Fritz Lang

**Fritz Anton Christian Lang** (Viena, 5 de decembre de 1890 – Los Angeles, 2 d'agost de 1976) èra un cineasta alemand d'origina austriaca. 

## Biografia

Èra filh d'un celèbre arquitècte. Interromprèt los seus pròpris estudis d'arquitectura per s'insriure a l'Escòla de las Arts Graficas de Viena e mai tard de Munic. 

Comencèt dins lo cinèma en 1909, a Brujas (Belgica). Tornèt a Viena aprèp de la declaracion de la guèrra, e s'enrotlèt dins l'armada austriaca. 

En 1916 comencèt d'escriure scenari pels estúdios Universum Film AG (UFA) e trebalhèt coma realizador d*'Hallblut* (1919) e *Las aranhas* (1920), que foguèron plan recebuts. Suls scenari de la seuna femna Thea von Harbou filmèt *Das Wandernde Bild* (1920), *[[Der Müde Tod]]* (1921), *[[Dr. Mabuse, der Spieler]]* (1922), *[[Spione]]* (1927) e *[[Das testament des dr. Mabuse]]* (1933). 

Se destacan *[[Die Nibelungen]]* (1924), Metropolis (1927), *[[Frau im Mond]]* (1929) e *[[M – Eine Stadt sucht einen Mörder]]* (1931). 

Quand terminava lo filme *Das testament des dr. Mabuse* (1933) recebèt la prepausa de Joseph Goebbels per far carrièra a la direccion dels estúdios alemands UFA, mas Lang èra contra lo nazisme, e aquela meteissa nuòch deguèt fugir cap a França, daissant enrè gaireben tot çò qu'aviá i e tanben la seuna esposa Thea von Harbou, scenarista de fòrça dels seus filmes e mai pròcha de l'ideologia egemonica en Alemanha de l'epòca. 

Un còp a París, filmèt *Liliom* (1934), mas anèt a Hollywood aquel meteis an se ligant amb la Metro-Goldwyn-Mayer, e comencèt una nòva estapa de la seuna carrièra que, estonablament, sostenguèt de la comunautat alemanda e lo dinamisme e l'exuberéncia d'Hollywood provoquèt coma una renaissença que pertòca sa forma de dirigir e la tematica de sos filmes. Atal, daissèt enrè la seunas anterioras obsessions esteticas, fruch de las experiéncias amb l’expressionisme e los arguments tipicament europèus. Coma s'èra una renaissença dins la seuna creacion coma dins lo domèni personal, Fritz Lang se trobèt pres dins aquela nòva societat plena de contrastes e de contradiccions que, d'un costat, èra lo refugi des perseguits del fascisme e del nazisme, e d'un autre costat viviá los efèctes d’una intolerància e de tensions especificas, al mens en esperit, dels mals que de forma tragica afectavan al Vièlh Continent.

Fruch d’aquela metamorfòsi sortiguèron de filmes fòrça celèbres coma, *Rancho Notorius*, que li serviguèt per introduire de variantas psicologicas en un genre alara a l'encòp elementari e fòrt coma lo *[[western]]*, *Fury* (1936), que conta un dels primièrs e mai vigoroses contra la pena de mòrt e la demagogia capabla de reütilizar e de ne far benefici los obscurs interèsses dels instintes pus basses de l’òme; *Moonfleet*, que mòstra la seuna insolita fascinacion per l’aventura a l'estat pur e per l’esperit infantil que travèrsa tot aquel filme, o *The big heat* (1953), obra mestresa totala e absoluda, pèira angulara del cinema negre e critica despietadosa de la corrupcion, institucionala e quotidiana, de la seuna patria d’adopcion.

Pasmens, la carrièra de Lang correspond pas, sul plan quantitatiu, amb aquela dels pars. Alunhat de l'esperit de competeticion que dominava a Hollywood, Lang donèt a cada projècte un dessenh e una estampa personala pròpria d’aquela d'un líder o, almens, dels realizators europèus que a partir de la fin dels ans cinquanta inventèron de fach lo concèpte e la realitat de çò que se nomena lo *cinèma d’autor*. 

Aquò es la causa pas dicha de la raretat de sa filmografia, e mai d'una decepcion progressiva, que fin finala lo conduguèt a tornar cap a Euròpa e, ironicament, en Alemanha, onte acabèt la seuna carrièra amb dos filmes mens inspirats del doctor Mabuse, personatge clau dels seus primèrs grands succèsses.

A la fin dels ans 1950, en partida a causa del clima creat per las enquèstas del Comitat d'Activitats Antiamericanas e tanben per l'ofèrta d'un productor, tornèt a la Republica Federala d'Alemanha per filmar *[[Der Tiger von Eschnapur]]* (1958), *[[Das Indische Grabmal]]* (1959) e *[[Die Tausend Augen des Dr. Mabuse]]* (1960), lo seu darrièr filme.

## Filmografia