open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Etica environamentala

L**'etica environamentala** o **etica de l'environament** (de l'anglés *environmental ethics* e sas adaptacions romanicas; nom occitan de verificar) es una branca de la filosofia environamentala e l'etica aplicada que considèra las relacions eticas entre los èssers umans e l'environament natural. Influéncia una longa lista de disciplinas talas que lo drech, la sociologia, l'economia, l'ecologia, la geografia, etc. Dins son domèni, inclutz l'estetica de la natura e d'autras brancas de la recèrca filosofica (epistemologia, metafisica, axiologia, etc.).

## Veire tanben
### Ligams intèrnes

*Anarcoprimitivisme
*Biocentrisme
*Bioetica
*Conservacion de la natura
*Conservacionisme
*Ecocentrisme
*Ecofeminisme
*Economia ecologica
*Ecologia prigonda
*Ecologia umana
*Ecologisme
*Engenheria environamentala
*Escepticisme environamental
*Estudis environamentals
*Etica climatica
*Moviment ecologista
*Organizacion environamentala
*Racisme environamental
*Santat environamental
*Solastalgia
*Sostenibilitat
*Veganisme
**[[Resource depletion]]*
**[[Population control]]*

### Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Lista de las mai grandas companhiás aerianas

Aquesta lista repertòria las **mai grandas companhiás aerianas**, es a dire las mai grandas entrepresas de transpòrt aerian.

## Classaments

### Per passatgièrs transportats
[vinheta|Un [Airbus A350 XWB|Airbus A350 de Delta, lo principal transportaire aerian del mond dempuèi 2015.]]

### Per chifra d'afars

### Per capitalizacion

### Pel nombre de païses servits
[vinheta|Un [Boeing 777 de Turkish Airlines, la companhiá que servit lo mai de païses.]]

### Pel nombre de destinacions
[vinheta|Un [Boeing 787 d'United Airlines, la companhiá que prepausa lo mai de destinacions al mond.]]

### Pel nombre de linhas
[vinheta|Un [Boeing 737 de Ryanair, la companhiá qu'a lo mai de linhas al mond.]]

## Nòtas e referéncias
Gara de Bakó

thumb|300px|left|La Gara de Bakó en 2017
La **Gara de Bakó** (en azèri: *Bakı Dəmir Yolu Vağzalı*), anteriorament coneguda coma Bakó-I, es la principala estacion de camin de fèrre de Bakó, capital de l'Azerbaitjan. L'estacion foguèt bastida en 1880 amb lo bastiment de la linha ferroviària Bakó-Sabunçu-Surakhani e èra destinada al transpòrt de passatgièrs. La primièra bastissa de l'estacion (nomenat *Tbilissi*) foguèt bastit en l'inauguracion del camin de fèrre Bakó-Tbilissi, la segonda (*Sabunçu*) pel bastiment de la via fèrria electrificada Bakó-Sabunçu-Surakhani.

## Servicis

## Vejatz tanben
* Camins de fèrre d'Azerbaitjan

## Referéncias

## Ligams extèrnes
Leah LaBelle

vinheta|Leah LaBelle en 2012.
**Leah LaBelle Vladowski**, nascuda lo 8 de setembre de 1986 à Toronto (Ontàrio, Canadà) e mòrta lo 31 de genièr de 2018 a Seattle (Washington, Estats Units), es una cantaira americana. A pres de l'importància en 2004 coma candidata a la tresena sason d'American Idol, se classant dotzena al moment de la finala de la sason. En 2007, comença a enregistrar de represas de R&B e de musica soul per sa cadena YouTube. Aquestas videos la mena a trabalhar coma corista a partir de 2008 e a un contracte d'enregistrament en 2011 amb Epic Records en associacion amb I Am Other e So So Def Recordings.

## Biografia

## Discografia

### EP

* 2018 : *Love to the Moon*

### Singles

* 2012 : *Sexify*
* 2012 : *What Do We Got To Lose?*
* 2013 : *Lolita*

## Nòtas e referéncias



## Veire tanben

### Ligams extèrnes
Zapopan

**Zapopan** (en espanhòl *Zapopan*) es una vila de l'Estat de Jalisco en Mexic, vesina de la de Guadalmajara. Sa populacion es de mai d'un milion d'abitants
### Referéncias
Aeropòrt d'Aiacciu – Napoleon Bonaparte

L**'aéroport d'Aiacciu – Napoleon Bonaparte** , apelat encara usualament per son anciana denominacion , es un aeropòrt del departament de la Corsega del Sud, situat dins l'èst del territòri de la comuna d'Aiacciu, a cinq quilomètres del centre-vila. L'empresa aeroportuària es bordada al sud-èst pel golf d'Aiacciu.

Aqueste aerodròm es obèrt al trafic nacional e internacional comercial, regular o pas, als avions privats, al vòl als instruments (IFR) e al vòl a vista (VFR). Possedís una pista de  de long sus  de larga orientada NNE-SSO (02-20) e una pista còrta, desafectada, orientada èst-oèst.

Es gerit per la cambra de comèrci et d'industria d'Aiacciu e de la Corsega del Sud (coma l'aeropòrt de Figari – Sud Corsega).

## Companhiás e destinacions

## Nòtas e referéncias


## Veire tanben

### Ligams extèrnes

* Pagina oficiala sul site de la CCI de Corsega
Wiliame Katonivere

**Wiliame Katonivere** es un cap tradicional e òme politic de Fiji, elegit president de la republica en 2021.

## Cap tradicional
En 2013 ven cap de la província de Macoata. Pren lo prefixi onorific Ratu (Ratu Wiliame Katonivere).
Sandra Mason

**Sandra Mason** (Sant Falip, Barbados, 17 de genièr de 1949) es una femna d'estat de Barbados. 

En 2018 ven governadora generala de Barbados. Anóncia l'abolicion de la monarquia lo 30 de novembre de 2021. Es elegida primièra presidenta de la republica en octobre de 2021.
Jonas Gahr Støre

vinheta|Jonas Gahr Støre (2025)
**Jonas Gahr Støre** (nascut a Òslo lo 25 d'agost de 1960) es un òme politic norvegian e l'actual primièr ministre del país.
Karen Ulane

**Karen Frances Ulane**, nascuda lo 10 de decembre de 1941 a Chicago (Illinois, Estats Units) e mòrta lo 22 de mai de 1989 a DeKalb (Illinois, Estats Units), es una pilòta de linha estatsunidenca, licenciada per Eastern Air Lines en 1980 après aver subit una cirurgia de reatribucion sexuala. L'afar *Ulane v.* *Eastern Airlines* deven lo precedent juridic federal per l'estatut juridic de las personas trans e l’aplicacion del Civil Rights Act de 1964.

## Nòtas e referéncias
Psalme 23 (22)

Lo **psalme** **23** (o salme, saume, psaume), o psalme 22 dins la Biblia grèca, es un psalme de Biblia ebraïca, es a dire de l'Ancian Testament. Aqueste psalme que descriu lo Sénher coma *lo bon pastre*, es tradicionalament atribuït al rei David.

### Texte en occitan
Antonia Brico

vinheta|Antonia Brico en 1940.
**Antonia Louisa Brico**, nascuda lo 26 de junh de 1902 a Rotterdam (Païses Basses) e mòrta lo 3 d'agost de 1989 a Denver (Colorado, Estats Units), es una cap d'orquèstra e una pianista. Es la primièra femna a èsser reconeguda internacionalament coma cap d'orquèstra.

## Nòtas e referéncias


## Veire tanben

### Ligams extèrnes
Cabinet d'Azerbaitjan

Lo **Cabinet de Ministres de la Republica d'Azerbaitjan** (en azèri: *Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti*) es l'organ suprèm executiu de la Republica d'Azerbaitjan que supervisa als ministèris o autres organs executius assessors de President de la Republica d'Azerbaitjan. Foguèt establit lo 7 de febrièr de 1991 per òrdre presidencial.

## Foncions
Lo Cabinet promulga las leis, adòpta de decisions de la seguretat politica, financièra e nacionala de la Republica. Prepara tanben lo projècte del budgèt, supervisa la siá execucion e realiza la politica fiscala; e aplica los programas estatales de desvolopament economic e seguretat sociala. Lo Cabinet dels Ministres de la Republica d'Azerbaitjan es subordinat a President.

## Estructura
Lo Cabinet compta primièr ministre, viceprimer ministres, ministre o autras caps dels organs principals executius.

Lo 21 d'abril de 2018 per la disposicion del President de la Republica d'Azerbaitjan foguèt convocada nòva composicion del Cabinet. Lo 8 d'octobre de 2019 nomenèt a Ali Asadov lo primièr ministre. A més, els membres Gabienete actual són:

## Referéncias

## Ligams extèrnes
*    Site oficial del Cabinet d'Azerbaitjan
Isabelle de Charrière

**Isabella Agneta Elisabeth van Tuyll van Serooskerken**, subrenommaa dins sa joinessa **Belle de Zuylen**, per mariatge (e mai conegua coma) **Isabelle de Charrière** (Chasteu de Zuylen, Oud-Zuilen, Utrecht, 20 d'octobre de 1740 - Le Pontet, Colombier, Neuchâtel, 27 de decembre de 1805) es una escrivana olandesa e soïssa d'expression francesa. Femna dau Segle de las Lutz, es ara subretot conegua per sas letras e sos romans, maugrat qu'aja egalament escrich de brochuras, de la musica e de peças de teatre. S'es fòrça interessaa a la societat e a la politica de son epòca, e son trabalh a l'epòca de la Revolucion Francesa es considerat coma particularament interessant.

## Veire tanben
### Liames internes
### Liames externes
## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Dado Coletti

**Dado Coletti**, nom de scèna de **Riccardo Broccoletti**, nascut lo 27 d'agost 1974 a Roma, es un actor, animador de television e animador de ràdio italian.

## Biografia
Es inscrich a l'escòla de  Enzo Garinei, fa sas debutas al Teatro Sistina, per perseguir sos estudis en seguissent de corses de mime e de doblatge.

Protagonista de la television per enfants, trabalha en 1991 pel Disney Club , ont rèsta fins en 1994 puèi tòrna un an mai tard fins en 1999 en binòmi amb Francesca Barberini . Ongan-ailà, a egalament animat, sus Raiuno, l'emission televisada Big!.

En 1999 sa primièra experiéncia coma actor de television, amb Morte di una ragazza perbene (mòrt d'una dròlla respectabla), realizat per Luigi Perelli. Actualament, es animador ràdio sus Rai Isoradio.
Operacion Sarda

L'**operacion ''Sarda**'' es una operacion de la SNCF organizada lo 26 de mai de 2001, a l'escasença de la mesa en servici de la LGV Mediterranèa, avent per objectiu de realizar un recòrd de velocitat mejana sul mai long trajècte existent compausat de linhas a granda velocitat.

L'operacion foguèt efectuat amb lo tren TGV Réseau n°531, amb mai de 250 personalitats e jounalistas a bòrd, qu'a percorrut la distància de  separant Calais e Marselha (per emprunt de las LGV Nòrd, Interconnexion Èst, Sud-Èst, Ròse-Aups e Mediterranèa), en 3 òras e 29 minutas, a la velocitat mejana de .
Harausta

**Harausta** es un quartièr residenciau situat au sud-èst de la vila de Biàrritz, dens los entorns de la D810 (ex-N10) e de la gara.

Lo nom francés deu quartièr, *La Négresse*, fa polemic en rason de sas originas racistas.

## Nòtas e referéncias
Arrondiment de Montluçon

L’**arrondiment de Montluçon** es una division administrativa francesa, dins lo departament d'Alèir. Lo còde INSEE es **031**.

## Situacion
L’arrondiment de Montluçon ocupa l'oèst del departament. Es gaireben tot situat dins la partida occitana d'Alèir.

## Istòria

Creat en 1800, l’arrondiment de Montluçon s'espandís en 1926 a la supression de l'arrondiment de Gatnat: reçaup lo chanton d’Ebruelh. En 2017 pèrd sas comunas orientalas au profieit de l’arrondiment de Vichèi.

## Veire tanben
* Departament  d'Alèir
* Arrondiments  d'Alèir
* Cantons  d'Alèir
* Districte de Montluçon
* Montluçon
Sant Desirat

**Sant Cristòu** pòt èsser:

* Sant Desirat (Vivarés), una comuna del 
* Sant Desirat (Borbonés), una comuna del
Letra

**Letra** pòt dire:
## Alfabet
*Letra, dins un sistèma d'escritura: cadun dels signes grafics forment un alfabet e servant a transcriure un lengatge.
**Letra miniscula
**Letra majuscula
## Correspondéncia
*Letra, messatge escrit mandat per corrièr o autre mejan.
**Pòsta
*Letra duberta
*Enciclica

## Document oficial
*Letra d'amnistia
*Letra d'anobliment
*Letra apostolic
*Letra de bol/Letra de sagèl
*Letra de cambi
*Letra de crèdit
*Letra dominical
*Letra de garantida
*Letra d'intencion
*Letra de marca
*Letra pastorala
*Letra patenta
*Letra de servici
*Letra de veitura

## Autre sens
*Sens estrech dei mòts d’un tèxto, d’un discors, etc. (per op. au sens prefond, à l’esperit).
## Veire tanben
### Ligams intèrnes
*Epístola
### Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Maia e los tres

***Maia e los tres*** (traduccion non oficiala del nom; en castelhan ***Maya y los tres*** e en anglés ***Maya and the Three***) es una miniseria de television en linha animada de fantasiá mexicana dirigida e escricha per Jorge R. Gutiérrez e producha per Jeff Bell, Phillys Laing e Ken Zorniak. La seria es estada difusada sus Netflix lo 22 d'octobre de 2021. 

## Veire tanben
### Ligams intèrnes
### Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Festival de la Cançon d'Eurovision Júnior 2022

Lo **Festival de la Cançon d'Eurovision Júnior 2022** (en anglés: Junior Eurovision Song Contest 2021 e en francés: Concours Eurovision de la chanson junior 2021) es un concors musical televisiu, que se fa annalament dempuèi l'an 2003.
​
## Païses participants

*Païses Basses

## Autres païses
*Andòrra 
*Albania
*Alemanha
*Anglatèrra (BBC) 
*Armenia
*Austràlia (ABS e SBS)
*Àustria 
*Azerbaitjan
*Belgica (RTBF e VRT)
*Bòsnia e Ercegovina 
*Cazacstan
*Chipre 
*Croàcia 
*Danemarc 
*Escòcia 
*Eslovaquia 
*Eslovènia 
*Espanha 
*Estònia 
*Finlàndia 
*França 
*Georgia
*Grècia 
*Islàndia 
*Israèl 
*Irlanda
*Irlanda del Nòrd (BBC Northern Ireland)
*Itàlia
*Letònia 
*Lituània 
*Macedònia
*Malta
*Moldàvia 
*Mónegue 
*Montenegro (RTCG)
*Norvègia (NRK)
*Polonha
*Portugal
*Reialme Unit (BBC e ITV)
*Republica Chèca 
*Romania 
*Russia
*Sant Marin 
*Serbia
*Soïssa 
*Suècia 
*Ucraïna

## Vejatz tanben
*Festival d'Eurovision Junior
*Festival d'Eurovision
*Festival de la Cançon d'Eurovision 2022
*Concors d'Eurovision de Joves Musicians 2022
Cuneïfòrme

[thumb|right|250px|Acte de venda d'un esclau e d'un ostal a [Shuruppak, Dinastias arcaïcas III A, v. 2500 abC. Musèu del Louvre.]]
L’**escritura cuneïfòrma** es un sistèma d'escritura inventat en Bassa Mesopotamia entre 3400 e 3300 ab JC, que s'es puèi espandit dins tot l'Orient Pròche ancian, abans de desaparéisser dins los primièrs sègles de l'èra crestiana. Al començament pictografica e lineara, la grafia d'aquesta escritura evoluïguèt progressivament cap a de signes constituïts de traits en forma de clavèls (latin *cuneus*), que donèron lo nom de cuneïfòrme, als sègles XVIII e XIX. Aquesta escritura se practica per entalha amb un calam sus de tauletas d'argila, o sus una granda varietat d'autres supòrts.

Las condicions d'elaboracion d'aquesta forma d'escritura, qu'es la pus vièlha coneguda amb los ieroglifs egipcians, son encara escuras. Dispausa de traits caracteristics que  sempre gardèt long de son istòria. Lo sistèma cuneïfòrme es constituït de plusors centenas de signes que pòdon prene mantunas valors. Son en general de signes fonetics (fonogramas), transcrivent unicament un son, pus precisament una sillaba. Mas una autra categoria importanta de signes son los logogramas sovent designats comme d'ideograms, que representon abans tot una causa e remandan pas que segondariament cap a un son. D'autres tipes de signes complementaris existisson (signes numerics, complements fonetics e determinatius).

A partir de son fogal sud-mesopotamian ont viviá lo pòble que n'es probablament lo creator, los sumerians, lo sistèma d'escritura cuneïfòrme foguèt adaptat dins d'autras lengas, a començar per l'akkadian parlat en Mesopotamia, puèi de lengas d'autres pòbles de l'Orient pròche ancian (elamita, itita, orrita entre autres), e foguèt lo sistèma dominant dins aquelas regions pendent tot lo millenni II abC. La grafia cuneïfòrma es de còps adaptada a de sistèmas d'escritura obeïssent a des principis diferents de l'original : l'alfabet dins lo Levant de la segonda mitat del millenni II abC, e un sillabari dins la Pèrsa de la segonda mitat del millenni I abC. L'escritura cuneïfòrme declinèt puèi, abans de se replegar sus son fogal de Mesopotamia meridionala ont desapareguèt al començament de l'èra crestiana.

Lo cuneïfòrme foguèt un element determinant de las culturas de l'Orient pròche ancian que desvolopèron un rapòrt a l'escrit e de literaturas a partir d'aquel sistèma. Sa redescobèrta a l'epòca modèrna, son deschiframent al sègle XIX e la traduccion dels tèxtes que notava donèron naissença a las disciplinas especializadas dins l'estudi de las civilizacions de l'Orient pròche ancian, en commençar per l'assiriologia, e aital mostrèron los compliments d'aquelas civilizacions deslembradas. L'estudi dels tipes de tèxtes e de las practicas d'escritura metèt tanben en evidéncia l'existéncia d'una "cultura cuneïfòrme" comuna als pòbles que faguèron servir aquesta escritura, fortament marcada per l'emprenta mesopotamiana.
Romanha

**Romanha** pòt èsser:

*Romanha, una comuna de Gironda
*Romanha, una comuna d'Òlt e Garona
*Romanha, una comuna de Vinhana
Nakalipithecus

vinheta|L'ominid Nakaliphitecus foguèt descobèrt pas fins a l'an 2007
**Nakalipithecus** es un genre escantit d’ominids descrich dempuèi l’an 2007 e que demorèt en Africa de l’èst pendent lo Miocèn ara fa 10 milions d’ans. 

## Descobèrta
Las rèstas fossilas de Nakalipithecus foguèron descobèrtas per una còla de cercaires japoneses en 2005, dins la region de Nakali, en Kenya, dins una colada de fanga provocada per una erupcion volcanica.

Sonque amb un tròç de maissa e onze dents isoladas foguèt descricha en l’an 2007 aquesta espècia unica dins lo sieu genre, Nakalipithecus nakayamai. Lo nom nakayamai foguèt donat pr’amor qu’òm voliá aital onorar lo geològ Nakayamai, que tanben trebalhava al projècte, mas que moriguèt pendent lo sieu estudi.

## Descripcion
Las dents fossilas èran cobèrtas per un esmalt prigond, çò que vòl dire que foguèt un mamifèr que se noirissiá de fòrça vegetals durs, coma de noses o de granas. Segon aquò, la mesura de l’espècia foguèt determinada coma la d’un ominid a mièg camin entre una gorilla femela e un orangotan.

## Filogenia
Segon los cercaires de l’Universitat de Tòquio, Nakalipithecus es plan pròche del darrièr ancessor comun dels gorillas, chimpanzés e umans. Per aquò pòt èsser considerat coma un membre basic dels ominids, abans que la sieuna sosfamilha se dessepare en tres linhas actualas. Nakalipithecus es tanben pròche del genre Oranopitèc, un autre ominid fossil descobèrt en Grècia.

## Analisis
Nakalipithecus es plan important pr’amor de doas rasons: amb Ouranopithecus, soslinha que las linhas ominidas actualas se serián desseparadas aperaquí ara fa 8 millions d'ans. A mai, ajuda la teoria que confirma que d’ancessors pròches dels ominids aurián tanben evolucionat en Africa. I a una autra teoria qu’afirma que los grands monards aurián desaparegut d’Africa e que los ominids d’origina asiatica aurián colonizat tornarmai Africa mai tard mas òm pòt pas confirmar aquò almens pendent lo periòde del Miocèn (çò es ara fa 10 milions d’annadas) se i a un ominid basic en Africa en aquela epòca.

## Referéncias
Romain Ntamack

**Romain Ntamack**, nascut lo 1èr de mai de 1999 a Tolosa, es un jogaire de rugbi de XV. Jòga per l'equipa de França e l'Estadi Tolosenc e ocupa lo pòste de mièg de dubertura.

Comencèt sa carrièra profesionala en 2017.

Es lo filh d’Émile Ntamack, jogaire de rugbi retirat de l'Estadi Tolosenc. L’oncle, Francis Ntamack, joguèt tanben per l'Estadi Tolosenc de 1991 a 1996. Lo fraire es un jogaire de rugbi per l’Estadi Tolosenc junior e ocupa lo pòste de tresena linha centre.

## Palmarès

* '''Estadi tolosenc'''
** Campion de França 2019 e 2021
** Campion d'Euròpa 2021

*  '''França'''
** Tornèg de las Sièis Nacions 2022

## Estatisticas
Ouranopithecus

vinheta|Oranopitèc visquèt a l'Euròpa mediterranèa ara fa aperaquí 10 milions d'annadas.
**Oranopitèc** (***Ouranopithecus***) es un genre escantit d’ominid, descrich en 1977, que demorèt dins los Balcans e en Anatolia pendent la fin del Miocèn, ara fa entre 7 e 10 milions  d’annadas.

## Espècias
Lo genre oranopitèc es representat per doas espècias fossilas :

·        *Ouranopithecus macedoniensis*, descrich en 1977, que demorèt en Grècia septentrionala e tanben en Bulgaria, ara fa entre 9,6 e 8,7 millions d'annadas ;

·        *Ouranopithecus turkae*, descrich en 2007, e que demorèt en Turquia, ara fa entre 8,7 e fins a 7,4 millions d'annadas.

## Morfologia
L'espècia *Ouranopithecus macedoniensis* foguèt segon los darrièrs estudis una espècia granda. La sieuna fàcia massissa èra longa e dominada per un arc superciliar prominent. Aviá tanben d’orbitas cairadas. Oranopitèc aviá, coma los umans, los chimpanzés e los gorillas, la particularitat d’aver un òs frontal. L’esmalt de las sieunas dents èra plan mai massís que lo d’autres monards, mas encara inferior al dels parantròps . Las cuspidas èran bassas. Las dents soslinhavan un cèrt dimorfisme sexual. Lo mascle aviá de caninas grandas amb de premolara bassas e talhantas.

## Noiridura
La superfícia plan gausida de la segonda molara d’*Ouranopithecus macedoniensis* fa pensar que la sieuna noiridura basica foguèt, benlèu, dura, coma de noses o de tuberculs.

## Filogenia
L’anatomia dentària e faciala d’Oranopitèc entraïna una espècia pròcha dels ancessors dels umans. D’estudis recents situan aquesta espècia dins la sosfamilha dels ominids, qu’inclutz los gorillas, los bonobos, los chimpanzés e tanben los umans.

Oranopitèc es tanben considerat coma un genre pròche de Grecopitèc, amb que es sovent confondut.

## Referéncias
Leon de las cavèrnas

vinheta|Cran de ''Panthera leo spelaea''.
Lo **Leon de las cavèrnas** es un nom qu'includís desparièras espècias o sosespècias escandilhahas de grands felins de las caunas e que visquèron pendent lo Pleistocèn e mai o mens pròches del leon (*Panthera leo*) :

* Leon de las caunas primitiu - *Panthera leo fossilis*, abans *Panthera spelaea fossilis*.
* Leon de las caunas d'Eurasia (o europèu) - *Panthera spelaea*, abans *Panthera leo spelaea*
* Leon de las caunas american (o american) - *Panthera atrox*, abans *Panthera spelaea atrox*

### Referéncias
Panthera leo fossilis

***Panthera leo fossilis*** o **leon de las caunas primitiu** foguèt una sosespècia de leon que visquèt pendent lo Pleistocèn inferior e lo Pleistocèn superior. Òm considèra que foguèt una espècia primitiva de leon. 

Fòrça òsses foguèron trapats a Mosbach, en Alemanha, puèi se trapèt un especimen  gaireben total a Mauer, prèp d'Heidelberg (Alemanha), dins los quites sediments de l'epòca que visquèt l'ominid  *[[Homo heidelbergensis|Homo erectus heidelbergensis]]* fa 500 000 annadas.

Lo registre mai ancian d'aquesta sosespècia de leon en Euròpa es d'Isernia, en Itàlia, fa aperaquí 700.000 ans. Una maissa d'un leon amb 1,75 milions d'annadas d'Olduvai, en Kenya, es plan semblanta amb la dels leons trapats en Euròpa. 

De *Panthera leo fossilis* o leon primitiu naisserà puèi lo leon de las caunas ara fa 300 000 annadas e d'aqueste puèi lo leon american, lo leon de l'èst siberian e tanben lo leon del nòrd-èst de China.

## Descripcion
Lo leon primitiu o *Panthera leo fossilis* foguèt un leon amb de mesuras semblantas al leon american del Pleistocèn superior. Òm pensa que la sieuna longor maximala poiriá èsser de 2,40 metres, aquò es mièg mètre mai que los leons africans actuals.
Son Goku

**Son Goku** (en japonés: 孫 悟空) es lo personatge principal del manga *[[Dragon Ball]]*, creat per Akira Toriyama. Dins la sèria Goku es un jove saiyan.
Revòuver Tipe 26

thumb|right|Fotografia d'un Revòuver Tipe 26.

Lo **Revòuver Tipe 26** es un revòuver japonés intrat en servici en 1893. Destinat a l'armada imperiala, èra una sintèsi de plusors armas de ponh europèas e americanas, especialament lo Smith & Wesson n°3. Utilizava de municions 9 mm Tipe 26 e sa designacion militara foguèt *26 Nen Shiki Kenju*. Aperaquí  exemplaris foguèron produchs fins a 1923 e l'arma foguèt utilizada durant totei lei combats menats per l'armada japonesa de la fin dau sègle XIX a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala. Èra presada per leis oficiers per sa poissança de fuòc e sa soliditat. En revènge, lo reculament èra important e la precision febla car leis organs de mira èran tròp rudimentaris.

## Liames intèrnes

* Revòuver.

## Bibliografia

* Martin J. Dougherty, *Armes à feu : encyclopédie visuelle*, Elcy éditions, p. 68.
* Jean Huon, « Le revolver japonais Type 26 », *Cibles*, n° 613,‎ julhet de 2021, pp. 68-70.

## Nòtas e referéncias
Astra modèl 400

L**'Astra modèl 400** es un pistolet semiautomatic espanhòu intrat en servici en 1921 en Espanha. Produch a mai de  exemplaris, foguèt utilizat durant la Guèrra Civila Espanhòla e la Segonda Guèrra Mondiala. La produccion s'arrestèt en 1950 e l'arma foguèt utilizada dins mai d'un país durant la segonda mitat dau sègle XX. Sa particularitat principala èra sa capacitat d'utilizar divèrsei tipes de municions de 9 mm. La precision èra tanben corrècta mai lo mecanisme èra fragil.

## Liames intèrnes

* Pistolet.

## Bibliografia

* Luc Guillou & Philippe Gourio, *Les Pistolets Astra*, Éditions Pardès, 1991.

## Nòtas e referéncias
Genocidi cherquès

Lo **Genocidi cherquès** (o **Tsitsekun**) i qu'avó lòc dels anys 30 a l'any 1864 'a 1870. Executat peu tsars e molts poblès deyh cherquès qu'estén exterminats au cors de las deportacions e massacres de amplor grana. 

## Reconeissença internacionala dau genocidi

*Parlament dau Conselh Suprèma de CabardobalcariaRepública Autònoma Socialista Soviètica de Kabardia-Balkaria: Lo 17 de febrièr de 2008
*Parlament dau Conselh Suprèma de Cabardobalcaria
*Geolgia
*Organizacion de Nacions e Pòbles Non Representats
Parlament dau Conselh Suprèma de Cabardobalcaria

previsualizacionAdyghe exhibits a large number of consonants: between 50 and 60 consonants in the various Adyghe dialects. All dialects possess a contrast between plain and labialized glottal stops. A very unusual minimal contrast, and possibly unique to the Abzakh dialect of Adyghe, is a three-way contrast between plain, labialized and palatalized glottal stops (although a palatalized glottal stop is also found in Hausa and a labialized one is found in Tlingit). The Black Sea dialect of Adyghe contains a very uncommon sound: a bidental fricative [h̪͆], which corresponds to the voiceless velar fricative [x] found in other varieties of Adyghe.

## Vetatz tanben=0

*Genocidi
*Cherquès
Leeuwarden

**Leovarda** (en frison occidental: *Ljouwert*; en frison urban: *Liwwadden*; en neerlandés: *Leeuwaarden*) es lo capluòc de la província neerlandesa de Frisa. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2021. Sa superfícia totala es 84,11&nbsp;km².thumb|381x381px|Carriera del centre de Leeuwarden

## Nòtas e referéncias

*  Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d'una traduccion de l'article de Wikipèdia en neerlandés intitolat « *[[:nl:Leeuwarden_(stad)|Leeuwarden (stad)]]* ».

### Ligam extèrne
* Pagina oficiala de la ciutat
Go, Dog. Go! (seria televisada)

***Go, Dog. Go!*** es un programa de television d'animacion american creat per Adam Peltzman e producha per DreamWorks Animation Television e WildBrain Studios.

## Despartiment

* Michela Luci: Tag Barker
* Callum Shoniker: Scooch Pooch
* Katie Griffin: Ma Barker
* Martin Roach: Paw Barker
* Tajja Isen: Cheddar Biscuit
* Lyon Smith: Spike Barker e Gilber Barker
* Judy Marshank: Grandma Marge Barker
* Patrick McKenna: Grandpaw Mort Barker
* Linda Ballantyne: Lady Lydia e Sgt Pooch
* Joshua Graham: Sam Whippet
* Zarina Rocha: Kit Whiserton
* Deven Mack: Fetcher
* David Berni: Frank
* Gerard McCarthy: Leo
* Anand Rajaram: Beans
* Julie Lemieux: Hattie
* Danny Smith: Yellow
* Paul Buckley, Reno Selmser e Zoe D'Andrea: The Barkapellas

## Ligams extèrnes

*  Sit oficial
* ** en IMDb

## Referéncias
Arrondiment de Besièrs

L**'arrondiment de Besièrs** es una division administrativa francesa, situada dins lo departament d'Erau e la region Occitània. Sa Cambra de comerci es la Cambra de comerci e d'industria de Besièrs Sant Ponç.

## Istòria
Per la lei del 28 pluviôse an VIII (17 de febrièr de 1800), lo districte de Besièrs foguèt remplaçat per l'arrondiment de Besièrs.

En 1926, una reforma administrativa suprimiguèt definitivament l'arrondiment de Sant Ponç que foguèt restacat a l'arrondiment de Besièrs.

## Composicion
### Cantons abans 2015
* canton d'Agde;
* canton de Bedarius;
* canton de Besièrs-1;
* canton de Besièrs-2;
* canton de Besièrs-3;
* canton de Besièrs-4;
* canton de Cabestanh;
* canton de Cervian.
* canton de Florençac;
* canton de Lonzac;
* Canton de Montanhac;
* canton de Murvièlh;
* canton d'Olargues;
* canton de Pesenàs;
* canton de Rojan;
* canton de Sanch Inhan;
* canton de La Salvetat (d'Agot);
* canton de Sant Gervasi;
* canton de Sant Ponç de Tomièiras.

### Cantons a partir de 2015
Lista dels cantons de l’arrondiment de Besièrs

* canton d'Agde;
* canton de Besièrs-1;
* canton de Besièrs-2;
* canton de Besièrs-3;
* canton de Càsols de Besièrs;
* canton de Clarmont d'Erau;
* canton de Mesa;
* canton de Pesenàs;
* canton de Sant Ponç de Tomièiras.
Elephas recki

***Elephas recki*** es una espècia escandilhada d'elefant gigant. Demorèt en Africa fa entre 3,5 e 1 million d'annadas.
vinheta|Elephas recki podiá pesar fins a 1 tonas.
Maugrat qu'òm trapèt jamai de fossils de l'espècia a Africa orientala, òm pensa que visquèt al long de tot lo continent african. L'elefant d'Asia tanben aperten al quite genre e encara viu uèi lo jorn.

### Descripcion
Màger que son cosin african *Loxodonta*, *Elephas recki* fasiá 4,50 mètres de nautor, demest 7 a 8 mètres de longor e podiá pesar fins a 13 tonas.

### Taxonomia
Qualqu'unas espècias de *Palaeoloxodon* foguèron :

* *Palaeoloxodon antiquus* (Euròpa, Orient Mejan, Asia), foguèt un pauc mai grand que los elefants africans modèrnes.
* *Palaeoloxodon chaniensis* (Creta), un elefant nan
* *Palaeoloxodon cypriotes* (Chipre), un elefant nan 
* *Palaeoloxodon falconeri* (Sicile et Malte), un elefant nan
* *Palaeoloxodon mnaidriensis* (Sicile), un elefant nan 
* *Palaeoloxodon namadicus* (Asia)
* *Palaeoloxodon naumanni* (Sud del Japon)
* *Palaeoloxodon recki*  (Africa de l'èst), lo pus ancian e una de las espècias màgers ( visquèt fa entre 4 e 0,6 millions d'annadas).
* *Palaeoloxodon lomolinoi*

### Referéncias
Podocarpus

***Podocarpus*** es un genre de conifèr de la familia Podocarpaceae.

## Especias

* Dos exemples de seccion dau sosgenre *Podocarpus* :

** seccion *Podocarpus* (Africa occidentala e dau sud)
*** *[[Podocarpus elongatus]]*
*** *[[Podocarpus latifolius]]*
** seccion *Scytopodium* (Madagascar, Africa occidentala)
*** *[[Podocarpus capuronii]]*
*** *[[Podocarpus henkelii]]*
*** *[[Podocarpus humbertii]]*
*** *[[Podocarpus madagascariensis]]*
*** *[[Podocarpus rostratus]]*
Veirinas (Doas Sèvras)

**Veirinas** (*Veirino* en grafia mistralenca; *Verrines-sous-Celles* en francés) es un vilatge e anciana comuna dau departament de las Doas Sevras, uei integrat a Celles-sur-Belle.

## Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
* **Veirinas** - *Villa Vedrina in pago Metulinse in ipsius vicaria* en 966; *Vedrinas* en 1032; *Sanctus Maxentius de Vetrinis* en 1110; *Veirines* en 1204; *Vérines* en 1300; *Prieuré de Vérines* en 1363.
Zaglossus ramsayi

***Megalibgwilia*** foguèt un genre d'equidna que visquèt en Austràlia pendent lo Miocèn abans de desaparéisser ara fa aperaquí 50 000 ans. Lo genre amassa las dos espècias d'equidna mai ancianas.
vinheta|Megalibgwilia foguèt primièr nomentat ''Zaglossus ramsayi.''
Lo celèbre paleontològ Richard Owen foguèt lo primièr que descriguèt lo genre *Megalibgwilia*, amb lo nom de *Zaglossus ramsayi*  ja en l'annada 1884.

## Descripcion
Aprés la descripcion de Richard Owen, basada sus un solet femur de l'esquèrra, divèrses crans de *Megalibgwilia* foguèron descobèrts dins plusors caunas de Naracoorte Caves, a Austràlia meridionala e tanben dins de caunas situadas a Wellington Caves, a Nòva Galas del Sud.

Sovent descrich coma un equidna gigant, d'efièch faguèt aperaquí las meteissas mesuras que *Zaglossus bruijni*, l'equidna de nas long que demòra uèi lo jorn a Nòva Guinèa. *Megalibgwilia* aguèt, pasmens, una avantbraç un pauc mai long que lo sieu cosin modèrn. L'animal faguèt 75 cm de longor.

L'espècia *M. robusta* de Nòva Galas del Sud es la pus anciana espècia d'equidna coneguda e la soleta que visquèt pendent lo Miocèn. 

## Paleobiologia

*Megalibgwilia* foguèt, çò de mai segur, insectivòr, coma l'equidna de nas cuèrt. Minjava d'insèctes e pas de vèrmes, cossí fan los equidnas de bèc rond actuals. 

### Referéncias
Andréa Furet

**Andréa Furet**, nascuda lo 11 de junh de 2002, es una actritz francesa. Es una femna trans, coneguda gràcias al filme *[[Il est elle]]* de Clément Michel sortit en 2020 qu'a per tèma la transidentitat e per lo qual recebèt lo prèmi d'interpretacion feminina al festenal de las creacions televisualas de Luishon.

## Biografia

## Filmografia

### Cinèma

#### Long metratge

* 2019 : *[[Donne-moi des ailes]]* de Nicolas Vanier : Thomas, jovent

### Television

#### Telefilmes

* 2013 : *[[La Vallée des mensonges]]* de Stanislas Graziani : Benjamin
* 2015 : *Tom au pays du Père Noël* de Christian Guérinel : Flock
* 2020 : *[[Vulnérables]]* d'Arnaud Sélignac : Alex
* 2020 : *[[Il est elle]]* de Clément Michel : Julien « Juju » / Emma

#### Serias televisadas

* 2019 : *Trauma* : Victor Belmont (6 episòdis)
* 2021 : *[[Alex Hugo]]* : Julia (sason 7, episòdi 3 : *Seuls au monde*)
* 2021 : *[[La Meilleure Moitié]]* : Cynthia
* 2022 : *[[La Faute à Rousseau]]* : Léna

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Personas trans dins lo cinèma

### Ligams extèrnes

* Ressorsas relativas a l'audiovisual : Allociné •
Zaglossus hacketti

***Zaglossus hacketti*** foguèt una espècia d'equidna de bec long que visquèt pendent lo Pleistocèn en Austràlia occidentala.

### Descripcion
Aquesta espècia es coneguda sonque per qualques òsses descobèrts en 1914 per Ludwig Glauert.

*Zaglossus hacketti,* fasiá aperaquí 1 mètre de longor, 0,60 mètres de nautor e pesava aperaquí 30 kilos. Es lo mai grand monotrèma conegut .

*Z. hacketti* aviá las patas mai longas e mai drechas que cap autre *[[equidna]]* modèrn. Aquelas patas mòstran que visquèt dins la forèst densa. 

### Referéncias
Rhino Bucket

**Rhino Bucket** es un grop de musica rock american. Se formèt en 1988 a Van Nuys, Los Angeles, en Califòrnia. 

## Membres
* Georg Dolivo (1986-2018, 2021-), cant 
* Greg Fields (1986-1996) 
* Reeve Downes (1986-2018, 2021-) 
* Rick Kubach (1986-1989) 
* Liam Jason (Jackie Enx) (1989-1993, 2006-2010) 
* Simon Wright (1993-1996, 2007-2009, 2011, 2012) 
* Brian "Damage" Forsythe (1998-2018, 2021-) 
* Rick Marty (1999-2000) 
* Dusty Watson (1999-2012) 
* Anthony "Tiny" Biuso (1999-2010) 
* Dave DuCey (2012-2018, 2021-) 

## Discografia
* 1990 : *Rhino Bucket* 
* 1992 : *Get Used to It* 
* 1994 : *Pain* 
* 2006 : *And Then It Got Ugly* 
* 2007 : *No Song Left Behind* 
* 2007 : *Pain and Suffering* 
* 2009 : *The Hardest Town* 
* 2011 : *Who's Got Mine?* 
* 2017 : *The Last Real Rock 'N' Roll*
Giraffa jumae

vinheta|Cossi foguèt ''G. jumae'' e d'autres ongulats del Pliocèn d'Africa de l'èst, per Mauricio Antón.
***Giraffa jumae*** es una espècia atudada d'ongulat de la familha Giraffidae. Es una espècia que visquèt entre los territòris actuals  de Malawi e Chad e una espècia pròcha poiriá aver viscut en Turquia. L'especimèn original foguèt descobèrt pendent d'excavacions a la Formacion Rawi per Louis Leakey dins la decada de 1930. L'especimèn foguèt trobat amb fossils de *[[Ceratotherium simum]]*, divèrses Suidae coma *[[Metridiochoerus andrewsi]]*, un *[[Hippopotamus gorgops]]*, e una maissa gaireben entièra d'ipopotam nan.
L'espècia es considerada un possible ancessor de la giraffa modèrna actuala. 

### Referéncias
Acidomomys

**Acidomomys** foguèt un mamifèr plesiadapifòrme, aquò vòl dire que foguèt un ancessor dels primats o una espècia plan pròcha d'aqueles. Apertenguèt a la familha Paromomyidae.

Los fossils d*'Acidomomys hebeticus* foguèron descriches coma apertenents al Paleocèn, e foguèron trapats al bacin de Clarks Fork, a Wyoming.  Segon semblariá aguèt las dents diferentas d'autras espècias coma Plesiadapis o encara d'autres primats primitius e aquò vòl dire que, benlèu, la sieuna fàcia e vida vidanta foguèt tanben desparièra d'aqueles. 

### Referéncias
Obdurodon dicksoni

***Obdurodon dicksoni*** foguèt una espècia de monotrèma preïstoric que demorèt pendent lo Miocèn en çò qu'uèi es Austràlia (estat de Nòva Galas del Sud). Es classificat dins la familha dels ornitorrinquids, que tamben includís l'ornitorrinc actual.
Obdurodon insignis

**Obdurodon insignis** foguèt una espècia escandilhada uèi de monotrèma que visquèt pendent l'Oligocèn en Austràlia del sud. Foguèt classificat coma espècia unica per Mike O. Woodburne e Dick H. Tedford mercés a l'estudi d'aqueste mamifèr preïstoric trobat al desèrt de Tirari en 1975 .Foguèt un pauc mendre qu'Obdurodon dicksoni.
Monotrematum sudamericanum

vinheta|Monotrematum/Obdurodon sudamericanum.Trabalh d'Apokryltaros.
***Monotrematum sudamericanum*** foguèt una espècia de monotrèma escandilhada uèi e que visquèt pendent lo Paleocèn. Foguèt trobat a la Formacion de Salamanca, a Argentina. Es l'unic monotrèma trapat en de fòra d'Oceania. 

## Taxonomia
Foguèt descrich coma espècia en l'an 1992 coma un nòu genre, ***Monotrematum.*** Es l'unica espècia fins ara descobèrta d'aqueste genre. Los cercaires que l'estudièron restaquèron lo fossil trapat amb lo genre  O*bdurodon*, una espècia tanben de monotrèma descobèrta a Austràlia en 1975. 

## Descripcion
*Monotrematum sudamericanum* es conegut sonque per doas dents inferioras e una superiora. Es tanben lo solet ornitorrinc jamai trobat en defòra de la paleoregion d'Austràlia e Asia. la principal caracteristica d'aqueste monotrèma es, a mai de l'epòca que visquèt, la sieuna mesura: las dents de *Monotrematum* son aperaquí dos còps màgers que las d'autras espècias semblantas del genre d**Obdurodon''. Las dents de ''M. sudamericanum'' son uèi al Musèu de La Plata e al Musèu paleontologic Edigio Feruglio, ambedos a Argentina. 

Segon Pascual, "L'esmalt de la region centrala mòstra que la corona es gaireben parièra a la d**Obdurodon'': son dos lobuls e l'anterior es mai ample e desseparat del posterior per una val qu'unís las partidas de la lenga e la boca de la corona e dessepara tanben lo lobul posterior e l'anterior".

### Referéncias
Kollikodontidae

vinheta|Maissa de Kollikodon. Fòto d'Stuart Humphreys
***Kollikodon*** es un genre escandilhat de monotrèma platipòde apertenent a la familha Kollikodontidae. D'aquesta sonque es coneguda una espècia, ***Kollikodon ritchei*** (Flannery, Archer, Rich & Jones, 1995)​ que demorèt pendent lo Cretacèu ara fa demest 100 e 104 milions d'annadas. 

Es un mamifèr conegut sonque per un tròç de dent e dos molars trobats a Nòva Galas del Sud, a Austràlia e primièr foguèt classificat dins lo genre *[[Steropodon galmani|Steropodon]]*.

Es una espècia relativament granda  per çò qu'es la fauna del Mesozoïc. Los molars an una longor d'aperaquí 5'5 mm e una amplor d'entre 4 e 6mm, e aquò fa pensar que, benlèu, foguèt un animal que poguèt far fins a un mètre de nautor. 

Malgrat que i a pas gaire donadas, òm pòt  pensar que foguèt un monotrèma que visquèt prèp de l'aiga pr'amor que l'anatomia de las dents aviá coma tòca trincar de clòscas d'invertebrats aqüatics. 

**Referéncias**
Steropodontidae

vinheta|Modèl d'Steropodon galmani al Musèu Australian de Sidney.
Los esteropontids o **Steropontidae** son una familha de mononotrèmas australians escandilhats coneguda per de fossils del Cretacèu inferior. 

Los genres *[[Steropodon galmani|Steropodon]]* e *[[Teinolophos trusleri|Teinolophos]]* an de molars inferiors tanben plan semblants e pòdon èsser incluses dins aquesta familha.
Mac OS

**Mac OS** es un sistèma operatiu desvolopat per Apple per equipar seis ordinators personaus Macintosh de 1984 a 2001. Es famós per son interfàcia grafica qu'èra una innovacion importanta per un sistèma destinat au grand public. Nòu versions principalas foguèron desvolopadas fins au remplaçament de Mac OS per Mac OS X en 2001.

## Liames intèrnes

* Apple.
* Macintosh.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Associacion Internacionala del Transpòrt Aerian

L**'Associacion Internacionala del Transpòrt Aerian** (**IATA**, de l'anglés *International Air Transport Association*) es una organizacion comerciala internacionala de societats de transpòrt aerian, e un grop de pression. Sas entrepresas son especialament autorizadas a consultar los prètz entre elas per l’intermediari d'aquesta organizacion.

Aquesta associacion, fondada a L'Avana a Cuba en abril de 1945, foguèt acusada d’agir coma un cartèl, e de nombrós transportaires de bas prètz en son pas de sòcis complèts.

Son sètge social es situat a Montreal.
École normale supérieure

L**'École normale supérieure**, o pus simplament **Normale Sup** tamben sonada **ENS**, es una granda escòla francesa d'engenhaires fondada a París en 1794.

## Nòtas


## Ligams extèrnes
*   Sit web oficial de l'École normale supérieure
Zaglossus robustus

***Zaglossus robustus*** es una espècia de monotrèma preïstoric, conegut pr'amor d'un cran fossil d'aperaquí 16 cm de long descobèrt en 1895 per W. S. Dun. L'animal deviá mesurar aperaquí 65 cm de long.

Tanben es nomentat *Zaglossus robusta* o *Megalibgwilia robusta*. Visquèt a Tasmània pendent lo Pleistocèn.
Planastèl

Un **planastèl**, **planòl**, **plan**, o **replanat** (veire sos noms comuns) es una de las tres fòrmas principalas del relèu en topografia, amb las planas e las montanhas. Se definís coma una aira geografica ont las aigas son encaissadas, per oposicion a las planas ont los corses d'aiga corron a flor de sòl. Lo relèu dins los interfluves i es pauc marcat, çò que diferéncia un plan d'una montanha.

## Noms comuns
Los noms del plan son:

***lat** o **lada** (gascon)
***plan** o **plana**
***plan d'aut** (provençau)
***planada, emplanada, esplanada**
***planàs** o **[[planassa]]**
***planastèl, planestèu, planasteu, planesteu, planisteu**
***[[Planesa (relèu)|planesa]], planissa, esplanissa**
***planetge** o **planetja** (lemosin)
***planeu** (lemosin)
***[[planièr]], planier, planèr, planhèr, planèir**
***planòl**
***planhòt** (gascon)
***platèl** o **platèu**
***platèr** (gascon)
***replanat**
***tecoèra** (gascon)

Un pichon plan es apelat un ***planhòl*** o ***planhòu***, ***planet***, ***replat***, ***platet***, o una ***planheta''' o '''tecoèra***.

## Veire tanben
### Ligams intèrnes
*Causse
*plan d'Aubion
*plan de Belha
*replanat de Miuvachas
*replanat tibetan

### Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
VK

**VK** (amb alfabet latin, **VKontakte**, en rus: **ВКонта́кте**) es una ret sociala rus, amb seu a Sant Petersborg.
Torsten Haß

Torsten Haß (Neumünster, Schleswig-Holstein, 21 de novembre de 1970) es un escrivan e bibliotecari alemand..
## Òbras publicadas
* *Bibliotheken]] für Dummies* (2019); amb Detlev-Schneider-Suderland
* *Arbeitgebermarke Bibliothek mit k(l)einem Budget : eine Einführung mit Übungen* (2021)
* *Vahīṅ dekhiye : Festschrift für Hellmut Vogeler* (1996); editor
* *Das Ende der Gemütlichkeit : Entwurf eines Fundraising-Konzepts für kleinere und mittlere Wissenschaftliche Bibliotheken * (2021)
* *Dieses Buch ist für die Tonne : Einführung in den klassischen Zynismus (Kynismus)* (2020); amb Maximilian Spannbrucker
* *Wohnriester und Erbbau : ein aktuelles Fallbeispiel* (2021)
### Novèlas, novèlas cortas
* *Das Kartenhaus : ein Betrugs-Roman* (2002)
* *Der König des Schreckens :  ein Vatikan-Krimi*  (2013)
* *Männchensache : Rechtsfälle zur Vorbereitung im Geschlechterkampf – Roman* (2009)
* *Morddeich : und andere Kurzprosa* (2021)
* *Die Schwarze Zeit : ein Mittelalter-Roman* (2006)
* *Die Schwarze Zeit II : Aphrodites Puppen – Roman* (2007)
* *Die Schwarze Zeit III : Metathronos – Roman* (2008)
* *Die Schwarze Zeit IV : Agonie – Roman* (2009)
* *Die Schwarze Zeit V : Staub – Roman* (2010)
* *Die Schwarze Zeit VI : Terra re-mota – Roman* (2011)
* *Totenmelodie : ein Kurpfalz-Krimi* (2017)
* *Totenquintett : ein Kurpfalz-Krimi* (2018)
* *Totentraum : ein Kurpfalz-Krimi* (2019)
### Teatre
* *En Nuit : Dramolett* (2021)
* *Omega oder Das Hochzeitsmahl : Drama* (2020)
* *Die Staatsschuld – In a State of Bonds : Drama* (2003)
### Poesia
* *Das Christkind taumelt betrunken im Wald, der Weihnachtsmann]] torkelt nicht minder : Winter- und Weihnachtsgedichte* (2020)
* *Es wiehert der Gaul, es graset das Pferd. Es machte auch nichts, wär’s mal umgekehrt : Liebesgedichte und andere* (2020)
## Referéncias

## Liames extèrnes
* KVK (Alemanha, Àustria, Soïssa, WebCat): Resultats de la recèrca Torsten Haß
* KVK (Alemanha, Àustria, Soïssa, WebCat): Resultats de la recèrca Kim Godal
Districte de Varanasi

Lo **districte de Varanasi** (en indi : वाराणसी ज़िला, en ordo: وارانسی ضلع) es un dels districtes de l'Estat d'Uttar Pradesh en Índia.

## Geografia

La capitala es la vila de Varanasi. 
La superfícia del districte es de  e la populacion èra en 2011 de  abitants.
Friol (Itàlia)

**Friol**, o lo Friol, es una region istorica e geografica dau nòrd-èst d'Itàlia.

Lo gentilici es **friolan -a** o **friolés -esa**.

## Nòtas e referéncias
Vitèrbe

**Vitèrbe**, o en lemosin **Viterbe** (***Viterba*** en occitan ancian; *Viterbo* en italian), es una vila d'Itàlia, caplòc de la província del meteis nom dins la region de Laci.

Lo gentilici es **viterbés -esa**.

## Veire tanben
* Província de Vitèrbe
* Vitèrba, comuna occitana que prenguèt son nom de Vitèrbe.

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Momo Challenge

Lo Momo Challenge, lo desfís de Momo, es una galejada e una legenda urbana que se difusa via los malhums socials e los telefòns mobils a prepaus d’un numèro de telefòn de contactar pas. Segon la legenda los contactaires recebon d'òrdres venents de Momo, lor demanda de realizar de prètzfaches perilhoses que lo refús mena a de represalhas. Cap de polícia de pel monde confirmèt pas jamai de denóncias tocant aqueste femonèn.
Collège de France

L’escòla Collège de France es una granda escòla francesa situada a Paris.

## Ligams extèrnes
*  Sit web oficial de Collège de France
Sindròme de la goiava de França

[drecha|vinheta|150x150px|Goiava en venda sus un mercat [Indonesia|indonesian.]]
**Sindròme de la goiava de França** es lo nom donat per sas criticas a la preferéncia avugla qu'acòrdan gaireben sistematicament d'unes decideires de l'Iscla de la Renyon a las personas, produches e ideas que venon de França exagonala, al detriment de las e los qu'an una origina locala.

## Definicion
Umoristica a la debuta, aquela locucion es ara emplegada per denonciar d'unas causidas fachas en matièra economica, en particulièr sul mercat dau trabalh, quora un Francés metropolitan o aparentat (Zoreille) sembla aver esser privilegiat, al cap d'un processus de recrutament que lo butava en concurréncia amb de nadius, Creòls.
Canton de Seta

Lo **canton de Seta** es una circonscripcion electorala francesa dau departament d'Erau creada pel decret dau 26 de febrièr de 2014 e dintrada en vigor per las primièiras eleccion departamentalas seguent la publicacion dau decret.
Ursus maritimus tyrannus

***Ursus maritimus tyrannus*** (que vòl dire ors polar tiran ) es una sosespècia d'ors polar que visquèt pendent lo Pleistocèn. Es conegut pr'amor d'un tròç unic de cubitus trapat al flume Tamèsi a Kew Bridge, Londres. Foguèt nomenat aital pel paleontològ finlandés Björn Kurtén en 1964 e òm pensa qu'apertenguèt a un especimèn jove relativament grand: lo cubitus mesurava 48.5 cm de longor quand adult, e, restacat amb lo cubitus d'un ors polar jove, es plan mai grand, car aquel fariá sonque demest 36 e 43 cm de longor.

Un estudi mai recent pas publicat suggerís qu'aquel fossil apertenguèt a çò qu'uèi seriá un ors brun. 

## Referéncias
Afro trap

L**'afro trap** es un genre musicau que barreja rap e diverses elements venguts de las musicas africanas. L'afro trap espelís en França mercés al rappaire MHD devancièr dau genre
Canal dau Ròse a Seta

Lo **canal dau Ròse a Seta** es un canal francés que religa l'estanh de Taur via Seta al Ròse a Bèucaire. Al delai de l'estang de Taur, es perlongat pel canal del Miègjorn.

## Ligams intèrnes

* Canal del Miègjorn.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Viola Liuzzo

**Viola Gregg Liuzzo**, nascuda lo 11 d'abril de 1925 a Califòrnia (Pennsilvània, Estats Units) e mòrta lo 25 de març de 1965 a Montgomery (Alabama, Estats Units), èra una militanta del movement afroamerican dels dreches civics dins lo Michigan e maire de cinc dròlles, que foguèt assassinada per de sòcis del Ku Klux Klan al moment de la tresena de las marchas de Selma a Montgomery de març de 1965 en Alabama.

Un dels sòcis del KKK dins la veitura que tirèt èra un informator del Federal Bureau of Investigation (FBI).

Après sa mòrt, foguèt lo subjècte d'una campanha de desinformacion del FBI avent per objectiu d'endecar sa reputacion.

Lo nom de Liuzzo es l'un d'aquestes inscriches sul memorial dels dreches civics de Washington.