open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Edoard Filhòl

**Edoard Filhòl** (en francés: *Jean, Pierre, Bernard, Edouard Filhol*; Tolosa, 7 d'octobre de 1814 - 25 de junh de 1883 foguèt un scientific e politician tolosenc. 

## Biografia
En 1854 foguèt nomenat professor de quimia a la facultat de las sciéncias de Tolosa, pòste qu'ocupèt fins a 1882. 

En 1865, venguèt director del Musèu d'Istòria Naturala de Tolosa, que foguèt lo primièr musèu del mond a obrir una galariá de preïstòria: "la galariá dels bauces", amb l'ajuda d'Emili Cartalhac, Joan Baptista Nolet e Eugèni Trutat. Lo meteis an venguèt director de l'escola de medecina e de farmacia. 

Foguèt cònsol màger de Tolosa del 29 de junh de 1867 al 5 de setembre de 1870.

Pau Sabatièr e Joan Baptista Senderens foguèron sos escolans e seguiguèron las leiçons de quimia d'Edoard Filhòl. Senderens trabalhèt amb el e Sabatièr li succediguèt a la cadièra de quimia en 1884.

Èra lo paire d'Enric Filhòl.

## Articles conèxes
* Universitat de Tolosa

## Notas e referéncias
 
### Ligams extèrnes

*https://web.archive.org/web/20080623200811/http://www.archives.mairie-toulouse.fr/reperes/maires.htm

### Bibliografia

* *Toulouse et son université. Facultés et étudiants dans la France provinciale du XIXème siècle*, par John M. Burney, Presses universitaires du Mirail e Éditions du CNRS, 1988
Aladèrn de fuèlha larga

L**'aladèrn de fuèlha larga** dit popularament **aladèrn mascle** es un arbrilhon mediterranèu anemofil de la familha de las *[[Oleaceae|oleacèas]]*. Aparten al genre *[[Phillyrea]]* que compta tres espècias, las autras essent *[[Aladèrn de fuèlha estrecha|Phillyrea angustifolia]]* e *[[Phillyrea media]]*. 

Es una espècia pro pròche de l'olivièr.

 

## Abitats e espandiement
L'espècia espèce es presenta dins lo bacin mediterranèu e Occitània tota en mescla amb l'euse.

## Espècias pròches
* *[[aladèrn de fuèlha estrecha|Phillyrea angustifolia]]* - Aladèrn de fuèlh estrecha
* *[[Phillyrea media]]* 
* *[[Olea europaea]]*

## Vejatz tanben

### Articles connèxes

* Oleaceae
* Olivièr

### Liens externes

*  

### Bibliografia
*  

### Notas




* 
* 
*
Genista scorpius

L**'argelàs**, **argelat**, **artalàs** o **pincal** (*Genista scorpius*), es una espècia d'arbrilhon fòrça espinós, naut d'1 a , de la familha de las *[[Fabaceae]]*. 

De notar: lo gadòus (*Genista anglica*) e lo *[[Genista germanica]]* son tanben d'argelàs. 

## Espandiment
Oèst de la region mediterranèa.

## Sinonime
* *Spartium scorpius* L. 

## Liens externes

* 
* 
* 
* 
*
Smilax aspera

L**'ariège** (var. **sarsaparrilha**, **salsaparelha**), (*Smilax aspera* L.) es una planta monocotiledonèa qu'aparten al genre *[[Smilax]]*, que fa partida de l’òrdre de las *[[Liliales]]* e de la familha de las Smilacacèas.

Lo genre *Smilax* compta 350 espècias dins lo mond. D’autras espècias son utilizadas a de fins medicinalas, coma *Smilax china* L.

## Descripcion

thumb|left|Fuèlha
thumb|left|Flors
[thumb|left|''Smilax aspera'' - [Musèu d'Istòria Naturala de Tolosa]]

L'ariège es un arbrilhonet o liana vivaça. Mesura d'1 a  de naut e possèda una tija volubila, linhosa, rameluda e espinosa. Sas fuèlhas altèrnas, persistantas, lusissentas, son en forma de còr o de pica, e amb dos estipuls transformats en vedilhas. Lo limbe coriaci es percorrit de 5 a 7 nervaduras de traça pseudo parallèl se jonhant a la cima, mas, qu'es excepcional per una monocotiledonèa, amaçat per un malhum de nervaduras secondàrias. Lo bòrd del limbe es espinós. 

Es una planta dioïca, de flors pichonas, blanc jaunenc, reünidas en pichonas ombèlas. Los fruchs pichons e globuloses, a vegada ovals, semblan a de groselhas, son roge escur. La planta conten de saponinas.

Florason d’agost a octobre en region mditerranèa. Lo fruchs maduran en novembre decembre.

Qualques sosespècas son a vegadas distingadas :
* S. aspera subsp aspera
* S. aspera subsp balearica
* S. aspera subsp mauritanica
* S. aspera subsp nigra

## Espandiment e abitat

Aquela espècia buta dins las tèrras sècas en Mexic, en Orient Mejan, en Africa centrala (Republica Democratica de Còngo, Kenya, Etiopia), en Asia centrala (Índia, Botan, Nepal) e en Euròpa dins las regions mediterranèas.

La liana, tròp solida per èsser trencada de la man, contribuís a far la garriga lengadociana dificilament penetrabla.

## Utilizacions
thumb|Aspècte general

Planta medicinala, utilizada en cas de raumatisme e de malautiá de pel (eczèma, psoriasi), mas tanben en cas de gripa, anorexia o gota. A una accion diuretica e diaforetca, car activa la circulacion. Solas las racinas son utilizadas, e sas grana, se son pas vertadièrament toxica, totun son pas consomablas. 

La planta es tanben consomada per sa vertuts fortificantas e afrodisiacas en Mexic e Amazònia per tal de far créisser la virilitat e tractar los trebolums de la menopausa. 
Es utilizada dins lo tractament de problèmas respiratòris e de la sifilis.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben
### Articles connèxes
* Smilacaceae

### Ligams extèrnes

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Petelin

Lo **petelin** o **pudís** (*Pistacia terebinthus* L.), es una planta de fulhatge caduc de la familha de las anacadiacèas que butà dins la garriga e lo maquís, comun dins tot lo bacin mediterranèu (Marròc, Portugal, Turquia, Siria, Israèl, Palestina). En Occitània a l'origina present en Lengadòc e Provença, son airal s'espandiguèt fins a Carcin, Peiregòrd e mai al delà fins en Savòia e Jura, mas totjorn dins de zonas esclairadas associat a l'euse e al roire e a una altitud maximala de .

L'òli de terebentina es eissida de la saba d'aquel arbre.

## Descripcion

Lo petelin es un arbrilhon de tres a cinc mètres de naut.

Sas fuèlhas caducas de 7 a 13 foliòls son verdas a la prima, jaunas o rojas flamejant a la davalada.

Las flors unisexuadas son pichonas, rogencas en pinas quichadas — paniculs — sus de rams d'un an. La florason se produch d'abril a junh.

Los fruchs ovoïds, de 5 a  e en pinhas caracteristicas, son blancs, puèi roses, roges e finalament bruns quand son madurs. Exala una fòrta odor de resina

Se diferencia del lentiscle per
* sas fuèlhas qu'an un nombre impar de foliòls (imparipenats) ;
* un raquis non alat ;
* une inflorescéncia piramidala ;
* son fulhatge non persistent.

Lo pistachièr (**[[Pistacia vera]]**) a el de fulhas qu'an mens de foliòls: 3 a 5 foliòls e de fruchs mai voluminoses, que son comestibles.

## Utilizacion

La fusta dura es utilizada en ebenistariá e en marquetariá per faire d'ornamentacions.

Introduch als Estats Units d'America en 1854, es utilizat coma plan dirècte pel pistachièr.

Lo petelin dona un òli de resina fòrça odoriferant, la terebentina de Quio, de l'illa grèga de io Quio ont la resina es expleitada. La resina pòt èsser utilizada coma antiseptic en medecina e se la pòt mastegar. Servís tanben a la fabricacion de vernís e de lepetariás. 

Las granas del petelin son comestiblas mas agrolosas e pòdon produire un òli comestible.

## Malautiá e parasits

La galla del petelin fa mutar la fuèlha per contenir los uòus de son parasit. Las gallas mai corrents son causadas per *[[Forda marginata]]*, *[[Forda formicaria]]* e *[[Baizongia pistaciae]]* (fuèlha transformada en enòrme « bana » fins a  de long).

## Referéncias

## Vejatz tanben
### Ligams extèrnes

* 
* 
* 
* 
* Jean Fabre, souvenirs entomologiques, 1903, ''Pucerons du térébinthe - Galles''
* Jean Fabre, souvenirs entomologiques, 1903, ''La pariade - L'œuf
L' Appel de la Garrigue  éditions 1989 / 1990
Gérard Joyon  ISBN 2-9504214-0-7
.schule

**** ("escòla" en alemand) es un nom de domeni generic enregistrat per Google. Es en servici dempuèi lo 19 d'abril de 2014.

## Referéncias
.fitness

**** ("santat" en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 23 d'abril de 2014.

## Referéncias
Limòtges Metropòli

Las comunas de la metropòli :
Limòtges e d'oest en est : Pairilhac ; Vairac ; Sent Gençan ; Cosés ; Vernuèlh ; Isla ; Condat ; Solenhac ; Lo Vijan ; Boissuélh ; Esjau ; Festiac ; Aurèlh ; Panasòu ; Sent Just ; Lu Palaiç ; Rilhac (Rancom) ; Bonac ; Chaptalac (dempuei 2017).
.москва

**** (*moscva*, "Moscòu", en rus, còdi punycode .xn--80adxhks) es un nom de domeni rus. Es en servici dempuèi lo 24 d'abril de 2014.

## Referéncias e nòtas
.citic

**** ("de la responsabilitat limitada" en anglés) es un nom de domeni  depausat per l'entrepresa publica chinesa de fonds d'investiment (China International Trust and Investment Corporation, nom complet 中国中信集团公司 - *zhōngguó *'zhōngxìn*' jítuán gōngsī*). Es en servici dempuèi lo 29 d'abril de 2014.
## Tanben veire
* .中信
## Referéncias
Gary Becker

thumb|250px|Gary Becker en 2008 durant una conferéncia a Chicago
**Gary Stanley Becker** (Pottsville, Pennsilvània, 2 de decembre de 1930 - Chicago, 3 de mai de 2014) èra un economista american. Se recebèt lo Prèmi Nobel d'Economia en 1992.
Emilia Clarke

thumb|250px|Emilia Clarke durant la ceremonia de presentacion de la sason 3 de ''Game of Thrones'' en març de 2013 a Hollywood
**Emilia Clarke** (Londres, 1 de mai de 1987) es una actritz anglesa. Venguèt famosa internacionalament gràcias a son ròtle de Daenerys Targaryen dins la sèria del canal american HBO *[[Game of Thrones]]*.
Tèrmas d'Entrammes

Lei **Tèrmas d'Entrammes** son un monument galloroman plan preservat que se tròban dins lo centre dau pichon vilatge d'Entrammes en Maièna.

Es en 1987 a l'ocasion d'òbras d'adobament de la glèia dau vilatge, que foguèron descobèrts lei rèstas d'un edifici termau dau sègle II. Lo 1èr de setembre 1988 foguèron declarats *Monument istoric*.

Lo vestiari se situava près de l'accès actuau ai vestigis, e dins lo crosier de la glèia actuala. La premiera pausa èra dins la sala teba, la sala freja èra utilizada a la fin dau percors.

## Galariá fotografica

Image:Mayenne Entrammes thermes.JPG|Un mur a l'entrada
Image:Chiesa-entrammes.JPG|La glèia parroquiala


## Bibliografia
* *Les thermes en Gaule romaine*, dins *Les dossiers d'Archéologia*, núm. 323. 
* Jacques Naveau; Entrammes, Mayenne, les thermes gallo-romains; rivista Arts, Recherches et Créations,‎ 2002
* Jacques Naveau; La Mayenne, 53: carte archéologique de la Gaule,‎ 1992 (ISBN 2877540154)
* Jacques Naveau; Les thermes romains d'Entrammes, Laval; Société d'archéologie et d'histoire de la Mayenne,‎ 1991

## Referéncias

## Ligams extèrnes

* Pàgina dels tèrmas al Site web de la Mayenne
Ceiba speciosa

**Ceiba speciosa**, tanben conegut en castelhan dab lo nom de *palo borracho* ("barròt o pau briac", var. "pal/pau sadol") qu'ei un arbo sud-american hicat a bèth còps dehens la familha de la bombaceas (e atau dab lo nom de *Chorisia*) mès totun tanhent de la familha de la Malvaceas d'un punt de vista filogenetic ; aquò que hè d'eth un tanhent deus baobabs.

Qu'ei originari d'Argentina, Paraguai, Bolívia, Brasil e Uruguai ; a maugrat que los exemplaris joen e cranhin lo hred e mei que mei lo tor, qu'ei present en Mediterranèa e en particular a Niça  sus la còsta de Provença.

Que deu lo son nom castelhan a la soa forma de botelha, siant mei estret aus sons dos caps per'mor l'endom deu son tronc que l'ajuda a amassa aiga ; qu'ei tanben vert çò que'n hè en exemplaris joens un lòc de fotosintèsi que pòt compemsar la caduda de huelhas. Las soas hlors que pòden estar de color jaune o ròsa e ua hont de fibra que pòt plea un coissin per exemple. Los sons arrams e lo troncs joen que son caperats d'espinas que pòden emparar nids d'aucèus com per exemple l'ausèth hornèr. Qu'ei egaument aisit de'n har vàder bonsais.
Ilex paraguariensis

L**'Iles paraguaiensis** o *èrba deu Jesuitas* (var. **èrba dels/dei/aus/delh/deth jesuitas/jesuista** - *yerba mate* en castelhan ; *ka'a* en guaraní *erva-mate* en portugués) qu'ei com ac indica sa nomenclatura binominau un arbust de Paraguai e tanben deus país qui'u costejan : Argentina, Brasil e Uruguai. Que viu naturalament en dessús deus autes arbos. Qu'ei mei que mei famós per'mor las soas huelhas que serveishen entà preparar lo mate, l'infusion consomada a grana escala dens los país d'on ei originària aquesta planta. Qu'ei donc cultivada industrialament e aquò dempuei que los jesuitas e decidèn de lançar aquesta produccion qui b'èra estada ensenhada peus amerindians guaranís.
.bayern

**** (Bavària en alemand) es un nom de domeni generic e geografic. Es en servici dempuèi lo 3 de mai de 2014.

## Referéncias
Grand Pic de Mengusovce

Lo **Grand Pic de Mengusovce** ( m, *Veľký Mengusovský štít* en eslovac, *Mięguszowiecki Szczyt Wielki* en polonés)  es una cima de la cadena montanhosa dei Tatras dins l'arc exterior dei Carpats lòng de la frontiera entre Polonha e Eslovaquia. Ten son nom del vilatge eslovac de Mengusovce. D'autres soms son lo Pic Negre de Mengusovce e lo Pic Mejan de Mengusovce.

## Liames intèrnes

* Carpats.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Efrem Zimbalist, Jr.

vinheta
**Efrem Zimbalist, Jr.** (New York City, 30 de novembre de 1918 – Solvang, Califòrnia, 2 de mai de 2014) foguèt un actor american. Se faguèt conéisser subretot per son interpretacion de l'avocat Alfred Pennyworth dins la sèria de television **.
Jacaranda

**Jacaranda** o **Jacarandà** es un genre d'aubres de la familha dei bignoaceas. Sas flors se reconoissen au sa color blau/viòulet. Originari d'Argentina, Brasil, Uruguai e Paraguai mai es fòrça present dins lo Sud de l'Africa on es estat introduit e onte ondra lei vila coma Harare o Pretòria coneissuda justament sota lo l'escais de "Vila dei jacaranda" ; Madagascar se pòt tanben trobar. En Occitània, es present sus la còsta provençala e a Niça

En argentina es lo tèma d'una famosa cançon per enfants de María Elena Walsh : *La canción del jacarandá*.
María Elena Walsh

**Maria Elena Walsh**  (Ramos Mejía, Província de Buenos Aires, lo 1 de heurèr de 1930 – Buenos Aires, lo 10 de genèr de 2011) que ho ua poetessa argentina hèra famosa e emblematica dehens l'encstre culturau de son país es subretot dens lo genre de la cançon peus mainatges. Enter los sons tèxte, be son hèra famós e se destancan : *El Reino del revés*, *La tortuga Mañelita*, *La reina batata*, *El twist del monoliso*, *La canción para tomar el té*, *La vaca estudiosa*. La tortuga Mañuelita que servè d'inspiracion per una adaptacion en dessenh animat dab lo medish títol qui compte enter las mei conugudas de totas las animacion en long metratge d'Argentina realisada per lo gran dessenhaire ispano-argentin Manuel García Ferré.

Lo Cuarteto Zupay, Luis Aguilé, Mercedes Sosa, Jairo, Rosa León e Joan Manuel Serrat  qu'an interpretadas las soas cançons.

La soa òbra que caup haut o baish dehens un vintenat de disque audio e ua cinquantea de libes.
Sharon Turner

**Sharon Turner** (Londres, 24 de setembre de 1768 – 13 de febrièr de 1847) èra un istorian anglés.

## ''History of the Anglo-Saxons''
Son *Istòria dels Anglo-saxons* (*History of the Anglo-Saxons*) publicada entre 1799 e 1805 lucha contra las idèas de la revolucion francesa en presentar los Normands coma de conquistaires barbars d'una Anglatèrra saxona mai tard idealizada per Walter Scott dins son *Ivanhoe*.

## Seguida

L'istòria dels Anglo-saxons foguèt seguida per una *History of England During the Middle Ages* qu'emplega lo mot *Occitanie* en francés dins lo meteis sens que lo fasèm servir uèi.
Schinopsis

**Schinopsis** es un genre d'aubre de la familha dei Anacardiaceas originari d'Argentina, Bolívia e Paraguai caracterizat per la duretat de sa fusta. Aquesta caracteristica li dona son nòm vernacular en castelhan de **quebracho**, contraccion de *quebra hacha* ("rompe destrau").

Seis espécias son:
* S. balansae (*quebracho colorado* dau Chaco)
* S. haenkeana (*quebracho del cerro*)
* S. heterophylla (*quebracho colorado mestizo*)
* S. lorentzii (*quebracho colorado* de Santiago del Estero)
Mèuja

**Mèuja**es una ribiera de Daufinat dins los Alps occitans, afluent en riba drecha de Bueg sus la comuna de Chasteunòu de Chabra.
### Referéncias
Keen’v

**Kevin Bonnet** coneissut sota lo nòm de **Keen’v** es un cantaire nascut lo 31 de genier de 1983 a Rouen. Es un autor, compositor e interprèt francés de dancehall-reggae, varietat, rock, reggae e country.
Abadiá de Port du Salut

L'abadiá trapista de **Port du Salut** o de **Nòstra Dòna de Port du Salut** se tròba a Entrammes, dins lo departament de Mayenne.

## Designacion

* *Medietaria de Portu Raingaldis*, 1233
* *Portus Raingardis*, 1242
* *Fratres de Portu Rinjardis*, 1298
* *Le moulin du Port Renjart*, 1446
* *Prior de Portu Ranjardi*, 1467
* *Le Port Raingeard*, 1545
* *Le Port Rengeard*, 1563
* *Le Port Reingeard*
* *Port du Salut*

## Istòria

L'abadiá trapista foguèt fondada al començament del sègle XIX. En 1815, mai precisament, lo 21 de febrièr de 1815 s'instalèt la communitat dins l'anciana abadiá d'Entrammes; son primièr abat foguèt Dom Bernard de Girmont. Foguèt aprovada pel papa Piu VII en 1816.

D'unes monges s'ocupavan de la rica bibliotèca, e fasián la religadura de libres vièlhs. Aquela activitat èra realizada tanben pels toristas e pels romieus. 

A la dintrada del complèxe bèl, se trapa un magasin que i son venduts de produches de papetariá, libres e pichons objèctes religioses e autres produches alimentaris de las abadiás vesinas. 

En dessus del magasin i a una mòstra fotografica, d'objèctes istorics e l'istòria de l'abadiá trapista, la vida monastica e l'organizacion de la jornada dels monges.
 
### Nòstra Dòna del Trionf

 
Detràs de l'abadiá i a un puèg pichon amb un polit jardin. Lo camin mena a la colomna de *Notre-Dame du Triomphe*, estèla que ise trapa una estatua de la Verge. A totes los que dins aqueste luòc recitan tres Ave Maria son acordats 100 jorns d'indulgéncia, coma instituat per Piu IX.

## Galariá fotografica


Image:Port-du-salut-entrance-and-shop.JPG|La dintrada de l'Abadiá amb a senestra lo magazin de produches monastics.
Image:N.D.PortduSalut-France.JPG|La glèisa de l'Abadiá
Image:Port-du-salut-dom-bernard-de-girmont.JPG|Dom Bernard de Girmont, lo primièr abat, 1815


## Bibliografia
* *Abbaye du Port-du-Salut*, in Alphonse-Victor Angot, Ferdinand Gaugain, *Dictionnaire historique, topographique et biographique de la Mayenne*, Goupil, 1900-1910, détalhe de l’ediction, t. III, p. 335-337; t. IV, p. 748.

## Referéncias

## Ligams extèrnes
* Site de l'Abadia
Piu VII

**Piu VII** es lo nom qu'adoptèt lo cardinal benedictin Barnaba Niccolò Maria Luigi Chiaramonti quand foguèt elegit coma Papa.

Nasquèt lo 14 d'agost de 1742 a Cesena (Itàlia) e moriguèt lo 20 d'agost de 1823 al Vatican.

## Galariá fotografica


Image:Cesena, casa natale di papa pio VII chiaramonti 01.JPG|La dintrada de la casa onde nasquèt Piu VII, à Cesena.
Image:Pius VII monument.jpg|L'tombeau de Piu VII, Basilica de Sant Pèir, Roma.
Echinopsis atacamensis

L**'Echinopsis atacamensis** o **cardon de la puna** qu'ei un grand cactus originari de la puna dens la cordilhèra deus Andes mei exactament en Argentina, Bolívia e Chile. Que hè ua husta traucada de petit horats alinhats qui permet de realizar mòbles e de bastir hustatge d'ostaus e quitament de quauques glèisas.
Bulnesia sarmientoi

**Bulnesia sarmientoi** qu'ei un arbo originari deu Chaco argentin e deu Paraguai. Qu'ei comunament aperat *palo santo* en castelhan, tant vau díser "husta" o "pau" "sant" o "magic". La soa husta que verdeja d'un biais caracteristic e originau, dab un perhum agradiu ; que se'n pòt extraire ua òli de guaiac emplegada dens la cosmetologia. Leis amerindians Maskoy de Paraguai qu'an ua cedença tradicionau que lo hum prudut per aquesta husta que horabandeish los esperit maishants.
Vegetacions mediterranèas

Lei climas mediterranèus constituïsson de climas de transicion entre lei climas oceanics (temperat e sub-tropicau umid) e lo clima tropicau arid entre lei latituds 32 a 38° N ò S dins lei còstas dau ponent dei continents (levat Euròpa, fins a 44° N). 

thumb|Lei climas mediterranèus dins lo monde.

Son originaus per lo fach qu'exista una periòda sèca centrada sus la sason cauda, de durada variabla qu'impòsa a la vegetacion en plaça una pression de seleccion per la secaressa.

Per simplificar, aquestei climas podon estre caracterisats per una secaressa mediterranèa estivala (au mens un mes sec d'estiu ambé lei precipitacions en milimetres inferioras a doas fes lei temperaturas en gras Celsius : P[mm]  7°C
* Termò-mediterranèu : 3
Batalha de Tarent (1940)

La **batalha de Tarenta** se debanèt dins lo corrent de la nuech dau 11 au 12 de novembre de 1940 durant la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945). Foguèt una operacion de bombardament aerian organizada per lei Britanics còntra l'esquadra italiana estacionada dins lo pòrt de Tarent. S'acabèt per una victòria britanica e per la neutralizacion d'una partida importanta de la flòta italiana.

L'ataca foguèt menada per un grop de 21 bombardiers torpilhaires que s'envolèt dau pòrta-avions *[[HMS Illustrious (87)|HMS Illustrious]]*. Ajudats per la feblessa dei defensas, poguèron atacar dirèctament lei naviris dins lo pòrt onte se concentrava la màger part deis unitats importantas de la marina italiana. La mitat de la flòta italiana foguèt neutralizada per l'ataca. Entre lei pèrdas pus importantas, un cuirassat foguèt destruch, dos autrei foguèron seriosament endomatjats e un crosaire deguèt tanben faciar de degalhs grèus. Dins lo camp britanic, dos avions solament foguèron perduts.

## Liames intèrnes

* Ataca de Pearl Harbor, autra operacion de bombardament aerian còntra una basa navala dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sobrado

*Sobrado (La Coronha) – un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia .
*Sobrado (Leon) – un municipi de la província espanhòla de Leon e de la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
*Sobrado (Brasil)
Moja negra

La **Moja negra** (***Cistus monspeliensis***) es un arbrilhon de la garriga e del maquís, resistent pro a un periòde d'ariditat e amant los sols calcaris.

## Caracteristicas
*Cistus monspeliensis * es un arbrilhon de la familha de las cistacèas de talha mejana (entre 0,5 e 1,2 m. de naut). Son fulham persistent verd e tomentós es compausat de fuèlhas lanceoladas, rufas, reticuladas, simplas, trinervadas, e sens petiòl franc. 

Sa florason s'espandís d'abril cap a junh e dona una inflorescéncia en cima unipara elicoída compausada de flors formadas de 5 petals de color blanca a vegadas coloradas de jaune a la basa. Las flors fòrça parfumadas e pollenifèras atrasent parpalhons e insèctes que permeton atal una bona pollinizacion.

Los fruchs de * Cistus monspeliensis * son de capsulas ovalas dehiscentas de 5 valvas contenent fòrça granas. L'escampilhada dels fruches es favorizada pels aucels e pichon mammifèrs.

## Utilizacion
Es una planta que l'utilizacion es fondamentala per colonizar los terens degradats e arids que s'adapta parfectament a de condicions dificilas dels sols paures de la garriga, maquís e de la zonas costièras mediterranèas. Arrestant l'erosion d'aqueles, alentissent lor desertificacion. 

## Referéncias


## Ligams extèrnes

* 
* 
* 
* 
*
Maquís

right|400px|thumb|Espandiment geografic dels maquises pel mond
thumb|220px|Maquís clar en Corsega.
220px|thumb|Maquís dens en Sardenha.
En botanica, lo **maquís** designa una formacion vegetala arbustiva caracteristica de las regions de Clima mediterranèu.

Lo tèrme  ven de l'italian *macchia*, el meteis derivat del latin *macula*, taca, que fa referéncia a l'aspècte pigalhat d'un païsatge de maquís.

Lo maquÍs es una formacion vegetala mai bassa qu'una sèlva (fruticèa), pro densa, constituida subretot d'arbrilhons resistents a la secada, formant de matas espinosas e inextricablas.

Aquela formacion, que s'establís dins los massises cristallins en teren silisós, resulta en general de la degradacion del bòsc de surrièrs, que mai sovent aviá pres la plaça d'una populacion originala d'euses.

En Occitània, se trapa sobretot dins lo massí dels Mauras, l'Esterèl e illas d'Ieras; e a l'entorn per las còstas de catalonha, Corsega e d'Itàlia; e pel mond per las còstas mediterranèas e aquelas de Califòrnia (sonat *[[chaparral]]*), de Chile (sonat matorral), del sud de Sudafrica  (sonat *[[fynbos]]*) e unas d'Austràlia (sonat *[[kwongan]]*).

Las plantas linhosas mai caracteristicas del maquís son:
* l'arboç (*Arbutus unedo*) ;
* la bruga blanca (*Erica arborea*) ;
* l'auborn espinos (*Calicotome spinosa*) ;
* la moja negra (*[[Cistus monspeliensis]]*),
* la moja de montanha (*Cistus laurifolius*) ;
* la moja de fuèlha de sàlvia (*[[Cistus salviifolius]]*) ;
* d'immortalas coma *[[Helichrysum italicum]]*,
* de Lavandas (*[[Lavandula stoechas]]*),
* lo lentiscle (*Pistacia lentiscus*)
* l'Aladèrn de fuèlha estrecha (*Phillyrea angustifolia*)
* la Nèrta (*Myrtus communis*),
* lo romanin (*Rosmarinus officinalis*)

## Vejatz tanben aussi

* Garriga
* chaparral
* fynbos
Bruga blanca

La **bruga blanca** *(Erica arborea*) es una granda bruga butant suls sols silisós de l'entorn de la Mar Mediterranèa. Son Rizòma es utilizat per frabricar fornets de pipas.

## Descripcion

[right|thumb|Bruga blanca en flor ([Corsega).|275px]]

La bruga blanca florís en pinhats quichats al començament de prima (març-abril). Los rams son peluts, cotonoses, al contrari de la bruga negra *(Erica scoparia)* amb que se pòt confondre. Es una arbrilhon que pòt aténher dos mètres de naut. Son rizòme presenta l'aspècte d'un gros bulb de color roja pesant mai d'un quilograma, que pòt venir una fòrça bona lenha, mas es subretot utilizat per fabricar de fornels de pipas.
Ovesa

**Ovesa** es una ribiera d'Occitània que raja en Daufinat e Provença. Es un afluent de Ròse.
## Geografia
thumb|200px|left|La vau d'Ovesa vista dal còl de Perti en Droma

thumb|200px|Ovesa amb una auçada de  siá  lo 31 de mai de 2008 a Bedarida

A sa font dins la montanha de Chamosa, près de Somecure, situat dins lei Baroniás Daufinencas dins lo sud-èst de Droma. Raja vèrs l'oèst en passant a Montguers, Lo Bois dei Baroniás, Pèiralonga, Molan. Dins Vauclusa, s'escola vèrs lo nòrd-oèst de Ventor e au nòrd dei Dentèlas de Montmiralh per passar a Vaison.

Après Vaison, raja dins una plana pron umida situada entre Lo Rastèu e Sòrgas. Ovesa rejonh Ròse en passant à l'oèst de Sòrgas fàcia a l'illa de la Bartelassa.

## Idrografia
**Principaus afluents** :
* Tolorenc, entre Molan e Entrechaums.
* Selha, que ven de Jonquieras, travèrsa Corteson e se jeta a Bedarrida.
* lei Sòrgas (fòra brancha d'Avinhon dau canau de Vauclusa)
** lei Sòrgas de Veleron e d'Entraigas reunidas a Bedarrida.
** lo canau de Vauclusa e sa brancha canau dau Grifon, a Sòrgas.

**Autres afluents** :
* Menon
Ret de Centres de Formacion Professionala Occitans

Los Centres de Formacion Professionala Occitans, especializats dins l’ensenhament de l’occitan, prepausan, dempuèi 1994, una ofèrta de formacion de qualitat e dobèrta a totes per respondre a la demanda creissenta d’ensenhament de la lenga occitana.

Los CFPO son d'associacions culturalas segon la lei 1901 e lor accion s’apièja sul trabalh en comun de la ret de centres partenaris que s'estructura dins tres regions occitanas : Lengadòc, Aquitània e Miègjorn-Pirenèus. Los Centres de Formacion Professionala Occitan son sòcis del Congrès permanent de la lenga occitana.

## Istoric

***1994** : lo CFPO Lengadòc nais a Besièrs.

***1997** : lo CFPO  Miègjorn-Pirenèus nais a Tolosa.

***1999** : lo CFPÒC Aquitània nais a Ortès.

***2013** : lo CFPO Auvèrnhe nais a Orlhac.

## Formacions prepausadas e metòdes pedagogics

Las accions de formacion prepausadas son : d'estagis intensius de dos jorns a una setmana, de corses del ser, de formacions individualizadas, de formacions a distància, professionalas (qualificantas e pre-qualificantas), intensivas en presencial e tanben de formacions sciéncias e natura. Totas dintran dins lo Quadre Europèu Comun de Referéncia per las Lengas (QECRL).

Los metòdes pedagogics emplegats favorisson la presa de paraula, e donan la prioritat a la comunicacion e a l’expression orala dels estagiaris. La tòca principala, a travèrs de situacions ludicas e de mesas en scènas, es de formar de locutors actius. Los formators son titulars d’una licéncia d’occitan o an un nivèl equivalent. 

## Coordenadas

**CFPO Lengadòc**
7 carrièra Franklin
34500 Besièrs

**CFPÒC Aquitània**
10 avenguda deu president Kennedy
64300 Ortès

**CFPO Miègjorn-Pirenèus**
45 carrièra Gatien Arnoult
31000 Tolosa

**CFPO Lengadòc**
32 cité clair vivre
15006 Orlhac

## Vejatz tanben
*Centre de Formacion Professionala Occitan Lengadòc
*Centre de Formacion Professionala d'Occitània Miègjorn-Pirenèus
*Centre de Formacion Professionau en Lenga e Cultura Occitanas Aquitània

## Ligams extèrnes
*CFPO Miègjorn-Pirenèus
*CFPÒC Aquitània
*CFPO Lengadòc

### Sites utiles
*Congrès permanent de la lenga occitana
*Confederacion de las calandretas
*Establiment d’ensenhament superior occitan APRENE
*Aprenem l'occitan
*Associacion Parlem !
*Associacion Teleoc
*Escòla occitana d'estiu
*Institut d'Estudis Occitans
*Associacion Internacionala d’Estudis Occitans
*Federacion dels Ensenhaires de Lenga e de Cultura d’Òc
*Lo CIRDÒC
*InÒc Aquitània
*Occitanica, mediatèca enciclopedica occitana
*Chambra d'Òc
*Centre d'Animacion Pedagogica en Occitan-CAP'ÒC
*Associacion Espaci Occitan
*Convergéncia occitana
*La Pòrta d'Òc
*La Setmana
*Jornalet
*Ràdio País
*Ràdio Lengadòc Montpelhièr
*Ràdio Lengadòc Narbona
*Ràdio Occitània
*Ràdio Albigés

### Sites institucionals

*La Region Lengadòc e Rosselhon
*La Region Miegjorn-Pirenèus
*La Region Aquitània
*La Direccion Regionala dels afars culturals - DRAC
*La vila de Montpelhièr
*La vila de Tolosa
*La vila d'Ortès
*Lo Conselh General dels Pirenèus Atlantics
Universitat de Francfòrt

[thumb|[Max Horkheimer e Theodor Adorno, 1964]]
L’**Universitat de Francfòrt** (en alemand : *Goethe-Universität Frankfurt*) es una universitat a Francfòrt de Men, Alemanha, fondada en 1912.

## Presidents de l'universitat
* Werner Müller-Esterl (2009–2014)
* Birgitta Wolff (2015–)

## Ligams extèrnes
*  Sit web oficial de l'Universitat
*  Sit web oficial de l'Universitat
Centre de Formacion Professionau en Lenga e Cultura Occitanas Aquitània

Lo Centre de Formacion Professionau en Lenga e Cultura Occitanas qu'ei ua associacion lei 1901 e qu’a per objectiu la promocion de la lenga occitana au truvèrs deus sons cors e de las soas formacions. Lo CFPÒC qu’ei membre de la ret de Centres de Formacion Professionala Occitans dab los centres de Besièrs e de Tolosa.
## Istoric
***1999-2000** : creacion deu CFPÒC d’Ortès e mesa a disposicion de locaus per la mairia.

***2003** : estrategia entà professionalizar las soas accions : embaucha d’ua collaboradora tà la partida administrativa e recrutament de formadors vacataris.

***2005-2008** : creacion de pòstes : responsable, formadors permanents a temps parciau e apuish a temps plen. 

## Formacions prepausadas
***Los cors taus adultes** : Los Setmanèrs e los estagis Parlar.

***La formacion** professionau, continua, personalizada…

***la preparacion au concors** d’entrada de las escòlas laïcas occitanas Calandreta e deus IUFM, opcion occitan.

## Metòds pedagogigcs
L’objectiu principau qu’ei balhar la prioritat a la comunicacion, a l’expression orau. Tad favorizar la presa de paraula, un grop n'aurà pas mei de 10 aprenents. L’oralitat e l’interactivitat que son elements màgers a l’aprenedissatge de la lenga.
Qu’ei a comptar d’aquesta foncion comunicativa que seràn determinadas e estudiadas las nocions gramaticaus, qui s’esfòrçan apuish d’utilizar dens la vita vitanta.

## Co-ordenadas

10 avenguda deu president Kennedy
64300 Ortès

## Vejatz tanben
*Ret de Centres de Formacion Professionala Occitans
*Centre de Formacion Professionala Occitan Lengadòc
*Centre de Formacion Professionala d'Occitània Miègjorn-Pirenèus

## Ligams extèrnes

*Site deu CFPÒC Aquitània

### Sites utiles
*CFPO Miègjorn-Pirenèus
*CFPO Lengadòc
*Congrès permanent de la lenga occitana
*Confederacion de las calandretas
*Establiment d’ensenhament superior occitan APRENE
*Aprenem l'occitan
*Associacion Parlem !
*Associacion Teleoc
*Escòla occitana d'estiu
*Institut d'Estudis Occitans
*Associacion Internacionau d’Estudis Occitans
*Federacion deus Ensenhaires de Lenga e de Cultura d’Òc
*Lo CIRDÒC
*InÒc Aquitània
*Occitanica, mediatèca enciclopedica occitana
*Chambra d'Òc
*Centre d'Animacion Pedagogica en Occitan-CAP'ÒC
*Associacion Espaci Occitan
*Convergéncia occitana
*La Pòrta d'Òc
*La Setmana
*Jornalet
*Ràdio País
*Ràdio Lengadòc Montpelhièr
*Ràdio Lengadòc Narbona
*Ràdio Occitània
*Ràdio Albigés

### Sites institucionals

*La Region Aquitània
*La vila d'Ortès
*Lo Conselh Generau deus Pirenèus Atlantics
Siròc

Lo **siròc** (var. **eisseròc**) es un vent saharian violent, fòrça sec e caud, que bufa del sud-èst sus l'Africa del Nòrd e lo sud de la mar Mediterranèa.

## Causa

thumb|esquèra|Origina del Siròc
Lo siròc se produch quand una massa d'aire tropicala e estacionària installada sul Sahara se trapa entre una zona anticiclonica a la verticala de la linha del tropic del Càncer e una subte zona de forta depression se fasent lèu al dessús de la mar Mediterranèa. La massa d'aire sahariana brutlanta es alara aspirada cap al nòrd per la depression e puja cap al sud-nòrd al dessús de Marròc, d'Argeria e de Tunisia cap a Andalosia, las Balearas, Provença, Lengadòc, Corsega, Sardenha, Sicília, Mezzogiorno e sud de Grècia.

Lo fenomèn es mai corrent a la prima e a la davalada. Los vents pòdon aténher , subretot en març e novembre al maxim de formacion de las depressions mediterranèas.

## Impacte

[thumb|Posca del Sahara al dessús de [Kufstein en febrièr de 2004]]
Lo siròc es associat amb de temps fòrça caud, sec e poscós en Africa del Nòrd alara que la depression dona de temps fresc e plujós en Euròpa. Lo siròc pòt durar de jorns e enviar de pichonets grans de sabla fins als Alps. Aquel sable dona una color jauna rosenca a la nèu e n'accelèra la fusion per baissament de son albedo, amassa amb la temperatura nauta de l'aire. Aquel sable causa de problèmas per l'aparelh respiratòri e d'erosion de la superfícias. 

Cada ans, lo siròc conten de langostas, guastadors de las culturas agricòlas.

## Nòtas e referéncias
.luxe

**** ("luxe" en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 15 de mai de 2014.

## Referéncias
Nise da Silveira

**Nise da Silveira** (Maceió, Brasil, 15 de febrièr de 1905 - Rio de Janeiro, 30 d'octobre de 1999) foguèt una celèbra metgessa psiquiatra brasiliana. Es coneguda mai que mai per son tractament per zooterapia dels malauts psiquiatrics.

Obtenguèt sos diplòmas a Salvador Bahia durant los ans 1930, e foguèt alara l'unica femna entre 157 òmes. Amiga de Carl Jung, se posicionèt de longa contra divèrsas terapias que sentissiá agressivas, coma per exemple l'electroconvulsivoterapia, l'insulinoterapia e la lobotomia.

Fondèt lo *Museu de Imagens do Inconsciente* e la * Casa das Palmeiras* (en occitan: "Ostal dels Palmièrs"), ont los malauts, considerats coma de visitaires, fasián d'estapas per se tornar inserir completament dins la societat.

## Òbras
* *Jung : vida e obra*,  Rio de Janeiro, José Álvaro Ed., 1968
* *Imagens do inconsciente*, Rio de Janeiro, Alhambra, 1981
* *Casa das Palmeiras. A emoção de lidar. Uma experiência em psiquiatria*, Rio de Janeiro,  Alhambra, 1986
* *O mundo das imagens*, São Paulo, Ática, 1992
* *Nise da Silveira*, Brasil, COGEAE/PUC-SP 1992
* *Cartas a Spinoza*, Rio de Janeiro, Francisco Alves, 1995
* *Gatos, A Emoção de Lidar*, Rio de Janeiro, Léo Christiano Editorial, 1998

## Bibliografía
* Fernando Portela Câmara : "Vida e obra de Nise da Silveira" Psychiatry On-line Brazil, 7 de setembre 2002
* Id. : "A contribuição de Nise da Silveira para a psicologia junguiana" - Psychiatry On-line Brazil, 9 de març 2004
* Gullar Ferreira. *Nise da Silveira: uma psiquiatra rebelde*, 1996
* João A. Frayze-Pereira: *Nise da Silveira: imagens do inconsciente entre psicologia, arte e política* en Estudos Avançados. vol. 17 n° 49 São Paulo Set./Dec. 2003
* *Expérience d'art spontané chez des schizophrènes dans un service de thérapeutique occupationelle* (en collaboracion amb lo Dr. Pierre Le Gallais, II Congrès international de psychiatrie de Zuric), Congress Report vol. IV, 380-386, 1957
* Philatelic Release (2005), n. 1, Brasil

## Referéncias

## Ligams extèrnes

*  Site del Musée de l'inconscience
*  A psiquiatra rebelde Nise da Silveira
*  ''Mar do Inconsciente - A Imagem Como Linguagem'' amb des relations de Carlos Drummond de Andrade e de Frei Betto
Jean-Jacques Schuhl

Jean-Jacques Schuhl (nascut en 1941 a Marselha) es un escrivan occitan de lenga francesa.
Recebèt lo Prèmi Goncourt en 2000 per son libre *Ingrid Caven*.
## Nòtas e referéncias
Santiago (Cap Verd)

thumb|Mapa de l'illa de Santiago (Cap Verd)
thumb|esquerda|200px|Vista de Ribeira de São Domingos, de Água de Gato, a Santiago

**Santiago**, l'illa mai granda de Cap Verd, aparten al grop de las Sotavento. S'espandís sus près de  del nòrd cap al sud e de  d'èst cap a oèste. Es distanta de près de  em linha drecha de l'Illa del Fogo, a l'oèst, e  de l'Illa do Mai, a l'èst. Administrativament, es divisida em 6 concelhs. La vila da Praia es a l'encòp la mai poblada e la capitala del país. L'illa de Santiago e Praia coneguèron un grand desvolopament dempuèi l'endependéncia en 1975, que la populacion foguèt multiplicada per detz. Un dels fogals mai ancian es São Domingos, dins la val del meteis nom, a l'interior de l'illa.

L'illa dispausa dempuèi novembre de 2005 d'un aeropòrt, amb una pista de  de long sus  de larg, altitud de  MSL (*Mean Sea Level*, nivèl mejan del mar), còde internacional "RAI". Situat sonqu'a  del centro de la vila, l'aeropòrt recep de vols internacionals venent d'Euròpa (Lisbona, París, Amsterdam, Munic), de Sudamerica (Fortaleza, Brasil), de Nordarica (Boston) e d'African, en mai dels vols domestics.

Ribeira Grande de Santiago, abans nomenada Cidade Velha, a  a l'oèst da Praia, sus la còsta, èra la primièra capitala de Cap Verd.

A près de  al nòrd de Praia i a la vila d'Assomada amb lo seu mercat reputat e o lo Musèu de Tabanka. Al nòrd de l'illa, a  de Praia, i a vila de Tarrafal, amb una plaja de sables clars e palmièrs e d'estructuras d'accuèlh toristic. Dins aquela municipalitat se troba l'ancian Camp de Tarrafal tengut pel Govèrn portugués de l'Estado Novo gerit pel Decrèt-Lei n.º 26 539, del 23 d'Abril de 1936.

Una varianta del creòl capverdian parlat a Santiago se nomena popularament *[[badiu]]*, tèrme tanben utilizat per designar lo natiu d'aquela illa.

## Localitats
thumb|esquerda|200px|Aeropòrt Internacional de Praia
thumb|esquerda|200px|Plaça Domingos Ramos, Praia
thumb|esquerda|200px|Plan da Gamboa, Praia
thumb|direita|250px|Mont de lagueta
direita|thumb|250px|Interior sud de Santiago
* Achada Fazenda
* Assomada
* Boa Entrada
* Calheta de São Miguel
* Chão Bom
* Cidade Velha
* Figueira da Naus
* João Varela
* Mangue de Sete Ribeiras
* Pedra Badejo
* Picos
* Ponta Rincão
* Porto Formoso
* Porto Gouveia
* Porto Mosquito
* Praia
* Praia Baixo
* Principal
* Ribeira da Barca
* Ribeira da Prata
* Rui Vaz
* Santa Ana
* São Domingos
* São Francisco
* São Jorge dos Órgãos
* São Jorginho
* Tarrafal
* Trás os Montes

## Referéncias


## Ligams extèrnes
*  Site de la vila de Praia
*  ''Projecto GTM - Santiago''
*  ''Caminhadas em Santiago'']
*  http://www.caboverde.com/ilhas/ysiag-it.htm site caboverde.com]]
Escafandre autonòm

Un **escafandre autonòm** es un dispositiu individual que permet a un sotaire d'evoluir liurament en sotada amb una serva de gas respirable comprimit. Un escafandre autonòm pòt foncionar tant amb d'aire coma amb d'autres mesclas respirablas especialament estudiadas per aqueste usatge (nitrox, trimix, idreliox...) o tanben amb un reciclador.
## Istòria

Lo principi de foncionament de l' escafandre autonòm es essencialament basat sus una invencion del doctor Manuel Théodore Guillaumet, en 1838. Aquela invencion foguèt tornamai realizada independentament de la de Guillaumet en 1860 per l'engenhaire de las minas roergat Beneset Rocairòl (1826-1875) e adaptada a la sotada en 1864 amb l'ajuda del lòctenent de vaissèl August Denairosa (1837-1883). Foguèt fin finala represa e melhorada dins sa forma actuala per Émile Gagnan e Jacques-Yves Cousteau en 1943. Aquesta invencion, capitala per la sotada autonoma (sens cap tudèl religat a la superfícia), es lo regulator o destendeire automatic.
### Referéncias
Microcavia australis

Lo **cuis** (dau quíchoa *Kuis*) ò **Microcavia australis** es un pichon rosegaire d'Argentina, de Bolívia e de Chile de la familha dei Caviidae, tant vau dier dei cobaias.

Diurn, inverna pas, se neurís d'èrba, de grans, de pichonei plantas ; sa gestaion es de 55 jorns e generalament naisson 2 a 5 pichons. Lei mascles son pron agressius entre elei e un es dominant. Lei femela pòdon avalir ensems lei pichons. En cas de dangier assaja de s'enterra.
Nigel Farage

thumb|250px|Nigel Farage en 2014
**Nigel Paul Farage** (Farnborough, comtat de Hampshire, Anglatèrra, 3 d'abril de 1964) es un politician anglés conservador e antieuropèu. Foguèt lo menaire, de 2010 a 2016, del Partit per l'Independéncia del Reialme Unit (UKIP), una entitat politica favorabla a la sortida dels britanics de l'Union Europèa.

Dins un ambient d'euroscepticisme en bèla creissença, al cap de son partit antieuropèu es un dels candidats que deuriá conéisser un net progrès, amb mantuna formacion xenofòba europèa coma lo Front Nacional francés, lo Jobbik ongrés, o los grècs d'Auba Daurada, aprèp las eleccions europèas del 25 de mai de 2014.
Lista dei sobeirans de Polonha

## Dinastia Piast

* Mieszko I (960-992).
* Boleslau I lo Valent (992-1025).
* Mieszko II Lambert (1025-1031 / 1032-1034).
* Bezprym (1031-1032).
* *Interrègne de [[1034]] a [[1039]]*.
* Casimir I lo Renovaire (1039-1058).
* Boleslau II lo Generós (1058-1079).
* Ladislau I Herman (1079-1102).
* Zbigniew (1102-1107).
* Boleslau III Boca Tòrsa (1102-1138).

## Periòde de division territòriala

* Ladislau II lo Proscrit (1138-1146).
* Boleslau III lo Frisat (1146-1173).
* Mieszko III lo Vièlh (1173-1177 / 1191 / 1198-1202).
* Casimir II lo Just (1177-1191 / 1191-1194).
* Lech Ièr lo Blanc (1194-1198 / 1202 / 1211-1227).
* Ladislau III Cambas Greulas (1202 / 1228-1229).
* Mieszko IV Cambas Mescladas (1210-1211).
* Conrad Ièr de Mazòvia (1229-1232 / 1241-1243).
* Enric Ièr lo Barbut (1232-1238).
* Enric II lo Piós (1238-1241).
* Boleslau IV lo Cau (1241).
* Boleslau V lo Pudic (1243-1279).
* Lech II lo Negre (1279-1288).
* Enric IV lo Just (1288-1290).

## Reünificacion sota lei dinastias Piast e Premyslides

* Przemysl II (1290-1296).
* *Interrègne de [[1296]] a [[1300]]*.
* Venceslas I (1300-1305).
* Venceslas II (1305-1306).
* Ladislau I lo Brèu (1306-1333).
* Casimir III lo Grand (1333-1370).

## Dinastia angevina

* Loís d'Anjau (1370-1382).
* Edvija (1382-1399).

## Dinastia Jagellon

* Ladislau II Jagellon (1386-1434).
* Ladislau III Jagellon (1434-1444).
* *Interrègne de [[1444]] a [[1447]]*.
* Casimir IV Jagellon (1447-1492).
* Joan Ièr Albèrt Jagellon (1492-1501).
* Alexandre Jagellon (1501-1506).
* Sigismond I lo Vièlh (1506-1548).
* Sigismond II August (1548-1572).

## Periòde de la monarquia electiva

* Enric de Valois (1573-1575).
* Ana Jagellon (1575-1586) e Estève Bathory (1576-1586).
* Sigismond III Vasa (1587-1632.
* Ladislau IV Vasa (1632-1648).
* Joan II Casimir Vasa (1648-1668).
* Michau Korybut Wiśniowiecki (1669-1673).
* Joan III Sobierski (1674-1696).
* August II lo Fòrt (1697-1706 / 1709-1733).
* Estanislau Leszcynski (1704-1709 / 1736-1739).
* August III (1733-1763).
* Estanislau August Poniatowski (1764-1795).

## Nòtas e referéncias
Clifford Geertz

**Clifford James Geertz** (San Francisco, 23 d'agost de 1926 – Filadèlfia, Pennsilvània, 30 d'octobre de 2006) foguèt un antropològ american. Foguèt un dels antropològs culturals mai importants dels Estats Units durant lo sègle XX.

## Trabalh
* HyperGeertz@WorldCatalogue Works by Clifford Geertz in all languages worldwide.
Evgeny Morozov

thumb|250px|Evgeny Morozov en 2010

**Evgeny Morozov** (en bielorús: Яўген Уладзіміравіч Марозаў e en rus: Евгений Владимирович Морозов; Salihòrsk, 1984) es un escrivan e cercaire d'origina bielorussa. 

Aqueste estudiós de las implicacions socialas e politicas de la tecnologia, es actualament cap editor de la revista liberala americana *The New Republic*. 

## Òbras
* *The Net Delusion: The Dark Side of Internet Freedom*, (2011)
* *To Save Everything, Click Here: The Folly of Technological Solutionism* (2013)
Andrea Motis

thumb|250px|Andrea Motis al Palais de la Musica Catalana en febrièr de 2014
**Andrea Motis** (Barcelona, 9 de mai de 1995) es una cantaira e instrumentista de jazz catalana. Entamenèt sa formacion musicala quand aviá tenia 7 ans a l'Escòla Municipala de Musica de Sant Andreu, un barri de Barcelona, bèl primièr coma trompetista e puèi coma saxofonista. En 2007, quand aviá tot bèl just 12 ans, comencèt a collaborar amb lo grop de jazz Sant Andreu Jazz Band, dirigit pel musician e professor de musica Joan Chamorro.
## Discografia
### Discografia pròpria
# *[https://web.archive.org/web/20160109113319/http://andreamotisjoanchamorro.bandcamp.com/album/joan-chamorro-presenta-andrea-motis Joan Chamorro presenta Andrea Motis]* (Temps Record, 2010)
# *[https://web.archive.org/web/20160109162031/http://andreamotisjoanchamorro.bandcamp.com/album/feeling-good Feeling Good]*https://web.archive.org/web/20160109162031/http://andreamotisjoanchamorro.bandcamp.com/album/feeling-good(Temps Record, 2012)
# *[https://web.archive.org/web/20160106164531/http://andreamotisjoanchamorro.bandcamp.com/album/live-at-jamboree-barcelona Live at Jamboree] - Barcelona* (Swit Records, 2013)
# Motis Chamorro Big Band (Jazz to Jazz, 2014)
# Live at Casa Fuster (Jazz to Jazz, 2014)
# Live at Palau de la Música amb l'Orquestra Simfònica del Vallès (Jazz to Jazz, 2015)

### Collaboracions
* amb la Sant Andreu Jazz Band: *Jazzing 1* (Temps Record, 2009)
* amb la Sant Andreu Jazz Band: *Jazzing 2* (Temps Record, 2010)
* disc amb la Miles Tribut Big Band: Sketches of Catalonia (revista *JAÇ*, n°40, octobre de 2011)
* disc de la Marató de TV3 (2011)
* amb la Sant Andreu Jazz Band: *Jazzing 3* (Temps Record, 2012)
* amb The New Càtalan Ensemble: *"Coses que es diuen però que no es fan"* (Discmedi, 2014)
Wikipediocracy

thumb|250px|Lògo de Wikipediocracy
**Wikipediocracy** es un sit web en lenga anglesa qu'a per tòca de discutir e criticar l'anar del mond de la Wikipedia. Foguèt creat en març de 2012 per mantes wikipedians que contribusissián a la *[[Wikipedia Review]]*, un forum de criticas wikipedian. Contràriament al foncionament dominant de la Wikipèdia, los membres i escrivon generalament sens anonimat. 

Demest los menaires del sit, conven de citar Gregory Kohs, creador d'un servici de contribucion pagada, MyWikiBiz e un dels cofondadors de Wikipediocracy e Eric Barbour, creador de Metasonix.

## Ligams extèrns
*Sit web de Wikipediocracy
Amanda Filipacchi

thumb|250px|Amanda Filipacchi
**Amanda Filipacchi** (París, 10 d'octobre de 1967) es una escrivana francoamericana. L'autora se faguèt conéisser tre 1993, quand aviá pas que 25 ans, gràcias a son primièr roman *Nude Men*. Seguiguèron dos autres libres posteriorament escriches tanben en anglés, *Vapor* en 1999, e *Love Creeps* en 2005. Sas òbras son estadas traduchas en 13 lengas.

Filipacchi escriu tanben d'articles dins lo jornal american *New York Times* e a partir de sas cronicas s'ataquèt al sexisme de la Wikipèdia.

## Òbras
* *Nude Men* (1993) 
* *Vapor* (1999) 
* *Love Creeps* (2006) 
## Ligams extèrns
* Sit web oficial d'Amanda Filipacchi
.reise

**** ("viatges" en alemand) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 22 de mai de 2014.

## Referéncias