La Torre de Cabdella

**La Torre de Cabdella** es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha e de la comarca de Palhars Jusan.

## Toponimia
### Cabdella
Falsament escrit oficialament *Capdella*, resultat d'una etimologia populara (cap d'ella, cap de la vall).
Lo chafre dels abitants es *salta-roques*, perqué cal passar per de lòcs rocoses per sortir del vilatge. La prononciacion es [kab'deʎa] ([kab'deʎe] a la Conca de Tremp). Las fòrmas ancianas son *Capitella* en 1010-1033 e 1042, *Captella* en 1131, *Capdele* en 1178, *Capdela* en 1391, *Captella* a la fin del sègle XII, etc. Lo nom ven de *capitella*, plural de *capitellum*, « los caps, las cimas », al neutre plural, ambe sincòpa [posteriora a la sonorizacion de *-p-*]. *Capitella* deviá designar la partida nauta de la val, los caps, e Cabdella es al fons de la val. Dins los parlars pirenencs, *los caps del poble*, per oposicion als *sòls del poble*, designa encara la partida nauta d'un vilatge. Benlèu tanben *capitella* designava las cimas, los monts, non se sap .
### (La Pobleta de) Bellveí
La prononciacion es [la pu'bbletə] o [-a], [-ɛ]; [de beʎbe'i] es pauc utilizat a l'oral (lo nom ven del castèl). Las fòrmas ancianas son : *castrum Beluidin* en 1060, *Belvicin* en 1163, *Pobla de Beluehi* en 1359, *Popule Pulcri Uicini* en 1375. L'etime es *bell- vicinī*, puèi tombada regulara de *c* coma dins l'adjectiu e substantiu *veí*. Çaquelà non s'agís d'aquel adjectiu, mès del latin vulgar *vicinium*, « vesinatge ». I a tanben en latin classic lo feminin *vicinia*, « proximitat, vesinatge », vengut lèu arcaïzant, remplaçat per lo neutre *vicinium*. L'origina de *Bellveí* es donc *villa belli vicini* o *pagus  belli vicini*, al genitiu, representat per *Belvicin* de 1163 (la contraccion dels genitius en -ī, de -iī es normala). I a de (resultat de) *mali vicini*, de mala flaira, que foguèron remplaçats per *bello vicini* . Lo nom sembla çaquelà d'origina medievala, ligat a un castèl e cap fòrma anciana, per aqueste toponime o benlèu los que i son aparentats, non presenta de varianta en *-ny* (a la diferéncia dels noms coma Enviny).
### (La Plana de) Mont-ros
Prononciat [mon'ros]. Fòrmas ancianas : *Monterosso* en 1072, *Montros* en 1198. Ven del latin *Monte russu*, « montanha rogenca ». Signat J.F.C. .
### Espui
La prononciacion es [as'puj]. Las fòrmas ancianas son : *castrum Poddi Capdela* en 1178, *loch del Puy* en 1359. La fòrma *pui* en Pallars correspond al catalan *puig*. La primièra sillaba es l'article « arcaïc » *es* [article salat] .
### Guiró
Lo nom sembla aparentat a *Ger(e)*, nom de montanhas e vilatges, probablament bascoïde, malgrat la preséncia de *-i-* en plaça de *-e-*. *Ger* ven probablament del basc *gero*, « après, endarrèr ». Se *Guiró* es d'origina bascoïda, a poscut gardar, coma tant de vilatges de l'airal, son oclusiva *g*, sense modificacion deguda a la romanizacion. Se poiriá supausar **gereone* > **Geiró* > *Giró*; çaquelà se pòt pas eliminar completament una etimologia germanica *Giró*, ancianament *Gerone*, *Girone*, vengut probablement del nom germanic d'òme *Geiro*, derivat d'una rasic germanic plan frequenta, *gair/geir*, ambe l'apondi ipocoristic en -*o(n)* .
### Pobellà
Las fòrmas ancianas son : *in villa quod dicitur Pobelar* en 1198, *Vincentius de Pobelar* (dos còps) en 1481, *Pobellar* en 1515 e 1553. Lo nom foguèt escrit *Pobellà* e interpretat coma *Popilius* e sufixe *-anum*, mès aquel sufixe es rare al nòrd-oèst catalan e un còp conegudas las fòrmas ancianas, escritas a una epòca que *-r* finala èra articulada, lo sufixe *-anum* es impossible. Lo nom poiriá èsser lo d'un collectiu d'albres, e concretament lo del píbol (biule), normal dins aquela val aigalosa, mès la sillaba centrala *-ell-* non junta ambe'l latin *populus*. En realitat lo nom de l'albre es preindoeuropèu, sas variantas son nombrosas e dins aquel airal arcaïzant (i an conservat lo nom de *les janes*, de *diana*, las fadas de las espelugas), un eretièr de **popillo-* o **popillo-* es completament possible .
### Obeix o Oveix
La prononciacion es [aw'βeʃ] o [u'β-] o [o'β-] (aproximacion d'après la grafia fonetica de l'autor). Las fòrmas ancianas son *de Ovece* en 834, *Obesse* en 930, *in Oveza* a la fin del sègle X, *Odeze* en 976 (document copiat per un erudit local), *St. Vicenç d'Oveig* en 1112, etc. *Oveix* es lo resultat de *OBE-EŠE*, « l'ostal del pargue (la jaça), la casa dels pastres », que en basc *etxe*, « ostal » a una varianta *eše* .
### Paüls de Flamicell
Las fòrmas ancianas son *in ipsa Padule de Mulinus* en 980, *ipsas villas... de Paduls* en 1064. Lo toponime frequent *Paüls* ven del latin *palude*, « palú, sanha », ambe metatèsi (> *padule*) , puèi amudiment regular de *-z-* intervocalica ( **stabill-*, ambe *-i*]. Veire *Casa 'Stornill*, a Tornafort, benlèu « es-torn petit » .
### Envall
La prononciacion es [am'baʎ]. Las fòrmas ancianas son *eccl. Sti. Martini de Evalli* en 1163, *Eualli* en 1164, *loch den Vall* en 1359. Al nòrd-oèst del Principat, i a de toponimes nombroses ambe *en-* (del latin *-in*) aglutinat. *Envall* deriva donc de *in valle* e de fait lo vilatge es al fons d'una val, afluenta de Flamicell .
### Flamicell (aiga)
Cal escriure *Flamicell* e non **Flamisell*, que la prononciacion es [flami'seʎ] (de còps, se pòt ausir [flami'zeʎ], mès las enquistas de Joan Coromines non permeton de dobtar). Las fòrmas ancianas son *Flumicello* en 973, *flumen Cello* en 1068, *Flumicell* en 1010-1035. Ven del latin **Flumencellum*, diminutiu de *flumen* [donc flume pichon (per ben qu'abondós, non fa que 34 km de long] e non del latin tardiu o del romanic **Flumicellu*, que, *-c-* entre vocalas, auriá menat a **-izeʎ* .

## Economia
Agricultura, usina idroelectrica e torisme.
## Patrimòni

Fichièr:La Torre de Cabdella. Sant Vicenç de Cabdella 5.JPG|Sant Vicenç de Cabdella 
Fichièr:La Torre de Cabdella. Sant Vicenç de Cabdella 13.JPG|Sant Vicenç de Cabdella 
Fichièr:La Torre de Cabdella el 1900.jpg|La Torre de Cabdella 1900
Fichièr:La Torre de Cabdella. Mont-ros. La Plana de Mont-ros. Central.JPG|usina idroelectric de la torre de Cabdella


## Nòtas