open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pedro Montt

thumb|250px|Pedro Montt en 1902
**Pedro Elías Pablo Montt Montt** (Santiago de Chile, 29 de junh de 1849 – Brèma, Alemanha, 16 d'agost de 1910) foguèt un avocat e president chilen. Ocupèt la presidéncia de Chile entre 1906 e 1910 e foguèt tanben ministre durant doas presidencias.
Germán Riesco Errázuriz

thumb|180px|right|Germán Riesco.
**Germán Riesco Errázuriz** (n. 28 de mai de 1854 - m. 8 de decembre de 1916) foguèt un avocat e òme politic chilen. Foguèt lo president de Chile entre 1901 e 1906.

## Nòtas e referéncias
Ununtri

L’**ununtri** foguèt lo nom provisòri d’un element quimic, de simbòl **Nh** e de numèro atomic **113**. En 2016 reçaup lo nom de **[[nihòni]]**.

Foguèt predich per Mendeleiev jol nom d’ecatalli (en dejós del talli).
Alps Reticas

Los **Alps retics** son un ensems dels Alps orientals centrals comprés entre la nauta val del Ren a l'oèst e l'Adda (Valtelina) al sud e a l'èst, entre Liechtenstein, Àustria, Soïssa e Itàlia. L'Inn raja tanben al sen d'aquel ensems, cap al nòrd èst.

Compren (de nòrd al sud) :
* riba esquèrra d'Inn:
** Rätikon
** massís de Verwall
** massís de Samnaun
** Silvretta
** sèrra de Plessur
** sèrra de l'Albula
** sèrra de l'Oberhalbstein

* riba dreccha d'Inn :
** sèrra de Sesvenna
** sèrra de Livigno
** sèrra de la Bernina

Segon lo vejaire italian, totes aqueles massisses apartenon als Alps retics, alara que dels vejaires soïssa e austriacs, i a una distinccion entre aqueles situats al nòrd-èst d'Inn e aqueles situats al sud-èst e que forman los **Alps grisons**.

[thumb|right|Vista del [piz Bernina]]

Unes soms:
* Piz Bernina (, sèrra de Bernina)
* Piz Zupò (, sèrra de Bernina)
* Piz Roseg (, sèrra de Bernina)
* Bellavista (, sèrra de Bernina)
* Piz Palü (, sèrra de Bernina)
* Monte Disgrazia (, sèrra de Bernina)
* Cima de Piazzi (, sèrra de Livigno)
* Piz Kesch (, sèrra de l'Albula)
* Piz Linard (, Silvretta)
* Fluchthorn (, Silvretta)
* Piz Platta (, sèrrra de l'Oberhalbstein)

Lor nom ven de l'anciana província romana de Rètia.
Copernici

Lo **Copernici** (**Cn**, numèro atomic **112**) es un element quimic.

### Istòria
A la descobèrta foguèt provisòriament sonat Unumbi (**Uub**).

## Referéncias
José Joaquín Pérez

thumb|250px|José Joaquín Pérez
**José Joaquín Pérez Mascayano** (Santiago de Chile, 6 de mai de 1801 - Santiago de Chile, 1 de julh de 1889) foguèt un avocat e politician chilen. Ocupèt la presidéncia de Chile de 1861 a 1871.
Manuel Montt

thumb|250px|Retrach de Manuel Montt
**Manuel Francisco Antonio Julián Montt Torres** (Petorca, Chile, 4 de setembre de 1809 — Santiago, 21 de setembre de 1880) foguèt un politician chilen. Ocupèt la presidéncia de Chile de 1851 a 1861.
Ramón Freire y Serrano

**Ramón Freire Serrano**, nascut a Santiago lo 29 de novembre de 1787 e mòrt lo 9 de decembre de 1851, èra un general e òme politic chilenc. Foguèt president de Chile en 1827.

## La jovença
Ramon Freire es lo filh d'un oficièr de cavaleriá espanhòl Francisco Antonio Freire y Paz e d'una chiliena Gertrudis Serrano y Arrechea. Orfelin a 16 ans, anèt a la vila de Concepción e venguèt comís dins un establiment abans de s'embarcar sus una nau mercanda.
Manuel Blanco Encalada

**Manuel Blanco Encalada**, nascut lo 21 d'abril de 1790 a Buenos Aires en Argentina e mòrt lo 5 de setembre de 1876 a Santiago, es un òme politic argentin e chilen, president de Chile del 9 de juilhet al 9 setembre de 1826
Rimouski

**Rimouski** es una vila de la província de Quebèc, en Canadà, capluòc de la municipalitat regionala del comtat de Rimouski-Neigette e pus granda vila de la region administrativa del Bas-Sant Laurenç. Situat dins l'estuari de Sant Laurenç a aperaquí  en aval de la vila de Quebèc, la vila foguèt fondada en 1696 per René Lepage de Sainte-Claire que s'establiguèt sus sa senhoriá al jonhent del flume e del riu Rimouski.
Pitsborg

thumb|Vista de Pitsborg dempuèi lo Mont Washington.
**Pitsborg** (*Pittsburgh* en anglés) es la segonda vila mai poblada de l'estat american de Pensilvània, après Filadèlfia.

## Nòtas e referéncias
Piramidas de Giza

vinheta|Piramidas de Giza

Las **Piramidas de Giza**, situadas en Egipte, son demest las mai ancianas e famosas construccions monumentalas de l'umanitat. Se tròban sus la riba occidentala de la val de Nil, a aperaquí uèch quilomètres al sud-oèst de la vila de Giza e a aproximativament 15 km del centre de la ciutat del Caire.
Cervin

**Cervin** (*Grand'Bèca* en arpitan, *Cervino* en italian, *Matterhorn* en alemand es un somalh alpenc de  d'altitud, situat a la frontièra italosoïssa, entre lo canton de Valés e la Val d'Aosta.

Cervin es la montanha pus coneguda de Soïssa, en particular de per son aspècte piramidal caracteristic vist del vilatge de Zermatt, dins lo canton de Valés.

L'ascension per l'arèsta de Hörnli, lo 14 de julhet de 1865, es considerada coma lo darrièr dels grands espleits de l'alpinisme dins los Aups. Mas aquela ascension se soldèt, a la davalada, per la mòrt de 4 dels 7 membres de la cordada victoriosa
Sa fàcia nòrd es una de las  tres grandas fàcias nòrd dels Aups amb la de l'Eiger e de las Grandas Jorassas.
Universitat de Ljubljana

250px|thumb|Bastiment principal de l'Universitat
L’**Universitat de Ljubljana** (en eslovèn : *Univerza v Ljubljani* e en latin : *Universitas Labacensis*) es una universitat de Ljubljana. Es l'universitat pus anciana d'Eslovènia.
Universitat de Maribor

thumb|250px|Universitat de Maribor
L**'Universitat de Maribor** (en eslovèn: *Univerza v Mariboru*) es una universitat eslovèna. Aquesta institucion, creada en 1975 e situada a Maribor, es la segonda universitat mai importanta d'Eslovènia. Compta actualament 17 departaments.
Gary Gygax

thumb|250px|Gary Gigax a la Gen Com Indy en 2007
**Ernest Gary Gygax** (Chicago, 27 de julhet de 1938 – Lake Geneva, Wisconsin, 4 de març de 2008) foguèt un escrivan e conceptor de jòcs american. Venguèt famós gràcias a la capitada del jòc de ròtle qu'inventèt *[[Dungeons & Dragons]]* amb Dave Arneson e pr'amor d'aquesta creacion es considerat coma lo paire d'aquesta mena de divertiment. Foguèt un dels cofondadors de l'entrepresa TSR, Inc. amb Don Kaye en 1974.
Bengaluru

**Bengaluru** (ಬೆಂಗಳೂರು *Bengaḷūru* en canarés, sovent escrit *Bangalore* segond l’ortografia anglesa) ei la capitala de l’estat indian de Karnataka. Fondada en 1537, ei au miei d’ua aglomeracion de mei de 8 milions d’abitants.
Edgar

thumb|250px|Lo libret de l'opèra ''Edgar''
***Edgar*** es una opèra del compositor italian Giaccomo Puccini. Drama liric de tres actes (quatre originalament), foguèt escrich a partir d'un libret de l'autor italian Ferdinando Fontana. Aquesta segonda opèra de Puccini foguèt representada pel primièr còp a la Scala de Milan lo 21 d'abril de 1889.
Capsicum annuum

***Capsicum annuum*** es una espècia de pebron apertenent  a la familha *[[Solanaceae]]*. Es originari d'una region anant de Colombia fins al sud dels Estats Units, es a l'ora d'ara l'espècia del genre Capsicum pus cultivada dins lo mond entièr.
L'espècia engloba una granda varietat de formas e de talhas de pebrons, i comprés los pebrons suaus e d'unas varietats de pebrons picants talas que los jalapeños, lo pebron del Nòu Mèxic e lo pebre de Caiena.
## Bibliografia
* Amit Krishna De (ed.), *Capsicum: the genus* ***capsicum***, Tailor & Francis, New York, 2003. (ISBN 0-415-29991-8)

## Referéncias


## Ligams extèrnes
* 
* 
*
Dave Arneson

thumb|250px|Dave Arneson
**David Lance Arneson**, mai conegut coma **Dave Arneson** (Comtat d'Hennepin, Minnesota, 1 d'octobre de 1947 – St. Paul, Minnesòta, 7 d'abril de 2009) foguèt un conceptor de jòcs american. Es famós mai que mai que foguèt, amassa amb Gary Gigax, lo creador del primièr jòc de ròtles, *[[Dungeons & Dragons]]*, durant la debuta de las annadas 1970.
Neodimi

Lo **neodimi** es un element quimic de la taula periodica, de simbòl Nd e de nombre atomic 60. Es un metal gris argentat de la familha dels lantanids.
Lo neodimi foguèt descobèrt en 1885 pel quimist austriac Carl Auer von Welsbach. Es present en quantitats significativas dins los minerals coma la monazita e la bastnasita. Lo neodimi se tròba pas a l'estat natural sos forma pura metallica non mesclat als autres lantanids, e generalament deu èsser rafinat. E mai que lo neodimi siá classat dins las tèrras raras, es un element fòrça comun, pas pus rar que lo cobalt, lo niquèl, o lo coire, e es largament espandit dins la crosta terrèstra. La majoritat del neodimi mondial ven de minas chinesas.
Lac Huron

thumb|Vista aeriana del '''lac Huron'''
Lo lac Huron es separat del lac Michigan per l'estrech de Mackinac; ambedoas superfícia avent la mèsme altitud constituisson donc idrologicament una meteissa espandida d'aiga. Lo lac Superior s'auça a près de 7 mètres de mai; s'escampa pel riu Santa Maria dins lo lac Huron. Aquel darrièr s'espampa enseguida dins lo riu Santa Clara entre Pòrt Huron (Michigan) e Sarnia (Ontario); aquel riu passa lo lac Santa Clara e desemboca pel riu Detroit dins lo lac Erie, e tanben pel lac Ontàrio e lo fluvi Sant Laurenç fins a l'ocean Atlantic.

Lo lac es a 176 mètres d'altitud e sa prigondor maxim es de 230 mètres.
S'espandís sus  e conten  d'aiga. Fa frontièra a l'èst amb Ontàrio (Canadà) e a l'oèst amb Michigan (Estats Units d'America).

Coma los autres Grands Lacs, foguèt format per la fonda de la glaça pendent laretirada dels glacièrs continental.

Una de las illas mai granda, l'illa Manitoulin, es l'illa mai granda al au mond dins un lac. Ela meteissa compren lo lac Manitou, mai grand lac al mond se trapan sus una illa dins un lac.

Lo lac recep tanben las aigas del Riu Au Sable (Michigan).

## Istòria
Son etimologia es ligada a sa descobèrta pels caçaire de salvatgina e canadencs franceses que ne percorrián las ribas al sègle XVI. Lo lac èra alara nomenat « *La Mer Douce* », es a dire d'aiga doça e non d'aiga salgada coma totas las mars. Los amerindians l'avián nomenat « *Karegnondi* ».

Mai tard prenguèt lo nom de « lac dels Hurons » a l'epòca de la Nòva França e de la Loisiana francesa. Ara, se nomena simplament lac Huron.

Pendent la Guèrra d'Independéncia dels Estats Units d'America, l'illa Mackinac foguèt un luòc de batalhas entre los britanics e los Estats Units per la possession de l'illa. Èra un enjòc màger pel contraròtle dels Grands Lacs e del comerci de las pèls dins la region.

## Galariá

Lake Huron.jpg|
LHuron.JPG|
LHuron1.JPG|


## Nòtas e referéncias
Praseodimi

**Praseodimi** es un element quimic, de simbòl Pr e de numèro atomic 59.

Es un metal gris argent del grop de las tèrras raras.
Fa partit de la familha dels lantanids.
A temperatura ambianta, es ductil, malleable e s'oxida lentament a l'aire. Se serva dins l'òli minerala, pr'amor que reagís fortament amb l'aiga.

Son nom ven dels mots grècs *prason* (*πράσον* - « pòrre») e *didymos* (*δίδυμος* - « besson »), per encausa de la color verda de son nitrat.

Los quimists creguèron longtemps que la mescla d'oxid de praseodimi-neodimi èra un còs simple entrò que Carl Auer von Welsbach los desseparan en 1885.
Alexandra Stan

thumb|250px|Alexandra Stan en 2011
**Alexandra Ioanna Stan** (Constanța, 10 de junh de 1989) es una cantaira romanesa.

## Discografia
Singles:
* *Lollipop* (Param pam pam) (2009)
* *Saxobeats* (2010)
* *Get Back* (ASAP) (2011)
* *1.000.000* (Feat Carlprit) (2012)
* *Lemonade* (2012)
* *Cliché (Hush Hush) (2012)
* *All my people* (2013)
* *Thanks For Leaving* (2014)
* *Cherry Pop* (2014)
* *Dance* (2014)
* *Give Me Everything* (2014)
* *Vanilla Chocolat* Feat Connect-r (2014)
* *We wanna* Feat [[Inna]], [[Daddy Yankee]] (2015)
* *I Did It, Mama!* (2015) 
* *Écoute* Feat Havana (2016)
* *Boom Pow* (2016)
* *Balans* Feat Mohombi (2016)
* *9 Lives* Feat Jahmmi (2017)
* *Boy oh Boy* (2017)
* *noi 2'' (2017)

Albums:
*2011: Saxobeats. 
*2014: Unlocked.
*2016: Alesta.
*2018: AS4.
Benigno Aquino III

**Benigno Simeon Cojuangco Aquino III** (Manila, 8 de febrièr de 1960), tanben conegut coma **Noynoy Aquino** o **PNoy**, es un òme politic filipin, la quatrena generacion de sa familha, president de las Filipinas dempuèi junh de 2010. 

Es filh de la presidenta Corazon Aquino e del senador Benigno Aquino Jr.. Visquèt a l'exili als Estats Units d'America amb sa familha, e tornèt dins son país el 1983, pauc après de l'assassinat de son paire. En 1998 foguèt elegit deputat e reelegit en 2001 e en 2004. En 2010 foguèt elegit president de la Filipinas, un an après de la mòrt de sa maire.
Malautiá de Crohn

La **malautiá de Crohn** es un tipe de malautiá inflamatòria intestinala que pòt afectar quina que siá part del trajècte gastrointestinal (de la boca fins a l'anus) e provocar una larga varietat de simptòmas. Los simptòmas principals son dolor abdominala, diarrèa (que pòt èsser sanguinolenta quora l'inflamacion es especialament intensa), vòmits (que pòdon èsser continús) o pèrda de pes.

## Ligams intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Mayon

Lo volcan **Mayon**, tanben conegut coma lo Mont Mayon, es un volcan en activitat de la província d'Albay, sus l'isla de Luzon de Filipinas.
José Rizal

thumb|José Rizal
**José Protasio Mercado Rizal y Alonso Realonda**, mai conegut popularament coma **José Rizal** (Calambá, Filipinas, 19 de junh de 1861 – Manila, 30 de decembre de 1896) foguèt un mètge oftalmològ, escrivan, lingüista e menaire independentista filipin. Considerat coma lo grand eròi de Filipinas, moriguèt fusilhat en decembre de 1896.

## Òbras

### Romans
* *Noli me tangere* (1887)
* *El filibusterismo* (1891)

### Teatre
* *El consejo de los dioses* (1915)

### Poèmas
* *A la juventud filipina* (1879)
* *Mi último adiós* (1896)
* *A las Flores de Heidelberg*

### Jornals
* *Dos diarios de juventud (1882-1884)* (1960)

### Zarzuela
* *Junto al Pasig* (1880)
Acòrd de Wanfried

L**'Acòrd de Wanfried** (en alemand: *Wanfrieder Abkommen*, en anglés: *Wanfried Agreement*) es un tractat signat qualque temps aprèp la fin de la Segonda Guèrra Mondiala, lo 17 de setembre de 1945, entre los Estats Units e l'Union Sovietica. Concerniguèt un transferiment de territòri entre totas doas poténcias per reglar los problèmas ligats a l'utilizacion de la linha de camin de fèrre Bebra–Göttingen.
Leonardo Ortolani

**Leonardo Ortolani**, mas conegut coma **Leo Ortolani** (Pisa, 14 de genièr de 1967) es un dessenhaire italian, celèbre per sa benda dessenhada parodica Rat-Man.

## Publicacions
(títols originals)

* Leo Ortolani. *Due figlie e altri animali feroci. Diario di un'adozione internazionale*, Sperling & Kupfer, 2011. ISBN 978-88-200-5129-7

## Referéncias
Piscina

[thumb|Piscina d el'[Universitat de Stirling.]]
thumb|right|Una piscina.
[thumb|Panorama, Piscina (Galapagos Cottages) Santa Cruz, Puerto Ayora [Galapagos.]]

Una **piscina** es una construccion artificiala destinada a nadar o i practicar d'esports aquatics. Las dimensions d'aquela pòden èsser fòrça variablas: la mai gran es la talha olimpica, de 50 metres. Pòt èsser bastida amb diferents elements: metals, plastics o beton.
Lo mot *piscina* ven del latin e dén primièr s'utilizava per designar de poses per de peissons d'aiga doça o salada.

Ara las piscinas subiguèron un cambiament tecnologic significatiu, sobretot dins la purificacion. S'utilizan de derivats de clòr per que demoran netas, e se contraròtla lo pH e a vegada la temperatura.

## Istòria
Existís una longa tradicion de construccions artificialas destinadas al banh, que se destacan los nombroses sites de tèrmes romans, com aqueles trobats dins la vila anglesa de Bath, que donèt lo nom.

## Construccion
Alara, existisson diverses modalitats, coma las fixas, las portablas e las desmontablas. E son de diferents materials, coma acièr inoxidable, poliester, de beton armat, recobèrtes de mosaic, etc.

## Dimensions de la piscinas esportivas
Dins lo domèni esportiu podèm diferenciar tres grans tipes de piscinas:
* Piscina de 50 metres, o piscina olimpica, qu'es la talha de la piscina oficiala dels Jòcs Olimpics.
* Piscina de 25 metres, o bacin pichon.
* Piscina de salts, de dimensions mai pichona.
Los usatges esportius son fòrça variats, s'utilizan dins lo camp de la natacion, lo waterpolo, la natacion sincronizada o los salts acrobatics.

## Elements per l'entreten
Per mantenir neta e en condicions normalas una piscina, es necessitan los paràmetres seguents:
thumb|right|Lo clòr es un element basic per l'entreten de la piscina.

## Referéncia


## Ligams extèrnes
Wesel

**Wesel** es una dei vilas principalas de Ren del Nòrd-Vestfàlia en Alemanha.Es una comuna autonoma e lo capluòc de l'arondiment de Wesel e del districte de Düsseldorf ; es sòci de la Hanse, de l'Euroregion **Rhin-Waal** .

## Geografia
La vila de Wesel se trapa al jonhent del riu Lippe e del canal Wesel-Datteln dins lo bacin renan, aperaquí al centre del districte de Wesel, poblat de 180 000 abitants. Se trapa a 45 km de la frontièra olandesa e a 30 km de la Ruhr e forma lo limit oèst del parc natural de la **Hohe Mark**. Lo Ren banha l'aglomeracion sus 17 km, la Lippe e lo canal esel-Datteln cadun sus 7 km. Dins lo plan d'urbanisme, Wesel representa lo centre de l'aglomeracion.
Reuss

**Reuss** es un riu de Soïssa, long de , afluent d'Aar (riba dreita). Es lo quatren riu soís per sa longor, après Ren, Aar e Ròse.
Nais al massís d'Aar-Gothard, prèp del pas de Sant Gothard, a una altitud de 2.431 m. Forma la val d'Andermatt abans de dintrar dins lo lac dels Quatre Cantons (*Vierwaldstaettersee*) d'ont sortís per Lucèrna. Seguís cap al nòrd, fins a l'Aar pauc abans de son jonhent amb Limmat.
Kayla Ewell

250px|thumb|Kayla Ewell en 2012 a Los Angeles
**Kayla Noelle Ewell** (Long Beach, Califòrnia, 27 d'agost de 1985) es una actritz american. Es coneguda mai que mai dins lo mond de la television per sos ròtles dins mantes fulhetons coma *[[The Vampire Diaries]]*.
Cap Nòrd

Lo **Cap Nòrd** (en norvegian *Nordkapp*; sami: *Davvenjárga*) es un cap del nòrd de Norvègia, al nòrd de l'isla de Magerøya. Administrativament es part del municipalitat de Nordkapp, dins lo comtat de Finnmark. La rota europèa E69 a lo sieu terminal nòrd al Cap Nòrd, es doncas una atraccion toristica populara. Per las bicicletas, la rota EuroVelo EV1 s'estend dempuèi lo Cap Nòrd fins a Sagres, Portugal, a 8.196 quilomètres de distància per tèrra e mar.

Lo sieu bauç de 307 mètres d'altitud domina l'Ocean Artic e marca simbolicament lo ponch mai septentrional d'Euròpa. En fach, un autre cap de prèp, situat mai a l'oèst, lo Knivskjellodden, es un pauc mai al nòrd mas es de flaca nautor e presenta pas un caractèr tan *dramatic*. En mai, aqueles dos caps son situats sus l'isla de Magerøya, causa que vòl dire que son pas lo ponch del continent europèu situat mai al nòrd (aquel se tròba a Nordkinn). Se considèra tradicionalament que lo cap Nòrd es lo ponch que separa la mar de Norvègia (part de l'ocean Atlantic) de la mar de Barents (part de l"ocean Artic).

## Istòria
thumb|Lo Cap Nòrd e lo Knivskjellodden (al fons)|left|176x176px
Lo Cap Nòrd venguèt famós quand l'explorador anglés Richard Chancellor lo doblèt en 1553 dins la siá temptativa per trobar lo Pas del nòrd-èst cap al Nòu Mond. Dempuèi, recep las frequentas visitas d'exploradors que pujan a la plana en escalant lo bauç; de visitaires famoses foguèron lo rei Òscar II de Norvègia en 1873 e lo rei Chulalongkorn de Tailàndia en 1907.

L'an 1943, pendent la Segonda Guèrra Mondiala, s'i debanèt un afrontament entre las armadas  alemanda e britanica, conegut coma la batalha del Cap de Nòrd. Uèi lo jorn, lo cap de Nòrd es una importanta atraccion toristica que compren un grand centre toristic, qu'alberga un grand nombre d'exposicions sus l'istòria del luòc.

## Galariá

File:Nordkapp.jpg
File:Nord Cape.jpg
File:North Cape 2005-07-18.jpg
Cabo Norte, Noruega, 2019-09-03, DD 25.jpg


## Nòtas e referéncias
Kim Carnes

thumb|Kim Carnes (2008)
**Kim Carnes** (Pasadena, Califòrnia, 20 de julhet de 1945) es una cantaira americana. Venguèt famosa mondialament gràcias a sa cançon "Bette Davis eyes" qu'èra una mena d'omenatge a una de las actrises mai presadas entre las annadas 1930 e 1950, l'americana Bette Davis.

## Discografia
**Rest on Me* (1971)
**Kim Carnes (album)|Kim Carnes* (1975)
**Sailin*' (1976)
**St. Vincent's Court* (1979)
**Romance Dance* (1980)
**Mistaken Identity* (1981)
**Voyeur* (1982)
**Café Racers* (1983)
**Barking at Airplanes* (1985)
**Light House* (1986)
**View from the House* (1988)
**Checkin' Out the Ghosts* (1991)
**Chasin' Wild Trains* (2004)
Pulheim

thumb|250px|Ancian ostal de la comuna de Pulheim
**Pulheim** es una vila alemanda de Ren del Nòrd-Vestfàlia. Situada dins l'arrondiment de Ren-Erft e lo districte de Colonha comptava 53.345 abitants en 2014.
Franciszek Smuda

thumb|250px|Franciszek Smuda
**Franciszek Smuda**, tanben conegut coma **Franz Smuda** en Alemanha (Lubomia, Polonha, 22 de junh de 1948) es un entrainador e ancian fotbolaire polonés.
Hamilton

## Toponimes
### [[Anglatèrra]]
* Hamilton (Escòcia), vila de la South Lanarkshire, Escòcia

### [[Bermudas]]
*Hamilton (Bermudas), capitala del territòri d'otramar de Bermudas

### [[Canadà]]
* Hamilton (Ontario)
Elsa Triolet

thumb|250px|Elsa Triolet a l'entorn de 1925
**Elsa Triolet**, nascuda **Ella Iórievna Kagan** (en rus: **Элла Юрьевна Каган**; Moscòu, Russia, 12 de setembre de 1896 – Saint-Arnoult-en-Yvelines, Isla de França, 16 de junh de 1970) foguèt una escrivana e resistenta francesa. Nascuda de parents jusieus de Russia, èra coneguda jol pseudonim de **Laurent Daniel**.

## Òbras
thumb|Elsa Triolet amb Louis Aragon e Pierre Seghers a Vilanòva d'Avinhon en 1941.
* На Таити (1925)
* Земляничка (1926)
* Защитный цвет* (1928)
* *Bonsoir Thérèse* (1938)
* *Maïakovski* (1939)
* *Monstre 42*, *Poésie 42*, 1942
* *Clair de lune*, *Poésie 42*, 1942
* *Mille regrets* (1942)
* *Le Cheval blanc*, 1943
* *Les Amants d'Avignon*. Publicat jol pseudonim de Laurent Daniel, 1943.
* *Qui est cet étranger qui n'est pas d'ici ? ou le mythe de la Baronne Mélanie*, 1944
* *Le premier accroc coûte 200 francs* (1944)
* *Personne ne m'aime* (1946)
* *Les Fantômes armés* (1947)
* *L'Inspecteur des ruines* (1948)
* *Le Cheval roux ou les Intentions humaines* (1953)
* *L'Histoire d'Anton Tchekhov* (1954)
* *Le Rendez-vous des étrangers* (1956)
* *Le Monument* (1957)
* *L'âge de nylon (1) : Roses à crédit* (1959)
* *L'âge de nylon (2) : Luna-Park* (1959)
* *Les Manigances* (1961)
* *L'âge de nylon (3) : L'Âme* (1962)
* *Le Grand Jamais* (1965)
* *Écoutez-voir* (1968)
* *La Mise en mots* (1969)
* *Le Rossignol se tait à l'aube'' (1970)
Patrice O'Neal

thumb|250px|Patrice O'Neal en 2006
**Patrice Lumumba Malcolm Oneal**, mai conegut coma **Patrice O'Neal** (Boston, Massachusetts, 7 de decembre de 1969 - Englewood, New Jersey, 28 de novembre de 2011) foguèt un comedian, locutor de ràdio e actor american.
Langenhagen

**Langenhagen** es una vila alemanda del districte de Hannover en Bassa Saxònia. Comptava 51.045 abitants en decembre de 2012.
Euskirchen

thumb|250px|Anciana plaça del mercat al centre d'Euskirchen
**Euskirchen** (pron.: [ˈʔɔɪ̯skɪʁçn̩]) es una vila alemanda de Ren del Nòrd-Vestfàlia. Situada a aperaquí 50 km al sud de Colonha, la ciutat comptava mai de 56.000 abitants en 2015. Obtenguèt sos dreches de ciutat en 1302 e en 1827 venguèt la capitala del districte d'Euskirchen.
Claire Holt

thumb|250px|Claire Holt en 2014
**Claire Rhiannon Holt** (Brisbane, 11 de junh de 1988) es una actritz australiana. Venguèt famosa per son ròtle d'Emma Gilbert dins la sèria de television *H2O: Just Add Water* e puèi lo de Rebekah Mikaelson dins la sèria *The Vampire Diaries*.
Felix Baumgartner

**Felix Baumgartner** (nascut lo 20 d'abril de 1969 a Salzborg es un paracasudista e sautaire de  BASE jumping austriac. Lo 14 d'octobre de 2012, capitèt, dins l'encastre del projècte Red Bull Stratos, lo pus naut saut en casuda liura jamai realizat a l'epòca, dempuèi una altitud de  mètres.
Julian McMahon

thumb|250px|Julian McMahon en 2011
**Julian Dana William McMahon** (27 de julhet de 1968) es un actor e modèl australian. Es conegut internacionalament per son interpretacion del doctor Christian Troy dins la sèria de television *[[Nip/Tuck]]*.
Miley Cyrus

thumb|250px|Miley Cyrus en 2019

**Destiny Hope Cyrus**, mai coneguda coma **Miley Cyrus** e tanben **Miley Ray Cyrus** (Nashville, Tennessee, 23 de novembre de 1992) es una cantaira e actritz americana. Foguèt revelada gràcias a la sèria del Disney Channel *[[Hannah Montana]]*. Se faguèt mai celèbra encara internacionalament que generèt una polemica considerabla en 2013 als Estats Units amb divèrsas cançons, a partir de "Wrecking Ball", qu'evòcan clarament la sexualitat. 

**Miley Cyrus** es la filha del cantaire de country Billy Ray Cyrus. 

## Discografia
* *Meet Miley Cyrus* (2007)
* *Breakout* (2008)
* *The Time of Our Lives* (2009) – EP
* *Can't be tamed* (2010)
* *Bangerz* (2013)
* *Miley Cyrus & Her Dead Petz* (2015)
* *Younger Now* (2017)
* *She Is Coming* (2019)
* *Plastic Hearts* (2020)
* *Endless Summer Vacation* (2023)
* *Something Beautiful* (2025)
Jean-Michel Aulas

thumb|250px|Jean-Michel Aulas en 2010
**Jean-Michel Aulas** (L'Arbresle, 22 de març de 1949) es un entrepreneire francés. Fondador de la societat CEGID es president del club de fotbòl de l'Olympique Lyonnais dempuèi 1987.
Tom DeLonge

thumb|250px|Tom DeLonge en 2008
**Thomas Matthew DeLonge, Jr.**, mai conegut coma **Tom DeLonge** (Poway, Califòrnia, 13 de decembre de 1975) es un cantautor e musician american. Es conegut que foguèt lo guitarrista e un dels vocalistas del grop de rock american Blink-182 de 1992 a 2015 abans de passar a la formacion Angels & Airwaves.
Jon Abrahams

thumb|250px|Jon Abrahams en 2011
**Jon Avery Abrahams** (Nòva York, 28 d'octobre de 1977) es un actor american.
Jimmy Bennett

thumb|250px|Jimmy Bennett en 2010
**James Michael Bennett**, mai conegut coma **Jimmy Bennett** (Seal Beach, Califòrnia, 9 de febrièr de 1996) es un actor e musician american.
Pulsar

Un **pulsar** es un objècte astronomic  que produtz un senhal periodic comprés entre una  millisegonda e qualques desenas de segondas. Seriá una estela de neutrons virant lèu lèu sus se meteissa (periòde tipic de l'òrdre de la segonda, vèire fòrça mens per los pulsars millisegonda) e emetent un fòrt raionamement electromagnetic dins la direccion de son axe magnetic. 

Le nom de pulsar ven del fach qu'a sa descobèrta, aqueles objèctes son estat d'en primièr interpretats coma essent d'estelas variablas sujetas a de pulsacions fòrças rapidas. *Pulsar* es l'abreviacion de *pulsating radio source* (radiofont pulsanta). Aquela ipotèsi s'es lèu revelada erronèa, mas lo nom es demorat.

Lo primièr pulsar foguèt observat lo 28 de novembre de 1967, per Jocelyn Bell Burnell e Antony Hewish.

### Referéncias
Mark Hoppus

thumb|250px|Mark Hoppus en 2004
**Mark Allan Hoppus** (Ridgecrest, Califòrnia, 15 de març de 1972) es un cantautor e musician american. Es famós pel fach qu'es lo bassista e un dels vocalistas del grop de rock Blink-182.
Ante Bilobrk

**Ante Bilobrk**, tanben conegut jos l'escais **Žila** (Brštonovo, 3 d'abril de 1919 — Vlasenica, 25 o 26 de junh de 1943) foguèt un militar e eròi nacional iogoslau.
Alpha Condé

vinheta

**Alpha Condé** es un politician guinean qu’es president de la Republica .

Alpha Condé, naissut lo 4 de marts de 1938 a Boké en Bassa-Guinèa, es un politician guinean e president actuau de la Republica de Guinèa
Condemnat a mòrt per contumàcia en 1970 per lo regim dau president Sékou Touré, posquèt pas tornar dins son país avans 17 de mai de 1991, que li farà puei quauqueis annadas en preson. Lo 7 de novembre 2010 es elegit per lo premier còp president de la Republica de Guinèa. 

Es tornar elegit lo 11 d'octòbre 2015.

Lo 30 genièr de 2017 ven president de l’Union Africana.
Eiger

L**'Eiger** es una montanha de 3.970 mètres d'altitud dels Alps berneses en Soïssa. Es situada dins la region de l'Oberland bernés, e lo canton de Bèrna. Es lo pic pus oriental de la cadena qu'inclutz tanben los somalhs de Mönch (4099 m.) e la Jungfrau (4158 m.). Lo costat septentrional de la montanha s'enauça a l'entorn de 3.000 mètres subre la localitat de Grindelwald. Lo versant meridional fa fàcia a la region dels Alps soïsses Jungfrau-Aletsch, cobèrta per qualques uns dels glacièrs pus grands dels Alps e declarada Patrimòni de l'Umanitat per l'Unesco en 2001.
Eric Bana

vinheta

**Eric Bana** (Melbourne, Austràlia, 9 d'agost de 1968) es un comedian e actor australian. Comencèt sa carrièira coma comedian dins una seria d'esquèches *Full Frontal* e pus tard se faguèt conóisser en 2000 gràcias al  film *[[Chopper]]*.
Khabarovsk

**Khabarovsk** (Rus: Хабаровск; AFI: [xɐˈbarəfsk]; Chinés: 伯力) es la vila mai granda e lo centre administratiu del Krai de Khabarovsk, Russia. Es situada a 30km de la frontièra chinesa, a la confluéncia dels rius Amor e Ussuri, a 800 km al nòrd de Vladivostok. Al recensament de 2010, sa populacion èra de 577 441.

## Populacion
En 1880, la vila comptava sonque 1 400 abitants mas coneguèt una expansion rapida amb lo desvolopament economic de la region (1900: 17 000 abitants; 1913: 52 000; 1939:199 000; 1990: 616 000) e la politica de valorizacion de Siberia menada pels sovietics.

Etnicament la vila es poblada mai que mai de Russes; lo Krai de Khabarovsk comptava 91,6% de Russes al recensament de 2010.
## Istòria

### Periòde pre-rus
Abans l'arribada dels Chinese e dels Russes, la region èra poblada mai que mai de pòbles de lenga tongoza (nanais, bensai manchós).

### Arribada dels Russes e dels Chineses

Las primièiras exploracions chinesas datan del sègle 15, en particular amb l'eunuc Yishiha que seguiguèt lo riu Amor capval fins a Tyr.

Los Russes arribèron tre 1650 e los Cosacs russes, dins lor expansion, s'acarèron a las fòrças armadas chinesas.
Los Russes bastiguèron un camp fortificat, nomenat Achanskii gorodok (Ачанский городок),  sul territòri de l'actuala Khabarovsk. Lo cap d'aquesta decision foguèt Ierofei Khabarovsk. Lo sieu nom foguèt utilizat en 1858, quand Russia tornèt occupar la zòna, per nomenar lo camp militar qu'installèt dins la region. Amb l'expansion economica e la colonizacion de la region, lo camp venguèt una vila vèrs 1900.

### Lo periòde chinés
Entre lo Tractat de Nerchinsk (1689) e lo Tractat d'Aigun (1858) la region del riu Amor foguèt annexada per China. I aguèt pas jamai de populacions chinesas establas. Après l'annexion pels Russes de çò qu'es sonat per los Chineses Manchoria Exteriora, los Chineses, comprenent que l'abséncia de populacion èra una flaquesa, se lancèron dins una politica de poblament (Chuang Guandong) de la partida de Manchoria demorada possession chinesa e sonada pels Chineses Manchoria Interiora. Aquestas consequéncias indirèctas de l'expansion russa menèron a la sinizacion de Manchoria.

## Geografia
### Climat
Lo climat de Khabarovsk es de tipe siberian umid, del tipe Dwb segon la classificacion de Köppen. Aquest climat es tanben lo del nòrd de Manchoria.

## Referéncias
Franz Beckenbauer

thumb|250px|Franz Beckenbauer en 2014
**Franz Anton Beckenbauer**, escaissat *Der Kaiser* ("L'Emperador") (pron.: [fʁant͡s ˈbɛkənˌbaʊ̯ɐ]; Munic, Alemanha, 11 de setembre de 1945 – Salzborg, Àustria, 7 de genièr de 2024) èra un fotbolaire internacional puèi entrainador alemand.
Peter Jackson

thumb|250px|Peter Jackson en 2014
**Peter Robert Jackson** (Wellington, Nòva Zelanda, 31 d'octobre de 1961) es un realizador e scenarista neozelandés. Venguèt famós internacionalament tre 2001 gràcias a sa realizacion de la trilogia de *[[Lord of the Rings]]*.
The Wedding Present

thumb|250px|The Wedding Present en 2009
**The Wedding Present** (en occitan: "Lo present de maridatge") es un grop de rock independent anglés. Se formèt en 1985 a Leeds a partir d'un grop precedent, The Lost Pandas.
## Discografia
**George Best* (1987)
**Bizarro* (1989)
**Seamonsters* (1991)
**Watus* (1994)
**Saturnalia* (1996)
**Take Fountain* (2005)
**El Rey* (2008)
**Valentina* (2012)
Carlos Pellicer

thumb|250px|Estatua tombala de Carlos Pellicer
**Carlos Pellicer Cámara** (San Juan Bautista (uèi Villahermosa), Tabasco, Mexic, 16 de genièr de 1897 - Ciutat de Mexic, 16 de febrièr de 1977) foguèt un escrivan, poèta, museològ e politician mexican.
Zach Gilford

**Zach Gilford** (Evanston, Illinois, 14 de genièr de 1982) es un actor american. Es conegut subretot per son ròtle de Matt Saracen dins la sèria dramatica esportiva de la cadena americana NBC *[[Friday Night Lights]]*. Es maridat amb l'actritz Kiele Sanchez.
Anna Faris

thumb|250px|Anna Faris en julh de 2014
**Anna Kay Faris** (Baltimore, Maryland, 29 de novembre de 1976) es una actritz americana.

## Filmografia
Mitt Romney

thumb|250px|Mitt Romney
**Willard Mitt Romney** (Detroit, Michigan, 12 de març de 1947) es un entrepreneire e politician american conservador. Foguèt governador de l'estat de Massachusetts de 2003 a 2007. En 2012 se presentèt a las eleccions presidencialas americanas amb lo Partit Republican e perdèt contra lo candidat del Partit Democrata, Barack Obama.
Alison Lohman

vinheta|Lohman (2011)

**Alison Marion Lohman** (Palm Springs, Califòrnia, 18 de setembre de 1979) es una actritz americana.
Sara Goller

**Sara Goller** (Starnberg, Alemanha, 21 de mai de 1984) es una voleiaira de plaja alemanda.

Amb sa compatriòta Laura Ludwig, venguèt campiona d'Euròpa en 2008 e en 2010 e tanben vicecampiona d'Euròpa en 2007 e 2009.
Anne Frank

**Annelies Marie Frank**, mai coneguda coma **Anne Frank** (Francfòrt, 12 de junh de 1929 – Bergen-Bergen, març de 1945) foguèt una adolescenta alemanda jusieva victima del nazisme. Venguèt famosa internacionalament per son jornal intim que narra sa vida durant l'ocupacion alemanda d'Amsterdam del temps de la Segonda Guèrra Mondiala.
Daniel Craig

thumb|upright|Daniel Craig en octobre de 2015 a Berlin
**Daniel Wroughton Craig Williams**, mai conegut coma **Daniel Craig** (Chester, Anglatèrra, 2 de març de 1968) es un actor anglés. Se faguèt famós gràcias a son ròtle del legendari agent dels servicis secrets britanics, James Bond.
Julius Brink

thumb|right|Julius Brink

**Julius Brink** (Münster, Alemanha, 6 de julh de 1982) es un ancian voleiaire de plaja alemand.
Raül Albiol

**Raül Albiol i Tortajada** (Vilamarxant, País Valencian, 4 de setembre de 1985) es un fotbolaire valencian.
Carnaval

Lo **Carnaval** (var. *Carnavàs*) es una fèsta populara espandida dins lei país de tradicion crestiana, notadament en Euròpa e en America. Es un periòde que los abitants de la vila sortisson per carrièras mascarats per cantar, dançar e far de musica.
Maugrat son caractèr religiós, qu'es associat au calendier crestian entre l'Epifania e lo Dimars gras, lo Carnaval moderne es eiritier de rituaus vièlhs coma lei Lupercalas e lei Saturnalas de la Roma antica ò lei Dionisacas de la Grècia antica.

## Veire tanben
*Carnaval de Limós
Kölsch

thumb|250px|Un veire de kölsch
La **kölsch** es una qualitat de cervesa alemanda. Aquesta beguda de fermentacion nauta es caracteristica de la region de Colonha. De color daurada, compren en mejana 4,8 % d'alcoòl e ten un gost de frucha leugièr e mai una amaretat febla. Sa produccion es reglamentada localament per la Convencion Kölsch, espelida d'un acòrdi entre productors. La cervesa es reconeguda dempuèi 2009 pel labèl de qualitat (g.g.A) Geschützte geographische Angabe.
Mohamed Morsi

thumb|Retrach oficial (2012)
**Mohamed Morsi** es un òme politic egipcian que foguèt president del sieu país del 30 de junh de 2012 fins al 3 de julhet de 2013.
Asteraceae

Las **Asteracèas** (Asteraceae), tanben apeladas **Compausadas**, son una familha botanica qu'amassa mai de 23.000 espècias,  amb una importanta riquesa e diversitat biologica. La familha es caracterizada per presentar de flors dispausadas en una inflorescéncia compausada apelada capitul enrodada d'una o mai de filas de bracteas (impliqui). Lo nom "Asteraceae" deriva del genre tipe de la familha Aster, tèrme que ven del grèc ἀστήρ que significa "estela" e fa allusion a la forma de l'inflorescéncia. Las compausadas presentan una considerabla importància ecologica e economica. Los membres d'aquesta familha se distribuisson dempuèi las regions polaras fins als tropics, en conquistant totes los abitats disponibles, dempuèi los desèrts fins als paluns e dempuèi las sèlvas fins als pics montanhòls. Dins fòrça regions del mond las compausadas arriban a integrar fins a 10% de la flòra vernaculara. 

Son majoritariament de plantas erbacèas, e mai se la familha compren tanben d'arbres, d'arbrilhons o de lianas. Es especialament la familha dels pissaliechs, de las pimparèlas, de las margaridas e dels virasolelhs, de las cicòrias, de las lachugas e dels cardons.
Primaciala de Sant Joan de Lion

200px|thumb|Sant Joan.

La **Primaciala de Sant Joan de Lion**  o **catedrala de Lion** es lo sèti de l'arquidiocèsi catolic de Lion.
Johann Friedrich Blumenbach

**Johann Friedrich Blumenbach** (11 de mai de 1752 - 22 de genièr de 1840) foguèt un antropològ, mètge e psicològ alemand. Foguèt lo creator de l'antropologia fisica, que s'ocupava de l'estudi la morfologia dels divèrses grops umans segon lo metòde de l'anatomia comparada.
Amberg

**Amberg** es una vila alemanda, situada dins lo Land de Bavièra e lo districte del Naut Palatinat. Es una vila-arrondiment (en alemand: *kreisfreie Stadt*), o vila independenta. Comptava 41.578 abitants en decembre de 2012.
Poaceae

Las **Poaceae** o **Gramineae** son una granda familha gaireben omnipresenta de plantas de flors monocotiledònas conegudas amb lo nom de graminèas. Comprend las graminèas cerealièras, los bambos e las graminèas de las pradas naturalas e d'espècias cultivadas pels pelencs e paturatges. Aquelas son comunament ditas collectivament erbas.

Amb aperaquí 780 genres e 12 000 espècias, las Poaceae son la cinqena pus granda familha de plantas, après las Asteraceae, Orchidaceae, Fabaceae e Rubiaceae. 

Las Poacèas son la familha vegetala pus importanta sul plan eonomic, que fornisson d'aliments de basa a partir de las culturas cerealièras domesticas talas que lo milh, lo blat, lo ris, l'òrdi e lo milh menut, e d'aliments pel bestial. Fornisson, per la consomacion umana dirècta, un pauc mai de la mitat (51%) de tota l'energia alimentària; lo ris provesís 20%, lo blat 20%, lo milh 5,5% e las autras cerealas 6%. D'unes membres de las Poacèas servisson coma materials de construccion (bambó, restoble e palha); d'autres pòdon provesir una font de biocarburant, principalament via la conversion del milh en etanòl.

Las graminèas an de cambas cavas levat als noses e de fuèlhas altèrnas estreitas portadas sus dos rengs. La partida inferiora de cada fuèlha renferma la camba, formant un estug. Laa fuèlhas butan a partir de la basa del limbe, una adaptacion li permeton de faire fàcia a de brostatges freqüents.

Òm estima que las pradas talas que la savana e la prada ont las erbas son dominantas representan 40,5% de la superfícia terrèstra, levat Groenlàndia e Antartida. Las graminèas constituisson tanben une partida importanta de la vegetacion dins nombroses autres abitats, especialament las zonas umidas, los bòsques e la tondra.

E mai que sián comunament dits «erbas», les erbièrs marins, los joncs e las èrbas de cotèla fan pas partit d'aquela familha. Los joncs e las èrbas de cotèla son aparentats a las Poaceae, essent membres de l'òrdre dels Poales, mas los erbièrs marins son membres de l'òrdre dels Alismatales.
Julien Offray de La Mettrie

thumb|250px|Julien Offray de La Mettrie
**Julien Jean Offray de La Mettrie** (Saint-Malo, Bretanha, 12 de decembre de 1709 - Potsdam, Alemanha, 11 de novembre de 1751) foguèt un mètge e filosòf francés. 

Conegut per son òbra *L'homme machine*, aqueste mètge libertin e filosòf empirista, se faguèt defensor d'un matérialisme radical, e fondèt, aprèp René Descartes, lo mecanisme.

## Òbras
* *Traité du vertige* (1737)
* *Nouveau traité des maladies vénériennes* (1739)
* *Traité de la petite vérole* (1740)
* *L’Histoire naturelle de l’âme* (1745)
* *De la Volupté* (1745)
* *L'Homme Machine* (1747)
* *L'Homme-plante* (1748)
* *Ouvrage de Pénélope ou Machiavel en Médecine* (2 tòms 1748 + 1 tòm suplementari 1750)
* *Discours sur le bonheur*, tanben sonat *Anti-Sénèque ou Le souverain bien*) (1748, 1750, 1751)
* *Réflexions philosophiques sur l'origine des animaux* (1750)
* *Système d’Épicure* (1750)
* *Discours préliminaire* (1750)
* *Vénus métaphysique ou De l'origine de l'âme humaine* (1751)
* *L’Art de jouir* (1751)
* *Le Petit Homme à longue queue* (1751)
Dachau

:*Aquel article es sus la vila de *'Dachau**. Pel [[Camps de concentracion nazis|camp de concentracion]], vejatz [[Camp de concentracion de Dachau]]. Pel chaple, vejatz [[Chaple de Dachau]]''.


**Dachau''' es una vila de l'estat de Bavièra, a Alemanha, a unes 20 quilòmetres de Munic. Compta gaireben 40000 abitants.

Dins benlèga i los rèstes del camp de concentracion de Dachau.
Stendal

Anciana vila de la Liga Anseatica alemanda, **Stendal** es uèi al còr del district de l'Altmark (al nòrd del Bundesland de Saxònia-Anhalt, una de las zonas agricòlas mai anciana d'Alemanha al bòrd d'Elba) situada entre Berlin e Hanovre. L'istorian d'art e arqueològ famos Johann Joachim Winckelmann i nasquèt. L'escrivan Henri Beyle (Stendhal) i essent passat pendent de la batalha de Wagram auriá utilizat lo nom de la vila per nom d'autor en omenatge a aquela.
Évariste Galois

thumb|250px|Retrach d'Évariste Galois quand aviá 15 ans fach per sa sòrre

**Évariste Galois** (Bourg-la-Reine, 25 d'octobre de 1811 – París, 31 de mai de 1832) foguèt un matematician francés. Mòrt quand aviá pas que 20 ans aprèp un duèl, laissèt pasmens son nom a una branca de las matematicas, la teoria de Galois.
Puig Neulós

Lo **puig Neulós** (en rosselhonés *puig Neulús*) es una montanha de la sèrra de l'Albera, que n'es lo pic culminant (1.256 m). Es sus las tèrra de la Jonquera (Girona) e Sureda (Rosselhon). L'aigavèrs foguèt frontièra los ancians comtats d'Empúries e comtat de Rosselhon e, des del Tractat dels Pirenèus (1659), es a dire entre los estats espanhol e francés. 

## Accés
L'accés al som es mai aisit pel penjals Nòrd, l'ubac del mont, d'administracion francesa, on i a una carrièra de montanha asfaltada dempuèi de la Roca d'Albera que mena fins a l'estacion d'antenas de television e radio que i son installadas. A partir del coll de l'Ullat aquela carrièra es d'usatge restrench, tecnic e militar, i cal continuar a pé.

Pel penjal Sud, l'adreit del mont, d'administracion espanhòla, cal arribar a Requesens, ont i a de pistas de montanha dempuèi Cantallops (en melhor estat) e dempuèi de la Jonquera. Dempuèi de Requesens i a una autra pista d'accés, a pé, sus l'aigavèrs.

## Patrimòni
La riquesa naturala del mont es important, amb un païsatge boscats (plantat sobretot de surrièrs) que ja foguèt descrit per d'autors coma Carles Bosch de la Trinxeria, arbres e prats pertocats per la fòrça de la tramontana. Las aigas, amb fòrça rus e fonts, son tributàrias de la riu d'Anyet (bacin de la Muga) e del riu Rom (bacin del Tec). La raça de la vaca de l'Albera i pastura en libertat. Mo penjal Sus es una resèrva protegida del *[[Paratge Natural d'Interès Nacional de l'Albera]]*. 

L'ocupacion umana es anciana, amb preséncia de monuments megalitics subretot dins lo penjal sud del mont. Dempuèi l'edat medieval, el santuari de Requesens e lo castèl de Requesens, situats dins lo mèsme sector, son d'emblèmas pels rosselhoneses. Prop del som i a tanben una interessanta glaçièra. 

Sus la cima i a un monument piramidal, fait de pèiras de la zona, dit la torre d'en Manel. L'originala foguèt bastida per Manel Costa a la fin del sègle XIX, mas foguèt remplaçada per l'installacion de l'estacion de comunicacions e mai tard tornèt èsser bastida.

Las vistas dempuèi lo somalh del puig Neulós, se la meteorologia va contra l'etmologia (*neulós* = nivolós), son espectacularas, sus las planas del Rosselhon e de l'Alt Empordà s'espandissent fins a la mar, lo Canigó d'un costat, las cimas de l'Albera e la muntanya de Requesens de l'autre.

## Vejatz tanben

*Carles Bosch de la Trinxeria
*Manel Costa
*Requesens

## ligams extèrnes

*Senderisme i teca: Requesens - Puig Neulós
*Manel Figuera i Abadal, ''50 ascensions fàcils pel Pirineu català'', Valls, Cossetània, 2008
Zeus faber

Lo ***Zeus faber*** es una espècia de peisses de la familha dels Zeidae. Es tanben nomenat **peis de Sant Pèire** (quitament s'aquel tèrma designa tanben, mas de biais mens corrent, doas autras espècias de peisses) o encara **gal de mar**. Lo *Zeus faber* se noirís de peisses vivent en grops (sardinas, arencs pichons) e de cefalopòds. 

## Descripcion

Lo peis es de còs naut e prim. Es marcat d'une taca circulària escura suls flancs. Pòt mesurar fins a 70 cm e pesar fins a . La primièra aleta dorsala es constituida de rais espinós alongats. De bòças espinosas son a la basa de las aletas dorsalas e analas.

## Origina religiosa del nom
La legende dit que Sant Pèire, apostòl de Jèsus, puèi primièr evèsque de la cretientat, trapèt un jorn lo peis sus òrdre del Crist per tirar de sa boca una pèça d'aur. La marca de son poce demorèt e se perpetuèt amb las generacion. De fait, lo peis pòrta totjorn de puntàs negras suls flancs. Aquela legenda se trapa dans la Bíblia (per ex. Mat 17.27) pasmens se la mar de Galilèa siá pas l'abitat natural del sant peire.   

## Reparticion e abitat

Es un peis de nauta mar que viu subretot dins l'ocean Atlantic de Norvègia fins a las costats oèst d'Africa, en mar Mediterranèa e mar Negra. Viu solitar o en pichons grops suls fonds sabloses del plan continental.

## Alimentacion
Es un peis que caça al pòst e se noirís de pichons peisses, sépias e de crustacèus. Se desplaça puslèu lentament ondulant sas grandas aletas dorsalas e analas. En ivèrn, intra en mar del Nòrd a la recerca de noiritura.

## Reproduccion
Groa mai sovent de junh fins a agost dins lo golf de Gasconha, en mar Celtica, mar d’Irlanda e Mediterranèa. La fecondacion se fa de mai a agost segon lo climat. Los uòus contenon una goteta d'òil que los fa flautar. Aprés l'espelida, las larvas vivon liura dins l'aiga.

## Metòde de caça
Se pòt veire lo *Zeus faber* s'aprochar de sa presa nadant lentament sul costat. Dins aquela postura, sa morfologia fa que la presa lo vei vertical mas fòrça mai pichon que n'es. Quand es pro pròche, *Zeus faber* se geta sus sa victima qu'atal aviá enganada.

## Pèsca
Aquel peis de carn fòrça bona, es present en quantitat tròp flacas sus las còtas per lo cercar especificament. Pica l'esca carnada e los calamars. Es sovent pres dins los chaluts.

### Talhas minim de captura
#### Malhas legalas per França
La malha pel sant pèire, es a dire la talha legala de captura pels pescaire profesionals o non es fixada en Mediterranèa, en Atlantic. Las talhas minim legalas son fixadas en França per l'arrestat del 16 de julhet de 2009 determinant la talha minimala o lo pes minim de captura e de desbarcament dels peisses e autres organismes marins e tanben per fòrça autres tèxtes de referéncias de la Comunautat Europèa.

#### Malhas biologics

La malha biologica, es a dire la talha que 100 % dels sant pèires se sont reproduits es de .

## Cosina
left|thumb|Sant pèire dins una peissonariá
Lo sant pèire es un dels peisses intrant dins la composicion de la bolhabaissa tradicionala de Marselha.

## Notas e referéncias


## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
* 
*
Altwis

**Altwis** es un vilatjòt, e comuna soïssa, situat dins lo districte d'Hochdorf, e lo canton de Lucèrna. Comptava 411 abitants en 2012.
Michel Audiard

**Paul Michel Audiard**, nasut a París lo 15 de mai de 1920 e mòrt à Dourdan lo 28 de julhet de 1985, es un dialoguista, scenarista e realizator francés de cinèma, tanben escrivan e cronicaire de premsa.

S'inspirant del parlar del pòble parisenc, los dialògs de Michel Audiard constituisson un dels melhors testimòni de l'irreveréncia destacada pròpia als ans 1960. A vegada encartat d'anarquista de drecha, un dels sols regrets qu'exprimiguèt  es d'aver pas agut lo temps d'adaptar pel cinèma lo *[[Viatge al cap de la nuèch]]* de Louis-Ferdinand Céline.

Es lo paire del scenarista e realizator Jacques Audiard.

## Filmografia

## referéncias


## Ligams extèrnes
* 
* 
* 
* 
*
Lockheed Martin

**Lockheed Martin** (NYSE: LMT) es una entrepresa americana globala de tecnologia aeroespaciala avançada, defensa e securitat, amb d'interesses mondials. Se formèt per la fusion de Lockheed Corporation e Martin Marietta en març de 1995. Son sèti es situat a Bethesda, Maryland, per l'aira metropolitana de Washington. Lockheed Martin ocupa 123.000 personas a l'escala mondiala. Robert J. Stevens es l'actual president e CEO.