open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Granada (Nauta Garona)

**Granada de Garona**, o mai simplament, **Granada** (en francés *Grenade*, *Grenade-sur-Garonne*, o mai rarament *Grenade-Saint-Caprais*) es una comuna gascona (al mens istoricament) situada dens lo departament de la Nauta Garona e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
*Granada*, bastida fondada en 1290 per Eustaqui de Beaumarchais, senescal de Tolosa, es un transferiment del nom de la vila de Granada (Andalosia) degut a son fondator. Granada, vila prospèra al sègle XIII, èra a l'epòca devath la dominacion musulmana , contràriament a d'autras vilas ibericas que le nom fosquèc donat a de bastidas.
### ''Bagnols''
Probablament **Banhòls*, près de *Saint-Caprais* (*Sent *Grapasi* ?), en riba dreita. *Balneoli* al sègle XII, *Baniols*, *Banols* en 1142 . Le nom es eretat del latin *balneolum*, derivat de *balneum*, e remembra de banhs romans .

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Granada èra de l'eleccion de Ribèra-Verdun, donc de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Nòstra Dòna. En 1790, Granada èra caplòc de canton e de districte (mès la residéncia del tribunal èra fixada a Bèumont); Larran fosquèc destacat de Granada per decret del 18 de junh 1955 .

Pendent l'Ancian Regime, *Calhavel* e *Gojac* (Gaujac ?) èran de parròquias de la diocèsi e de la senescauciá de Tolosa . *Saint-Caprais* o *Le Rouanel*, meteissas apertenéncias, èra una parròquia annèxa de Granada  . Aquelas ancianas parròquias pareisson pas sus la mapa de Cassini, a la fin del sègle XVIII.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
 
Grenade - Hotel de ville.jpg| 
Grenade - Halle - Exterieur.jpg| 
Église Notre-Dame de l'Assomption (Grenade) Portail.jpg| 
Église Notre-Dame de l'Assomption (Grenade) interieur.jpg| 
Grenade - Couvent des Ursulines.jpg| 


## Personalitats ligadas amb la comuna
* Lo Duo des Non, comedians.

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Sauna

Un **sauna** es un banh de vapor de nautas temperaturas, que vària entre  (dins los saunas umides o banhs turcs) e  o  (dins los saunas secs). 

Se passa dins de pichons espacis clauses generalament de fusta, e fornís als usatgièrs d'efèctes benefics per l'organisme a travèrs de l'eliminacion de toxinas mercé a la sudacion. Per aquela rason s'utiliza per de fins igianicas e terapeuticas.

## Istòria

### Etimologia
Lo mot *sauna* proven del finlandés e fa referéncia als banhs tradicionals finlandeses e tanben, als ostals de banh. Ven del mot arcaïc *savńa*. I a d'autres mots equivalents dins las lengas balticas e finesas.

### Primièrs saunas
Los primièrs saunas èran forats escavats dins de bauces e que èran destinats per de demoranças per l'ivèrn. Evolucionèt cap a d'ostals de fuòc ont s'escalfavan pèiras a una temperatura elevada. Per ofrir una granda sensacion de calor, aquelas se molhavan amb d'aiga e s'espandís la vapor d'aigua. L'aumentacion aparenta del luòc incitava a quitar lo vestit. Son encara utilizats en Finlàndia, abitualament los jorns fèstas.

## Referéncias
Charlotte Brontë

thumb|right|Charlotte Brontë
**Charlotte Brontë** (Thorton, Yorkshire, Anglatèrra, 21 d'abril de 1816-31 de març de 1855) èra una escrivana e poèta anglesa. Es la sòrre de las escrivanas Emily e Anne Brontë.

Trabalha coma regenta e amb la sòrre Emily, fondan una escòla primària. 

En 1846, publica amb las sòrres una causida de poèmas. Charlotte daissa la poesia pel roman e publica en 1847 *Jane Eyre*. Publica après *Shirley* en 1849 e *Villete* en 1853.

Se marida en 1854, mas morís un an après, en 1855. En 1857 pareis *Lo Professor*.
Galhac (omonimia)

**Galhac** pòt desinhar:

* **[[Galhac]]** una vila del departament de Tarn
;* Lo **[[galhac (vin)|Galhac]]** vin de la region de Galhac
* **[[Galhac (Roergue)|Galhac]]** una comuna de Roergue
* **[[Galhac Tolzan]]** una comuna del parçan Tolosan
Alisis

Los **alisis** o los **vents alisis** bufan d'un biais relativament constent l'estiu e mens en l'ivèrn. Circulan entre los tròpics, entre lo 30-35º de latitud cap a l'Eqüator. Se dirigisson dempuèi la nautas pressions subtropicalas, cap a las bassas pressions eqüatorialas. Lo movement de rotacion de la Tèrra desvia los Alisis cap a l'oèst e, per aquò, bufan del nòrd èst cap al sud oèst dins l'emisfèri nòrd e del sud èst cap el nòrd oèst dins l'emisfèri sud. 

Los periòdes ont los alisis bufavan amb mens intensitat constituissian un perilh del temps de la navigacion de vela pels vitges que se dirigissian cap al continent american, perque se formavan temps calmas de pauc de vent qu'empachavan d'avançar.

A l'Eqüator se produsís un massís d'aire calent ascendent, provòca una zòna de bassas pressions que va ocupar una autra massa d'aire que representa los alisis. Las massas d'aire calent pujan, venent fred progressivament e se dirigisson en sens contrari als Alisis, cap a las latitudas subtropicalas, d'ont venon aqueles. Los vents alisis forman part de la circulacion de Hadley que transpòrta la calor dempuèi las zònas equatorialas fins a aquelas subtropicalas remplaçant l'aire caud per un aire mas fred de las latitudas superioras. La rotacion terrèstre produsís aqueles vents en modificar los corrents miègjornals de transpòrt de calor.
Salvetat

thumb|200px|right|Hita de la sauvetat de Sent Gironç deu Camp
Las **salvetats ** (var. **sauvetats**) o **salvatèrras** (var. **sauvatèrras**) èran a l'Edat Mejana, sustot en Occitània, de zònas de refugi creadas per la Glèisa catolica e delimitadas a l'entorn d'una glèisa per de bòrnas o hitas (fichas). Provesissián una garantida de  non agression dins l'encastre de la la Patz de Dieu,e del drech d’asili .

Avián un ròtle doble: aquel de pòblament e de valorizacion de las tèrras encara vèrjas, mas tanben d'estapas suls camins de Sant Jaume de Compostèla.

## Veire tanben
*Bastida (vila)
*Castèlnau (omonimia)
*Vilafranca (vila)
Senàs

**Senàs** ò **Senaç** (*Sénas* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitat liada ambé la comuna
*Sextius Miquèu : escrivan de lenga occitana e cònsol dau XVen Arrondiment de París.

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben

## Liames extèrnes

## Nòtas
Sextius Michel

thumb|250px|Retrach de Sextius Michel cap a 1902
**Sextius Michel** (en francés: *Sextius Ucher Etienne Charles Michel* ; Senàs, , lo 16 d'octobre de 1827 – París, lo 22 de març de 1906) foguèt un felibre, un poèta de lenga occitana, un professor, pedagòg, director d'escòla e tanben un cònsol dau XVen Arrondiment de París. 

Coma per leis escrivans occitans Frederic Mistral e Jansemin, una carriera de la capitala francesa pòrta totjorn son nom.

## Biografia
Naissèt a Senàs dins lei , fiu de Charles Edouard Frederic Michel, un proprietari d'ostalariá, e de Julienne Suzanne Senès. Aguèt una sòrre (Théotiste) e quatre fraires (Frédéric, Joseph, Joachim e Auguste).

Faguèt seis estudis as Ais e en 1849 davalèt vers París onte foguèt jornalista. S'installèt a Grenelle coma poèta, publiquèt dos volums en francés : *Gallerie de la Gloire* e *Galleris de l'Amour*.

En 1867, après que lo Segond Empèri tanquesse l'orfelinat maçonic, Sextius Miquèu, de conviccions republicanas, aparèt sei pupils. 

Après la creacion dau Felibritge, Sextius Michel fondèt sa mantenença parisenca e tanben una revista, *La Petite Patrie*, onte, au costat d'autors occitans, publiquèt nòtas d'amics sieus fòrça prestigiós coma Anatole France ò Émile Zola.

Foguèt tanben professor a La Sorbona. Coma pedagòg, insistiguèt subre l'accès dei fremas a l'educacion.

Durant la Guèrra de 1870, ambé París assetjada, foguèt enrotlat dins la Garda Nacionala onte, sargent, se destaquèt per seis accions per anar cercar sus lo frònt d'aliments per lei populacions de son arrondiment. 

La mesma annada foguèt adjonch dau cònsol dau XVen Arrondiment puei cònsol eu-mesme en 1871 quand aqueu venguèt deputat e fin finala elegit en 1874 fins a la fin de sa vida. Foguèt president de la Societat dei Felibres de París a partir de 1886.

Aguèt d'obsèquias oficialas ambé preséncia d'un còrs d'infantariá.

## Òbra
* *Lou doù Rose e de la Mar*. Avignon : Romanilha, 1892. Disponible sus Gallica.bnf.fr

## Fònt
* Debonne, Michel. *Sextius Michel (1825 - 1906)*. Bulletin de la Société historique et archéologique du XVème Arrondissement de Paris, n°19, Primtemps 2002.
Lessac

**Lessac** o **Laissac** (en francés *Lessac*) es una comuna d'Occitània, en Charanta Lemosina, situada en Cofolentés. Administrativament, se tròba dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.

Segon Xavier Lansade, lo parlar de la comuna es lo lemosin.
## Geografia

### Comunas limitròfas

### Idrografia
La Cloeira nais dins 'quela comuna.

## Istòria

## Administracion
### Lista daus maires

### Intercomunalitat

## Demografia

## Luecs e monuments
* Dolmen de Santa Magdalena.

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben
### Liams connexes
* Comunas de Charanta
### Liams externes

## Nòtas e referéncias
Charanta Lemosina

thumb|right|300px|L'occitan Lemosin en Peitau-Charantas
right|250px|thumb|Charanta Lemosina
La **Charanta Lemosina** es la partida dau departament de Charanta que fasiá istoricament partida de Lemosin. Se situa dins los prumiers contrafòrts dau Massís Centrau, granitics, en venent de l'Atlantic. S'i parla occitan lemosin, coma dins la resta de la Charanta Occitana qu'ocupa lo terç est dau departament de Charanta.

Correspond aperaquí a la meitat est de l'Arrondiment de Confolent e compren 64 comunas.

Son altitud, relativament febla (150 a 350 m), es mai elevada que la resta dau departament.

## Galariá

Ecuras vue.JPG|Paisatge vers Escuras
Eymouthiers limousin.JPG|Paisatge près d'Aimostier
Montrollet pt.JPG|Lo Rochier aus Auseus (nom supausat), punt culminant de la Charanta, a Monteirolet
Chassenon paysage.JPG|Paisatge près de Chassanom
Paysage près de Grenord, Charente.JPG|Près de Chabanès


## Veire tanben
### Liams internes
*Cofolentés

### Liams externes
* País de Charanta Lemosina
Charanta Occitana

rigt|300px|thumb|Charanta Occitana

thumb|right|300px|L'occitan Lemosin en Charanta e Viena

La **Charanta Occitana** es la partida orientala dau departament de Charanta ente se parla occitan lemosin. Sos abitants son los charantés e las charantesas.

Lo terme fai remarcar la caracteristica linguistica qu'aleva las diferéncias dins l'istòria entre la Charanta Lemosina (restachada istoricament a Lemosin), en contacte emb lo peitavin au nòrd-oest, e la Charanta Perigòrda (restachada istoricament a Engolmés e culturalament a Perigòrd) en contacte emb lo sentongés.
Enric III d'Anglatèrra

**Enric III** o **Enric de Winchester**, nascut lo 1èr d'octobre de 1207 a Winchester, mòrt lo 16 de novembre de 1272 a Westminster, filh ainat del rei Joan sens Tèrra e d'Isabèla d'Engoleime, foguèt rei d'Anglatèrra e duc d'Aquitània de 1216 a 1272.

## Règna

Foguèt coronat a l'edat de 9 ans e assumiguèt son poder jos la regéncia del popular William Marshal comte de Pembroke. 

Passèt una granda part del sieu règne a combatre los barons pr'amor de la Magna Carta e dels dreches reials, mas foguèt forçat de convocar lo primièr « parlament » en 1264. 

Aguèt pas tanpauc de capitada sul Continent, ont fracassèt a restablir lo contraròtle anglés subre Normandia, Anjau, e Aquitània.

## Referéncias
Lista dels presidents de Nigèr

thumb|220px|Blason de Nigèr
Segon la constitucion de decembre de 1992, lo president es lo cap d'Estat de Nigèr. El es eligit directament dal poble, por mandat de 5 ans.

Vaquí la lista de presidents e caps d'Estat de Nigèr aprèp l'independéncia en 1960, fins a uèi.

## Nòtas

## Vejatz tanben
* Lista dels primièrs ministres de Nigèr
Batalha d'Awa

La **batalha d'Awa** foguèt un combat navau menor dau començament de la guèrra Boshin durant la Restauracion Meiji que se debanèt lo 28 de genier de 1868. Una flòta de tres naviris dei partisans dau shogun ataquèt e bateguèt una flòta de tres naviris imperiaus que dos èran de naviris de transpòrt.
Presa dau Castèu d'Osaka

thumb|250px|Muralha deu Castèu d'Osaka en 1868
La **Presa dau castèu d'Osaka** per lei fòrças imperiaus aguèt luòc lo 2 de febrier pendent la Restauracion Meiji. Foguèt una consequéncia de lor victòria de Toba-Fushimi e un còp important contra lo prestigi dau shogunat. D'efèct, lo sètge d'Osaka èra estat lo luòc de la victòria decisiva qu'entraïnèt la formacion dau shogunat en 1603.
Batalha de Koshu-Katsunuma

La **batalha de Koshu-Katsunuma** se debanèt lo 29 de març de 1868 entre lei fòrças imperialas e lei tropas dau shogunat durant la Restauracion Meiji. Foguèt una victòria per lei partisans de l'emperaire que bateguèron 300 combatents fidèus au shogun amb una fòrça de  soudats. Aquela victòria permetèt la dubertura d'un camin vers Edo, la capitala dau shogunat.
Batalha dau Castèu d'Utsunomiya

La **batalha dau Castèu d'Utsunomiya** se debanèt entre lo 10 e lo 14 de mai de 1868 entre lei fòrças de l'emperaire japonés e lei tropas dau shogun durant la Restauracion Meiji. Aguèt luòc durant la retirada de l'armada dau shogunat vèrs lo nòrd e l'èst e foguèt una victòria imperiala.
Batalha d'Ueno

La **batalha d'Ueno** se debanèt lo 4 de julhet de 1868 durant la Restauracion Meiji. Foguèt una victòria dei tropas imperialas contra lei fòrças dau shogunat. Permetèt a l'emperaire d'obtenir lo contraròtle definitiu d'Edo. Pasmens, foguèt una batalha saunosa per lei dos camps en causa d'una resisténcia importanta dei soudats dei clans favorables au shogun.
Presa d'Edo

La **Presa d'Edo** per lei fòrças de l'emperaire Meiji aguèt luòc durant la Restauracion Meiji entre lei mes de mai e de julhet de 1868. Foguèt la consequéncia dei victòrias de Koshu-Katsunuma, que permetèt una ataca dirècta contra la capitala dau shogunat per lei tropas imperialas, e d'Ueno contra lei darrierei fòrças dau shogun pròchas d'Edo. Lo 3 de setembre de 1868, la vila foguèt renomada *Tokyo* e venguèt la capitala novèla de l'emperaire japonés.
Batalha de Toba-Fushimi

La **batalha de Toba-Fushimi** se debanèt entre lo 27 e lo 31 de genier de 1868 durant la Restauracion Meiji. Foguèt la premiera batalha importanta de la guèrra entre lei tropas dau shogunat e aquelei dei clans favorables, principalament Choshu e Satsuma, a l'emperaire Meiji. Lei fòrças dei clans Satsuma e Choshu capitèron de resistir pendent quatre jorns maugrat una inferioritat numerica importanta. Pasmens, lo 28, venguèron oficialament l'armada imperiala de Japon entraïnant unei cambiaments de camp dins l'armada dau shogunat. Ansin, lei soudats dau shogunat se retirèron, çò que deviá causar la presa dau castèu d'Osaka, simbòl important dau poder dau shogunat, per lei partisans de l'emperaire.
Lou Bouil-abaïsso

**Lou Bouil-abaïsso** (dau provençau bolhabaissa) foguèt un jornau provençau de lenga occitana estampat a Marselha entre 1841 e 1842, puie entre 1844 e 1846 sota la direccion de Josèp Desanat qu'èra escrich en vers e ambé collaboracion d'autors de tota Occitània.

### Liame extèrne
* http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb32715293n/date.r=bouilabaisso.langFR Lou Bouil-abaïsso es consultable sobre lo sit de la BNF.
Juniòr Sans

**Antòni Juniòr Sans** (Besièrs, 3 de decembre de 1820 – 29 de març de 1905) foguèt un felibre de l'airal besierenc, majoral del Felibritge, tanben conegut jos l'escais de *Felibre de la Naveta*. 

## Biografia
**Juniòr Sans** nasquèt a Besièrs en 1820 dins una familha de classa mejana. Sa maire moriguèt quand aviá pas qu'un an e son paire Julian, qu'èra teisseire, lo deguèt abalir solet. Aqueste li serviguèt de modèl literari que sovent escriviá qualques obretas en occitan per Cendres quand se cremava Caramentran a la granja de Fònt Nòva. Lo paire lo placèt jove dins una estampariá ont faguèt de tipograf, activitat qu'ajudèt a far créisser sa vocacion literària. Se maridèt a Besièrs lo 8 de setembre de 1848 amb Maria-Anna Fèlix Galhac. Aguèron pas qu'un filh, Aimat. La primièra òbra coneguda de Sans es la *Satira Prumièira*, espelida en 1853, e a partir d'aquel moment s'avodarà mai sovent a l'escritura en occitan.
Puèi, en 1870, quand se moriguèt lo paire, l'eiretatge que n'obtenguèt li permetèt de cambiar de mestièr per venir gerent d'un cafè. En 1881, apreciat per Mistral, e tanben per enfortir l'institucion en país besierenc, foguèt causit coma Majoral del Felibritge a la Santa Estèla de Marselha. Venguèt aital la primièra "Cigala de Besièrs". Collaborèt a mantuna revista en lenga d'òc coma l' *[[Armanac provençau]]*, l' *[[Armanac cevenòu]]* e mai *[[Lo Camèl]]* de Besièrs. Sa produccion literària captivèt lo felibre montpelhierenc Josèp Lobet que dintrèt en contacta amb el tre 1890 e que lo considerèt puèi coma una font d'inspiracion.
En 1893, foguèt victima d'una emiplegia que li paralizèt la part esquèrra del còs mas pr'aquò contunhèt d'escriure, palficat dins son lièch, fins a sa mòrt en 1905.

## Òbras
* *Uèit teladas del Felibre de la Naveta* (1875)
* *Autras uèit teladas del Felibre de la Naveta* (1881)
* *Un molon de teladas* (1893)

## Referéncias

## Ligams extèrnes
* ''La cançon de las trelhas'' a la Mediatèca Occitanica.
* ''Autras uèit teladas del felibre de la Naveta'' a Gallica.
Bornasèl

**Bornasèl** pòt designar:
* '''Bornasèl''' una comuna de Lengadòc dins lo departament francés de Tarn
* '''Bornasèl''' una comuna de Roergue dins lo departament francés d'Avairon
Bornasèl (Lengadòc)

**Bornasèl** (*Bournazel* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Campanhac

**Campanhac** pòt èsser:

* Una comuna de Roergue: '''Campanhac (Avairon)'''
* Una comuna d'Albigés: '''Campanhac (Tarn)'''
* Una comuna de Peiregòrd: **[[Campanhac prèp Carcin]]**
Campanhac (Lengadòc)

**Campanhac** (*Campagnac* en francés) es una comuna lengadociana en País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Campannac*, en 987, *Campainnac*, en 1195. Lo nom de Campanhac vendriá del nom latin d'òme *Campanius* ambe lo sufixe *-acum* .
## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Castèlnòu de Montmiralh; es ara del canton de *Vignobles et Bastides* (en francés), donc de Vinhals e Bastidas.

## Demografia

## Veire tanben
* Comunas de Tarn

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Montans

**Montans** (*Montans* en francés) es una comuna lengadociana del País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Villatge prèp de Galhac e de la sortida n° 9 de l'autorota A68. Lo vilatge es bastit a l'extremitat d'una laissa dominant Tarn. Fa partida de l'airal de l'AOC del galhac.

## Istòria
Lo site de Montans foguèt ocupat par un oppidum gallés. 

Ala ja los Galleses produsián de terralhas. Lo luòc èra favorable : las alluvions que recòbran la laissa de Montans compòrtan de jaça d'argila.

Aprèp l'ocupacion romana, lo site venguèt un dels dos centres pus importants de produccion de tralhas sigillada del  monde galloroman. Aquelas terralhas èran exportadas, en granda partida per  Tarn puèi Garona. Se trapa fòrça terralhas de Montans dins tot l'oèst de França, fins en Bretanha e en Grand Bretanha. Se fabricava tanben a Montans antefixes e anfòras pel vin qu'èra ja produit aquí d'aquel temps.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
* **L'Arqueosite**, espaci museografic e centre documentari, prepausa una exposicion de terralha de l'Antiquitat e la reconstitucion d'una carrièra galloromana e sas botigas condusent a l'ostal del potièr.

## Veire tanben

### Articles connèxes
* Comunas de Tarn

### Ligams extèrnes
* site de la vila
* Archéosite de Montans

## Nòtas e referéncias
Tucidides

**Tucidides** (entre 460 e 455 aC – c. 400 aC) es un istorian grèc de l'Antiquitat e l'autor de l*'Istòria de la Guèrra de Peloponès*.
Erodòt

**Erodòt d'Alicarnàs**, o simplament **Erodòt** (en grèc: Ἡρόδοτος Ἁλικαρνᾱσσεύς), (Alicarnàs, 484 abC - Thuris, 425 abC) es un istorian e un geograf de la Grècia antica.

## L'òbra
Erodòt nos a laissat un long texte intitulat 'Ιστορία, *Historía*, que podèm traduire per *L'Enquèsta* o *L'Istòria*. Dins aqueste texte, lo *premier istorian de l'Istòria* coma ven apelat raconta l'istòria de la Grècia e dels pòbles antics. Comença amb los Lidians, puèi parla de l'Egipta, de la Babilonia.
Lista dels presidents de Tatgiquistan

thumb|120px|Blason de Tatgiquistan.
Aquesta es la lista dels presidents de Tatgiquistan.

## President del Soviet Suprèm
* N. Ashurov - 13 - 15 de julhet de 1938

## Caps del Presidium del Soviet Suprèm
*Munavar Shagadayev (15 de julhet de 1938 - 29 de julhet de 1950)
*Nazarsho Dodkhudoyev (29 de julhet de 1950 - 24 de mai de 1956)
*Mirzo Rakhmatov (24 de mai de 1956 - 28 de març de 1963)
*Makhmadullo Kholov (28 de març de 1963 - genièr de 1964)
*Nizoramo Zaripova
* + Vladimir Oplanchuk (interin) (genièr - 17 de febrièr de 1964)
*Gaibnasar Pallayev (17 de febrièr de 1964 - 12 d'abril de 1990)
*Qahhor Mahkamov (12 d'abril de 1990 - 30 de novembre de 1990)

## Presidents aprèp l'independéncia (1991 fins a uèi)

## Ligams extèrnes
* Pagina del president de Tatgiquistan
Senescal

Un **senescal** (var. **senescau, seneschau**), èra un oficièr al servici d'un rei, prince o senhor temporal. Lo mot *senescal*, d'origina francica, es eissit del germanic comun **sini-skalk*, que significa . Podiá tanben èsser, coma dins lo Sant Empèri Roman Germanic, al servici d'una abadiá, sovent imediata, ont aquesta foncion veniá puèi un títol onorific ereditari.

Dins lo Reialme de França a l'Edat Mejana los senescals èran los oficièrs locals de l'administracion reiala en Occitània nomenats *baillis* (baile) en França. Èran nomenats, gatjats e podián èsser revocats per lo rei que lor conferissiá d'atribucions administrativas, judiciàrias e financiàrias. Aquestas doas foncions foguèron creadas jol règne de Loís IX de França.

## Vejatz tanben
*Senescauciá e bailiatge
Quercus suber

Lo **surrièr** (var. **siurièr**, **suve/súver**, **suvier**, **suverier**, **suvrier**; gasc. **surre**, **surrè(i)r**, **cassoat-surre**, **(a)leugèr**, **leuge**, **leugèir**, **corcièr**, **còrç**), (*Quercus suber* L.), es un arbre del folhum persistent de la familha de las fagacèas que sembla fòrça l'euse; es de talha mejana, e originari de la Mediterranèa occidentala.

Sa caracteristica mai remarcabla es la rusca grisenca, espessa e rugosa d'ont se trai lo siure. A causa de sa rusca, lo surrièr es expleitat en silvicultura, enriquissent las tèrras ont se pòt cultivar.

Normalament fa entre 5 e  de naut mas se pòt trobar d'exemplars fòrça vièlhs de fins a .
Las fuèlhas del surrièr an de 4 a  de long; son leugièrament lobuladas o dentadas, verd fosc a l'envèrs e pus claras al revèrs. Lo fruch es un aglan de 2 a  de long. Viu de 150 a 250 ans d'abitud e mai fins a 800 ans per de subjèctes excepcionals.

Se tròba en forma boscas claras dins las tèrras bassas subretot del litoral sus de terrens siliçós. Se pòt trobar mesclat amb lo pin blanc o lo pinhièr mas l'expleitacion umana favorís la creissença del surrièr al prejudici dels autres arbres.

## Ecologia
Lo surrièr es una espècia pròpria de la region mediterranèa que demanda d'ivèrns pus umids e doces que l'euse, que lo remplaça a mesura que lo clima ven continental. Es doncas una espècia termofila perque, entre autres, fructifica pendent los meses de decembre o genièr, alara que pòt dificilament suportar las geladas.

E mai, es una espècia calcifuga alara se trapa sus de sòls acids e eliofils.

Finalament, la rusca del surrièr es una adaptacion contra lo fuòc, dins de territòris ont los encendis forestièrs son importants.

## Distribucion
Lo surrièr es una espècia originària de la Mediterranèa occidentala e actualament se trapa dins la Peninsula Iberica, al sud-èst d'Occitània, en Corsega, dins la Peninsula Italica, en Tunisia, Argeria e Marròc.

Las surrièras ocuparián dins aqueles territòris un total de , que mai de la mitat se tròban en Portugal, ont es proïbit de lo copar se i a pas per causa de silvicultura o de vielhesa.

## Silvicultura

Los usatges principals del surrièr son la rusca e sos fruches.

De la rusca s'extrai lo siure. De la primièra pelada del surrièr s'extrai lo surre negre, un material de bassa qualitat que pòt pas servir per la fabricacion de taps. Se pòt utilizar trissat per ne far de material isolant per exemple. Las peladas seguentas se fan cada 12 ans aproximativament, d'un biais absoludament manual, e d'aquelas se n'extrai lo surre de qualitat sufisent per totes los usatges, especialament los taps de siure de las botelhas de vin.

Los fruches del surrièr, los aglans, son l'aliment de diferents animals, que los pòrcs, que dins qualques regions de la Peninsula Iberica pasturan liurament dins las surrièras, formant lo païsatge caracteristic de *devesa* de Castelha, Extremadura, Andalosia e Portugal.
Peninsula Italica

La **peninsula Italica**, egalament nomenada **peninsula Italiana**, **peninsula Apenina**, es una de las peninsulas mai grandas d'Euròpa. S'espandís sus  dels Alps al nòrd fins al centre de la mar Mediterranèa al sud, d'una largor maximala de . La peninsula es coneguda per sa forma de bòta, e en italian coma *Lo Stivale*. La majora partida de la peninsula correspond a l'Estat d'Itàlia, levat los dos pichons Estats independents: Sant Marin e la Ciutat de Vatican. 

La peninsula s'acaba a l'oèst amb la mar Ligura e la mar Tirrèna, al sud amb la mar Ioniana, e a l'èst amb la mar Adriatica. L'orografia de l'interior de la peninsula es fòrça traversuda, del nòrd al sud s'espandís la serrada Apenina. Lo clima de la peninsula es subretot mediterranèu.
Pin blanc

Lo **pin blanc** o **pin d'Alèp**, (*Pinus halepensis*), es un arbre del genre *[[Pinus]]* originari de la region mediterranèa del nòrd e del sud. Lo nom scientific de l'espècia ven de la vila siriana d'Alèp.

## Descripcion
Arbre de fins a  de naut, las brancas e la rusca son grisencas (d'aquí li ven lo nom de pin *blanc*). Fuèlhas de 0,7 a  de larg e de 3,5 a  de long d'un verd jaunenc. Florís en abril o en mai. Nombrosas pinhas, de 5 a  de long, amb un pecol clar e amb escatas amb pochons pauc proeminents. 

Es un arbre pro xerofil e eliofil. 

Es l'arbre dominant a grandas expansions dins lo domeni de l'euse, que colonizèt a causa de las silviculturas abandonadas, ja que es d'una espècia oportunista. Tanben los encendis favorizan sa propagacion, perque lo fuòc fa esclatar les pinhas se n'escampan las granas e mai las nautas temperaturas favorizan la dubertura de las pinhas: es una espècia pirofita.

## Usatges
Conservacion del sòl contra l'erosion. La fusta servís per la produccion de cellulòsa o platèu de fusta: coma lo tronc es gaireben jamai drech se'n pòt pas servir per d'autras causas. 


Imatge:Lone Pine at the AWM.jpg|Pòrt d'un exemplar madur isolat.
Imatge:Pinus halepensis foliage.jpg|Fulhum mostrant los borrons creissents, qualques flors masclas e una pinha. 
Imatge:Halep.jpg| Pinhas tancadas e dubèrtas.
Imatge:Pinus halepensis 03.JPG|Granas fòra de las pinhas.
Sant Joan de Fòrcs

**Sant Joan de Fòrcs** (*Saint-Jean-de-Fos* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *loco nominato Gurgonigro*, cap a 1029, *ad Gurgite Nigro*, *molinos de Gurgite Nigro* en 1030-31, *ecclesie seu de parrochia S. Johannis de Gurgite Nigro* en 1031-1060, *paxeriam de Gurgite Nigro*, *pontem... in loco nominato Gurgo Nigro*, cap a 1036-1048, *parrochiam... S. Johannis de Gurgite Nigro* en 1051-1074, *ecclesia S. Johannis de Gurgite Nigro* en 1153, *villam S. Johannis de Gurgite Nigro* en 1162, *forciam S. Johannis de Gurgite Nigro* en 1162, 1188, 1210, *de ortis S. Johannis de Fors* en 1206, 1210, *parrochia S. Johannis de Fors* en 1208, 1227, *S. Johannis de Fors* en 1252, 1284, *ecclesia S. Johannis de Fors, alias de Gurgite Nigro* en 1484, *S. Johannis de Fortis*, au sègle XVI, *S. Jan* en 1613, 1622, *St Jean de Fos* en 1643, *St Jean de Fos* en 1740-60, 1770-2 (mapa de Cassini) ; *S. Jean de Foz* en 1771 . 

Segon Dauzat e Rostaing, *Sant Joan* representa l'ebrèu *Johannes*, nom de Joan Baptista e de Joan l'Evangelista (mai sovent lo primièr dins los vocables de glèisas). 
Segon Hamlin, *Fò(rc)s* es lo resultat de l'ancian occitan *fòrcs*, « bifurcacion, forca d'un camin ». L'ancian determinant *Gurgonigro*, *Gurgite Nigro* (en latin) representa l'ancian occitan *gorg nièr* « gorg negre »; es motivat per la dintrada de las gargantas d'Erau.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments
* la balma de Clamosa
* lo Pont del Diable

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Pinus pinea

Lo **pinhèr**, (*Pinus pinea*) es una espècia de pin dins la familha Pinaceae caracteristic per sas granas comestiblas: los  *[[Pinhon (botanica)|pinhons]]*, e mai que de pinhons d'autres espècias europèas de pin se pòscan manjar, son fòrça mai pichons (i a d'espècias americanas de pinhons gròsses que son esplechadas comercialament).

Es originari de la region mediterranèa.

## Descripcion
Arbre de 30 mètres de naut, amb la rusca d'un marron rogenc e fòrça espessa. Es en forma de parasolelh. Amb d'agulhas de  20&nbsp;cm de long, apariadas coma pels autres de pins autoctòns. Florís de març a mai en produsent de pinhas ovoïdas de 15x10cm amb de pinhons de 15 a 20 mm. Las pinhas maduran a l'auton del tresen an (los autres pins lo fan en dos ans). 

Creis dins las garrigas, èrms e dunas fixadas. Fa venir los terrenhs silicicèus, subretot sablonencs generalament prèp del litoral.

## Usatges
Fòrça utilizat per l'ornament. Los pinhons demandan fòrça man d'òbra, cal escalfar las pinhas per que se duèrban. La fusta a pas gaire d'interès. 

Un autre pin amb de pinhons comestibles es lo *Pinus edulis*, originari de las montanhas del sud oèst dels Estats Units d'America.


Imatge:Rom circo maximo 01.jpg|Pinhèr a Roma
Imatge:Cambrils Pi Rodo pinus pinea.jpg|Pinhèr a Cambrils
Imatge:Pin parasol charente.JPG|Pinhèr en Charanta
Imatge:Pinus pinea JPG1.jpg|Pinhèr en Corsega


## Referències
Vassal

Un **vassal** (var. **vassau**), dins la terminologia feudala de l'Euròpa medievala, èra qualqu'un que s'engatjava de per la ceremonia d'omenatge a d'obligacions mutualas amb un senhor, generalament d'assisténcia militara e de proteccion mutuala, en  escambi d'unas garantidas, qu'inclusián lo terren ocupat coma fèu.

## Referéncias
Gustau Terond

**Gustau Terond** (en francés *Gustave Thérond*, Sant Martin de Londras, 10 de decembre de 1866 – Seta, 30 de mai de 1941) foguèt un escrivan e contaire occitan de l'airal montpelhierenc. Dins sos escriches emplegava sovent l'escais *Biscam pas*.
vinheta|retrach de Gustave Thérond
vinheta|Camin de Biscam Pas, ont Therond teniá sa barraqueta.

## Biografia
**Gustau Terond** nasquèt a Sant Martin de Londras en 1866. Faguèt l'institutor a Sant Pargòri puèi a Seta entre 1890 e 1928. Foguèt Majorau dau Felibritge en 1902 en seguida de Joan Laurés. Foguèt un dels creadors de l*'[[Almanac setòri]]* en 1894.
D'obediéncia socialista, èra pròche de Jaurés e militèt per tau que la seccion de Seta aderiguèsse a la IIIena Internacionala. Foguèt a mai un das fondators del Partit Comunista Francés a Seta, mai se se n'alunhèt en 1925.

Escriguèt una òbra de gramatica sul parlar de Seta  que presentèt a la Société des Langues Romanes dins l'encastre dau Prèmi Boucherie en 1900 mas que foguèt pas publicada. L'òbra demorèt inedita fins a 2002 que lo tèxt original foguèt recuperat au Cirdòc pel Cercle Occitan Setòri e Gaston Basalgas e editat jol títol de *Eléments de grammaire languedocienne (1900): dialecte languedocien cettois*. Publiquèt divèrses contes dins de revistas coma *La Cigala d'Aur*, *La Tèrra d'òc*, *La Revue Méridionale*, *Le Réformiste*, *Le Midi mondain* e mai d'autras.

Foguèt enterrat au Cementèri marin de Seta.

## Òbras
* *Còntes lengadocians: Dau Puòg de Sant Lop au Puòg de Sant Clar*
* *Contes du Gai Pays de Sète*
* *Éléments de grammaire languedocienne (1900): dialecte languedocien cettois* (òbra postuma, publicada en 2002)
* *Siám de Seta, siám de Sant Clar*, cançon

## Ligams extèrnes
* Transcripcion e adaptacion en grafia alibertina dels ''Còntes lengadocians'' per, e en çò de, J.F. Brun
* Segonda part dels contes escanerizada per J.F. Brun
Biscam Pas

250px|thumb|L'auboista Felip Carcassés dels Biscam Pas en agost de 2011 a Besièrs
**Biscam Pas** es un grop que definís sa musica coma "neo-tradicionala facha man" de l'airal de Seta. Pren son nom de l'escais qu'empleguèt l'escrivan del país montpelhierenc Gustau Terond.

## Estil musical
La basa musicala del grop son los instruments tradicionals de Lengadòc coma l'aubòi o lo tamborinet.
Se faguèron d'adaptacions de las cançons de Georges Brassens en occitan (disques *Corne d'Aur'Oc*).

## Membres del grop
* Felip Carcassés, aubòi
* Maria Frinking, acordeon
* Danièl Tournebize, tamborinet
* Danièl Rei dich Dodò, guitarra
* Patrick Plouchart, violon

## Discografia
* *Lo bal Queb'Oc* (2010)
* *Lengadòc als quatre vents* ()
* *Corne d'Aur'Oc*, 3 volums ()

## Ligams extèrnes
* Pagina del grop   e
Sorese

**Sorese** (*Sorèze* en francés) es una comuna lengadociana en Lauragués situada dins lo departament de Tarn e la region d'.

thumb|200px|Carrièra a Sorese

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

* Fondada en 754, l'abadiá escòla de Sorese, abadiá benedictina d'un grand riquessa arquitecturala, aculhís cada an, al començament de l'estiu, lo festival *Musique des Lumières*.
* Escòla militar de Sorese, devisa *Religioni, scientiis, artibus, armis*
* Estatua de Loís XVI de França
* Lac de Sant Ferriòl

## Nòtas e referéncias


## Veire tanben
### Articles connèxes
* Comunas de Tarn

### Ligams extèrnes
* site de la vila
* Informacions e Agendà cultural de Sorese et= du Lauragués.
* Site de l'Escòla militar de Soresa
* Abadiá escòla de Soresa
* Lo Soresa Rock Festival
Vinhal

Un **vinhal** (var. **vinhau**), es un terrenh, o un territòri, plantat de vinhas.

Un terrenh o un territòri plantat de vinhas presentant d'aptituds especificas per la produccion d'un vin tipat (sol, clima, saber-far codificat...). Los vinhals dependon de sistèmas d'apelacions que s'unifican e respèctan de reglamentacions escritas, (vejatz AOC)

## Dimension del vinhal

La superfícia totala del vinhal mondial representava 7,886 milions d'ectaras en 2000, dont :
* Euròpa : 62,7 % (França 11,6, Itàlia 11,5, Espanha 14,9).
* Asia : 19,2 % (China 3,3)
* America : 11,9 % (Estats Units d'America 5,2, Argentina 2,7, Chile 2,2).
* Africa : 4,3 (Africa del Sud 1,5).
* Oceania : 1,9 % (Austràlia 1,8).

La part d'aquela d'Euròpa demenís (a perdut 4 punts dempuèi 1996) alara qu'aquela dels autres continents aumenta.

## Impactes sul mitan
Dempuèi qualques decenias, los vinhals son estats o son encara una font importanta de pollucion dels sòls e de l'aiga (superficiala o sosterranha) e de l'ecosistèma pels pesticidas e en particular par l'arseniat de plomb (abans) e pel coire dempuèi qualques decenias, dos produits que son pas biodegradables). D'autres pesticidas (deserbants, fongicidas, insecticidas) pòdon daissar fòrça rèstas e moleculas mai o mens toxicas dins lo sòl, l'aiga o l'aire.

Lo programa MEDALUS mostrèt que dins lo sud de l'UE, en zòna arida, los vinhals contribuissián lo mai a la degradacion e l'erosion dels sòls (las olivedas mièg naturalas l'aparan lo melhor)

Los risques pausats par las experimentacions o projèctes de vinhas transgenicas son encara objècte de polemica.

## Vegetacion
Se tròba dins lo vinhal qualques espècias patrimonialas o remarcablas que
* Allium vineale L.
* Ornithogalum umbellatum L.
* tulipa salvatge (Tulipa sylvestris L. ssp sylvestris)
* Muscari (*[[Muscari à grappe|Muscari neglectum]]* Guss. ex Ten. & *[[Muscari comosum]]* L.)
* Gagea villosa M. Bieb.
* Calendula arvensis L.
* Physalis alkekengi L.
* Aristolochia clematitis L.

## Vejatz tanben

* Vinha
* Vin
* Viticultura
* Enologia
Clara d'Andusa

**Clara d'Andusa** (*Claro d'Anduso* en grafia mistralenca) foguèt una trobairitz del primièr terç del sègle XIII, qu'aperteniá probablament a la familha d'Andusa. Lo sol trabalh sieu que subrevisquèt es una *[[cançon]]* titolada *En greu esmay et en greu pessamen*. Es mencionada dins un long *[[razó]]* d'una *canso* d'Uc de Sant Circ e li foguèt probabablament adreiçat un *[[salut d'amor]]* per Azalaís d'Altièr. Èra benlèu familiara de Ponç de Capduèlh.

## Paraulas de sa ''cançon''
:*En greu esmai et en greu pessamen*
:*an mes mon cor et en granda error*
:*li lauzengier e.l  fals devinador,*
:*abaissador de joi e de joven;*
:*quar vos qu'ieu am mais que res qu'el mon sia*
:*an fait de me departir e lonhar,*
:*si qu'ieu no.us puesc vezer ni remirar,*
:*don muer de dol, d'ira e de feunia.*

:*Cel que.m blasma vostr' amor ni.m defen*
:*non pot en far en re mon cor meillor,*
:*ni.l  dous dezir qu'ieu ai de vos major*
:*ni l'enveja ni.l dezir ni.l talen;*
:*e non es om, tan mos enemics sia,*
:*si.l n'aug dir ben, que non lo tenh' en car,*
:*e, si 'n ditz mal, mais no.m pot dir ni far*
:*neguna re que a plazer me sia.*

:*Ja no.us donetz, bels amics, espaven*
:*que ja ves vos aja cor trichador,*
:*ni qu'ie.us camge per nul autr' amador
:*si.m pregavon d’autras donas un cen;*
:*qu'amors que.m te per vos en sa bailia*
:*vol que mon cor vos estui e vos gar,*
:*e farai o; e s'ieu pogues emblar*
:*mon cor, tals l'a que jamais non l'auria.*

:*Amics, tan ai d'ira e de feunia*
:*quar no vos vey, que quan ieu cug chantar,*
:*planh e sospir, per qu'ieu non puesc so far*
:*ab mas coblas que.l cors complir volria.*

==Nòtas e referéncias==
===Nòtas===
<references group=nt/>
===Referéncias===

===Bibliografia===
<div class="references-small">
* Bruckner, Matilda Tomaryn; Shepard, Laurie; and White, Sarah. *Songs of the Women Troubadours''. New York: Garland Publishing, 1995. ISBN 0-8153-0817-5.


## Veire tanben
*Lista de trobadors e trobairises
Sant Pargòri

**Sant Pargòri** localament **Sant Pargòli**  (en francés: *Saint-Pargoire*, es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *vicano, que vocant S. Paragorii* en 996-1031, *ecclesia S. Paragorii*, au sègle X o XI (?), au sègle XII (?), *vicano que dicitur S. Paragorio* en 1027-1031, *parrochia S. Paragorii* en 1031-1048, 1051-1074, 1077-1099, 1101, 1110, 1122, *villa S. Paragorii* en 1106-1120, 1171-72, *ecclesiam S. Paragorii* en 1146, *villa S. Paragorii* en 1166, *S. Paragorii de Pojeto* en 1172, *villa de S. Paragorio* en 1187, 1194, *honorem S. Paragorii* en 1212, *prior de S. Paragorio* en 1323, *Sanct Paragori* en 1341, *St Pargoire* en 1571, *St Parquier* en 1626, *St Pargoire* en 1643, *S. Par<small>a</small>goire* (sic) en 1708, *St Paragoire* (sic) en 1740-60, *St-Pargoire* en 1740-60, 1770-72 (mapa de Cassini). 

Segon Dauzat e Rostaing, *Sant Pargòli* representa lo nom grèc *Paragorius*, d'un sant escur, martir en Orient au sègle III; segon Hamlin, *Sant Pargòli* èra un martir còrse.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Corteson

**Corteson** (*Courthézon* en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Lo nom es atestat en 1008, *de Corteudone*, e en 1046, *Cortedone*. Vendriá dau latin *cōrtem*, « domeni, proprietat, *villa* » e dau nom germanic d'òme *Eudo* .

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Bedarrida; es ara dau canton de Sòrgas.

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Vauclusa

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Bedarrida

**Bedarrida** (en francés *Bédarrides* e *Bedarrido* en grafia mistralenca) es una comuna provençala situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Se situa au confluent de 7 ribieras dau bassin dau Ròse, amb dei ribieras coma Ovesa o Sòrga. Sei abitants s'apelan lei **bedarridencs / bedarridencas**.

## Geografia
La vila de Bedarrida es situada a una dotzena de quilomètres d'Avinhon, de Carpentràs e d'Aurenja, a l'est de la nationala 7 e de l'autorota A7, au nòrd de Sòrga. I accedissèm per la « rota d'Entraigas ».

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Lo nom es atestat en 814, *Betorrida*. Amé prudéncia, Dauzat e Rostaing prepausan lo gallés **petor-ritum*, « li quatre gas », idèa sostenguda per Xavier Delamarre, amé la meteissa prudéncia, e los Féniés; aqueu nom seriá format de **petuar(es)*, **petru*, donc **petor* (?), e **ritu-*, « ga », amé la motivacion de la preséncia de fòrça rius, Ovesa, *Mède*, doás brancas de Sòrga e d' *Auzon* .

La prudéncia deis especialistas s'explica fòrt plan : dins un compausat que n'es lo segond element, *ritu-* es normalament inaccentuat (lo compausat ven un proparoxiton, mot accentuat sus l'avant-avant-darrièra sillaba) e ne demòra qu'una finala en *-rt* : *Ande-ritum* > Niòrt (de Saut), **Ambo-ritum* > *Ambòrt* (Cantal), **Cambo-ritum* > Chambord (Loir e Char), etc. Dins *Bedarrida*, la sillaba *-rit* demòra entièra. Aquí perqué Xavier Delamarre daissa de caire lo cas de *Bedarrida* dins un libre posterior . L'avançament de l'accent tonic s'explica pas perqué lo latin vulgar o lo pre-occitan refusavan lei proparoxitons, a la diferéncia del gallés. Non, n'avián tanplan coma lo gallés. I a una sola explicacion : i aviá quauque apondi (un sufixe ? un sufixe que començava per *a-* ?) après lo compausat **petor-ritu* e l'accent tonic èra forçat d'avançar d'una sillaba.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Bedarrida; es ara dau canton de Sòrgas.
* Desempuèi lo 1èr de genier 2017, Bedarrida (coma Sòrgas) quita la comunautat de comunas di País de Ròse e Ovesa e intègra la Comunautat de comunas di Sòrgas dau Comtat.

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Vauclusa

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Foued Mebazaa

**Foued Mebazaa**, nascut en 1933, es un politician tunisian nomat president de Tunisia per interim pel Conselh Constitucional lo 15 de genièr de 2011.
Mohamed Ghannouchi

**Mohamed Ghannouchi**, nascut en 1941, es un politician tunisian, que foguèt primièr ministre de Tunisia del 17 de novembre de 1999 al 27 de febrièr de 2011, e brèvamment president per interim lo 14 e lo 15 de genièr de 2011.
Kim Du-bong

**Kim Du-bong** (corean: 김두봉 (hangeul); 金枓奉 (hanja) (16 de febrièr de 1889 – 1961(?)) foguèt un corean politician. Première President de la Corèa del Nòrd(9 de setembre de 1948 - març de 1958). 

### Referéncias
Kim Seong-soo

**Kim Seong-soo**, (en corean: **김성수**, hanja: **金性洙**) nascut lo 11 d'octobre de 1891 - mòrt lo 18 de febrièr de 1955 foguèt vicepresident de la Corèa del Sud entre lo 17 de mai de 1951 e lo 29 de mai de 1952.

## Web Link
* In-chon Memorial
Chang Myon

**Chang Myon**, (en corean: **장면**(hangeul); 張勉 (hanja)) nascut lo 28 d'agost de 1899 - mòrt lo 4 de junh de 1966  foguèt Vicepresident de la Corèa del Sud entre lo 15 de mai de 1956 e lo 23 d'abril de 1960.
 
2th Primièr ministre de 23 de novembre de 1950 a 23 d'abril de 1952, 7th Primièr ministre de la Corèa del Sud de 18 d'agost de 1960 a 20 de mai de 1961.
Uc de Sant Circ

**Uc** o **Ugues de Sant Circ** (*Uc* o *Ugues de Sant-Cir* en nòrma mistralenca; Tegrà, 1217-1253) foguèt un trobador occitan carcinòl, qu'es conegut mai que mai pel fach que foguèt aparentament l'autor d'un bèl nombre de vidas de trobadors. Pr'aquò la sola vida que li podèm atribuir sens dobte es la de Bernat de Ventadorn.

En occitan ancian es conegut coma *N[']ucs de Sai[n]t Circ*.

## Biografia
Uc de Sant Circ foguèt mandat jove per sos fraires a Montpelhièr per i far d'estudis religioses mas ailà s'interessèt puslèu a la poesia trobadoresca. Sembla qu'acompanhèt lo trobador Savarin de Mauleon per Espanha ont visitèt la cort de Castelha. Partiguèt puèi en Itàlia ont se maridèt e probablament elaborèt las *vidas*.

## Òbras
Son estadas servada 44 poesias d'aqueste trobador, que 15 son de cançons d'amor, 18 de sirventeses e còblas, un salut e dètz debats. Sa darrièra poesia databla es un sirventés qu'escriguèt contra Manfred II Lancia entre 1253 e 1255.

Es tanben considerat coma l'autor dels  Donatz proensals, la gramatica mai anciana coneguda en occitan.

## Referéncias

## Ligams extèrnes
* Òbras a Trobar.org
Aimeric de Sarlat

**Aimeric de Sarlat** (*Eimeri de Sarlat* en nòrma mistralenca; Sarlat, fin sègle XII o debuta del XIII) foguèt un trobador occitan de Peiregòrd.

## Biografia
Se sap pas grand causa de la vida d'Aimeric. Se pensa qu'èra un contemporanèu, e probablament que dependiá, de Guilhèm VIII de Montpelhièr. Sa *[[Vida (literatura)|vida]]* ditz d'el:
*N'Aimeric de Sarlat si fo de Peiregors, d'un ric borc que a nom Sarlat. E fez se joglars. E fo fort subtils de dire e d'entendre, e venc trobaire; mas non fez mas una canson.* 

## Òbras
Son estadas servadas sonque cinc composicions d'aqueste trobador, totas de cançons d'amor. Son estil ramenta sovent, o imita, Bernat de Ventadorn.

## Liames connèxe
*Lista de trobadors e trobairises
Cartage

**Cartage** (arabi: قرطاج, *Qartāj*; francés: *Carthage*) es una ciutat tunisiana, dins lo governorat de Tunis. La part nòva foguèt fondada sobre las roïnas de la ciutat-Estat antica de Cartage, capitala feniciana fins a l'an 146 aC, puèi ciutat romana importanta.

## Toponima
Lo gentilici es **cartaginés -esa**.