open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lenede e Orsonede

**Lenede e Orsonede** (oficialament en francés *Nonette-Orsonnette*) es, despuèi le 1èir de janvèir 2016  una comuna novèla d'Occitània, dins la region istorica d'Auvèrnha, administrada per le departament dau Puèi de Doma de la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe. La comuna novèla ven de la fusion de las ancianas comunas de Lenede e d'Orsonede que vènon de comunas delegadas. Le chapluòc es **Lenede**.

## Geografia
## Toponimia
Le nom de la comuna novèla es format daus noms de las comunas ancianas. Per la toponimia de chasca comuna, veire a Lenede e a Orsonede.
## Istòria
## Administracion

## Demografia
Per la demografia de chasca anciana comuna, veire a Lenede e a Orsonede.

## Lòcs e monuments
Per chasca anciana comuna, veire a Lenede e a Orsonede.

## Personalitats liadas a la comuna
## Veire tanben
## Liams extèrnes
## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Stradivarius Lo Toscan

**Lo Toscan** qu'ei un vriulon d'Antonio Stradivari vadut en 1690.

Stradivari que'u he per'mor d'ua comanda deu Marqués Bartolomeo Ariberti qui volèva auherir, amassa dab d'autes instruments comandats au medish temps, un quintet (composat de : vriulon, vriulon alto, vriulon tenor, violoncèl) au Grand Princi Ferdinando II de' Medici qui èra clavecinista e violoncelista (lo violoncèl deu quintet qu'ei designat com lo Stradivarius Medici, de 1690 tanben de segur).

En 1794, lo purmèr vriulon de la Cort, Felice Mosell que'us venè a las estujadas ad un colleccionaire anglés : David Kerr, e, atau, que ho panat e que sortí d'Italia. Que passè de mans en mans, que cossirè peu talhèr deu gran laütier francés Jean-Baptiste Vuillaume e fin finala la violonista Gioconda de Vito que s'i escadè entà que l'Accademia Nazionale di Santa Cecilia e'us crompesse e desempuish que demòra dens lo Musèu deus Instrument de Musica de l'Accademia Nazionale di Santa Cecilia a Roma.

## Tanhents deu vriulons

Portrait-Of-Ferdinand-II-De-Medici.jpg|Ferdinando de' Medici
J.B.Vuillaume photo 1860 Moulin Workshop.jpg|Jean-Baptiste Vuillaume
Gioconda De Vito 57.jpg|Gioconda De Vito
Pina Carmirelli.jpg|Pina Carmirelli


## Ligam extèrne
* [Reportatge ''[Fabio Biondi] plays the Tuscan'']
Gojats of Hédas

**Gojats of Hédas** qu'ei un grop occitan de street punk/oi! antifascista format en 2009 dens lo quartier d'Hédas en Pau. Èran estrechament ligats dab l'organizacion politica Libertat! e la Tor deu Borrèu.

## Discografia

* *Réponse au gazage (2011)*
* *Òc per Occitània (2013)*

## Ligams extèrnes

* Bandcamp
Vriulon tenor

Un **vriulon tenor** qu'ei un instrument de còrdas hregadas de la familha deu vriulon. 

Amassa dab lo vriulon piccolo qu'ei ua de las duas tessituras adès correntas abandonadas puish. Qu'èra mei grèu que l'alto e mei agut que lo violoncèl. Lo son acòrd qu'èra ua octava devath l'acòrd deu vriulon, sia Sòl, Re, La, Mi, tan vau díser lo medish que la mandòla tenor (aperada tanben mandolina tenor). La soas particions qu'èran notadas en clau d'Ut tenor.

Un exemplar deus mei famós qu'ei lo vriulon d'Antonio Stradivari (de véder dens l'illustracion sobiron) e demorat a Florença, pèça au dia de uei deu Musèu deus Instruments de Musica de Florença.

## Ligam extèrne
* Suite de Bach sus un vriulon tenor
* Presentacion d'un ancian vriulon tenor venecian
Museo degli strumenti musicali dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia

Lo **Museo degli strumenti musicali dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia** (*Musèu deus instruments de musica de l'Academi Ncionau de Santa Cecília*) qu'acesa la colleccion deu gran conservatòri roman : l'Accademia Nazionale di Santa Cecilia.

Qu'a amassat instruments au hiu de la annadas desempuish lo sègle XIX, qu'arrecebè pèças de concors, qu'eretè de la colleccion de Margarida de Savòia e Gioacchino Pasqualino.

Enter la soas pèça mei preciosas qu'ostenta lo Lo Toscan deu gran laütier Antonio Stradivari, un vriulon alto de David Tecchler e deu medish mèste ua mandolina napolitana de 1723, ua de las purmèra d'aquesta traca.
David Tecchler

**David Tecchler** (Augsborg, ca. 1668 – Roma, après 1747) que ho un laütièr qu'anè joen s'establir a Roma.

Enter lo sons intruments mei coneguts ua mandolina soa que pertanh a la colleccion deu Museo degli strumenti musicali dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia e qu'ei sembla estar ua de las purmèras deu tipe "mandolina napolitana" coneguda, ua Teorba o archilaüt conservat acesat peu Metropolitan Museum of Art lo violoncèl deu violoncelista Robert Cohen qui, a despart d'estar un instrument deus grans, es aisit de conéisher per'mor la soa voluta qu'ei un cap uman.
Museo degli strumenti musicali (Florença)

Lo **Museo degli strumenti musicali** de Florença que presenta ua colleccion qui ho per ua grana partida la deu Conservatorio Luigi Cherubini e d'on mantuas pèças e provienen de las colleccions deus Medici e e Lorena.

Que s'i pòt atau véder çò que demora deu quintet de Stradivarius auhèrt a Duc Ferdinando de' Medici (un vriulon, un vriulon alto, un exemplar execpionau d'un vriulon tenor, un violoncèl, lo purmèr vriulon, Lo Toscan siant estat panat e crubat mes per e entà l'Accademia Nazionale di Santa Cecilia, qu'ei adara acesat peu Museo degli strumenti musicali dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia). Que costejan un violoncèl de Nicolo Amati e tanben un clavecin de Bartolomeo Cristofori (l'inventor deu pianoforte que vadore lo piano).

De la colleccion deus Medici provienen tanben los tablèus, mantuns que representan lo Duc e lo sosn musicians.

## Galeria

Anton Domenico Gabbiani, Ritratto di musici del Gran Principe Ferdinando de’ Medici con servo moro, 1687.jpg|
I musicisti del principe Ferdinando de' Medici - Gabbiani.jpg|
Museo degli strumenti musicali, firenze 06.JPG|
Museo degli strumenti musicali, firenze 02..JPG|
Museo degli strumenti musicali, firenze 01..JPG|
Museo degli strumenti musicali, firenze 01.JPG|
C-4

**Rafael Vaca Aguinaga**, mai conegut coma **C-4** e **C-Kuatro** (Ciutat de Mexic, 1975) es un cantaire de rap mexican.

## Discografia

* El Peso De Una Pluma (2004)
Élan Béarnais de Pau-Lac-Ortès

[vinheta|Kevin Dillard en [2015]]

L’**Élan Béarnais de Pau-Lac-Ortès** (lo balanç bearnés; en francès *Élan Béarnais Pau-Lacq-Orthez)* qu'ei un club professionau de basquetbòl de Bearn.

## Istòria
Lo club qu'estó creat a Ortès en 1908 dab lo nom de *Élan Béarnais*. Qu'ei un club multi-espòrts, mès la soa seccion mei famosa qu'ei la seccion de basquetbol, fondada en 1931. Jòga au Palais deus Espòrts de Pau ( plaças).

## Lo Palmarés
Lo club ten 28 títols nacionaus e 1 títol internacionaus. Lo club compta 30 participacions de seguida en Copa d'Euròpa (1978-2008), recòrd europèu.

### Títols internacionaus

* Copa Korać: 1984 (EB Ortès bat ER Belgrade 97-74)

### Títols nacionaus

* Campion de França: 1986, 1987, 1992, 1996, 1998, 1999, 2001, 2003, 2004
** Vice-Campion: 1989, 1993, 1995, 2002
* Copa de França: 2002, 2003, 2007
** Finalista: 2001, 2004
* Tornei deus As: 1991, 1992, 1993
* Setmana deus As: 2003
* Partida deus Campions: 2007
* Campion de França Pro B: 1975, 2010
** Vice-Campion: 2013

## Ligams extèrnes

* Site oficiau
Orses de Tolosa

vinheta|Los Orses a domicili dins l'Estadi dels Argolets.

Los **Orses de Tolosa** (oficialament en francés *les Ours de Toulouse*) es un club occitan de fotbòl american fondat en 1983 coma «los Centurions» e basat a Tolosa. En 1986, venguèt «los Orses». Es uèi l'un dels mai ancians e dels mai grands clubs del campionat de França amb mai de 450 licenciats despartits en 3 disciplinas: lo fotbòl american, lo «flag» (version aleugerida sens equipament ni contacte) e lo cheerleading.

## Ligams extèrnes

* Lo site oficial dels Orses de Tolosa
Cercle Sent Peire de Limòtges

Lo **CSP Limòtges**  (en francès *Limoges Cercle Saint-Pierre)* qu'ei un club de basquetbòl de Limòtges fondat en 1929. Es lo mei titolat de França dins aquel espòrt. A lo palmarés seguent :

* Champion d'Euròpa : 1993.
* Copa d'Euròpa Korac : 1982, 1983, 2000.
* Copa d'Euròpa daus Venceires de Copas : 1988.
* Torneg daus As : 1988, 1990.
* Champion de França Pro A : 1983, 1984, 1985, 1988, 1989, 1990, 1993, 1994, 2000.
* Champion de França Pro B : 2001.
* Copa de la Federacion : 1982, 1983, 1985.
* Copa Robert Busnel : 1994, 1995, 2000.

## Ligams extèrnes

* Site oficiau
Gioconda de Vito

**Gioconda de Vito** (Martina Franca, lo 26 de julhet de 1907 - Roma, 14 d'octobre de 1994) que ho ua violonista italiana, ua de las màgers de la soa generacion e ua academician de las màger de l**[[Accademia Nazionale di Santa Cecilia|Santa Cecilia]]'' e tanben que ho èra qui he tornar lo [[Stradivarius]] [[Stradivarius Lo Toscan|Toscan]] en [[Italia]].

Que vadó a Martina Franca en [[Polha]], hilha d'un vinhairon. Qu'arrecebè ua modesta e locala educacion musicala mès fin finala qu'impresionè un oncle seu qu'èra violonista profesionau en [[Alemanha]] e qui la he intrar au conservatòri a [[Bari]] au 11 ans ; aus 13 qu'èra diplomada e que comencè ua carrièra de solista e puish de profesora, fin finala a l**Academia Nazionale de Santa Cecilia'' a Roma.

La soa carrièra qu'espelí après la Segonda Guèrra Mondiau ; que joguè entau Papa Piu XII a Castelgandolfo, en Escòcia, Argentina, Israèl, Índia, Austràlia e qu'estreè com jurada lo Concors Trachkovski en Union Sovietica a la demanda de David Oistrakh.

Que decidí qu'aus 61 ans qu'abandonaré pas sonque la soa carriera mès tanben que deisharé de jogar lo vriulon  e atau qu'ac he en tot deishar lo Toscan a Pina Carmirelli (e après èra que s'acasí definitivament a l'acès de la colleccion deu Museo degli strumenti musicali dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia).
Fotbòl american

[vinheta|L'equipa nacionala d'[Àustria contra aquela d'Alemanha.]]

Lo **fotbòl american** es un espòrt collectiu jogat entre doas equipas d'onze jogaires qu'altèrnan entre la defensa e l'ataca. Derivat del rugbi, es l'espòrt pus popular ais Estats Units. La competicion principala del mond es lo National Football League (NFL).

Per conservar la possession, l'equipa atacaira deu recórrer almens 10 *yards* (9,1 m) en 4 temptativas (*down*s). Dins lo meteis temps, l'equipa en defensa deu empedir l'ataca d'aténher aquel objectiu, amb la tòca de repréner la possession del balon. Se l'equipa atacaira valida 10 *yards* o mai durant sa possession, beneficia de quatre nòvas temptativas per contunhar a ganhar de terrenh.

Los ponches pòdon èsser marcats de diferentas faiçons: en passant la randa amb lo balon, en lançant lo balon a un autre jogaire situat de l'autre costat de la randa o en tirant al pè lo balon entre las barras advèrsas. Lo venceire es l'equipa avent marcat lo mai de ponches a la fin de la partida.

## Nòtas e referéncias
Stradivarius Baillot

Lo **Stradivarius Baillot** qu'ei un vriulon deu laütièr cremonés Antonio Stradivari signat de 1732.

Qu'ei desempuish prorietat de la Fondazione Cassa di Risparmio di Bologna qui'u prèsta au vriulonista barròc Giuliano Carmignola.

Abans los sons tanhents que ho : lo comte de Sorcy, puish en 1805 Pierre Baillot, en 1870 Julien Baillot, en 1920 Enrico E. Marques del Valle, 1935 Daniel Karpilowsky, 1938 Samuel G. Fels, 1942 Iso Briselli, 2006 Isabelle van Keulen.

Segon l'analisi dendrocronologic de 2005 a maugrat de l'etiqueta que ditz *Antonius Stradivarius Cremonensis Faciebat Anno 1732*, la husta que'u hè mes tanhent deus vriulons de las annadas 1718-1721. Lo hons qu'ei hèit d'ua pèça.

Que ho tanben jogat per Fritz Kreisler dens la soa joentut a Viena, per escasença que'u reconeishè en Brasil.

## Tanhents deu Baillot

Pierre Baillot.jpg|Pierre Baillot
Bundesarchiv Bild 102-10568, Fritz Kreisler mit Hund.jpg|Fritz Kreisler
Isabelle van keulen-1441739508.jpg|Isabelle van Keulen


## Ligam extèrne
* [Ficha sus [tarisio auctions|tarisio.com]
Isabelle van Keulen

**Isabelle van Keulen** (Mijdrecht, 16 de deceme de 1966) qu'ei ua violonista neerlandesa.

Que comencè a estudiar lo vriulon au ans puish au Conservatòri Sweelinck d' Amsterdam. En 1983 que remportè lo *Yehudi Menuhin International Competition for Young Violinists* e en 1984 lo concors de l'Eurovision entaus joens musicians.
Stradivarius Comte Cozio di Salabue

Lo **Paganini - Comte Cozio di Salabue** o simplament **Comte Cozio di Salabue** qu'ei un vriulon deu laütièr cremonés Antonio Stradivari, que la soa etiqueta mentau l'annada 1727.

En 1737 que passè d'Antonio Stradivari au hilh qui principaument a gavidè lo talhèr a la seguida deu mèste : Francesco Stradivari, puish enter diversas mans ; puish a un aute hilh, Paolo Stradivari en 1743 e au comte Ignazio Alessandro Cozio di Salabue en 1775 e Niccolò Paganini que'u se crompè en 1817 ; a la soa mort deu son hilh lo baron Achille Paganini e, en tot passar per lo talher de Jean-Baptiste Vuillaume que ho venut au Count de Vireille ; los autes propritaris coneguts après que hon 1893 Gand & Bernardel, Freres puish Adelina Patti, en 1894, 1894Ernest Nicolini, 1896 George Hart, 1897 Jan W. L. van Oordt, Frederic Smith, 1911 W. E. Hill & Sons, 1914 Felix E. Kahn, 1920 Helen Jeffrey, 1924 W. E. Hill & Sons, 1926 Gittleson & Howard,  Emil Herrmann, 1942 Henry Hottinger, 1944 Emil Herrmann, 1946 Anna E. Clark, 1964 Corcoran Gallery of Arts. Fin finala la Nippon Music Foundation que'u crompè en 1994.

Enter los violonistas famós que li son associats que's pòden mentàver : Donald Weilerstein, Henri Temianka, Lukas Hagen, Mikhail Kopelman.

Paganini declarè qu'avèva un son omparable a lo d'ua contrabassa e que no's separarè pas jamei d'eth.

Lo *Paganini - Comte Cozio de Salabue* que he partida deu Paganini Quartet, deu Cleveland Quartet, deu Tokyo Quartet, deu Hagen Quartet e deu Quarteto di Cremona.

## Ligam extèrne
*Ficha sus Tarisio Auctions
Quim Torra

**Joaquim Torra Pla**, coneishut coma **Quim Torra**, (Blanes, 28 de deseme de 1962) ei un avocat, editor, escrivan e òme polític catalan. Eth 2015 siguec president d'Òmnium Cultural en substitucion de Muriel Casals, cargue que traspassèc a Jordi Cuixart a fins deth madeish an. Eth 2017 siguec elegit deputat en Parlament de Catalonha per Amassa per Catalonha. Eth 10 de mai de 2018 siguec suggerit coma candidat tara Presidéncia dera Generalitat de Catalonha per Carles Puigdemont. Siguec investit coma president eth 14 de mai de 2018.
Vegetarisme

[vinheta|[Noiridura|Norridura vegetariana]]

Lo **vegetarisme** es una dièta principalament vegetala que refusan tota carn animala, mas qu'admet en general la consomacion de produches d'origina animala coma los uòus, lo lach e los produches lachièrs (formatge, iogort).

Lo vegetarisme se practica per dels motivacions divèrses. Qualqu'uns son vegetarians per rasons eticas, religiosas, culturalas, environamental o de santat.

Una dièta vegetariana es encoratjada o prescricha per divèrsas religions, sustot los religions d'Índia: Bodisme, Indoïsme e Jaïnisme; tanben istoricament en Euròpa per Pitagòrisme e en Occitània per los Catars.

## Vejatz tanben

* Especisme
Batalha dau Zab

La batalha del Zab ( Arabi: معركة الزاب‎ ) aguèt luòc a la ribièra del flume Grand Zab, a l’Iraq d’uèi lo jorn, en 27 de genièr 750. Foguèt la causa dirècta de la fin del Califat Omeia e la neissença de la dinastia dels Califat abbassida, que demorarián (amb mai o mens poder segon l’epòca) fins lo sègle XIII.

En 747 espetèt una revòlta contra lo Califat Omeia, que regnèt a l’Orient Mejan dempuèi l’an 660 e fins l’an 750. La causa principala de la revòlta foguèt la desseparacion que fasiá lo govèrn Omeia entre lo mond del Califat e lo mond de Damasc. Los governadors nomentats pels Omeia en divèrsas províncias èran de corromputs que solament èran interessats de ganhar d’argent per eles meteisses. A mai, los Omeia èran pas descendents dirèctes de Maomet mentre que los Abbassidas si qu’o èran (un aujòl sieu èra l’oncle de Maomet, Abbas – un fach fòrça dich pendent la revòlta).

**Las armadas**

En 750 l’armada del califa Omeia Marwan II luchèt contra una armada d’abbassidas, chiitas e iraquians, prèp del flume Zab. L’armada de Marwan èra, sul papièr, plan mai granda e poderosa que la de lors enemics pr’amor qu’avián plusors veterans d’ancianas campanhas omeia contra l’Empèri Bizantin. Totun, que sa fidelitat al califa èra pas tan solida. La moral dels omeia aviá patit plan per una sèria de desfaitas qu’avián agut abans pendent la revòlta e aital la moral de l’armada Abbassida èra al moment força mai nauta.

**La batalha**

L’armada Abbassida formèt un mur de lanças, una tactica adoptada per lors enemics sirians e agachada abans en mantunas batalhas mai ancianas. Aquò permetiá de formar una linha de batalha amb de lanças vèrs l’enemic (coma las estacas utilizadas per los arquièrs angleses a Azincourt e Crécy cinc sègles apuèi). La cabalariá Omeia carguèt en tot creire que, amb sa experiéncia, poirián trincar la muralha de lanças. Aquò marchèt pas plan e aital i aguèt un chaple. L’armada Omeia se retirèt pr’amor que sa moral foguèt totalament destrucha. Fòrça soldats Omeia moriguèron pendent la retirada o negats al fred riu Zab ( èra l’ivèrn).

**Resulta**

Marwan fugiguèt lo camp de batalha cap a Levant secutat de prèp pels Abbassidas que trobèron pas cap de resisténcia granda dels sirians, que la region aviá patit fasiá pauc la pèsta e atanben un terratrèm. Marwan fugiguèt fins Abusir, una pichona vila del delta del Nil, a Egipte. Ailà, meses puèi, foguèt tuat en una braca batalha e remplaçat coma califa per Abu al-Abbas as-saffah, que finiguèt lo Califat Omeia a l’Orient Mejan.
Movement per l'Autodeterminacion de Cabilia

[vinheta|[Bandièra de Cabilia segon lo MAK.]]
Lo **Movement per l'Autodeterminacion de Cabilia** (en cabil: *Amussu i ufraniman n tmurt n Yiqbayliyen,* en tifinag*: ⴰⵎⵓⵙⵙⵓ ⵉ ⵓⴼⵔⴰⵏⵉⵎⴰⵏ ⵏ ⵜⴰⵎⵓⵔⵜ ⵏ ⵉⵇⴱⴰⵢⵍⵉⵢⴻⵏ*; en francés: *Mouvement pour l'autodétermination de la Kabylie,* abreujat **MAK**) es una organizacion que sa tòca es l'independéncia de Cabilia.

Fondat pel cantaire e militant Ferhat Mehenni al mitan de protèstas popularas contra lo regim argerian e per la justícia sociala pendent las susmautas de la Prima Negra de 2001.

Lo movement pretend èsser pacific mas lo govèrn d’Argeria l’a designat coma un grop terrorista.

## Ligams extèrnes

* Site oficial
Batalha de Fort Sumter

La **batalha de Fort Sumter** se debanèt lei 12 e 13 d'abriu de 1861 durant la Guèrra de Secession (1861-1865). Premier combat, designa lo bombardament, per l'artilhariá confederada, de la pichona garnison federala que teniá Fort Sumter a l'intrada de la Baia de Cherleston en Carolina dau Sud. Aquela ataca entraïnèt l'acabament dei negociacions – malaisadas – entre Confederats e Federats e la generalizacion de la guèrra civila.

## Liames intèrnes

* Guèrra de Secession.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Premiera batalha de Bull Run

La **premiera batalha de Bull Run** (ò **premiera batalha de Manassas**) se debanèt lo 21 de julhet de 1861 durant la Guèrra de Secession (1861-1865). Foguèt la premiera batalha majora dau conflicte. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva dei Federats dau generau Irvin McDowell ( òmes) dirigida còntra lei fòrças confederadas de Beauregard e Joseph Johnson ( òmes). Lei Nordistas foguèron batuts e deguèron se retirar vèrs Washington. Perdiguèron aperaquí  òmes còntra  per lei Sudistas.

## Liames intèrnes

* Guèrra de Secession.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Hampton Roads

La **batalha de Hampton Roads** es un combat navau que se debanèt lei 8 e 9 de març de 1862 durant la Guèrra de Secession. Opausèt dos pichons grops de naviris e, en despiech de la destruccion de doas fregatas federadas, s'acabèt d'un biais indecís. En revènge, demorèt famós car veguèt la premiera utilizacion vertadiera dau cuirassat sus lo prat batalhier.

## Liames intèrnes

* Cuirassat.
* Guèrra de Secession.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Williamsburg

La **batalha de Williamsburg** se debanèt lo 5 de mai de 1862 durant la Guèrra de Secession (1861-1865). Après la presa de Yorktown, abandonada per lei Confederats, lei Nordistas desbarquèron una armada comandada per lo generau George McClellan ( òmes) per assaiar d'enceuclar l'armada confederada de Joseph Johnson ( òmes) qu'èra a se retirar vèrs Richmond.

En fàcia d'aquela menaça, lei Sudistas decidiguèron d'arrestar lei Federats sus de posicions fortificadas a l'entorn de la Williamsburg Road. Après una tiera d'ofensivas e de còntra-ofensivas, lei Sudistas se retirèron sensa dificultat ambé l'arribada de la nuech. Lei Federats perdiguèron aperaquí  òmes durant aquela batalha còntra  per lei Confederats.

## Liames intèrnes

* Guèrra de Secession.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Província de Niça

La **província de Niça** es una anciana província del reialme de Sardenha, creada en 1859 e suprimida en 1860 après l’annexion del país de Niça a l’Estat francés. La part demorada en Sardenha venguèt la província de Pòrt Maurici (sarda puèi italiana, uèi província d'Impèria).

## Subdivisions
La província èra devesida en tres arrondiments (*circondari*):
* arrondiment de Niça
* arrondiment de Pòrt Maurici
* arrondiment de Sant Rémol.
Arrondiment de Niça

L’**arrondiment de Niça** pòt èsser:

* un arrondiment departamental francés, de 1793 a 1814 e dempuèi 1860;
* un arrondiment provincial sard, de 1859 a 1860.
Arrondiment de Niça (Sardenha)

L’**arrondiment de Niça** es una anciana division administrativa de la província de Niça, dins lo reialme de Sardenha.
Revolum de poussa

Un **revolum de poussa** es un fenomèn meteorologic que sa fòrma per bèu temps quand una massa d'aire eissucha e instabla intra en rotacion e leva la poussa ò l'arena dau sòu. Aquelei revolums an un diamètre de quauquei centimètres a un desenau de mètres amb una extension verticala de quauquei mètres a mai d'un quilomètre. Presentan generalament ges de perilh mai lei pus poderós son capables de levar d'objèctes pesucs.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Seven Pines

La **batalha de Seven Pines** (ò **batalha de Fair Oaks**) se debanèt entre lo 31 de mai e lo 1 de junh de 1862 durant la Guèrra de Secession. Foguèt lo resultat d'una ofensiva nordista còntra la capitala sudista, Richmond. D'efiech, una armada federala dirigida per lo generau George McClellan ( òmes) agantèt leis environs de la vila, defenduda per lei tropas dei generaus Joseph Johnston e Gustavus Smith ( òmes). Pasmens, lei defensas confederadas capitèron de resistir e lo combat s'acabèt d'un biais indecís. En consequéncia, lei Nordistas assaièron de tornar atacar Richmond un mes pus tard, çò que menèt dirèctament a la batalha dei Sèt Jorns (25 de junh - 1 de julhet de 1862).

## Liames intèrnes

* Guèrra de Secession.
* Batalha dei Sèt Jorns.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Natural Bridge

La batalha de **Natural Bridge** foguèt una batalha que se debanèt pendent la Guèrra de Secession Americana en çò que uèi es Woodville, Florida, prèp de Tallahassee, lo 6 de març de 1865. Un pichon grop de soldats confederats a mai de volontaris ( que la majoritat n'èran de joves de l'Institut e Collègi Militar de Florida - que seriá puèi l'Universitat Estatala de Florida -, a mai d'adultes,  e protegits per de fortificacions, arrestèron un destacament de L'Armada de Color Estatsunitenca (US Colored Troops)  de crotzar lo pont de Natural Bridge sus lo flume St. Marks.

Lo Natural Bridge es un tròc de tèrra que lo St. Marks es parallèl abans de desaparéisser per un trauc. Aquesta accion laissèt pas l'Armada Federala conquistar la capitala de Florida e faguèt de Tallahasse la soleta capitala confederada de l'èst del riu Mississippí liure de la conquista federala pendent tota la guèrra. La batalha es estada descricha coma una victòria confederada dins la Guèrra Civila Americana e foguèt, a mai, la segonda mai granda batalha que i aguèt en Florida pendent aquela guèrra. 

#### '''La batalha'''
L'armada federala del general John Newton aviá començat una expedicion per destruir l'armada confederada qu'aviá atacat Cedar Keys, a Florida, a mai de Fort Myers, e qu'èran prèp de St. Marks. A mai, la Marina Federala aviá agut de problèmas en tot voler dintrar al flume St. Marks. L'armada federala, totun, avancèt, encontrèt un pont e lo destrusiguèt. Lo 6 de marça assajèt de crotzar lo flume St. Marks en Natural Bridge. Aquela avanca provoquèt una retirada iniciala de las fòrças confederadas. 

Plusors marinièrs de vaisèl USS Hendrick Hudson tanben partecipèron e dos n'aguèron una medalha d'onor : Seaman John Mack and Coxswain George Schutt.

Maugrat aquò, las fòrcas confederadas qu'aviá lo general de brigada William Miller, poguèron defendre lo prat e atanben lo pont natural. La batalha demorèt tot lo jorn. Fin finala, l'armada federala se retirèt après veire que podiá pas conquistar lo pont. Après tras cargas, se retirèron en tot cercar la proteccion de la flota federala que i aviá prèp d'ailà.

#### Referéncias
Batalha dei Sèt Jorns

La **batalha dei Sèt Jorns** se debanèt dau 25 de junh au 1 de julhet de 1862 durant la Guèrra de Secession. Après la batalha de Seven Pines (31 de mai - 1 de junh de 1862), foguèt lo resultat d'una segonda temptativa d'atacar Richmond, la capitala sudista. Per aquò, lo generau federat George McClellan reüniguèt una fòrça d'aperaquí  òmes. De son caire, lei defensors tenguèron resistir ambé  plaçats sota lo comandament de Robert Lee.

Après una premiera ataca arrestat a la batalha d'Oak Grove (25 de junh), lei Nordistas perdiguèron rapidament l'iniciativa e deguèron se retirar. Lei fòrças dau generau Lee assaièron sensa succès de lei destrurre durant aquela fugida vèrs lei pòrts de l'Ocean Atlantic. A la fin de la batalha, lei Sudistas avián perdut  òmes còntra  per lo camp nordista, çò que maucontentèt Lee que reorganizèt prefondament lo comandament confederat.

## Liames intèrnes

* Guèrra de Secession.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Cocanha (cançon occitana)

**Cocanha** es un grop de musica occitana basat a Tolosa. Aqueste grop es compausat ara de doas femnas que definís lor repertòri coma "Cants polifonics a dançar. Mans e pès clacan los ritmes de la danca."

## Membres
### Actuals
* Lila Fraysse : votz, mans, pès  
* Caroline Dufau : votz, tamborins de còrdas, mans, pès, botelha e culhèr 
### Ancians
* Gemma Cuni-Vidal : votz, mans, pès
* Lolita Delmonteil-Ayral : votz, mans, pès
* Maud Herrera : votz, mans, pès

## Discografia
### EP
* 2015 : *Cinc cants polifonics a dançar* (Pagans)
### Albums
* 2017 : *I ès ?* (Pagans)
* 2020 : *Puput* (Pagans)

## Ligams extèrnes

* Site oficial: https://cocanha.net/
MC Babo

.
**Eduardo Davalos de Luna**, mai conegut coma **Babo** e **MC Babo** (Santa Catarina, Nuevo León, 16 de novembre de 1976) es un cantaire de rap mexican. 

## Discografia

* Cartel de Santa (2002)
* Vol. II (2004)
* Volumen Prohibido (2006)
* Vol. IV (2008)
* Sincopa (2010)
* Me Atizo Macizo Tour en vivo desde el D.F. (2012)
* Golpe Avisa (2014)
* Viejo Marihuano (2016)
Legenda

vinheta|La legenda medievala de Rainal.
[drecha|vinheta|La legenda d'Alain Chartier ([1903).]]
Una **legenda** (de l'adjectiu verbal latin *legenda *significant « que se deu legir ») es, a l’origina, un raconta fixat per escrich per èsser legit publicament: mai sovent s'agís d'una agiografia legida dins los monastèris, pendent los repais; dins las glèisas, per pivelar los fidèls pendent la fèsta d’un sant. Cambia lo sens al sègle XVI, la legenda ven un raconta de caractèr meravelhós ont los fachs istorics son transformats per l'imaginacion populara o l'invencion poetica. Aquesta evolucion. Dins aqueste genre de literatura, la precision istorica passa alara al segond plan al rspècte de l’intencion esperitala.

Dins la lenga correnta, lo mot *legenda* es ara vengut sinonim de *[[mite]]*, e remanda a quicòm que l'existéncia jamai podèt èsser provada.

## Diferéncia entre legenda e mite
Unes autors destrian lo mite de la legenda. Segon eles, una legenda ten de fachs reals; una istòria es contada puèi es transmesa per oral d'ont las modificacions. Se la pòt definir coma un raconta que mescla lo verai e lo fals. 

Lo raconte fictiu dins las legendas, mites, contes e fablas, es mai sovent d'origina orala e crida lo meravelhós. Una legenda es fòça ligada a un element clau, aquò es precisat e se concentra sus un luòc, un objècte, un personatge, una istòria, etc. Amb lo temps, la legenda ven un mite per las societats futuras, que pèrd en precision e ganha en fantasia e en amplificacion.

Ara las nocions de mite, de legenda, de conte e de fabla son sovent confondudas.

## Originas de las legendas
Jean-Pierre Bayard, dins son *Istòria de las legendas*, enumèra una desena de teorias relativas a las originas de las legendas. La teoria antropologica, sostenguda per Henri Gaidoz, Wilhelm Mannhardt e Edward Tylor, postula que las legendas vendrián de pensadas umanas primitivas, de rèstes de religions e culturas elementàrias. La teoria astrala o naturalista considèra los contes e las legendas etiologicas coma divinisant las grandas manifestacions de la natura. La teoria mitologica es avançada per Grimm qu'atribuís la creacion dels contes a l'enfança preïstorica de la patria, Angelo De Gubernatis, a un naturalisme enfantin, Schelling, a la consciéncia individuala del pòble qu'apond a las legendas creadas una significacion religiosa. La teoria linguistica considèra que las legendas son eissidas de la transmission de racontas entre diferents pòbles qu'utilizan los mots a d'autres culturas, las desforma, çò qu'obscurcís lo sens primitiu original e dona naissença a de raconta novèls. 

## Referéncias

## Bibliografia

*  Hippolyte Delehaye, ''The Legends of the Saints: An Introduction to Hagiography'' (1907), Chapter I: Preliminary Definitions, *et passim*
*  Karl Kerenyi, *The Heroes of the Greeks* (1959)
*  Article de l'Encyclopédie Catholique *Literary or Profane Legends*

## Vejatz tanben

### Articles connèxes
* Agiografia
* Legendas al subjècte dels Templièrs
** Legenda daurada
** Legenda negra
* Legenda urbana: la legenda urbana es la novèla legenda. Los luòcs publics e la tecnologia ne son los melhors subjèctes. 

### Ligams extèrnes
Legenda (omonimia)

En literatura, una **[[legenda]]** es un raconta fictiu.

Dins una representacion grafica (imatge, fotografia, esquèma, etc.), la **legenda** es una nòta explicativa descrivent los elements que conten. En cartografia, la **legenda** es un encart explicant la significacion de las letras, signes e colors utilizats sus la carta. 

En numismatica, una **legenda** es una inscripcion gravada circulàriament près dels bòrds e a vegada sul tralh d’una pèça de moneda, d’un geton, d’un medalha.
Ataca de la caravana Kharar

Sa`d ibn Abi Waqqas recebèt l'òrdre de far la tresena ataca. Lo sieu grop èra fach per 20 Muhajirs. L'incursion foguèt realizada prèp d'un mes après la segonda. Sa'd, amb los sieus soldats, se n'anèt a la val de Kharrar, al camin de La Mèca, e esperèt per començar l'ataca sus una caravana que tornava de Siria vèrs La Mèca. Totun, la caranava ja aviá fach son camin e los musulmans tornèron a Medina sens luchar.

### Referéncias
Lista de Campanhas de Maomet

**La lista de la campanhas de Maomet** son las expedicions fachas per de musulmans e la comunautat musulmana pendent la vida del profeta islamic Maomet. 

Divèrsas fònts parlan de *ghazwa* e son plural *maghazi* dins un sens tecnic sens parlar de las divèrsas expedicions que Maomet dirigiguèt personalament: A mai, es utilizada la paraula *sariyya* (pl. *saraya*) per totas aquelas atacas que lo profeta i èra pas. . D'autras fònts utilizan encara mai las paraulas *ghazwa* e *maghazi* de manièra generala per descriure ambedos biais d'ataca 

Las fonts mai ancianas islamicas an de divergéncias dins la cronologia de las expedicions  Aital, las datas donadas en aquesta lista son basadas en aquelas descrihas per Maomet a Medina segon Montgomery Watt, que seguís, al còp, la cronologia seguida per Leone Caetani.

### '''Referéncias'''
Waleed Al-Husseini

## Bibliografia

**Blasphémateur ! : les prisons d'Allah*, 2015, Grasset ()
**English translation: 
**Une trahison française : Les collaborationnistes de l'islam radical devoilés* ("A French Treason: The Collaborators of Radical Islam Unveiled"), 2017, Éditions Ring 

## Nòtas e referéncias
waleed alhusseini
Sheku Kanneh-Mason

**Sheku Kanneh-Mason** qu'ei un violoncelista britanic d'origina afro-caribea vadut en 1999 (d'ua data incerta). 

Que ho elegit peu Pinci Enric de Susex entà har lo solista en la soa nòça.

Que creishó a Nottingham. Au 9 ans que completè la soa formacion academica en bèth s'escader a l'esprava deu grad 8 dab la mei hauta mencion e que'u autregèn la borsa del' *Associated Board of the Royal Schools of Music* entà estudiar a la Royal Academy of Music. Que partciipè au jòc televisat *[[Britain's Got Talent]]* e que ganhè la competicion BBC's Young Musician of the Year en 2016.

Que signè un contracte dab Decca Classics.

A despart deus sons enregistraments d'òbras de compositors deus màgers com Antonín Dvořák e Dimitri Shostakovich que s'ei tanben destacat per la soa interpretacion de la cançon tradicionau *[[El cant dels ocells]]* qui ho emblematica deu mèste catalan deu violoncèl Pau Casals e deu catalanisme. Que revindica l'influénia artistica de Jacqueline du Pré, Mstislav Rostropovich e Pau Casals.

Que joga dab un violoncèl prestat de 1610 deu hrair Antonio Amati e Girolamo Amati (totun per aquestas temporas Antonio qu'èra defuntat), hilh d'Andrea Amati, de 1610.

## Ligam extèrne
* Site personau
* [Programa que'us vodè [Catalunya Rádio] ]
Girolamo Amati

**Girolamo Amati** (Cremona, 1561 - 1630) que ho un laütièr cremonés, hilh d'Andrea Amati, un deus purmèrs mèstes e deus fondators de la laüteria deu vriulon. 

Qu'ei conegut com lo "hrair" Amati per'mor que tribalhè dab lo son hrair Antonio Amati, defuntat abans eth. Ambs que signava los lors inetruments en tot mentar "Antonius & Hieronymus Amati" dens l'etiqueta.

Que ho lo pair de Nicolò Amati qui hore lo mèstes d'Andrea Guarneri e Antonio Stradivari, lo dus laütièrs mes laurats de l'istòrias.

Un violoncèl de Girolamo Amati, prestat per tostemps au Sheku Kanneh-Mason que ho l'instrument solista a l'escasença de la nòça deu princi Henry de Susex.

## Galeria

Girolamo amati, viola, 1625 ca.jpg|Vriulon alto, Galleria Estense
CaraAmatipicc.jpeg|Vriulon piccolo, National Music Museum
Melesen

**Melesen** (*Melezet* oficialament, en "italian") la es una anciana comuna de las Valadas occitanas, dins la Val d'Ors. En 1927 es annexaa a Bardonescha. Es aüra administrativament una ruaa de la comuna de Bardonescha, dins la Ciutat Metropolitana de Turin e la region de Piemont de l’Estat italian.

## Istòria
En 1836, la annexèt la comuna dels Arnauds.

En 1927, la comuna la es annexada a Bardonescha. Lo 4 de junh de 1937, lo comissari en carga de la comuna de Bardonescha italianiza lo nom en **Melezetto**.

Lo 30 de setembre de 1947, la comuna de Bardonescha la vòta per la restauracion de Melesen, mas la deliberacion la es pas acceptada per l'estat italian.

Lo tractat franco-italian (28 de novembre de 1947, amb efècte retroactiu al 16 de setembre) la cedís a França 4707 ha de Melesen que passan dins la comuna de Nevascha.

## Referéncias
La Patrolha de Buwat

La **Patrolha de Buwat**    se debanèt lo mes d'octobre de l'an 623 o lo segond an de l'Egira segon lo calendari islamic, pendent lo mes de Rabi'al-Awwal. Maomet marchèt damb una fòrça de 200 òmes per far d'atacas als Quarish . Maomet demorèt a Buwat pendent un cèrt temps e marchèt d'ailà sens liurar cap combat.

### Ataca
Aperaquí un mes après la patrolha de Wadden, Maomet dirigiguèt personalament 200 òmes (entre eles de muhajirs e ansars) vèrs Bawat, al camin de la rota dels atacants Quarish dirigits per Umayyah ibn Khalaf   . Ibn Khalaf èra segon qualqu'unes l'òme qu'aviá torturat un musulman nomentat Bilal ibn Rabah e aviá demostrat la sieuna oposicion a l'Islam . Totun, i aguèt pas cap combat . Segon Haykal, Umayyah ibn Khalaf prenguèt un autre camin . Maomèt alara se n'anèt fins Dhat al-Saq, al desèrt d'al-Khabar. Ailà faguèt una pregaria e una mosqueta foguèt bastida al quite luòc.

### Referéncias
La Primièra Expedicion a Badr

La **Primièra Expedicion a Badr** se debanèt pendent l'an 2 de l'Egira del calendari islamic, pendent lo mes de Rabi ul Awal. Kurz ibn Jabir al-Fihri ataquèt territòri musulman e raubèt de camèls dels Madinah . Maomet èra luenh, a tres jorns de marcha. Totun, poguèt amassar fins a 70 òmes . Quora Maomet arribèt a la Val de Safawan, al-Fihri fugiguèt. Un còp a Al Haja, se dirigiguèron vèrs al Kut, uèi lo jorn conegut coma Kuwait.

### Referéncias
Cumulonimbus

Lo **cumulonimbus** es un nívol de la familha dei cumulus. Presenta una extension verticala fòrça importanta amb una basa situada entre quauquei centenaus e  mètres d'altitud e una cima qu'aganta generalament  a  mètres. Es associat a de fenomèns meteorologics violents coma de chavanas, de raissas ò de tornados. 

## Liames intèrnes

* Chavana.
* Nívol.
* Tornado.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Tromba marina

Una **tromba marina** es un revolum d'aiga e d'aire situat en dessota d'un nívol convectiu e au dessüs d'una estenduda d'aiga. Se fòrman, dins de condicions d'instabilitat meteorologicas, quand una massa d'aire freg passa sus un jaç d'aiga cauda.

Dos tipes de tromba existisson. Lo pus frequent es dich tromba d'aire freg. La velocitat dei vents i passa rarament lei 100 km/h e lo fenomèn disparéis quand arriba sus una estenduda de tèrra. Pasmens, pòu representar una menaça per lei naviris ò per la vida aqüatica.

Lo second tipe es dich tromba tornadica e representa generalament un perilh pus important car es, en realitat, un tornado format en mar. Lo fenomèn es donc pus intens e pòu, sensa dificultat, perseguir sa progression sus una estenduda de tèrra.

## Liames intèrnes

* Tornado.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Catetinho

Lo **Catetinho** ès un palais situat a Gama en Brasil que sa bastida comencèt en 1956 sota l'impulsion del president Juscelino Kubitschek a son arribada a Brasilia. Foguèt lo primièr sètge oficial e lo luòc de trabalh del president de la Republica, e de son vicepresident.

Le bastiment foguèt concebut per Oscar Niemeyer e bastit en solament detz jorns, del 22 al 31 d'octobre de 1956, per èsser inaugurat lo 10 de novembre de la meteissa annada.

## Autres imatges

Image:‎Catetinho 001.jpg|


## Referéncias
Los Arnauds

**Los Arnauds** (*Les Arnauds* oficialament, en "italian", autres còps *Arnauds*) la es una anciana comuna de las Valadas occitanas, dins la Val d'Ors. Lo 1èr de genièr de 1836 la es annexaa a Melesen. La es aüra administrativament una ruaa de la comuna de Bardonescha, dins la Ciutat Metropolitana de Turin e la region de Piemont de l’Estat italian.
## Galariá

File:CampanileLesArnauds.JPG|La glèisa de Sant Laurenç
File:CasaLesArnauds.JPG|Un ostal
File:ChapelCoignet.JPG|La chapela del Conhet
File:LesArnaudSeggiovia.JPG|Lo tirachol dels Arnauds


## Referéncias
Solomiac

**Solomiac** qu’ei un toponim occitan.

* Solomiac qu'ei ua comuna de Gasconha, uei dens lo departament de Gers;
* Solomiac qu'ei ua anciana comuna de la Val d'Ors, uei fraccion de la comuna de Cesana, dens la Ciutat Metropolitana de Turin.
Solomiac (Val d'Ors)

**Solomiac** (*Solomiac* tanben, oficialament, en "italian") la es una anciana comuna de las Valadas occitanas, dins la Val d'Ors. En 1928 la es annexaa a Cesana. La es aüra administrativament una borjaa de la comuna de Cesana, dins la Ciutat Metropolitana de Turin e la region de Piemont de l’Estat italian.

## Istòria
Pendent la darriera ocupacion francesa, la èra una comuna del departament de Po.
Archamola

**Archamola** o **Ròchamola**? [êrchemouŗŗa] o [arshâmourra] 

(*Rochemolles* oficialament, en "italian") la es una anciana comuna de las Valadas occitanas, dins la Val d'Ors. En 1927 es annexaa a Bardonescha pel regim fascista qu'italianiza lo nom de la fraccion en **[[Rocciemolli]]** en 1937. Es aüra administrativament una ruaa de la comuna de Bardonescha, dins la Ciutat Metropolitana de Turin e la region de Piemont de l’Estat italian.

Lo gentilici es *ròchamolièr* (?) (pron. [râshâmourriè]), ròchamoièra (??) (pron. [râshâmourríâ]).
Canton d'Ors

Lo **canton d’Ors** (en francés, *canton d’Oulx*) la es una anciana division administrativa francesa de l’arrondiment de Susa e del departament de Po, dins l'Empèri francés, de 1802 a 1814.

Èra compausat de las comunas de Desèrtas, Ors, Salbertrand, Lo Sauze e Savors.
Cirrus

Un **cirrus** es un tipe de nívol present dins lo jaç superior de la troposfèra, generalament entre  e  mètres d'altitud. Format de cristaus de glaç, a l'aspèct de bendas ò de filaments blancs e isolats. Engendra ges de precipitacions.

De cirrus s'observan sus d'autrei planetas dau Sistèma Solar coma Mart, Jupitèr, Saturne e Uranus. En revènge, sa composicion es sovent diferenta, especialament dins leis atmosfèras dei planetas gigantas onte son sovent formats d'amoniac e de metan.

## Liames intèrnes

* Nívol.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Expedicion d'Ubaydah ibn al-Harith

En abril de 1623 lo profeta islamic Maomet envièt Ubaydah ibn al-Harith amb un grop de 60 òmes armats o *Muhajirun* (d'exiliats musulmans a Medina) a la val de Rabigh, ùei en Arabia Saudita. Volián d'arrestar una caravana Quarish que tornava de Siria jos la proteccion d'Abu Sufyan ibn Harb e 200 òmes armats. 

Los musulmans viatgèron fins lo potz de Thanyat al-Murra ont Sa`d ibn Abi Waqqas lancèt una sageta als Quarish. Aqueste fach es conegut coma lo lançament de la primièra sageta de l'Islam. Maugrat la suspresa de l'ataca foguèt pas vista cap espasa e i aguèt pas cap combat e los musulmans tornèron amb las mans voidas. Pasmens dos mercadièrs de La Mèca laissèron la caravana e venguèron musulmans e tornèron amb lo mandadís a Medina.

Qualqu'unes dison qu'Ubaydab ibn al-harrith foguèt lo primièr òme qu'aguèt una bandièra balhada per Maomet en una expedicion militara, d'autres dison que Hamza foguèt, totun, lo primièr.
Plusors estudiants afirman que Maomet envièt lo mandadís del temps qu'èra a Al-Abwa o pendent sa tornada a Medina après l'ataca d'Al-Abwa.

### '''Referencias'''

Categoria: Lista de Campanhas de Maomet
Giuseppe Conte

**Giuseppe Conte** (Volturara Appula, 8 d'agost de 1964) es un jurista e òme d'estat italian.
Nascut dins la region de Polha, estudièt lo drech a l’Universitat de Roma "La Sapienza" e venguèt professor universitari de drech privat. Dintrèt en 2013 al Conselh de la justícia administrativa.

Lo 23 de mai de 2018, foguèt encargat de formar lo novèl govèrn d'Itàlia. Renoncièt lo 27 de mai. Lo 31 de mai es tornar cargat de formar un govèrn pel president Mattarella. Demissionèt en febrièr de 2021 per daissar la plaça a Mario Draghi.

.
.
Thylacosmilus

vinheta|Las dents de Thylacosmilus èran mai longas que las mans d'un èsser uman.
**Thylacosmilus** es un genre escantilhat de mamifèr metaterian de l'òrdre dels esparassodontes. Foguèt un grand predator amb dents de sabre e familha dels marsupials, amb la longitud d'un jaguar e que pesava d'aperaquí 100 quilograms. Demorèt pendent l'edat del Tortonian e fins al Paisancian en America meridionala. Se sap pas encara quales foguèron lors ancessors ne lors descendents. 

Maugrat qu'èra pas familha del tigre de dents de sabre foguèt un bon exèmple d'evolucion covergenta. Aguèt de grandas dents que s'arrestavan pas jamai de créisser e pr'amor d'aquò son mai longas que la man d'un èsser uman. Atanben aviá de fòrtas espatlas e aquò l'ajudava del temps qu'especejava las sieunas predas. De rèstas d'aqueste animal son estadsas encontradas en plusors luòcs d'America del Sud. 

La sieuna extincion arribèt pendent la fin del Pliocèn après lo grand intercambiament que i aguèt entre America del Nòrd e America del Sud tre l'union de las doas Americas e la naissença de l'istme de Panamà fa 2,7 Millions d'annadas. L'ipotèsi que disiá qu'èra estat eliminat per la competicion amb de grands felins coma Smilodon, es uèi considerada coma corrècta pr'amor que Thylacosmilus s'escantilhèt pendent la fin del Plaisancian (2,58 - 3,600 Ma) e las primièras rèstas de tigres de dents de sabre en America del Sud son pas anterioras a la fin d'aquela edat (2,58 à 3,600 Ma), e aquò fa l'ipotèsi mai vertadièra.
Djebelemuridae

Los **Djebelemuridae** son una familha escantilhada de primats estrepsirrhins ancians d'Africa.  La familha a cinc genres 

### Referéncias

Categoria : Mamifèr preïstoric
Cephalomyidae

Los **Cephalomyidae** son una familha escantilhada de rosegaires caviomòrfes d'America del Sud. Las relacions especificas dins la familha son pas seguras mas se son confirmadas d'afinitats entre de rosegaires chinchilloides e  cavioides (McKenna and Bell, 1997; Vucetich et al., 1999; Kramarz, 2001, 2005). Fa gaire, Kramarz (2005) faguèt una analisi filogenetica qu'aviá coma resulta la relacion amb los Cavioidea, representats per los Eocardiidae. McKenna e Bell (1997), totun, foguèron pas d'acòrd e diguèron que la resulta èra pas vertadièra. Atal, situèron melhor lo genre dels cephalomyides, fins alavetz coneguts coma Dasyproctidae, mas Kramarz (2001) respondèt en tot confirmar las caracteristicas dels cephalomyides.

### Referéncias
1) Kramarz, A.G. 2001. Revision of the family Cephalomyidae (Rodentia, Caviomorpha) and new cephalomyids from the early Miocene of Patagonia. Palaeovertebrata 30(1-2):51-88.

2) Kramarz, A.G. 2005. A primitive cephalomyid hystricognath rodent from the early Miocene of northern Patagonia, Argentina. Acta Palaeontologica Polonica 50(2):249-258. PDF fulltext

3) McKenna, Malcolm C., and Bell, Susan K. 1997. Classification of Mammals Above the Species Level. Columbia University Press, New York, 631 pp. ISBN 0-231-11013-8

4) Vucetich, M.G., Verzi, D.H., and Hartenberger, J.-L. 2001. Review and analysis of the South American Hystricognathi (Mammalia, Rodentia). Comptes Rendus de l'Académie des Sciences, Série IIA 329(10):763-769.

Categoria: Mamifèr preïstoric
Bahinolophus

vinheta|Los Bahinolophus foguèron un genre escantilhat de tapirs
**Bahinolophus** es un genre escantilhat de mamifèrs erbivòrs que demorèt pendent l'Eocèn mejan e qu'èran de  la familha dels tapirs. Lo genre foguèt definit l'an 2005. 
### Referéncias
Categoria: Mamifèr preïstoric
Bulungu

**Bulungu** es un genre escatilhat de bandicut, qu'aviá la mesura d'una mirga e que foguèt trobat als depaus de l'Oligomiocèn del flume Riversleigh, al nòrd-oèst de Queensland, dins la Formació d'Etadunna, a Austràlia. Foguèt primièr nomentat aital per Y. Gurovich, K.J. Travouillon, R.M.D. Beck, J. Muirhead e M. Archer l'an 2013 e l'espècia tipe es lo *Bulungu palara*. Doas espècias de mai foguèron descrichas, B. muirheadae e B. campbelli, l'annada 2013. *Bulungu muirheadae* es lo fossil mai ancian de bandicut jamai encontrat fins uèi lo jorn. 

### Referéncias
Categoria: Mamifèr preïstoric
Cervalces

vinheta|Cervalces es una espècia d'orinhal escantilhat que demorèt en Eurasia pendent lo Pleistocèn.
**Cervalces** es un genre escantilhat de cèrvi que demorèt pendent lo Pliocèn e lo Pleistocèn. *Cervalces gallicus*, l'espècia originària, demorèt, segon los fossils trobats, dempuèi lo Pliocèn fins al Pleistocèn en Euròpa. *Cervalces scotti*, una sòrta d'orinhal, demorèt pendent lo Pleistocèn en America del Nòrd  Cervalces latifrons, l'orinhal qu'aviá lo front mai grand  e *Cervalces carnutorum* demorèron atanben pendent lo Pleistocèn d'Euròpa e Asia.

### Referéncias
Procervulus

vinheta|Procervulus serià estat cossí se pòt veire a l'imatge.
**Procervulus** es una espècia de cèrvi escantilhada que demorèt en Euròpa. 

### Referéncias
Categoria: Mamifèr preïstoric
Turiasorex

**Turiasorex** es un genre escantilhat de mirga que demorèt a l'èst de la Peninsula Iberica pendent lo Miocèn. Los fossils foguèron encontrats en Calatayud-Daroca e Teruel, en Aragon. Foguèt de primièr nomentat aital per Jan A. van Dam, Lars W. van den Hoek Ostende e Jelle W. F. Reumer en 2011 e l'espècia tipe es *Turiasorex pierremeini*. 
Referéncias
Categoria: mamifèr preïstoric
Lycyaena

**Lycyaena** es un genre escantilhat de carnivòr terrestre de la familha dels Hyaenidae. Lycyaena foguèt una ièna caçaire e pas una tipe de ièna carronhaire. Es estat suggerit per R. F. Ewer, a The Carnivores(1973) que Lycyaena poiriá èsser estat un ancessor de Proteles (Proteles cristatus).

### Referéncias
Categoria: Mamifèr preïstoric
Agerinia

**Agerinia** es un genre de primat adapifòrme que demorèt en Euròpa pendent l'Eocèn mai ancian.

### Referéncias
Categoria: Mamifèr preïstoric