Nham

« **Nham** »  es un nom vernacular designant d'espècias de plantas apartenent au genre *Dioscorea*, familha de las *Dioscoreaceae*, cultivadas dins totas las regions tropicalas del mond, per tòca alimentària, per sos tuberculs rics en amidon. Lo tèrme designa tanben lo quite tubercul consomat coma legum raiç. 

Lo mot « Nham » ven d’une raiç africana que significa « manjar » e present dins fòrça lengas africanas.

## Dins lo genre ''Dioscorea''
[vinheta|''Dioscorea sp.''  <br> 
[Musèu d'istòria naturala de Tolosa|Musèu de Tolosa]]

### Principalas espècias cultivadas
Un « nham » representa lo genre *Dioscorea* que lo tubercul es comestible. D'autres espècias d'aquel genre an un tubercul toxic e se nomenan pas atal.
* Lo **nham alat o grand nham**, *Dioscorea alata* L.
* Lo **nham de China**, o shanyao (山药, shān yào) *Dioscorea polystachya* Turcz.
* Lo **nham bulbifèr**, hoffe, o masako, *Dioscorea bulbifera* L. vinheta|Igname amère, ''Dioscorea dumetorum''
* Lo **nham de Guinèa jaune**, *Dioscorea cayenensis* Lam.  
* Lo **nham rebalaire**, *Dioscorea convolvulacea* Schltdl. & Cham.
* Lo **nham amar o salvatge**, *Dioscorea dumetorum* (Kunth) Pax 
* Lo **nham dels blancs o pichon inham**, *Dioscorea esculenta* (Lour.) Burkill
* Lo **nham espinós amar**, *Dioscorea hispida* Dennst.
* Lo **nham del Japon** o , *Dioscorea japonica* Thunb.
* Lo **nham aplatit**, *Dioscorea nummularia* Lam.
* Lo **nham khmer**, *Dioscorea oppositifolia* L.
* Lo **nham roge**, *Dioscorea pentaphylla* L.
* Lo **nhame de Guinèa blanc**, *Dioscorea rotundata* Poir., est la plus cultivée de nos jours.
* Lo **nham jaç**, *Dioscorea trifida* L.f.

### Descripcion
Son de plantas pojairas, volubilas, sovent dioïcas. Las fuèlhas petioladas, cordifòrmas, son segon las espècias altèrnas o oposadas. A lor aissèlas se desvolopan des cebas podent servir a la multiplicacion de la planta, e a vegadas consomablas (*Dioscorea bulbifera*).

Las inflorescéncias axillaras son de grapas o d'espigas; las fuèlas femes, trimèras, d'ovari infèra trilocular donan de samaras de tres alas.

Los tuberculs de forma variabla, ovoïd a oblong, a vegada aplatit o de forma de maçuga longa, pòdon aténher 1 m de long e lor pes, mai sovent de 3 a 5 kg, pòt anar fins a 15 kg. An d'uèlhs coma las trufas. La pèl es mai sovent jauna, mas pòt èsser gaireben blanca o mai escura brun a negrosa. la carn es mai sovent blanca, a vegada jaunenca.

### Composicion
La composicion quimica dels tuberculs es vesina d'aquelas de las trufas amb gaireben 25 % d’amidon, mas un pauc mai de proteïnas (gaireben 7 %, còps mai que lo maniòc). Son fòrça paures en matèrias grassas e  minerals, e pro rics en vitamina C.

Aquelas varietats, utilizadas per l’industria farmaceutica, contenon des substéncia de tres tipes: 
* d'alcaloïdes, coma la dioscorina, 
* de tanins,
* de sapogeninas, coma la diosgenina qu'es tanben utilizada en laboratòri amb d'autres compausants per la preparacion d'esteroïdes, analògs subretot a la cortisòna, a la progesteròna e a d'estrogèns, un còp transformada.
La diosgenina natural del nham, ela, mostrèt dins diferents estudis qu'interven coma antioxidant lipofilic e contribuís a la bona transformacion dels esteròls alimentaris, eles meteisses fonts d'ormonas esteroïdas endogènas.

Las espècas de nhams per l'usatge alimentar o en complement alimentari son subretot *[[Dioscorea alata]]* e *[[Dioscorea opposita]]*.

### Utilizacion
Los nhams son una cultura importanta dins lo mond. La culhida annala es de gaireben 40&nbsp;milions de tonas sus 4&nbsp;milions d’ectaras repartits dins 56&nbsp;païses. Aquela cultura pasmens mermet dabant aquela del maniòc (maniota, kassav, kassava), mai aisit de cultivar segon las varietats, los sols… Los principals païses productors son en Africa de l’Oèst:
vinheta|200x200px|Nham dins un botica d'Hamamatsu
* Nigèria: 26&nbsp;millions de tonas
* Ghana: 4&nbsp;millions
* Còsta d'Evòri: 3&nbsp;millions
* Benin: 2&nbsp;millions
* Tògo: 0,6&nbsp;millions
* Cameron: 0,3&nbsp;millions
O en Oceania (poduccion ortalencas)
* Vanuatu
* Illas Salamon
* Nòva Caledònia (Dioscorea alata subretot)
* Nòva Guinèa
Los tuberculs rics en amidon son consomats gaireben sonque dins las regions tropicalas.

Los nhams se consoman cuèchs, a l'estofat, o fregits. Segon las espècias e varietats, lo gost es fòrça variable, fòrça agradable, tendre e sucrat a vegadas, farinós, amb gost de castanha mai sovent. D'espècias son (en Africa), acres o amars, mas non toxics.

Las espècais de nham alimentari, *Dioscorea opposita*, *Dioscorea alata*, son tanben consomadas jos forma d'extrach en complement alimentari. Los pòbles autoctòns ne fan tanben de la bièra tradicionala, coma *kalali* de Guiana.

### Produccion

## Vejatz tanben

### Bibliografia
* Patrice Godin, *Tami tok ː L'année igname en pays kanak*, Nouméa, 2009, Rditions Province Nord,

## Referéncias