open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bàrcino

vinheta|Plan de l'antica ciutat de Bàrcino.
**Bàrcino** (del latin *Barcino* e aqueste de l'ibèr *Baŕkeno*) foguèt una antica colonia romana establida a Barcelona. Lo nom complèt de la colonia èra *Julia Augusta Faventia Paterna Barcino* (, escrich sus una lapida conservat al Musèu d'Istòria de Barcelona).

## Istòria
Los romans arribèron sus l'actual territòri catalan en 218 abC, quand una armada comandada per Escipion, coma legat de son fraire Publius, desbarquèt a Emporiae per tal de transformar la ciutat grèca en basa logistica militara per apiejar la lucha de Roma contra Cartage per la Mediterranèa. Pendent la transicion entre lo  e lo , aquel procediment de colonizacion s'amplifiquèt fins a cobrir una partida importanta de l'actuala Catalonha. En parallèl, los romans mantenguèron de contactes dirèctes amb las tribús ibèras ja installadas sus aquelas zònas e transformèron lors vilatges en centres de contraròtle roman, agregant de còps las populacions dels vilatges dins aqueles centres mai prospèrs. Bàrcino foguèt l'una d'aquelas vilas, entre 15 e 13 abC, a l'epòca de l'emperador August, ont los romans bastiguèron sul Mont Taber – promontòri de 16,9 mètres sul qual es bastida la vièlha ciutat de Barcelona – un temple de 12 mètres de naut, al centre del quartièr gotic contemporanèu de Barcelona.

alt=|esquèrra|vinheta|224x224px|Marme roman amb lo tèxt latin  per «Colonia Julia Augusta Faventia Paterna Barcino». Musèu d'istòria de Barcelona.
Bàrcino apareguèt mentre qu'existissiá una poderosa impulsion urbana que se perlonguèt fins a la mòrt d'August en 14 apC. La vila aviá una estructura romana tipica, amb la siá forma octogonala, e una distribucion dels bastiments per blòcs rectangulars. Bàrcino èra una vilòta, a vocacion essencialament militara, comparada a las autras vilas de la peninsula e sustot respècte a la siás vesinas Baetulo e Emporiae e sustot respècte a la capitala de l'Ispània cisteriora: Tarraco. La fortalesa delimitava a pena 10 ectaras, e la siá populacion culminèt a 2 000 abitants solament.

## Nòtas e referéncias
Lusitanians

Los **lusitanians** (*Lusitani* en latin, *Λυσιτανοί* o *Λουσιτανοί* en grèc) èran un pòble de l'oèst de la Peninsula Iberica e lo gentilici per extension dels abitants de la província romana de Lusitània.

## Pòble lusitania
Estrabon los menciona coma la mens granda de las nacions d'Ibèria e que mai longtemps e frequentament lutèt contra los romans fins a que foguèron somés en 60 AbC. Avián un govèrn unificat.

L'origina seriá cèlta o d'una cultura preïstorica anteriora, d'origina indoeuropèa.

## Mitologia
Los lusitanians èren politeïstas e basavan los rites religioses suls sacrificis animals. Lo panteon suprèm èra format per tres dieus: Endovelicus, dieu de la santat, Ataegina la divessa del renaissénça e de la luna e Runesocesius, dieu de la guèrra. Mai tard adoptèron e tranformèron de divinitats cèltas e romanas.

## Tanben veire
* Lusitanian (per la lenga)
Massalia

**Massalia** es lo nom d'una colonia grèga fondada en 600 AbC pels Focèus venguda ara Marselha. Lo pòble fondator èra los *phocéens/focencs*, çò que balharà tanben mai tard l'un dels chafres de la vila.
Batèl viking

Los **batèls viking** èran los vaissèls utilizats pendent l'era vikinga (entre 793 e 1066) dins lo nòrd d'Euròpa. La tradicion escandinava de construccion navala pendent aqueste periòde èra caracterizada per de batèls fins e plegadisses, amb una proa e una popa simetricas e una quilha vertadièra. Èran bastits amb una tecnica particulara, que los bordatges i se superpausavan e èran riblats entre eles. Podián presentar una figura escalprada per ondrar la proa o la popa, que sovent èra un cap de dragon.   

Viatjavan dins la Mar Baltica e luènh de sas basas escandinavas, entrò Islàndia,  las Illas Feròe, Groenlàndia, Terranòva, la Mediterranèa, e Africa.

Los batèus èran abitualament devesit en classas basadas sus sa talha e sa foncion. Mesuravan entre 10 e 30 metres de long.

## Desvolopament
Per las generacions recentas, lo vaissèl de guèrra es vengut l'icòna culturala dels vikings. Aquesta tendéncia es pas estonanta, amor que lo batèl fonccionèt coma la peça centrala de la cultura escandinava pendent de sègles. D'efèit, l'importància del vaissèl viking es prigondament enraiçada dins la cultura escandinava, per una nau qu'aviá a l'encòp un ròtle pragmatic e religiós. Escandinàvia es una region amb de cadenas de montanhas relativament enauçadas que son de bon aténher per los pòrts costièr. En consequéncia, las rotas de negòci d'en primièr utilizadas foguèron las vias maritimas, essent que, a mai las rotas terrèstras èran perilhosas e de mal accedir. Los reialmes viking se desvolopèron alavetz dins las ciutats costièras, lasqualas èran fòrça dependentas de la Mar del Nòrd per sa subrevida e son desvolopament. 
Lo contraròtle de las vias maritimas èra alavetz primordial, e en consequéncia los naviris tecnicaments pus avançats èran fòrça presats. D'efèit, pr'amor de son importància aclapanta, lo naviri venguèt un element central de la religion pagana vikinga, entrò a venir simbòl de poder e d'abiletat. 
pendent lo primièr millenni, los caps vikings respectables e los nòbles, se fasián rebondre amb un naviri intacte e luxuós per fin de los transportar dins l'autre monde. A mai, d'unas peças de moneda trapadas a Hedeby, entre las monedas danesas pus ancianas, an de vaissèls coma emblèma, mostrant l'importància dels naviris dins la zona. A travèrs una tala importància culturala e practica, lo batèu viking progressèt cap al pus potent e avançat naviri de l'epòca.
Ugo Foscolo

thumb|250px|Retrach d'Ugo Foscolo fach en 1813 per François-Xavier-Pascal Fabre
**Niccolò Foscolo**, mai conegut coma **Ugo Foscolo** (Zakynthos, Islas Ionianas, 6 de febrièr de 1778 – Turnham Green, Anglatèrra, 10 de setembre de 1827) foguèt un escrivan, poèta e revolucionari italian. Representa un dels autors mai importants del neoclassicisme e del romanticisme dins la literatura italiana.

## Òbras

### Poesias
* *A Napoleone Bonaparte liberatore*, òdas (1799)
* *A Luigia Pallavicini caduta da cavallo*, òdas (1800)
* *All'amica risanata*, òdas (1802)
* *Non son chi fui, perì di noi gran parte*, sonet (1802)
* *Che stai?*, sonet (1802)
* *Te nutrice alle Muse*, sonet (1802)
* *E tu ne' carmi avrai perenne vita*, sonet (1802)
* *Perché taccia il rumor di mia catena*, sonet (1802)
* *Così gl'interi giorni in luogo incerto*, sonet (1802)
* *Meritamente, però ch'io potei*, sonetto (1802)
* *Solcata ho la fronte*, sonet (1802)
* *Alla sera*, sonet (1803)
* *A Zacinto*, sonet (1803)
* *Alla Musa*, sonet (1803)
* *In morte del fratello Giovanni*, sonet (1803)
* *Dei sepolcri*, carme (1807)
* *Le Grazie*, poemet inacabat (1803-1827)
### Romans
* *Sesto tomo dell'io* (1799-1801), roman inacabat
* *Ultime lettere di Jacopo Ortis* (1801)
Fred Astaire

thumb|250px|Fred Astaire en 1941
**Frederick Austerlitz**, mai conegut coma **Fred Astaire** (Omaha, 10 de mai de 1899 – Los Angeles, 22 de junh de 1987) foguèt un actor, dançaire e cantaire american. Sa carrièra dins l'univèrs del teatre e del cinèma durèt 66 ans e durant aquel temps participèt a 31 comèdias musicalas. De totas aquelas ne faguèt 10 amb l'actritz e dançaira Ginger Rogers. Ganhèt un Oscar d'onor qu'omenatgèt son talent artistic plan unic e sa contribucion a l'associacion de l'imatge e de la musica.
Gheada

La **gheada** es lo nom empleat en galèc per se referir a l'evolucion e prononciacion particulara del fonèma [g] dins mantuna varietat de l'oèst de Galícia. Lo son coneguèt una reculada del ponch d'articulacion que resultèt en tres prononciacions, una consonanta fricativa glotala sorda [h], una faringala sorda [ħ] o mai rarament una [x] semblanta a la *jota* espanhòla. Una de las primièras atestacions mai claras del fenomèn es de la fin del sègle XVIII dins una letra d'un capelan.

A mai s'existís una grafia per aqueste son, que se transcritz abitualament amb lo digraf gh, segon la normativa galhèga se deu pas emplegar a l'escrich e deu èsser reservada al registre oral. Aquesta prononciacion es actualament a recular dins son airal tradicional qu'es estada tradicionalament connotada negativament coma ligada a las classas popularas e a una manca d'instruccion.
Airal protegit

Los **airals protegits** son d'espacis creats per la societat dins son ensems, articulant d'esfòrces que garantiscan la vida en condicions de benestança, es a dire, la conservacion de la biodiversitat coma lo manten dels processús ecologics necessaris a sa preservacion e al desvolopament de l'òme.

Los airals protegits contribuisson a la conservacion del patrimòni natural e cultural del país e ajudan a reduire las pressions causadas per d'unas activitats umanas subre aquestes environaments.
Batalha d'Idaspes

La **batalha d'Idaspes** se debanèt en julhet de 326 avC sus lei ribas dau riu Jhelum entre l'armada macedoniana d'Alexandre lo Grand e l'armada dau raja paurava Pòros. S'acabèt per una victòria macedoniana e per la destruccion de la màger part de l'armada de Pòros. Aquò permetèt l'annexion dei províncias orientalas de l'Empèri Pèrsa e la vassalizacion de divèrs caps dau nòrd-oèst d'Índia. Pasmens, a causa de sei pèrdas, l'armada macedoniana poguèt pas contunhar sa campanha en direccion de l'èst e se deguèt retirar vèrs Babilònia.
Chandragupta Maurya

**Chandragupta Maurya** (vèrs 340 - vèrs 291 avC) fuguèt lo fondator e lo premier sobeiran de l'Empèri Maurya de 322 a 298 avC. Fuguèt remplaçat per son fiu Bindusara après son abdicacion.

Seis originas son mau conegudas fins a la capitada d'un còp d'estat organizat amb son ministre Chanakya còntra lo rèi de Magadha. Après aqueu succès, installèt son poder dins la capitala Pataliputra e acomencèt una tièra de campanhas militaras per estendre son autoritat en direccion dau nòrd, dau nòrd-oèst de la peninsula indiana e dau sud. En particular, dins lo corrent d'aqueleis operacions, intrèt en conflicte ambé Seleuc Ièr Nicator, fondator de l'Empèri seleucida, per lo contraròtle deis ancianeis províncias orientalas de l'empèri d'Alexandre lo Grand. Après una guèrra lònga, capitèt d'obtenir la signatura d'un tractat avantatjós li donant la màger part dei territòris disputats en cambi d'elefants de guèrra. Lei dos estats concluguèron tanben una aliança que permetèt de securizar sa frontiera comuna. Chandragupta abdiquèt quauqueis annadas après aquela victòria e sariá vengut monge jaina.

## Liames intèrnes

* Empèri Maurya.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Stevie Ray Vaughan

**Stephen Ray Vaughan**, mai conegut coma **Stevie Ray Vaughan** (Dallas, 3 d'octobre de 1954 – East Troy, Wisconsin, 27 d'agost de 1990) foguèt un musician e cantautor american. Se faguèt conéisser mai que mai coma fondador e menaire de la formacion Double Trouble. Èra un guitarrista famós conegut que son estil de predileccion èra la musica blues e un virtuós de la guitarra electrica. La revista *[[Rolling Stone]]* lo classifiquèt seten sus sa lista dels "100 guitarristas mai importants". Moriguèt dins un accident d'elicoptèr en 1990 quand aviá tot bèl just 36 ans.

## Discografia
* *Texas Flood* (1983)
* *Couldn't Stand the Weather* (1984)
* *Soul to Soul* (1985)
* *In Step* (1989)
* *Family Style*, amb son fraire Jimmie Vaughan jol nom de "The Vaughan Brothers" (1990)
* *In Session* amb  Albert King, enregistrat en 1983, (1999)
Wolòf

thumb|200px|Airal tradicional de la lenga wolòf
Lo **wolòf** (en wolòf: *wolof (làkk)*) es una lenga atlantica de la familha de lengas nigèrocongolesas, parenta del serèr e del fola. Es l'idiòma nadiu del pòble wolòf, e mai se son origina ven del pòble lebó. Es tanben la lenga segonda e veïculara d'una part importanta de la populacion de Senegal. Se parla tanben en Gàmbia e dins lo sud de Mauritània. Comptava a l'entorn de 10 milions de parlaires que aperaquí 4,2 milions n'èran de locutors nadius en 2006. 

Lo wolòf ten divèrses dialèctes e la varietat urbana parlada dins la capitala se sarra d'un sabir en integrar mantun element manlevat a las lengas dominantas que son lo francés e l'arab. Existís tanben una varietat ibrida d'aquesta lenga en Gàmbia qu'es sonada pidgin wolof.

## Escritura

Lo wolòf s'escriu majoritàriament uèi amb un alfabet latin modificat per de signes diacritics. Aquesta nòrma ortografica foguèt oficializada en 1971 e la lenga es regulada pel Centre de Linguistique Appliquée de Dakar. A mai se lo wolòf foguèt tradicionalament una lenga orala, s'utilizèt tanben los caractèrs arabis per elaborar de tèxtes, mai que mai per la poesia islamica. Aquesta grafia, sonada wolofal, es encara emplegada uèi dins aquesta foncion religiosa.   

thumb|left|320px|Confrontacion dels dos alfabets emplegats, l'arab e lo latin

## Fonologia
### Vocalisme
Lo vocalisme del wolòf es pro classic e se sembla al de l'occitan, manca que ten una vocala barrada [o] (notada *ó*) e una vocala centrala [ə] (notada *ë*). 

La diferéncia màger amb la lenga d'òc e mai las lengas romanicas, es que lo wolòf ten de vocalas longas notadas amb l'apondon de la meteissa vocala (sens accent se la primièra n'a un): *-aa-* [aː], *-ée-* [eː], *-ee-* [ɛː], *-óo-* [oː], *-oo-* [ɔː] e *-uu-* [uː].

La grafia *à*, qu'indica la vocala longa [aː], es generalament plaçada davant una geminada per evitar un doblament excessiu de letras.
Gorgia toscana

La **gorgia toscana** (de l'italian *gorgia*, "garganta" per son impression de guturalitat) es un fenomèn particular de lenicion de divèrsas consonantas qu'es caracteristic de mantun parlar toscan. Lo centre principal d'aquesta prononciacion se tròba a Florença e demesís gradualament en foncion de la distància d'aquesta vila fins èsser absent del litoral. Lo fenomèn foguèt descrich pel primièr còp al sègle XVI pel filològ toscan Claudio Tolomei dins son òbra *Polito*. Durant lo sègle XX, un autre filològ, l'alemand Gerhard Rohlfs, estudièt e descriguèt aquela transformacion en detalh.

Las consonantas afectadas son las oclusivas sordas /p/, /t/ e /k/, qu'en foncion de sa posicion (intervocalica o aprèp una vocala) se fricativizan per venir d'aproximantas. 

La lenicion de /k/ es la mai espandida de totas tres en Toscana e a l'encòp de prononciacions aproximantas (respectivament [β], [ð] e [ɣ]) de las sonòras /b/, /d/ e /g/, semblantas a las que son generalas en espanhòl, catalan e dins divèrsas varietats occitanas, se fan ausir mas d'un biais mens sistematic
Appendix Probi

L**'Appendix Probi** es una lista de 227 mots latins que foguèt concebuda amb d'intencions gramaticalas per corregir de prononciacions percebudas coma deficientas (plaçadas dins una segonda colomna a man esquèrra que s'opausa a la primièra qu'indica las formas corrèctas) dins lo latin d'aquela epòca, valent a dire aparentament entre lo sègle III e IV. S'agís d'un palimpsèst ligat a una òbra del gramatician Valerius Probus, l*'[[Instituta Artium]]*. Dempuèi que l'òbra foguèt descobèrta sus un manuscrich del sègle VII o VIII, cap a la mitat del sègle XV, se pensèt qu'èra estat l'òbra d'aqueste autor, mas d'analisis recentas an demostrat qu'èra pas lo cas. Lo manuscrich es actualament conservat dins la Bibliotèca Nacionala de Nàpols.

Aqueste tèxt es estat fòrça enriquidor per çò qu'es de la coneissença del latin vulgar d'aquel temps e permetèt a l'encòp d'estudiar e analisar l'evolucion del latin cap a las lengas romanicas.

Vaquí çaijós qualques exemples de las oposicions establidas per l'òbra:

Aquesta taula nos permet de veire qualques evolucions que retrobam dins mantuna lenga romanica coma per exemple:
* l'apocòpa de -CUL- o -TUL- en [kl] (SPECULUS > speclus, VETULUS > veclus)
* la reduccion de -AU- en o (AURIS > oricla)
* l'emplec pro espandit d'un sufix diminutiu -CULA (AURIS > oricla)
* lo betacisme (BRABIUM > bravium)
* la reduccion de -NS- en -s- (MENSA > mesa)
Eugeni Casanova

**Eugeni Casanova i Solanes** (Lhèida, 9 de febrièr de 1958) es un escrivan e jornalista catalan. Trabalhèt coma jornalista dins divèrses jornals de Catalonha (coma l*'[[Avui]]*, *[[La Vanguardia]]* o *[[El Periódico de Catalunya]]*) e mai a la ràdio e es estat tanben professor de Comunicacion a l'Universitat de Lhèida e a l'Universitat Politecnica de Catalonha. Actualment es a trabalhar a l'Universitat Oberta de Catalonha. Dempuèi 2013 escriu regularament de rubricas dins Vilaweb subretot a partir, e a prepaus, del creis de l'independentisme catalan. 

S'interèssa a las minoritats (coma los jusieus o los gitans catalans) dels Païses Catalans e sos libres son sovent ligats al jornalisme d'investigacion. 

## Òbras
* *L'ós del Pirineu: crònica d'un extermini* (1997)
* *Un viatge monstruós: amb tren pel Transsiberià i la Ruta de la Seda* (1997)
* *Sàhara Nord-Sud* (2000)
* *Almogàvers, monjos i pirates: viatge a l'Orient català* (2001)
* *Aigüestortes* (2002)
* *Viatge a les entranyes de la llengua: de la riquesa a l'agonia del català* (2003)
* *Els jueus amagats: supervivents de la Inquisició a la Sefarad del segle XXI* (2005)
* *El complot. La trama en la segregació del Bisbat de Lleida i el litigi de les obres d'art* (2008)
* *Els parlars del Pirineu* (2012)
* *Guerra bruta i discurs de la por* (2014)
* *Els gitanos catalans de França. Llengua, cultura i itineraris de la gran diàspora*. Pagès Editors, 2016
* *Masies i vida rural a Collserola*. El Mirador, 2016
Honoré Chavée

thumb|250px|Retrach d'Honoré Chavée
**Honoré-Joseph Chavée** (Namur, 3 de junh de 1815 - París, 16 de julh de 1877) foguèt un antropològ e lingüista bèlga. 
Chavée èra un especialista de l'indoeuropèu e de las lengas semitas e inaugurèt la lingüistica naturalista dins l'estat francés. Fondèt la *[[Revue de Linguistique et de Philologie Comparée]]* en 1867 amb son escolan, lo parisenc Abel Hovelacque. Participèt a la descripcion lingüistica del valon e trabalhèt tanben dins l'aprendissatge de las lengas.

## Òbras
* *Essai d'étymologie philosophique* (1843)
* *Lexiologie indo-européenne ou Essai sur la science des mots* (1849)
* *La Part des femmes dans l'enseignement de la langue maternelle* (1859)
* *Les langues et les races* (1862)
* *Du souffle à la parole par la flamme et la lumière* (1872)
* *Idéologie lexiologique des langues indo-européennes* (1879)
* *La science des religions* (1879)
Cesaraugusta

thumb|200px|Barris romans de Cesaraugusta (Saragossa)

**Cesaraugusta** (en latin *Caesar Augusta*) es l'ancian nom de Saragossa. Se situava dins lo país dels sedetans. Lo nom ibèr èra **Salduba** mas foguèt cambiat en onor d'August que ne faguèt una colonia aprèp de la guèrra cantabra (25 AbC).

Èra colònia "*immunis*" e la capitala d'un convent juridic de 152 comunautats. Foguèt un nos de comunicacions essencial.
Abel Hovelacque

thumb|250px|Retrach d'Abel Hovelacque
**Abel Hovelacque** (París, 14 de novembre de 1843 – París, 22 de febrièr de 1896) foguèt un antropològ, lingüista e politician francés. Foguèt un representant de la lingüistica naturalista e antropologica. S'interessèt a la diversitat lingüistica dins l'estat francés e foguèt un dels primièrs a parlar de la frontièra lingüistica entre catalan e occitan. 

Son filh, André Hovelacque, foguèt un anatomista conegut.

## Biografia
Abel Hovelacque nasquèt a París en 1843. A mai s'inicialament s'èra endralhat per far d'estudis de drech, abandonèt lèu aquela via per s'interessar a las sciéncias del llenguatge.
Venguèt alara escolan de l'antropològ e lingüista bèlga Honoré Chavée. Amb aqueste collaborèt a la *[[Revue de Linguistique et Philologie Comparée]]* abans de n'assumir-ne la direccion de 1869 a 1874. Dintrèt puèi en contacte amb divèrses intellectuals alemands, que de totes lo mai important foguèt August Schleicher que l'influencièt a prepaus de las teorias lingüisticas. Venguèt membre de la Societat d'Antropologia de París en genièr de 1867 e mai tard, en 1870, amb l'antropològ Paul Broca fondèt l'Escòla d'antropologia. Hovelacque manifestèt un interès prigond per mantuna lenga del mond e publiquèt mantun òbra divulgativa a prepaus d'aquestas. A l'entorn de 1881 foguèt dels primièrs que delimitèt, mai o mens precisament, la frontièra lingüistica entre occitan e catalan sus una mapa inedita fins 1891 quand publiquèt son article a prepaus d'aquesta termièra dins la *[[Revue mensuelle de l'Ecole d'Anthropologie]]*.

Al costat de son activitat de professor e de sas recercas foguèt deputat del 13en arrondiment de París entre 1889 e 1894. Son activitat e sa produccion faguèt que s'omenatgèt sa figura en batejar una de las carrièras del tretzen arrondiment de París amb son nom: la Rue Abel-Hovelacque.

## Òbras
* *La Linguistique* (1877)
* *Notre ancêtre, recherches d'anatomie et d'ethnologie sur le précurseur de l'homme* (1878)
* *Études de linguistique et d'ethnographie* (1878)
* *Grammaire de la langue zende* (1878)
* *Les débuts de l'humanité : L'homme primitif contemporain* (1881)
* *Les Races humaines* (1882)
* *Précis d'anthropologie* (1887)
* *Les Nègres de l'Afrique sus-équatoriale* (1889)
## Referéncias
Youssou N'Dour

thumb|250px|Youssou N'Dour en 2011, amb Le Super Étoile de Dakar, al TFF Rudolstadt
**Youssou Madjiguène N'Dour** (en wolòf: *Yuusu Nduur*; Dakar, 1 d'octobre de 1959) es un cantaire, musician, percussionista e compositor senegalés. 
## Biografia
Comencèt a se far conéisser mondialament gràcias al musician anglés Peter Gabriel que cantèron en duo la cançon "Shakin' the tree". En França venguèt pro conegut tre 1989, quand sortiguèt son quatren album *The Lion*. Malgrat tot, sa notorietat èra pro limitada fins a 1994 quand arribèt sa consagracion sus la scena internacionala gràcias a la cançon "7 Seconds" cantada en duo amb la cantaira suedesa Neneh Cherry.

Dempuèi aquel temps sa popularitat s'es consolidada gràcias tanben a sa collaboracion amb d'autres artistas prestigioses internacionalament, coma Sting, Bruce Springsteen, Manu Dibango o Alan Stivell.

En 2004, la revista *[[Rolling Stone]]* afirmèt que Youssou N'Dour èra "probablament lo mai famós dels cantaires contemporanèus" dins una granda part del continent african. Lo ròtle del musician wolòf es estat considerable dins lo desvolopament de la musica populara senegalesa coneguda jol nom de mbalakh.

Es actualament ministre de Cultura e Torisme de Senegal dempuèi lo 4 d'abril de 2012 dins lo govèrn d'Abdoul Mbaye.

## Discografia
thumb|250px|N'Dour en 2010 al Festival de Cornoalha a Quimpèr
**Bitim Rew* (1984)
**Nelson Mandela* (1986)
**Immigrés* (1988)
**The Lion* (1989)
**Set* (1990)
**Eyes Open* (1992)
**The Guide (Wommat)* (1994)
**Gainde – Voices from the Heart of Africa* (1995)
**Djamil* (1996)
**Inédits 84-85* (1997)
**Special Fin D'année Plus* (1999)
**Lii* (2000)
**Joko: From Village To Town* (2000)
**Joko: The Link* (2000)
**Rewmi* (2000)
**Le Grand Bal* (2000)
**St. Louis* (2000)
**Le Grand Bal à Bercy* (2001)
**Ba Tay* (2002)
**Nothing's In Vain* (2002)
**Youssou N'Dour and His Friends* (2002)
**Kirikou* (2004)
**Egypt* (2004)
**Alsaama Day (2007)
**Rokku Mi Rokka* (2007)
**Special Fin D'année : Salegne-Salegne* (2009)
**Dakar - Kingston* (2010)
**Mbalakh Dafay Wakh'' (2011)

## Referéncias
Elif Şafak

thumb|250px|Elif Şafak
**Elif Şafak**, tanben escrich sovent jos la forma anglesa **Shafak** (Estrasborg, 25 d'octobre de 1971) es una escrivana e cronicaira turca. Es un dels autors mai apreciats del país e l'escrivana que sos libres son dins las melhoras vendas. Sos libres, escriches mai que mai en turc mas de còps que i a tanben en anglés, son estats revirats en 39 lengas estrangièras.
Son primièr roman, *Pinhan*, recebèt lo Prèmi Rumi en 1998.

## Biografia
Elif Şafak nasquèt a Estrasborg en 1971 dins una familha de diplomatas turcs. Quand sos parents divorcièron, demorèt amb sa maire. Passèt son  adolescéncia dins divèrses païses, en Espanha a Madrid e en Jordania a Amman, abans de tornar a Turquia. Ailà se diplomèt en Relacions Internacionalas en Orient Mejan a l'Universitat Tecnica d'Ankara. Obtenguèt puèi una mestresa en sciéncia del genre e estudis feminins. Aprèp passèt un doctorat en filosofia dins lo departament de sciéncia politica d'aquela universitat que capitèt amb una tèsi sus la deconstruccion de la feminitat dins l'Islam.
Ensenhèt la cultura e l'istòria otomana a l'Universitat Bilgi d'Istanbol e mai tard, a partir de 2002, trabalhèt coma professora als Estats Units dins las universitats de Boston, Michigan e de Tucson. 

## Òbras
* *Kem Gözlere Anadolu* (1994)
* *Pinhan* (1997)
* *Şehrin Aynaları* (1999)
* *Mahrem* (2000)
* *Bit Palas* (2002) 
* *Araf* (2004)
* *Beşpeşe* (2004)
* *Med-Cezir* (2005)
* *Baba ve Piç* (2006)
* *Siyah Süt* (2007)
* *Aşk* (2009)
* *Kâğıt Helva* (2010)
* *Firarperest* (2010)
* *İskender* (2011)
* *Şemspare* (2012)
Jhumpa Lahiri

thumb|Jhumpa Lahiri (2015)
**Nilanjana Sudeshna**, mai coneguda per son escais bengalin **Jhumpa Lahiri** (en bengalin: ঝুম্পা লাহিড়ী; Londres, 11 de julhet de 1967) es una escrivana americana d'origina indiana. Son primièr recuèlh de racontes brèus, *Interpreter of Maladies*, que foguèt publicat en 1999 ganhèt lo Prèmi Pulitzer per las òbras de ficcion de l'an 2000. Puèi, son primièr roman, *The Namesake*, qu'apareguèt en 2003 foguèt adaptat cinematograficament dins un film eponim per la realizadora indiana Mira Nair. Lahiri foguèt causida pel president Barack Obama en febrièr de 2010 coma membre del Comitat presidencial de las Arts e las Umanitats.

## Òbras
* *Interpreter of Maladies* (1999)
* *The Namesake* (2003)
* *Unaccustomed Earth* (2008)
* *The Lowland* (2013)
Nusrat Fateh Ali Khan

**Nusrat Fateh Ali Khan** (en punjabi: نصرت فتح علی خان ; Faisalabad, Paquistan, 13 d'octobre de 1948 – Londres, 16 d'agost de 1997) foguèt un cantaire e musician paquistanés. Aqueste artista famós internacionalament èra subretot un cantaire de qawwali, la musica devocionala dels sofís. 

## Discografia selectiva
* *Mustt Mustt* (1990)
* *Shahbaaz* (1991)
* *Devotional and Love Songs* (1993) 
* *Pakistan: Vocal Art of Sufis*, Vol. 1 & Vol. 2 (1994)
* *Night Song* (1996) amb Michael Brook
* *Star Rise: Remixes* (1998) amb Michael Brook
* *Body and Soul* (2002)
* *Back to Quawwali* (2003)
* *Must Must* / *Last Prophet* (2004)
Doug Stone

**Douglas Jackson Stone**, mai conegut coma **Doug Stone** (Marietta, Georgia, 19 de junh 1956) es un cantaire american de musica country. Coneissèt cèrta notorietat tre 1991 gràcias a la cançon "In a Different Light".

## Discografia
* *Doug Stone* (1990)
* *I Thought It Was You* (1991)
* *From the Heart* (1992)
* *The First Christmas* (1992)
* *More Love* (1993)
* *Greatest Hits, Vol. 1* (1994)
* *Faith in Me, Faith in You* (1995)
* *Make Up in Love* (1999)
* *The Long Way* (2002)
* *In a Different Light* (2005)
* *My Turn* (2007)
Tom Lester

**Thomas William Lester**, mai conegut coma **Tom Lester** (Laurel, Mississipí, 23 de setembre de 1938) es un actor e evangelista american. Es conegut per son ròtle d'Eb Dawson dins la sèria de television *Green Acres*, e es aparegut tanben dins los films *[[Gordy]]* e *Benji*.
Adriano Celentano

**Adriano Celentano** (Milan, 6 de genièr de 1938) es un cantaire, dançaire, actor e productor italian. Comencèt de se far conéisser a partir de 1959 gràcias a sas cançons "Il ribelle" e "Il primo bacio". Recebèt l'escais d'"il Molleggiato" per son biais de dançar. Celentano es l'artista italian que, amb la cantaira Mina, a vendut lo nombre mai important de disques, gaireben 152 milions d'exemplars, durant tota sa carrièra.

## Discografia
* *Non Mi Dir* (1965)
* *La Festa* (1965)
* *Il Ragazzo Della Via Gluck* (1966)
* *Mondo In Mi 7a* (1966)
* *Una festa sui prati* (1967)
* *Azzurro* (1968)
* *Adriano Rock* (1969)
* *Le Robe Che Ha Detto Adriano* (1969)
* *Gli Anni Sessanta* (1969)
* *Il Forestiero* (1970)
* *Lavoro e amore* (1970)
* *Er Piu* (1971)
* *I Mali del Secolo* (1972)
* *Prisencolinensinainciusol* (1972)
* *Nostal Rock* (1973)
* *Yuppi Du* (1974)
* *Svalutation* (1976)
* *Me, Live!* (1977)
* *Tecadisk* (1977)
* *Disco Dance* (1977)
* *Geppo II Folle* (1978)
* *Soli* (1979)
* *Un Po' Artista un Po' No* (1980)
* *Deus* (1980)
* *Jungla di citta* (1982)
* *Uh… Uh…* (1982)
* *Non succederà più* (1982)
* *Atmosfera* (1983)
* *I Miei Americani* (1984)
* *I Miei Americani Tre Puntini, Vol. 2* (1984)
* *Joan Lui* (1985)
* *La Pubblica Ottusità* (1987)
* *Il Re Degli Ignoranti* (1991)
* *Rock Matto* (1991)
* *Ti Avro* (1994)
* *Quel Punto* (1994)
* *Arrivano Gli Uomini* (1996)
* *Mina + Celentano* (1998)
* *Io Non So Parlar d'Amore* (1999)
* *New 2000* (2000)
* *Esco Di Rado − E Parlo Ancora Meno* (2001)
* *Il Cuore, La Voce* (2001)
* *Per Sempre* (2002)
* *Le Volte Che Celentano É Stato 1* (2003)
* *C'è sempre un motivo* (2004)
* *Calma Apparente* (2005)
* *unicamentecelentano* (2006)
* *Dormi amore la situazione non è buona* (2007)
* *L'animale (Best of)* (2008)

## Ligams extèrnes

* Adriano Celentano Official Web Site
*
Conley

## Patronim
Lo nom de **Conley** es aquel de plusors personalitats (per ordre cronologic) :

* Mike Conley (1962), atlèta american ;
* Patrick Conley (1965), jornalista e istorian aleman
Walther von Wartburg

**Walther von Wartburg (-Boos)** (Riedholz, Soïssa, 18 de mai de 1888 - Basilèa, 15 d'agost de 1971) foguèt un filològ soís. Portèt una contribucion immensa a la romanistica, subretot dins l'estudi de l'ensems dich galloromanic.
Son òbra mèstra es lo *[[Französische Etymologische Wörterbuch]]* (FEW), un diccionari etimologic del francés de nombroses volums que compren pr'aquò d'autras lengas romanicas de l'estat francés barrejadas amassa coma l'occitan e lo francoprovençal. Dirigiguèt mantuna revista lingüistica coma tre 1935 la *[[Zeitschrift für Romanische Philologie]]* e a partir de 1947 la *[[Bibliotheca Romanica]]*.

Demest sos discípols mai coneguts, conven de citar lo valencian Germà Colón. Foguèt membre correspondent de l'Institut d'Estudis Catalans dempuèi 1921 e foguèt fach Doctor honoris causa de las universitats de Lausana e de Leeds.

Una recompensa literària creada en 2007, lo Prèmi Wartburg de Literatura, pòrta son nom e es decernit cada an lo 25 d'abril a un defensor de la lenga francesa.

## Biografia
Walther von Warburg estudièt primièr a Zuric e anèt passar en 1911 un an a l'École des Hautes Études a París. Anèt tanben dins divèrsas universitats europèas, a Bèrna, Florença e a París. Dins aquesta darrièra vila aguèt coma professor lo famós dialectològ Jules Gilliéron. Trabalhèt de 1912 a 1919 coma ensenhaire dins una escòla segondària de Wettingen. Durant aquel periòde, presentèt en 1918 sa tèsi doctorala: *Zur Benennung des Schafes in den romanischen Sprachen* (en occitan "La denominacion del moton dins las lengas romanicas"). Aprèp, tre 1919 passèt a ensenhar dins un licèu d'Aarau e i demorèt fins a 1928. Parallèlament trabalhèt tre 1921 coma cargat de cors a l'Universitat de Bèrna. Anèt trabalhar aprèp a Lausana en 1928 e tre l'an seguent foguèt professor a l'Universitat de Leipzig fins a 1939. Mai tard, de 1940 a 1959 ensenhèt la filologia francesa a l'Universitat de Basilèa. Faguèt tanben de corses coma professor convidat als Estats Units a l'Universitat de Chicago entre 1935 e 1940 e en Alemanha a la Deutsche Akademie der Wissenschaften de Berlin a partir de 1947.

## Òbras
* *Évolution et structure de la langue française* (1934)
* *Die Entstehung der romanischen Völker* (1939)
* *La posizione della lingua italiana* (1940)
* *Einführung in Problematik und Methodik der Sprachwissenschaft* (1943)
* *Die Ausgliederung der romanischen Sprachräume* (1950)
* *Le système linguistique comme fondement de la lexicographie* (1952)
* *Von Sprachen und Mensch* (1956)
Pere Fouché

**Pere Fouché**, mai conegut generalament coma **Pierre Fouché** (Illa de Tet, 8 de febrièr de 1891 - París, 11 d'agost de 1967) foguèt un lingüista nòrd-catalan. Foguèt un dels lingüistas catalans mai importants de son epòca que publiquèt en 1924 dos volums pionièrs dins l'estudi de la lingüistica istorica de la lenga catalana. Sa contribucion a l'estudi de la lenga francesa es tanben estada plan considerabla; foguèt considerat coma una de las eminéncias de la lingüistica istorica. 

Venguèt membre de l'Institut d'Estudis Catalans en 1946. Mai tard, en 1960 fondèt la Societat francesa d'onomastica e dirigiguèt la revista de lingüistica *[[Le français moderne]]*. 

## Biografia
Pere Fouché nasquèt a Illa, un vilatge rosselhonés, a la termièra de Conflent en 1891. Estudièt a Tolosa jos la direccion del lingüista occitan Josèp Anglada que l'inicièt a la lenga e als tèxtes medievals. Jos la direccion d'aqueste escriguèt una tèsi sul catalan rosselhonés, *Phonétique et morphologie historique du roussillonnais*, que foguèt publicada en 1924 en dos volums. 

Foguèt puèi professor a las universitats de Grenòble, Estrasborg e París (de 1937 a 1962), ont dirigiguèt l'Institut de Fonetica e lo Musèu de la Paraula.

Lo collègi d'Illa de Tet pòrta son nom.

## Òbras

### Sul catalan
* *Phonétique et morphologie historique du roussillonnais* (1924)
* *Morphologie historique du roussillonnais* (1924)

### Fonetica generala
* *Etudes de phonétique générale: syllabe, diphtongaison, consonnes additionnelles (1927)

=== Sul francés ===
* *Le verbe français, étude morphologique* (1931)
* *Phonétique historique du français* (3 volums, 1952-1961)
* *Traité de prononciation française'' (1969)
Neneh Cherry

thumb|250px|Neneh Cherry en junh de 2008
**Neneh Marianne Karlsson Cherry**, mai coneguda coma **Neneh Cherry** (Estocòlme, 10 de març de 1964) es una cantaira, compositora, musiciana de rap e DJ suedesa. Sa musica qu'a per basa lo hip-hop es un barreja amb mantuna autra influéncies musicala. Aguèt un primier succès house hip-hop ("hip-house") en 1989 au Reialme Unit (e un pauc de resson tanben aus Estats Units) amb lo tròç *"Buffalo Stance"* produch per Bomb the Bass, mentre qu'en Occitània se faguèt mai coneisser a-n'aquesta epòca per la balada *"Manchild"*, puèi devenguèt famosa mondialament en 1994 quand interpretèt la cançon "*7 seconds*" amb lo cantaire senegalès Youssou N'Dour.

## Biografia
Neneh Cherry nasquèt a Estocòlm en 1964 dins una familha d'artistas. Son paire, Amahdu Jah es un bateire sierraleonés e sa maire, Monica Karlsson tanben coneguda coma Moki Cherry, es un pintora e artista textila. A mai, son pairastre èra Don Cherry, un musician de jazz american que l'abaliguèt dempuèi la naissença e que ne prenguèt lo nom d'ostal. Del costat de son paire es mièja-sòrre de la cantaira Titiyo e del productor de disques Cherno Jah mentre que del costat de sa maire, es la mièja-sòrre del musician Eagle-Eye Cherry.

Quand èra pichoneta la familha de Cherry viviá dins una comunitat hippie, situada a l'exterior del vilatge de Hässleholm. Mai tard partiguèron totes cap al Reialme Unit e s'installèron a Pudsey, un vilatge anglés. A la debuta de las annadas 1970, emigrèron cap als Estats Units e demorèron a Nòva York. Quand aviá 14, Neneh Cherry abandonèt l'escòla e anèt viure a Londres.

## Discografia
* *Raw Like Sushi* (1989)
* *Homebrew* (1992)
* *Man* (1996)
* *Neneh Chérie Remixes* (1997)
* *The Cherry Thing* (2012)

## Referéncias
Lyle Lovett

thumb|250px|Lyle Lovett durant un concèrt en 2005
**Lyle Pearce Lovett** (Klein, Tèxas, 1 de novembre de 1957) es un cantautor de musica country e actor american. Sa carrièra comencèt dins las annadas 1980, e es estada recompensada per quatre Prèmis Grammy. 

Foguèt maridat a l'actritz Julia Roberts de junh de 1993 a març de 1995.

## Discografia
* *Lyle Lovett* (1986)
* *Pontiac* (1988)
* *Lyle Lovett and His Large Band* (1989)
* *Joshua Judges Ruth* (1992)
* *I Love Everybody* (1994)
* *The Road to Ensenada* (1996)
* *Step Inside This House* (1998)
* *Live in Texas* (1999)
* *My Baby Don't Tolerate* (2003)
* *It's Not Big, It's Large* (2007)
* *Natural Forces* (2009)
* *Release Me* (2012)
Castèlnòu de Bonafós

**Castèlnòu de Bonafós** pòt designar:
*Los vestigis de l'ancian castèl bastit sul puèg de Bonafós: Castèlnòu de Bonafós (vestigis)
*La vila bastida al pè d'aquel castèl uèi dita: Castèlnòu de Levís
Titiyo

thumb|250px|Titiyo al Stockholm Pride en 2009
**Titiyo Yambalu Felicia Jah**, mai coneguda per son nom **Titiyo** (Estocòlme, 23 de julhet de 1967) es una cantautora suedesa. Se faguèt conéisser internacionalament tre son primièr album, *Titiyo* en 1989, pasmens es puslèu lo títol *Come along* que la revelèt en Occitània de caps la fin de l'annada de 2001. Aquesta artista, que canta exclusivament en anglés, ganhèt quatre Prèmis Grammis (en 1989, 1990, 1997 e 2001).

Per son paire, **Titiyo** es la mièja-sòrre de la cantaira Neneh Cherry.

## Discografia
* *Titiyo* (1990)
* *This Is Titiyo* (1993)
* *Extended* (1997)
* *Come Along* (2001)
* *Hidden* (2008)
* *13 Gården* (2015)
Jules Gilliéron

**Jules Gilliéron** (La Neuveville, Soïssa, 21 de decembre de 1854 - Cergnaux, 26 d'abril de 1926) foguèt un lingüista soís. Se situèt rapidament demest los lingüistas mai eminents de la fin del sègle XIX e de la debuta del sègle XX. Se sa contribucion foguèt ja importanta dins l'encastre de la dialectologia francoprovençala, son òbra mai remarcabla, que representèt un trabalh colossal, es l*'[[Atlas Linguistique de la France]]*, que publiquèt gràcias a la collaboracion d'Edmond Edmont entre 1902 e 1912. Gilliéron foguèt pionièr dins la creacion e elaboracion dels atlasses lingüistics posteriors.
 
Amb l'abat Rousselot fondèt la *[[Revue des patois gallo-romans]]* e la Societat dels parlars de França.
Demest sos escolans celèbres aguèt lo dialectològ e lexicològ soís Walther von Wartburg e lo lingüista catalan Antoni Griera.

## Òbras
* *Le patois de la commune de Vionnaz* (1880)
* *Petit atlas du Valais roman* (1882)
* *Atlas linguistique de la France* (1902-1910)
* *Atlas linguistique de la Corse* (1914)
* *Généalogie des mots qui désignent l'abeille* (1918)
* *Pathologie et thérapeutique verbales* (1921)
Martina McBride

thumb|250px|Martina McBride durant un concèrt de country en 2010
**Martina Mariea Chiff**, mai coneguda coma **Martina McBride**, (Sharon, Kansas, 29 de julhet de 1966) es una cantautora de musica country. Es sovent designada coma la *[[Céline Dion]] de la musica country* per encausa de sa votz de soprano. Foguèt subretot a partir de 1997, amb la sortida de son quatren album, *Evolution*, qu'accediguèt a la notorietat dins lo mond de la musica country. Son succès se consolidèt ulteriorament gràcias a divèrsas cançons que la situèron en primièra posicion dins las classificacions. McBride qu'a vendut als Estats Units mai de 14 milions d'exemplars de sos albums s'es vista recompensada amb mantun prèmi.

## Discografia
* *The Time Has Come* (1992)
* *The Way That I Am* (1993)
* *Wild Angels* (1995)
* *Evolution* (1997)
* *White Christmas* (1998)
* *Emotion* (1999)
* *Martina* (2003)
* *Timeless* (2005)
* *Waking Up Laughing* (2007)
* *Shine* (2009)
* *Eleven* (2011)
Giuseppe Ungaretti

thumb|250px|Giuseppe Ungaretti durant son temps dins l'armada a l'epòca de la Primièra Guèrra Mondiala 
**Giuseppe Ungaretti** (Alexandria, Egipte, 10 de febrièr de 1888 – Milan, 2 de junh de 1970) foguèt un poèta, jornalista, ensagista e critic itaalian. Aqueste artista modernista, un dels representants màgers del corrent experimental sonat ermetisme recebèt en 1970 lo Prèmi Internacional Neustadt de literatura. Foguèt una de las figuras mai importantas de la literatura italiana del sègle XX. Pr'aquò l'autor es un personatge controvertit que durant un temps foguèt un collaborador del dictador fascista Benito Mussolini e un correspondent a l'estrangièr dels jornals *[[Il Popolo d'Italia]]* e *[[La Gazzetta del Popolo]]*.

## Òbras
* *Il porto sepolto* (1916)
* *La guerra* (1919)
* *Allegria di naufragi* (1919)
* *L'allegria* (1931)
* *Sentimento del tempo* (1933)
* *Traduzioni* (1936)
* *Poesie disperse* (1945)
* *Il dolore* (1947)
* *La terra promessa* (1950)
* *Un grido e paesaggi* (1952)
* *Il taccuino del vecchio* (1960)
* *Vita di un uomo* (1969)
Alwin Kuhn

**Alwin Kuhn** (Berlin, 13 de genièr de 1902 – Innsbruck, Àustria, 30 de junh de 1968) foguèt un linguïsta e romanista alemand. Aportèt una contribucion importanta dins lo domeni de las lengas romanicas qu'estudièt prigondament l'aragonés e ne divulguèt sos resultats e conclusions dins son òbra màger *[[Der hocharagonesische Dialekt]]*, que foguèt publicada en 1935. 

Dirigiguèt la publicacion dels recuèlhs bibliografics de la revista *Zeitschrift für romanische Philologie*. Sintetizèt sas vastas coneissenças sus las lengas neolatinas dins un dels primièrs manuals de filologia romanica *Die romanischen Sprachen* que foguèt publicat en 1951.

Venguèt membre de l'Académia de Sciéncies de Viena en 1958 e de l'Académia de Sciéncias, Arts e Letras de Michigan en 1963. 

## Biografia
Alwin Kuhn faguèt sos estudis primièr a Chemnitz ont deguèt trabalhar de 1921 a 1926 aprèp la mòrt prematurada de son paire. Partiguèt puèi estudiar entre 1927 e 1931 la filologia romanica e la filologia anglesa a las universitats de Tübingen (amb Gerhard Rohlfs), de Bonn (amb Wilhelm Meyer-Lübke) e Leipzig (amb Walther von Wartburg e Theodor Frings). En 1931 obtenguèt son doctorat jos la direccion de Wartburg amb sa tèsi *Die französische Handelssprache im 17. Jahrhundert*, que foguèt publicada a Leipzig aquel meteis an. Passèt son abilitacion en 1936 a Leipzig amb l'òbra *Der hocharagonesische Dialekt*. Venguèt aprèp professor a l'Universitat Albert-Ludwigs de Friborg, abans d'ensenhar a l'Universitat de Marborg e finalament a l'Universitat d'Innsbruck.

## Òbras
* *Der hocharagonesische Dialekt* (1935)
* *El aragonés, idioma pirenaico* (1950)
* *Die romanischen Sprachen* (1951)
PSY

**Park Jae-sang** (en corean: 박재상, 朴載相; Gangnam, Seol, 31 de decembre de 1977), mai conegut coma **PSY** (en corean: 싸이) es un cantaire e compositor de Corèa del Sud, especializat en rap. Aquesta artista, qu'es tanben productor, se faguèt conéisser internacionalament en julh de 2012 gràcias al succès de sa cançon umoristica "Gangnam Style". Lo 6 de novembre de 2012 lo cantaire capitèt que mai de 20.000 personas participèssen a la dança de sa cançon a París, al pè de la torre Eiffel. Lo 21 de decembre de 2012 la vidèo de sa cançon arribèt al recòrd de 1.000 milions de visitas sus Youtube, çò que faguèt d'ela la vidèo mai vista sus aqueste canal d'Internet.

## Discografia
* *Psy from the Psycho World!* (2001)
* *Ssa2* (2002)
* *3 Mi* (2002)
* *Ssajib* (2006)
* *PsyFive* (2010)
Italo Calvino

**Italo Giovanni Calvino Mameli**, conegut coma **Italo Calvino** (Santiago de Las Vegas de La Habana, Cuba, 15 d'octobre de 1923 – Siena, 19 de setembre de 1985) foguèt un escrivan e partisan italian. Intellectual plan actiu dins lo mond politic, civil e cultural, arribèt a èsset un dels autors mai importants del Novecento. E mai se sas tendéncias literàrias principalas èran lo neorealisme o lo postmodernisme, Calvino servèt de longa cèrta distància e se desvolopèt un estil pròpri. 

## Òbras
* *Il sentiero dei nidi di ragno* (1947)
* *Ultimo viene il corvo* (1949)
* *I giovani del Po* (1951)
* *Taccuini di viaggio in URSS di Italo Calvino* (1951)
* *Il visconte dimezzato* (1952)
* *L'entrata in guerra* (1954)
* *Fiabe italiane* (1956)
* *La gran bonaccia delle Antille* (1957)
* *Il barone rampante* (1957)
* *Racconti* (1958)
* *Il cavaliere inesistente* (1959)
* *I nostri antenati* (1960)
* *Marcovaldo, ovvero Le stagioni in città* (1963)
* *La giornata d'uno scrutatore* (1963)
* *La speculazione edilizia* (1963)
* *Le cosmicomiche* (1965)
* *La nuvola di smog* (1965)
* *La formica argentina* (1965)
* *Appunti sulla narrativa come processo combinatorio* (1967)
* *Ti con zero* (1968)
* *La memoria del mondo e altre storie cosmicomiche* (1968)
* *Il castello dei destini incrociati* (1969)
* *Gli amori difficili* (1970)
* *Orlando furioso di Ludovico Ariosto raccontato da Italo Calvino* (1970)
* *Le città invisibili* (1972)
* *La taverna dei destini incrociati* (1973)
* *Autobiografia di uno spettatore* (1974)
* *Se una notte d'inverno un viaggiatore* (1979)
* *Una pietra sopra. Discorsi di letteratura e società* (1980)
* *Palomar* (1983)
* *Collezione di sabbia* (1984)
* *Cosmicomiche vecchie e nuove* (1984)
Italo Campanini

thumb|250px|Retrach d'Italo Campanini

**Italo Campanini** (Parma, 30 de junh de 1845 – Corcagnano, 14 de novembre de 1896) foguèt un tenòr italian. Sa carrièra comencèt a debon en 1863 e atenhèt sa cima a Londres durant los ans 1870 e a Nòva York la decada seguenta. Acompanhat de son fraire, lo director d'orquèstra Cleofonte Campanini, aqueste cantaire, que venguèt un dels tenòrs mai populars dels Estats Units abans Enrico Caruso, comptèt dins son repertòri 80 opèras.
Cleofonte Campanini

thumb|250px|Cleofonte Campanini a l'entorn de 1907
**Cleofonte Campanini** (Parma, 1 de setembre de 1860 – Chicago, 19 de decembre de 1919) foguèt un director d'orquèstra italian. Amb son fraire, lo tenòr Italo Campanini, coneguèt un grand succès als Estats Units a la debuta del sègle XX. Èra maridat amb la soprano Eva Tetrazzini.
Umberto Giordano

thumb|Umberto Giordano (1942)
**Umberto Menotti Maria Giordano** (Foggia, 28 d'agost de 1867 – Milan, 12 de novembre de 1948) foguèt un compositor italian. Excellèt dins la creacion d'opèras e mantuna de sas òbras capitèron de s'installar dins lo repertòri internacional.
Lady A

thumb|250px|Lady A en Abril de 2010
**Lady A** es un grop de musica country e pop american. Aqueste trio format de Charles Kelley, Hillary Scott e Dave Haywood, se formèt a Nashville en 2006. Se faguèron conéisser en 2007 gràcias a la cançon "Love Don't Live Here", tracha de son segond album de meteis nom. Son primièr album *Lady Antebellum*, que lor valguèt un disc de platin, faguèt d'eles un ensems popular als Estats Units. Lo succès internacional arribèt en 2009 gràcias al títol "Need You Now". La formacion se vegèt recompensada per 5 Prèmis Grammy en 2011.

## Discografia
* *Lady Antebellum* (2008)
* *Need You Now* (2010)
* *Own the Night* (2011)
* *On This Winter's Night* (2012)
* *Golden* (2013)
Giovanni Verga

thumb|250px|Giuvanni Verga
**Giovanni Carmelo Verga** (en sicilian: **Giuvanni Verga**; Catània, 2 de setembre de 1840 – Catània, 27 de genièr de 1922) foguèt un escrivan e dramaturg sicilian. Gràcias a son òbra es actualament considerat coma lo representant principal del corrent literari italian nomenat verisme (realisme italian). En 1920 lo govèrn italian lo nomenèt senador a vida.

## Òbras
* *Amore e patria*, inedit (1856–1857)
* *I carbonari de la montagna*, 4 vol. (1861–1862)
* *Sulle lagune* (1862–1863)
* *Una peccatrice* (1866)
* *Storia di una capinera* (1871)
* *Eva* (1873)
* *Eros* (1875)
* *Tigre reale* (1875)
* *I Malavoglia* (1881)
* *Il manto di Elena* (1882)
* *Mastro-don Gesualdo* (1889)
* *Dal tuo al mio* (1905)
* *La duchessa di Leyra*, inacabat
Gabriela Adameșteanu

thumb|250px|Gabriela Adameșteanu en 2013 a la Fièira del Libre de Göteborg
**Gabriela Adameșteanu** (Târgu Ocna, 2 d'abril de 1942) es una romancièra, ensagista, jornalista e traductritz romanesa. Se faguèt conéisser tre 1975 gràcias al succès de son roman *Drumul egal al fiecărei zile*. Sa notorietat se confirmèt en 1983 amb son segond roman *Dimineață pierdută*. Mantun de sos libres son estats revirats en divèrsas lengas estrangièras coma lo francés, l'ongrés o en estonian.

Adameșteanu es tanben famosa per son activisme en favor de la societat civila. Es membre del Grop pel Dialòg Social, e l'editora de *Revista 22*.

## Òbras
* *Drumul egal al fiecărei zile*, roman (1975)
* *Dăruiește-ți o zi de vacanță*, racontes (1979)
* *Dimineață pierdută*, roman (1983)
* *Vară-primăvară*, racontes (1989)
* *Întâlnirea*, roman (2003)
* *Provizorat*, roman (2010)