriá del latin *absconsus*, participi passat d*'abscondere*, que donèt *escos(t)*, mot perdut en catalan fòra de la locucion adverbiala *de rescost*, mes l'occitan a gardat mai o mens *rescòs(t)*. Escós es escondut al fons de sa val, plan mai que Baro .
### Estac
La prononciacion es [as'tak] o [əs'tak]. Non i a cap fòrma anciana segura, çò qu'es un indici. Lo lòc es plan a la vista, çò qu'èra un inconvenient a las epòcas treboladas de l'Edat Mejana. Après, lo site poguèt s'utilizar coma pastenc, çò que justifica un derivat d'estaca o d'estacar. Lo nom es un apellatiu dins l'airal, en prolongament d'una aira occitana : « cadena de fèr per encadenar las bèstias », « travèrsa de fusta per arrestar los boïns a la grépia », etc. Es pas un masculin d'estaca, mès un derivat del vèrbe estacar. *Estac* poguèt èsser lo nom d'una cort o d'un pargue ambe la dobertura barrada per un marn o una camba d'albre .
### Mencui
La prononciacion es [meŋ'kuj]. Las fòrmas ancianas son *Mancuy* en 1280 e (benlèu) *Montcuy* e *Mancuy* en 1281. Vilatjòt pus reculat e naut de la val d'Estac. La finala en *-ui* supausa una etimologia ibèrobasca. Lo nom es aparentat ambe Mentui, qu'es *mend-ŏi*,  del basc *mendi*, « montanha », mès lo mot es estat influenciat per lo sinonime latin e romanic *monte*. I a donc *mendi*, alterat en *ment-* per *-t-* del latin e del sorotaptic (preceltic), ambe l'apondi de *goi*, « amont, en naut ». Dins la fasa *Ment'goi*, lo *g* s'assordiguèt jos l'influéncia de *t*, donc *Mentcui* .
### Tolzó
La prononciacion es [tol'zo]. Es un grand bòsc. Ven de *Toloso, -on*. Es una formacion parallèla de la de Toló, o Tolba, ambe un radical desvolopat coma dins Tolosa e *Tolostrium* > Tolustre, près de Gavarra, (prononciat [ta'lustre], [tu-]). Es un ensemble benlèu pas indoeuropèu, supausat per Joan Coromines coma benlèu ibèroaquitanobasc, mès sense explicacion clara . Mès en general dins la familha bascoïda, J. Coromines tròba un etime e aicí non.
### Àssua (Vall d')
La prononciacion es ['asua]. Las fòrmas ancianas son *Valle Assoa* en 930, *Assoa* en 1276, *Assua* en 1455, 1526, 1645. Un nom de val es pas tant utilizat coma un nom de vilatge e son usadura fonetica es mendre, comparar ambe Arfa, de meteissa origina. La fòrma etimologica es per Arfa, dins l'Acte de Consecracion de la Seu d'Urgell en 839, *Assoa* (e copia del sègle XIII *Assua*). Per l'etime, i a la possibilitat del basc *asu(n)*, planta espinosa, o puslèu lo basc *ha(r)ts(u)a*, « terren rocós, rocassut, clapàs », d'ont ven, segon Mitxelena, lo patronime *Asua*. La segonda possibilitat es pus convencenta que la primièra .

## Istòria
Estac foguèt apondut a Soriguera en 1972.
## Nòtas