open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Loís lo Pietós

**Loís lo Pietós**, de còps dich **Loís lo Bravàs** (Chasseneuil, 778 - Ingelheim, 20 de junh de 840),  filh de Carlesmanhe e d'Ildegarda de Vintzgau, foguèt rei d'Aquitània entrò a 814 puèi emperaire d'Occident entrò a 840. 

Durant son règne en Aquitània, foguèt encargat de la defensa de la frontièra sud-oèst de l'empèri. Conquistèt Barcelona als musulmans en 801 e afirmèt l'autoritat franca subre Pampalona e los Bascos al sud dels Pirenèus en 812. Coma emperaire faguèt dintrar sos filhs adults, Lotari, Pepin, e Loís, dins lo govèrn e ensagèt d'establir una division equitabla del reialme entre eles. Lo primièr decenni de son règne foguèt marcat per diferentas tragedias e vergonhas, especialament lo tractament brutal de son nebot Bernat d'Itàlia, que foguèt despossedit del govèrn d'Itàlia e del títol reial al profièich de son filh. Cap a 830 l'empèri foguèt tocat per la guèrra civila entre sos filhs, exacerbada per las temptativas de Loís d'inclure Carles, filh de sa segonda molhèr, dins los plans de succession. E mai que son règne s'acabe sus una nòta positiva, amb la restauracion de l'òrdre dins l'empèri, aquò foguèt seguit per tres ans de guèrra civila. Loís es generalment comparat defavorablament al sieu paire, encara que los problèmas qu'encontrèt foguèssen d'una natura clarament diferenta.

## Nòtas e referéncias
Sarcofag

Un **sarcofag** es una tina, generalament compausada de pèira escultada e de còps cubèrta d'ornaments, que son ròtle es de reculhir un cadabre o un ataüt.
Art preromanic

L**'art preromanic** es un periòde de l'arquitectura d'Euròpa Occidentala que va de la formacion de la dinastia merovingiana au sègle VI au començament dau periòde roman vèrs l'an 1000. Sei caracteristicas foguèron l'introduccion progressiva de tematicas arquitecturalas orientalas e mediterranèas dins l'art germanic de Gàllia.
Escritura carolingiana

L**'escritura carolingiana** es un estil d'escritura apareguda a partir de 780 dins l'escòla palatina formada per Alcuin de York durant lo rèine de Carlesmanhe. Se difusèt pauc a pauc dins l'Empèri per la redaccion dei lèis e dei tèxtes religiós. Au sègle XII, evolucionèt per donar naissença a l'escritura gotica.
Batalha de Peitieus (732)

La **batalha de Peitieus**, tanben dicha **batalha de Tors** o **batalha de la Calada dei Martirs**, se debanèt lo 25 d'òctobre de 732 entre lei vilas de Peitieus e de Tors. Opausèt una coalicion franca gropant lo Reiaume Franc dei Merovingians e lo Ducat d'Aquitània, dirigida per Carles Martèl e Audon d'Aquitània, au Califat Omeia que sei fòrças èran comandadas per Abd-ar-Rahman ibn Abd-Allah al-Ghafiqí, governador d'Al Andalús. S'acabèt per una victòria franca importanta, la mòrt d'Abd-ar-Rahman ibn Abd-Allah al-Ghafiqí e una retirada malaisada per l'armada aràbia.

Lo debanament e lei rasons de la batalha son mau coneguts. D'efèct, lei descripcions dau combat foguèron escrichs a partir dau sègle IX, siá dos cents après leis eveniments. De mai, lei motivacions de l'ofensiva aràbia (pilhatge o invasion ?) son tanben mau conegudas. Dins totei lei cas, aquela operacion marquèt la fin de l'expansion aràbia en Euròpa Occidentala e venguèt la fònt dau prestigi important de la familha carolingiana au sègle VIII. D'autra part, marquèt tanben lo començament de la fin de l'independéncia dau Ducat d'Aquitània car lei Francs aprofichèron lo mantenement de la preséncia musulmana dins lo sud de Gàllia per intervenir dins leis afaires de la region. En causa d'aquelei consequéncias, la batalha de Peitieus es venguda un eveniment major dins la formacion e l'istòria de França.
Sageta

Una **sageta** es una arma de tir constituida d'un tube lòng que tèn una poncha a son extremitat. Apareguèt durant la Preïstòria.
Marcha d'Espanha

La **Marcha d'Espanha**, tanben dicha **Marcha ispanica**, foguèt la region fortificada frontaliera entre l'Empèri Carolingian e leis estats musulmans espanhòus. Sa conquista per lei Carolingians se debanèt de 785 a 810. A partir dau sègle IX, l'afebliment de la dinastia carolingiana permetèt ai còmtes locaus, especialament a Barcelona, de venir mai e mai autonòms. Puei, en 988, lei còmtes de Barcelona refusèron de reconóisser l'autoritat dei Capecians e venguèron *de fach* independents.
Sant Jòrdi

[vinheta|Icòna de Sant Jòrdi de Lidda ([Reggio de Calàbria|Reggio Calabria).]]
**Sant Jòrdi** (var. **Jòrgi**, **Jòrli**; en grèc ancian: ; Capadòcia, 275-285 – Nicomèdia o Lod, 23 d'abril de 303), tanben **Sant Jòrdi de Lidda**, foguèt un militar roman, un martir crestian del sègle IV, venerat com sant *megalomartir* (en grèc: ) per las Glèisas catolica e oxtodòxa. La siá istoricitat es discutida e, probablement, es un personatge legendari. 

Segon la legenda daurada, Sant Jòrdi que desfaguèt lo dragon e lo vencut lo dragon. Lo sieu tombèu se tròba dins la Glèisa Sant Jòrdi de Lod, bastida en 1870 durant l'Empèri Otoman.
Mar de Barents

La **Mar de Barents** es una mar de l'Ocean Artic situadas au nòrd de Norvègia e de Russia Occidentala.

550px|left|thumb|La mar de Barents e las autras mars d'Euròpa
Mar Blanca

La **Mar Blanca** (rus: Белое море; carelian e finés: Vienanmeri; nenets: Сэрако ямʼ) es una mar situada al sud de la mar de Barents situada sus la côte nòrd-oèst de Russia. Es enrodada per la Carèlia l'oèst, la peninsula de Kola al nòrd e la peninsula de Kanin al nòrd-èst. L'ensemble de la mar Blanca es jos sobeiranetat russa e considerada coma partida de las aigas interioras de Russia. Administrativament, es devesit entre los óblasts d'Arkhangelsk e de Mormansk e la Republica de Carèlia.

Lo pòrt d'Arkhangelsk et situat sus la mar Blanca. Pendent una granda partida de l'istòiria de Russia, foguèt lo principal centre de comèrci maritim internacional de Russia, dirigit per los Pomors (colons) de Kholmogory. A l'èra modèrna, venguèt una importanta basa navala e sosmarina sovietica. Lo canal Mar Blanca-Baltica religa la mar Blanca a la mar Baltica.
Guèrra de Vendèa

La **guèrra de Vandèa** foguèt una guèrra civila que se debanèt en França entre lei partisans e leis enemics dau movement revolucionari dins l'Oèst dau país entre 1793 e 1796. Fòrça saunosa, s'acabèt per de destruccions fòrça importantas de Vendèa e per la victòria deis armadas republicanas.
Guèrra Francochinesa

La **guèrra francochinesa** foguèt un conflicte coloniau que se debanèt de setembre de 1881 a junh de 1885. Foguèt entraïnada per la temptativa francesa de prendre lo contraròtle d'Indochina sota dominacion chinesa. S'acabèt per una victòria de França e la reconóissança de son protectorat sus lei regions d'Annam e de Tonkin.
Pavalhons negres

Lei **Pavalhons negres** èran de soudats chinés irregulars eissits dau movement Taiping. Expulsats de China vèrs Tonkin après la fin de la Revòuta Taiping en 1864, foguèron utilizats per l'armada chinesa per luchar còntra lei Francés durant la Guèrra Francochinesa e l'Empèri d'Annam còntra certanei tribús dei montanhas. A la fin de la guèrra en 1885, lei soudats foguèron oficialament autorizats de rintrar en China e lo movement dispareguèt pauc a pauc a la fin deis annadas 1880.
Guèrra Francotailandesa

La **Guèrra Francotailandesa** se debanèt d'octòbre de 1940 a mai de 1941 entre l'Estat francés de Vichy e Tailàndia. Foguèt entraïnada per la volontat de Tailàndia de rectificar a son profiech sa frontiera ambé l'Indochina Francesa. Pasmens, en causa dei dificultats de progression e d'una desfacha navala a Ko Chang, lei Tailandés foguèron blocats. Japon, que son objectiu èra de prepapar una aliança ambé Tailàndia avans l'entraïnament de la Guèrra dau Pacific còntra leis Aliats, aprofichèt donc la situacion per prepausar e impausar una mediacion favorabla ai Tailandés.

La resolucion dau conflicte foguèt un succès per la diplomàcia japonesa car Tailàndia acceptèt de signar un tractat d'aliança ambé Japon puei, durant la Segonda Guèrra Mondiala, de declarar la guèrra ais Aliats. Pasmens, en causa de la desfacha de l'Axe, Tailàndia deguèt finalament restituir lei territòris conquists ai Francés en novembre de 1947.
Lombards

Los **lombards** o **langobards** (latin: *Langobardī*, Italian: *Longobardi*), èran un pòble germanic que fondèt un reialme en Itàlia entre 568 e 774.

L'istorian lombard Pau lo Diague escriguèt dins *[[Historia Langobardorum]]* que los lombard davalavan d'una pichona tribú, nomenada *Winnili* que demorava pel sud d'Escandinàvia (*Scadanan*) abans d'emigrar per trapar de tèrras nòvas. Al sègle Ièr formèron una part dels sueus, dins lo nòrd de Germania. A la fin del sègle V partiguèron per una zona que coincidís amb l'Àustria modèrna al nòrd de Danubi, que i sometèron los eruls e pus tard combatèron sovent los gepids. Lo rei lombard Audoïn vencèt lo cap gepid Thurisind en 551 o 552; son successor Alboïn  destrusiguèt benlèu los gepids a la Batalha d'Asfeld en 567.

Après la victòria, Alboïn decidiguèt de menar son póble en Itàlia, que s'èra estada fortament despoblada après la longa Guèrra gotica (535–554) entre l'Empèri Bizantin e lo Reialme Ostrogòt. Los lombards foguèron rejonh per nombroses saxons, eruls, gepids, bulgars, turingians, e ostrogòts, e l'invasion d'Itàlia encontrèt pas gaire resisténcia. A la fin de 569 avián ja conquistat totas las vilas majoras a nòrd del riu Pò levat Pavia, que caiguèt en 572. Dins lo meteis temps, ocupèron per part lo centre e lo sud d'Itàlia. Establiguèron un reialme Lombard en Itàlia, pus tard nomenat *[[Regnum Italicum]]* ("Reialme d'Itàlia"), qu'atenhèt son apogèa al sègle VIII amb lo rei Liutprand. En 774, lo reialme foguèt conquistat per lo rei franc Carlesmanhe e integrat dins son empèri. Pr'aquò, los nòbles lombards contunhèron de dirigir d'unas parts de la peninsula entrò lo sègle XI quora foguèron conquistats pels normands e aponduts als contat de Sicília. Son eretatge es vesedor dins l'apelacion regionala Lombardia.

## Referéncias
Guèrra frontaliera Sovietojaponesa

la **Guèrra frontaliera Sovietojaponesa** foguèt una tièra de batalhas que se debanèron ai frontieras entre l'URSS, Mongolia e Manchoria sota ocupacion japonesa de 1938 a 1939. Opausèt l'armada sovietica, ajudada per la cavalariá mongola, a l'armada japonesa, ajudada per d'unitats de Manchokuò (estat « independent » de Manchoria sota protectorat japonés), mai lei tres país foguèron jamai oficialament en guèrra. S'acabèt per una victòria sovietomongola e la signatura d'un tractat de neutralitat entre Sovietics e Japonés.
Quasi guèrra

La **Quasi guèrra** foguèt un periòde tensions navalas importantas entre França e leis Estats Units d'America que se debanèt de 1798 a 1800. Ges d'operacion oficiala foguèt organizada per França mai una tièra d'escaramochas opausèron lei corsaris francés ai naviris militars o privats estatsunidencs.


USSConstellationVsInsurgente.jpg
ConstellationVengeance.jpg
Combat naval pendant la quasi guerre.jpg
Tractat de Mortefontaine

Lo **tractat de Mortefontaine** es una convencion entre França e leis Estats Units d'America signada lo 30 de setembre de 1800 per acabar la Quasi guèrra.
Guèrra Civila de Nepal

La **Guèrra Civila de Nepal** se debanèt de 1996 a 2006 au Nepal entre una guerilha maoïsta formada per lo Partit Comunista de Nepal (Maoïsta) e lei fòrças de la monarquiá nepalesa (polícia puei armada a partir de 2002). Entraïnèt de transformacions prefondas de la societat nepalesa e, finalament, l'afondrament de sa monarquiá e la proclamacion d'una republica en 2006. Après aqueu procès, de negociacions entre lo govèrn provisòri e la guerilha permetèron d'organizar un govèrn d'union nacionala dirigit per lei maoïstas e l'eleccion d'una assemblada en carga de la redaccion d'una constitucion novèla. D'autreis acòrds foguèron concluts regardant lo desarmament de la guerilha e l'integracion d'una partida de sei combatents au sen dei fòrças armadas de Nepal.
Lod

**Lòd** (לוד en ebrèu), **Lidda** (Λύδδα en grèc ancian), **Al Lidd** (اللد en arab), qu'ei ua vila israeliana.

A l'epòca romanobizantina que vadó *Diospolis* (Διόσπολις en grèc).

## Patrimòni
* Tombèu de Jòrdi de Lidda, dens la glèisa de Sent Jòrdi.
* Mosaïc de Lod (c. 300 abC): de , decorat d'animaus exotics, qu'estó descobèrt en 1996.

### Ligams extèrnes

* Lo sit oficiau
Guèrra de Succession de Bretanha

La **Guèrra de Succession de Bretanha** se debanèt de 1341 a 1364. Opausèt per la succession au tròne de Bretanha lei partisans de l'Ostau de Montfòrt ai partisans de l'Ostau de Blois. En causa dau debanament simultanèu de la Guèrra de Cent Ans e de la posicion estrategica de Bretanha entre França e leis illas britanicas, cada camp recebiguèt l'ajuda de França (Ostau de Blois) o d'Anglatèrra (Ostau de Montfòrt). Lo conflicte s'acabèt en 1364 durant la batalha d'Auray onte moriguèt lo cap de l'Ostau de Blois.

Pasmens, Anglatèrra aprofichèt pas lo succès de son aliat còntra lei Francés. D'efèct, en causa de sa frontiera comuna ambé lo rèi de França, Bretanha preferiguèt abandonar la causa anglesa e s'aliar ambé lei Francés. Un nombre important de chivaliers bretons, coma du Guesclin, van alora participar ai succès dei campanhas de Carles V de França.
Guèrra Iran-Iraq

[310px|vinheta|Guèrra Iran-Iraq - September 22, [1980 - Teheran]]
La **Guèrra Iran-Iraq**, tanben dicha **Premiera Guèrra dau Golf**, foguèt un conflicte frontalier que se debanèt de 1980 a 1988 entre Iran e Iraq. Fòrça saunós, lei combats s'acabèron sensa venceire, après l'adopcion de la resolucion 598 de l'ONU per lei dos camps. Lei dos país deguèron tanben faciar de crisis economicas importantas après la guèrra.
Zhang Jinghui

right|250px|thumb|Zhang Jinghui
**Zhang Jinghui** (张景惠 en chinés simplificat, 張景惠 en chinés tradicionau), vadut a Tai'an, en Liaoning, dens l'Empèri de China en 1871 e mort a Fushun lo 1èr de noveme de 1959, qu'estó un militar e òmi politic qui exercí com purmèr ministre de Manchokuò.
Guilhèm Alexandre dels Païses Basses

**Guilhèm Alexandre d'Oranja-Nassau** (Utrecht, 7 d'abril de 1967), prince d'Aurenja-Nassau, es lo rei actual dels Païses Basses.

## Titulatura
* 30 d'abril de 1980-30 d'abril de 2013: Prince d'Aurenja. 
* 30 d'abril de 2013: *Sa Majestat*, lo Rei dels Païses Basses. 

## Nòtas

## Succession
Tractat de Saragossa

Aprèp lo viatge de Magellan, lo **tractat de [[Saragossa]]** (22 d'abril de 1529) jol papa Clamenç VII fixa la segonda linha de partiment dins lo Pacific a 133° de longitud èst, amb un enclavament espanhòl per las Filipinas. Amb aqueles tractats, Espanhòls e Portugueses considèran totes aqueles que descòbran de tèrras coma de corsaris.

## La question de las Molucas

Las Illas Molucas, dins l'Indonesia actuala, consideradas coma lo "brèç de totas las espècias", èran estat visitadas d'en primièr pels portugueses en 1512.

En 1511 Anfós d'Albuquerca conquistèt Malaca pel rei Portugués, puèi lo centre del comèrci asiatic. Coneissent alara luòc secret de las pretendudas « illas de las espècias » – las illas Banda dins las Molucas, unica font mondiala de notz muscada e de clavèl de giròfle – aviá enviat una expedicion capitanejada per Antonio de Abreu a Banda, que foguèron los primièrs Europèus a arribar en 1512. Abreu partiguèt puèi per l'illa d'Ambon que son vice-captani Francisco Serrão i aviá fait naufragi al larg de Ternate, e obtenguèt una licéncia per bastir una fortalesa portuguesa: lo Fòrt de São João Baptista de Ternate.

De letras enviadas per Serrão a Ferrand Magellan, d'amics e benlèu de cosins, descrivant las « illas de las espècias », contribuiguèron de persuadir la corona espanhòla per financiar la primièra circumnavegacion començada per Magellan (e complida per Juan Sebastián Elcano). Atenguèt las Molucas en 1520 mas morriguèt pauc abans d'aver pogut rejónher Serrão sus l'illa de Ternate.

Aprèp l'expedicion de Magellan (1519-1522), Carles V envièt una expedicion dirigida per García Jofre de Loaísa per colonizar las illas, affirmant qu'èran dins sa zona del Tractat de Tordesillas. L'expedicion antenguèt amb dificultat las Molucas e arrambèt a Tidore, ont los Espanhòls bastiguèron mai tard un fòrt. Lo conflicte amb los Portugueses ja establits surs l'illa èra alara inevitable, s'acabant per la desfacha espanhòla, aprèp un an de combats e foguèt Aprèp d'un decenni d'afrontaments per la possedir.

## Preparatiu

Joan III e Carles Quint s'arranguèron per que pas degun mai siá enviat cercar de giròfle o mai espècias a las Molucas fins a çò que la proprietat de la region siá plan definida. Per realizar los calculs, cadun nomenèt tres astronòmas, tres pilòts e tres òmes de sciéncia que se reüniguèron a Badajoz e Elvas. Pasmens s'acordèron pas perque avián pas de metòdes rigoroses per calcular la longitud e que cadun s'attribuián las illas.

## Lo tractat

Pel tractat de Saragossa, se definís la continuacion del meridian de Tordesillas coma essent a 297,5 lègas des Illas Molucas. Portugal paguèt a Espanha  ducats d'aur. Carles Quint aviá besonh d'aquel argent per financiar las guèrras contra lo seu rival Francés  de França e la liga de Conhac.

Los plenipotenciaris èran António Azevedo Coutinho per Portugal e per Espanha, Mercurio de Gatinara, Comte Gatinara, Garcia de Loyosa, evèsque d'Osma, e Garcia de Padilla, comandaire de Calatrava.

De mesuras fachas mai tard mostrèron que, segon lo Tractat de Tordesillas, las illas se trapavan en territòri portugués.
Giròfle

Lo **giròfle** o **giroflièr** (*Syzygium aromaticum*) es un arbre de la familha de las Myrtaceae originari d'Indonesia.

## Descripcion
L'arbre a una forma conica. D'una nautor mejana de dètz a dotze mètres, pòt aténher fins a vint mètres de naut.

Las seunas fuèlhas persistentas son ovalas e coriaças.

Las flors de quatre petals blanc rosat son caracterizadas per lors sepals roges persistents. Los botons florals son nomenats « clavèl de giròfle ». Abans que florescan se recòlta los botons e se los daissa secar al solelh fins a que prengant una color brun escur.
Aquel arbre es originari d'Indonesia.

## Istoric
Lo giròfle es originari de l'archipèla des Molucas del nòrd.

L'epopèia indiana del Ramayana, escricha benlèu vèrs 200 AbC., ja menciona lo comèrci d'aquela espècia. Los Chineses utilizavan ja los clavèls de giròfle jos la dinastia Han (206 AbC. - 220 ApC.) los mastegant per melhorar l'alen, e tanben per las seunas vertuts medicinalas e culinàrias. Èran plan coneguts dels Grècs e dels Romans. Al sègle primièr, Plini lo Vièlh los descrich. Una recenta descobèrta arqueologica suggerís que lo comerci del giròfle amb l'Occident poiriá aver començat fòrça mai lèu. En efècte, se trapèt un clavèl de giròfle dins de rèstes calcinats sul sòl d'una cosina encendiada del site mesopotamian de Terqa dins la Siria actuala, datat de 1700 AbC.

En Euròpa, lo clavèl de giròfle portat al sègle IV pels Arabs, venguèt al vam a l'Edat Mejana. Dante Alighieri dins l*'infèrn* de la *[[Divina Comèdia]]* lo cita coma essent d'un usatge reservat als rics sieneses. Los Portugueses arribats dins l'archipèla de las Molucas en 1424 se n'assegurèron lo monopòli en brutlant los arbres situats fòra de l'illa de Ternate e aquel monopòli foguèt enseguida aquel dels Olandeses.

Pierre Poivre, intendent de l'Illa de França, portèt qualques brots pendent una expedicion, e foguèt aclimatat d'en primièr a Maurici, puèi a las Antilhas.

## Utilizacion

Las proprietats antisepticas e anestesicas d'aqueles botons florals son conegudas dempuèi fòrça temps e prepausadas dins las dolors dentárias. Fa partit de la composicion del khôl, d'en primièr onguent oftalmic.

En cosina, es present dins lo pan d'espècias, los bescuèits amb mescla de canèla, lo pot-au-feu, las marinadas, la chocrota e es indispensable dins gaireben totes los curris.
Dins de païses coma Tunisia, s'utiliza en infusion amb lo tè. 

S'utiliza pel perfum d'ambient jos forma de « poma d'ambre » que se fabrica en ponchant sus la superfícia d'una irange de clavèls de giròfle.

La 2-eptanona es una cetona de formula (C7H14O) qui possedís una odor de clavèl de giròfle, coma l'eugenòl, qu'es un fenòl.

A l'ora d'ara, 95 % de la produccion mondiala de clavèls de giròfle es utilizat per la fabricacion dels kreteks, cigarretas indonesianas. A Jakarta, los fabricants de cigarretas avançan las vertuts antisepticas de clavèl de giròfle per presentar lors kreteks coma sens dangièr.

## Produccion

## Sinonimes
* *Caryophyllus aromaticus* L.
* *Eugenia aromatica* (L.) Baill.
* *Eugenia caryophyllata* Thunb.
* * Eugenia caryophyllus* (Spreng.) Bullock & S.G.Harrison

## Notas e referéncias


## Ligams extèrnes
Notz muscada

La **notz muscada** o **notz de muscada** es l'albumen de la grana del fruch ovoíd del muscadièr (*Myristica fragrans*), un arbre tropical de la familha de las Myristicaceae naut de dètz a quinze mètres. Lo clòsc de la notz muscada n'es lo tegument.
## Particularitats
La notz muscada es la grana interiora de la planta *[[Myristica fragrans]]*. L'aril o membrana traucada roja a l'entorn la notz es comercializad coma a una espècia de cosina separada, lo macís. Mas, la notz muscada es mai coneguda.

Es un condiment de granda tradicion dins la cosina del sud-èst asiatic. Se dich qu'arribèt a Euròpa pels Sarrasins, mai es probable que l'introduccion siá mai anciana, perque los temples romans la notz muscada ja èra un dels ingredients brutlats coma l'encens dins las ceremonias religiosas. 

La notz muscada conten una òli essenciala e es apreciada tanben coma producte medicinal dins la medicina ayurvedica e fòrças autras medicinas tradicionalas. Dins l'actualitat s'utiliza dins l'industria farmaceutica, subretot coma perfum dins la fabricacion de pasta de dents e coma ingredient dels siròps contra la tos.

## Gastronomia
S'utiliza seca e raspada en pichonas quantitats per aromatizar bevendas caudas, dessèrts, compòstas e d'autres fruchs cosinats e cocas. Es tanben un ingredient per de salsas coma la bechamèl. 

Es un dels ingredients de qualques tipes de curri d'Índia e de qualques plats de la cosina del Levant, subretot en Turquia, Siria e Liban.

## Vejatz tannben
* Muscadièr.
## Referéncias
* Erowid Nutmeg Information 
## Bibliografia
* Shulgin, A. T., Sargent, T. W., & Naranjo, C. (1967). Chemistry and psychopharmacology of nutmeg and of several related phenylisopropylamines. *United States Public Health Service Publication* 1645: 202–214. 
* Gable, R. S. (2006). The toxicity of recreational drugs. *American Scientist* 94: 206–208. 
* Devereux, P. (1996). *Re-Visioning the Earth: A Guide to Opening the Healing Channels Between Mind and Nature*. New York: Fireside. pp.&nbsp;261–262. 
* Milton, Giles (1999), *Nathaniel's Nutmeg: How One Man's Courage Changed the Course of History*
Macís

Lo **macís**, tanben nomenat **flor de muscada**, es l’espècia obtenguda amb lo tegument de la notz de muscada (l’aril mai precisament). Es la sisa prima a l'entorn de la notz de muscada. De color roja quand es fresc, lo macís ven irange en secant.

## Utilizacion
Mai rafinat que la notz de muscada, s'utiliza en cosina dins los plats salats, sucrats-salats, e tanben sucrats.
Se presenta sovent molinat, e mai rarament entièr (foto).

Es d'usatge frequent pendent l’Antiquitat, s'associa lo macís amb de peisses fins coma lo sandre, la pèrca, mas tanben amb de carns blancas (rostit de pòrc).
En dessèrt, s'acorda fòrça plan amb de fruchs passats a la padena o amb lo chocolat.

## Autres utilizacions
Lo macís dintravan dins la composicion del diafenix, remèdi de la farmacopèa maritima occidentala al sègle XVIII.

Es encara un dels ingredients de l'ipocras, una bevenda d'origina medievala que se fabrica uèi encara en Occitània. 

## Notas e referéncias


## Vejatz tanben
### Articles données
*Notz muscada
*Muscadièr

### Ligams extèrnes
*Toil'd'épices - Muscade et Macis
*Les épices rient ! - Le Macis
*Les épices rient ! - Recette avec le Macis entier
Muscadièr

Lo **Muscadièr** (***Myristica fragrans*** Houtt.) es un arbre de la familha de las Myristicaceae produsent la notz muscada.

Es un arbre tropical originari de las illas Banda dins l'archipèla de las Molucas en Indonesia e qu'es ara cultivat a las Antilhas e  Granada.

Doas espècias vesinas donan de noses mens reputadas.

## Description
*Myristica fragrans* Houtt. fa partit de las Myristicaceae que son de dicotiledonas primitivas. 72 espècias son inventoriadas dins le genre *[[Myristica]]*.

Es un arbre dioíc, de fuèlhas persistantas aromaticas e de pichonas flors jaunas en pinhas. Pòt aténher una dotzena de mètres de naut e venir centenari. Sols los individús femes pòrtan de fruchs.

L'arbre pòrta de fruchs aprèp 8 ans e pòt contunhar a ne produire pendent mai de 60 ans.

Lo fruch es una capsula ovoïda. Compren un pericarp espés e popós, qu'es localament consomit un còp confit, e una grana. La grana es enrodada d'un aril laciniat, que dona l'espècia nomenada macís. Es un tegument espés e lignificat en clòsc. La notz muscada pòt èsser comercializada en clòsc, o en albumen sens lo clòsc.

thumb|left|Lo fruch del muscadièg: la notz muscada

## Vejatz tanben

### Article connèxe
* Notz muscada
* Macís
Aurelian (emperaire roman)

**Aurelian** , en latin: *Lucius Domitius Aurelianus*, (9 de setembre de 214 o 215, Sirmium - setembre de 275, Caenophrurium) foguèt un emperaire roman que reinèt de setembre de 270 a sa mòrt. Succediguèt a Marc Aureli Quintil e foguèt remplaçat per Marcus Claudius Tacite.

## Rèine
Son rèine se debanèt durant lo periòde de crisi militara dau sègle III. Pasmens, Aurelian realizèt una òbra importanta ai nivèus militars, administratius e religiós. D'efiech, sei victòrias militaras còntra divèrsei pòbles barbars permetèron de renfòrçar lei frontieras. Puei, de 271 a 273, reconquistèt lei regions orientalas de l'Empèri en secession e, en 274, l'Empèri dei Gàllias acceptèt de capitular sensa combat. Ansin, l'Empèri Roman foguèt tornarmai unificat. Au nivèu administratiu e economic, Aurelian assaièt de melhorar l'avitalhament de Roma e aprofichèt lo butin de sei campanhas orientalas e la reconquistar dei minas d'argent d'Espanha per melhorar la qualitat e la valor dei pèças de moneda. Enfin, dins lo domeni religiós, renfòrcèt lo culte de *[[Sol Invictus]]* ja fòrça popular dins l'armada de Danubi.

Foguèt assassinat durant la preparacion d'una campanha còntra lei Sassanidas per conquistar Mesopotamia. D'efiech, fòrça sevèr, l'emperaire executava generalament lei personas incapables de cumplir sei dèures. Un secretari, crenhent d'èstre executat, va donc redigir un òrdre faus d'execucion de divèrseis oficièrs de la garda de l'emperaire. Aquelei darriers, pensant se protegir, assassinèron donc l'emperaire en setembre de 275.

## Liames intèrnes

* Crisi dau sègle III

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Marcus Claudius Tacite

**Marcus Claudius Tacite** (vèrs 200 - junh de 276) foguèt un emperaire roman dau 25 de setembre de 275 a sa mòrt. Succediguèt a Aurelian e foguèt remplaçat per Florian.

## Rèine

Venguèt emperaire après l'assassinat d'Aurelian e l'incapacitat de l'armada de li trobar un successor car lei generaus pus famós èran en campanha o gaire desirós d'acceptar una foncion fòrça perilhósa. Ansin, l'armada demandèt finalament au Senat d'elegir un emperaire que foguèt son president Marcus Claudius Tacite. 

Durant son rèine, assaièt de restaurar l'autoritat dau Senat, de melhorar lei finanças publicas e d'organizar una campanha còntra lei Gòts. Lei circonstàncias de sa mòrt (malautiá, assassinat ?) son mau conegudas.

## Liames intèrnes
* Crisi dau sègle III.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Coritiba Foot Ball Club

Lo **Coritiba** (en portugués:*Coritiba Foot Ball Club*) ei un equip de fotbòl dera ciutat Curitiba, Brasil, fondat en 12 d'octobre de 1909.

## Estadi
* **Nom**: Major Antônio Couto Pereira
* **Escais**: Alto da Glória
* **Plaças**: 37,182 plaças
* **Ciutat**: Curitiba, Paraná

## Ligams extèrnes
*  Sit oficial
Guèrras Indianas

Lei **Guèrras Indianas** son un ensems de guèrras que se debanèron de 1622 a 1924 opausant lei colons europèus puei lo govèrn estatsunidenc ai pòbles autoctòns dau nòrd d'America. S'acabèron per l'exterminacion de la màger part dei populacions indianas e la conquista de la region per lei populacions blancas estatsunidencas.
Carus

**Carus** (vèrs 230, Narbona o Narona - aost de 283, Ctesifont) foguèt un emperaire roman que reinèt de setembre de 282 a sa mòrt. Succediguèt a Probus e foguèt remplaçat per sei fius Numerian e Carin.

Foguèt proclamat emperaire per sei tropas e acceptèt la carga après l'assassinat de Probus. Nomèt sei dos fius Numerian e Carin coma Cesar permetent de desvolopar l'idèa que l'Empèri poguèsse èstre dirigit per mai d'un emperaire simultaneament. Moriguèt dins de circonstàncias mau conegudas — lo tròn auriá picat sa tenda — durant una campanha còntra lei Sassanidas. Dins totei lei cas, lei soudats romans foguèron fòrça impressionats per sa mòrt e, maugrat sei victòrias, l'armada se retirèt dins lei territòris romans.

## Liames intèrnes

* Crisi dau sègle III

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Probus

**Marc Aurèli Pròbe**, ***Marcus Aurelius Probus*** en latin,  (vèrs lo 19 d'aost de 232, Sirmium - octòbre de 282, Sirmium) foguèt un emperaire roman que reinèt de setembre de 276 a octòbre de 282. Succediguèt a Florian e foguèt remplaçat per Carus.

## Rèine

Probus foguèt elegit emperaire après la mòrt de Marcus Claudius Tacite per lei legions dei regions orientalas de l'Empèri. Una guèrra civila rapida còntra Florian s'acabèt per l'assassinat de son rivau e li permetèt de venir oficialament emperaire. 

Sa politica foguèt caracterizada per la contuniacion de l'òbra d'Aurelian. De 276 a 279, luchèt còntra leis invasions francas e alamanas de Gàllia e son succès permetèt d'assegurar la seguritat de la region per quauqueis annadas. Puei, fins a 281, deguèt faciar de revòutas localas de generaus qu'assaièron de venir emperaire. 

Au nivèu economic, assaièt de redreiçar lei sectors agricòla e comerciaus : autorizèt la cultura de vinha en Gàllia e en Panònia e acomencèt una politica de bastida o de renovacion dei rotas e dei canaus. Per aquò, utilizèt sei soudats durant lei periòdes de patz e venguèt rapidament impopular dins l'armada. En octòbre de 282, la revòuta d'un grop de soudats entraïnèt son assassinat.

## Liames intèrnes
* Crisi dau sègle III.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Numerian

**Numerian** (vèrs 253 - novembre de 284, vèrs Homs) foguèt un coemperaire roman que reinèt d'aost de 283 a novembre 284 ambé son paire Carus e son fraire Carin. Après la mòrt de son paire durant una campanha còntra lei Sassanidas, se retirèt de Mesopotamia vèrs Siria e moriguèt durant la retirada dins de circonstàncias mau conegudas (assassinat, malautiá...). Après sa mòrt, lo cap de sa garda personala, Dioclecian, foguèt proclamat emperaire e una guèrra civila acomencèt entre Carin e eu.
Carin

**Carin** (vèrs 250 - març de 285, Margus) foguèt un coemperaire roman que reinèt d'aost de 283 a març de 285. Nomat per son paire Carus, li succediguèt ambé son fraire Numerian puei venguèt emperaire unic après la mòrt d'aqueu darrier. Foguèt assassinat durant la guèrra civila còntra Dioclecian per lo contraròtle de l'Empèri.

## Liames intèrnes

* Crisi dau sègle III.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Pèire de Pavia

**Pèire de Pavia** (mòrt lo 1 d'aost de 1182) foguèt un cardinau de la Glèisa Catolica de 1173 a sa mòrt. Foguèt legat papau en carga de la lucha còntra lo catarisme occitan. Participèt au Tresen Concili de Latran.
Ostau de Montfòrt

L**'Ostau de Montfòrt** foguèt una familha nobla de la region parisenca apareguda au sègle XI. Aguèt un ròtle decisiu dins divèrsei crisis politicas de l'Edat Mejana coma la Crosada deis Albigés, la Guèrra de Succession de Bretanha e divèrsei revòutas de l'aristocràcia anglesa.
Florian

**Florian** (mòrt en setembre de 276, Tars) foguèt un emperaire roman que reinèt de junh a setembre de 276. Succediguèt a Marcus Claudius Tacite e foguèt remplaçat per Probus.

Se proclamèt emperaire après la mòrt de Marcus Claudius Tacite, probablament gràcias a un ligam familiau ambé son predecessor. Pasmens, sa presa de poder foguèt contestat per Probus, elegit emperaire per lei legions orientalas. Après una premiera desfacha, Florian foguèt assassinat per sei tropas.

## Liames intèrnes

* Crisi dau sègle III.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Maximian Herculi

**Maximian Herculi** (vèrs 250, Sirmium - julhèt de 310, Massilia) foguèt un coemperaire roman, ambé lo títol d'August, nomat per Dioclecian durant lo periòde de la Tetrarquia. Reinèt durant vint ans dau 1 de julhèt de 285 au 1 de mai de 305 fins a son abdicacion. En 293, nomèt Constanci I coma Cesar, es a dire coemperaire d'Occident.

Èra en carga de la mitat occidentala de l'Empèri e, durant aqueu periòde, dirigiguèt divèrsei campanhas per protegir lei frontieras de Gàllia, de Bretanha e d'Africa dau Nòrd. En 310, aprofichèt la crisi politica de l'Empèri per se proclamar tornarmai emperaire còntra Constantin I. Pasmens, la màger part de l'armada de Constantin demorèt fidèla a l'emperaire legitim e Maximian foguèt blocat a Marselha onte foguèt capturat. Se suicidiguèt per la seguida, benlèu en causa d'un òrdre de Constantin.
Galeri

**Galeri** (vèrs 250, Felix Romuliana - 5 de mai de 311) foguèt un coemperaire roman que reinèt durant lo periòde de la Tetrarquia coma Cesar de Dioclecian dau 1 de mai de 293 au 1 de mai de 305 puei coma August dau 1 de mai de 305 au 5 de mai de 311. Èra en carga d'una partida dei regions orientalas de l'Empèri.

Coma Cesar de Dioclecian, sa politica foguèt caracterizada per la lucha còntre lei Sarmates, lei Carpes e lei Bastarnes de 294 a 296 puei còntra lei Pèrs en 298. A partir de 303, participèt activament a la repression dau crestianisme. La malautiá e l'abdicacion de Dioclecian li permetèron de venir l'emperaire pus influent de la Tetrarquia. Pasmens, aqueu sistèma conoguèt rapidament una crisi grèva après la retirada de son fondator e l'Empèri Roman foguèt devesit entre sept emperaires mai o mens legitims. Assaièt de defendre lo sistèma de Dioclecian e de reglar aquela situacion ambé leis autreis emperaires eissits de la Tetrarquia mai moriguèt de malautiá en 311 marcant la fin finala de la Tetrarquia.
Sever II

**Sever II** (mòrt lo 16 de setembre de 307, Ravena) foguèt un coemperaire roman que reinèt durant lo periòde de la Tetrarquia. Foguèt lo Cesar de Constanci I de 305 a 306. Venguèt August après sa mòrt mai deguèt nomar Constantin I coma Cesar. Aquela succession entraïnèt la revòuta de Maxenç e de son paire Maximian Herculi en Itàlia. Blocats dins Ravena per l'insurreccion, Sever II se suicidiguèt o foguèt capturat puei executat.
Maxenç

**Maxenç** (vèrs 278 - 28 d'octòbre de 312, Pònt Milvius) foguèt un emperaire roman usurpator dau periòde de la Tetrarquia. Ambé l'ajuda de son paire, l'ancian emperaire Maximian Herculi, se revoutèt en Itàlia e reinèt de 306 a 312. Capitèt d'esquichar lei tropas de Sever II au començament de l'annada 306 e gardèt lo contraròtle d'Itàlia. Assaièt de restaurar una partida de l'autoritat dau Senat e acomencèt una politica de bastida dins la capitala. En 312, foguèt vencut e tuat durant la batalha dau Pònt Milvius qu'opausèt sei fòrças ai tropas de Constantin I.
Maximin II Daïa

**Maximin II Daïa** (vèrs 270 - aost de 313) foguèt un emperaire roman dau periòde de la fin de la Tetrarquia. Nebòt de Galeri, foguèt nomat Cesar per Dioclecian, foguèt proclamat August en 310 e participèt au partiment de l'Empèri amb Constantin I e Licinius. Pasmens, aquela trèva s'acabèt rapidament e Maximin foguèt desfach per Licinius. Moriguèt durant la retirada dau rèsta de sei fòrças.
Licinius

**Licinius** (vèrs 250 - 325) foguèt un emperaire roman dau periòde de la fin de la Tetrarquia que reinèt dau 11 de novembre de 308 au 3 de julhèt de 324. Foguèt nomat August per Galeri e foguèt premier en carga de la mitat occidentala de l'Empèri puei dei regions orientalas. Participèt au partiment de l'Empèri ambé Constantin I e Maximin II Daïa. En 313, s'opausèt au segond que foguèt vencut e participèt a l'adopcion de l'edicte de tolerància religiosa de Milan. Puei, una guèrra acomencèt entre Licinius e Constantin de 314 a 315 que s'acabèt per una trèva mau segura. S'acabèt entre 321 e 323 en causa d'una tièra d'incidents frontaliers. Aqueu còp, lei tropas de Licinius foguèron batudas e l'emperaire d'Orient foguèt capturat en 324. Foguèt executat l'annada seguenta.
Martinian

**Martinian** (mòrt en 325) foguèt un coemperaire roman de Licinius que reinèt quauquei setmanas en 325. Èra un oficièr militar que foguèt executat après sa captura per lei fòrças de Constantin I.
Valerius Valens

**Valerius Valens** (mòrt en 317) foguèt un coemperaire roman de Licinius que reinèt quauquei setmanas de la fin de 316 au començament de 317. Foguèt executat rapidament après sa nominacion per de rasons mau conegudas.
Michel Roquebert

**Michel Roquebert** (7 d'aost de 1928, Bordèu - 15 de junh de 2020, Tolosa) foguèt un istorian, un jornalista e un escrivan francés especialista dau catarisme e de la Crosada deis Albigés.

## Bibliografia.

***L'épopée cathare**
**1 - L'invasion* (1970)
**2 - Muret ou la dépossession* (1977)
**3 - Le lys et la croix* (1981)
**4 - Mourir à Montségur* (1989)
**5 - De la chute de Montségur aux derniers bûchers* (1998)

**Citadelles du vertige* (1966)
**Montségur les cendres de la liberté* (1981)
**Récits et légendes de l'Antiquité toulousaine* (1986)
**Rues tolosanes* (1988)
**Les Cathares et le Graal* (1994)
**Cathares la terre et les hommes* (2001)
**La religion cathare * (2001)
**Histoire des Cathares* (2002)
**Saint Dominique : la légende noire.* (2003)
**Simon de Montfort bourreau et martyr* (2005)
Sètge de Crest

Lo **sètge de Crest** se debanèt en 1217 durant la Crosada deis Albigés. Opausèt lei fòrças crosadas comandadas per Simon de Montfòrt ai tropas dau Comtat de Valentinés. Lo sètge foguèt la conclusion d'una operacion de pilhatge e de destruccion menada per lei Crosats après la victòria occitana de Bèucaire còntra un aliat dau còmte de Tolosa. Lei destruccions foguèron tant importantas qu'Ademar de Peitius, ignorant lo succès de l'insurreccion tolosenca de setembre, deguèt acceptar la signatura d'un acòrd de neutralitat.
Batalha d'Avinhon (1218)

La **batalha d'Avinhon** se debanèt en 1218 durant la Crosada deis Albigés. Opausèt la vila d'Avinhon, vassala dei còmtes de Tolosa, ai fòrças de la Principat d'Aurenja, aliada de la Crosada, dirigidas per Guilhèm I dei Bauç. Lo combat foguèt entraïnat per una temptativa de conquistar la vila per sospressa. Pasmens, aqueu plan mau capitèt e Guilhèm dei Bauç foguèt capturat e executat per la populacion avinhonenca. Sa mòrt èra una desfacha politica importanta per la Crosada car Guilhèm èra son sostèn principau dins lei regions orientalas dau domeni dei còmtes de Tolosa.
Sètge de Melhan

Lo **sètge de Melhan** se debanèt en 1218 durant la Crosada deis Albigés. Opausèt una armada crosada dirigida per Jori ai tropas dau Comtat de Comenge e ais abitants de la vila de Melhan. S'acabèt per una victòria occitana.

L'objectiu dei fòrças crosadas èra, après la revirada dau segond sètge de Tolosa (1217-1218), d'obtenir lo raliment d'una partida de la noblesa occitana de Comenge e dei regions occidentalas dau Comtat de Tolosa. Pasmens, aquela armada se turtèt rapidament a l'ostilitat dei populacions e ai tropas dau Comtat de Comenge. Après una tièra d'escaramochas, lei Crosats acomencèron lo sètge de Melhan mai foguèron blocats entre la vila e l'armada de Bernat de Comenge, fiu de Bernat IV de Comenge. En causa d'aquela situacion desfavorabla, la màger part dei Crosats foguèron exterminats franc dei caps, coma Jori, que foguèron capturats per obtenir un recapte o un cambi de presoniers.
Sètge de Marmanda (1219)

Lo **sètge de Marmanda** se debanèt en 1219 durant la Crosada deis Albigés. Opausèt lei fòrças crosadas d'Amalric de Montfòrt, renfòrçadas durant la batalha per l'armada reiala francesa dau prince Loís de França, a la garnison tolosenca de Marmanda comandada per Centolh d'Astarac. S'acabèt per una victòria francesa. La garnison capitèt de negociar sa captura mai la populacion foguèt massacrada per lei venceires e la vila pilhada.

Aquela victòria foguèt lo darrier succès important dei Montfòrt. Pasmens, lo chaple deis abitants renforcèt l'ostilitat dei populations occitanas còntra lei Crosats e leis autrei vilas de la region resistiguèron mai a l'avançada francesa. Ansin, lo sètge de Tolosa per lei fòrças de Loís de França s'acabèt per una desfacha. Ansin, a la fin de l'annada, la partença dei Francés laissèt Amalric amb una armada pichona per faciar un enemic determinat e nombrós.
Batalha de la Sauvedat

La **batalha de La Sauvedat** se debanèt en setembre de 1218 durant la Crosada deis Albigés. Opausèt una armada occitana coalizada formada de tropas de Tolosa, de Fois e de Comenge a una pichona tropa de chivaliers dirigida per Jori. S'acabèt per una victòria occitana.

L'objectiu dei senhors occitans èra d'aprofichar l'alunchament de Simon de Montfòrt, blocat en Provença per lo sètge de Bèucaire, per intrar dins Tolosa e organizar una revòuta de la populacion còntra la garnison francesa de la vila. Lei fòrças de Jori, que son objectiu èra de susvelhar lo Comtat de Comenge, assaièron de s'opausar ai fòrças occitanas. Pasmens, lei fòrças francesas èran pas pron nombrosas e la premiera carga de la cavalariá occitana entraïnèt la dispersion e la retirada dei tropas de Jori. Ansin, lo camin vèrs Tolosa èra dubèrt per Ramon VI de Tolosa e seis aliats e son arribada foguèt una suspressa per lei Francés.
Sètge de La Vaur (1220)

Lo **sètge de La Vaur** se debanèt en 1220 durant la Crosada deis Albigés. Opausèt una armada tolosenca dirigida per Ramon VII de Tolosa a la garnison francesa de la vila. S'acabèt per una victòria occitana e lo chaple de la garnison.
Sètge de Puèglaurenç (1220)

Lo **sètge de Puèglaurenç** se debanèt en 1220 durant la Crosada deis Albigés. Opausèt una armada tolosenca menada per Ramon VII de Tolosa e la garnison francesa de la vila. Après lo chaple dei Francés a La Vaur, lei Crosats preferiguèron negociar e acceptèron d'abandonar la vila en cambi de la libertat de la garnison.
Sètge de Castèlnòu d'Arri (1220-1221)

Lo **sètge de Castèlnòu d'Arri** se debanèt de 1220 a 1221 durant la Crosada deis Albigés. Opausèt lei fòrças crosadas de l'Ostau de Montfòrt dirigidas per Amalric de Montfòrt ai fòrças coalizadas dei senhors e dei faidits occitans comandadas per Ramon VII de Tolosa. Après lei desfachas dei sètges de Tolosa de 1217-1218 e de 1219 e lo desastre militar de la batalha de Basièja totjorn en 1219, aqueu sètge representèt la darriera ofensiva importanta dei Montfòrt. Après uech mes de combat, Amalric deguèt finalament se replegar vèrs Carcassonna entraïnant divèrsei revòutas còntra son autoritat dins leis ancians estats Trencavel.
Sètge de Montreal (1221)

Lo **sètge de Montreal** se debanèt en 1221 durant la Crosada deis Albigés. Opausèt una armada occitana de senhors e de faidits occitans a la garnison francesa dau castèu de Montreal. Ben organizada e avitalhada, la garnison francesa capitèt de resistir fins a la bleçadura de son cap, Alain de Roucy, qu'entraïnèt sa capitulacion. Alain de Roucy moriguèt quauquei jorns après la batalha.
Sètge de Mirapeis (1223)

Lo **sètge de Mirapeis** se debanèt en 1223 durant la Crosada deis Albigés. Son debanament es mau conegut mai s'acabèt per la conquista dau castèu per lei fòrças dau còmte de Fois Rogièr Bernat II de Fois.
Insureccion de Cabaret

L**'insureccion de Cabaret** se debanèt en 1226-1229 durant la darriera partida Crosada deis Albigés après la mòrt dau rèi Loís VIII de França. Opausèt lei fòrças francesas de Humbert V de Beaujeu a la guerilha dei chivaliers faidits dirigida per Bertran Oton de Niòrt. S'acabèt per una victòria francesa mai lo debanament dei combats es fòrça mau conegut. Es possible que la region resistiguèsse fins a la signatura dau tractat de París.
Sètge d'Autariba (1226)

Lo **sètge d'Autariba** se debanèt en 1226 durant la Crosada deis Albigés. Aprofichant la retirada francesa durant la malautiá de Loís VIII, Ramon VII ataquèt la garnison francesa isolada d'Autariba. Lei Francés preferiguèron negociar l'abandon de la vila en cambi de la libertat.
Sètge de La Beceda

Lo **sètge de La Beceda** se debanèt en 1227 durant la Crosada deis Albigés. Lei fòrças francesas de Humbert V de Beaujeu ataquèron la vila mai la garnison capitèt de resistir e de s'escapar dins lo corrent de la nuech. L'endemans, la vila foguèt conquista per lei Francés qu'executèron la populacion.
Sètge dei Sarrasins

Lo **sètge dei Sarrasins** se debanèt au començament de l'annada 1228 durant la Crosada deis Albigés. Opausèt una armada occitana dirigida per lo còmte de Tolosa a una garnison francesa puei a una armada de secors comandada per Humbert de Beaujeu. S'acabèt per una victòria negociada entre Ramon VII e la garnison qu'abandonèt sa posicion en cambi de sa libertat.
Sètge de Querbús

Lo **sètge de Querbús** se debanèt en 1255 durant la pacificacion francesa dei regions conquistas après la Crosada deis Albigés. Opausèt una armada francesa comandada per Olivièr de Tèrme, ancian chivalier faidit raliat au rèi de França dempuei 1247, a la garnison dau castèu dirigida per Chabèrt de Barbairan. S'acabèt per una victòria francesa negociada : la garnison abandonèt lo castèu en cambi de sa libertat.
Sètge de Carcassona (1240)

Lo **sètge de Carcassona** se debanèt en 1240 durant la Revòuta Trencavel de 1240-1241. Una armada compausada de fidèus de l'Ostau de Trencavel e de chivaliers faidits capitèt d'organizar una revòuta generalizada de l'ancian domeni de la familha e assaièt de conquistar Carcassona. Pasmens, una armada de secors francesa arribèt per desblocar la vila e l'armada occitana deguèt se retirar a Montreal.
Insureccion de Limós

L**'insureccion de Limós** se debanèt en 1226-1227 durant la darriera partida Crosada deis Albigés après la mòrt dau rèi Loís VIII de França. Una insureccion occitana, compausada de fòrças dau domeni Trencavel, dau Comtat de Fois e de chivaliers faidits, capitèt de resistir ai fòrças francesas au mens fins a l'annada 1227. Pasmens, la fin dau debanament de l'insureccion es mau conegut. S'acabèt per una victòria francesa mai de movements de guerilha limitada demorèron dins la region durant d'annadas.
Sètge de Lombèrs

Lo **sètge de Lombèrs** se debanèt en 1223 durant la Crosada deis Albigés. Opausèt una garnison crosada a una tropa de faidits menada per Ramon II Trencavel. S'acabèt per la conquista de la vila e lei faidits de Trencavel jonhèron lo rèsta dei fòrças occitanas a l'entorn de Carcassonna.
Premiera Guèrra Indopaquistanesa

La **premiera Guèrra Indopaquistanesa** se debanèt dau 22 d'octòbre de 1947 au 31 de decembre de 1948 entre Índia e Paquistan. Foguèt entraïnat per lei problemas de partiment d'estats indós o musulmans entre lei dos estats novèus (Junagadh, Hyderabad e Cachemire). Durant lei combats, Paquistan capitèt de conquistar una partida de Cachemire. Finalament, un alta-au-fuòc foguèt acceptat per lei doas partidas e capa país ocupèt lei zonas conquistas. Pasmens, la linha de separacion au Cachemire foguèt pas reconeguda coma frontiera oficiala.
Segonda Guèrra Indopaquistanesa

La **Segonda Guèrra Indopaquistanesa** se debanèt d'aost a setembre de 1965 entre Índia e Paquistan. Foguèt entraïnada per d'infiltracions de soudats paquistanés per causar una revòuta de la populacion de la zona indiana de Cachemire e lo refús d'Índia d'organizar lo referendum sus lo futur de la region previst per leis acòrds signats après la guèrra de 1947-1948. Inicialament limitat au Cachemire, lo conflicte s'estendèt rapidament sus tota la frontiera entre lei dos estats. China menacèt d'intervenir còntra Índia e leis Estats Units d'America menacèron d'intervenir còntra China. Aqueu risc d'escalada dau conflicte permetèt la dubèrtura de negociacions e Índia e Paquistan acceptèron un retorn ai posicions de 1949.
Guèrra de Kargil

La **guèrra de Kargil** foguèt una guèrra frontaliera entre Índia e Paquistan que se debanèt de mai a julhèt de 1999. Foguèt entraïnada per l'infiltracion de fòrças paquistanesas après la fin de l'ivèrn sus de posicions inicialament ocupadas per l'armada indiana. Quand l'infiltracion foguèt descubèrta, leis Indians reüniguèron una fòrça importanta e mandèron una contraofensiva que va pauc a pauc reconquistar lei posicions perdudas en mai.
Sinagòga d'Uzhhorod

La **[[sinagòga]] d'Uzhhorod**, uèi en Ucraïna, dins la Rutènia subcarpatica, de la comunautat jusieva ortodòxa ashkenazí, foguèt obèrta a Uzhhorod en 1910. Projècte dels arquitèctes Gyula Papp e Ferenc Szabolcs, foguèt bastida en estil flamejant.

### Galariá



Imatge:Uzhgorod Synagogue C.jpg|
Imatge:Uschhorod synagoge.jpg|