open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jardins de l'Ostalàs d'Eirinhac

Los **Jardins de l'Ostalàs d'Eirinhac** se pòdon visitar a Salanhac e Aivigas, en Sarladés, dins la regions istorica de Peiregòrd e lo departament de Dordonha, e son de tipics jardins .

## Istoric

Creats al sègle XVIII dins l'estil caracteristic dels jardins classics, lor domeni es estat transmés en eretatge pels filhs e las filhas de la meteissa familha dempuèi 500 ans: se son succedidas 22 generacions dempuèi la construccion del primièr castèl.

Durant la Fronda dels Princes al sègle XVII, en revòlta contra Mazarin, l'ancessor del proprietari actual demorèt dins lo camp leialista: las tropas del Grand Condé, en represalhas, destrusiguèron alavetz lo primièr castèl datant de la Nauta Edat Mejana.

L'ostalàs actual foguèt bastit per Antòni de Còstas de la Calpreneda al sègle XVII sus las roïnas de l'ancian repaire nòble. Los primièrs jardins se concebèron al sègle XVIII, per l'iniciativa de Loís Antòni Gabrièl de la Calpreneda (lo rèirefelen de l'Antòni): jardins  inspirats pels de las vilas italianas coma lo gost de l'epòca o voliá. Foguèron entièrament remanejats al sègle XIX per seguir la mòda novèla en venent un pargue .

Lo paire del proprietari actual tornar balhèt vida als jardins  d'Eirinhac. A partir de son inspiracion pròpria, recerquèt sul terren totas las traças del jardin ancian: murets, escalièrs, ancian bacin... e el meteis dessenhèt lo jardin talament imaginat.

## Estil
Las esséncias predominantas son balhadas per de teisses, de boisses, de calpres e de ciprèsses verds. L'art topiari i combina de formas geometricas, d'andanas rectilinèas, d'esculturas vegetalas, de cambras de verdura, de brodariás de boisses, de pelsòls ... La diversitat de las formas s'armoniza amb las linhas arquitecturalas de l'ostalàs e del domeni natural preservat (de  que l'enròda.

Son  e fan tanben partida de l'associacion .


|
Fichièr:Eyrignac Manor - Gardens-01.JPG|
Fichièr:Eyrignac Manor - Gardens-02.JPG|
Fichièr:Eyrignac Manor - Gardens-03.JPG|
Fichièr:Eyrignac Manor - Gardens-04.JPG|
Fichièr:Eyrignac Manor - Gardens-05.JPG|
Fichièr:Eyrignac Manor-01.JPG|
Fichièr:Eyrignac Manor-02.JPG|
Fichièr:Eyrignac Manor-03.JPG|
Fichièr:Eyrignac Manor-04.JPG|
Fichièr:Eyrignac Manor-05.JPG|
Fichièr:Eyrignac Manor-06.JPG|
Fichièr:Eyrignac Manor-07.JPG|
Fichièr:Eyrignac Manor-red bench.JPG|
Fichièr:Eyrignac-credit-leroux-3.jpg|
Fichièr:Eyrignac07.jpg|
Fichièr:Eyrignac11.jpg|
Fichièr:Eyrignac16.jpg|
Fichièr:Eyrignac19.jpg|
Fichièr:France Eyrignac Jardin 01.JPG|
Fichièr:France Eyrignac Jardin 02.JPG|
Fichièr:France Eyrignac Jardin 03.jpg|
Fichièr:France Eyrignac Jardin 04.jpg|
Fichièr:France Eyrignac Jardin 05.jpg|
Fichièr:France Eyrignac Jardin 06.jpg|
Fichièr:France Eyrignac Jardin 07.jpg|
Fichièr:France Eyrignac Jardin 08.jpg|
Fichièr:France Eyrignac Jardin 09.jpg|
Fichièr:France Eyrignac Jardin 10.jpg|
Fichièr:The God of Passing Time (Eyrignac).JPG|


## Ligams extèrnes
* Lo site oficial dels Jardins de l'Ostalàs d'Eirinhac
Parc Las Heras (Buenos Aires)

Lo **parc Las Heras** qu'ei situat a Buenos Aires dens lo quartièr de Palermo. 

Lo son terrenh qu'èra a l'origina ua zòna baisha, de gravèr,  e pauc bastida. Ua grana càrcer qu'i ho bastida a la fin deu sègle XIX dab lo nom de Penitenciaría Nacional.

A partir de las annadas 1960 lo quartièr que ho valorizat entà la construccion de logaments e la càrcer que ho avalida en 1962.

Lo parc que deu lo son nom a l'avienguda La Heras, era medisha batejada en aunor deu militar Juan Gregorio de Las Heras qui pelegè durant la guèrra d'independéncia e qui s'opausè a Juan Manuel de Rosas desempuihs lo son exili a Chile.
Plaça Miserere

La **Plaça Miserere** (mei popularment coneguda com la **Plaça Once** per'mor de la preséncia de la gara Once de Septiembre) que's tròba a Buenos Aires.

que deu lo son nom a un ancian abitan : Antonio González Varela, conegut per estar un òmi deus pietadós. Lo lòc qu'èra conegut a l'origina dab lo nom de *Quinta de Miserere* (la "proprietat de Miserere"). Après que vadó, de cap a 1814, *Mataderos de Miserere* (los "Matadèrs de Miserere"), *Hueco de los corrales* en 1817 e *Mercado del Oeste* de cap a 1850. También fue conocida como Mercado o Plaza 11 de Septiembre. que ho definitivament batejada *Plaza Miserere* en 1947.

A despart de la gara Once de Septiembre, la plaça qu'ei marcada per la preséncia deu tombèu monumentau de Bernardino Rivadavia bastida en 1932. Qu'ei justament bordada per l'avienguda Rivadavia.

La plaça Miserere que da lo son nom a l'estacion deu subte en devath.

Durant las purmèra invasion anglesa de 1806 que ho un lòc de batalha e durant la segonda (en 1807) las tropas espanhòlas e argentina gavidadas per Jacques de Liniers qu'i hon des.hèitas (çò qui nempachè pas la loa victòria fin finau).
Erzsébet Báthory

thumb|200px|Erzsébet BáthoryLa comtessa **Erzsébet Báthory** (Báthory Erzsébet en ongrés, Alžbeta Bátoriová-Nádasdy en eslovac, Elżbieta Batory en polonés), nascuda lo 7 d'aost de 1560 e defuntada lo 21 d'aost de 1614, siguèt una comtessa ongresa de la familha prestigiosa dei Báthory.

Es un dei murtriers mai celèbres de l'istòria ongresa e eslovaca. Es sovent evocada per lo subrenom de "dòna saunosa de Čachtice", dau nom dau castèu près de Trenčín (en Ongria Reiala, uèi una partida d'Eslovaquia), onte restèt la màger part de sa vida.

Après la mòrt de son òme, ela ambé quatre collegas presumits siguèron acusats de tortura e de murtre de fòrça dròllas e fremas joinas que lo nombre demòra incertan. En 1610, deguèt anar au castèu de Čachtice, sa preson, onte restèt fins que morissèt, après quatre ans. Son origina nòbla li evitèt un procès e una execucion.

Erzsébet Báthory inspirèt fòrça istòrias e legendas onte si sariá banhada dins lo sang de sei victimas per gardar sa jovença, e aguèt ensin de subrenoms coma *la Comtessa saunosa* ò *la Comtessa Dracula*. Aquelei legendas siguèron largament refutadas per leis istorians modèrnes, mai contunhan de persistir dins lei crèires populars.
Aleister Crowley

**Edward Alexander Crowley** (12 d'octòbre de 1875 a Leamington Spa dins lo Warwickshire – 1er de decembre de 1947 a Hastings), mai coneissut coma **Aleister Crowley**, siguèt un escrivan e ocultista britanic.
Saint George SA

Lo **Saint George Sport Association** es un club etiopian de fotbòl establit a Addis Abeba. L'autre nom dau club es *Kedus Giorgis*, e siguèt *Brewery* dins leis annadas 1980.
Southampton

**Southampton** es una vila portuària importanta de 220 000 abitants, situada sus la còsta sud d'Anglatèrra, en Hampshire, entre Portsmouth e Bournemouth, detràs l'illa de Wright. A l'estatut de Ciutat.

Coma d'autrei vilas anglesas, Southampton siguèt totplen degalhada pendent la Segonda Guèrra Mondiala : la màger part de la ciutat siguèt destrucha per lei bombardaments alemands de la Luftwaffe. La muralha medievala e son intrada monumentala, coneissuda coma *Bargate*, au nòrd de la ciutat anciana, siguèron esparnhadas. S'utiliza sovent aquela pòrta coma lo simbòl de Southampton.

Si tròba en ribas de la River Itchen.

Southampton es la ciutat mai pròcha de la New Forest.

La màger part dei servicis municipaus coma la bibliotèca ò encara la galariá d'art son au *Civic Centre*.
Novi Grad

**Novi Grad** (en sèrbe : Нови Град), es una vila e una municipalitat de Bòsnia e Ercegovina. Son situadas dins la Republica Sèrba de Bòsnia. Au recensament de 1991, la vila comptava 13 588 abitants e la municipalitat 41 665. En 2009, la populacion de la vila èra estimada a 19 671 abitants.
Plaça San Martín (Buenos Aires)

La **Plaça San Martín** que's tròba dens lo quartièr de Retiro a Buenos Aires. Que ho decretada Lòc Istoric Nacionau per l'estat Argentin en 1942. Que costeja l'avienguda Santa Fe, las carreras Esmeralda, Arenales e Maipú, l'avienguda del Libertador, la Carrèra Florida e la carrera San Martín.

A l'orgina, quan Buenos Aires èra ua petita vila, lo lòc qu'èra estremat de la vila e los vicereis qui avèvan ua residencia on òm se podèva retirar de la ciutat (qui dè lo son nom au quartièr). Aqueth terrenh que ho crompat en 1713 per la *South Sea Company* anglesa entau comèrci d'esclaus atau com l'ac permetèva alavetz lo Tractat d'Utrech.

En 1801 uas arenas de corrida qu'i hon bastidas (non hon totun pas hèra utilizadas puish que l'Estat argentin qui vadore quauqes annadas après be vedore las corrudas de taurs, tradicions associadas dab lo país coloniau vençut).

Durant la invasions anglesas que hon un lòc de combat, çò qui'u valè lo nom de *Campo de Gloria*.

En 1812, durant la Guèrra d'Independéncia, lo generau José de San Martín qu'i installè e i preparè lo son Regiment de Granadèrs a Chivau e lo lòc que ho batejat *Campo de Marte* ("Camp de Març").

A la fin deu sègle XIX la plaça que ho batejada en aunor deu generau e un monument que'u ho vodat. La plaça que vadó jardin e qu'acesó durant quauques annadas lo Pabalhon Argentin de l'Exposicion Universau de París.

Lo monument aus sordats caduts durant la Guèrra de las Malvinas qu'i hon installat après lo conflicte.

Sus la carrèra Florida, l'Edifici Kavanagh (un deus mei emblematics e deus mei hauts de la vila) qu'ei virat de cap a la Plaça San Martín.
Pabalhon Argentin

Lo **Pabalhon Argentin** qu'ei un bastiment creat per l'Exposicion Universau de París en 1889. Òbra de l'arquitècte francés Albert Ballú, qu'èra hèit dab pèças de hèr que permetèvan de'u montar e de'u desmontar.

Qu'ei atau quin e partí de cap a Buenos Aires per batèu en 1890 entà estar apitada sus la Plaça San Martín. Qu'avó atau lo parat de reviscolar al'escadença de l'Exposicion Universau deu Centenari de 1910. 

Après aver acesat ua tempsada lo Musèu de Bèras Arts, que ho definitivament desmantelat. 

A la fin deu sègle XX, la crubada de las soas pèças que miè a perpausar de'u tornar bastir.

## Ligam extèrne
* Article en castelhan de Clarin suber l'istòria deu monument e suu projècte de'u tornar bastir : https://web.archive.org/web/20100412012416/http://www.clarin.com/diario/1998/08/24/e-04401d.htm
Republica Sèrba

La **Republica Sèrba** (en sèrbe: Република Српска - *Republika Srpska*, de còps que i a abreujat en **RS**, **PC** en cirillic), es amb la Federacion de Bòsnia e Ercegovina e lo district de Brchcò, una deis entitats que compausan Bòsnia e Ercegovina.

Sa superficia es de , e sa populacion de  abitants.

La capitala es *de jure* Sarajevo Èst, mai es *de facto* Banja Luka.
Census-designated place

Als Estats Units, una **census-designated place** (**CDP**), que se pòt traduire per "sector estatistic", o literalament "luòc designat per lo recensament", es una zòna delimitada per l'United States Census Bureau per far d'estatisticas.
Las CDP son delimitadas durant cada recensament decennal per oposicion als luòcs incorporats coma las vilas e vilatges (municipalitats). Sas delimitacions permeton de fornir de donadas demograficas per de concentracions de populacion identificablas per un nom mas que son pas incorporadas a l'Estat que ne fan partit. Las frontièras d'un CDP an pas pas de valor legala. Dins d'unes Estats, las comunautats definidas coma CDP son nomenadas comunautats non incorporadas (*unincorporated communities*).
Comtat d'El Dorado

thumb|250px|Bandièra del Comtat d'El Dorado

Lo **Comtat d'El Dorado** es un comtat de l'Estat de Califòrnia ais Estats Units. Au recensament de 2000, comptava 156 299 abitants. Son capluec es Placerville.
Estanh (omonimia)

* l'estam (o rarament *estanh*) es un metal
* l'estam (var. *estame*) es la part pus fina de la lana cardada
* un estanh es una massa d'aiga reducha acomolada dins una depression de terren

* Estanh es una comuna d'
Lista dels entrenaires de Gimnasia y Esgrima La Plata

Aquesta es la lista dels entrenaires de l'equipa de fotbòl del Club de Gimnasia y Esgrima La Plata :
Cròs de Promeissat

Lo **[[cròs]] de Promeissat** se situa a Audrics, en Sarladés, dins la region istorica de Peiregòrd e lo departament de Dordonha. Foguèt descobèrt en 1907 per Gabrièl Galou. Al sègle XVIII existissiá un trauc dins la tèrra d'ont sortissiá de vapor.

Es compausat de divèrsas galariás e apelat la . Òm i tròba d'estalactitas, d'estalagmitas e de monolits.

## Galariá

Fichièr:Proumeyssac-3.JPG|Vista d'ensemble del cròs; a drecha la concrecion de la cascada 
Fichièr:Proumeyssac-1.JPG|La 
Fichièr:Proumeyssac-pottery.JPG|Taula de las terralhas, al fons del cròs, jos las fonts petrificadas
Fichièr:Triangles-Proumeyssac.JPG|Concrecions triangularas
Fichièr:Proumeyssac-2.JPG|Vista d'ensemble del cròs


## Referéncias


### Ligams extèrnes
* Lo site oficial
* Lo cròs de Promeissat
Raúl Capdevielle

**Raúl Capdevielle** que ho un jogador de fotbòl argentin de River Plate. Que joguè notament en 1909, l'annada que lo club milionari e pujava per purmèra vegada e definitivalent en purmèra division e que joguè a l'escadença de la grana victòria de River contre Alumni, la poderosa equipa autes còps deu fotbòl argentin.

## Nòtas
Leopoldo Bard

**Leopoldo Bard** (Buenos Aires, 11 de novembre de 1893 - Buenos Aires – 1973) Buenos Aires que ho un fotbolaire, un fondator, un capitani e sustot lo purmèr president de River Plate.

Qu'èra a l'origina membre de l'equipa de *Santa Rosa* qui, en bèth jutà's dab *La Rosales*, e formè River Plate.

A la fondacion deu club que ho tanben un deus qui impausèn lo nom de *River Plate* suber los autes e notament *Forward*.
Alumni Athletic Club

**Alumni Athletic Club** que ho ua equipa de fotbòl d'Argentina hèra poderosa a la debuta deu sègle XX. que ho fondada en 1898 dab eslhèves deu *Buenos Aires English High School* e dab ua iniciativa de Alexander Watson Hutton, un escocés considerat com un deus fondators de la tradicion deu fotbòl en Argentina. A maugrat d'estar dissòuta en 1911, aquesta equipa que's ganhè (enter autas competicions) 10 campionats argentins de purmèra division.
Arturo Chiappe

**Arturo Chiappe** que ho un jogador de fotbòl argentin de River Plate. Qu'èra arrèr defensor e qu'avó lo parat de jogar a duas escadença claus dens la vita deu club : la pujada en purmèra division en 1908 e la conquesta deu purmèr campionat de la medisha en 1920.
Abric del Peis

right|300px|thumb|Salmon
L**'abric del Peis** es un site arqueologic de l'epòca paleolitica situat dins lo valadon de las Gòrgas de l'Infèrn, en riba drecha de Vesera a las Aisiás de Taiac e Siruèlh, en Sarladés, dins la region istorica de Peiregòrd e lo departament de Dordonha.

Foguèt descobèrt per Paul Girod en 1892 que i reconeguèt un nivèl aurinhacian.

En 1912, Jean Marsan identifiquèt lo peis supèrb que rendèt lo jaç celèbre. D' de longor, es gravat e escultat en basrelèu al plafon de la vòuta, reauçat de color roja. S'agís d'un salmon de maissa reversinada; l'actitud es caracteristica del mascle aganit pel gro. Lo tèma es rar puèi que solament una desena de peisses son estats recensats dins l'art parietal paleolitic. Christian Archambeau e Alain Roussot identifiquèron pus tard d'autras òbras parietalas, sensiblament una man en negatiu negra e de figuras animalas gravadas incomplètas.

L'atribucion d'aquelas òbras al Gravetian ( ans) es versemblanta, çò que fa del salmon gravat una de las representacions de peisses pus ancianas del mond, testimòni possible de las activitats de pesca preïstorica.

Lo site escapèt de ranhifa al pilhatge gràcias a l'intervencion de Denis Peironin. En efièch, la ròca èra estada perforada de multiples traucs a l'entorn de la figura del peis en vista del destacament d'una partida de la paret. Los traucs que enquadran l'escultura son encara visibles e testimònian de la temptativa de raubament.

Denis Peironin cerquèt los escombres dels ancians trabalhs e confirmèt la preséncia de nivèls aurinhacians (lamas aurinhacianas, sagaias de basas ascladas, baston pertusat, ondradura) e notèt la preséncia de Gravetian de burin de Noalhas.

Dempuèi 1979 fa partida del Patrimòni Mondial de l'Umanitat, en associacion amb d'autres jaces e caunas ornadas de Peiregòrd sota lo nom de . Uèi per uèi se pòt visitar.

### Nòtas
Retornac

**Retornac** (*Retournac* en francés) z-es una comuna velaiesa, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.

## Geografia

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luecs e monuments
*Barma de Cotier

right|250px|thumb|Glèisa de Sant Joan Baptista : façada meridionala e absida (a drecha)
[right|250px|thumb|Lo [chastèl d'Artias sus son còl, vist de la riba opausada de Léger]]
right|250px|thumb|Chastèl de Mercuret
[righ|250px|thumb|[Maison de La Bourange]]
right|250px|thumb|Musèu de las Manufacturas de Dentèlas

## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben

## Liams extèrnes

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Organizacion politicoadministrativa de Lituània

L’**Organizacion politicoadministrativa de Lituània** se fa a tres nivèls, que son en plaça dempuèi 1995 :
* 10 *apskričių* (sing. *apskritis*) - mot generalament revirat per *comtat* - dirigits per una mena de prefècte
* 60 *savivaldybių* (sing. *savivaldybė*) - *municipis* - dirigits per un cònsol
* 546 *seniūnijos* (sing. *seniūnija*) - *comunas* - dirigits per un conselh d'ancians (traduccion exacta de *seniūnija*)

## Lista dels comtats de Lituània

## Veire tanben
* 
* Comtats de Lituània
* Municipis de Lituània
* Comunas de Lituània
Clamenç V

**Raimond Bertrand de Gòt** (Vilandraut, 1264-Ròcamaura, 1314) vasot papa devath lo nom de **Clamenç V** (var. **Clement V**).

## Biografia
En 1264, vasut a Vilandraut (dens l'actuau departament de Gironda), que n'èra lo senhor. Hasut sos estudis primaris a Vasats apui sos estudis segondaris au mostèir de Benedictins de Defés dens la diocèsi d'Agen. Estudièt lo dret a las universitats d'Orleans, mèi de Bolonha on rencontrèt lo papa Bonifaci VIII. En 1289, estut ordonat prèste e nomat canonge sacriste de Sent Andriu de Bordèu e de Sent Seurin. De 1291 a 1295, estut vicari generau a Lion, lavetz que son frair Beraud vingut archavesque d'aquesta vila en 1341. En 1296, a 32 ans sonque, vingut avesque de Sent Bertran de Comenge e lo damorèt pendent quate ans ; aquí a una relacion damb Brunissanda de Foish, sa capdeta de dotze ans. En 1300, estut nomat archivesque de Bordèu e hasut bastir la catedrala de Sent Andriu.

### Lo purmèr papa d'Avinhon
Estot elegit papa lo 15 de junh 1305 au concili de Perosa, pr'amor qu'èra considerat com neutre enter los francés e los italians. En camin de cap a Roma, decidèt de's har coronar a Lion pr'amor de la situacion a Roma. En sortent de la glèisa de Sent Just on estut consacrat, Clamenç V tombèt de shivau, tombada causada per una paret que s'aclaupèt devath lo pes daus espectators. Lo duc de Bretanha e Galhard de Gòt, frair dau pape, esturen tuats. Fau tanben notar que Clamenç V estut lo prumèir e unic papa gascon; l'istòria a d'alhurs retingut una frasa d'eth en gascon : *Ziste, zèste, un jorn s'rèi pape d'Usèsta !* En 1306, hasut bastir lo castèth de Vilandraut e la collegiada d'Usèsta, que serà consacrada lo 15 d'aost 1313 per Guilhèm Arnaud, ancian avesque de Sentas mudat a Vasats. En 1307, damorèva a Pessac. En 1309, arribat a d'Avinhon, installèt la papautat dens la Comtat, possession deths estats de la Glèisa dempuish 1209. De 1311 a 1312, presidèt lo concili de Vièna que dissolut los Templèirs ; a la medissa epòca, encoratgèt los estudis ebraïcs e arabs, amèi fondèt cinc collègis per los estudis de las lengas orientalas e envia avesques en China.

### Malautia e mort
Malaut d'un càncer, decidèt de tornar a Vilandraut, mes morigot en camin lo 21 d'abriu de 1314, au castèth de Ròcamaura. Son còrs estut transportat a Carpentràs on damorèva lavetz la Cort de Roma. Mès la glèisa on lo despausèren estut bluhada la nuit sheguenta, e la part inferiora dau cadavre cremada dau baish-vente dincas a las extremitats. Ei enterrat a Usèste, dens un mausolèu on se tròba dempui 1898, après frem de peripecias.

## Nòtas e referéncias
Atari ST

Leis **Atari ST** fòrman una familha d'ordinators personaus concebuts per Atari que son succès marquèt la segonda mitat deis annadas 1980.
Còrs (omonimia)

* **[[Còrs]]** (var. **còs**), coma lo còs uman, los còs dels èssers vivents, etc.
* Estructura de còrs en algèbra
* Còrs (lenga)
Sierra Nevada (Estats Units)

La **Sierra Nevada** ( o mai literalament  en castelhan) es una cadena de montanhas autas als Estats Units, situada entre la Valada Centrala de Califòrnia e lo Grand Bacin. La granda majoritat se tròba a l'èst de Califòrnia, mas la cadena de Carson se situa principalament dins l'oèst de Nevada. Sa cima principala es lo Mont Whitney, que culmina a 4 421 mètres d'altitud. La Sierra Nevada a de païsatges totplen divèrs. La varietat de la fauna, de la vegetacion e dau relèu depende de l'altitud e dau versant. Darrier la Sierra Nevada s'atròba un grand desèrt : la Vau de la Mòrt (*Death Valley*). La cadena a mai que d'un pargue naturau : lo Yosemite es celèbre per sei seuvas, sei cascadas e sei bauces de granit.
Bauma de Chauvet

[right|thumb|250px|[Chavals]]
La **[[bauma]] de Chauvet** es situada a Valon, en Bas Vivarés, alh sud delh departament d'Ardecha; se tròba alh luòc de la Comba d'Arc constituissent un ancian meandre d'Ardecha avans l'erosion delh Pònt d'Arc. Lo site embarra un daus ensembles picturaus pus importants de la Preïstòria europèa. Venguèt monument istoric lo 13 d'octòbre de 1995.

Seguèt descubèrta lo 18 de decembre de 1994 per Joan Maria Chauvet, Éliette Brunel e Christian Hillaire. Un grand nombre de representacions d'animaus (pinturas, gravaduras) existisson sobre las parets de la bauma. Las datacions dirèctas per lo metòde delh carbòni 14 balhèron de resultats coerents pròches de  ans avans lo present. La comunautat scientifica admet gaireben unanimament que las òbras de la bauma de Chauvet datan de l'Aurinhacian e que son unas de las mai ancianas delh mond. La diversitat e lo mestritge de las tecnicas que ne testimònian faguèron tornar prigondament examinar l'idèa d'un art preïstoric evolucionant pro lentament e de manièira lineara.

[left|250px|thumb|[Ièna (o ors moscalhat) e pantèra dins la galariá de las mans]]
Sas pinturas aurinhacianas testimònian delh mestritge de tecnicas fòrça diversificadas (preparacion de las parets, gravaduras, detadas, mans en positiu, pinturas, esfumats...). Los tèmas abordats son essencialament bestialencs, çò que es tipic dins l'art paleolitic. Los predadors e los animaus jutjats perilhós i son ça que la excepcionalament frequents (leons, rinocèros, mamots...) alh detriment daus animaus pus classics coma lo chaval e lo bisont.

Per fin d'evitar las errors que fragilizèron las pinturas de Las Caus, la bauma de Chauvet serà pas jamai dubèrta alh grand public. Sols los scientifics, los preïstorians, d'unas personalitats e los particulars que fan una demanda motivada la pòdon visitar. L'entrada de la bauma es protegida per una pesuga pòrta blindada ligada a un sistèma d'alarma. Una exposicion permanenta sus la bauma de Chauvet se tròba alh vilatge de Valon. Dempuèi 2015 lo public pòt visitar la replica de la bauma.

right|250px|thumb|Pinturas (replica)
La proprietat de la bauma seguèt l'objècte d'una lònja batalha judiciària. En efèit, los proprietaris daus terrens aus environs e a l'entrada de la bauma (que demest eles lo prumièr cònsol de Valon) volián èstre indemnizats. L'estat lhors acordèt inicialament una indemnitat que correspondiá a la valor d'un terren non constructible, siá 25 centims de franc lo mètre carrat. En 2001 lo Conselh d'Estat decidiguèt d'indemnizar los proprietaris en proporcion de la riquesa inestimabla de la bauma. Un procèssus en apèl, a Tolosa, decidiguèt una indemnitat pus favorabla aus proprietaris ( còps mai que los 25 centims per mètre carrat) mas aquela resolucion seguèt anullada en cassacion. Se prevei un procèssus novèl a Lion.
## Veire tanben
### Liams extèrnes
*http://www.bartavel.com/grinhon/GRINHON80.pdf *La Bòrna Chauvèt*, revista *Lo Grinhon* n°80 pagina 4.
* https://archeologie.culture.gouv.fr/chauvet/fr *La Grotte Chauvet-Pont d'Arc*, Musèu d'Arqueologia Nacionala.
Amiga

L**'Amiga** es una familha d'ordinators personaus comercializada per Commodore International entre 1985 e 1994. Lo feble pretz de l'intrada de gamma e lei capacitats multimèdia mai avançadas que lei compatibles IBM e Macintosh d'aquela epòca l'an rendut totplen popular per leis amators de videojuecs e lei demomakers. Mai d'un detzenat d'annadas après que siegue arrestada sa produccion, demorèt una referéncia dins la scena demo, que pervenguèt a subrepassar lei demomakings PC au moment de l'Assembly 2006 amb Starstruck.

Au començament deis annadas 2010, la marca aparten a *Amiga International*, que sa politica es de licenciar l'emplec de son nom en de societats exterioras. Lo sistèma d'operacion AmigaOS es totjorn en desenvelopament e d'ordinators coma l'AmigaX1000 son produsits, emai aguesson pauc de veire amb leis Amigas *classic* (per aquestei versions son totjorn produsidas de cartas d'acceleracion materiala que permeton de multiplicar sei capacitats).

## Modèls

## Generalitats

La familha deis ordinators Amiga èra mai que mai conoissuda per sei capacitats graficas avançadas e son arquitectura materiala particulara. L'ordinator èra bastit a l'entorn d'un processor Motorola 68000 (e seguents) qu'èra sostengut dins sa gestion deis operacions complèxas (vidèo, sons, carcul aritmetic) per de co-processors especifics a la maquina e que diferavan segond lei modèls OCS, ECS ò AGA per lei darriers Amigas comercializats.

## Una maquina de creacion conoissuda per sei juecs

Tre lo començament, Electronic Arts e Activision començan d'asatar sei produccions sus Amiga. Faudrà esperar l'arribada de *[[Defender of the Crown]]*, de Cinemaware, per veire enfin lei capacitats graficas superiora de la maquina de Commodore esplechadas.
A la fin deis annadas 1980, l'Atari ST demòra la maquina privilegiada per desenvelopar lei juecs, e l'Amiga disposa generalament de conversions directas qu'utilizan pas sei capacitats mai avançadas.
Faudrà esperar la publicacion de *[[Shadow of the Beast]]* en 1989 per l'editor britanic Psygnosis per començar de veire lo valat se cavar entre lei produccions especificament desenvelopadas per Amiga e leis autras. D'ara enlà, la maquina aculirà de mai en mai de juecs de qualitat, d'unei que vendràn d'alhors de grands classics dins lo monde dei videojuecs, coma Populous, Another World, Battle Squadron, Flashback, Dune, Zool ò Sensible Soccer.

De nombroseis societats de videojuecs comenceron per programar sus Amiga

* Team 17 e sa seria dei Worms
* Rockstar North, ancianament conoissuts coma *DMA Designs* et que publiquèron Lemmings et la seria de GTA
* Digital Illusion, que faguèron lo seria dei Pinballs e qu'encuei publican la seria de Battlefields
* Blizzard que publiquèt Battle Chess II, Castles ò The Lost Vikings e es ara lo publicator de World of Warcraft
Mauna Loa

Lo **Mauna Loa** es un volcan de Hawaii. Aut de 4171 m, es lo segond ponch culminant de l'illa. Es un volcan roge de ponch caud.

## Liames intèrnes

* Volcanisme.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Alpine Renault

[left|thumb|[Alpine A310 V6]]
left|thumb|Alpine GTA V6 Turbo

**Alpine**, societat francesa creada a Dièpa en 1955 per Jean Rédélé, a l'epòca concessionari Renault, faguèt una traucada remarcabla dins lo sector deis automobilas esportivas. Cessèt d'existir en 1995.
Sin-magir

**Sin-magir** foguèt lo quatorzen rèi de la Premiera dinastia de la vila d'Isin. Reinèt probablament de -1827 a -1817. Aguèt per successor Damiq-ilishu.

## Liames intèrnes

* Isin.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Castro-Urdiales

[left|250px|thumb|[Crepuscul]]
[left|250px|thumb|[Castèl de Santa Anna]]
[left|250px|thumb|Pòrt ; al fons la [Glèisa (edifici)|Glèisa de Santa Maria de l'Assompcion, lo far del Castèl de Santa Anna e lo pònt medieval]]
[left|250px|thumb|[Plaja de Brazomar]]
[left|250px|thumb|[Balç]]
left|250px|thumb|Bastissas dins la passejada maritima
**Castro-Urdiales** es una comuna de Cantàbria celèbra per sas plajas.

Sos abitants s'apelan los *castreños*.

### Embessonatges
* Aira (Gasconha)
* Cabourg (Normandia)
* Bucraa (Sahara Occidental)
* Miyek (Sahara Occidental)
Santillana del Mar

[left|250px|thumb|[Collegiada de Senta Juliana]]
left|250px|thumb|Torre de Don Borja
left|250px|thumb|La carrièra Cantón
left|250px|thumb|Palais de Velarde
left|250px|thumb|Arquitectura tipica
left|250px|thumb|Plaça monumentala

**Santillana del Mar** es una comuna de Cantàbria. 

### Embessonatges
* Le Daurat ()
Alpha Ursae Minoris

**Alpha Ursae Minoris** (α Ursae Minoris / α UMi) es l'estela pus brilhanta de la constellacion de la Pichona Orsa. Es coneguda per correspondre amb una bona precision a la direccion del pòl nòrd celèst, d'aquò li ven lo nom d**'Estela polara** o simplament **Polaris**. Sa distància angulara al pòl celèst es uèi de gaireben 0°45'. A causa d'aquela proprietat primièra per mercar lo pòl, en particular dins lo contèxte de la navigacion, fòrça de civilizacions li donèron un nom tradicional. Se tròba atal lo nom tradicional d'origina latina **Polaris**, mas tanben d'autres.

## L'estela polara, del nòrd terrèstre
A causa de sa posicion que se confond amb la direccion de l'axe de rotacion terrèstre, totas las autras estelas del cèl pareisson de virar a l'entorn d'aquela, e sortís jamai de l'emisfèri nòrd, alara que se pòt jamai veire dins l'emisfèri sud.

Malgrat que que Shakespeare aja escrich « Soi tan constant coma l'estela polara », lo pòl nòrd celèst càmbia de posicion al fil dels sègles per causa de la precession dels equinòccis, es a dire un lent cambiament de la direccion de l'axe dels pòls terrèstres. L'axe dels pòls terrèstre evolucionarà fins a aténher una direccion al pus prèp lo 24 març de 2100, après anarà s'alunhar pendent de millennis, fins a èsser alunhat de gaireben 45&nbsp;gras. 

Fa 4000 ans, l'estela Polara foguèt Tuban (α&nbsp;Draconis) ; dins un futur alunhat, serà Vega (α&nbsp;Lyrae).

L'utilitat de Polaris coma ajuda a la navigacion (se nomena tanben **Stella Maris**, *estela de la mar*) es atestada dempuèi las pus ancianas escrituras assirianas. Es facil de trobar Polaris en seguent la linha traçada dempuèi β Ursae Majoris (Merak) a travèrs α Ursae Majoris (Dubhe), las doas estelas al bòrd drech de la *caçairòla* caracteristica de la Granda Orsa. Se pòt tanben, a l'opausat, seguir la partida drecha de la punta centrala del « W » de Cassiopèa.

A nòstra epòca, Polaris a pas d'equivalent prèp del pòl sud celèst ; l'estela pus pròcha del pòl sud celèst, σ&nbsp;Octantis, es fòrça pauc luminosa. Pasmens la Crotz del Sud punta cap al pòl sud e es utilizada per lo mercar (amb mens de precision qu'amb Polaris, per lo pòl nòrd).

## Caracteristicas pròprias
Polaris se tròba a gaireben 430 annadas lutz de la Tèrra. Es una variabla cefelida]] supergiganta, amb dos companhons pus pichons.

En 1899, sa magnitud varièt de gaireben un desen, sus un cicle de quatre jorns, o una variacion d'esclat de gaireben 25%. Puèi, l'amplitud d'aquela variacion comencèt de demenir, lentament d'abòrd, puèi de mai en mai rapidament.

Lo jornalista scientific Serge Jodra
 revelèt en junh de 1994 un fach estranh e totjorn pauc conegut dels astronòms: la luminositat de l'estela s'estabilizèt completament. 

En 2010, son esclat sembla totjorn estable.

## Denominacions
Entre los nombroses noms de Alpha Ursae Minoris, i a aquel d'origina grèga **Kinosura**, o **Cinosura** (rèsta del fach que la constellacion foguèt un can). Es tanben nomenada **tramontana**.

## Nòtas
Mondializacion

La **mondializacion** o **globalizacion** (anglicisme) es lo procediment causat per l'intensificacion de las variacions entre los sistèmas socials e naturals (fisics o biologics), a travèrs diferentas partidas del glòbe. La mondializacion es indentificada coma un procediment dinamic aparent dins las societats que vivon jos lo capitalistame, la democracia o la democracia liberala. Se manifèsta, en mai de l'interdependéncia creissenta de las economias (mondializacion economica) e de la competéncia, per l'expansion dels escambis e de las interaccions umanas.

## Referéncias
Montanha (omonimia)

**Montanha** pòt designar:
*Una montanha, estructura topografica
*Miquèu Eiquem de Montanha, un escrivan
Moscòvi

Lo **moscovi** es lo nom d'un element quimic, de simbòl Mc e de numèro atomic 115. Foguèt descobèrt lo 1èr de febrièr de 2004 per una còla de l'Institut Rus d'Estudis Nuclears e del laboratòri american LLNL (Lawrence Livermore National Laboratory).
Livermòri

Lo **livermòri** (ancian nom provisòri **ununèxi**, simbòl Uuh) es un element quimic, de simbòl Lv e de numèro atomic 116. Es de còp sonat *ecapolòni* (en dejós del polòni).

Foguèt sintetizat pel primièr còp lo 19 de julhet de 2000 per la còla del professor Yuri Oganessian, del laboratòri Felrov de reaccions nuclearas, dins l'institut unificat de recèrcas nuclearas a Dobna, en Russia, en projectant ions de calci 48 sus de curi 248.
Oganesson

L’**oganesson** es lo nom d'un element quimic, de simbòl **Og** e de numèro atomic 118.

Foguèt sonat provisòriament **ununòcti** (Uuo) e tanben *ecaradon* (en dejós del radon).

Foguèt descobèrt en 2006 per una còla americana e russa. Èra produch per la collision d'ions de calci 48 sus d'atòms de califòrni 249:

\mathrm{{}^{48}_{20}Ca+{}^2{}^{49}_{98}Cf}\to{}^{297}_{118}\mathrm{Uuo}{}^{*}\to\mathrm{{}^{294}_{118}Uuo+3\;{}^{1}_{0}n}
Valon (Bas Vivarés)

left|250px|thumb|Comuna

**Valon** (*Vallon-Pont-d'Arc* en francés) es una comuna occitana de Vivarés situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Castrum de Avalone*, en 1243 , *Castrum de Abalone*, au sègle XIV , *San Saornin de Avalone*, au sègle XV , *Avallone*, en 1516 .

Dauzat e Rostaing, que probable coneissián pas las fòrmas ancianas, interpretavan lo nom coma una fòrma sufixada de *val* (sufixe *-one*) . En realitat, *Valon* ven de *aballo*, « poma, pomièr », en gallés, o d'un teonime (nom de diu) inatestat **Aballos* : siá « la pomareda, lo luòc ont i a de pomièrs », siá la proprietat del diu **Aballos* .

## Istòria
* En 1825, la comuna de *Chames* (nom francés) fuguèt annexada a Valon. *Sant Martin d'Arc* (nom supausat) fuguèt annexat a Chames avans 1794 .
* Avans 1948 se sonava sonque *Vallon* (**Valon** en occitan). Apondèron *Pont-d'Arc* , « Pònt d'Arc » per de rasons toristicas.

## Administracion

* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra del canton de Valon (chapluòc), i demorèt e ne venguèt lo burèu centralizator.

## Demografia

### Demografia ''Chames''

* Lo n° INSEE es estat chamjat per de rasons practicas.
## Luòcs e monuments
* lo pònt d'Arc
* las gòrjas d'Ardecha
* la bauma de Chauvet
left|250px|thumb|Lo pònt d'Arc
[rightt|250px|thumb|[Chavals de la bauma de Chauvet]]

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Ardecha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Afni

L’**afni** es un element quimic del tablèu periodic, de simbòl **Hf** e de numèro atomic 72. Es un metal de transicion tetravalent e de color gris argentat. L’afni sembla quimicament al zircòni e se tròba dins lo mineral de zircòni. S’utiliza ligat al tungstèn per de filaments e d’electròdas e tanben coma absorbador de neutrons dins las barras (o crotz) de contaròlle de la reactivitat nucleara.
Cauna del Puèg Mèrle

right|250px|thumb|Man negativa e pontuacions
La **[[cauna]] del Puèg Mèrle** es situada a Crabairet, suls causses de Carcin e lo departament d'Òlt. Se dobrís dins un puèg dominant la val de Cèla. Henri Breuil declarèt que .

## Situacion e istoric
Foguèt descobèrta lo 4 de setembre de 1922 per Andrieu Dàvid e Henri Dutertre, e estudiada per Amadèu Lemosin, André Leroi-Gourhan e Michel Lorblanchet. En 1949, Andrieu Dàvid descobriguèt lo . Amadèu Lemosin estudièt las pinturas descobèrtas. Venguèt monument istoric lo 17 de febrièr de 1951 e representa un dels sites pus importants de l'art paleolitic europèu.

## L'art de Puèg Mèrle
thumb|left|Reproduccion de las mans e del caval gravat suls murs de la cauna del Puèg Mèrle al musèu de Brno
La cauna compta dos sosensembles situats suls dos costats de l'entrada preïstorica: a l'èst se pòt véser de pontuacions rojas, de cavals, un felin e, dins un diverticul sonat , tres figuras imaginàrias que evòcan de cèrvis grands de las torbièras; a l'oèst s'estend un malhum pus espaciós e pus ric, lo sol accessible per las visitas toristicas. Compren sensiblament una composicion nomenada  associant un caval, de bisonts e de mamots, de detadas nombrosas al plafon, de mans negativas associadas a de pontuacions en mai del panèl apelat .

## Referéncias
Salif Keïta

. 
**Salif Keïta** (Djoliba, 12 d'agost de 1949) es un musician de Mali. 

Es descendent del rei de l'Empèri de Mali, Sundiata Keïta. Marginalizat per èsser albino, signe de malastre en la cultura mandinga, se refugièt en París, ont trionfèt. 
## Discografia
* *Soro* (Mango, 1987)
* *Ko-Yan* (Mango, 1989)
* *Amen* (Mango, 1991)
* *Destiny of a Noble Outcast* (PolyGram, 1991)
* *Folon* (Mango, 1995)
* *Rail Band* (Melodie, 1996)
* *Seydou Bathili* (Sonodisc, 1997)
* *Papa* (Blue Note, 1999)
* *Mama* (Capitol, 2000)
* *Sosie* (Mellemfolkeligt, 2001)
* *Moffou* (Universal Jazz France, 2002)
* *The Best of the Early Years* (Wrasse, 2002)
* *Remixes from Moffou* (Universal Jazz France, 2004)
* *M'Bemba* (Universal Jazz France, 2005)
* *La différence* (Emarcy ,2009)
* *Talé* - Universal, Philippe Cohen-Solal, 2012
* *Un Autre Blanc* (Naïve, 2018)
* *So Kono* (No Format!, 2025)

## Ligams extèrnes
* Web oficial de Salif Keita (fr) (francés)
Carmen Machi

**María del Carmen Machi Arroyo**, mai coneguda coma **Carmen Machi** (Madrid, 7 de genièr de 1963) es una actritz espanhòla, coneguda sustot per lo sieu ròtle d'Aída en la sèria de television omonima e *7 vidas*.
## Filmografía
* *[[Perdiendo el norte]]* (2015)
* *[[Ocho apellidos vascos]]* (2014)
* *[[Kamikaze (film)|Kamikaze]]* (2014)
* *[[Murieron por encima de sus posibilidades]]* (2014)
* *[[La Estrella]]* (2013)
* *[[Los amantes pasajeros]]* (2013)
* *[[Pájaros de papel]]* (2010)
* *[[Que se mueran los feos]]* (2010)
* *[[La mujer sin piano]]* (2009)
* *[[Los abrazos rotos]]* (2009)
* *[[Locos por el surf]]* (2007) (voz)
* *[[Lo mejor de mí (2007)|Lo mejor de mí]]* (2007)
* *[[Lo que sé de Lola]]* (2006)
* *[[El sueño de una noche de San Juan]]* (2005)
* *[[Un rey en la Habana]]* (2005)
* *[[Vida y color]]* (2005)
* *[[Escuela de seducción]]* (2004)
* *[[Torremolinos 73]]* (2003) 
* *[[Descongélate]]* (2003)
* *[[El caballero Don Quijote]]* (2002)
* *[[Hable con ella]]* (2002)
* *[[Sin vergüenza (película)|Sin vergüenza]]* (2001)
* *[[Para pegarse un tiro]]* (2000)
* *[[Shacky Carmine]]* (1999)
* *[[Lisa (1998)|Lisa]]* (1998)

## TV
* *[[Aída]]* (2005-2009)
* *[[7 vidas]]* (2000-2005)
* *[[Policías, en el corazón de la calle]]* (2000)
* *[[El Botones sacarino]]* (2001)
## Internet
* *[[Lo Que Surja]]* (2007)

## Nòtas e referéncias
Kate Ryan

.
**Katrien Verbeeck**,  *alias* **Kate Ryan** (Tessenderlo, 22 de julhet de 1980) es una cantaira bèlga de musica dance. Es famosa per las siás versions de cançons e representèt a Belgica en Eurovision en 2006. 
## Discografia
* 2002 · *Different*
* 2004 · *Stronger*
* 2006 · *Alive*
* 2008 · *Free*
* 2008 · *Essential*
* 2009 · *French Connection*
Zhou Wei Hui

**Zhou Wei Hui** （**周卫慧**, en pinyin *Zhōu Wèi Hùi*） (Ningbo, 1973) es una escrivana chinesa. 
## Libres
* 2000 (***上海宝贝***) (*Shanghai Baby*) ISBN 3-550-08343-2 
* 2005 (***我的禅***) (*Marrying Buddha*) ISBN 3-550-08620-2
* 2007 (***狗爸爸***) (*Dog Dad*) ISBN 978-7-5063-3984-1
Björk

thumb|right|Björk.
**Björk Guðmundsdóttir** (islandés: ) dicha **Björk** (n. Reykjavík, 21 de novembre de 1965), es una cantaira, escrivana, compositritz e actriz ocasionala islandesa.
## Discografía
* 1993 - *[[Debut]]* (One Little Indian)
* 1995 - *[[Post]]* (One Little Indian)
* 1997 - *[[Homogenic]]* (One Little Indian)
* 2001 - *[[Vespertine]]* (One Little Indian)
* 2004 - *[[Medúlla]]* (One Little Indian)
* 2007 - *[[Volta (álbum)|Volta]]* (One Little Indian)
* 2011 - *[[Biophilia]]* (One Little Indian)
* 2015 - *[[Vulnicura]]* (One Little Indian)
* 2017 - *[[Utopia (álbum)|Utopia]]* (One Little Indian)
* 2022 - *[[Fossora]]* (One Little Independent)

## Filmes
* 1987 - *[[The Juniper Tree]]*,  Margit. (Rhino Home Video)
* 1994 - *[[Prêt-à-Porter]]*
* 2000 - *[[Dancer in the Dark]]*, Selma Jezkova. (Zentropa Entertainment)
* 2005 - *[[Drawing Restraint 9]]*. (Matthew Barney)

## Bibliografia
* 1984 - *[[Um Úrnat Frá Björk]]* 
* 2001 - *[[Björk (libro)|Björk]]* (Little-i)
* 2003 - *[[Björk Live Book]]*
## Ligams extèrnes

* Site oficial de Björk
Annada lutz

L’**annada de lutz** o **annada de lum** (o *annada lutz*, anglicisme) (simbòl: **al**) es una unitat de distància utilizada en astronomia. 
Una annada de lutz es la distància percorrida par un foton (o pus simplament la lutz) dins lo voide, fòra de tot camp gravitacional o magnetic, en una annada juliana ( ; o : ). La velocitat de la lutz dins lo voide essent (per definicion del mètre) de , una annada lutz es exactament egala a :  ≈  =  o . 
(1 pentamètre (Pm) es egal a )
(1 teramètre (Tm) es egal a )

**1 al ≈ 9,461 Pm = **

## Utilizacion usuala de l'annada de lutz
L'annada de lutz s'utiliza subretot en vulgarizacion per exprimir las distàncias interstellaras e intergalacticas, perque aquela unitat es facilament accessibla pel grand public : representa lo temps mes per la lutz per percorrir la distància citada.

Per exemple, l'estela pus prèpa del Sistèma Solar, Proxima Centauri, se tròba a , e que l'alò de nòstra galaxia, la Via Lactèa, a un diamètre de prèp de . La galaxia d'Andromèda se situa a prèp de .

### Sosunitats
En multiplicant la velocitat de la lutz per un temps causit, se construsís d'unitats parentas, coma per exemple l**'ora de lutz** que val exactament .

Atal Pluton orbita a una distància mejana de  del Solelh. E la Tèrra orbita a  del Solelh (autrament dich l'unitat astronomica val ), e la Luna orbita a  de la Tèrra.

Lo mes de lutz s'utiliza pauc, perque sa valor es pas precisament definida. Las institucions oficialas s'interèssan gaire a aquelas unitats derivadas; es pas possible de dire se lo mes de lutz val per exemple , o un dotzen de l'annada de lutz.

Evalucion en quilomètres :
* una segonda de lutz ≈ ,
* una minuta de lutz  ≈ ,
* una ora de lutz : 60 x 60 x  ≈ 1 ,
* un jorn de lutz : 24 x 60 x 60 x  ≈ 25 ,
* une annada de lutz : 365  x 24 x 60 x 60 x  ≈ .

### Autras unitats astrofisicas
L'annada de lutz es rarament utilizada pels astronòms professionals, que li preferisson lo parsec (pc), perque es dirèctament ligat a la parallaxi de l'estela visada (un parsec equival a prèp de ).

Pels objèctes del Sistèma Solar, s'utiliza pus sovent l'unitat astronomica (ua), basada sus la distància tèrra solelh (una annada lutz val , una unitat astronomica val prèp de 8 minutes de lutz).

### Referéncias

### Nòtas
S'òm pren la valor seguenta : una anyada de lutz = , alara :

* Un TGV (s'òm estima sa velocitat maximala a ) metriá prèp de ***' per percorrir una anyada de lutz.
* Una fusada ''Ariane 5'' (s'òm estima sa velocitat mejana aprèp l'envòl a ) metriá prèp de ***' per percorrir una anyada de lutz.

## Vejatz tanben
### Articles connèxes

* Parallaxi
* Parsec
* Unitat astronomica

### Ligams extèrnes
* Conversion de l'annada de  lutz en d'autras unitats de longor
Renate Dorrestein

**Renate Dorrestein** (Amsterdam, 25 de febrièr de 1954) es una escrivana, jornalista e feminista olandesa. 
## Bibliografia
* 1983 - *Buitenstaanders* 
* 1985 - *Vreemde streken* 
* 1986 - *Noorderzon* 
* 1987 - *Een nacht om te vliegeren* 
* 1988 - *Korte metten* 
* 1988 - *Het perpetuum mobile van de liefde* 
* 1989 - *Vóór alles een dame* 
* 1991 - *Het hemelse gerecht* 
* 1992 - *Ontaarde moeders* 
* 1993 - *Heden ik* 
* 1994 - *Een sterke man* 
* 1996 - *Verborgen gebreken* (en 2004 filme de Paula van der Oest)
* 1997 - *Want dit is mijn lichaam*
* 1998 - *Een hart van steen*, *Álbum de familia* 
* 2000 - *Het geheim van de schrijver* 
* 2001 - *Zonder genade*  
* 2003 - *Het duister dat ons scheidt*, *La oscuridad que nos separa*
* 2004 - *Zolang er leven is* 
* 2006 - *Mijn zoon heeft een seksleven en ik lees mijn moeder Roodkapje voor*
* 2007 - *Echt sexy*
* 2008 - *Laat me niet alleen*
* 2009 - *Is er hoop*
* 2009 - *Heiligenlevens en bananenpitten* 
* 2010 - *De leesclub*
* 2011 - *De stiefmoeder* 
* 2012 - *De zondagmiddagauto* 
* 2013 - *De blokkade*
* 2013 - *Nott Won't Sleep*, iPad 
* 2014 - *Liever horen we onszelf* 
* 2015 - *Weerwater* 
## Ligams extèrnes
* Renatedorrestein.nl
Andrea Bocelli

**Andrea Bocelli** (Lajatico, Toscana, 22 de setembre de 1958) es un dels cantaires (tenòr) italian d'opèra mai coneguts dins son país e internacionalament.

## Discografia
### Album
* 1994: *Il Mare Calmo della Sera*
* 1995: *Bocelli*
* 1995: *Viaggio Italiano*
* 1997: *Romanza*
* 1997: *Aria - the opera album*
* 1999: *Sogno*
* 1999: *Sacred Arias*
* 2000: *Verdi*
* 2001: *Cieli di Toscana*
* 2002: *Sentimento*
* 2004: *Andrea*
* 2006: *Amore*
* 2007: *The Best of Andrea Bocelli: Vivere*
* 2008: *Incanto*
* 2009: *My Christmas*

### Opèra
* 2000: *La Bohème*
* 2003: *Tosca*
* 2004: *Il Trovatore*
* 2005: *Werther*
* 2006: *Pagliacci*
* 2007: *Cavalleria Rusticana*
* 2008: *Carmen*
* 2010: *Andrea Chénier*

## Ligams extèrnes
* Sit oficial
Canton de La Sala

Lo **canton de La Sala** es una anciana division administrativa de Roergue, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Vilafranca de Roergue, lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, totas las comunas passèron dins lo canton novèl d'Òlt e Dordon (burèu centralizator : La Sala).

La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Composicion
Lo canton de La Sala se compausava de 7 comunas :

## Istòria
Los cantons d'Aubinh e de Flanhac se creèron en 1790 dins lo districte d'Aubinh .

En 1801, lo canton d'Aubinh siaguèt conservat  e lo de Flanhac suprimit .

La comuna de La Sala siaguèt creada en 1833. La lei del 12 d'abrial de 1881 creèt lo canton de La Sala .

A las eleccions departamentalas del 22 de març de 2015, en aplicacion del decret n° 2014-205 del 21 de febrièr de 2014, lo canton de La Sala siaguèt suprimit, o se se vòl espandit al canton novèl d'Òlt e Dordon .

## Veire tanben
* Avairon
* Arrondiments d'Avairon
* Comunas d'Avairon

## Nòtas
Canton de Riupeirós

Lo **canton de Riupeirós** o de **Ropeirós** es una anciana division administrativa de Roergue, suprimida en 2015, situada dins l'arrondiment de Vilafranca de Roergue, lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. A la refòrma cantonala de 2014, aplicada a las eleccions de 2015, totas las comunas passèron al canton d'Avairon e Tarn (burèu centralizator : Riupeirós).

La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian roergàs.

## Composicion
Lo Canton de Riupeirós se compausava de 6 comunas :

## Istòria
Lo canton de Riupeirós se creèt en 1790 dins lo districte de Vilafranca.

En 1801, lo canton de Riupeirós siaguèt conservat 

A las eleccions departamentalas del 22 de març de 2015, en aplicacion del decret n° 2014-205 del 21 de febrièr de 2014, lo canton de Riupeirós siaguèt suprimit o se se vòl espandit al canton d'Avairon e Tarn  .

Lo 1èr de genièr de 2016, las comunas de La Bastida de l'Avesque, Sent Sauvador, Vabre e Tisac fusionèron dins la comuna novèla del Bas Segalar.

## Veire tanben
* Avairon
* Arrondiments d'Avairon
* Comunas d'Avairon

## Nòtas
Arrondiments d'Avairon

Lo departament d'Avairon se compausa de 3 arrondiments :
* Arrondiment de Rodés
* Arrondiment de Vilafranca de Roergue
* Arrondiment de Milhau
La Capèla Blèis

**La Capèla Blèis** (*La Capelle-Bleys* en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

Situada a l'oèst del planòl del Segalar, La Capèla Blèis es una comuna rurala abitants repartits entre lo borg centre, un còp èra apelat Dosolet, e mantuns masatges: Blèis, Aires, Montlobet, La Beçareda, la Faja, Jarlagon ont pren la siá font lo Jaol que constituís a l'èst lo limit amb la comuna de Riupeirós.
L'altitud varia de 514 m en riba de Jaol, cap a Tarfume, a 728 m al Puèg (Aut ?). 
La susfàcia es de 1563 ectaras.

## Istòria
Entre 1820 e 1862, la comuna èra incorporada a La Bastida de l'Avesque .

## Administracion

## Demografia

* En 1806 e 1821, la comuna èra recensada amb una autra, après siaguèt annexada.

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Avairon
## Ligams extèrnes

## Nòtas