open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sent Sauvador (Agenés)

**Sent Sauvador** es una anciana comuna occitana d'Agenés  en Guiana, situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Es adara dens la comuna de Caubon e Sent Sauvador.

## Geografia
Lo vilatge, installat sus una sèrra nòrd-sud, compren quauques ostaus a l'entorn de la glèisa. Es traversat per la RD 115, rota pro bona, puslèu dreta e un pauc pus corta que servèva per anar de Levinhac a Marmanda, en concurréncia damb la RD 708 abans que l'adobèssen.

## Toponimia
La prononciacion es [seŋsawə'du]. Lo nom es atestat en 1520 (lista de Valeri), *parrochia Sancti Salvatoris*.

*Sauvador* es pas un sent, mes l'epitèt aplicat au Crist, lo Redemptor.

## Istòria
* Los patrons de la glèisa èran Sent Sauvador (lo Crist) e Sent Sist. Sent Sauvador èra parròpia abans 1789, tanplan coma Caubon .
* Segon lo site Cassini, Caubon, comuna dus còps pus granda, fut incorporat a la comuna de Caubon e Sent Sauvador . La mapa d'Estat-Major (sègle XIX) mòstra Sent Sauvador coma comuna e Caubon coma vilatge , ierarquia inversada dens las mapas pus recentas. La rota entre Levinhac e Marmanda èra tanben la que passava per Sent Sauvador . Aqueth avantatge permetèva benlèu a Sent Sauvador d'estar lo caplòc de la comuna.

## Demografia

* Las donadas de 1806 semblan intervertidas per Sent Sauvador e Caubon (Caubon avè 181 abitants segon la ficha Cassini, dus còps mens que la normala) 
* Las donadas de la dreta dau grafic son las de la comuna entièra de Caubon e Sent Sauvador

## Lòcs e monuments
* Glèisa de Sent Sauvador (sègle XIV ?)
## Personalitats ligadas damb la comuna
## Veire tanben

## Nòtas e referéncias
OK Boomer

es una frasa fetiche e un mèm d'internet qu'a ganhat en popularitat en 2019. Es utilizat per virar en derision las actituds estereotipats atribuidas a la generacion dels *[[Baby boomer|baby boomers]]*.

## Usatge
L'expression es utilizat de manièra pejorativa per contracarrar o virar en derision de jutjaments percebuts coma mesquins, despassats o condescendents, de la part de personas atjadas, particularament los *baby-boomers*. Lo tèrme a estat utilizat per replicar a çò qu'es percebut coma una resisténcia al cambiament (tecnologic, climatic), la marginalizacion de las minoritats, l'oposicion a una drecha identitària o als ideals de las generacions ascendentas.

## Origina
 troba son origina dins una video ont l'òm vei un òme atjat pas identificat declarar que . La video a inspirat l'expression  coma replica e critica dels ideals de las generacions precedentas qu'an fòrtament marcat la politica, l'economia e l'environament.

## Espandiment
Sembla que lo tèrme aja estat utilizat a partir d'abril de 2018, mas intra dins la cultura populara a partir de genièr de 2019. Atira l'atencion dels mèdias al debut de novembre de 2019, quand mantun articles li son consacrats.

A aquela data, los videos associats al mot-clau #OkBoomer sus TikTok an estat visionadas 44,6 millions de còps.

### Dins los mèdias
[vinheta|La parlamentària [Nòva Zelanda|neozelandesa Chlöe Swarbrick, qu'a utilizat l'expression per respondre a un collèga mai atjat que l'invectivava al Parlament.]]
En novembre de 2019, Chlöe Swarbrick, una parlamentària neozelandesa, alara qu'interven sul cambiament climatic, respond d'un expeditiu  a un collèga mai atjat que cerca a la desestabilizar. A la meteissa epoca, *[[Politico]]* joga amb lo mèm en entitolant  un article sus la possible candidatura de Michael Bloomberg a la presidéncia dels Estats Units.

## Analisi
Las reaccions son partejadas, anant de  fins a . D'unes consideran que la frasa denota l'atgisme. Bob Lonsberry, animator de ràdio classat a drecha a mai qualificat *boomer* de , alara que William Shatner la considera coma un . Dins lo *[[The Guardian|Guardian]]*, Bhaskar Sunkara a criticat lo mèm en indicant que la generation dels *boomers* a besonh de solidaritat, nombre d'entre els esprovant de grandas dificultats economicas. La màger part dels Americans aprochant los  dispausant de mens de  d'economias.

L'expression pòt tanben èsser utilizada per marcar una oposicion a un immobilisme mespresant, coma aqueste que s'es expremit a prepaus de Greta Thunberg, sens èsser fòrçament ligada a una diferéncia d’atge.

## Nòtas e referéncias

### Nòtas


### Referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

*Baby boomer
*Atgisme
Nkutu

Lo **nkutu** (o nkutsu, nkucu, lonkutsu)  es una lenga banto parlada en Republica Democratica de Còngo, .

## Localisacion
Lo nkutu es parlat dins lo territòri de Lomela, dins la província de Sankuru.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo nkutu fa partida d'un grop tetela amb lo tetela, lo hamba, lo kusu, lo kela e l'ombo.

## Referéncias


## Fonts
*  Motingea Mangulu, 1989, *[http://www.aequatoria.be/04common/020publications_pdf/Annales%20Aequatoria%201989.pdf Esquisse Grammaticale du lonkutsu]*,  Annales Aequatoria 10, p. 91-116.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Punt exclarrogatiu

Lo **punt exclarrogatiu** (**‽**, *interrobang* en anglés) es un signe de ponctuacion que combina las foncions de punt d'interrogacion e de punt d'exclamacion. Lo caractèr tipografic es la superposicion d'aquestes dos signes de ponctuacion.

## Afichatge
Lo punt exclarrogatiu es pas un signe de ponctuacion estandard. Solas las polisses de caractèrs modèrnes possedisson un punt exclarrogatiu parmi lors glifes. Son còdi Unicode es 8253 (203D en exadecimal). Pòt èsser utilizat dins los documents HTML ambe l'entitat `&#x26;#8253;` o `&#x26;#x203D;`, la segonda forma es mal reconegut pels navegadors web comuns.

## Nòtas e referéncias



## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Punt d'ironia
Canton de Lausun

Lo **canton de Lausun** es una anciana division administrativa d'Agenés e de Perigòrd (Anhac, Sent Nazari, Caisaguet, *Queyssel*, *Saint Macaire*, en francés , dins la comuna de Lausun), situada dins l'arrondiment de Marmanda, lo departament d'Òut e Garona e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. Las 15 comunas son dempuèi 2015 dins lo canton de la Val de Dròt (burèu centralizator Miramont de Guiana) e son totas tanben dins la Comunautat de comunas del País de Lausun. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian, dins sa varianta dita perigòrda, esquematicament lo brageiragués.

## Composicion

## Istòria
Lo canton se creet a la Revolucion.

## Veire tanben
* Cantons d'Òut e Garona

## Nòtas
Holoholo

Lo **holoholo** es una lenga banto parlada en Republica Democratica de Còngo, .

## Localisacion
Lo holoholo es parlat dins lo territòri de Kalemie, dins la província de Tanganyika.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo holoholo fa partida d'un grop lega-kalanga amb lo bali, l'amba, lo komo, lo songola, lo lega-mwenga, lo zimba, lo bangubangu, e lo lika.

## Referéncias


## Fonts
*  Muzenga kamba, 1987, *[http://www.aequatoria.be/04common/020publications_pdf/Annales%20Aequatoria%201987.pdf Pholologie historique du holoholo]*,  Annales Aequatoria 8, p. 317-348.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Motembo

Lo **motembo** (o tembo) es una lenga banto parlada en Republica Democratica de Còngo. Es una lenga diferenta del [tembo]], o kitembo, parlat dins lo Kivu.

## Localisacion
Lo motembo es parlat dins las províncias de Mangala e Sud-Ubangi.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo motembo fa partida d'un grand grop bangi-ntumba amb lo loi, lo ngiri, lo nunu, lo bangi, lo binza, lo zamba, sengele, lo sakata, lo ntomba, lo bolia, lo losengo, lo poto, lo mpesa, lo mbudza, lo lingala, lo boloki, lo kangana, lo ndolo, lo buja, lo kunda, lo gbuta e lo doko.

## Referéncias


## Fonts
*  Masimo Molembo, 1987, *[http://www.aequatoria.be/04common/020publications_pdf/Annales%20Aequatoria%201987.pdf Formes verbales comparées dans les langues motɛmbɔ e lingɔmbɛ]*,  Annales Aequatoria 8, p. 307-316.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Ngombe

Lo **ngombe** (o lingombe) es una lenga banto parlada en Republica Democratica de Còngo.

## Localisacion
Lo ngombe es parlat dins las províncias de Mangala, Sud-Ubangi e Équateur.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo ngombe fa partida d'un grop ngombe amb lo bomboma, lo bamwe, lo dzando, lo bwela, lo bwa, bango, lo ngelima, lo pagibete e lo kango.

## Referéncias


## Fonts
*  Masimo Molembo, 1987, *[http://www.aequatoria.be/04common/020publications_pdf/Annales%20Aequatoria%201987.pdf Formes verbales comparées dans les langues motɛmbɔ e lingɔmbɛ]*,  Annales Aequatoria 8, p. 307-316.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Comunautat de comunas del País de Lausun

La **Comunautat de comunas del País de Lausun** es una comunautat de comunas situada dins lo departament d**'[[Òut e Garona]]**. Son còdi SIREN es 244700464.

Es situada en **[[Agenés]]** e en **[[Perigòrd]]** e la lenga autoctòna es l'occitan lengadocian, dins sa varianta dita perigòrda, esquematicament lo brageiragués.

## Composition
* Alamans de Dròt
* Anhac
* Armilhac
* Bergonhagas
* Cambas
* La Capèla
* **[[Lausun]]**
* Miramont de Guiana
* Montinhac de Lausun
* Montinhac e Topinariá
* Mostièr
* Peirièras
* La Pèrcha
* Puèg Arampion
* Romanha
* La Sauvetat de Dròt
* Sent Colomb de Lausun
* Sent Perdon e Eisac
* Sigalars
* La Vèrnha

## Veire tanben

*Gropaments de comunas d'Òut e Garona
*Arrondiments d'Òut e Garona
*Comunas d'Òut e Garona

## Nòtas


*Lo SPLAF (Sit sus la Populacion e los Limits Administratius de França) (donadas sovent perimidas)
Intel Xeon

Lo **Xeon** es un microprocessor fabricat per Intel dont lo jòc d'instruccion es x86 e concebut per las estacions de trabalh e los servidors informatics.

Lo nom « Xeon » es una marca comerciala apareguda lo 20 d'abril de 1998 pels Pentium <abbr>II</abbr>. Çò primièr utilizada en associacion amb la marca Pentium (Pentium <abbr>II</abbr> Xeon, Pentium <abbr>III</abbr> Xeon), a estat utilizada sola a partir del Pentium 4 (Xeon 1.4, Xeon 3040, etc.).

Las versions Xeon tiran generalament lors qualitats tecnicas superioras d'una memòria escond mai granda que las versions grand public dels microprocessors d'Intel.

Abans l'arquitectura Nehalem de 2009, aquels categorias correspondián als Xeon UP, DP et MP. Una novèla nomenclatura es introducha al segond trimèstre 2011. Aquelas tres categorias correspondon respectivament en çò AMD als Opteron 1000, 2000 et 8000.

La seria 9000 es destinada als processors Itanium.

## Nòtas e referéncias
Intel Pentium

[vinheta|[Microprocessor|Microprocessors Intel Pentium.]]
Lo **Pentium** es una gamma de microprocessors amb arquitectura x86 produches per Intel, creat en 1993 al moment del desvelopament dels ordinators individuals amb ecran colors, capables de tractar rapidament fòtos, videos, fichièrs sons e videojòcs per PC. La marca a tanben vist Intel intrar sul mercat dels processors per servidors Windows NT puèi Linux, novèla estrategia qu'a contribuit a la fòrça fòrta auça de las societats de tecnologia de la segonda partida de las annadas 1990.

La marca servit a designat mantun evolucions majoras (Pentium, Pentium Pro, Pentium 4) e minoras (Pentium MMX, Pentium II, Pentium III, Pentium M, Pentium D) de l'arquitectura de processor x86. Las autras marcas utilizadas parallèlament a la marca Pentium pels x86 son las marcas Celeron per l'intrada de gamma e Xeon per las estacions de trabalh e servidors informatics. En 2006, la marca Core a remplaçat Pentium pel segment principal del mercat, los Pentium Dual-Core sortits en 2007 essent de Core 2 d'intrada de gamma.

## Nòtas e referéncias
PC ultra-mobil

[vinheta|250x250px|Lo Q1 de [Samsung, un PC ultra-mobil.]]
Los **PC ultra-mobiles** (**UMPC**, per « **Ultra Mobile PC** ») son de pichons ordinators portables respondent a las especificacions del concèpte *Origami* de Microsoft, Intel e Samsung.

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Mobile Internet Device (talha similara, Intel sol)
* Tauleta tactila (talha similara o mai granda, generalament jos Android e arquitectura ARM)
* Netbook (ordinators portables de bas prètz e de talha superiora a aquesta dels UMPC, de còca d'ordinator portable classic amb un clavièr separat e un ecran se rebatent. Incluson lo Asus Eee PC, an conegut un succès important en França en 2008)
* Telefòn intelligent (mai pichones)
* Stick PC (mai pichon)
* Tablet PC (mai gròs)
Canton de Castèlmauron d'Òut

Lo **canton de Castèlmauron d'Òut** es una anciana division administrativa d'Agenés, situada dins l'arrondiment de Marmanda, lo departament d'Òut e Garona e la region d'Aquitània, adara de Novèla Aquitània. Las 7  comunas son dempuèi 2015 dins lo canton de Tonens. La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian, dins las variantas agenesa e « perigòrda » (que tira sul brageiragués), mas Gratalop parla gascon .

## Composicion

## Istòria
Lo canton de Castèlmauron nasquèt pendent la Revolucion . D'aquí a 1801, Vertuèlh èra tanben canton .
## Nòtas e referéncias
Comunautat de comunas deu País de Duràs

La **Comunautat de comunas deu País de Duràs** es una comunautat de comunas situada dins lo departament d**'[[Òut e Garona]]**. Son còdi SIREN es 244700449.

Es situada en **[[Agenés]]** e en **[[Vasadés]]** e la lenga autoctòna es lo gascon deu nòrd deu Vasadés, lo lengadocian brageiragués o lo maròt (gavache). Dins la lista, una letra en italica segrà lo nom de la comuna : *P* (lengadocian « perigòrd »), *G* (gascon), *F* (gavache) .

## Composition
* Auriac de Dròt *P*
* Balaiçagas *G*
* **[[Duràs]]** (residéncia) *G*
* Esclòtas *G*
* Levinhac *G*
* Lobés e Bernac *P*
* Monteton *P* 
* Pardalhan *P*
* Savinhac de Duràs *G*
* Sent Astier *P*
* Senta Colomba de Duràs *G*, *F*
* Sent Guiraud *G*, *F*
* Sent Joan de Duràs *P*
* Sent Pèir de Dròt *G*
* Sent Sarnin de Duràs *P* (dobte per la partida Luberçac, qu'es benlèu gascona)
* Somençac *P*
* Vilanuèva de Duràs *P*

## Veire tanben

*Gropaments de comunas d'Òut e Garona
*Arrondiments d'Òut e Garona
*Comunas d'Òut e Garona

## Nòtas


*Lo SPLAF (Sit sus la Populacion e los Limits Administratius de França) (donadas sovent perimidas)
Intel Core i3

vinheta|Un Core i3-350M.
La marca **Core i3** d'Intel es utilizada per sos microprocessors de mièg de gamma dempuèi 2010. Las gammas superioras son (dins l'òrdre creissent) Core i5, Core i7 et Core i9 (e Xeon pels servidors e las estacions de trabalh), e las gammas inferioras son (dins l'òrdre descreissent) Pentium e Celeron (e Atom per una utilizacion generalament ultra-mobila).

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Intel Core

### Ligams extèrnes

*  Pagina oficiala sul site d'Intel
Intel Core i5

La marca **Core i5** d'Intel es utilizada per sos microprocessors de mièg-naut de gamma de cada generacion dempuèi 2009. Se situa entre los Core i3 (mièg de gamma), Core i7 (naut de gamma) e Core i9 (fòrça naut de gamma) de la meteissa generacion, mas un i5 estandard de tension d'alimentacion e de generacion donnada pòt èsser mai rapid qu'un i7 d'una generacion mai anciana o de meteissa generacion e d'especificacion ULV (*Ultra-Low Voltage*) destinada als portables.

En decembre de 2016, lors qualitats tecnicas al tèst « Passmark » son compresas entre 3200 (2410M a ) e 8000 pel 5675C a .

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Intel Core

### Ligams extèrnes

*  Pagina oficiala sul site d'Intel
Wongo

Lo **wongo** es una lenga banto parlada en Republica Democratica de Còngo, .

## Localisacion
Lo wongo es parlat dins los territòris d'Idiofa e Gunga de la província de Kwilu.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo wongo fa partida d'un grop kuba amb lo dengese, lo songomeno, lo bushoong e lo lele.

## Referéncias


## Fonts
*  V. Musamba Chanda, 1986, *[https://www.persee.fr/doc/aflin_2033-8732_1986_num_10_1_930 Notes on Wongo Phonology and Morphology]*,  Africana Linguistica 10,  p. 279-294. 
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Basaa

Lo **basaa** (o bassa, mbene) es una lenga banto parlada al Cameron.

## Localisacion
Lo basaa es parlat dins los departaments de Nkam, Wouri, Sanaga maritime, Nyong-et-Kellé et Océan.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo basaa fa partida d'un grop basa amb lo barombi, lo bankon, lo kogo, lo tunen, lo nyokon, lo nomaande, lo tuotomb e lo yambeta.

## Referéncias


## Fonts
*  Baudouin Janssens, 1986, *[https://www.persee.fr/doc/aflin_2033-8732_1986_num_10_1_928 Eléments de phonologie et de morphologie historique du Basaa]*,  Africana Linguistica 10,  p. 147-211.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Umbundu

L**'umbundu** (o mbundu del sud) es una lenga banto parlada en Angòla. Qu'es una lenga diferenta del kimbundu.

## Localisacion
L'umbundu es parlat dins las províncias de Bié, Huambo e Benguela dins lo centre-oèst d'Angòla.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), l'umbundu fa partida d'un grop umbundu amb lo ndombe, lo nyaneka e lo khumbi.

## Referéncias


## Fonts
*  Thilo C. Schadeberg , 1986, *[https://www.persee.fr/doc/aflin_2033-8732_1986_num_10_1_935 Tone Cases in Umbundu]*,  Africana Linguistica 10,  p. 423-447.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Njem

Lo **njem** (o nyem, zime, konzime) es una lenga banto parlada al Cameron, e en Republica de Còngo.

## Localisacion
Lo njem es parlat dins lo departament del Naut-Nyong, dins la Region de l'Èst al Cameron, e de l'autre costat de la frontièra al Còngo.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo njem fa partida d'un grop maka-njem amb lo mvumbo, lo so, lo makaa, lo byep, lo kol, lo bajue, lo konabem, lo bekwel e lo mezime, lo mpompon, lo mpiemo, lo bomwali, lo gyele, l'ukhwejo.

## Referéncias


## Fonts
*  K. H. Beavon, 1983, *[https://www.persee.fr/doc/aflin_2033-8732_1983_num_9_1_918 A phonology of Konzime]*,  Africana Linguistica 9, p. 109-136.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Messier 72

[thumb|right|[Fotografia de l'amàs M72 realizada amb lo telescòpi espaciau Hubble.]]
[thumb|right|Esquèma de la [constellacion d'Aqüari amb l'amàs M72.]]

**Messier 72** (ò **NGC 6981**) es un amàs globular situat dins la constellacion d'Aqüari. Descubèrt per l'astronòm francés Pierre Méchain (1744-1804) en 1780, es en orbita a l'entorn de la Via Lactèa a una distància de  ans lutz de la Tèrra. A un diamètre d'aperquí 90 ans lutz.

D'una magnitud aparenta de +9,3 e es d'observacion relativament malaisada per un astronòm amator car un telescòpi poderós es necessari per i observar d'estelas distintas.

## Liames intèrnes

* Amàs globular.
* Catalòg Messier.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Kimbundu

Lo **kimbundu** (o mbundu del nòrd) es una lenga banto parlada en Angòla. Qu'es una lenga diferenta de l'umbundu

## Localisacion
Lo kimbundu es parlat dins las províncias de Luanda, Bengo, Malanje e Cuanza Norte en Angòla.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo kimbundu fa partida d'un grop kimbundu amb lo sama, lo bolo e lo songo.

## Referéncias


## Fonts
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Komo (lenga banto)

Lo **komo** es una lenga banto parlada en Republica Democratica de Còngo.

## Localisacion
Lo komo es parlat dins las províncias de Maniema e del Nòrd-Kivu.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo komo fa partida d'un grop lega-kalanga amb lo bali, l'amba, lo holoholo, lo songola, lo lega-mwenga, lo zimba, lo bangubangu, e lo lika.

## Referéncias


## Fonts
*  Paul Thomas, 1994, *[https://www.persee.fr/doc/aflin_2033-8732_1994_num_11_1_953 Bantu noun-class reflexes in Komo]*,  Africana Linguistica 11,  p. 177-195. 
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Nande

Lo **nande** (o kinande) es una lenga banto parlada en Republica Democratica de Còngo.

## Localisacion
Lo nande es parlat dins los territòri de Beni e Lubero, dins la província de Nòrd-Kivu.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo nande fa partida d'un grop konzo amb lo konzo e lo nyanga.

## Referéncias


## Fonts
*  Ngessimo Mathe Mutaka, 2007, *[https://web.archive.org/web/20150421102909/http://www.africananaphora.rutgers.edu/images/stories/downloads/casefiles/KinandeGS.pdf Kinande: A Grammar Sketch]*, The Afranah Project.
*  Kambale Kavutirwaki, Ngessimo M. Mutaka, 2012, *[https://www.africamuseum.be/sites/default/files/media/docs/research/publications/rmca/online/documents-social-sciences-humanities/dictionnaire-kinande-francais.pdf Dictionnaire kinande-français]*, Tervuren, Musée royal de l'Afrique centrale.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Pove

Lo **pove** (o vove, pouvi) es una lenga banto parlada al Gabon.

## Localisacion
Lo pove es parlat al sud-oèst de Koulamoutou lo capluòc de la província d'Ogooué-Lolo.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo pove fa partida d'un grop tsogo amb lo tsogo, lo kande, lo viya, lo himba, lo bongwe e lo pinzi.

## Referéncias


## Fonts
*  Lolke Van der Veen, 1986, *[http://www.ddl.cnrs.fr/fulltext/Van%20Der%20Veen/Van%20der%20Veen_1986.pdf Notes en vue d'une description phonologique et morphologique de la langue pouvi (Gabon)]*, Mémoire de Maîtrise, Sciences du Langage, Université Lyon 2, Lyon.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Intel Core i7

La marca **Core i7** d'Intel es utilizada per sos microprocessors grand public naut de gamma dempuèi novembre de 2008. Las marcas Core i5, Core i3 e Core i9 son aparegudas après.

Aquestes processors son generalament utilizats pel rendut 3D e autres logicials, en general acompanhats d'una carta grafica fòra del processor. 

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Intel Core

### Ligams extèrnes

*  Pagina oficiala sul site d'Intel
Viya

Lo **viya** (o eviya, geviya) es una lenga banto parlada al Gabon.

## Localisacion
Lo viya, sonat dins lo lenga *geviya* (ɣeβíyà), es parlat dins un sol vilatge prèp de Fougamou, lo capluòc de la província de Ngounié.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo viya fa partida d'un grop tsogo amb lo tsogo, lo kande, lo pove, lo himba, lo bongwe e lo pinzi.

## Referéncias


## Fonts
*  Lolke Van der Veen, 1999, *[http://www.ddl.cnrs.fr/fulltext/Van%20Der%20Veen/Van%20der%20Veen_1999_B30.pdf Les Bantous eviya (Gabon-B30) : langue et société traditionnelle]*, HDR, Sciences du Langage, Université Lumière, Lyon.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Carta grafica

Una **carta grafica** o **carta video** (ancianament, per abús de lengatge, una *carta VGA*), o encara un **adaptador grafic**, es una carta d’extension d’ordinator dont lo ròtle es de produire un imatge affichable sus un ecran. 

La carta grafica envia a l’ecran d'imatges estocadas dins sa pròpria memòria, a una frequéncia e dins un format que dependon d’una part de l’ecran brancat e del pòrt sul qual es brancat (gràcias al ) e de sa configuracion intèrna d’autra part.

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* (VGA)
* (EGA)
* (CGA)
* (MDA)
Pinzi

Lo **pinzi** (o pinji, apinji) es una lenga banto parlada al Gabon.

## Localisacion
Lo pinzi, sonat dins lo lenga *ɣepinzi*, es parlat prèp de Mouila, lo capluòc de la província de Ngounié e fins a la ribièra Waka.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo pinzi fa partida d'un grop tsogo amb lo viya, lo kande, lo pove, lo himba, lo bongwe e lo tsogo.

## Referéncias


## Fonts
*  Lolke Van der Veen, 1991, *[http://www.ddl.cnrs.fr/fulltext/Van%20der%20Veen/Van%20der%20Veen_1991_B30.pdf Etude comparée des parlers du groupe okani B30 (Gabon)]*, tèsa, Sciences du Langage, Université Lumière Lyon 2, Lyon.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Intel Core i9

La marca **Core i9** d'Intel qu'a estat desvelada en mai de 2017, es considerada coma essent del fòrça naut de gamma dins lo domeni dels microprocessors multi-còr.

Aqueste es basada sus la micro-arquitectura Skylake (de la familha de procesors Kaby Lake), gravada en 14 nm. Son destinats a un usatge professional, ont una poténcia de calcul importanta es necessari.

## Processors de burèu
Foncionalitats : *[[MMX (jòc d'instruccions)|MMX]], [[Streaming SIMD Extensions|SSE]], [[SSE2]], [[SSE3]], [[SSSE3]], [[SSE4.1]], [[SSE4.2]], [[Advanced Vector Extensions|AVX]], [[Advanced Vector Extensions 2|AVX2]], [[AVX-512]], [[FMA3]], [[Intel MPX|MPX]], Enhanced Intel [[SpeedStep]] Technology (EIST), [[Intel 64]], XD bit (an [[NX bit]] implementation), [[Intel VT-x]], [[Intel VT-d]], [[Turbo Boost]], [[Hyper-threading]], [[AES instruction set|AES-NI]], [[Transactional Synchronization Extensions|Intel TSX-NI]], Smart Cache.*

Nombre de linhas PCIe : 44.

## Processors mobiles
Pas de supòrt AVX-512.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Intel Core

### Ligams extèrnes

*  Pagina oficiala sul site d'Intel
Intel Core

## Microarquitectura
* Intel Core (microarquitectura)

## Marca comerciala

* Intel Core Solo
* Intel Core Duo
* Intel Core 2
* Intel Core i3
* Intel Core i5
* Intel Core i7
* Intel Core i9
* Intel Core M
Bekwel

Lo **bekwel** (o bekwil) es una lenga banto parlada al Còngo,  al Gabon e benlèu al Cameron.

## Localisacion
Lo bekwel es parlat dins la region de Mékambo, dins lo departament de Zadié, e prèp e Makokou, lo capluòc del departament d'Ivindo, dins la província d'Ogooué-Ivindo. La mai granda part dels locutors vivon de l'autre costat de la frontièra, al Còngo. La lenga es benlèu tamben parlada al Cameron.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo bekwel fa partida d'un grop maka-njem amb lo mvumbo, lo so, lo makaa, lo byep, lo kol, lo bajue, lo konabem, lo njem, lo mezime, lo mpompon, lo mpiemo, lo bomwali, lo gyele, l'ukhwejo.

## Referéncias


## Fonts
*  Marion Cheucle, 2008, *[http://www.ddl.cnrs.fr/fulltext/Gabon/A85/Cheucle_2008.pdf Vers une description de la langue bekwel (A85b): approche synchronique, approche diachronique]*, mémoire de master 2, Sciences du Langage, Université Lumière Lyon 2, Lyon.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Intel Core (microarquitectura)

La microarquitectura ***Core*** es una microarquitectura x86 d'Intel, que succedís en 2006 a las arquitecturas P6 e NetBurst.

Foguèt utilizada per totes los processors x86 produches per Intel a l'epoca, dempuèi lo processor per ordinator portable fins al processor Xeon per servidor, d'abòrd gravats en  puèi en .

Los processors de marca Core 2 utilizan exclusivament l'arquitectura Core.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Intel Core
Estacion de trabalh

[vinheta|Un exemple d'espaci de trabalh artesanal pel [Dessenh ajudat per ordinator|DAO.]]
Una **estacion de trabalh** es una unitat foncionala informatica avent abitualament de capacitats de tractament especializat e integrant d'organes d'intradas-sortidas orientats vèrs un utilizaire.

Una estacion de trabalh utiliza un ordinator potent de mantun microprocessors religat a un malhum informatic que l'utilizaire pòt utilizar pel tractament, l'estocatge e l'afichatge de modelizacions o d'analisis complèxes gràcias a de logicialss multifenèstras.
Wanzi

Lo **wanzi** (o wandji) es una lenga banto parlada al Gabon.

## Localisacion
Lo wanzi es parlat dins la region de Moanda, dins la província de Haut-Ogooué.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo bekwel fa partida d'un grop njabi amb lo duma, lo nzebi, lo tsaangi, lo mwele e lo vili.

## Referéncias


## Fonts
*  Médard Mwele, 1993, *[http://www.ddl.cnrs.fr/Download/Pholia/Pholia_N-8.pdf Les idéophones en wanzi: étude préliminaire]*, Pholia 8, p. 181-206.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Fang

Lo **fang** (o pangwe) es una lenga banto parlada al Gabon, en Republica de Còngo, al Cameron, en Guinèa Eqüatoriala e a São Tomé e Príncipe.

## Dialèctes
Lo fang es partit entre sièis dialèctes: lo ntumu, l'okak, lo mekê (məkɛ), l'atsi, lo nzaman (zaman) e lo mveni (mvɛɲ).

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo fang fa partida d'un grop yaonde-fang amb l'eton, l'ewondo, lo bebele e lo bulu.

## Referéncias


## Fonts
*  Jean-Marie Hombert, 1991, *[http://www.ddl.cnrs.fr/Download/Pholia/Pholia_N-6.pdf Quelques critères de classification des parlers fang]*, Pholia -, p.145-154.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Eton (lenga)

L**'eton** es una lenga banto parlada al Cameron.

## Localizacion
L'eton es parlat al nòrd de la capitala Yaoundé, dins lo departament de Lekié, situat dins la Província Centrala.

## Dialèctes
L'eton es partit entre dos dialèctes: un dialècte del sud e un dialècte del nòrd.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), l'eton fa partida d'un grop yaonde-fang amb lo fang, l'ewondo, lo bebele e lo bulu.

## Referéncias


## Fonts
*  Mark L. O. Van de Velde, 2008, *A grammar of Eton*, Mouton grammar library 46, Berlin, De Gruyter.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Vili

Lo **vili** (o civili) es una lenga banto parlada en Republica de Còngo e al Gabon.

## Localisacion
Lo vili es parlat sus la còsta de Còngo, a Pointe Noire e tamben al Gabon a Nayumba, dins lo departament de Basse-Banio, dins la província de Nyanga.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo vili fa partida d'un grop ki, o kongo, amb lo bembe, lo kunyi, lo sundi e lo kongo.

## Referéncias


## Fonts
*  Jean Blachon, François Nsuka Nkutsi, 1984, *[http://www.ddl.cnrs.fr/Download/Pholia/Pholia_N-1.pdf Détermination des classes tonales des nominaux en Ci-Vili, I-Sangu et I-Nzebi]*, Pholia 1, p. 37-45.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Ngungwel

Lo **ngungwel** (o egungwel, ngangoulou) es una lenga banto parlada en Republica de Còngo.

## Localisacion e dialèctes
Lo ngungwel es parlat dins lo departament des Plateaux, al nòrd de Brazzaville. I a quatre dialèctes de la lenga: lo mpompo (mpɔmpɔ), lo mbombo, lo nkenkel (nkənkel) e lo mpumpun. Lo darrièr es lo dialècte de referéncia, utilizat per la creacion d'una forma escricha de la lenga.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo ngungwel fa partida d'un grop teke.

## Referéncias


## Fonts
*  Ruth Raharimanantsoa, 2016, *[https://web.archive.org/web/20190806034926/http://main.journalofwestafricanlanguages.org/index.php/downloads/send/126-volume-43-2/650-reduction-syllabique-rallongement-compensatoire-et-syllabes-trimoraiques-en-engungwel-bantou-b72a Réduction syllabique, rallongement compensatoire et syllabes trimoraïques en engungwel (bantou B72a)]*, Journal of West African Languages 43:2, p. 61-98.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Anonai Ròse Agló

La Comunautat d'aglomeracion **Anonai Ròse Agló** es una intercomunalitat de la Republica Francesa, situaa dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups ancianament de Ròse-Aups. Son còdi SIREN es 200072015.

## Istòria

Lo 1èr de genèir 2017, la comunautat d'aglomeracion resulta de la fusion de la comunautat d'aglomeracion dau Bassin d'Anonai (a Davesiu), las 16 comunas), de la comunautat de comunas Vivaròse (a Peugre), las 11 comunas) e de las comunas d'Ardoitz e de Quintenàs, vengüas de la de la comunautat de comunas de la Vau d'Ai, a Quintenàs). La CA residís a Davesiu.

## Composicion
Le nom de la comuna es segut dau nom de l'intercomunalitat precedenta. Per l'òrdre alfabetic, los agionimes son per defècte en *Sant(a)*.

Una partida daus noms son supausats.

* Anonai (de la Comunautat d'Aglomeracion dau Bassin d'Anonai)
* Ardoitz (de : Comunautat de comunas de la Vau d'Ai)
* Bògi (de la Comunautat de comunas Vivaròse)
* Bonluòc (de : CA dau Bassin d'Anonai)
* Brossainc (de : CC Vivaròse)
* Charnas (de : CC Vivaròse)
* Colombier le Cardinal (de : CC Vivaròse)
* **[[Davesiu]]** (de : CA dau Bacin d'Anonai)
* Felina (de : CC Vivaròse)
* Limony (de : CC Vivaròse)
* Lo Moniteir (de : CA dau Bacin d'Anonai)
* Peugre (de : CC Vivaròse)
* Quintenàs (de : CC de la Vau d'Ai)
* Reifiòc (de : CA dau Bacin d'Anonai)
* Sant Circ (de : CA dau Bacin d'Anonai)
* Sant Clar (de : CA dau Bacin d'Anonai)
* Sant Désirat (de : CC Vivaròse)
* Sant Jacques d'Atticieux (de : CC Vivaròse)
* Sant Julian de Vocança (de : CA dau Bacin d'Anonai)
* Sant Marcèl d'ès Anonai (de : CA dau Bacin d'Anonai)
* Savas (de :CA dau Bacin d'Anonai)
* Serreira (de : CC Vivaròse)
* Talencieu (de : CA dau Bacin d'Anonai)
* Torrenc (de : CA dau Bacin d'Anonai)
* Vanòsc (de : CA dau Bacin d'Anonai)
* Vernòsc (de : CA dau Bacin d'Anonai)
* Vilavocança (de : CA dau Bacin d'Anonai)
* Vinzieux (de : CC Vivaròse)
* Vocança (de : CA dau Bacin d'Anonai)

## Nòtas e referéncias
Comunautat de comunas d'Òut e Tolzac

La **Comunautat de comunas d'Òut e Tolzac** es una intercomunalitat de la Republica Francesa, situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Son còdi SIREN es 244701405. 

N.B. Lo nom del riu *Tolzac* es en francés.

## Istòria
* En 2011, la comunautat perdèt doás comunas, passadas a la Comunautat de comunas del Grand Vilanovés : Fontgrava e Sent Estèfe de Falguièras. 

## Composicion
* La Bertoniá
* Brunhac 
* **[[Castèlmauron d'Òut]]** (residéncia) 
* Cors 
* Hautasvinhas 
* Montclar 
* Montastruc 
* La Parada 
* Pinuèlh e Autariba 
* Sent Pastor 
* Lo Temple d'Òut 
* Tombabuèu 
* Tortrés 
* Vertuèlh d'Agenés 
* Vilabramar 

## Veire tanben

*Gropaments de comunas d'Òut e Garona
*Arrondiments d'Òut e Garona
*Comunas d'Òut e Garona

## Nòtas
Mpiemo

Lo **mpiemo** (o mpyemo) es una lenga banto parlada en Centrafrica, en Cameron, e en Republica de Còngo.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo mpiemo fa partida d'un grop maka-njem amb lo mvumbo, lo so, lo makaa, lo byep, lo kol, lo bajue, lo konabem, lo bekwel e lo mezime, lo mpompon, lo njem, lo bomwali, lo gyele, l'ukhwejo.

## Referéncias


## Fonts
*  Bradley D. Festen, 2008, *Verbal Tone in Mpyemo*,  Tèsa, Grand Forks, University of North Dakota.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Arrondiment de Pau

L’**Arrondiment de Pau** qu'ei ua division administrativa e ua anciana division electorau  francesa situada en Bearn, dens lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, anteriorament d'Aquitània. L'arrondiment que s'espandeísh en Bearn. La lenga autoctòna qu'ei l'occitan gascon dens la varianta bearnesa.

## Istòria

L'arrondiment que's creè en 1800. Que'u modifiquèn en 1926 quan dispareishón los ancians arrondiments de Maulion e d'Ortès.

Dab la refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015, lo nombre de cantons qu'estó dividit per dus, un canton navèth que pòt estar sus dus arrondiments. 

En 2017, que modifiquèn la composicion deus arrondiments per tau de'us adaptar aus limits de las intercomunalitats e de las circonscripcions legislativas. L'arrondiment de Pau que ganhè las comunas d'Abòs, Aubertin, Cardessa, Cuqueron, La Comanda, La Horcada, Luc, Monenh, Parbaïsa, Pardias e Tarsac, qui èran de l'arrondiment d'Auloron. Que perdó las comunas de Autarriba, La Bastida (Lauhire), Berencs, Carressa e Cassabè, Castanheda, Escòs, Lahontan, Lèren, Sendòs, Sent Pèr de Lèren e Salias, qui partín tà l'arrondiment d'Auloron .

Lo nombre de comunas que demorè a 269.

## Composicion dinc a 2015
* Canton d'Arsac e Arrasiguet
* Canton d'Artés
* Canton de Garlin
* Canton de Juranson
* Canton de Lagòr
* Canton de Lenveja
* Canton de Lescar
* Canton de Montanèr
* Canton de Morlans
* Canton de Nai Davant
* Canton de Nai Darrèr
* Canton d'Ortès
* Canton de Pau Centre
* Canton de Pau Darrèr
* Canton de Pau Davant
* Canton de Pau Dessús
* Canton de Pau Devath
* Canton de Pontac
* Canton de Salias (Bearn)
* Canton de Tèsa
* Canton de Vilhèra

## Composicion de 2017 ençà
269 comunas.

## Nòtas e referéncias
Yeyi

Lo **yeyi** es una lenga banto parlada en Namibia e al Botswana.

## Localisacion
Lo yeyi es parlat dins una region coneguda coma lo Ngamiland, dins lo deltà d'Okavango, lo long del la ribièra Botletle, dins lo nòrd-oèst de Botswana. Una populacion mens granda viva dins la region de Diyeyi dins l'èst del Caprivi en Namibia.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo yeyi forma un grop dins l'ensem de las lengas bantos.

## Referéncias


## Fonts
*  Sean A. Fulop, Peter Ladefoged, Fang Liu, Rainer Vossen, 2003, *[https://www.researchgate.net/publication/6277751_Yeyi_Clicks_Acoustic_Description_and_Analysis Yeyi Clicks: Acoustic Description and Analysis]*, Phonetica 60:4, p. 231-60.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Doala

Lo **doala** (o duala, douala) es una lenga banto parlada al Cameron.

## Localisacion
Lo doala es parlat dins la ciutat de Douala e dins la region costièra de l'estuari format per las bocas del fluvis Mongo, Wouri e Dibada

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo doala fa partida d'un grop doala amb lo mboko, lo kpwe, lo bubia, lo su, lo kole e lo malimba.

## Referéncias


## Fonts
*  Bradley D. Festen, 2008, *Verbal Tone in Mpyemo*,  Tèsa, Grand Forks, University of North Dakota.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Lo Libre Negre de la Psicanalisi

***Lo Libre Negre de la Psicanalisi*** (en francés *Le Livre Noir de la Psychanalyse*) es un obratge collectiu publicat en setembre de 2005 jos la direccion de Catherine Meyer. Acampa quaranta contribucions d'autors de divèrsas nacionalitats e de mantun camps disciplinaris, istòria, psiquiatria, filosofia especialament, que se situan dins una perspectiva critica a l'esgard de la psicanalisi.

Aquestas criticas portan notadament sus l'istòria de la psicanalisi e la scientificitat de las teorias de Freud. Meton en abans las reviradas thérapeutiques de la psicanalisi.

La publicacion d'aqueste obratge suscitèt de nombrosas criticas, de la part de psiquiatreS, de psicològues et de psicanalistas francés e americans.
Nyakyusa

Lo **nyakyusa** (pr. nhaquiossa) es una lenga banto parlada en Tanzania e al Malawi.

## Localizacion
Lo nyakyusa es parlat dins la Region de Mbeya al sud-oèst de Tanzania, dins las planas costièras del lac Malawi e dins los puèges pròches. Unes locutors vivon al Malawi.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo nyakyusa fa partida d'un pichon grop amb lo ndali.

## Escritura
L'alfabet nyakyusa es:

## Referéncias


## Fonts
*  Bastian Persohn, 2017, *[http://langsci-press.org/catalog/book/141 The verb in Nyakyusa: A focus on tense, aspect and modality]*, Berlin, Language Science Press.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Arrondiment de Maulion

L’**arrondiment de Maulion** qu’ei ua anciana division administrativa e electorau deus Baish Pirenèus, integrauments en Bascoat. Creat en 1800, qu'estó suprimit en 1926.
La sosprefectura qu’èra a Maulion (Maulion e Lisharra a partir de 1841).
Departament deus Baish Pirenèus

Los **Baish Pirenèus** o **Pirenèus Baish** qu’ei un departament francés creat en 1790. En 1969 que prengó lo nom de Pirenèus Atlantics.
Mwani

Lo **mwani** (autonim **kimwani**) es una lenga banto parlada en Moçambic.

## Localizacion
Lo mwani es parlat dins los districts de Mocimboa da Praia, Macomia, Palma, Quissanga, Ibo e Cidade de Pembalas de la Província de Cabo Delgado.

## classificacion
Lo mwani es un dels dialèctes eissits del swahili.

## Escritura
l'alfabet mwani es:
a b c d e f g h i j k l m n ng' ny o p r s sh t u v w y z.

## Referéncias


## Fonts
*  João Faque Abudo, Sousa Bacar, Cavanto Buana, Maria Aquimo, António Francisco de Sousa, 2010, *Vocabulário de Kimwani*, Nampula, SIL Moçambique.
*  Anonim, 2010, *Introdução à Ortografia de Kimwani*, Nampula, SIL Moçambique.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Tractat Eden Rayneval

Lo **Tractat Eden Rayneval** es un acòrdi comerciau signat entre França e lo Reiaume Unit lo 26 de setembre de 1786. Inspirat per lei teorias liberalas d'Adam Smith (1723-1790), èra concebut per arrestat lei guèrras entre lei dos reiaumes. Per aquò, instaurèt una reduccion progressiva dei drechs de doana.

Pasmens, dins lei fachs, aqueu tractat èra fòrça favorable au Reiaume Unit que son industria dispausava d'una avançada tecnologica importanta. Tre son intrada en vigor, l'acòrdi entraïnèt una crisi grèva dins lei sectors de l'industria e de l'artesanat francés que poguèron pas faciar la concurréncia britanica. D'esmogudas aguèron luòc dins lei vilas pus obrieras e lo tractat Eden Rayneval foguèt una causa indirècta de la Revolucion Francesa.

## Liames intèrnes

* Adam Smith.
* Liberalisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Herero

Lo **herero** (autonim, Otjiherero) es una lenga banto parlada en Namibia, al Botswana e en Angòla.

## Localisacion
Lo herero es principalament parlat dins doas regions de Namibia, lo Kaokoland, lo nòrd-oèst del país, e dins lo Hereroland, situat dins lo centre èst. D'autres locutors vivon al Botswana e en Angòla.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo herero forma un grop dins l'ensem de las lengas bantos.

## Referéncias


## Fonts
*  Wilhelm Möhlig, Lutz Marten, Jekura U. Kavari, 2002, *A Grammatical Sketch of Herero (Otjiherero*, Grammatische Analysen afrikanischer Sprachen 19, Colonha, Rüdiger Köppe Verlag.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Totela

Lo **totela** es una lenga banto parlada en Namibia e en Zambia.

## Localisacion
Lo totela es parlat dins l'èst de la Zambia e dins lo Caprivi en Namibia.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo totela fa partida d'un grop subiya amb lo subiya, lo mbalangwe e lo fwe.

## Referéncias


## Fonts
*  Thera Marie Crane, 2003, *[https://escholarship.org/content/qt3r21g7bf/qt3r21g7bf.pdf?t=mtfp7y Beyond Time: Temporal and Extra-temporal Functions of Tense and Aspect Marking in Totela, a Bantu Language of Zambia]*, Tèsa, Berkeley UC.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Formula d'Euler

[thumb|right|Representacion [geometria|geometrica de la formula d'Euler.]]

La **formula d'Euler** es una egalitat matematica que sa descubèrta es atribuïda au matematician soís Leonhard Euler (1707-1783). Per tot nombre reau *x*, s'escriu :
\mathrm e^{\mathrm i\,x} = \cos x+ \mathrm i\,\sin x
e pòu se generalizar ai nombres *x* complèxes.

## Liames intèrnes

* Nombre complèxe.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Intel Core M

Lo **Core M** es una gamma de microprocesors pels ordinators mobiles. Lançada en 2014, ambe de processors Haswell gravats en 14 nm, ambe l'Hyper-Threading e profechant de circuits grafics Intel HD Graphics 5300.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Intel Core

### Ligams extèrnes

*  Pagina oficiala del M3 sul site d'Intel
Hangaza

L**'hangaza** (autonim igihaángaza) es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Localisacion
L'hangaza es parlat dins lo district de Ngara, situat dins la region de Kagera, dins lo nòrd-oèst de Tanzania.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), l'hangaza fa partida d'un grop ruanda-rundi amb lo kinyarwanda, lo kirundi, lo fuliiru, lo vira, lo shubi, l'ha e lo vinza. Lo gra d'intercompreneson de l'hangaza amb lo shubi, lo kinyarwanda e lo kirundi es naut.

## Referéncias


## Fonts
*  Nelius Rwebangira Neckemiah, 2010, *[http://41.86.178.4/xmlui/bitstream/handle/1/603/Nelius%20Rwebangira%20Neckemiah.pdf?sequence=1&isAllowed=y Noun Phrase Structure in Kihangaza]*, tèsa, Dar-es-Salaam.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Fuliiru

Lo **fuliiru** (autonim kifuliiru) es una lenga banto parlada en Republica Democratica de Còngo.

## Localisacion
Lo fuliiru es parlat dins lo territòri d'Uvira, situat dins la region de Kivu del Sud.

## Classificacion
Per Nurse e Philippson (2003), lo fuliiru fa partida d'un grop ruanda-rundi amb lo kinyarwanda, lo kirundi, lo shubi, lo vira, l'hangaza, l'ha e lo vinza.

## Referéncias


## Fonts
*  Roger van Otterloo, 2015, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/98/13/63/98136363901927235094485785116776415524/sillcdd_32.pdf Fuliiru Narrative Discourse]*, SIL Language and Culture Documentation and Description 32, Dallas, SIL International.
*  Derek Nurse, Gérard  Philippson, (eds.), 2003, *The Bantu languages*, Routledge Language Family Series 4., Londres e Nòva York, Routledge.
Luanko Minuto Soler

**Gonzalo Andrés Luanko Castro** (nascut lo 31 de març de 1987 a Pudahuel, Santiago, Chile) pus conegut jol sieu nom artistic coma **Luanko Minuto Soler** es un cantaìre e rapaire chilen que fa de cançons en castelhan e mapuche. A fach de cançons amb autras artistas chilencs coma amb artistas d'autres païses coma Liberato Kani (de Peró) e N8V ACE (d'Estats Units).

## Biografia e carrièra musicala
Luanko masquèt lo jorn 31 de març de 1987 dins lo quartièr de Pudahuel de Santiago, Chile. Dins lo sieu quartièr, coneguèt lo mond del hip hop, primièr coma grafiter e après coma MC. Après grauar lo sieu primièr disc, dintrèt a estudiar per èsser ensenhaire d'Istòria en l'Universitat Academia d'Umanisme Crestian, e dirigiguèt de divèrses talhièrs de graffiti e de rap en Pudahuel.

## Discografia
### Albums
*2008: Actos por necesidad
*2011: Inche ta Luanko
*2012: A pies helados
*2015: Tradición oral
*2017: Ketrolelan

### Senzills

*2012: «Wewaiñ (Venceremos)»
*2014: «Wiñoy Tañi Kewvn (Volvió Mi Lengua)» (en galego: Volveu a miña lingua)
*2015: «Me Levantaré»
*2015: «Rap de la tierra»
*2015: «Renace la voz»
*2015: «Sáquennos»
*2017: «Lawen (Medicina remedio)»
*2017: «Mi sangre habla» (en galego: O meu sangue fala)
*2017: «Olor a campo»
*2017: «Ütrirkelayaiñ (Sin envidia entre nosotros)»
*2018: «Sabor de la tierra»

### Collaboracions

*"Nacimos libres" (amb Pineda Pride) (2013)
*"Sentir para vivir" (amb Pineda Pride) (2014)
*"Resistencia cultural" (amb Liberato Kani) (2016)
*"Piuke (Corazón)" (amb El Pollo SantaFeria) (2017)
*"Witrapaiñ (Estamos de Pie)" (amb Portavoz) (2018)
*"Yéego" (amb N8V ACE) (2018)

## Vejatz tanben
### Ligams intèrnes
*Andi Portavoz
*Liberato Kani
*N8V ACE
### Ligams extèrnes
*YouTube