open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Catelin Drey

**Catelin Drey** (nascuda en 1987 o 1988) es una executiva e politiciana americana. Membre del Partit Democrata, es estada elegida al Senat de l'estat d'Iowa pel 1èr districte de l'estat lo 26 d'agost de 2025, çò que marca un cambiament dins un estat tradicionalament e resoludament republican.

## Biografia
Catelin Drey es originària de Dakota del Nòrd. Partiguèt cap a Iowa e s'installèt a Sioux City per anar a l'Universitat Morningside. Mai tard, Drey fondèt l'associacion Moms for Iowa, una entitat per la defensa dels dreches dirigida per de parents, e es estada implicada a l'encòp been dins divèrsas organizacions e organismes de caritats locals, coma per exemple la Siouxland Growth Organization.

En junh de 2025, Rocky De Witt, senador en plaça d'aquel districte d'Iowa, moriguèt en seguida d'un cancèr pancreatic, e doncas una eleccion especiala foguèt prevista pel 26 d'agost del meteis an. Drey anoncièt sa campanha centrada sus mai de facilitats per gardar los enfants, finançar melhor l'educacion publica, protegir lo drech a decidir sus son quite còs, e donar supòrt a una redistribucion economica mai justa. S'opausèt al candidat republican Christopher Prosch, e ganhèt per una diferéncia considerabla de 10 ponches. La victòria de Catelin Drey a aquesta eleccion especiala a dalhat la supermajoritat que los senadors republicans d'Iowa tenián.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Sioux City (Iowa)

miniatura|300px|Vista panoramica de Sioux City
**Sioux City** (prononciacion americana:  es una vila americana situada dins los comtats de Woodbury e de Plymouth de l'estat d'Iowa. Sa populacion èra de 85.797 en 2020, çò que ne fa la quatrena vila mai poblada d'aquel estat american. Sioux City e los airals vesins del nòrd-oèst d'Iowa, del nòrd-èst de l'estat de Nebraska e lo sud-èst de Dakota del Sud son sovent nomenats collectivament Siouxland.

Son territòri ocupa una superfícia de 151,49 km²
## Ligams extèrns

## Referéncias
Renat Fornièr

**Renat Fornièr** (prononciat en estandard: ) (en francés *René Fournier*; Bojan, 1 de genièr de 1871 - 26 d'abril de 1940) foguèt un ensenhaire e escrivan occitan. Regent de formacion, trabalhèt coma director de l'escòla primària de Nissan de 1908 a 1911 e puèi dirigiguèt l'escòla Edgard Quinet e mai l'escòla Mairan a Besièrs. Fornièr se situèt coma un dels occitanistas mai importants de l'airal besierenc qu'escriguèt frequentament dins *[[Lo Camèl]]*, essent lo collaborador màger de l'escrivan e òme de teatre Emili Barta, mai que mai dins la gestion e direccion d'aquel periodic (jos l'escais de René d'oc de còps que i a).

## Òbras
* *Lo còr en flor* [*Lou cor en flou*] (1925)

## Referéncias


## Ligams extèrns
August Benaset

**August Benaset** (prononciat en estandard: ) (en francés: *Auguste Bénazet*; Vilafranca de Roergue, 2 d'abril de 1868 - Vilafranca, 19 de febrièr de 1953) foguèt, coma lo poèta Jansemin, un perruquièr e escrivan occitan. Autor prolific, venguèt Majoral del Felibritge en 1935. Compausèt l'imne local de Vilafranca: *La Vilafrancata*.

Una carrièra de Vilafranca pòrta son nom.

## Òbras
* *Lo brave jutge o lo cocudatge de Gradal, procés carnavalés* [*Lou brave juge ou lou coucudage de Gradal, prousses carnabales*] (1904)
* *Prèp del Cloquièr*  [*Prèp del Clouquié*] (1905)
* *Menudas tròbas* [*Menudos trobos*] (1926)
* *Contes a Janet seguits dels Dichs de Pierron* [*Countes a Janet* suivis des *Dichs de Pierrou (1923)] (1923)
* *Taritatós* [*Taritatous*] (1933)
* *Pacéncia l'ainat* [*Passensio l’ainat*] (1933)
* *Reverdassis* [*Reberdassis*] (1953)
== Ligams extèrns ==
*[http://www.jfbrun.eu/lengadoc/bfloret.htm pagina del sit *Montpelhièr l'occitana'' dedicada a Baltasar Floret]
Norman Schwarzkopf

[thumb|right|Norman Schwarzkopf en [1988.]]

**Norman Schwarzkopf** (22 d'aost de 1934, Trenton – 27 de decembre de 2012, Tampa) es un generau estatsunidenc de la segonda mitat dau segle XX. Fiu dau generau Herbert Norman Schwarzkopf (1895–1958), s'engatjèt dins l'armaa en 1952. Venguèt oficier en 1956 e generau en 1982. Participèt a la guerra de Vietnam. En 1990, foguèt charjat de dirigir las fòrças de la coalicion internacionala opausaa a Saddam Hussein e menèt l'ofensiva còntra Iraq durant la guerra de Kuwait (1990-1991). Se retirèt de l'armaa après lo conflicte e refusèt de s'engatjar en politica.

## Ligams internes

* Guerra de Kuwait (1990-1991).

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Alligator

Lo tèrme ***Alligator*** designa un genre de crocodilians de la familha dels alligatorids. I a actualament doas espécias d'alligators: l'alligator american (*Alligator mississippiensis*) e l'alligator chinés (*Alligator sinensis*). Coneguts popularament coma **alligators**, an un cap ample e plan, e vivon en Asia e en America. Aquelas bèstias, que pòdon viure a l'entorn de 40 anys e mesurar aperaquí 4 mètres, son en perilh d'extincion. Existiguèron a mai d'autras espécias abans, que nos son conegudas gràcias a sos fossils. Los alligators apareguèron durant l'epòca de l'Eocèn tardièr, fa 37 milions d'ans.

Lo nom "alligator" ven d'una prononciacion anglicizada del mot espanhòl "el lagarto" (çò es lausèrt), qu'es amb aqueste nom que se referissián a aqueste animal los primièrs exploradors e colons espanhòls en Florida.
Kylie Jenner

**Kylie Jenner** (Los Angeles, 10 d'agost de 1997) es una entrepreneira, dessenhaira de mòda i modèla americana. Coneguda internacionalament gràcias a sa participacion al reality show *Keeping up with the Kardashians* que la protagonista principala èra la modèla Kim Kardashian, sa mièja sòrre.

Jenner es estada una personalitat importanta dins la cultura pòp dempuèi la mitat de la decennia dels ans 2010. En 2014 e en 2015, la revista *[[Time]]* incluguèt las sòrres Jenner dins sa lista de las adolescentas mai influentas del mond, en citar son influéncia considerabla demest los joves sus las rets socialas.

En 2017, Jenner apareguèt dins la lista *[[Forbes Celebrity 100]]*, essent aital la persona mai jove a aparéisser sus la lista. A mai Jenner foguèt tanben la protagonista principala de sa quita sèria, *Life of Kylie*, que s'entamenèt en 2017.
## Referéncias


## Ligams extèrns
Kim Kardashian

**Kimberly Noel Kardashian**, mai coneguda coma **Kim Kardashian** (Los Angeles, 21 d'octobre de 1980) es una modèla, actritz e entrepreneira americana. Se faguèt conéisser gràcias al programa de television de *[[Keeping Up with the Kardashians]]*, un reality show emés pel canal E!. Kim, qu'es lo membre mai famós de La familha Kardashian, foguèt convidada al canal en 2007, aprèp la difusion d'una "sex tape". En 2010, Kardashian èra la celebritat mai pagada pels reality show, e s'estimava alara que ganhava 6 milions de dolars.
## Referéncias


## Ligams extèrns
Paetongtarn Shinawatra

**Paetongtarn Shinawatra** (en tailandés: แพทองธาร ชินวัตร; Bangkok, 21 d'agost de 1986) es una entrepreneira e politiciana tailandesa. Menaira del Partit Pheu Thai dempuèi 2023, foguèt Primièra ministra de Tailàndia dempuèi 2024 fins a l'1 de julh de 2025. 

Vulnerabilizada politicament per la divulgacion d'una telefonada amb l'ancian Primièr ministre cambodgian Hun Sen e sa critica sus la gestion tailandesa del conflicte de frontièras entre Cambòtja e Tailàndia, foguèt suspenduda per la Cort constitucionala tre lo 1èr de julh e la destitucion foguèt confirmada e formalizada lo 29 d'agost.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Consonanta fricativa glotala sonòra

La **consonanta fricativa glotala sonòra**, que son simbòl dins l'Alfabet Fonetic Internacional es [ɦ], es un son consonantic pro espandit dins l'ensems de las lengas del mond.
Francisco Roldán

**Francisco Roldán Jiménez** (vers 1450 - 11 de julhet de 1502) es un chivalier espanhòu que participèt a la conquista de Granada e a la segonda expedicion de Cristòl Colomb en America. Aguèt un ròtle important dins la mesa en plaça dau sistema coloniau espanhòu en America.

Nomat cònse de La Isabela, assajèt de prendre lo contraròtle de la colonia en s'autoproclamant alcalde còntra Bartolomeo Colomb. Foguèt sostengut per la mitat dels Espanhòus laissats dins la colonia. A son retorn, Cristòl Colomb acceptèt de negociar ae d'establir, au profiech dels colons, un sistema d'esclavatge que serviguèt mai tard de basa au « *[[repartimiento]]* », concession institucionalizaa de la man d'òbra indigena als colons. Pasmens, Roldán contunhèt de s'opausar als fraires Colomb. S'aligant amb Francisco de Bobadilla, lo governaire autoproclamat de las colonias espanhòlas, participèt a l'arrestacion de Cristòl Colomb e a son expulsion en Espanha. Participèt alora a l'acceleracion de l**[[encomienda]]'', mas en [[1502]], la reina ordonèt lo retorn de Bobadilla e de sos aligats mai importants. Los dos òmes moriguèron durant aqueu viatge en causa d'un [[auragan]] que devastèt lor flòta.

== Ligams internes ==

* [[Cristòl Colomb]].
* ''[[Encomienda]]''.

== Bibliografia ==

* **(fr)*' François Angelier, *Dictionnaire des Voyageurs et Explorateurs occidentaux'', Pygmalion, 2011, pp. 595-596.

## Nòtas e referéncias
Tolin

[thumb|right|Surfàcia roja de [(486958) Arrokoth, un objecte de la cencha de Kuiper.]]

Un **tolin** es un ensemble de substàncias chimicas organicas de color roge brun produchas en laboratòri durant d'experiéncias destinaas a simular las condicions presentas a la surfàcia dels objectes aluenchats dau Sistema Solar. D'efiech, plusors observacions an detectat de compausats organics roges sus los objectes rochassós en orbita dins dins las regions exterioras dau Sistema Solar. Aquelos compausats son estudiats car an benlèu un ligam amb l'aparicion de la vida terrestra. De tolins son pereu estats detectats dins lo sistema estellar HR 4796.

## Ligams internes

* Chimia organica.
* Vida.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Alligator Alcatraz

Lo **Centre de Detencion de Florida del Sud** (en anglés: *South Florida Detention Facility*), escaissat popularament **Alligator Alcatraz**,  es un centre de detencion dels migrants situat dins l'estat american de Florida. Es estat construch sus l'Aeropòrt d'Entrenament e Transicion Dade-Collier dins la Resèrva Nacionala de Big Cypress a Ochopee. 

Anonciat en junh de 2025 pel procurador general de Florida, James Uthmeier, e promogut pel governador republican Ron DeSantis, lo bastiment se tròba dins los Everglades, a l'oèst de Miami. Son escais ven d'Alcatraz, la preson mai famosa dels Estats Units, situada dins la baïa de San Francisco e los alligators son plan frequents dins la palunalha de Florida.

Aqueste complèx pòt encabir fins a 2.000 personas.
Sandwich Guy

**Sean Charles Dunn** (1987 o 1988), mai conegut per son escais **Sandwich Guy** (çò es "lo tipe de l'entrepan"), es un ancian militar e foncionari del Departament de Justícia dels Estats Units. Venguèt famós mondialament a partir de la viralitat d'una vidèo que mostrava cossí lo 10 d'agost de 2025 s'opausèt a un agent de la CBC (Polícia de las frontièras) dins un barri istoricament important de Washington, D.C., lo U Street Corridor, e qu'aprèp li aver dich *"Why are you here? I don’t want you in my city!"* ("Perqué siás/sètz aicí? Te/vos volèm pas dins ma vila") e acusat d'èsser fascista(s), escampèt l'entrepan qu'aviá sul policièr abans d'èsser corsat per las fòrças policialas. 

Gaireben immediatament aprèp son arrestacion, Dunn, un veteran de la Fòrça Aeriana dels Estats Units que serviguèt a Kandahar (Afganistan) de 2010 a 2011 e recebèt mai de 12 guerdons militars durant son servici, es estat bandit de son emplec al Burèu d'Afars Internacionals per la Procuradora generala dels Estats Units Pam Bondi. Aliberat durant la matinada seguenta, l'activista ensagèt de consultar un avocat tre que s'assabentèt qu'un òrdre de detencion èra estat emés. Pr'aquò abans qu'o poguèsse far, foguèt arrestat dins son apartament per una tropa de 20 oficièrs demest los que i aviá de marshalls e de membres del FBI armats, e mai amb un bloquièr. 

L'acusacion dirigida per Jeanine Pirro, la procuradora federala de Washington, una jurista sensacionalista conspiracionista e una abituada del canal Fox News, acusèt puèi Sean Dunn de delicte d'agression, çò que podriá valer un an de preson, mas lo grand jurat federal rebutèt aquò e una possibla inculpacion d'aqueste "eròi de la resisténcia" per aquel acte lo 26 d'agost. Aprèp aquesta novèla rebutada de las acusacions de Pirro a nivèl federal, lo Sandwich Guy es estat inculpat per infraccion menora lo 28 d'agost de 2025.

Tre aquel moment lo Sandwich Guy, e mai aquel tipe d'entrepan vendut per l'entrepresa Subway
, es vengut un dels simbòls de la resisténcia fàcia a la repression menada pel president Donald Trump e son govèrn., mai que mai a Washington, D.C. dempuèi son ocupacion per la gàrdia nacionala. Qualques murals simbolizant l'acte de resisténcia del Sandwich Guy, faches a l'estil de Banksy, son apareguts dempuèi aquela confrontacion dins divèrses endreches de la capitala federala dels Estats Units, e d'entrepans son frequentament auborats dins las manifestacions.

## Referéncias


## Ligams extèrns
* Vidèo de l'altercacion entre Dunn e l'agent de l'ICE
* Nòvas de MSNBC sus YouTube a prepaus de l'afar 
* Primièr recapitulatiu de l'afar del canal WUSA 9 sus YouTube
* Autra analisi del canal FOX sus YouTube
Pam Bondi

**Pamela Joe Bondi**, mai coneguda coma **Pam Bondi** (prononciat: ) (Tampa, Florida, 17 de novembre de 1965) es una avocata, lobiista e politiciana americana. Membre del Partit Republican, foguèt la primièra femna a venir procuradora generala, la 37a, de l'estat de Florida de 2011 a 2019. 

Avocada de la defensa del president Trump en 2020, durant lo primièr procès que se faguèt per sa destitucion, es actualament, e dempuèi lo 5 de febrièr de 2025, la 87a procuradora generala dels Estats Units, al sen del segond govèrn del president Donald Trump.

Bondi es estada implicada dins divèrsas polemicas, e a l'entorn del mes d'agost, foguèt al centre de la controvèrsia mai importanta de sa carrièra, l'existéncia o pas d'una lista de clients del milionari e pedofil Jeffrey Epstein.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Tampa (Florida)

**Tampa** (prononciat en anglés:  e en espanhòl ) es una vila importanta de l'estat american de Florida. Situada sus la còsta oèst dels Estats Units, es lo sèti del comtat de Hillsborough. Tresena ciutat mai poblada de l'estat, sas frontièras comprenon la còsta septentrionala de la Baïa de Tampa e la riba orientala de la vièlha baïa de Tampa. Comptava 384.959 abitants en 2020 e sa populacion èra estimada a 414.547 abitants en 2024.
Banksy

**Banksy** (prononciat: )  es lo pseudonim d'un artista pintre de carrièra, activista politic e realizador de films que viu en Anglatèrra. Actiu dempuèi las annadas 1990, son art de carrièra satiric e sos epigrams subversius combinan umor negre e los graffitis executats amb una tecnica d'estencil distinctiva. Sas òbras de critica politica e sociala son apareguts sus mantas parets, carrièras e ponts del mond entièr.
Banksy, que afirmèt que sa font d'inspiracion èra 3D, un artista grafic e membre fondador del grop musical Massive Attack, comencèt sa carrièra dins la scèna underground de Bristol demest de collaboracions entre artistas e musicians. 

Son identitat vertadièra a fach l'objècte d'un fum d'especulacions. Se crei que Banksy viviá a Easton, un barri de Bristol, durant la fin de las annadas 1990 e que s'installèt puèi a Londres a l'entorn de l'an 2000.
## Galariá

File:Children of War, Maidan.jpg|
File:Banksy in Irpin.jpg|


## Referéncias


## Ligams extèrns
*  Sit oficial de Banksy
Loki Patera

[thumb|right|Fotografia de Loki Patera realizaaa per ''[Voyager 1*.]]

*'Loki Patera*' es lo [[volcan]] mai important visible sus [[Io (luna)|Io]]. Es constituït d'una [[caldera]] de 202 km de diametre que contèn un [[lac de lava]] actiu. Las [[temperatura]]s mesuraas per la sonda *Voyager 1'' i son compatiblas amb un volcanisme basat sus l'emission de sofre liquide.

## Ligams internes

* Io.
* Volcan.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Saladèla

La **saladèla** (***Limonium Vulgare***) es una planta erbacèa vivaça, de la familha de las plumbaginàceas. La saladèla es fòrça espandida suls litorals provençal e lengadocian e subretot en Camarga ont es una planta fòrça simbolica pels gardians. Florís tradicionalament abans lo 15 d'agost e tencha las broas dels estanhs de sa color violeta. Se ditz que s'es copada aquel jorn demòra florida tota l'annada.

Lo felibre e artista arlatenc Carles Naudòt l'omenatgèt amb sa cançon *La saladèla* que dediquèt al felibre de Manduèlh, vilatge a l'èst de Nimes, Mèste Eisseta.
Xavier Bichat

[thumb|right|Retrach de Xavier Bichat realizat en [1799.]]

**Marie François Xavier Bichat** (14 de novembre de 1771, Thoirette - 22 de julhet de 1802, París) es un metge francés de la fin dau segle XVIII. Nomat professor en 1797, realizèt environ 600 disseccions e suscitèt un important interès per l'anatomia. Entre 1799 e 1803, publiquèt quatre obratges anatomics fondamentaus e desvolopèt la nocion de teissut biologic. Prepausèt un sistema de classament per los designar. Avancèt pereu l'ideia de l'existéncia d'un ligam entre las malautiás e de lesions organicas especificas. Es ansin considerat coma lo paire de l'istologia moderna.

## Ligams internes

* Anatomia.
* Istologia.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Leon Elaut, « La théorie des membranes de F. X. Bichat et ses antécédents », *Sudhoffs Archiv*, vol. 53, n° 1, 1969.
* **[[francés|(fr)]]** Pierre Huard, « Bichat anatomiste », *Histoire des sciences médicales*, vol. 6, n° 2, 1972.

## Nòtas e referéncias
Batalha de Villersexel

[thumb|right|Representacion de la batalha de Villersexel realizada durant leis [ans 1870-1880.]]

La **batalha de Villersexel** se debanèt lo 9 de genier de 1871 durant la guèrra francoprussiana de 1870-1871. Es la consequéncia d'una ataca de l'armada de l'Èst comandada per lo generau Bourbaki en direccion de Lorena per desblocar Belfort e menaçar lei linhas d'avitalament prussianas. En fàcia, l'armada prussiana dau generau August von Werder èra encargada d'empachar la manòbra. Lo combat de Villersexel opausèt leis avans-gàrdias de cada armada ( Francés còntra  Prussians). Lei movements francés foguèron complicats per una logistica insufisenta e de condicions meteorologicas desfavorablas. La batalha comencèt amb una ofensiva prussiana destinada a reprendre Villersexel ocupat per una unitat francesa. Una còntra-ofensiva francesa menada personalament per Bourbaki permetèt ai Francés de tornar ocupar la posicion après de combats acarnats.

Lei Prussians perdiguèron 578 soudats durant lei combats còntra  per lei Francés. De mai, lei problèmas organizacionaus de l'armada de l'Èst permetèron a von Werder de se retirar a 20 km dau prat batalhier per i concentrar sei fòrças. D'efiech, lei fòrças de Bourbaki deguèron esperar quatre jorns per se reorganizar e perseguir son avançada. Foguèron alora esquichadas a la batalha d'Héricourt en despiech d'una larga superioritat numerica.

## Liames intèrnes

* Guèrra de 1870.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Pierre Bertin, *1870-1871, désillusions dans l'Est*, Besançon, Cêtre, 2007, 207 p.
* **[[francés|(fr)]]** Chef de bataillon Dutriez, « La victoire de Villersexel (9 et 10 janvier 1871) », *Les cahiers d'histoire militaire*, n° 4, març de 1971, pp. 51-70.

## Nòtas e referéncias
Escòla deras Pirenèas

L**'Escòla deras Pirenèas** qu'estó ua associacion creada a Sent Gaudenç en 1904 per Bernard Sarrieu dab la mira d'ensenhar e promòver l'occitan gascon.

Arron de Frederic Mistral, Bernard Sarrieu que fondè en 1904 a Sent Gaudenç l'Escolo deras Pirenéos, qui presentè com ua escòla felibrenca (com l'Escòla Gastou Febus e l'Escòla Mondina) entà Comenge, Coserans, Nebosan, lo Comtat d'Aura e la Val d'Aran. Qu'estó dissoluda en 1999.

Que creè ua revista mesadèra, *Era Bouts dera Mountanho* e un armanac, l*'Armanac dera Mountanho*. Que cerquè de desvolopar l'activitat de l'escòla, en aplicant las medishas recèptas de Mistral: concors, revistas, jòcs floraus, felibrejadas…

Los Archius departamentaus de Nauta Garona que consèrvan un fons de l'Escòla deras Pirenèas a l'antena de Comenge de Sent Gaudenç. Ua jornada qu'estó organizada entà ne presentar las òbras.

## Membres celèbres

* Laurent Ruffié vencedor de jòcs floraus
* Ramon Lizop, president
* Loís Dulhom-Noguès (Louis Barbet), redactor
* Adelin Moulis, cofondator, majorau deu Felibritge, dètz còp laureat deus sons Jòcs floraus
* Danton Cazelles, membre en 1932, e collaborator permanent de la revista *Era Bouts dera Mountanho* (devath lo pseudonime Jan Pitchou)
* L'abat Onorat Dalmbielle 

## Referéncias



## Bibliografia

* Philippe Martel, *Les premiers pas de l'Escolo deras Pirénèos 1905-1914*, Revue de Comminges et des Pyrénées centrales, tome CXXI 2005-2, p 237-258.
* Raymond Lizop, *Coumo l'Escolo deras Pirénèos es nascuda sas primeras annados 1904-1910*, Era bouts dera Montanho, Saint-Gaudens, 1945, p 1-5.
* Dossier *Nouveaux regards sur l'Escolo deras Pireneos*, Revue de Comminges et des Pyrénées centrales, editat per la Société des études du Comminges tome CXXXV, 2019.
* Hervé Terral, *Perbosc, Sarrieu et leurs écoles respectives*, Revue de Comminges et des Pyrénées centrales, tome CXXXV, 2019-1, p 157-162
Laura Loomer

**Laura Elizabeth Loomer** (Tucson, Arizòna, 21 de mai de 1993) es una activista politica americana d'extrèma drecha. Aquesta personalitat polemica d'Internet, e acusada ben sovent de far de discorses conspiracionistas, racistas, omofòbs, transfòbs e islamofòbs (es estada fòrabandida de mantas plataformas de mejans socials per incitacion a l'òdi e desinformacion), es venguda dempuèi 2024 una de las personas mai influentas que gravitan a l'entorn del president dels Estats Unitsː Donald Trump, creant a mai de tensions fòrça grèus al sen del camp republican.

Anteriorament, foguèt en 2020 candidata republicana al 21en districte congressional de Florida, a las eleccions de la Cambra de Representants dels Estats Units e perdèt contra la candidata democrata Lois Frankel.
## Referéncias


## Ligams extèrns
Ibtissame Lachgar

**Ibtissame Lachgar**, tanben escaissada **Betty Lachgar** (en arab: ابتسام لشكر; Rabat, Marròc, agost de 1975) es una psicològa, feminista e activista pels dreches de l'òme e LGBT marrocana. Es cofondadora del Movement MALI (Movement Alternatiu per las Libertats Individualas), e explicitament atèa dins un país ont l'ateïsme es rar.

Lo 10 d'agost de 2025, en seguida d'una publicacion que faguèt a la fin del mes de julh sus la ret sociala X, que i publicava un pòst d'una fotografia, presa a Londres, sus la que portava un camiset amb l'inscripcion «Allah is lesbian» (*Allà es lesbiana*) foguèt arrestada, e aprèp una garda, finalament mesa en detencion. La fotografia teniá tanben un autre messatge en francés que disiá: ‹‹Totas las religions son fallocratas e misoginas››. Una enquèsta es estada obèrta per la justícia marrocana.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Jeanine Pirro

**Jeanine Ferris Pirro** (Elmira, estat de Nòva York, 2 de junh de 1951) es una politiciana, ancian jutge e animatritz de television americana. L'anciana presentadora del programa de Fox News, *Justice with Judge Jeanine* e membre del Partit Republican, sensacionalista e conspiracionista, es actualament la procuradora federala a Districte de Colómbia dempuèi sa designacion pel president Donald Trump en interim en mai de 2025. Foguèt confirmada dins aquesta posicion lo 2 d'agost de 2025.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Lista de clients d'Epstein

**La lista dels clients d'Epstein** es un document ipotetic que se ditz que conten lo nom dels clients mai famoses a qui lo milionari pedofil  Jeffrey Epstein porgissiá de dròllas joves, que seriá una part infima d'un ensems de documents que son coneguts jol nom de dossièrs d'Epstein.

L'entrepreneire criminal Jeffrey Epstein que foguèt condemnat per abús sexual de menors, cultivava un cercle social de personalitats publicas que compreniá divèrses politicians e celebritats , çò que generèt e alimentèt cèrtas teorias de conspiracion qu'afirmèron qu'Epstein possedissiá una lista de clients qu'avián participat a sa ret de pedofilia e que l'utilizava per far de chantatge. S'apond tanben que seriá estat assassinat per encausa d'aqueste document e qu'auriá pas comés un suicidi, contràriament a la version oficiala.

Las allegacions qu'existissiá una lista de clients apareguèron gaireben immediatament aprèp la mòrt d'Epstein en 2019. Tornèron a èsser viralas en junh de 2025 aprèp un tweet d'Elon Musk qu'èra ja pas mai conselhièr del president Donald Trump per tal de se vengar de son eviccion de l'Ostal Blanc e afirmava que Trump figurava demest los noms citats dins la lista.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Jeļena Ostapenko

**Jeļena Ostapenko**, tanben sonada mai popularament **Aļona Ostapenko** (Riga, 8 de junh de 1997) es una jogaira de tennis letona. Professionala dempuèi 2012, figura entre las melhoras jogairas del tennis del mond. 

Ostapenko a ganhat dos títols individuals, qu'un d'eles es un Grand Slam e tres autres en dobles del circuit WTA Tour, e tanben sèt títols en individuals e uèch en dobles de la ITF Tour. Lo 12 de junh de 2017, capitèt d'aténher son luòc mai elevat a nivèl individual, e ocupèt la posicion numèro 5 mondialament al començament de l'an 2018, mentre que per çò qu'es dels dobles, ocupèt lo luòc 32. S'emportèt lo Roland Garros 2017 essent aital la primièra jogaira de tennis a ganhar aqueste títol sens èsser cap de sèria dempuèi 1933. 

Es estada tanben la primièra letona a ganhar un títol de Grand Slam.
## Referéncias


## Ligams extèrns
Taylor Townsend

**Taylor Townsend** (Chicago, 16 d'abril de 1996) es una jogaira de tennis americana. Jogaira professionala, es especializada dins las modalitats dobles e capitèt d'aténher la primièra posicion del classament mondial en 2025.

Dins son palmarès a obtengut un títol de Grand Slam, a Wimbledon en 2014 dins la modalitat de dobles femenins. Es estada tanben finalista d'un torneg de Grand Slam doas autras vegadas. Individualament pasmens a pas capitat cap de títol dins lo circuit WTA e atenhèt lo 57en luòc dins lo classament mondial. Per contra, en dobles se ganhèt sièis títols e arribèt a la cinquena posicion del classament. Es estada membre de l'equipa americana de la Billie Jean King Cup mai d'un còp.

En categoria juniòr aguèt un grand rendement que foguèt declarada melhora jogaira de tennis juniòr del circuit ITF e numèro un del classament aprèp aver emportat un títol de Grand Slam individual e mai tres títols de Grand Slam en dobles femenins.
## Referéncias


## Ligams extèrns
Cardi B

**Belcalis Marlenis Almánzar**, mai coneguda coma **Cardi B** (Washington Heights, Nòva York, 11 d'octobre de 1992) es una cantaira, rapaira, compositora e actritz americana. Deu sa celebritat a la debuta gràcias a la viralitat de vidèos que foguèron publicadas sur Vine e Instagram. Entre 2015 e 2017, apareguèt dins una sèria de telerealitat sul canal VH1: 'Love & Hip Hop: New York" abans d'entamenar una carrièra musicala en sortissent doas mixtapes, *Gangsta Bitch Music, Vol. 1* e puèi *Gangsta Bitch Music, Vol. 2*. Sa popularitat creissenta li permetèt de signar son primièr contracte avec una granda companhiá, Atlantic Records, al començament de 2017. 

Aquel meteis an venguèt la primièra cantaira solista d'origina dominicana a se situar en primièra posicion dins las listas de la revista *[[Billboard]]* Hot 100 amb la cançon "Bodak Yellow". Lo 6 d'abril de 2018 espeliguèt son primièr disc *Invasion of Privacy*.

## Discografia
**Invasion of Privacy* (2018)
**Am I the Drama?* (2025)

## Referéncias


## Ligams extèrns
Janet Jackson

**Janet Damita Jo Jackson** (Gary, Indiana, 16 de mai de 1966) es una cantaira, cantautora, dansaira e actritz de cinèma americana. Desena enfant de la familha Jackson, es la sòrre pichona de Michael Jackson. Comencèt sa carrièra coma actritz quand èra una enfantona amb de ròtles dins de sèrias de television coma *Good Times* de 1977 a 1979, *Diff'rent Strokes* de 1980 a 1984, e *Fame* entre 1984 e 1985. Signèt un contracte musical amb A&M Records en 1982 e venguèt rapidament una icòna de la musica pòp a partir de la publicacion de sos albums *Control* en 1986 e *Rhythm Nation 1814* en 1989. 

Durant sa carrièra, Janet Jackson a vendut mai de 100 milions de disques dins tot lo mond.

## Discografia
* *Janet Jackson* (1982)
* *Dream Street* (1984)
* *Control* (1986)
* *Janet Jackson's Rhythm Nation 1814* (1989)
* *Janet* (1993)
* *The Velvet Rope* (1997)
* *All for You* (2001)
* *Damita Jo* (2004)
* *20 Y.O.* (2006)
* *Discipline* (2008)
* *Unbreakable* (2015)

## Referéncias


## Ligams extèrns
Catilina

**Lucius Sergius Catilina** (vèrs 108, Roma - genier de 62 avC, Pistòia) es un òme politic roman conegut per sa conjuracion còntra lo Senat e la Republica Romana.

Eissit de la *gens Sergia*, un ostau de l'aristocracia auta, s'engatjèt en politica dins lo camp conservator en sostenent Sulla durant lei guèrras civilas còntra lei partisans de Marius. Se destrièt per sa crudelitat durant lei proscripcions. Après lo conflicte, foguèt implicat dins d'escàndols grèus coma un afaire d'incèst amb una vestala. Foguèt aquitat e venguèt pretor en Africa en 68 avC. S'entornèt a Roma dos ans pus tard onte foguèt accusat de concussion per sa gestion de la província, mai un còp de mai, foguèt aquitat. Aquel afaire l'empachèt pasmens de presentar sa candidatura ais eleccions consolaras de 66 avC. Catilina constatèt tanben l'ostilitat creissenta dei conservators, menats per Ciceron, envèrs eu.

Decidèt donc de cambiar de camp e de se raprochar dei *populares*, la faccion opausada ai conservators romans. Dins aquò, foguèt tornarmai batut ais eleccions consolaras de 64 avC. Amb sei partisans, comencèt alora de preparar un còp d'Estat, mai la conjuracion foguèt desvelada. Ciceron, cònsol, revelèt lo complòt au Senat e organizèt la repression. Catilina poguèt s'enfugir e rejónher l'armada dei conjurats, mai la màger part de sei complicis foguèron arrestats e executats. Limitada a  òmes, son armada foguèt anientada a la batalha de Pistòia e Catilina foguèt tuat durant lei combats.

## Liames intèrnes

* Ciceron.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Pierre Grimal, *Cicéron*, París, Fayard, octòbre de 1997, 478 p., cap. VIII (« Le consulat »).

## Nòtas e referéncias
Carles Naudòt

**Carles Naudòt** (en francés: *Carle* o *Charles Naudot*; Pertús, 26 de febrièr de 1880 - Arle, 27 de julh de 1948) foguèt un escrivan, compositor, dessenhaire, fotograf e etnològ occitan. Arribèt a Arle quand aviá 15 ans. Escaissat *Lo camarguenc* qu'èra pivelat per Camarga e afogat de la cultura e tradicions camarguencas, passèt fòrça temps a estudiar lo territòri camarguenc e sas gents e a ne far de fotografias.

## Òbras
* *Le seden: Ethnographie du pays d'Arles* (1947)
* *Terre de Camargue*
## Galariá

File:Arrivée_ou_départ_à_Bois_François.jpg
File:Sortie_des_ouvriers_sous_la_neige.jpg
File:Quai_du_Grand_Rhône.jpg
File:Ruines du pont de Trinquetaille.jpg
Novèla Politica Economica

La **Novèla Politica Economica** ò **NEP** es una politica economica seguida en URSS de 1921 a 1929. Èra basada sus una liberalizacion parciala de la societat sovietica per respòndre ai destruccions e ai trèbols sociaus entraïnat per la Guèrra Civila Russa. Permetèt de redreiçar l'economia sovietica, mai foguèt una fònt de tensions au sen dau Partit. Après plusors debats, foguèt abandonada per Estalin que privilegièt la collectivizacion de l'ensemble de la societat.

## Istòria

L'idèa de la NEP apareguèt dins lo corrent de 1920 per remplaçar lo comunisme de guèrra. D'efiech, après sièis de guèrra, l'URSS èra minada per de conflictes sociaus, per de tensions entre revolucionaris e per lei destruccions causadas per lei combats. En particular, la revòuta dei païsans de la region de Tambov e l'insureccion de la basa navala de Cronstadt (febrier-març de 1921) foguèron considerats coma d'avertiments grèus dau desvolopament de la contestacion au sen de la populacion, comprés dins lo movement bolchevic.

Lo X Congrès dau Partit (8-16 de març de 1921) adoptèt donc una politica provisòria destinada a restaurar l'aliança entre leis obriers e lei païsans en vista d'encoratjar lo desvolopament economic e sociau dau país. L'objectiu oficiau demorava la victòria dau socialisme dins lei país occidentaus, mai la NEP èra en realitat una liberalizacion parciala de l'economia sovietica. Lei requisicions de produchs agricòlas foguèron abandonadas e remplaçadas per d'impòsts en natura. Venguèt tanben possible d'escambiar de produchs agricòlas còntra de bens manufacturats. Puei, la moneda e lo comèrci interior foguèron restablits en 1922. La NEP foguèt tanben estenduda au sector industriau. La creacion de companhiás privadas pichonas foguèt autorizada e d'entrepresas nacionalizadas foguèron rendudas a de particulars. L'Estat gardèt unicament lo monopòli de l'industria pesuca e dau comèrci exterior.

Après la catastròfa de la famina dins la vau de Vòlga (1922-1923), la NEP permetèt un redreiçament de l'economia sovietica. La produccion nacionala agantèt lei nivèus d'avans guèrra en 1926. Pasmens, la liberalizacion de l'economia suscitèt de problèmas coma la persisténcia d'un caumatge important, l'aparicion d'una classa de païsans aisats (lei *[[kolak]]s*) ò de borgés urbans (lei *nepmen*). Ansin, la NEP foguèt fòrça criticada per l'ala radicala dau Partit mentre que l'ala drecha desirava sa prolongacion. Aquelei debats venguèron un deis enjòcs dei luchas per la succession de Lenin. Inicialament en favor de la NEP, Estalin decidèt de l'abandonar en 1928-1929 per impausar un projècte d'industrializacion e de colllectivizacion massís dau país en abriu de 1929.

## Annèxas

### Liames intèrnes

* Lenin.
* URSS.

### Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Jean Bruhat, *Histoire de l'URSS*, París, PUF, coll. « Que sais-je ? », 1980,
* **[[francés|(fr)]]** Hélène Carrère d'Encausse, *L'URSS de la Révolution à la mort de Staline, 1917-1953*, Seuil, 1993.
* **[[francés|(fr)]]** Sabine Dullin, *Histoire de l'URSS*, París, Découverte, 2003, 123 p.

### Nòtas e referéncias
Tucson

**Tucson** (prononciacion: ) es una vila americana de l'estat d'Arizòna. Segonda localitat mai poblada de l'estat, aprèp la capitala Phoenix, se situa a 188 km al sud d'aquesta e a 98 km de la vila de Nogales, que se tròba a la frontièra americanomexicana. Sa populacion èra de 542.629 abitants en 2020 e son aglomeracion teniá alara 1.043.433 abitants. 

Tucson es lo sèti del comtat de Pima e de l'Universitat d'Arizòna.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Nogales (Arizòna)

**Nogales** (prononciat en anglés:  e en espanhòl ) es una vila americana de l'estat d'Arizòna. La localitat, situada a la frontièra amb Mexic e qu'es lo sèti del comtat de Santa Cruz, comptava 19.770 abitants en 2020.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Comunautat de comunas deths Pirenèus Hautgaronesis

Era **Comunautat de comunas deths Pirenèus Hautgaronesis** qu'es ua intercomunalitat francesa, situada en departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Eth còdi SIREN qu'es 200072635.

* Ficha Banatic : https://www.banatic.interieur.gouv.fr/intercommunalite/200072635-cc-pyrenees-haut-garonnaises
* Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-200072635.

## Istòria
Era intercomunalitat que resulta dera fusion dera Comunautat de comunas deth canton de Sent Biat (creacion 11 de gèr de 2002, residéncia Marinhac), dera Comunautat de comunas deth Haut Comenge (creacion 29 de deceme de 1997, residéncia Gordan e Polinhan) e dera Comunautat de comunas deth País de Luishon (creacion 17 de deceme de 2009, residéncia Mostajon). 

## Composicion

## Véser tanben
## Eras intercomunalitats en Hauta Garona
 

## Nòtas
Lev Kamenev

[thumb|right|Lev Kamenev en [1922.]]

**Lev Kamenev** (18 de julhet de 1883, Moscòu - 25 d'aost de 1936, Moscòu) es un cap revolucionari e òme politic sovietic.

Espós de la sòrre de Trotski, venguèt un important collaborator de Lenin a partir de 1902. Arrestat en 1914, foguèt exiliat en Siberia fins a la Revolucion de Febrier. A son retorn, èra puslèu favorable a una politica concilianta envèrs lo Govèrn Provisòri e s'opausèt ai *[[Tèsis d'abriu]]* de Lenin. S'opausèt tanben a l'insureccion armada en octòbre. Aquò l'empachèt pas de venir president dau Soviet de Moscòu (1918-1926), d'intrar au Politburo (1925) e de venir vice-president dau Conseu dei Comissaris dau Pòble (1922-1925). En 1923, se raprochèt d'Estalin e de Zinoviev per s'opausar a l'ala radicala dau Partit e ai trostkistas. Pasmens, Kamenev foguèt escartat de la direccion dau país en 1925 après aver sostengut una temptativa de reduccion dei poders d'Estalin. S'alièt alora amb Trostki e l'ala senèstra, mai aquela coalicion foguèt batuda en 1927. Kamenev perdiguèt sei responsabilitats e foguèt excluch dau Partit. En 1935, foguèt accusat d'aver organizat un complòt per assassinar Estalin. Condamnat a mòrt durant lei procès de Moscòu, foguèt fusilhat lo 25 d'aost de 1936.

## Liames intèrnes

* Estalin.
* Trostki.
* URSS.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Robert Service (trad. Martine Devillers-Argouarc'h), *Staline*, París, Perrin, 2013, 736 p.

## Nòtas e referéncias
Rustichello da Pisa

**Rustichello da Pisa** († fin dau segle XIII) es un escrivan toscan de lenga francesa. Es l'autor d'una compilacion de romans arturians publicaa en 1271. Puei, capturat per los Genoés durant la batalha de Meloria en 1284, rescontrèt Marco Polo durant sa captivitat e escriguèt amb eu lo *[[Lo Libre dei Meravilhas|Libre de las Meravilhas]]*.

## Liames intèrnes

* *[[Lo Libre dei Meravilhas|Libre de las Meravilhas]]*

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Jacques Heers, *Marco Polo*, Fayard, 2014.

## Nòtas e referéncias
Sabrina Carpenter

**Sabrina Annlynn Carpenter** (Quakertown, Pennsilvània, 11 de mai de 1999) es una cantaira, cantautora e actritz americana. She revelèt fòrça jove quand apareguèt dins la sèria del Disney Channel *Girl Meets World* a partir de 2014. 

Carpenter es apareguda dins divèrses films a partir de 2016 coma *Adventures in Babysitting* (2016), *The Hate U Give* (2018), *The Short History of the Long Road* (2019), *Clouds* (2020) e Emergency (2022). A jogat tanben dins de films de Netflix *Tall Girl* en 2019, *Tall Girl 2* en 2022 e *Work It* en 2020. A Broadway, interpretèt Cady Heron dins lo musical *Mean Girls* (2020).

## Discografia
* *Eyes Wide Open* (2015)
* *Evolution* (2016)
* *Singular: Act I* (2018)
* *Singular: Act II* (2019)
* *Emails I Can't Send* (2022)
* *Short n' Sweet* (2024)
* *Man's Best Friend* (2025)

## Referéncias


## Ligams extèrns
Amanda Seyfried

**Amanda Michelle Seyfried** (/ˈsaɪfrɛd/)  (Allentown, Pennsilvània, 3 de decembre 1985) es una actritz e cantaira americana. A recebut divèrses prèmis coma un Primetime Emmy Award e un Golden Globe Award, e tanben una nominacion per un Academy Award. Citada demest las 100 personas mai influentas del mond per la revista *[[Time]]* en 2022, los films qu'i èra l'actritz principala an ganhat mai de 2.4 miliards de dolars dins lo mond entièr.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Kristi Noem

**Kristi Lynn Arnold Noem**, nascuda **Arnold** (Watertown, Dakota del Sud, 30 de novembre de 1971) es una politiciana americana. Membre del Partit Republican, es secretària e la Seguretat interiora dels Estats Units dempuèi lo 25 de genièr de 2025, jol govèrn del president Trump. Foguèt anteriorament governadora de l'estat de Dakota del Sud de 2019 a 2025 e representanta de l'Estat a la Cambra dels representants dels Estats Units de 2011 a 2019.
## Referéncias


## Ligams extèrns
Jan Ingenhousz

**Jan Ingenhousz** (8 de decembre de 1730, Breda - 7 de setembre de 1799, Bowood House) es un metge e botanista britanic d'origina neerlandesa. Fuguec l'autor de plusors descubertas scientificas importantas de la fin dau segle XIX coma lo ròtle de la lutz dins la fotosintesi e lo concepte de l'ampola electrica. Estudiec pereu los fenomenes electrics (electrofòre, electrocultura, etc.) e la conductivitat termica dels metaus (experiéncia d'Ingenhousz). Enfin, sostenguec los esfòrç de promoccion de la variolizacion.

## Ligams internes

* Electricitat.
* Fotosintesi.
* Variolizacion.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Norman e Elaine Beale, E*choes of Ingen Housz. The long lost story of the genius who rescued the Habsburgs from smallpox and became the father of photosynthesis*, Hobnob Press, 2011, 630 p.
* **[[anglés|(en)]]** Geerdt Magiels, *From sunlight to insight. Jan IngenHousz, the discovery of photosynthesis & science in the light of ecology*, VUB Press, 2009.

## Nòtas e referéncias
Gripa russa de 1889-1890

La **gripa russa de 1889-1890** es una epidemia mondiala que tuec environ un milion de personas entre 1889 e 1895. Lo virús de la gripa H2N2 es tradicionalament considerat coma l'agent infecciós responsable de la malautiá, mas de recherchas mai recentas designan pusleu lo virús H3N8 o un coronavirús. La malautiá fuguec identicaa per lo prumier còp en Asia Centrala e se difusèt de l'èst cap a l'oèst. En despiech dau nombre de victimas, suscitec un interès limitat car tuec mai que mai de personas vielhas e sovent afeblias.

## Ligams internes

* Gripa.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Generau de division

[thumb|150px|right|Ensenha dau generau de division dins l'[Fòrças armaas francesas|armaa francesa.]]

Un **generau de division** es un grade oficier generau dins las fòrças armaas organizaas segon lo modele francés. Comanda normalament una division, es a dire entre  e  òmes. Se situa au-dessús dau generau de bregada e au-dessós dau generau de còrs d'armaa. Dins las armaas modernas organizaas segon un autre modele, aqueu grade corresponde als rengs de luectenent generau o de major generau.

## Ligams internes

* Generau.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Gisèle Pelicot

**Gisèle Marie Françoise Pelicot**, nascuda **Guillou** (Villingen, Alemanha, 7 de decembre de 1952) es une executiva retirada francesa. Se faguèt conéisser mondialament que foguèt victima de violéncia sexuala. Victima de son marit e d'autres violaires dins l'afar dels violaments de Masan, renoncièt a l'anonimat tre la debuta del procès per tal de denonciar los violaments collectius que patiguèt de 2011 a 2020. Aital forcèt un debat public sus la question de las agressions sexualas qu'aguèt d'importantas repercussions internacionalament.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Robin Scott

**Robin Scott**, nascut lo 1èr d'abril de 1947 a Croydon (Anglatèrra) es lo cantaire del grop **M** conegut per son tube new wave *Pop Muzik* en 1979.
Jude Law

**David Jude Heyworth Law** (Lewisham, Londres, 29 de decembre de 1972) es un actor anglés. Comencèt sa carrièra dins los teatres britanics abans d'interpretar de ròtles menors dins qualques produccions de television e films. Law venguèt famós internacionalament gràcias a son interpretacion en 1999 dins lo film *The Talented Mr. Ripley* (1999) d'Anthony Minghella, que li permetèt de ganhar lo Prèmi BAFTA pel melhor actor e foguèt nomenat a l'Academy Award dins la meteissa categoria.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Margaret Atwood

**Margaret Eleanor Atwood** (Ottawa, 18 de novembre de 1939) es una poèta, romancièra, critica literària, professora universitària e activista politica canadenca. Dempuèi 1961, a publicat 18 libres de poesia, 18 romans, onze libres de non-ficcion, nòu colleccions de racontes brèus de ficcion, uèch libres pels enfants, dos romans grafics, e mai d'autras publicacions tant de poesia coma de ficcion. Atwood a ganhat mantes prèmis per encausa de la qualitat de sas òbras literàrias, coma per exemple dos Prèmis Booker, lo Prèmi Arthur C. Clarke, lo Prèmi del Governador General, lo Prèmi Franz Kafka, lo Prèmi Princessa d'Astúrias, lo Prèmi Ivan Sandrof Lifetime Achievement e lo Premi Lifetime Achievement, del PEN Center USA. D'unas de sas òbras son estadas adaptadas al cinèma o a la television.

## Referéncias


## Ligams extèrns
Boisson Divine

**Boisson Divine** qu'ei un grop de folk metal gascon fondat en 2005 dins Armanhac deu costat de Riscla (Gers) per Adrian Gilles (cant e batariá) e Baptiste Labenne, dit « Darkagnan » (cant, guitarra, bassa, boha). Aqueth grop que canta sustot en occitan (en gascon, plan solide : *Quin Braguèr*, *Libertat*...), dins une mendre mesura en francés (*3eme mi-temps*). Pròishes de Hantaoma, se viran tanben cap al black metal dab lo projècte **Moisson Livide**. 

## Discografia
* 2013 : *Enradigats*
* 2016 : *Volentat*
* 2020 : *La Halha*
* 2024 : *Sent Empèri Gascon* (**Moisson Livide**)
* 2026 : *Eretatge*

## Cançons mai conegudas en [[Occitània]]
* *3eme mi-temps* (2013)
* *Quin Braguèr* (2016)
* *Dauna de Brassempoi* (2016)
* *Libertat* (2020)
* *Vive Henri IV* (2020)
* *Xivalièr de Sentralha* (2020)

## Referéncias
William Baldé

**William Baldé** es un cantaire de musica reggae-pop francés nascut en Africa lo 4 d'abril de 1971 a Kindia, en Guinèa. A viscut son enfància a Dakar, al Senegal, puèi A 13 ans a rejonch son paire en França, a París. En Occitània, es estat revelat per son tube *Rayon de soleil* en 2008.
Sara Mandiano

**Françoise Castellani**, coneguda coma **Sara Mandiano**, nascuda lo 25 de genièr de 1958, es una cantaira pop francesa revelada pel tube *J'ai des doutes* en 1991. Aquel títol *J'ai des doutes* ambe los coblets cantats en francés deu en granda partida sa capitada a l'originalitat de son repic imparable interpretat per de còrs africans en lingala (lenga del Còngo), « Na komy na tembe, tembe nako kamoa » (lo dobte, aquò partís com ven, es fach d'un pichon daquòs). Aqueste tròç figura sul segond disc de **Sara Mandiano**, un disc qu'a pas de nom vertadièr, vist qu'es simplament titolat per un punt d'interrogacion.

## Discografia
* 1985 : *Ombre chinoise*
* 1991 : *? (Punt d'interrogacion)*
* 1994 : *Saison des pluies*
* 2007 : *Dream of miracles* 

## Cançons mai conegudas en [[Occitània]]
* *J'ai des doutes* (1991)
* *Défense d'y voir* (1992)
* *Les serments* (1992)

## Referéncias
Landshut

**Landshut** es une vila alemanda del sud-èst de Bavièra, sètge del governament de Bassa-Bavièra e de la cambra regionala del districte de Bassa-Bavièra. Es tanben  lo capluòc de l'arrondiment de Landshut. Es, davant Passau e Straubing, la segonda pus granda vila del districte, just darrièr Ratisbonne (*Regensburg* en alemand), la segonda vila de Bavièra orientala. Al 31 de decembre de 2005, es la dotzena vila de Bavièra.

La vila vièlha, sus Isar, es sonada los *Tres-Cascos* per allusion a las armas de la vila. Las nòças de Landshut, entre lo duc de Bavièra Jòrdi lo Ric e Hedwige Jagellon (1475), son comemoradas cada quatre ans. La vila es tanben famosa  per son arquitectura gotica preservada, comprenent lo castèl de Trausnitz e la glèisa de Sant-Martin que dominan la vila de sas torres de bricas.

La vila beneficia uèi d'una posicion geografica privilegiada, ben religada per l'autorota a Munic e subretot a l'aeropòrt internacional Franz-Josef-Strauss.
Marine

**Marine Delplace**, nascuda en França lo 29 de març de 2000 a Arràs (Artés), es una musiciana e cantaira francesa, revelada per sa participacion a la dotzena sason de l'emission televisada Star Academy que ganhèt.

## Discografia
* 2025 : *Cœur maladroit*

## Cançons mai conegudas
* *Ma faute* (2025)
* *Cœur maladroit* (2025)
Angaur

thumb|right|Drapeu de l'Estat d'Angaur.

**Angaur** es un Estat de la republica de Belau. Es constituït de l'illa d'Angaur e de quauques ecuelhs. Sa superficia totala es de 8 km² e sa populacion èra de 119 abitants en 2015. Una mina de fosfate foguèc esplechada de 1909 a 1954. Aüra, la pesca, lo torisme e los casinòs son la basa de l'economia locala. Las lengas oficialas de l'Estat son l'anglés, lo paluan e lo japonés.

## Ligams internes

* Belau.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias