open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Artana

vinheta|Artana.
**Artana** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Artanâ<small>t</small>* (en letras arabas), *Artana* en  1240, 1242, 1248, 1277, 1403. L'etimologia es preromanica, de mal precisar, es pas araba. I a una *Artana* a la  província d'Alessandria. L'iniciala *art-* se tròba tanben en Artesa, Artés, Arties, Artaso, Artasona (los dos darrèrs en Aragon), çò que fa  sospeitar l'ibero-basc *arte*, « entremèg ». En realitat *arte* es una pòstposicion, non una preposicion. Se pòt pensar a *arte*, « alzina en catalan, donc *euse* ». Mès i a una semblança impressionanta ambe'l dieu *Artahe* / *Artehe* / *Arteie*, documentat en Comenge, idèa pas contradictòria ambe la d'euse. Las finalas son de sufixes aplicables a de rasics iberoaquitanas, *-ěsse* (d'Artés), *-es(i)a* (d'Artesa), *-aso* (d'Artaso(na)), *-an(a)* (d'Artana, Artà) .

## Nòtas


vinheta|Artana.
vinheta|Portada de la iglesia parroquial de San Juan Bautista de Artana.
Begís

vinheta|Begís
vinheta|Rauisuquio del Triásico en Bejís
**Begís** (*Bejís* en espanhòl) es un municipi valencian, dins los Païses Catalans. Administrativament, es dins la província de Castelló e la Comunautat Autonòma del País Valencian dins l’estat espanhòl.
## Istòria
A l’entorn de 1842 se pèrd Sacanyet. D'aquel temps èra del canton (partit judicial) de Viver, ara depend de Sogorb.
Benassal

vinheta|Benasal
vinheta|Monument del poble de Benassal al poeta Carles Salvador

vinheta|Ermita de Loreto (Benassal)
**Benassal** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian. En 2023 segon l'INE, la populacion èra estimada a 1026 abitants sus una superfícia de 79,6 km².
Benicàssim

vinheta|Platja de Voramar, Benicàssim

vinheta|Platja de Benicàssim)
vinheta|Ostal comunal de Benicàssim
**Benicàssim** es un municipi de la província valenciana de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.

vinheta|Ostal comunal de Benicàssim
Benlloc

vinheta|Ermita de Loreto (Benlloc)
vinheta|Municipi de Benlloc.
**Benlloc** (oficialament en valencian; en espanhòl: Benlloch) es una comuna valenciana de la província espanhòla de Castelhon, dins la Comunautat Valenciana.

## Referéncias
Borriana (Plana Baixa)

vinheta|Borriana, ajuntament.
vinheta|Torre vigía de la Mar (Borriana).

**Borriana** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.

vinheta|Clot de la Mare de Déu, Paraje Natural Municipal de Burriana.
Borriol

vinheta|Borriòl
vinheta|Ermita de Sant Vicent Ferrer de Borriol (Castelló).
vinheta|Borriol.

**Borriòl** (**Borriol** en catalan) es un municipi de la comarca de la Plana Alta al País Valencian.

vinheta|Vía Augusta (Borriol).
Càlig

vinheta|Torre de Càlig
vinheta|Santísima Trinidad, Cálig
**Càlig** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.

vinheta|Cálig.
vinheta|Cálig.

vinheta|Pórtic de la façana principal de l'esglèsia parroquial de Cálig
Castellfort

vinheta|Castellfort
vinheta|Gastronomía de Castellfort, els "pastissets"

vinheta|Ermitori de Sant Pere (Castellfort)
**Castellfort** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.

vinheta|Castellfort.
vinheta|Castellfort.

vinheta|Ermita de Sant Pere (Castellfort)
Caudiel

**Caudiel** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Cervera del Maestrat

vinheta|Cervera del Maestre (Castellón, España)
vinheta|Panorámica de Cervera del Maestre (Castellón, España).

**Cervera del Maestre** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
vinheta|centrat|Carta de poblacion (1235)
Xert

vinheta|La Barcella ( Xert).

vinheta|Xert-Chert
**Chert** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.

vinheta|Xert.
vinheta|Xert-Chert.

## Història

vinheta|Xert.

## Patrimoni
Xilxes

vinheta|Ayuntamiento de Xilxes-Chilches (Castellón, España)
vinheta|Casa de la Música del municipi de Xilxes

**Chilches** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.

vinheta|Església de l'Assumpció de Xilxes
Cirat

vinheta|Ostal de la comuna de Cirat (Castelló)
vinheta|Panoramica de Cirat (Castelló)

vinheta|Casa de Cultura (Cirat)
vinheta|Torre del Palau dels Comtes de Cirat, o Torre dels Comtes
**Cirat** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.

vinheta|Iglesia Parroquial de San Bernardo (Cirat, Castelló)
Culla

vinheta|Culla (Alt Maestrat, Castelló)
vinheta|Setena de Culla.
**Culla** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian. En 2023 segon l'INE, la populacion èra estimada a 480 abitants sus una superfícia de 116,3 km².

vinheta|Torre Matella (Culla).
vinheta|Panorámica de Culla (Castelló).
El Forcall

vinheta|Panorámica del Forcall (Castellón)

vinheta|Església parroquial de l'Assumpció (Forcall, Castelló)
vinheta|Ermita de la Consolacioneta (Forcall)
**Forcall** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Llucena

vinheta|Torre de Foios. Torre ibérica (Llucena, Castellón).
vinheta|Llucena
**Lucena del Cid** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.

vinheta|Llucena
vinheta|Llucena
La Mata de Morella

vinheta|La Mata de Morella
vinheta|Ermita de Santa Bárbara, La Mata de Morella
**La Mata de Morella** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.

vinheta|Moli de propis de la Vila
vinheta|La Mata de Morella
La Jana

vinheta|Creu de terme (La Jana)
vinheta|La Jana.

vinheta|Font dels Llavadors (La Jana)
vinheta|Antiguo tablero de juego grabado sobre una losa de piedra (La Jana)
vinheta|La Jana. Puerta dorada.
**La Jana** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Montán

**Montán** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Montanejos

**Montanejos** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian
vinheta|Montanejos, Villa Termal
vinheta|Alqueria de Montanejos

vinheta|Fuente de los Baños (Montanejos).
Nules

**Nules** es un municipi de la província de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Olocau del Rey

vinheta|Ermitori de Sant Marc (Olocau del Rei)
vinheta|Casa Consistorial de Olocau del Rey

vinheta|Ermita de la Magdalena (Olocau del Rei)
vinheta|Ermitori de Sant Marc (Olocau del Rei)
**Olocau del Rey** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Orpesa

vinheta|Torre del Rei, Orpesa-Oropesa del Mar
vinheta|Castillo de Oropesa del Mar.
vinheta|Orpesa

**Oropesa del Mar** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.

vinheta|Ajuntament
Ribesalbes

vinheta|Municipio de Ribesalbes, mural cerámico de la Mancomunidad Espadán-Mijares.
**Ribesalbes** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.

vinheta|Panel promotor de la Cerámica de Ribesalbes.
vinheta|Ribesalbes.
vinheta|Ribesalbes.
Sacanyet

**Sacanyet** (oficialament en castelhan: *Sacañet*) es un comuna valenciana, dins la província de Castelló, dins la Comunautat Valenciana. Sul plan cultural, apartenen als Païses Catalans.

## Istòria
Abans 1842 èra part de Begís. Foguèt nomenat Canales abans de portar lo nom de Sacanyet.
La Salzadella

vinheta|Ajuntament de la Salzadella
vinheta|Església parroquial de l'Assumpció de la Salzadella
vinheta|Portal de la Bassa, Muralles de la Salzadella
vinheta|Calvari de la Salzadella.
**La Salzadella** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.

vinheta|Cireres de La Salzadella.

vinheta|Església parroquial de l'Assumpció de la Salzadella
Sant Rafael del Riu

vinheta|Ayuntamiento de San Rafael del Río
vinheta|Sant Rafael del Riu

vinheta|San Rafael del Río (Comunidad Valenciana, España)
**San Rafael del Río** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.

vinheta|Sant Rafael del Riu

vinheta|El riu Sénia al seu pas per el Castell i Sant Rafel del Riu
Sant Jordi

**Sant Jordi** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Sant Mateu

vinheta|Muralles defensives de Sant Mateu
vinheta|Monestir de Santa Anna (Sant Mateu).
**Sant Mateu** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.

vinheta|Sant Mateu.
vinheta|Palau del Marqués de Villores (Sant Mateu).
Santa Magdalena de Polpís

vinheta|Ayuntamiento, Santa Magdalena de Pulpis

vinheta|Santa Magdalena de Pulpis, Turismo Comunidad Valenciana
vinheta|Església parroquial de Santa Magdalena (Santa Magdalena de Pulpis)
**Santa Magdalena de Pulpis** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
La Serratella

vinheta|La Serratella- Sarratella
vinheta| La Sarratella.

**Sarratella** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian. En 2023 segon l'INE, la populacion èra estimada a 110 abitants sus una superfícia de 18,8 km².

vinheta|La Sarratella, carrer de la Nevera.
Sogorb

vinheta|Segorbe. Plano turístico – Segorbe Puerta Abierta.

vinheta|Segorbe.
**Segorbe** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.

vinheta|Segorbe (Castellón).
Sot de Ferrer

vinheta|Sot de Ferrer (Castellón).
vinheta|Calvari de Sot de Ferrer.
**Sot de Ferrer** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.

vinheta|Iglesia de la Inmaculada Concepción de Sot de Ferrer (Castellón).
vinheta|Monte del Calvario de Sot de Ferrer.j
Tírig

vinheta|Tírig

vinheta|Tírig, casco urbano
vinheta|Barranc de la Valltorta, Tírig
vinheta|"Barraca de pedra", canteria de la piedra seca
**Tírig** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.

vinheta|Barranc de la Valltorta (Tirig)
Toga

vinheta|Panorámica de Toga, comarca Alto Mijares (Castellón)
vinheta|Toga, mural cerámico, Mancomunidad Espadà-Millars

**Toga** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.

vinheta|Toga.
La Torre d'en Doménec

vinheta|Ermitatge de la Maire de Dieu de la Font de la Torre d'en Doménec
vinheta|Ostal de comuna de la Torre d'en Doménec (Castelló)
vinheta|Glèsia parroquiala de Santa Quitèria de la Torre d'en Doménec
vinheta|La Torre d'en Doménec.

**La Torre d'en Doménec** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.

vinheta|Rota toristica de "La Plana de L’Arc" (La Torre d'en Doménec).
vinheta|Vinhal (La Torre d'en Doménec).
La Torre d'en Besora

vinheta|Torre d'En Besora (Castelló).

**La Torre d'En Besora** es un municipi valencian, situat administrativament dins la província de Castelló e la comunitat autonòma del País Valencian. En 2023 segon l'INE, la populacion èra estimada a 164 abitants sus una superfícia de 11,87 km².

vinheta|La Torre d'En Besora.
vinheta|'''Barraca del Cocó d'aigüa de la Fontella del Racó (La Torre d'en Besora).'''
Torreblanca

vinheta|Vista panorámica de Torreblanca
vinheta|Torreblanca

vinheta|Platja Nord de Torreblanca
vinheta|Playa Norte de Torrenostra (Torreblanca)
vinheta|Paella Valenciana, gastronomía de Torreblanca
vinheta|Cocs de magre, llonganisses i cansa-la.
vinheta|Repostería: Pastissets de boniato
**Torreblanca** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.

vinheta|Platja Nord de Torrenostra-Torreblanca.
Traiguera

vinheta|Traiguera (Castelló)

vinheta|Església parroquial de l'Assumpció (Traiguera, Castelló)
vinheta|Església parroquial de l'Assumpció (Traiguera)
vinheta|Portalet (s. XIV). Puerta de la Muralla Medieval de Traiguera
**Traiguera** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Vall de Almonacid

**Vall de Almonacid** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Vilafamés

vinheta|Vilafamés
vinheta|Palau del Batlle, Museu d'Art Contemporani (Vilafamés).

**Vilafamés** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.

vinheta|Fábrica, industria cerámica (Vilafamés).
Vilanova d'Alcolea

vinheta|Vilanova d'Alcolea
vinheta|Poplar monumental (Vilanova d'Alcolea)
**Vilanova d'Alcolea** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.

vinheta|Aeroport Castellón-Costa Azahar (Vilanova D'Alcolea)
vinheta|Vilanova d'Alcolea
vinheta|Ermita del Calvari de Vilanova d'Alcolea

vinheta|Via Augusta (Vilanova d'Alcolea)
vinheta|Panorámica de Vilanova d'Alcolea
Les Useres

vinheta|Iconografía de la Romería  dels Pelegrins de les Useres.
**Les Useres** (*Useras* en espanhòl) es un municipi valencian, dins los païses catalans. Administrativament, es dins la província de Castelló e la Comunautat Autonòma del País Valencian dins l’estat espanhòl.

Vista panorámica de Les Useres (Castellón).JPG|Les Useres.
Carrer de Les Useres.JPG|Carrièra de Les Useres.
Portic de l'església parroquial de Les Useres.JPG|Portal de la glèisa parroquiala de Les Useres.
Les Useres (Alcalatén,Castellón).JPG|Autra vista de Les Useres.
La Vall d'Alba

vinheta|Ajuntament de la Vall d'Alba
vinheta|Iglesia parroquial de San Joan Bautista (La Vall d'Alba)
vinheta|Esglèsia parròquial de l'Assumpció de la Verge (La Pelejaneta, La Vall d'Alba)

vinheta|Vinya (La Barona, Vall D'Alba)
**Vall d'Alba** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.

## Barris e caserius
La municipalitat de Vall d'Alba compren tanben los centres de populacion seguents: La Barona, Mas de Campos, Mas de Cholito, Mas de la Matisa, Mas de la Obrera, Mas de la Sena, Mas de Roures, Mas del Curro, Montalba, la Pelechaneta, e les Ramblelles.
Vilar de Canes

vinheta|Vilar de Canes

vinheta|Ajuntament de Vilar de Canes
**Vilar de Canes** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian. En 2023 segon l'INE, la populacion èra estimada a 159 abitants sus una superfícia de 15,9 km².
La Vilavella

vinheta|Ajuntament de La Vilavella

vinheta|Iglesia Parroquial de la Sagrada Familia de la Vilavella
vinheta|Interiores de la iglesia Parroquial de la Sagrada Familia de La Vilavella
**La Vilavella** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Vilafranca dels Ports

vinheta|Ermita de Santa Bàrbara (Vilafranca del Cid)
vinheta|Ermita de la Virgen del Llosar de Vilafranca.
vinheta|Masía Fortificada Torre Fonso. Mas Torre Alfonso, Vilafranca (Ports).

**Villafranca del Cid** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Vinaròs

vinheta|Antiga església parroquial de Sant Agustí bisbe (Vinaròs)
vinheta|Port pesquer de Vinaròs
vinheta|Vinarós, Santuari de la Misericordia.

vinheta|Natzaré, Vinaròs
vinheta|Vinaròs
**Vinaròs** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Vistabella del Maestrat

[vinheta|[[Fichièr:Ayuntamiento de Vistabella del Maestrazgo.jpg|vinheta|[Fichièr:Murallas (Vistabella del Maestrazgo).jpg|vinheta|Vistabella del Maestrazgo.Vistabella del Maestrazgo.]]]]
vinheta|Vistabella del Maestrat

**Vistabella del Maestrazgo** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Sorita

vinheta|Santuari de la Mare de Déu de la Balma (Sorita, Castelló)
vinheta|Sorita
**Zorita del Maestrazgo** es un municipi de la província espanhòla de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.

vinheta|Sorita.

vinheta|Sorita
Villamalur

vinheta|Villamalur, Alto Mijares (Castellón).
vinheta|Villamalur (Castelló).

**Villamalur** (en catalan: **Vilamalur**) es un municipi de la província de Castelló e de la Comunautat Autonòma del País Valencian.
Andreas Michalakopulos

**Andreas Michalakopulos** (1876-1937) òme politic foguèt primièr ministre de Grècia entre 1924 e 1925.
Malakbel

[left|thumb|200px|[Triada de divinitats de Palmira: de dreta a esquèrra,  l' Malakbel, lo diu de la Lua Aglibol e lo  Baalshamin, Musèu deu Lovre]]

[thumb|upright|Altar de Malakbel, [Musèu del Capitòli de Roma.]]
**Malakbel** (valent a díser  en aramèu) qu'èra ua divinitat solara venerada a Palmira a l'epòca preislamica.
Abenójar

vinheta

**Abenójar** es un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Aguilar de la Frontera

**Aguilar de la Frontera** es un municipi de la província espanhòla de Còrdoa e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
La Granjuela

vinheta
**La Granjuela** es un municipi de la província espanhòla de Còrdoa e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Ames (La Coronha)

**Ames** es un municipi de la província espanhòla de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Ames

*Ames (Pas de Calais), una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
*Ames (La Coronha), un municipi de la província de La Coronha e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
*Ames (Iowa), una vila americana d'Iowa.
Ferrol

**Ferrol** (entre 1938 e 1982, **El Ferrol del Caudillo**) es una comuna galèga qu'aparten administrativament a la província espanhòla de La Coronha.
Ostau Cairat

L**'Ostau Cairat** es un temple roman exastil edificat au debut dau sègle I a Nimes, dins  Gard. 

Quand fuguèt bastit, l'emperaire August lo dediquèt a la glòria de sei dos felens : lei consols e caps militars Lucius Caesar e Caius Julius Caesar. Au fiu daus sègles, lo temple es vengut un ostau consulari, una glèisa puèi un musèu deis arts antics. Es uèi un dei temples romans lei melhors conservats au mond.
Baalshamin

[left|thumb|200px|[Triada de divinitats de Palmira: de dreta a esquèrra,  l' Malakbel, lo diu de la Lua Aglibol e lo  Baalshamin, Musèu deu Lovre]]
left|thumb|200px|Temple de Baalshamin a Palmira 
**Baalshamin** (ܒܥܠ ܫܡܝܢ *Baal Shamen* en aramèu)  qu'èra lo diu deus cèus venerat peus pòbles semitics.
Numeracion etrusca

La **numeracion etrusca** es aquela que los Etruscs utilizavan, un sistèma de numeracion adaptat de la cultura grèga atica e que fuguèt transmesa en granda partida a la civilizacion romana.

## Sistèma
Lor sistèma es de basa 10 e non oas de basa 20 coma l'èra lo nòstre a l'Edat Mejana, o encara sovent de 5 coma dins l'escritura latina (IV per 4). Los Etruscs escrivián IIII per 4 (coma se fa suls quadrants dels relòtge). La practica de la sostraccion pels 3 nombres precedent la detzena superiora es constanta e escrivián 17 (*ci-em zathrum* : 3 tirat de 20), 18 (*esl-em zathrum* : 2 tirat de 20), 19 (*thun-em zathrum* : 1 tirat de 20). 

Los Romans, eles, utilizèron aquela sostraction, sonqu'en partida, limitada à 1, coma dins lo 9 (IX), lo 40 (XL), lo 90 (XC), e dins las formas gramaticalas arquaïcas  (2 avant de 20),  (1 avant de 20),  (99)...

Istoricament aquel sistèma es derivat d'aquel de las òscas de comptatge del bestial:  
* una barra sul pal per una bèstia, doas barras... 
* arribat a dètz, barram l'ensems puèi remplaçam aquel ensems per una crotz: una crotz transversala en forma de signe plus (+) puèi de sant Andrèu (X).
* Lo cinc es derivat del X e representa sa mitat Λ (çò que los Romans interpretèront dins lo signe capvirat V) 

* lo cinquanta que vesèm coma une flècha (↑) es en fach un I susmontat del signe Λ (cinq) coma lo fasèm pels expausants.

* Lo cent pòt èsser interpretat de dos biais:
** cumulariá dos còps los dos signes compausant lo cinquanta en formant una estela Ж, 
** o alara vendriá de l'X crosat amb l'I (un dètz superior egal a cent)
** La C qu'encontram a vegada, es pas una letra de l'alfabet etrusc.

Quines que sián los signes utilizats son diferents de las letras, *a contrario* d'aqueles dels Romans que prenguèron de letras per lors nombres (I V X L C D M) e los signes representant 500 e 1000 son mai tardius.

Es tanben possible que de signes sián acrofonics (utilisant la letra iniciala del nombre escrich): Λ es tanben una varianta grafica locala de la *m* (maχ: 5), X nòta localament une siflanta arquaïca valent *ś* (śar :10)

## Istòria
Foguèron trobats (coma la lenga dtrusca) sonque sus pauc d'objèctes:

Los nombres (fins 100) foguèron trobats escrichs suls sarcofags per exprimir l'edat du mòrt : *II +++↑* (lectura de drecha a esquèrra) pels 82 ans del mòrt sus un sarcofag del Musèu arqueologic nacional de Tarquinia. 

Los 6 primièrs chifras, reconeguts per lor preséncia suls dats etruscs (de jogar o de divinacion) que comportavan los chifras d'1 a 6 e que dins la lenga etrusca s'escrivián en totas letras:  *θu*, *zal*, *ci*, *huθ*, *maχ* e *śa*  (pour 1, 2, 3, 4, 5 e 6).

E la valor dels seguents per las operacions reportadas: *mach* + *zal* = sèpt ; *thu* + *huth* = sèpt ; *ci* + *ša* = sèpt. 

(Los caractèrs emplegats aquí per presentar las formas ancianas dels chifras son empruntats a divèrsas escrituras, per semblança. Lo traçat real dels caractèrs pòt pas èsser dirèctament reproduch aquí.)

## Consensús dels etruscològs

### Bibliografia

## Notes et références


## Vejatz tanben
### Articles connèxes
*Lenga etrusca
Acant

Los **acants** son un genre *(Acanthus)* de plantas vivaças de la familha dels Acanthacèas comprenent una trentena d'espècias originàrias subretot d'Eurasia e d'Africa.

## Mitologia
Acant *(Akantha)* èra una ninfa grèga.
Apollon, lo dieu del Solelh, la voliá raubar mas ela se laissèt pas far e li grafinhèt la cara. Per tal de se venjar, lo dieu la metamorfosèt en una planta espinosa qu'aima lo solelh, e que dempuèi pòrta aqueste nom.

## Etimologia
Lo nom deriva del grèc ancian **ακανοϛ**, que designava la tèsta espinosa de qualques plantas, e **ανθοϛ**, la flor.

## Escultura e arquitectura
La fuèlha d'acant es la decoracion caracteristica dels capitèls de l'òrdre corintian; es tanben un dels motius mai frequents sus las esculturas de l'art roman.

## Lista d'espècias
:
* *[[Acanthus balcanicus]]* Heywood & I.Richardson (Syn. *Acanthus hungaricus* (Borbas) Baenitz, *Acanthus longifolius* Host.) - Acanthe de Hongrie
* *[[Acanthus eminens]]* C.B. Clarke
* *[[Acanthus ilicifolius]]* L.
* *[[Acanthus mollis]]* L., es una planta mediterranèa que las fuèlhas son fòrça decopadas. En arquitectura, lor forma inspirèt lo motiu del capitèl corintian.
* *[[Acanthus montanus]]* T. Anders.
* *[[Acanthus spinosus]]* L. - 
* *[[Acanthus syriacus]]* Boiss.

Selon NCBI 6 d'agost de 2010 :
* *[[Acanthus ebracteatus]]*
* *[[Acanthus eminens]]*
* *[[Acanthus ilicifolius]]*
* *[[Acanthus longifolius]]*
* *[[Acanthus mollis]]*
* *[[Acanthus montanus]]*
* *[[Acanthus pubescens]]*
* *[[Acanthus sennii]]*
* *[[Acanthus spinosus]]*


Fichièr:Acanthus balcanicus02.jpg|*Acanthus balcanicus*
Fichièr:Acanthus mollis01.jpg|*Acanthus mollis*
Fichièr:Acanthus mollis02.jpg|Inflorescence


Fichièr:Acanthus balcanicus leaf.jpg|Fuèlha d**Acanthus balcanicus''
Fichièr:2006-12-01Acanthus03.jpg|Fuèlha d''Acanthus mollis''
Fichièr:Acanthus spinosus leaf.jpg|Fuèlha d**Acanthus spinosus*
</gallery>

== L'acant coma planta de jardin ==
Las acants son d'erbacèas miègpersistentas, pauc subjècta a las malautias, de florason espectaculària de grands espgs de flors blancas, ròsas o malvas de bractèas espinosas.

Tres espècias son frequentament cultivadas dins los jardins d'Euròpa occidentala&nbsp;: *A. balcanicus*, *A. mollis* et *A. spinosus*. 
**A. balcanicus*, de fuèlhas pennadas relativament estrechas, es la mai rustica. 
**A. mollis* de fulhatfe mai decoratiu. 'Latifolius' es una seleccion de fuèlhas mai grandas.
**A. spinosus'', mai pichona, de fuèlhas fòrça descopadas e espinosas. 'Spinosissimus' a de fuèlhas d'espinas mai apuntadas.

Los acants tendon a secar e pèrdon las fuèlhas al pé.

## Vejatz tanben

## Nòtas e referéncias


## Ligams extèrnes
Abia de la Obispalía

vinheta|Ajuntament

**Abia de la Obispalía** es un municipi de la província espanhòla de Cuenca e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Aglibol

[left|thumb|200px|[Triada de divinitats de Palmira: de dreta a esquèrra,  l' Malakbel, lo diu de la Lua Aglibol e lo  Baalshamin, Musèu deu Lovre]]
**Aglibol** (nom aramèu valent a díser "vetèth de Bel" en occitan) qu'èra ua divinitat lunara venerada a Palmira a l'epòca preislamica.
Alarcón

**Alarcón** es un municipi de la província espanhòla de Cuenca e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Gascueña

**Gascueña** qu'ei ua comuna castelhana fondada per gascons. Qu'ei administrativament dens la província de Cuenca e la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha, dens l'estat espanhòu.

## Articles connèxes
* Diaspòra occitana

## Bibliografia
* Auñón (2022): Paco Auñón, "Gascueña, un pequeño pueblo de Cuenca con más jóvenes que ancianos", *Cadena Ser*, en linha, 26 d'abril de 2022.
* Carretero Gallarte (sd): Iván Amor Carretero Gallarte, "Gascueña", *Enciclopedia del Románico*, Aguilar de Campoo: Fundación Santa María la Real, s.d. e en linha.
* Madoz (2022): Pascual Madoz e Ibáñez. "GASCUEÑA : l. con ayunt. en la prov. y dióc. de Cuenca", *[[Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar]]*. Vol. 16. Estrasborg: Edicions Talvera. 2022. p. 4910.
Amer

**Albanyà** es una comuna de la província espanhòla de Girona, en Catalonha.

## Geografia
### Localizacion
Amer se situa al nòrd de la comarca de la Selva, a  a l'oèst de Girona. D'una altitud anant de  dins la val a près de , lo territòri de la municipalitat se trapa al dintre del piemont pirenenc.

### Comunas confrontantas

## Personalitats ligadas amb la comuna
*Carles Puigdemont (cònsol màger de Girona , puèi President de la Generalitat de Catalonha)

## Nòtas e referéncias
Anglès (la Selva)

**Anglès** es un municipi de la província catalana de Girona e de la Comunautat Autonòma de Generalitat de Catalonha.
Agullana

**Agullana** () es una comuna de la província espanhòla de Girona, en Catalonha.

## Nòtas e referéncias
Aiguaviva

**Aiguaviva** () es una comuna de la província espanhòla de Girona, en Catalonha.

## Toponimia
Ni per èsser administrativament en Gironés ni a la Selva, Aiguaviva se ditz tanben **Aiguaviva de la Selva**, per se diferenciar d'Aiguaviva de Bergantes, municipi catalanoparlant de la província de Teròl e de la comarca de Baix Aragó, istoricament del Matarranya. 

*Aiguaviva* ven del latin *aqua*, « aiga » e *viva*  (parièr en occitan) o de lors resultats en latin vulgar e en catalan.

*Aig(u)a(s)viva(s)* es un sintagma espandit coma toponime mai que mai en occitanoromanic (i a pas d'exemple, per las comunas o los municipis, d' **Aguaviva* en iberoromanic o d' **Eauxvives* en galloromanic; vertat es qu'en espanhòl o en portugués, l'adjectiu seriá diferent). Es mai que mai al plural, benlèu pas dempuèi l'origina, mès demòra al singular dins Aiguaviva de la Selva e Aiguaviva de Bergantes, las comunas catalanas (lo monestier d*'Aigües Vives*, a Carcaixent, al País Valencian, usa çaquelà del plural). Demanda pas de traduccion e pòt èsser motivat per la preséncia de rius, de fonts, o de rius que naisson de fonts; en mai del sens literal e concret, la motivacion del nom foguèt benlèu son aspècte melioratiu o valorizant : es benlèu pas per azard se, almens per las comunas e municipis, se tròba sonque en clima mediterranèu o oceanic d'influéncia mediterranèa e s'es absent de Lemosin, d'Auvèrnhe e de Gasconha, que l'aiga i manca pas. Dins la practica, se limita (totjorn per las comunas o municipis), al catalan, al lengadocian meridional e oriental e a la broá del provençal : a donc un caractèr regional net.

## Nòtas e referéncias
Avinyonet de Puigventós

**Avinyonet de Puigventós** es un municipi catalan, situat dins la província de Girona e la Comunitat autonòma del Principat de Catalonha.
La Bisbal d'Empordà

**La Bisbal d'Empordà** es un municipi de la província catalana de Girona e de la Comunautat Autonòma de Catalonha.
Canet d'Adri

thumb|250px|Vista de la glèisa de Sant Vicenç de Canet d'Adri

**Canet d'Adri** es un municipi de la comarca del Gironés, (província catalana de Girona) e de la Comunautat Autonòma del Principat de Catalonha.
Llanars

**Llanars** es una comuna catalana de la Val de Camprodon, en Ripolhés. Depend administrativament de la província espanhòla de Girona.

## Toponimia
Lo nom del vilar es documentat cap en 1068 amb la forma *Lenars*.
Agrón

**Agrón** es un municipi de la província espanhòla de Granada e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Puigcerdà

**Puigcerdà** es una comuna de la província espanhòla de Girona, en Catalonha. Puigcerdà es la capitala istorica de Cerdanha e oficialament de la comarca actuala de la Baissa Cerdanha (*Baixa Cerdanya* en catalan), en mai d'èsser capluòc del districte judiciari de Puigcerdà. 

## Geografia

## Referéncias
Quart

**Quart** es un municipi de la província catalana de Girona e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Ripòlh

La *comtal vila* de **Ripòlh** (; en catalan: *Ripoll*) es una comuna de la província espanhòla de Girona, en  Catalonha. Es lo capluòc de la comarca de Ripolhés.

## Nòtas e referéncias
Sant Feliu de Guíxols

**Sant Feliu de Guíxols** es un municipi del Bas Empordan, a la província de Girona, Catalonha. En 2024 i vivián 22.934 abitants.

## Geografia e clima
vinheta|Val d'Aro
Sant Feliu de Guíxols es al centre de la Còsta Brava, a 34 km de Girona e a 105 de Barcelona. Lo centre de la vila se trapa davant la baia de Sant Feliu, entre lo puèg de Sant Elm e lo puèg de *les Forques*. Lo clima es mediterranèu e las temperaturas son suavas tot l'an.

Dins lo Bas Empordan, se trapa dins la Val d'Aro, una subcomarca qu'inclusís d'autras vilas coma: Santa Cristina d'Aro e Castell-Platja d'Aro.

## Referéncias
Cáñar

**Cáñar** (pr. Cànhar) es un municipi de la província espanhòla de Granada e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Sant Ferriol

**Sant Ferriol** es un municipi de la província catalana de Girona e de la Comunautat Autonòma de la Catalonha.
Sant Miquel de Fluvià

**Sant Miquel de Fluvià** es un municipi catalan, situat dins la província de Girona e la comunitat autonòma del Principat de Catalonha.
Santa Pau

**Santa Pau** es un comuna de la comarca de Garròcha, dins la província espanhòla de Girona, en Catalonha.

## Referéncias
Dílar

**Dílar** es un municipi de la província espanhòla de Granada e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Sarrià de Ter

**Sarrià de Ter** es un municipi catalan de Gironés. 

Administrativament, es de la província de Girona e de la Comunautat Autonòma de la Catalonha.

## Istòria
De 1981 a 1986 foguèt annexat a Girona.

## Personalitats ligadas a la comuna
* Roger Torrent (n. 1979), conselhièr (1999-) e cònsol màger  de Sarrià de Ter (2007-2018), president del Parlament de Catalonha (2018).
Saus, Camallera i Llampaies

**Saus,  Camallera i Llampaies** es un municipi de la província catalana de Girona e de la Comunautat Autonòma de la Catalonha.
Glèisa de Sant Trefume

La **Glèisa de Sant Trefume** es una glèisa catolica e anciana catedrala bastida entre lei sègles XII e XV dins la vila d'Arle, en Provença. La glèisa es un important exemple d'arquitèctura romanica, lei esculpturas subre lo portau, en particular lo Darrièr Jutjament, e lei colomnas dins lei clastras adjacentas, son consideradas coma d'exemples bèus d'esculptura romanica.
Guadix

thumb|250px|Vista de Guadix
**Guadix** es un municipi de la província espanhòla de Granada de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
.

## Personalitats ligadas amb la comuna
* Torquat d'Acci, sant martir legendari.
La Vall de Bianya

**La Vall de Bianya** es una comuna catalana de Girona dins la província espanhòla de Girona.

## Nòtas e referéncias
Anquela del Ducado

200px|vinheta
**Anquela del Ducado** es un municipi de la província espanhòla de Guadalajara e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Carmes (quartièr de Tolosa)

**Los Carmes** es un quartièr de Tolosa, organizat a l'entorn d'un mercat.

## Lo quartièr
Vièlh quartièr de Tolosa, traversat pel cardo roman (l'axe nòrd-sud), los **Carmes** s'organisan a l'entorn d'un ancian mercat cobèrt, converit en parcatge pagant. La carrièra dels Filatièrs es una de las carrièras mai importantas del quartièr. Es dins aquela carrièra que se trapa un dels luòcs mai remarcable de l'istòria judiciària tolosana, l'ostal de Joan Calàs. Lo quartièr es conegut per èsser animat. fòrça restaurants e bars i son instalats.

Rue des Filatiers.jpg|carrièra dels Filatièrs
Maison Calas.jpg|L'ostal de Joan Calàs

## Lo mercat dels Carmes
Es un dels principals mercats tolosans d'alimentacion. Coma lo mercat Victor Hugo, i aviá autrescòps una construccion metallica (1892), remplaçada per un mercat parcatge de beton de l'arquitècte Galinier (1963)

## Nòtas e referéncias
Nevada (Granada)

**Nevada (Granada)** es un municipi de la província espanhòla de Granada e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Nigüelas

**Nigüelas** es un municipi de la província espanhòla de Granada e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Abadiá de Montmajor

L**'abadiá de Montmajor** (tanben nomenada **abadiá de Mont-major**) es una abadiá benedictina fondada en 948 e situada au nòrd-èst d'Arle en Provença. Tre la fin dau sègle X venguèt una deis abadiás pus ricas de Provença e lo monastèri se desvolopèt, entre lei sègles XI e XVIII, per la bastison d'una seria d'edificis religiós e militars. Abandonada a la fin dau sègle XVIII puèi fortament degalhada après la Revolucion francesa, aqueste ensems arquitecturau es ara classat ai *[[Monument istoric (França)|monuments istorics]]*.

### Referéncias
Glèisa de Nòstra Dòna de la Dalbada

La **Glèisa de Nòtra Dòna la Dalbada** se situa dins lo quartièr dels Carmes à Tolosa. Cal pas la confondre amb la Basilica de la Daurada sul cai del meteis nom. Lo seu nom actual ven de l'anciena glèisa que la precedava e qu'èra cobèrta d'un rebatedís blanc (de Calç), li donant lo nom de *Santa Maria dealbata * (Santa Maria la blanca). L'edifici actual, pro austèr de l'exterior, es tipic del gotic miègjornal.

## Istòria

La primièra glèisa demorèt en plaça de 541 a la fin del sègle XV sus un primièr oratòri. Foguèt destoïda per un encendi lo 27 d'octobre de 1442 coma la rèsta del quartièr. Malgrat sa disparicion, lo nom actual de *la dalbada* (que deriba de *dealbata*) es conservada. 

La construccion de la glèisa actuala datariá de la fin del sègle XV, vèrs 1480. Son cloquièr signat Nicolas Bachelier (autor de l'Ostal d'Assesat e del Pont Nòu) foguèt erigit en 1551. Tornèt èsser bastit en 1881 e foguèt lo punt mai naut de la vila fins a 1926. Èra comparable a aquel de la Catedrala de Santa Ceselha d'Albi. Subte casèt del naut dels seus , l'11 d'abril 1926. Una trentena de busts esculptés per Nicolas e los disciples son expausats al Musèu dels Agustins de Tolosa.

La glèisa sembla a fortalesa miègjornala amb de murs espais, de duberturas estrechas e una torre nòrd avec merlets presenta en faciada, un timpan de tipe Renaissença italiana, fach de ceramica que representa una copiá del *Coronament de la Verge* de Fra Angelico. Aquel decòrs flamejant foguèt realizat per Gaston Virebent en 1878.
Lo portal renaissença data el de 1537.

## L'organa
Dins la glèisa i a un organa de 50 jòcs, possedent 3 clavièrs e pedalièr, fach per Eugène Puget. Aquel instrument, inaugurat lo 22 de novembre de 1888 per Charles-Marie Widor foguèt restaurat per los factors d'organas Gérard Bancells e Denis Lacorre en 2010.

## Galariá

Dalbade Tympan Toulouse.jpg|Detalh del lindal
Église Notre-Dame de la Dalbade Notre Dame du Mont Carmel par Henri Maurette 1891.jpg|Bas releu d'una capèla
Église Notre-Dame de la Dalbade (Interieur) - Voutes.jpg|vòlta del còr
Vault panorama - Notre-Dame de la Dalbade - Toulouse.jpg|Panoramá de la vòlta
Notre-Dame de la Dalbade Pietà.jpg|Pietà 
Clocher_de_la_Dalbade_par_Henri_Martin,_hôtel_de_ville_de_Toulouse,_France.jpg|Campanar de la Dalbada fin del sègle XIX per Enric Martin (detalh), Capitòli de Tolosa
Clocher_dalbade_1.jpg‎|Cloquièr avant 1926
Clocher_dalbade_3.jpg‎|Cloquièr de 91 mètres
Clocher_dalbade_2.jpg‎|Cloquièr casut (1926)


## Annèxas

### Ligams extèrne
* Phototèque sus (wikitoulouse.fr)
Ylli Bufi

**Ylli Bufi** (n. 1948) òme politic foguèt primièr ministre d'Albania entre 5 de junh e 10 de decembre de 1991.
Alájar

**Alájar** es un municipi de la província espanhòla de Huelva e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
El Almendro

vinheta
**El Almendro** es un municipi de la província espanhòla de Huelva e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Aínsa-Sobrarbe/L'Aínsa-Sobrarbe

**Aínsa-Sobrarbe/L'Aínsa-Sobrarbe** (en espanhòl: *Aínsa-Sobrarbe*; cooficialament en aragonés: *L'Aínsa-Sobrarbe*) es una comuna aragonesa de la província d'Òsca, en Espanha. 

## Referéncias
Alcampell

**Alcampell** es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Aparten administrativament a la comarca de la Llitera e a la província d'Òsca. Fa partida de la region lingüistica de la Franja.

## Toponimia

Lo toponime proven del diminutiu de «camp». Oficialament s'es adoptada la grafia Alcampell, preferida localament e adaptada a la fonetica locala nord-occidentala : coma l'article nord-occidental, amai d'una partida de l'aragonés vesin, es lo, mès l'article estandard e oficial catalan es el, l'article contractat al, que val per cada cas, evita de causir.

## Geografia

Lo territòri municipal es limitat per Peralta e Calassanç e Baells al nòrd; per Castellonroi, Albelda e Almenar a l'est; amb Tamarit de Llitera e Almacelles al sud; per El Torricó al sud-oèst a per Sant Esteve de Llitera a l'oèst.

Lo territòri municipal compren tanben l'enclavament de Pelegrinyó, entre Rocafort e Sant Esteve de Llitera, e a una extension de 5.781 ha en i enclusent Pelegrinyó.

A 500 m d'altitud sobre lo nivèl de la mar, lo borg es situat al sud d'una franja plana dita La Quadra situada a son torn al sud de les Clenxes. Si una partida del territòri (Les Lliteres) es tèrra d'asagatge, lo vilatge e la rèsta contunhan per ara d'èsser tèrra de cultura seca.

Lo cèrç o "vent d'Aragó", lo "botxorno" o "xafogor" tanben conegut coma "vent de llevant", e la tramontana o vent de nòrd l'airejan al long de l'annada.

## Personas illustras

Josep Antoni Duran i Lleida‎, òme politic
Altorricón

**Altorricón**  (en catalan que es la lenga del païs: **El Torricó**) es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Aragüés del Puerto

**Aragüés del Puerto/Aragüés de lo Puerto** (en occitan: **Aragüés deth Pòrt**) es una comuna aragonesa de la província d'Òsca, en Espanha.
Arén

**Arenh de Noguèra**, Areny de Noguera en catalan e Arén administrativament es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon.

NB. Cal descastelhanizar lo títol.
Sanui e Alins

220px|vinheta
**Sanui e Alins** (en espanhòl e oficialament, **Azanuy-Alins**; en catalan, **Sanui i Alins**) es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Baells

**Baells** (oficialament en castelhan *Baélls*, *Baells* en aragonés) es un municipi de la comarca de Llitera, dins la província espanhòla d'Òsca e la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Barbuñales

**Barbuñales** es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Benavarri

**Benavarri** (en occitan e en catalan, *Benabarre* en castelhan) es una comuna de la Franja de Ponent. Administrativament, es dins la província d'Òsca e la Comunautat Autonòma d'Aragon, dins l'estat espanhòl. Es tanben dins la comarca aragonesa de Ribagorça.
## Lenga
La lenga locala es lo catalan, dialècte catalan nòrd-occidental, sos-dialècte ribagorçan. Fa donc partida de l'occitanoromanic.

La lenga de la Ribagorça meridionala garda mai o mens la prononciacion etimologica de [ɛ] tonica, sense barradura en [e] coma dins la majoritat del catalan (p[ɛ]dra, prim[ɛ]r, ll[ɛ]it, mart[ɛ]ll), encara mai que lo Palhars Sobeiran, atal coma en occitan.

## Geografia
### Perimètre del territòri

## Demografia

## Nòtas e referéncias
Binéfar

**Binéfar** (en catalan: *Binèfar*) es una comuna aragonesa de la província d'Òsca, en Espanha. En l'actualitat, non es considerada coma part de la Franja de Ponent, perqué la populacion es clarament ispanofòna.
Bisaürri

**Bisaürri** () es una comuna de la província espanhòla d'Òsca, en Aragon. Es una comuna benasquesa.

## Toponimia
La prononciacion es [bisa'urri] segon Joan Coromines e Xavier Terrado, mès tanben [besa'urri]. La grafia de l'Onomasticon Cataloniae es çaquelà *Bisaürri* .

### Gavàs
Ven d'una basa *gabe*, « paure, privat de », ambe la particula *-az*, pòstpausada, qu'a una foncion adjectiva. Los noms del tipe son elevats e plan paures, o quasi privats de vegetacion. Signat JFC .

## Nòtas e referéncias
Camporrells (Llitera)

**Camporrells** (en espanhòl, *Camporélls*) es un municipi catalan de la comarca de la Llitera. Administrativament, es dins la província espanhòla d'Òsca e la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Boltaña

**Boltaña/Boltanya** (en espanhòl: *Boltaña*; en aragonés: *Boltanya*) es una comuna espanhòla de la província d'Òsca, en Aragon.

Lo tèrme municipal es compausat per las localitats seguentas: Moriello de Sampietro, Ascaso, Santa María, San Fertús, Seso, Silbes (Baixo e Alto), Aguilar, Espierlo, Margudgued, Sieste, Campodarbe, San Martín, San Velián, Morcat, Lo Pueyo de Morcat, Matidero, Torrulluala de lo Bico, Torrulluala de la Plana, Bibán e Alastrué.

## Referéncias
Capella (Ribagorça)

**Capella** es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon.

Las isoglòssas entre lo catalan (Franja de Ponent) e l'aragonés travèrsan lo municipi. Llaguarres apertendriá al domeni català (Franja de Ponent), mentre que Capella e Pociello o farián al de l'aragonés.

## Nòtas
Castilló de Sos

**Castilló de Sos** (oficialament en castelhan *Castejón de Sos*, *Castilló de Sos* o *Castillón de Sos* en aragonés) es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon. Sa lenga es de tipe benasqués.
Estopanyà

**Estopanyà** (oficialament en castelhan *Estopiñán del Castillo*, en aragonés *Estupinyán*) es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon.

NB. La lectura normala en catalan occidental es [esto-], mas la fòrma aragonesa es l'indici que la prononciacion es benlèu en [estu-].
El Grado-Lo Grau

**El Grado-Lo Grau** (en espanhòl: *el Grado*; cooficialament en aragonés: *lo Grau*) es una comuna aragonesa de la província d'Òsca, en Espanha.

## Referéncias
Graus

right|250px|thumb|Basilica de Nòstra Dòna de la Ròca
**Graus** es un municipi de la província d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon.

## Personatges celèbres
* Joaquín Costa (1846-1911): economista, jurista, politician e istorian aragonés.
Gurrea de Gállego

**Gurrea de Gállego** es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Hoz y Costean

**Hoz y Costean/Oz y Costeán** es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Lasquarri

**Lascuarre/Lasquarri** (en catalan: *Lasquarri*; en aragonés *Llascuarre*; en espanhòl: *Lascuarre*) es una comuna de la Franja de Ponent, enAragon. La toponimia es parcialament aragonesa dins qualques pòbles del tèrme municipal.
Les Paüls

**Les Paüls** (; en aragonés: *Laspaúls*) una comuna de la província espanhòla d'Òsca, en Aragon.

## Nòtas e referéncias
Lalueza

**Lalueza** es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon.

## Personalitats ligadas amb la comuna
* Javier Badules Codesal, cantaire *jotero*, nascut a San Lorenzo del Flumen, municipi de Lalueza .

## Nòtas e referéncias
Monesma y Cajigar

**Monesma y Cajigar** (localment dit Monesma i Caixigá, ambe la desarticulacion normala de l'èrra; en grafia catalana Monesma i Queixigar; en castelhan Monesma y Cajigar; oficialament Monesma y Cajigar/Monesma i Caixigar) es un municipi de la comarca de Ribagorça, província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon, a la Franja de Ponent (Païses catalans). S'i parla un catalan de transicion ambe l'aragonés.

Es situat a l'interfluvi del flume Noguèra Ribagorçana e del riu Isàvena. La capitala es a Caixigar.

Sa populacion es de 105 abitants dins una superficia de 62,6 km², ambe una densitat de populacion de 1,68 ab/km².

NB. Cal descastelhanizar lo títol.

## Geografia

Nuclis de populacion del municipi

*Airal de Caixigar

*Caixigar (capitala del municipi)
    
*Airal de Monesma

*"Badías" (nom en castelhan; anciana capitala de Monesma)

*"Chiró" (nom en castelhan) 

*"Colachoa" (nom en castelhan)

*"Noguero" (nom en castelhan) 

*Soliveta

*La Torre de Monesma  
    
## Istòria

Lo municipi actual es lo resultat de l'union dels dos ancians municipis de Caixigar e Monesma de Benavarri dins la decennia 1960.

## Administracion

Lista dels darrèrs alcaldes
 
Periòde 	Alcalde 	                Partit

2007-2011 	Antonio Lasheras Ballarín 	PP de Aragón 
	
2011-2015 	Antonio Lasheras Ballarín 	PP de Aragón 

Resultats electorals

Eleccions municipalas

Partit	2003	2007 	2011

PP 	5	5 	3

PAR			2

PSOE 	- 	- 	-

CHA 		- 	

Total 	5 	5 	5

## Vòta o fèstas localas

15 d'agost, Assompcion de la Santa Verge
Monflorite e As Casas

**Monflorite e As Casas** (en aragonés, **Monflorite-As Casas**, en espanhòl e oficialament **Monflorite-Lascasas**) es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Peralta i Calassanç

**Peralta i Calassanç** (oficialament en castelhan *Peralta de Calasanz*, en aragonés *Peralta y Calasanz*) es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon.
El Pueyo de Araguás/O Pueyo de Araguás

**El Pueyo de Araguás/O Pueyo de Araguás** (en espanhòl: *El Pueyo de Araguás*; cooficialament en aragonés: *O Pueyo de Araguás*) es una comuna aragonesa de la província d'Òsca, en Espanha.

## Referéncias
Pueyo de Santa Cruz

**Pueyo de Santa Cruz** es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Puente de Montañana

**Lo Pònt de Montanhana**, en catalan estandard El Pont de Montanyana, Lo Pont de Montanyana en catalan local de Ribagorça e administrativament El Puente de Montañana es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon. S'i parla catalan.

Lo Pònt de Montanhana es al limit ambe'l Palhars Jusan. En 2006 aviá 88 abitants. 

NB. Caldriá descastelhanizar lo títol.
## Geografia
## Toponimia
## Istòria
## Administracion
## Demografia

## Veire tanben
## Nòtas e referéncias
San Esteban de Litera

250px|vinheta
**San Esteban de Litera** es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon.
San Juan de Plan/San Chuan de Plan

**San Juan de Plan/San Chuan de Plan** (en espanhòl: *San Juan de Plan*; coofocialament en aragonés: *San Chuan de Plan*) es una comuna aragonesa de la província d'Òsca, en Espanha. 

## Referéncias
Santaliestra y San Quílez

**Santaliestra y San Quílez** es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon.

NB. Cal benlèu descastelhanizar lo títol (imitar l'aragonés o lo catalan.
Torla-Ordesa

**Torla-Ordesa** (Torla abans novémer de 2014) es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon.

## Referéncias
Torrente de Cinca

**Torrente de Cinca** (en catalan que es la lenga del païs: **Torrent de Cinca**) es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Valle de Bardají

**Valle de Bardaixín** (en aragonés oficialament; en catalan: *Vall de Bardaixí*; en espanhòl: *Valle de Bardají*) es una comuna espanhòla de la província d'Òsca, en Aragon.

## Referéncias