open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lo Vinhau

**Lo Vinhau** (*Le Vignau* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [lubi'ɲaw]. Las fòrmas ancianas que son *Vinhau*, *Bignau* en 1305, *Vignau* (mapa deu sègle XVII, shens data), *Le Vignau* (mapa de 1714) .

Lo nom qu'ei lo gascon *vinhau*, deu latin *vinea*, « vinha, vinhau », e sufixe *-alem*. Qu'ei ua formacion medievau .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Vilanava (Lanas)

**Vilanava** (*Villenave* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [bjar'nawə]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Severus de Villa Nova*, en latin, aus sègles XI-XII, *Villenove* en 1305, *Villenaue* (mapas de 1638 e de 1647), *Villenave* (mapa de 1714), *Villeneuve* (mapa de 1733) .

Segon Dauzat e Rostaing, ua vila nava qu'ei ua aglomeracion navèra, creada a l'Edat Mejana per un senhor o ua comunautat religiosa, mès shens que siin mentavudas las franquessas autrejadas aus poblants de las *Vilafrancas* .

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que dona lo sens de *vièla* : « vilatge, localitat, borg » e de *nava* .

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'aima mei l'explicacion de Negre. En 1305, *Bidau Brana* (Vidau Branar), perbòst de La Bohèira, qu'ei qualificat de « seigneur de la Mote de Villeneuve de par sa femme »; la mòta primitiva que's trobava a 2 km deu borg a l'èst, a la Bastida. Vialanava qu'ei ua bastida e donc vertadèrament « ua viala nava » . La causida de B. Boyrie-Fénié, *Vilanava*, qu'ei discutibla; segon la fòrma orala, lo nom que passè per **Vialanava* e non pas la fòrma miei-culta **Vilanava*.

## Istòria
Qu'ei ua bastida fondada per lo Senescau de las Lanas au sègle XIV .

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Vic d'Auribat

**Vic d'Auribat** (*Vicq-d'Auribat* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [,bikdawri'βat]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Laurentius de Lierr* aus sègles XI-XII, *de Vico*, en latin, en 1289, *Vic* (mapas de 1638, 1647, 1714 e 1733) .

Segon Dauzat e Rostaing, lo latin *vicus* qu'a lo sens d'« un grope d'ostaus, d'un vilatge, shens estatuts », per oposicion au *municipium*, vilatge de ciutadans romans, e a la *colonia*, vilatge de colons .

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que traduseish simplament lo mot *vicus* en « vilatge ». Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, que precisa lo mot *vicus* designava ua aglomeracion d'un pauc d'importància .

Segon Bénédicte Boyrie-Fénié que precisa *Auribat* ei benlhèu « au ribat », au sens deu sector de las arribas d'Ador : *au ribat* (*lo ribat*) comprés com *Aurivath*. Que i a un *Auriavath* près de Nerac, au bòrn d'un petit afluent de Baïsa .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Ishós

**Ishós**  (en francés: *Ychoux*) qu'ei ua comuna gascona de Bòrn, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ʃus]. Las fòrmas ancianas que son *Sancta Maria de Ussous* (aus sègles XI-XII), *locus de Yshos* en 1310, *Ichou* (mapa deu començament deu sègle XVIII), *Ichous* (mapa de 1714) .

Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, lo nom que vien benlèu de l'adjectiu gascon *ishós*, « hangós, braudós », mot shens etimologia coneishuda. Ua aferèsi qu'explica la fòrma orala. Que i a un aute lòc *Choux*, au nòrd-èst d'Arjusan, qui a benlhèu lo medish sens  (mès l'abitat qu'ei un chic en suspart de la partida baisha).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Igòs e Sent Saturnin

**Igòs e Sent Saturnin** (*Ygos-Saint-Saturnin* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [i'ɣɔs]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Petrus de Ygos* aus sègles XI-XII, *Igos* (mapas de 1638, de 1647 e de 1714), *Igos-S. Saturnin* (mapa de 1733); (per *Saint-Saturnin*) *Sanctus Saturninus de Biveste*, aus sègles XI-XII .

Dauzat e Rostaing, d'ua part, Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, d'auta part, qu'explican *Igòs* per lo nom (aquitanic, preceltic) *Ica*, dab lo sufixe aquitanic *-oss-* .

Bénédicte Boyrie-Fénié que causeish lo cognomen *Icco*, dens ua varianta ipotetica **Ico* e lo sufixe aquitanic *-otz(e)* (ua oclusiva sorda simpla, com dens **Ico*, que's sonoriza, aquí en *-g-*, ua oclusiva sorda geminada, com dens *Icco*, non se pòt sonorizar). Qu'ei un nom qui sembla de l'estrat aquitanic . Mès perqué voler a tota fòrça un nom latin dab un sufixe d'origina basca ?

## Istòria
Las duas comunas d'Igòs e de *Sent Saturnin* (nom occitan pas coneishut e lòc dispareishut de las mapas recentas) qu'eston aduadas en 1822.

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Isòssa

**Isòssa** (*Yzosse* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [i'zɔsə].Las fòrmas ancianas que son : *Usshos*, *Ysosensis*, *Ysossa* (Cartulari de Dacs, sègles XI-XII). *Isosse*, *Ysosse de Sént Pé de Vic*, qui son atestats dens mapas deus sègles XVII e XVIII .

Bénédicte Boyrie-Fénié, en acòrd globau dab Dauzat e Rostaing, amei Ernèst Negre, qu'interprèta lo toponime peu cognomen *Isus*, rare mès atestat, dab lo sufixe aquitanic *-otz(e)* ; que's tracta d*'-ossa* per Dauzat e Rostaing . *Usshos* deus sègles XI-XII que hè pensar a Ishós  Vocala finau en *-a* o en *-e* ?

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
La Bastida (Lauhire)

[left|200 px|thumb|[Tor deu sègle XIV]]

**La Bastida** (*Bastidaxarre* en basco, *Labastide-Villefranche* en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Lauhire, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La toponimia es, per lòc:
***La Bastida** - *Bielefranque* cap a 1360, *Vielefranque* en 1375, *Bielefranque* en 1442, *Bielefranca* en 1472, *La Bastide de Vielafranca* en 1538, *La Bastida* (mapa deu sègle XVII, shens data, e de 1638), *La Bastida de Béarn* (mapas de 1651, de 1714 e de 1733), *La Bastida de Bearn* (mapa deu començament deu sègle XVIIIau e mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .La prononciacion qu'ei [labas'tiðə].Dauzat qu'explica *bastida* atau : deu latin *bastita*, participi passat substantivat. Lo sens qu'èra lo d'ua petita fortificacion, puish de vilòtas fondadas aus sègles XIII e XIV, dab franquessas autrejadas aus poblants . Segon Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, occitan *bastida* , « vilatge bastit navèrament », qui èra fortificat e gausiva de franquessas .Bénédicte Boyrie-Fénié qu'ajusta lo vèrbe *bastir* vien deu francic **bastjan*, « trenar », au sens, a l'origina, de « bastir fortificacions trenadas gràcias a paus a l'entorn d'un castèth ». Lo determinant sovent ajustat que marca la proximitat de Bearn . Lo nom de 1538, *La Bastide de Vielafranca*, que combina en fòrma de tautologia tots los aspèctes de las bastidas, construccion navèra e vila a qui an autrejadas franquesas; lo nom *La Bastida de Béarn* que s'explica pr'amor lo vilatge èra a la frontièra de Bearn e de Navarra; qu'èra precisament ua enclava bearnesa en Navarra .

***Ordiòs** (*Ourdios* en grafia mistralenca - *Urdios, Ordios, Urduos* en occitan ancian.

## Istòria
La Bastida qu'ei ua bastida de 1292 .

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lo Cailar

**Lo Cailar** (*Le Caylar* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Castlar* en 1112, *apud S. Martinum de Caslaro* en 1122, *castel de Castlar*, *Guillelmus de Castlar*, *Petrus de Castlar*, cap a 1128, *ad Cailarium* en 1240, *ecclesia S. Martini de Caslario* (varianta : *Caylario*) en 1252, *in castro de Caylario*, *de Caislari* en 1264, *de Caslario* en 1344, *de Caylario Alajovis* en 1451, *ecclesia S. Martini de Caylari* en 1484, *du Caillar* en 1591, *le Queylar* en 1599, *le Caylar* corregit en : *Cailar* en 1740-60, *le Caylar de la Jon* en 1740-60, *le Gaylar* en 1771, *le Caylar* en 1774-75 (mapa de Cassini). 

Segon Dauzat, *Lo Cailar* ven del latin *castellum*, amb lo sufixe diminutiu *-are*; segon Hamlin, *Cailar* ven de *castellare*, « luòc fortificat », derivat del latin *castellum*, « pichona fortalesa », mot derivat el-meteis de *castra*. La distincion semantica entre los dos mots despareguèt lèu e a partir del sègle V, *castellum* dominèt dins la lenga populara. Dins lo sud, *castèl* aviá tanben lo sens de « vila pichona fortificada ». Puòi a comptar del sègle XVII, *castèl* designèt tanben de residéncias senhoralas, de grandas abitacions de plasença.
### Alajon o Alajó
*Alajon* (Alajó), determinant de 1451 e 1740-60, representa tota la partida septentrionala de Larzac en Erau : segon Eugène Thomas (1865), se ditz Sant Miquèl d'Alajon, Lo Cròs d'Alajon, Lo Cailar d'Alajon, Sant Feliç d'Alajon; l'origina del mot seriá *Ara Jovis* « l'autar de Jupitèr », d'après un autar acavalat sus la comuna del Cròs e la de Sant Miquèl, « a 100 passes de la rota imperiala [RD 9, anciana rota de Roergue abans la construccion del camin de l'Escaleta] e sus l'embrancament que va de Sant Miquèl a Sòrbs ». Una origina *Ara Jovis* justificariá la grafia *Alajó*. Segon Gaston Combarnous, [lo] Cròs èra « dit encara d'Alajou en 1920 » (Combarnous, Revue Internationale d'Onomastique, XXIII, p. 186). *Alajon* seriá, segon Frank R. Hamlin, un tèrme preindoeuropèu **aladione* o **alaione* que se'n coneis pas lo sens. Hamlin refusa donc l'identificacion *Alajon* = *Ara Jovis*, aquò per una rason lingüistica : se l'airal coneis la dissimilacion *araire* > *alaire*, un passatge de *Ara-* a *Ala-* seriá tròp aboriu al sègle XI.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Sent Cric-Vilanava

**Sent Cric-Vilanava** (*Saint-Cricq-Villeneuve* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [sen'krik bilə'nəbə]. Las fòrmas ancianas que son *parrochia S. Quirici*, en latin, au sègle XIII, *S. Cric* (mapa de 1714), *S. Cricq* (mapa de 1733) .

L'agionime qu'ei lo nom grecolatin de dus martirs deu sègle IV, *Cyricus*. Per metatèsi regressiva, *Circ-* que passè a *Cric-* .

Le determinant qu'ei la vila vesina de Vilanava de Marsan.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sent Justin

**Sent Justin** qu’ei un toponim occitan:
* Sent Justin, comuna d’Astarac ()
* Sent Justin, comuna de las Lanas ()
Teodoro Obiang Nguema Mbasogo

**Teodoro Obiang Nguema Mbasogo**, militar n. 1942, es lo president (*de facto*, dictator) actual de Guinèa Eqüatoriala.
Cambajon de Baiona

thumb|Lo sagèl del Cambajon de Baiona
Lo **Cambajon de Baiona** es un cambajon francés que benefícia d'una Indicacion geographica protegida. L'elevatge dels pòrcs se fa amb una alimentacion que ten almens 60 % de cerealas e la decopa deu èsser del tipe Sud-Oèst. Es a dire que lo cambajon fa 8,5&nbsp;kg almens, una abséncia de deca d’aspècte e una qualitat de la carn e del gras. La copa es redonda, lo garron es desjuntat o ressat al nivèl del desnosador e l’espessor del gras a l’aplomb de la cap del amaluc es almens de 10&nbsp;mm.

## Zòna de produccion
Lo cambajon es dich de Baiona mas la zòna de produccion es pas limitada a la comuna de Baiona. L'elevatge se fa dins 22 departaments francés, mas la transformacion se fa unicament dins 4 departaments : Lanas, Nauts Pirenèus, Pirenèus Atlantics e dins Gers. Lo salatge se fa amb un sal del bacin d'Ador.

## Ligams extèrnes
* Sit oficial
* Ficha sul sit de l'INAO

## Nòtas
Jorge del Castillo

**Jorge Alfonso Alejandro del Castillo Gálvez**, avocat e òme politic n. 1950, foguèt primièr ministre de Peró entre 2006 e 2008.
Albèrt Peirotet

**Joan Albèrt Peirotet** (en francés: *Albert Peyroutet*; Aubertin, 23 d’octobre de 1931 – 25 de junh de 2009) qu'èra un escrivan, contaire e ensenhaire occitan de Bearn.

## Biografia
**Albèrt Peirotet** nasquèc en 1931 a Aubertin dens ua familha pagesa. Aprèp lo bachilierat, faguèt una licéncia de letras e puèi ua mestresa a l'Universitat de Bordèu. Partic en 1966 aus Estats Units gràcias a ua borsa Fulbright e i demorèc enquia 1969 e i ensenhèc francés a l'Universitat de Dakota deu Nòrd. I preparèc un trebalh de mestresa qu'aviá per títol: *The Farm Novel as an Interpretation of North Dakota* (valent a díser *Lo roman borièr com ua interpretacion de Dakota deu Nòrd’’).
Quan tornèc en Occitània, passèc l'agregacion d'anglés e comencèc tanben a ensenhar l'occitan. Ensenhèc la lengua d’òc prumèr au Licèu de Morens puèi a l'[[Universitat de Pau]].
Escriguèc dens las revistas *Reclams* e ‘’Per Noste’’. Se fèc contaire a [[Siròs]] e creèc un grop teatral bearnés *Lo diable a Quatre*.

== *La pèth de Cohet*, capítol 8 (extrait) ==
[...] *Desempuish qui l'avèn dat lo certificat d'oficièr de polícia judiciària, lo *maréchal-des-logis-chef* Lagarda qu'avè un sentiment agut de las responsabilitats soas. Gran legedor de romans policièrs, admirator de Sherlock Holmes, qu'avè lo gormandèr de las enquèstas *de terrain*. Lo son tesic secret qu'èra de poder un dia har reconéisher los sons talents de *detective* en desclant, sonque per lo son saber-har, quauque gran ahar criminau. A Carboèras, brigadòta tranquilla d'un canton esbarrit, que hasè vinagre com un chivau travat. Lo trempe tranquillàs de Pulòl que'u hasè biscar.*<br>
*_ Avossetz avut la bicicleta en estat de rotlar, qu'averem podut encaminà'ns mei de d'òra, ce'u digó, miei trufandèc, miei sevère. Qu'averem profieitat de la frescura matièra.*<br>
*_ Autanplan qu'averem podut aténder dinc a doman, *Chef*, ce tornè lo gendarma. Com ne i a pas mort d'òmi...*<br>
*_Huec suspècte, totun. Dongas possibilitats de desaguís. Aunestament, Gendarma, ne podèm pas renviar la nosta intervencion. Ne cau pas deishar ahredar lo traç... Vam, vos qui ètz de vielh a la brigada, e la coneishetz, la nomada Ziegler Paulà, esposa Carrèra ?*<br>
*_ Que l'èi vista bèth còp. N'ei pas de per ací, mes quan vatz tà lor, qu'ètz plan recebuts : lo *pâté* sus la taula e bon borrat de vin.* <br>
*_ Que compreni... Mes, d'après çò qui sabem, lo son òmi qu'a vint e quate ans de mei qu'era. Quin se son maridats ? *<br>
*_ Era qu'èra refugiada, en 40. Carrèra que la s'arrecaptè, tà díser.* <br>
*_ Tot que s'esclareish. Quin òmi ei, aqueth Carrèra ?* <br>
*_ Un brave òmi... E que'u s'i vau : n'a pas dret a la paraula. Lo *chef*, qu'ei era... Desencusatz-me, *Chef*.*

== Òbras ==
* *Que l'aperavan Colorado* (1993) 
* *Trenta poèmis* (1993)
* *Miratges* (1996)
* *De la pèth de Cohet'' (2000)
Pedro Américo de Figueiredo e Melo

**Pedro Américo de Figueiredo e Melo** (1843-1905) foguèt un pintre brasilièr de tèmas istorics e allegorias classicas del segle XIX.
Palavàs

**Palavàs** (*Palavas-les-Flots* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

Palavàs se trapa a 6km au sud de Montpelhièr, a la boca de Les.
Lo territòri  comunal se trapa sus un cordon dunari situat entre la Mar Mediterranèa au sud e los estanhs dau Mejan e dau Grèc au nòrd èst e de l'Arnèl e dau Prevòst au nòrd  oèst.

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Grau de Palavaz* en 1626, *grau de Palavas* en 1618, 1649, 1741, 1740-60, 1770-71 (mapa de Cassini), *estang de Palavas* en 1668-69. 

Segon Dauzat e Rostaing, *Palavàs* vendriá dau nom latin d'òme *Papilus*, amb lo sufixe *-anum*, puòi càmbiament de sufixe, facilitat per la tombada de *-n* finala, e atraccion dau latin *palus*, « palú »; segon Hamlin, l'origina es pas clara; lo preindoeuropèu *pala*,  « penda de montanha » es a apartar per rasons geograficas; seriá benlèu una formacion analòga a l'occitan *palú vasat*, « palú fangós », puòi una evolucion fonetica de mau precisar.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

*Lo far de la Mediterranèa

## Personalitats ligadas amb la comuna
*Gustave Courbet (1819-1877), pintre francés
*Albert Dubout, (1905-1976) dessenhaire, umorista, pintre
*René Barjavel, (1911-1985) escrivan

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Pedro Pablo Kuczynski

**Pedro Pablo Kuczynski Godard** (Lima, 3 d'octòbre de 1938) es un economista, entrepreneire e politician peroan, president elegit del Peró pel mandat 2016 - 2021, après las eleccions generalas de 2016.
Dins sa carrièra politica foguèt ministre de l’Energia e de las Minas dins lo segond govèrn de Fernando Belaúnde Terry, e ministre de l’Economia e de las Finanças e president del Conselh dels Ministres durant lo govèrn del President Alejandro Toledo Manrique. Es ara president del partit *Peruanos Por el Kambio*. Tanben foguèt President del Conselh de Ministres de Peró entre 2005 e 2006.
Evo Morales

**Juan Evo Morales Ayma** (Orinoca, lo 26 d'octobre de 1959) qu'ei lo 84au e actuau president de Bolívia. Que ho elegit ua purmèra vegada en 2005 dab 54 % de las votacions puish un dusau còp per un segon mandat inclusent ua importanta reforma de la constitucion.

Que ho lo purmèr president d'origina amerindiana de Bolívia e ua de las soas purmèras decisions que ho de tornar nacionalizar l'enterpresa nacionau de gaz e d'autes idrocarbures qui èra estada privatizada durant lo mandat de Gonzalo Sánchez de Lozada (1993 - 1997).

## Vita
Que vadó dens ua familha prauba d'agricultors de lenga aimarà. Durant lo son temps de mainatge que devó tribalhar au ras deus sons estudis a l'escòla. En 1978, durant lo son servici militar que ho testimòni de dus còps d'estat. Tornat dens la soa comunitat que devó emigrar (eth com mantuns autes) per'mor de cambiaments climatics. Que s'installè dens un parçan aperat San Francisco. 

En 1983 que tornè après la mort deu son pair entà ocupà's de la soa familha. Que ho elegit au cap deu sindicat deus productors de còca, ua cultura que lo govèrn proamerican de Bolívia e volèva suprimir. Au cors deu son combat Morales e sons camaradas que conegón la repression violenta e la preson dinc a ua marcha de cap a La Paz on, a maugrat la represion policièra, la populacion manifestè ostensiblament lo son sostien. Lo govèrn que ho alavetz obligat a negociar.

## Corruda de cap a la presidéncia
Morales que's presentè un purmèr còp en 2002 ajudat, involontariament, per intervencions deu l'ambaishador deus Estats Units d'America qui miacè lo pòble bolivian d'abandonar las eventualas ajudas americanas aviéner en cas de victòria deu camp de Morales. 

Aquesta campanha que ho un tremplin de cap a la soa victòria electorau de 2005

## Presidencia
Los 21 de genèr de 2006 e de 2010, la velha de las soas duas ascencions presidenciau, Morales que gavidè ceremonias politicas a Tiwanaku en clara revindicacion deus drets conquestats entaus ameridians de Bolívia.

## Politica nacionau e internacionau
Evo Morales que's solidarizè dab lo govèrns d'esquèrra d'america latina e mei que mei dab Hugo Chávez Frías e Fidel Castro. Dens los sons discors que's declara per l'egalitat de tots lo bolivians, contre las intervencions des estats Units dens la politica interiora de bolívia contre lo liberalisme e per lo socialisme e l'esperit de comunitat.

## Religion
Evo Morales qu'ei gessit d'un mitan catolic mes sincretic, qu'ei a díser de confession oficiaument catolica mes en bèth perseguir las practicas e las credenças qui precedín l'arribada deu catolicisme (mei que mei lo culte de la Mair Tèrra aperada Pachamama).
Còla

Lo mot de *Còla* pòt designar:
* un riu de Peirigòrd: Còla (riu).
* un tipe de beure : còla (beure).
María Estela Martínez de Perón

**María Estela Martínez de Perón**, tanben coneguda coma **Isabelita Perón** o **Isabel Perón** foguèt la 3 femna de Juan Domingo Perón e, aprèp la mòrt d'aqueste, presidenta d'Argentina, entre lo 1èr de julhet de 1974 e lo 24 de març de 1976 quand foguèt depausada per un còp d'Estat militar.
Manuel Quintana

**Manuel A. Quintana y Sáenz de Gaona**, avocat e òme politic 1835-1906, foguèt president d'Argentina entre 1904 e sa mòrt, lo 12 de març de 1906.
Miguel Indurain

[thumb|200 px|right|[Miguel Indurain 1996]]
**Miguel Indurain Larraya**, *Miguelón*, es un ciclista espanhòl (nascut a Villava, Comunautat Forala de Navarra, lo 16 de julhet de 1964).

Ganhèt **[[5]]** còps lo Tour de France amb l'equipa Banesto (1991, 1992, 1993, 1994 e 1995) e **[[2]]** lo Giro d'Itàlia (1992 e 1993) idem. 

[thumb|300 px|left|[Miguel Indurain *[[Critèrium Ciutat de l'Hospitalet de LLobregat]]* 1996]]

En 1987 se cantèt una cançon per el que disiá:
* * Miguel, todos te queremos Miguel, Miguel*... (Miguel, t'aimam totes, Miguel, Miguel...).
## La Vida
## La Carrièra
### citacions
## Citacions
## Espets e recòrds
## Lo Palmarès
## Prèmis e recompensas

* Prèmi Príncipe de Asturias per l'espòrt
* Gran Cruz al Mérito Deportivo
* Medalla de Oro al Mérito Civil
* Legion d'Onor francesa
* Prèmi Español Universal
* designat * [[Mejor deportista español del siglo XX]]*
## Bibliografia
* Javier García Sánchez: *Indurain: una pasión templada*, edicions Plaza & Janés, Madrid, 1998 (*Indurain: una passion temperada*)... (en castelhan)
e ca

## Documents audiovisuals
* ***[[Historia del ciclismo]]***:
** Tomo I / *[[1903-1964]]* (*per mèra informacion*) ;
** Tomo II / *[[1965-1990]]* ;
** Tomo III / *[[La década del 90 - El ciclismo español]]* ,
cofret de **3** caissetas VHS, realizacion d'en Javier C. Angosto (blanc e negre & color, 56' + 54' + 56'), produccion Metrovideo Sports, distribucion Imagen 35 & Asociados, S.L., Espanha (+ França & Itàlia), 1993 (en castelhan)

* France 2 & France 3: *[[Le Tour 91]]*, causida, realizacion d'en Bernard David (imatges del dirècte d'en Régis Forissier), amb comentaris d'en Patrick Chêne, caisseta VHS (color, 71'), France 2 Collection, FilmOFFICE Distribution, França, 1991 (en francés)
* *idem*: *[[Le Tour 92]]*, id franc en Lionel Chamoulaud pels comentaris, id (id 90'),id id id 1992 (id)
* *idem*: *[[Le Tour 93]]*, id amb realizacion de las equipas de F2 & F3 mai tornar en Patrick Chêne als comentaris, id (id 60'), id id id 1993 (id)
* *idem*: *[[Le Tour 94]]*, id id, id (id 65'), id id id 1994 (id)
* *idem*: *[[Le Tour 95]]*, id id, id (blanc e negre id 63'), id id id 1995 (id)

## Ligams extèrnes
*  https://web.archive.org/web/20040710061015/http://www.miguelindurain.es/

## Nòtas
Julio Argentino Roca

**Alejo Julio Argentino Roca Paz**, militar (1843-1914) foguèt president d'Argentina en doas ocasions: entre 1880 e 1886, e entre 1898 e 1904.
Kurt Georg Kiesinger

**Kurt Georg Kiesinger**, avocat e òme politic (1904-1988) foguèt cancelièr (primièr ministre) de la Republica Federala d'Alemanha entre 1966 e 1969. Per la CDU.

### Biografia

Nasquèt lo 6 d'abril del 1904 a Ebingen, Empèri Alemand. Del 1933 al 1945 militèt al NSDAP, mas après la casuda de Hitler lo 1945 daissèt lo partit. Lo meteis an s'afilièt a la CDU (Union Democrata Cristiana d'Alemanha), un partit conservador. Foguèt tanben avocat.
Helmut Schmidt

**Helmut Heinrich Waldemar Schmidt**, (Amborg, 23 de decembre de 1918 – Amborg, 10 de novembre de 2015) foguèt un politic alemand e militant del partit SPD, Cancelièr d'Alemanha del 1974 al 1982, e ministre en divèrsas cartèras.

De jove participèt a l'armada alemanda durant la Segonda Guèrra Mondiala. Corsèt après d'estudis a l'Universitat d'Amborg, ont se licencièt en sciéncias economicas. Lo 1953 foguèt elegit deputat dins lo Parlament de la Republica Federal Alemanha pel Partit Socialdemocrata Alemand (SPD). Foguèt Ministre de Defensa (1969-1972), e Ministre de Finanças (1972-1974), durant lo govèrn de Willy Brandt. Lo 1974 succediguèt a Brandt coma cancelièr.

## Referéncias
Joan de Gastellú-Sabalòt

**Joan de Gastellú-Sabalòt** (escrivut tanben **Jan de Gastellú-Sabalòt** a l'estat civiu Jean Baptiste Gastellu-Etchegorry - Gestars, Bearn, 25 de junh de 1896 - Pau, 28 de mai de 1981) que ho un escrivan bearnés. Gessit d'ua familha de mestieraus (tisnèrs, molièrs, topièrs e musicians) qu'èra eth medish menusèr, atau com lo protagonista deu son roman : *[[Margalida, la hilha deu praube]] (edicion postuma).

Qu'a tanben escrivudas òbras dramaticas : *Marieta l'Auseròta*, *la caminaire* e *Los tres galants de la molièra.

## Bibliografia
**[[Margalida, la hilha deu praube]]*, roman,  Ortès : Per Noste, 1981.
**Marieta l'Auseròta*, teatre
**Lo caminaire*, teatre
*L*os tres galants de la molièra*, teatre
**Pétrolac*, teatre, 1996
**Nosauts los petits*, poesia hicada en musica e cantada peu grop Los de Nadau en 1978
Polonés

Lo **polonés** (autonim: *język polski*, *polszczyzna* o simplament *polski*) es una lenga eslava, parlada principalament en Polonha. Utilizada per entre 39 e 48 milions de locutors natius dins de païses vesins (Ucraïna, Alemanha o Russia) o d'autres mai alunhats qu'an agut una immigracion polonesa importanta (Canadà per exemple), es tanben lenga oficiala dins lo comtat de Vílnius, en Lituània.

Contràriament a la màger part de las lengas eslava, lo polonés, pr'amor de la religion catolica de la populacion, s'escriu amb un alfabet latin.

## Referéncias
Ferran Delèris

**Ferran Delèris** (en francés *Ferdinand Deleris* - Vòrs e Bar, Roergue, lo 23 de julh, de 1922 - La Sanha, Var, lo 19 de febrièr de 2009), es un escrivan roergàs d'expression occitana e francesa.

Nascut en Roergue dins una familha de bordièrs, fugiguèt en Espanha durant l'ocupacion alemanda. Arrestat per las autoritats franquistas, foguèt liberat mercé a l'edat faussa marcada sus sos faus papièrs. Aital poguèt persègre sa fugida fins en Marròc ont junhèt las fòrças francesas liuras e finiguèt la guèrra coma paracasudista.

Après la guèrra trabalhèt en Indochina (ont coneguèt sa molhèr amb qui aguèt dos filhs e una filha) entrò la fin de la preséncia francesa puèi a Madagascar al moment de son independéncia (èra conselhaire del primièr president Tsiranana).

Escriguèt primièr en francés, de romans e de libres sobre Madagascar. Son primièr roman en occitan foguèt l**Aucon'' ([[1992]]), seguit per dos autres : ''Pèire e Maria'' (1996) e ''Los [[Susmauta deus Crocants|Crocants]] de [[Roergue]]'' ([[2000]]).

L**Aucon* tracta de la segonda guèrra mondiala dins lo contèxte occitan amb un fons d'istòria de *Mafia*. *Pèire e Maria* parla de la [[Primièra Guèrra Mondiala]]. *Los Crocants de Roergue* conta l'istòria de [[Joan Petit]] (devengut famós amb la cançon tradiconala e tanben amb la cançon de [[Los de Nadau]] : *Auròst tà Jan Petit*) e tanben la dels crocants de [[1643]].

Escriguèt tanben una autobiografia, *Memòris* qu'i contèt son istòria occitana, militara, indochinesa e malgasha.

Moriguèt en [[2009]] e es sepelit dins sa vila nadala de Vòrs, en [[Roergue]].


== Bibliografia ==
=== En francés ===
**Madagascar 1995 : le Marais*. [[París]] : [[L’Harmattan]], [[1996]].
**Le vazaha (l'étranger)*. [[París]] : [[L’Harmattan]], [[1995]].
**Madagascar 1991-1994 : dans l'œil du cyclone*.  [[París]] : [[L’Harmattan]], [[1994]].
**Chroniques d'une âme errante : nouvelles d'ici, d'ailleurs et d'au-delà *. [[París]] : [[L’Harmattan]], [[1990]].
**Le tire-lune*. Paris : Pygmalion, [[1987]].
**Ratsiraka : socialisme et misère à Madagascar*. [[París]] : [[L’Harmattan]], [[1986]].
**Les marais de Tan-Thoï*. [[París]] : [[L’Harmattan]], [[1985]].

=== En occitan ===
**Memòris. Camins, pensaments e dolors d'un enfant de Bòrs*. [[Castras]] : [[IEO]], [[2002]].
**Los Crocants de Roergue*. [[Castras]] : [[IEO]], [[2000]].
**Pèire e Maria*. [[La Plana]] : [[IEO]], [[1996]].
**L'Aucon*. [[Puèglaurenç]] : [[IEO]], [[1992]].
**Memòris''. IEO, 1999.
Eric Gonzales

**Eric Gonzales** (neishut a Pau lo 18 de mai de 1964, mort a Sent Afeiran lo 26 de mai de 2023) qu'èra un escrivan bearnés. Qu'escrigó regularament dens las revistas *[[Reclams]]* e *País Gascons* (de Per Noste) e tanben mantuns còps dens la colleccion A Tots de l'IEO. Qu'èra membre deu conselh lingüistic deu Congrès Permanent de la Lenga Occitana.

Enter los sons romans mei famós que's pòt mentàver : *Lo melic de Silvia Chasaus*, *L'òrra istuèra d'un hilh de Gelòs* e *Arantxa* (suu conflicte enter ÈTA e autoritats espanhòlas e las soas consequéncias dens la realitat sociau).

## Òbras
* *L'òrra istuèra d'un hilh de Gelòs*, 1996 
* *Lo melic de Silvia Chasaus*, 1998 
* *Arantxa*, 1999 (traduccion en francés per Estelle Comellas, 2001)
* *Isabèu de la Valea*, 2000
* *Las Tortoras*, 2001
* *Dazibao*, 2003
* *La guèrra de Bambovila*, 2005
* *Entermiei lordèras : novèlas*, 2007

## Traduccions
* Amélie Nothomb, *Igièna de l'assassin*
* Albèrt Camus, *L’estranh*
* Sèrgi Javaloyès, *Au nom de la lenga*

## Vulgarizacion

* Contribucions a la wikipèdia damb los chafres  e Madeleine de Proust.
* Wikigram, fichas de gramatica suu sit deu CPLO

## Ligams extèrnes
* Escrivans - Eric Gonzales legeish *Arantxa* sus OCtele.
José Evaristo de Uriburu

**José Evaristo de Uriburu y Álvarez de Arenales**, avocat e òme politic 1831-1914, foguèt president d'Argentina entre 1895 e 1898.
Jan Loís Lavit

**Jan Loís Lavit** (Lorda, 29 de junh de 1959) qu'ei un escrivan gascon de Lavedan. Qu'ei l'autor, enter autes, de *[[Zocalfar]]*, ua òbra hèra originau e en particular deu punt de vista generic puish qu'ei un roman policièr umoristic e d'anticipacion bastit suber ua intriga lingüistica (*zo*, *cal* e *far* que son las paraulas lengadociana peu gascon *ac*, *cau* e *har*) e qui tracta, dab l'esperit polemic e trufandec deu l'autor, la question de la normalizacion de l'occitan.

## Bibliografia
**Pelòt*. Tarba : Pastorala de Bigòrra, 1994
**Zocalfar*. Pau : Princi Néguer, 1997.
**Hont Blanca*. :Institut d'Estudis Occitans, 2000
**Lo Tin-tin d'Ergé*. : Institut d'Estudis Occitans, 2004
**Las moscas*. :Pescalua, 2004
**Blind Date*. Pau : Reclams, 2005

## Nòtas
Bertran Larada

**Bertran Larada** (Montrejau, 1581 - 1635/7) que ho un poèta gascon deu sègle XVII, autor, notament, d'ua garba de poesias aperada la Margalida Gascoa on, en un estil seguint la tradicion de Ronsard, be canta sa passion per sa musa Margalida.

## Referéncias
Enric de Salanovat

**Enric de Salanovat** (tanben conegut en francés com *Henri Salanoubat*, e daubuns còps enqüèra *Salanoubas* (sic), vadut e mort a Bordèu 1898 - 1957) on hasè lo comptable, que ho un escrivan dramatic bearnés d'expression occitana.

## Biografia e òbras

Qu'ei caracterizat com d'estil romantic e quitament ugolian per Robèrt Lafont  dens la soa *Nouvelle histoire de la literature occitane* (1971), escriuta dab  en Crestian Anatòli. Entrams professors que reconeishen a Salanovat ua *" connaissance précise des ressources de la langue vivante "* (op cit, p. 759, tòme II).

Qu'a deishat quate òbras : *[[La Bèra adromida]]*  (prumèra partida de *La leyende e l'istòri*, 1952), *[[La Crida de Senta Estela]]*  (1953), *[[Urraca de Gasconha]]*   (drama istoric, 1954) e *La legenda e l'istòria*  (dusau part, 1955).

Lo son subernom literari qu'èra *Lo Grith de Casteran*. Que ho tanben secretari de la Liga de Guiana e Gasconha.

## Òbras
* Henri Salanoubat, *La Bère adroumide* ('La bèra adromida*), [[Pau]], [[Marrimpoei]], [[1952]] 
* Henri Salanoubat, *Obres dou Grit de Castera. La Cride de Sente-Estelle* '(*Òbras deu Grith de Casterar. La crida de Senta Estela* ), [[Pau]], [[Marrimpoei]],  [[1953]] 
* Enric de Salanovat,*Obres dou Grit de Castéra (H. Salanoubat). Urraque de Cascougne*. (*Òbras deu Grith de Casterar.'rraca de Gasconha*), drama istoric de 3 actes en vèrs, [[Pau]], [[Marrimpoei]],  [[1954]] 
* Henri Salanoubat, *Obres dou Grit de Casterâ, H. Salanoubat. La Leyende e l'istori* (*Òbras deu Grith deu Casterar, E. Salanovat. La legenda e l'istòria*), poesias, part 2au de *La bèra adromida*, [[Pau]], [[Marrimpoei]], [[1955]] 

=== Bibliografia === 

* Robèrt Lafont & Crestian Anatòli: *Nouvelle histoire de la littérature occitane*', tòme II, Presses Universitaires de France, 1970

== Referéncias ==
* [[Miquèu de Camelat]]  *Garba de poesias, 1520-1920'', Pau, cò en Marrimpoei, 1928               
** revista Reclams, març-mai de 1953, octobre de 1955

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

*  Sit oficiau CIRDÒC

## Nòtas
Pèir Morà

**Pèir Morà** (Onessa e Laharí, Lanas, lo 29 de heurèr de 1936) qu'ei un escrivan gascon. Qu'a publicat dens las revistas Òc e País Gascons de Per Noste. Qu'a publicat un diccionari e qu'a virat en gascon *[[Lo prinçòt]]* (en francés *Le petit prince*) d'Antoine de Saint-Exupéry.

## Bibliografia
### Òbras literàrias
**Garbaias burlentas*. Nimes : A Tots - IEO, 1979.
**Letras d'Exilh*. Bordèu : Princi Negre - A Tots - IEO, 1985.
### Traduccion
*Saint-Exupéry, Antoine. *Lo Prinçòt*. Bordèu : Princi Negre, 1995.
### Lexicografia
**Diccionari Occitan-Francés segon los Parlars Gascons*. Gradinhan : Princi Negre, 1994.
Joan Roqueta

**Joan Larzac** (nascut **Joan Roqueta**, en francés *Jean Rouquette*; Seta, 13 de febrièr de 1938) es un capelan, escrivan en occitan lengadocian e critic literari en aquesta meteissa lenga. 

De per sos ligam amb la profession de capelan, la granda majoritat de l'òbra de Joan Larzac es marcada per la preséncia de la fe, de la religion e  de l'erudicion. Dirigiguèt pendent la primièra mitat de las annadas 70 lo sector literari de l'Institut d'Estudis Occitans. Al travèrs de sa longa carrièra d'escrivan en lenga nòstra, obtenguèt una qualques de prèmis per sas poesias. 

En 1962, recebèt lo "Grand Prèmi de las Letras Occitanas" mercés a son primièr recuèlh de poemas *Sola Deitas : camin de crotz* que foguèt publicat un an pus tard en çò de las colleccion Messatges de l'IEO. En 1988, recebèt lo Prèmi Antigòna per l'edicion de sa primièra antologia : *Òbra Poetica*. 

Qualques unas de sas òbras son estadas reviradas en breton.

## Biografia

### Naissença e descobèrta occitanisme
Es lo fraire de l'escrivan e òme politic lengadocian Ives Roqueta.
## Òbras literarias

### Poesia

* *"Sola deitas : camin de crotz"* - Edi. IEO - Col. Messatges - 1963
* *"Contristòria"* - Edi. IEO - Col. Messatges - 1967
* "*L'estrangier del dedins"* - Edi. 4 vertat - 1968
* *"Breiz atao"* - Edi. IEO - Col. Messatges - 1969
* *"La boca a la paraula, que pòt plan dire que ja non siague d'ela"* - Edi. IEO - Col. Messatges - 1971
* *"L'étranger du dedans et autres poèmes politiques"* - Edi. P-J Oswald - Col. Poésie d'òc - 1972
* *"Òbra poëtica"* - Edi. IEO - Antologia poetica - 1986
* *"Dotze taulas per Nòstra Dòna"* - Auto edicion de l'autor - 1990
* *"Ai tres òmes a taula, a miègjorn"* - Edi. Letras d'òc - 2007
* *"Se rauqueja ma votz"* - Edi. Letras d'òc - 2019
* *"L'an que ven d'onte ven"* - Edi. IEO E...rau - 2021

### Assages
* *"La musica occitana"* - Edi. IEO - 1970
* *"Anthologie de la poésie religieuse occitane"* - Edi. Privat - 1972
* *"Per una lectura politica de la bíblia"* - Edi. IEO - Col. A tots - 1973
* *"Descolonisar l'istòria occitana T.II - L’enemic dins la clòsca"* - Edi. IEO - Col. A tots - 1977
* *"Descolonisar l'istòria occitana T.I - Redusières de caps"* - Edi. IEO - Col. A tots - 1980
* *"La littérature d'oc, Que sais-je ?"* - Edi. PUF - Col. Que sais-je ? - 1980
* *"Istòria de l'art occitan*" - Edi. IEO - 1989
* *"La bíblia del dimenge e de las fèstas"* - Edi. CIDO - 1997
* *"Sant Peire de l'Arma, la dança macabra"* - Edi. Chambra d'Òc - Col. Viure lo país - 2005

### Reviradas
* *"Francés d'Assisi*" - Edi. IEO - Col. A tots - 1978 
**"La Bíblia - Ancian Testament*" -Edi. Letras d'òc - 2013
**"La Bíblia - Novèl Testament*" - Edi. Letras d'òc - 2016

## Referéncias


## Ligams extèrnes
* Entrevista a Joan Larzac en lo jornal digital Jornalet
* Entrevista a Joan Larzac en la pagina web Chambra d'Oc
Francés Conheràs

**Francés Conheràs** (Monestier-Marlinas, 1931) z'es un escrivan auvernhat que publiquèt daus libres en francés e en occitan.

## Òbras
* La manifestacion. Orlhac : Ostal del Libre, 1999.
Jan de Boset

**Jan Boset** (en francés *Jean Bouzet*, en bearnés que's signava *Yan de Bouzet* en grafia de l'Escòla Gaston Febus, e segon la nòrma classica qu'ajudè a establir : **Joan de Boset** - Pontac, 11 de genièr de 1892 - 26 d'octobre  de 1954) que ho un escrivan occitan, un professor agregat, un lingüista, un gramatician e un ispanista bearnés. Que joguè un ròtle màger dens la mesa en plaça de l'ensenhament e la difusion de l'occitan en Bearn durant la segonda meitat deu sègle XX. 

## Vita
Que perseguí los estudis segondaris a Sent Pèr de Bigòrra. Que comencè la soa carrièra com professor dens la Val de Dios en Astúrias ; subervicó san e sauv e dab lo grad d'oficièr, a la Prumèra Guèrra Mondiau (qui l'inspirè lo son poema *A la memòria d'un amic mort*) abans d'escàder s'i a la Licéncia e a l'Agregacion de castelhan.

Dens lo monde academic francés que joguè un ròtle autant important dens l'ensenhament de l'espanhòu au nivèu nacionau e sa gramatica espanhòu que ho per annadas la purmèra referéncia entaus estudiants francofòns (e que l'ei enqüera com modèl de lenga ultra academica). 

La soa gramatica bearnesa (hèra rica e precisa, escrivuda ua pausa abans la mesa en plaça sistematica de la grafia classica) qu'ei bastida suu medish modèl que la soa *Grammaire espagnole*.

## Òbras
### Lingüistica
*Bouzet, Jean e Lalanne, Th. *Du latin au gascon*.  Sent Vincenç de Pau (Lanas): Bénesse, 1937.
*Bouzet, Jean. *Grammaire espagnole, classes supérieures de l'enseignement secondaire, préparation à la licence*. París: Belin, 1946, 2au ed. 1956.
*Bouzet, Jean e Lacoste, Maurice. *Précis de grammaire espagnole*. París: Belin, 1958.
*Bouzet, Jean. *Syntaxe béarnaise et gasconne*. Pau: Escole Gastou Febus, 1963.
*Bouzet, Jean. *Manuel de grammaire béarnaise*. Vilhèra: Escole Gastou Febus, 1975.
*dab Loís Alibèrt e Pèire Bèc: *L'application de la réforme linguistique occitane au gascon*. Tolosa : IEO, 1952.

### Didactica
*Bouzet, Jean. *Manuel de grammaire béarnaise. Édition spéciale pour les écoles*. Pau: Marrumpouey jeune, 1928.
* Bouzet, Jean e Chérel, Alphonse, *La pratique de l'espagnol*, Bruxellles, París: Assimil, 1951.
* Bouzet, Jean. *'Por buen camino' , 1re année d'espagnol à l'usage des classes de 4e B et 4e M des lycées et collèges, 2e et 3e année des cours complémentaires* 12au edicion, París: Belin, 1953.

### Òbra dramatica
*Bouzet, Yan de... (Jan de Boset...),  *Peyou de Mourle* / *Peion de Morla*, Pau, cò en Marrimpoei, 1931.

### Critica
*Camelat, Miquèu de, *La Literature Gascoune, de las Honts prumèras à Oey lou die* / *La Literatura gascona, de las Honts prumèras a Uei lo dia*, Pau, cò  en Marrimpoei, 1950.

## Bibliografia
* Rodrigues, Denis. *Jean Bouzet, professeur d'espagnol*, Anglet: Atlantica, 2003, ISBN 2-84394-665-4

## Nòtas
Lydnevi

Lo **lydnevi** es una lenga construcha per Libor Sztemon. Fa partida de las lengas eslavas del nòrd, ambe lo mrezisk, lo seversk, lo slavëni e lo slavisk tanben fargats pel meteis glossopoèta. Se sap paucas causas sus aquela lenga, qu'a pas qu'una pagina sus la rantèla, e que son creator moriguèt jovent.

## Grafia
Lo lydnevi s'escriu ambe las 26 letras de l'alfabet latin, emai É, Ø, Š e Ž. S'utilizan tanben los digrafes CH, NJ e TH, emai los diftonges AI, EI, OI, AU, EU, OU.

### Pronóncia

## Gramatica

Coma lo bulgar e lo macedonian, lo lydnevi a pas cap de declinason.

## Lexic
Lo lexic del lydnevi es essencialament eslau. Vejatz aquela lista corteta de vocabulari. Donam lo chèc que l'autor èra chèc.

## Exemple de tèxte

Es lo *[[Paire nòstre]]* :

:Otec navo,
:Jaš jési na nebesai,
:Da jest posvetyn tavo nam.
:Da jest prihedyn tavo kralestvo.
:Da jest stanyn tavo vilja, jako na nébe, tako y na zéma.
:As navo bréd e keždanyn davat i nave danas.
:Ø adpoštat i nave as navo dluhem 
:jako y me adpoštalesom i navo dluhare.
:Ø nevøvedat as nave vø pokušenje, 
:ale nesvabodat as nave é zølyn.
:Navad tavo jest kralestvo y moc y slava navéke.
:Amén.

## Referéncias
Alem Surre-Garcia

**Alem Surre-Garcia** (Carbona, Lengadòc, 4 de mai de 1944) qu'ei un escrivan lengadocian d'originas occitana e galhèga.

Al començament de sa produccion literària pròpria, a contribuit a teorizar lo barròc occitan dins son libre sus aquel subjècte e a traduch en francés pel primièr còp d'autors occitans dels màgers coma Joan Bodon, Max Roqueta e Bernat Manciet (foguèt lo primièr traductor del famós roman *[[Lo gojat de noveme]]*).

Èra encargat de mission per la lenga e la cultura occitanas al Conselh Regional de Miègjorn-Pirenèus. Dempuèi sa retirada de la foncion publica, a presidit l'associacion Occitània-al Andalús fins a 2008, es d'ara enlà actiu dins l'associacion Fondacion Occitània, a Tolosa.

## Bibliografia
### Òbras literàrias
* *Antonio Vidal*, Le Chemin Vert, 1983 (Trabucaire, 2001)
* *Lo libre del doble despartible*, Trabucaire, 1997
* *Canal des deux mers*, 2002
* *Au-delà des rives les Orients d'Occitanie. De la fondation de Marseille à l'expulsion des juifs du royaume de France*, Dervy, 2005
* *La théocratie républicaine, 1. Les avatars du Sacré*. L'Harmattan, 2010.
* *La théocratie républicaine, 2. Archipels et diaspora : essai d'émancipation*. L'Harmattan, 2010.

### Libre d'art
*Dieuzaide, Miquèu; Cavanhac, Gui; Surre Garcia, Alem. *Baroque occitan*. Privat, 1996.
Libor Sztemon

**Libor Sztemon** (1978-2002) èra un chèc linguista e un fargaire de lengas : lydnevi, seversk, slavëni, slavisk e maitas autras. Èra tanben l'autor de la version chèca del programa Diccionari, e de polissas de caractèrs. Participèt tanben al projècte Panlex.
## Lista de las lengas construchas per Libor Sztemon
* Lengas internacionalas: euransi e sos dialèctes darseni, johânsi, masnavi, mezdevi, sansari
* Lengas eslavas: lydnevi, mrezisk, seversk, slavëni, slavisk
* Autras lengas: ardensi, ariyani, eyrensi, ezrahvi, holsevi, manadei, nordevi, omidanto, peyravi, shahoni, vâradei, xronari.
* Desconegudas&nbsp;: arsezi, ersezî, moravei, slavarsi, slavrevi, yordeni.

## Bibliografia
* 

## Referéncias
Fèlix Arnaudin

Simon Arnaudin dit **Fèlix Arnaudin** (La Bohèira 30 de mai de 1844 - 6 de deceme de 1921) que ho un escrivan e fotograf gascon de las Lanas deu sègle XIX, collectaire de contes com Joan Francés Blader.

Que vadot dens una familha borgesa de La Bohèira, on passèt tota sa via. Après un escac dens sos estudis au Mont de Marsan, que tornèt a son on tombèt amorós de la goja de l'ostau, dab la quala divot víver maritalament dincas a la mòrt d'aquera quauquas annadas avant ith - un maridatge ne seré pas estat corrècte. Assistent impoderós a la descomposicion de son vielh monde, nostalgic, que's botèt en quèsta d'aquira civilizacion en via de disparicion. Munit d'un aparelh fotografic e de sa bicicleta, que percorrot la soa Lana Gran a la recèrca de contes, cants e costumas, dap hòrt de meticulositat e de mauhidença ; qu'aprengot a jogar la flaüta traversèira entà milhor transcríver los cants audits dens las bòrdas. Mès que's sentit incomprés, mesprisat, e qu'arrefusèt sovent los convits que li transmetoren los Felibres biarnés. Son permèr volum de contes que recebot un arculh mitijat, e, renforcent sa mauhidença, que ralentit hòrt la soa publicacion deus cants de la Lana Gran. Qu'es après la mòrt de Maria (sa conjunta) que se refugièt tot empenat dens ua misantropia militanta.

Una partida de sas òbras estut publicada per la *Société des Amis de Félix Arnaudin* a la fin de las annadas 1950.
 
## Contèxte istoric

Fèlix Arnaudin que vadó dens çò qu'aperam uei lo massís horastèr de las Lanas de Gasconha mes que, a son epòca, èra ua mosaïca de seuvas (casses o pins), de camps e de lana rasa, terrenhs de parcors de quauque  ovins que comptava lo departament. Aqueth país que viscó d’un mòde de produccion pastorau, dont l’equilibri anava èster romput, en aqueth mitan deu sègle XIXe, au profiet de la silvicultura. La data simbolica d'aquesta revolucion qu'ei la lei deu 19 de junh de 1857 sus la valorizacion de las Lanas de Gasconha, que incita las comunas a véner o a semiar los comunaus, condamnant a tèrmi lo sistèma agropastorau dens las Lanas de Gasconha.

## Bibliografia
*Arnaudin, Fèlix. *Contes*. Ortès : Per Noste, 2005.
**Œuvres complètes Volume 1 : Contes populaires de la Grande Lande,  Confluences*, Bordèu, Pargue Naturau Regionau de las Lanas de Gasconha, Belin (e Beliet), 2002.
**Œuvres complètes Volume 2 : Proverbes de la Grande-Lande*, Confluences, Bordèu, 1996.
**Œuvres complètes Volume 3 : Chants populaires de la Grande-Lande 1*, Confluences, Bordèu, 1995.
**Œuvres complètes Volume 4 : Chants populaires de la Grande-Lande 2*, Confluences, Bordèu, 1997.
**Œuvres complètes Volume 5 : Correspondance*, Confluences, Bordèu, 2000.
**Œuvres complètes Volume 6 : Dictionnaire de la Grande-Lande 1*, Confluences, Bordèu, 2001.
**Œuvres complètes Volume 7 : Dictionnaire de la Grande-Lande 2*, Confluences, Bordèu, 2001.
**Œuvres complètes Volume 8 : Journal et choses de l'ancienne Lande*, Confluences, Bordèu, 2003.
**Œuvres complètes Volume 9 : Index général*, Confluences, Bordèu, 2007.