open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ovidi Montllor

**Ovidi Montllor i Mengual** (Alcoi, 4 de febrièr de 1942 - Barcelona, 10 de març de 1995) foguèt un cantaire, autor-compositor e actor valencian. Personalitat anticonformista e de tendéncia anarquista, foguèt partida del movement de la Nòva Cançon catalana. Malgrat sa vida corta, que moriguèt en 1995 a l'edat de 53 ans d'un cancèr de l'esofag, sa trajectòria artistica foguèt fòrça rica amb 12 disques editats, un cinquantenat de participacions a de films entre d'autres.

## Biografia
Ovidi Montllor nasquèt en 1942 a Alcoi, una vila mejana mas pionièra industrialament del País Valencian, al sen d'una familha modèsta d'obrièrs textils d'origina pagesa.   
Per encausa de sa santa frèula, se farguèt en autodidacta en se formar culturalament e intellectualament primièr gràcias als libres qu'un oncle, constrench a l'exili, aviá laissat a l'ostal. Aguèt de sortir de l'escòla quand aviá pas encara passat los 12 ans pr'amor de las dificultats economicas de la familha. Ainat dels tres enfants de l'ostalada, li calguèt trabalhar per ajudar los parents e aprenguèt aital 36 mestièrs diferents coma mecanician, vendeire ambulant, obrièr textil, pastor, picapeirièr, jornalista o mai comptable. 

Sa vocacion artistica se faguèt sentir tre 1962 quand integrèt lo grop teatral La Cazuela, d'Alcoi. Qualque temps mai tard, quand avib 24 ans, se n'anèt a Barcelona, ont trabalhèt amb de grops de teatre independents, coma lo del CICF, e mai tard amb las Companhiás de Núria Espert e Adrià Gual. En 1968 comencèt lo mestièr de cantaire, sovent acompanhat de Toti Soler, amb sa musica pròpria facha a partir de tèxtes de Salvador Espriu, Vicent Andrés Estellés, Pere Quart e d'el meteis. Demest les seunas pèças musicalas mai popularas se destacan:
* *La samarreta*
* *La fera ferotge*
* *Homenatge a Teresa*
* *Perquè vull*
* *L'escola de Ribera*
thumb|250px|Mural en omenatge a Ovidi Montllor a Alcoi
Cinc meses abans, sa vila natala Alcoi li aviá porgit un omenatge emocionant.

## Filmografia
Un autre domeni onte Ovidi se distinguiguèt es lo cinèma. Joguèt dins los filmes seguents:
**[[Spanish Fury]]*
**[[Furtivos]]*
**[[Josafat]]* (television)
**[[El beso de la mujer araña]]*
**[[La nova cançó]]*
**[[La ciutat cremada]]*
**[[L'obscura història de la cosina Montse]]*
**[[La portentosa vida del pare Vicent]]*
**[[The Truth on the Savolta Affair]]*
**[[Companys, procés a Catalunya]]*
**[[L'hivernacle]]*
**[[Todos a la cárcel]]*

## Discografia
* *La Fera ferotge* / *Cançó de les balances (EP 1968)
* *Història d'un amic* / *La fàbrica Paulac* (EP 1969)
* *Sol d'estiu* / *Ell* (senzill 1971)
* *Un entre tants...* (1972)
* *Crònica d'un temps* (1973)
* *A Alcoi* (1974)
* *Salvat-Papasseit per Ovidi Montllor* (1975)
* *Ovidi Montllor a l'Olympia* (1975)
* *De manars i garrotades* (1977)
* *Bon vent... i barca nova!* (1979)
* *Ovidi Montllor diu 'Coral romput*' (doble 1979)
* *4.02.42* (1980)
* *Ovidi Montllor... per sempre* (recopilatori pòstum 1995)
* *Antologia'' (13cd 2000)

## Ligams extèrnes

* Pagina web sobre Ovidi Montllor
* Forum de l'Ovidi Montllor
* Filmografia a l'IMDB
* Videoinstallacion sobre Ovidi
Filibustièr

**Filibustièr** (del francés *flibustier*, e aqueste de l'anglés *freebooter*, e aqueste del neerlandés *vrijbuiter* 'que s'apropia un butin liurament'; atanben podriá venir de l'anglés *fly-boat* 'tipe de velièr rapid') èra lo nom que recebiá lo pirata qu'al sègle XVII fasiá partida dels grops agissents dins la mar de las Antilhas. Lo darrièr trionf d'aquestes piratas foguèt la presa de Cartagena de Indias en 1697, amb l'ajuda d'una flòta de corsaris franceses. Tre aquel moment son nombre s'es amendrit rapidament, e se trapa pas de referéncias istoricas d'els a comptar del sègle XVIII. 

## Autra accepcion
Lo nom de *filibustièr* foguèt recuperat al sègle XIX, subretot dins los païses anglosaxons, per designar los aventuraires americans qu'ensagèron de jogar dins aquesta epòca un ròtle politic en Mexic e America Centrala, generalament a l'encontra dels govèrns establits, en utilizant de metòdes pròches de la piratariá. Lo mai conegut foguèt William Walker.
Bòxa pès-ponhs

[thumb|Femeninas en [boxeo birmano o en boxeo tailandés.]]
La **Bòxa pès-ponh** (en francés,*boxe pieds-poings*), dempuèi los ans 80, los espòrt de combat de percusion amb de gants de bòxa que se debana dins un ring e que fa partida de la categoría de las bòxas esportivas. Utilizan, segon lo reglament, las tecnicas de cambas (còp de pès e genolhs), las tecnicas de braces (còp de ponhs e coides) e las tecnicas de projeccions.

Entre los mai coneguts avèm:
* las disciplinas americanas (bòxa americana) jos tres formas principalas:
** lo full contact karate sens còp de pè per dejós la cencha,
** lo kick-boxing amb còp de pè circulars dins los muscles o kick-boxing american,
** e lo miègcontact o combat de ponches (*point fighting*), una classa de karate amb gants e cauçons de mossa,
* la bòxa francesa (savata), uèi nomenat "Savate-BF",
* lo kick-boxing japonés: kick-boxing amb còps de genolhs dirèctes, còp de pè circulars dins los muscles (*[[low-kick]]*) e presas del tronc,
* e fin finala, dos tipe de bòxa extrèm, ont tot es autrejat o gaireben, la bòxa birmana (lethwei) e la bòxa tailandesa (muay thai).

## Ligams extèrnes
*  Pagina francesa de ''boxe pieds-poings''
Vitamina B12

La **vitamina B<sub>12</sub>** o **cianocobalamina**, es un complèxe exacoordinat de cobalt. De vegadas es tanben nomenada cobalamina encara qu'es pas exactament lo meteis compausat. Quatre posicions de coordinacion son ocupadas per un macrocicle de corrina. Una de las posicions axialas se complèta amb un grop cian, CN-. Una cadena laterala de l'anèl de corrina compausada per una amida, un grop fosfat, una ribosa e un nucleotid complètan la coordinacion a travèrs lo rèste 5,6-dimetilbenzimidazòl a son extrèmitat. La corrina, lo grop fosfat e lo CN- portan cadun una carga negativa, en presentant lo cobalt dins d'estat d'oxidacion 3. Lo complèxe que ne'n resulta es d'espin bas.
Espin

En fisica, l**'espin** (de l'anglés *spin*) es un moment angular intrinsec ligat a de particulas microscopicas. Es un fenomèn que fa partida de la mecanica quantica, sens cap d'analogia amb la mecanica classica. Encara que lo moment angular es pròpri de la rotacion d'un objècte grand, l'espin es pas ligat a cap de rotacion intèrna de massas, mas es intrinsec a una particula. Las particulas elementàrias coma l'electron pòdon aver un espin diferent de zèro, encara que se crei qu'es una particula pontuala qu'a pas d'estructura intèrna. Lo concèpte d'espin foguèt introdusit en 1925 per Ralph Kroning, e de manièra independenta per George Uhlenbeck e Samuel Goudsmit.

## Referéncias
Parati

**Parati** es una vila istòrica de l'estat de Rio de Janeiro, en Brasil. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2005. Sa superfícia totala es 928,47 km².
Protoevangèli de Jaume

Lo **Protoevangèli de Jaume** es un evangèli apocrif escrich vèrs 150, que narra de faches anteriors a la naissença de Jèsus de Nazaret. Sas legendas son admesas coma de dògmas per mantuna glèisa crestiana: la nativitat miraculosa de Maria, la localizacion de la naissença de Jèsus dins una cauna o lo martiri de Zacàrias, paire de Joan Baptista, illustrats puèi per l'art crestian. L'umanista e jesuista francés G. Postel, que lo traduguèt al latin e lo presentèt en Occident, lo considerava un prològ a l'Evangèli de Marc.
Joan Laurés

**Joan Laurés** dich *Lo campèstre* (Vilanòva de Besièrs en julhet de 1822 - Besièrs, 20 de genièr de 1902) foguèt un felibre del país de Besièrs e a l'encòp proprietari agricòla. Venguèt Majoral del Felibritge en 1892. 

## Biografia
Joan Laurés nasquèt dins una familha pagesa e seguiguèt pas tròp de temps los estudis que li calguèt partir lèu trabalhar la tèrra. Se crompèt una bòria "La Grasseta" ont plantèt vinhas, cerealas e legums pr'amor de noirir la siá familha nombrosa (uèit enfants sortits de dos maridatges). S'avodèt a l'escritura occitana aprèp qu'un ensenhaire li faguèt passar un libròt de Jansemin. Participèt aprèp als concorses de la Societat Arqueologica de Besièrs e i ganhèt un ram d'argent en 1856 per un dels poèmas sieus. Sas creacions teatralas aguèron una influéncia importanta sul jove Emili Barta e mai sus Loís Roquièr. Lo bust del poèta se tròba dins la partida mai nauta del jardin del Platèu dels poètas. 

## Òbras
* *Jaqueta de Bachelièrs: poèma en tres cants* (*Jaqueto de Bacheliès*, 1856)
* *Los sèt pecats capitals de las femnas de la campanha* (*Lous sept pecach capitals de las fennos de la campagno*, 1858) 
* *Lo campèstre*, recuèlh de poesias (*Lou campestre*, 1878).
* *Los braconièrs o lo repais de l’ase* (*Lous bracouniès e lou repais de l'ase*, 1877).
* *Los tres bossuts: o la reconeissença d'un enfant* (*Lous tres boussuch: ou la recouneissenço *, 1894).
* *Contes e carnavaladas* (1895). 
* *Lo mal maridat* 
* *Lo jutjament de Carementrant* 
* *Los secrets de las vendémias*
* *Lo conte de Joan de Calais* (poèma de 16 cants, 1901).

## Ligams extèrnes
* ''Lo campèstre'' a archive.org
Eugenio Montale

**Eugenio Montale** (Gènoa, 12 d'octobre de 1896 – Milan, 12 de setembre de 1981) foguèt un poèta, escrivan e critic musical italian. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1975.
Angra dos Reis

**Angra dos Reis** es una vila de Brasil situada dins l'estat de Rio de Janeiro. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2006. Sa superfícia totala es 800,4 km².

Las doas usinas nuclearas brasilièras son situadas pròchas a la vila. Las activitats economicas principalas del municipi son la produccion d'energia, lo comèrci, l'industria naval e lo torisme en sas plajas.
Vipèra

Las **vipèras** son, en sens estricte, las sèrps de la sosfamilha *Viperinae*, qu'amassa amb los crotals (*Crotalinae*) fan la familha dels viperids (*Viperidae*). Son famosas per lor verin, probablament lo pus potent demest los animals presents en Euròpa. Pendent las Guèrras Punicas èran lançadas als vaissèls enemics dins lo cors de las batalhas navalas, e fins al sègle XVII lor emplec coma poison dins las taulejadas foguèt una manièra correnta d'eliminar los rivals politics. 

## Caracteristicas
La vipèra a un parelh de caissòlas longas e uets dins la partida davantièra de la mandibula superiora que se contractan contra lo paladar quand son pas utilizadas e se pòdon metre rapidament dins la posicion d'atacar la preda, per li injectar un poison mortal qu'ataca la sang e los teissuts. La tèsta triangulara e ampla de las vipèras es generalament cubèrta d'escaumas e lors uèlhs an de pupilhas verticalas. La majoritat de las vipèras *enlhumenon lors creaturas a l'interior del còrs, donc son ovoviviparas.

## Abitat
Las vipèras vivon dins tot lo mond per lor granda facilitat d'adaptacion al mitan, levat en Austràlia, en Madagascar e dins d'autras illas, e la majoritat d'elas son originàrias d'Africa.

## Espècias
La familha de las vipèras, coneguda coma del Vielh Mond englòba de vegadas lo grop de sèrps conegudas coma crotals, encara que normalament aquestas s'assignan a una familha separada dintre de las nomenadas vipèras del Novèl Mond.
La Poncha

**La Poncha** (en francés: La Pointe courte) es lo nom d'un quartièr de Seta.

La cineasta francesa Agnès Varda i filmèt un filme que pòrta son nom francés *[[La Poncha (filme)|La Pointe courte]]*.
La Poncha (filme)

*La Poncha* (títol original francés *La Pointe courte*) es un filme de la cineasta francesa Agnès Varda, filmat a Seta dins lo quartièr de la Poncha.
Puòg de Sant Clar

thumb|250px|Vista del Puòg de Sant Clar dempuèi l'estanh de Taur

Lo **Puòg de Sant Clar** (forma montpelhierenca e locala) es lo nom dau puòg, o de l'illa, que la vila de Seta i es bastida a sos pès.
Mai especificament nomenan aital la cima dau quite puòg. Culmina a 175 mètres e s'i tròba la capèla de Nòstra Dòna de la Saleta. Luòc simbolic pels setòris, una escòla felibrenca creada per Josèp Solet ne portèt lo nom.
Sent Çubran

thumb|Plaça interiora Sent Çubran
thumb|Prada dels filtres

**Sent Çubran** es le nom d'un quartièr de Tolosa.

## Situacion
Es le quartièr ancian de la vila situat sus la riba esquèrra de Garona. La carrièra de la Republica que ven del pont Nau e la carrièra del Pont Sent Pèire que ven del pont de meteis nom travèrsan le quartièr cap a la Plaça interiora Sent Çubran. E s'acaba per la passejada Charles de Fitte; aprèps se tròba le quartièr Pè d'Auca.

## Toponimia
Le nom deu barri, atestat en 1534, *St Subran*, es *Sent Çubran* (*-n* muda), pr'amor d'una anciana capèla dedicada a *S. Cyprianus*, avesque d'Antiòca d'Orontes, e a Senta Justina. .

## Istòria
Longtemps, le quartièr fosquèc daissat a la mercé de las garonadas, coma en 1895 ont le nivèl de l'aiga despassèc 3,5 mètres, e fasquèc de centenats de victimas. Le quartièr fosquèc tanbens l'asil dels gascons venguts de l'oèst e le refugi dels paures, dels malauts, dels pariàs e dels immigrats que le centre vila fòragetavan.

## Transpòrts
L'estacion de mètro Sent Çubran Republica es situada jos la plaça Interiora Sent Çubran. En superfícia i a le passatge de linhas de busses.

## Lòcs e monuments del quartièr
* Espital de la Grava e Ostal Dieu de Sant Jaume.
* Castèl d'aiga qu’abriga una galariá e un musèu consacrat al la fotografia.
* Musèu d'Art Modèrne de Tolosa
* Musèu de l'Aficha
* Prada dels Filtres
* Glèisa Sent Jiròni

### Ligams extèrnes
Los Ponts

**Los Ponts** o **Lo Quartièr daus Ponts** es lo nom d'un quartièr de Limòtges.

L'adjectiu relatiu a aquel quartièr es **ponticaud -a**. Lo quartièr gausís d'una identitat e d'una memòria fòrtas e vivas.

Queu tèrme ponticaud es maitot utilizat per nomar los abitants dau pont de Noblac a Sent Liunard.
Las Òrtas

**Las Òrtas** es lo nom vièlh d'un quartièr de Caors que uèi li dison *[[Cabessut]]*.

Aqueste quartièr que se tròba delai Òlt es istoricament mai un barri que non pas un quartièr de la ciutat.
Universitat de Varsòvia

thumb|right|250px|Pòrta centrala de l'Universitat de Varsòvia.
thumb|250px|
L&#39;**Universitat de Varsòvia** (en polonés: *Uniwersytet Warszawski*) es l'universitat mai granda e prestigiosa de Polonha.

## Istòria
### 1816-1831
L*'Universitat Reiala de Varsòvia* foguèt fondada en 1816, quand la particion de Polonha alunhèt Varsòvia dels centres academics mai ancians e importants de Cracòvia. L'Escòla de Dreit e l'Escòla de Medecina se bastiguèron bèl primièr dins lo Ducat de Varsòvia. En 1816 Alexandre I permetèt a las autoritats polonesas de crear una universitat, faita de cinc facultats: Dreit e Administracion, Medecina, Filosofia, Teologia e Arts e Umanitats. Lèu l'Universitat cresquèt e lo nombre d'estudiants pugèt fins a 800 e lo de professors arribèt a 50. 

Çaquelà, coma los estudiants e professors participèron a l'Insurreccion de Novembre de 1830, l'Universitat foguèt tancada per las autoritats russas.

## Vejatz tanben
* Escòla d'Istòria de Varsòvia

## Ligams extèrnes

* Pagina oficiala
Traitesa

La **traitesa** es una circonstància agravanta de la responsabilitat criminala, generalament observada dins los delictes contra las personas. Se pòt trapar son origina luenchenca dins l'ordenament juridic de mantun país d'Euròpa.

Se considèra per traitesa lo fach de cometre un delicte "a traïson e a còp segur": "Es l'emplec de mejans, de biais o de manièras dins l'execucion del fach que tendon a assegurar lo delicte, sense risc per l'autor, d'accions que provengan de la defensa que pòsca far lo subjècte passiu o un tresen". 

Dins los libres de doctrina penala classica, un dels exemples de traitesa es l'assassinat de Juli Cesar de las mans de Brutus. Dins l'òbra de William Shakespeare, Juli Cesar, lo dictator pronóncia sas famosas darrièras paraulas a Brut:  *Et tu, Brute?* ("Tu tanben, Brut?"). Brut foguèt un dels principals ideològs e actors de l'assassinat, pr'amor que sabiá que Juli Cesar li confiariá.
Amnistia

L**'amnistia** (del grèc *amnestia*, ) es lo fach d'escandilhar la responsabilitat penala. Es un acte juridic, normalament emanat del poder legislatiu, pel lo qual un o mantun individús qu'èran estats declarats copables d'un delicte van èsser considerats innocents per la desaparicion del motiu delictuós. A diferéncia de la gràcia, qu'escafa la responsabilitat penala en agir sus la pena derivada d'un delicte (la persona es sempre copabla, mas es dispensada del compliment de la pena), l'amnistia agís sul delicte el meteis. Per aquò, l'amnistia a generalament d'efèctes retroactius e escafa tota responsabilitat penala o civila e anulla los antecedents penals. Per aquela rason, es generalament efectiva sus totes los que cometèron lo delicte, e non pas suls individús en particular. L'amnistia supausa un  jutjament de valor novèl sus la convenença de proïbir o de sancionar una conducha.
Lei

La **lei** (del latin *lex, legis*; que significa ) designa una de las fonts del Drech, l'ensems dels tèxtes dictats o decretats per l'autoritat superiora, formulats per escrich en seguint unas proceduras especialas, que totes los subjèctes i son somés.
Jutge

[thumb|250px| [2006]]
Lo **jutge** (fem. la **jutgessa**) es un agent public, lèumens membre d'un còrs judicial, magistrat encargat de trencar los ligòces e doncas de rendre la justícia. Sas foncions, formacion e nomenament pòdon variar segon lo país; per exemple, en Espanha lo jutge d'instruccion dirigís las recèrcas (enquèstas) suls delictes, encara que dins d'autres païses aqueste trabalh correspond als procuradors. Dins los païses regits pel Drech roman, los jutges son generalament d'agents publics de carrièra e dins los païses anglosaxons son de còps causits.
Justícia

La **justícia** (del latin: *iustitĭa*) es un concèpte moral qu'implica tractar cada persona e afar d'una manièra imparciala. Dins las societats actualas, la vision culturalament acceptada de çò qu'es just es exprimida dins lo drech local. Son simbòl es una femna amb los uèlhs bendats que sosten una balança. 

## Teorias sus la justícia
Platon considerava que la justícia èra que cadun recebesse çò que li pertocava segon son estat social. Per aquò, los luòcs de responsabilitat per justícia an d'èsser reservats als mai savis, los filosòfs. Cada persona es justa se respècta l'ordre natural e cerca la coneissença en frenant las passions. Tomàs d'Aquin defendèt l'idèa que cada persona a de dreches pel fach de nàisser e èsser d'uman e que lo Drech natural es la basa de tot sistèma de reglamentacions posterioras. Segon Tomàs d'Aquin, aquestes drechs emanavan de Dieu. Aquesta concepcion es ara l'origina de l'idèa dels Dreches de l'Òme actuals. L'utilitarisme liga la justícia e la felicitat, per qu'es just d'ensajar que cadun obtenga la maxima parcèlla de jòia sense perjudiciar als autres. Pels ancians, la justícia es una de las vertuts cardinalas, per aquò un trach de caractèr que se pòt educar e que fa qu'una persona siá imparciala e benvolenta amb los autres.

## Articles connèxes

* Drech
* Etica
* Lei
Seria de las nòrmas ISO 14000

La seria de las nòrmas de l' Organizacion internacionala de normalizacion **[[ISO 14000]]** çò ne designa de l'ensemble de las nòrmas que se concernisson lo *management* environamental.

La nòrma **[[ISO 14050]]** çò ne balha coma definicion del sistèma de management environamental (sovent nomenat SME): 
* *Compausanta del sistèma de management global que se n'inclutz l'estructura organizacionala, las activitats de planificacion, las responsabilitats, las practicas, las proceduras, los procediments e las ressorsas amor d'establir, realizar, passar en revista e manténer la politica environamentala (§2.1). 

Aquelas nòrmas s'adreiçan doncas a totas las organizacions (plan sovent de societats mas i a un santfum d'autres cases), que ne vòlon botar en òbra una gestion li ne permetent de mestresar son impacte sus l'environament.

L'ensemble d'aquelas nòrmas son d'utisses que vòlon armonizar l'apròcha de las organizacions per ailò tot que se ne concernís la gestion environamentala.La lor aplicacion n'es lèumens volontària.

Se n'escai pr'aquò plan sovent qu'un *balhaire d'òrdre* privat o public impause la mesa en plaça d'un sistèma de management environamental als sieus provesidors o *sos-tractadors''.

N'es aquesta exigéncia e d'alhors sovent la resulta de sa pròpria politica environamentala.
Artibai

[thumb|right|300px|[Paluns d'Artibai a Ondarru]]
Lo riu d**'Artibai** es un cors d'aiga del Bascoat, en Biscaia, que son nom ven del basco *arte*  e *ibai* ; Artibai = *[[riu]] d'[[euse]]s*. Sorgenta dins lo versant nòrd de la montanha d'Oiz, travèrsa Mallabia, Ziortza-Bolibar, Markina-Xemein e Berriatua, ont es influenciat per las marèas, e se geta en formant una ria dins lo golf de Gasconha, a Ondarroa. Dins los primièrs ans del sègle XX aguèron fòrça renom los banhs d'Urberuaga, situats en riba drecha pauc après lo nuclèu urban de Markina. Las vals d'Artibai e de Lea fan la comarca biscaïna de Lea-Artibai. Artibai es integrat dins la ret de proteccion Natura 2000. La qualitat de sas aigas, subretot dins la partida nauta del bacin, favorís l'abitat del vison europèu (*[[Mustela lutreola]]*), carnivòr semiaqüatic globalament menaçat, qu'es fòrça exigent amb la conservacion de las ribas dels rius, que i trapa sas principalas predas: crancs, peisses, anfibians, aucèls aquatics. Dins la partida nauta del bacin predominan las pasturas e las pinedas, mas es possible de trapar de rèstas del bòsc autoctòn original amb d'euses cantabrics, subretot a la riba esquèrra, e zonas de vèrnhes, de fraisses e d'avelanièrs. Lo lièch es peirós, amb de blòcs de pèiras de gres e calcaris, en alternança amb de gravas, sablas e argilas. I a fòrça vegetacion d'algas e mofas e subre sas ribas se trapan de falguièras. Dins sas aigas se pòt trobar de salmons, e encara de barbèls, a mai de trochas e anguilas. L'embocadura sèrva de rèstas de las paluns ancianas.
Cadagua

Lo riu de **Cadagua** (etimologia: *cabo de agua* 'cap d'aiga') sorgenta dins la val de Mena dins la província de Burgos, travèrsa Balmaseda, Zalla, Güeñes e Alonsotegi, dins la comarca biscaïna d'Encartaciones, e se jonh amb la ria del sistèma de Nervión-Ibaizabal entre las comunas de Barakaldo (quartièr de Burtzeña) e de Bilbao (quartièr de Zorrotza). 

## Referéncias
Butroe

[right|thumb|200px|Vista deu fluvi pròche de [Plentzia]]
Lo fluvi de **Butroe** (basco) o de **Butrón** (espanhòu) qu'a ua longor de 24,5 km e un bacin de 175 km². Neish a Morga (en Biscaia, au Bascoat) dens los flancs de la montanha Bizkargi. Que trauca las comunas d'Errigoiti, Arrieta, Fruiz, Gamiz-Fika, Mungia, Gatika, Maruri-Jatabe, Urduliz, Plentzia e Barrika. La soa desbocadura que forma la .
Alliteracion

L**'alliteracion** es una de las ressorsas literàrias restacadas amb la fonetica. Consistís en repetir un son per crear un efècte determinat. Per exemple, lo son de la S sembla una *chuchotement [fr] e evoca de suavitat, intimitat, lo vent... Per contra, la R multipla es un son pus fòrt. Evidentament, l'alliteracion se basa pas sus de caracteristicas objectivas de cada fonèma, senon sus de suggeréncias que provòcan. Un efècte semblable es la basa de l'onomatopèia. L'alliteracion es fòrça presenta dins la poesia encara que pòt aparéisser dins los noms pròpris d'autres genres per rasons umoristicas.

Es vesina de l'assonancia e del tautograma.

## Nòtas e referéncias
Allegoria

L**'allegoria** es una ressorsa estilistica e literària consistent a una metafòra continuada. Lo referent es remplaçat per son equivalent metaforic e totes los tèrmes estacats al referent an una metafòra equivalenta, doncas que se genèra un tèxte amb divèrses nivèls de lectura. S'apèla tanben *allegoria* un recors fòrça restacat, qu'aluòc d'un referent s'i utiliza un concèpte abstracte coma simbòl. A l'Edat Mejana èra fòrça corrent l'usatge d'allegorias dins las òbras literàrias, subretot dins los tèxtes religioses. L'exemple pus grand de roman allegoric es *La Divina Comèdia* de Dante Alighieri. Dins aqueste sens se parla de lectura allegorica, en afirmar la significacion criptica (amagada) d'un tèxte, mai que la significacion literala o la connotacion simpla. Los cercaires trapan quatre nivèls de lectura dins la Bíblia: literal, tipologic, moral e anagogic, que los darrièrs son d'allegorics. Dins l'art plastic pòdon aparéisser d'allegorias quand las figuras corporalas suplantan d'idèas, coma per exemple una divessa que fa de primavera, recors fòrça usat dins lo Barròc.
Anafòra (retorica)

L**'anafòra** (del grèc ancian, *ἀναφορά / anaphorá* "represa, repòrt") es una figura de retorica que consistís en repetir lo meteis sintagma o lo meteis element al començament de cada vèrs (o de cada linha). 

Aparten a las figuras de repeticion.

Lo contrari (repeticion a la fin de la frasa, de la proposicion o del vèrs) s'apèla l'epifòra.

L'utilizacion conjoncha d'un **anafòra** e d'una epifòra s'apèla una simploque.

## Nòtas e referéncias
Iperbat

L**'iperbat** (o tanben **iperbaton**) (del grèc  *hyperbaton* (*ὑπέρβατον*), "inversion") es una figura de retorica que consistís en alterar l'òrdre natural de la sintaxi d'una lenga en tot cambiar de posicion los elements d'una frasa, gràcias a l'ajust d'un element qu'es inserit dins la frasa d'un biais que lo met en evidéncia. L'iperbat aparten a la mesa en relèu. 

Es una ressorsa usada dins la poesia per tal de causar estonament, insisténcia o suspresa. Es una figura de retorica mai que mai utilizada dins l'encastre d'un registre literari mas pas solament. Es tanben plan corrent dins las publicitats.

En poesia pòt tanben èsser utilizada per de motius de rima o de metrica. Consultar tanben: anastròfe

## Sens lat, sens estrict

L'iperbat, tre l'Antiquitat, a reçauput una definicion plan lata vist que podiá tanben inclure l'anastròfa, la sinquise e la tmèsi.

Lo grop Mu considera l**'iperbat** *lato sensu* e es d'acòrdi amb la definicion antica.

Pasmens, a l'ora d'ara se considera mai que mai qu'es un **iperbat** quand i a **un ajust** de sintagma que modifica l'òrdre natural de la frasa.

## Exemples

### En latin

**'quam Catullus **unam** plus quam se atque suos amauit **omnes****' (una que Catul aimèt mai que se meteis e que los siéus **tots**).

Los elements *unam* e *omnes* son meses en evidéncia per que pareisson ajustats (çò es que son pas necessaris dins la frasa e que lor ajust apòrta pas cap d'informacion novèla, consultar redondància) e per que modifican l'òrdre normal de la sintaxi. Dins la revirada en occitan, **tots** tanben es un iperbat.

### En francés

*Albe le veut, *'et Rome*' ; il leur faut obéir*, (Pierre Corneille, *Horace*, II, 6)

## Nòtas e referéncias
Prosopopèia

En retorica, la **prosopopèia** (del grèc ancian *προσωποποιία*) consistís en **far parlar** una abstraccion, un animal, un element, un simbòl, un mòrt...e de los metre en interaccion amb un locutor o narrator uman.

Aparten al sublime.

## Prosopopèia e personificacion

Es plan vesina de la personificacion, la diferéncia essenciala essent que la **prosopopèia** es centrada sus la mesa en scèna e lo dialòg mentre que la personificacion es un tèrme general per designar l'utilizacion d'èsser non umans e lor representacion (accions, aspècte, compòrtament, vestits....) coma de personas. 

Per exemple far parlar de mòrts es pas una personificacion mas es una **prosopopèia**.

Quand dins lo Roman de Rainard, la volp es representada coma un uman, es una personificacion. Quand parla amb lo lop, es pas tanpauc una prosopopèia vist que son de personificacions que parlan entre elas e que son pas en relacion amb un narrator o un locutor uman.

Per Patrick Bacry la prosopopèia es una fòrma ultima de personificacion.

## Prosopopèia e allegoria

La **proposopopèia** es tanben ligada a l'allegoria. De fach quand una allegoria parla, utiliza una prosopopèia.

## Nòtas e referéncias
Ironia

L**'ironia** (del grèc ancian **εἰρωνείa** "simulacre") es una figura retorica que consistís en indicar una idèa mejançant l'expression, amb una intonacion significativa, de l'idèa contrària.
Metafòra

La **metafòra** es una de las ressorsas literàrias pus emplegadas. Consistís a l'identificacion de dos tèrmes (que lo real es remplaçat pel que figura dins lo tèxt). Aquela identificacion se basa sus unas caracteristicas comunas, doncas que lo lector pòt dedusir lo tèrme en legissent l'autre. A la diferéncia de la comparason, la metafòra consistís en una substitucion totala entre mots o expressions. Dins l'exemple tipic de comparason: "Tas dents semblan de pèrlas" o "son coma pèrlas", la metafòra podriá èsser "las pèrlas de ta boca". La metafòra a un poder suggestiu naut. Quand un tèxt se basa sus una metafòra continuada, se parla d'allegoria. Foguèt fòrça utilizada a l'Edat Mejana. Una metafòra culturalament acceptada es un simbòl.
Oximoron

L**'oximoron** (del grèc ὀξύμωρον, *oxymoron*) es, en retorica, una figura literària logica; consistís en armonizar dos concèptes opausats dins una sola expression, en formant atal un tresen concèpte que dependrà de l'interpretacion del lector. Ja que lo sens literal d'un oximoron (per exemple, *un instant etèrne*) es absurde, se fa que lo lector a cerque un sens metaforic (dins aqueste cas: un instant que, per l'intensitat de çò viscut, fa pèrdre lo sens del temps). Lo recors a aquesta figura retorica es fòrça frequent dins la poesia mistica e dins la poesia amorosa, e perque se considèra que l'experiéncia de Dieu o de l'amor supèra las antinomias mondanas totas.
Dadaïsme

Lo **dadaïsme**, conegut tanben coma **movement dadà**, foguèt un movement intellectual, literari e estetic d'avantgarda, desvolopat entre 1916 e 1925, precedent immediat del surrealisme. Lo movement se caracterizèt per una postura nihilista, anarquica, irracionala e primitivista, e per un questionament de las convencions totas e una oposicion violenta a las ideologias, l'art, e la politica tradicionals. 

Lo precursor dadaïsta foguèt Tristan Tzara. Lo movement dadà influïguèt de manièra prigonda e clara d'unes movements posteriors e pus recents coma lo neodadaïsme, l'Art brut o lo Pop Art.

## Referéncias
Niterói

**Niterói** es una vila de l'estat brasilièr de Rio de Janeiro. Es situada a 14 km de la vila de Rio de Janeiro per lo Pont Rio-Niterói. Es lo sèti d'entrepresas de construccion navala e tanben una vila toristica.

thumb|left|257px|Musèu d'Art Contemporanèu, a Niterói.
Matti Vanhanen

**Matti Taneli Vanhanen**, jornalista e òme politic n. 1955, foguèt Primièr ministre de Finlàndia de 2003 a 2010.
Ovis aries

thumb|right|200px|Una oelha
Lo **moton**, que tanben se sona plan sovent la **feda** (var. **fea**) (en latin scientific *Ovis aries*) es una espècia de mamifèr romiaire domestic de la familha dels ovids.
* Lo mot **feda** (var. **fea**) pòt designar l'espècia en general (se pòt nomenar aital lo mascle e la femèla, sens far de distincion de sèxe) o ben la femèla en particular.
* La femèla se pòt sonar tanben una **oelha**, una **ovelha**, una **auelha** o una **aulha**.
* Al mascle li dison l**'aret** o lo **marran** o lo **marre**.
* Al moton jove li dison l**'anhèl** (var. **anhèu, anhèth**).
* Al moton de dos ans li dison un **doblenc**.
* Un **besòc** es un moton jove.
* Una **gòda** o una **toriga** es una feda vielha. Quand a una color de lop, l'oelha es dita *anesca* o *lobeta*.

## Origina
La feda foguèt domesticada en Orient Mejan, en Mesopotamia, que vèrs 10&nbsp;000 abC i viviá son predecessor salvatge. L'importància de la lana e del lach de feda, faguèt s'espandir la profession de pastre de motons a l'Occident tot.

### Mitologia e religions
thumb|right|300px|Aret o marran o marre
Dins la majoritat de las civilizacions anticas aqueste animal a pres una granda fòrça simbolica. Encara que los simbòls que li son associats diferisson segon la mitologia, existís, malgrat tot aquò, de similituds coma l'encarnacion de la fòrça de la natura. Pòt semblar estonant qu'un erbivòr de talha pichona aja una importáncia tan granda, mas benlèu es justament lo fòrt contrast qu'existís entre aqueste animal normalament placid e de vegadas capable de se lançar amb una violéncia extrèma, que fascinava tant los òmes. Sas banas, en forma d'espirala, son egalament un element simbolic fòrça important que se trapa subre los cascos, las armas (per desfonsar las pòrtas), a la proa de mantun vaissèl e dins l'arquitectura. Dins la Torah o Ancian Testament, l'aret es citat coma d'animal sacrificial. Es associat al sacrifici que faguèt Abraam.
[thumb|right|300px|Oelha in Italia, [2009.]]
Dins la mitologia cèlta, l'aret simboliza la fòrça de la natura en mai de la fertilitat e dins la grèga es egalament un simbòl important que son mite de l'aus d'aur es un dels aspèctes nombroses.

## Vejatz tanben
* ovids
Jan Peter Balkenende

**Jan Peter Balkenende**, professor e òme politic n. 1956, foguèt primièr ministre dels Païses Basses de 2002 a 2010.
Anders Fogh Rasmussen

**Anders Fogh Rasmussen**, òme politic danés nascut en 1953, ancian Primièr ministre de Danemarc, nomenat Secretari General de l'OTAN, prenguèt sa foncion en agost de 2009, en succedissent al neerlandés Jaap de Hoop Scheffer. Foguèt remplaçat lo 1er d'octobre de 2014 per lo norvegian Jens Stoltenberg.
Jean-Claude Juncker

**Jean-Claude Juncker** (Redange, Luxemborg, 9 de decembre de 1954) es un politician conservador luxemborgués. Membre del Partit Popular Social Crestian, foguèt primièr ministre de Luxemborg durant 18 ans, de 1995 a 2013. Foguèt president de la Comission Europèa entre lo  1 de novembre de 2014 e lo 30 de novembre de 2019.

En 2014, malgrat la posicion ostila del govèrn britanic dirigit per David Cameron, foguèt causit per venir lo novèl president de la Comission Europèa. L'ostilitat se faguèt sentir tanben dins la premsa del Reialme Unit qu'aquel meteis jorn lo jornal *[[The Guardian]]* acusava Juncker de beure fòrça e d'èsser un fumador inveterat.

## Referéncias
José Sócrates

**José Sócrates Carvalho Pinto de Sousa**, engenhaire e òme politic n. 1957, foguèt primièr ministre de Portugal entre 2005 e 2011.

## Liens externes

*  Blòg de José Sócrates
Aníbal Cavaco Silva

**Aníbal António Cavaco Silva**, economista, professor d'economia, administrator e òme politic n. 1939 foguèt lo president de Portugal de 2006 a 2016. Foguèt Primièr ministre del 6 de novembre de 1985 al 28 d'octobre de 1995.

## Vejatz tanben
* President Portugal
* Primièr Ministre de Portugal

## Ligam extèrne
* Anibal Cavaco Silva
Heinz Fischer

thumb|250px|Heinz Fischer en 2012

**Heinz Fischer** (pron.: [haɪnts ˈfɪʃɐ]; Graz, 9 d'octobre de 1938) es un politician e professor de sciéncias politicas austrian. Foguèt lo president d’Àustria de 2004 a 2016.
Kostas Karamanlis

**Konstantinos Alexandrou Karamanlis** (en grèc *Κωνσταντίνος Αλεξάνδρου Καραμανλής*, abreviacion per **Kostas Karamanlis** / *Κώστας Καραμανλής*) nascut lo 14 de setembre de 1956, foguèt cap del partit foguèt Nòva Democracia (*Nea Dimokratia*) a Grècia e foguèt proclamat primièr ministre lo 10 de març de 2004, après la victòria de lo sieu partit a las eleccions dins lo parlament celebradas lo 7 de març de 2004. Tornèt véncer lo 16 de setembre del 2007. Durant lo mes de decembre del 2008, lo sieu govèrn faguèt tèsta a una sèria de protèstas generalisadas dins tot lo país e a una jornada de cauma que, entre autras reivindicacions, demandava la demission del govèrn.

A causa de la crisi economica li calguèt convocar d'eleccions anticipadas lo 4 d'octobre de 2009, en qué son partit obtenguèt lo pièger resultat electoral de la siá istòria (33,9% dels vòtes e 93 parlamentaris), e demissionèt après coma cap del partit.

Kostas Karamanlis es lo nebot de Konstantinos Karamanlis, ancian primièr ministre e ancian president de Grècia.
Karolos Papoulias

**Karolos Papoulias** (en grèc Κάρολος Παπούλιας), politic (1929–2021), foguèt president de Grècia entre 2005 e 2015.

Es elegit president de Grècia lo 8 de febrièr de 2005, e tornar elegit lo 3 de febrièr de 2010 (266 voses de 298).
Lech Kaczyński

**Lech Aleksander Kaczyński** (Varsòvia, 18 de junh de 1949 - Smolensk (Russia)), 10 d'abril de 2010) avocat e òme politic, es president de Polonha de 2005 a sa mòrt, dins un accident d'avion, en 2010. Son fraire besson, Jarosław Kaczyński foguèt lo primièr ministre del país entre julhet de 2006 e novembre de 2007.
Jarosław Kaczyński

**Jarosław Aleksander Kaczyński** (Varsòvia, 18 de junh de 1949) es un jurista e politician conservador polonés. Foguèt Primièr ministre de Polonha de julhet de 2006 a novembre de 2007. A un fraire besson, Lech Kaczyński, que foguèt president del país. En 2010, perdeguèt las eleccions presidencialas al segond torn contra Bronisław Komorowski.
Charles Perrault

175px|right
**Charles Perrault** (12 de genier de 1628 a París - 16 de mai de 1703 a París), es un escrivan francés, celèbre per sei *còntes* venguts de la tradicion orala.

Foguèt membre de l'Acadèmia francesa tre 1641, l'aparat dau ministre Jean-Baptiste Colbert e autor dau celèbre libre *Contes de ma mère l'Oye* (1697), amb relats que vènon vendre dei classics, foguèron versionats per lei fraires Grimm e d'autres.
Foguèt lo cap de fila dei partisans dei Modèrnes dins la Garrolha deis Ancians e dei Modèrnes qu'inaugurèt amb la publicacion en 1688 dau *Siècle de Louis le Grand*.
Ivan Gašparovič

**Ivan Gašparovič** (Poltár, 27 de març de 1941) es un professor de drech e politician eslovac. Foguèt president d'Eslovaquia de 2004 a 2014.
Valdis Zatlers

**Valdis Zatlers** (Riga, 22 de març de 1955) es un mètge ortopedista e politician leton que siaguèt lo tresen president de Letònia de 2007 a 2011. Fondèt puèi un partit novèl, lo Partit reformador de Zatlers (ZRP), qu'arribèt en segonda posicion a las eleccions legislativas anticipadas e que participèt a la formacion del govèrn actual.
Idiotisme toponimic

## A
## B

## C
*Cocanha
**La vida de Cocanha

## D
## E
* Engoleime
** O plaçar tot a la banca d'Engoleime. Se desgalhar tot l'argent pel manjar. Se tracta d'un jòc de mot sus "engolar".

## F
## G
*Ganiòla
** Passar a Ganhòla: far un bon afar; passar pas a Ganhòla: far un mal afar. *Ganhòla* es un nom de lòc  corrent en Naut Carcin e Bas Carcin (Carlucet, Tedirac, Puèg la Ròca). Ex: *Passèri pas a Ganhòla*, .

## H
## I
## J

## L
* La Pesa
**Es a La Pesa. Es un fais. Pesa. Se ditz de qualqu'un que s'impausa, qu'es pesuc al sens figurat. Se ditz tanben "Es a Montpesat".

*La Valeta
**Es coma lo curat de la Valeta: a mai de lenga que de coeta

## M
* Montpesat
** Es a Montpesat. Pesa. Es pas plan fin. Vejatz tanben: Es a La Pesa

## N
## O
## P
## Q
## R
## S
## T
*Trípol
**La princessa de Trípol

## U
## V
## Z
Toomas Hendrik Ilves

**Toomas Hendrik Ilves** (pron.[ˈtoːmɑs ˈhendrik ˈilves]; Estocòlme, 26 de decembre de 1953) es un diplomata, jornalista e politician estonian. Es, dempuèi 2006, lo president actual d'Estònia.

## Vejatz tanben
* Lista dels dirigents actuals

## Ligams extèrnes
* Site personal
* Bio
Antòni Anselme

**Antòni Anselme** (1652-1737) foguèt un presicador occitan.

Naissut a l'Isla de Baish, presiquèt d'ora ambé talament de succès dins  Lengadòc que li foguèt escais-nomat lo *profeton*. Venguèt puei a París que capitèt tanben bravament en presicant a la Cort dau Rei. Foguèt admés en 1710 a l'Acadèmia deis Inscripcions e Bèlei Letras. 

Sei *Sermons* foguèron publicats en francés en 1731.
Petròni

**Petròni**, *C.* ou *T. Petronius Arbiter* en latin, seriá naissut devers 30 aparentament a Palèrme ò Marselha e moriguèt alentorn de 66 a Cuma. Es un escriveire latin, que li es generalament atribuit lo *[[Satiricon (roman)|Satiricon]]*. 

## Biografia
Visquèt dau temps deis Emperaires Glaudi e Neron. Foguèt bèu premier procònsol roman en Bitinia, puei foguèt anomenat cònsol. Maugrat qu'aquela foncion aguèsse perdut fòrça de la sieuna importància an aqueu moment, mòstra pasmens l'influéncia que ne'n gausissiá Petròni. Tacit lo descriu ja coma òme de plaser, dorment de jorn e s'espaçant en d'afars de nuech. Venguèt puei sòci de Neron.

La bòna astrada de Petròni suscitèt puei de gelosiá. Tigellin, prefècte dau pretòri, lo faguèt acusar d'aver participat a l'esconjuracion de Pison de 65. Èra d'efiech Petròni collèga d'Escaevinus, un deis esconjuraires. Sachent qu'èra clavat son sòrt, se trenquèt lei venas en 66 mentre que fasiá ribòta ambé seis amics, dau temps qu'èra a Cumes ambé la cort. Avans que de morir, atrobèt de temps per escriure son testament qu'adreicèt a Neron e que recapitulava lei tòrts qu'arreprochava a l'Emperaire.
Aquela biografia a un caractèr largament ipotetic e tant se porriá que l'autor dau Satiricon foguèsse un autre **Petronius**

## Anecdòta
Se pensèt un temps que Petròni seriá naissut a Marselha. Un passatge dau Satiricon uei perdut se debanava dins la Ciutat Focèa. Probable tanben que se i naissèt pas, i passèt quauquei temps dins sa joinessa.
Micheline Calmy-Rey

**Micheline Calmy-Rey** es una femna politica soïssa. Foguèt presidenta confederala per l'annada 2007 e o es tornarmai per l'annada 2011.
Eddie Fenech Adami

**Edward "Eddie" Fenech Adami** foguèt lo president actual de Malta de 2004 a 2009. Tanben foguèt lo primièr ministre del país en doas ocasions: entre 1987 e 1996, e entre 1998 e 2004.
Janez Drnovšek

**Janez Drnovšek**, economista, administrator d'entrepresas e òme politic 1950-2008, foguèt president d'Eslovènia de 2002 a 2007.
Superfícia comerciala utila

Dins lo monde dau comèrci, la **superfícia comerciala utila** ou **SCU** es la superfícia destinada a la venda de produchs e/ò de servicis. Ansin, dins un centre comerciau, enclause pas leis espacis que ne'n benefician lei comerçants coma parcatges, leis alèias dei Galariás Mercandas ò encara lei locaus qu'acuelhon lei servicis tecnics ò administratius implicats dins lo foncionament dei bastiments.
Es diferenta de la superfícia de venda, qu'aquela d'aquí enclause pas d'uneis espacis que la **SCU** possedís.
Criptologia

La **criptologia**, etimologicament la , se pòt considerar veritablament coma sciéncia que despuei pauc de temps. Inclutz aquela sciéncia la criptografia — l'escritura secrèta — e la criptanalisi — l'analisi d'aquela d'aquí.

Se pòt dire que la criptologia es un art ancian e una sciéncia nòva : un art ancian que Juli Cesar ja l'emplegava ; una sciéncia nòva perqué es solament despuei leis annadas 1970 que venguèt un tèma de recèrca scientifica academic (valent a dire universitari). Aquela disciplina es ligada a fòrça autrei, per exemple l'aritmetica modulara, l'algèbra, la complexitat, la teoria de l'informacion, o encara lei còdes correctors d'errors.
Illa Maria

L**'Illa Maria** es una illa montanhosa que s'atròva dins l'ocean Pacific au large de la còsta èst de Tasmania. Foguèt batejada per Abel Tasman en omenatge a la molher d'Anthony van Diemen, naissuda Maria van Aelst; leis aborigèns la disián aperavans **Toarra-Marra-Monah**
Beatritz dels Païses Basses

**Beatritz dels Païses Basses** (*Beatrix Wilhelmina Armgard van Oranje-Nassau*), nascuda en 1938, es la reina actuala dels Païses Basses. Lo 28 de genièr de 2013 anóncia son abdicacion al profièch de son filh Guilhèm Alexandre. Daissa lo tròne lo 30 d'abril de 2013.
Carles XVI Gustau

**Carles XVI Gustau de Suècia** (var. **Charles XVI Gustau de Suècia**) (en suedés *Carl XVI Gustaf* e inicialament *Carl Gustaf Folke Hubertus*), n. en 1946, es l'actual rei de Suècia.

Es un decendent de la dinastia fondada pel rei suèc d'origina bearnesa Bernadòta.
Ancian Regim

L**'Ancian Regim** (en francés : ***Ancien Régime***) foguèt lo tèrme que los revolucionaris franceses utilizavan per designar negativament lo sistèma de govèrn anterior a la Revolucion Francesa de 1789–1799 (la monarquia absoluda de Loís XVI de França), es a dire, lo mòde d'organizacion sociala que prevalguèt dins lo Reialme de França de la fin del sègle XVIen a la fin del sègle  XVIII,  e que s'apliquèt tanben a la rèsta de las monarquias europèas que lor regim èra similar a aquel. Lo tèrme opausat a aqueste foguèt lo de Regim Novèl (en Espanha, Regim Liberal). Se pòt tanben aplicar coma equivalent a una epòca que, practicament, coïncidiriá amb l'Edat Modèrna.
Juliana dels Païses Basses

**Juliana dels Païses Basses** (*Juliana Emma Louise Marie Wilhelmina van Oranje-Nassau*), foguèt la reina dels Païses Basses. Es la maire de l'actuala reina Beatritz. Sa data de naissença correspond a la fèsta nacionala dels Païses Basses.
Tomás Albaladejo

**Tomás Albaladejo Mayordomo** (La Union, 1955) es un romanista e teorician de la literatura.

## Biografia
Licenciat de Filologia Romanica a l'Universitat de Múrcia, obtenguèt son doctorat de Letras Modèrnas a l'Universitat de Bolonha en Itàlia. Amplièt sos estudis a l'Universitat de Bielefeld en Alemanha. Foguèt professor assistent a l'Universitat de Malaga e a l'Universitat de Múrcia, professor titular de Gramatica Generala e de Critica Literària a l'Universitat d'Alacant e catedratic de Teoria de la Literatura a l'Universitat de Valhadolid.

Es actualament catedratic de Teoria de la Literatura e de Literatura Comparada del departament de Lingüistica Generala, Lengas Modèrnas, Logica e Filosofia de la Sciéncia a l'Universitat Autonòma de Madrid. Es un cercaire de la teoria del lengatge literari, la teoria e l'analisi del tèxte narratiu, lo tèxte poetic, la retorica, la comunicacion, la teoria de la traduccion, lo tèxte jornalistic, lo discors politic e las paginas web, amb d'atencion particulara sus l'analisi transdiscorsiva de la literatura e d'autres discorses.  

Lo 28 de mai de 2007 balhèt la conferéncia *La construccion istorica e culturala de la Retorica: dempuèi las originas a la Ciberretorica* a la Facultat de Drech de l'Universitat del País Basc.

## Òbras
**Retórica*, Madrid: Síntesis, 1988. 
**Teoría de los mundos posibles y macroestructura narrativa: análisis de las novelas cortas de Clarín*, Alacant: Universitat d'Alacant, 1986 e 1998. 
**Semántica de la narración: la ficción realista*, Madrid: Taurus Ediciones, 1992.
Enric de Luxemborg

**Enric de Luxemborg** (nascut **Henri Albert Gabriel Félix Marie Guillaume**; Betzdorf, 16 d'abril de 1955) es l'actual grand duc emerit de Luxemborg dempuèi lo 7 d'octobre de 2000 fins al 3 d'octòbre de 2025, data d'abdicacion en favor de son filh Guilhèm V. Per son àvia Astrid de Suècia, es descent de Joan Baptista Bernadòta, rei de Suècia e de Norvègia.

## Ascendéncia


## Titulatura

* **16 d'abril de 1955 – 7 d'octobre de 2000**: *Son Altesa Reiala* Enric de Nassau, prince de Luxemborg, prince de Nassau, prince de Borbon-Parma.
* **dempuèi 7 d'octobre de 2000**: *Son Altesa Reiala lo grand duc de Luxemborg, duc de Nassau, prince de Borbon-Parma*.

## Referéncias
Harald V de Norvègia

**Harald V de Norvègia** nascut en 1937, es lo rei actual de Norvègia.

Es lo filh del rèire-rei Olau V e de la reina Marta de Suècia.
Day trading

Lo **day trading** es un mot anglés que significa « especulacion en jornada » o « especulacion en sesilha ».
La disciplina dau day-trading consistís a faire d'anar-venir especulatius en sesilha solament. A cada fin de sesilha, totei lei posicions presas dins dins la jornada son clausas. Ansin, un jorn o l'autre (o puslèu despuei la fin d'una sesilha fins lo començament d'una autra), se possedís ges d'engatjament e lo capitau demòra completament disponible per l'endeman.
Gràcias ai nòvei tecnologias, lo day-trading a agut tendéncia aquelei darriereis annadas a se vulgarizar.

Lo **day trading** es la practica de crompar e de vendre de produchs financiers pendent una sesilha borsiera ambé l'esper que tot dau lòng de la jornada, lo prètz anarà sempre que pus aut o que pus bas. Lei fluctuacions dau cors dau títol permeton ansin de beneficis o de pèrdas rapidas. Lei produchs mai escambiats incluson leis accions, leis opcions, lei contractes a tèrme e de devisas. Aquò pòu èstre de fòrça bòn profiech; pòrta pasmens una risca significativa.

Lo **day trading** es una practica d'evitar in camp religiòs. 

## Nòtas e referéncias
Gerhard Sessler

**Gerhard Martin Sessler** naissut lo 15 de febrier de 1931 pròche Stuttgart en Alemanha es un inventor alemand qu'a aduch de contribucions nombrosas dins lo domeni dau microfòn. Es en particular l'inventor dau microfòn d'electret. En 1999, foguèt elegit au National Inventors Hall of Fame.