Marco Polo

thumb|200px|Retrach de Marco Polo fach au sègle XVI

**Marco Polo** (15 de setembre de 1254, Venècia - 8 de genier de 1324, Venècia) es un marchand e un viatjaire venecian de la fin de l'Edat Mejana. Acompanhant son paire, es l'autor d'un important viatge lòng de la Rota de la Seda que lo menèt a intrar au servici dau Grand Khan Kubilai e a visitar mai d'una region d'Asia de 1271 a 1295. Puei, s'entornèt en Euròpa e, amb l'escrivan Rustichello da Pisa, redigiguèt lo racònte de sei viatges dins un obratge intitulat *[[Lo Libre dei Meravilhas]]* qu'obtenguèt un succès considerable amb plusors centenaus d'edicions e de traduccions. De mai, sa presentacion dei richessas asiaticas encoratjèt mai d'un navegaire, coma Cristòl Colomb, a assaiar de trobar una rota dirècta entre Euròpa e China.

## Biografia

En despiech de sa celebritat e dau succès de son libre de viatge, Marco Polo es un personatge relativament mau conegut. D'efiech, aparéis rarament dins son tèxte e es unicament mencionat dins leis autrei documents contemporanèus de sa vida, coma leis archius chinés, que permèton d'atestar la realitat de son viatge e de son importància au sen de l'administracion de Kubilai. Ansin, sa biografia es pauc desvolopada.

### Originas e formacion

[thumb|right|Miniatura dau ''[Lo Libre dei Meravilhas* presentant [[Niccolò Polo|Niccolò]] e [[Maffeo Polo]] en preséncia de [[Kubilai Khan|Kubilai]].]]

Marco Polo nasquèt lo 15 de setembre de [[1254]] dins la [[Republica de Venècia]]. Èra lo fiu de [[Niccolò Polo]] (vèrs [[1230]]-[[1294]]), un patriciant e negociant especializat dins lo « grand comèrci » orientau qu'èra sovent absent. D'efiech, associat amb son fraire [[Maffeo Polo|Maffeo]] (vèrs [[1230]]-[[1309]]), menava d'operacions a partir de [[Constantinòble]] avans de crear de comptadors en [[Crimèa]] vèrs [[1259]]-[[1260]]. Dins lo corrent deis ans 1260, viatjèron en [[Asia]] per explorar l'[[Empèri Mongòl]] en quista de profiechs melhors. Arribèron ansin en [[Republica Populara de China|China]] onte foguèron acceptats a la cort de [[Kubilai Khan]] ([[1260]]-[[1294]]). I recebèron una letra destinada au [[papa]] e li demandant de mandar un centenau de personas per ensenhar lo [[cristianisme]]. Foguèron acompanhats d'un [[ambaissador]] qu'abandonèt lo viatge en [[Asia Centrala]].

Marco Polo foguèt donc principalament educat per son [[grand]], [[Andrea Polo]], qu'èra egalament estat un « grand marchand ». Lo contengut d'aquela formacion es desconeguda e la [[vida]] de Marco Polo es subretot coneguda a partir de [[1269]]. Pasmens, segon d'elements ulteriors, deguèt recebre una educacion relativament bòna e adaptada ai tradicions marchandas de la familha amb l'estudi dei [[moneda]]s, de l'avaloracion d'un ben e de la navegacion. Marco Polo rescontrèt son paire per lo premier còp en [[1269]] a son retorn d'[[Asia]]. D'efiech, [[Niccolò Polo|Niccolò]] e [[Matteo Polo]] demorèron en [[Euròpa]] au mens dos ans car lo [[conclave]] cargat d'elegir lo successor de [[Clamenç IV]] ([[1265]]-[[1268]]) durèt fins a [[1271]].

=== Lo viatge en China ===

[[Fichièr:AyasMarcoPolo.JPG|thumb|right|Pagina d'una edicion de [[1410]] e de [[1412]].]]

Après l'eleccion dau [[papa]] [[Gregòri X]] ([[1271]]-[[1276]]), lei dos fraires Polo poguèron li remetre la letra de [[Kubilai Khan]]. Interessat per la possibilitat de conclure una aliança amb lei [[Empèri Mongòl|Mongòls]] còntra lei [[islam|musulmans]], lo papa leis encarguèt de portar una respònsa au khan. Marco Polo faguèt tanben partida dau viatge amb dos [[Òrdre dels Predicaires|dominicans]]. Pasmens, lei dos monges abandonèron sa mission en [[Anatolia]].

Lei Polo seguiguèron l'itinerari pus septentrionau de la [[Rota de la Seda]] e arribèron en [[Republica Populara de China|China]] en [[1274]]. Foguèron probablament receputs per [[Kubilai Khan]] dins sa cort de [[Cambaluc]]. De [[1274]] a [[1291]], foguèron emplegats coma [[foncionari]]s de l'administracion sinomongòla. Ansin, Marco Polo foguèt premier mandat dins la vila frontiera de [[Ganzhou]] ont aprenguèt probablament lo [[oigor]] qu'èra la lenga administrativa de l'[[Empèri Mongòl]]. Puei, venguèt enquistaire messatgier dau palais imperiau e menèt divèrsei missions per [[Kubilai Khan|Kubilai]] en [[Republica Populara de China|China]], en [[Iran|Pèrsia]], en [[Russia]], en [[Corèa]], en [[Asia dau Sud-Èst]] e dins l'[[Ocean Indian]]. Aquò li permetèt de visitar mai d'una [[vila]] [[asia]]tica, d'assistir a d'eveniments importants e d'observar lo foncionament jornadier de l'administracion chinesa. Descurbiguèt tanben lo [[bodisme]] qu'èra desconegut en [[Euròpa]].

Lei tres òmes obtenguèron lo [[drech]] de s'entornar dins son país en [[1291]]-[[1292]] après una darriera mission que consistiguèt a escortar la princessa [[Kokejin]] en [[Iran|Pèrsia]] onte deviá se maridar amb lo cap de l'[[Ilkhanat]]. Blocada per la [[mosson]] en [[Sumatra]], l'expedicion arribèt a [[Ormuz]] a la prima de [[1293]]. Puei, lei Polo contunièron vèrs l'[[oèst]] fins a [[Trabzon]]. I perdiguèron una partida de sa fortuna en causa de l'influéncia [[Republica de Gènoa|genovesa]] dins la [[vila]]. Enfin, contunièron vèrs [[Constantinòble]] e [[Venècia]] en [[1295]].

=== La captivitat e la redaccion de sei remembranças ===

En [[1294]]-[[1295]], comencèt la [[Guèrra de Curzola]] ([[1295]]-[[1299]]) entre [[Republica de Venècia|Venècia]] e [[Republica de Gènoa|Gènoa]]. Marco Polo i participèt en naulejant una [[galèra]]. Pasmens, foguèt capturat tre [[1296]], probablament a l'eissida d'una [[escaramocha]] dins la region d'[[Adana]]. Transportat a [[Republica de Gènoa|Gènoa]], i demorèt [[presonier de guèrra|presonier]] tres ans. Dins aquò, i rescontrèt un autre captiu, l'escrivan [[Rustichello da Pisa]] (mòrt en [[1324]]), que s'interessèt fòrça a sei remembranças de viatge.

A partir de [[1298]], Marco Polo comencèt de lei dictar a son companhon d'infortuna que lei meteguèt en forma. Aquò donèt naissença au *Livre dei Meravilhas*, un important obratge [[geografia|geografic]] depintant lei vilas, la cultura, l'organizacion, lei tecnicas, lei richessas, lei crèires de la [[Republica Populara de China|China]] [[Empèri Mongòl|Mongòla]] e lei viatges [[asia]]tics de Marco Polo. L'obratge aguèt un succès considerable e foguèt tornat editar mai d'un còp demorant una referéncia fins au periòde dei Grandei Descubèrtas dau sègle XVI.

=== Liberacion e fin de vida ===

Liberat en [[1299]], Marco Polo s'entornèt a [[Venècia]]. Trobèt sensa dificultat sa plaça au sen dau patriciat de la vila mai lo rèsta de sa vida es mau conegut. Se maridèt amb [[Donata Polo]] (vèrs [[1280]]-[[1336]]) e aguèt tres filhas. En [[1310]], foguèt creat lo [[Conseu dei Dètz]], una institucion de [[polícia]] secrèta que sembla a una organizacion vista per Polo en [[Republica Populara de China|China]]. Pasmens, i a ges d'element permetent d'afiermar l'existéncia d'una influéncia de Polo sus aquela decision. Moriguèt lo 8 de genier de [[1324]] e foguèt enterrat a la [[Glèisa San Lorenzo de Venècia|Glèisa San Lorenzo]]. Segon son [[testament]], laissèt una fortuna de  [[ducat]]s.

== Òbra ==



=== Estile generau ===

Òbra majora de la fin de l'[[Edat Mejana]], lo *Libre dei Meravilhas* a un estil fòrça originau en causa de la diferéncia marcada entre l'escritura de [[Rustichello da Pisa]] e lo racònte de Marco Polo eu meteis. D'efiech, lo premier, autor d'una compilacion de [[legenda]]s [[Rei Artús|arturianas]], assaièt d'escriure una mena de [[roman]] d'aventura. Per aquò, metèt en scèna lei remembranças de Polo e Polo eu meteis. I apondiguèt tanben probablament de rumors e de legendas sus lo continent [[asia]]tic qu'èra, au [[sègle XIV]], lo luòc de vida supausat de mai d'una creatura fantastica. Ansin, [[Rustichello da Pisa]] foguèt benlèu a l'origina de l'insercion d'una partida importanta dau contengut imaginari dau libre.

De son caire, Polo èra un marchand amb una memòria excepcionala. S'interessèt donc fòrça a la descripcion detalhada dei rotas comercialas, dei [[vila]]s, dei [[moneda]]s, dei marchandisas produchas, dei pretz e dei [[tecnologia]]s utilizadas. Donèt tanben d'elements per comprendre lei [[cultura]]s e contèt donc pereu una partida de l'istòria mongòla (maugrat divèrseis errors), lo rèine de [[Kubilai Khan|Kubilai]] e lo foncionament dei dinastias [[Dinastia Yuan|Yuan]] e [[Empèri Song|Song]]. [[Cristianisme|Crestian]], assaièt de valorar la preséncia de comunautats [[cristianisme|crestianas]] (generalament [[nestorianisme|nestorianas]]) en [[Asia]] tot en descrivent lei crèires locaus coma lo [[bodisme]]. Pasmens, o faguèt amb un [[proselitisme]] limitat que li permet de donar d'elements relativament objectius.

=== Estructura e contengut ===

[[Fichièr:Polo - Delle meravigliose cose del mondo, del MCCCCXCVI adi XIII del mese de iunio - 2325986 Scan00007.tif|thumb|right|Pagina d'una edicion de [[1496]].]]

Lo manuscrit originau dau *Lo Libre dei Meravilhas* es perdut. Foguèt escrich en [[francés]] per [[Rustichello da Pisa]] en [[1298]]. De traduccions ne'n foguèron rapidament realizadas, tre leis [[ans 1300]], dins plusors lengas ([[picard]], [[toscan]], [[latin]]...). Aquò li permetèt d'obtenir un succès rapid e duradís en [[Euròpa]] e l'obratge es totjorn editat a l'ora d'ara.

Segon leis edicions, lo libre contèn de 192 a 200 capítols organizats en un prològ e tres partidas (de còps quatre). Lo prològ cònta rapidament lo premier viatge de [[Niccolò Polo|Niccolò]] e de [[Mattéo Polo]] entre [[1255]] e [[1269]] e lo segond viatge realizat amb Marco Polo. La premiera partida tracta dau viatge entre [[Anatolia]] e la cort de [[Kubilai Khan|Kubilai]]. Parla tanben de l'istòria dei [[Empèri Mongòl|Mongòls]], especialament dei conquistas de [[Gengis Khan]]. La segonda partida es centrada sus [[Kubilai Khan|Kubilai]], l'organizacion de sa cort e de son administracion. Enfin, la tresena partida depinta lei regions de la [[Mar de China]] e de l'[[Ocean Indian]]. En certanei versions, se tròba una quatrena partida, fòrça pichona, a prepaus dei guèrras de succession mongòlas mai es probable un apondon ulterior de Polo realizat a partir de testimònis imprecís.

Certanei capítols son venguts famós en causa de son aspècte extraordinari coma aqueu depintant lo ròtle dei Polo dins l'introduccion d'armas de sètge en [[Republica Populara de China|China]], aqueu resumissent lei recèptas fiscalas de la província de Hangzhou, aqueu tractant de l'afaire de l'assassinat dau Premier Ministre de [[Kubilai Khan|Kubilai]], aqueu descrivent l'economia (organizacion quasi industriala de certaneis obradors, utilizacion de bilhets, fons sociaus...), aqueu parlant de l'istòria deis [[Nizarisme|Assassins]], aqueu depintant l'organizacion dei sistèmas de comunicacion imperiaus e, enfin, aqueu a prepaus dau contraròtle estricte dei Mongòls sus lei populacions chinesas. Endefòra dau premier passatge, aquelei capítols dònan de detalhs fòrça importants que son confiermats per de tèxtes chinés, çò que permet de demostrar la veracitat dau viatge de Marco Polo.

=== Veracitat e elements faus ===

Certaneis elements descrichs dins *Lo Libre dei Meravilhas* son faus coma, per exemple, lei passatges relatius a l'existéncia d'una tribü d'òmes amb una tèsta de [[can]]. Aquò a menat certaneis [[istòria|istorians]] a s'interrogar sus la veracitat dau racònte de Marco Polo. Pasmens, una larga partida es uei ben confiermada per leis archius imperiaus chinés que mencionan mai d'un còp un *« Po-Lo »* a de datas identicas ai remembranças de Polo ò per de detalhs secrèts a prepaus d'afaires intèrnes dau govèrn de [[Kubilai Khan]]. Marco Polo i ocupèt donc ben un pòste important durant un vintenau d'annadas. Dins aquò, l'origina d'aquela fisança es desconeguda.

Leis elements faus semblan donc far partida d'ensembles distints que permèton de destriar lo verai dau faus. Lo premier es liat a la tradicion occidentala dau periòde de plaçar en [[Asia]] lo luòc de vida ò d'existéncia de creaturas fantasticas ò d'endrechs citats dins la [[Bíblia]]. Ansin, Marco Polo interpretèt certanei causas coma de traças biblicas. Per exemple, es probablament per aquela rason qu'assimilèt de comunautats nestorianas au [[Reiaume dau Prèire Joan]]. Un segond ensemble es probablament eissit de sei viatges dins lei províncias de l'[[Empèri Mongòl]]. D'efiech, durant aquelei trajèctes, semblèt collectar un nombre important d'ensenhaments sus lei regions vesinas. Pasmens, poguèt pas anar lei verificar. Ansin, considerèt mai d'una informacion faussa coma possibla. Enfin, se fau considerar lo trabalh redaccionau de [[Rustichello da Pisa]] qu'èra un escrivan popular au fieu deis espèras dei lectors dau periòde. Ansin, es possible que placèt d'elements en [[Asia]] a partir d'autrei legendas. Au sègle XIV, aquò èra pas un problema vertadier car lo consensus generau considerava l'existéncia dau fantastic e dau divin coma un fach incontestable.

== Influéncia e eiretatge ==

[[Fichièr:ColombusNotesToMarcoPolo.jpg|thumb|right|Exemplari dau *Libre dei Meravilhas* de [[Cristòl Colomb]] amb divèrsei commentaris de lectura.]]

Marco Polo aguèt una influéncia majora sus lei navegaires [[Euròpa|europèus]] que comencèron d'explorar l'[[Ocean Atlantic]] e l'[[Ocean Indian]] a partir dau sègle XV. D'efiech, son obratge li permetèt d'extrapolar de cartas e d'imaginar de passatges novèus que favorizèron lei [[Grandei Descubèrtas]]. Per exemple, [[Cristòl Colomb]] imaginèt en partida son projècte de trobar una rota occidentala vèrs lo territòri dau « Grand Khan » a partir dau *Libre dei Meravilhas*.

Uei, lo libre de Marco Polo es puslèu considerat coma una fònt [[istòria|istorica]] importanta per l'[[istòria]] d'[[Asia]] a la fin dau sègle XIII e coma un cap d'òbra de la literatura medievala. Per aquela rason, conoís totjorn de reedicions regularas e de passatges ne'n son estudiats dins lei programas escolars. De son caire, Marco Polo es considerat coma un explorator pus important de l'istòria umana e de celebracions regularas son encara organizadas per li rendre omenatge.

== Liames intèrnes ==

* [[Kubilai Khan]].
* *Lo Libre dei Meravilhas*.
* [[Rota de la Seda]].
* [[Rustichello da Pisa]].

== Bibliografia ==

* *'(fr)** Jacques Heers, ''Marco Polo'', Fayard, 2014.
* **(fr)** Philippe Menard, ''Marco Polo, voyage sur la route de la Soie'', Glénat Livres, 2019.
* **(fr)*' Marco Polo, *Le devisement du monde'', Poche, 2011.

## Nòtas e referéncias