open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ynys Môn

****

**Ynys Môn** (en anglés: *Anglesey*) es una illa del País de Galas, separada de la rèsta del territòri pel destrech de Menai. Son nom galés es Ynys Môn (illa de Mona), e los romans la sonavan l'illa Mona.

Cobrís una superficia de 714 km² e compta 66 829 abitants. Sa capitala es Llangefni. L'economia de l'illa pausa principalament sus l'elevatge; s'i tròba tanben un pòrt de pesca, un oleoducte e una centrala nucleara. L'illa es tanben coneguda per sos monuments megalitics e pel vilatge de Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch, que possedís lo toponim mai long del Reialme Unit.

A l'Edat Mejana, Ynys Môn èra escaissada *Mam Cymru* (Maire de Galas) a causa de la fertilitat de sas tèrras, que ne fasiá lo granièr del nòrd del país de Galas.

## Istòria
I a de nombroses monuments megalitics e menirs, fasent pròva de la preséncia umana tre la preïstòria.[vinheta|356x356px|Cambra funerària de [Bryn Celli Ddu.]]Dins l'Antiquitat, l'illa fasiá partida del territòri dels ordovics e èra associada al poder dels druidas. En l'an 60 apr. J.-C., lo general roman Gai Suetonius Paulinus ataquèt l'illa e metèt fin a la dominacion druidica. Foguèt puèi envasida successivament pels vikings, los saxons e los normands. Al sègle XIII, foguèt conquistada per Edoard Ièr d'Anglatèrra, al meteis temps que la rèsta del País de Galas.

## Referéncias


## Ligams extèrnes

* Anglesey today
Dimenge sagnós

vinheta|217x217px|Memorial a Derry, suls luòcs de l'eveniment.
**Dimenge sagnós** (en irlandès: *Domhnach na Fola*; en anglés: *Bloody Sunday*) es lo tèrme correntament utilizat per designar los eveniments subrevenguts dins lo quartièr de Bogside, dins la vila de Derry, en Irlanda del Nòrd, lo 30 de genièr de 1972. Aquel jorn, 15 000 personas se manifestavan contra una lei que permetiá al govèrn britanic d'empresonar, sens procès prealable, las personas suspectadas d'apartenir a l'IRA. La manifestacion, convocada per l'Associacion pels dreches civics d'Irlanda del Nòrd, se debanava de faiçon pacifica fins qu'un grop pichon comencèt de lançar de pèiras contra una barricada de militars. Los soldats repliquèron primièr amb de gases lacrimogèns, de balas en cauchó e de canons a aiga, puèi amb de balas realas, transformant las carrièras en un vertadièr caos.

Las chifras oficialas fan estat de:

* 13 mòrts, dont 6 menors.

* 26 personas nafradas per balas, dont 5 tiradas dins l'esquina.

* Mai de 30 nafrats en tot, d'unes versats per de veïculs de l'armada.

vinheta|189x189px|Una murala a Derry commemorant lo Dimenge sagnós.
Mantuna font independenta, sustot de jornalistas presents sus plaça, confirmèron que cap de las victimas anava pas armada.

Lo primièr batalhon de paracasudistas, responsable de l'operacion, foguèt somés a una enquèsta pel govèrn britanic, mas las responsabilitats foguèron pas clarament establidas. En 1998, lo Primièr ministre Tony Blair comandèt un rapòrt novèl e, fin finala, lo 15 de junh de 2010, après dotze annadas d'enquèsta, lo rapòrt oficial de 5 000 paginas foguèt rendut public, acusant formalament l'armada britanica del massacre.

Lo grop irlandés U2 escriguèt una cançon sus aqueles eveniments, entitolada *Sunday, Bloody Sunday*, que venguèt una granda capitada internacionala.

## Referències
Japanese

**Leavitt Eduardo Zambrano Haynes** (Colón, Panamà, 9 de març de 1973-23 d'octòbre del 2025), mai conegut coma ***Japanese***, èra un cantaire de reggae e dancehall. Foguèt membre fondador del grop Scare Dem Crew. 

## Referéncias
Catherine Connolly

**Catherine** Martina Ann **Connolly** (nascuda lo 12 de julhet de 1957) es una femna politica irlandesa, sens afiliacion partidària mas socialista, qu'es elegida presidenta de la Republica en octobre de 2025.

## Vida personala
Connolly trabalhèt coma psicològa puèi coma avocada. Parla irlandés, anglés e alemand. Visquèt a Claddagh, dins la vila de Galway, dempuèi 1988, e es maridat e a dos filhs adults. 

## Referéncias
Sanae Takaichi

**Sanae Takaichi** (nascuda lo 7 de març de 1961) es una femna politica japonesa qu'es Primièra Ministre de Japon e Presidenta del Partit Liberal Democratic dempuèi octobre de 2025.   Membre de la Cambra dels Representants de 1993 a 2003 e dempuèi 2005, tanben ocupèt divèrses pòstes ministerial dins los govèrns de Shinzo Abe e Fumio Kishida.
Tufan Erhürman

**Tufan Erhürman** (nascut l'11 de setembre de 1970) es un academician chipriòta, avocat, diplomata qu'es elegit president de Chipre del Nòrd dempuèi 2025. Tanben foguèt primièr ministre de 2018 a 2019, e candidat malaürós a la presidenciala de 2020 (qu'arribèt tresen).
Andrieu Herrero

**Andrieu** (*André* en francés)** Herrero** (Puègserguièr, 28 de genièr de 1938-24 d'octobre de 2035) es un jogaire de rugbi de XV conegut per sa preséncia al RC Tolon e en equip de França. Tanben foguèt entrainaire e restaurator.
Reialme d'Igáláà

**Anẹ Igáláà** (Tèrra d'Igala), tanben coneguda coma reialme d**'Igáláà**, es un estat tradicional precolonial de l'Africa de l'Oèst, situat a la region orientala de la confluéncia de Nigèr e de Benoe uèi al centre de Nigèria. Lo reialme foguèt fondat pel pòble Igala, amb lo "Àtá" servissent coma rei Igala, paire nacional e Cap esperital, e la capitala de la tèrra Igala es a Idah. Lo **reialme d'Igáláà** influencièt e foguèt influenciat pels Idòma, e Jukun, e es benlèu compausat de descendents d'aqueles grops que s'installèron e se mesclèron amb las populacions nativas d'Igal.
Julian Besson

**Julian Besson** (*Giuliano* en italian; Lo Sause, 1èr de genièr de 1950-24 d'octobre de 2025) la es un esquiaire e òme d'afars occitan de la ciutadanetat italiana.

## Biografia

### Carrièra d'esquiaire
Actiu dins las annadas 1970 e especialista en corsas de velocitat, Besson prenguèt part als 11ns Jòcs Olimpics d'Ivèrn a Sapporo (1972), que comptèron tanben coma los Campionats del Mond de 1972. Foguèt sa sola aparicion olimpica, en acabant 11en en davalada. Se ganhèt lo títol italian de davalada en 1972. 

A l'edat de 24 ans, amassa amb Stefano Anzi, foguèron elegits per lors companhs d'equipa coma representants de la Valanga Azzurra, en defendent los dreches dels quites atlètas. Malgrat èsser al pic de lors carrièras d'esquí, per defendre los dreches dels esquiaires, foguèron forçats de metre fin a lors carrièras esportivas a l'edat de 25 ans.

### Carrièra d'entrepreneire
vinheta|Giuliano Besson (esquèrra) amb Stefano Anzi dins las annadas 1970
Après sa retirada, en 1976 comencèt una entrepresa de fabricacion de vestits esportius, AnziBesson, amassa amb Stefano Anzi. 

## Nòtas
Andrieu Delpotz

**Andrieu Delpotz** (*André Delpoux* en francés; Puègnautièr, 16 de decembre de 2027-26 d'octobre de 2025) es un jogaire puèi entraïnaire de rugbi de XIII al club de Carcassona e en equipa de França. Joguèt al centre e a la dobertura.
T'Pau

**T'Pau** es un grop pop ròck anglés fondat en 1986 entre autres per Ronnie Rogers ambe la cantaira Carol Decker, mai que mai conegut en Occitània pel tube *China in Your Hand* en 1988.

## Discografia
* 1987 : *Bridge of Spies*
* 1988 : *Rage*
* 1991 : *The Promise*
* 1998 : *Red*
* 2015 : *Pleasure & Pain*
Mòrt de Zyed Benna e Bouna Traoré

vinheta|Bandaròla dens ua amassada contra l'impunitat policièra a Tolosa.
La **mort de Zyed Benna e Bouna Traoré**, lo 27 d'octobre de 2005 a Clichy-sous-Bois, que concerneish dus adolescents electrocutats dens un pòst electric on i entrèn entà se sauvar d'un contròle de polícia, çò qui causè violents afrontaments enter mantua centena de personas de Clichy-sous-Bois e las fòrças de la polícia francesa. Aqueth eveniment qu'estó un element iniciator de las susmautas de 2005 dens las banlègas francesas. 

## Referéncias


## Biografia

* Gwenaël Bourdon, dab Adel Benna, Siyakha Traoré, *Zyed e Bouna*, París, Don Quichotte, 2015, 208 p. ().
Aktion T4

thumb|Esquèma generau dau sistèma concentracion nazi e de la politica d'exterminacion dau Tresen Reich

L’***Aktion T4*** designa lo programa d'execucion deis andicapats fisics e mentaus alemands menats per lo III Reich en setembre de 1939 e aost de 1941. Entraïnant la mòrt de  a  personas, foguèt abandonat en causa dei protestacions dau clergat catolic. Pasmens, permetèt au regime nazi d'aquistar una premiera experiéncia en matèria d'exterminacion. De responsables de l’*Aktion T4* participèron ansin a la concepcion dau programa d'exterminacion dei judieus d'Euròpa.

## Liames intèrnes

* Nazisme.
* Olocaust.
* Tresen Reich.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Johann Chapoutot, Christian Ingrao e Nicolas Patin, *Le monde nazi. 1919-1945*, Tallandier, 2024, 640 p.

## Nòtas e referéncias
Yvan Cujious

**Yvan Cujious** es un cantaire occitan nascut a Tolosa (Occitània) lo 23 de julhet de 1966. Ancian professor de sciéncia fisica, encontra Claudi Nogaròu en 1996 e decidís alavetz de se consacrar a plen temps a la musica, sa passion. Escriu e canta mai que mai en francés, mas li arriba tanben mai rarament de cantar un pauc en occitan. 

Coma cantaire francés, a emportat lo *Prèmi Brassens* a Seta en 1999, e tanben lo prètz de la cançon francofòna a Saignelégier en Soïssa en 2011.

En mai de sa carrièra solò, a enregistrat un album en trio ambe Magyd Cherfi (lo cantaire de Zebda) e Art Mengo, e en 2024 un album en duò ambe lo guitarrista Louis Winsberg en omenatge a Claudi Nogaròu.
​

Es tanben un animator ràdio (sus Sud Radio, Europe 1...), e lo quite fondator ambe Hélène Nogaròu (la femna del paure Claudi Nogaròu) de la ràdio *Tolosa FM*. Anima quitament una emission a la television francesa France 3, emission dins la quala fa d'entrevistas de cantaires en çò lor.

## Discografia
* 1999 : *Chansons des deux mains* 
* 2009 : *Tout le monde m'aime* 
* 2012 : *J'aime tous les gens* 
* 2021 : *Le temps additionnel* (**Toulouse Contour**, ambe Magyd Cherfi e Art Mengo)
* 2024 : *Une voix, six cordes* (ambe Louis Winsberg)

## Referéncias
Clio

**Clio**, nascuda en 1987 a Besançon (França), es una cantaira francesa. Es tanben musiciana, compositritz e autora. 

Son primièr album eponim es publicat en 2016 sul labèl independent *uGo&Play*. D'estili acostic, conten un duò ambe l'actor francés Fabrice Luchini (cançon *Eric Rohmer est mort*). Aqueste album recep en 2017 lo "*Coup de cœur*" de l'Acadèmia Charles Cros.

Son segond album *Déjà Venise* es publicat en 2019. D'estili electro-pop, conten en particular lo títol *T'as vu* qu'a agut un polit resson.

## Discografia
* 2016 : *Clio*
* 2019 : *Déjà Venise*
* 2021 : *L'amour hélas*
* 2023 : *Carambolages*
Jennifer Rush

**Heidi Stern**, dicha **Jennifer Rush**, es una cantaira anglofòna americana de pop ròck nascuda lo 29 de setembre de 1960 a Nòva York (Estats Units). 

En Occitània, **Jennifer Rush** es coneguda per sa balada *The Power of Love* qu'a agut de resson fin 1984 e debut 1985 (succès popular dins mantuns païses d'Euròpa, quitament numèro 1 en Anglatèrra), una cançon que Céline Dion rendrà fòrça populara dins de nombroses païses (en particular als Estats Units) en la reprenent en 1994.
La Grande Sophie

**Sophie Huriaux**, dicha **La Grand Sophie**, es una cantaira francesa de musica pop e rock, tanben musiciana (guitarra), compositritz e autora. 

**Sophie Huriaux** es nascuda en Mosèla, lo 18 de julhet de 1969 (a Diedenhofen), mas a passat tota son enfança (a partir de sos dos ans) en Occitània, mai precisament en Provença, sos parents avent mudat al Pòrt-de-Boc còsta Marselha. En 1990, a mudat a París (França).

Comença a aver de resson a partir de son segond album *Le Porte-bonheur* publicat en 2001, album que conten la cançon *Martin*, mas deven vertadièrament populara en França tota a partir de 2003 gràcias al succès del tresen album *Et si c'était moi*, portat en particular per dos tubes, *Du courage* en 2003 e *On savait (devenir grand)* en 2004.  

## Discografia
* 1997 : *La Grande Sophie s'agrandit* 	
* 2001 : *Le Porte-bonheur* 	
* 2003 : *Et si c'était moi* 
* 2005 : *La suite…* 	
* 2009 : *Des vagues et des ruisseaux* 	
* 2012 : *La Place du fantôme* 	
* 2015 : *Nos histoires* 	
* 2019 : *Cet instant* 	
* 2023 : *La vie moderne*

## Cançons mai conegudas en [[Occitània]]
* *Martin* (2001)
* *Du courage* (2003)
* *Ringo Starr* (2003)
* *Rien que nous au monde* (2003)
* *On savait (devenir grand)* (2004)
* *Je ne changerai jamais* (2005)
* *Dans les roseaux sauvages* (2005)
* *Un jour heureuse* (2006)
* *Égoïste* (2006, adapatacion francesa de *Echo Beach* de Martha and the Muffins)
* *Psy psy chanaliste* (2006)
* *Ne m’oublie pas* (2012)
* *La mer* (2022)
* *Vendredi* (2022)
* *La vie moderne* (2023)
Krasnodar

**Krasnodar** (en rus: *Краснодар*; abans de 1920 — **Ekaterinodar**) es la vila mai granda del sud de la partida europèa de Russia, lo centre administratiu del territòri de Krasnodar. Foguèt fondada en 1793 per de cosacs ucraïneses.

Es situada dins la partida sud de la Plana d'Euròpa Orientala, sus las ribas del riu Coban (o Kuban), al nòrd de las montanhas del Caucàs. Sa populacion es de  abitants (en 2025). Es sonada non oficialament la capitala del sud de Russia e la capitala miègjornala.

## Galariá

Krasnodar, Russia, near natural colors, Sentinel-2 satellite image 2018-SEP-18.jpg
Триумфальная арка и памятник Святой Екатерине (1).jpg
Медакадемия Краснодар Russia.JPG
View of Krasnodar taken from Kozhevennaya street, 24 2020-04-18-5.jpg
Здание гостиницы централь 03.JPG
Karasunskiy okrug, Krasnodar, Krasnodarskiy kray, Russia - panoramio (27).jpg
2022. Краснодар DSC 9475.jpg
Екатерина Великая. Монумент.JPG


## Referéncias

## Ligams extèrnes

*  Krasnodar
* Krasnodar sus Google Maps
Martha and the Muffins

**Martha and the Muffins** es un grop canadian anglofòn d'estili new wave format en 1977 e basat a Toronto (Ontàrio). En Occitània, son coneguts per lor tube *Echo Beach* en 1980.

Dempuèi lors debuts, los musicians an cambiat. Pasmens, la formacion originala èra compausada de Martha Johnson als clavièrs e al cant, Carl Finkle a la bassa, Tim Gane a la batariá, David Millar e Mark Gane a las guitarras.
Réjane Magloire

**Réjane Magloire**, o simplament **Reggie**, nascuda lo 28 de novembre de 1964 a Likasi al Congo e mòrta en octobre de 2023 al Cambòtja, èra una cantaira anglofòna, modèla, e quitament actritz de ciutadanetat americana (d'origina haiciana e polonesa). 

**Réjane Magloire** es la votz del tube disco tardiu *Last Night a DJ Saved My Life* en 1983 del grop nòvayorkés Indeep.

En 1991, **Réjane Magloire** canta tanben sul segond album del grop house europèu Technotronic.

## Vejatz tanben
* Indeep
* Technotronic
Trópea (Arcadia)

**Trópea** (), abans coneguda coma **Vervítsa** (), es un vilatge situat dins la municipalitat de Gortynia, dans le districte regional d'Arcadia, a la periferia del Peloponès, en Grècia.

Segon lo recensement de 2021, a una populacion de 372 abitants.

## Referéncias
Herbert Spencer

thumb|right|Herbert Spencer

**Herbert Spencer** (27 d'abriu de 1820, Derby - 8 de decembre de 1903, Brighton) es un filosòf e sociològ britanic dau sègle XIX. Es l'autor d'una òbra marcada per l'aplicacion dei teorias evolucionistas de Darwin a la sociologia. I presentèt lo passatge de l'omogenèu a l'eterogenèu coma l'explicacion de l'evolucion de l'individú vèrs la societat e dei societats « primitivas » vèrs de societats mai e mai organizadas. Es ansin vist coma un precursor dau darwinisme sociau.

## Liames intèrnes

* Darwinisme sociau.
* Sociologia.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Patrick Tort, *Spencer et l'évolutionnisme philosophique*, París, Presses Universitaires de France, « Que sais-je ? », 1996, 128 p.

## Nòtas e referéncias
Còdi de procedura penala (França)

Lo **Còdi de procedura penala** es, en drech francés, lo còdi que gropa l'ensemble dei nòrmas legislativas relativas a la procedura penala. Intrat en vigor en 1959, a per objectiu de protegir lei drechs individuaus, de renforçar l'autoritat dei magistrats e de melhorar l'eficacitat de la procedura penala en precisant lei drechs e leis obligacions de totei leis actors susceptibles d'intervenir dins un afaire penau. Sa redaccion èra una revendicacion de la Resisténcia en vista d'assegurar una procedura digna (sinceritat dei pròvas, enebiment dei confessions forçadas, enebiment de l'utilizacion de substàncias narcoticas, etc.).

## Liames intèrnes

* Còdi penau (França).
* Drech penau.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Ivanov

**Ivanov** foguèt un grop de musica pop francés de Franca Comtat en partida format en 1985 per de musicians de l'orquestra **Les Spiders** (fondat a Pontarlier en 1976) e compausat de Gilles Petitjean (guitarra e cant), Aliocha Berman (guitarra e violon), Patrick Laithier (batariá) e Yves Renaud (bassa). 

Lo nom rus del grop es pr'amor de las originas del guitarrista Aliocha Berman. 

**Ivanov** es conegut per lor primièr 45 torns publicat de caps la fin de l'annada 1989, *Les Nuits sans soleil*, que foguèt un tube en França.

Lo grop se separa en 1993.
Alice Deejay

**Alice Deejay** èra un grop neerlandés de musica electronica actiu entre 1999 e 2002, grop mai que mai conegut en Occitània (e endacòm mai) pel tube eurodance *Better off alone* pendent l'ivèrn 1999-2000. 

**Alice Deejay** èra compausat dels compositors Pronti (Sebastiaan Molijn), Kalmani (Eelke Kalberg) e DJ Jurgen, ambe lo discjoquèi Marc Lee-Smith e la cantaira anglofòna **Judith Anna Pronk** (la votz del grop), nascuda lo 8 de decembre de 1973.

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *Better off alone* (1999)
* *Back in my life* (2000)
* *Will I ever* (2000)
Alok

**Alok Achkar Peres Petrillo** es un discjoquei e un compositor de musica electronica brasilian nascut lo 26 d'agost de 1991.  Es estat revelat en Occitània en 2017 coma compositor del tube en anglés *Hear Me Now*, tròç enregistrat en collaboraccion ambe Bruno Martini e ambe lo cantaire Zeeba.
Francesco Clemente

**Francesco Clemente** (nascut lo 23 de març de 1952) es un pintre e editor italian. A viscut en Itàlia, en Índia e a Nòva York.

Es un pintre neoexpressionista e foguèt una figura de prumèr plan del movement italian de la Transavanguardia dins las annadas 1980, conegut per son retorn a l’art figuratiu. 

Foguèt coeditor de la colleccion Hanuman Books de 1986 a 1993.
Snow

**Darrin Kenneth O'Brien**, dich **Snow** ("Nèu"), es un cantaire e rapaire canadian anglofòn originari de Toronto (Ontàrio) e nascut lo 30 d'octobre de 1969.

**Snow** es mai que mai conegut en Occitània per son tube *Informer* en 1993.
Franz Marc

**Franz Marc** (Munic, 8 de febrièr de 1880 – Braquis, 4 de març de 1916) èra un pintre alemand.

Foguèt una de las figuras principalas de la pintura expressionista alemanda e un dels fondadors del grop artistic "der blaue Reiter" (Lo cavalièr blau). Las siás òbras mai conegudas son representacions coloradas d’animals. Moriguèt al combat pendent la Primièra Guèrra Mondiala.
Diocèsi de Vabre

La **diocèsi de Vabre** èra una division territoriala de la Glèisa catolica en Occitània, del sèti a Vabre. Creada en 1317 pel papa Joan XXII, foguèt abolida a la Revolucion francesa. 

## Geografia
La diocèsi correspondiá aperaquí a la mitat sud del Roèrgue. La catedrala se'n ditz Sant Salvador e Sant Pèire.

## Istòria
La diocèsi es creada a partir d'un tròç de la diocèsi de Rodés en 1317. 

En 1790, la diocèsi de Vabre es fusionada amb la diocèsi de Rodés, que correspond al departament d'Avairon (l'avèsque se ditz pasmens "avèsque de Rodés e Vabre"). De 1801 a 1817 la diocèsi de Rodés es annexada a la diocèsi de Caors. Restablida, càmbia son nom en 1875 per diocèsi de Rodés e Vabre.
Gnarls Barkley

**Gnarls Barkley** es un grop american anglofòn de musica soul ambe d'influéncias hip-hop, funk, jazz, electro, ròck psiquedelic e R&B. 

**Gnarls Barkley** es nascut en 2005 de la collaboracion entre lo cantaire / rapaire Cee Lo Green e lo productor Danger Mouse (de son nom vertadièr Brian Burton). A agut de succès còp-sec après s'èsser format tre lor primièr simple, *Crazy*, un gròs tube dins mantunes païses en 2006.
Microbloguitge

Lo **microbloguitge** (*microblogging* en anglés) es una forma de blòg dels messatges corts en general de mens de 300 caractèrs e sens títol. Se ditz que permet als utilizaires d'escambiar d'elements pichons de contengut coma de frasas cortas, d'imatges individuals, o de ligams cap a d'articles o de vidèos. ", que pòt èsser la rason màger de lor popularitat. De malhum socials populars coma Mastodon, Bluesky, Weibo, X (Twitter) e Threads se pòdon veire coma de colleccions de microblògs.

### Servicis

* Mastodon
* Bluesky
* Threads
* Weibo
* X (Twitter)
Adibou 2

***Adibou 2*** (o Adibou : Disc environament) es un jòc vidèo ludoeducatiu, desvolopat per Coktel Vision. Sortiguèt en 1996 sus platafòrma Windows e Mac. Es lo successor d'Adibou, sortit en 1992 sus MS-DOS.

Aqueste episòdi es sensiblament diferent de son predecessor : aparéncia novèla per Adibou, melhorament dels grafismes, portatge sus Windows, e d'activitats novèlas.

## Descriptiu
Pendent lo jòc, Adibou interagís de contunh amb lo jogaire. Al començament, lo jogaire deu crear un perfil novèl que se pòt personalizar (cara, pèls, data d'anniversari). Un còp lo perfil creat, lo jogaire arriba dins l'Univèrs d'Adibou. Pòt alara far mai d'una activitat dins l'òrt, coma far créisser de fruches e de legums dins lo casal amb Robitok, far butar de flors, far cambiar lo cabanòt de Plop lo can o l'abric dels aucèls, e jogar amb la bala roja. Un còp a l'interior de l'ostal d'Adibou, lo jogaire a tanben mai d'una activitat. Pòt confeccionar de pastisses amb Kicook, agachar la television que conten doas cançons e d'autres clips corts, jogar al jòc de construccion, escotar la Ràdio Adibou, jogar al jòc de las masquetas, e jogar als *Bricks*. Se lo jogaire festeja son anniversari o qu'es Nadal, dos CD d'escotar apareisson al pè de la television. Pòt tanben jogar als disques addicionals, e pòt tanben verificar sa progression (menú disques e arbre dels progrèsses).

## Disques addicionals
Entre 1996 e 1999, 5 disques addicionals son estats editats per Adibou 2. Dins aquestes disques, lo jogaire pòt realizar d'activitats compausadas de 3 nivèls de dificultat (facil, normal o dificil), concebuts per li donar la possibilitat de cambiar de nivèl, e de pas lo metre en dificultat. Dispausa tanben d'un sistèma d'avaloracion del trabalh que li permet de veire sos progrèsses.

### Lectura e Calcul
Disques sortits en 1996, en meteis temps que lo disc environament. Lo jogaire pòt aprendre a legir e a far de calculs. Aqueste disc es declinat en doas versions per s'adaptar a l'edat del jogaire : 4-5 ans e 6-7 ans.

### Natura e Sciéncias
Disc sortit en 1998. Lo jogaire es transportat dins l'univèrs de la natura e de las Sciéncias. Amb lo simulator de conducha, lo jogaire serà iniciat a la conducha, pòt navegar entre las diferentas activitats, e pòt tanben tornar a l'ostal d'Adibou. La veitura pòt èsser tanben transformada.

### Anglés
Disc sortit en 1999. Lo jogaire es iniciat a l'anglés, lo jòc dispausa aital d'una reconeissença vocala.

### Musica
Disc sortit en 1999. Lo jogaire pòt aprendre lo ritme, los sons, los instruments, las nòtas e pòt tanben compausar sa pròpria musica.
Granodiorita

[thumb|right|Granodiorita ([Califòrnia).]]

La **granodiorita** es una ròca magmatica intrusiva principalament compausada de qüars, de feldspats potassics (microclina, ortòclasa), de plagioclasis (albita, oligoclasa) e de biotita. La preséncia d'augita, d'apatita, de magnetita e de titanita es possibla. A una estructura massisa constituïda de gruns fins a mejans. Es generalament de color gris clar amb de tacas sornas mai ò mens nombrosas. Aquel aspècte es fòrça similar ai granits clars e, sovent, una analisi petrografica permet de destriar lei doas ròcas.

La granodiorita forma de plutons. Pòu tanben s'observar dins lei regions marginalas diferenciadas dei batolitas. Lei jaciments principaus se tròban dins lei cadenas de montanhas en cors d'orogenèsi, en particular ais Estats Units, en Japon, en Norvègia, en Romania e en Àustria. Es utilizada coma materiau de construccion ò per produrre de lausas ornamentalas. La Pèira de Roseta es una pèira de granodiorita.

## Liames intèrnes

* Feldspat.
* Granit.
* Riolita.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Nicola Cipriani (trad. Marie-Hélène Alfonsi e Catherine Sobecki), *Minéraux et Roches*, París, Gründ, 1996.

## Nòtas e referéncias
Tonalita

[thumb|right|[Fotografia d'un tròç de tonalita de color clara.]]

La **tonalita** es una ròca magmatica intrusiva principalament compausada de plagioclasis sodics (oligoclasa, andesina), de qüars, d'hornblenda e de biotita. La preséncia d'ortòclasa, d'apatita, de titanita, de magnetita, de zircon, de piroxèns e d'allanita es possibla. A una estructura massisa constituïda de gruns grossiers. Es generalament de color gris negre. Aquel aspècte es fòrça similar ai granits clars e, sovent, una analisi petrografica permet de destriar lei doas ròcas.

Geologicament, la tonalita es associada a de batolitas granitics de talha importanta. Lei jaciments pus coneguts se tròban en Canadà, ais Estats Units, en Norvègia e en Itàlia. Es utilizada coma materiau de construccion locau ò per produrre de lausas.

## Liames intèrnes

* Granit.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Nicola Cipriani (trad. Marie-Hélène Alfonsi e Catherine Sobecki), *Minéraux et Roches*, París, Gründ, 1996.

## Nòtas e referéncias
Ignimbrita

[thumb|right|Ignimbrita ([Argentina).]]

Lʼ**ignimbrita** es una ròca magmatica volcanica principalament compausada de qüars, de sanidina, d'albita e de biotita. La preséncia de piroxèns e de tròç de veire e de ròca es possibla. A una estructura mai ò mens compacta amb d'elements piroclastics soudats dins una matriça veirenca. Sa color es variabla. Lo gris clar e lo brunèu son lei pus frequents, mai lo rogenc e lo violacèu pòdon aparéisser dins lei zònas d'alteracion.

L'ignimbrita se forma durant d'erupcions explosivas acompanhadas de coladas piroclasticas. Es eissida dau refrejament dei materiaus de la colada. A pauc d'utilizacions, mai es de còps utilizada coma materiau de construccion locau.

## Liames intèrnes

* Erupcion pliniana.
* Volcan.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Nicola Cipriani (trad. Marie-Hélène Alfonsi e Catherine Sobecki), *Minéraux et Roches*, París, Gründ, 1996.

## Nòtas e referéncias
Obsidiana

Lʼ**obsidiana** es una ròca magmatica volcanica e veirenca eissida dau refrejament fòrça rapid d'una lava siliçosa. Quauqueis inclusions mineralas, sovent d'oxids de fèrre, i son de còps presentas. A un aspècte massís e compacte de color negre lusent, brun sorn, gris ò negre amb de tacas rojas ò blancas. Sa composicion es generalament similara a aquela dau granit, mai una analisi petrografica es necessària per identificar lo magma a l'origina de sa formacion.

L'obsidiana se forma frequentament durant leis erupcions de magma acid. Se tròba ansin dins lei zònas superficialas dei coladas basalticas, dins leis ejectas de volcans explosius, dins l'envolopa dei dòmas e deis intrusions rioliticas e daciticas. Durant l'Edat de la Pèira, foguèt utilizada per fabricar d'otís. Uei, es utilizada per produrre d'objèctes ornamentaus.

## Liames intèrnes

* Veire.
* Volcan.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Nicola Cipriani (trad. Marie-Hélène Alfonsi e Catherine Sobecki), *Minéraux et Roches*, París, Gründ, 1996.

## Nòtas e referéncias
Ernesto vs Bastian

**Ernesto vs Bastian** es un duò neerlandés de musica electronica aparentat al sosgenre trance fondat en 2001 pel discjoquei **Ernesto van der Meij** e lo compositor **Edwin Koelewijn**. Lor títol interpretat en anglés per la cantaira Susana *Dark side of the moon* a agut de resson en Occitània de caps la fin de l'annada de 2007.
Dacita

[thumb|right|Dacita porfirica ([Califòrnia).]]

La **dacita** es una ròca magmatica volcanica compausada de plagioclasis (ortòclasa, andesina), de qüars, de biotita e d'hornblenda. La preséncia de sanidina, de piroxèns, de magnetita, d'ilmenita, de titanita e de granats es possibla. A una estructura massisa ò fluidala constituïda de gruns fins. Es generalament de color gris.

La dacita es una ròca relativament frequenta dins lei zònas volcanicas. Forma de coladas de lava corta e viscosa. De coladas piroclasticas pòdon tanben aver una composicion dacitica. A pauc d'utilizacions, mai pòu localament servir de materiaus de construccion.

## Liames intèrnes

* Riodacita.
* Volcan.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Nicola Cipriani (trad. Marie-Hélène Alfonsi e Catherine Sobecki), *Minéraux et Roches*, París, Gründ, 1996.

## Nòtas e referéncias
Granit de feldspat alcalin

Lo **granit de feldspat alcalin** es una ròca magmatica intrusiva principalament compausada de qüars, de feldspats potassics (microclina, ortòclasa) e d'albita. La preséncia de biotita, de pirita, de zircon, de monazita, de tormalina e de granats es frequenta. A una estructura massisa constituïda de gruns mejans ò grossiers que pòu de còps contenir de cavitats vuejas. Sa color varia entre lo clar e lo rosat. Pòu aver de rebats blaus, mai aquò es pas sistematic.

Aquela ròca forma de massas diferenciadas associadas a d'intrusions magmaticas de febla prefondor. Es relativament comuna. Lei jaciments pus coneguts se situan en Norvègia, en Finlàndia, en Portugau e en Canadà. Pòu èsser utilizada per fabricar de lausas ornamentalas en foncion de sa color.

## Liames intèrnes

* Feldspat.
* Granit.
* Riolita.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Nicola Cipriani (trad. Marie-Hélène Alfonsi e Catherine Sobecki), *Minéraux et Roches*, París, Gründ, 1996.

## Nòtas e referéncias
Riolita

[thumb|right|Bauç de riolita ([Esterèu).]]

La **riolita** es una ròca magmatica volcanica principalament compausada de qüars e de sanidina. La preséncia d'oligoclasa, de biotita, d'albita, de magnetita, de tridimita, de diopsida e d'amfibòl es possibla. A una estructura fòrça variabla que pòu aver un aspècte massís ò fluida amb fòrça vesiculas dins lei partidas superficialas. Sa color varia entre lo blanc e lo gris clar.

Es una ròca comuna dins lei regions volcanicas de magma acid, en particular ais Estats Units, en Japon, en Etiopia, en Romania, en Itàlia e en Occitània (Esterèu). En causa de sa resisténcia superiora au granit, la riolita foguèt pauc utilizada per escultar d'objèctes ornamentaus. Uei, es mai que mai destinada a la construccion de balasts ferroviaris. A tanben d'aplicacions industrialas coma abrasius.

## Liames intèrnes

* Riodacita.
* Volcan.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Nicola Cipriani (trad. Marie-Hélène Alfonsi e Catherine Sobecki), *Minéraux et Roches*, París, Gründ, 1996.

## Nòtas e referéncias
Traquita

[thumb|right|Traquita ([Eslovaquia).]]

La **traquita** es una ròca magmatica volcanica principalament compausada de sanidina, de plagioclasis sodics e de biotita. La preséncia de qüars, d'amfibòls, de piroxèns, de magnetita, d'apatita, de zircon, de titanita e de melanita es possibla. A una estructura massisa que pòu de còps prendre un aspècte fluidau. Es constituïda de gruns fins. Sa color es generalament clara (blancàs, gris clar), mai pòu presentar de coloracions jaunassas ò verdassas dins lei zònas d'alteracion.

La traquita es l'equivalent effusiu de la sienita. Se forma dins lei regions de volcanisme explosiu. I constituís de coladas cortas, de venas ò d'intrusions pauc prefondas. Lei jaciments pus coneguts se tròban en Ongria, en Nòva Zelanda e dins leis illas volcanicas deis oceans Pacific e Atlantic. Es utilizada, sovent localament, per fabricar de lausas e de revestiments.

## Liames intèrnes

* Sienita.
* Volcan.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Nicola Cipriani (trad. Marie-Hélène Alfonsi e Catherine Sobecki), *Minéraux et Roches*, París, Gründ, 1996.

## Nòtas e referéncias
Andesita

[thumb|right|Andesita ([Peró).]]

L’**andesita** es una ròca magmatica volcanica compausada de plagioclasi (andesina), de piroxèns (diopsida, pigeonita, iperstèn), d'hornblenda e de biotita. La preséncia de qüars, d'olivina, de magnetita, d'ematita, d'apatita e de zircon es possibla. A una estructura massisa constituïda de gruns fins. Lei colors principalas son lo negre, lo brunàs e lo verdàs. Pòdon variar rapidament au sen d'una meteissa formacion.

L'andesita es una ròca comuna dins lei zònas volcanicas de subduccion coma Japon, leis Andes, Indonesia, Iran ò Turquia. I forma de coladas cortas, de dòmas e de venas. En Occitània, de jaciments son presents dins lo massís de l'Esterèu. Pòu aver d'utilizacions localas coma materiau de construccion. Per exemple, dins l'Empèri Inca, foguèt adoptada coma materiau de basa per la construccion dei muralhas de Cusco.

## Liames intèrnes

* Subduccion.
* Volcan.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Nicola Cipriani (trad. Marie-Hélène Alfonsi e Catherine Sobecki), *Minéraux et Roches*, París, Gründ, 1996.

## Nòtas e referéncias
Sienita

thumb|right|Varietat de sienita clara.

La **sienita** es una ròca magmatica plutonica principalament compausada de feldspats alcalins, de plagioclasis (andesina, labradorita), de biotita, de piroxèns e d'amfibòl. La preséncia de qüars, de titanita, de muscovita, d'apatita e de corindon es possibla. A generalament una estructura massisa marcada per la preséncia de cavitats, mai una estructura fluidala es possibla. Sa color es variabla. Lo blanc, lo gris clar, lo ròse, lo violacèu e lo verd clar son pas rars. De tenchas pus sornas son egalament observadas en cas de concentracion importanta de mineraus sorns.

La sienita es l'equivalent plutonic de la traquita. Se forma dins d'intrusions pichonas de magma ò dins lei regions diferenciadas de plutons basics. Lei jaciments pus famós se tròban en Alemanha, ais Estats Units, en Norvègia e en Itàlia. Es mai que mai utilizada per fabricar de lausas e d'objèctes ornamentaus.

## Liames intèrnes

* Traquita.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Nicola Cipriani (trad. Marie-Hélène Alfonsi e Catherine Sobecki), *Minéraux et Roches*, París, Gründ, 1996.

## Nòtas e referéncias
Riodacita

[thumb|right|Riodacita [porfirica (Arizona).]]

La **riodacita** es una ròcha magmatica volcanica compausada de quärs, de plagioclasis (oligoclasa, andesina), de biotita e de piroxèns. La preséncia de feldspats alcalins e de magnetita es possibla. A una estructura massisa ò fluidala constituïda de gruns fins. Sa color es clara.

La riodacita es una ròcha associada a las riolitas e a las dacitas. Forma de coladas cortas e pòt entrar dins la composicion de coladas piroclasticas. Es utilizada coma materiau de construccion locau dins las regions volcanicas.

## Liams intèrnes

* Dacita.
* Riolita.
* Volcan.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Nicola Cipriani (trad. Marie-Hélène Alfonsi e Catherine Sobecki), *Minéraux et Roches*, París, Gründ, 1996.

## Nòtas e referéncias
Còl de l'Autaret

Lo **còl de l'Autaret** es un còl dels Aups occitans situat dins lo departament francés dels Auts Aups, en region Provença-Aups-Còsta d'Azur, a un altitud de .

Permet de passar de la vau de Guisana a la de la Romancha e ofrís pereu la possibilitat de davalar vèrs la vau de la Mauriana per lo còl de Galibier. Ofrís un panorama sus la Meija au sud-oèst e lo Grand Galibier au nòrd, aitau coma sus mantun soms dels Escrinhs. Es famós especialament per sos paisatges e per èsser sovent seguit per lo Torn de França ciclista.
## Referéncias
Granofir

[thumb|right|Massís de granofir ([Jersey).]]

Lo **granofir** es una ròcha magmatica plutonica principalament compausada de feldspats potassics (ortòclasa, microclina) e de qüars. La preséncia de plagioclasis (albita, oligoclasa), de biotita, d'amfibòls, d'aegirina, de muscovita, d'apatita, de zirbon e de molibdenita es possibla. A una estructura massisa faita de grans fins. Sa color varia entre lo clar e lo roge clar.

Lo granofir es una ròcha relativament comuna que forma de venas o de pòchas en las regions perifericas de las intrusions graniticas. Es utilizada per fabricar de lausas o d'objèctes ornamentaus. Pasmens, a sovent una valor inferiora aus porfirs vertadèirs.

## Liames intèrnes

* Granit.
* Porfir.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Nicola Cipriani (trad. Marie-Hélène Alfonsi e Catherine Sobecki), *Minéraux et Roches*, París, Gründ, 1996.

## Nòtas e referéncias
Melilitita

La **melilitita** es una ròcha magmatica volcanica principalament compausada de melilita, d'aegironoaugita e d'olivina. La preséncia de perowskita, de cromita e de picotita es possibla. A una estructura porosa constituïda de grans fins. Sa color es generalament grisa o brun clar.

La melilitita se tròba en de venas de febla plondor en associacion amb de basalts, de tefritas e de carbonatitas. Las varietats mai coneissudas venon d'Itàlia, de Suècia, de Madagascar, de Sud-Africa e de Canadà. A pas cap d'aplicacion economica.

## Liams intèrnes

* Granit.
* Porfir.

## Bibliografia

* **[[Francés|(fr)]]** Nicola Cipriani (trad. Marie-Hélène Alfonsi e Catherine Sobecki), *Minéraux et Roches*, París, Gründ, 1996.

## Nòtas e referéncias
August Macke

**August Macke** (3 de genièr de 1887 – 26 de setembre de 1914) èra un pintre alemand.

Un dels principals membres del grop expressionista "der blaue Reiter" (Lo Cavalièr Blau), son òbra foguèt influenciada per d’autras tendéncias de l’epòca, coma lo cubisme e l’orfisme. Moriguèt en combat al començament de la Primièra Guèrra Mondiala.
Monzodiorita

La **monzodiorita** es una ròcha magmatica plutonica principalament compausada de plagioclasis (andesina), de feldspats alcalins, d'hornblenda, de piroxèns e de biotita. La preséncia de qûars (mens de 5 %), d'apatita, de magnetita, d'ilmenita e de zircon es tanben possibla. Intermediària entre la diorita e la monzonita, a una estructura massisa constituïda de grans grossèirs. Sa color es generalament gris clar o verdós.

La monzodiorita es una ròcha relativament comuna que se forma en las zònas marginalas diferenciadas daus plutons dioritics o granodioritics. Las varietats mai coneissudas venon d'Itàlia, de Norvègia e daus Estats Units. Pòt èsser localament utilizada coma materiau de construccion.

## Liams intèrnes

* Diorita.
* Granodiorita.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Nicola Cipriani (trad. Marie-Hélène Alfonsi e Catherine Sobecki), *Minéraux et Roches*, París, Gründ, 1996.

## Nòtas e referéncias
Comunautat de comunas de Cadira Garòna Salat

Era Comunautat de comunas de Cadira Garòna Salat qu'ei ua intercomunalitat de la Republica Francesa, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Eth son còdi SIREN ei 200073146.
* Ficha Banatic : https://www.banatic.interieur.gouv.fr/intercommunalite/200073146-cc-cagire-garonne-salat
* Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-200073146.

## Istòria
Eth 1èr de gèr de 2017, la comunautat de comunas que resultè dera necessitat per ua EPCI (establiment public de cooperacion intercomunala) d'aver 15.000 abitants pr'amor dera lei NOTRe deth 7 d'aost de 2015, aplicada per era fusion deras CC :
* CC deth canton de Sent Martòri (residéncia Sent Martòri);
* CC deth canton de Saliás de Salat (residéncia Mana);
* CC deras Tres Vaths (residéncia Aspèth), qui correspondiá ath canton d'Aspèth.
Eth SIVOM dera region de Saliás de Salat qu'ei tanben dissòugut ath 1er de gèr de 2017. 

 

## Composicion

## Véser tanben
## Eras intercomunalitats en Hauta Garona
 

## Nòtas
Aplita

[thumb|right|Aplita ([Montana).]]

L’**aplita** es una ròcha magmatica plutonica compausada de quärs, de feldspats alcalins (ortòclasa, microclina, albita), de muscovita e de biotita. La preséncia de tormalina es possibla. A una estructura massisa constituïda de gruns fins. Sa color es generalament blancha o gris clar. L'aplita forma de venas dins las intrusions graniticas. A pas d'interès economic coneigut.

## Liams intèrnes

* Granit.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Nicola Cipriani (trad. Marie-Hélène Alfonsi e Catherine Sobecki), *Minéraux et Roches*, París, Gründ, 1996.

## Nòtas e referéncias
Kersantita

[thumb|right|[Escultura de kersantita.]]

La **kersantita** es una ròcha magmatica plutonica compausada de biotita, d'augita e de plagioclasis (oligoclasa, andesina, labradorita). La preséncia d'olivina, de diopsida e d'hornblenda es possibla. A una estructura vacuolara constituïda de gruns fins a mejans. Sa color es sorna amb de belujaments caracteristics de la preséncia de biotita.

La kersantita forma de venas e de massas intrusivas. Es una ròcha rara, mas presenta dins mai d'una region. Lei venas mai coneigudas son situadas en Bretanha. En Occitània, es localament presenta dins las Cevenas. A pauc d'interès economic, mas la kersantita bretona fuguet utilizada per realizar d'esculturas.

## Liams intèrnes

* Granit.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Louis Chauris, *Le kersanton, une pierre bretonne*, Presses Universitaires de Rennes, 2010.
* **[[francés|(fr)]]** Nicola Cipriani (trad. Marie-Hélène Alfonsi e Catherine Sobecki), *Minéraux et Roches*, París, Gründ, 1996.

## Nòtas e referéncias
Mediolanum Santonum

**Mediolanum Santonum** es lo nom roman de Sentas que foguèt un temps capitala de la Gàllia Aquitània.
Còl de Montginebre

Lo **còl de Montginèbre** es un còl dels Aups situat a , a  de la frontièra italiana, reliant Briançon (vau de Durença) e Cesana (Val d'Ors) en Itàlia.

Situat entre lo massís des Cerces (cadenon dau mont Chaberton) e lo Cairàs, lo còl pòrta lo mesme nom que lo vilatge pròche de Montginebre.

## Geografia
Es lo còl frontièra pus bas entre lo còl de Brenner () e lo còl de Tende (), rason per laquala  èra un ais màger de comunicacion entre França e Itàlia entrò la mesa en servici dau tunèu dau Mont Blanc.

Se presenta sota la forma d'una nauca glaciària de vasta dimension ( de longor) penjaa  en dessús de la vau de Briançon costat francés e de la plana dau Pò, costat italian.

Un obelisc es quilhat au vilatge de Montginebre, qui constituissiá lo limit entre França e Itàlia entrò 1947.

## Referéncias
Eddy Grant

**Edmond Montague Grant**, dich **Eddy Grant**, nascut lo 5 de març de 1948 a Plaisance en America del Sud al Guyana, es un guitarrista e cantaire anglofòn de reggae.

Quitament nascut al Guyana, **Eddy Grant** passèt son enfança a Londres, en Anglatèrra.

En Anglatèrra, ven autor, compositor e guitarrista del grop The Equals. Ambe son grop, **Eddy Grant** a agut un gròs succès internacional en 1968 ambe lo títol *Baby, Come Back*.

De retorn al Guyana, comença una carrièra sòlo de cantaire de reggae. En Occitània, es estat plan popular dins las annadas 1980 ambe de títols coma *Do You Feel My Love* en 1981 o *Gimme Hope Jo'anna* en 1988.

## Cançons mai conegudas en Occitània
* *Baby, Come Back* (1968, The Equals)
* *I get so excited* (1968, The Equals)
* *Viva Bobby Joe* (1969, The Equals)
* *Rub a dub dub* (1970, The Equals)
* *Living on the front line* (1980)
* *Do You Feel My Love* (1981)
* *Can’t get enough of you* (1981)
* *Electric avenue* (1983)
* *Gimme Hope Jo'anna* (1988)
* *Baby, Come back* (1989)
Tèst de Bechdel

[vinheta|[Alison Bechdel, autora de BDs americana a l'origina del tèst e que li balhèt son nom ]]Le **tèst de Bechdel** (o tèst de Bechdel-Wallace) es un utís de mesura de la representacion de las femnas dins les filmes o las autras ficcions. Le tèst demanda si l'òbra presenta al mens duas femnas qu'an una convesacion a perpaus de quicòm qu'es pas un òme. 

Dins cèrtas version del tèst, las duas femnas deven tanben aver noms. 

Le tèst es utilizat per mesurar la preséncia o l'abséncia de ròtles feminins dins las ficcions e apelar a mai d'egalitat dins las representacions.
Kimberlita

[thumb|right|Kimberlita ([USA|Estats Units).]]

La **kimberlita** es una ròca magmatica volcanica compauada d'olivina, de piroxènes, de flogopita e de carbonats. La preséncia de cromita, de piròp, de monticellita, de rutil, de perowskita e de diamant es possibla. A una estructura similara a una breca constituida de gruns de talhas variabli. Es generalament negra, blava ò verdastra.

La kimberlita si forma a partir de magmas ultrabasics. Lu jaciments mai conoissuts son situats en Sud-Africa, ais Estats Units, en Canadà e en Brasil. Ocupan de chaminèias volcaniqui anciani. Non a d'interès industrial, mas es l'unica ròca susceptibla de contenir naturalament de diamants. Es ensinda l'objècte d'una esplecha miniera dins mai d'una region.

## Ligams intèrnes

* Diamant.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Nicola Cipriani (trad. Marie-Hélène Alfonsi e Catherine Sobecki), *Minéraux et Roches*, París, Gründ, 1996.

## Nòtas e referéncias
Italita

L’**italita** es una ròcha magmatica plutonica compausaa de pseudoleucita e de piroxèns monoclinics (aegirina). La preséncia d'amfibòls es tanben possibla. A una estructura constituia de gruns grossiers. Es de color blanchastre o jaunastre. Es una ròcha rara que forma d'intrusions de febla prefondor. A ges d'utilizacion coneissua.

## Ligams internes

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Nicola Cipriani (trad. Marie-Hélène Alfonsi e Catherine Sobecki), *Minéraux et Roches*, París, Gründ, 1996.

## Nòtas e referéncias
Lherzolita

[thumb|right|Lherzolita ([Departament d'Arièja|Arièja).]]

La **lherzolita** es una ròcha magmatica plutonica compausaa d'olivina e de piroxenes. La preséncia d'espinela, de piròp e d'hornblenda es possibla. A una estructura massisa constituia de gruns mejans. Es generalament sorna amb de colors variant entre lo verd sorn e lo negre.

La lherzolita una ròcha constitutiva dau manteu superior. Forma frequentament de massas importantas dins la crosta terrestra. Pòt pereu format de massas pus pichonas dins de plutons o de nodulas dins de colaas basalticas. Es una ròcha relativament frequenta dins lo monde. A ges d'interès economic coneissut.

## Liames intèrnes

* Estructura de la Tèrra.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Nicola Cipriani (trad. Marie-Hélène Alfonsi e Catherine Sobecki), *Minéraux et Roches*, París, Gründ, 1996.

## Nòtas e referéncias
Pegmatita

[thumb|right|Pegmatita ([Brasil).]]

La **pegmatita** es una ròca magmatica plutonica compausada de qüars, de feldspats alcalins (ortòclasa, microclina, albita), de muscovita, de biotita e de lepidolita. La preséncia de tormalina, de bericle, de topazi, de zircon, d'apatita, de cassiterita, de columbita e d'autrei mineraus, pus raras, es possibla. A una estructura massisa constituïda de gruns grossiers, de cavitats tapissadas de cristaus e de cristaus de granda talha (fins a un mètre). Sa color es generalament clara.

La pegmatita es una ròca comuna que forma de venas ò de massas pichonas associadas amb d'intrusions graniticas ò sieniticas. Son interès despend dei mineraus presents dins sa composicion. Segon lor natura, la pegmatita interèssa lei colleccionaires de mineraus, mai pòu tanben èsser l'objècte d'una esplecha miniera.

## Liames intèrnes

* Granit.
* Sienita.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Nicola Cipriani (trad. Marie-Hélène Alfonsi e Catherine Sobecki), *Minéraux et Roches*, París, Gründ, 1996.

## Nòtas e referéncias
Carbonatita

[thumb|right|Carbonatita ([Brasil)]]

La **carbonatita** es una ròca magmatica volcanica compausada de calcita ò de dolomita. La preséncia d'autrei carbonats, de nefelina, de flogopita, d'olivina, d'apatita, de monazita, de barita, de piroclòr, de fluorina, de perowskita, de niòbi, de tantal e de divèrseis oxids de fèrre es possibla. A una estructura massisa constituïda de gruns fins a grossiers. Es generalament de color gris clar ò jaunàs.

La carbonatita pòu se formar dins de contèxtes diferents. Forma sovent de massas associadas a d'intrusions de sienita. Pasmens, pòu tanben èsser associada amb un volcanisme eissit d'un magma carbonat. Es una forma de volcanisme rara, mai plusors vestigis mòstran son existéncia dempuei la mesa en plaça de la tectonica dei placas modèrnas fa tres miliards d'ans. A l'ora d'ara, un volcan actiu, l'Ol Doinyo Lengai en Tanzania, emet de lavas a basa de carbonatita. Aquela ròca a ges d'interès economic.

## Liames intèrnes

* Ol Doinyo Lengai.
* Volcan.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Nicola Cipriani (trad. Marie-Hélène Alfonsi e Catherine Sobecki), *Minéraux et Roches*, París, Gründ, 1996.

## Nòtas e referéncias