Cronologia de l'istòria deu protestantisme

La **cronologia de l'istòria deu [[protestantisme]]** qu'amassa las datas seguentas :

*1320 : Neishença de John Wyclif.

*1384 : Decès de John Wyclif.

*1411 : Excomunicacion de Jan Hus.

*1415 : Execucion de Jan Hus suu lenhier.

*1442 : *[[Bíblia]]* de Gutenberg.

*1455 : Neishença de Jacques Lefèvre d'Étaples.

*1483 : Neishença de Martin Luther a Eisleben.

*1492 : Neishença de Margarida de França, sòr deu rei Francés Ièr de França e futura regina Margarida de Navarra.

*1503 : Neishença d'Enric II de Labrit, futur rei de Navarra.

*1509 : Neishença de Joan Calvin a Noyon, Picardia.

*1515 : Francés I de França rei.

*1517 : Placardatge de las *[[95 Tèsis]]* de Martin Luther suber la pòrta de la glèisa de Wittenberg.

*1518 : Neishença d'Antòni de Borbon.

*1521 : Formacion deu Cenacle de Meus autorn de Guillaume Briçonnet ; Edicte de Worms : Carles V condemna lo protestantisme dens lo Sant Empèri Roman Germanic.

*1522 : Traduccion en alemand de la Bíblia per Martin Luther e debuta de l'estandardizacion d'aquesta lenga. 

*1525 : Maridatge de Martin Luther dab Caterina de Bora.

*1527 : Maridatge de Margarida de França dab Enric II de Labrit : que vad regina de Navarra ; catolica mes pròcha deu Cenacle de Meus, qu'empara los òmis pròches de la Reforma e qu'influenciarà la soa hilha, la futura Joana III de Labrit.

*1528 : Neishença de Joana III de Labrit, futura regina de Navarra qui impausè lo protestantisme en Bearn.

*1530 : Estampada de la traduccion en francés de la *[[Vulgata]]* per Jacques Lefèvre d'Étaples.

*1532 : Los Valdés se juntan a la Reforma protestanta.

*1534 : Ahar deus Placards ; Enric VIII d'Anglatèrra impausa la soa glèisa dab l*'[[Acte de Supremacia]]* en tot horabandir lo catolicisme deu son reiaume.

*1536 : Decès de Jacques Lefèvre d'Étaples ; Danemarc (dab Norvègia) e vad protestant.

*1544 : Valdés incendian l'abadia e Senhanca.

*1545 : Repression contra los Valdés gavidada per Paulin de La Garde e Joseph d'Agoult : vilatges cremats, massacres, forçaments, galeras e quitament ventas com esclaus ; Començament deu Concili de Trent, per 18 annadas.

*1546 : Decès de Martin Luther a Eisleben.

*1547 : Decès de Francés I de França ; Enric II rei de França.

*1549 : Decès de Margarida de Navarra.

*1553 : Maria Tudor reina d'Anglatèrra.

*1555 : Decès deu rei de Navarra Enric II de Labrit ; Joana II de Labrit regina de Navarra ; Sant Empèri Roman Germanic : Patz d'Augsborg : *[[cuius regio, eius religio]]*.

*1556 : Maria Tudor restableish lo catolicisme en Anglatèrra e persecuta los protestants.

*1558 : Decès de Maria Tudor ; Elisabèta Ièr d'Anglatèrra reina.

*1559 : Decès deu rei Enric II de França ; Francés II rei de França ; Elisabèta Ièr d'Anglatèrra restableish l'Acte de Supremacia e la Glèisa d'Anglatèrra.

*1560 : Conjuracion d'Amboise ; decès deu rei Francés II de França ; Carles IX rei de França ; Joana II de Labrit, regina de Navarra, qu'abjura lo catolicisme.

*1561 : Collòqui de Poissy ; ordonança legaliza lo protestantisme en Bearn : coexisténcia de las duas religions.

*1562 : Edicte de Genèr : autorizacion deu culte protestant ; decès d'Antòni de Borbon ; Massacre de Wassy.

*1563 : Arribada en Bearn de Jean Raymond-Merlin, predicator mandat per Joan Calvin a la demanda de Joana III de Labrit.

*1564 : Decès de Joan Calvin ; fondacion de l'Academia d'Ortès ; publicacion deu catequisme en bearnés de Jean Raymond-Merlin.

*1565 : Traduccion deus *[[Psaumes de Dàvid]]* en gascon peu Leitorés Pèir de Garròs.

*1567 : Miquelada : massacre de catolics a Nimes peus protestants.

*1568 : Patz de Lonjumeau ; Edicte de Sant Maur : interdiccion deu culte protestant ; País Baishs : debuta de la Guèrra deus Gus motivada per rasons religiosas e qui desboca 84 annadas arron suber l'independéncia dab Espanha.

*1569 : França ataca Bearn ; sièti de Navarrencs per Terride e retirada d'aqueste e de las òsts francesas a l'arribada de l'armada de Gabriel Ièr de Montgomery qui prepetra un massacre de catolics a Ortès ; batalha de Jarnac : mort deu princi de Condé.

*1570 : Edicte de Sant German : autorizacion deu culte protestant ; 4 plaças de seguretat entaus protestants.

*1571 : Ordonanças eclesiasticas de Bernart d'Arròs aprovadas peu Parlament de Navarra : protestantisme sola religion autorizada en Bearn.

*1572 : Decès de Joana III de Labrit ; Noste Enric rei de Navarra ; maridatge deu Noste Enric dab Margarida de França ; Massacre de Sant Bertomiu.

* 1573 : Edicte de Bolonha : libertat de consciéncia mes pas de culte.

*1574 : Decès deu rei Carles IX de França ; Enric III de França coroat rei.

* 1576 : Edicte de Beaulieu : libertat de culte.

*1577 : Caterina de Borbon regenta deu reiaume de Navarra per lo son hrair Noste Enric.

*1583 : Traduccion deus *[[Psaumes de Dàvid]]* en bearnés per Arnaut de Saleta ; l'Academia d'Ortès que vad Universitat d'Ortès e, en mei deus escolans, que forma estudiants per estar ministres deu culte, avocats o mètges.

* 1585 : Edicte de Nemours : interdiccion deu culte protestant.

*1589 : Decès deu rei Enric III de França ; Noste Enric rei de França.

*1598 : Edicte de Nantas : catolicisme religion deu reiaume, libertat de consciéncia e de culte entaus protestants e 144 plaças de seguretat.

*1610 : François Ravaillac aucit Noste Enric ; Loís I de Navarra e XIII de França rei.

*1618 : Defrinestacion de Pragas e debuta de la Guèrra de 30 ans.

*1620 : Restabliment deu catolicisme en Bearn.

*1622 : Sièti de Montpelhièr per las tropas deu rei Loís XIII de França e rendicion de la vila prostanta qui vad definitivament catolica. 

*1624 : Debuta de la bastida de la ciutadèla de Montpelhièr (l'actuau licèu Joffre) per susvelhar lo Clapàs.

*1629 : Sièti de la Rochèla, reddicion de La Rochèla e Patz d'Alès.

*1648 : Tractat de Vestfàlia, independéncia de las Províncias Unidas (País Baishs).

*1681 : purmèras dragonadas.

*1685 : Revocacion de l'Edicte de Nantas dab l'Edicte de Fontainebleau ; començament oficiau e institucionau de las dragonadas, exili e Desèrt deus protestants.

*1702 : Assassinat de l'abat de Chailar seguit d'ua repression contre los Valdés marca la debuta de la repression reiau e de la revòlta deus Camisards.

*1704 - 1715 : Revòlta deus Camisards gavidada per Joan Cavalièr.

*1730 : Encarceracion de Maria Durand

*1760 : Assassinat de Marc Antòni Calàs e començament de l'ahar deus Calàs.

*1765 : Reabilitacion de la familha Calàs après intervencion de Voltaire.

*1768 : Liberacion de Maria Durand e de las autas presoèras de la  Tor de Constança d'Aigas Mòrtas.

*1787 : Edicte de Tolerància promulgat per Loís XVI de França qu'acaba las persecucions oficiaus contre los uganauts en França.