open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pompilh

En anatomia umana, lo **pompilh** o **botelh** (var. *boteu*) designa la partida carnuda e musclada situada entre la garra e lo tendon d'Aquiles, que dona lo relèu a la fàcia posteriora de la camba.

Lo pompilh es sovent subjècte a la rampa, subretot per l'esportiu.

L'estetica del pompilh preocupat pels mascles. Una pèça embourrada, lo pompilh fals, èra ja plaçada sus la partida posteriora de la camba per remplaçar un pompilh insufisent. La protèsi soscutanèa remplaça ara lo pompilh fals.
Cuèissa

thumb|cuèissa vista de fàcia
La **cuèissa** (var. **cueisha**) es la partida del membre inferior ligant per l'Óme la ancas a la camba. Sa foncion es subretot locomotritz.
Pels aucèls, coma lo polet o la piòt, la cuèissa es un dels membres posteriors de l'animal, per oposition a las alas.

## Estructura anatomica
### Ososa
Lo maluc es l'òs de la cuèissa, òs mai long de l'esqueleta uman e plan resistent a la fòrças de portança que deu portar. Coma totes los òsses longs, se distinga un còrs o diafisi e doas extremitats o epifisis.

L'extremitat nomenada la tèsta del maluc e es ligat al còs pel còl. La tèsta: 2/3 d'esfèra d'un diamètre mejan de 25 mm. Cobèrta de cartilatge articular, es lo luòc d'insercion del ligament triangulari (que liga lo maluc a l'òs iliac).
Lo còl es fusifòrma. Sus la fàcia posteriora del còs del maluc, i a una linha aspra, luòc d'insercion de fòrça muscles.

L'extremitat distala es compausada de dos condíls del maluc. Aquel s'articulan amb lo tibià e la noseta per formar l'articulacion del genolh.

### Vasculara
La cuèissa fa passar de gros vaissèls sanguins arterials e venoses.
* Artèrias: artèria femorala, artèria prigonda de la cuèissa, artèrias perforantas
* Venas : vena granda esafena e vena peichona esafena jos la pel, vena femorala situada contra l'artèria femorala, en prigondor.

### Nerviosas
Lo nèrvi sciatic e de brancas nerviadan los muscles de la cuèissa, abans de venir lo nèrvi tibial dins la region del genolh.

### Musculària

Los muscles de la cuèissa son repartits en tres lojas : la loja anteriora, la loja posteriora e la loja intèrna.

La loja anteriora es occupada per:
* lo muscle articular del genolh
* sartòri (o muscle coturièr)
* muscle quadricèps femoral:
** Drech anterior
** Vast medial
** Vast lateral
** Vast intermediari

La loja intèrna, formada pels muscles *aductors* :
* muscle pectinat
* muscle gracil (o drech intèrne)
* muscle long aductor
* muscle cort aductor
* muscle grand aductor
La loja posteriora se compausa dels *[[muscles isquiocambièrs]]*: 
* muscle bicèps femoral
* muscle miègtendinós
* muscle siègmembranós

## Ligams extèrne
John Cabot

**John Cabot** (1450 - vèrs 1498) es un explorator italian au servici d'Anglatèrra. En 1497, dirigiguèt una expedicion qu'agantèt lo nòrd dau continent american. Dispareguèt en mar vèrs 1498-1499 dins lo corrent d'una segonda expedicion.
Companhiá neerlandesa deis Índias orientalas

thumb|right|Simbòl de la Companha.

La **Companhiá neerlandesa deis Índias orientalas** foguèt una companhiá comerciala fondada per lei Províncias Unidas en 1602. Dispareguda en 1799, foguèt una dei companhas pus poderosas de son epòca e aguèt un ròtle decisiu dins la formacion de l'Empèri coloniau neerlandés.

## Liames intèrnes

* Colonialisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Companhiá Anglesa deis Índias Orientalas

La **Companhiá anglesa deis Índias orientalas** es una societat comerciala anglesa qu'existiguèt de 1600 a 1858. Fondada per favorizar la formacion d'expedicions vèrs l'Asia, venguèt la societat comerciala pus poderosa de son epòca, desvolopèt de capacitats militaras importantas que permetèron de formar un empèri en Índia.
Polaciones

250px|left|thumb|Carnavau deus Zamarrones
**Polaciones** qu'ei ua comuna de Cantàbria.

Los sons abitants que son los *purriegos*.

## Referéncias
Borsonada

La **borsonada** es un sac de pel que, per gaireben totes lo mammifèrs terrèstres mascles, es situat entre lo penis e l’anús. Apara los testiculs e los manten a una temperatura establa.

## Explicacions

Per l’èsser uman, fins a la novena setmana de prenhesa, lo fètus mascle o femne presenta encara pas dos tuberculs generics que donaran per la filha las grandas labras de la vulva e la borsonada pel garçon. La fusion dels dos tuberculs es ja acabada vèrs la onzena setmana ne resulta una sutura. Vèrs lo seten o ueiten mes los testiculs descendan dins la borsonada.
thumb|Borsonada umna, mostrada en dos estats: estat normal detendur a esquèrra, estat contractat a drecha, estat provoca pel freg per exemple
La foncion principala de la borsonada es reputada d'èsser de mantenir los testiculs a una temperatura leugièrament inferieura a aquela del còs ( per l’Òme) per favorizar la produccion dels espermatozoïdes (espermatogenesi). 
La regulacion termica se fa mecé al movement reflèxe du muscle cremastèr que, en contractant la borsonada, apròcha los testiculs del còs, retracta lo penis, e espessís la pel de la boesonada quand fa freg e lo contrari quand fa caud, favorizant la susada dona una temperatura intèrna mai bassa.

La pel de la borsonada es de natura particulara, presentant de caracteristicas d’una mucosa transformada pendent l’embriyogenèsi; es pron permeabla a fòrça moleculas (aquò explica per exemple que la borsonada siá sovent plan afectada pendent una exposicion al gas de combat).

La pel de la bosonada poiriá aver un ròtle dins lo sistèma ormonal. 

Lo cirurgian anglés Percivall Pott (1714-1788) aviá ja remarcat que los mainats qu'èra afectat (peque pichons) emplegats a ramonar las chiminèia èra fòrça mai a desvolopar un càncer de la bosonada a l’adat adulta,  vèrs ), çò que foguèt un dels primièrs indicis de las causas environamentalas dels càncers.

## Envelopas

La borsonada es la premièra envelopa d’un organ multisisa aparant lo testicul. Las autras son:

# lo muscle dartós ;
# la fasciada espermatica extèrna ;
# lo muscle cremastèr ;
# la fasciada espermatica intèrne ;
# la vaginala.

Aquelas envelopas correspondon a las diferentas sisas successivas de l’abdomèn perque pendent lo desvelopament, observam una migracion dels testiculs de l’enfant dempuèi la région lombara fins a la borsonada. La borsonada se fondent dins la pel de l’abdomèn, que se diferencia pasmens per una textura, una color e de proprietatss diferentas.

## Vejatz tanben
### Bibliografia
* Laurent Berthelot, *Deux, c’est mieux qu’une*, éd. Odile Jacob, 2007.

### Articles connèxes
* testicul

### Ligams extèrnes

### Nòtas e referéncias
Glèisa de Sant Pèire dels Chartroses de Tolosa

thumb|200px|Dintrada de la glèisa de Sant Pèire dels Chartroses
La **glèisa de Sant Pèire dels Chartroses** es una glèisa de Tolosa situada prèp de la plaça Sant Pèire dins la carrièra Valada. Deu son nom a la comunautat dels monges Chartroses que l'edifiquèron al sègle XVI.

## Istòria
La construccion de la glèisa comencèt en 1602: de chartroses, fòragetats de Castras pels protestants, decidiguèron de bastir un monastèri a Tolosa. Aprèp la casuda d'un primièr dòma en 1609, l'edifici foguèt auçat. La glèisa foguèt consacrada pel cardinal François de Sourdis lo 20 de mai de 1612. 

Del monastèri demòra ara pas que la glèisa e una partida del clastre. Dempuèi de setembre de 2007, la parròquia de Sant Pèire dels chartroses es la parròquia estudianta de Tolosa.

## Dedicacion
La glèisa foguèt d'en primièr dedicada a la Verge e a Paul de Tebas. Aprèp la revolucion, la Glèisa de Sant Pèire de las Cosinas e son convent foguèron requisicionats coma arsenal, e la parròquia transferida. Aquela glèisa situada Carrièra Valada prenguèt doncas lo nom de Sant Pèire en 1792.

## Elements d'arquitectura
La nau a la particularitat d'èsser dividida en doas partidas. Una pels fidèls, e l'autra pels Chartroses, separadas per un altar monumental, cada costat avent la seuna dintrada. Aquel altar màger, bastit amb divèrses marbres Pirenèus, foguèt construit segon los dessenhs de François Cammas.

Le portal foguèt escultat en 1613 per Antoine Bachelier, filh de Nicolas Bachelier.

## Decòrs interiors
L'interior compta fòrça quadres (que *l'adoracion dels Pastres* per Jean-Baptiste Despax de frescas e bas relèus. Lo còr es compausat de 62 formas escultadas del sègle XVII. Cal signalar de caps d'òbra coma les *ángels coronant lo Sant Sacrament* de François Lucas en 1785. La capèla de la Santa Crotz presenta un ensems excepcional d'esculturas sus fusta d'Arthus Legoust (sègle XVII).

La cadièra data del sègle XVIII e ven de la glèisa de Sant Pèire de las Cosinas. L'orguena ven de la glèisa dels Jacobins que foguèt transferit en 1792.


Orgue Saint-Pierre des Chartreux (toulouse).jpg|L'orguena e las formas
Eglise Saint-Pierre des Chartreux - Autel 03.jpg|L'altar màger
Coupole Saint-Pierre des Chartreux (Toulouse).jpg|Lo dòma, en dessús de l'altar màger
Eglise Saint-Pierre des Chartreux de Toulouse Fonts baptismaux.jpg


## Vejatz tanben

### Nòtas e referéncias


### Ligams extèrnes
Site de la paròquia estudianta de Tolosa
Santa Reparata

**Santa Reparata** es una santa crestiana, verge e martira. Patrona de Niça e de Florença , es festejada lo 8 d'octobre.

## Biografia
Originària de Cesarèa de Palestina, Reparata seriá mòrta en 250, a l'edat de 15 ans, dei secutaments de l'emperaire roman Deci.
D'en primièr, òm auriá ensajat de la cremar viva mas foguèt salvada per un lavaci oportun. Òm li faguèt puèi beure de pega bolhenta, mas un còp de mai subrevisquèt. Finalament, foguèt descapitada e son còs plaçat dins una barca que se daissèt derivar en Mediterranèa. Segon la legenda, l'embarcacion atenguèt li còstas niçardas e foguèt menada subre la riba per d'àngels. Sei rèstas foguèron rebonduts dins una capela situada a l'emplaçament dau Niça vièlh actual  abans d'èsser depausats dins la Catedrala de Santa  Reparata en 1690.
Victorious

***Victorious*** es un programa de television de comèdia american creat per Dan Schneider per la cadena de television Nickelodeon.
Noalhac (Corresa)

**Noalhac** (*Noailhac* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la  region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia

## Istòria

Lo borg, que compren un petit castèl e una glèisa, foguèt un posession de la familha de La Chassanha pendent l'Atge Mejan, mas foguèt vendut als vescomtes de Torena al sègle XII. Aital la parròquia foguèt restacada a la chastelaniá de Colonjas, membre de la vescomtat de Torena.

Sus la demanda del vescomte, la familha d'Austau (Nom òc? Astorg es l'ortografia de la pagina francesa) gardèt lo vilatge. Puèi per maridatge, foguèt cedit als Noalhas. En 1738, gràcias al desmantelament de la vescomtat de Torena, la familha de Noalhas crompèt Noalhac e lo restaquèt al ducat de Noalhas.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luecs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Corresa

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Doana

La **Doana** (de l'arabi *dīwān*, "registre", "burèl") es un ofici governamental oficial pel contraròtle de moviment de dintradas e de sortidas de mèrças cap a l'exterior o venent de l'exterior. Dins qualques païses las doanas tanben contraròtlan la dintrada e la sortida de las personas, dins d'autres se fa per autres organismes.

## Foncions de las doanas
Las tres principalas foncions son: fiscala, proteccion e economica. La mission fiscala correspond al contraròtle e a la percepcion dels dreches e impostes sus las merças. Coma proteccion es l'aparament preventiu e repressiu de la fraudariá e an la responsabilitat de las taxas sus la consomacion, drech antidumping, fiscalitat intèrna entre autre. Fòrça important dins de lo domèni de la santat pública (contraròtle de medicaments, estupefasents...), proteccion del consomator (contrafaiçon, piratariá, normas tecnicas, ...), dina la securitat publica (contraròtla d'armas, ...), proteccion del patrimòni (contraròtle d'òbras d'art), luta contra la fradariá e trafec internacionals (merças sensibles, ...). 

La mission economica consistís per garantir lo respècte dels acòrdis internacionals (ATA, Convencion de Viena, ...), a aplicar las disposicions de politica comerciala e a contraròtlar, facilitar e promòure los escambis internacionals.
Pòrta

**Pòrta** es un nom comun e un nòm pròpri. 

## Nom comun

* En arquitectura :
** una **[[Pòrta (arquitectura)|pòrta]]** es la dubertura assegurant lo passatge per dintrar dins l'edifici o per circular per las salas, passatge podent èsser barra per un element d'uissariá menuisada de biais a la far pivotar o lisar sul costat;
** una **[[Pòrta de vila|pòrta]]** es una dubertura dins los barris de la ciutat dins une vila. Tanben pòr èsser un monument bastit a dintrada de la ciutat o pròche del centre vila per marcar un fach istoric o un personatge considerat coma gloriós;
** per extension en geografia urbana, lo tèrme designa la zona de dintrada d'une granda via de circulacion rotièra (amb escambadís d'autorota) penetrant dins la periferiá d'una vila màger.
* En geografia, **Pòrta**, (pòrta de ...) designa une vila situada sus un circuit comercial maritim o terrèstre de foncions essencialas dins los escambis entre regions, entre païses. 
* En matematicas, la **[[foncion pòrta]]** es nula pertot, levat entre *-1* e *1*, onte val *1*.
* En electronica, una **[[foncion logica|pòrta logica]]** es un element aplicant une foncion logica de l'algèbra de Boole.
* En informatica, une pòrta amagada es una foncionalitat desconeguda de l'utilisaire legitim, que dona un accès secret al logicial.

## Toponime
* **[[Pòrtas]]**, comuna del Daufinat

## Vejatz tanben
Batalha de la Chesapeake

La **batalha de la Chesapeake** se debanèt lo 5 de setembre de 1781 dins la baia de la Chesapeake. Opausèt una flòta francesa de 24 naviris comandada per lo còmte de Grasse a una flòta anglesa de 19 naviris dirigida per Thomas Graves. S'acabèt per una victòria francesa decisiva que permetèt de finir l'enceuclament de la vila de Yorktown onte lei Britanics deguèron capitular lo 17 d'octòbre seguent.

## Liames intèrnes

* Guèrra d'Independéncia deis Estats Units d'America.
* Naviri de linha.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Livarot (Calvados)

## Geografia

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Aretha Franklin

**Aretha Franklin** (nascuda a Memphis, Tennessee, 25 de març de 1942 – mòrta a Detroit, Michigan, 16 d'agost de 2018) foguèt una cantaira americana especializada en estils gospel e soul, tanben coneguda jos l'escais de "La Reina del Soul".

Filha d'un predicator baptista popular, als catorze ans cantava a la glèisa amb las siás sòrs Carolyn e Erma. Coneguèt e recebèt d'influéncias de las estelas del gospel Clara Ward e Mahalia Jackson. Entre 1956 e 1960 se consacrèt solament a cantar de gospel.

En 1960 foguèt contactada per la Columbia Records, qu'orientèt la siá carrièra d'un biais que li permetiá pas d'exprimir completament lo sieu talent. Lo disc qu'aguèt mai succès amb aquela companhiá foguèt *Rock-a-bye Your Baby with a Dixie Melody*

En 1966 passèt en çò de la companhiá Atlantic Records, e tornèt a l'estil R&B e i enregistrèt lo sieu primièr grand succès, que se'n vendèron mai d'un milion de còpias: *E never loved a man (The way I love you)*, compausat per Ronnie Shannon, ont Aretha cantava e tocava lo piano.
 
La siá carrièra musicala contunhèt amb de material original e de versions d'autres compositors, coma: *(You make me feel like) A natural woman*, de Gerry Goffin e Carole King, *I say a little prayer*, de Burt Bacharach e Hal David, *Eleanor Rigby*, de The Beatles, *Border song (Holy Moses)*, de Elton John, *Bridge over troubled water*, de Simon & Garfunkel, o *Until you come back ton me (That's what E'm gonna don)*, de Stevie Wonder

En 1980 passèt a la discografica Arista, ont amb lo sieu primièr album, intitulat *Areth*a, e la cançon, *United togethe*r, arribèt al "top ten". Lo duet amb George Michael *I Knew You Were Waiting For Me foguèt tanben un grand "hit".

Al cinèma joguèt dins *The Blues Brothers* (1980) e *Blues Brothers 2000'' (1998)
Estat liure d'Islàndia

thumb|right|Blason de l'Estat liure d'Islàndia.

L**'Estat liure d'Islàndia** es un estat viking islandés de l'Edat Mejana. Existiá dau començament de la colonizacion de l'illa en 930 fins a sa vassalizacion au reiaume de Norvègia en 1262.
Union de Kalmar

L**'Union de Kalmar** designa l'union personala dei tres reiaumes escandinaus (Danemarc, Norvègia e Suècia) sota un sobeiran unic de 1397 a 1523.

## Liames intèrnes

* Union personala.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Ducat de Bretanha

Lo **Ducat de Bretanha** foguèt un estat medievau qu'existiá dau sègle X au sègle XVI. Foguèt annexat per lo reiaume de França entre 1532 e 1547.
Reiaume de Corsega

vinheta|Extension teorica dau Reiaume de Corsega.
Lo **Reiaume de Corsega** foguèt un reiaume qu'existiguèt brevament en Corsega entre març e novembre de 1736. Theodor Stephan Freiherr von Neuhoff ne foguèt lo rei.
Margaret Mitchell

**Margaret Mitchell** (8 de novembre de 1900 – 16 d'agost de 1949) foguèt una escrivana estatsuniana, que ganhèt lo Prèmi Pulitzer en 1937 per son roman *[[Amb l'aura envolat]]* (*Gone with the Wind*). Aquel roman es un dels mai populars de totes los temps avent vendut mai de 30 milions d'exemplars. Se faguèt una adaptacion cinematografica en 1939 amb Clark Gable coma a actor masculin qu'es un dels filmes mas populars de totes los temps.

Margaret Mitchell nasquèt a Atlanta, dins l'Estat de Georgia (Estats Units d'America). Lo seu paire èra avocat e la seuna maire sufragista d'originas catolicas irlandeses que moriguèt en 1918 victima de l'epidèmia de gripa. Dins l'enfança escotava des recits de veterans participants de la guèrra civila nòrdamericana.

Escriviá una cronica dins un jornal *The Atlanta Journal-Constitution* jol pseudonim de Peggy Mitchell. Entre autres faguèt un entrevista de celèbre actor Rodolfo Valentino e faguèt de biografias de generals de la guèrra civila americana. En 2000 se publiquèt una seleccion dels seus articles. 

Se maridèt dos còps en 1922 e 1925.

Moriguèt d'un accident d'automobila, es enterrada al cementèri d'Oakland a Atlanta.

## Ligams extèrnes
*Obituary, NY Times, August 17, 1949 ''Miss Mitchell, 49, Dead of Injuries''
*New Georgia Encyclopedia (biographical entry)
*Margaret Mitchell timeline
*Bio of Margaret Mitchell prepared by the Margaret Mitchell House and Museum
*Biography of Margaret Mitchell - Books & Writers website

## Referéncias
Republica de Corsega

La **Republica de Corsega** foguèt un estat qu'existiguèt entre 1755 e 1769 sus l'illa de Corsega. Foguèt envasit e annexat per França a partir de 1767.

En novembre de 1755, Pasquale Paoli proclamèt Corsega en nacion sobeirana, independenta de la Republica de Gènoa. Crèet la constitucion corsa, qu'èra la primièra  constitucion escrita segon los principis del sègle de las Luses, e qu'inclusiá pel primièr còp lo  drech de vòt  de las femnas, pus tard revocat  pels franceses quora prenguèron l'isla en 1769. La Republica creèt una administracion e un sistèma judiciari, e fondèt una armada.
Nassau (estat)

Lo **Nassau** èra un estat alemand membre dau Sant Empèri Roman Germanic puei de la Confederacion Germanica. Se formèt durant lo sègle X onte apareguèt la linha dei còmtes de Nassau. En 1806, venguèt un ducat que foguèt annexat en 1866 per lo Reiaume de Prussia.
Batalha de Plassey

La **Batalha de Plassey** se debanèt lo 23 de junh de 1757 vèrs lo vilatge de Palasi. Lei fòrças de la Companhiá Anglesa deis Índias Orientalas bateguèron lei tropas dau divan de Bengal sostengudas per d'unitats francesas. Marquèt lo començament de la dominacion britanica sus la peninsula indiana.
Anhalt

thumb|right|Extension dau Ducat d'Anhalt après lei guèrras napoleoncas.

L**'Anhalt** foguèt un comtat alemand sobeiran membre dau Sant Empèri Roman Germanic puei de la Confederacion Germanica. Vengut ducat en 1806, foguèt integrat dins l'Empèri Alemand.
Territòris Britanics d'Otramar

Lei **Territòris Britanics d'otramar** son un ensems de 14 territòris sota la sobeiranetat britanica que fan partida deis illas britanicas. Son lei vestigis de l'empèri coloniau britanic. Aquelei territòris an generalament una autonòmia importanta, una talha limitada e una populacion febla. Certanei son revendicats per d'autreis estats.

Aquelei territòris son :
* Anguilla.
* Bermudas.
* Illas Caimans.
* Gibraltar.
* Illas Verges Britanicas.
* Illas Malvinas.
* Montserrat.
* Territòri Britanic de l'Ocean Indian.
* Illas Pitcairn.
* Santa Elena, Ascension e Tristan da Cunha.
* Illas Turcas e Caïcas.
* Akrotiri e Dhekelia.
* Georgia dau Sud e leis illas Sandwich dau Sud.
* Territòri Britanic de l'Antartida.
Anguilha

thumb|right|Localizacion d'Anguilha dins leis Antilhas.

thumb|right|Bandièra d'Anguilha.

**Anguilha** (Anguilla en anglés e oficialament) es un territòri britanic d'otramar situat dins leis Antilhas. Es compausat d'un archipèla de 102 km² que son nom vèn de son illa principala d'una superficia de 96 km². Sa capitala es The Valley. Dempuei 1980, aqueu territòri tèn una autonomia importanta e lo ròtle quasi unic de la metropòli regarda la defensa militara.
Lenny Kravitz

**Leonard Albert "Lenny" Kravitz**, nascut a Nòva York Estats Units d'America, lo 26 de mai de 1964, es un cantaire popular, compositor, instrumentista e productor. Son estil incorpòra d'elements del blues, rock, soul, funk, reggae, hard rock, psichedelic, folk e balada.

En mai d'èsser la votz principala e las dels còrs , jòga sovent totas las guitarras, bassa, batariá, clavièrs e percussion el meteis. Se ganhèt lo prèmi Grammy al "Best Male Rock Vocal Performance", quatre ans de seguida, de 1999 a 2002; e es situat a la 93a posicion dels "100 melhors artistas de Hard Rock" de VH1. 

Lenny Kravitz vendèt vint milions de disques dins lo mond entièr. Mas a de mai en lo sieu poder un dels mai amples ensems de *hits* musicales que la an auçada al apogeu dempuèi la siá primièra aparicion lo 1989.

## Biografia
A la recèrca del succès musical, adòpta l'escai de "Romeo Blue", donada la siá admiracion del cantaire Prince, mas atenguèt pas cap de contracte musical amb cap de ostal discografic e decidís tornar a Nòva York.

En 1987 se marida amb l'actritz Lisa Bonet, qu'a amb el una filha nomenada Zoe. Aquela relacion se trinquèt quatre ans après, en vivent Zoe a l'ora d'ara amb lo sieu paire.

Pendent lo temps que durèt aquel matrimòni, Lenny Kravitz decidís abandonar lo look Prince e cerca inspiracion en grandas rockers dels 60 e 70, coma Led Zeppelin, Queen, Jimi Hendrix, Stevie Wonder e Curtis Mayfield.

Es alavetz quand Virgin se fixa en el e edita lo sieu primièr album *Let Love Rule*, en atenhent tot un nombre un en las listas de succèsses e en iniciant una prometeira carrièra, que contunha actualament. 

En 2004, recebèt la siá sièisena nominacion als Grammy en aquela categoria per "If I Could Fall In Love" de lo sieu sièisen album d'estudi, Lenny. L'atractiu de Kravitz es estat reconegut tanben per los sieus collègas de profession; las siás collaboracions son tan variadas coma las siás pròprias influéncias, en avent trabalhat amb Madonna, Slash, Aerosmith, Jay-z N.E.R.D., Mick Jagger, P. Diddy E Alicia Keys.
Khondaker Mostaq Ahmad

**Khondaker Mostaq Ahmad**, tanben **Khondakar Mostaq Ahmad** (1918-1996) òme politic, foguèt president de Bangladèsh entre 15 d'agost e 6 de novembre de 1975.
Chacal

**Chacal** es lo nom vernacular designant mai d'una espècias de pichona o mejana talha de la familha des canids. Coma lo lop e le can, aparten al genre *[[Canis]]*.

Se trapan en Africa e en Asia.Pòdon a vegadas se jònher a un pichon grop, mas caçan mai sovent sols. De natura oportunista, se noirison sobretot de caronhas e de fruches e caçan de pichonas presas: pichons mamifèrs, insèctes, granhòtas, cernalha e aucèls.

## Etimologia
Lo tèrme *chacal* derivariá del sanscrit *सृगलः* (sṛgāláḥ) que significa « lo bramaire » via lo persan *شغال* (šaḡāl) e lo turc *çakal*. Totas las lengas europèas an lor nom vernacular formada dempuèi aquela mereissa racina, quitament se le tèrme latin es *thos*, tèrme benlèu de la civilizacion cartaginesa.

## Comunicacion
La comunicacion orala es fòrça importanta per totes los chacals. La gama de las cridas es un pauc diferenta segon las espècias.
Los chacals de chabrac e daurats an un registre mai espandit e plan sovent mai parlaires. Per se reconéisser, los chacals de chabraca glapisson alara que los chacals daurats braman. Aqueles darrièrs fan coma de niflament quand apròcha un dangièr. Las doas espècias fan de longs brams perçants tot en corrent, mesclat de jaupaments fòrça corts, que servisson a reünir l'ardada abans la caça.

Lo chacal raiat es mai silenciós. D’una votz bassa, emet de glapissaments o des jaupaments.

La crida del chacal de Simien es agut e repetat.

## Espècas
upright=1.5|thumb|Reparcion geografica

* Chacal comun o chacal daurat o *dihb* (*[[Canis aureus]]*)
* Chacal de flancs raiats (*[[Canis adustus]]*)
* Chacal de chabrac (*[[Canis mesomelas]]*)
* Chacal de Simiens (*[[Canis simensis]]*), o lop d'Abissinia
* Chacal crabièr (*[[Canis thous]]*)
* Chacal estriat (*[[Canis lateralis]]*)
* Chacal svèlte o chacal de Senegal (*[[Canis anthus]]*)
* Rainal de las pampas (*[[Canis Azarae]]*)

## Mitologia
Lo dieu de la mòrt e de l'embaumament de la mitologia egipciana, Anubis, èra representat coma un òme amb una tèsta de chacal. Es lometeis pel dieu Opoaut. Es tanben lo veïcul de la Divessa indoa Kali, divessa del Temps e de la Mòrt.

Lo chacal a dins las fablas indianas e africanas lo meties ròtle que lo rainal dins las fablas europèas.

## Vejatz tanben

### Ligam extèrne
Dossièr consacrat al chacal

### Nòtas
Ar Bonoù

**Ar Bonoù** en breton (*Le Bono* en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Mor-Bihan e la region de Bretanha.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Hialat carstic deu mont de La Garma

Lo **hialat [[carst]]ic deu Mont de La Garma**, situat enter Omoño (comuna de Ribamontán al Monte) e Carriazo (comuna de Ribamontán al Mar), en Cantàbria, qu'embarra mantua òbra importanta d'art rupèstre paleolitic. Las figuracions que comprenen pintruras e gravaduras d'animaus, e signes e mans negativas de color arroia.

Lo jaç deu Paleolitic Superior, en excellent estat de conservacion, las rèstas deu quau e's tròban en superfícia, que's compausa de carbons e d'esqueletas umanas en mei d'indicis de preséncia d'ors de las cavèrnas, d'un gran interès paleontologic.

* Cueva de La Garma
Ribamontán al Monte

**Ribamontán al Monte** qu'ei ua comuna de Cantàbria.

### De véder
* Hialat carstic deu mont de La Garma
Ribamontán al Mar

**Ribamontán al Monte** qu'ei ua comuna de Cantàbria.

### De véder
* Hialat carstic deu mont de La Garma
Lista dels primièrs ministres de Gabon

thumb|200px|Blason de Gabon
Vaquí la lista dels primièrs ministres de Gabon de 1957 fins a uèi.

## Vejatz tanben
* Lista dels presidents de Gabon
Linx

Lo **linx** (*Lynx*), apelat egalament **lop cervièr**, **gat-lop** o **gat-lobet**, es un genre de felids que conta quatre espècias. Las lors caracteristicas son: talha mejana, patas fòrtas, aurelhlas longas, coa corta o lo pelatge mai o mens tacat.

## Espècias
**Lynx canadensis*- Linx canadenc
**Lynx lynx*- lop cervièr o linx boreal o linx d'Euràsia o linx d'Euròpa o linx comun
**Lynx pardinus* - Linx iberic o linx pardèla
**Lynx rufus* - Linx ros

Totas las espècias abitan exclusivament dins l'emisfèri nòrd, en Euràsia e al Nòrd d'America (que semblon n'èsser originaris). Lo nomenat linx de desèrt (*[[Caracal]]*), qu'abita en Africa e dins una granda partida d'Àsia centrala e occidental, es en realitat un felin escassament parent que parteja qualques semblanças extèrnes amb los representants del genre *Lynx*, fruit de la convergéncia evolutiva, coma exemple i a la seuna coa, plan fòrça corta e las lors grandas aurelhas, coronadas de longs pèls negres a la punta que servisson per aumentar la lor excellanta audicion.

## Caracteristicas
Lo pelatge a diferentas tonalitats segons l'espècia e la sosespècia. Los linxs canadencs e eurasiatics oscillan entre lo marron e lo jaune desvolopant un pelatge mai long e gris pendent l'ivèrn. Lo linx iberic es de color marron alara que lo linx ros, coma l'indica lo seu nom, a una forradura marron rogenca. Las quatre espècias tenon de tacas e de raias que varian segon los individús. Los individús mai tacats vivon subretot al sud. L'espècia mai granda es l'eurasiatica, que pòt arribar als 30 kg de pes e l'espècia mai pichona es l'iberica, que capita pas los 20 kg.

## Biologia e ecologia
Son d'animals de preferéncia forestièrs. Lo linx iberic abita de bòsques de tipes mediterranèu, alara que l'eurasiatic e lo canadenc se trapan dins los bòsques de conifèrs e aqueles de fulèlha caduca. Lo linx rosses se tròba dins los bòsques coma dins las grandas planas e airals de bartas del centre e oèst del Nòrd d'America. La lors presas mai comunas son los Rosegairess e los lagomòrfs, a que s'apon ocasionalament aucèls e ongulats de pichona talha, coma cabretas e pichons del cèrvis. Los pichons carnivòrs, entre el que s'inclou el gat salvatge, tampauc s'escapa pas a la seuna predacion.

## Problematica del linx

De las quatre espècias conegudas de linx, l'espècia iberica es la mai vulnerable a causa del nombre d'indiviús. Aquela espècia es sus la Lista Roja d'Espècias de la UICN. La poblacion del linx iberic es redusida a 200 exemplars, se repartís a de pichons airals del sud-oèst de la peninsula iberica, entre que se trapa al *[[Coto de Doñana]]*. Malgrat los recents succeses del programa d'abaliment en captivitat menat en Espanha, l'espècia encara merma a causa de la fragmentacion de l'abitat e l'escassetat d'aliments, degut subretot a la mixomatòsi del conilh. Tanben se morrís d'animals tenrapalats a l'ocasion del braconatge.

## Referéncias
Anita Ward

**Anita Ward** (20 de decembre de 1956, Memphis, Tennessee) es una cantaira americana. Es coneguda a nivèl mondial per lo sieu reüsit simple de 1979 "Ring My Bell".

## Carrièra
Abans de signar un contracte discografic, Ward obtenguèt lo sieu títol en psicologia en Rust College en Holly Springs, Mississippí e se convertiguèt en professora. Mentre enregistrava çò qu'anava èsser lo sieu album debut, la companhiá discografica de Frederick Knight li presentèt una cançon la que mai tard seriá de Stacy Lattisaw. A Ward li agradèt pas aquela cançon, mas Knight insistissiá que la cançon èra necessària per capitalizar la tendéncia de musica disco, e Ward acceptèt. La cançon, qu'al principi èra una melodia dirigida a adolescents que parlan per telefòn, mai tard foguèt re-escricha amb unas letras dirigidas mai per adults, e lo resultat foguèt "Ring My Bell". Lo simple foguèt n°1 al Canadà, als Estats Units e al Reialme Unit en 1979.

## Referéncias
Milgranièr

Lo **milgranièr** (var.**miugranier**) *(Punica granatum)* es un arbre fruchièr de la familha de las *[[Lythraceae]]*, cultivat dempuèi la mai nauta Antiquitat per los seus fruches comestibles (las milgranas) e per las seuna qualitats ornementalas de la seunas grandes flors.

## Descripcion
thumb|left|200px|Flors
Es un pichon arbre de portada arbustiva de las regions mediterranèas que pòt s'auçar a 6 m de naut. Pòt viure fins a 200 ans mas es mai productiu pels fruches dins los 20 primièrs ans de fructificacion.

La rusca es gris burèla e a tendéncia de se cretar e s'escaumar amb l'adat.

Las seuna fuèlhas caducas son oposadas e mesuran 3 a 7 cm de long sus 1 a 2 cm de larg. Dins qualques regions, arriba que l'arbre pèrda pas las fuèlhas en ivèrn.

Las seunas flors roge viu mesuran 3 cm de diamètre.

Los seus fruches, las milgranas, contenon en mejana 600 granas chucosas.

## Distribucion
thumb|left|Fuèlhas, flors e fruch
Es una espècia originària d'Asia occidentala (Turquia, Iran, Iraq, Azerbaitjan, Afganistan, Paquistan, Armenia), e benlèu la peninsula Aràbia, e tanben lo nòrd d'Africa.

Se cultivada dins totes los continents dins de zonas temperadas caudas : Bacin Mediterranèu, Orient Mejan, China, Sud Èst dels Estats Units d'America, Chile, Argentina.

## Cultura
[thumb|left|Milgranièrs cultivats en [Galilèa en Israèl]]. L'espècia soòrta la secada e de breus periòdes de galada (fins a -15&nbsp;°C) mas preferís los climas secs. En zona umida, lo milgranièr fructifica pas plan, perque a besonh de fòrtas calors pendent tot lo periòde de fructificacion, senon es atacat per de malautiás fungica que capita pas.

### Propagacion
Lo milgranièr se reproduís pas fidelament par semenasons e supòrta pas plan l'empèut o per probaina. Se lo proprga doncas mai sovent per porreta en copant en ivèrn de rama de l'an d'una longor de 30 a 40 cm. Se lèva le borron terminal e banhant la bas d'auxina puèi se planta dirèctament en tèrra daissant despassar pas que 3 uèlhs fòra.

## Varietats
Existís fòrça cultivars de milgranièrs coma:
* 'Wonderful' : originari de Florida, ideal per far de chuc, fòrça fertil, abondant en Califòrnia.
* 'Sweet' : lo fruch demòra un pau verd quitament madur mas fòrça sucrat. L'arbre es fòça ornemental, fructifica jove e abondentament.
* 'Nana' : Varieta nana utilizada pels bonsaïs.

## Utilizacion
Las flors frescas del milgranièr son utilizadas en infusion contra l'asma. La rusca del fruch es utilizat contra la dessentèri e la rusca de la camba e dels fruches es utilizada coma Planta tintoriala. La rusca de las racinas combat lo tenià.

## Referéncias

* Tela Botanica 54104
* Cultura e varietats de Milgranièrs
*  Pomegranate facts
Kriangsak Chomanan

**Kriangsak Chomanan** (1917-2003) militar e òme politic, foguèt primièr ministre de Tailàndia entre 1977 e 1980.
Alicia Keys

**Alicia Keys**, pseudonim de **Alicia Augello Cook** (nascuda lo 25 de genièr de 1981 a Nòva York), es una cantaira e compositora americana de R&B e soul. Sa maire, Terri, es italo-americana, e Craig, son paire es afroamerican. Visquèt dempuèi los dos ans amb sa maire, après que los sieus parents se separèron. Alicia Keys a vendut dins tot lo mond mai de 25 milions de discs e a ganhat de nombroses prèmis, entre aquel 9 Grammys, 11 Prèmis Billboard e 3 *American Music Awards*.

## Engatjaments

### KCA
Al primièr reng de l'engatjament umanitari d'Alicia Keys se tròba l'associacion *Keep a Child Alive* dont la tòca es de fornir de suènhs e dels tractaments als mainatges e a las familhas tocats pel sida en Africa e en Índia. *Keep A child Alive* (KCA) es nascuda en 2003. Pendent un convit en Africa, a Kenya, Oganda e Africa del Sud (en 2002), Alicia Keys es tresvirada per son viatge e decidís de rejónher Leigh Blake per la creacion de KCA. Leigh Blake n'es la presidenta e Alicia Keys n'es la principala Ambaissadoira. La tòca de KCA es d'agir dirèctament sus la vida dels qu'an besonh d'ajuda en recoltant de fonzes permetent d'engatjar d'accions concrètas sul terren. L'associacion se carga tanben de fornir de tractaments e dels suènhs, de finançar d'orfanelats e de portar d'ajuda al desvolopament a divèrsas clinicas.

### Black Ball
Black Ball es una serada granda de caritat destinada a la recòlta de fonzes per l'associacion *Keep a Child Alive*. Pendent la serada, i a l'organizacion de vendas als enquants, d'espectacles musicals… e l'engatjament umanitari de divèrsas personalitats es mes a l'onor. Alicia Keys que n'es la principala organizatritz recep lo sosten de mantuna personalitat dont Bill Clinton, Bono (U2), Richard Branson, Youssou Non Dour, Halle Berry, Tyler Perry, Giorgio Armani, Gucci, Louis Vuitton, Iman, Justin Timberlake, Stacy London, Padma Lakshmi. Se pòt notar tanben lo sosten de las emissions de television coma American Idol, las cadenas de television MTV, BET… mas tanben sustot d'American Express, Google, CNN.
Alan Gardiner

**Alan Gardiner** (Eltham, lo 29 de març de 1879 – Oxford, lo 19 de deceme de 1963) que ho un egiptològ e un filològ especialista deus ieroglifs britanic.

Qu'ei l'autor deu purmèr gran estudi deu Canon Reiau de Turin, de la soa *Egytian Grammar* (ua de la reférencias màger dens l'istòri de la gramatica ieroglifica, provesida d'ua lista deus signes, atau autrejats de segles còde).

Que ho tanben un deu purmèrs a estudiar l'escritura proto-sinaïtica (considerada coma gesida deus ieroglifs egicians e ajòla deus alfabets arabi, ebrèu, grèc e latin, enter autes.
Escritura proto-sinaïtica

L**'escritura proto-sinaïtica** qu'ei un ensemble de marcas laissadas dins lo Sinai e teorizada com podent estar un intermediari enter l'escritura ieroglifica egipciana e los purmèrs alfabets semitics (qui hon a lor torn a l'origina deus alfabets grècs, puish roman e cirilics, enter autes).
Perièr

Lo **perièr** (*Pyrus communis* L.) es un arbre fruchièr de la familha de las rosacèas cultivat per son fruch, la pera.

## Descripcion
thumb|300px|left|Un vergièr de perièrs
Lo perièr cultivat es un arbre originari de las regions temperadas d'Euròpa e d'Asia. De talha mejana, pòt aténher dètz a quinze mètres de naut e viure fins a 200 ans. Es cultivat e naturalizat dins totes los continents.

Las fuèlhas de limbe oval, finament dentadas sul bòrd, an un peciòl tant long coma lo limbe e mesuran de uèit a nòu centimètres.

Les flors qu'apareisson d'abril a mai son blancas e gropadas en corimbes.

## Utilizacions
La pera, fruch del perièr, es comestible. Sa fusta fòrça omogenèa e compacta, pòt venir fòrça bèla, e es apreciada per l'ebenistariá, la gravadura e l'escultura. Es tanben una lenha excellenta.
Sa rusca, reputada per èsser tonica e astringenta, foguèt emplegada coma febrifug.

## Cultura
La multiplicacion del perièr se fa per semanada, mas una simpla semanada a dos inconvenients : permet pas de donar de fruches identics al fruch d'origina de la grana e las fruches obtengudas naturalment appareisson pas que vèrs los dètz ans de l'arbre e son sovent sens interès gustatiu. La semanada es doncas utilizada subretot per obtenir los arbrilhons que s'empeuta de varietats existentes.

### Pòrtaempèuts
Los portaempèuts del perièr son:
# lo perièr franc eissit de granas de perièr comun (sensible au fuòc bacterian), lo perièr de China, mai tolerant a totes tipes de sols e de climats mas mens rustid, o la gama OHxF
# lo codonhièr (*Cydonia oblonga* Mill.) es sovent utilizat coma portaempèut per la cultura del perièr comun malgrat de problèmas d'incompatibilitats amb qualques varietats
# eventualament lo sorbièr o l'acinièr per de sols paures.
# Una autra varietat: susempeutada, doncas empeutada sus un subjècte, el meteis ja sus un portaempèut. Es utilizada per aver doas varietats sus un meteis arbre, que lor pollinizacion crosada favoriza la produccion, aquò evita de plantar un segon arbre e permet d'aver una mai granda diversitat de fruches.

## Enemics du perièr
### Malautiás
* *Nectria galligena*,
* la cloròsi (malautiá fisiologica duguda a un manca en fèrre),
* *Fabraea maculata*,
* lo fuòc bacterian dels arbres fruchièrs, *[[Erwinia amylovora]]*,
* *Monilinia laxa*,
* lo rovilh del perièr, 
* la pigalha del perièr, *Venturia pirina*,

### Gastadors
* *Anthonomus pyri*,
* *Dasineura pyri*,
* *Epidiaspis leperii*, 
* *Cydia pomonella*, 
* *Hoplocampa brevis*,
* *Aphanostigma piri*,
* *Cacopsylla pyri*,
* *Dysaphis pyri*,
* *Stephanitis piri*.

Las canilhas dels parpalhons de nuèch (eterocèrs) seguent se noirisson del **perièr**: 
* boarmia crepusculara,
* falèna pelida (Geometridae),
* cuca de l'acinièr (Lasiocampidae),
* doble omega (Noctuidae).

## Economia

## Ligams extèrnes

* Site d'escambi d'empèut de perièrs ancians e de colleccion
* Au jardin (info) poirier (poire), pyrus commnis
* Lo perièr

## Articles conèxes
Pera
Ginjorlièr

Lo **ginjorlièr** (*Ziziphus ziziphus*) es un arbrilhon o pichon arbre de la familha de las *[[Rhamnaceae]]*. Seriá originari de l'Africa del Nòrd o de Siria e viu dins divèrses païses del Bacin Mediterranèu dempuèi de temps alunhats. Foguèt introdusit mai tard en Índia e en China, onte buta dempuèi mai de 4000 ans. Es una planta caduca que pòt arribar a far mai de 10 m de naut, amb de cambas drechas en grops e una rusca fòrça cretada. Las fuèlhas, de 2 a 6&nbsp;cm, son ovalas a lanceoladas amb lo bòrd finament dentat e d'una color verd clar brilhant, altèrnas e pauc pecioladas, amb tres nervaduras principalas longitudinalas, presentan doas estipulas espinosas a la basa. Las flors, qu'apareisson entre abril e mai, son pichonas, pentameras, verdencas e plaçadas en grops, inflorescéncias a las cimas, de 2 a 5 sus un pichon pecol comun a l'axilla de las fuèlhas. La fusta del ginjorlièr s'utiliza per far d'instruments de musica.

## Fruch
left|thumb|La ginjorla verda a l'aspècte d'una poma pichona
thumb|left|Ginjorlas secas
Lo fruch es la *ginjorla* (var. ginjola, ginchòrra, checha, chichorla, josiba, guindola, dindola) una drupa comestibla de forma ellipsoïdala o globulosa, de color rogenca o brunenca quand es madura, en setembre, e amb un clòsc dur. Pareis a una pruna d'aspècte, mai lo gost remembra puslèu aquel de la poma.

Las ginjorlas son ricas en sucres e mucilatges e contenon una importanta quantitat de vitamina C. Son presadas per sa valor nutritiva, naturas o dessecadas. Las preparacions culinàrias de las ginjorlas son las meteissas que las que se fan amb las pomas e la prunas. Es un dels fruches del regim mediterranèu tradicional, foguèt mencionat per Erodòt. La ginjorla èra lo simbòl del silenci dins la Roma antica e s'utilzava dins los temples dedicats a Metis. Dins la region d'Emília-Romanha se plantava un ginjolièr per portar fortuna. Segon Plini las ginjorlas èran fòrça presadas coma laxatiu leugièr e se conservavan a l'abric de l'aire dins de caissas de fusta de fau o de telh.

A l'ora d'ara la consomacion merma fòrça dins las zonas urbanas. 

Actualament dins l'airal mediterranèu las ginjorlas se manjan subretot en Liban, Egipte, Tunisia, Grècia e Itàlia.

## Usatge medicinal
La ginjorla tanben s'utilitzava coma expectorant e coma remèdi contra las afeccions respiratòrias, de la gòrja, faringitis e traqueïtis. A de propietats pectoralas, emollientas e assuasissent. Las racinas del ginjorlièr s'utilitzavan contra la fèbre.

## Referéncias


## Bibliografia

*Rushforth, K. *Trees of Britain and Europe*. Collins 1999. ISBN 0-00-220013-9.

## Ligams extèrnes

*Jinjols “Lo Remediador” de Vehí de la Péra. Part 4ª
*''ziziphus jujuba'' a floracatalana.net
Tamarind

thumb|Un tamarind sortit de la grana
Lo **tamarind** (***Tamarindus indica***) es l'unica espècia coneguda dins lo genre ***Tamarindus*** e aparten a la familha de las leguminosas o Fabaceae. 

## Etimologia
Lo mot "tamarind" ven de l'arabia *"tamar hind"* (تمر هند), que significa "datilièr d'Índia".

## Distribucion e descripcion

vinheta
Lo tamarind viu dins de luòcs de clima tropical e subtropical. Es originari de l'èst d'Africa e se trapa pels tropics sobretot en Asia e America, majoritàriament a la Cariba, onte sovent se cultiva per la seuna polpa.

Es un arbre grand de fuèlhas persistentas en localitats sens sason seca mas caduc dins lo cas contrari. A de fuèlhas amb fins a 40 foliolas e flors en pinhas. Lo fruch es una golça pelana d'una polpa brumenca comestibla e de qualques granas duras.

## Usatges
La polpa a l'entorn de las granas dels fruches del tamarind es de gost agradablament acida. A de multiples aplicacions dins la cosina tradicionala dels païses de las zonas tropicalas asiaticas, africanas e sudamericanas. Tanben es un dels ingredients de la salsa Worcester. 

La polpa es garda subretot al sal. Confita amb de mèl o de sucre èra una de las confisariás dels bedoïns del desèrt.

La fusta de l'arbre es dura e fòrça apreciada pel seu color roja per ne far de mòbles e postams. Al sud d'Índia servissiá per far de travèrsas de camin de fèrre.

Tanben a d'usatges medicinals subretot dins l'Ayurveda per combatre los problèmas digestius.
 
## Referéncias

*Dassanayake, M. D. & Fosberg, F. R. (Eds.). (1991). *A Revised Handbook to the Flora of Ceylon*. Washington, D. C.: Smithsonian Institution.
*Joseph Dalton Hooker. (1879). *The Flora of British India*, Vol II. London: L. Reeve & Co.

## Ligams extèrnes

* Fruits of Warm Climates: Tamarind
* Plant Cultures: History and botany of tamarind
* California Rare Fruit Growers: Tamarind Fruit Facts
Mariah Carey

**Mariah Carey** (n. 27 de març de 1969 a Hutington, estat de Nòva York) es una cantaira americana de R&B, pop, hip hop, soul e dance, e tanben compositritz, productora musicala e actritz nòrd-americana d'ascendéncia irlandesa e afro-veneçuelana. Faguèt lo sieu debut discografic l'an  1990, jos la direccion de l'executiu de *Columbia Records*, Tommy Mottola. A la fin de l'an 1994 publiquèt *Merry Christmas*, lo «Disc de Nadal lo pus vendut de l'Istòria». 

Al cors del decenni de las annadas 90, los sieus albums se vendèron en grandas quantitats, e venguèt l'«Artista amb mai de ventas del decenni».

## Referéncias
Gramatica de l'ebrieu modèrne

La **gramatica de l'ebrieu modèrne** qu'ei la gramatica de la lenga ebraïca modèrna (en oposision a la lenga de l'ebrieu biblic).

L'ebriu modèrne qu'ei ua lenga parcialament analitica dab un emplec de preposicions entà formar lo datiu, l'acusatiu, l'ablatiu au lòc de forma inflexidas. Flexions que son son totun emplegadas entaus vèrbes, dab los noms e adjectius segon lo genre e lo nombre, entà formar lo genitiu e tanben quauques preposicions que son inflexidas.

## Alfabet

## Nom
Lo nom en ebrieu qu'ostenta un genre, que pòt portar la marca deu plurau (o deu duau, com dens d'autas lengas semiticas) mes pas nada flexion de cas.

### Genre
Los noms en ebrieu que sons marcats per un genre, sia masculin, sia femenin. D'un biais generau (mes briga estricte) los noms femenins s'acaban en ת (/-t/) ou ה (generaument prononciat /-a/). 

ספר (*sefer*, "libe") per exemple, qu'ei masculin.
דלת (*dalet*, "pòrta) qu'ei femenin (acabat en ת).
אישה (acabat en ה , *isha* : "hemna") qu'ei lo femenin de איש (*ish*, òme)

### Plurau, duau
Au maugrat de las excepcions, la tendéncia o regla generau qu'ei que las paraulas masculinas e formin lo lor plurau en ים ("*im*"), mentre que la marca femenina deu plurau qu'ei en ות ("*ot*").

### Article ה
L'article ה (ha) (equivalent de l'occitan "lo, la, los, las" - e la soas variantas eth, era, lei...) que's horneish au nom en bèth pegà's au començament deu mot.
Jeff Goldblum

**Jeffrey Lynn Goldblum** (West Homestead, Pittsburgh, Pennsilvània, 22 d'octobre de 1952) es un actor american. Es conegut principalament pels films *Jurassic Park*, *The Fly* o *Independence Day*. A participat tanben dins divèrsas sèrias de television prestigiosas coma per exemle *Los Simpsons* e *Friends*. Foguèt nomenat al Oscar al melhor cortmetratge per *Little Surprises* (1995).

## Biografia
Jeff Goldblum nasquèt en 1952 a West Homestead. Son paire èra mètge e eduquèt los filhs a l'ortodoxia jusieva, malgrat que promoguèt las siás inquietuds artisticas. En Jeff a quatre fraires: Rick (que moriguèt d'una malautiá d'arnelh quand Jeff aviá dètz-e-nòu ans); Pamela, qu'es tanben actritz; e un autre fraire qu'es agent de l'Estat.

Quand aviá dètz-e-sèt ans Goldblum se n'anèt a Nòva Yòrk per venir actor. Estudièt a l'escòla Neighborhood Playhouse, dirigida per Stanford Meisner.

Comencèt a trabalhar pel teatree amb un pichon ròtle dins l'òbra de William Shakespeare *Two Gentlemen of Verona* e puèi comencèt a far d'interpretacions amb mai de continuitat, e joguèt divèrses ròtles a Broadway durant quatre ans, abans d'arribar dins lo cinèma.

Aguèt un ròtle a la produccion comica *Death Wish*, e foguèt alara descobèrt pel director Robert Altman, que li ofriguèt de trabalhar cap a la mitat dels ans 1970 dins *California Split* (1974) e *Nashville* (1975).

La decada de las annadas 1980 foguèt plena de projèctes. Entre los longmetratges destacats i a *The Big Chill* (1983) de Lawrence Kasdan e *The Fly* (1986) de David Cronenberg; e tanben qualques sonats fracàses coma *Earth Girls Are Easy*. En aquela epòca aguèt una relacion turbulenta amb Geena Davis amb qui se maridèt, pasmens pauc de temps aprèp divorcièron. Èra estat abans maridat amb la coprotagonista de *Silverado*, Patricia Gaul). Foguèt tanben ligat a la siá companha de despartiment de *Jurassic Park* (1993) de Steven Spielberg, Laura Dern.