open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fòr

Un **fòr** [fɔr] (deth latin *forum*, plaça publica on s'amassava eth tribunau) qu'ei un ensemble de leis locaus acordadas en privilègi a cèrtas regions o vilas: *Fòr de Morlans*; *Fòr d'Auloron*...

Ath plurau eth mot que designa er ensemble deras costumas, privilègis o libertats d'un país particular: *[[Fòrs de Bearn]]*.

En Espanha, eras províncias deth País Basco (era Hauta Navarra dab) que gaudivan cadua d'un fòr, era defensa deths quaus esté ua deras encausas deras Guèrras Carlistas (cf. illustracions). En dia de uei enqüèra, er estatut d'autonomia de Navarra (nom oficiau: *[[Comunautat Forala de Navarra|Comunitat forau de Navarra]]*) qu'ei basat sus er ancian fòr deth Reiaume de Navarra.
[thumb|left|Mapa deth [sègle XIX qui muisha eras extensions deras diferentas tradicions consuetudinàrias en Reiaume d'Espanha]]
[thumb|left|200px|[Ferrand II d'Aragon ara ceremonia deths Fòrs a Gernika (Biscaia) en 1476]]
[thumb|left|200px|Monument consacrat aths Fòrs en [Pampalona (Navarra)]]
Navarroaragonés

350px|vinheta
Eth **navarroaragonés** qu'ei era lenga romanica medievau qui arrepresenta er'evolucion deth latin en Aragon, ar èst e ath sud de Navarra e ena Rioja, pròcha deth mossarabi dera Vath d'Èbre.

Eths sons dialèctes que son er aragonés, eth riojan precastelhan e eth navarrés.
Roncesvals

**Roncesvals** (var. **Roncesvaus**) (*Orreaga* en basc) es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Manchester United Football Club

**Manchester United Football Club** es un club de fotbòl anglés de la vila de Manchester fondat en 1878, qu'es en primièra division anglesa : Premier League.
Mila Kunis

**Milena Markovna Kunis** (en ucraïnés: Милена Маркοвна Кунис) nascuda lo 14 d'agost de 1983 a Chernivtsi, Ucraïna) es una actritz americana de cinèma.

## Ligams extèrnes
* http://www.imdb.com/name/nm0005109/
Amina

Las **aminas** son de compausats quimics organics que se considèran coma derivats de l'amoniac e resultan de la substitucion dels idrogèns de la molecula pels grops alquils. Segon que se substituiscan un, dos o tres idrogèns, las aminas seràn primàrias, segondàrias o terciàrias, respectivament.

Las aminas son simplas quand los grops alquil son parièrs e mixtas s'aquestes son diferents. Las aminas son de compausats fòrça polars. Las aminas primàrias e segondàrias pòdon formar de ponts idrogèn. Las aminas terciàrias puras pòdon pas formar de ponts idrogèn ; malgrat aiçò pòdon acceptar de ligams idrogèn amb de moleculas qu'an de grops O-H o N-H. Coma l'azòt es mens electronegatiu que l'oxigèn, lo ligam N-H es mens polara que lo ligam O-H. Doncas, las aminas forman de ligams idrogèn pus flacs que los alcòls de peses moleculars semblables.
Grop amino

En quimia organica, un **grop amino** es un grop foncional derivat de l'amoniac o d'un de sos derivats logats per eliminacion d'un de sos atòms d'idrogèn. Sa formula es -NH2, -NRH o -NR2. Un compausat que conten un grop amino es una amina.
Valadin

**Valadin** (*Valady* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Club de Rugbi de Montpelhièr Erau

Lo **Club de Rugbi de Montpelhièr Erau** (en francés *Montpellier Hérault Rugby Club*) es un club occitan de rugbi de XV, creat en 1986 a Montpelhièr. Lo club es en primièra division del campionat de França de rugbi de XV (*Elèit 1* de las dònas, *[[Top 14]]* dels òmes) e participa a las competicions europèas.

## Palmarés

## Nòtas
Cobison

**Cobison** (*Coubisou* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de [Miègjorn-Pirenèus</small>.

==Geografia==



==Administracion==








==Demografia==


==Luòcs e monuments==
* Castèl de Cabrespinas.

==Personalitats ligadas amb la comuna==

* [Joan Ramon Costes (1767-1858), militar e oficièr napoleonenc.

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sant Andrieu

**Sant Andrieu (Sent Andrieu)** pòt èsser :
* La comuna del canton de Peiralèu en Avairon : Sant Andrieu (canton de Peiralèu)
* La comuna del canton de Najac en Avairon : Sant Andrieu (canton de Najac)
* Sant Andrieu (País d'Albi)
* Sant Andrieu (Aups d'Auta Provença)

* Sant Andrieu de la Ròca
Bèlmont

**Bèlmont** pòt èsser:

## Un luòc
### en
* La comuna de : Bèlmont
* La comuna de : Bèlmont
* La comuna de : Bèlmont
* La comuna de : Bèlmont de Rance
* La comuna de : Biaumont
* La comuna de : Biaumont de Randans

### en
*La comuna d': Belmont
*La comuna de : Belmont
### en
*La comuna de : Belmont
*La comuna de : Belmont
*La comuna de : Belmont
### als
*La vila de : Belmont
*La vila de : Belmont
Dominique Bosquier

vinheta

**Dominique Boschero** (*Dominique Bosquier*), naissua lo 27 d'abril de 1937 a París, da una familha emigraa da la Val Varacha, es una actritz occitana. Aguèt relacions amorosas embe l’actor Claudio Volontè e lo cantaire Franco Califano. 

## Filmografia
* *Passioni* (1986) per la TV
* *Tous les chemins mènent à l'homme* (1976)
* *Faccia di spia* (1975)
* *Je suis une call-girl* (1973)
* *Il Prato macchiato di rosso* (1973)
* *Peccato veniale* (1973) 
* *La Signora è stata violentata* (1973)
* *I Corvi ti scaveranno la fossa* (1972)
* *Il Sindacalista* (1972)
* *Tutti i colori del buio* (1972)
* *L'Iguana dalla lingua di fuoco* (1971)
* *Il Vichingo venuto dal sud* (1971)
* *Contronatura * (1969)
* *Anche nel west c'era una volta Dio* (1968)
* *Un Treno per Durango (1968)
* *La Mortale trappola di Belfagor(1967)
* *Le Feu de Dieu* (1967)
* *Come rubare la corona d'Inghilterra* (1967)
* *Franco, Ciccio e le vedove allegre* (1967)
* *Duello nel mondo* (1966)
* *Borman* (1966)
* *Furia a Marrakech* (1966)
* *Delitto d'amore* (1966)
* *Mano di velluto* (1966)
* *La Donnaccia* (1965)
* *OSS 77 - Operazione fior di loto* (1965)
* *Racconti a due piazze* (Italy)
* *Le Spie uccidono a Beirut* (1965)
* *Con rispetto parlando* (1965)
* *Io uccido, tu uccidi* (1965)
* *Libido* (1965)
* *Spiaggia libera* (1965)
* *Vivir al sol* (1965)
* *Paris - When It Sizzles* (1964)
* *Frühstück mit dem Tod* (1964)
* *Il Segreto del garofano cinese* (1964)
* *I Marziani hanno dodici mani* (1964)
* *I Maniaci (1964)
* *E la donna creò l'uomo* (1964)
* *Gli Imbroglioni* (1963)
* *La Rimpatriata* (1963)
* *Sciarada alla francese* (1963)
* *Mare matto* (1963)
* *La Freccia d'oro* (1962)
* *Agente 310 spionaggio sexy* (1962)
* *Hong Kong, porto della tentaziona* (1962)
* *Canzoni a tempo di twist* (1962)
* *Una Domenica d'estate* (1962)
* *I Magnifici tre* (1961)
* *I Soliti rapinatori a Milano* (1961)
* *Ulisse contro Ercole* (1961)
* *Le Cercle vicieux* (1960)
* *Le Baron de l'écluse* (1960)
* *Pantalaskas* (1960)
* *Le Ambiziose* (1960)
* *Un Dollaro di fifa* (1960)
* *Des femmes disparaissent* (1959)
* *L'Amour est en jeu* (1957)
* *Capitano della legione* (1957)
* *Le Rouge est mis (1957)
* *Printemps à Paris* (1957)
* *Sénéchal le magnifique* (1957)
* *Mitsou* (1956)
* *La mariée est trop belle* (1956)

## Bibliografia
* Andrée Bertino, Fredo Valla: *18 Menù d’Occitania*. Edizioni Chambra d’Oc 

## Ligams extèrnes
* Dominique Bosquier, una star occitana
* Profondo Thrilling: Dominique Boschero
* Dominique Boschero  Internet Movie Database
* Fremas D'Occitània
Vivièrs (omonimia)

**Vivièrs** pòt èsser :
*La comuna situada en Ardecha: Vivièrs (Vivarés)
*La comuna situada en Avairon: Vivièrs (Roergue)
*Una comuna situada en Tarn: Vivièrs de las Montanhas
*Una comuna situada en Tarn: Vivièrs de La Vaur
Arcas

**Arcas** pòt èsser :
* Arcas, la comuna de Lengadòc
* Arcas, la comuna de Roergue
* Las Arcas, la comuna de Carcin.
Canet

**Canet** pòt èsser :
## En
*Canet, la comuna d'
*Canet, la comuna de 
*Canet, La comuna de las Corbièras, 
*Canet, la comuna d'

*Lo Canet, la comuna dei 
*Lo Canet dei Mauras, la comuna de 

## En
* Canet de Rosselló en catalonha nòrd
Flavinh

**Flavinh** (*Flavin* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

Flavinh Se tr&ograve;ba a las p&ograve;rtas sud de la prefectura d'Avairon, Rodés. Es tanben a las p&ograve;rtas de la val de Viaur sul plan entre Segalar eLeveson. Se denombra, sus aquela granda municipalitat nombroses masatges coma Cairac, Lo Terral, Los Bastris, La Capèla Viaur, La Vaissièra, Espessergues, Junèla, Ferrieu, Vaissac, Caumèls, Briana, Comps, Mas Marcon, La Tremolièra...

## Toponimia
La fòrma *Flavinh*, de 1341, justifica l'etimologia per *Flavinium (fundum)*, del nom d'òme latin *Flavinius*.

La grafia actuala es donc regulara : comparar amb Agenh (sic).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Quins

**Quins** (*Quins* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Comunas vesinas


    400px|left||Distanças e posicion relativa
    



## Istòria

En 1829, la municipalitat de Quines a annexat las ancianes comunas francesas de Jalenques e de Verdun.

En 1829, la commune de Quins a annexé les anciennes communes françaises de Jalenques et de Verdun.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sent Just

**Sent Just** pòt èsser :
*La comuna de Lemosin : Sent Just
*La comuna de Roergue : Sent Just
*La comuna de Perigòrd : Sent Just
*La comuna de la Bassa Navarra : Sent Just-Ibarre
Cabanas (Roergue)

**Cabanas** o **Cabanés** (*Cabanès* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
* **Cabanas (o Cabanés ?)**. Lo nom es atestat *Cabanas* en 1102. La fòrma citada representa l'evolucion del bas latin *capanna*, « cabana, barraca », mot sovent ligat a l'activitat pastorala . Se lo nom es *Cabanés*, caldriá pensar que lo sufixe *-és* (del latin *-ensem*) s'i es ajustat.
* *Villelongue* (nom francés, lo dobte es a prepaus del resultat del latin *villa*, *vila* o *vièla*, *viala*, etc). Lo mot *villa* aviá lo sens de « proprietat rurala » fins al sègle XI, mas prenguèt pauc a pauc lo de « vilatge », abans de prene lo sens modèrne . L'adjectiu *longa* descriu l'aspècte topografic.
## Istòria
* En 1832, *Villelongue* (nom francés) foguèt annexat a la comuna 

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Naucèla; es ara del canton de *Ceor-Ségala* (en francés).

## Demografia

* Quand i a pas de donadas, es pr'amor de l'abséncia d'informacions, mas la comuna existissiá 

### Demografia ''Villelongue'' (nom francés)

* En 1806, 1821 e 1831, *Villelongue* siaguèt recensada amb una autra comuna (Cabanés ?)
* Las donadas de la drecha del grafic, plaçadas automaticament, son las de la comuna entièra de Cabanés

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Tauriac

**Tauriac** pòt èsser :
* La comuna de Roergue : Tauriac de Camarés
* La comuna de Roergue : Tauriac de Naucèla
* La comuna de Tarn : Tauriac
* La comuna de Carcin : Tauriac
* La comuna de Gironda : Tauriac
Carces

**Carces** (*Carcès* en francés) es una comuna de Provença administrada per lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

Durant lei Guèrras de Religion foguèt un important centre catolic.

## Geografia

## Istòria
*Comtat de Carces

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luòcs e monuments

Carcès 1.jpg|Vista de Carces dempuèi lo castèu
Lac de Carcès 3.JPG|Lac de Carces
Carcès - vieille ville.JPG|La vila vièlha
Carcès-horloge-41.JPG|Torre dau relòtge
Carcès-théâtre-47.JPG|Lo castèu de Carces vengut *Théatre en plein ciel* de Laurent Gerra


## Personalitats liadas ambé la comuna

*Jan de Pòntevès, còmte de Carces, capitani dau partit catolic en Provença (1512-1582).

## Vèire tanben
* Comunas de Var
## Liames extèrnes

## Nòtas
Capdenac (Avairon)

**Capdenac** o **Sent Julian d'Empara e Livinhac lo Bas** (*Capdenac-Gare* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Toponimia
*Sent Julian d'Empara* e *Livinhac lo Bas* èran dos vilatges roergats pichonèls e tranquils sus la riba d'Òlt fins que decidiguèron de lor metre un camin de fèrre per religar Fijac e Vilafranca de Roergue. Sus la riba carcinòla del riu, vilatge nomenat Capdenac per ont passava la linha, com èra ennaut d'una còla, se decidiguèt que la gara seriá construcha dins la plana de l'autre latz del riu, sul territòri de Sent Julian. Aital, la gara balhèt naissença a un quartièr, puèi fin finala a tot una vilòta qu'engoliguèt los maines, que, en fusionar en una meteissa comuna, prenguèron lo nom de la gara... del vilatge d'a costat.

## Geografia

Las siás principalas caracteristicas son d'èsser una vila recenta (a celebrat los sieus 150 ans en 2011) e de s'èsser desvolopada a partir d'una gara ferroviària.

**Livinhac lo Bas** es un escart de la comuna (ancianament *Levinhac*).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bolhac (Avairon)

**Bolhac** (*Bouillac* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
*Bolhac* es atestat *Buliago* en 838. *Bolhac* ven d'un nom latin d'òme, *Bŭllius*, amb lo sufixe *-acum* , latinizacion del sufixe gallic *-ācon*.
 
## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
* Glèisa de Sent Martin de Bolhac, romana (còr) e gotica (nau e capèlas lateralas); cloquièr pus recent.
* Castèl de Bolhac

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Livinhac

**Livinhac lo Nalt** (*Livinhac-le-Haut* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Toponimia
Levinhac es un ancian domeni gallo-roman.

Segon Dauzat, sostengut per Astor, *Levinhac* ven del nom latin d'òme **Levinius*, de *Levius*, amb lo sufix *-acum* . 

Segon Negre, *Levinhac* ven del nom « romanic » d'òme *Levinius*, ambe lol sufixe *-acum* . 
Segon Xavier Delamarre, *Leuinios* es un nom celtic [atestat ? i a una ambigüitat, p. 176, Delamarre se contenta de dire que *Levinnus* es atestat, p. 300, *Leuinios* es marcat atestat]. Dins *Levinhac*, *Leuinios* es derivat en *-ācon*  .

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

Livinhac4647.jpg|Òlt a Livinhac.
Mairie-de-Livinhac-le-haut-DSC 0312-(2).jpg|L'ostal de comuna.
Livinhac.jpg|Livinhac e lo cloquièr.
Livinhac 2.JPG|La glèisa.
Livinhac 3.JPG|La glèisa.


## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Ulcinj

**Ulcinj** (sèrbe: Улцињ/Ulcinj, albanés: Ulqin/Ulqini, italian: Dulcigno) ei ua ciutat litorau de Montenegro ath costat dera termièra damb Albania. Era sua poblacion ei de 30&nbsp;000 abitants, en tot èster era majoria d'eri de lengua albanesa e de religion musulmana. Egalaments existís ua petita minoria catolica e ortodòxa. Ath delà deth sòn famós centre istoric, a on pòt veder-se era influéncia musulmana n'es nombroses mesquites presentes, era ciutat ei coneishuda pera sua plaja (albanés: Plazi E Vogel, sèrbe: Mau Planža)/a).

## Ligam extèrne

* Pagina Oficiau (sèrbe)
Terondèls

**Terondèls** (*Thérondels* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Situada a environ  d'altitud, Terondèls es la comuna pus septentrionala d'Avairon. Situada en contrabas del Pòm del Chantal,  es bordada al sud-èst per lo lac de retenguda del barratge de Sarrans sus Truèire, a l'èst per Brezons e son afluent Irondèla, e asagada per Sinic e lo riu de Lacapèla-Barrès.

Lo vilatge es situat entre Orlhac e Sant Flor, las doas vilas èssent ambedoas  a una cinquantena de quilomètres de la comuna per la rota. La prefectura d'Avairon, Rodés, es èla situada a environ 100 km del vilatge per la rota.

### Comunas vesinas

 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Ambairac

**Ambairac** (*Ambeyrac* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre del territòri

### Luòcdiches e masatges

**Camboulan* (nom fr)
*Lo Cairòl

## Istòria
De 1830 a 1884, la comuna èra incorporada a Montsalés; quand la tornèron crear, li transferiguèron *Camboulan* (nom francés), comuna annexada per Montsalés en 1830 .

## Administracion

## Demografia

* En 1806 e 1821, la comuna èra recensada amb una autra; de 1830 a 1884, incorporada a Montsalés

## Cultura locala e patrimòni
### Luòcs e monuments
*Lo castèl de Camboulan (nom fr) .
*Grange dîmiére aménagée en salle des fêtes sur deux niveaux.
*La glèisa de Saint-Julien (nom fr)
*Glèisa de *Camboulan*.


Ambeyrac War Memorial.JPG|Monument dels mòrts d'Ambairac.
Imatge:Castle of Camboulan 03.jpg|castèl de *Camboulan*.
Imatge:Saint Julian Church of Ambeyrac 05.jpg|glèisa de *Saint-Julien*.

### Patrimòni cultural
#### Legendas
*Legenda del Salt de la Monina
#### Arquitectura
*Arquitectura medievala
*Colombièrs cilindrics

Street in Ambeyrac.jpg|Carrièira d'Ambairac.
Buildings in Ambeyrac.jpg|Bastiments d'Ambairac.
Lieu-dit Le Cayrol (Ambeyrac, Aveyron).jpg|Teulada tipica del Cairòl.
Pigeonnier du Cayrol à Ambeyrac.jpg|Colombièr al Cairòl
Dovecote in Camboulan 03.jpg|Colombièr a *Camboulan*
Dovecote in Camboulan 04.jpg|Colombièr a *Camboulan*


### Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Santa Crotz (Roergue)

**Santa Crotz** (*Sainte-Croix* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Lo nom de Senta Crotz es lo de glèisas que son dedicadas al culte de la crotz de Jèsus Crist .

## Istòria
* En 1830, Santa Crotz annexèt  Marin e Cénac (noms franceses) .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Vilanòva; es ara del canton de *Villeneuvois et Villefranchois* (en francés).

## Demografia

* En 1806 e 1821, Marin e Cénac (noms franceses) èran encara de comunas, mas èran dejà recensats amb Santa Crotz.
* La pèrda de populacion entre 1821 e 1831 s'explica mal; *Marin* (nom francés) e *Cénac* son encara dins la comuna (mapa IGN ).

### Demografia ''Marin'' (nom francés)

* Las donadas de la drecha del grafic son las de la comuna entièira de Santa Crotz

### Demografia ''Cénac'' (nom francés), doncas benlèu Cenac o Senac

* Las donadas de la drecha del grafic son las de la comuna entièira de Santa Crotz

## Luòcs e monuments

*Glèisa de Santa Crotz

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Saujac

**Saujac** (*Saujac* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

Saujac es una municipalitat de l'oèst avaironés e a las raras del departament. Se tròba envirada per las municipalitats de Salvanhac de Cajarc, Òls e Rinhòdas, Ambairac e Montsalés.
Lo borg de Saujac se situa dins la val dins una vòlta d'Òlt que fai frontièra entre los departaments d'Avairon e d'Òlt.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
* Lo Saut de la Monina

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Vilanòva (Roergue)

**Vilanòva** (*Villeneuve* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Lo nom de la vila es atestat en 1268, *Villanova*. Lo mot *vilanòva* a lo sens d'una aglomeracion novèla, creada a l'Edat Mejana per un senhor o una abadiá, sense que de franquesas sián precisadas, a la diferéncia de las *Vilafrancas* . *Vilanòva* es una formacion romanica.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Vilanòva; es ara burèu centralizator del canton de Vilanovés e Vilafrancat.

## Demografia

## Luòcs e monuments
* La glèisa del Sent Sepulcre, d'origina romanica, rebastida en gotic meridional al sègle XIV

Villeneuve_2.JPG
Eglise_du_Saint_Sépulcre.jpg
Villeneuve_7.JPG|Nau e còr gotics.
Villeneuve_8.JPG|Frescas dins la partida romanica.


* Tor nauta o Pòrta Sobirana; Pòrta de Cardalhac o Tor Savinhac.

Villeneuve_4.JPG
Villeneuve_5.JPG
Villeneuve_d'Aveyron.JPG|Pòrta (de) Cardalhac.
Porte_Cardalhac.JPG
Villeneuve_1.JPG


* Ostal del sègle XV, que tòca la Tor Sobirana.

Maison_accolée_à_la_tour_Soubirane.JPG
Fenêtres_à_meneaux_à_Villeneuve_(Aveyron).jpg
Étages_de_la_maison_-_Villeneuve_(Aveyron).jpg
Fenêtre_à_meneau_à_Villeneuve_(Aveyron).jpg


* A *Toulongergues*, glèisa de Sent Pèire e Pau, preromanica (sègle X ?) e a costat, l'ostal del Prior, dich castèl.

Villeneuve_-_Église_de_Toulongergues_-01.JPG|La glèisa a drecha.
Villeneuve_-_Église_de_Toulongergues_-02.JPG
Villeneuve_-_Église_de_Toulongergues_-03.JPG
Villeneuve_-_Église_de_Toulongergues_-04.JPG
Raymond_I_Pieus_-_Croix_processionnelle_1594_-_Eglise_Saint-Pierre_et_Saint-Paul_de_Villeneuve_d'Aveyron.jpg|Crotz processionala de 1594.
Toulongergues_4.JPG|Lo castèl (priorat en realitat).
Toulongergues_2.jpg|Façada nòrd.
Toulongergues_1.jpg|Tor escalièrs.


## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Anglars de Rinhac

**Anglars de Rinhac** o **Anglars e Sent Felitz** (*Anglars-Saint-Félix* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
* Lo nom d**'Anglars** (atestacion *Anglars* en 1156), ven del latin *angularis*, de *angulus*, « angle », e sufixe *aris*, mas aquò ditz pas res sus la data de fondacion del vilatge, nimai sus la de la fixacion del nom dins l'usatge. Lo sens es lo d'una tèrra o d'un luòc en fòrma de cunh . Lo determinant eventual **de Rinhac** es lo nom del capluòc del canton fins a 2015, que confronta la comuna.

* Lo nom de **Sent Felitz** es lo de tres papas canonizats, d'avesques e martirs, dont un martir a Girona  en 304 .

## Istòria
* En 1830, la comuna de Sent Felitz dispareguèt e son territòri siaguèt despartit entre Anglars e Rinhac .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Rinhac; es ara del canton d*'Enne et Alzou* (en francés).

## Demografia

* en 1830, Anglars recep una partida del territòri de Sent Felitz

### Demografia Sent Felitz

* Las donadas a la drecha del grafic, plaçadas automaticament, son las de la comuna entièra d'Anglars e Sent Felitz.
* En 1806 e 1821, Sent Felitz es recensat amb una autra comuna (Anglars ? aquò explicariá la montada de populacion d'Anglars entre 1800 e 1806.

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Cantem Nadal

**Cantem Nadal** es un cant tradicional occitan :

Ieu me soi levat per un matinet 
Que l’alba preniá son blanc mantelet.

Cantem Nadal, Nadal Nadal,
Cantem Nadal encara ! (bis)

Ai pres ma capòta e mon capulet
E mon cort mantèl de droguet violet.

Ieu me’n soi anat cercar Guilhaumet.
–Qu’escotas aquí, gai pastorelet ?

Escoti cantar lo rossinholet,
Jamais n’ai ausit cant tant aimablet !

-N’es lo rossinhòl ni autre auselet
Mas del paradís un bèl angelet.

Ditz qu’a Betelèm, dins un establet,
Es nascut anuèit un Dieu enfantet.
Lac de Paralop

Lo **lac de Paralop** es un lac artificial situat sus Leveson en Avairon. Lo lac a una superficia de 1240&nbsp;ha, 120&nbsp;km de ribas, una contenéncia de 170&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;m3 e es dins dins lo territòri de 4 comunas : Arviu, Canet, Pradas e Las Salas.

## La creacion
Lo lac foguèt creat en 1951 per l'entrepresa EDF amb la creacion del barratge de Paralop qu'es un barratge idroelectric. Una superficia de 1240&nbsp;ha foguèt submergida per las aigas. Un pont roman, lo pont de las quinze arcadas, es totjorn dejós las aigas e dins un bon estat aprèp lo curatge de 1993.

## Nòtas
William Golding

**William Golding** (1911-1993) foguèt un escrivan britanic. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1983.
Justin Besson

L’abat **Justin Besson** (Mejalanon, 30 d'octobre de 1845 - Vilafranca de Roergue, 29 d'octobre de 1918) foguèt un dels escrivans occitans mai importants del país avaironés. Es conegut subretot gràcias a la sia òbra màger *D'al brèç a la tomba*, un poèma epic de dotze cants publicat en 1892.

## La vida de l'abat Besson

Justin Besson nasquèt en 1845 a Mejalanon, masatge de la comuna de Sent Sauvador. Èra l'oiten mainatge d'una familha pagesa plan religiosa que comptava nòu enfants. Visquèt al campèstre abans de dintrar quand faguèt sos dotze ans al seminari de Rodés. Comencèt a escriure de cançons en occitan quand aviá tretze ans. En 1871, aprèp que foguèsse ordenat prèire, aguèt per primièra parròquia Sent Ginièis d'Òlt. Aprèp mantas afectacions divèrsas, mudèt a Sent Andrieu de Najac. Prenguèt la retirada en 1907 e anèt viure a Rodés.

Comptava entre sos amics los escrivans Arsèni Vermenosa, Antonin Perbòsc e Prospèr Estieu. Collaborèt fòrça temps al *Journal de l'Aveyron*. Son òbra foguèt una inspiracion per fòrça escrivans del país roergàs coma per exemple Enric Molin o Eugèni Seguret.
Se moriguèt en 1918 a Vilafranca de Roergue en cò de sa sòr.

## Bibliografia

* *D'al brèç a la tomba* (D'al brès à la toumbo)
* *Contes de la tatà Mannon* (Countes de la tata Mannou) 
* *Contes de l’oncle Joanet* (Countes de l'ouncle Janet)
* *Bagateletas* (Bagateletos)
* *Besucarietas* (Besucarietos)
* *Lyre et Guitare*
* *Vespradas de l'oncle Polita* (Besprados de l'ouncle Polito)

## Annèxes
### Bibliografia
*

### Ligams extèrnes

* Document en occitan a prepaus de Justin Besson
* Extrach de vidèo de J. Cambon sus Besson
* ''Merles et fauvettes'', una de las òbras mai ancianas de Besson (en francés) a Gallica.fr
Arrondiment de Milhau

L**'Arrondiment de Milhau**   es una division administrativa e una anciana division electorala  francesa situada dins la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus e lo departament francés d'Avairon. Lo capluòc es la vila roergassa de Milhau. L'arrondiment s'espandís en Roergue. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Istòria
L'arrondiment se creèt en 1800 dins lo departament d'Avairon.
A partir de 2017, l'arrondiment perdèt los cantons de Campanhac e de Severac, mas s'espandiguèt a un grand nombre de comunas prèpas de Rodés. L'arrondiment es vengut lo pus espandit d'Avairon amb 3 741,7 km² (3467 km² abans 2017). La populacion es de 79 522 abitants en 2018 (70 995 en 2014), mas l'arrondiment de Rodés demòra lo pus poblat : 111 875 abitants en 2018.

## Composicion entrò 2015
L'arrondiment se compausava de 15 cantons:
* Canton de Bèlmont
* Canton del Pont de Camarés
* Canton de Campanhac 
* Canton de Cornus 
* Canton de Milhau Èst 
* Canton de Milhau Oèst 
* Canton de Nant 
* Canton de Peiralèu
* Canton de Sant Africa
* Canton de Sent Bausèli 
* Canton de Sant Roma de Tarn 
* Canton de Sent Sarnin
* Canton de Las Salas
* Canton de Severac
* Canton de Vesinh

## Composicion a partir de 2015
Dempuèi 2015, los limits dels cantons novèls pòdon èsser acavalats sus dos arrondiments e lo nombre de comunas pòt variar en seguida de la creacion de comunas novèlas : 101 en 2015, 97 en 2016. En 2017, pr'amor de la modificacion dels limits de l'arrondiment, l'arrondiment passèt a 110 comunas (110 comunas encara en 2020).

## Nòtas e referéncias
Causse Negre

Lo **Causse Negre** es un causse situat dins lo departament francés d'Avairon de Losera e de Gard. Es lo mai pichon dels Grands Causses amb una superficia de 200 km². Lo causse es conegut especialament per la Balma de Dargilan e lo Clapàs Vièlh.
Diga Joaneta

**Diga Joaneta** es un cant tradicional occitan :

Diga Joaneta
Vòls tu te logar ? 
Larireta
Diga Joaneta
Vòls tu te logar ? 
Nani ma maire
Me vòli maridar
Larireta
Nani ma maire
Me vòli maridar

Vòli un òme
Que sache trabalhar 
Larireta
Vòli un òme
Que sache trabalhar
Podar las vinhas 
E dalhar los prats
Larireta
Podar las vinhas 
E dalhar los prats
Michelle Obama

**Michelle LaVaughn Robinson Obama** (nascuda **Robinson**; Chicago, Illinois, 17 de genièr de 1964) es una avocata e femna politica estatsunidenca, membre del Partit Democrata. Es la femna de Barack Obama, lo 47en president dels Estats Units.  

Estudièt a l'Universitat de Princestown e a la Harvard Law School. A la debuta de sa carrièra, trabalhèt per lo gabinet Sidley Austin ont encontrèt son futur espós. En seguida s'engagèt en organizacions non lucrativas aital coma degana associada a l'Universitat de Hardvard. Michelle se maridèt amb Barack en 1992, del qual ten doas filhas: Malia e Sasha.

Durant lo mandat de Barack Obama entre 2009 a 2017, foguèt la primièra dama dels Estats Units d'America, e primièra femna negra a ocupar aquela foncion. Michelle Obama a escrit divèrses libres come *Becoming* (2018) e *The Light We Carry* (2022).

## Referéncias
Los Toldos

**Los Toldos** qu'ei ua vila deu nòrd oest de la província de Buenos Aires e caplòc deu partit de General Viamonte. A l'origina qu'èra un camp (designat en castelhan dab la paraula *toldería* qui'u balhè lo son nom) d'indians mapuche gavidat peu lo lor capdau (*ionco* en mapuche) Ignacio Coliqueo.

Qu'ei la vila nadau d'Eva Duarte (mei coneguda com Evita), la famosa figura politica e sociau durant las annadas 40 e 50. La soa casa nadau qu'ei, amassa dab lo monastèri benedictin, l'atraccion toristica màger deu partit.
Lanas (vilatge)

**Lanas** (*Port-de-Lanne* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

Baiona au sud-oèst qu'ei distanta de 24,6 km.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei ['lanəs]. Las fòrmas ancianas que son *Sancta Maria de Lane* aus sègles XI-XII, *Duo Portus in Lana*, en latin, aus sègles XI-XII, *Port Naù e Bads* cap a 1072, *Lana*, *Lane* en 1305, *Birport* (mapa de 1630), *Lanne* (mapa de 1638), *Port de Lanes* (mapa de 1651), *Port de Lane* (mapas deu sègle XVII, shens data e deu començament deu sègle XVIII), *Lane* (mapa de 1714), *Lanne* (mapa de 1733) .

Segon Dauzat e Rostaing, lo nom (francés) qu'ei format deu latin *portus*, « pòrt, acès sus ua aiga » e de *lana*, fòrma gascona deu mot *landa*, d'origina gallica, « vaste espaci pas cultivat » .

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que i ved l'occitan *pòrt* e lo nom de lòc *Lana*.

Lo lòc qu'ei situat en amont de la confluéncia d'Ador e deus *Gaves Réunis* e qu'estó un pòrt. Que i avè un peatge per passar l'Ador per un transbordador suu camin gran de la vath deu Gave de Pau. Enter Lanas e Pei, que i a un lòc *Rasport* (mentavut *Birport* sus la mapa de Godocus en 1630) qui èra ua plaça deus « arrèr-pòrts » .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Òrtavièla

*Òrta Vièla*  o segon las règlas graficas **Òrtavièla** (*Orthevielle* en francés) qu'ei ua comuna gascona deu País d'Òrta situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. 

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ɔrtə'bjœlə]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Petrus de Avorte Bile* aus sègles XI-XII, *vicecomes Avortensis*, en latin, en 1288, *Orteuielle* (mapa de 1638), *Orte Viele* (mapa de 1714) .

Dauzat e Rostaing, Negre e Astor, qui coneishèvan pas las fòrmas ancianas, que comprenen *òrta*, varianta de *òrt*, « casau »; en mei, Dauzat e Rostaing que con.honen *vièla* e *vielha* .

Lo nom qu'ei un compausat deu latin *villa*, « grana proprietat » e nom deu proprietari plaçat abans (òrde determinant-determinat, posterior au sègle V), benlhèu **Borto* (qui sembla èstar un element deu cognomen atestat *Bortossus*), dab la preposicion *a*. [Com per Ortès], la conservacion d'un *ò* obèrt en posicion pretonica que seré diuvuda au basco. A prepaus d'Ortès, Miquèu Grosclaude que cita un *vescomte d'Aorte* e ua  *villa de Borta*. Lo cartulari de Dacs que permet d'assegurar l'identificacion de la *villa de Borta* a Òrtaviela. *Borta villa* que pòt donar **(B)òrtavièla* > *òrtavièla* per dissimilacion  (que i avè dus *b*). Qu'ei ua formacion romanica .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Lo site de la comuna

## Nòtas
Vinhal de Marcilhac

Lo **vinhal de Marcilhac** es un vinhal de 161&nbsp;ha situat dins lo departament d'Avairon que benefícia d'una AOC dempuèi 1990; es l'unic vinhal del departament d'Avairon que benefícia d'una AOC. La produccion de vin roge es de 7000&nbsp;hl per an, la produccion de vin rosat es de 400&nbsp;hl per an. 

Lo vitatge principal es lo Fer servador, qu'es present almens a 90% dins lo vin; los autres vitatges son lo Merlòt e lo Cabernet. 

## Situacion
Lo rasim ven d'11 comunas : Balsac, Claravals, Gotrens, Marcilhac, Moret, Nòuviala, ‎Prunas, Sent Cristòfa, Sent Cebrian, ‎Salas Comtals, ‎Valadin.

## Nòtas
Marcilhac

**Marcilhac** pòt èsser :

* Marcilhac la Cròsa
* Marcilhac la Crosilha
* Marcilhac (Puèi Domat)
* La comuna de Carcin : Marcilhac
* La comuna de Roergue : Marcilhac
* Lo vinhal de Marcilhac en Roergue.
* La comuna francofòna de Gironda : Marcillac
Salvanhac de Cajarc

**Sauvanhac** **(de Cajarc ?)** o **Salvanhac de Cajarc** (*Salvagnac-Cajarc* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Club Atlético San Lorenzo de Almagro

Lo **Club Atlético San Lorenzo de Almagro** qu'ei ua institucion esportiva de Buenos Aires e un de las 5 granas equipas de fotbòl d'Argentina (amassa dab River Plate, Independiente, Boca Juniors e Racing Club).

Que vadó dens lo quartièr d'Almagro a Buenos Aires quan Lorenzo Massa, un prèste salesian, e perpausè aus mainatges qui hasèvan au fotbòl sus las vias deu tramway de jogar suu terren de la soa congregacion en escambi d'acceptar d'arrecéber ua educacion.

Uei l'estadi de San Lorenzo (aperat lo *[[Gasomètre Navèth]]* - *Nuevo Gasómetro* en castelhan) que's troba dens lo quartièr deu Baish Flores. Lo gran rival istoric de San Lorenzo qu'ei l'equipa d'Huracán.

Lo chafre de San Lorenzo qu'ei *el cuervo* (lo "corbaish")

## Ligam extèrne

*Site oficiau
Denis Diderot

**Denis Diderot** (Langres, lo 5 d'octobre de 1713 – París, 31 de julhet de 1784) foguèt un escrivan, filosòf e enciclopedista francés del sègle XVIII. Escriguèt *[[Jacme lo Fatalista]]* (*Jacques le fataliste*), *Letra suls cècs* (*Lettre sur les aveugles*), *La paradòxa del comedian* (*Le paradoxe du comedien*), *Lo filh natural* (*Le fils naturel*), lo *[[Nebot de Rameau]]* (*Le neveu de Rameau*), de *[[La Religiosa]]*, creèt una revista de critica d'art (*Salons*), e foguèt coautor de l**[[Encyclopédie|Enciclopèdia]]''.

Dirigiguèt de [[1751]] a [[1772]] la redaccion de la primièra [[enciclopèdia]] universala editada en França (la segonda del mond occidental, doncas que lo [[anglés]] [[Ephraim Chambers]] faguèt lo meteis en [[1729]]), jol nom de ''L'enciclopèdia, o diccionari rasonat de las sciéncias, arts e mestièrs'' (''[[Encyclopédie|Lo encyclopédie]], uòu Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers'', 28 volums,  articles, 2885 illustracions). I participèron [[Voltaire]], [[Montesquieu]], [[Jean-Jacques Rousseau]] e [[Louis de Jaucourt|Jaucourt]] entre d'autras.

=== Biografia ===
Denis Diderot nasquèt lo [[5 d'octobre]] de [[1713]] a [[Langres]] ([[França]]). Comencèt la siá educacion en lo [[Companhiá de Jèsus|collègi jesuista]], en atenhent èsser mèstre d'arts en gra de [[filosofia]] als 19 ans ([[1732]]).

Estudièt de leis, en contra de l'opinion del sieu paire, que voliá que lo sieu filh dintrèsse en lo clericat. Quand, als 21 ans ([[1734]]), Diderot li parlèt al sieu paire del sieu desir d'èsser escrivan, aquel o refusèt e Denis comencèt una vida boèmia que deviá durar 10 ans.

Als 30 ans ([[1743]]), Diderot se maridèt amb Antoinette Champiom, una modista fòrça catolica. A causa de la classa sociala que li aperteniá a el la femna, lo ligam foguèt considerat inadequat, doncas de mai Champion aviá pauca educacion e mancava de dòte. Malgrat aiçò, Diderot e Antoinette aguèron una filha: Angelique Diderot.

Quand la sòr monja de Diderot moriguèt, l'opinion d'aquel sus la religion se vegèt afectada. Malgrat aiçò, foguèt reconegut per las siás òbras e foguèt elegit membre de l'Academia Francesa. S'enriquiguèt pas per las siás òbras, pròva d'aiçò es que li calguèt vendre la siá bibliotèca per li poder ofrir un dòte a la siá filha Angelique. Foguèt [[Catarina II de Russia]], una activa escrivana de cartas a Madame Geoffrin, qualas comandèt crompar la bibliotèca quand coneguèt las dificultats economicas de Diderot a causa qu'avián un amic en comun: [[Frédéric-Melchior Grimm|Grimm]].

Foguèt empresonat en 1749 dins lo castèl de Vincennes, ont corregiguèt l'enciclopèdia e poguèt manténer correspondéncia amb los sieus companhs de trabalh.

En l'ivèrn de [[1773]], amb 60 ans, Diderot foguèt convidat a la cort de [[Sant Petersborg]]. Passèt ailà divèrses meses coma conselhièr de la tsarina [[Catarina II de Russia]]. Ela declarèt un còp que «''acabi las miás convèrsas amb el amb las cueishas maceradas e **negras*' de cardenals. De sòrta que me soi vist obligada a plaçar una taula entre el e ieu*».

Diderot moriguèt a París (França) lo 31 de julhet de 1784. Aviá 70 ans.
Encyclopédie

[thumb|250px|Primièra pagina de l' '''''L'Encyclopédie''''' ([1751)]]
L***'Encyclopédie*** (*Enciclopèdia*, en occitan) foguèt un voluminós compendi de coneissenças en francés editat per Denis Diderot e Jean d’Alembert. 

Es considerada coma un exemple tipic del projècte del Sègle de las Luses. Lo seu nom original èra *L'encyclopédie, ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers* (en occitan: *L'enciclopèdia, o diccionari rasonat de las sciéncias, arts e mestièrs*). 

## Antecedents
L'idèa de publicar una enciclopèdia en francés nais de l'influéncia e capitada editoriala de la *[[Cyclopaedia|Cyclopedia]] or an Universal Dictionary of Arts and Sciences* (1728) de Ephraim Chambers, e mai de la publicacion del *Trevoux* elaborat pels jesuistas. Le Breton obten en 1745 una licéncia per efectuar una traduccion en francés de l'enciclopèdia de Chambers. En 1747 encarga Diderot e D’Alembert de l'elaboracion editoriala de l**Encyclopédie''.

== Ligams extèrnes ==
*  [http://diderot.alembert.free.fr/ Version en linha de l**Encyclopédie''].
Jean Le Rond d'Alembert

**Jean le Rond d'Alembert** (París, 16 de novembre de 1717 - París, 24 d'octobre de 1783) foguèt un matematician e filosòf francés.

La seuna filosofia se caracterizèt per la tolerància en general e l'escepticisme dins lo domeni de la religion e de la metafisica. S'especializèt dins la filosofia naturala e redigiguèt lo discors preliminar de l'Encyclopédie dirigida per Denis Diderot.

Abordèt las matematicas a travèrs de la fisica, amb lo problèma dels tres còrses (impossibilitat de trobar d'equacions de las trajectòrias - inestabilitat del sistèma), la precession dels equinòccis (rason del limpament de las sasons), las còrdas vibrantas (diferents biais de vibracion - aplicacion a la musica). Aquò lo menèt a estudiar las equacions diferencialas e las equacions de las derivadas parcialas. Inventèt tanben un critèri per estudiar la natura (convergéncia o divergéncia) de cèrtas serias, lo critèri de d'Alembert.

La seuna òbra mestressa foguèt lo tractat de dinamica, ont enoncièt lo teorèma que porta son nom (Principi de d'Alembert). Lo Teorèma fondamental de l'algèbra recep en França lo nom de *Teorèma de d'Alembert - [[Carl Friedrich Gauss|Gauss]]* perque d'Alembert foguèt lo primièr qu'ensagèt de lo demostrar.
Canigó (poèma)

***Canigó*** es un poèma epic de 1886 escrich per Jacint Verdaguer e que constituís un dels poèmas clau de la Renaissença Catalana. Aqueste poèma, qu'es un libre, conten una descripcion geografica dels Pirenèus catalans que se desvolopa a travèrs d'una istòria basada sus lo mite del *[[Bernat Tallaferro|Comte Tallaferro]]*. L'istòria se debana a l'Edat Mejana, al sègle XI, a l'epòca que los catalans patissián de las invasions musulmanas, e i apareisson fòrça elements mitologics.

## Argument
L'istòria comença quand *Gentil*, filh del Comte Tallaferro, après d'èsser armat cavalièr a la Glèisa de Sant Martí del Canigó, s'unís a l'armada crestiana qu'a per mission d'arrestar l'atac dels musulmans. Coneis *Flordeneu*, reina de las fadas. Ela lo sedusís, e el, encantat per ela, se desbremba de la batèsta e l'acompanha en un vòl pels Pirenèus en una carròça volanta mentre que li ensenha la sèrra e sas legendas. *Guifré*, l'oncle del cavalièr, vei que l'armada crestiana es a mand de pèrdre e o atribuís a la desercion de Gentil. Guifré lo suspren quand es amb la fada e, alara, encolerit, tua son nebot en lo desbauçar aval de la montanha. Mas, finalament, Guifré se'n pentís.

## Estil
La granda diversitat de ritmes produsís una deliciosa amenitat del poèma. L'autor jòga fòrça amb lo contrast entre las scènas que parlan del mond doç e encantador de las fadas e los durs combats entre los guerrièrs catalans e musulmans.

## Traduccions e versions
Lo poèma aguèt un acuèlh estrambordat entre los legidors; se considèra que *Canigó* marca lo moment mai naut de las possibilitats del poèta de Verdaguer. Foguèt traduch en italian per Maria Licer en 1888. Una annada apuèi, J. Tolrà Bordas lo tradusiguèt en francés, e en 1898 foguèt traduch en castelhan pel Comte de Cedillo. La darrièra traduccion al castelhan es de María Parés, publicada per Alianza en 1988. L'annada 2007 se publiquèt la traduccion a l'anglés de «La Maladeta» (del quatren cant), «Guisla» (lo desen cant) e «Los dos campanars» (l'epilòg), textes recolhits en *Selected Poems of Jacint Verdaguer: A Bilingual Edition*, edicion e traduccion fach per Ronald Puppo, amb una introduccion de Ramon Pinyol i Torrents, University of Chicago Press.

En 1910 ne sortiguèt una version teatrala de Josep Carner acompanhada de la musica de Jaume Pahissa. En 1934 Antoni Massana usèt l'adaptacion de Carner per ne far una opera que se estrenèt al Gran Teatre del Liceu de Barcelona en 1953.
Pèirahorada

**Pèirahorada**  o *Pèira Horada* segon Bénédicte Boyrie-Fénié  (*Peirahorada* en basco, *Peyrehorade* en francés) qu'ei ua comuna deu País d'Òrta, en Gasconha, administrada peu departament de las Lanas de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
Que's situa enter las Lanas de Gasconha, lo Bascoat e Bearn. Las tèrras de la comuna que son adaigadas peu Gave de Pau e lo Gave d'Auloron.

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [,pɛjrəhu'raðə]. Las fòrmas ancianas que son *ad petras cavas*, en latin, cap a 1105, *Pereforade* en 1305, *Pierrehourade* (mapa deu sègle XVII, shens data), *Peyrehourade* (mapa de 1630), *Peire Hourade* (mapa de 1638), *Peyrehourade* (mapas de 1651 e deu començament deu sègle XVIII), *Peirehourade* (mapa de 1714), *Peyrhourade* (mapa de 1733) .

Dauzat e Rostaing que donan l'etimologia latina, *Petra forata* e lo sens : « traucada » .

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que dona lo sens de *pèiras* [perqué au plurau ?] e de l'adjectiu *horadas*; que constata totun lo diccionari Palai dona a *hourà* lo sol sens de « marchar dessús » e que precisa lo sens de *houradà*. Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, que dona lo sens de *pèira horada* e que precisa la motivacion eventuala : preséncia d'anfractuositats, d'espelugas, de conduits sosterranhs .

*Horada* e *horat* que son los participis passats de l'ancian vèrbe *horar*, deu latin *forare*. Pr'amor de l'omonime *horar* (latin *fullare* « marchar dessús »), aqueth ancian vèrbe ei estat remplaçar per *horadar*, vèrbe format a partir deus participis passats precedents. Lo nom qu'ei benlhèu motivat per d'ancianas peirèras o de murs despeirats d'ancianas construccions. Que i a un bastiment preromanic arroeinat a *Pardies* (lo nom que significa « muralhas ») qui explica benlhèu lo nom de la vila, d'epòca romanica.

## Istòria
A la fin deu sègle XVI judius sefarditas refugiats arribats d'Espanha e subertot de Portugal que s'installèn a Baiona, d'on s'escampilhèn dens las tres petitas vilas de Pèirahorada, on los arcuelhó lo senhor d'Aspremont, e de Bidaishe e de La Bastida de Clarença (on los protegí lo purmèr duc de Gramont Antòni II).

## Galeries
 "La vila"
Fichièr:Office de tourisme de Peyrehorade.jpg|Ofici de torisme
Fichièr:Salle polyvalente de Peyrehorade.jpg|
Fichièr:Peyrtehorade-Flohmarkt.JPG|
Fichièr:Monument aux morts de Peyrehorade.jpg|


"La glèisa"

File:Peyrehorade-Kirche-1.JPG|
File:Peyrehorade-Kirche-2.JPG|
Fichièr:Eglise de Peyrehorade vue 2 détail sur la face avant.jpg|
Fichièr:Eglise de Peyrehorade vue 3 détail de l'entrée.jpg|
Fichièr:Eglise de Peyrehorade vue 4.jpg|
Fichièr:Eglise de Peyrehorade vue 5.jpg|
Fichièr:Eglise de Peyrehorade vue 6 jardin à gauche.jpg|
Fichièr:Eglise de Peyrehorade vue 7 détail sur le clocher.jpg|
Fichièr:Eglise de Peyrehorade vue 8 détail sur le côté droit.jpg|
File:Peyrehorade-Kirche-3.JPG|
File:Peyrehorade-Kirche-4.JPG|
File:Peyrehorade-Kirche-5.JPG|


## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Montesquieu

thumb|200px|right|Montesquiu en 1728.

Carles Loís de Secondat, baron de La Brèda e de Montesquiu, conegut en francés e internacionalament jol nom de **Montesquieu** (abans lo 18 de genièr de 1689 a la Brèda (Gasconha) – París lo 10 de febrièr de 1755) foguèt un pensaire politic, precursor de la sociologia, filosofia e escrivan del Sègle de las Luses.

Montesquiu, amb entre autres John Locke, foguèt un dels pensaires de l'organizacion politica e sociala de las societats modèrnas. Trabalhèt sus lo despartiment de las foncions de l'Estat entre sas diferentas compausantas, apelat mai tard « principi de separacion dels poders ». Sa contribucion bèla es d'aver sauput expausar als sieus contemporanèus dos modèls de libertat politica : la « libertat moderada » del regim monarquista e la « libertat extrèma » representada per la Constitucion d'Anglatèrra.

[left|thumb|[Castèl de la Breda]]
Filh de Jacme de Secondat, baron de Montesquiu (1654-1713) e de Maria Francesa de Pesnel, barona de la Breda (1665-1696), Montesquiu nasquèt dins una familha de magistrats de la bona noblessa, al castèl de la Breda (prèp de Bordèu en Gasconha) que ne'n portèt d'en primièr lo nom e que i serà totjorn fòrça estacat. Los sieus parents li causiguèron un mendicant per pairin per fin que se remembrèsse tota sa vida que los paures èran los sieus fraires.
Colombièrs

**Colombièrs** pòt èsser:

* Colombièrs, una comuna d'
* Colombièrs, una comuna d'
* Colombièrs, una comuna de 

## Veire tanben
* Colombiers
* Coulombiers
* Coulommiers
Colombièrs (Roergue)

**Colombièrs** (*Colombiès* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Palmeira dos Índios

**Palmeira dos Índios** es una vila de l'estat brasilièr d'Alagoas. Sa populacion totala èra 70&nbsp;151 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 461&nbsp;km².