open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Geranium (genre)

*Aqueste article concernís lo genre *'Geranium** stricto  sensu. Per l'article concernent los geraniums de jardinariá, vejatz l'article **Pelargonium**.''

Los **geraniums** son un [[genre (biologie)|genre]] de plantas [[èrba|erbacèas]] de la familha dels [[Geraniacèas]].
Las fuèlhas lobadas, gaireben sequèas, de nervuras palmadas son opausadas sus la tija. Las tijas e mai lo dejós de las fuèlhas son pubescents. Las fuèlhas atenhon 5&nbsp;cm de diamètre.
Lo grop dels [[geranium]]s recampa diferentas [[espècia]]s, de formas e [[biotòp]]s fòrt variats. Per la seleccion varietala, òm a obtengut de varietats orticòlas ineditas nombrosas : vejatz tanben l'article **Pelargonium*'.

==Las vertuts dels geraniums==
*Los geraniums son de plantas excellentas contra los [[moissal]]s.
*Aquelas flors an una odor fòrça delicata e bravament agradiva.
*Lors raices son fòrt finas e se pòdon plantar en pòt pichon.

==Espècias salvatjas principalas==
Flòra europèa :
* *Geranium bohemicum*   L.  [[Geranium de Boèmia]]
* *Geranium columbinum*   L.  [[Geranium colombin]]
* *Geranium dissectum*   L.  [[Geranium de las fuèlhas decopadas]]
* *Geranium lanuginosum*   L.  [[Geranium lanós]]
* *Geranium lucidum*   L.  [[Geranium lusent]]
* *Geranium macrorrhizum*   L.  [[Geranium de las raices gròssas]]
* *Geranium molle*   L.  Geranium de las fuèlhas mòlas
* *Geranium nodosum* L.  Geranium nosós
* *Geranium phaeum* L. Geranium livid
* *Geranium pratense*   L.  [[Geranium dels prats]]
* *Geranium pusilum*   L.  [[Geranium fluet]]
* *Geranium pyrenaicum*   Burm.f. Geranium dels Pirenèus
* *Geranium rivulare*   Vill.  [[Geranium blanc]]
* *Geranium robertianum*   L.  [[Geranium èrba de Robèrt]]
* *Geranium rotundifolium*   L.  [[Geranium de las fuèlhas redondas]]
* *Geranium sanguineum*   L.  [[Geranium sanguin]]
* *Geranium sylvaticum*   L.  [[Geranium dels bòsques]]
* *Geranium tuberosum*   L.  [[Geranium tuberós]]

==Autras espècias==
* *Geranium maderense'' Yeo, 1969

## Galariá

Image:Geranium lucidum Sturm6.jpg| Dessenh representant un geranium
Image:Geranium molle-02 (xndr).jpg| Doas flors de geranium
Image:Geranium sanguineum L.jpg|Geranium sanguineum Perfumariá de Burren, Irlanda


## Ligams extèrnes
* Òli essencial e Aromaterapia
* geraniums-vivaces.fr
Escala musicau

Ua **escala musicau** qu'ei un ensemble de nòtas alinhadas en òrdi ascendent (de la mei grava dinc a la mei aguda) o descendent (de la mei aguda dinc a la mei grava) qui pòden estar utilizadas per compausar o interpretar ua pèça de musica.

Lo biais de las nòtas de se succedir dehens l'escala que pòt variar segon que las nòtas de la gama e sian pròchas o pas ; òm parla atau de gama cromatica se las nòtas e son desseparadas per sonque un miei tons o de gamas diatonicas se son deseparadas per tons e miei tons. La plaça deus miei tons dens ua gama diatonica que forma un esquema d'encadenament de la nòta qu'òm apera mòde e qui son escala musicau en octavas (dab sèt nòtas diferentas, la ueitau estant ua repeticion de la purmèra mes mei aguda).

Los ancians grècs que teorizèn e qu'identifiquèn sèt mòdes : lo mòde ionian, lo mòde dorian, lo mòde frigian, lo mòde lidian, lo mòde mixolidian, lo mòde aeolian e lo mòde locrian. La musica occidentau modèrna b'emplega generaument pas sonque dus mòdes gessits deus ancians mòdes grècs : lo mòde major e lo mòde menor.

A despart deus mòdes qui son escalas diatonicas devesidas en octavas, òm pòt emplegar d'autes menas d'escalas musicaus. Las gamas pentatonicas, per exemple que descompausan en cinc nòtas enlòc de ueit. Òm pòt tanben emplegar pas sonque tons o compausar gamas dab unitats inferioras au miei ton.
Escòla de Nosta Dauna

L**'Escòla de Nosta Dauna** (var. **Escòla de Nòstra Dòna**) qu'ei un grop de compositors medievaus qui composèn a París enter la debuta de la bastida de la catedrau de Nosta Dauna de París (de cap a 1163) e la meitat deu sègle XIII. Enter los sons compositors, lo nom de Léonin puish lo de Pérotin qu'an traucat lo cors deus sègles.
Tommaso da Celano

**Tommaso da Celano** que ho un monge franciscan deu sègle XIII, vadut a Celano, Abruzes, escrivan, agiograf e compositor, famós per'mor l'imne *Dies irae*.
Mycobacterium

Las **micobacterias** o **micobactèris** son un genre d'Actinobacteria, avent sa familha pròpria, las Mycobacteriaceae.  Lo genre inclutz de bacterias patogènas conegudas per provocar de malautiás grèvas dins los mamifèrs, coma la tuberculòsi e la lèpra. Lo prefixe grèc *myco* significa a l'encòp  e ; s'utiliza aici per caracterizar los compausats cerós de la paret cellulara.

## Nòtas
Włodzimierz Cimoszewicz

**Włodzimierz Cimoszewicz** (n. 1950) avocat e òme politic foguèt primièr ministre de Polonha entre 1996 e 1997.
Józef Oleksy

thumb|250px|Józef Oleksy en 2009

**Józef Oleksy** (Nowy Sącz, 22 de junh de 1946 - Varsòvia, 9 de genièr de 2015) foguèt un economista e politician polonés. Membre de l'Aliança de l'esquèrra democratica, foguèt primièr ministre de Polonha entre 1995 e 1996.
L'Avelhanet

**L'Avelhanet** (*Lavelanet* en francés) es una comuna lengadociana del País d'Òlmes, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus .

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
### L'Avelhanet
La prononciacion es [laβeʎa'net]. Las fòrmas ancianas son *Bastida de Avellaneto* (sense data, segon Paul Viteau), *Avelanetum* en 1244, *de Avelaneto* en 1245, *Laveraned* en 1246, *Avellanetum*, *Avelaneto in Mirapicencio* en 1308, *Avelaneto* en 1313-14, *Velaneto* ? en 1319, *Avellanetum* en 1318-25, *Lavelanet* en 1486, etc .
Segon totis los autors, lo nom ven d*'avelhana*, del latin *avellana*, *(nux) avellana* (« notz d'Abella »), ambe le sufixe collectiu *-et*, del latin *-etum*, e l'article definit. Lo sens es d'un ensemble d'avelhanièrs o una plantacion d'avelhanièrs. Es un equivalent de *l'avel(h)anièra* o de *l'avel(h)aneda*. Lo nom s'explica donc per la preséncia d'avel(h)anièrs sul lòc ont la vila se bastiguèt, prèp de *Bensa* (nom francés).

### ''Bensa'' (en francés)
Se la grafia del nom es modèrna, seriá benlèu un **Vençan*, format d'un nom latin d'òme *Ventius*, *Vencius*, *Vennissius* o *Venecius*, ambe le sufixe *-anum* . Se la grafia es medievala, caldrà cercar endacòm mai.

## Istòria

* *Bensa* (nom francés) foguèt annexat per l'Avelhanet entre 1790 e 1794 .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra caplòc del canton de L'Avelhanet; es ara burèu centralizator del canton del País d'Òlmes.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².
 
## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
* Artur Causson (1848-1945), òme politic, escrivan, banquièr e grand proprietari terrenal. Fondèt en 1896 *l'Escolo de Mount-Segur* qu'a jogat un ròtle important dins la restauracion de la grafia classica.
* Jean-Pierre Bel, president del Senat francés, que ne foguèt cónsol màger (2001-2008).

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja
## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Léonin

**Léonin** que ho un compositor francés de cant polifonic deu sègle XII e tanhent de l'Escòla de Nosta Dauna. Que ho un deus purmèrs compositors de marcar lo ritme dehens las soas composicions. 

Las soas òbras que hon transmesas per un autor designat con l'Anonim IV dehens lo son *Magnus Liber*. Las composicions de Léonins que precedíns las de Pérotin, eth tanben tanhent de l'Escòla de Nosta Dauna, mes posterior a Pérotin.
Antoni Ponikowski

**Antoni Ponikowski** (1878–1949) academic e òme politic, foguèt primièr ministre de Polonha entre 1921 e 1922.
Sistèma nerviós central

A cò dels vertebrats, lo **sistèma nerviós central** (var. **sistèma nerviós centrau**)(**SNC**) es la part del sistèma nerviós qu'es inclusa dins las meninjas. Conten la màger part del sistèma nerviós e se compausa del cervèl (pels vertebrats que ne'n possedisson), e de la mesolha espinala. Amb lo sistèma nerviós periferic ten un ròtle fondamental dins lo contraròtle del comportament. Lo SNC es contengut dins la cavitat dorsala, amb lo cervèl dins la cavitat craniana e la mesolha espinala dins la cavitat espinala. 
Lo cervèl es protegit pel cran, alavetz que la mesolha espinala es protegida per las vertèbras.
Wincenty Witos

**Wincenty Witos** (1874-1946) proprietari agricòla e òme politic, foguèt lo primièr ministre de Polonha en 4 ocasions: entre lo 10 e lo 23 de junh de 1920, entre lo 14 de julhet de 1920 e lo 13 de setembre de 1921, entre lo 18 de mai e lo 14 de decembre de 1923, e entre lo 10 e lo 14 de mai de 1926.
Pérotin

**Pérotin** que ho un compositor francés deu sègle XIII, mèste de capera a Nosta Dauna de París e tanhent de l'Escòla de Nosta Dauna qui espelí arron de Léonin. Com aqueste darrèr, las soas òbras e la soa vita que son conegudas mercés a las nòtas de l'Anonim IV dehens lo Magnus Liber.
Władysław Grabski

**Władysław Dominik Grabski** (1874-1938) economista, istorian e òme politic, foguèt primièr ministre de Polonha en doas ocasions: entre lo 27 de junh e lo 24 de julhet de 1920, e entre 1923 e 1925.
Aleksander Skrzyński

**Aleksander Józef Skrzyński** (1882-1931) jurista e òme politic, foguèt lo primièr ministre de Polonha entre lo 20 de novembre de 1925 e lo 5 de mai de 1926.

## Referéncias
Imnes de Dèlfes

Los **imnes de Dèlfes** que son duas pèças de musica de la Grècia antica marcadas sus pèiras au segond sègle A.C. e vodadas au diu Apollon

La musica qu'i e marcada dab letras grègas com ac hasèvan los ancians grècs.

Lo purmèr imne que's compausa d'ua simpla linha melodica compausada sus lo mòde dorian (en vertat, meilèu çò qui aperam uei lo mòde frigian. 

Que hon descobèrtas au sègle XIX e, au dia de uei, que son las pèças de musicas conegudas e notadas shens ambigüetat mei ancianas (la pèça la mei anciana qu'ei ua tauleta sumeriana d'argela mes d'ua lectura mei imprecisa peus especialistas).
Ut (solfegi)

**Ut** qu'ei l'ancian nom (autrejat au sègle X per Guido d'Arezzo) de la nòta aperada **Do** (o **C** dens lo sistèma anglosaxon) dens lo solfegi modèrne. Qu'ei la purmèra nòta de la purmèra gama majora (desprovesida de cap alteracion).

Lo nom Ut qu'ei totun demorat entà designar la tonalitat dens lo nom de cretes concertos o entà parlar deu contre Ut (ua nòta suberaguda referenciau entaus cantadors e trompetistas) o per designar la clau d'Ut.

Lo Do mejan o Do soprano qu'ei notat C4 dens la notacion scientifica qu'a ua frequéncia de 261,626 hertz.
Clau (solfegi)

Ua **Clau** en solfegi qu'ei un simbòl hicat a la debuta d'ua portada en bèth marcar la plaça d'ua nòta precisa (lo sol per la clau de sol, lo fa per la clau de fa o lo do per la clau d'ut) entà indicar la plaça relativa de las autas nòtas.
Portada (solfegi)

Ua **portada** o **pentagrama** qu'ei un ensemble de 5 linhas on las nòtas e son marcadas. 

Au son començament la portada qu'ostendeish ua clau (qui marca l'emplaçament d'ua nòta qui implica la posicion relativa de las autas), la mesura e las alteracions (dièsis o bemòls de la gama emplegada).

A partir de la nòta de la clau las autas nòtas que son estruçadas de las mei baishas (jusonas) dinc las mei agudas (sobironas) e dens l'òrdi d'encadenament do, re, mi, fa, sol, la, si en pujant e do, si, la, sol, fa, mi, re, do en baishant.
Semiton

En solfegi, **semiton** qu'ei un interval enter duas nòtas qui representa la meitat d'un 
ton. 

Òm pòt trobar mieis tons dehens ua gama diatonica (per exemple, enter lo mi e lo fa o enter lo si e lo do dens la gama de do major).

Dens ua gama cromatica, totas las nòtas que son desseparadas per un miei ton.
Ton (solfegi)

Lo **Ton** en solfegi qu'ei un intervau enter duas nòtas. Qu'ei l'intervau possible màger enter duas nòtas tòcatocantas dehens ua gama diatonica. Atau, qu'ei per exemple l'intervau enter do e re dens la gama de do major.

D'un punt de vista scientific qu'ei l'intervau enter la 8au e la 9au armonicas d'un son fondamentau.

Sus un clavièr de pianò qu'ei la distància enter duas tòcas blancas desseparadas per ua negra.
Maurice Scève

thumb|Maurice Scève
**Maurice Scève** (Lion, ca. 1500 - 1564) que ho un poeta francés tanhent de l'escòla de Lion e de la poetessa Pernette du Guillet. La soa òbra màger qu'ei *[[Delie, object de plus haulte vertu]]* (*Delia, objècte de la vertut mei hauta*).

Gessit de la borgesia juridica lionesa, que ganhè en 1535 lo concors de blasons organizat per Clément Maror. En 1540 que ho l'organizator principau de l'entrada deu rei Enric II de França.

Qu'ei considerat, dab lo son biais de tractar l'amor, com un continuator de Patrarca e un precurssor de La Pléiade.
Pernette du Guillet

**Pernette du Guillet** (Lion, ca. 1520 - 7 de julhet de 1545) que ho ua poetessa tanhenta de l'escòla de Lion e de Maurice Scève qui avó ua passion impossibla per era, hèra mei joena e maridada (òm a pensat que seré podut estar la soa musa). Las soas òbras que hon estampadas arron de la soa mort dab lo títol : *Rymes de Gentille et Vertueuse Dame, Pernette du Guillet*.
Dièsi

Ua (o un) **dièsi**, dens lo solfegi qu'ei un signe d'alteracion qui, hicat davant ua nòta deu pentagrama, e lhèva aquesta d'un miei ton.

Ua o mantuas dièsis que pòden estar estar marcadas a la clau e atau aplicà's suber tota la particion. Dens aqueste cas un becaire hicat sus la particion davant ua nòta qu'anulla temporaument sus era l'alteracion de la dièsi. Se la dièsi b'ei marcada dens ua mesura, que s'aplica sus totas las nòtas de medish nom dinc au cap de la mesura au mens qu'un becar e vienga restituir la valor iniciau de la nòta.

A la clau, las dièsis que's botan dens l'òrdi seguent : **Fa, Do, Sol, Re, La, Mi, Si** ; aquò e significa que si la clau be conta pas sonque ua dièsi, qu'ei lo fa ; se son duas, alavetz que son fa e do ; se son tres, fa, do e sol eca. Lo nombre de dièsis que determina la tonalitat d'ua particion : sia sus ua gama majora, sia dens la soa relativa menora.

Ua dobla dièsi qu'existeish tanben e que hè alavetz pujar la nòta d'un ton sancèr.

## Ligams extèrnes
Per las tonalitats majoras e menoras determinadas peu nombre de dièsis espiar :
* Mòde major
* Mòde menor
Bemòl

Un **bemòl** en solfegi qu'ei ua alteracion qui hè baishar la valor d'ua nòta d'un miei ton. 

Lo bemòl que pòt estar marcat sia a la clau e aplicà's dens tota la particion, sia dens ua mesura e, alavetz, s'aplicara sonque durant la mesura sancera.

L'ehèit deu bemòl que pòt estar annulat per un becaire.

I a tanben un doble bemòl qui baisha la valor d'un ton sancer.

A la clau, l'òrdi deus bemòl qu'ei : **Si, Mi, La, Re, Sol, Do, Fa** ; aquò que significa que se i a pas sonque un bemòl a la clau, alavetz qu'ei lo si ; se son dus, que son lo si e lo mi ; se son tres, que son lo si, lo mi e lo la eca.
Becaire

Un **becaire** en solfegi qu'ei un signe d'alteracion qui anulla l'ehèit d'ua auta alteracion, sia un bemòl o sia ua dièsi.

Com aquestas duas alteracions, lo becaire n'afecta pas sonque la mesura on e's troba e dab la condicion qu'ua auta dièsi o un aute bémol e'u segueishe pas abans la fin de la mesura.
Mirko Cvetković

**Mirko Cvetković** (*Мирко Цветковић* en sèrbe) es lo Primièr ministre actual de Serbia.

{| border="1" align="center"
|----- align="center"
Cervèl

Lo **cervèl** (var. **cervèu**, **cervèth**) es lo centre del sistèma nerviós a cò de tots los vertebrats, e de fòrça invertebrats. D'unes animals primitius coma las medusas o las estèlas de mar an un sistèma nerviós descentralizat sens cervèl, alavetz que las espongas an pas cap de sistèma nerviós. A cò dels vertebrats, lo cervèl es situat dins lo cap, protegit pel cran e prèp dels aparelhs sensorials primaris de la vision, l'audicion, lo sens de l'equilibri, lo gost, e l'olfaccion. 

Lo cervèl pòt èsser extremament complèxe. Lo cervèl uman conten aperaquí 100 miliards de neurònas, ligadas per mai de  connexions sinapticas caduna. Aquelas neurònas comunican entre elas per mejan de longas fibras protoplasmicas sonadas axòns, que carrejan de trens de pulsacions senhals nomenats potencial d'accions cap a las partidas aluenhadas del cervèl o del còs e las ciblan cap a de cellulas receptrises especificas.

D'un punt de vista filosofic, podèm dire que la pus importanta foncion del cervèl es de servir d'estructura fisica de la ment. D'un punt de vista biologic, pasmens, la foncion pus importanta es de generar los compòrtaments que promòvon lo ben èsser d'un animal. Lo contraròtle del compòrtament pel cervèl interven per activacion dels muscles, o en provocar de secrecions quimicas coma las ormonas. Pasmens totes los compòrtaments necessitan pas l'intervencion del cervèl.
Ivars Godmanis

**Ivars Godmanis** es un politician leton que foguèt primièr ministre dos còps: entre 1990 e 1993, e entre 2007 e 2009.
Mesura (solfegi)

Ua **mesura**, en solfegi, qu'ei un ensemble ciclic deus temps d'ua pèça de musica, amassats arron d'un temps dit "hòrt" e seguit de temps dit "flacs". La mesura que compta un nombre precís de temps. S'aqueste nombre b'ei par òm parla d'ua mesura binària (òm parla totun tanben de mesura quaternària se la soma deus sons temps be son multipla de 4) ; se la soma deus temps b'ei multipla de 3 la mesura qu'ei dita ternària ; dens los autes cas la mesura qu'ei dita irregulara.

Suu pentagrama, las mesuras que son desseparadas dab barras verticaus.
Borut Pahor

**Borut Pahor** (n. 2 de novembre de 1963) òme politic, es lo president actual d'Eslovènia. Durant un long periòde de temps foguèt president de lo sieu partit, e ocupèt divèrses luòcs de responsabilitat publica durant la siá carrièra. Deputat a l'Assemblada Nacionala d'Eslovènia, ocupèt la siá presidéncia entre 2000 e 2004, e foguèt tanben membre del Parlament Europèu.

Foguèt tanben primièr ministre entre 2008 e 2012, après ganhar las eleccions legislatiuas de 2008.
Lista dels primièrs ministres de Norvègia

thumb|right|120px|Escut de Norvègia.
Lo primièr ministre es lo cap de govèrn de Norvègia. En l'an 1873 foguèt creada la carga de primièr ministre de Norvègia.

## Primièrs ministres en Christiania (1873–1905)
Vaquí la lista dels primièrs ministres en Christiania (actuala Òslo) abans l'independencia norvegiana (entre lo 1873 e lo 1905).

## Primièrs Ministres dempuèi l'independéncia fins a la [[Segonda Guèrra Mondiala]] ([[1905]] -[[1945]])
Vaquí la lista dels primièrs ministres de Norvègia dempuèi la dissolucion de l'union amb Suècia, en 1905.

## Primièr ministre durant l'ocupacion alemanda
:Vidkun Quisling, Ministre President 1940, e 1942-1945)

## Primièrs ministres dempuèi la Segonda Guèrra Mondiala

(*) en exili entre 1940 e 1945
Gro Harlem Brundtland

**Gro Harlem Brundtland** (n. 1939) mètge e femna politica, foguèt primièra ministra de Norvègia en tres ocasions: 1991, 1986-1989 e 1990-1996.

Tanben foguèt la cinquena directritz generala de l'OMS de 1998 a 2003.

.
Ontàrio

300px|vinheta|Ontàrio- Niagara Falls
**Ontàrio** (en anglés *Ontario*) es una província situada pel centre de Canadà, la pus importanta de per sa populacion e la segonda, après Quebèc, en superfícia totala. (Nunavut e los Territòris del Nòrd Oèst son mai grands mas son pas de províncias.) Ontàrio confronta las províncias de Manitòba a l'oèst, Quebèc a l'èst, e los estats estatunidencs (d'oèst cap  a l'èst) de Minnesòta, Michigan, Ohio, Pensilvània (al Lac Erie), e Nòva York. Fòrça de las termièras d'Ontàrio amb los Estats Units son naturalas, que començan al lac de Woods e seguisson a travèrs los Grands Lacs: lac Superior, lac Huron (qu'inclutz baia georgiana), lac Erie, e  lac Ontàrio, puèi a la  ras del  fluvi de Sant Laurenç prèp de Cornwall. Ontàrio es la sola província canadiana a la broa dels Grands Lacs.

La  capitala d'Ontàrio es Toronto, la pus granda vila de Canadà. Ottawa, capitala de Canadà, es tanben situada en Ontàrio.

La província pren son nom del Lac Ontàrio,  derivat del mot huron *ontarí:io*, que significa "lac grand", o benlèu de *skanadario* que vòl dire  "aiga polida" en Iroqués.

## Referéncias
Audenja

**Audenja** (en francés: *Audenge*) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gironda de la region d'Aquitània.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Auròs

**Auròs** (*Auros* en francés) es una comuna gascona de Vasadés administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las atestacions ancianas citadas per Bénédicte Boyrie-Fénié son *Auros* (1255, 1299, 1307-1317) e *Ouros* (1343). Auròs es donc un deus nombrós vilatges de Gasconha que pòrtan lo sufixe aquitanic *-otz(e)* > *-òs*, en latin *-ossum*. La question se pausa deu radicau. Per Ernèst Negre, citat per Dauna Boyrie-Fénié, se tractarè de *Aureus*. Pr'aquò, l'eminenta toponimista ha remarcar a bon dret que *Aureus* aurè donat **Auriòs*, au lòc que *Aurus*, nom de persona pus rare, dona plan lo resultat *Auròs*. Dauzat e Rostaing s'èran tanben prononciats per *Aurus*, *Aurius* o per un oronime.

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra caplòc deu canton d'Auròs; es adara deu canton de *Le Réolais et Les Bastides* (en francés), donc deu Reulés e las Bastidas.

## Demografia

## Lòcs e monuments
* Abadia de Nosta Dauna de l'Arrivet

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gironda

## Ligams extèrnes
## Nòtas
Lo Boscat

**Lo Boscat** (*Le Bouscat* en francés) es una comuna bordalesa, en Guiana, situada dens lo departament de Gironda e la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna
*Teodòr Blanc

## Veire tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Carbon Blanc

**Carbon Blanc** (*Carbon-Blanc* en francés) es una comuna bordalesa de Guiana, administrada per lo departament de Gironda e la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia

## Istòria
Avant 1853, Carbon Blanc èra dens la comuna de Bassens e Carbon Blanc, mès lo borg de Carbon Blanc èra caplòc dau canton (çò sembla).
## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Veire tanben
* Comunas de Gironda
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Toronto

**Toronto** es la pus granda vila de Canadà e la capitala de la província d'Ontàrio. Es situat per la riba nòrd-oèst del lac Ontàrio. Amb mai de  abitants, es la novena municipalitat d'America del Nòrd. Toronto es lo còr del Grand Airal de Toronto (*Greater Toronto Area (GTA)*), e forma una part de la region fòrça poblada del centre-sud Ontàrio nomenada *Golden Horseshoe* qu'amassa   abitants.

## Nòtas e referéncias
Nòva Escòcia

La **Nòva Escòcia** es una província situada per la còsta sud-èst de Canadà. Es la província pus poblada del Canadà atlantic. Sa capitala Halifax es un centre economic màger de la region. La Nòva Escòcia es la segonda pus pichona província de Canadà amb una superfícia de &nbsp;km². Sa populacion de  ne fa la quatrena província mens poblada del país, mas la segonda pus densament poblada.

L'economia de Nòva Escòcia es tradicionalament basada sus sas ressorsas, mas s'es diversificada dempuèi la mitat del sègle XX. Las industrias coma la pesca, las minas, l'esplecha forestièra e l'agricultura son vengudas fòrça importantas e foguèron rejonchas pel torisme, tecnologia, filmes, musica, e finanças.

thumb|left|250px|Mapa de Nòva Escòcia

## Nòtas
Nòu Brunswick

300px|vinheta|Nòu Brunswick
Lo **Nòu Brunswick** es una de las tres províncias maritimas canadencas qu'es la sola constitucionalament bilingüa (francés e anglés) dins la federacion. La capitala provinciala es Fredericton. Los servicis d'estatisticas canadencs estimavan sa populacion en 2008 a  abitants; una majoritat son anglofòns, mas i a tanben una minoritat francofòna importanta (32%), mai que mai d'origina acadiana.

Lo nom de la província ven de las traduccions anglesa e francesa del nom de la vila de Braunschweig al nòrd d'Alemanha, la vila d'origina del rei Jòrdi III del Reialme Unit.

Au sud-est de la província, la jovena generacion parla lu chiac, un mescladis de francés e d'anglés, bien diferent del francés acadian.

## Nòtas
Sant Maclo

**Sant Maclo** o **Sent Maclo** (*St Maclou* en gascon, dins una autra grafia; **Saent-Mâlo** en galò; **Sant-Maloù** en breton; *Saint-Malo* en francés) es una vila francesa situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.

Lo gentilici es **macloin -ina / macloïn -ïna** (grafia classica pas segura; *malouin -ino* en grafia mistralenca)

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Diapason

thumb|50px|Un diapasonUn **diapason** qu'ei ua horca metallica qui, quan òm la truca, e produseish ua nòta referenciau dab un son natre. 

Qu'ei tradicionaument utilizat peus musicians entà acordar los instruments de còrdas e peus cantaires entà poder començar las loas interpretacion dab la nòta justa.

Uei lo dia los diapasons de metau que son concurrenciats peus diapasons electronics e peus acordadors electronics (qui muishan la frequéncia de las nòtas qu'òm los hè audir).

Los diapasons ancians que dan ua idèa deus biais d'acordatge deus instrument de musica deu temps d'autes còps.
Micmac

Los **micmacs**, (**mi'gmaq** en micmac) son una nacion primièra, pòble d'americans nadius indigènas del nòrd-èst de Nòva Anglatèrra, de las províncias atlanticas de Canadà, e de la Peninsula de Gaspe en Quebèc. 

La nacion a una populacion d'aperaquí  personas, que aproximativament un tèrç parlan encara inuísimk, una lenga lenga algonquiana. L'inuísimk èra sonque escrit en escritura micmac ieroglifica e es ara escrit en utilizar fòrça letras de l'alfabet latin estandard.

Dins las províncias canadencas de Nòva Escòcia e Tèrranòva e Labrador, octobre es celebrat coma lo mes de l'istòria dels micmacs e la nacion entièra celèbra *Treaty Day* cada an lo 1èr d'octobre.
Kåre Willoch

**Kåre Isaachsen Willoch**, economista e òme politic n. 1928 - 2021, foguèt primièr ministre de Norvègia entre 1981 e 1986.
Armonica (musica)

Ua **armonica** en musica qu'ei un deus sons d'ua seria qui segueish un son fondamentau dotat d'ua frequéncia fondamentau. Cada armonica de la seria qu'ei un multiple sancèr naturau d'aquesta frequéncia. 

En musica, cada còp qui la frequéncia b'ei doblada òm produseish la medisha nòta a l'octava superiora. Atau, per exemple, lo la deu diapason qu'ei dotat d'ua frequéncia de 440 hertz ; aquò que vòu díser que la nòta qui la soa frequéncia e ei de 880 hertz qu'ei alavetz tanben un la, mes mei agut.
Octava (solfegi)

200px|thumb|Octava de do sus la clau de sol.Ua **octava** en musica qu'ei un intervau enter dus sons qui la frequéncia deu segond e ei lo doble o la meitat de la frequéncia deu purmèr. Los dus sons que hèn sonar alavetz la medisha nòta mes dab hautors desparieras puish que lo son de frequéncia mei elevada qu'ei mei agut.

Dens la musica occidentau e dens lo son solfegi aquestas duas nòta que son los dus cap d'ua gama.
Endarnòs

**Endarnòs** (*Andernos-les-Bains* en francés) es ua comuna gascona, administrada peu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Anglada

**Anglada** (en francés *Anglade*) es una comuna gavaia de Bordalés  situada dens lo departament de Gironda de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Petrus de Angladas* en 1242-1255, *Sanctus Martinus d'Anglada* en 1339, *Cayssac, sive Anglada* en 1361 .
Segon Dauzat, *Anglada* ven dau latin *angulata*, derivat de *angulus*, angle; designa una tèrra, una region en fòrma de cunh . 
Segon Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, *Anglada* ven de l'occitan *anglada*, « contengut d'un angle, angle, canton de tèrra », probablament a prepaus de la fòrma dau vilatge (!). Segon J. Astor, es un derivat de l'ancian occitan *anglar*, « canton de tèrra », emb lo sens precís de « petit terrenh barrat » .
Bénédicte Boyrie-Fénié accèpta la nocion precisa fornida per Astor. Lo sens dau mot es près de *cornau*, « tèrra en fòrma de cunh », a prepaus d'un vilatge, d'un quartièr. Coma an trobat de vestigis arqueologics, lo lòc es ancian e l'etime es *angulata(m)*, puslèu que l'occitan *anglada* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Gironda

## Ligams extèrnes
* Anglada sus lo site de l'Insee

## Nòtas
Arbís

**Arbís** (*Arbis* en francés) es una comuna bordalesa  de Guiana, lingüisticament gascona, situada dens lo departament de Gironda e la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

Lo 1èr de genièr de 2019 fusionèt damb Cantòis dens la comuna novèra de Pòrta de Benauja e ne'n vengut caplòc. 

## Geografia
## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *a cappella Darbiat arch. Benaugensis*, en 1326, *cappella d'Arbis*, en 1342, *cappella d'Arbitz*, en 1361 . Dauzat supausa damb bravament de dobtes una racina **arb-* de sens escur . Bénédicte Boyrie-Fénié i coneis lo sufixe collectiu latin *-iceu*, associat damb un nom, benlèu de vegetaus o de mineraus .

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Targon; es adara dau canton de *l'Entre-deux-Mers* (en francés), donc de l'Entre Duas Mars.

## Demografia

## Lòcs e monuments
* Castèth de Benauja

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Gironda

## Ligams extèrnes
## Nòtas
Arsin

*Arsin* o *Arsins* o *Arcin* o **Arcins** (*Arcins* en francés) es una comuna medoquina de Guiana, lingüisticament gascona, administrada pr'au departament de Gironda de la region de Noèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Arcyns*, en 1279, *domus templi d'Arcinhs*, en 1343, *Arscins* .

Dauzat explica lo nom de la comuna per un nom latin d'òme **Arcinius*, inatestat,derivat de *Arcius*, emplegat sol . Xavier Delamarre presenta una fòrma celtica *arcinon*, la propietat d*'Arcinos*. Bénédicte Boyrie-Fénié utiliza lo cognomen *Arsinus*, o **Arsinius*, pr'amor de la fòrma de 1343, çò que hèi qu'escriu lo nom *Arsin*, curiosament shens *-s* finala , maugrat las fòrmas ancianas.

*-S* finala pòt estar un gentilici shens sufixe : los **arcins*, los abitants d'*Arcin, pui confusion dau nom dau lòc emb lo daus abitants ; coma que sia, es generala dens las fòrmas ancianas. La fòrma de 1343 emb *-n-* palatalizada s'explica probablament per l'esfòrç articulatòri diuvut a la succession de *-n-* e de *-s*. D'auta part, la constància grafica dau *-c-* haré eliminar la proposicion grafica de B. Boyrie-Fénié e conservar dens lo dobte la grafia tradicionala *Arcins*. Veire Medòc.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Gironda
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Ambés

**Ambés** (*Ambès* en francés) es una comuna bordalesa de Guiana administrada pr'au departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Ambe rivo*, *inter Ambes*, *inter rivos*, au sègle V, *del bec Dambes usque ad portum*, en 1126-1147, *in palude d'Ambes*, en 1273, *Ambes, « palu de l'Entre-deux-Mers »*, en francés, en 1276, *pro transfretum de Ambes*, en 1382, *Ambez*, sus una mapa dau sègle XVII . *Ambés* ven, segon Dauzat, Jacques Astor e Bénédicte Boyrie-Fénié, dau mot gallés *ambe*, « riu, flume » e dau sufixe latin *-ensem*. Observem pr'aquò que Negre, citat per B. Boyrie-Fénié, se refusa a donar d'explica , e que Xavier Delamarre, qu'avèva citat *Amb-ensem > Ambès* dens son diccionari de la lenga gallesa, au mot *ambe* , se garda d'i tornar dens son diccionari daus noms de lòcs, benlèu pr'amor dau sufixe latin, mès tanben perqué dens **Ambensem*, lo grope *-mb-* se simplifica normalament en *-m-*, dens lo quite gascon bordalés. Influéncia venguda de delà Dordonha, de parlars *a priori* pas tan gascons ? Conservatisme sabent qu'auré restablit *-mb-* etimologic ? I a pas, en tot cas, d'influéncia d'Ambarés : au sègle XII, *Ambarés* èra enquèra a l'estat de sintagma, *en Barés*. Coma *ambo* en latin  a lo sens de « tots dus ensemble », es pas absurde de supausar una etimologia entèirament latina (damb lo problèma de *-mb-* que damòra) e una contaminacion, presenta dens las atestacions dau sègle V, entre lo mot latin e lo mot gallés, perqué los dus convenen semanticament.

## Istòria

## Economia

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Larmont; es adara dau canton de *La Presqu'île* (en francés), donc de la Peninsula.

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Gironda
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Las Artigas de Luçac

**Las Artigas de Luçac** (en francés *Les Artigues-de-Lussac*) qu'ei ua comuna francofòna, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Arvèiras

**Arvèiras** (*Arveyres* en francés) es una comuna bordalesa de Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda e la region de la Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

La comuna compren de las partidas bassas, sovent d'ancians braus (palús) de la ribèira de Dordonha (lo punt pus bas de la comuna es a 1 m), assecats au sègle XVII , que l'auto-rota A89 travèrsa per un viaducte, e deus plans de 20-30 m d'altitud, on lo borg es installat.

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Arveriis (ecclesiam de ~)*, en 1096, *Arberiis (parrochia de ~)*, en 1235 e 1361 (latinizacions), *Arveyras (prior de ~)* en 1362, *Arveriis (parrochia de ~)* (latinizacion), en 1367. Dauzat i vei, sense certitud, un *arvaria*, deu latin *arvum*, « camp laurat» . Bénédicte Boyrie-Fénié precisa la proposicion de Dauzat (**arvarias* coma collectiu de *arvum*), mès l'acompanha d'explicacions que contribuïssen pas a l'esclarzir : la nocion d' *arvum* pausada per Dauzat auré un sens de « prada, pastenc », que met en relacion emb los braus eishugats dempuèi lo sègle XVII . Mès lo vilatge existís abans lo sègle XVII e lo sens donat au latin *arvum* es paradoxal. 

Aquò's estonable qu'aja pas cercat deu costat deu nom de la comuna vesina Vairas, tan près de lo d'Arvèiras, que fut una vila e un pòrt important pendent l'Antiquitat  e qu'es prononciat adara [bɛjrə] per influéncia d'Arvèiras, e tanben deu costat deu gallés *are*, « davant, près de, a l'èst de » (Arvèiras es a l'èst de Vairas). Lo nom de Vairas s'explica per lo gallés *uaria*, « cors d'aiga» (aplicat ací a la Dordonha) e una formacion **are + Uaria* dona lo medish resultat que **arvaria (s)* : **are + uaria* > **arvària* > **arvèira*. *S* finala dens los toponimes es corrent en Bordalés e en Vasadés (marca d'un collectiu : los abitants deu vilatge). La sola dificultat es benlèu que lo mot *are* s'acompanha generalament d'un nom comun e pas d'un nom pròpi, mès *uaria*, « cors d'aiga » conven tanplan coma **Uaria*, la vila, sustot quand los dus se confonden.
## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Liborna; es adara deu canton de *Le Libournais-Fronsadais* (en francés), donc deu Libornés-Fronçadés.
## Demografia

* l'aumentacion temporària de la populacion en 1851 se vei tanben, en mendre proporcion, a Vairas. Sembla contemporanèa de la construccion de la linha de camin de fer de París-Austerlitz à Bordèu-Sent Joan entre Bordèu e Liborna.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Aubiac (Gironda)

**Aubiac** (*Aubiac* en francés) es ua comuna gascona de Vasadés administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Aubiaco (cappella de ~)*, en 1342, *Albiaco (Sanctus Mauritius de ~)*, au sègle XIII e XIV. *Aubiac* ven, segon tots los toponimistas, d'un nom latin d'òme *Albius*, dab lo sufixe latin *-acu(m)* , latinizacion deu sufixe gallés *-āco(n)*. Aubiac èra donc probablament una anciana grana propietat antica qu'avèva per mèste *Albius*.

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Vasats; es adara deu canton deu Sud Gironda.

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gironda

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Aubia e Espessàs

**Aubia e Espessàs** , de façon incorrècta *Aubía e Espessàs*  (*Aubie-et-Espessas*) es una anciana comuna bordalesa d'Occitània , lingüisticament gascona, administrada prau departament de Gironda de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Dempuei lo 1èir de genèir 2016, es comuna delegada e caplòc de la comuna novèla de Vath de Virvèa.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
### Aubia
Las fòrmas ancianas son *in parrochiis de Albia*, en latin, en 1273, *Sanctus-Martinus de Albia*, en latin, en 1339, *cappella d'Albia*, en latin, en 1367 . *Aubia* vendré d'un nom latin *Albius*, pres absoludament, donc sense sufixe, segon Albèrt Dauzat , mès Bénédicte Boyrie-Fénié remarca que lo nomen *Albius* es associat au sufixe *-a* d'apertenéncia, enquèra present dens la prononciacion [aw'bije] .
### Espessàs
Las fòrmas ancianas son *a priore d'Espessas*, en 1355, *prior d'Espessans*, en 1367. Espessàs, a la diferéncia d'Aubia, nom d'origina antica, es un nom d'origina « dialectala » (posteriora au latin), benlèu lo mot *espés* emb lo sufixe *-às*, vengut dau latin *-aceum*; lo sens seré d'una vegetacion ramuda, espessa, druda . Notem pr'aquò, a prepaus deu sufixe, la fòrma de 1367.

## Istòria
* En 1813, las comunas d'Aubia e d'Espessàs fusionèren . Lo 1èir de genèir 2016, Aubia e Espessàs, Sent Antòni e Salinhac formèren la comuna novèla de *Val de Virvée* (nom francés).

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Sent Andreus de Cubzac; es adara dau canton deu Nòrd Gironda.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

### Demografia Espessàs

* Per 1806, probable qu'Espessàs èra dejà recensat emb Aubia, que ganha mèi de 200 abitants.
* Lo n° INSEE a estat cambiat per de las rasons practicas.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Gironda

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Auriòlas

**Auriòlas** (*Auriolles* en francés) es una comuna deu Vasadés istoric, en Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. 	

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Auriola (nemus quod dicitur...)*, en 1155-1183, *Auriola*, en 1274, *Lauriola (de ~)*, en 1289 . Dauzat interprèta lo nom coma lo nom de l'ausèth, deu latin *aureolus*, e Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, postula *Centaurea calcitrapa* o *Narcissus poeticus*, que pòden portar lo nom d*'auriòla*. Mes B. Boyrie-Fénié, considèra qu'en l'abséncia de sufixe, de valor collectiva, aqueras proposicions son dificilas. Accèpta pr'aquò l'idèa de Jacques Astor, que cita l'ancian francés *oriol*, « bòrd, bassulh, limit », que porré aver un equivalent en ancian occitan, e la remarca de P.H. Billy, que vei Auriòlas au limit de Vasadés e d'Agenés, doneré un pes suplementari a aquera suggestion . L'inconvenient es qu'entre Auriòlas e la devisa de las diocèsis, i a quasi 10 km.

Los autors coneishèven, probable, l'adjectiu *auriòl* quand es acompanhat d'un nom, coma los nombrós *Montauriòl*s e *Puèg-auriòl*s lengadocians. Si l'an pas acceptat ací, es que lo mot semblava pas de valor adjectivala. Mes un nom sosentendut es totjorn possible, coma per exemple lo latin *villa* o *terra*. Lo cas d'Auriòla es pas isolat. I a tanben la comuna d'Oriolles, en Charanta adara francesa, e son nom es atestat *Auriola* en 1100. La motivacion deu nom de la comuna charantesa pòt estar la preséncia de calcedònias pseudomorficas, de las pèiras preciosas que i an trobat . Aquera particularitat es benlèu absenta d'Auriòlas, mes la pròva es que l'adjectiu pòt se trobar en toponimia fòra de la preséncia aparenta d'un nom. L'adjectiu *auriòl, auriòla* pòt aver en lengadocian un sens concret (la color deu sòl), mes es sustot valorizant, perqué es en relacion emb l'aur, simbòle de riquesa . Ajustem que Auriòlas e *Oriolles* an un autre punt comun : lo nom èra citat au singular a l'Edat Mejana, mes adara es au plurau, benlèu simplament grafic e francés (es mut dens l'occitan local). 

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Pelagrua; es adara deu canton deu Reulés e de las Bastidas.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Veire tanben
* Comunas de Gironda
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Banhaus

**Banhaus** (*Baigneaux* en francés) es una comuna bordalesa  de Guiana, lingüisticament gascona, situada dens lo departament de Gironda e la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Banials*, en 1097, *Baignaus*, en 1197, *Banals*, *Banas*, *Banaus*, *Banhats*, *Bainials*, *Baniaus*, *Bainaus*, *Baniarals*, en 1126-1147, *Baniolis*, en latin, en 1126-1147, *Baygnaus*, *Baygneus*, en 1242-1255, *Gaylardo de Baynaus*, en 1277, *cappella de Bayaus*, en 1362 . Lo sens generau dau nom, « establiment de banhs public o privat » es acceptat per tots los toponimistas; la sola dificultat es lo sufixe que s'ajusta au nom latin *balneum*, « banh ». Segon Dauzat, *Banhaus* ven dau latin *balneolum* . Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, vòu *balneolis*, ablatiu-locatiu plurau dau latin tardiu *balneolae*, « petit establiment de banhs public o privat ». Bénédicte Boyrie-Fénié era-medisha ajusta un sufixe *al(e)* a *balneu(m)* . La vocalizacion de *-l(s)* finau es absenta d'una partida de las atestacions aus sègles XI e XII perqu'es probablament recenta.
## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Targon; es adara dau canton de *l'Entre-deux-Mers* (en francés), donc de l'Entre Duas Mars.

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Gironda

## Ligams extèrnes
## Nòtas
Varia

*Varía* (grafia incorrècta segon las règlas d'accentuacion de la grafia classica) o puslèu **Varia**  (*Barie* en francés) es una comuna occitana de Vasadés, en Gasconha, administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Dauzat, que citava pas de fòrmas ancianas, interpretava lo nom com **Baria (villa)*, d'un nom latin d'òme *Barius* ; mès lo nom *Barius* es pas atestat, solament *Baria*, au femenin, e en Dàcia, plan luènh de Garòna.
Las fòrmas ancianas son *Barea*, en latin, shens data, *Labarria (in affario de ~)*, en 1273, *Labarie (in molendino de ~)*, en 1273, *Barriaca (... sicut est illud de ~)* en 1273.
Segon une etimologia populara, la comuna tira son nom de las variacions de Garòna/Garona, en gascon los *variats*. En realitat, l'etimologia sembla d'èste **vallia*, derivada de *vallis *, «vath», e deu sufixe *-a*, « lòc de »; las duas *l* intervocalicas evolucionan regularament en *r* e lo *v* se pronóncia *b* . Sembla que lo nom deu lòc aja perdut l'article.

Lo nom de la comuna ancianament donat en títol e acceptat per divèrs sitis, *Varía*, es devut a una error de Bénédicte Boyrie-Fénié, perqué l'accent agut sus l*'i* pòrta pas cap d'informacion suplementària e es donc una fauta; l'anciana grafia deu tipe *haría*, *cosía*, s'utilizava en cas de tombada d'una *-n-* intervocalica; escriven *Varia* coma escriven *geometria* e pas **geometría*, Arua e pas **Arúa*, etc. 

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton d'Auròs; es adara deu canton de *Le Réolais et Les Bastides* (en francés), donc deu Reulés e las Bastidas.

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gironda

## Ligams extèrnes
## Nòtas
Baron (Gironda)

**Baron** o puslèu **Varon** (*Baron* en francés) es una comuna occitana de Bordalés , lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *de terra del prad del Avaron*, en 1119-1121, *Avaron*, en 1126-1147, *a cappella ecclesie de Baron*, en 1326, *Sanctus-Christophorus-de-Avaron*, en 1339, *Auaron*, en 1361 . 

Dauzat, que probable coneishé pas las fòrmas ancianas, supausa que lo nom de la comuna ven dau cognomen latin *Baro/-onis* o dau títol d'origina germanica, vingut chafre, *Baro*, « baron » . Medisha remarca per Negre e per Astor (citats per Bénédicte Boyrie-Fénié). 

B. Boyrie-Fénié part d'un etime **avallone*. Lo nom vendré dau gallic *avallo*, « poma », damb lo sufixe *-one*, çò que doneré lo sens de « pomareda ». B. Boyrie-Fénié hornís l'evolucion : **Avallon(e)* > *Avaron* (evolucion gascona *-ll-* intervocalic > *-r-* > *(A)varon* (aferèsi de *a-* iniciau) > *Baron* (confusion gascona de *v* e de *b*). La grafia seré donc *Baron*. La pomareda que servit de motivacion dateré d'una epòca anteriora a l'ocupacion romana , çò qu'es pas provat (la lenga celtica gardèt una vitalitat sufisenta per formar de toponimes pendent quauque temps).

En realitat, aquera presentacion es globalament justa per l'etimologia e lo sens, mes apèra quauquas remarcas foneticas. Lo mot gallic a l'origina es pas exactament *avallo*, mes *aballo* (varianta *abalo*, mes es pas aquera que podré menar a *Avaro-*); lo sens en gallic es « poma, pomèir », e probablament lo gallic a especializat *abalo* en « poma » (neutre) e *aballo* en « pomèir » (femenin) . Segon Delamarre, *Baron* ven de *aballo*, « poma, pomièr », en gallic, o d'un teonime (nom de diu) inatestat **Aballos* : sia « la pomareda, lo lòc ont i a de pomièrs », sia la propietat dau diu **Aballos* .

B. Boyrie-Fénié sembla pas segura en grafia classica (o utiliza una auta grafia ?). *V* romanic e dens lo quite cas que representeré un *b* antic, s'escriu *v* (escriven *la vaca* en gascon tanplan coma en provençau, non pas *la baca* !). *Baron* es benlèu una grafia valorizanta, en fòrma de jòc de mots, mes la sola grafia admissibla es **Varon**.

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Brana; es adara deu canton deus Tuquets de Dordonha.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Gironda

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lo Barp

**Lo Barp** (*Le Barp* en francés) es una comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada pr'au departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas