open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lista dels presidents d'Alemanha

thumb|120px|Bandièra del president d'Alemanha
Lo **president d'Alemanha** (en alemand: **Bundespräsident**) es lo Cap d'Estat d'Alemanha. 

Après l'abdicacion de l'Emperaire d'Alemanha en 1918 e l'anonci de la Constitucion de Weimar, Alemanha venguèt una republica, e lo president recebèt lo títol de *Reichspräsident*. "Reich" es un mot que pòt significar 'reialme' o 'país'. Lo pòste de *Reichspräsident* foguèt abolit en 1934 après la mòrt del president Hindenburg, mas tornèt a èsser usat a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala per un cort periòde. 

Amb l'anonci de la nòva Constitucion de la Presidéncia alemanda en 1949 un president federal (alemand: *Bundespräsident*) es creat.

Vaquí la lista dels presidents d'Alemanha de 1919 fins a uèi.

## La Republica de Weimar
Durant la Republica de Weimar (de 1919 fins a 1933) lo cap d'estat aviá lo títol en alemand de "Reichspräsident". Aqueste significa literalament 'president del Reich' ("reich" es un mot alemand ambigu que significa aperaquí 'país' 'o reialme'). La constitucion de Weimar creèt un sistèma semipresidencial ont lo poder foguèt dividit entre lo president, un govèrn e un parlament. Lo president gaudissiá de fòrça mai poder que los presidents actuals e aviá accion politica activa, malgrat fòrça de la siá poder èra ceremonial.

Lo regim de Weimar finiguèt en 1934 quand Hindenburg moriguèt e Hitler se faguèt cap d'Alemanha. Malgrat aiçò lo títol de "Reichspräsident" foguèt brèvament utilizat en los jorns finals del regim Nazi quand Karl Dönitz se faguèt "Reichspräsident", lo 1945.

### Presidents durant la [[Republica de Weimar]] (1919-1945)

## Presidents dempuèi [[1949]] (''Bundespräsident'')

## Referéncias

## Vejatz tanben
* Cancelièrs d'Alemanha
* Emperaires alemands
* Empèri Alemand
* Republica de Weimar
* Alemanha

## Ligams extèrnes
* Pagina oficial del president d'Alemanha
* Germany: Heads of State: 1949-2005
Sonar (omonimia)

**Sonar** pòt èsser:
* Un vèrb que vòl dire: 
**far tindar (una campana)
**jogar d'un instrument de vent
**cridar, apelar qualqu'un

* Un Sonar (acronim de *Sound Navigation And Ranging*) lo sistèma de navegacion e localizacion similar al radar
Robert F. Furchgott

**Robert Francis Furchgott ** (n. en 1916, m. en 2009) foguèt un bioquimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1998.
Robèrt Rufi

**Robert Ruffi** (en francés *Robert Ruffi* ; Marselha, 1542) que ho un escrivan occitan de  deu sègle XVI. Que ho ligat personaument e dens la soa òbra au poder de Carles de Casaus (que'n ho lo secretari) e, atau, a la *Republica Marselhesa*. 

Qu'èra tanben amic de l'escrivan occitan Bellaud de la Bellaudièra.

Que's he tanben istorian de Marselha dens *Le vray discours de la réduction de la ville de Marseille en l'obéissance du roy* com ac haren après son hilh Antòni Rufi e son arrèrhilh Loís Antòni Rufi.

## Bibliografia
* *Poésies provençales de Robert Ruffi (XVIe siècle)*. Marselha : Boy, 1894.
* *Contradiccions d'amor*. Biàrritz : Atlantica, 2000. Edicion de Joan Ives Casanòva
Miquèu Tronc

**Miquèu Tronc** foguèt un escrivan occitan de  de la fin dau sègle XVI naissut a Lançon de Provença.

Es autor de *Las Humours à la lourguino*. 

Sens o poder provar, Robèrt Lafont supausa en referéncia a Pèire Pau que Tronc porriá èstre la mesma persona que lo capitani Lorge, membre d'una còla sonada la *Manada* e opausada ais *Arquins*, que Loís Bellaud n'èra un membre. 

## Bibliografia
* *Las Humours a la Lorgina*. L'Astrado, 1978.http://books.google.fr/books?id=GXIWAAAAMAAJ&q=michel+tronc&dq=michel+tronc&hl=fr&ei=kZSyTrSTB4_74QT6wYTiAw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC4Q6AEwAA
* Anatole, Cristian - Lafont, Robert. *Nouvelle histoire de la littérature occitane*. París :  P.U.F., 1970.
Pèire Pau

**Pèire Pau** (Selon, 1554 - ?) que ho un escrivan occitan de  deu sègle XVI. Tanhent e editor de Bellaud de la Bellaudièra (espós de la soa tanta), que ho ua personalitat politica màger de Marselha, ligat dab Carles de Casaus en tot saber virar se las, après, dab lo poder seguent.
Joan de Nòstra Dama

**Joan de Nòstra Dama** foguèt un escrivan provençau dau començament dau sègle XVI e tanben lo fraire dau famós astrològ autor dei *[[Centúrias]]*, Miquèu de Nòstra Dama. Naissut dins una familha d'origina jusieva convertida au catolicisme, Joan de Nòstra Dama foguèt un catolic afogat e un defensor de la provençalitat. 

Vodat a l'estudi dei trobadors (e ansin autor de *Les vies des plus célèbres et anciens poètes provenceaux*), èra fòrça familiarizat ambé lei tèxtes medievaus e Robèrt Lafont e Cristian Anatole sotalinhan ansin que foguèt un dei darriers escrivans de  a emplegar la grafia classica e non pas lei grafèmas de la la lenga francesa.

## Edicion en linha
*https://occitanica.eu/items/show/702 Sus *Occitanica*, *Les vies des plus célèbres et anciens poètes provenceaux*.
*https://www.occitanica.eu/items/show/55725 Sus *Occitanica, Mémoires en forme de chronique pour l'histoire de Provence.*

## Bibliografia

* Jean-Yves Casanova, *Historiographie et littérature au XVIe siècle en Provence : l'oeuvre de Jean de Nostredame*, Turnhout, Brepols, 2012
Airal de Brocar

L**'airal de Brocar** es una de las doas principalas zònas del cervèl uman responsables del tractament del lengatge. Descobèrt pel mètge gascon Pau Brocar en 1861, se situa dins lo cortex cerebral al nivèl de la partida inferiora (o « pè ») de la tresena circonvolucion frontala de l'emisfèri dominant (esquerra per un dreitièr).

L'airal de Brocar es la zòna de produccion dels mots diches alara qu'una zòna diferenta del cervèl, l'airial de Wernicke, es responsable de la compreneson d'aqueles mots. 

## Descobèrta
Es en 1861 que Brocar publiquèt los resultats de l'autopsia de Leborgne, un pacient afasic que subreviviá dempuèi fòrça ans, descrivent amb precision lo sèti de la ferida cerebrala responsable.

Pau Brocar pensava aver trobat lo centre unic del lengatge, mas aquò foguèt lèu nuançat per la descobèrta d'autras zònas implicadas dins lo lengatge, subretot pel neurològ polonés Carl Wernicke, que descriguèt l'airial de Wernicke una decennia pus tard. 

## Ligam extèrne
*  La zòna de Broca, tèxtes en linha e comentaris sul site BibNum.

## Nòtas e referéncias
Minuta (temps)

thumb|259x259px|Animacion d'un interval de 60 segondas, siá una minuta per un torn complèt.La **minuta** (del latin: *minutum*, "particula") es l'unitat de temps que correspond a 60 segondas.

## Definicion
Per analogia, una minuta exprimís una durada de 60 segondas angularas equivalenta a 1/60 d'ora. 

Son simbòl es **m**. La minuta es pas una unitat reconeguda pel Sistèma Internacional.

## Nòtas e referéncias
Iberis gibraltarica

***Iberis gibraltarica*** qu'ei ua planta deu genre *Iberis* e de la familha de las *Brassicaceae*. Qu'ei lo simbèu de la Resèrva Naturau de l'Arròc Sobiron a Gibartar; totun, qu'ei en realitat originària de l'Africa deu Nòrd. Gibartar qu'ei l'unic lòc d'Euròpa on aquera planta e viu a l'estat salvatge. Que creish dens las henudas de calcari. Las hlors que varian enter lo vriulet palle e lo quasiment blanc e lo lor diamètre que pòt aténher ueit centimètres.
Carlos Moya

thumb|right|Carlos Moya
**Carles Moya** es un jogaire de tennis espanhòl. Nasquèt lo 27 d'agost de 1976 a Palma (Espanha). Foguèt nº1 mondial pendent 2 setmanas. Se ganhèt Roland Garros en 1998 e la Copa Davis (2004). Moya se ganhèt 20 tornegs en individual.

Se retirèt en 2010.
## Torneges (20)
* 1995: Buenos Aires.
* 1996: Umag.
* 1997: Long Island.
* 1998: Montecarles e Roland Garros.
* 2000: Estoril.
* 2001: Umag.
* 2002: Acapulco, Bastad, Umag e Cincinnati.
* 2003: Buenos Aires, Barcelona e Umag.
* 2004: Chennai, Acapulco e Roma.
* 2005: Chennai.
* 2006: Buenos Aires.
* 2007: Umag.
Lista dels presidents de Grècia

220px|thumb|Bandièra del president de Grècia.
Lo president es lo cap d'Estat de Grècia. Actualament es elegit per lo parlament per un periòde de 5 ans, amb una possibilitat de reeleccion.

Grècia venguèt una republica per primièr còp l'an 1828 aprèp la reconeissença de la siá independéncia, fins a 1835, quand venguèt una monarquia. Lo país foguèt tornarmai una republica entre 1924 e 1935, e de 1974 fins a uèi.

Vaquí la lista dels presidents de Grècia de 1828 fins a uèi.

## Primièra Republica Ellenica, 1828-1833 (caps d'Estat)

## Segonda Republica Ellenica (1924-1935)

## Dictatura (1967-1974)

## Tresena Republica Ellenica (1974 fins a uèi)

## Referéncias

## Vejatz tanben
* Primièrs ministres de Grècia
* Monarcas de Grècia (1835-1973)

## Ligams extèrnes

* President de la Republica Ellenica
* Lista de caps d'Estat e de govèrn de Grècia
Desèrt de Gòbi

thumb|right|250px|Desèrt de Gòbi, mapa e localizacion
Lo **Gòbi** (en mongòl, Говь; en chinés 戈壁; en pinyin, gē bì) es una vasta region desertica situada entre lo nòrd de China e lo sud de Mongolia. L'enròdan las montanhas d'Altai e las estèpas de Mongolia pel nòrd, lo replanat tibetan e la plana del nòrd de China pel sud-oèst. Lo Gòbi es compausat per diferentas regions geograficas e ecologicas, basadas subre sas variacions climaticas e topograficas.

Durant l'istòria, lo Gòbi foguèt una part del grand Empèri Mongòl, e foguèt lo sèti de ciutats importantas al ras de la Rota de la Seda.

Lo Gòbi es un desèrt dich ombra oragrafica format pel blocatge de las nívols per la cadena d'Imalaia.

Lo Gòbi mesura mai de  del sud oèst al nòrd èst e  del nòrd al sud. Es pus larg a l'oèst, al long de la linha que jonh lo Lac Bosten e lo Lop Nor (87°-89° eèst). Ocupa un arc de tèrra de  en superfícia, que ne'n fa lo cinquen desèrt del mond e lo pus grand d'Asia. La majoritat del Gòbi es pas cobèrt de sabla mas de ròcas.
[thumb|right|250px|Païsatge de la província d'Omnogovi en [Mongolia]]
Es un replanat cobèrt de puèges e de peireguièrs e limitat per de montanhas, amb una altitud de 800 a . Per la siá situacion, es un desèrt fred e d'una granda ariditat, de clima continental rigorós, amb de temperaturas mejanas de  en genièr e  en julhet, e de pluèjas estivalas compresas entre 100 e los  annadièrs. L'escassa populacion (0,3 ab./km²) se concentra a l'entorn dels nombroses oasis, mas la majoritat dels abitants son nomadas, e se consacran a l'elevatge de cabras, fedas, cavals e camèls.

Lo bacin de Nemegt, dins la província d'Omnogovi al sud de Mongolia es nomenat localament la "val dels dinosaures" pr'amor de la preséncia de jaciments de fossils, en particular d'uòus de dinosaures.

## Referéncias
Nikolai Mikhailovich Przhevalskii

thumb|right|200px|Nikolai Mikhailovich Przhevalskii
**Nikolai Mikhailovich Przhevalskii** (en rus: Никола́й Миха́йлович Пржева́льский), 
(12 d'abril de 1839-1èr de novembre de 1888), foguèt un geograf rus d'origina polonesa e explorator de l'Asia Centrala e de l'èst. Emai qu'atenguèsse pas jamai sa tòca finala, Lhassa en Tibet, viatgèt a travèrs de regions desconegudas cap a l'oèst, coma lo nòrd de Tibet, los actuals Qinghai e Jongària. Contribuiguèt significativament a la coneissença europèa de l'Asia Centrala e foguèt lo primièr europèu a descriure lo Caval de Przewalski, espècia que uèi pòrta son nom.

## Referéncias
Liu Xiaobo

thumb|250px|Liu Xiaobo
left|80px|Medalha del prèmi de Nobel
**Liu Xiaobo** (chinés 刘晓波|波 Liú Xiǎobō; nascut lo 28 de decembre de 1955 a Changchun, Jilin, China, mòrt lo 13 de julhet de 2017) es un intellectual e militant politic chinés.
President del Centre PEN independent chinés dempuèi 2003, es arrestat lo 8 de decembre de 2008 pr'amor de sa signatura a la Carta 08.
Arrestat oficialament lo 23 de junh de 2009, es condamnat lo 25 de decembre de 2009 a 11 ans de preson. Malaut d'un càncer, es gaireben pas o mal sonhat per las autoritats chinesas que l'empachan de sortir del país. Morís en julhet de 2017.

Lo 8 d'octobre de 2010 reçaup lo Prèmi Nobel de la Patz.
Sisavang Vong

**Sisavang Vong** (1885-1959)  foguèt rei Luang Prabang entre 1904 e 1945, e aprèp rei de Laos entre 1946 e sa mòrt, a 1959.

## Biografia
Nascut en Luang Prabang lo 14 de julhet de 1885, filh del rei Sakarindra e de la reina Thongsy. Estúdio En lo *Lycée Chasseloup-Laubat* en Saigon, après en la *École Coloniale*, en París. Èra conegut coma un rei *playboy* qu'arribèt a aver 15 esposas, en essent doas d'elas las siás mièjas-sòrs En mai de 50 filhs. Catorze de los sieus filhs moriren en un accident de vaissèl en lo riu Mekong.

Après la mòrt de Sakarindra, Sisavang Vong o succediguèt coma rei de Luang Prabang lo 25 de març de 1904. Luang Prabang Èra a l'escasença un protectorat francés en l'Indochina Francesa. Sisavang Apiegèt totjorn lo mandat francés en Indochina, e lo 1945 se recusèt a cooperar amb los nacionalistas, en essent destronat quora lo país proclamèt siá independéncia. En abril de 1946 los franceses ocupèron un còp mai lo país, e el foguèt recondusit al tròn.

Aquand se demorèt malaut, Sisavang Vong faguèt de lo sieu filh, Savang Vatthana, regent. Savang Vatthana O succediguèt en lo tròn amb lo sieu mòrt, lo 1959

## Referéncias
Carta 08

La **Carta 08** (*Língbā Xiànzhāng*) es un manifèst signat a la fin de 2008 per mai de 350 intellectuals e promotors dels dreches de l'òme chinés per promòure las refòrmas politicas en Republica Populara de China.

Un dels autors de la carta, Liu Xiaobo, a recebut en 2010 lo Prèmi Nobel de la Patz.

## Demandas

# Modificacion de la constitucion
# Separacion dels poders
# Democracia legislativa
# Independéncia del poder judiciari
# Contaròtle public dels foncionaris
# Eleccion dels oficièrs publics
# Egalitat vila-campèstre
# Libertat d'associacion
# Libertat d'amassada
# Libertat d'expression
# Libertat de religion
# Educacion civica
# Proteccion de la proprietat privada
# Reforma de las talhas
# Securitat sociala
# Proteccion de l'environament
# Mesa en plaça d'un Estat federal
# Creacion d'una comission de justícia transitòria
Los Fieus

right|250px
**Los Fieus** es un site preïstoric situat a Mièrs, dins la partida septentrionala del Causse de Gramat, al nòrd de Carcin, dins lo departament d'Òlt.

Se compausa d'una cauna ornada perlongada per una galariá karstica afondrada dins sa partida centrala () e d'un jaç de plen aire (). I aguèt una ocupacion umana tre lo Paleolitic Mejan entrò a l'Edat Mejana.

Se pòt visitar dempuèi junh de 2007, après lo desvolopament d'un important projècte per sa proteccion e sa presentacion al public.

La cauna dels Fieus foguèt descobèrta lo 2 de novembre de 1964 pel proprietari dels luòcs d'alavetz, E. Caminada, e una còla del Club d'Espeleologia de Brageirac compausada de J. Bouchereau, F. Feltrin, J. Guilhèm, N., T. e Jean Lesur, L. e C. Perrièr. Lo grop cercava un accès vèrs lo riu sosterranh de Padirac e entreprenguèt d'òbras de desgatjament a l'intrada de la cauna que èra, alavetz, un budèl estrech localizat entre lo som de l'emplenatge arqueologic del  e la vòlta de la cauna. Los inventors se trachèron rapidament de la preséncia de figuracions parietalas, que de mans negativas. La cauna venguèt  lo 17 de genièr de 1967; la parcèla contenent lo jaç preïstoric es inscricha sus l'inventari suplementari dempuèi lo 9 de febrièr de 1993. Uèi, i a un grand nombre de descripcions e d'estudis sus la cauna. Compta una sala unica d'una trentena de mètres de longor e d'una quinzena de mètres de largor que s'i accedís per un corredor bas d'una vintena de mètres. La tièra de las figuracions compta 13 mans negativas complètas, que 11 rojas e 2 negras, de nombrosas pontuacions digitalas e de bastonets roges en mai de gravaduras e de jalonaments sus un blòc isolat cobèrt de formacions estalagmiticas al centre de la sala (1 boquetin, 2 mamots, 1 linha dorsala de caval, 1 tectifòrme...). L'essencial de las figuracions foguèt restacat a la fasa anciana de l'art paleolitic carcinòl, benlèu amb una primièra fasa aurinhaciana (gravadura per jalonament) e una fasa gravetiana (mans negativas associadas a de pontuacions coma a Puèg Mèrle, a las Meravilhas, a Rocador o a Fraissinet lo Gelat). Los mamots, gravats per incisions finas en tot coïncidir amb de traches jalonats e de mans negativas, podrián èsser pus recents.
Le Corbusier

**Charles-Édouard Jeanneret**, mai conegut coma **Le Corbusier** (La Chaux-de-Fonds, Soïssa, 6 d'octobre de 1887 – Ròcabruna Cap Martin, 27 d'agost de 1965) foguèt un arquitècte e un dessenhador francosoïs que revolucionèt l'arquitectura amb un estil modèrn, e qualificat tanben d'"internacional", fach de formas geometricas. Es considerat coma un dels principals representants del movement modèrn, amassa amb Ludwig Mies van der Rohe, Walter Gropius, Alvar Aalto o Theo van Doesburg demest mantun autre.

Amb una carrièra professionala que se perlonguèt sus mai de cinc decadas, Le Corbusier se situèt demest los pionièrs dins l'estudi del melhorament de las condicions de vida dels abitants de las vilas grandas. Construsiguèt de bastiment dins mantun continent, que siá en Euròpa, en Índia, en Russia o en America. 

[thumb|300px|left|Center le Corbusier, [Zürich]]
Pauline de Simiane

**Pauline de Grignan** (París, lo 16 d'agost de 1676 - Ais de Provença, 1737), esposa dau **Marqués de Simiane** e **Marquesa de Simiane**, èra felena de la Marquesa de Sévigné, la famosa escrivana francesa dau sègle XVII e amiga dau poeta marselhés de lenga occitana Francés Totsants Gros. Demorèt una partida de sa vida a Ais de Provença onte moriguèt.
Curaçao

**Curaçao** (), oficialament lo **País de Curaçao** (en neerlandés: *Land Curaçao*; en papiamento: *Pais Kòrsou*), es una illa de la mar Cariba, qu'aperten a las pichonas Antilhas e situada en fàcia de las còstas de Veneçuela. Curaçao forma amb l'illa vesina de Pichon Curaçao (Klein Curaçao, inabitada) un estat constitutiu del Reialme dels Païses Basses. 

### Istòria
Lo 10 d'octobre de 2010, l'illa obtenguèt un estatut d'autonomia al dintre del Reialme dels Païses Basses, a l'escasença de la dissolucion de las Antilhas Neerlandesas.

### Politica

### Geografia

### Economia

### Cultura

### Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Sint Maarten

Lo **país de Sant Martin** o **Sant Martin del Sud** es la mitat sud de l'illa de Sant Martin, dins las pichonas Antilhas. Dempuèi 2010 forma un país del Reialme dels Païses Basses. Dins la majoritat de las lengas se garda lo nom neerlandés **Sint Maarten** per far la distincion amb la part francesa de l'illa.

### Istòria
Lo 10 d'octobre de 2010, l'illa obtenguèt un estatut d'autonomia al dintre del Reialme dels Païses Basses, a l'escasença de la dissolucion de las Antilhas Neerlandesas.

## Nòtas e referéncias
Païses Basses Caribencs

thumb|right|400px|Situacion dels Païses Basses Caribencs: illas en verd
Los **Païses Basses Caribencs** (*Caribisch Nederland* en neerlandés) son dempuèi 2010 l'apellacion oficiala de las tres comunas dels Païses Basses situadas dins las Antilhas : Bonaire, Sant Eustaqui e Saba. Son de còps sonadas "Illas BES" (**B**onaire - **E**ustaqui - **S**aba). Lo còde ISO 3166 es BQ (version longa BES).
Un emoji, qu’utiliza la bandièra de Bonaire es nomat *Païses Basses Caribencs*: 🇧🇶.
## Compausicion
* la comuna de Bonaire
* la comuna de Sant Eustaqui de còps escaissada *Statia*
* la comuna de Saba

## Istòria

Lo 10 d'octobre de 2010, a la dissolucion de las Antilhas Neerlandesas, las tres illas de
Bonaire, Sant Eustaqui e Saba venon de comunas de l'estatut especial dels Païses Basses.

Un servici d'estat dels Païses Basses Caribencs, lo *Rijksdienst Caribisch Nederland* es encargat d'organizar l'administracion comuna de las tres illas. Lo comissari que dirigís aqueste servici es Jan Helmond.

## Economia
La moneda èra lo Florin de las Antilhas Neerlandesas entrò lo 31 de decembre de 2010. Es desenant lo dolar american.

## Ligams extèrnes
* Site oficial del Rijksdienst Caribisch Nederland

## Referéncias
Bauma de Chabòt

La **[[bauma]] de Chabòt**, apelada tanben **bauma de Joan Loís**  o **bauma daus [[mamot]]s**,  delh Paleolitic superior, se situa a Aiguesa, en Bas Vivarés, dins lo departament de Gard.

### Istoric
Seguèt la segonda bauma ornada descubèrta dins lo mond, après Altamira. 

Sas nombrosas gravaduras rupèstras datan delh Solutrean. Lhor descubèrta contribuiguèt a la reconeissença de l'art delh Paleolitic superior.

### Proteccion
Venguèt *monument istoric* lo 5 de febrièr de 1903. Lo site es pas ubèrt a la visita.

### Referéncias
Aiguesa

**Aiguesa** (*Aiguèze* en francés) es una comuna d'Occitània, en Lengadòc, situada en Bas Vivarés, istoricament en Lengadòc. Administrativament se tròba dins lo departament de Gard e la region d'Occitània.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
* La bauma de Chabòt
* la bauma daus Punts

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
## Vejatz tanben

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Eulalio Gutiérrez Ortiz

**Eulalio Gutiérrez Ortiz** (1881 - 1939) militar (general) e òme politic foguèt president de Mexic entre 1914 e 1915.
Femna

[thumb|upright|''[Afrodita*, un imatge classic de la [[beutat]] dens l'[[Art]].]]
Lo tèrme *'femna** (var. **hemna**, **frema*') designa abitualament un individú [[uman]] de sèxe [[femenin]], mai especialament quand aqueste es adult. Se destria de la femna [[Prepubertat|prepubèr]]a apelada «dròlla», «gojata» o encara «filha» (var. hilha).

== Etimologia ==
Lo tèrme occitan *femna* [ˈ[[Alfabet fonetic internacionau|]] o *frema* [<nowiki/>[[Alfabet fonetic internacionau|ˈfʁema, ˈfʁemɔ]]] o *hemna* [<nowiki/>[[Alfabet fonetic internacionau|ˈhennɔ, ˈhemnɔ]]] que proven dal [[latin vulgar]] *fēmĭna.* S'aplica tanben per nommar una esposa. La grafia *femena* es atestada al  .

En [[catalan]] e [[italian]] s'utiliza lo substantiu «donna» probablament manlevat a l'[[occitan ancian]].

== Biologia ==
Cada uman es compausat de vint e tres [[Cromosòma|cromosòmas]], un sol essent diferent, perque caracteriza lo sèxe (XX per la femna XY per l'òme). La femna es caracterizada per recebre los gametas mascles, e a produire una cellula uòu que serà fecondada per un d'eles. Las partidas destinadas a la reproduccion sus l'anatomia extèrna son apeladas l'[[aparat genital feminin]].

=== Dimorfismes e caractèrs sexuals ===
L'anatomia de la femna presenta, al respècte de la jove, de caractèrs sexuals segondaris que la fa venir diferenta de l'òme adult, per la preséncia de mamèlas mai desvolopadas capablas de produire de lach; un timbre de la votz mai naut e agut; una pilositat a l'entorn de l'aparelh genital, un cicle de creissença capillara mai rapida.[[Fichièr:Pink Venus symbol.svg|thumb|107x107px|Simbòl de la planeta [[Vènus (planeta)|Vènus]] e de la divessa romana de l'amor [[Vènus (mitologia)|Vènus]], tanben utilizada per representar lo sèxe femenin.]]Lo passatge de l'estat juvenil a aquel adult, se produtz biologicament pel coblatge del [[tèlarc]] (θηλήe, mamèla) e del [[mènarc]] (μήναρχή, mes; *αρχή'', debuta). La femna dintra pas en fasa de calor coma la màger part dels animals mas pòt mostrar de cambiaments de caractèrs pendent lo cicle. Lo periòde menstrual, que lo cicle dura vint e uèch jorns, s'acaba amb la menopausa, a l'entorn de 40-45 ans.

La femna emprenhada es dicha gestanta. La gestacion dura 9 meses, generalament monòembrionari, mas benlèu bíembrionari un còp sus quaranta. Après la jasilha, debuta l'alachament del nenet pendent los 4 a 6 meses de vida.

## Nòtas e referéncias
Vladimir Vysotzkii

**Vladimir Semionovich Vysotzkii** (en rus: Владимир Семёнович Высоцкий) (Moscòu, lo 25 de genèr de 1938 e lo 25 de julhet de 1980) que ho deus cantaires de varietat sovietic màger deu sègle XX. Que ho tanben actor de cinema.

Hilh d'un oficièr sovietic d'origina judiva e d'una interpreta russa, son parents que divorcien chic après la soa naissença e que s'anè víver dab lo son pair e sa mairastra dens la sector sovietic de Berlin. Qu'abandonè los sons estudis d'engenheria entà víver de la musica e qu'aquesó ua renomada de las granas en Union Sovietica, perpetuada après dens la cultura russa.

Que's morí d'ua ataca cardiaca devuda a la soa consomacion de drògas durant los Jòcs Olimpics organizats en Union Sovietica e mantuns espectadors qu'abandonèn alavetz l'estadi entà anar véder lo son atahut. A maugrat d'aver hèita la soa carrièra a despart deus mejan deu poder politic, que ho onorat dab la medalha d'Artista de Merit de l'Union Sovietica.

## Ligam extèrne
* http://www.youtube.com/watch?v=JKgMqlW0djs&feature=related Vysotzkii sus youtube.com
* Vladimir Vysotsky in different languages
Marcel Proust

**Marcel Proust** (Auteuil, lo 10 de julhet de 1871 – París, lo 18 de noveme de 1922) que ho un escrivan francés d'origina normanda e judiva. Es considerat com un deus escrivans màgers de frança e de la soa epòca modernista au viraplèc enter los sègle XIX e XX. Que ho tanben ensagista e critic.

Qu'ei mei que mei brembat peu sons romans qui constitueishen *[[En cèrca deu temps perdut]]*, ua mena d'autobiografia on Proust e torna suus sons sovièr de mainatge d'un biais arquelogics, que lo son personatge adulte ensaja de tornar sus aquesta impression qui'u harguèn adulte, mes aqueth còp dab la consciéncia d'un adulte acabat. Aqueth ensaj qu'ei materializat dehens lo tèxte per la fomas escana de la *magdalena de proust* on lo gost d'aquesta petita còca hè tornar las impression d'autes còp qui degustè d'autes magdalenas.

Atau, los romans d*'En recerca deu temps perdut* qu'aubrín ua navera perspectiva dens aqueth genre dab ua progression qui n'ei pas autan marcada per l'encadenament deus eveniments mes meilèu per l'acabament de la reconstitucion psicologica deus personatges. 

Com ensagista, Marcel Proust qu'ei tanben famós per lo son *Contre Sainte-Beuve*.
Louis J. Ignarro

**Louis José Ignarro** (n. en 1941) es un biologista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1998.
Ferid Murad

**Ferid Murad** (n. en 1936) es un mètge e fisiologista estatsudidenc. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1998.

## Biografia
Nasquèt lo 14 de setembre de 1936 a vila de Whiting, situada dins la estat nòrd-american de Indiana. Filh d'un immigrant albanés estudièt medecina a l'Universitat dePauw, ont se graduèt lo 1958 e lo 1965 se doctorèt a la Case Western Reserve University de Cleveland. Lo 1970 foguèt nomenat professor de l'Universitat de Virgínia e lo 1981 de Stanford.
Edward B. Lewis

**Edward B. Lewis** (n. en 1918, m. en 2004) foguèt un biologista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1995.
Edwin G. Krebs

**Edwin Gerhard Krebs** (n. en 1918, m. en 2009) foguèt un bioquimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1992.

## Biografia
Nasquèt lo 6 de junh de 1918 dins la vila de Lansing situada dins l'estat nòrd-american d'Iowa. L'an 1936 inicièt los sieus estudis de medecina a l'Universitat d'Illinois, e se graduèt lo 1943 a l'Universitat Washington de Saint Louis. S'especializèt posteriorament en bioquimia mercés a lo sieu sojorn al laboratòri de Carl e Gerty Cori. Lo 1948 foguèt nomenat professor assistent de l'Universitat de Washington, situada a Seattle, que ne'n foguèt posteriorament catedratic. 

Moriguèt lo 21 de decembre de 2009 dins la vila de Seattle.
Alfabet grèc

L**'alfabet grèc** (en grèc: Ελληνικό αλφάβητο) es un repertòri de 24 letras que servisson per escriure la lenga grèga desempuish los sègles 9 o 8 aC. Es lo primièr alfabet amb un sistèma d'escritura dels caractèrs diferents per cada vocala e cada consona.

Actualament es utilizat per escriure lo grèc modèrne e tanben per designar d'unitats (en matematicas, fisica, astronomia, etc.).
Martin Rodbell

**Martin Rodbell** (n. en 1 de decembre de 1925 a Baltimore, m. en 7 de decembre de 1998 a Chapel Hill) foguèt un bioquimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1994.

## Biografia
Nasquèt lo 1 de decembre de 1925 a la vila de Baltimore, situada dins l'estat nòrd-american de Maryland. Inicièt l'an 1943 los estudis de biologia a l'Universitat Johns Hopkins, estudis que li calguèt interrompre per la Segonda Guèrra Mondiala, que participèt coma operator de ràdio de l'armada dels Estats Units. Finalament se graduèt l'an 1949. Lo 1954 realizèt lo doctorat de bioquimia a l'Universitat de Washington, en agrandint posteriorament los sieus estudis a l'Universitat de Illinois. Lo 1956 dintrèt trabalhar per l'Institut Nacional de la Salut de Betheseda, en venent l'an 1985 director de l'Institut Nacional de Sciéncia e Salut Ambientala del Research Triangle Park de Chapel Hill, vila en Carolina del Nòrd ont moriguèt lo 7 de decembre de 1998.

## Referéncias
Baruj Benacerraf

**Baruj Benacerraf** (n. 29 d'octobre de 1920 - m. 2 d'agost de 2011) foguèt un mètge veneçolan-american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1980.

## Biografia
Nasquèt lo 29 d'octòbre de 1920 dins la vila de Caracas, en una familha d'origina josieva sefardita marroquina - argeriana. L'an 1925 se transportèt amb la siá familha a París, e lo 1940 als Estats Units, ont lo 1943 foguèt naturalizat nòrd-american. Estudièt medecina a la Universitat de Columbia e a l'escòla Medica de Virgina, situada dins la vila de Richmond. 

Après participar a la Segonda Guèrra Mondiala coma mètge foguèt nomenat membre investigador de la Universitat de Columbia entre 1948 e 1950, de l'Espital Broussais de París entre aquel an e lo 1956, de l'Universitat de Nòva York fins lo 1968 e l'Universitat de Harvard entre 1970 e 1991, d'ont foguèt tanben professor de patologia. Entre 1968 e 1970 foguèt membre de l'Institut Nacional de Salut dels Estats Units. Dempuèi 1972 es membre de l'Academia nòrd-americana d'Arts e Sciéncias e del 1973 de l'Academia de Sciéncias dels Estats Units. 

Moriguèt lo 2 d'agost de 2011 als Estats Units.

## Referéncias
Salvador Luria

**Salvador Luria** (n. en 1912, m. en 1991) foguèt un cercaire italian-american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1968, amb Max Delbrück e Alfred Hershey per son trabalh sus los bacteriofags.
Johann Wolfgang von Goethe

thumb|200px|left|Goethe

**Johann Wolfgang von Goethe** (Francfòrt, 1749 – Weimar, 1832) que ho un deus escrivans alemans màger, tanhent deu Classicisme de Weimar, deu Sturm und Drang, de las Lutz e deu romantisme. Que ho tanben un scientific e un filosòf.

La soa òbra literària mei coneguda qu'ei de segur la pèça *[[Faust]]*.
Bacteriofag

Un **bacteriofag** (o simplament **fag**) es una sòrta de virus qu'infècta solament los bactèris. Parallèlament als virus, qu'infèctan los eucariòtas, los fags consistisson en un recobriment extèrne proteïc que conten lo material genetic (ADN). Lo material genetic d'un fag pòt far de 5 fins a 650 pkb (parelhs de quilobasas), amb una longor de 24 fins a . La granda majoritat dels fags an una coa que lor permet d'injectar son material genetic dins l'òste.
Lista dels presidents d'Afganistan

Lo **president d’Afganistan** es lo cap d'Estat, cap de govèrn d’Afganistan e lo comandant en cap de las fòrças armadas. 

L'actual president d'Afganistan es Ashraf Ghani.

Afganistan es estat intermitentment una republica – entre lo 1973 e lo 1992 e dempuèi 2001 cap a davant - en unes autres tempses es estat govèrnada per una varietat de reis, emirs e (jols regims mujahidin e taliban dins las annadas 1990) govèrnants islamistas.

## Presidents d’Afganistan

## Referéncias
Aimo Cajander

**Aimo Kaarlo Cajander** (1879-1943) botanic, professor e òme politic foguèt primièr ministre de Finlàndia entre lo 2 de junh e lo 14 de novembre de 1922.
Nikolaos Kalogeropulos

**Nikolaos Kalogeropulos** (1851- 1927)  foguèt primièr ministre de Grècia en doas ocasions: entre  lo 16 de setembre de e lo 10 d'octobre de 1916, e entre lo 6 de febrièr e l'8 d'abril de 1921.
Pinhan (Var)

**Pinhan** o **Pinhans** (*Pignans* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

Lo gentilici es **pinhanenc -enca**.

## Geografia

## Toponimia
Pinhan es atestat *Pignanum* en 1039. *Pinhan* ven dau nom latin d'òme *Pinius* amb lo sufixe *-anum* . Pinhan èra donc probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre *Pinius*. L'èssa finala francesa es probablament analogica
 
## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments
## Personalitats liadas amb la comuna
*Hubert Falco : ministre e cònsol de Tolon foguèt en premièr maire de Pinhan.

## Vèire tanben
* Comunas de Var

## Liames extèrnes

## Nòtas
Aphrodite Terra

**Aphrodite Terra** es un dei dos continents de la planeta Vènus. Es situat au sud de l'eqüator sus quasi  quilomètres. Son altitud mejana es egala a 3000 m. Se compausa de tres regions principalas e d'una quatrena, geologicament liada :
* Ovda Regio qu'es una region de 5000 km a l'oèst. Presenta lei terrens pus auts dau continent ambé de *tesserae* tenent quauquei fragments de planestèus. 
* Thetis Regio qu'es una region de 3000 km a l'èst dau continent. Es similara a Ovda Regio.
* Artemis Corona es una region amb un relèu fòrça complèxe organizada a l'entorn dau volcan en corona pus important de Vènus.
* Atla Regio es una region au nòrd-èst dau continent que travèrsa una region ambé de volcans en corona similars a Artemis Corona per arribar a la region volcanica comportant lo Maat Mons.
Andy Warhol

[thumb|left|200px|''Campbell Soup'', [1968, Metropolitan Museum, Nava York]]
[200px|thumb|[BMW, ondrada per Warhol]]
**Andy Warhol** que ho un artista grafic nòrd american, a l'origina illustrator comerciau, puish dessenhador, realizator de filmes, membre au còp dau monde culturau "sosterrenh" marginau (*underground*) e tanben deus ceucles oligarquics, qu'ei considerat d'un biais controversiau com un pintre e ua de las personalitats artisticas (e dehòra de las consideracions directament tecnicas e esteticas) mei famosas deu sègle XX. 

Qu'ei l'autor d'ua de las frasas mei famosas (au punt de l'aver perseguit per manca d'originalitat deus sons entervistaires) d'aqueth sègle : "Au sègle XX cadun que gaudirà d'ua quitzea de minutas de celebritat".

D'un punt de vista picturau, qu'ei considerat com un representant deu pop art qui los sons pertrèits de celebritats (com lo deu president chinés Mao Zedong) e'n son icòna representativas.
Peter Paul Rubens

**Peter Paul Rubens** que ho un deus màgers pintres barròcs. Originari deus País Baish espanhòus e hilh d'un pair calvinista qui huejó a Sieguen, Vesfàlia, que ho educat après per la soa mair dens la religion catolica. 

Qu'ei donc atau au còp un pintre catolic, olandés e barròc representatiu de la Contra Reforma.

La soa pintrura que's destaca per la soa exageracion sesuala, picturala e iconografica barròca e mei que mei dens las soas òbras religiosas, istoricas, dens los sons pertrèits e païsatges.

Que ho tanben un important diplomata deu son temps.

### Vita
Que neishó a Sieguen on lo pair, Jan Rubens, èra refugiat per'mor d'estar calvinista. Acerà, Jan que ho conselhèr d'Anna de Saxònia, son galant e lo pair d'ua hilha illegitima, çò qui'u mandè en preson. Chic après la soa sortida, qu'es morí e Maria Pypelincks, la mair deu pintre, que tornè a Anvèrs (la soa vila d'origina) on Peter Paul e hore eslhevat dens lo catolicisme, e on arrecebore ua educacion classica de las suenhadas, inclusent la possibilitat d'estudiar dab grans pintres d'aquesta ciutat.

En 1598 que ho admés dehens la Guilda de Sant Luc, vodada aus pintres.

Que viatgè après en Italia on e demorè mantuas annadas, en bèth percorrér las corts dotadas de colleccions de pintruras qui l'ensenhèn los estils deus mèstes mei prestigiós. Aqueth sejorn italian que ho interromput en 1603 per un viatge e ua mission diplomatica entau Duc de Màntoa auprès de Felip II d'Espanha on podó atau estudiar las colleccions espanhòlas de tablèus. D'aquesta epòca e data lo son famós pertrèit equèstre deu Duc de Lerma.

A partir de 1609 que's tornè installar a Anvèrs, alavetz partida de l'Empèri Espanhòu ; durant aqueth periòde qu'avó ua grana activitat artistica e que ho pintre de la cort deu Duc Albèrt VII d'Àustria e de l'Infanta Isabel Clara d'Espanha qui, era, èra establida a Brussèlas.

En 1621 Rubens executè ua seria de tablèus comandat per la reina de França e de Navarra Maria de Medici coneguda com lo *[[Cicle de Maria de Medici]]*. Après aquesta comanda, lo pintre que tornè har lo diplomata per la coroa d'Espanha e aqu2 que comencè atau entà eth ua tempsada de viatges durant laquau e ho hèit duas vegadas cavaèr per Felip IV d'Espanh en 1624 e tanben perCarles I d'Anglatèrra en 1630. Aquesta annada, Rubens, veude, que's tornè maridar dab ua hilha de 16 ans, Hélène Fourment qui inspirè quauques representacions feminias deus sons darrèrs tablèus, com *Lo jutjament de Paris*. Qu'avó tres mainatges deu son prumèr maridatge e cinc deu segond.

Que's morí en 1640.
Mimar Sinan

thumb|200px|left|Mosqueta Selimiye

thumb|200px|Representacion qui lo personatge d'esquèrra es supausat estar Sinan

**Mimar Sinan** que ho un arquitècte e un engenhaire otoman d'origina cristinana orientala e contemporanèu de la Reneishença europèa e de Michelangelo e Leonardo da Vinci. 

Que ho oficiau de genisers e que comencè la soa carrièra com engenhaire militar en bèth bastir fortificacions, rotas e aute estructuras arquitecturaus militaras.

Que ho nomat cap engenhaire de Suleiman I, Selim II, e Murad III e que bastir entad eth un grand nombre d'estructuras màger, mei que mei edifici religiós com la mosqueta Selimiye d'Andrinòple.
Carles II d'Espanha

[thumb|200px|right|Carles II per [Juan Carreño de Miranda ]] 
**Carles II d'Espanha**, escaissat «**l'Emascat**» (nascut *Carlos de España y Austria*; Madrid, 6 de novembre de 1661 – Madrid, 1 de novembre de 1700), foguèt rei d'Espanha de 1665 a 1675. Pasmens, sa maire, Mariana de Austria, governèt en realitat las possessions de la Corona de 1665 a 1675 per causa de la deficéncia mentala de son filh.  

## Titulatura
La titulatura oficiala del monarca espanhòl dempuèi la firma del Tractat de Lisbona compreniá en totalitat: rei de Castilha e de Leon, d'Aragon (coma **Carles II**), de Nàpols (coma **Carles V**), de Sicília (coma **Carles III**), de Navarra (coma **Carles V**), de Jerusalèm, d'Ongria, de Dalmàcia, de Croàcia, de Granada, de Valéncia, de Toledo, de Galícia, de Malhòrca, de Sevilha, de Sardenha, de Còrdoa, de Corsega, de Múrcia, de Jaén, dels Algarves, de Algeciras, de Gibartar, de las Illas Canàrias, de las Indias Orientalas e Occidendalas, archiduc d'Àustria, duc de Borgonha (coma **Carles III**), de Brabant e de Lotaríngia, de Limborg, de Luxemborg, de Guèldres, de Milan, d'Atenas e de Neopàtria, comte d'Absborg, de Flandra, d'Artois, palatin de Borgonha, de Tiròl, de Enaut, de Namur, de Barcelona, de Rosselhon e de Cerdanha, prince de Soàbia, margrave del Sant Empèri Roman, marqués d'Oristany e comte de Goceano, senhor de Biscaia e de Molina, de Frísia, de Salins e Malines, dominator d'Asia e d'Africa.

## Nòtas

## Ligams extèrnes
Mar lunara

[thumb|right|Fotografia de l'[Oceanus Procellarum|Ocean dei Tempèstas.]]

Lei **mars lunaras**, oficialament dichas *maria* (*mare* au singular), son de plans basaltics. Lor temps es estimat entre 3,12 e 4,2 miliards d'annadas segon de mesuras radiometricas e 1,2 miliards d'annadas segon l'estudi dei cratèrs. La màger part dei maria an emplit de bacins situats a bassa altitud principalament sus la fàcia visibla. Dins aquò, i a pas de relacion entre lei bombardaments d'asteroïdes dau començament dau Sistèma Solar e leis erupcions a l'origina dei mars. D'efèct, leis erupcions aguèron luòc 500 milions d'annadas après la formacion dei bacins. De mai, certanei mars, coma Oceanus Procellarum, correspondon pas amb un bacin conegut. La rason supausada de la preséncia pus importanta sus la fàcia visibla es que la crosta i seriá mens espessa.

Segon sa talha, la mar tèn un nom diferent. La pus importanta es dicha Oceanus Procellarum (*ocean dei Tempèstas*). Puei, son respectivament dichas *maria* (mar), *lacus* (lac), *palus* (palun) e *sinus* (golf).

## ''Maria'' e ''oceanus''

## Lacus

## Sinus e Paludes

## Liames intèrnes

* Luna
* Lista dei cratèrs lunars (A-B)

## Referéncias
Gonfaron

**Gonfaron** (*Gonfaron* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. 

Aqueu vilatge es famós per sa legenda de l'Ase volant. 

Acuelh tanben lo Vilatge dei Tortugas, vodat a la proteccion de la tortuga *[[Testudo hermanni]]*.

## L'Ase volant
La legenda cònta qu'en 1645 alara qu'èra demandat a chascun de netejar davant sa pòrta per far passar la procession de Sant Quinis, un vièlh vilatgés refusèt en disent que se Sant Quinis trobava lo camin tròp brut, aviá que de sautar. La municipalitat fin finala l'obliguèt pasmens a netejar. Quauquei jorns après, quand l'òme tornèt sus son ase, la bèstia lo faguèt devalar avans de "volar" au dessús dau precipici. Lei gents diguèron alara que Sant Quinis s'èra venjat en fasent volar son ase.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Vèire tanben
* Comunas de Var

## Liames extèrnes

## Nòtas
Prinhac (omonimia)

**Prinhac** es un toponim occitan. 
Se tròba en Gasconha:
* Prinhac e Marcamps
* Prinhac de Medoc
e en Roergue:
* Prinhac, masatge de Moirasés
I a tanben, en Santonge:
* Prignac (Charanta Maritima)
## Tanben veire
* Prenhac
Congrès Nacional African

[vinheta|[Bandièra del partit.]]
Lo **Congrès Nacional African** (o **ANC** per *African National Congress* en anglés) es un partit politic de Sud-Africa membre de l'Internacionala Socialista. Creat en 1912, a Bloemfontein per defendre los interèsses de la majoritat negra contra la dominacion blanca, foguèt declarat illegal per lo Partit Nacional pendent l’*[[apartheid]]* en 1960. Serà tornar legalizat en 1990 alara que l'apartheid serà avalit en junh de 1991.

En 1994, las primièras eleccions multiracialas permeton a Nelson Mandela d'èsser elegit president de la Republica sud-africana. Dempuèi, l'ANC domina largament la vida politica sud-africana (60-70 % de las voses a las diferentas eleccions generalas de 1994, 1999, 2004 e 2009).

Son cap actual es Cyril Ramaphosa e son sèti es installat dins la *Chief [[Albert Lutuli|Albert Luthuli]] House*, immòble de vint-e-dos estagis situat a Johannesburg e que portava aperabans lo nom de *[[Shell (companhia)|Shell]] House*.

Es membre de l'Internacionala Socialista.

## Autres personalitats ligadas a l'ANC

* Thabo Mbeki
* Walter Sisulu
* Oliver Tambo
* Jacob Zuma
* Salomon Malhangu
* Dulcie September
* Steve Biko

## Vejatz tanben

#### Ligams extèrnes

* Site oficial
Frederik Willem de Klerk

vinheta|de Klerk (1990)

**Frederik Willem de Klerk** ( Johannesburg, 18 de març de 1936 – Lo Cap 11 de novembre de 2021 ) foguèt un òme politic sud-african que foguèt president del govèrn sud-african entre agost de 1989 e mai de 1994. En 1993 li foguèt atribuit lo Prèmi Nobel de la Patz conjuntament amb Nelson Mandela.

Venent  d'una familha bòer amb una fòrta tradicion politica, foguèt licenciat en dreit e 1958. Posteriorament fondèt un estudi d'avocats a Vereeniging e, en 1972 foguèt elegit deputat al Parlament pel Partit Nacional de Sud-Africa. Durant lo ans seguents ocuparà divèrsas foncions ministerialas: entre 1979 e 1982, la de las Minas e de l'Energia; entre 1982 e 1985, la de l'Interior; e entre 1984 e 1989, la dels Afars Exteriors. 

En aqueste darrièr an remplacèt Pieter Willem Botha a la presidéncia del govèrn, pòst a partir del qual començarà una politica de reformas encaminada a l'abandon de l'apartheid. Abroguèt las leis segregacionistas, e faguèt desliurar los presonièrs politics negres, que entre eles i aviá Nelson Mandela, legalizèt lo Congrès Nacional African (CNA) e dotèt lo país d'una nòva Constitucion.
Charlie Bauer

**Charlie Bauer** (Marselha, 1943-2011) es un activista revolucionari d'estrèma senèstra que passèt 20 ans en preson e s'aliguèt ambé Jacques Mesrine per combatre lo sistèma carcerau francés e sei quartiers d'auta seguretat.

Naissut dins una familha de resistents, faguèt partida dei Jovenças Comunistas, mai laissèt lo Partit Comunista Francés perque eu voliá sostenir lo Front de Liberacion Nacionala d'Argeria. Foguèt incarcerat dins lei quartiers d'auta seguretat de la Preson de la Santat ; durant seis annadas de detencion passèt doas licéncias en psicologia e en filosofia e tanben un doctorat d'antropologia. En 1988 sortiguèt de preson e après escriguèt sei memòrias *Fractures d'une vie*.
Felip V d'Espanha

**Felip V** (en francés: *Philippe de Bourbon*; en espanhòl: *Felipe de Borbón y Baviera*; Versalhas 19 de decembre de 1683 – Madrid, 9 de julhet de 1746) foguèt rei d'Espanha dempuèi lo 15 de novembre de 1700 dusca sa mòrt. Foguèt lo primièr rei de la dinastia dels Borbons en Espanha.

## Descendéncia
Felip V se maridèt per dos còps: 

# Maria Loïsa Grabrièla de Savòia (1701–1714); aguèron quatre mainatges, dels quals Loís e Ferrand VI.
# Isabèl Farnese (1714–1746); aguèron sèt mainatges, dels quals Carles III.

## Titulatura
S. M. Felipe V, rei d'Espanha, rei de Castelha, de Leon, d'Aragon, de Sicìlia, de Nàpols, de Jerusalèm, de Navarra, de Granada, de Toledo, de Valéncia, de Galícia, de Malhòrca, de Sevilha, de Sardenya, de Córdoba, de Corsega, de Múrcia, de Jaén, de las Illas Canàrias, de las Índias Orientalas e Occidentalas, duc de Milan, senhor dels Païses Basses, etc.

## Nòtas

## Ligams extèrnes
Lord Byron

[thumb|200px|Lord Byron dab lo vestit tradicionau [albània|albanés]]
**Lord Byron** que ho un deus màgers escrivan britanic d'estil romantic.

La soa vita personau, marcada dab mantuas aventuras amorosas femeninas e dab acuscions de sodomia e de relacions incestuòsa que hen escàdal dens la societat anglesa deu son temps.

Suu plan politic que participè fisicament e financièrament a la guèrra d'independéncia de Grècia de l'Empèri Otoman.
Lista dei cratèrs lunars (A-B)

Lista dei cratèrs d'impacte lunars amb un nom començant per A o B.

## A

## B

## Liames intèrnes
* Luna.
* Mar lunara.
* Lista dei cratèrs lunars (C-F).
* Lista dei cratèrs lunars (G-K).
* Lista dei cratèrs lunars (L-N).
* Lista dei cratèrs lunars (O-Q).
* Lista dei cratèrs lunars (R-S).
* Lista dei cratèrs lunars (T-Z).
Gilbert Bécaud (cantaire francés)

**Gilbert Bécaud** (naissut **François Gilbert Léopold Silly** ; Tolon, lo 24 d'octobre de 1927 - París, lo 18 de decembre de 2001) foguèt un cantaire de varietat provençau de lenga francesa que faguèt una prestigiosa carriera internacionala. Sei cançon foguèron ansin tradusidas dins mante lenga, e mai que mai en anglés.

La mai famosa e bensai *Et maintenant ?* ("E ara ?") de 1961.

Abans de començar sa carriera internacionala, estudièt lo piano au Conservatòri de Niça que laissèt quand entrèt dins la resistència durant la Segonda Guèrra Mondiala.
Dunois

**Dunois** es un parçan francés de l'oest de Beauce que s'estend de Châteaudun (sosprefectura dau departement d'Eure et Loir) juscant'au nòrd dau departament de Loir e Char, au vesinatge de Vendômois.

'Quela region correspond a un ancian *Pagus Dunensis* e dependiá avans 1789 dau grand govèrn d'Orleanés. Era alara situada a l'oest de l'Orleanés pròpri e au sud-oest de Beauce.

Las vilas principalas son Châteaudun (capitala), Fréteval, Cloyes-sur-le-Loir, Bonneval, Patay, Marchenoir.

Sos abitants son los *dunoisons*, terme pauc usitat au contrari de *dunois*, fòrça espandit.

Vescomtat ereditari au segle X, Dunois fuguet vendut au comte de Bles en 1382, e tornar vendut emb lo comtat de Bles en 1391 a Loís d'Orleans. Son filh Charles lo donet en 1439 a son mieg fraire Joan, lo bastard d'Orleans, que fuguet d'aquí endavant conegut coma Joan de Dunois. Dunois fuguet incorporat a la Corona en 1707.

## Nòtas
Arròc de Gibartar

right|250px|thumb|L'Arròc de Gibartar, costat oèst

L**'Arròc** (o l**'Arròca**) **de [[Gibartar]]** qu'ei un monolit calcari situat sus la còsta meridionau de la Peninsula Iberica. Qu'atenh ua hautor de 426 mètres. Qu'èra considerat a l'Antiquitat, dab Jbel Musa sus la còsta africana, com ua de las Colomnas d'Ercules. L'arròc qu'ei ua possession de la corona britanica. Qu'estó cedit per Espanha a la Gran Bretanha peus Tractats d'Utrecht, a la fin de la Guèrra de Succession d'Espanha.

### Geologia
250px|thumb|left|Vista panoramica desempuish lo som de l'arròc
Aquera formacion geologica qu'estó creada durant lo Jurassic, 200 milions d'ans a, quan la placa africana e tumè la placa euroasiatica. L'Ocean Atlantic que traversè l'Estreit de Gibartar e l'aigat seguent que creè la Mar Mediterranèa. L'arròc que hè part de las Cordilhèras Beticas, ua cadea de montanhas qui dominan lo sud-èst de la Peninsula Iberica.