open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Afonso Augusto Moreira Pena

**Afonso Augusto Moreira Pena** (1847-1909) avocat, foguèt president de Brasil entre 1906 e 1909. Moriguèt durant son mandat.

Abans la carrièra politica, foguèt avocat e jurista.

## Biografia
### Inici de carrièra
Graduat en Drech per la Facultat de Drech de São Paulo en 1870, Afonso Pena foguèt un dels fondators e director, en 1892, de la "Facultat Liura de Drech" de Minas Gerais, actuala Facultat de Drech de l'Universitat Federala de Minas Gerais (UFMG). Exerciguèt lo mandat de deputat per l'estat de Minas Gerais en 1874.

Los ans seguents, mentre se manteniá coma deputat, ocupèt tanben qualques ministèris: de la Guèrra (1882), de l'Agricultura, Comèrci e Òbras Publicas (1883 e 1884), e de la Justícia (1885). Afonso Pena e Rodrigues Alves, lo sieu companh de facultat, anèron los dos presidents de la republica qu'anèron abans conselhièrs de l'Empèri de Brasil.

Es l'unic membre del Gabinet Imperial de Pèire II que se faguèt President de la Republica de Brasil.

Afonso Pena presidiguèt de contunh l'Assemblada Constituenta de Minas Gerais en los primièrs ans de la republica.

### Governador de Minas Gerais e vicepresident de la Republica
Foguèt governador de l'estat de Minas Gerais entre 1892 e 1894, en essent lo primièr governador de Minas Gerais a èsser elegit pel vòte dirècte. Foguèt pendent lo sieu govèrn que se decidiguèt pel cambiament de la capitala de l'estat, d'Ouro Preto pel pòble de Curral del Rey, uèi Belo Horizonte. Foguèt president del Banc do Brasil, de 1895 a 1898 e après senador per Minas Gerais.

Lo 1 de març de 1902, Rodrigues Alves foguèt elegit president de la Republica en avent Francisco Silviano de Almeida Brandão per vicepresident. Silviano Brandão moriguèt en setembre de 1902, abans la siá possession. Per ocupar lo sieu luòc, Afonso Pena foguèt elegit vicepresident, lo 18 de març de 1903, e venguèt vicepresident lo 23 de junh de 1903.

## Referéncias
Nilo Peçanha

**Nilo Procópio Peçanha** (1867-1924) avocat e òme politic, vicepresident de Afonso Pena (mòrt lo 14 de junh de 1909), foguèt president de Brasil entre 1909 e 1910.

Durant sa govèrn aguèt una intensa disputa per la presidéncia entre los candidats Hermes da Fonseca, nebot de l'èx-president Deodoro da Fonseca, e Rui Barbosa. Politics del estat de São Paulo e de Minas Gerais, abans aliats, apiejavan ara candidats diferents. São Paulo e Bahia apiejavan Rui Barbosa, mentre Minas Gerais e Rio Grande do Sul apiejavan Hermes. Nilo Peçanha afrontèt l'agravament de las tensions entre las oligarquias politica "paulista" e "mineira".

## Referencias
Hermes da Fonseca

**Hermes Rodrigues da Fonseca** (1855-1923) militar (marescal), foguèt president de Brasil entre 1910 e 1914.
Delfim Moreira

**Delfim Moreira da Costa Ribeiro**, avocat e òme politic 1868-1920, vicepresident de Rodrigues Alves (que moriguèt abans d'exercir lo segond mandat), foguèt president de Brasil entre 1918 e 1919.
Bette Davis

**Ruth Elizabeth "Bette" Davis** (1908–1989) foguèt una famòsa actritz nòrd-americana, qu'a recebut l'Oscar de la melhora actritz en 1935 amb lo filme *Dangerous* e en 1938 amb lo filme *Jezebel*.

## Filmes (títols en anglés)
* *The Bad Sister* (1931)
* *Seed* (1931)
* *Waterloo Bridge* (1931)
* *Way Back Home* (1932)
* *The Menace* (1932)
* *Hell's House* (1932)
* *The Man Who Played God* (1932)
* *So Big!* (1932)
* *The Rich Are Always with Us* (1932)
* *The Dark Horse* (1932)
* *The Cabin in the Cotton* (1932)
* *Three on a Match* (1932)
* *20,000 Years in Sing Sing* (1932)
* *The 42nd Street Special* (1933) (aparicion)
* *Parachute Jumper* (1933)
* *The Working Man* (1933)
* *Ex-Lady* (1933)
* *Bureau of Missing Persons* (1933)
* *The Big Shakedown* (1934)
* *Fashions of 1934* (1934)
* *Jimmy the Gent* (1934)
* *Fog Over Frisco* (1934)
* *Of Human Bondage* (1934)
* *Housewife* (1934)
* *A Dream Comes True* (1935) (aparicion)
* *Bordertown* (1935)
* *The Girl from 10th Avenue* (1935)
* *Front Page Woman* (1935)
* *Special Agent* (1935)
* *Dangerous* (1935)
* *The Petrified Forest* (1936)
* *The Golden Arrow* (1936)
* *Satan Met a Lady* (1936)
* *Marked Woman* (1937)
* *Kid Galahad* (1937)
* *That Certain Woman* (1937)
* *It's Love I'm After* (1937)
* *Breakdowns of 1938* (1938) (aparicion)
* *Jezebel* (1938)
* *For Auld Lang Syne* (1938) (aparicion)
* *The Sisters* (1938)
* *A Day at Santa Anita* (1939) (aparicion)
* *Dark Victory* (1939)
* *Juarez* (1939)
* *The Old Maid* (1939)
* *The Private Lives of Elizabeth and Essex* (1939)
* *All This, and Heaven Too* (1940)
* *The Letter* (1940)
* *The Great Lie* (1941)
* *Shining Victory* (1941) (Cameo)
* *The Bride Came C.O.D.* (1941)
* *The Little Foxes* (1941)
* *The Man Who Came to Dinner* (1942)
* *In This Our Life* (1942)
* *Now, Voyager* (1942)
* *Show Business at War* (1943) (aparicion)
* *Watch on the Rhine* (1943)
* *Thank Your Lucky Stars* (1943)
* *The Present with a Future* (1943) (aparicion)
* *Mr. Skeffington* (1944)
* *Hollywood Canteen* (1944)
* *The Corn Is Green* (1945)
* *A Stolen Life* (1946) (tanben productora)
* *Deception* (1946)
* *Winter Meeting* (1948)
* *June Bride* (1948)
* *Beyond the Forest* (1949)
* *All About Eve* (1950)
* *Payment on Demand* (1951)
* *Another Man's Poison* (1952)
* *Phone Call from a Stranger* (1952)
* *The Star* (1952)
* *The Virgin Queen* (1955)
* *The Catered Affair* (1956)
* *Storm Center* (1956)
* *John Paul Jones* (1959)
* *The Scapegoat* (1959)
* *Pocketful of Miracles* (1961)
* *What Ever Happened to Baby Jane?* (1962)
* *The Empty Canvas* (1963)
* *Dead Ringer* (1964)
* *Where Love Has Gone* (1964)
* *Hush... Hush, Sweet Charlotte* (1964)
* *The Nanny* (1965)
* *Think Twentieth* (1967) (aparicion)
* *The Anniversary* (1968)
* *Connecting Rooms* (1970)
* *Bunny O'Hare* (1971)
* *Madame Sin* (1972)
* *The Scientific Cardplayer* (1972)
* *Burnt Offerings* (1976)
* *Return from Witch Mountain* (1978)
* *Death on the Nile* (1978)
* *The Children of Sanchez* (1979) (Cameo)
* *The Watcher in the Woods* (1980)
* *Directed by William Wyler* (1986) (documentari)
* *The Whales of August* (1987)
* *Wicked Stepmother* (1989)
Manoel Ferraz de Campos Salles

**Manoel Ferraz de Campos Salles** (1841-1913) avocat e òme politic foguèt president de Brasil entre 1898 e 1902.
Katowice

**Katowice** es la desena vila de Polonha per òrdre d'importància e tanben lo capluòc del voivodat de Silèsia. La vila es un dels principals centres industrials de Polonha e mai la vila pus importanta de la Zona Industriala de Nauta Silèsia, una megalopòli comptant  abitants (2001).

Situada sus Klodnica e Rawa, la vila foguèt ancianament coneguda jol nom de *Kątowicze* ("Kattowitz" en alemand) e puèi brèvament aprèp la mòrt de Josèp Stalin, *Stalinogród* (1953-1956).

## Istòria e economia

Katowice, capitala de la Nauta Silèsia, obtenguèt l'estatut de vila fòrça tard, a pena en 1865, mas una creissença sens precedent dins l'istòria de Polonha seguiguèt. Aquela creissença de la vila foguèt deguda a l'industria d'esplecha dels minerals, sustot del carbon que comencèt durant la Revolucion Industriala. La fòrta creissença de populacion foguèt tanben ligada a l'industria de l'acièr, a la transformacion dels minerals e a la dobertura de mantuna usina dins la vila.

## Arquevescat
* Arquidiocèsi de Katowice
* Catedrala del Crist-Rei de Katowice

## Comunicacions
Aeropòrt pus pròche : Katowice International KTW

## Embessonatges
* Colonha (  )
* Groningue (  )
* Miskolc (  )
* Mobile (  )
* Odense (  )
* Ostrava (  )
* Saint-Etienne (  )

## Ligams extèrnes

* Portal de Katowice
* Katowice virtuala
* Katowice, Silesia
* Ràdio Katowice
* Plan de la vila
* Murcki.net - Sit web del quartièr ''Murcki'' del sud de Katowice
* Tram a Katowice
Panthera uncia

L**'onça** (nom scientific *Panthera uncia*, ancianament *Uncia uncia*), o **pantèra de las nèus**  es una espècia de felins de montanha. S'enconta dins las vals isoladas d'Asia Centrala, de Siberia centrala e dins l'Altai.
Phascolarctos cinereus

Lo **coala** (***Phascolarctos cinereus***) es un marsupial arboricòl erbivòr endemic d'Austràlia e lo sol representant encara vivent de la familha  *Phascolarctidae*. Lo coala se tròba per las regions costièras de l'Austràlia meridionala e orientala, d'Adelaïda a la part sud de la peninsula del cap York. 
Las populacions s'estendon tanben sus de distàncias considerablas dins lo rèire país australian (*outback*) ont l'umiditat es sufisenta per lo manten dels bòsques. Los coalas d'Austràlia Meridionala foguèron largament exterminats a la debuta del sègle XX, mas aquel Estat federat foguèt tornar poblat mercé a de transferiments dempuèi l'estat de Victòria. Lo coala es pas present ni en Tasmania ni en Austràlia Occidentala.
Lo coala es estrechament ligat a l'eucaliptus o gomièr, que ne manja las fuèlhas d'unas espècias. Pòt viure en mejana 15 ans per los mascles e 20 ans per las femes.

Es vengut amb lo cangoro, un dels simbòls principals d'Austràlia. Après d'èsser estat caçat massisament per sa pèl, es uèi principalament amenaçat per la desaparecion de son biotòp.
Epitácio Pessoa

**Epitácio Lindolfo da Silva Pessoa**, professor de drech, foguèt president de Brasil entre 1919 e 1922.
Washington Luís Pereira de Sousa

**Washington Luís Pereira de Sousa**, avocat, foguèt president de Brasil entre 1926 e 1930. Foguèt depausat durant son mandat, lo 24 d'octobre de 1930.
Alpha Oumar Konaré

**Alpha Oumar Konaré** (n. 2 de febrièr de 1946) professor universitari, foguèt president de Mali entre 1992 e 2002.
Augusto Tasso Fragoso

**Augusto Tasso Fragoso**, militar (1869-1945), foguèt president provisòri de Brasil en 1930, aprèp la deposicion de Washington Luís e abans lo govèrn de Getúlio Vargas.
Escanderbeg

thumb|250px|right|Escultura de Skanderbeg
**Jòrdi Castriòta** dich **Escanderbeg** (1405 - 17 de genièr de 1468) nasquèt a Krujë, en Albania, de Gjon Kastrioti, senhor de l'Albania mejana, que foguèt obligat pels Otomans de pagar un tribut a l'Empèri. Per s'assegurar de la leialtat de sos dirigents regionals, lo soudan aviá costuma de prene lors enfants en ostatge e de los elevar a la cort otomana. En 1423, Gjergj Kastrioti e sos tres fraires foguèron emmenats pels turcs. Faguèt l'escòla militara de l'Empèri Otoman e ganhèt mantuna victòria militara en Euròpa pel compte de l'Empèri. Recebèt alara lo títol d*'Iskander Bey*, çò que significa en turc «Prince Alexandre» (en onor d'Alexandre lo Grand), occidentalizat en *Escanderbeg*. En albanés, lo tèrme es vengut *Skënderbeu*.

## Nòtas
Joanot Martorell

**Joanot Martorell** foguèt un escrivan valencian de l'Edat Mejana. Son libre Tirant lo Blanc, una de las òbras mai importantas de la literatura medievala valenciana, es estat sa produccion màger. Es considerada coma la primièira novèla modèrna d'Euròpa.

Nasquèt entre 1405 e 1410 a Valéncia (segon l'istorian Jaume Chiner), d'una familha de la noblesa mejana de Gandia.
Son grand foguèt conselhièr reial e son paire sirven del rei Martí l'Humà.
De Joanot Martorell qu'èra conhat d'Ausiàs March, coneissèm fòrça elements biografics que lo mòstran coma un cavalièr bregaire e de vida agitada.

Visquèt de passadas en Anglatèrra, Itàlia, Portugal en seguida de divèrsas luchas cavaleirosas qu'afeccionava.

Aprèp la venda de la sia senhoriá de Murta e Benibrahim (l'actuala Benibrai), la roïna economica aumentèt, e Martí Joan de Galba l'auriá ajudat financièirament. Podèm situar la data de sa mòrt entre març e abril de 1468.

## Vejatz tanben

Sègle d'aur valencian

## Ligam extèrne

 Vida i obra de Joanot Martorell
Jimi Hendrix

**James Marshall Hendrix**, nascut **Johnny Allen Hendrix** e mai conegut coma **Jimi Hendrix** (Seattle, 27 de novembre de 1942 - Londres, 18 de setembre de 1970) foguèt un guitarrista e cantautor american. Èra un dels melhors guitarristas de l'istòria del rock e del blues e es considerat coma un dels musicians mai importants del sègle XX. Fondèt lo grop angloamerican The Jimi Hendrix Experience, que foguèt actiu de 1966 a 1970.

Es celèbre per sas innovacions musicalas durant lo periòde psiquedelic de la fin de las annadas 1960.

Moriguèt tragicament a l'edat de 27 ans dins sa cambra d'otèl a Londres en 1970 en seguida d'una asfixia deguda a l'absorcion de barbiturics.

## Biografia
thumb|200px|left|Los grands del costat del paire de Jimi Hendrix
Johnny Allen Hendrix nasquèt en 1942 a Seattle, vila de l'estat de Washington, primièr enfant de James Allen "Al" Hendrix e de Lucille Hendrix (nascuda Jeter), d'origina cherokee. Sos parents s'èran rescontrats durant un balèti a Seattle en 1941, quand Lucille aviá pas que 16 ans. Pr'amor qu'èra militar e mobilizat dins una basa de l'armada americana en Oklahoma, Al Hendrix vegèt son filh sonque tres ans aprèp sa naissença. La maire, Lucille, èra incapabla d'abalir lo dròlle per encausa de son problèma d'alcoolisme. Al Hendrix recuperèt alara son filh, que rebategèt James Marshall en omenatge a son fraire defunt, Leon Marshall Hendrix, e prepausèt a Lucille de viure amassa. Aguèron puèi un segond filh, Leon Hendrix, en 1948. Pr'aquò, lo parelh s'aveniá pas, e aprèp mantuna disputa acabèt per divorciar lo 17 de decembre de 1951.

Jimi anèt a l'escòla elementara Horace Mann de Seattle e aviá pres la tissa de portar una escoba amb el per imitar una guitarra. Aquela abitud foguèt remarcada per una psicologa de l'escòla que decidiguèt d'escriure al cap d'un temps una letra per demandar una subvencion escolara pels enfants desfavorizats en insistir que lo laissar sens guitarra li podriá causar de sequelas psicologicas. Sos esfòces foguèron de badas e mai son paire refusèt de li crompar una guitarra.
Seattle

**Seattle** es la mai granda ciutat de l'estat american de Washington. 
Es situada entre lo Puget Sound e lo lac Washington, a aperaquí  al sud de la frontièra amb Canadà. Es lo sèti del comtat de King.

Seattle es una de lss vilas mai importantas de la còsta pacifica dels Estats Units. Es un  pòrt important especializat dins lo comèrci transpacific. Constituís tanben un grand pòl industrial en America del Nòrd. D'una superfícia de , Seattle compta  abitants (2010). L'aira metropolitana de Seattle totaliza  abitants çò que ne fa la 15ena aglomeracion dels Estats Units.

La vila foguèt fondada al mitan del  e batejada en omenatge al cap amerindian Seattle. Son escai, *la ciutat emerauda*, ven de la color verda dels bòsques que l'enrodan. Òm la nomena tanben la vila de la pluèja (), « la pòrta d’Alaska », , o encara , en referéncia al pes economic de Boeing dins la region. Seattle es la vila natala de Jimi Hendrix e de Bill Gates e es coneguda coma le berceau de la musica grunge e de sos grops mitics coma Nirvana. Sos abitants on la reputaciona de beure fòrça cafè, e nombrosas companhiás coma Starbucks e Tully's Coffee i foguèron fondadas. Seattle aculhiguèt la tresena conferéncia ministeriala de l’OMC en 1999 qu'aviá provocat de manifestacions altermondialistas. D'entrepresas celèbras, coma los avions de Boeing, Amazon.com e Microsoft an son sètis socials a Seattle.

#### Personalitats que visquèron a Seattle
* Elisha Peyre Ferry (mòrt a Seattle)
* Jimi Hendrix (nascut a Seattle)
* Kenny G (nascut a Seattle)
* Ray Charles
* Quincy Jones
* los grops de rock Nirvana e Pearl Jam
* lo grop de rock Alice in Chains

## Referéncias
Kenny G

Kenny G, (nascut **Kenneth Gorelick** lo 5 de junh de 1956) es un musician de *smooth [[jazz]]* dels Estats Units d'America.
John Quincy Adams

**John Quincy Adams**, avocat e diplomata, foguèt president dels Estats Units d'America entre 1825 e 1829.
Andrew Jackson

**Andrew Jackson**, militar, foguèt president dels Estats Units d'America entre 1829 e 1837. Figura suls bilhets de 20 dolars US.
Martin Van Buren

**Martin Van Buren**, avocat, foguèt president dels Estats Units d'America entre 1837 e 1841. Nascut dins una familha neerlandesa, foguèt paradoxalament a l'encòp lo primièr president nascut dins una familha non anglofòna e lo primièr president nascut american (los precedents èran nascuts dins las tretze colonias).
William Henry Harrison

**William Henry Harrison**, militar, foguèt president dels Estats Units d'America del 4 de març al 4 d'abril de 1841. Moriguèt de mòrt naturala durant son mandat.
Aissa

**Aissa** (*Aixe-sur-Vienne* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

Sos abitants s'apelan los aissauds.

## Geografia

## Toponimia

Una atestacion latina a l'epòca carolingiana, *Axia* pòt menar a un nom d'òme, *Axius*. Chau benlèu comprene una origina **Axia Villa*, la propietat de *Axius*. Los autres toponimistas van tanben dins 'queu sens, *Axius* + *a*, pasmens Ives Lavalada supausa tanben una raiç idronimica .  
Las autras fòrmas ancianas son : *Aisa* en 1147-58, *Axia* en 1315, etc. La prononciacion es ['ajsɔ] . 
Xavier Delamarre considèra *Axsios* coma un nom celtic, mes cita pas *Aissa* dins sa lista daus noms celtics  (benleu perqué lo site celtic seriá Tarn, emb una fondacion d'Aissa posteriora, donc a l'epòca romana). Una derivacion neutra plurala en *-a* (las propietats d'Axsios) es una possibilitat.

## Istòria
A la revolucion, la paròfia de Tarn es annexada a Aissa.

## Administracion
### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Particularitats dau parlar comunau
* Articles definits : lu [ly], la [lɔ], lo [luː], las [lɛː]. 
* Prononciacion : *a* tonic /ɛ/ ; *e* davant *r* /ar/ ; *Ch* /ts/ ; *g* davant *i* e *j* davant *a*,*o*,*u* /dz/.

## Luecs e monuments
* Chapela dau cementèri (s. 13)
* Chasteu de l'Aumosnaria (s. 16)
* Roinas dau chasteu daus Viscomtes de Limòtges (s. 13)
* Aléia de rovers de la Boscha
* Vau de l'Aurança
* Vau de la Viena

## Personalitats liadas a la comuna

## Embessonatges
* Großhabersdorf (Bavièra, Alemanha)
* Malinska (Croacia)
* Święciechowa (Polonha)

## Veire tanben
### Liams connexes

### Liams externes
* Sit de la comuna

## Nòtas e referéncias
Chalhac

**Chalhac** (*Chaillac-sur-Vienne* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia

miniatura|gaucha|Situacion de Chalhac en Nauta Vinhana
 

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Callac* en 1110, *Chailhat*, *Chaliat*, *Chalhac*, sens data. La prononciacion es [tʃa’ʎa] . 
Segon Dauzat, Negre, Marcel Villoutreix, Ives Lavalada, *Chalhac* ven dau nom d'òme latin *Callius* emb lo sufixe *-acum* . 
Segon Xavier Delamarre, lo nom *Callios* o *Calios* es celtic. *Chalhac* ven adonc de 'queu nom, derivat en *-ācon* .
Chalhac seriá la propietat de *Callius* o *Cal(l)ios*. 

## Istòria

## Administracion

### Lista daus maires

### Intercomunalitat
CC de Pòrta Oceana dau Lemosin

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Particularitats dau parlar comunau
* Articles definits :
* Prononciacion : *Ch*- ; *g*-,* j*-

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes

## Nòtas
Chasluç

**Chasluç** (*Châlus* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

Sos abitants s'apelan los Chasluç.

## Geografia
Situada a 35 km au sud oèst de Limòtges e a 65 km au nòrd èst de Periguers (29 e 56 km respectivament en linha dirècta), Chasluç es la vila principala daus monts de Chasluç, airal geografic d'una altitud maximala de 557 mètres que constituís los premiers contrafòrts occidentaus dau Massís Central emb, pus au nòrd, los monts de Blond.

### Perimètre dau territòri

## Toponimia

Fòrmas ancianas : *pagus Leucorum-Leucus* en 667, o *Castrum Leucus*, *Chaslu* vers 1120, *de Castrum Lucii* en 1246 (faussa latinizacion). Prononciat [tsɛ:' ly] .  o [ʃɛ:' ly].
Segon Dauzat e Rostaing, Negre, Marcel Villoutreix, Ives Lavalada, *Chasluç* ven dau bas latin **castellucium*, derivat de *castellum*, « chasteu, fortificacions, vilatge fortificat », emb lo sufixe *-ucium* , finala generalament pejorativa e aumentativa (sens possible de « grand chasteu arroït ») segon Jacques Astor .

## Istòria

Richard Còr de Leon i foguèt nafrat per una balèsta e i defuntèt de sa nafradura en 1199. Foguèt tuat per Pèire Basile que Richard I n'assetjava lo chasteu.

## Administracion
### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Particularitats dau parlar comunau
* Articles definits : lu, la
* Prononciacion : *Ch*- ; *g*-,* j*- ; *a tonic* e los *as* = *è* (qu'es l'occitan en *è*)

## Luecs e monuments

miniatura|Chasteu de Chasluç-Chabròl.

## Personalitats liadas a la comuna
Richard Còr de Leon

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Javerdac

**Javerdac** (*Javerdat* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

Sos abitants s'apelan los Javerdauds.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Lo nom es atestat *Javerzacus* vers 1315. La prononciacion es [dʒavɛr'da] . 
Segon Dauzat, *Javerdac* ven dau nom galloroman d'òme **Gabritus*, varianta de *Gabritius*, derivat de *Gabrus*, d'après lo gallic *gabros*, « chabra » . 
Segon Negre, Marcel Villoutreix, Ives Lavalada, *Javerdac* ven dau nom gallic *Gabritius* / *Gabritios*, , d'après lo gallic *gabros*, « chabra », emb lo sufixe *-acum*. Ernèst Negre explica que *-rdac* per *-rzac* es una ipercorreccion .

## Istòria

## Administracion

### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Particularitats dau parlar comunau
* Articles definits :
* Prononciacion : *Ch*- ; *g*-,* j*-

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Salhac

**Salhac** (*Saillat-sur-Vienne* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

Sos abitants s'apelan los salhauds.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
I a pas de fòrmas ancianas, mas un omonime, Salhac (Corresa), es atestat *Saliaco* en 1154. La prononciacion es [sa'ja] . 
Segon Dauzat e Rostaing, Marcel Villoutreix, Ives Lavalada, lo nom de Salhac deriva d'un nom d'òme gallo-roman, *Salius*, e dau sufixe *-acum*. 
Mas Negre e Delamarre chausisson lo nom celtic *Sagillios*, derivat en *-ācon* (Delamarre) . Los dos etimes son possibles segon las leis d'evolucion fonetica.
Salhac donc una propietat rurala d'origina galloromana, o, çò pus mens, de l'Antiquitat tardiva. La finala en *-at* dau nom francés correspond a una evolucion fonetica de *-ac* (*t* es una oclusiva sorda coma *c*), davant l'amudiment de la consonanta. I a totplen de comunas lemosinas o auvernhassas que lor nom oficial es en *-at*, eretièr de *-acum*. Se tròba enquera d'exemples de noms en *-ac* prononciats *-at* en Gironda e Òut e Garona, etc.

## Istòria
Salhac era pas paròfia au segle XVIII .
[La comuna industriala de] Salhac e [la comuna agricòla de] Chalhac se separeren en 1928 .

## Administracion
### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Demografia

* La comuna existís dempuèi 1928.
* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Particularitats dau parlar comunau
* Articles definits :
* Prononciacion : *Ch*- ; *g*-,* j*-

## Luecs e monuments
La Gòra (riu) n-i cola a la limita de la comuna.

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de la Nauta Vinhana

### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Aient

**Aient** o **Aien**  (*Ayen* en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
I a quauques fòrmas plan ancianas : *Aenno*, sens data, *Aen*, *Aent*, en 1025, *Agent*, en 1055. Lo nom d'Aien(t), coma lo d'Agen, deu venir d'un mot benlèu gallés o preceltic **aginn* (Dauzat), « autura » o d'una basa oronimica **ag-* preceltica . Coma s'explica lo *-t* ?

## Istòria
Aient annexèt en 1842 *Le Temple* (nom francés).
 
## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra canton; es aura dau canton de *L'Yssandonnais* (en francés), donc benlèu de l'Issandonés.

## Demografia

* *Le Temple* (nom francés) fuguèt recensat emb Aient en 1841 e annexat en 1842
* En  la populacion èra de  abitants.

### Demografia ''Le Temple'' (nom francés)

* Las donadas de la drecha del grafic son las de la comuna entièra d'Aient

## Luòcs e monuments
* Buta d'Aient (370 m)


Fichier:Zoom eglise ayen.JPG|Église d'Ayen.
File:Chateau la chabroulie 2010 (25).JPG|Château la Chabroulie
File:Hotel noble razat 2010 (21).JPG|Hôtel noble Razat
File:La Font du Jard à Ayen-bas.jpg|Fontaine de l'Homme qui crache
File:Ayen 133b.jpg|Puits


## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Corresa

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Charreç

**Charreç** o benlèu *Charraç* (cf. Luçac) (*Charras* en francés) es una comuna situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.

## Geografia

### Comunas limitròfas

## Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
*  - ''; au segle XVIII (Cassini).
## Istòria

## Administracion
### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Demografia

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de Charanta
### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Genciòus e Pijairòu

**Genciòus e Pijairòu** (*Gentioux-Pigerolles* en francés) es una comuna occitana de Marcha, en Lemosin, situada dins lo departament de Cruesa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.

Era lo capluòc dau canton dau mesme nom, mas non pas la comuna pus granda, qu'es Faus.

Sa populacion au recensament de 1999 èra de 389 estatjans, 79 dels quaus a la comuna associada de Pijairòu. La susfàcia de la comuna es de 79,29&nbsp;km², la pus granda dau departament. Sa densitat de populacion es de solament 4,9 hab./km². Integra la Comunautat de comunas dau Plan de Genciòus.

## Geografia

## Istòria

## Administracion
### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants.

## Luecs e monuments
**Chasteu de la Rana** (en francés ''Chateau de la Grenouille).

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes

## Liams extèrnes

## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Juscelino Kubitschek de Oliveira

**Juscelino Kubitschek de Oliveira**, mètge n.1902 e m.1976, foguèt president de Brasil entre 1956 e 1961. Pendent son mandat s'inaugurèt la ciutat de Brasília e tanben se fondèron las primièras industrias automobilas dins l'estat de São Paulo.

Foguèt lo primièr president que demorèt al Catetinho.
Nereu Ramos

**Nereu de Oliveira Ramos** (3 de setembre de 1888 - 16 de junh de 1958) òme politic (president del Senat brasilièr), foguèt president provisòri de Brasil entre 1955 e 1956.
Carladés

**Carladés** es un parçan d'Occitània situat en Auvèrnhe. Administrativament es partit entre lo departament de Cantal e lo d'Avairon, en riba de Truèire.

Sa vila principala es lo Mur de Barrés.

## Istòria
Lo vescomtat de Carladés existiguèt entrò la fin de l'Edat Mejana.

Lo comtat de Carladés es un domeni atribuït al prince de Mónegue al s. XVII. Lo títol es encara utilizat uèi dins l’ostal de Grimaldi.

## Nòtas e referéncias
Païses occitans

Vaquí la lista de las províncias istoricas d'Occitània.

## 

## 

## 
* Bearn
* Bigòrra
* Comenge
* Coserans
* País de Fois
* Val d'Aran

## 
* Agenés
* Carcin
* Peiregòrd
* Roèrgue

## 
* Naut Lemosin
* Perigòrd
* Bas Lemosin 
* Charanta Lemosina
* Sentria
* Montanha Lemosina

### [[Marcha (Lemosin)|Marcha]]
* Bassa Marcha
* Nauta Marcha

## 

* Albigés
* Aubrac (País)
* Carladés
* Gavaudan
* Lauragués
* Velai
* Vivarés

## 
* Baroniás
* Camarga
* Crau
* Esterèu
* Forcauquierés
* lei Mauras
* País d'Ais
* País de Verdon
* Plan de Valençòla
* Plan d'Aubion
* Preaups de Dinha
* Sisteronés
* Vau d'Ubaia

###### 

###### 

## 

=La Gàrdia=

=Galeria=

Imatge:Regions Regions Nom.png|Las regions
Imatge:Sosregions Regions Occitania.png|Las sosregions
Imatge:Encontradas Parçans Occitania.png|Parçans o encontradas


## Veire tanben
* parçan
* parçans d'Occitània
John Tyler

**John Tyler**, òme politic, foguèt president dels Estats Units d'America entre 1841 e 1845, aprèp la mòrt de William Henry Harrison.
Jânio Quadros

**Jânio da Silva Quadros**, professor de portugués e de drech, avocat e òme politic, foguèt president de Brasil entre lo 31 de genièr e lo 25 d'agost de 1961.

### Biografia

Nasquèt lo 25 de genièr de 1917 dins la vila de Campo Grande, actualament capitala de l'estat de Mato Grosso do Sul. Se graduèt en Drech a l'Universitat de São Paulo e, abans d'èsser politic, foguèt professor de lenga portuguesa al Collègi Dante Alighieri, situat dins la vila de São Paulo. Foguèt tanben professor de Drech Processal Penal a la Facultat de Drech de l'Universitat Mackenzie, tanben dins la vila de São Paulo.

Comencèt en la vida politica coma *vereador* (conselhièr municipal) del Partit Democrata Crestian, entre los ans 1948 e 1950, après que totes los membres del Partit Comunista de Brasil perdèron los sieus dreches politics. D'aquesta manièra, Jânio Quadros, qu'atenguèt pas d'èsser elegit, li calguèt èsser convocat. Après, foguèt elegit deputat estatal (1951-1953), prefècte de la vila de São Paulo (1953-1954), e governador de l'estat de São Paulo (1955-1959). Foguèt elegit coma president de la Republica en 1960 e assumiguèt lo poder lo 31 de genièr de 1961.

S'es demés durant son 7 mes de govèrn. Lo resultat de sa demission foguèt una grèva crisi politica: los militars s'opausèron al passatge del govèrn al vicepresident, João Goulart, considerat un simpatizant del comunisme. La fin de la crisi foguèt l'implantacion del parlamentarisme en Brasil, durant lo començament del govèrn de Goulart.
Stjepan Mesić

**Stjepan "Stipe" Mesić**, avocat, jutge e òme politic n. 1934 foguèt president de Croàcia de 2000 a 2010. Tanben foguèt primièr ministre del país, entre lo 30 de mai e lo 24 d'agost de 1990.
Andrew Johnson

**Andrew Johnson**, òme politic, foguèt president dels Estats Units d'America entre 1865 e 1869, aprèp l'assassinat d'Abraham Lincoln.
Ulysses S. Grant

**Ulysses S. Grant** (nascut **Hiram Ulysses Grant**), militar (general), foguèt president dels Estats Units d'America entre 1869 e 1877.
Presidents del govèrn de Croàcia

Lo govèrn de la Republica de Croàcia (*Vlada Republike Hrvatske*), apelacion comunament abreujada en « govèrn croat » (*hrvatska Vlada*) es dirigit per un **president del govèrn** (*Predsjednik Vlade*), apelacion generalament transformada en « Primièr ministre » dins los medias anglosaxons e francofòns.

Dempuèi l'independéncia se son succedits:

#### Primièrs ministres (1991 fins a uèi)
Chester Arthur

**Chester Alan Arthur**, avocat (1829–1886), foguèt president dels Estats Units d'America entre 1881 e 1885, aprèp l'assassinat de James Garfield.
James Abram Garfield

**James Abram Garfield**, professor, avocat, foguèt president dels Estats Units d'America entre lo 4 de març e lo 19 de setembre de 1881. Foguèt lo segond president dels Estats Units assassinat durant son periòde de govèrn.
Benjamin Harrison

**Benjamin Harrison** (North Bend, Ohio, 20 d'agost de 1833 – Indianapolis, Indiana, 13 de març de 1901) foguèt un politician e avocat american. Serviguèt pels republicans coma 23en President dels Estats Units d'America de 1889 a 1893. Èra lo felen del 9en president del país, William Henry Harrison.
William McKinley

**William S. McKinley**, militar e avocat, foguèt president dels Estats Units d'America entre 1897 e 1901. Foguèt assassinat durant son segond periòde de govèrn.
Theodore Roosevelt

left|80px|Medalha prèmi Nobel

**Theodore Roosevelt** (Nòva York, 27 d'ochoire de 1858 - Oyster Bay, 6 de genoièr de 1919) siaguèt un politician e cap del Partit Republican, militar, istorian e naturalista american. Foguèt president dels Estats Units d'America entre 1901 e 1909 e recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz en 1906 per sa mediacion dins la Guèrra Russojaponesa.

Membre del Partit Republican, foguèt successivament cap de la polícia de Nòva York entre 1895 e 1897, adjonh del secretari a la Marina de 1897 a 1898, engajat volontari dins la guèrra ispanoamericana de 1898 ont s'illustrèt a la tèsta de son regiment de cavalariá, los *[[Rough Riders]]*, a la batalha de San Juan puèi governador de l'Estat de Nòva York entre 1899 e 1900.

Vicepresident dels Estats Units jol mandat de William McKinley, li succediguèt après son assassinat per un anarquista e acabèt son mandat del 14 de setembre de 1901 al 3 de març de 1905. Roosevelt entamenèt puèi son pròpri mandat presidencial qu'acabèt lo 3 de març de 1909. Conformament a sos engatjaments, postulèt pas en 1908 a un novèl mandat presidencial.
Émile Zola

**Émile Édouard Charles Antoine Zola** (París, 2 d'abril de 1840 - París, 29 de setembre de 1902) foguèt un escrivan e jornalista francés. Considerat coma lo menaire del movement literari sonat naturalisme, es un dels romancièrs mai legits e populars en França e a l'encòp se situa demest los autors franceses mai revirats e publicats internacionalament. 

Dins las darrièras annadas de sa vida s'engatgèt fòrt e mòrt contra l'antisemitisme, e mai que mai dins l'Afar Dreyfus en publicar en genièr de 1898 son article "J'accuse" dins lo jornal *[[L'Aurore]]*, fach que li valguèt un procès en difamacion e l'obliguèt puèi a   
s'exiliar a Londres.

Mantas òbras siás son estadas adaptadas a la television e al cinèma.

## Òbras
* *La Confession de Claude* (1865)
* *Thérèse Raquin* (1867)
* *Madeleine Férat* (1868)
* *Le Roman Experimental* (1880)

* *Les Rougon-Macquart*
** *La Fortune des Rougon* (1871)
** *La Curée* (1871–72)
** *Le Ventre de Paris* (1873)
** *La Conquête de Plassans* (1874)
** *La Faute de l'Abbé Mouret* (1875)
** *Son Excellence Eugène Rougon* (1876)
** *L'Assommoir* (1877)
** *Une Page d'amour* (1878)
** *Nana (novel)|Nana* (1880)
** *Pot-Bouille* (1882)
** *Au Bonheur des Dames* (1883)
** *La Joie de vivre* (1884)
** *Germinal* (1885)
** *L'Œuvre* (1886)
** *La Terre* (1887)
** *Le Rêve* (1888)
** *La Bête humaine* (1890)
** *L'Argent* (1891)
** *La Débâcle* (1892)
** *Le Docteur Pascal* (1893)

* *Les Trois Villes*
** *Lourdes* (1894)
** *Rome* (1896)
** *Paris* (1898)

* *Les Quatre Evangiles*
** *Fécondité* (1899)
** *Travail* (1901)
** *Vérité* (1903, publicat dempuèi sa mòrt)
** *Justice* (incomplet)

## Articles
* *[[Ieu acusi]] (Letra al President de la Republica)*
William Taft

**William Howard Taft** (Cincinnati, Ohio, 15 de setembre de 1857 - Washington DC, 8 de març de 1930) foguèt un professor de drech e politician american. Membre del Partit Republican, foguèt lo 27en president dels Estats Units de 1909 a 1913.
Woodrow Wilson

left|80px|Medalha prèmi Nobel

**Thomas Woodrow Wilson**, istorian, politològ, professor d'economia e de drech, foguèt president dels Estats Units d'America entre 1913 e 1921. Recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz en 1919.
Grover Cleveland

**Stephen Grover Cleveland**, avocat, foguèt president dels Estats Units d'America entre 1885 e 1889, puèi entre 1893 e 1897.
Warren G. Harding

**Warren Gamaliel Harding**, proprietari d'un jornal e òme d'afars, foguèt president dels Estats Units d'America entre 1921 e 1923.
Calvin Coolidge

**John Calvin Coolidge, Jr.**, avocat, vicepresident de Warren G. Harding (mòrt durant l'exercici del govèrn, lo 2 d'agost de 1923), foguèt president dels Estats Units d'America entre 1923 e 1929.
Herbert Hoover

**Herbert Clark Hoover**, comerçant, foguèt president dels Estats Units d'America entre 1929 e 1933. Son mandat comencèt amb la *Granda Depression* economica de 1929-1933, dempuèi l'esfondrament de la Borsa de Valors de Nòva York (*Wall Street*).

* Claus Bernet: Herbert Hoover, in: BBKL, 30, 2009, 644-653: http://www.bautz.de/bbkl/h/hoover_h_c.shtml
Carlos Drummond de Andrade

**Carlos Drummond de Andrade** (nascut a Itabira, Minas Gerais e mòrt a Rio de Janeiro als 84 ans) es un dels principals poètas e escrivans brasilièrs e tanben de tota la lenga portuguesa pel sègle XX. Qualques unas de sas poesias modernistas foguèron traduchas en de lengas coma lo francés, l'anglés, lo castelhan, l'alemand, etc.

### Òbras (títols en portugués)

Poesias

* Alguma Poesia (1930)
* Brejo das Almas (1934)
* Sentimento do Mundo (1940)
* José (1942)
* A Rosa do Povo (1945)
* Claro Enigma (1951)
* Fazendeiro do ar (1954)
* Viola de Bolso (1955)
* Lição de Coisas (1964)
* Boitempo & A falta que ama (1968)
* Nudez (1968)
* As Impurezas do Branco (1973)
* Menino Antigo (Boitempo II) (1973)
* A Visita (1977)
* Discurso de Primavera e Algumas Sombras (1977)
* O marginal clorindo gato (1978)
* Esquecer para Lembrar (Boitempo III) (1979)
* A Paixão Medida (1980)
* Caso do Vestido (1983)
* Corpo (1984)
* Amar se aprende amando (1985)
* Poesia Errante (1988)
* O Amor Natural (1992)
* Farewell (1996)

Antologias de poesia

* 50 poemas escolhidos pelo autor (1956)
* Antologia Poética (1962)
* Antologia Poética (1965)
* Seleta em Prosa e Verso (1971)
* Amor, Amores (1975)
* Carmina drummondiana (1982)
* Boitempo I e Boitempo II (1987)

Literatura infantil

* O Elefante (1983)
* História de dois amores (1985)

Pròsa

* Confissões de Minas (1944)
* Contos de Aprendiz (1951)
* Passeios na Ilha (1952)
* Fala, amendoeira (1957)
* A bolsa & a vida (1962)
* Cadeira de balança (1966)
* Caminhos de João Brandão (1970)
* O poder ultrajovem e mais 79 textos em prosa e verso (1972)
* De notícias & não-notícias faz-se a crônica (1974)
* Os dias lindos (1977)
* 70 historinhas (1978)
* Contos plausíveis (1981)
* Boca de luar (1984)
* O observador no escritório (1985)
* Tempo de vida poesia (1986)
* Moça deitada na grama (1987)
* O avesso das coisas (1988)
* Auto-retrato e outras crônicas (1989)
Antonin Perbòsc

**Antonin Perbòsc** (La Barta, 25 d'octobre de 1861 - Montalban, 6 d'agost de 1944), foguèt un escrivan (mai que mai poèta) e lexicograf occitan. Son òbra a un pes important dins la recuperacion de la grafia occitana classica amb son amic Prospèr Estieu.

## Biografia
Antonin Perbosc nasquèt en 1861 a La Barta, dins una familha pagesa. Èra l'ainat dels quatre enfants que comptèt la familha. Anèt a l'escòla publica de Vaserac e partiguèt puèi a Lafrancesa (a l'Institucion Gasc) far sos estudis segondaris. Mai tard dintrèt dins l'Escòla Normala Primària de Montalban gràcias a una borsa del Departament e venguèt puèi regent. Foguèt mandat a Combarogèr, un pichon vilatge a 30&nbsp;km de Montalban, puèi a Lausa, prèp de Vilafranca de Roergue. Aviá inculcat a sos escolans l'interès per las tradicions e lo patrimòni de lor region, e aviá acampat los mai passionats en una  (51 escolans, dròllas e dròlles, entre 1900 e 1908). Aguèt de s'enfrontar, d'un costat, al mistralisme a otrança dels provençals Pèire Devoluy e Sully-Andrièu Peyre, e amb l'"Escolo Gaston Febus", la gascona, qu'avián d'idèas pròprias sus la gramatica e la grafia.
Puèi de 1912 a 1932 foguèt bibliotecari de la vila de Montalban. 
Coma escrivan, escriguèt de poesias, amb un lengatge magnific, reculhidas dins la tradicion populara. 
S'èra maridat en 1882 amb Maria Vidalhac, regenta ela tanben. Aguèron una dròlla, Elena.

## La tasca de collectatge de Perbòsc
Aquestes escolans reculhián dins lor entorn lo patrimòni oral: cançons, dichas e provèrbis, legendas, contes... Notavan fisèlament, sens i cambiar res, los racontes en dialècte local. Los mai joves, que sabián pas encara escriure, contavan e lors camaradas pus annadits, qu'escrivián jos lor dictada (metòde fòrt innovant). Lo trabalh realizat per Perbòsc e sos escolans suscitèt l'atencion dels sabents folcloristas al Congrès de las Tradicions Popularas de París en 1900. Los racontes contats pels enfants foguèron transcriches per Perbòsc en notacion fonetica, per respectar lor accent e lor intonacion. Sas publicacions son actualament introbablas.

## Òbras
* *Remembransas* (1902)
* *Lo got occitan* (1903)
* *Fòc nòu* (paregut en 1904 dins la revista *Montsegur*, reedicion en 2011)
* *L'arada* (1906)
* *Guilhem de Toloza* (1908)
* *Lo libre dels ausèls* (1924)
* *Psophos* (1925),   
* *Les langues de France à l’école* (1926) estudi 
* *Segond libre dels ausèls* (1930)
* *Fablèls* (1936)
* *Lo libre del campèstre*
* *Contes Atal* (2007)
Pèire Devoluy

thumb|320px|Retrach de Pèire Devoluy cap a 1902

**Pèire Devoluy** (pseudonim de *Pau Gròs Long*; en francés *Pierre Devoluy*; Chastilhon de Diés, Droma, 27 de junh de 1862 - Niça, 6 de març de 1932) èra un felibre occitan que foguèt Capolier dau Felibritge de 1901 a 1909.

## Biografia
Politecnician, oficier dau Gèni - acabèt sa carriera amb lo grade de coronèu -, Pèire Devoluy s'illustrèt a partir de 1888 au sen dau movement simbolista ai costats de René Ghil e a partir de 1894 au sen dau Felibritge qu'a sa tèsta exerciguèt lei foncions de capolier de 1901 a 1909. Poèta, polemista, foguèt lo director dau jornau *Prouvènço !* vengut *Vivo Prouvènço !* de 1905 a 1914. Confident de Mistral, ne publiquèt lei *Discours e Dicho* (1906) e tanben lei *Proso d'Armana* (Ed. Grasset, 1926 et suiv.). 

Durant la revòuta dei vinhairons de Lengadòc de 1907 còntra lo govèrn de Georges Clemenceau balhèt son sosten ai rebèls, causa que l'enfrontarà amb Frederic Mistral e que donarà lo còp de gràcia au pauc de prestigi politic qu'aviá lo Felibritge. En 1909 es butat a la demission dau capolierat. En 1912 demissiona pereu de sa foncion de majorau.

Es autor d’una *Istòri naciounalo de la Prouvènço e dóu miejour di Gaulo*.

Retirat a Niça, exerciguèt lei foncions d'adjonch au cònsol Jean Médecin e, au delà de la vida intellectuala locala, collaborèt regularament a l’*Éclaireur de Nice* de 1919 a 1932. Pèire Devoluy èra comandaire de la Legion d'Onor (1920). Maridat a Lucie Serres, originària d'Alès, lo 20 d'octobre de 1903, aguèt doas filhas, Magali (sens descendéncia) e Nerto, esposa Bayle. Aperteniá a una familha protestanta.

Pèire Devoluy repausa dins lo cementèri protestant de Chastilhon de Diés. Son nom es estat balhat a mai d'una carriera o plaça (Arle, Avinhon, Chastilhon de Diés, Niça, Nimes, Tolon) e tres placas rementan son sovenir, una a Chastilhon de Diés sus son ostau natau e doas autras au 35, Bd Carabacel a Niça ont moriguèt.

## Bibliografia
**Flumen* (1891)
**Bois ton sang !* (1893)
**Prouvènço* (1905-1907) vengut *Vivo Prouvènço* (1908-1914) jornau entierament redigit en provençau
**Le Psautier Huguenot* (Ed. du Monde Nouveau, 1922)
**La Connaissance de la Guerre* (publicat sos son nom vertadier) (Ed. Nouvelle Librairie Nationale, 1922)
**Le Psaume sous les Etoiles* (Ed. du Monde Nouveau, 1926)
**Le Violier d'Amour* (Ed. Fasquelle, 1927)
**Sous la Croix* (Ed. Je sers, 1930) 
**Mistral et la Rédemption d'une Langue* (Ed. Grasset, 1941)
**Istòri naciounalo de la Prouvènço e dóu Miejour di Gaulo*. Introduccion de Pèire Fabre, Capolier dau Felibritge (Ed. Cercle Pierre-Devoluy et Maintenance de Provence du Félibrige, 1992)
**La Cévenne Embrasée (Le Psaume sous les Etoiles, Le Violier d'Amour, Sous la Croix)* Prefaci de Pèire Fabre, Capolier dau Felibritge (Ed. de Paris, 2002) 

### Autre
* *Correspondance Frédéric Mistral - Pierre Devoluy* (2 vol.) par Ch. Rostaing, imp. Bené (1982)  En linha subre lo site Ciel d'Oc
## Referéncias
Istòria de Lituània

Mencionada pel primièr còp lo 14 de febrièr de 1009, Lituània cresquèt fins a venir una nacion considerabla durant l'Edat Mejana. Se considèra que la data de constitucion de l'estat es la de la coronacion oficiala del rei Mindaugas, lo 6 de julhet de 1253 en la vila de Voruta (actuala Vilnius), que uniguèt los ducs lituans rivals en una nacion e estat. Lituània se transformèt en un reialme independent e multietnic qu'en la siá maximala extension, en lo sègle XV, ocupèt la màger part de l'Euròpa Orientala de la mar Baltica a la mar Negra. En 1385 s'uniguèt a la Polonha en union personala quand lo rei lituan Jogaila foguèt coronat rei de Polonha. En 1569, Polonha e Lituània avián format la Comunautat Polonesa-Lituaniana. Aquesta union se manten quitament la particion de Polonha en 1795, quand Lituània foguèt annexada a l'Empèri Rus.

Durant la Primièra Guèrra Mondiala, Alemanha ocupèt Lituània. Lo 16 de febrièr de 1918, lo país proclamèt son independéncia, aprèp la derrota de l'Empèri Rus. Son primièr president foguèt Antanas Smetona, entre lo 4 d'abril de 1919 e lo 19 de junh de 1920.

En acòrdi amb los pactes germanosovietics, en junh de 1940 las tropas de l'URSS ocupèron lo país. En agost d'aquel an, la Lituània venguèt una Republica federala de l'URSS. Foguèt ocupada pels alemands durant la Segonda Guèrra Mondiala. A la fin d'aquesta, faguèt tornarmai partida de l'URSS.

En 1988 se formèt lo Movement Lituanian per la Perestroika, que trionfèt a las eleccions de 1989 al Congrès dels Deputats de l'URSS. Aquel an se restabliguèt la lenga lituaniana coma lenga oficiala. En 1990 Vytautas Landsbergis foguèt elegit president, e proclamèt l'independéncia lo 3 de març de 1990. I aguèt una dura replica sovietica (ocupacion militara de Vilnius) que forcèt la suspension de la mitat (mai de 1990). Aprèp la temptativa de còp d'Estat en agost de 1991 a Moscòu, l'independéncia del país foguèt reconeguda internacionalament e acceptada per Moscòu.

29 de març de 2004: Membre de l'OTAN. 

1èr de mai de 2004: Membre de l'UE.
Fílum

vinheta|362x362px|Categorias taxinomicas principalas
En zoologia, lo **fílum** (; al plural **fíla** ) o **embrancament**, es lo segond nivèl de la classificacion scientifica existent entre lo règne e la classa.

En taxinomia animala s'utiliza lo tèrme equivalent «**embrancament**», mentre que en botanica es la «**[[division]]**», mas lo Còdi Internacional de Nomenclatura d'algas, fonges e plantas accepta la designacion «**fílum**» dempuèi 1993.

Aquela categorizacion ierarquica e estatica es ara practicament abandonada al profièit d'una sistematica filogenetica que s'esfòrça d'èstre mai pròcha dels ligams de parentat genetics entre las espècias.

## Descripcion generala
Lo tèrme foguèt inventat en 1866 per Ernst Haeckel que proven del grèc φῦλον, «raça». Observèt que las espècias evoluavan constantament vèrs de novèlas espècias que semblavan conservar pauc de caracteristicas coerentas entre elas e donc de caracteristicas que los distinguissián coma grop distint ("una unitat autonòma"): «Pasmens, una unitat reala e completament autonòma es benlèu l'agrégat de totas las espècias qu'an progressivament evoluat a partir de la meteissa forma originala comuna, coma, per exemple [sic], totes los vertebrats. Cridam aquel agregat [un] Stamm [valent a dire una raça] (fílum).»

Los organismes del meteis fílum an un plan estructural comun (derivat d'un ancessor comun a l'origina d'aquel plan estructural), non necessàriament evident segon la morfologia extèrna.

## Nòtas e referéncias
Sus scrofa domesticus

thumb|Meitats de pòrc en liurason

Lo **pòrc** o **porcèl**, **ganhon**, **còche** e **cochon** (auv.), dich tanben **pòrc domestic** (*Sus scrofa domesticus*) o pòrc de las vilas es un mamifèr domestic omnivòr de la familha dels porcins, vesin del singlar. Es generalament elevat per l'òme per la consomacion de sa carn.

Quand es un *porcelon lachenc* se sona tanben *tesson*, quora es jove es dich *porcèl/porquet/porcelon/porquin/porcòt/porcon* (var. *porceu*, *porcèth* gasc.), *calhon*, *cochet*, *gorrin*, *porcat*, *biton*.

Quand es sanat o castrat es un **verrat**, **vèrre**, **vèrri**, **vèrro** o **porcàs**.

Sa femèla es dicha **truèja** (var. **trueia**, **trueja**, **truòja**, **troja**, **truja**), **maura**, **calha/caia**, **còcha**, **guiha** (gasc., especialament quand es maire), e **porcèla** o **calhona** quand es jove.

### Ligams extèrnes
#### Basas taxinomicas
* 
* 
* 
* 
*