open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Linha Siegfried

[thumb|right|Vestigis de la linha dins la region d'[Ais d'Alemanha.]]

La **Linha Siegfried** es un ensemble de fortificacions destinadas a protegir la frontiera occidentala dau III Reich. Imaginada per Hitler en 1936, foguèt bastida entre 1938 e 1940 per s'opausar a la Linha Maginot. Èra compausada de plusors linhas defensivas que venguèt mai e mai importantas. Negligida après la victòria alemanda còntra França en 1940, foguèt restaurada a partir de 1944 per assaiar d'empachar l'intrada deis Aliats dins lo Reich. Lei fortificacions serviguèron ansin de basa a la *[[Wehrmacht]]* per arrestar l'avançada aliada en aost de 1944. Pasmens, a la fin dau periòde ivernenc, plusors ofensivas aliadas rompèron la linha durant lo mes de març de 1945. Aquò entraïnèt l'afondrament complèt de la defensa alemanda sus lo frònt oèst.

## Liames intèrnes

* Batalha de la Linha Siegfried.
* Linha Maginot.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Fritz Todt

[thumb|right|Fritz Todt en març de [1940.]]

**Fritz Todt** (4 de setembre de 1891, Pforzheim – 8 de febrier de 1942, region de Rastenborg) es un engenhaire e un ministre alemand figura importanta dau III Reich.

Fiu dau proprietari d'una pichona usina, venguèt aviator durant la Premiera Guèrra Mondiala. Après 1918, acabèt seis estudis e venguèt engenhaire. Jonhèt lo partit nazi tre 1922. *[[Oberführer]]* de la SA, èra un pròche de Rudolf Hess. Après son accession au poder, Hitler lo nomèt inspector dei rotas dau Reich e l'encarguèt de dirigir lei trabalhs importants. Per aquò, en 1938, foguèt fondada l'organizacion Todt, una formacion paramilitara destinada a utilizar lei caumaires per de trabalhs militars amb l'ajuda dei companhiás industrialas alemandas. En particular, construguèt la Linha Siegfried entre 1938 e 1940.

En parallèl, Todt venguèt lo protegit de Göring que lo nomèt generau e li donèt la direccion dau plan de rearmament dau país. En 1940, foguèt nomat ministre de l'Armament e dei Municions. Todt èra alora un element centrau de l'esfòrç de guèrra alemand. Foguèt ansin encargat de la construccion de la Muralha de l'Atlantic e de l'organizacion de la logistica alemanda dins lei territòris sovietics ocupats. Moriguèt lo 8 de febrier de 1942 dins l'explosion de son avion. Foguèt remplaçat per Albert Speer.

## Liames intèrnes

* Nazisme.
* Organizacion Todt.
* Tresen Reich.

## Bibliografia

* **[[alemand|(de)]]** Eduard Schönleben, *Fritz Todt, Der mensch der ingenieur der nationalsozialist*, Verlag Gerhard Stalling Oldenburg, 1943.

## Nòtas e referéncias
Lou Quinse

**Lo Quinze** (**Lou Quinse** en grafia locala) es un grop de rock metal d'Itàlia, de còps quitament qualificat de pagan metal, fondat en 2006 e ara establit a Turin dins lo Piemont, còsta Arpitania e las Valadas Occitanas. Es çò qu'explica que **Lou Quinse** canta mai que mai en occitan, en arpitan e en piemontés, las tres lengas localas emplegadas dins la region de Turin e que son tanben las lengas mairalas dels musicians del grop segon lor origina.  

Lor musica mescla lo heavy metal e la musica folclorica occitana, de segur, la musica locala del patrimòni cisalpenc, ambe quitament d'influéncias bretonas celticas e tan plan mediterranencas.

A l'ora d'ara, e après qualques cambiaments de musicians, lo grop es compausat de *Daniele Quaranta* au cant, de *Furio Sguayzer* a l'acordeon, de *Michele Tron* a la flaüta e a la boha, de *Ivan Di Vincenzo*  a las guitarras e au *bouzouki* irlandés, de *Domenico Santoro* a la bassa e de *Davide Di Vincenzo* a la batariá. 

## Discografia
* 2010 : *Rondeau de la Forca* 
* 2018 : *Lo Sabbat*

## referéncias
Chester Nimitz

[thumb|right|Chester Nimitz en [1945.]]

**Chester William Nimitz** (24 de febrier de 1885, Fredericksburg – 20 de febrier de 1966, Yerba Buena Island) es un amirau estatsunidenc de la Segonda Guèrra Mondiala.

Desirós de venir militar, intrèt a l'Academia Navala d'Annapolis e foguèt nomat sus un naviri participant a de missions en Extrèm Orient. Puei, venguèt un especialista dei sosmarins e foguèt afectat ais arsenaus de Nòva York. Durant la Premiera Guèrra Mondiala, foguèt ansin cap dei fòrças sosmarinas estatsunidencas de l'Ocean Atlantic. Après aqueu conflicte, recebèt lo comandament de la basa de Pearl Harbor avans de venir comandant d'un grop de sosmarins e d'una division de cuirassats. En 1938, foguèt nomat còntra-amirau.

En 1941, recebèt lo comandament de la flòta estatsunidenca dau Pacific. A partir de 1943, menèt amb lo generau Douglas MacArthur, leis ofensivas estatsunidencas que menèron a la destruccion de la màger part dei fòrças navalas japonesas. Lo 2 de setembre de 1945, recebèt l'onor de signar l'acte de capitulacion de l'Empèri Nipon. Puei, de 1945 a 1947, foguèt cap d'Estat-Major generau de la marina estatsunidenca mai se retirèt a la fin dau decenni en causa de desacòrdis politics amb l'administracion Truman.

En 1949, Nimitz foguèt nomat administracion dei Nacions Unidas en Cashmir. I preparèt lo vòte sus lo futur de la region previst per l'ONU. Pasmens, la mission mau capitèt en causa de la degradacion dei relacions entre Índia e Paquistan. De 1948 a 1956, foguèt egalament regent de l'Universitat de Califòrnia. Après sa mòrt, son nom foguèt donat a divèrsei naviris e luòcs prestigiós deis Estats Units.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Farruko

**Farruko**, de son vertadièr nom *Carlos Efrén Reyes Rosado*, nascut lo 2 de mai de 1991 a Bayamón aus Estats Units (isla *associada* de Puerto Rico) es un autor, compositor, interprèt puertorican de pop dance reggae e reggaeton. Canta mai que mai en espanhòl, e es plan conegut en Occitània dempuèi son [tube](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) *Pepas* sortit en 2021. 

## Discografia
* 2010 : *El Talento Del Bloque*
* 2012 : *The Most Powerful Rookie*
* 2013 : *El Imperio Nazza*
* 2014 : *Farruko Presenta: Los Menores*
* 2015 : *Visionary*
* 2017 : *TrapXficante*
* 2019 : *Gangalee*
* 2019 : *En Letra De Otro*
* 2021 : *La 1672*

## Referéncias
Karol G

**Karol G**, de son nom vertadièr **Carolina Giraldo Navarro**, nascuda lo 14 de febrièr de 1991 a Medellín (Colómbia) , es una cantaira espanhòla e Colómbiana de reggaeton. 

**Carolina Giraldo Navarro** a estudiat la musica a *l'Universitat d'Antioquia* en Colómbia abans d'anar a Nòva York aus Estats Units per i far una carrièra musicala. Pren per nom de scèna **Karol G** en 2007.

En 2013, collabòra ambe lo cantaire puertorican Nicky Jam e publica la cançon *Amor De Dos*, qu'obten de resson en Colómbia.

En 2014, collabòra aqueste còp ambe lo cantaire de reggaeton colombian Andy Rivera e publica la cançon *Mañana*.

En 2015, enregistra *Ya No Te Creo*, sa pròpria adaptacion de la cançon *Mil Horas* del grop de ròck argentin Los Abuelos de la Nada titolada *Ya No Te Creo*. Pauc après, collabòra ambe lo cantaire de reggaeton american De La Ghetto per la cançon *Te Lo Quiero Hacer*. En març de 2016, publica la cançon *Casi Nada*, puèi en abril de la meteissa annada, lo títol *Muñeco De Lego*.

En 2017, son [single](https://fr.wikipedia.org/wiki/Single_(musique)) *Ahora Me Llama*, publicat ambe Bad Bunny, es tornarmai una capitada. La meteissa annada, sa cançon *A Ella* ven un [tube](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) en Colómbia. Ambe lo cantaire colombian de reggaeton Kevin Roldán, publica la cançon *Eres mi Todo*, puèi sortís lo 27 d'octobre de 2017 son album *Unstoppable*.

Au mes de setembre de 2018, **Karol G** publica lo single *Culpables* en duò ambe son companh de l'epòca (se son desseparats en 2021) lo cantaire de reggaeton puertorican  Anuel AA. Aqueste tròç qu'anóncia l'album a venir *Ocean* ven un tube enòrme. 

En genièr de 2019, **Karol G** sortís lo single *Secreto* que serà tanben una capitada dins los classaments sus tot lo continent american. L'album *Ocean* ont figura aquesta cançon sortís lo 3 de mai de 2019. D'aqueste album ne son tirats en singles en 2019 las cançons *Punto G*, *Ocean*, *Love with a Quality* (en duò ambe Damian 'Jr. Going' Marley, filh de Bob Marley), e sustot *China* (cançon collectiva ambe Anuel AA, Daddy Yankee, Ozuna e J Balvin) que ven son mai gròs succès. Enfin, en novembre de 2019 es publicat lo single *Tusa* en duò ambe la rapaira Nicki Minaj.

En 2020, en seguida de la capitada colossala de *Tusa*, dètz còps disc de platina, tube planetari quitament n°1 en Espanha e dins 16 païses d'America Latina e pel qual foguèt nominada al *latin Grammy Award*, **Karol G** comença alavetz la realizacion de son album novèl : *KG0516*. Aqueste sortís lo 26 de març de 2021, precedit per 3 singles : *Ay, Dios Mío!*, *Bichota* e *Locacion*.

En abril de 2022, sortís lo single *Provenza*.

## Discografia
* 2017 : *Unstoppable*
* 2019 : *Ocean*
* 2021 : *KG0516*

## Cançons mai conegudas
* *Culpables* (2019, ambe Anuel AA)
* *Secreto* (2019, ambe Anuel AA)
* *Ocean* (2019)
* *China* (2019, ambe Anuel AA, Daddy Yankee, Ozuna e J Balvin)
* *Tusa* (2019, ambe Nicki Minaj)
* *Ay, Dios Mío!* (2020)
* *Bichota* (2020)
* *Locacion* (2021)
* *Provenza* (2022)

## Referéncias
Africa Eqüatoriala Francesa

thumb|right|Territòri de l'Africa Eqüatoriala Francesa.

L’**Africa Eqüatoriala Francesa** (**AEF**) èra un ensemble de quatre colonias francesas en Africa Centrala. Fondada en 1910, recampèt Gabon, lo Còngo Francés, Chad e Obangui Chari. Sa superficia èra de 2,5 milions de quilomètres carrats e son cap-luòc èra Brazzaville. En 1919, Cameron foguèt associat a l'AEF mai, coma èra un mandat de la SDN, gardèt un estatut especiau e distint. En 1940, l'AEF aguèt un ròtle important dins la formacion de la França Liura car, a l'iniciativa dau governador Félix Éboué, chausiguèt de se raliar au generau de Gaulle. Aquò permetèt un certan desvolopament dei colonias qu'èran demoradas isoladas au sen de l'Empèri Coloniau Francés. L'AEF dispareguèt en 1958 amb la creacion de la Comunautat Francesa.

## Liames intèrnes

* Empèri Coloniau Francés.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Radiohead

**Radiohead** es un grop anglés de rock britanic d'Abingdon (Anglatèrra) format en 1985. Es compausat de Thom Yorke (cant, guitarra e piano), dels fraires Jonny Greenwood (guitarra e divèrses instruments) e Colin Greenwood (bassa), d'Ed O'Brien (guitarra e còrs), e de Phil Selway (batariá).

**Radiohead**  sortís son primièr [single](https://fr.wikipedia.org/wiki/Single_(musique)), *Creep*, en 1992, puèi e un primièr album, *Pablo Honey*, en 1993. *Creep* aurà primièr de succès au Reialme Unit, e petit a petit la cançon se difusarà capvath lo monde entièr, e vendrà aital un [tube](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) planetari en 1996, fasent de **Radiohead** un grop important del ròck.

## Discografia
* 1993 : *Pablo Honey*
* 1995 : *The Bends*
* 1997 : *OK Computer*
* 2000 : *Kid A*
* 2001 : *Amnesiac*
* 2003 : *Hail to the Thief*
* 2007 : *In Rainbows*
* 2011 : *The King of Limbs*
* 2016 : *A Moon Shaped Pool*

## Cançons mai conegudas
* *Creep* (1996)
* *Karma Police* (1997)
* *Pyramid son* (2001)
* *Knives out* (2001)
* *There there* (2003)
* *Jigsaw Falling Into Place* (2007)
* *All I need* (2008)
* *I promise * (2017)

## Referéncias
Movement social contra la reforma de las retiradas en França de 2023

[vinheta|[Marselha (Provença, Occitània).]]
Lo **movement social contra la reforma de las retiradas en França de 2023** son una seria de caumas e de manifestacions organizadas dempuèi lo 19 de genièr de 2023 contra la reforma de las retiradas del govèrn d'Élisabeth Borne, que prevei l'aumentacion de l'atge del despart en retirada de 62 a 64 ans.

## Cronologia

### 19 de genièr
Mai de 200 manifestacions an agut luòc dins tot lo país.

### 21 de genièr

Una autra manifestacion es organizada a París lo dissabte 21 de genièr a l'apèl d'organizacions estudiantas e de jovença.

D'autras manifestacions organizadas per d'autres grops an luòc dins d'autras vilas coma a Dinan, Limòtges o Lion.

### 31 de genièr

### 11 de març

### 15 de març

### 16 de març

## Nòtas e referéncias


## Veire tanben
Burger King

[vinheta|270x270px|Un restaurant Burger King a [Colomèrs|Colomièrs, en Nauta Garona.]]
**Burger King**, de còps abreujat en son sigla **BK**, es una granda cadena de manjar rapid originària de Florida (Estats Units) qu'a 13000 restaurants dins 100 païses, amb la majoritat als Estats Units e a Canadà. Son principal concurrent es McDonald's. En Austràlia, l'ensenha s'apèla **Hungry Jack's**.

## Identitat visuala

Fichièr:Original Burger king Logo.png|Logo de Burger King de 1954 a 1957
Fichièr:Burger King (1955-1968).png|Logo de Burger King de 1955 a 1968
Fichièr:Burger King 1969 logo.svg|Logo de Burger King de 1969 a 1994
Fichièr:Burger King 1994 logo.svg|Logo de Burger King de 1994 a 1999
Fichièr:Burger King logo (1999–2020).svg|Logo de Burger King de 1999 a 2020 (totjorn utilizat en França en 2023)
Fichièr:Burger King 2020.svg|Logo de Burger King dempuèi 2020


## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Lista de cadena de restaurants
Võ Thị Ánh Xuân

vinheta|2024

**** (Thới Sơn, 8 de genièr de 1970) es una femna politica vietnamiana. Es elegida vicepresidenta en 2021. En seguida a la demission del president Nguyễn Xuân Phúc, es presidenta interimària del 18 de genièr al 2 de març de 2023. En seguida de la destitucion del president Võ Văn Thưởng lo 21 de març de 2024, torna venir presidenta interimària.
Baaïsme

[vinheta|Santuari del Bàb al Centre Mondial Bahà'í, al [Mont Carmèl|mont Carmel, a Haifa, Israèl ]]

Lo **baaïsme** o **fe** **bahá'í** (transliteracion internacionala preconizada) es una religion abraamica originària d’Iran. Foguèt fondada lo 1863 per Bahà'u'llàh e a agut demèst sos promotors mai  coneguts de figuras del pacifisme e de l'umanisme, coma Lidia Zamenhof, la filha del creador de la lenga auxiliar internacional esperanto. A l'ora d'ara la fe bahà'í es seguida per mai de 7 milions de personas dins tot lo mond. Los bahà'ís sostenon que totas las religions provenon del meteis Dieu e qu'an aparegut amb lo messatge de Dieu per l'umanitat a mesura qu'aquela a agut capacitat per lo recebre. Lo Bàb (en arab: *la Pòrta*) proclamèt èsser l'Enviat de Dieu per la siá epòca l'an 1844 e que preparava l'umanitat entièra per l'arribada d'una nòva manifestacion de Dieu: Bahà'u'llàh.
Olivia Ruiz

**Olivia Ruiz**, de son nom vertadièr **Olivia Blanc**, es una cantaira occitana mai que mai francofòna e ispanofòna, nascuda en 1980 a Carcassona (Occitània).

## Biografia

Olivia a d'originas espanhòlas coma ne testimònia son nom de scèna *Ruiz* qu'es tot simplament lo nom d'ostal de sa menina. Canta mai que mai en francés, mas en espanhòl tanben. A agut représ ambe lo duo tolosan Mouss et Hakim e lo grop occitan Lo Barrut una cançon francesa de Pierre Perret qu'evòca son enfància occitana e que se ditz *Je suis de [[Los Sarrasins|Castelsarrasin]]*, dins la quala i a doas frasòtas en occitan, *Vau al mercat a Sarrasin* e *Mon Diu, pichon ! te vas negar, fas atencion !*.

A passat son enfància ambe sos parents (entre 1981 e 1990) dins lo Lengadòc, entre Corbièras e Menerbés, a Marselheta (Occitània). A quinze ans, comença de s'interessar a la musica, a la dança e al teatre e se'n va viure en çò de sa tanta a Narbona. Aital, dentra dins la tropa associativa de l'espectacle estival de Carcassona, *Las Medievalas*, e acompanhat del musician Frank Marty, canta tanben un pauc sus de pichons emponts locals (estanquets-concèrts) represas de vielhas cançons francesas (de Fréhel, Yves Montand o Gilbert Bécaud), tanben cançons francesas de la novèla generacion (La Tordue) e estandards de la cançon espanhòla.

Ven coneguda en participant a la television en 2001 a la primièra sason de la Staracademia, concors musical ont serà eliminada en semifinala sonque (cap a Jenifer Bartoli). En seguida, se lança dins una carrièra de cantaira francesa professionala, ambe succès, e mantuns [tubes](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) (*Paris*, *La femme chocolat*, *Elle panique*...). Sa cançon la mai coneguda e qu'evòca son enfància se ditz *J'traîne des pieds* (2007).  

## Discografia
* 2003 : *J'aime pas l'amour*
* 2005 : *La Femme chocolat*
* 2008 : *La chica chocolate* (version en espanhòl de *La Femme chocolat*)
* 2009 : *Miss Météores*
* 2012 : *Le Calme et la Tempête*
* 2016 : *À nos corps-aimants*
* 2024 : *La Réplique*

## Cançons mai conegudas
* *J'envoie valser* (2001, represa de Zazie)
* *Paris* (2002)
* *J'aime pas l'amour* (2003)
* *Voisine Voisin* (2004, ambe François Hadji-Lazaro)
* *Putain de toi* (2006, represa de Georges Brassens)
* *J'traîne des pieds* (2007)
* *La femme chocolat* (2007)
* *Non-dits* (2007, ambe [Christian Olivier](https://fr.wikipedia.org/wiki/Christian_Olivier_(artiste)))
* *Elle panique* (2009)
* *Belle à en crever* (2009)
* *Les Crêpes aux champignons* (2010)
* *Je suis de Castelsarrasin* (2017, ambe Mouss et Hakim e Lo Barrut, represa de Pierre Perret)

## Referéncias
Lo Barrut

**Barrut**, o **Lo Barrut**, es un grop polifonic occitan basat a Montpelhièr (Occitània) fondat en 2012 per Jordi Cantagrill 

## Referéncias
Nevado Ojos del Salado

[thumb|right|[Fotografia dau Nevado Ojos del Salado en genier de 2010.]]

Lo **Nevado Ojos del Salado** ( m) es un volcan actiu deis Andes situat dins lo Desèrt d'Atacama lòng de la frontiera entre Argentina e Chile. A la particularitat d'èsser lo volcan actiu pus aut de la planeta. Es tanben la segonda cima pus auta d'America.

Lo Nevado Ojos del Salado es un estratovolcan liat ai fenomèns de subduccion entre la Placa Pacifica e la Placa Sud-Americana. Sa formacion comencèt i a 1,5 milions d'ans. Lei mesuras geologicas an identificat dos periòdes principaus de formacion e l'edifici actuau cuerb una estructura volcanica pus anciana. A l'ora d'ara, l'activitat dau volcan es febla. La preséncia de fumaròlas es atestada a la cima mai la darriera erupcion importanta aguèt luòc vèrs 750 apC (± 250). Pasmens, aquò empacha pas la susvenença d'episòdis eruptius brèus coma en novembre de 1993.

En causa de l'ariditat generala de la region d'Atacama, la preséncia de nèu a la cima dau volcan es rara. La premiera ascension se debanèt lo 26 de febrier de 1937 e foguèt l'òbra deis alpinistas polonés Jan Alfred Szczepański e Justyn Wojsznis. Lo camin presenta ges de dificultat tecnica.

## Liames intèrnes

* Volcan.

## Bibliografia

* **[[espanhòu|(es)]]** Óscar González-Ferrán, *Volcanes de Chile*, Instituto Geográfico Militar, 1995.

## Nòtas e referéncias
Pronom

Un **pronom** es un element gramaticau que remplaça un nom dens ua frasa. Segon la lor relacion dab los elements deu contèxte, pòden estar destriats en tres grops. Los pronoms anaforics son los que remplaçan un element deu contèxte, generaument un grop nominau (pronoms personaus conjunts, pronoms relatius qu'an un antecedent, etc.). Los pronoms deïctics son los pronoms que designan directament un referent que's tròba dens la situacion d'enonciacion (pronoms personaus, pronoms demonstratius, etc.). Los pronoms sens nat de referent son los pronoms que ne remplaçan pas nat element deu contèxte e que ne son pas tanpòc deïctics. Lei mei corrents son los indefinits, los relatius sens nat antecendent e quauques interrogatius.
Pèir Mèule

**Pèir Mèule** (Escorce 5 d’aost de 1894-2 de noveme de 1992) qu'es l'autor landés d'un diccionari de gascon maritime (o "parlar negue") de la partida occidentau de la Lana Gran.

L'edicion originau d'aqueth diccionari - un manuscrit de 487 paginas e quauque 12500 entradas - qu'estot sasida, ordonada, corregida e fin-finau numerizada per ua equipa de copistas e d'expèrts deu gascon maritime.

## Chafres ad Escorce deus abitants deus parçans e comunas aus entorns

- Arangòssa : los Pès Roies.
- Arjusan : los Cus d'Argela.
- Arrion : los Milhadaires.
- Biscarròssa : los Pès Negues.
- Comensac : los Pès Negues.
- Gastas : los Pès Negues.
- Granhòs : los Parparèus.
- Lesgor : los Pastés.
- Luc Long : los Colhits.
- Lucsèir : los Cus Aguts.
- Manòr : los Milhadaires.
- Marensin : los Cus Negues.
- Igòs-Sent Saturnin : los Pès Roies.
- Ostens (quartièr d'Haudoa) : los Milhadaires.
- Pissòs : los Pès Negues.
- Sabres (quartièr de Tauziet) : los Ventes d'Aubièca.
- Shalossà : los Cus Blancs.
- Trensac : los Pès Negues.
- Vath Lada : los Milhadaires.
- Vath Longa : los Pès Roies.
- Vert : los Crecs.
- Vilanava : los Pès Roies.

## Exemples de torns idiomatics deu diccionari deu Pèir Mèule
Los Abuelos de la Nada

**Los Abuelos de la Nada** es un grop ispanofòn argentin de Rock fondat en 1967 e compausat de mantuns musicians eissits de divèrses autres grops, coma Miguel Abuelo (que n'es a l'iniciativa), Daniel Melingo (de Los Twist), Pappo (de Los Gatos), Gustavo Bazterrica, Cachorro López e Andrés Calamaro (de Los Rodríguez). An sortit lor primièr vertadièr album en 1982.

Las cançons las mai conegudas en America Latina de **Los Abuelos de la Nada** son *Costumbres Argentinas*, *Himno de mi Corazón*, *Lunes por la madrugada*, *Sin gamulán*, *Cosas mías*, *No se desesperen*, *Tristeza de la ciudad*, *Chalamán*, *Guindilla ardiente*, *Medita Sol* e *Mil horas*.

En 2015, la cantaira de reggaeton colombiana Karol G a interpretat a sa faiçon un tròç directament inspirat de lor cançon *Mil horas* (*Ya No Te Creo*).

## Discografia
* 1982 *Los Abuelos de la Nada* 
* 1983 *Vasos y besos*
* 1984 *Himno de mi corazón*
* 1986 *Cosas mías*
* 2021 *Los Abuelos y amigos* 

## Referéncias
Religions abraamicas

Las **religions abraamicas** son un grop de religions centradas a l'entorn del culte del Dieu d'Abraam. Abraam, un patriarca ebrieu, es fòrça mencionat dins las escrituras religiosas abraamicas coma la Bíblia e l'Alcoran. 

Las religions abraamicas mai conegudas e espandidas son lo judaïsme, lo cristianisme, l’islam e lo baaïsme.
Billie Eilish

**Billie Eilish Pirate Baird O'Connell** (nascuda lo 18 de decembre de 2001 a Los Angeles, Califòrnia) es una cantaira, cantautora, compositora estatunidenca. 

Artista precòça, compausa ja de musica de faiçon professionala mentre qu'a pas que tretze ans, en collaborant tre 2015 amb son fraire, el essent ja un pauc conegut coma actor als Estats Units. 

Tres ans mai tard, en 2018, mentre qu'a a pena setze ans e qu'a ja començat de montar sus l'empont per una virada coronada de succès als Estats Units, publica la cançon *Lovely*, un duò amb lo cantaire american Khalid. Aquel títol ven un [tube](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) enòrme als Estats Units e dins fòrça païses anglofòns de lenga mairala e a quitament de resson als Païses Basses, en Àustria, en Norvègia e en Suècia, fasent de *Lovely* per **Billie Eilich** son primièr succès internacional. 

E en seguida, en 2019, a pas solament dètz e uèch ans que sa cançon *Bad guy* ven aqueste còp un tube planetari, que foguèt tanben lo tròç qu'a revelat **Billie Eilich** en Occitània.

## Discografia
* 2019 : *When We All Fall Asleep, Where Do We Go?*
* 2021 : *Happier Than Ever* 
* 2024 : *[[Hit Me Hard and Soft]]* 

## Cançons mai conegudas
* *Lovely* (2018, ambe Khalid)
* *Bury a friend* (2019)
* *Bad guy* (2019)
* *When the party's over* (2019)
* *Everything I Wanted* (2019)
* *Happier Than Ever* (2021)
* *What Was I Made For?* (2023)
* *Birds of a Feather* (2024)

## Referéncias
MC Solaar

**MC Solaar**, de son nom vertadièr **Claude M'Barali**, es un rapaire francés d'origina chadiana, nascut lo 5 de març de 1969 a Dakar (Senegal). Es ambe Benny B l'un dels primièrs artistas a aver popularizat lo rap urban francofòn a la debuta de las annadas 1990.

## Biografia

Es pas qu'un nenet annadit de sièis meses sonque quand sos parents arriban en França e s'installan còsta París.

A viscut son enfància en banlega e s'es impregnat aital de la cultura urbana francesa e parisenca de las annadas 80, dins un mitan plan influenciat tanben pel modèl american : coma fòrça joves *urbans* de sa generacion, Claudi s'interèssa a la scèna rap emergenta dels Estats Units. 

Es aital qu'enregistra en 1990 *Bouge de là*, son primièr 45 torns de rap en francés, mentre qu'es un estili encara pauc popular en França : se lo frasejat rap es de còps emplegat de faiçon illustrativa, per colorar d'un biais anecdotic d'unes tròçis de la disco-pop francesa de las annadas 80 coma dins *Chacun Fait (C'Qui Lui Plait)* de Chagrin d'Amour (1981), dins *Vacances, j'oublie tout* d'Élégance (1982), dins *París latino* de Bandolero (1983) o encara coma se pòt ausir dins lo final de *Nuit de folie* de Début de Soirée (1988), en realitat, degun en 1990 en França a pas encara enregistrat o almens agut de capitada ambe un pur tròç de rap urban en francés dins l'esperit d'aquel ja popular als Estats Units. D'aqueste biais, **MC Solaar** ambe la capitada de sa cançon *Bouge de là* en 1991 foguèt l'un dels primièrs cantaires populars dins aquel registre precís, lo rap urban francofòn dit retrospectivament *old school*, còsta Benny B al meteis moment.

## Discografia
* 1991 : Qui sème le vent récolte le tempo
* 1994 : Prose combat
* 1997 : Paradisiaque
* 1998 : MC Solaar
* 2001 : Cinquième As
* 2003 : Mach 6
* 2007 : Chapitre 7
* 2017 : Géopoétique
* 2024 : Triptyque : Lueurs Célestes

## Cançons mai conegudas
* *Bouge de là* (1991, basat sus *The Message* de Cymande)
* *Victime de la mode* (1991)
* *Caroline* (1992, basat sus *Save the world* de Southside)
* *Qui sème le vent récolte le tempo* (1992)
* *Le bien, le mal* (1993, ambe Guru)
* *Nouveau Western* (1993, basat sus *Bonnie and Clyde* de Serge Gainsbourg e Brigitte Bardot)
* *Séquelles* (1994)
* *Obsolète* (1994)
* *La concubine de l'hémoglobine* (1995)
* *Gangster moderne* (1997)
* *Les temps changent* (1997)
* *Solaar pleure* (2001)
* *Hasta la vista* (2001)
* *Inch'allah* (2002)

## Referéncias
Antracit

L**'antracit**, es una variétat de carbon dur e compact qu'a un esclat submetallic. Es lo carbon amb la dòsi en carbòni pus importanta, lo mens d'impuretats e la densitat energetica pus nauta.

L'antracit es lo tipe de carbon pus metamorfizat dins loqual la dòsi en carbòni es compresa entre 86 % e 97 %. Lo tèrme s'aplica a las varietats de carbon que desgatjan pas de vapors de quitrans o d'autres idrocarburs quora son caufadas en dessós de son punt d'enfuòcament. L'antracit es de mal abrandar e crema amb una flama corta, blava e sens fum.

L'antracit servís principalament dins la produccion d'electricitat, e dins lo sector de la metallurgia. L'antracit representa aperaquí 1 % de las resèrvas mondialas de carbon e es pas expleitat que dins qualques païses del monde.

La region olhièra del nòrd-èst de Pennsilvània als Estats Units ten los pus grands jaciments coneguts de carbon antracit al monde amb una resèrva estimada a set miliards de tonas. China representa la màger part de la produccion mondiala ; los autres productors son  Russia, Ucraïna, la Corèa del Nòrd, l'Africa del Sud, Vietnam, lo Reialme Unit, Austràlia, Canadà e los Estats-Units. La produccion totala en 2020 èra de 615 milions de tonas.
Chagrin d'Amour

**Chagrin d'Amour** èra un grop de pop franco-american de las annadas 1980, compausat del francés Grégory Ken e de la cantaira americana Valli. Es mai que mai conegut per la cançon *Chacun fait (c'qui lui plaît).*

Fin 1981, lor cançon *Chacun fait (c'qui lui plaît)* ven un [tube](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) en França : lo 45 torns se vend a 3 milions d'exemplars e es n°1 de las ventas de disques a la debuta de l'annada 1982. Pr'amor del frasejat placat sus la musica jos forma d'un dialòg entre Grégory Ken e Valli, aquesta cançon es de còps considerada coma essent lo primièr tube del rap francés.

Grégory Ken defuntèt en 1996.

## Discografia
* 1982 : Chagrin d'amour 
* 1984 : Mon bob et moi 

## Referéncias
Élégance

**Élégance** èra un grop de pop funk francés de las annadas 1980, compausat mai que mai dels Franceses Marc Ricci e Pierre Zito. 

**Élégance** es mai que mai conegut per la cançon *Vacances, j'oublie tout* (en francés) o *Key West Wanna Groove* (en version anglesa), cançon qu'es estada un [tube](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) en França en 1982. 

Aquesta cançon, *Vacances, j'oublie tout*, èra una produccion de Michel Boudon (ambe Gilbert Di NinoLos), e es estada adobada en estúdio per François Feldman. 

## Referéncias
Bandolero

**Bandolero** èra un grop de pop funk francés format en 1983 pels fraires Carlos e José Perez ambe Gilles Boulzak. Lo manejaire del grop èra Alexis Quinlin.

Abans de fondar **Bandolero**, fasián partida en 1977 d'un grop punk francés efemèr, los *Guilty Razors* (separat en 1979), ambe Pascal Dequatremare, qui el aurà un [tube](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) en francés en 1988 ambe sa cançon *Bonne bonne humeur ce matin* jol nom de Tristan.

**Bandolero** an agut un gròs [tube](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) en 1983 ambe lo tròç *París Latino*, que'n vendràn tres milions de 45 torns.

Lo paure Carlos Perez defuntèt en 1998.

En decembre de 2002, *París Latino* es estat représ ambe succès pels escolans de la sason 2 de l'emission televisada Staracademia : aquela novèla version serà un còp mai un gròs tube, n°1 en França a la fin de 2002 e al començament de 2003.

## Referéncias
Cellula dendritica

[thumb|right|[Fotografia d'una cellula dendritica.]]

Lei **cellulas dendriticas** son de cellulas dau sistèma immunitari presentas dins lei mucosas, principalament au nivèu de la pèu, dins lei paumons e dins l'intestin. Fan partida dei premierei cellulas immunitàrias que son expausadas a l'environament exterior e, per aquela rason, an un ròtle important dins la presentacion antigenica e dins l'activitat de la respònsa immunitària adaptativa.

## Liames intèrnes

* Cellula de Langerhans.
* Sistèma immunitari.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Noëlle Genetet, *Immunologie*, 4 edicion, EM Inter, 2002.
* **[[francés|(fr)]]** David Male, Jonathan Brostoff, David B. Roth e Ivan Roitt, *Immunologie*, Elsevier, 2007.

## Nòtas e referéncias
Scorpions

**Scorpions** (escorpions, scorpiones o escòrpis) es un grop anglofòn alemand de *hard ròck* e heavy metal, originari de Hannover (Alemanha). Lor primièr album es sortit en 1972. 

**Scorpions** a conegut un succès internacional a partir de las annadas 1980 gràcias a de títols *hard ròck* coma *No One Like You* (en 1982 e mai que mai en 1985) o *Rock You Like a Hurricane* (en 1984), e sustot gràcias a las baladas *Still Loving You* de caps la fin de 1984, *Wind of Change* a la tota fin de 1990 e *Send Me an Angel* en 1991, tres *[https://fr.wikipedia.org/wiki/Power_ballad slows]* qui eles foguèron de [tubes](https://fr.wikipedia.org/wiki/Tube_(musique)) planetaris. Aital, **Scorpions** a vendut mai de cent milions d'albums capvath lo monde entièr.

Lo grop es compausat de Klaus Meine (cant), Rudolf Schenker (guitarra), Matthias Jabs (guitarra), Paweł Mąciwoda (bassa dempuèi 2004) e Mikkey Dee (batariá dempuèi 2016). Herman Rarebell e James Kottak joguèron tanben longtemps de bateriá dins **Scorpions** ; Ralph Rieckermann e Francis Buchholz foguèron eles tanben durablament bassistas del grop.

*Wind of Change* (un vent de cambiament) es una cançon emblematica dels **Scorpions** : lo dit cambiament evòca la casuda del Mur de Berlin en 1989. **Scorpions** a d'alhors participat als concèrts omenatge a n'aquel eveniment istoric que marca la fin de la Guèrra Freja còsta d'autres artistas internacionals coma l'Anglés Roger Waters (de Pink Floyd), lo Canadian Bryan Adams e l'Americana Cindy Lauper.

## Discografia
* 1972 : *Lonesome Crow*
* 1974 : *Fly to the Rainbow*
* 1975 : *In Trance*
* 1976 : *Virgin Killer*
* 1977 : *Taken by Force*
* 1979 : *Lovedrive*
* 1980 : *Animal Magnetism*
* 1982 : *Blackout*
* 1984 : *Love at First Sting*
* 1988 : *Savage Amusement*
* 1990 : *Crazy World*
* 1993 : *Face the Heat*
* 1996 : *Pure Instinct*
* 1999 : *Eye II Eye*
* 2004 : *Unbreakable*
* 2007 : *Humanity - Hour 1*
* 2010 : *Sting in the Tail*
* 2015 : *Return to Forever*
* 2022 : *Rock Believer*

## Cancons mai conegudas
* *Always Somewhere* (1979)
* *Can’t live without you* (1982)
* *Blackout* (1982)
* *Rock You Like a Hurricane* (1984)
* *Big City Nights* (1984)
* *Still Loving You* (1984)
* *No One Like You* (1985)
* *Believe in love* (1988)
* *Wind of Change* (1990)
* *Send me an angel* (1991)
* *Under the same sun* (1994)
* *White dove* (1995)
* *U and I* (1996)
* *Rock Believer* (2022)

## Referéncias
Richard Gotainer

**Richard Gotainer** es un cantaire, publicitari e de còps quitament actor francés, nascut lo 30 de març de 1948 a París (França). S'a escrich la màger part dels tèxtes de sas cançons, las musicas son plan sovent de Claude Engel o mai recentament de Michaël Lapie.

**Richard Gotainer** comença sa vida professionala coma publicitària en 1972. D'unas de sas publicitats son vengudas celèbras en França : « *Vittel : Buvez, éliminez* », « *Infinitif* » (sul tèma de sa cançon *Primitif*), « *Banga y'a de l'eau* », « *Tu baguenaudes dans les pâturages, Belle des champs* », « *Choco BN* (*Il est 4 heures…*) », « *On se lève tous pour Danette !* » etc. 

Mai que sas publicitats, son sas cançons que l'an fach conéisser del public francés dins las annadas 80. Cal díser que l'estili de **Richard Gotainer** es unic : fa de cançonetas synthpop leugèras, quasi infantilas, a l'encòp festivas e en francés, ambe de paraulas risolièras, doncas es plan aluenhat de çò que se fasiá a l'epòca, que s'agisca de la pura synthpop reputada freja e seriosa (« *coldwave* »), clarament anglofila, o al nivèl dels tèxtes, de la disco-pop ambe sas tematicas epicurianas transgressivas (libertat sexuala, consomacion d'alcoòl e de drògas).  

Sas cançons las mai conegudas son *Le Youki*, *Le Sampa* (tirat del film *Le Maître d'école* ambe Coluche, 45 torns vendut a 500 000 exemplars), *Le Mambo du décalco*, *Primitif*, *Chipie* o encara *Femmes à lunettes* fin 1988.

## Discografia
* 1977 : *Le Forgeur de tempos* 
* 1979 : *Contes de traviole* 
* 1982 : *Chants zazous* 
* 1987 : *Vive la Gaule* 
* 1990 : *Ô Vous* 
* 1992 : *D'amour et d'Orage* 
* 1994 : *Elle est pas belle la vie ?!?*
* 1997 : *Tendance banane*
* 2008 : *Espèce de bonobo* 
* 2018 : *Saperlipopette (or not Saperlipopette)* 

## Cançons mai conegudas
* *Primitif* (1980)
* *Chipie* (1981)
* *Poil au tableau* (1981)
* *Le Sampa* (1982)
* *Le mambo du décalco* (1982)
* *La Ballade de l'obsédé* (1983)
* *Youpi, c’est l’été* (1983)
* *Trois vieux papis* (1984)
* *Le Youki* (1984)
* *Cafeïne* (1986)
* *La gaudriole* (1987)
* *Femmes à lunettes* (1988)
* *C'est ce soir noël* (1997)

## Referéncias
Singlar Blou

**Singlar Blou** es un grop rock occitan fondat en 1984 en Corresa per lo guitarrista Christian Coudert, ambe Eric Emereau au cant e Pierre Cauty a la batariá, puèi al cap d'un moment, Christophe Bernard intègra lo grop a la bassa. Cantan en occitan e en francés. 

Lor cançon parodica occitana-francesa de rap-ròck *Rape Monason* foguèt publicada a pena un pauc abans lo focus qu'i aguèt de caps 1992-1993 sus la novèla scèna occitana que se reivindicava del modèl de pensada de la Linha Imaginòt, novèla scèna qu'intègra elements del reggae, del rap et del ròck coma Massilia Sound System e Los Fabulous Trobadors. Aital, **Singlar Blou** foguèt associat a tota una dralha d'artistas del fòlk, del ròck o del rap assumissent lor identitat occitana (Test, Tric Trac, La Talvera), o al mens una revindicacion provinciala meridionala (IAM, Zebda, Regg'lyss). Dins aquel contèxt puslèu favorable, lo *ròck agricòla* parodic de **Singlar Blou** tròba de resson, e aital lo grop publiquèt en 1995 un primièr vertadièr album : *Le Fond Du Fait Tout*.

## Discografia
* 1990 : *Rape Monasson* (mini album)
* 1995 : *Le Fond Du Fait Tout* 
* 2000 : *Plouc Is Beautiful!*
* 2008 : *Sur un air de bœuf*

## Cançons mai conegudas
* *Destroy la meunière* (1988)
* *Rape Monasson* (1992)
* *La Marguerite* (2007)
* *Du bio* (2010)

## Referéncias
ZZ Top

**ZZ Top** es un grop anglofòn de blues ròck format en 1969 dins la ciutat de Houston au Tèxas (Estats Units). Ven plan celèbre dins las annadas 1970 e 1980. Lo grop a vendut mai de 70 milions d'albums capvath lo monde entièr.

**ZZ Top** es un trio compausat de Billy Gibbons (cant, guitarra, armonica), Dusty Hill (cant, bassa , clavièrs) e Frank Beard (batariá, percussions e còrs). 

En 1973, **ZZ Top** publica l'album *Tres Hombres*, que los fans del grop estiman èsser lor melhor. En efièch, aquel tresen album es estat determinant pel grop, pr'amor que compòrta un títol vengut un estandard del ròck, *La Grange*, e a permés a **ZZ Top** d'èsser dempuèi considerat coma un grop màger d'aquel estili. 

De caps 1979, al moment que publican l'album *Degüello*, los sòcis de **ZZ Top** desvèlan lor novèla aparéncia que vendrà quasi tan famosa que lors cançons : los tres musicians pòrtan publicament de clucas negras e quicòm sul cap coma de grands capèls de vaquièrs texans, Gibbons e Hill s'essent en mai d'aquò daissat possat una plan longa barba. Aquel *look* completament decalat en comparason al dels autres musicians de ròck de lor generacion serà d'ara enlà lor marca de fabrica.

En 1983, lo grop sortís l'album *Eliminator* qu'aguèt una capitada fenomenala. Se vendèt a mai de dètz milions d'exemplars res qu'als Estats Units. Conten lo tube planetari *Gimme All Your Lovin*', probablament tanben la cançon la mai coneguda de **ZZ Top** en Occitània. 

Lo nom del grop seriá inspirat del grand cantaire de blues B. B. King. Aurián volgut de'n primièr s'apelar *ZZ King*, mas tròp semblant, aurián fin finala cambiat *King* (*lo rei*) per *Top* (*a la cima*) : lo rei essent lo a la cima de la ierarquia, d'ont **ZZ Top** per fa resson a B. B. King.  

Lo paure Dusty Hill defuntèt lo 28 de julhet de 2021.

## Discografia
* 1971 : *ZZ Top's First Album* 
* 1972 : *Rio Grande Mud* 
* 1973 : *Tres Hombres* 
* 1975 : *Fandango!* 
* 1976 : *Tejas* 
* 1979 : *Degüello* 
* 1981 : *El Loco*
* 1983 : *Eliminator*
* 1985 : *Afterburner*
* 1990 : *Recycler*
* 1994 : *Antenna*
* 1996 : *Rhythmeen*
* 1999 : *XXX*
* 2003 : *Mescalero*
* 2012 : *La Futura*

## Cançons mai conegudas
* La Grange (1973)
* Tush (1975)
* Gimme All Your Lovin' (1983)
* Sharp Dressed Man (1983)
* Legs (1984)
* Rough Boy (1986)

## Referéncias
DiGaM

**DiGaM** (Diccionari deu Gascon Modèrn) qu’ei projècte de lexicografia aviat en 1992 per Joan Lahita. L’objectiu purmèr qu’ei la reedicion en grafia classica deu diccionari gascon de Simin Palai. Las reflexions sus la nòrma e las adaptacions d'aquera au gascon mian Joan Lahita a propausar variacions de consequéncia de la “grafia classica”, a afichar un anti-occitanisme de mei en mei hòrt, puish a passar a ua adaptacion de la grafia “febusiana”. L’evolucion se pòt legir dens lo bulletin *Ligam-Digam*, publicat au començat damb lo supòrt de l’Institut d'Estudis Occitans, puish de l’Institut Bearnés e Gascon.
Mississipí (Estat)

**Mississipí** (en anglés *Mississippi*) es un estat dels Estats Units d'America. Confronta a l'oèst Loïsiana e Arkansas, al nòrd Tennessee, a l'èst Alabama e al sud lo golf de Mexic. L'Estat ten son nom del flume Mississipí.

L'estat a una populacion d'aperaquí 3 milion de personas. Es lo 32en pus estendut e lo 32en pus poblat dels 50 Estats americans. Situat al centre de l'Estat, Chisha Foka (Jackson) n'es la capitala e la pus granda vila, amb una populacion d'aperaquí 175,000 personas.

### Istòria

### Geografia

### Ligams extèrnes
Tokio Hotel

**Tokio Hotel** es un grop de pop e ròck alemand, originària de Magdeborg (Alemanha). Format en 2001, es constituït dels fraires bessons Bill Kaulitz e Tom Kaulitz, de Georg Listing e de Gustav Schäferle.

En 2005 es publicat lor primièr album *Schrei*, qu'obten fòrça resson en çò d'eles en Alemanha. Petit a petit, lor popularitat s'espandís, lo grop comença de s'exportar dins los païses vesins (Occitània compresa) e de caps la fin de 2006, lo grop ven un vertadièr fenomèn mediatic en se fasent conéisser d'un pauc pertot dins lo monde : los albums *Schrei* e *Zimmer 483* (2007) son de gròssas capitadas comercialas e d'unes mèdias van fins a comparar la mòda **Tokio Hotel** entre 2006 e 2010 a la dels Beatles dins las annadas 1960. Aital, **Tokio Hotel** a vendut mai de 10 milions de disques capvath lo monde entièr, mai que mai entre 2005 e 2010. 

## Discografia
* 2003 : *Devilish* (mini album autoproduit)
* 2005 : *Schrei* (primièr album vertadièr)
* 2007 : *Zimmer 483 / Scream*
* 2009 : *Humanoid*
* 2014 : *Kings of Suburbia*
* 2017 : *Dream Machine*
* 2022 : *2001*

## Cançons mai conegudas
* *Schrei* (2005)
* *Durch den monsun* (2007)
* *Übers Ende der Welt* (2007)
* *Spring nicht* (2007)
* *An deiner Seite (Ich bin da)* (2007)
* *Heilig* (2008)
* *Automatisch* (2009)
* *World Behind My Wall* (2010)

## Referéncias
Daddy Yankee

**Daddy Yankee**, de son vertadièr nom **Ramón Luis Ayala Rodríguez**, nascut lo 3 de febrièr de 1976 a San Juan aus Estats Units (isla *associada* de Puerto Rico), es un cantaire mai que mai ispanofòn, compositor, actor, productor de cinèma, animator de ràdio e òme d'afars puertorican. Es un cantaire de reggaeton popular en Occitània dempuèi son tube de 2005 *Gasolina*. 

En 2006, un article del New York Times lo presenta coma *lo rei del reggaeton*. A recebut una estela del *Walk of Fame* de Puerto Rico. Es estat nommat per la cadena americana CNN coma l'artista ispanic mai influent de 2009, e a collaborat ambe de nombroses artistas del rap, reggaeton, disco-pop coma Karol G, Alexandra Stan etc. **Daddy Yankee** a sustot participat en 2017 al títol *Despacito* de Luis Fonsi, cançon qu'es venguda l'un dels mai gròsses tubes planetaris avent jamai existit. 

## Discografia
* 1995 : No Mercy
* 2002 : El Cangri.com
* 2003 : Los Homerun-es de Yankee
* 2004 : Barrio fino
* 2007 : El Cartel: The Big Boss
* 2010 : Mundial
* 2012 : Prestige
* 2019 : Con Calma & Mis Grandes Exitos
* 2020 : 2K20 Pt. 1
* 2020 : 2K20 Pt. 2
* 2020 : El disco duro
* 2022 : Legendaddy

## Cançons mai conegudas (en Occitània)
* Oye mi canto (2005, tròç collectiu ambe N.O.R.E., Nina Sky, Gem Star e Big Mato)
* Gasolina (2005)
* Despacito (2017, ambe Luis Fonsi)
* Con calma (2019)

## Referéncias
Miquèu Sent Raimond

**Miquèu Sent Raimond**, o **Michel Saint-Raymond** en francés, vadut en 1947 en Occitània a Agaçac (Savés), qu'ei un umorista e comedian occitan. 

Actor de teatre en occitan o en francés (meilèu en francitan d'alhors), **Miquèu Sent Raimond** a représ sus l'empont dins las annadas 2000 lo ròtle de ''La Catinou'', personatge femenin emblematic de la cultura populara occitana deu país mondin creat en 1944 per Carles Molin e interpretat a l'origina per Gaston Dominique dinc au son decès en 1965, devengut plan popular sus las ondas de Ràdio Tolosa tan plan au teatre en Lengadòc, Guiana e Gasconha dens las annadas 1950 e 1960.

A part *Lou Paysan d'Agassac*, un album au format 33 torns en 1982 d'istòrias sia en francés (en francitan), sia en occitan (en gascon deu Savés), puish un aute aqueste còp integralament en gascon en 2003 au format CD (*Ac savès ?*), **Miquèu Sent Raimond** qu'a tanben publicat dens las annadas 90 caishetas de scenetas en *francés meridionau* (en francitan).

Qu'ei tanben l'autor d'ua gramatica gascona segon lo parlar deu Savés.

## Discografia
* 1982 : *Lo Paysan d'Agassac*
* 2003 : *Ac savès ?*

## Referéncias
Luis Fonsi

**Luis Fonsi**, de son vertadièr nom **Luis Alfonso Rodríguez López-Cepero**, nascut lo 15 d'abril de 1978 a San Juan, aus Estats Units (isla *associada* de Puerto Rico), es un cantaire de pop ispanofòn puortorican. Sa musica repren diferents estils : R&B, pop rock etc.

Ven mondialament celèbre per sa cançon *Despacito* publicada en 2017, cançon a la quala participa lo cantaire de reggaeton Daddy Yankee e que va lèu batre totes los recòrds per devenir a n'aquel moment lo mai gròs tube planetari qu'aja jamai existit, e per d'annadas (dincas en 2020) la cançon la mai populara entre totas.

## Discografia
* 1998 : *Comenzaré*
* 2000 : *Eterno*
* 2002 : *Amor secreto*
* 2002 : *Fight the Feeling*
* 2003 : *Abrazar la vida*
* 2005 : *Paso a paso*
* 2008 : *Palabra del silencio*
* 2011 : *Tierra firme*
* 2014 : *8*
* 2019 : *Vida*
* 2022 : *Ley De Gravitad*

## Cançons mai conegudas
* Despacito (2017, ambe Daddy Yankee)
* Échame La Culpa (2017, ambe Demi Lovato)
* Calypso (2018, ambe Stefflon Don)
* Imposible (2018 ambe Ozuna)

## Referéncias
Ozuna

**Juan Carlos Ozuna Rosado**, nascut lo 13 de març de 1992 a San Juan aus Estats Units (isla *associada* de Puerto Rico), mai conegut per son nom de scèna **Ozuna**, es un cantaire ispanofòn e de reggaeton puertorican. A collaborat ambe los mai grands del reggaeton e de la pop espanhòla en general, per exemple en 2019 pel tube *China* ambe Karol G e Daddy Yankee, ambe Farruko, o encara ambe Shakira. A tanben cantat en 2018 *Imposible*, gròs tube tanben, en duò ambe Luis Fonsi.

## Discografia
* *Odisea* (2017)
* *Aura* (2018)
* *Nibiru* (2019)
* *Enoc* (2020)
* *Los dioses* (2021, ambe Anuel AA)

## Referéncias
Demonstracion de fòrça

[thumb|right|Demonstracion de fòrça de l’''[US Navy* centrada a l'entorn de dos [[pòrta-avions]] nuclears.]]

Una *'demonstracion de fòrça''' es una operacion militara destinada a avisar ò a intimidar un enemic en mostrant sei capacitats militaras e sa volontat d'agir en cas de provocacion. Per extension, lo tèrme pòu s'aplicar a d'operacions similaras organizadas per lei fòrças de polícia ò per de grops armats.

## Liames intèrnes

* Diplomacia.
* Dissuasion.
* Patz armada.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Blocus de Berlin

[thumb|right|[Fotografia d'un avion de transpòrt estatsunidenc participant au pònt aerian.]]

Lo **blocus de Berlin** es una crisi de la Guèrra Freja qu'opausèt lei dos blòts a prepaus de la question de l'Alemanha ocupada. D'efiech, en 1947, lei relacions entre Estatsunidencs, Britanics, Francés e Sovietics èran vengudas marridas e la gestion quadripartita dau país arrestèt de foncionar. Lo 20 de març de 1948, l'URSS quitèt lo Conseu de Contraròtle e refusèt de participar a la reforma monetària discutida durant la conferéncia de Londres (23 de febrier - 1 de junh). Lei Sovietics assaièron alora d'obtenir l'evacuacion de Berlin-Oèst per lei poissanças occidentalas. Per aquò, Estalin ordonèt lo blocus terrèstre de la vila.

L'operacion durèt dau 24 de junh de 1948 au 12 de mai de 1949. Pasmens, a l'iniciativa dau generau estatsunidenc Lucius D. Clay, un important pònt aerian foguèt més en plaça per avitalhar lei 2,2 milions d'abitants de Berlin-Oèst. En fàcia d'aquela revirada, l'URSS acceptèt finalament de levar lo blocus en cambi d'una reünion entre lei quatre poissanças lo 26 d'abriu de 1949. Aquela condicion foguèt acceptada lo 12 de mai seguent. La conferéncia aguèt luòc lo 23 de mai e s'acabèt sensa resultat. Au contrari, la crisi renforcèt lo camp occidentau car, en aost de 1948, França acceptèt l'integracion economica de sa zòna d'ocupacion a la Bizòna Angloamericana. De mai, leis Aliats favorizèron la formacion de la Alemanha de l'Oèst durant aqueu periòde.

## Liames intèrnes

* Guèrra Freja.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Lucius Clay, *Guerre froide à Berlin*, Éditions Berger-Levrault, 1950.
* **[[francés|(fr)]]** Jean-Baptiste Duroselle e André Kaspi, *Histoire des relations internationales, t. 2 : De 1945 à nos jours*, Armand Colin, coll. « Classic », 2001.
* **[[francés|(fr)]]** Raymond Poidevin e Sylvain Schirmann, *Histoire de l’Allemagne*, Hatier, coll. « Nations d'Europe », 1995.

## Nòtas e referéncias
Gala

**Gala Rizzatto**, mai coneguda per son nom de scèna **Gala**, nascuda lo 6 de setembre de 1975 a Milan en Itàlia, es una compositritz e cantaira anglofòna de pop, e mai que mai de pop dance. 

Artista culta de la pop dance de las annadas 90, l'Italiana **Gala** a vendut mai de 6 milions de disques dins lo monde entier, fasent d'ela l'una de las ambaissadoiras las mai famosas de l'eurodance. Sas cançons las mai conegudas e que foguèron d'immenses tubes en 1996 e 1997 son *Let a Boy Cry*, *Come into My Life* e sustot *Freed from Desire*. En França en particular, aquel títol, *Freed from Desire*, n°1 al mes d'octobre de 1996, marcarà durablament los esperits, talament que serà quitament en 2022 un imne informal de l'equipa de fotbòl francesa pendent la Copa del Monde, 26 ans après sa sortida.

## Cançons mai conegudas
* *Freed from Desire* (1996)
* *Everyone has inside* (1996)
* *Let a Boy Cry* (1997)
* *Come into my life* (1997)
* *Suddenly* (1998)
* *Faraway* (2005)

## Referéncias