Glifosat

Lo **glifosat** es un erbicid organofosforat non selectiu e sistemic. Es lo mai utilizat dins lo mond entièr.

Pasmens se foguèt promogut coma un produch miracle amb paucs d'efièches negatius, amb los ans, lo nombre de voces contradotòrias aumenta. L'usatge massiu fa qu'après cinquanta ans d'usatge intensiu per tota la planeta, se'n tròban de residus en fòrça aliments, tanben dins lo lach mairal. 

Lo produch foguèt desvolopat per la companhiá Monsanto e comercializat amb lo nom de *Roundup.* Lo brevet casèt en 2000 e es comercializa ara tanben jos d'autres noms per fòrça companhiás. Lo glifosat agís coma inibitor la capacitat de sintetizar los aminoacids aromatics de las plantas. Penetra dins la planta per las partidas verdas e l'erbicid se distribuís a tot lo vegetal quitament dins las raïces. Es eficàç dins la majoritat de las plantas annalas e perennas e pasmens se cal a vegada aumentar la dòsi o l'aplicar al moment de la susceptibilitat maximala. Per contra capita pas a tuar la consòuda (equisetum). Per engenhariá genetica foguèt introduch, a l'iniciativa de Monsanto, un gèn dins las plantas cultivadas que resistís a aqueste erbicid non selectiu que tua la plantas cultivada coma las marridas èrbas. Amb la resisténcia introdusida se pòt alara pulverizar al meteis temps sus las plantas cultivadas e las marridas èrbas e las culturas demòran deserbadas aisidament.

Son usatge massiu aguèt coma efièch que en Danemarc e Groenlàndia, en 2005 se trobèt dins l'aiga freatica de residus de glifosat cinc còps superiors a la nòrma.

## Posicions dels govèrns e organizacions
Se sap pas encara a partit de quina exposicion i a un efièch sus l'ADN. Los expèrts son pas en acòrdi tanpauc sul fach de saber s'es cancerigen ni tanpauc dempuèi quina intensitat d'exposicion ven nociu. L'Organizacion Mondiala de la Santat sollicitèt mai prudéncia e de contunhar estudiar lo problèma.

En 2015, la França foguèt lo primièr país qu'enebiguèt la venta liura del produch fòrça agradat tant pels orticultors coma pels jardiners privats, e limitar l'usatge solament als professionals.

La revision de la toxicologia de l'Institut Federal Alemand per la Revision dels Riscs (BfR) en 2013 trobèt que "las donadas disponiblas son contradictòrias e luènh d'èsser convenquentas" al subjècte de las correlacions entre l'exposicion de la formulacions de glifosat e lo risc de càncers diverses, coma lo limfòma non hodgkinian (LNH).

Una metanalisi publicada en 2014 identifiquèt un risc màger de LNH pels trabalhadors expausats a de formulacions de glifosat.

En març de 2015, l'Agéncia Internacionala de Recèrca sul Càncer de l'Organizacion Mondiala de la Santat classifiquèt lo glifosat coma "probablament cancerigen pels umans" (categoria 2A) basada sus d'estudis epidemiologics, e d'estudis sus d'animals e d'estudis in vitro.

En novembre de 2015, l'Autoritat Europèa de Seguretat Alimentària (EFSA) publiquèt un rapòrt d'evaluacion actualizat sul glifosat, e concluguèt que "la substància es pas susseptibla d'èsser genotoxica (es a dire, que pòsca prejudiciar l'ADN) o que constituís una menaça cancerigena pels èssers umans". Mai, lo rapòrt final mostrèt que, s'existisson plan d'autras formulacions que sián probablament cancerigenas e que contengan de glifosat, los estudis "que cercan solament lo glifosat coma substància activa mòstran pas aquel efièch".

Lo comitat mixte de l'OMS e la FAO suls residus de pesticides faguèt un rapòrt en 2016 que confirma que l'usatge de formulacions de glifosat constituís pas un risc per la santat e dona tanben de limitas d'admission jornalièra per la toxicitat cronica.

L'Agéncia Europèa de Produchs Quimics (ECHA) manten son classament actual de glifosat coma una substància que provòca de grèus damatges als uèlhs e coma substància tòxica per la vida aquatica, mas a pas trobat de pròvas qu'implican lo glifosat coma un carcinogen, un mutagèn, tòxic per la reproduccion nimai toxic a d'organs especifics.

La decision de la EFSA e lo rapòrt del BfR foguèron criticats dins una letra dubèrta publicada per 96 scientifics en novembre de 2015, allegant que lo rapòrt del BfR respècta pas los principis scientifics acceptats de procediments dubèrtes e transparents. Lo rapòrt del BfR compreniá de donadas non publicadas, mancava la notificacion dels autors, las referéncias e revelava pas d'informacion suls conflictes d'interès.

En setembre de 2017, The Guardian informèt que las seccions del rapòrt d'evaluacion de renovelament elaborat pel BfR e utilizadas per l'EFSA foguèron copiadas d'un estudi realizat per Monsanto. Unas seccions de la copia contenián de pichons cambiaments, coma l'usatge de l'ortografia britanica puslèu que de las formas americanas, mas d'autras foguèron copada paraula per paraula, comprenent la majoritat dels documents revisats per d'expèrt utilizats dins lo rapòrt. The Guardian a rapportèt qu'un pòrtavòtz de Monsanto declarèt que l'EFSA èra autorizada a far redactar los rapòrts de renovelament d'aqueste biais en rason du grand volum d'estudis toxicologics presentadas.

Malgrat los dobtes precedents e irregularitats, en novembre de 2017, l'Union Europèa, aprovèt lo renovelament del permís d'usatge del glifosat per cinc ans mai.

## Referéncias