open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lesgòr

**Lesgòr** (*Lesgor* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ləs'gɔ]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Petrus de Lesgor* aus sègles XI-XII, *Lesgore*, en 1242, *Lesgar* en 1262, *Lesgor* en 1281, 1289, *Lesgore* en 1296-1297, *Lesgor* en 1299, 1305, *Lesgor* (mapa de 1638), *Lesgo* (mapa de 1647), *Legos* (mapa de 1714), *Lesgo* (mapa de 1733) .

Per Dauzat, lo nom qu'ei escur, benlhèu arreligat dab Lescar; la finala qu'ei la d'Òssagòr .

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'arreliga dab incertitud lo nom a *esgòrra*, « engüeish » .

Bénédicte Boyrie-Fénié  que compara divèrs toponimes, qui semblan d'aver ua origina prelatina, dab *Lesgòr*. Miquèu Grosclaude qu'arreliga Lescurri (Hauts Pirenèus), *Lascurri* en 1285, Lescar (*Lascurris* en 980), Lascun (Aspa) e un afluent d'Arròs, *Lascor* (Gers), atestat *Lascorr* en 1524. Grosclaude que prepausa ua origina eventualament idronimica; per Lascun, qu'evòca un etime basco, *lats*, « arriu », vienut *last*, çò qui ei ua metatèsi. Un afluent d'arriba dreta d'Eira qu'ei l'arriu de *Laste*. Aqueth *lats* > *last* que seré present dens *Lesgòr*; lo segond element, *-gòr*, que seré aquitanic e present dens Òssagòr, Lagòr (Bearn) (*Lagorr*, cap a 1100), tanben dens lo lexic lanusquet (*agòr*, *gòrre*, « automne », l'adjectiu *gòr*, « sec »); que'u cau arreligar dab lo basque *gorri*, « arroi, sec ». 

Un *last gòr*, « arriu sec » (arriu qu'a d'aiga quan plau), que seré l'etime de *Lesgòr* e tanben deu riu de Gers, *Lascor* (nom francés), dab la diferéncia d'ua sonorizacion. Que demòra ua dificultat, l'amudiment de *-r* (normalament, ua *rr* hòrta que's consèrva en finala).

J.B. Orpustan qu'ajusta ua basa basca *laskor*, « redobtable ». .

Véder tanben Sengòr.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lo Lui

**Lo Lui** (*Le Leuy* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [lu'lyj]. Las fòrmas ancianas que son *ripe Luvii*, en latin, en 1074, *Le Luy* (mapa de 1638), *Lou Lui* (mapa de 1714), *Louluy* (mapa de 1733) .

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'explica lo Lui qu'ei format de la jonccion deu Lui de França e deu Lui de Bearn, coneishut peus seus aigats, los vilatges que's placen suus costalats. Negre explica *Lui* peu gascon *deluvi* : *(arriu) delu(b)i* > *(arriu) de Lu(b)i*.

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'accèpta lo nom [de la comuna e de l'aiga] e sii un idronime, mès l'etime que seré lo latin *adluviu/alluviu*, « alluvion »; l'evolucion que pòt estar *(al)luviu* (aferèsi) > *lubi* > *lui*. Per la comuna (qui ei pas suu Lui), lo nom designava a l'origina l'arriu de *Houniou* (nom francés), per son ròtle fertilizant . 

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lo Binhac

**Lo Binhac**  (en francés: *Lévignacq*) qu'ei ua comuna gascona, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [luβiˈɲak]. Las fòrmas ancianas que son *par. Sent Martin d'Aubinhac*, en 1293, *S. Martinus de Vinhaco*, en latin, en 1296, *de Vinhak* en 1299, *de Aubinhaco*, en latin, en 1315, *Sanctus Martinus de Aubinhac* (shens data), *Aubinhaco*, en « latin », *Lourgnac* (mapa de 1638), *le Vignac* (mapa de 1651), *Levianac* (mapa deu sègle XVII, shens data), *La Haut Vignac* (mapa deu començament deu sègle XVIII), *Le Vignac* (mapa de 1714), *Haut Vignac* (mapa de 1733) .

Per Dauzat, qui's basa probablament sus la grafia francesa, lo nom que vien deu nom latin d'òmi **Levinius*, tirat de *Levius*, dab lo sufixe *-acum*. Astor (citat per Bénédicte Boyrie-Fénié) que dona la medisha solucion .

Per Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, lo nom que vien deu nom latin d'òmi *Levinius*, tirat de *Levinus*, dab lo sufixe *-acum*.

Lo vocable (Sent Martin) que justifica ua fondacion anciana. La prumèra sillaba d'Aubinhac (1293) qu'ei estada presa per l'article contractat e deglutinada. L'origina qu'ei donc lo nomen *Albinius* [dab lo sufixe *-acum*] : **Albiniacum* > **Aubiniaco* > **Aubinhac* > *Au Binhac* > *Lo Binhac* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna
## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Albinhac (omonimia)

**Albinhac** o **Aubinhac** pòt designar:
*Albinhac, una comuna carcinòla.
*Albinhac (Avairon).
*Albinhac (Lemosin)
*Lo Binhac o Aubinhac (Lanas)
Albinhac (Avairon)

Anciana comuna d'Avairon, la comuna d**'Albinhac** foguèt suprimida en 1829. Son territòri foguèt partejat entre las comunas de Brocmat e de Terondèls.
Albinhac (Lemosin)

**Albinhac**, nom a verificar (*Albignac* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments
* L'egleisa Nòstra Dama (s. 12).

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
L'Esperon (Vivarés)

**L'Esperon** (*Lespéron* en francés) es una comuna d'Occitània, en Vivarés administrativament, mas a l'origina en Gavaudan , situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups. Lo trobador Perdigon n'èra originari.

## Geografia

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



### Perimètre delh territòri

## Toponimia
### L'Esperon
Lo mot *esperon*, del francic **sporo* a per sens d'origina lo d'« una punta de metau adaptada al talon », puèi per metafòra « un relèu en avançament, en salhida, l'extremitat d'una plana en altitud » . Aquela nocion correspond pas al site del vialatge, mas i a un bòrn de plana al sud-èst qu'i poiriá correspondre.

La prononciacion es [lespe'ru],  d'un locutor de competéncia lingüistica excellenta nascut a Issarlés .

### Concolas (nom probable)
Veire a l'article.

## Istòria
* Entre 1790 e 1794, *Le Mas de Mauras* (nom francés) foguèt annexat a L'Esperon. En 1829, *Concoules* (nom francés, probablament *Concolas*) passèt de la comuna de *[[Sant Alban en Montagne]]* a L'Esperon .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra delh canton de Cocoron; es ara delh canton de *Nauta Ardecha* (Tuèis burèu centralizator).

## Demografia

* Concolas : veire a l'article.

## Luòcs e monuments
* Glèisa de Sant Alari.
* Concolas : veire a l'article.

## Personalitats ligadas amb la comuna
Perdigon i nasquèt

## Veire tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Perdigon

**Perdigon** (*Perdigoun* en nòrma mistralenca; fl. 1190–1220) èra un trobador nascut a L'Esperon en Gavaudan, uèi dins lo departament d'Ardecha. Catòrze elements de son òbra son arribats fins a nosautres, de qual tres cançons e las melodias

Segon d'unes, moriguèt al monastèri de *Silvabèla* (Mistral: *Séuvo-Bello, Sauvo-Bello, Saubo-Bèro*), mas segon Egan aquest monastèri pas jamai existèt .

## Biografia
### Son vilatge natal
Segon sa biografia : *Perdigons si fo joglars e saup trop ben violar e trobar. E  fo de l'avescat de Gavaudan, d'un borget que a nom Lesperon. E fo filhs d'un paubre òme que èra pescaire*.

Perdigon inspirèt a Antòni Fabre d'Olivet "*Lo trobador"* (1804).

### Edicions
H.J. Chaytor, Les chansons de Perdigon, París, Champion, 1926.

Luisa Marina Perdigó, The Life, Poetry, and Music of the Provençal Troubadour Perdigon: Texts, Translations, and Interpretations, Nova York, Mellen Press, 2013. ISBN 978-0-7734-4523-9

### Nòtas
Lipostèir

**Luc Postèir** [lipusté], o **Lipostèr** donada la prononciacion locau), o **Lipostèir**  (en francés: *Liposthey*) qu'ei ua comuna gascona, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [lipus'tɛ]. Las fòrmas ancianas que son *affarium de Luopoter* en 1274, *locus de Licposter* en 1310, *Lipostey* au sègle XVII, *Lyposté* (mapa de 1630), *Lipostey* (mapa de 1651), *Lispotey* (mapa deu començament deu sègle XVIII), *Lipostey* (mapa de 1714), *L'Hispotey* (mapa de 1733) .

Per Dauzat, lo nom qu'ei escur; ei probablament pas arreligat damb *lipós* « laganhós » .

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que constata i a tres canaus de drenatge; lo nom que seré format per *lipòt* « eslaca d'aiga lorda, trebola », e per *estèir*, « canau, petit arriu, varat » .

Los autors precedents non coneishèvan las fòrmas ancianas ni la fonetica locala : dens *lucu*, « bòsc », la prumèra sillaba se palataliza en [li-] en composicion, donc en posicion pretonica. *Lipostèir* que deriva de *luc postèir*, un nom qui seré de la fin de l'epòca romana, quan la rota navèra cap a la Peninsula Iberica permet a relais de s'installar suu seu traçat. Lipostèir qu'estó après un relai de la pòsta reiala, mès lo nom a pas de ligam dab las pòstas. La segonda partida deu nom que seré l'adjectiu *posterius*, qui convien a aquera antena de Pissòs suu camin gran. Lipostèir qu'ei probablament a l'oèst de l'estacion antica de *Telon(i)um*, situada au lòc de *Citran*. Lipostèir qu'ei probablament un nom romanic, en latin medievau *lucu posteriu*, « bòsc deu peatge » .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Trinòt d'Artosta

Lo **Trinòt d'Artosta** (var. **trenòt d'Artosta**) dens la vath d'Aussau en Bearn, qu'ei un trin toristic qui arreliga lo lac de Fabrèja e la soa gara de la Sageta a 1240&nbsp;m. 

Uei trin toristic, que ho creat peus Camins de Her deu Mieidia a l'escadença de la bastida (ener 1920 e 1932) de la retienguda d'Artosta.
Golinhac

**Golinhac**  (en francés tanplan coma en occitan) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Cassanhas

**Cassanhas** pòt èsser :
*La comuna de Carcin: Cassanhas (Carcin)
*La comuna de Roergue: Cassanhas (Roergue)
*La comuna d'Aude: Cassanhas
*La comuna de Fenolhedés: Cassanhas
Lista dels presidents de Kenya

thumb|130px|Blason de Kenya.
Vaquí la lista dels caps d'Estat de Kenya dempuèi l'independéncia del país, lo 12 de decembre de 1963.

### Domini de Kenya ([[1963]] – [[1964]])

### Republica de Kenya (1964 - uèi)

## Vejatz tanben
*Lista dels primièrs ministres de Kenya
Espiuta

**Espiuta** (*Azpilda* en basco, *Espiute* en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [es'piwtə]. Las fòrmas ancianas que son *Espiute* en 1385, *Spiute* en 1548, *Spiuta* en 1548, *Espiuta* en 1608, *Espiute* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, *Espiuta* que vien deu gascon *espiut*, « espiau, espieut, espiut, pihorc » . 

Miquèu Grosclaude qu'arrefusa l'explicacion de Dauzat, pr'amor la fòrma femenina de totas las atestacions va en contra. Lo sens qu'ei pauc acceptable semanticament : lo sens de « pau » que seré acceptable, mès ei present dens nat diccionari. *Espiuta* qu'ei ua romanizacion deu basco *Ezpilda* o *Azpilda*, dab vocalizacion de *l*. Qu'ei format de *ezpil*, « prada » e *eta*, sufixe locatiu. Lo sens generau qu'ei de « lòc on i a pradas » .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna
## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Semiotica

La **[[semiotica]]** o **[[semiologia]]** (en grèc: *Σημειωτικη, semeiotikos* - "observador de signes") es la sciéncia de la foncion dels signes e dels simbòls dins la comunicacion umana, pas sonlament en lengatge mas tanben amb l'ajuda de divèrs mejans non lingüistics. La semiotica a tres brancas:
* la **[[sintactica]]** - concernís las relacions formalas o gramaticalas dels signes;
* la **[[semantica]]** - concernís la significacion dels signes;
* la **[[pragmatica]]** - concernís la relacion dels signes a sos utilizators idem usuaris.

La semiotica ne comencèt a partir del comentari del lingüista soís Ferdinand de Saussure segon lo qual cap mot (e cap autre signe) ne son innadament juntats en acòrdi amb la seuna significacion. Apuèi, la semiotica se desvolopèt coma una disciplina scientifica, particularament gràcias a Claude Lévi-Strauss e a Rotland Bartas. S'es combinada amb l' estructuralisme per explorar la "produccion" de significacion en lengatge e autres sistèmas de signes e sotlinhar atal la natura convencionala d'aquesta produccion.
Bando kick-boxing

Lo **bando kick-boxing** es la forma moderna de l'espòrt de *[[lethwei]]*, coneguda en Euròpa coma "boxeu birmanés a la quatre armas".

Neciguèt a America del Norte a comienzs dels ans 1960. Los luchadors combatisson utilizant los pès e los ponhs (cubierts amb guantes) en un ring carrat. A partir dels ans 1970 nacieron varias formas de full contact e de kick-boxing.

En competicion existisson duas formas de lucha: lo "bando kick-boxing controlat" (light contact) ont los luchadores se copan sin ferirse, e lo "bando kick-boxing del contacte chei (full contact) ont son permitits los còps potentes, destinat als adultes. De acord amb l'etat e lo nível tecnico, las reglas e las condicions de la competicion son variables: particularament, mudan las tecnicas autorizadas e proïbidas, lo tiempo de lucha, lo tipe de superficie de lucha (tapete o ring) e l'us de ciertas proteccions (capacete, plastron (protector del toraz e de l'abdomen), protectores de las tibias, las chinelas, etc.). 

## Referéncias
*  *Bando, philosophy, principles and practice*, M.Gyi, IST edition, 2000 
*  *Burmese bando boxing*, M.Gyi, Ed. R.Maxwell, Baltimore, 1978
*  *Comprehensive Asian Fighting arts*, D.F.Draeger and R.W.Smith, E. Kodansha, Tokyo, 1969
*  *Traditional burmese boxing*, Z.Rebac, Ed. Paladin Press, Boulder, 2003

## Ligams extèrnes
*  Federacion francesa del Bando Boxe birmanés
*  Federacion estadounidense de Bando
Eisús

**Eisús** (*Isuazi* en basco, *Eysus* en francés) qu'ei ua comuna de Bearn situada ena vath d'Aspa. Qu'ei administrada peth departament deths Pirenèus Atlantics dera region de Navèra Aquitània ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [ej'zys]. Eras fòrmas ancianas que son *Isuici* en 1077, *Eisicis* en 1244, *Esus* en 1251, *Eysus* en 1289, *Ezus* en 1367, *Eysus* en 1373 e 1380, *Esus* en 1385, *Eyssus* en 1538, *Eizus* en 1544, *Ezus* en 1551, *Aissuus* en 1589, *Aisus* en 1675, *Eysus* (mapa de Cassini, ara fin deth sègla XVIIIau) .

Lo doctor Lemoine, citat per Grosclaude, qu'explica *Eisús* per eth latin *exitus* (« eishida»); *Eisús* qu'ei ara entrada dera vath d'Aspa .

Segon Dauzat, eth nom qu'ei escur . 

Miquèu Grosclaude non considèra era ipotèsi de Lemoine possibla per rasons foneticas. Que i a un nom de persona gascon frequent ara Edat Mejana : *Edz*, *Ez*, *Eiz*, *Ezi*, latinizacions *Eicius*, *Ezius*, *Esius*, etc. Era finala en *-us* ei pas era terminason latina, puish qu'ei accentuada. Donc, que i a dens eth toponime un sufixe *-us*, deth latin *-uceum*, ajustat ath nom de persona *Eiz-* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Hiars

**Hiars** o **Hears** (*Inhasi* en basco o segon Grosclaude *Einazi*, *Féas* en francés) qu'ei ua anciana comuna bearnesa de Varetons. Qu'ei administrada peth departament deths Pirenèus Atlantics dera region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

Eth 1èr de gèr de 2017 que fusionè dab Ansa e que vadó comuna delegada e caplòc de la comuna navèra d'Ansa e Hiars.

## Geografia

## Toponimia
Era prononciacion qu'ei [hi'as]. Eras fòrmas ancianas que son *Heaas* en 1343, *Feaas* en 1385 e en 1442, *Feas* (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIIIau) .

Segon Dauzat, *Hiars* que vien benlhèu d'un nom latin *Fidus* (adjectiu emplegat com nom de persona), qui mia a **Fidanas (villa)* (1èra explicacion), puish, dens eth Suplement e a la seguida de Rohlfs, d'un latin **fenacium*, « prada per hèr hen » .

Miquèu Grosclaude qu'accèpta la segonda explicacion deth libe de Dauzat e Rostaing; lo mot *hear*, *hiar* qu'existeish dab aqueth sens en biarnés. Eth nom que vien deth latin **fenare*, de *fenum*, « hen » e sufixe collectiu vegetau *-are*; era tombada de *-r-* intervocalica que mia a *hear*, puish, com dens eth vèrbe *menar* > *mear* > *miar*, *e* en iatus que's barra en *i* .

## Istòria

## Administracion

## Evolucion demografica

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lorenc

Lo **lorenc**  (*lorrain* en França o *gaumais* en Belgica) es una lenga romanica parlada majoritàriament dins la region de Lorena e qu'aperten al grop de las lengas d'oïl. L'Estat Francés la reconeis pas, coma fòrças autras lengas. Es plan significatiu que non i age cap d'edicion de la Wikipèdia en aquesta lenga, pr'amor qu'es un encastre liure ont autras lengas minorizadas i son presentas. Per aquò se supause que lors parlants son grands o ben apòsten pas bric per sa lenga.
thumb|290px|Las diferentas prononciacions de "peisson" en lorenc
thumb|290px|Situacion dau lorenc dins l'espaci oíl.

## Localizacion

Se parla majoritàriament dins la region de Lorena (França), que fa frontièra amb Alsàcia per l'oèst. La frontièra lingüistica entre lo lorenc e l'alsacian seguís lo limit entre las doas regions fins a la nautor de Lutzelhouse, ont lo lorenc dintra dins lo territòri alsacian, de manièra que tanben se parla en diferentas zonas de las autas valadas dels Vòges e a Courtavon, a l'extrème sud del país. Tanben son de parla lorenca l'auta valada del Bruche a partir de Lutzelhouse, l'auta valada del Giessen e la zona de Lièpvre (varietat vogesa). Dins la localitat de Sainte-Marie-aux-Mines, entre d'autras (varietat welche) i a una situacion de bilingüisme amb l'alsacian. Lo nombre de locutors del lorenc en Alsàcia es de qualques milièrs. Lo lorenc se parla tanben dins de zonas de Belgica, especialament dins la region de Gaume.

## Toponimia

Quauques exemples de localitats en *lorenc roman* dau sègle XIX : *S'li en Sauneu* (Silly-en-Saulnois), *Aumanv'lé* (Amanvillers), *Auvlé* (Avillers), *Circo* (Circourt), *Ronco* (Roncourt), *Ansrevelle* (Ancerville), *Fieuvelle* (Fléville), *Lech'ire* (Lixières), *Méch'ly* (Marsilly), *Ma-lai-tô* (Mars-la-Tour), *Mékieuf* (Mécleuves), *Bieu* (Beux), *Monteu* (Montoy), *Augondange*/*Agondanche* (Hagondange), *Souagsonche* (Xouaxange), *Chaméni* (Xermaménil), *Lovni* (Louvigny), *Coïni* (Colligny), *Ponteu* (Pontoy), *Pinaud* (Épinal), *Giromouè* (Gérardmer), *Rambièlè* (Rambervillers)*,* *Nanceye* (Nancy), L'nainville (Lunéville), *Tou*e (Toul), Sallebo (Sarrebourg), *Ouëpy* (Woippy), *Virtang* (Virton).

## Normativizacion

I a pas cap de nòrma generalament acceptada.

## Estatut legal

Lo lorenc a pas d'estatut oficial ni en Alsàcia ni en Lorena. Mas en Belgica es estat reconegut coma "lenga regionala de Valonia" amb lo nom de *gaumais*.
Hugues Richard

**Hugues Richard** es un campion de bicicleta de trial roergàs de Milhau, es escaissat lo "Spiderman del VTT" e es tanben un defendeire de la lenga occitana. Es subretot conegut per aver montat la Torre Eiffel e d'autres monuments amb una bicicleta de trial. 
Foguèt lo patron d'un cafè occitan a Milhau nomenat "La messa cafè" e a creat una marca de vestit occitan qu'es "Val Pas Res".

## Recòrds e espleits
*1994 : Saut d'una grasa de 4,20 m de naut amb una bicicleta de seria.
*1995 : Recòrd del Mond de saut en longor sens trempolin de 6,80 m.
*1998 : Recòrd del Mond de l'ascension de la Torre Eiffel en 36 min 26 s.
*2000 : Recòrd del Mond de velocitat sus nèu a trotineta a 127,11 km/h.
*2000 : Recòrd del Mond de l'ora en pojada de grasas d'escalièr amb 1600 grasas a Montmartre.
*2000 : Ascension de l'Arc de Trionf de l'Étoile en 17 min.
*2001 : Ascension de la Torre de la part Dieu a Lion
* 2001 : Aven Armand
* 2001 : las *Twins towers*
*2002 : Recòrd del Mond de l'ascension de la Torre Eiffel en 19 min 4 s
* 2005 : Castèth fòrt de Lorda
* 2005 : Lo *mont saint Michel*
* 2005 : *far de l'île vierge*
* 2005 : las casudas de Montmorency a Quebèc
* 2006 : Ròc de Monegue
* 2013 : Far de Palavas
* 2013 : L'Atomium a bruxelles
* 2013 : Nòstra Dòna de la Gàrdia a Marselha
* 2014 : Lo Lion de Waterloo

## Ligams extèrnes
*Sit de Val Pas Res
* http://www.huguesrichard.com/
Saint-Germain-en-Laye

**Saint-Germain-en-Laye** () es una comuna francesa situada dins lo departament d'Ivelinas, dins la region d'Illa de França. Foguèt la residéncia dels reis de França fins a Loís XIV de França que cambièt lo sèti reial cap a Versalhas ont se situa lo castèl omonim.
## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
*Louis de Buade de Frontenac

## Veire tanben
### Bibliografia
### Articles connèxes
### Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Comunautat autonòma d'Espanha

vinheta|233x233px
Una **comunautat autonòma**, o **comunitat autonòma** (**C. A.**), es una subdivision administrativa de primièr nivèl dins l'organizacion territoriala d'Espanha. 

En vertut de l'article 143, las comunautats autonòmas se conforman coma exercici del dreit a l'autonomia reconegut per las nacionalitats e regions qu'intègran l'Estat espanhòl. Son creadas confòrmament a la Constitucion espanhòla de 1978, amb la tòca de garantir una autonomia limitada de las nacionalitats e de las regions que compausan Espanha. 

De mai, doas ciutats autonòmas extraeuropèas an un estatut especial: Ceuta e Melilla. Las comunautats autonòmas son al nombre de 17.

## Lista de comunautats autonòmas

## Articles connèxes
* Autonomia juridica
* Províncias espanhòlas 
* Lista de las comunautats espanhòlas per superficia
* Lista de las comunautats espanhòlas per populacion

## Nòtas e referéncias
Íngrid Betancourt

**Íngrid Betancourt** (Bogotà, 25 de decembre de 1956) es una femna politica colombiana e francesa, èx-senatritz e activista anticorrupcion. Betancourt venguèt mondialament famosa a la seguida del seu long sequèstre per la guerrilha de las FARC que la retenguèron entre lo 23 de febrièr de 2002 e lo 2 de julhet de 2008, quand foguèt desliurada per l'armada colombiana amb 14 autres ostatges. Lo seu sequèstre comencèt pendent la campanha per las eleccions presidencialas de 2002 que se i presentava coma candidata pel partit verd. Malgrat las recomandacions del govèrn, Íngrid volguèt far  campanha en una zona de granda activitat guerrilhièra. L'informacion del seu sequèstre de 2321 jorns foguèt largament difusada dins lo mond entièr, en part a causa de sa nacionalitat francesa.
Alberto Lleras Camargo

**Alberto Lleras Camargo** (Bogotà, 3 de julh de 1906 - Bogotà, 4 de genièr de 1990) foguèt un diplomata, jornalista e politician colombian. Foguèt president de Colómbia en doas ocasions: coma president interin, entre 1945 e 1946, e puèi coma president elegit entre 1958 e 1962.
Kata

**Kata** (型, 形 significa: "la forma") es un mot japonés que s'utiliza dins qualques arts marcialas. Dins lo karate, aqueste mot descriu una simulacion detalhada de combat - la succession de movements - qu'es practicada individualament o en còla. Abans de l'executar, lo practicant deu ensajar la practica de la tecnica fondamentala - *[[kihon]]*.

Aquesta simulacion representa una succession de movements, l'ataca e la defensa en un combat imaginari. Cada ataca deu èsser realizada coma si i aviá un adversari davant lo karateka, per l'aténher, e cada defensa deu èsser realizada coma si l'adversari atacava dins una situacion vertadièra de perilh. Cada movement ten una interpretacion. Lo karateka deu respectar lo seu temps e la seuna aplicacion.

L'objectiu del *kata* es d'ajudar al devolopament de las qualitats e las abiletats psicologicas e fisicas que fan mestièr pel combat vertadièr.
Bossac (Roergue)

**Bossac** (*Boussac* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Istòria
La comuna foguèt recensada amb una autra (logicament Gramont) entre 1806 e 1831, puèi incorporada a Gramont de 1832 a 1878 .

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
José Napoleón Duarte

**José Napoleón Duarte Fuentes** (1925-1990) engenhaire civil, professor e òme politic, foguèt president del Salvador entre 1984 e 1989.
Druèla

**Druèla** (*Druelle* en francés) es una anciana comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Dempuèi lo 1èr de genièr 2017, es comuna delegada e capluòc de la comuna novèla de Druèla e Balsac.

## Geografia
*Druelle* es situat al nòrd del flume Avairon, just a l'èst de Rodés.

### Comunas vesinas

    400px|left||Distanças e posicion relativa
    



## Toponimia
Segon Dauzat, lo nom de Druèla ven del bas-latin **derullia*, tirat del gallic **dervos* « casse, garric », ambe un doble sufixe *-ull-ia* (Dauzat fai pas de diferéncia entre los *Drulha*s e *Druèla*). 
Segon Delamarre, *Druèla* ven del celtic *deruilliā* « la proprietat de **Dervillos*, inatestat » o eventualament « la garrissada ».

## Istòria

Abans de la Revolucion francesa, lo territòri de Druèla se partejava entre divèrsas parròquias :

* Sant Martin de Limosa (borg de Druèla, Pradinas, Anhac, Anglada anautit, Aissiòls, La Garriga, lo Passatge)
* Abbas (nm en occitan?) (L'Ospitalet, Cesar, Las Plancas, la Landèla, Murat, Molin del Cròs)
* Moyrazès (nom en occitan?) (Sant Clement, la Sageta, Solelhac)
* Ampiac (Castanh, Romeguet, Lo Baguet, Aissens, La Bescaleriá, Caissiòls)

Ampiac aviá dos castèls, l'un en lo meteis luòc, l'autre en un pujòl vesin (versemblantament Castanh). Se preten que foguèt bastit al S. XIII per dos fraires qu'una enemistat crusèla animava l'un contra l'autre e qu'Ampiac longtemps foguèt longtemps testimòni d'aquela garrolha.
Lo castèl d'Ampiac existís encara. Es una bastissa cairada amb una gròssa cor el mièg, flanquejada d'una tor del costat del nòrd, ont i a la glèisa qu'es pas separada del castèl que per un estrech carrairon, e de torèlas als autres costats. Los murs, d'un granda espessor, son en malons plens negats dins un ciment fòrça dur. La faciada girada cap a l'orient dona a la plaça del luòc. S'i obsèrvan, als tenalhs, d'elegants crosadas amb fronton istoriat, construccion evidentament posteriora a la rèsta de la bastissa, que l'estil ne sembla anonciar lo S. XIII. Dels matacans cenhon lo cap de las tors, e los murs son traucats çai e delai per arquièras que lor boca badanta donava passatge a l'arcabusa. Un escut incrustat suls murs de la tor gròssa pòrta tres pomas de pin, pausadas doas e una, armas parlantas de l'ostal d'Ampiac.

Jean de Portal, baron d'Ampiac, Castanh e autres luòcs, viviá en lo castèl l'an 1729.

Jean-François de Sauhiac-Belcastel, nascut al castèl d'Ampiac en 1765, foguèt avesque de Perpinhan en 1824.

La municipalitat de Druèla foguèt estada creada per ordonança del rei Louis-Philippe E lo 3 de julhet de 1837.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
La Capèla Bonança

**La Capèla Bonança** (*La Capelle-Bonance* en francés) es una comuna roergata de Guiana situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
Lo mot *capèla* aguèt los sens successius de « partida de la glèisa de Tors que gardava lo mantèl, la *cappa*, de Sent Martin, de « partida de glèisa amb un autar segondari » (sens encara conservat), puèi de « pichona glèisa ». Lo determinant es escur .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon

## Ligams extèrnes

## Nòtas
José Figueres Ferrer

**José María Hipólito Figueres Ferrer** (San Ramón, Alajuela,  25 de setembre de 1906 - San José, 8 de junh de 1990), engenhaire, òme politic e umanista foguèt un dels mai importants politics de la republica de Còsta Rica. Serviguèt coma Secretari de Relacions Exterioras e Cultura de Còsta Rica entre abril e mai de 1948 e coma President de la Republica en tres periòdes, 1948-1949, 1953-1958 e 1970-1974.
John Maxwell Coetzee

**John Maxwell Coetzee** (Lo Cap, 9 de febrièr de 1940) es un escrivan australian d'origina sud-africana, premiat amb lo Prèmi Nobel de Literatura l'an 2003. 

## Biografia
J. M. Coetzee nasquèt lo 9 de febrièr de 1940 al Cap, la capitala d'Africa del Sud, e passèt la mainadesa e la primièra estapa formativa entre la siá vila natala e Worcester de la província del Cap Occidental. Après d'aver estudiat dins una escòla catolica seguiguèt de corses d'anglés e de matematicas a l'Universitat del Cap, ont se diplomèt lo 1960 e 1961 respectivament. 

Al començament dels ans 1960 se n'anèt en Anglatèrra e s'installèt a Londres, ont trabalhèt qualque temps coma programaire informatic per la companhiá IBM. Realizèt posteriorament un postgra en literatura a l'Universitat de Tèxas (USA), e foguèt professor de lenga e literatura anglesa a l'Universitat de Buffalo. Lo 1984 retornèt dins lo sieu país, d'ont foguèt professor de literatura anglesa de l'Universitat del Cap, fins a la siá retirada en 2002. Exercís a l'ora d'ara de foncions d'investigador dins lo Departament d'anglés de l'Universitat d'Adelaide, Austràlia. En coincidint amb la Setmana Literària d'Adelaide de l'an 2006 Coetzee recebèt la nacionalitat australiana, sens qu'aiçò l'aja alunhat d'Africa del Sud, lo sieu luòc de naissença e ont transcorre granda part de la siá òbra.

### Novèlas
* 1974 - *Dusklands* ISBN 0-14-024177-9
* 1977 - *In the Heart of the Country* ISBN 0-14-006228-9
* 1980 - *Waiting for the Barbarians* ISBN 84-204-2547-8 
* 1983 - *The Life and Times of Michael K* ISBN 0-14-007448-1
* 1986 - *Foe* ISBN 0-14-009623-X
* 1990 - *Age of Iron* ISBN 0-14-027565-7  
* 1994 - *The Master of Petersburg*
* 1999 - *Disgrace* ISBN 0-09-928952-0
* 2003 - *Elizabeth Costello* ISBN 84-397-1024-0
* 2005 - *Slow Man*
* 2007 - *Diary of a Bad Year*
Sin-Itiro Tomonaga

**Sin-Itiro Tomonaga**, o tanben **Shinichirō Tomonaga** (1906 - 1979) foguèt un fisician japonés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1965.
Hammer DeRoburt

**Hammer DeRoburt**, òme politic (1922–1992), foguèt lo primièr president de Nauru, entre lo 31 de genièr de 1968 e lo 22 de decembre de 1976.
John Cage

**John Cage** (Los Angeles, 5 de setembre de 1912 - Nòva York, 12 d'agost de 1992) foguèt un compositor american. Pionièr de la musica aleatòria, la musica electronica e de l'utilitzacion non estandard dels instruments musicals tradicionals, coma la creacion del piano preparat. Cage foguèt una de las principalas figuras de l’avantgarda de la pòst-guèrra. Tenguèt tanben un ròtle important dins lo desvolopament de la dansa modèrna, especialament a partir de la collaboracion amb lo ballarin e coreograf Merce Cunningham.
### Referéncias
Frédéric Passy

**Frédéric Passy** (París, 20 de mai de 1822 – Neuilly-sur-Seine, 12 de junh de 1912) foguèt un economista e politician francés. Sa contribucion per espandir lo pacifisme recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz en 1901, amb Jean Henri Dunant. Son filh, Paul Passy, foguèt un grand lingüista que portèt de contribucions notablas dins lo domeni de la fonetica.
Scarlett Johansson

thumb|Scarlett Johansson a la Convencion Internacional dels Comics en 2013 a San Diego
**Scarlett Marie Johansson** (Nòva York, 22 de decembre de 1984) es una actritz americana. Venguèt famosa internacionalament per son ròtle dins *[[Lost in Translation]]* de Sofia Coppola. Es un dels sex symbols mai importants d'Hollywood contemporanèament, e foguèt causida coma la femna mai sexy del mond per la revista *[[Esquire]]* en 2006 e 2013. 

Viu actualament, e dempuèi 2014, a París amb un publicista francés.

## Filmografia
Far d'Alexàndria

Lo **far d'Alexàndria** (tanben nomenat la **torre de Faros**) foguèt considerat coma una de las sèt meravilhas del mond. 

Foguèt bastit al Sègle III abC a l'epòca ellenistica e demorèt en foncionament durant fòrça temps, fins que dos tèrratrems lo desroquèsson al sègle XIV.
 
Èra una torre que lo rei egipcian Ptolemèu Sòter decidiguèt de bastir per guidar las naus cap al pòrt d'Alexàndria e per poder localizar la ciutat de fòrça luènh; l'edifici foguèt acabat durant lo regne del seu filh, Ptolemèu II Filadelf. Las òbras foguèron dirigidas per l'arquitècte Sòstrat de Cnidos. Se pensa que mesurava  de nautor; a aquela epòca èra una de las estructuras mai nautas enauçadas per la man de l'òme.

Bastit amb de blòcs de pèira blanca, lo far èra devesit en tres seccions: una basa carrada amb un void al mitan, una part centrala de forma octogonala amb un cabeç circular. A la cima èra equipat amb de miralhs metallics que ne senhalavan la posicion reflectissent la lutz del solelh; e las nuèits, s'i alucava un lenhièr que se podiá veire de mai de  de luènh. Tal coma se pòt veire sus las monedas romanas estampadas a l'ostal de la moneda d'Alexàndria, teniá quatre estatuas de tritons bufant dins de còrns, un a cada canton de l'edifici.
Graissac

**Graissac** (*Graissac* en francés) es una anciana comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Dempuèi lo 1èr de genièr 2016, es comuna delegada de la comuna novèla d'Argenças d'Aubrac (nom supausat). 

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Previnquièiras

**Previnquièiras** (*Prévinquières* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Istòria
Previnquièiras significa en occitan "luòc de las pervencas". Las fortificacions de Previnquièiras foguèron edificadas al sègle XV, per se defendre dels rotièrs e de las grandas companhiás.
En 1376 lo 23 de març, Joan d'Armanhac ordenèt lo levat de 20.000 franc aur, sus la senescalciá de Roergue per tal d'ajudar a l'evacuacion de divèrses castèls dont lo de Previnquièiras.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

- Relais de la Pòsta e albèrga.
- Lo canton de la font. 
- La farga. 
- Lo couffinou e son calvari de cardelle.
- Lo tinal.
- La Glèisa Sant Martin de Previnquièras. 

- Le calvaire de la porte haute (monument aux morts). 
- Le portail haut. 
- Place de la mairie et de l'ancien château. 

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Fontainebleau

**Fontainebleau** es una comuna francesa situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
* Castèl de Fontainebleau

## Personalitats ligadas amb la comuna
## Véser tanben

## Ligams extèrnes
*Sit oficial

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Miguel Alemán Valdés

**Miguel Alemán Valdés**, avocat e òme politic (1900-1983), foguèt president de Mexic entre 1946 e 1952.
Sauvatèrra (Roergue)

**Sauvatèrra de Roergue** (*Sauveterre-de-Rouergue* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Anciana bastida reiala situada a 30 km de Rodés sul tra&ccedil;at de la Meridiana verda que passa a qualques centenats de m&egrave;tres del borg (la comuna foguèt associada a aquela operacion en l'an 2000).

Sauvatèrra de Roergue se situa suls darri&egrave;rs contrafòrts del Mass&iacute;s Central, a 466 m&egrave;tres d'altitud. Lo borg a bastit sul plan de Segalar, largament entalhat per una ret idrografica densa (lo pa&iacute;s de las cent vals). 

Lo sieu climat es a la crosada dels tres domenis del mitan temperat. L'estiu es jos l' influ&eacute;ncia del clima mediterranèu, puslèu caud e sèc. La prima e la tardor, los vents d'o&egrave;st p&ograve;rtan la doçor e l'umiditat oceanicas. L'iv&egrave;rn es somés a la frescura del clima semi-continental accentuada per l'altitud, mas largament temperada per las intradas mai tebas del Mi&egrave;gjorn tolosenc.

### Comunas vesinas

    400px|left||Distanças e posicion relativa
    



## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de La Barraca de Fraisse-Sauvatèrra; es ara del canton de *Ceor-Ségala* (en francés).

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Alva Myrdal

**Alva Reimer Myrdal** (1902-1986) foguèt una diplomata e femna politica suedesa. Recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz en 1982.
Henri Dunant

**Jean Henri Dunant** (Genèva, 8 de mai de 1828- Heiden, Soïssa, 30 d'octobre de 1910) foguèt un òme d'afars e activista social soís, fondador de la Crotz Roja. Recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz en 1901 amb l'economista e politician francés Frédéric Passy.

## Biografia
Henri Dunant nasquèt a Genèva en 1828 dins una familha borgesa de notables del país. Èra lo filh ainat dels cinc enfants de Jean-Jacques Dunant, un comerçant membre del Conselh representatiu de Genèva, e d'Antoinette Dunant-Colladon.
Ernesto Teodoro Moneta

**Ernesto Teodoro Moneta** (1833–1918) foguèt un jornalista italian. Recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz en 1907, amb Louis Renault.
Cali (Colómbia)

**Cali** es la tresena vila de Colómbia en populacion, e la capitala del departament de Valle del Cauca. Sa populacion totala èra  abitants en 2005. Sa superfícia totala es 542 km².
Seán MacBride

**Seán MacBride** (1904-1988) foguèt un òme politic irlandés, ministre dels Afars Estrangièrs de la Republica d'Irlanda. Foguèt tanben lo fondator d'Amnistia Internacionala (*Amnesty International*). Recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz en 1974.
Ipotèsi

Una **ipotèsi** (del grèc ancian: ὑπόϑεσις *hypothesis*, el-meteis compausat de *hypo*, "sota" e *thesis*, "posicion") es la premissa sostenguda a un rasonament o una demostracion.

Lo sens del mot a l'origina èra una idèa intelligenta o un metòde matematic capable de simplificar los calculs, mas qu'èran pas necessariament reals. Amb aqueste sens lo cardenal Bellarmine usèt lo mot quand avertiguèt Galileo Galilei de pas tractar lo movement de la Tèrra coma real.

Dins l'usança comuna, una ipotèsi es una idèa provisòria que la siá valor a d'èsser assolidada. 

L'ipotèsi exigís aital un esfòrç de la part dels investigadors per la confirmar o la negar. Dins lo metòde ipotetico-deductiu, una ipotèsi i aviá d'èsser falsificabla, amai i aviá la posibilitat de la se declarar falsa, usualament a travèrs l'observacion e per consequéncia la formulacion d'una autra ipotèsi logica.

Lo mot "ipotèsi" es estat utilizat d'un mòde incorrècte per l'ipotèsi de Riemann, que n' aviá d'èsser pus pròpriament apelada conjectura.

Per exemple, una persona qu'arriba dins un país e que vei una feda blanca, poiriá formular l'ipotèsi que totas las fedas d' aquel país seràn blancas.

Aquesta pòt èsser considerada coma una ipotèsi per çò qu' es falsificabla, valent a dire, que ne pòt èsser ensajat lo contrari: ne sufís de veire una sola feda d'una autra color.

De còps las demostracions matematicas son enonciadas en tres parts: **ipotèsi**, **tèsi** e **demostracion**, ont l'enonciat per demostrar es pas l'ipotèsi mas la tèsi, las ipotèsis son en cambi las condicions dins las que s'operan, que son emplegadas ensemble amb los axiòmas de la teoria onte s'opera per obténer la demostracion, per exemple:
* Ipotèsi: siá un triangle rectangle
* Tèsi: Teorèma de Pitagòras
* Demostracion: veire las divèrsas demostracions a l'encòp Teorèma de Pitagòras.

La **tèsi** es la proposicion d'aquel que ne desira s'abastar vertat. Lo rasonament que vòl far per arribar a una tala vertat s'apèla demostracion.

## Vocables o concèptes relacionats
*Tèsi
*Teorèma
*Teoria
*Philosophiae Naturalis Principia Mathematica...  per la posicion d'Isaac Newton en consideracion amb las ipotèsis... "Hypotheses non fingo".
André Michel Lwoff

**André Michel Lwoff** (1902-1994) foguèt un microbiologista francés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1965.
Reynaldo Bignone

**Reynaldo Benito Antonio Bignone Ramayón**, militar (general) (1928–2018), foguèt president d'Argentina entre 1982 e 1983.
Ives Robèrt

**Ives Robèrt** (*Yves Robert* en francés) es un romancièr occitan nascut a Bordèu lo 9 de genièr de 1932. Escriu per màger part en la forma lengadociana, mas tanben, a còps, gascona o provençala. Un demest los primièrs autors en lenga d'òc, difusa sos obratges sonque sus la Telaranha e a res non còst sul sieu sit http://ivesrobert.pagesperso-orange.fr.  
I es atal d'en primièr difusada una tièra romanesca de las tres partidas nomenada *Negras trevanças*, e que las doas primièras epòcas son ja estadas mesas en linha jols títols *Los marrits sòmis* en 2005 e *Los Pantaisses sagnoses* en 2007. La tresena epòca d'aquesta seria de ficcions, es entitolada: *Las cachavièlhas infernosas*.

## Ligams extèrnes
*sit d'Ives Robèrt

La dicha epòca : " Las cachavièlhas infernosas ", tresena de la seria : " Negras trevanças ", mesa en linha sul sit de l'autor lo 17.10.2008.
Barbara McClintock

**Barbara McClintock** (1902-1990) foguèt una geneticiana americana. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1983.
Harry Belafonte

**Harry Belafonte** (n. **Harold George Belafonte, Jr.**, 1927 – 2023) es un actor de cinèma e cantaire american. Foguèt tanben un militant del Movement afroamerican dels dreches civics.
Charles B. Huggins

**Charles Brenton Huggins** (1901-1997) foguèt un fisiologista canadian-american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1966.
Raúl Alfonsín

**Raúl Ricardo Alfonsín Foulkes**, avocat e òme politic (Buenos Aires lo 12 de març de 1927- Buenos Aires lo 31 de març de 2009), foguèt president d'Argentina entre 1983 e 1989. Loson mandat que ho marcat peu retorn de la democracia après la caduda de la Dictatura.
Comtat de Trípol

[thumb|300px|right|L'Orient en [1135, amb lo comtat de Trípol]]
[100px|thumb|right|Escut deu comtat de Trípol ; [blasonament : *de gules a la crotz d'aur vueitada*]]
Lo **comtat de [[Trípol (Liban)|Trípol]]** qu'èra un estat latin d'orient fondat a l'escadença de la Purmèra Crotzada e la sola possession crestiana d'orient de lenga e de vassalitat occitana. Que ho donc un país occitan d'otra mar. Que's situava principaument au nòrd de l'actuau Liban mes dab quauques tròç de l'actuau Siria (incluent, notament, lo famós Krak deus Chivalièrs)

## Istòria

Trípol que ho conquestada en 1105 peu comte Ramon de Sant Geli (Ramon IV de Tolosa, duc de Narbona, comte de Roergue, marqués de Provença) qui vadó atau comte de Trípol en bèth fondar aqueste comtat. 

A partir de 1187 Trípol que passè devath l'autoritat deus senhors d'Antiòquia de la dinastia aquitana deus Guilhèms.

La darrèra comtessa de Trípol que perdó lo son títol en 1288 e los mamelocs musulmans que prengón la ciutat en 1289 acabant atau l'istòria d'aquesta possession occitana d'otra mar.

## Fius
200px|thumb|right|Hortalessa de Sant Geli, Trípol, Liban
Lo comtat de Trípol que gavidava los fius seguents:
* Lo comtat de Montferrand
* Las senhorias de:
** Botron
** Buissera
** Calmont
** Chastèl Blanc
** Chastèl Roja
** Fonts
** Gibelacar
** Gibelet[thumb|150px|right|[Jaufré Rudèl, senhor de Blaia, mort dens los braç de la comtessa de Trípol]]
** La Colea
** Lo Puèi
** Moinetre
** Nephin
** Raisagium Montanea
** Tèrra Galifa
** Tokle
** Tortòsa Maraclea
** Lo Krak deus Chivalièrs
## Comtes
En 1102, Ramon de Sant Gèli, comte de Tolosa, se vòl ganhar un domeni en Orient. Capita plan sonque en 1109, après la presa de Trípol.

### Dinastia mondina

**[[1102]]-[[1105]]: [[Ramon IV de Tolosa|Ramon Ièr de Sant Gèli]]** (v.1050 † 1105).

**[[1105]]-[[1110]]: [[Guillem de Cerdanha|Guilhèm Jordan Ièr]]** († 1110), comte de Cerdanha, son nebot

**[[1109]]-[[1112]]: [[Bertrand de Trípol|Bertrand]]** (1066 † 1112), filh de Raimond Ièr e d'una desconeguda de Provença

**[[1112]]-[[1137]]: [[Ponç de Trípol|Ponç]]** (1098 † 1137), son filh

**[[1137]]-[[1152]]: [[Ramon II de Trípol|Ramon II]]** († 1152), son filh

**[[1152]]-[[1187]]: [[Ramon III de Trípol|Ramon III]]** († 1187), son filh

::Sens enfant, Ramon III dona lo comtat a Ramon d'Antiòca

### Dinastia peitavina

**[[1187]]-[[1189]]: [[Ramon IV de Trípol|Ramon IV d'Antiòca]]** († 1199)

**[[1189]]-[[1233]]: [[Boemond IV d'Antiòca|Boemond Ièr]]** son fraire

**[[1233]]-[[1252]]: [[Boemond V d'Antiòca|Boemond II]]** († 1252) son filh

**[[1252]]-[[1275]]: [[Boemond VI d'Antiòca|Boemond III]]** '(1237 † 1275) son filh

**[[1275]]-[[1287]]: [[Boemond IV de Trípol|Boemond IV]]** († 1287), son filh

**[[1287]]-[[1289]]: [[Lucia de Trípol|Lucia]]** († 1299), sa sòrre.

## Literatura
Dens la literatura occitana qu'ei famós per la soa mencion dens la *[[vida (literatura)|vida]]* de Jaufré Rudel qui conda qu'amorós pec de la comtessa de Trípol shens non l'aver pas jamei vista que's crotzet e que's morí quan la trobèt.
Krak deus Cavalièrs

thumb|400px|Lo Krak deus Cavalièrs
Lo **Krak deus Cavalièrs** (deu siriac *karak* qui vòu díser ) qu'ei un castèth de Siria qui ho possession deu comtat de Trípol (Estat crestian d'Orient de lenga e de vassalitat occitanas).

La purmèra hortalesa que ho bastida en 1031 per l'emir d'Alab. Raimon IV de Tolosa (Raimon de Sant Gèli, futur comte de Trípol) que la prengó en 1110 abans de virà's de cap a la conquèsta de Jerusalèm. Que la dè a l'òrdi deus Espitalèrs qui la tornèn hen lo castèth qui's pòt véder uei lo dia. Lo Krak que resistè au gran Salahadin mes que ho fin finau presa peus mamelocs musulmans en 1291.

 Considerat com un deus castèths hòrts miélhers preservats au monde per Lawrence d'Arabia, que ho classat au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat per l'UNESCO en 2006.
André Malraux

**André Malraux** (1901–1976) foguèt un escrivan e politician francés. Foguèt Ministre dels Afars Culturals durant lo govèrn de Charles de Gaulle, entre 1959 e 1969.
Hans Adolf Krebs

**Hans Adolf Krebs** (1900-1981) foguèt un mètge e bioquimista alemand (aprèp 1933, britanic). Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1953.
Trípol (Liban)

**Trípol** qu'ei, dab ua populacion de  abitants (aproximativament 80% son musulmans), la dusau ciutat de Liban. Qu'ei situada a  au nòrd de la capitau Beirot. Que ho, enter 1109 e 1289 capitau deu comtat de Trípol, sol estat occitan d'Orient e fiu deu Reiaume de Jerusalèm.

Qu'i demora enqüera quilhada la hortalessa de Raimon de Sant Geli (Raimon IV de Tolosa, purmèr comte de Trípol).
Ramon IV de Tolosa

**Ramon IV de Tolosa** (egaument conegut com **Ramon de Sant Geli**) que ho comte de Sant Geli, duc de Narbòna, marqués de Gòtia, comte de Roergue, marqués de Provença, comte de Tolosa e comte de Trípol.

Que ho un senhor occitan e un crotzat de la Purmèra Crotzada qui participè a la conquesta de Trípol, deu Krak deus Cavalièrs e de Jerusalèm. Qu'èra lo hilh de Ponç, comte de Tolosa, e d'Almòdis de la Marcha. Moric en 1105 a Mont Pelegrin.
Jacques Lacan

**Jacques-Marie Émile Lacan** (1901-1981) foguèt un famós psicoanalista e mètge psiquiatre francés.