Quebèc

**Quebèc** (*Québec* en francés, *Quebec* en anglés, conegut tanben coma ) es una província canadenca amb una populacion de 8,2 milions d'abitants. La majoritat dels quebequeses parlan francés, çò que fa de Quebèc lo sol territòri majoritàriament francofòn de l'America del Nòrd, amb l'archipèla francés de Sant Pèire e Miquelon, e qualques autres luòcs d'America.

La capitala de Quebèc es la vila de Quebèc. La vila pus poblada de Quebèc es Montreal, segonda ciutat francofòna del mond per òrdre d'importància.

## Geografia de Quebèc
thumb|right|250px|Topografia de Quebèc
Quebèc es situat a l'èst de Canadà, environat per la província d'Ontàrio e la baia d'Hudson a l'oèst, per las províncias de Tèrranòva e Labrador e de Nòu Brunswick a l'èst, los Estats Units (los Estats de Maine, Nòu Hampshire, Vermont e lo de Nòva York) al sud e l'Ocean Artic al nòrd.

Quebèc es la província pus estenduda de Canadà ; es un vast territòri, aproximativament 2,8 còps lo territòri francés, que sa màger part es pauc poblada. Mai de 90% de la superficia de Quebèc fa partida del bloquièr canadenc, un grand territòri que, istoricament, se disiá la region d'Ungava. Del temps de la Nòva França, Quebèc consistissiá en una franja de tèrra abitabla de qualques desenats de quilomètres de larg que costejava las doas ribas del fluvi de Sant Laurenç. Es aquí que los primièrs colons franceses s'installèron per cultivar la tèrra, aprèp l'aver desbosigada. 

En 1912, un grand tròç de la region canadenca d'Ungava foguèt levat dels Territòris del Nòrd-Oèst e integrat a Quebèc en seguida d'una lei del Parlament de Canadà aprovada per Londres. Aquesta vasta region del nòrd, gaireben inabitada, faguèt de Quebèc l'enòrma província que se coneis uèi. Aqueste ajust compreniá la baia de James, ont se tròban qualques uns dels projèctes idroelectrics pus importants de Quebèc. 

Lo territòri quebequés es extrèmament ric en ressorsas naturalas gràcias als bòsques de conifèrs, als lacs e als rius. Lo papièr, la fusta e l'idroelectricitat figuran coma las industrias mai importantas de la província. L'extrèm nòrd de Quebèc es format per una region subartica nomenada Nunavik, la tèrra dels Inuits.

La val del fluvi de Sant Laurenç es una region fertila ont se cultivan fruchs e cerealas e mai los produchs lachièrs, lo siròp d'aserau (que Quebèc n'es lo productor mai important del mond), e s'abarís de bestial.

Lo clima presenta de diferéncias importantas a causa de la granda extension territoriala. La zona sud e la val del fluvi de Sant Laurenç an un clima continental, es a dire, un ivèrn freg e un estiu caud. La partida centrala de Quebèc a un clima subartic caracterizat per d'ivèrns mai longs e mai fregs. La partida septentrionala de Quebèc a un clima artic. Finalament, a las illas de la Magdalena la mar a una gròssa influéncia sus lo clima.

## Las [[regions administrativas de Quebèc]]

Imatge:Regions administratives du Quebec.png|right|vignette|300px|Les régions administratives du Québec.

poly 213 415 206 223 305 215 304 232 246 230 255 266 251 283 263 289 280 302 291 307 307 315 308 294 318 301 333 299 429 281 432 292 403 311 388 338 359 344 364 375 323 380 293 367 238 401 213 421 Côte-Nord
poly 31 381 40 313 60 294 55 262 57 246 49 241 48 225 100 192 101 146 76 116 96 84 90 54 97 44 91 25 96 11 120 18 146 22 153 18 177 40 177 51 205 54 210 63 206 80 212 105 237 129 256 116 266 92 273 73 281 105 286 134 297 145 295 176 307 215 204 222 205 289 179 314 178 324 163 339 148 344 124 380 127 391 122 393 31 386 Nord-du-Québec
poly 72 499 87 499 112 497 136 490 138 492 132 495 114 501 90 506 89 513 72 514 72 502 Laval
poly 95 518 94 506 111 505 130 497 137 497 139 491 142 492 139 497 137 499 121 502 116 512 114 519 94 521 Montréal
poly 124 509 138 500 143 497 145 489 151 478 156 488 158 489 163 492 160 497 159 500 161 506 159 509 135 508 126 509 Montérégie
poly 152 478 161 474 168 467 174 465 175 471 182 468 184 475 179 479 182 485 181 488 175 484 170 487 164 490 161 494 Centre-du-Québec
poly 62 509 164 504 160 494 171 485 182 487 196 487 205 486 201 495 200 500 197 503 189 504 184 511 173 513 172 513 Estrie
poly 182 486 178 477 186 474 183 465 175 470 174 464 186 461 202 451 212 458 207 470 206 479 205 485 203 486 Chaudière-Appalaches
poly 203 449 217 429 245 405 270 390 273 394 276 395 286 401 267 410 270 416 259 416 253 420 241 426 241 433 233 439 230 441 225 437 217 451 211 458 Bas-Saint-Laurent
poly 260 416 263 418 270 414 268 410 284 399 270 390 266 384 285 374 298 368 314 376 339 379 356 381 367 387 374 414 374 424 366 429 297 417 286 414 262 423 258 423 255 417 Gaspésie–Îles-de-la-Madeleine
poly 211 417 207 289 179 315 178 327 163 342 149 345 126 380 128 389 126 396 151 426 184 426 190 424 205 423 Saguenay–Lac-Saint-Jean
poly 172 424 207 422 215 420 210 432 201 444 197 455 187 458 177 464 166 465 164 457 167 454 162 447 162 441 170 443 168 435 175 430 Capitale-Nationale
poly 146 480 143 474 147 466 145 452 141 454 138 447 134 444 135 440 123 427 106 427 108 394 125 394 125 398 147 424 148 426 150 428 170 425 171 430 167 433 166 435 167 440 161 438 159 442 160 448 161 451 165 452 164 455 161 461 164 461 165 467 167 467 160 468 155 475 149 480 147 486 149 479 Mauricie
poly 118 430 124 437 122 444 124 450 122 457 123 464 126 473 131 474 136 484 142 487 145 485 148 479 142 473 145 466 143 462 143 456 138 452 132 442 132 440 123 428 Lanaudière
poly 91 449 96 443 96 443 103 442 109 435 106 431 116 431 121 437 120 445 120 451 120 461 121 468 126 476 132 482 136 488 122 492 117 486 118 481 111 472 105 475 101 480 96 474 101 468 98 459 101 455 Laurentides
poly 55 469 58 463 55 451 57 437 66 440 65 445 73 443 74 441 80 439 84 434 94 429 100 427 103 424 103 429 106 431 108 436 101 442 96 442 91 447 90 449 90 451 96 456 97 459 97 465 97 467 94 475 99 480 106 478 111 474 117 482 116 486 116 491 93 497 88 490 82 492 77 489 77 479 71 482 70 482 61 471 Outaouais
poly 53 469 57 461 55 450 54 438 64 436 68 443 75 441 81 439 86 429 96 425 103 424 106 390 31 387 26 430 23 431 24 438 28 449 34 462 41 468 Abitibi-Témiscamingue

desc bottom-left

Quebèc es devesit en 17 regions administrativas :

* 01 Bas-Saint-Laurent
* 02 Saguenay-Lac-Saint-Jean
* 03 Capitale-Nationale
* 04 Mauricie
* 05 Estrie
* 06 Montreal
* 07 Outaouais
* 08 Abitibi-Téminscamingue
* 09 Côte-Nord
* 10 Nord-du-Québec
* 11 Gaspésie-Îles-de-la-Madeleine
* 12 Chaudière-Appalaches
* 13 Laval
* 14 Lanaudière
* 15 Laurentides
* 16 Montérégie
* 17 Centre-du-Québec

## Istòria de Quebèc

Lo primièr explorator europèu de Quebèc foguèt lo francés Jacques Cartier que plantèt una crotz a Gaspé l'an 1534 e que naveguèt pel fluvi de Sant Laurenç en 1535. En 1608, Samuel de Champlain donèt naissença a la Nòva França en fondant sus la riba nòrd del fluvi de Sant Laurenç, a un endrech nomenat *Kébec* ("destrech") pels aborigèns, la vila de Quebèc que venguèt lo punt de partença de l'exploracion francesa de l'America del Nòrd. A partir de 1627, lo rei de França Loís XIII concediguèt lo monopòli de la colonizacion als catolics. La Nòva França venguèt una colonia reiala en 1663, sota lo reine de Loís XIV.

Los franceses e los canadencs s'aliguèron amb los urons, contràriament als iroqueses qu'èran aliats als angleses. La Guèrra de Sèt Ans (1756–1763) entre Anglatèrra e França coneguèt un episòdi decisiu en America del Nòrd amb la desfacha en 1759 de l'armada de Loís Josep de Montcalm per l'armada del general anglés James Wolfe a la Batalha de las Planas d'Abraam, prèp de la vila de Quebèc. La Nòva França foguèt, atal, perduda definitivament per França. Canadà, la colonia pus granda de Nòva França, comptava solament  abitants al començament de la guèrra, mentre que la populacion de Nòva Anglatèrra èra de gaireben un milion de colons. A l'epòca, la populacion amerindiana de l'immens territòri de la Nòva França representava aperaquí  personas.

La Grand Bretanha prenguèt possession de la Nòva França en seguida del Tractat de París, en 1763. Loís XV e sos conselhièrs aimavan mai de conservar l'illa de Guadalope, productritz de sucre, que Quebèc, donat qu'aqueste èra considerat com un grand territòri glaçat sense cap d'importància per lo Reialme de França. Malgrat aquò, França perdèt l'empèri colonial qu'aviá bastit en America del Nòrd.

En responsa a las agitations de las colonias americanas, la corona britanica instaurèt l'Acte de Quebèc en 1774, que restablissiá lo còde civil francés e lo sistèma de proprietat territoriala, garantissiá la practica del catolicisme, mas manteniá lo còde criminal anglés. Durant la revolucion americana, la vila de Montreal foguèt presa e los revolucionaris americans ensagèron de ganhar los Canadencs a lor causa. Aquestes darrièrs restèron puslèu neutres durant lo conflicte, seguent las recomandacions de la Glèisa Catolica que se declarèt en favor dels Britanics.

Aprèp l'independéncia americana, los qu'avián sostengut la causa anglesa s'installèron en Quebèc. Insatisfaches dels privilègis nombroses concedits als Canadencs, demandèron de reformas, e obtenguèron çò que volián amb l'acte constitucional de 1791 que devesiguèt la província de Quebèc e creèt lo Naut Canadà (l'Ontàrio actual) e lo Bas Canadà (lo Quebèc actual). Las doas populacions descobriguèron lo parlamentarisme britanic e se mainèron, fòrça rapidament, dels limits d'aqueste sistèma colonial. 

Las grandas idèas del liberalisme de l'epòca finiguèron que provoquèron un soslèvament armat al Bas Canadà e al Naut Canadà en 1837 ; la revòlta s'amodèt aprèp lo refús de Londres de prendre en consideracion las peticions del Partit dels patriòtas de Louis-Joseph Papineau.

## Cultura quebequesa
*Article principal : [[Cultura quebequesa]]*

## Ligams extèrnes
* Govèrn de Quebèc
* Bandièra quebequesa
* Ofici quebequés de la lenga francesa