open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pepí II

**Pepí II** foguèt un faraon de la VI dinastia. Çò que se sap subretot del rei, es que demorèt al poder fòrça longtemps. Maneton li presta  de règne e mai de cent annadas de vida, emai que la darrièra data de son règne coneguda amb certitud siá lo 31en comptatge del bestial que correspond a la 62ena annada del règne. Son règne se situa als alentorns de -2246 à -2152.

## Fonts
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Pont (país)

**Pont** qu'ei ua antica contrada d'Africa mencionada dens lo tèxtes ieroglifics egipcians. Per l'Egipte antica qu'èra ua hont de materias preciosas. 

En egipcian ieroglific *Pont* qu'ei l'exacta trancripcion fonetica deu non marcat :
p:E34-n:t-N25op-M42-W24:Z7-t:t-N25op-:E34-W24:W24-Z7-t:t-N25
Arrondiment de Molins

L’**arrondiment de Molins** es una division administrativa francesa, dins lo departament d'Alèir.

## Situacion
L’arrondiment de Molins ocupa lo centre del departament. Es gaireben tot situat dins la partida non-occitana d'Alèir.

## Istòria
Creat en 1800, l’arrondiment de Molins s'espandís en 1926 a la supression de l'arrondiment de Gatnat : reçaup los chantons de Chantela e de Sant Porçanh. Los limits chamjan en 2017.

## Veire tanben
* Departament d'Alèir
* Arrondiments d'Alèir
* Molins
Arrondiment de Vichèi

L’**arrondiment de Vichèi** es una division administrativa francesa, dins lo departament d’Alèir. Lo còde de l’INSEE es 03-3.

## Situacion
L’arrondiment de Vichèi ocupa l’Èst del departament. Es gaireben tot situat dins la partida occitana  d’Alèir.

## Istòria

En 1942, lo chapluòc de la sosprefectura de La Paliça es transferit a Vichèi.
En 2017, los limits chamjan.

## Composicion

## Veire  tanben
* Departament d’Alèir
* Arrondiments d'Alèir
* Arrondiment de La Paliça
* Vichèi
Arrondiment de Gatnat

L’**arrondiment de Gatnat** es un ancian arrondiment d’Alèir suprimit en 1926. Èra gaireben tot en Occitània.

## Istòria
L’arrondiment de Gatnat es creat en 1800. En 1926, es  suprimit. Los chantons de Gatnat e Escuròlas passan a l'arrondiment de  la Paliça, lo chanton d'Ebruelh a l'arrondiment de Montluçon, los  chantons de Chantela e Sant Porçanh a l'arrondiment de Molins.

## Veire tanben
* Departament  d'Alèir
* Arrondiments d'Alèir
* Gatnat
Arrondiment de La Paliça

L’**arrondiment  de La Paliça** es un ancian arrondiment d’Alèir que son chapluòc èra La Paliça. Èra gaireben tot en Occitània.

## Istòria

En  1926, l'arrondiment de Gatnat es suprimit. Los chantons de Gatnat e Escuròlas passan a l'arrondiment de La Paliça.

En 1942, la sosprefectura es transferida a Vichèi, qu’èra la capitala de l'Estat francés.

## Veire tanben
* Departament d'Alèir
* Arrondiments d'Alèir
* Arrondiment de Vichèi
* La Paliça
Marbre

225px|thumb|right|Marbre

Lo marbre (var. **maubre**, **marme**) es una ròca metamorfica, calcària, amb textura compacta, un aspècte cristallizat e cristallina, compausada per de grans microscopics de calcita.
Lo marbre es la ròca ornamentala pus utilizada dins l'Istòria. Ara, s'utiliza per far retalhs de malonatge e revestiments, tauletas de mòbles, etc. Dempuèi l'utilizacion privilegiada coma material per l'escultura a l'apocòpa classica lo marbre es considerat coma un signe d'elegància. Lo melhor marbre es lo de Carrara. Miquèl Àngel, lo grand escultor de la Renaissença italiana, anèt dins las peirièras de Carrara per causir personalament los marbres per las seunas esculturas.

## Peirièras de marbre en Occitània
### Lengadòc
* marbre de Caunas de Menerbés
marbre roge http://www.ladepeche.fr/article/2008/06/05/457999-La-grandeur-du-marbre.html/1
* marbre de Narbona
* marbre d'Òlt
* marbre de Sijan
### Gasconha
* marbre de Sent Biat 
marbre blanc
* marbre d'Ilhet
### Provença
* marbre d'Ais de Provença
* marbre de Marselha
Daniel Calparsoro

**Daniel Calparsoro López-Tapia** qu'ei un realizator de cinèma d'origina basca vadut a Barcelona en 1968.

## Filmografia
Ili

**Ili** (Іле en cazac, Или en rus; 伊犁河, *Yili He* en chinés) es un riu endoreïc dau nord-oèst de China (Prefectura Autonòma Cazaca d'Ili, dins la region de Xinjiang) e dau sud-èst de Cazacstan (Província d'Almaty).

Sa longor es de 1439&nbsp;km, que 815&nbsp;km son en Cazacstan. Nais dins l'èst dei Monts Tian Shan de la confluéncia dei rius de Tekes e Kunges (o Künes) qu'alimentan lei glaciers. Drena lo bacin comprés entre lei Monts Tian Shan au sud e Borohoro au nòrd. Sa vau fertila contrasta ambé l'environa arida.

Se trai dins lo lac Balqash que n'es l'afluent principau (i adutz  d'aiga per an) e onte forma un grand dèlta d'aperaquí 1800&nbsp;km2 presentant de vastei zonas aigassosas (laquets, paluns) e una vegetacion luxurianta.

## Partida chinesa
Au nòrd, la vau superiora d'Ili es separada de Jongaria per lei Monts Borohoro, e au sud es separada dau Bacin de Tarim per la cadena principala dei Monts Tian Shan. Aquela region foguèt tre la fin dau sègle XVIII lo bastion de la Dinastia Qing en Xinjiang (aperavans nomenat ); foguèt ocupada per Russia de 1871 a 1881, valent a dire de la rebellion de Yaqub Beg fins au Tractat de Sant Petersborg.

Actualament, la region fa partida de la Prefectura Autonòma Cazaca d'Ili en Xinjiang. La vila principala de la region, Yining (Kulja), se situa sus la riba nòrd dau riu a 100&nbsp;km en amont de la frontiera internacionala. Fins au començament dau sègle XX, la vila se conoissiá mai que mai sota lo meteis nom que lo riu. Sus la riba sud, devèrs la frontiera internacionala, se situa lo Xian Autonòm Xibe de Qapqal, qu'es lo país natau de fòrça membres dau pòble Xibe (una minoritat nacionala), descendents de sordats mes en garnison en 1764 per l'emperaire dins aquela Marcha novament conquistada.

## Partida cazaca
De la partida de Cazacstan drenada per Ili e seis afluents se'n ditz *Zhetysu* en cazac e *Semirechye* en rus (çò es: ).

La centrala idroelectrica de Kapshagai foguèt bastida entre 1965 e 1970 près de la vila omonima subre lo cors mejan d'Ili, formant la retenguda de Kapshagai. 

Tamgaly-Tas, aperaquí 20&nbsp;km en avau subre Ili, es un site d'inscripcions rupèstras, marcat dempuei 2004 sus la lista dau Patrimòni Mondiau de l'UNESCO. En cazac, lo mot de *Tamgaly* significa , e *Tas* .

## Galariá


Fichièr:river-ili-1.jpg|Ili
Fichièr:river-ili-3.jpg|Ili
Fichièr:Kapchigai lake.jpg|En riba de la retenguda de Kapshagai
Fichièr:buddhas at ili.jpg|Inscripcions rupèstras bodistas dins la vau d'Ili
Fichièr:Altynemel dune.jpg|Dunas  dins lo Pargue Nacionau d'Altyn-Emel (Cazacstan)
Fichièr:Lake Balkhash satellite.jpg|Imatge satellitari dau lac Balqash; se vei entre autrei la retenguda de Kapshagai e lo dèlta d'Ili.
Fichièr:Yili-military-complex-ca-1809.jpg|Carta de l'implantacion dei Qing dins la region d'Ili, ca. 1809 (lo nòrd es en bas, l'èst a senèstra)


## Nòtas e referéncias
Províncias e territòris de Canadà

vinheta|242x242px|Mapa de la division politica de Canadà.
En vertut de la Lei constitucionala de 1867, la federacion canadenca es constituida de dètz **[[Províncias de Canadà|províncias]]** e de tres **[[territòris de Canadà|territòris]]**, eissida de tres províncias de l'America del Nòrd britanica —lo Nòu Brunswick, la Nòva Escòcia, e la Província de Canadà (que foguèt dividida entre Ontàrio e Quebèc)— que son unidas per formar un estat independent respècte al Reialme Unit durant lo sègle seguent.

Actualament las províncias son Albèrta, la Colómbia Britanica, l'Illa del Prince Edoard, Manitòba, lo Nòu Brunswick, la Nòva Escòcia, Ontàrio, Quebèc, Saskatchewan, e Tèrranòva e Labrador, mentre que los tres territòris son los Territòris del Nòrd-Oèst, Nunavut e Yukon.

Las províncias son d'Estats federats que possedisson, dins lors camps de competéncias legislativas, de poders sobeirans, independentament del govèrn federal. Los territòris canadencs son de divisions administrativas que relevan del Parlament Federal canadenc, que devolutz d'unes poders.

## Lista de la províncias de Canadà

Nòtas:
# Just abans de la formacion de la confederacion Ontàrio e Quebèc formavan la Província de Canadà
# la Nòva Escòcia, lo Nòu Brunswick, la Colómbia Britanica e l'Illa del Prince Edoard èran de colonias desseparadas quand dintrèron dins la confederacion. Abans de la seuna dintrada Tèrranòva èra un Domèni de la Comunitat Britanica.
# Manitòba se conformèt al meteis temps que los Territòris del Nòrd-Oèst.
# Saskatchewan e Albèrta foguèron creats a partir dels Territòris del Nòrd-Oèstt.

## Lista dels territòris de Canadà
Son tres los territòris de Canadà. A diferéncia de las províncias los territòris de Canadà non an cap jurisdiccion inerenta e sonque gaudisson dels poders que lors son delegats pel govèrn federal. Los territòris representan la porcion de Canadà situada al nòrd de la latitud 60° N e a l'oèst de la Baia d'Hudson, aital coma gaireben totas las illas al nòrd de Canadà continental (dempuèi la Baia de James fins a las illas d'Artic). 

## Articles connèxes

* Províncias de Canadà
* Territòris de Canadà

## Referéncias
Martina Navratilova

**Martina Navratilova** es una ex-jogaira de tennis americana d'origina chèca. Nascuda lo 18 d'octòbre de 1956 en Praga. Ganhèt 18 Grand Chelèm e foguèt nº 1 del mond pendent 331 setmanas. Ganhèt 167 torneges individuals e 177 en dobles. Ganhèt 6 còps la Copa Federacion (1 amb Checoslovaquia).

Martina Navratilova ganhèt en la siá carrièra 1440 partidas, ne perdent sonque 213. Se retirèt en 1994, contunhèt en actiu en jogant en dobles, fins a la siá retirada definitiva en 2006.

La siá granda rivala foguèt Chris Evert, la siá companha abituala en doblas foguèt Pam Shriver. 

En 1981, Martina faguèt publica la siá omosexualitat.

## Torneges Grand Chelèm
* Open Austràlia: 1981, 1983 e 1985.
* Roland Garros: 1982 e 1984.
* Wimbledon: 1978, 1979, 1982, 1983, 1984, 1985, 1986, 1987 e 1990.
* US Open: 1983, 1984, 1986 e 1987.

## Torneges
* 1974: Orlando. 
* 1975: Washington, Boston, Denver e Charlotte. 
* 1976: Houston e Sydney. 
* 1977: Washington, Houston, Minnesòta, Detroit, Edimborg e Charlotte.
* 1978: Washington, Houston, Los Angeles, Chicago, Seattle, Detroit, Kansas, Oakland, Eastbourne, Wimbledon e Phoenix. 
* 1979: Oakland, Houston, Chicago, Dallas, Masters, Tòquio, Wimbledon, Richmond, Atlanta, Phoenix e Brighton. 
* 1980: Washington, Kansas, Chicago, Los Angeles, Oakland, Dallas, Amelia Island, Orlando, Montreal, Richmond e Tòquio. 
* 1981: Cincinnati, Chicago, Los Angeles, Dallas, Masters, Orlando, Minneapolis, Tampa, Tòquio e Open Austràlia. 
* 1982: Washington, Seattle, Chicago, Kansas, Dallas, Hilton Head, Orlando, Roland Garros, Eastbourne, Wimbledon, Montreal, Filderstadt, Brighton, Sydney e Rutherford. 
* 1983: Washington, Houston, Chicago, Dallas, Masters, Hilton Head, Orlando, Eastbourne, Wimbledon, Los Angeles, Toronto, US Open, Tampa, Stuttgart, Tòquio e Open Austràlia. 
* 1984: Livingston, Masters, Amelia Island, Orlando, Roland Garros, Eastbourne, Wimbledon, Newport, Mahwah, US Open, Fort Lauderdale, Nòva Orleans e Sydney. 
* 1985: Washington, Delray Beach, Dallas, Masters, Orlando, Houston, Eastbourne, Wimbledon, Fort Lauderdale, Sydney, Brisbane e Open Austràlia. 
* 1986: Washington, Worcester (genièr), Princeton, Dallas, Masters (març), Eastbourne, Wimbledon, Los Angeles, US Open, Nòva Orleans, Filderstadt, Worcester (novembre), Chicago e Masters (novembre)
* 1987: Wimbledon, US Open, Filderstadt e Chicago. 
* 1988: Dallas, Oakland, Fairfax, Hilton Head, Amelia Island, Eastbourne, Filderstadt, Worcester e Chicago. 
* 1989: Sydney, Pan Pacific, Birmingham, Eastbourne, Los Angeles, Toronto, Dallas e Worcester. 
* 1990: Chicago, Washington, Indian Wells, Hilton Head, Eastbourne e Wimbledon.
* 1991: Chicago, Palm Springs, Birmingham, Eastbourne e Oakland. 
* 1992: Chicago, San Antonio, Los Angeles e Filderstadt. 
* 1993: Pan Pacific, Paris, Eastbourne, Los Angeles e Oakland. 
* 1994: Paris.
Cantons d'Alèir

Lo departament d'Alèir aul es dividit en ** cantons**. 
## Istòria
* la lei dau 14 de març de 1892 crea lo canton de Vichèi en destacar dau canton de Cucet las comunas de Vichèi, Abrèt, Sant Iòra e lo Vernet.
* en 1922 lo departament d’Alièr a 29 cantons
* en 1973 lo canton de Vichèi es devesit en Vichèi Nòrd e Vichèi Sud
* en 1973 lo canton de Molins Èst es devesit en Molins Sud e Yzeure
* en 1973 lo canton de Montluçon Sud es devesit en Montluçon Sud e Montluçon Èst
* en 1982 lo canton de Montluçon Nòrd es devesit en Montluçon Nòrd, Montluçon Nòrd-Èst e Domairat-Montluçon Nòrd-Oèst
* en 1985 lo canton de Cucet es devesit en Cucet Nòrd e Cucet Sud. Lo departament a 35 cantons.
* en 2014 la refòrma administrativa redusís a 19 lo nombre de cantons.

## Lista dels 35 cantons d'Alèir en 2014
right|thumb|400px|Cantons e comunas d'Alèir en 2013

Populacion : .

## Lista daus 19 cantons d’Alèir a partir de 2015
La lista e la composicion son definidas per lo decrèt n°2014-265 dau 27 de febrièr de 2014.
right|thumb|450px|Circonscripcions legislativas (limits en verd encre), Cantons (numèros en jaune) e comunas d'Alèir en 2015

Populacion : .

## Tanben veire
* Departament d'Alèir
* Arrondiments d'Alèir
* Gropaments de comunas d'Alèir
* Comunas d'Alèir
* Canton francés
## Referéncias
Hebe Camargo

**Hebe Maria Monteiro de Camargo Ravagnani** (Taubaté, 8 de març de 1929 – São Paulo, 29 de setembre de 2012) fue una actritz e cantaira brasilièra.

## Referéncias
Kapshagai

thumb|550|Plaja dau lac de Kapshagai
**Kapshagai** (Қапшағай, *Kapshagai* en cazac; Капчага́й en rus) es una vila de la  Província d'Almaty, en Cazacstan, situada en riba dau riu d'Ili, a 76&nbsp;km au nòrd d'Almaty. Se bastiguèt dins leis annadas 1960 en meteis temps que la restanca de Kapshagai subre Ili. La retenguda de Kapshagai, grand lac artificiau de 1847&nbsp;km2 e d'una capacitat de 28&nbsp;km3, es venguda un luòc de lesers presat de la populacion d'Almaty.

En 2009, la vila aviá  abitants.
Armanhac (aigardent)

thumb|90px|Botelha classica d'armanhac millesimat

L’**armanhac** qu'ei un aigardent produit dens la region d'Armanhac, en Gasconha, eissit de la destillacion de vins blancs secs vinificats a partir de quate vitatges principaus. Lo son taus en alcòl qu'ei superior o egau a 40% en volum. Lo vilatge d'Eusa qu'ei considerat com la capitau de la produccion d'armanhac.
Giorgio Vasari

**Giorgio Vasari**, nascut lo 30 de julhet de 1511 a Arezzo – mòrt lo 27 de junh de 1574 a Florença, foguèt un pintre, un arquitècte e un escrivan italian autor de *[[Le Vite]]* (), primièr recuèlh d'istòria de l'Art.
Segura (omonimia)

**Segura** pòt designar:
* Segura, lo riu de l'Espanha sud-orientala
* Segura, la comuna del País Basc, en Guipuscoa
Miuvachas

**Miuvachas** o **Miauvachas** (oficialament en francés *Millevaches*) es una comuna d'Occitània, en Lemosin, situada dins la Montanha Lemosina e lo Replanat de Miuvachas. Es administrada per lo departament de Corresa e la region de la Novèla Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia
Comuna situada dins lo Massís Centrau qu'aperten au parc naturau regionau de Miuvachas en Lemosin. Lo vilatge de Miuvachas se es lo chapluec de comuna pus naut de lo Lemosin, quilhat entre 890 e 920 mètres d'altitud. Se situa sus l'aigavèrs entre los afluents de Léger e los de  Dordonha. Au nòrd, Vinhana a la font  a aperaquí 4 km dau borg, au sud,  Vesera, Luseja e Triosona son tot just distantas de 3 a 5 quilomètres.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Corresa

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Vath d'Arberoa

[right|150px|thumb|Situacion de la vath d'Arberoa (inclusent [la Bastida de Clarença) en Baisha Navarra]]
La **vath d'Arberoa** qu'ei un parçan deu Bascoat, en Baisha Navarra, format de la vath de l'arriu de Harana. Que hè part deu departament deus Pirenèus Atlantics.

Qu'ei bordada per la Bastida de Clarença au nòrd, Irisarri au sud, la vath vesia de [la?] Niva qui forma lo país de Cisa a l'oèst, e ua auta vath, lo país de Micse autorn de Sent Palai, a l'èst.

## Comunas
*Aiherra
*Isturits
*Meharin
*Sent Estève
*Sent Martin d'Arberoa

## Vejatz tanben
*Espelugas d'Isturits e d'Otsocel·haia
*Rei de Navarra
Ostabarret

right|150px|thumb|Situacion deu País d'Ostabarret en Baisha Navarra
**Ostabarret** qu'ei un parçan deu Bascoat, en Baisha Navarra, qui correspond au cors superior de l'arriu de Bidosa. Capvath qu'ei bordat peu país de Micse. Que hè part deu departament deus Pirenèus Atlantics.

Lo son nom basco *(H)oztibarre* que vien de *Hozta ibarre* (*ibar* = vath). Aquera formacion que vadó Òstavath (lo nom d'un vilatge) en occitan gascon.

Que compren las comunas d'Arhantsusi, Bunuze, Hozta, Ibarrola, Jutsi, Larzabale-Arroze-Zibitze, Òstavath-Asme, Pagòla e Sent Just-Ibarre.

Que hasèva part deu reiaume de Navarra.
Jean-Philippe Lauer

**Jean-Philippe Lauer** (París, lo 7 de mai de 1902 – lo 15 de mai de 2001) que ho un egiptològ francés.

Vadut dens ua familha borgesa d'origina alsaciana qu'etudiè l'arquitectura. Conselhat peu son conhat a viéner tribalhar en Egipte e recomandat per Pierre Lacau auprès de l'egiptològ Cecil Mallaby Firth. Que tribalhè dab eth a horrucar e a restaurar l'ensemble arquitecturau de la Piramida de Djòser.
Opeda

270px|left|thumb

**Opeda** (*Oppède* en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments


Oppède le Vieux - Callade.jpg|Oppède-le-Vieux (Calade montant à la collégiale Notre-Dame-d'Alydon).
Oppède le Vieux - Calade.jpg|Maison Renaissance dans une rue caladée d'Oppède-le-Vieux.
Oppède Château vue générale.jpg|Ruines du château.
Oppède-le-Vieux Maison Gabrielli.jpg|Maison médiévale, dite Gabrielli.


## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Vauclusa

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Replanat de Miuvachas

Lo **replanat de Miuvachas**, mens localament **Milavacas**, apelat *[[Montanha Lemosina]]* en Lemosin, es un grand plan granitic d'Occitània, en Lemosin. Sa superficia es de . S'estend per sa màger part subre lo departament de Corresa e desbòrda tanben sus lo sud de Cruesa e l'est de la Nauta Vinhana. Fai partida dau Massís Centrau e, mai precisament, daus monts de Lemosin, que n'ocupa la part orientala. Son altitud vària de , au nòrd e a l'oest, a prep de  en son centre.
### Galariá


File:Paysage près de Rempnat.JPG|Predominància dau bòsc sus las linhas d'orizon dau replanat de Miuvachas
File:Bruyère.JPG|Landa de brugas sul replanat de Genciòus, amb pression boscatièra marcada e tancadura dau paisatge
Fichièr:Gentioux2.jpg|Orizon relativament dubèrt sul replanat de  Genciòus : landas, pradas e bòsc de resinós
Fichièr:Eoliennes2.JPG|Grands espacis erbós près de Pèira Levada
File:Plateau de Millevaches, près de Saint-Setiers.JPG|Cobèrt boscatièr près de Sent Sestari


## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias

## Veire tanben
### Bibliografia
### Articles connèxes
### Liames extèrnes
Composicion de l'Èste dens l'Egipte antica

Dens l'Egipte antica, l**'Èste** que's compausa e qu'ei acompanhat deus elements seguents :
*L'ompra
*Lo nom ren
*lo Ka
*Lo Ba
*L'Akh 
*Lo còr Ib

L'ompra qu'ei un doble qui acompanha çò qui existeish, lo nom qu'a ua valor de creacion e d'existéncia (çò qui ei nomat qu'existeish e qu'ei provesit de las qualitats autrejadas per las paraulas), lo Ka qu'ei la hòrça, lo poder de l'èste, lo Ba qu'ei ua representacion mobila de l'esperit de l'èste (mes que pòt existir au medish temps que l'èste, qu'ei un *alter ego*). Lo còr qu'èra lo depositari de l'amna durant la vita. Qu'èra embaumat (au contre deu cervèth qui èra vueitat durant lo procès de momificacion) e qu'èra pausat sus la balança au moment deu jutjament de l'amna.
Saqqara

**Saqqara** qu'ei un lòc sagrat de l'Egipte antica on e's tròban tombèus (mastaba e piramidas) de monarcas e de la loa cort desempuish lo Periòde Tinita. Qu'ei aquiu on lo faraon Djòser e's hè bastir la piramida mei anciana coneguda peu son arquitècte Imhetep.

Autorn deus tombèu que's bastín tanben temple com lo famós Serapeum (temple deu diu taur Apis) decobèrt e horucat per Auguste Mariette au sègle XIX. Un aute temple famós qu'èra lo Bubasteion (nom grèc atau com *Serapeum*) vodat a la divessa Bastet e associat a ua immensa necropòli de gats.
Castèth de Bidaishe

Lo **[[castèth]] de Gramont** o **castèth de [[Bidaishe]]**, en Baisha Navarra, dens lo departament deus Pirenèus Atlantics, que testimònia de l'evolucion arquitecturau deus castèths despuish l'Edat Mejana dinc au sègle XVIII. Qu'ei uei lo dia en cors de restauracion. Que vadó monument istoric lo 19 de noveme de 1942 peus sons estables voutats, las soas façadas, los teits deus pabalhons, los elements defensius, las dependéncias e los parcs e jardins.

## Presentacion
La purmèra mencion deu castèth ducau de Bidaishe, pertanhent a la familha deus senhors de Gramont, que data de 1329. Autanlèu que conegó un sarròt d'eveniments abans de brular en 1796.

Sonque tres gròssas tors arredonas au nòrd-oèst e au sud que hèn pròva deu castèth medievau destrusit en 1523 per las tropas de Carles Quint en represalhas a l'escac encontrat a la vila de Baiona, lo maire de la quau èra Joan II, senhor de Gramont. Que ho tornat bastir dab rapiditat segon l'estil de la Reneishença en conservant lo principi deus elements defensius medievaus.

Au sègle XVII, òbras importantas devath l'influéncia de l'estil d'arquitectura  alavetz en vòga dens la region parisenca, que hon hidadas a l'arquitècte Loís de Mihet, qui projectè tanben las òbras deus barris de Baiona. Los jardins e las terrassas que datan d'aquera epòca.

Las darrèras òbras que hon realizadas a la debuta deu sègle XVIII dab lo plaçament de la monumentau pòrta d'entrada dab fronton triangular.

En 1793, qu'ordenèn la requisicion deu castèth e de las soas dependéncias au prohèit de la nacion e durant quauques mes que i ho installat un espitau militar. L'edifici qu'èra vueit quan, dens la nueit deu 22 au 23 de heurèr de 1796, un incendi e'u devastè.

## Istòria
La familha Gramont que vien deus vescomtes de Dacs, puish que's fusionè dab la familha de Guishe. De cap a 1190, Brun de Gramont que parescó aver acceptada en particion la tèrra de Bidaishe on, shens dobte, e bastí lo purmèr castèth. Jogant com los lors vesins, aumenatges contradictoris e fidelitats successivas aus reis de Navarra e aus reis d'Anglatèrra, princes d'Aquitània, en tot alià's plan, guerrejant bravament, los senhors de Gramont qu'èran ja ua grana familha quan e entrèn mei tard devath l'influéncia deus reis de França.

## Galeria

Fichièr:Bidache.JPG|Façada principau
Fichièr:Agramont-gaztelua2.jpg
Fichièr:Agramont-gaztelua1.jpg
Fichièr:Bidache-chateau.jpg
Esfumat

L**'esfumat**,  traduccion de l'italian *sfumato* designa  una tecnica de pintura que Leonardo da Vinci metèt al ponch, e descriguèt coma « sens linhas ni contorns, al biais del fum o al delà del plan focal ». Es un efèit vaporós, obtengut par la superposicion de mai d'un jaç de pintura extrèmament delicats, que balha al subjècte de contorns imprecís. S'utilizèt per donar una impression de prigondor als quadres de la Renaissença. 

Se ditz tanben **[[Perspectiva (representacion)|perspectiva]] atmosferica**.

## Ligams extèrnes
* Les secrets du sfumato de la Joconde mis au jour. 
* ''Le paysage, le sfumato et Leonardo da Vinci'' par N. Lygeros
Tempera

La **tempera** (*tempera all'uovo*) es la principala tecnica de pintura d'art utilizada de memòria perduda, en particular en Egipte, e pels pintres d'icònas bizantinas, e finalament en Euròpa pendent l'Edat Mejana.
Es un procediment de pintura utilizant lo rosset coma medium per ligar los pigments. S'utiliza sus de gèis o sus de panèls de fusta cobèrts de jaces nombrós de « levkas » (rebatedís blanc compausat de blanc de Meudon, de Tròias o d'Espanha mesclat amb de pega).
De còp que i a d'autras substàncias coma la lach, lo mèl o de gomas vegetalas s'utilizèron tanben coma medium.

Quand la pintura a l'òli foguèt inventada vèrs la fin de l'Edat Mejana, la tempera continuèt encara de s'utilizar durant un certan temps coma sosjaç cobèrt per un vernís d'òli translucid o transparent.

Aquela tecnica transitòria mixta foguèt seguida per una tecnica de pintura a l'òli pur, que remplacèt gaireben totalament la tempera al sègle XVI.

Le tèrme de *tempera* s'emplega tanben uèi per de fabricants per designar la pintura ordinària utilizada per las afichas e qu'es una forma a bon mercat de goacha (pintura a l'aiga opaca) qu'a pas res de veire amb la vertadièra tempera a l'uòu.

left|thumb|'''Tempera''' sus fusta.

## Ligams extèrnes
* Site sus la pintura a l'uòu 
*  https://web.archive.org/web/20100316065211/http://www.dotapea.com/oeuf.htm
Vescomtat de Dacs

Lo **vescomtat de Dacs** qu'estó ua jurisdiccion feudau de Gasconha, lo sièti deu quau èra la vila de Dacs. 

Las tèrras d'Auloron, Tursan, Dacs, Òrta e Gavardan dab títol vescomtau (vescomte de Gasconha) qu'estón eretadas en 977 per Aner, lo hilh deu comte de Gasconha Sanç IV, mes totun que sembla que ja las governava abans. Aner que's morí de cap a 978 e que dividí los sons maines enter los sons tres hilhs : Sanç, qui arrecebó lo vescomtat de Tursan; Donat, qui arrecebó lo vescomtat de Gavardan; e Lop, qui arrecebó lo vescomtat d'Auloron. Lop que's morí de cap a 985 e qu'espartí los sons maines enter dus hilhs : Aner, qui arrecebó Auloron; e Arnaut, qui arrecebó Dacs e Òrta. Lo son hilh Garcia Arnaut que contunhè hens los dus vescomtats e que's morí abans de 1061, qui comença un periòde mau coneishut ; que pareish lo son hilh Arnaut II que'u succedí e lo son aute hilh Lop Garcia qu'estó au començament vescomte d'Òrta e dilhèu que succedí au son hrair. De cap a 1065 lo vescomtat tornat unificar qu'estó dividit enter los sons dus hilhs : Raimon I, qui arrecebó lo vescomtat de Dacs, e Garcia, qui arrecebó lo vescomtat d'Òrta. Raimon I qu'avó com successor lo son hilh Arnaut III, e aqueste la soa hilha Girauda I (qui avèva dilhèu dus ans). La vescomtessa que's maridè de cap a 1100 dab Pèir Arnaut (coneishut com Arnaut Dat o Dat Arnaut), senhor d'Ostabarret, qui apartienèva a ua linha collaterau de la familha. Girauda que's morí en 1140 e lo son hilh Raimon II que'u succedí. Aqueste qu'estó seguit peu son hilh Pèir II. Pèir que deishè sonque ua hilha, Navarrina, qui avèva dilhèu sèt ans ; passats los vint que's maridè dab lo vescomte de Tartàs Arnaut Raimon III e lo vescomtat de Dacs que passè atau au vescomtat de Tartàs.

La **branca d'Ostabarret** que comencè dab Garcia (o Garcia Arnaut) vescomte de Dacs qui deishè dus hilhs : Lop e Arnaut. Que pareish aqueste que governè Dacs mes a la soa mòrt de cap a 1061 o 1062 Lop qu'arrecebó l'eretatge. Arnaut qu'estó coneishut com Arnaut Garcia de Micse e que's morí de cap a 1072, deishant mantun hilh ; l'un d'eths qu'estó Dat Arnaut de Micse, neishut abans de 1060, senhor d'Ostabarret, qui de cap a 1100 e's maridè dab la vescomtessa, l'eretèra Girauda.

## Lista deus vescomtes
*Arnaut I Lop 985-1029
*Garcia I Arnaut 1029-vers 1050
*Arnaut II Garcia vèrs 1050-1062
*Lop I Garcia vèrs 1062-1065
*Raimon I Lop vèrs 1065-1089
*Arnaut III (hilh) 1089-1090
*Girauda (hilha) 1090-1140
*Pèir Arnaut (espós) 1100-?
*Raimon II (hilh) 1140-1167
*Pèir II (hilh) 1167-1170
*Navarrina (hilha) 1170-vèrs 1185
*Arnaut Raimon (III de Tartàs) vèrs 1185 (espós)

## Branca d'Ostabarret o Micse
*Arnaut Garcia vèrs 1061-1062
*Pèir Arnaut (Dat Arnaut o Arnaut Dat) 1062-vèrs 1120
Fresca

La **fresca** o lo **fresc**  de l'italian *affresco* es una tecnica particulara de pintura murala que sa realizacion se fa sus un enduit, nomenat *intonaco*, abans que siaga sec.

Lo fait de pénher sus un enduit qu'a pas encara secat permet als pigments de penetrar dins la massa, e doncas a las colors de perdurar pus longtemps qu'una simpla pintura en superfícia sus un substrat. Son execucion necessita una granda abiletat, e se fa fòrça rapidament, entre lo pausament de l'enduit e son secatge complet.

Lo tèrme s'utiliza sovent per metonimia dins lo lengatge ordinari per designar la pintura murala en general e pus rarament la tecnica.

### Principi de la fresca
Quatre elements entran en jòc :
* lo *rinzaffo* : primièr jaç d'aprèst al contacte amb lo supòrt, jaç granulós, rugós.
* l**arricio'' : lo primièr vertadièr enduit del supòrt (mescla de [[calç]], sabla e aiga), per que venga dreit e lis (1&nbsp;cm gaireben).
* l**intonaco* : lo jaç que recep los pigments (compausat de sabla fina, polvera de [[marbre]] o [[pouzzolana]], de [[calç]] e d'aiga).
* las colors que s'incorporan sus l*'intonaco* encara fresc e umid (pigments d'origina minerala per causa del [[pH]] basic de la calç de l'enduit). 

Coma l'enduit es fresc, las colors s'impregnan dins l*'intonaco* qu'una substància, lo [[calcin]] durant lo secatge de l'enduit, migra cap a la superfícia e se superpausa a la pintura en creant atal un jaç aparaire. Aquela reaccion quimica, nomenada *carbonatacion'' (per evaporacion de l'aiga de l'enduit, lo gas carbonic de l'aire se combina amb l'idroxid de calci de la calç per formar una pellicula de carbonat de calci, lo calcin), es caracteristic de la pintura a fresca e li conferís coesion e duretat. Per l'enforçar, lo pintre passa sus la superfícia colorada la « lenga de cat », un certan temps aprèp que pausèt sa color, e, entre cada jaç pigmentat, l'aiga torna montar cap a la superfícia e depausa la calcin, atal las frescas semblan lissadas.

Las frescas foguèron policròmas mas lo problèma del còst dels pigments limitèt sovent le nombre de colors.

La pintura a fresca consèrva pus longtemps las colors que la pintura sus supòrt classic.

### Exemples de frescas dins lo temps

Imatge:Temple Hatchepsout Fresque2.JPG|Fresca dins lo temple d'Atchepsot, Egipte
Imatge:Jason fresque romaine.jpg|Fresca romana
Imatge:Albi cathedral - fresco 2.jpg|Fresca dins la catedrala de Santa Ceselha d'Albi
Imatge:Montpellier - fresque murale.jpg|Fresca murala modèrna a Montpelhièr


### Ligams extèrnes

*  Site sus la pintura italiana
Dromos

Un **dromos** (nom grèc generaument emplegat en egiptologia) qu'ei ua alada qui mia de cap a l'entrada d'un temple e qui arreliga aqueth sia dab un aute lòc sagrat sia dab ua arribèra e qui ei generaument bordat d'estatuas d'esfinx.
Bubasteion

Lo **Bubasteion** (nom grèc en referéncia au nom egician *Bastet*) qu'ei un temple de la divessa Bastet e ua de las màgers necropòlis de gats (amassa dab lo temple de Bastet a Per Bastet) de l'Egipte antica situat a Saqqara.

Un gran nombre de momias de gats que hon trobadas dens las catacombas d'aqueth lòc tanhent de l'antica ciutat de Menfis e hèra mei ancian de çò qui poderè evocar lo son nom grèc.

Ua mission francesa (la *[[Mission Archéologique Française du Bubasteion]]* - MAFB - ) que l'explora desempuish la fin deu sègle XX.

## Ligam extèrne
*https://web.archive.org/web/20100213170032/http://www.hypogees.org/pages/francais/bubasteion.htm Paja suu Bubasteion suu site de la *Mission Archéologique Française du Bubasteion*.
Batalha de Mazar-e-Charif

La **batalha de Mazar-e-Charif** foguèt liurada dau 3 au 9 de novembre de 2001, foguèt la primièra batalha de la Segonda Guèrra d'Afganistan. Opausèt leis aliats daus Estats Units (Junbish-e-Milli-yi Islami, Jamiat-e-Islami e Hezb-e-Wahdat de l'Aliança dau Nord) ais Talibans. Foguèt una derrotada per leis Talibans e causèt la rompedura del front talêb. L'ataca comencèt lo 3 contra lei posicions talibans dau sud de la vila. Eran plan defenduts per de canons a Bai Beche (una anciana fortificacion sovietica) e Aq Kupruk. Bai Beche tombèt lo 5 e Aq Kupruk solament lo 6 mas la resistança foguèt importanta. La segonda linha dei Talibans foguèt bombardada lei 7 e 8 de novembre. Lo 9, lei Talibans deguèron quitar Mazar-e-Charif. Poguèron pas anar a Kabol e lo 11, l'Aliança del nòrd encerclèt lei unitats talibans dins la vila de Kunduz.
Vescomtat d'Auloron

Eth **vescomtat d'Auloron** que ho ua jurisdiccion feudau formada deras vaths bearnesas de Varetons, Aspa e Aussau, eth sièti deu quau èra era vila d'Auloron. 

Quan eth duc de Gasconha Lop III Centolh e balhè en 819 eths sons maines aths sons hilhs Donat, qui arrecebó eth Comtat de Bigòrra, e Centolh, qui arrecebó eth vescomtat de Bearn, aquera particion n'integrava pas eras tèrras d'Auloron, tòcatocantas dab Bearn, qui contunhèn en poder dera branca ducau dinc'ara mòrt de Sanç IV. Aqueth darrèr que las deishè, en mei de Dacs, Òrta, Tursan e Gavardan, ath son hilh Aner, qui dilhèu i governava ja dab eth títol de vescomte de Gasconha. Aner que's morí vèrs 978 en tot balhar Auloron, Dacs e Òrta ath son hilh Lop, qui's morí vèrs 985 deishant en eretatge: ath son hilh Arnaut I eth vescomtat de Dacs dab Òrta, e ath son hilh Aner eth vescomtat d'Auloron. Aner que governè dinc'a 1009, exceptat durant un periòde on eth vescomtat e ho usurpat per Centolh III de Bearn (de 1002 a 1004). Non deishant pas hilhs, que designè la soa hilha Angèla, qui èra maridada dab er arrèrhilh de Centolh II, Centolh IV eth Vielh (mòrt en 1058), qui incorporè definitivament eth Vescomtat d'Auloron a Bearn. En 1077 Bearn, incorporat eth vescomtat de Dacs e tèrras d'Òrta e de Salias, que vadó plenament independent, eths ducs de Gasconha abandonant eths lors dreits de suzeiranetat.

### Lista deus vescomtes
* Aner I  (977-978)
* Lop I (978-985)
* Aner II (985-1002)
* Centolh I (III de Bearn) (1002-1004)
* Aner II (1004-1009)
* Angèla (1009-?)
* Centolh II (IV de Bearn) (1009-1058)
José Mujica

**José Alberto Mujica Cordano**, escaissat popularament "El Pepe" (Montevideo, 20 de mai de 1935 – 13 de mai de 2025) es un politician uruguaian. Foguèt president d'Uruguai de 2010 a 2015.
Juan Carlos Ferrero

thumb|right|Juan Carlos Ferrero
**Juan Carlos Ferrero** es un jogaire de tennis espanhòl. Nasquèt lo 12 de febrièr de 1980 a Ontinyent (Valéncia). A ganhat un Grand Chelem e arribèt a èsser nº 1 del mond pendent 8 setmanas. A ganhat 16 torneges de tennis e doas Copas Davis en 2000 e 2004.

Se retirèt en 2012.

## Torneges (16)

* 1999: Malhòrca.
* 2001: Dubai, Estoril, Barcelona e Roma.
* 2002: Montecarles e Hong Kong.
* 2003: Montecarles, Valéncia, Roland Garros e Madrid.
* 2009: Casablanca.
* 2010: Costa do Sauipie, Buenos Aires e Umag.
* 2011: Stuttgart.
Serapeum de Saqqara

Lo **Serapeum de [[Saqqara]]** qu'ei lo temple deu diu egipcian Apis (Serapis en grèc) on l'animau d'aqueth diu, lo taur, qu'èra venerat, embaumat e sepelit. Aqueth serapeum que ho descobert en 1851 per iniciativa personau de l'egiptològ francés Auguste Mariette qui, per escadença e quasiment deu purmèr còp e dè la picada qui descrobí lo purmèr deus esfinxs deu sons famós dromòs (alada costejada d'esfinxs), qui ua partida be son uei acesats au Lovre.
Luc (Roergue)

**Luc** (*Luc-la-Primaube* en francés) es una comuna roergassa. Administrativament, es situada dins lo departament d'Avairon e la region d’Occitanie de l’estat francés, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Aquela comuna es situada al sud-oèst de Rodés.

## Masatges e bòrias

## Toponimia

Luc-LaPrimaube30568.png|Panèl de Luc.
Signalisation_entrée_La_Primaube,_Cna_Luc_La_Primalba.JPG|Panèl de La Primauba.


## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Cristina Branco

** Cristina Branco** (nascuda en decembre de 1972 a Almeirim, Portugal) es una cantaira portuguesa.

Cristina Branco s'interessèt subretot al jazz, al blues o a la bossa nova e a de formas de musica contemporanèa, quand son grand paire  li ofriguèt, per sos detz-e-uèit ans, un disc d'Amália Rodrigues. Descobriguèt l'emocion del fado.

S'acompanha sovent al piano. Dins sus disques coma en concèrt, beneficia gaireben totjorn de la prestacion de Custódio Castelo a la guitarra portuguesa. Branco e Castelo compausan tanben, pèças a l'encòp resolgudament modèrnes e prigondament ancorats dins la tradicion.

## Citacion
« Lo fado, es la vida. Vesi pas aquela musica coma lo destin. Lo destin, es çò que fasèm d'el, es pas una causa qu'arriba par azard. Cresi pas en aquela nostalgia. Pensa que lo fado parla de la vida, d'aquela qu'existiguèt dins las annadas 1940 e 1960, mai tanben qu'existís en 2003. S'agís pas mai de parlar dels topics de la societat portuguesa, de la mar, dels marins, dels *descobreires* que partiguèron e de las femnas demoradas solas plorant. Lo fado representa fòrça mai qu'aquel, es parlar d'uèi, de la guèrra se o cal. »

## Discografia
* )*Murmúrios* (1999)
* *Post-Scriptum* (2000) 
* *O Descobridor: Cristina Branco Canta Slauerhoff* (2000)
* *Corpo Iluminado* (2001)
* *Sensus* (2003)
* *Ulisses* (2005)
* *Live* (2006)
* *Abril* (2007)
* *Kronos* (2009)
* *Não há só Tangos em Paris (2011)*
* *Alegria (2013)*

## Nòtas e referéncias


## Ligams extèrnes
* Site oficial
William Cavendish-Bentinck, 3en Duc de Portland

**William Cavendish-Bentinck, 3en Duc de Portland** (1738-1809) òme politic foguèt primièr ministre del Reialme Unit en 1783, e entre 1807 e 1809.
Dakota (omonimia)

Lo nom **Dakota** o **Dacòta** pòt designar: 

*[[Geografia]]*:

* **Lo [[Dakota del Nòrd]]**, estat dels Estats Units d'America;
* **Lo [[Dakota del Sud]]**, estat dels Estats Units d'America;
* **Lo [[Territòri de Dakota]]**, territòri organizat incorporat als Estats Units d'America, qu'existèt entre 1861 e 1889.

*[[Etnologia]]*:

* ** Los [[Siox|Dakotas]]**, grop de las tribús dels indians americans dintrat dins l'istòria jol nom de **Siox** (***Dakota'' al sens larg''');
* [[Dakota (grop etnic)]], los grops tribals siox que s'autodefinisson coma '''Dakota''' (dakhóta o dakȟóta) 
(***Dakota* al sens estrech*')

*[[Lingüistica]]*:
 
* ** La [[Lenga siox|Lenga Dakota o Siox]]**, cadena dialectala derivada de la lenga originària de l'ensems de populacion nomenat Siox (e dels Assiniboin/Stoney), e que constituís una branca especifica de la familha de las lengas siouan (**''Dakota'' al sens larg**)
* Lenga dakota-lakota, unitat lingüistica individuala a l'interior de la cadena dialectala siox o dakota (al sens larg), qu'amassa los dialèctes, intercomprensibles, dakota al sens estrech [santee-sisseton (dakhóta) e yankton-yanktonai (dakȟóta)] e lakota (lakȟóta).
* **La [[Dakota (lingüistica)|lenga dakota]]**, **al sens estrech** (cod. ISO 639-3: dak) que s'articula sus dos dialèctes: santee-sisseton (dakhóta) e yankton-yanktonai (dakȟóta);

*[[Aeronautica]]*:

* **[[Douglas C-47 Dakota/Skytrain|Douglas Dakota]]**, designacion britanica del bimotor de carreg C-47 Skytrain;

*Personalitats*:

* **[[Dakota Fanning]]**, actritz americana;
* **[[Dakota Blue Richards]]**, actritz americana;

*Autre*:

* **[[Dakota (palais)|Dakota]]**, palais nòvayorkés que i demorèt John Lennon.
Art de l'Ancian Empèri egipcian

L**'art de l'[[Ancian Empèri egipcian]]** que bastí las fondacion de l'art egipcian per los sègles seguents au medish temps qu'illustra las evolucions politicas d'aqueth periòde istoric (dab generalizacion au nòbles e aus notables de l'accès a l'art, a l'origina exclusivament accessible au sol faraon).
Valdis Dombrovskis

**Valdis Dombrovskis** (Riga, 5 d'agost de 1971) es un politician e economista leton, membre del partit conservador Unitat (*Vienotība* en leton). Es l'actual primièr ministre de Letònia dempuèi 2009. Foguèt anteriorament Ministre d'Economia del país entre 2002 e 2004 e puèi membre del Parlament de l'Union Europèa de 2004 a 2009.

Dos jorns aprèp lo succès considerable de la Via Catalana, Dombrovskis declarèt que lo govèrn de Letònia seriá dispausat a reconéisser l'independéncia de Catalonha.

## Biografia
Valdis Dombrovskis nasquèt en 1971 dins la capitala letona, Riga, dins una familha d'origina polonesa. Obtenguèt primièr una licéncia d'economia per engenheires a l'Universitat Tecnica de Riga abans de se diplomar a la Facultat de Fisica e Matematicas de l'Universitat de Letònia en 1996. Trabalhèt en Alemanha coma assistent de laboratòri a l'Institut de Fisica de l'Universitat de Mainz de 1995 a 1996. L'an seguent trabalhèt coma assistent a l'Institut de Fisica de l'Estat Solid de l'Universitat de Letònia, e mai tard en 1997 se n'anèt als Estats Units per i far un doctorat e venguèt assistent de recerca a la Facultat d'Engenheriá Electrica de l'Universitat de Maryland fins a 1998. Aquel meteis an foguèt recrutat per la Banca Centrala Europèa coma especialista en questions macroeconomicas. Ailà progressèt professionalament per venir economiste principal en 1999 e puèi en 2001 economista en cap. Laissèt son mestièr en 2002 per se consagrar a la vida politica letona. Aquel an venguèt deputat primièr e puèi Ministre de las Finanças dins la coalicion governamentala de centre-drech dirigida per Einārs Repše.
Verdun de Garona

**Verdun de Garona** (*Verdun-sur-Garonne* en francés) es una comuna gascona istoricament, mès probablament lengadociana lingüisticament, dins lo departament Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Situat dins la Gasconha, ancian país de Ribièra Verdun. Al prép de Garona. Tolosa (35km) e Montalban (25km)

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Verdun èra de l'eleccion de Ribèra-Verdun, donc de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescaucia de Tolosa. Tanlèu 1790, *Verdun, Savenès et Notre-Dame de Lacroix* èra caplòc del canton de Verdun .

La comuna de *Mauvers* (en francés), del canton de Verdun en 1790, fosquèc suprimida en l'an VIII, restablida en l'an X, suprimida en l'an XII e incorporada a Verdun .

## Administracion

*  A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, Verdun, caplòc de son canton, ne venguèc lo burèu centralizator.
## Demografia

## Lòcs e monuments

Verdun-sur-Garonne Hotel de Ville.jpg
Église de l'Assomption-et-de-Saint-Michel de Verdun-sur-Garonne Clocher.jpg
Église de l'Assomption-et-de-Saint-Michel de Verdun-sur-Garonne Les deux nefs.jpg
Verdun-sur-Garonne - La Halle - Exterieur.jpg
Verdun-sur-Garonne - Monument aux Morts.jpg


## Personalitats ligadas damb la comuna
*Henri Jauvert: Felibre,Poéta

## Véser tanben
* Comunas de Tarn e Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lakota (lenga)

Lo **lakota** o **lacòta** (Lakȟóta, teton, teton sioux)  es la pus espandida del las tres lengas del pòble Sioux, de la familha del las lengas sioanas. E mai que  generalament ensenhada e considerada pels parlaires coma una lenga separada, la lenga Lakota es mutualament comprensible  amb dos autres lengatges (cf. Dakota) e considerada pels lingüistes coma una una de las tres varietats màgers de la lenga sioux (o dakota al sens larg). La lenga lakota representa una de las  pus importanta  lenga parladas de la comunitat dels americans natius als Estats Units, amb aproximadament 8000, 9000 locutors, mai que mai per las planas septentrionalas del Nòrd e Sud Dakota.
Onessa e Laharí

**Onessa e Laharí** (*Onesse-Laharie* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada hens lo parçan de la Lana Gran. Qu'ei administrada peu departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
### Perimètre deu territòri

## Toponimia
### Onessa
Las fòrmas ancianas que son : *Ones (milicia d' ~)*, en 1276, *Onnes (par. d' ~)*, en 1276, *Oneisse (par. Sancti Johannis d' ~)*, en 1334, *Aunesse* (mapa deu sègle XVII), *Honesse*, en 1714, *Aunesse* (mapa de 1733). La prononciacion citada per Bénédicte Boyrie-Fénié qu'ei [u'nœsə]  e com ei deu país que's pòt esperar qui sii la prononciacion vertadèra (e donc non pas [aw'nœsə], varianta devuda a l'aglutinacion de la preposicion *a*). Dauzat qu'interprèta *Onessa* com un nom d'arriu , mei o mensh seguit per Astor (citat per B. Boyrie-Fénié), qui i ved lo gallés *onno*, sinonime deu gallés *flumen*, utilizat a prepaus de l'arriu locau; mès en realitat *-onna* que seré meileu un sufixe qu'un mot, maugrat un glossari antic qui en hè lo sinonime de *flumen* . Ernèst Negre que dona com origina possibla lo nom de persona *Unicius*. B. Boyrie-Fénié, qui lo cita, que considèra que [u] latin qu'auré miat a [y] e non pas a [o] > [u]. Bénédicte Boyrie-Fénié que's vira meileu cap a l'exemple d'Oneis o d'Avensa, qui's ditz *Onize* en basco. Que serén a associar, segon Jean-Baptiste Orpustan, especialista deu basco, damb un radicau escur *on(a)*, de valor probablament oronimica .

### Laharí
Las fòrmas ancianas que son : *Farune (castrum de la ~)*, en 1254, *Farina (villa de ~)*, en 1274, *Farine (castrum ~ terram Marencini)*, en 1305, *Ffarine (La ~)*, en 1305, *Farina (de ~)*, en 1334, *Farina (cimeterium ecclesie capelle Sancti Nicholay de ~)*, en 1334, *Farina (terra et locus de ~)*, en 1334, *Harie* (mapa deu sègle XVII), *Harie (La ~)* (mapas de 1630, 1638 e 1647), *Harrie (La ~)* (carte de 1651), *Harie* (mapa deu començament deu sègle XVIII), *Harie (La ~)* (mapas de 1714 e 1733). La prononciacion citada per Bénédicte Boyrie-Fénié qu'ei [ləha'ri] .

Ernèst Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'explica lo nom per *haria* e que supausa la preséncia d'un molin. Mès un castèth es pas un molin, çò qui arroeina l'explicacion. Las solucions que serén benlhèu un cognomen *Farin** o una basa aquitanica *laharr-*, « arromèc », puish un sufixe locatiu *-un*. **Laharrun*, damb *h* grafiat *f* e lo faus article *la* separat, qu'explicaré l'atestacion de 1254 *la Farune*. Après, l'atraccion de *haria* qu'auré jogat .

## Istòria
* En 1833, Laharí que fusionè damb Onessa. En 1863, la comuna de Solferino que's creè, deu territòri d'Onessa e Laharí, Morcens, La Bohèira, Comensac, Escorce, Lua, e Sabres 

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Morcens; qu'es adara deu canton *du Pays morcenais tarusate* (en francés).

## Demografia

### Demografia Laharí

* Lo n° INSEE qu'ei estat cambiat per rasons practicas.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas


?
Illa de Moçambic

L**'illa de Moçambic**, en portugués *Ilha de Moçambique*, es una illa de Moçambic situada dins lo canal de Moçambic.

## Geografia
L'illa de Moçambic es situada dins lo Nòrd de Moçambic, dins lo canal de Moçambic. Es situada prèp de la còsta amb qu'es ligada per un pont rotièr. Tota la superfícia de l'illa es ocupada par la vila del meteis nom.

## Istòria

La vila fortificada de l'illa de Moçambic es un ancian establiment de comèrci fondat a la fin del sègle XV pels Portugueses sus la rota de las Índias. La vila presenta  una granda unitat arquitecturala, amb fòrta influéncia portuguesa.

## Proteccion

L'illa e la vila son marcadas sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO dempuèi 1991.

## Ligams extèrnes

*  Descriptiu sul sit del Patrimòni Mondial de l'UNESCO
Cascais

**Cascais** es una vila portuguesa prèp de Lisbona e que fa part de la Granda Lisbona, amb prèp de  abitants. 

Se situa a 30 minutas de Lisbona, sus la còsta. 

La municipalitat es limitada al nòrd per la municipalitat de Sintra, a l'èst per Oeiras e al sud e al oèst per l'Ocean Atlantic, sus la famosa còsta de l'Estoril. 

Fa un pauc mai d'un sègle, a causa de sos marrits accèsses, se disiá que a . Mentretant la vila de Cascais es, dempuèi la fin del sègle XIX, una destinacion toristica portuguesa pus apreciadas pels nacionals e estrangièrs, de cop que lo torista pòt gausir d'un clima agradable, de las plajas, dels païsatges, d'una ofèrta ostalièra e gastronomica variada.

[thumb|left|350px|... ''[Cascais...''...]]