Classificacion scientifica

= De la diversitat de las classificacions =

Ligada a una cultura, a un estat donat d'avançament de las coneissenças, tota classificacion deu obligatòriament evoluir e doncas variar amb l'evolucion de las societats elas meteissas.

E se la societat tradicionala evoluís pas gaire, o fòrt lentament, es l'invèrs per las societats dichas . Logicament, naisson d'aqueste fach, una varietat de classificacions.
 
## La classificacion populara

Primièra en data, es ela que primitivament (e vernacularament) a permés de destriar los genres e las espècias. Consèrva encara, uèi, son importància. Fondada sus de critèris simples : l'aparéncia, las mors supausadas, los crits, etc. S'embarrassa gaire de donadas scientificas. Davant lo desconegut, procedís per extension e/o assimilacion : per exemple, la mirga → la ratapenada → lo kiwi (cobèrt de pels, lo kiwi es pels chineses assimilable a una mirga vegetala…). 

Culturalament son estudi comparat es dels mai saboroses (cf. per exemple los diferents noms comuns de la rosèla).

Destria tanben, per exemple los chòts de las nuchòlas, los grapauds de las granhòtas, los rats de las mirgas ... Las espècias aparentadas son dins l'esperit d'un cèrt nombre, censadas èstre *marits e femnas*. Atal, lo chòt seriá lo mascle de la nuchòla, lo grapaud lo de la granhòta, lo còrb lo de la gralha, etc. Plan segur aquò varia segon las lengas e a pas, plan segur, cap de sentit en anglés (dins Tom e Jerry, quitament se s'agís d**una'' mirga, Jerry es un ''mascle'', coma o confirma mai d'un episòdi). 

Solide, ''lo costat ninòi e espontanèu d'aquestas cresenças pòt far sorire'' ([[Lorentz]]) o quitament agaçar mas seriá inutil, e quitament nosible, de ne rire, sustot al nom de la Sciéncia (la coneissença). Perque dins l'imaginari popular aquestas apelacions an una fòrta significacion. E coma a tant plan sabut o dire [[Alexander Fleming]] : ''Per que lo mai grand nombre s'interèsse a la sciéncia, la sciéncia deu d'en primièr s'interessar al mai grand nombre.''

== La classificacion scientifica tradicionala ==

Enriquida de contunh dempuèi sa creacion princeps, la **classificacion scientifica** de las espècias, actualament obsolèta mas encara fòrt sovent utilizada es eissida de la de [[Carl von Linné|Linné]]. Devesís lo mond vivent en cinc règnes. Demòra una classificacion importanta perque impregna encara d'escriches nombroses, sovent recents, o quitament los manuals escolars.

En [[biologia]], la [[classificacion scientifica]] tradicionala es tala que **cinc règnes** devesisson lo mond vivent :
* los [[procariòta]]s ([[bactèri]]s e [[arqueobactèri]]s)
* los [[protista]]s ([[eucariòta]]s [[unicellular]]s)
* los [[campairòl]]s (eucariòtas [[multicellular]]s)
* los [[règne vegetal|vegetals]] (eucariòtas multicellulars)
* los [[règne animal|animals]] (eucariòtas multicellulars)

== La classificacion filogenetica ==

Pasmens, parallèlament a aqueste sistèma de classificacion basat sus de caractèrs morfologics observables ([[fenotipe]]) se desvolopa uèi una [[classificacion filogenetica]] basada suls caractèrs genetics ([[genotipe]]). Aquesta darrièra es pus dificila d'establir, perque de comparasons de [[còde genetic]] se fasent exponencialament carestiosas amb lo nombre d'espècias consideradas son necessàrias. En revenge, aquesta classificacion novèla permet de visualizar melhor los embrancaments del vivent tals coma constituits per diferenciacions progressivas al cors del [[temps]].

L'una e l'autra de las classificacions an lors limits, e lor usatge ''conjunt'' es doncas pas absurde dins la mesura de lor complementaritat. Per exemple se pòt pas far de classificacion filogenetica sens aver d'en primièr restacat morfologicament un organisme a un grop (taxon) de referéncia. Se sap d'autra part que d'« espècias » pòdon ''a priori'' èsser perfièchament identicas morfologicament e se mostrar incapablas de se reproduire entre elas, aquestas diferéncias son sovent reveladas per la genetica. Fin finala, òm a doncas dos « arbres » filetics que cal comparar per èsser (en partida) segur de la classificacion.

L'unitat de basa de la **classificacion scientifica** dels [[èsser vivent|èssers vivents]] o [[taxinomia]] es l'[[espècia]], [[taxon]] mens subjècte a discussion, los autres noses de la classificacion, familha, classa, embrancament, etc., podent variar en foncion dels progrèsses de las coneissenças [[filogenetica]]s.

Lo classament tradicional de las espècias es basat sus de caractèrs morfologics. Dins fòrça cases, los critèris son basats sus la preséncia d'un caractèr, s'opausant a son abséncia, considerada coma primitiva (per exemple [[vertebrat]]s e [[invertebrat]]s). 

Mas los taxons definits per l'abséncia d'un caractèr se son revelats, per usança, fòrça fragils.

Lo classament repausa sus una ierarquia fixa de categorias de taxon, la ierarquia seguenta :

:(vivent) → [[règne]] → [[embrancament (biologia)|embrancament]] → [[classa (biologia)|classa]] → [[òrdre (biologia)|òrdre]] → [[familha (biologia)|familha]] → [[Genre (biologia)|genre]] → [[espècia]]

Per exemple, per l'espècia umana ([[Homo sapiens sapiens]]) :
:(vivent) → [[règne animal]] → embrancament dels [[vertebrat]]s → classa dels [[mamifèr]]s → òrdre dels [[primats]] → familha dels [[ominidat]]s → genre dels [[Homo]] → espècia [[Homo sapiens]]

Aqueste principi es estat abandonat amb la classificacion filogenetica.
La classificacion en dos gropes (vegetal / animal) a evolucionat per arribar a la constitucion dels **cinc règnes del vivent*'.

D'aprèp la classificacion en 5 règnes, al cors de l'evolucion cellulara dels organismes s'es producha una copadura fondamentala que destria lo grop dels [[eucariòta]]s e lo dels [[procariòta]]s.

Los procariòtas son unicellulars, e lor material [[genetic]] es pas embarrat dins un nuclèu. An d'[[enzim]]s localizats dins la paret cellulara e se multiplican per [[scissiparitat]]. Constituisson lo primièr règne.

Totes los autres organismes son apelats [[eucariòta]]s. Lor material genetic es embarrat dins un nuclèu ; an d'[[organita]]s cellularas, la multiplicacion cellulara a luòc per [[mitòsi]], an sovent una reproduccion de tipe sexuat.

Los eucariòtas pòdon èsser [[unicellular]]s o [[pluricellular]]s. Los eucariòtas unicellulars son apelats [[protista]]s e constituisson lo segond règne.

Enfin, los eucariòtas pluricellulars son devesits en 3 règnes, los [[campairòl]]s, los [[règne vegetal|metafites]] (vegetals [[Clorofilla|clorofillians]]) e los [[règne animal|metazoaris]] (animals pluricellulars).

; Nòtas
:  en general los umans son del costat *present*, e pas del costat *primitiu* !

== La classificacion biologica ==

Disciplina novèla, unicament fondada sus de critèris de laboratòri (anant tant luènh coma la [[ressonància magnetica nucleara|ressonància magnetica]] o la [[biologia moleculara]]) : caractèrs de l'[[Acid desoxiribonucleïc|ADN]], de las [[mitocondria]]s, ... encara balbucejanta, subronda pauc a pauc amb lo desvolopament de tecnicas de laboratòri.

Dinamizada per l'expansion de las tecnicas, degun dobta pas que siá promesa a un bèl avenidor. Ja, nos a donat qualques suspresas en raprochant d'espècias qu'òm pensava fòrt aluènhadas, mas qu'en fach, s'avèran plan pròchas biologicament. Seriá la classificacion de l'Avenidor ?

= Convencion de nomenatge =

La lenga utilizada pels scientifics per nomenar las espècias es lo [[latin]]. Una [[espècia]] es designada per un nom de [[Genre (biologia)|genre]] començant per una [[capitala e majuscula|capitala]] seguit d'un qualificatiu d'espècia en minuscula e enfin de l'iniciala o del nom del scientific que descriguèt l'espècia en primièr ; lo nom complet es en [[italic]]. Per exemple :
* *Homo sapiens* ;
* *Escherichia coli* ;
* *Pan troglodytes* ;
* *Mus musculus* ;
* *Crepidula fornicata*.

Çaquelà, dins la practica (recèrca, publicacions, comunicacions…), de mai en mai l'[[anglés]] se plaça en parallèl amb lo latin e tempta quitament de còps de lo suplantar…

== Utilizacion de sufixes ==
Lo nom dels [[taxon]]s al delà del genre son generalament de derivats del [[latin]] (o *latinizats'') e recebon un sufixe atribuit per defaut. 

* Pel règne animal, de sufixes per defaut son solament meses en plaça a partir del taxon de la superfamilha (ICZN article 27.2).

= Vejatz tanben =

* Classificacion APG (classificacion filogenetica dels angiospèrmes)
* Classificacion filogenetica
* Taxinomia (o sistematica)
* Règne

## Ligams extèrnes
* ITIS : Integrated Taxonomic Information System (anglés)
* Basa de donadas de Taxinomia : NCBI Entratz Taxonomy Homepage