open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ràdio País

**Ràdio País** qu'estó creada en Bearn en 1983 au moment de la neishença de las ràdios libras.  

Ràdio País que s'enten en Bearn, Shalòssa, Bigòrra, dens lo Gers : Astarac e Armanhac. Un sol e medish programa qu'ei difusat sus l'ensemble deu hialat.  

Ràdio País qu'ei ua associacion segon la lei de 1901 animada per un bon centenat de benevòles. 
Lo jornau e la tecnica son assegurats per professionaus : jornalistas qui an la carta de premsa e tecnicians.  
L'equipa de Ràdio País que's constitueish, alavetz, de salariats e de benevòles qui tribalhan amassas per la bona marcha de la ràdio.   

Ràdio País qu'ei gerida per ua federacion d'associacions. Lo son nom qu'ei "Federacion VIVRE AU PAYS Ràdio País", fondada en abriu de 1996. Qu'ei titulara de las 3 frequéncias d'emission (Bearn 89.8 - Bigòrra 101.5 - Gèrs 90.8. Las associacions federadas que son Ràdio País Bearn, Ràdio País Bigòrra e Ràdio País Gers. Qu'ei tanben difusada suu web escota dirècta a partir deu site de la ràdio  sus Radio Ways. 

Las miras de la federacion que son : 
– promòver la lenga e la cultura d'òc en Gasconha peus mejans audiovisuaus. 
– assegurar lo servici public de hèit de radiodifusion en occitan.  
Qu'ei ua ràdio independenta e bilingua; lo 80% deus programas que son en occitan fin de 2012. 
Qu'ei, uei, un mèdia estructurat e professionalizat de dimension regionau. Que s'escota per tot lo Sud de Gasconha.  

Lo sièti sociau qu'ei fixat : ZA 117 - 2, carrèra màger -  64230 Puei de Lescar.  
05 59 68 62 47 redaccion - estúdio

Membre fondator de la FIMOC.
## Ligam extèrne
*   Siti de Ràdio País
Cremona

**Cremona** ei ua ciutat italiana de Lombardia, capitala de la Província de Cremona. Qu'ei famosa peus son laütièrs e per la soa escòla de laüteria.

## Istòria

### Antiquitat
Cremona que ho en purmèr lo territòri deus Crenomani, un pòble de Gàllia. Un castrum roman que i ho apitat en 218 A.C. sus l'arribèra deu Pò. Que vadó lèu ua de las màgers ciutats deu nòrd d'Italia sus la Via Postumiala, rota religant Gènoa e Aquileia. Virgili qu'i estudié. Las òsts de l'emperaire Vespasian que la destrusín en 69 après la batalha de Bedriacum. A maugrat qui Vespasian e comencé a la tornar bastir, la ciutat qu'entré dens un periòde de silenci istoric.

### Lo haut atge mejan
Au sègle VIau, a l'arribada deu Burgondes, la ciutat qu'era devath l'autoritat de l'Exarcat de Ravena (dependant de Constantinòple). En 603, lo rei Agilulf la conquisté e destrusé. Lo territòri ho partatjat enter los ducats de Breissa e Bergam. Lo poder de l'evesque que pravé; qu'aquisí la màger autoritat dens la vila e que vadó vassau deu Sant Emperi Roman Germanic après la conquèsta de Carlesmanhe. Cremona que vadó hèra prospèra a l'entorn de l'an mil. Los evesques Lambert e Ubaldo que creén conflictes dab lo pòble a perpaus de la possession deu monastèri Sant Lorenzo. L'emperaire Conrad II qu'entré en 1037 dens la ciutat per pacificar lo conflicte e que i installé lo Papa Beneset IX.

### La Comuna
Devath Enric IV Cremona que refusé de pagar las taxes domandadas per l'Emperi e l'avesque. Segon la legenda, lo gran *gonfaloniere* (lo conso) Giovanni Baldesio de Cremona que hasó càder l'emperaire deu son chivau en duel. La ciutat qu'era alavetz libra deu son pagament annau qui ho dat en cabau a Berta, la nòvia de Giovanni. A despart d'aquesta legenda que sabem qu'en 1093 ua certa Matilde di Canossa que mie ua aligança contra l'Empèri dab Lodi, Milan, Cremona e Piacenza. Fin finala lo conflicte que s'acabé dab un jurament de hideutat de l'emperaire au Papa e d'ua donacion de territòri qui constitué la debuta de la comuna libra. A partir d'aquesta data, la ciutat que luté dab los sons vesins entà ganhar mei de terra e de poder. Que i avó tanben divisions internes enter la partida de la ciutat vodada aus ghibellini (qui sostienèvan l'emperaire), la vielha ciutat, e l'auta, la navera ciutat, aus guelfi (qui sostienèvan lo Papa). Lo conflicte qu'arribé quitament a la creacion de dus palais comunaus dab la construccion deu Palazzo Cittanova. Ua aligança militara dab l'emperaire que balhé a Cremona lo dret d'aver lo soa moneda e que permetó de véncer Milan en har l'aquesida de naveths territòris, l'aire Porta Romana in Milano, en 1162. Totun, en 1167, Cremona, dab d'autas comunas italianas, que tronè contra l'Empèri en hasent partida de la Liga Lombarda qui batén las òsts de l'emperaire lo 29 de mai de 1176 a Legnano. Aquesta union que duré pauc de temps e aquestas ciutats que tornén pelejà's a Castelleone on los de Cremona batèn la Liga Milanesa compausada de las comunas de Lodi, Piacenza, Crema, Novara, Como e dab los ostien deus Breissans.

right|thumbnail|300px|Catedrala de Cremona.

## La musica
Marilís Orionaa

**Marilís Orionaa** (vaduda per 1959) qu'ei ua cantaira e compositora occitana màger deu Bearn.

## Biografia
Lo son nom vrai qu'ei Domenja Anna-Maria Nariòu. Qu'ei la hilha de l'escrivan occitan Gilabèrt Nariòo.
Qu'estó professora de letras classicas e qu'ensenhè tanben l'occitan abans de demissionar de l'educacion nacionau tà's consacrar sancèra au son art. 
Que s'inspira de las cantas tradicionaus biarnesas, de segur, mes tanben deu mòde de cantar de las cantairas grègas. Los sons tèxtes que son mei que mei sentimentaus e realistas mes que pòt parièr cantar causas hòrt engatjadas.
Qu'a sovent tribalhat dab lo poèta Rogèr de Lapassada dont a cantat quauques poèmas.
Qu'ei acompanhada peu guitarrista Olivier Kleber-Lavigne e peu percussionista Nicolas Martin-Sagarra. Que canta tanben sola e despuish chic de temps que's produseish dab Jean-Luc Mongaugier, un deus cantaires deu grop aussalés Estar, dens ua formacion mentavuda Aqueste Còp.

## Discografia
* *Balansun* (1992)

* *Ça'i* (1996)

* *Femelís* (2001)

* *Pr'amor* (2002)

* *Damn* (2006)
* *Que't balharèi la man* (2012)
* *La destinada* (2015)

## Ligams extèrnes
Site oficiau
Arpitània

**[//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/99/Arp-Arpitania01.ogg Arpitània] [[Fichièr:Loudspeaker.svg]]** (en arpitan: *Arpitania, Arpetania*) es lo territòri de la lenga arpitana (o francoprovençala).

Lo gentilici es **arpitan -a**.

Lo país es escambarlat sus tres estats: França, Soïssa e Itàlia. 

thumb|350px|right|Las regions d'Arpitània
Recampa las regions istoricas seguentas:
* **En [[França]]**alt=|vinheta|351x351px|Lengas dins la region Auvèrnhe Ròse Aups
**Bressa
** Bugê
** Domba
** Forés
** Lionés
** Mâconês
** Savòia
** Nòrd e centre del Daufinat (lo sud es occitan)
** Sud de la Franca Comtat (lo nòrd es de lenga francomtesa)
** L'extrèm nòrd d'Ardecha (lo sud es occitan)
* **En [[Soïssa]]**
** canton de Genèva
** canton de Neuchâtel
** canton de Vaud
** oèst del canton de Friborg
** oèst del canton de Valés 
* **En [[Itàlia]]**
** la Val d'Aosta
** qualques vals de Piemont entre la Val d'Aosta e las Valadas Occitanas.

Las vilas mai importantas del domeni son Lion, Sant Estève, Grenòble, Chamberí, Anecí, Genèva e Lausana.

## Vejatz tanben

* Lenga arpitana

* Movement Arpitània
Mèdias occitans

Un **mèdia occitan** es un mèdia, valent a dire un jornal, una revista, un ràdio, un blòg o una television, qu'utiliza d'un biais pro important l'occitan o que pòrta un interès particular als subjèctes pertocants l'occitan o Occitània.

#### Internet
* Jornalet (Gaseta occitana d'informacions)
* La Setmana (Lo jornal occitan)
* ÒC futura (Global media occitan)
* Sapiéncia occitana (Revista de Sciéncia e Istòria)
* Aquò d'aquí (L'informacion de Provença Aups e Còsta d'Azur)
* Manaset (Jornal de vertadièra falsa informacion) (tampat dempuèi lo 29/11/2015)
* InfOccitània (Gaseta occitana d'informacions)
* País Invisible (Videopòdcast que acosta Occitània al públic català)

* Nòstre País (Servidor occitanofòn sus Discord)
* Occitània (Servidor occitanofòn sus Discord)
* r/occitan (Sosreddit per l'occitan)
* Discord dera Grana Gasconha (Servidor occitanofòn (gascon) sus Discord)

#### [[Ràdio]]s
* Ràdio Lenga d'òc 95.5 FM
* Ràdio Lengadòc
* Ràdio País:  Ràdio País
* Radio Occitània
* Radio Pays a Paris
* Radio Albigés a Albi (81)
* Radio Coupo Santo (Oèb ràdio, Avinhon)
* Ràdio Gasgonha  (Oèb ràdio, IEO Val d'Ador)

* Ràdio 4 en Peirigòrd e Agenés (programa en pòstescota)
* France Bleu Périgord : Meitat chen meitat porc (programa en pòstescota)
* France Bleu Toulouse : Conta Monde  e Les mots d'Oc  (programa en pòstescota)
* Radio CFM : Passejadas  e L'occitan pels nulasses  (programa en pòstescota)
* RCF  : Als 4 Vents  (programa en pòstescota de l'IEO de Carcassona)
* Bergerac 95 : Parlèm Nostra Lenga  (programa en pòstescota)
*Catalonha Informacion (emissions en aranés)

Grasilha unificada de las emissions en occitan emesas en dirècte : La guida de la ràdio 

#### [[Television]]
*Òc Tele
*Television de Catalonha en occitan
*Viure al Pais sus França 3 Sud
* Lo jornalet sus França 3 Sud
* Punt de vista sus França 3 Aquitània
* Vaqui sus França 3 Mediterranéia
*Tè Vé Òc
* #aranésòc sus Betevé (Television de Barcelona)

## Veire tanben

* Premsa escricha occitana
Franca Comtat

La **Franca Comtat** o la **Francha Comtat** (en francés *la Franche-Comté*, en francomtés *lai Fraintche-Comtè*, en francoprovençal *la Franche Comtât*) es una anciana província e una anciana region administrativa de França.

Lo capluòc es Besançon. La capitala istorica de la Franca Comtat fins a son annexion foguèt Dole.

Lo gentilici es **francomtés -esa** o **comtés -esa**.

Lo 1èr genièr de 2016, fusiona dins la region .

### Geografia

### Istòria

### Cultura

La Franca Comtat a doas ancianas lengas. Dins lo nòrd, lo francomtés (lenga d'oïl), e dins lo sud lo francoprovençal.

### Simbòls

Image:Blason_fr_Franche-Comt%C3%A9.svg| L'escut de la Franca Comtat



### Economia

## Nòtas
Franz Bopp

right|thump|140px|Franz Bopp
**Franz Bopp** (14 de setembre de 1791, Maiança - 23 d'octobre de 1867), filològ e lingüista alemand.

Foguèt longtemps professor de sanscrit a Berlin e fondèt per son ensenhament e per sas publicacions una sciéncia novèla; la *[[Gramatica comparada]]*. Èra membre correspondent de l'Institut de France. 

Sos obratges principals son:
* *Grammaire comparée des langues sanscrites, zende, grecque, latine, lithuanienne, slave, gohique, et allemande* (1833-1849) (2nda edicion refondida, 1857 e traducha per Michel Bréal, 4 volums in-8 1867-1873) 
* *Grammaticocritica linguae sanscriticae*, 1829 
* *Glossarium sanscritum*, 1840, etc.
Lusàcia

thumb|170px|Bandièra de Lusàcia e dels sorabs
**Lusàcia** (en naut sorab *Łužica*, en bas sorab *Łužyca*, en alemand *Lausitz*, en polonés *Łużyce*) es una region istorica d'Euròpa Centrala, qu'ocupa especialament l'angle del centre-èst d'Alemanha (èst de Saxònia e sud-èst de Brandeborg) e de zonas adjacentas de Polonha. Es divisida entre:

* Baissa Lusàcia, part septentrionala amb la ciutat de Chośebuz (Cottbus);
* Auta Lusàcia, part meriodonala amb la ciutat de Budyšin (Bautzen).

Lo gentilici es **lusacian -a** o, dins un sens pus precís que designa lo pòble eslau, **sorab -a**.

## Galariá

Image:Germany sorbian region.png|En roge: zona de la lenga soraba (o Lusàcia al sens estrech) dins l'estat alemand
Image:Smoler_korta01.jpg|Lo domeni lingüistic sorab en 1843
Image:Cottbus zweisprachige Strassenbezeichnung zugeschnitten.jpg|Placa de carrièra dins la vila de Chośebuz (Cottbus) en alemand e en sorab.
Image:Bautzen Ortsschild.jpg|Panèl d'intrada de la vila de Budyšin (Bautzen) en alemand e en sorab.


## Referéncias
♀

**♀** ( unicode: 2640) es un simbòl per :
* lo genre femenin o femèla, en biologia
* la deessa romana Vènus o la deessa grèga Afrodita
Pòt representar lo miralh de Vènus (veire los atributs de Vènus), mentre que sià uèi mai sovent associat a un esquèma de l'utèrus.
* la planeta Vènus
* lo coire en alquimia
* l'arcàngel Anièl segon la Cabala

## Vejatz tanben

*☥ : un simbòl similar
Taula dels caractèrs Unicode/U2600

Caractèrs U+2600 a U+26FF.

## [[Taula dels caractèrs Unicode/U2600|Simbòls divèrses]]
Jòc de simbòls iconografics&nbsp;: simbòls meteorologics e astrologics (solelhs, nívol, parapluèjas, estelas, tròn), telefòn, casas de marcar, beguda cauda (icòna d’espèra), pèças de jòc d’escacs japonés, trefuèlh negre, piuse florala decorativa, mans amb det puntat, signes de dangièr, caducèa, simbòls religiós (crestians, crotz de Lorena, musulmans, comunisme, patz, yin yang) o politicas, trigramas Yi Jing, ròda de dharma, binetas (emoticònas), simbòls zodiacals, pèças d’escacs, simbòls de jòc de cartas (negres o blancs), simbòls musicals (nòtas, bemòl, becarra, dièsa), simbòls de reciclatge, faças de dat, marcas de go, monogramas e bigramas Yi Jing, simbòls per diccionaris e cartografics, flor de lis, simbòls de genres (o alquimics), cercles mejans, simbòls genealogics.

### Taula dels caractèrs

## Vejatz tanben

### Ligams intèrnes
* Taula dels caractèrs Unicode (2000-2FFF)
* Taula dels caractèrs Unicode
* Unicode

### Ligams extèrnes
*  Miscellaneous Symbols, taula sul sit Unicode (document PDF).
Cashob

Lo **cashob** (autonim: *kaszëbsczi jãzëk*, *kaszëbizna*) es una lenga eslava parlada en Cashobia, dins lo centre-nòrd de Polonha. Fins a l'Edat Mejana classica e abans la colonizacion alemanda, se parlava dins tota Pomerània (region al nòrd-oèst de Polonha e al nòrd-èst d'Alemanha).

[thumb|left|250px|Panèl bilingüe en polonés e en cashob a [Puck en Pomerania.]]

Malgrat la diglossia al profièch del polonés, existisson de mesuras de proteccion en favor del cashob e un movement cultural defend aquela lenga activament.

## Ligams extèrnes
* Wikipèdia en cashob
Cashobia

**Cashobia** (en cashob *Kaszëbë / Kaszëbskô*, en polonés *Kaszuby*, en alemand *Kaschubei / Kaschubien*) es un país d'Euròpa, pàtria del pòble cashob e de la lenga cashoba, situat al centre-nòrd de l'estat polonés, près de la mar Baltica.

Las vilas mai importantas son los grands pòrts de Gduńsk (Gdańsk en cashob, Danzig en alemand) e Gdiniô (Gdynia en polonés, Gdingen en alemand). Dins aquelas doas vilas la populacion es pro polonizada e mai se i a encara de personas de cultura cashoba. Dins la rèsta de Cashobia, la cultura cashoba es plan presenta. 

Dzewus w kaszebsczich ruchnach.jpg|Femna amb un vestit tradicional cashob
Lakes klodno biale rekowo.jpg|Cashobia: los lacs de Klodno (a esquèrra), Biale e Rekowo (a drecha)
Porenkowo Pomorsko 1.png|Mapa de Cashobia (en cashob)
Ostal d'Occitània

L**'Ostal d'Occitània** es un centre cultural occitan de Tolosa, dins los locals renovats de l'ostal de Boisson, al numèro 11 de la carrièra de Malcosinat. L'inaugurèron lo 16 de decembre de 2006. Los luòcs assostan en realitat dos ancians ostals particulars: los ostals diches de Boisson e de Cheverrí (noms dels capitols que i visquèron). La proprietat foguèt legada als ospicis civils de Tolosa per dòna Pagés en 1917.

La restauracion es estada finançada gràcias al concors de l'ostal de comuna de Tolosa (63%), del conselh general de Nauta Garona (23%) e del conselh regional de Miègjorn-Pirenèus (14%).

Es administrat per la federacion d'associacions Convergéncia Occitana que prevei tres tipes d'utilizacion:
* Luòc de trabalh associatiu.
* Luòc de difusion; botiga e librariá.
* Luòc cultural dobèrt al public; exposicions, conferéncias, espectacles.

L'autra partida de l'"Ostal d'Occitània" se trapa dins l'anciana annèxa del collègi de Clamença Isaura, (5 carrièra del Pont de Tonís) ont son installats lo Conservatòri Occitan, l'escòla Calandreta Sent Çubran e la sala polivalenta gerida per la Convergéncia Occitana.

## Ligam extèrne

https://web.archive.org/web/20210422160901/https://ostaldoccitania.fr/ lo sit oficial de l'Ostal d'Occitània (òm se pòt inscriure a la letra d'informacion)]
Atmosfèra terrèstra

L**'atmosfèra terrèstra** es lo jaç gasós qu'enròda l'esfèra terrèstra retengut per la gravitat del planeta. L'atmosfèra protegís la vida subre la Tèrra en absorbissent los rais ultraviolet de las radiacions solaras, e rescalfant la superfícia terrèstra per retencion de la calor (efièch de sèrra), e redutz la diferéncia entre las temperaturas extrèmas del jorn e de la nuèit.

L'aire es la mescla gasosa que compausa l'atmosfèra e usat per la respiracion e la fotosintèsi. L'aire sèc conten aperaquí (en volum) 78.09% d'azòt, 20.95% d'oxigèn, 0.93% d'argon, 0.039% dioxid de carbòni, e de quantitats pichonas d'autres gases. L'aire conten tanben una proporcion variabla de vapor d'aiga, en mejana 1%.
## Jaces atmosferics
L'atmosfèra es devesida en 5 jaces correspondent a diferentas partidas de la corba de variacion de la temperatura en foncion de l'altitud:
275x275px|thumb|<center><small>Temperatura de l'atmosfèra (°C)<br /> en foncion de l'altitud (km).</small></center>

* la troposfèra : la temperatura descreis amb l'altitud (de la superfícia del glòbe a 8-15&nbsp;km d'altitud); l'espessor d'aqueste jaç varia entre 13&nbsp;km e 16&nbsp;km a l'eqüator, mas entre 7&nbsp;km e 8&nbsp;km als pòls;
* l'estratosfèra : la temperatura creis amb l'altitud (de 8-15&nbsp;km d'altitud a 50&nbsp;km d'altitud);
* la mesosfèra : la temperatura descreis amb l'altitud (de 50&nbsp;km d'altitud a 80&nbsp;km d'altitud);
* la termosfèra : la temperatura creis amb l'altitud (de 80&nbsp;km d'altitud a 350-800&nbsp;km d'altitud);
* l'exosfèra (de 350-800&nbsp;km d'altitud a &nbsp;km d'altitud).

## Ligams extèrnes
*  «La composition de l’atmosphère», los trabalhs de Gérard Mégie.
*  «Qu'est-ce que l'atmosphère?», una animacion de la Fondacion Polara Internacionala.
Amati

**Amati**: Cinc membres d'aquesta familha illustra de laütièrs an creat entre 1520 e 1740 lo renom de Cremona coma centre italian de la laütariá. 

***[[Andrea Amati]]** (1520/1535-1580/1611), filh d'una rica familha patriciana comencèt la tradicion de la laütariá. Utilizava de fustas de melhora qualitat que sos collègas e comencèt de cambiar la forma de la viòla de gamba vèrs la forma actuala del violon (vejatz violon barròc).
 
*Sos filhs **Antonio Amati** (1550-1640) e **Girolamo Amati** (vèrs 1555- vèrs 1630) contunhèron lo trabalh de lor paire. 

***[[Nicolò Amati]]** (1596-1684), filh de Girolamo Amati, foguèt lo membre mai illustre de la familha.
 
***Girolamo II. Amati** (1649-1740), filh de Nicolo Amati. Creèt de bons instruments, mas mens bons que los de son companh d'aprentissatge Antonio Stradivari.
Estanh

[250px|thumb|right|Estanh Nahuel Huapi a Bariloche, en [Patagònia, dins la Republica Argentina]]
[250px|thumb|right|[Estanh de Leucata.]]
[250px|thumb|right|[Estanh de Sant Maurici.]]
Un **estanh**, **laguna**, **lòna** o **lagua** es una massa d'aiga d'extension reducha, acomolada dins una depression del terren. En occitan s'emplega *estanh* e non *lac* per designar de massas d'aiga plan mai importantas, mai que mai litoralas e saladas, coma l'estanh de Taur o l'estanh de Bèrra.
Friedrich Hayek

**Friedrich August von Hayek** (n. 1899, m. en 1992) foguèt un economista austrian. Recebèt lo Prèmi Nobel d'Economia en 1974.
Aquitània (region)

**Aquitània** es una anciana region administrativa de l'Estat francés, Es situada al sud-oèst d'aqueste estat. Son còdi INSEE es 72. Son còdi NUTS-2 es FR61, son còdi ISO 3166-2 es FR-B. La màger part del territòri es en Occitània.
Dins l'encastre de la refòrma territoriala, Aquitània fusionèt lo 1èr de genièr de 2016  amb las regions Peitau-Charantas e Lemosin. Lo nom d'aquela nòva region es Nòva Aquitània.

## Geografia
Se compausava de cinc departaments : Dordonha, Gironda, Lanas, Òlt e Garona e Pirenèus Atlantics.

## Istòria
Aquitània es creada coma circonscripcion d'accion regionala lo 2 de junh de 1960. Ven un establiment public regional lo 5 de julhet de 1972. La « lei Deferre » (lei n°82-213 del 2 de març de 1982) ne fa una collectivitat territoriala de l'executiu elegit e partatja las competéncias entre l'Estat e las regions. Ven una collectivitat territòriala après las eleccions del 16 de març de 1986.

## Nòtas e referéncias
Fil

Lo mot **fil** o **fial** (del latin *filum*) a una granda varietat d'accepcions.

**Fil** definís una forma realizada dins un cèrt material. Se pòt destriar:

* lo **[[Araneae|fil d'aranha]]**, la matèria filamentosa sevretada per las aranhas, la **[[seda]]** per unas tòras coma lo vèrm de seda.
* dins l'industria textila, lo **[[Fil textil|fil textil]]**, constituissent estòfa, teissut, tapís;
* en mecanica, lo **[[fil de fèrre]]** o aram es un compausant utilzat per sas proprietats de manten mecanic;
* en electricitat/electronica/energia, lo **[[fil electric]]**, lo compausant que permet de transmetre energia o informacion electricas;
* lo **fil de pesca**, utilizat amb una linha;
* en informatica, un **[[ret sens fil]]** es una zona de transmission d'informacion per onda radio.
* lo **[[fil de la lama]]** es la zona de detalh d'una lama.
Per extension:
* lo **fil d'una discussion** es un imatge designant l'encadenament dels dichs a un subjècte donat e, a vegada fòra de subjècte.
** En informatica, los corrièrs electonics pòdon s'organizar en fils de discussion.
* un **[[RSS|fil RSS]]** es un neologisme designant un flus d'informacions sus Internet.

## Vejatz tanben

### Articles connèxes

* Fil d'Ariana
* Fil roge
Fernando Belaúnde Terry

**Fernando Belaúnde Terry** (1912-2002) foguèt un arquitècte e òme politic perovian que foguèt president de Peró dos còps, de 1963 a 1968 e de 1980 a 1985.

Fondèt lo partit *Frente Democrático Nacional* (1942) e lo *Partido de Acción Popular* (1956). Elegit president en 1963, formèt un govèrn de coalicion amb la Democracia Crestiana e amb un programa fòrça moderat. Li calguèt s'afrontar a un periòde de fòrtas tensions socialas, mai que mai amb l'aparicion de guerrilhas e suslhèuaments campanhards. Foguèt depausat pel còp d'Estat del general Juan Velasco Alvarado lo 1968, quand jurèt coma Ministre de Guèrra, e foguèt exiliat al Argentina fins lo 1976.

Durant la Guèrra de las Malvinas, foguèt lo principal aliat d'Argentina contra lo Reialme Unit. Quand Augusto Pinochet apiegèt l'invasion, Belaúnde s'i opausèt e cridèt a l'integritat Sud-americana. Establida de nòu la democracia al Peró, foguèt reelegit president, mas lo sieu mandat (1980-1985) se vegèt erosionat per la crisi economica e lo desvolopament de la guerrilha maoïsta *[[Sendero Luminoso]]*. Dempuèi l'oposicion a Alan García Pérez, en 1988 foguèt un dels mentors de la coalicion de drecha *Frente Democrático*, que, amb Mario Vargas Llosa per candidat a la presidéncia del país, concorreguèt a las eleccions del 1990, mas que foguèt derrotat per Alberto Fujimori.
Lima

Lima es la capitala e pus granda vila de Peró, e lo capluòc de la region de Lima. Al mitan de la faciada maritima de Peró sus l'ocean Pacific, Lima s'estend sus las vals de tres rius : Rimac, Chillón e .
Amb une agglomeracion d’aperaquí detz milions d’abitants, Lima es la cinquena pus granda vila d'America del Sud, darrièr Mexico, São Paulo, Buenos Aires e Rio de Janeiro. Sos habitants se sonan los *limencs* (limeños) e *limencas* (limeñas).

Lima foguèt fondada lo 18 de genièr de 1535 pel conquistador espanhòl Francisco Pizarro, amb lo nom de *« la Ciudad de los Reyes »* (« la Ciutat dels Reis »). Venguèt la capitala e la vila principala de la vice-reialtat de Peró puèi la de la Republica, après l’independància du pays  d’Espanha en 1821.

Lima es lo còr comercial, financièr, cultural e politic de Peró, en tot concentrar dos terces de l’industria, en relacion amb lo pus grand aeropòrt del país : l'aeropòrt internacional Jorge Chávez que desservís las principalas vilas d’Euròpa, dels Estats Units e d'America del Sud.
Nèbla

thumb|350px|Nebla sus una rota
La **nèbla** (var. **niòla**, **bromada**) es una nívol en contacte o a proximitat del sol. Se forma quora i a condensacion d'aiga evaporada, jos l'efièch d'una pression atmosferica relativament nauta e de l'abséncia de vent.
Sa formacion es frequenta al fons de las valadas, ont la preséncia d'una ribièra o d'un flume balha l'umiditat necessària, mas tanben en montanha pr'amor de l'altitud.

Es un fenomèn meteorologic qu'afècta fòrça la mobilitat pr'amor de las dificultats de visibilitat que provòca.
Dalfin

Lo tèrme **dalfin** o sa varianta **daufin** pòt designar: 

* *[[Zoologia]]*: Lo dalfin es un mamifèr aqüatic.
* *[[Istòria]]*: Lo Daufin, títol de la noblessa francesa.
* *[[Toponimia]]*: Daufin, un vilatge deis Aups d'Auta Provença.
* *[[Astronomia]]*: la constellacion del Dalfin.
* *[[Musica]]*: Lou Dalfin es un grop de musica occitan de las Valadas Occitanas d'Itàlia.
Dent

La **dent** es una estructura dura, salhenta compausada de pulpa, de dentina e d'esmalt e que la rasic es implantada  dins l'òs maxilar de la maissa d'unes vertebrats. Lo sieu ròtle essencial es la digestion mecanica de bocins de mangisca, en las preparar per èsser puèi deglutits.

A mai, las dents servísson tanben d'instruments de defensa o d'ataca per fòrça animals.

Los mamifèrs an de dents plan diferenciadas adaptadas a de formas diferentas d'alimentacion. 

## Classificacion

Las dents umanas:
* **[[dent incisiva|Incisivas]]**: talhan.
* **[[dent canina|Caninas]]** o **[[ulhal]]s**: trencan o esquinçan.
* **[[dent premolara|Premolaras]]**: trissan.
* **[[dent molara|Molaras]]** o **[[caissal]]s**: molan.
Dalfin (mamifèr)

Los **Dalfins** (o regionalament **daufins**) son de mamifèrs de la familha dels *[[Cetacèu]]s* que vivon dins la mar. Son d'animals fòrça intelligents. Son nom, dalfin, ven del grèc ancian δελφίς (*delphis*) que significava "qu'a una matritz", qu'un còp èra se pensava que lo dalfin èra un peis amb un utèr. Ara se sap qu'es plan diferent dels peisses, qu'alena d'aire e que sa sang es cauda, coma totes los autres mamifèrs.

Los dalfins son d'animals marins e vivon majoritàriament dins los oceans. I a quatre espècias que se sonan *dalfins de riu*, que vivon dins los estuaris e los flumes d'aiga fresca.
Esmaut (veire)

right|thumb|Esmaut|200px
L**'"esmaut"** es un vestiment impermeabilizant cobridor de basa veirosa amb una tonalitat clara, que se pòt fondre a de temperaturas nautas de 880 a 980 grases Celsius, abitualament aplicat a d'objèctes de ceramica, coma basa per èsser decorats o sonque coma cobertura. La composicion quimica es semblanta a la del veire, qu'es formada d'una barreja de silici, de carbonat de sòdi o de potassi, çò que conferís un aspècte opac amb l'addicion d'estam e d'autres oxids metallics. Pòt èsser a mai de colors divèrsas.
Esmaut (dent)

L**'esmaut** es la part mai extèrna de la dent.

Es l'esmaut un element plan dur, ja que se compausa a 96% de compausats de calci e lo demai (4%) son de fibras organicas. Ten pas de cellulas, per contra. La color de las dents se deu pas a l'esmaut, mas a la dentina.
Camilo José Cela

Camilo José Cela (n. en 1916 en Galícia, m.2002) foguèt un escrivan espanhòl. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1989.
Estanh de Taur

L**'Estanh de Taur** (ancianament en latin: *Taurus palus*) es l'estanh litoral mai grand de la còsta bassa lengadociana e rosselhonesa. Las vilas de Seta e Agde se situan a sas extremitats èst e oèst.

L'estanh de Taur es una lòna desseparada de la mar Mediterranèa per una correja d'arena litorala que religa lo volcan d'Agde e lo Puòg de Sant Clar. Comunica amb la mar pel grau de las Quilhas a Seta e pel grau de Pissa-Sauma a Massilhan. Recep las aigas del Canal de las Doas Mars al luòc dich de Los Onglós. Es ligat a Ròse pel Canal de Ròse a Seta.

L'estanh a una superfícia d'aperaquí 7500&nbsp;ha e una prigondor mejana de 4,5&nbsp;m (lo punt pus prigond es lo trauc de la Bisa qu'atenh 32&nbsp;m). Ocupa lo territòri de sèt comunas : Seta, Frontinhan, Los Banhs de Balaruc, Balaruc Vièlh, Bosiga, Lopian, Mesa e Massilhan.
 

### Aquacultura
Es lo sèti d'una activitat d'elevatge de cauquilhatges (ustras e muscles) d'una importància economica granda per la region a l'entorn. Aperaquí 600 establiments conchilicòls i son installats, que produson mai de  tonas d'ustras per an, e emplegan aperaquí  personas. La pollucion de las aigas pesa sus son activitat entrainant de còps que i a d'interdiccions de comercializacion de las ustras e muscles coma foguèt lo cas pel primièr còp dau 13 de decembre de 1989 au 18 de genièr de 1990.
Lo Servici daus Afars maritims es l'organisme public encargat dau foncionament e dau contraròtle de las activitats economicas sus l'estanh.
Sociolingüistica

La **sociolingüistica** (o *sociolinguistica*)  es un corrent (apròchi) de la lingüistica que prepausa de metre la dimension sociala del lengatge al centre de tota problematica en lingüistica.

Ansin, contrariament a çò que se crei sovent, la sociolingüistica es pas brica una simpla "branca" de la lingüistica, que trobariá sa plaça entre d'autras brancas. De fach la sociolingüistica a l'ambicion de coïncidir amb *tota* la lingüistica.

Dins lo vièlh debat scientific lenga e paraula, la sociolingüistica assaja de desvolopar una amira de trabalh larga qu'englòba la "lingüistica de la paraula" e la "lingüistica de la lenga".

## Difusion
Lo corrent de la sociolingüistica es vengut visible al començament dels ans 1960, a partir d'un nuclèu de cercaires americans acampats a Palo Alto (William Labov, Dell Hymes, Joshua Fishman...), e aital es aparegut coma un apròchi distint (mas pas forçadament opausat) a respècte dels autres corrents coma l'estructuralisme e lo generativisme. Pasmens i aguèt de precursors de la sociolingüistica longtemps abans los ans 1960, e dins mai d'un país.

Tre la fin dels ans 1960, aquela sociolingüistica americana arribèt e s'adaptèt en Euròpa, en començant pels Païses Catalans, amb lo corrent de la "sociolingüistica nativa" o "periferica", que s'interèssa al conflicte entre lenga subordenada e lenga dominanta. Los cercaires catalans precursors de la fin dels ans 1960 (Lluís Aracil, Rafael Ninyoles, Francesc Vallverdú, Antoni Badia i Margarit) foguèron seguits vèrs 1970 per l'aparicion d'una sociolingüistica occitana (Robèrt Lafont...). 

Aqueles nuclèus pionièrs desvolopèron, en particular, lo concèpte important de diglossia.

Es en seguida d'aquel nuclèu occitanocatalan que la sociolingüistica comencèt de se difusar dins la rèsta d'Euròpa, durant los ans 1970, mas pas obligatoriament en acòrdi amb las tèsis occitanocatalanas. 

Tanben es apareguda una sociolingüistica nativa pròpria de las lengas creòlas, especialament dins las Antilhas.

## Vejatz tanben
### Ligams intèrnes
* Lenga e paraula
* Diglossia
* Lingüistica

## Nòtas
Ray Parker Jr.

**Ray Erskine Parker Jr.** (n. en 1954) es un compositor e musician (guitarrista) american de r&b, mai conegut per lo tèma musical del filme *Ghostbusters* (1984), tèma qui per l'anecdòta es estat parodiat en occitan en 2010 per Christian Almerge.
Detroit

Detroit es la vila principala de l'estat american de Michigan. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2005. Sa superfícia totala es de 370,2&nbsp;km².

thumb|230px|left|Edificis de Detroit.
Alphonse Milne-Edwards

**Alphonse Milne-Edwards** es un zoologista francés, nascut lo 13 d'octobre de 1835 a París e mòrt lo 21 d'abril de 1900 a París.

Obtenguèt son títol de doctor en medecina en 1859 e venguèt, en 1865, professor a l'escòla de farmacia.

Conduguèt, en 1881, una mission d'exploracion scientifica del golf de Gasconha. La perlongarà mai tard a las Canàrias, a las illas del Cap Verd e als Açòres. Aqueles trabalhs seràn recompensats per la medalha d'aur de la Royal Geographical Society.
Sahara Occidental

Lo **Sahara Occidental** (var. **Sahara Occidentau**; en arabi: الصحراء الغربية, *As Sahra Al Gharbiyya*) es un territòri del nòrd-oèst d'Africa amb un estatut discutit: 
* D'un latz es revendicat pel Front Polisario coma un estat que son nom oficial es **Republica Aràbia Saharauí Democratica** (RASD ; en arabi: الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية, *Al Jumhuriyya al Arabiyya as Saharawiyya ad Dimuqratiyya*). 
* D'autre latz, tanben, es ocupat a 80 % per l'estat de Marròc que lo considèra coma una partida integranta del sieu territòri. 
Lo Front Polisario contraròtla los marges orientals mentre que Marròc contraròtla las zonas costièras e centralas. Un mur, construch per l'estat marroquin, separa las doas zonas. Lo país se compausa subretot de desèrt planièr e fa partida de Sahara. 

Es frontalièr amb Marròc (al sens estrech) al nòrd, amb Argeria al nòrd-èst e amb Mauritània a l'èst e al sud. Es limitat per l'ocean Atlantic a l'oèst. 

La vila principala es Al Aaiun que ten lo tèrç de la populacion del territòri.

Lo gentilici es **saharauí**.

## Istòria
## Geografia

[thumb|right|Carta topografica dau Sahara Occidentau e de [Mauritània.]]

## Economia
De veire *[[Economia del Sahara Occidental]]*
## Cultura
## Bibliografia
## Vejatz tanben
thumb|500px|left|La progression del mur. En jaune: zona contrarotlada pel Front Polisario. La rèsta es sota contraròtle marroquin.

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Sahara (omonimia)

## Luòcs
* **[[Sahara]]**: desèrt african.
* **[[Sahara Occidental]]**: territòri non autonòm d'Africa del Nòrd-Oèst
* **[[Sahara (casino)|Sahara]]**: un casinò celèbre de Las Vegas.
Conhac (aigardent)

thumb|300px|right|Zona de produccion del conhac

Lo **conhac** es un aigardent fin, produch dins una region delimitada centrada altorn de Conhac, en practica sus la quasi totalitat dels departaments de Charanta e de Charanta Maritima, e en respectant de nòrmas e de règlas de produccion per poder obténer l'apelacion de conhac.

### Ligams extèrnes
*  Lo sit del Burèu Nacional Interprofessional del conhac
*   Un sit consacrat al conhac
Departament de Charanta

**Charanta** (*Chérente* en peitavin-santongés, *Charente* en francés) es un departament de França que ten son nom dau riu dau mesme nom. Sa partida orientala se situa en Occitània (Lemosin) e forma la Charanta Occitana (inclusent la Charanta Lemosina au nòrd-est). Aqueu departament fai partida de la region administrativa de .

Son chapluòc es Engoleime.
thumb|left|500px|Espaci dialectal de l'occitan en Lemosin, Charanta, Vinhana ...

## Tanben veire
* Arrondiments de Charanta
* Cantons de Charanta
* Agropaments de comunas de Charanta
* Circonscripcions electoralas de Charanta
Conhac (comuna)

**Conhac** (*Cougna[c]* en grafia mistralenca; *Cougnat* en sentongés; *Cognac* en francés) es una comuna dau departament de Charanta, dins la region de Novela Aquitània.

## Geografia
### Comunas limitròfas

Conhac es situada sus las ribas de Charanta entre Engoleime e Sentas. La majoritat dau vilatge es estada construit au bòrd esquèrra dau flume, emb una partida sus l'autre riba coneguda coma lo districte de *Sent Jacme*.

Es traversada per una de las rotas de peregrinacion dau Camin de Sant Jacme de Compostèla.

## Istòria
miniatura|gaucha|Dolmen de la vila de Conhac

## Administracion
### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Demografia

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de Charanta
### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Lista dels presidents de Benin

Aquesta pagina lista los presidents de Benin (ex-Dahomey).

## Dempuèi 1960

*Coutoucou Hubert Maga:  de 1960–27 d'octobre de 1963
*Christophe Soglo (Cap del govèrn provisòri): 27 d'octobre de 1963–25 de genièr de 1964
*Sourou Migan Apithy: 25 de genièr de 1964–27 de novembre de 1965
*Justin Ahomadegbé-Tomêtin : 27 de novembre–29 de novembre de 1965
*Tahirou Congacou : 29 de novembre–22 de decembre de 1965
*Christophe Soglo : 22 de decembre de 1965–de 19 de decembre de 1967
*Jean-Baptiste Hachème (Cap del comitat revolucionari): 19 de decembre–20 de decembre de 1967
*Iropa Maurice Kouandété (cap de l'Estat): 20 de decembre–21 de decembre de 1967
*Alphonse Amadou Alley (cap de l'Estat): 21 de decembre de 1967–17 de julhet de 1968
*Émile Derlin Henri Zinsou: 17 de julhet de 1968–10 de decembre de 1969
*Iropa Maurice Kouandété (cap de l'Estat): 10 de decembre–13 de decembre de 1969
*Paul-Émile de Souza (Cap del directòri): 13 de decembre de 1969–7 de mai de 1970
*Coutoucou Hubert Maga (Cap del conselh presidencial): 7 de mai de 1970–7 de mai de 1972
*Justin Ahomadegbé-Tomêtin (Cap del conselh presidencial): 7 de mai–26 d'octobre de 1972
*Mathieu Kérékou: 26  d'octobre de 1972–4 d'abril de 1991
*Nicéphore Soglo: 4 d'abril de 1991–4 d'abril de 1996
*Mathieu Kérékou: 4 d'abril de 1996–6 d'abril de 2006
*Yayi Boni: 6 d'abril de 2006 - 2016
*Patrice Talon - 2016 -
Sant Africa

**Sent-Africa** o **Sant Africa** (*Saint-Affrique* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

Es la vila natala del matematician e òme politic Emili Borèl.

## Etimologia
Fòrma anciana *Sanch Africa*.
## Geografia

La comuna se situa dins lo Massís Central meridional e lo departament d'Avairon. Es traversada per la Sòrga, que, amb los sieus afluents, an retalhats sèt montanhas : los Angleses, la Quilha,  la Fos, lo sèrre, las Casas,  Nogairòla e lo Ròc de Cailús. Cinc ponts permeton la circulacion, per &ograve;rdre d'ancienetat: lo pont Vièlh, lo pont Nòu, lo pont del Centenari (o dels Fraires), lo pont Ferroviari e lo pont de la Resisténcia. (F&ograve;tos dels ponts sus Structurae).

La vila es la capitala del Sant-African, país ligat a la region naturala dels monts de La Cauna que ne constituís los darrièrs relèus. Presenta de paisatges, una flora, una fauna e un patrimòni fòrça diversificats. Lo territòri de la municipalitat constituís una fraccion del Pargue Natural Regional dels Grands Causses.

Div&egrave;rsas zonas geologicas f&ograve;r&ccedil;a desparièras se tr&ograve;ban a proximitat:  
* a l'èst, los Grands Causses,
* al sud, lo Rogièr de Camarés,
* al n&ograve;rd, lo plan de Leveson, 

Tres influ&eacute;ncias climaticas se fan sentir :
* A la prima e en tardor, los vents d'o&egrave;st e del sud-o&egrave;st determinan un clima oceanic.
* En estiu, los vents del sud-èst fan predominar un clima de tipe mediterranèu mas aqueles vents p&ograve;don tanben perturbar lo cors normal de las sasons a tota ep&ograve;ca de l'an.
* L'iv&egrave;rn, los vents del n&ograve;rd someton aquel pa&iacute;s a las rigors del clima continental.





## Toponimia

Lo nom de *Sant Africa* ven d*'Africanus*, avesque del Comenge al sègle VI. L'atestacion de 1204, *Sang Affrican* (ambe *-g* de *Sang* que cal prononciar coma dins *puèg*), mòstra que i a agut un reculament d'accent desempuèi (*Africa(n)* = *Africà* ---> *Africa*).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
*Emili Borèl
*Edoard de Castelnòu

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Farmacia

La **farmacia** (del grèc: φάρμακον, "medicament") es l'ensems de las sciéncias teoricas e aplicadas que menan a concebre, fabricar, contrarotlar e dispensar los medicaments.

vinheta

Per farmacia se pòt tanben referir al luòc ont se preparan e se dispensan los medicaments. Aqueste luòc es mai precisament sonat "oficina de farmacia" per lo distinguir del concèpte de sciéncia.

Los farmacians partejan amb los quimistas e los mètges la responsabilitat de sintetizar de compausats organics amb valor terapeutica, e mai se lo farmacian es l'unic capable de far aqueles compausats bons per l'usatge curatiu. De mai, cada còp amb mai frequéncia se sollicita conselh a la comunitat de farmacians en matèria de santat e igièna. La Farmacia compren, en mai de las coneissenças sus medicaments, coneissenças suls efièches que pòdon aver aqueles al còrs uman e las proprietats quimicas e biologicas del còrs ont agís amb ajuda de disciplinas de la meteissa farmacia o d'autres camps parions coma son la farmacologia, farmacocinetica, farmacodinamica, toxicologia e quimia farmaceutica.

## Nòtas e referéncias
Marcha

La **marcha** (tanben s'utiliza sovent lo pleonasma **marcha a pè**) es lo mòde de locomocion natural de l'èsser uman. Consistís en un desplaçament en pièja alternatii sus las cambas, en posicion quilhat e en avent totjorn almens un punt de pièja en contacte amb lo sòl, siquenon s'agís de corsa.

La marcha a pè es un dels principals mejans de transpòrt dins lo mond, e fa partida dels mòdes diches *doces*, amb la bicicleta, la trotineta o lo roller, per oposicion als mòdes de transpòrt motorizats.

Tanben pòt èsser practicada coma espòrt o léser.
VilaWeb

**VilaWeb** es lo portanèl de nòvas mai aboriu dels Païses Catalans, capitanejat pel jornalista valencian Vicent Partal.

Comencèt de foncionar lo 14 de junh de 1995 d'un biais oficial *La Infopista*. Vicent Partal entamenèt aqueste projècte amb Assumpció Maresma e Joan Subirats. Aqueste sit a capitat d'èsser un dels vectors informatius mai importants e legits dins lo mond internautic. Existisson d'edicions localas dins los Païses Catalans e en tèrras forastièras. Un temps existiguèt una edicion locala occitana.

VilaWeb vòl èsser un axe central de l'informacion per Internet dels Païses Catalans amb la tòca d'ajudar a tenir una societat mai plurala, dobèrta e liura.

## Ligams extèrnes
* VilaWeb
Vicent Partal

[thumb|250px|'''Vicent Partal''' al programa [l'Internauta de Catalunya Ràdio en 2007]]
**Vicent Partal** (Bétera, País Valencian, 28 de novembre de 1960) es un jornalista valencian. Aqueste activista, dels mai influents dels Païses Catalans, es dempuèi qualques annadas lo director de *[[VilaWeb]]* que ne foguèt un dels creadors. Partal trabalhèt abans a la revista *[[El Temps]]* d'Eliseu Climent, que ne foguèt cofondador, e als jornals *[[Diari de Barcelona]]*, *[[El Punt]]* e *[[La Vanguardia]]*. Passèt tanben per la television (TVE) e Catalunya Ràdio.

Se considèra qu'es un dels pionièrs d'Internet dels Païses Catalans. Dempuèi junh de 2016 es lo president de Centre de Jornalisme Europèu que n'èra anteriorament lo vicepresident.

## Biografia

En 1994 farguèt lo primièr sistèma informatiu dins Internet dels Païses Catalans, e a mai d'Espanha que se sonava *El Temps Online*.

En 1995 creèt la societat **Partal, Maresma & Associats** qu'a per tòca de porgir de conselhs e d'assisténcia sus l'emplec d'Internet e de ne facilitar l'accès. N'espeliguèt puèi l'Infopista catalana que, en 1996 venguèt *[[Vilaweb]]*, la revista electronica de nòvas mai importantas en catalan, que ten mai de cinquanta edicions dins tot lo mond.

## Òbras
* *Catalunya en l'estratègia militar d'Occident* (1987)
* *Els nacionalistes a l'URSS* (1988)
* *La revolta nacionalista a l'URSS* (1991)
* *Atles de l'Europa futura* (1991)
* *Converses sobre els origens d'internet a Catalunya* (2000)
* *Catalunya 3.0* (2001)
* *11-M: El periodisme en crisi* (2004), amb lo jornalista basc Martxelo Otamendi 
* *[http://books.google.es/books?id=FAkn6_e9gVMC&printsec=frontcover&dq=vicent+partal&hl=ca&sa=X&ei=mcQyUe2SAcqZhQek9oHACw&ved=0CDQQ6AEwAQ Periodisme quàntic. Fent periodisme a Internet. L'experiència dels primers deu anys de VilaWeb]* (2007)
* *Llibreta de Pequín* (2009)
* *A un pam de la independència* (2013)
* *Desclassificat: 9-N* (2015)

## De veire tanben
* Vicent Partal dins la galariá de Pioners de la xarxa
* Vilaweb
Paul Samuelson

**Paul Anthony Samuelson** (15 de mai de 1915 en Gary, Indiana – 13 de decembre de 2009 a Belmont, Massachusetts) foguèt un economista american qu'a recebut lo Prèmi Nobel d'Economia en 1970.

Foguèt professor al Massachusetts Institute of Technology e membre de l'Econometric Society, de l'American Economic Association e de la International Economic Association. Son òbra pus importanta es *Foundations of Economic Analysis* (1947), qu'es considerada coma una de las òbras mai fondamentalas de la sciéncia economica modèrna e que desvolopèt en tèrmes matematics. Es autor tanben d'un manual d'economia plan conegut, *Economics: An Introductory Analysis* (1948). Son trabalh es estat qualificat coma la  de John Maynard Keynes e de sos davancièrs. 

Estudièt a mai lo domeni de la teoria dels jòcs e la programacion lineara (*Linear Programming and Economic Analysis*, 1958, amb Dorfman e Robert Solow), l'economia del benèsser e l'analisi de la dinamica economica. Es estat un dels desvolopaires de las corbas d'indiferéncia, qu'an permés l'estudi de l'utilitat marginala.

S'es trachat tanben dels problèmas de l'economia reala. Foguèt conselhièr dels presidents John Fitzgerald Kennedy e Lyndon Baynes Johnson. En 1970 recebèt lo Prèmi Nobel d'Economia *per l'analisi dels procèsses economics e lo desvolopament dinamic de modèls de decision economica*.

Moriguèt lo 13 de decembre de 2009 dins lo sieu ostal de Belmont, estat de Massachusetts (Estats Units), a l'edat de 94 ans, a causa d'un brèu malautiá, tala e coma soslinhèt la Institut Tecnologic de Massachusetts (*MIT*).

## Referéncias

## Ligams extèrnes
* Pàgina dels Prèmis Nobel d'Economia de 1970
Brandeborg

Brandeborg**** (en alemand: *Brandenburg*, en bas sorab *Bramborska*, en aut sorab *Braniborska*, en bas alemand *Brannenborg*), es un estat federat (*Land*) situat a l'èst d'Alemanha.

Lo gentilici es *brandeborgés, -esa*.
Brandeborg cobrís una superfícia de 29478 km2 e ten una populacion de 2.5 milion d'abitants, que ne fa lo cinquen land alemand en superfícia e lo desen pus poblat. Potsdam es la capitala e la mai granda vila, las autras vilas màger essent: Brandenburg an der Havel, Cottbus, e Francfòrt d'Oder. Brandeborg enròda la capitala nacionala de Berlin, ambedoas forman la Region Metropolitana de Berlin-Brandeborg, qu'es la tresena  aira metropolitana d'Alemanha.  Brandeborg confronta los Länder
de Meclemborg-Cispomerània, Bassa Saxònia, Saxònia-Anhalt, e Saxònia, e ten una frontièra internacionala amb Polonha.

### Istòria

### Geografia

### Economia

### Ligams extèrnes
Aqueras montanhas

**Aqueras montanhas** (var. **Aquelas montanhas**, **Aquelei montanhas**) qu'ei ua canta bearnesa e ua version locau deu *[[Se canta]]*. Qu'ei legendàriament atribuida a Gaston Fèbus (çò qui ei chic probable). Qu'ei considerat com l'imne de Bearn (com ne son mei generaument las divèrsas versions de *Se canta* per Occitània).

*Devath ma frinèsta*,    
*I a un auseron*
*Tota la nueit canta*
*Canta sa cançon*   

Arrepic :
*Se canti, jo que canti*
*Canti pas per jo,*
*Canti per ma mia*
*Qui ei tan luenh de jo*
(o *Qui ei auprès de jo* )   

*Aqueras montanhas*
*Qui tan hautas son*
*M’empaishan de véder*
*Mas amors on son*  

*Baishatz-ve montanhas*
*Planas, hauçatz-ve*
*Tà  qui pòsqui véder*
*Mas amors on son*   

*Aqueras montanhas*
*Que s’abaisharàn*
*E mas amoretas*
*Que pareisheràn*   

*Aqueras montanhas*
*Qui tan hautas son*
*M’empaishan de véder*
*Mas amors on son*    

Arrepic : *si canti...*   

*Si sabí las véder*
*On las rencontrar*
*Passarí l’aigueta*
*Shens paur de’m negar*   

Arrepic : *si canti...*   

*Aqueras montanhas*
*Que s’abaisharàn*
*E mas amoretas*
*Que pareisheràn* 

*Las pomas son maduras*
*Las cau amassar*
*E las joenas hilhas*
*Las cau maridar.*
Diccionari català-valencià-balear

Lo ***Diccionari català-valencià-balear*** (DCVB), conegut tanben coma ***Diccionari Alcover-Moll*** en onor de sos creadors, Antoni Maria Alcover e Francesc de Borja Moll, es un diccionari descriptiu e etimologic que voliá reculhir tot lo patrimòni lexical del catalan. Es una aisina essenciala pels lingüistas estudioses de la lenga catalana e a mai una òbra de lectura d'interès per totes los que son pas especialistas. Realizat amb la collaboracion de nombrosas personas que provesiguèron de fichas lexicograficas. La direccion de l'elaboracion e las tascas principalas corresponguèron a Mossèn Antoni M. Alcover e a son collaboraire principal, Francesc de Borja Moll. Foguèt gràcias a aqueste darrièr que lo Diccionari sortiguèt en 1962. I collaborèron tanben, d'un biais regular e important, Manuel Sanchis Guarner e Anna Moll i Marquès.

Lo diccionari ten dètz volums, son en total 9850 paginas que provesisson mai de  articles. Actualament se pòt consultar en linha dins una version de  colomnas de tèxt, 70&nbsp;Mo d'informacion textuala e 1500 illustracions de blanc e negre.

## Ligams extèrnes

* Diccionari català-valencià-balear
*''El Diccionari Català-Valencià-Balear'', Joan Bover