open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Francesco Petrarca

|thumb|right|222px|Retrach de Petrarca per Andrea del Castagno
**Francesco Petrarca** (Arezzo o 20 de julhet 1304 - Arquà Petrarca o 18 de julhet de 1375), foguèt un escrivan e umanista italian. Escriviá en latin e en italian. Es considerat, amb Dante e Giovanni Boccaccio, un dels paires de la literatura en italian. Son òbra mai coneguda es lo *[[Canzoniere]]*.

## Biografia
[right|thumb|Estatua de Petrarca, [Galleria degli Uffizi]]

Filh d'un commerciant de Florença, ser Pietro di Parenzo di Garzo dell'Incisa, e de Eletta Cangiani.
Petrarca estudièt lo drech a l'Universitat de Montpelhièr e de Bolonha e frequentèt la cort cultivada e rafinada de Roberto d'Angion qu'èra amic personal de son paire. En 1327 l'an seguent la mòrt del paire deguèt tornar en França in Avinhon e faguèt la coneissença de Laura, l'amor de la siá vida.
En 1348 la pèsta causa la mòrt de Laura. En 1350 faguèt la coneissença de Giovanni Boccaccio que venguèt un grand amic.

## Òbras en latin

* *[[Epistolae metricae]]* (1333-1361)
* *[[De viris illustribus]]* (1337)
* *[[Africa (Petrarca)|Africa]]* (1339-1342)
* *[[De otio religioso]]* (1346–1356)
* *[[Bucolicum carmen]]* (1346-1357)
* *[[Secretum]]* (1347-1353)
* *[[Rerum memorandarum libri]]* (1350)
* *[[De remediis utriusque fortunae]]* (1360–1366) 
* *[[Epistole]]* (*Familiares, Seniles, Sine nomine, Variae*)

## Òbras en italian
#### ''Lo Canzoniere'' (1349-1351)

Lo *[[Canzoniere]]* (*Francisci Petrarchae laureati poetae Rerum vulgarium fragmenta*) es mai que mai un recuelh de poesie; que conda l'amore de Petrarca per Laura.

### ''Trionfi''

Òbra allegorica que mai un recuelh de poesie (*Trionfo dell'Amore*, *Trionfo della Castità* (o Pudicizia), *Trionfo della Morte*, *Trionfo della Fama*, *Trionfo del Tempo*, *Trionfo dell'Eternità*)

## Ligams extèrnes

* Ente Nazionale Francesco Petrarca
*
Lu Yu

**Lu Yu** (733-804) foguèt un autor chinés dau periòde Tang. Es principalament conegut per son òbra dicha *[[Lo Classic dau Tè]]*.
Economia de la dinastia Han

L**'economia chinésa** dau periòde Han es caracterizada per una aumentacion significativa de la populacion, una creissença fòrça importanta de la produccion industriala e dau comèrci e per d'assais de nacionalizacion de la part dau govèrn centrau. Per acompanhar aqueu desvolopament, la quantitat de moneda batuda e mesa en circulacion aumentèt egalament e permetèt la creacion d'un sistèma monetari estable. Lei capitalas dei Hans occidentaus puei orientaus foguèron entre lei ciutats pus grandas e pus pobladas de lor epòca. Lo govèrn ordonèt tanben la bastida de vias e de pònts per facilitar lei cambis.

Au començament de la dinastia, lei païsans èran generalament autonòms. Pasmens, acomencèron de venir dependents dei cambis comerciaus ambé lei produccions dei províncias agricòlas de l'Empèri. Ansin, en causa d'un endeutament créissent, un nombre important de païsans venguèron de trabalhadors au servici d'un grand proprietari. La dinastia assaièt continuament de sostenir lei païsans pus modèsts (imposición, limitacion impausada per la lèi...) per luchar còntra l'influéncia de l'aristocràcia, dei proprietaris e dei marchands. De mai, lo govèrn dei Han occidentaus nacionalizèt leis industriás de fèrre e de sau.

Aquelei mesuras foguèron pauc a pauc suprimidas en causa de la crisi politica e economica vèrs la fin de la dinastia. La classa dei marchands independents foguèt afeblida au profiech dei grands proprietaris. Aquelei darriers poguèron aumentar lor poissança e contuniar un modèl economic basat sur una agricultura de tenements grands après la fin de la dinastia.
Dinastia Marinida

thumb|right|Extension dau reiaume merinida dins lo nòrd d'Africa.

La **dinastia Marinida** foguèt una dinastia berbèra que reinèt sus una partida dau nòrd d'Africa entre lei sègles XIII e XV.
Glacièr Cook

thumb|Imatge satellita ambé la localizacion dau glacièr Cook.

Lo **glacièr Cook** es lo glacièr principau deis Illas Kerguelen. Es situat dins lo centre l'illa principala de l'archipèla e tèn una superficia d'aperaquí 400 km².
Chéri Gaussem

**Raymond Gaussem**  dit **Chéri Gaussem**, vinhairon, estut maire de Gavarnac de 1892 a 1919. Damorèva au lòc de Faugars, dont lo molin li servèva de burèu d'escritura. Redigit en efèit un brave talh de reflexions e de poèmes, "*filosofant sus l'estat de las causas, la natura e la condicion de l'òme*". Pòdem citar *Los vins de la Gironda*  publicat en 1900.

= Referenças =
Sultanat d'Abd al-Wadid

Lo **Sultanat d'Abd al-Wadid** foguèt un estat musulman centrat sus la vila de Tlemcen. Existiguèt de 1235 a 1256.
Sallavis

thumb|Reparticion dei pòbles principaus dau sud de Gàllia au sègle II avC.

Lei **Sallavis** son un pòble, probablament d'origina celtoligura, qu'èra establit en Provença avans la conquista romana de la region. Relativament mau coneguts, formèron una confederacion, probablament au sègle III avC, compausada de pòbles « vassaus » coma leis Avatics. Lei rasons aguent permés la formacion d'aquel ensemble politic son egalament mau conegudas mai la pression militara de *[[Marselha|Massalia]]* sus lei regions interioras de Provença es sovent avançada coma un factor primordiau. Entre 180 e 170 avC, fondèron l'opplaidum d'Entremont que venguèt lor capitala. Installada sus una còla au nòrd de la vila actuala d'Ais, conoguèt un certan desvolopament e agantèt una superficia de 3,5 ectaras vèrs 150 avC. Èra protegida per un barri poderós renforçat per de torres. 

En 125 avC, *[[Marselha|Massalia]]* demandèt l'ajuda de Roma per luchar còntra leis incursions celtoliguras. En 123 avC, una armada romana arribèt donc dins la region. Plaçada sota lo comandament dau cònsol Caius Sextius Calvinus, comencèt la somission dei pòbles autoctòns. Aquelei combats s'acabèron per una victòria romana e per la destruccion de plusors vilas fortificadas celtoligurs. Entremont foguèt ansin destruch en 123 avC. Aquò menèt a la somission dei Sallavis que s'integrèron dins l'Empèri Roman.

## Liames intèrnes

* Celtoligurs.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Fernand Benoit, *Entremont, capitale celto-ligure des Salyens de Provence*, La Pensée universitaire, 1957.
* **[[francés|(fr)]]** François Salviat, *Entremont antique*, Amis d'Entremont, 1973.
* **[[francés|(fr)]]** Denis Coutagne, *Archéologie d'Entremont au Musée Granet*, Musée Granet, 1987.

## Nòtas e referéncias
Avatics

thumb|Reparticion dei pòbles principaus dau sud de Gàllia au sègle II avC.

Leis **Avatics** foguèron un pòble cèlta-ligur principalament installat dins la region dau Martegue. Faguèron partida de la federacion dei Sallavis. 
.
Hawaii (illa)

**Hawaii**, en hawaiian *, en [[anglés]] **, es una illa volcanica de l’[[ocean Pacific]] e una de las uèits illas principalas que compausan l’[[Estats dels Estats Units|Estat american]] d'[[Hawaii]]. Per fin d’evitar la confusion amb l'estat es sovent escaissada *'', l'illa Granda, pr'amor qu'es pus granda que totas las autras illas de l'archipèla reünidas.
Sultanat de Delhi

thumb|Extension dau territòri dau Sultanat de Delhi.

Lo **Sultanat de Delhi** es un estat qu'existiguèt dins lo nòrd l'Índia de 1216 a 1526.
La Gran Semiramis

**La Gran [[Semiramis]]** ("semíramis" en castelhan modèrne e academic) qu'ei ua tragedia deu valencian Cristóbal de Virués.

Dens l'encastre de la producion deramatica de l'autor e dehens l'istòria deu teatre espanhòu qu'ei considerada com ua de las géncer pèça de Virués mes tanben, sus un gan nombre de punt, qu'ei en oposicion dab las recomendacions de l'"arte nuevo de hacer comedias" edictadas peu gran autor dramatic Lope de Vega (enter autes, que muisha execucions sus l'empont e entre cada acte que s'escorren mantuas annadas).

## Sinòpsis
* Acte I : Menón, generau deu rei d'Assíria Nino, qu'assetja la ciutat de Bactra. La soa esposa Semiramis qu'arriva e, mercés a son engenh la ciutat qu'ei presa e son rei, Alexandre, que's penja. Nino, suu pic, que'n vad amorós pec, que la vòu e que perpausa a Menón de l'escambiar contra ua de sas hilha en mei de riquessas. Que refusa e alavètz Nino que pren Semiramis totun e Menón que's suicida dab la medisha còrda emplegada per Alexandre.

## Ligam extèrne
*Article de Rinaldo Froldi sus ''La gran Semiramis''
*Edicion inclusa en 1609 dehens sas ''Obras''
Maui

**Maui** es la segonda pus granda illa de l'archipèla d'Hawaii, amb una superfícié de  e un litoral de 240 km de longor. Aperten a l'Estat american d'Hawaii, e forma lo comtat de Maui amb tres autras illas, Molokai, Lanai e Kahoolawe.
Rihla

Lo ***Rihla*** es la racònte escrich dei viatges de l'explorator berbèr Ibn Battuta. Foguèt escrich a la fin de sei viatges ambé l'ajuda d'Ibn Juzayy.
Mauna Kea

thumb|right|250px|Mauna Kea vist de l'observatòri de Mauna Loa
Lo **Mauna Kea** es un volcan  situat sus l'illa d'Hawaii. Vièlh de mai d'un million d'annadas, es lo segond pus ancian dels cincs volcans majors de l'illa. Sa darrièra erupcion remonta a aperaquí  ans e representa un amenaça febla per las populacions. Son suc presenta nombroses còns volcanics, que lo  n'es lo trescòl a  d'altitud, çò que ne fa lo som pus enauçat de l'archipèla. En considerar sa part immergida, lo Mauna Kea es pus enauçat que lo Mont Everest. Aquesta altitud afecta son clima ; lo temps i es nevadís mantun jorn l'an,  Mauna Kea significa "montanha blanca" en hawaiian. La montanha presenta quitament de traças de glaciacion anciana.
Kauai

**Kauai** (*Kaua‘i* en hawaiian) es la pus vièlha de las illas principalas de l'archipèla d'Hawaii e la quatrena de per sa superfícia, amb . Son litoral mesura 177 quilomètres de longor
Es tanben coneguda per l'escai de *Garden Isle* (illa Jardin). 

Aperten al comtat de Kauai que compren tanben las illas Niihau, Lehua e Kaula. Lo cap luòc del comtat es Lihue. S'i tròba lo Canyon de Waimea, escaissat *Grand Canyon del Pacific*, e tanben lo Mont Waialeale, considerat coma un dels endreches pus umid de la planèta.
Començament Larsen

Lo **Començament Larsen**, tanben dicha **Ataca Nimzo-Larsen**, es una dubertura au jòc d'escacs caracterizada per lo còp iniciau 1. b3. Foguèt desvolopada per l'escòla ipermodèrna, especialament per lo jogaire danés Bent Larsen.
Defensa russa

La **defensa russa** es una dubertura au jòc d'escacs. Es caracterizada per lei còps 1. e4 e5 2. Cf3 Cf6. Fòrça solida, es generalament utilizada per obtenir una partida nulla.
Carles II d'Anglatèrra

**Carles II d'Anglatèrra** (1630 - 1685) foguèt rèi d'Anglatèrra de 1660 a sa mòrt. Foguèt nomat rèi après lo periòde de crisi causat per la mòrt de Cromwell e foguèt remplaçat per son fraire Jaume II d'Anglatèrra.
Jaume II d'Anglatèrra

**Jaume II d'Anglatèrra** (1633 - 1701), tanben **Jaume Stuart**, foguèt rèi d'Anglatèrra de 1685 a 1688. Deguèt s'exilar après l'invasion e la victòria dei tropas neerlandesas de Guilhèm d'Auranja que li succediguèt.
Defensa Caro-Kann

La **defensa Caro-Kann** es una dubertura au jòc d'escacs. Es caracterizada per lei còps iniciaus 1. e4 c6. Tèn una reputacion de soliditat granda per lei negres.
Defensa siciliana

La **Defensa siciliana** es una dubertura au jòc d'escacs. Es caracterizada per lei còps iniciaus 1. e4 c5. L'idèa principala d'aquela defensa es d'opausar a la dominacion blanca au centre e sus l'ala rèi, un còntra-jòc sus l'ala rèina. Es considerada coma la defensa pus dinamica dei negres còntra lo còp 1. e4 e es utilizada quand lei negres cercan de ganhar la partida.
Kahoolawe

**Kahoolawe** (en hawaiian **) es la pus pichona de las uèits illas principalas de l’archipèla d'Hawaii. Aquesta illa es fòrça pus bassa las autras amb tanben un clima fòrça pus sèc. Son litoral mesura 58 quilomètres de longor. L'illa es inabitada.
Lista dels primièrs ministres de Somalia

thumb|220px|Blason de Somalia.
Vaquí la **lista dels [[primièr ministre|primièrs ministres]] de [[Somalia]]** aprèp l'independéncia en 1960.

## Partits politics
* XHKS - Xisbiga Hantiwadaagga Kacaanka Soomaaliyeed
* SOYL - Somali Youth League
* USC - United Somali Congress
Agla (constellacion)

L**'Agla** (**Aquila** en latin) es una constellacion de l'emisfèri nòrd. Compausada d'estèlas lusentas, foguèt definida tre lo sègle III avC per Aratus de Soles. Segon la mitologia grèga, representa siá l'aigla de Zèus siá l'aigla de Caucàs que sa mission èra de secutar Prometèu.

## Istòria

Aquila faguèt partida dei 48 constellacions descrichas au sègle II per Claudi Ptolemèu e foguèt ja identificada per Aratos au sègle III avC. Es probablament basada sus la constellacion babiloniana de l'Aigla.

## Estèlas principalas

### α Aquilae (Altair)

α Aquilae es dicha Altair. Son nom es d'origina aràbia (*Al-Nasr al-taïr*) e significa « l'Aigla en vol ». Amb una magnitud egala a 0,76, es la 12 estèla pus lusenta dau cèu terrèstre. Forma un alinhament de tres estèlas, ambé β e γ Aquilae, qu'es dich leis Alas de l'Aigla e qu'es de còps confondut ambé la Cencha d'Orion. Es una estèla dobla de la Sequéncia Principala de tipe A7 situada a 16,7 annadas lutz de la Tèrra.

### β Aquilae

β Aquilae es dicha Alshain (« La Balança » en arabi). Es una estèla dobla situada a 44,7 al e de magnitud 3,71. Maugrat son nom, es la 8 estèla pus lusenta de la constellacion. Pasmens, a la notacion β gràcias a son alinhament de remarca amb α e γ Aquilae. 

### γ Aquilae

γ Aquilae es dicha Tarazed o Reda. Son nom es d'origina pèrsa e significa lo « Flèu de la Balança ». Es una estèla giganta  còps pus lusenta que lo Soleu e 110 còps pus granda. Se situa a aperaquí 460 al de la Tèrra e es la segonda estèla pus lusenta de la constellacion.

### ε Aquilae

ε Aquiale es dicha Deneb Al Okab Borealis. Es una estèla giganta de tipe K e de magnitud 4,02 situada a 155 al de la Tèrra. Compausa la Coa de l'Aigla ambé ζ Aquilae.

### ζ Aquilae

ζ Aquilae es dicha Deneb Al Okab Australis. Es la tresena estèla pus lusenta de la constellacion amb una magnitud egala a 2,99. Situada a 83 al de la Tèrra, es una estèla blanca de la Sequéncia principala. Compausa la Coa de l'Aigla ambé ε Aquilae.

## Autreis estèlas de remarca de la constellacion

* η Aquilae (dicha Bezek) es una estèla variabla supergiganta de tipe cefeida situada a  al de la Tèrra. A una magnitud evolucionant entre 3,5 e 4,4 amb un periòde de 7,2 jorns.
* ρ Aquilae (dicha Tso Ke) es una estèla situada a aperaquí 153 al. En 1992, intrèt dins la constellacion de Dalfin.
* 15 Aquilae es una estèla dobla optica compausada d'una estèla de magnitud 5,4 situada a 325 al de la Tèrra e d'una estèla de magnitud 7,0 situada a 550 al.
* 57 Aquilae es una estèla dobla compausada d'una estèla blava de magnitud 5,7 e d'una estèla blanca de magnitud 6,5. Lo sistèma es situat a aperaquí 350 al de la Tèrra.
* R Aquilae es una estèla variabla giganta roja de tipe Mira que sa magnitud varia entre 6 e 12 amb un cicle de 9 mes.
* FF Aquilae es una estèla supergiganta blanca situada a  al de la Tèrra. Es una variabla de tipe cefeida.
Gambit dau rèi

Lo **Gambit dau rèi** es una dubertura au jòc d'escacs caracterizada per lei còps 1.e4 e5 2.f4. Fòrça popular au sègle XIX, es vengut rar au sègle seguent car la recèrca teorica subre aquela dubèrtura a mostrat l'existéncia de possibilitats de còntra-atacas fòrças interessentas per lei negres.
Lista dels caps de govèrn de Libia

Vaquí la **lista dels [[cap de govèrn|caps de govèrn]] de [[Libia]]** aprèp l'independéncia en 1951, fins a uèi.
Lista dels primièrs ministres d'Egipte

thumb|120px|Blason d'Egipte.
Vaquí una lista de primièrs ministres d'Egipte.

### Primièr ministre de la [[Egipte|Republica Araba d'Egipte]] (1971 fins a uèi)

## Nòtas
Defensa Nimzo-indiana

La **defensa Nimzo-indiana** es una dubertura au jòc d'escacs caracterizada per lei còps 1.d4 Cf6 2.c4 e6 3.Cc3 Fb4.
Lista dels caps de govèrn de la Guinèa Eqüatoriala

thumb|130px|Blason de la Guinèa Eqüatoriala.
Vaquí la *'lista de [[cap de govèrn|caps de govèrn]] de la [[Guinèa Eqüatoriala]] de [[1963]] fins a uèi.



=== Partits ===
* GNBA : *Grupo Nacionalista Bubi Primero de Abril*, d'etnia Bubi, favorable a l'independéncia de l'illa Fernando Poo
* PDGE : *Partido Democrático de Guinea Ecuatorial, est. 12 d'octobre de 1987 *
* IPGE : *Idea Popular de la Guinea Ecuatorial* d'etnia Fang
* MUNGE : *Movimiento Nacional de Unidad de Guinea Ecuatorial*
* PUNT : *Partido Único Nacional de los Trabajadores 1970-1979''
* Mil : Militar
* n-p : cap
Francés Labòrda

Francés dit "Edmond" Labòrda neishut lo 20 de novembre 1854 au Gresèth e Cavanhan (Òlt e Garona). Amorós d’una hilha de proprietaris de Granhòus, se’n angut a París per hèser fortuna damb son mestèir de talhur per sol bagatge. S’entornèt pro ric per crompar bens, entr’auts lo shalet qu’abriguèva lo casinò de l’establiment termau de la Ròda a Cors. Maridèt Marceline-Jeanne Lançon e s’instalèt definitivament a Granhòus. Predicator e inventor, èra shafrat "lo profète". Poèta gascon, estut editat per l’Armanac Garonés damb lo nom *d’Auzac*. Sus la tomba de sa hemna, que retròba en 1937, es gravada l’inscripcion :
 

*Parla bien doçament se hèis una prièra. 

*Se n’èri qu’endromit poirés me revelhar.
 
*D’un somelh eternèl prefèri somelhar
 
*Que de jamèi tornar respirar sus la tèrra.
 
*S’as un sòu, garda-lo, tu qu’ès enqüèra en via.
 
*Jo ne’n èi pas besunh, ací tot es per res.
 
*E portant se te plai de m’aufrir quauquarrés,
 
*Accèpti una flor per la senta Maria.''
Ausona

**Ausona** (oficialament en catalan: *Osona* e ancianament *Ausona*) ei ua comarca de Catalonha, situada ath laguens deth país. Eth son cap-lòc ei Vic, que damb mès de 40.000 abitants ei ua des ciutats mès importants dera Catalonha Centrau. En totau aguesta comarca a 152.411 abitants e aucupe ua estenduda de 1260,12 km².

## Referéncies
Economia de Trinitat e Tobago

L'economia de Trinitat e Tobago durant l'an 2002, a experimentat un indèx de creissença del 3.2 %. Aiçò se deu a 9 ans consecutius de vertadièr creissença après 8 ans de recession. Lo govèrn del primièr ministre Patrick Manning a seguit la politica macroeconomica del govèrn anterior, en tractant d'atraire las inversions dins lo país. A long tèrme, sembla que va se produsir un grand creissença, un creissença qu'anarà fòrça ligada al desvolopament dels idrocarburs, la petroquimia e lo sector siderurgic, que supausarà d'auments significatius en las exportacions de Trinitat e Tobago. De mai, lo país seguís los sieus esfòrces en la diversificacion de servicis, lo torisme, l'indústria e l'agricultura. 

Lo país ganhèt reputacion de luòc excellent per negòcis internacionales, e a agut una de las mai nautas taxas de creissença d' America Latina. Son vastes los camps de petròli, e lo país compta amb tres plantas de rafinarià e petroquimia en l'oèst; lo petròli es lo principal produch d'exportacion; tanben en l'oèst s'obten gas natural e asfalt; es notable lo lac d'asfalt de 46ha près de La Brea, en lo sud-oèst de l'isla; s'extrai principalament bauxita. Entre las Antilhas menors, Trinitat e l'olandesa Curaçao son las qu'an atengut màger desvolopament industrial, mas en lo cas de Trinitat l'industrializacion es associada a una notabla produccion agricòla, que ne manca Curaçao.

## Referéncias
Vic

**Vic** pòt essèr:
En Occitània:
* Vic, una comuna de Borbonés, al departament d'Alèir.
* Vic, una comuna de la Nauta Vinhana.
* Vic de Bigòrra, comuna dels Nauts Pirenèus en Gasconha.
* Vic de Fesensac, comuna d'Armanhac en Gasconha.
* Vic de Sòs, comuna d'Arièja.
* Vic de la Gardiòla, comuna d'Erau. 
* Vic la Còmte comuna d'Auvèrnhe. 
* Vic e lo Fesc comuna de Gard.
* Vic de Carladés comuna de Cantal.

En Catalonha:
* Vic, una comuna de la comarca d'Osona
Lanai

**Lanai** (oficialament en hawaiian *Lāna'i*) es una de las illas d'Hawaii. Administrativament depen del Comtat de Maui.

L'illa es quasi circulara amb una superfícia totala de 364&nbsp;km&sup2;. Lanai es separada de Molokai pel canal Kalohi al nòrd, e de Maui pel canal Au'au a l'èst. L'unica ciutat es Lāna'i City, situada al centre de l'illa. La populacion totala èra de 3.193 abitants en 2000.
Economia de la Republica Populara de China

La Republica Populara de China es la tresena economia pus granda del mond après la dels Estats Units e de l'Union Europèa. De las economias mai grandas del mond es lo economia amb una creissença pus rapida, amb taxas mejanas de creissença de 10% durant los darrièrs 30 ans. China es tanben lo pus grand exportador e lo segond pus grand importador de produches dins lo mond. La China se convertiguèt en lo principal productor del mond lo 2011, en superant als Estats Units. La renda per capita del país (PPP) èra de 7.518 US$ (segon el FMI, la 93ena dins lo mond) lo 2010. Las províncias en las regions litoralas talas coma Zhejiang, Jiangsu, Fujian e, principalament, Guangdong tendon a èsser mai industrializadas, del temps que las regions de l'interiora son mens desvolopat. A mesura que l'importància economica de la China a crescut, o a fach tanben l'atencion a l'estructura e la salut d'aquela economia.

## Referéncias
Juan Ruiz de Alarcón

**Juan Ruiz de Alarcón y Mendoza** (Taxco, 1580 o 1581 - Madrid, lo 4 d'agost de 1639) que ho un autor dramatic barróc de lenga castelhana e vadut en Nava Espanha.

*La verdad sospechosa* ("La vertat sospeitosa"), de segur ua de las soas comedia mei famosa, que ho adaptada en francés per Pierre Corneille.
Giovanni Battista Guarini

**Giovanni Battista Guarini** (Ferrara, lo 10 de deceme de 1538 – Venècia, lo 7 d'octobre de 1612) que ho un escrivan, poeta, autor de teatre de lenga italiana e tanben un diplmat vadut a Ferrara. Qu'estudiè a Pisa, Pàdoa e Ferrara on obiengó ua posicion de professor. Que serví lo Duc de Ferrara durant mantuas annadas. Ua de la soas òbras dramaticas mei famosa qu'ei *[[Il Pastor fido]]*.
Defensa èst-indiana

La **defensa èst-indiana** es una dubertura au jòc d'escacs caracterizada per 1.d4 Cf6 2.c4 g6 3.Cc3 Fg7 4.e4 d6.
Defensa Grünfeld

La **Defensa Grünfeld** es una dubertura au jòc d'escacs caracterizada per lei còps iniciaus 1.d4 Cf6 2.c4 g6 3.Cc3 d5.
Economia de Hong Kong

Hong Kong a un'economia de liure mercat fòrça en dependent del comèrci e las finanças internacionalas - el valor del comèrci de bens e servicis es quatre còps superiors a la siá PIB. L'economia se basa en los servicis (principalament a la borsa de valors, comèrci e servicis bancaris). La borsa de valors de Hong Kong es una de las pus activas d'Asia. dins aquela vila existís torisme de negòcis (mas compta amb autres atractius). Aquela vila es una sedença de divèrsas entrepresas chinesas.

Sa economia dubèrta sofriguèt los efièches de la crisi economica de 2008. Malgrat l'aument de l'escambi de comèrci, torisme e financièr amb la Republica Populara de China aver ajudat la repren de la recuperacion economica de la region, pòt arribar nòva retraccion, a causa de la casuda de ritme de las economias de la Zona Èuro e dels Estats Units.

## Referéncias
Molokai

**Molokai** (o **Moloka'i** en hawaiian) es la cinquena illa de l'archipèla d'Hawaii de par la talha, amb una longor de 61 quilomètres, una largor de 16 quilomètres, une superfícia de  e un litoral de 171 quilomètres de longor.

Son trescòl es lo mont Kamakou, culminant a  mètres d'altitud. Los bauses pus nauts del monde se trapan a Umilehi Point, atenhon  mètres en dessús l'ocean Pacific.
Édouard Delamare-Deboutteville

vinheta
**Édouard Delamare-Deboutteville** (1856 - 1901) èra un industriau francés. Participèt au desvolopament de l'automobila per l'invencion d'unei motors e per la concepcion de la premiera veitura equipada d'un motor de quatre temps en 1883.
Isaac de Rivaz

[thumb|right|Retrach d'Isaac de Rivaz en [1827.]]

**François Isaac de Rivaz**, dich **Isaac de Rivaz**, (1752-1828) foguèt un òme politic e un inventor soís conegut per son invencion dau motor de combustion.
Pierre Cibié

**Pierre Cibié** (1908-2006) foguèt un engenhaire francés principalament conegut per son trabalh subre l'esclairatge dei veituras. En particular, participèt entre 1947 e 1957 a l'adopcion europèana dei còdis que melhorèron la conducha de nuech.
Edouard Lucas

thumb|right

**François Édouard Anatole Lucas** (4 d'abriu de 1842 - 3 d'octòbre de 1891) foguèt un matematician francés. Sei recèrcas principalas regardèron la teoria dei nombres e Lucas demostrèt en 1876 un metòde per verificar s'un nombre es premier o non.
François Viète

thumb|right

**François Viète** (1540-1603) foguèt un matematician e un òme politic francés. Sei recèrcas regardèron lei domenis de l'algèbra, de la geometria e de la criptografia. Mèstre dei requèstas au Parlament de Rennes, intrèt au servici dau rèi sota lo rèine d'Enric III. Sa promoccion contunièt sota lo rèine d'Enric IV e venguèt membre dau conseu dau rèi.
Simon Stevin

**Simon Stevin** (1548 - 1620) foguèt un engenhaire, un fisician e un matematician flamand. Sei recèrcas principalas regardèron l'introduccion dei nombres decimaus dins lei calculs matematics e de la nocion de fòrça en fisica.
Nicolas-Joseph Cugnot

thumb|right|Fotogràfia dau veïcul bastit per Nicolas-Joseph Cugnot.

**Nicolas-Joseph Cugnot** (1725 – 1804) foguèt un engenhaire militar francés. Sostengut per lo ministre Choiseul, estudièt la possibilitat d'utilizar una maquina de vapor per transportar de pèças d'artilhariá. Entre 1769 e 1771, desvolopèt donc lo premier veïcul automobil jamai bastit. Pasmens, la disgràcia de Choiseul entraïnèt l'aplant de sei recèrcas e Cugnot deguèt arrestar leis assais de son veïcul.
Raffaele Bombelli

**Raffaele Bombelli** (1526-1572) foguèt un matematician italian. Foguèt l'autor de la premiera definicion coneguda dei nombres complèxs en 1572.
Joseph Liouville

thumb|right|Retrach de Joseph Liouville.

**Joseph Liouville** (24 de març de 1809 - 8 de setembre de 1882) foguèt un matematician francés. Professor de l'Escòla Politecnica de París, fondèt lo *[[Journal de Mathématiques Pures et Appliquées]]* e demorèt lo cap de sa redaccion fins a 1876. Publiquèt uneis òbras majoras dins lei domenis de la teoria dei nombres, de l'analisi complèxa, de la geometria diferenciala e de la topografia diferenciala.

## Liames intèrnes

* Analisi matematica.
* Teoria dei nombres.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Jeanne Peiffer, « Joseph Liouville (1809-1882) : ses contributions à la théorie des fonctions d'une variable complexe », *Revue d'Histoire des Sciences*, vol. 36, n° 3-4, 1983, pp. 209-224.

## Nòtas e referéncias
Journal de Mathématiques Pures et Appliquées

Lo ***Journal de mathématiques pures et appliquées*** es un jornau scientific francés fondat en 1836 per lo matematician Joseph Liouville. Fa partida dei publicacions scientificas pus prestigiosas dins lo domeni dei matematics. Seis articles son redigits en francés o en anglés.
William Shanks

**William Shanks** (1812-1882) foguèt un matematician britanic conegut per sei calculs dei decimaus dau nombre Pi.
Caspar Wessel

**Caspar Wessel** (8 de junh de 1745 - 25 de març de 1818) foguèt un matematician danés conegut per son invencion de vector en 1797. Maugrat son importància, son òbra demorèt desconegut fins a la fin dau sègle XIX.
Hermann Grassmann

**Hermann Günther Grassmann** (1809-1877) foguèt un matematician e un lingüista alemand. A l'ora d'ara, es considerat coma lo fondator dei calculs tensoriaus e de la teoria deis espacis vectoriaus.
Jean-Robert Argand

**Jean-Robert Argand** (1768-1822) foguèt un matematician francés que foguèt un dei precursors de l'estudi dei vectors.
William Rowan Hamilton

thumb|right|William Rowan Hamilton

**William Rowan Hamilton** (4 d'aost de 1805 - 2 de setembre de 1865) foguèt un matematician e fisician britanic. Es fòrça conegut per sa descubèrta dei quaternions mai sei recèrcas regardèron tanben l'optica geometrica, la mecanica e la resolucion deis equacions.

## Liames intèrnes

* Algèbra.
* Quaternion.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Felix Klein

**Felix Christian Klein** (25 d'abriu de 1849 - 22 de junh de 1925) foguèt un matematician alemand. Sei recèrcas regardèron principalament la geometria non euclidiana e la teoria dei grops.
Bernhard Riemann

thumb|Bernhard Riemann (1863)
**Bernhard Riemann** (17 de setembre de 1826 – 20 de julhèt de 1866) foguèt un matematician alemand. Sei recèrcas principalas regardèron lei domenis de l'analisi e de la geometria diferenciala.
Michael Stifel

**Michael Stifel** (1486 o 1487 - 1567) foguèt un matematician e un monge alemand. En 1559, venguèt professor de l'Universitat d'Iena onte foguèt professor de matematicas e de teologia. Sei recèrcas regardèron principalament leis equacions polinomialas e son òbra permetèt de popularizar lei simbòls + , − et √.
William Oughtred

**William Oughtred** (5 de març de 1574 - 30 de junh de 1660) foguèt un matematician e teologian anglés. Es principalament conegut per l'invencion dau simbòl de multiplicacion "x".
Thomas Harriot

**Thomas Harriot** (1560 - 1621) foguèt un matematician e astronòm anglés. Sei recèrcas principalas regardèron l'algebra, l'observacion de la Luna ambé un telescòpi quatre mes avans Galileo Galilei e lei premiers trabalhs subre la refraccion.
John Wallis

thumb|''Opera mathematica'', 1699
**John Wallis** (23 de novembre de 1616, Ashford - 28 d'octòbre de 1703, Oxford) foguèt un matematician anglés. Foguèt un dei fondators de la *[[Royal Society]]*.

## Liames intèrnes

* Matematicas.
* *[[Royal Society]]*.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias


.
Royal Society

thumb|250px|Dintrada de la Royal Society

La **Royal Society**, que son nom oficiau es **Royal Society of London for the Improvement of Natural Knowledge** (*Societat Reiala de Londres per lo melhorament de la conoissença naturala*) es una institucion britanica fondada en 1660 per la promocion dei sciéncias.
Lista dels primièrs ministres de Quirguizstan

thumb|200px|Blason de Quirguizstan.
Lo primièr ministre es lo cap de govèrn de Quirguizstan. Fins a 2010 la carga de president de Quirguizstan èra pus important que la de primièr ministre. Amb la constitucion de 2010 Quirguizstan devenèt una republica parlamentària.

Vaquí la lista de primièrs ministres de 1991 fins a uèi.

## Lista de primièrs ministres de Quirguizstan (1991 fins a uèi)

### Vejatz tanben
* President de Quirguizstan
Scipione del Ferro

**Scipione del Ferro** (6 de febrier de 1465, Bolonha - 5 de novembre de 1526, *idem*) foguèt un matematician italian. Es conegut per sei recèrcas sus la resolucion deis equacions dau tresen gras.
Niccolo Fontana Tartaglia

**Niccolo Fontana** dich ***Tartaglia*** (1499, Brescia - 1557, Venècia) foguèt un matematician italian. Es principalament conegut per sa descubèrta d'un metòde de resolucion deis equacions dau tresen gras.
Jacques Bernoulli

**Jacques** o **Jakob Bernoulli** (27 de decembre de 1654, Bale - 16 d'aost de 1705) foguèt un matematician e un fisician soís. Vengut professor de l'Universitat de Bale, son prestigi li permetèt de venir membre associat deis Acadèmias de París (1699) e de Berlin (1701). Son òbra principala, * Ars Conjectandi*, tracta dau calcul dei probabilitats. Es lo fraire de Jean Bernoulli e l'oncle de Nicolas Bernouilli.
Niels Henrik Abel

**Niels Henrik Abel** (5 d'aost de 1802, Frindoë - 6 d'abriu de 1829, Froland]]) foguèt un matematician norvegian. Es conegut per seis òbras subre l'analisi matematica e l'algèbra, especialament la demostracion de l'inexisténcia d'un metòde generau de resolucion deis equacion dau cinquen gras per l'utilizacion de radicaus.
Pierre-Simon de Laplace

**Pierre-Simon de Laplace** (23 de març de 1749, Beaumont-en-Auge - 5 de març de 1827, París) foguèt un matematician, un astronòm, un fisician e un òme politic francés. Vengut Ministre de l'Interior en 1799 sota lo Consulat, foguèt nomat còmte d'Empèri en 1808. Après la Restauracion, venguèt marquis. Son òbra scientifica es fòrça importanta e Laplace èra un dei scientifics pus influent de son epòca, especialament dins lo domeni de l'astronòmia.
Abdel-Ilah Benkiran

**Abdel-Ilah Benkiran** (عبد الاله بنكيران), nascut lo 4 d'abril de 1954 a Rabat, es un òme politic marroquin, cap del govèrn de Marròc entre lo 29 de novembre de 2011 e lo 5 d'abril de 2017.
Yves Robert

**Ives Robert** (Yves Robert en francés) es un romancièr occitan nascut a Bordèu lo 9 de genièr de 1932. Escriu per màger part en la fòrma lengadociana mas tanben, a còps, gascona o provençala. Un demest los primièrs autors en lenga d'òc, difusa sos obratges sonque sus la Tela e a res non còst sul sieu sit http://ivesrobert.pagesperso-orange.fr  I es atal d'en primièr difusada una tièra romanesca de las tres epòcas nomenada " **Negras trevanças**"e que las tres partidas mesas en linha son adonc :**Los marrits sòmis (2005)**,**Los pantaisses sagnoses (2007)**e, fin finala, **Las cachavièlhas infernosas (2008)**
Bois (arbrilhon)

Lo **bois** (***Buxus***) (var. **boish**) es un genre d'arbrilhon d'odor caracteristica, de la familha dels Buxacèas. Aquela odor poiriá èsser donada per un compausat contenent un gropament tiòl, lo 4-metil-4-sulfanilpentan-2-one (4MSP).

Son d'arbres o arbrilhons perens de talha pichona o mejana. Existís mai de 70 espècias espandidas per las regions tropicalas e subtropicalas, que 30 es troben a Cuba, 17 en China e 9 a Madagascar. 

Doas espècias son indigènas en Euròpa. La primièra, lo *[[Buxus balearica]]*, se trobava encara a l'estat salvatge en Andalosia. Se ne trapa qualques especimens dins las Illas Balearas e en Sardenha. L'autra espècia, fòrça comuna, *[[Buxus sempervirens]]*, se troba dins tota l'Euròpa continentala et mediterranèa. *[[Buxus balearica]]*, (tanben nomenada bois de Maon), es pauc utilizada en orticultura.

Lo tèrme latin *Buxus* es un manlèu del grèc *πύξος* (puksos), de meteissa significacion.

L'aspècte de la fusta es brilhant aprèp polissatge, aquel material es fòrça utilizat per far de pèças d'escacs. Lo luòc ont se trabalha lo bois se sonava a l'origina astelièrs/ astièrs. 

## Lista d'espècias
Selon ITIS:
* *[[Buxus laevigata]]* (Sw.) Spreng.
* *[[Buxus microphylla]]* Siebold e Zucc.
* *[[Buxus portoricensis]]* Alain
* *[[Buxus sempervirens]]* L. - Lo bois commun
* *[[Buxus vahlii]]* Baill.

que s'apondon:
* *[[Buxus balearica]]* - Lo bois de las Balearas

## Galaria


Imatge:Buxus sempervirens 'argenteovariegata'.jpg|*[[Buxus sempervirens]]*, lo bois comun
Imatge:Boxwood (Buxus) and Beech (Fagus) forest, Epiphytes, Mezmay, Russia.jpg|*[[Buxus colchica]]*
Imatge:Buxus balearica.jpg|*[[Buxus balearica]]*
Imatge:Changnyeong Buxus microphylla side.jpg|*[[Buxus microphylla]]*
Imatge:Buxus wallichiana.jpg|*[[Buxus wallichiana]]*
Imatge:Guillaume Mongenet "rat des moissons" en buis.jpg|Esculptura de bois
Imatge:Mongenet guillaume tortue en ronce de buis.jpg|Esculptura de fusta de bois
Imatge:Pounchou.JPG|Ponchon : aisina fòrça simpla que s'utilisa dins la cultura de milh, escultada dins de bois



## Notas e referéncias


## Liagams extèrnes
Bois (omonimia)

Lo **[[bois (arbrilhon)|bois]]** en botanica es un arbrilhon que donèt de noms de comunas

* Lo Bois dei Baroniás, una comuna occitana de Daufinat
* Bois, una comuna de Charanta

Encara *bois* (=bòsc) en francés  donèt fòrça noms de comunas francesas
Institut d'Estudis Politics d'Ais de Provença

L**'Institut d'estudis politics de Ais de Provença** (en francés: *Institut d'études politiques d'Aix-en-Provence* o *Sciences Po Aix*) es una granda escòla francesa, localizada dins la vila de Ais de Provença. Foguèt fondada en 1956 per Paul de Geouffre de La Pradelle, e a format dempuèi alavetz divèrses politics, jornalistas o professors de universitat.

## Istòria
Es estat fondada jol nom d'Institut d'estudis politics de l'universitat de Ais e de Marselha. Cambiament lo sieu nom en 1969.

Divèrses professors de drech public an exercit coma de directors de l'institut. Dempuèi 2015, Rostane Mehdi s'encarga d'aqueste papièr. Tambien divèrsas personalitats politicas son estats escuelhudas coma de presidents de lo sieu conselh d'administracion, talas que Philippe Seguin o la dirigenta del Fons Monetari Internacional Christine Lagarde.

## Referéncias
Aviso

thumb|right|Aviso francés ''Commandant Birot''.

L**'aviso** (var. **avisò**) es un naviri de guèrra rapide e d'una talha febla qu'èra utilizada principalament per la Marina francesa per assegurar lei liasons entre lo comandament e lei divèrsei naviris d'una flòta o leis installacions terrèstras. Après la disparicion de la marina de vela, lo tèrme designèt de naviris rapides de talha mejana (coma aquela d'un torpilhaire per exemple) estacionats dins lei colonias. Enfin, a l'ora d'ara, l'aviso es una corveta pichona e generalista destinada a la lucha còntra lei sosmarins e lei naviris de superficia.
John Mahama

**John Dramani Mahama** (n.  1958) es un istorian, expèrt en comunicacion e òme politic de Ghana. Foguèt president de l’estat de 2012 a 2017 e o es tornarmai dempuèi lo 7 genièr de 2025.

Vice-president dempuèi 2009, prenguèt la foncion presidenciala après la mòrt del president Atta. Batut a las eleccions de 2016, se torna presentar en 2024 e es elegit.
Driss Jettou

**Driss Jettou** (n. 1945) administrator d'entrepresas e òme politic, foguèt primièr ministre de Marròc entre 2002 e 2007.
Plan d'Euròpa dau Nòrd

thumb|Extension dau Plan d'Euròpa dau Nòrd.

Lo **Plan d'Euròpa dau Nòrd** es un plan europèu situat entre lei Mars dau Nòrd e Baltica e lei cadenas montanhósas d'Alemanha, de Republica Chèca e de Polonha.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Guardamar del Segura

**Guardamar del Segura** es una vila d'Espanha, situada dins la provincia d'Alacant  (País Valencian). Sa populacion èra de prèp de  abitants (2011). 

## Geografia

Guardamar es situada al sud du Segura, flum qui s'espandís en Mediterranèa dins son territòri comunal. Tradicionalament apartenant a Vega Baja del Segura, mas tanben apartenant a Bajo Vinalopó per de rasons lingüisticas, istoricas e geograficas. Guardamar es la vila mai meridionala dels Païses Catalans. Atal, un dich popular definit los Païses Catalans *De [[Salses]] a Guardamar e de [[Fraga]] a [[Maon]]*.

## Istòria
Guardamar possedís diverses rèstas arqueologics de la preïstòria e tanben de l’istòria antica. A l’epòca arabia, lo nom de Guardamar èra benlèu Almodóvar. Mai tard, vèrs 1244, Alfons X conqueguèt la region per la corona de la Castelha, la populacion musulmana i demoran.

La ciutat pòt èsser considerada coma l'anciana Alone. De geografes grècs decrivián *Alone* coma una cala aparada d'una illòta. D'autres associan aquel site a la Calanca del Pòrt d'Alon prèp de Sant Ceri de Mar, en Provença; Pasmens, i a pas d'illòta a dintrada d'aquela calanca, doncas aquela illa seriá benlèu Tabarca e la cala la baia de Santa Pola.

Lo nom Alone significa cap de particular en Grèc ancian. Son origine es doncas benlèu feniciana. Dins sa pèça titulada *Pœnulus* (es *"Lo pichon Cartaginés"*), lo comica latin Plaute met en scèna un malastruc cartaginés perdut dins Roma. aquel, parlant pauc la lenga, s'exprima dins un sabir mesclan fenician e latin. 
Evòca los alonim e les alonoth, es a dire los dieus e las divesas. "Alon" significa "dieu". 

Existís de rèstas d'usinas metalurgicas a La Fonteta exemples del començament de la siderurgia dins la protoïstòria de la Mediterranèa occidentala. E mai, se trobèt una granda mena de ceramicas fenicianas: anfòras; escudèlas, vernis roge, ceramica grèga ancian, e d'objèctes rituals coma d'uòus d'estruci, evòri, eca. L'apareisson d'elements d'arquitectura reütilizats dins lo barri pròva l'existéncia d'un Temple.

Los Fenicians comencèron amb los ibèrs, un pòble qu'abitava al Cabezo Lucero.

thumb|center|450px|

## Espòrt
A l'ora d'ara Alone es lo nom de l'equipa de Guardamar del Segura de fotbòl, fondada dins loes ans 1950.  

### Ligams extèrnes

* vila de Guardamar del Segura
* Índice Estadístico Municipal de Guardamar del Segura. 
* Guardamar.com
* Puerto deportivo ''Marina de las dunas''
* guardamardelsegura.com
* Portal de la Dirección General de Administración Local de la Generalidad
* Web de turismo de Guardamar del Segura realizada por la Agencia Valenciana de Turismo

## Galaria


Imatge:Desembocadura del río Segura en Guardamar.jpg| Bòca del Segura
Imatge:Barcos de pescadores en la desembocadura del río Segura, en Guardamar.jpg|Pòrt Tradicional
Imatge:Dunas Guardamar.jpg|Dunas Guardamar
Fenician

Lo **fenician** es una lenga semitica atudada, e fòrça semblanta a l'ebrèu ancian. 

thumb|Lo fenician en Mediterranèa, dins l'antiquitat.
Apareguèt en Fenicia (ara la còsta libanesa e siriana), puèi que s'espandiguèt dins lo monde mediterranèu, coma a Cartage. 

Seviguèt de substrat dins de lengas eissidas de l'arabi, qu'influencièt. 

Lo fenician s'escriviá mejans de l'alfabet fenician, qu'evoluèt en alfabets grèc, aramèu e paloebraïc.

## Nòtas e referéncias


## Ligams extèrnes
*  Ficha lenga dins la ''Linguist List''
*  alfabet fenician
Cavilha (anatomia)

La **cavilha** es l'articulacion que liga la camba e lo pè.

## Galaria

Imatge:Gray355.png|Los ligaments de la partida extèrne de la cavilha. 
Imatge:Gray356.png|L'articulacion tibiotarsiana. Vista laterala.
Imatge:Foot_bones.jpg|Los òsses del pè.
Image:Bimalleolar fracture legend.jpg|Fractura bimaleolària de la cavila.
Jardin japonés de Tolosa

thumb|Lac, ostalet de tè e pont roge del jardin japonés de Tolosa

Lo **[[jardin japonés]] de Tolosa** es un pargue classificat jardin remarcable de França se situant al nòrd del centre vila de Tolosa en França, dins lo quartièr de Compans-Caffarelli. Aquel jardin foguèt creat en 1981 per segir lo vòl de Pèire Baudis pendent qu'èra cònsol màger de Tolosa. Aviá aimat aquel tipe de jardin pendent de viatges, subretot aquel de Dublin.

## Descripcion
Aquel pargue de  se situa dins un espaci verd de 10 ectaras en plan còr du quartièr recent de Compans-Caffarelli. Gaireben rare dins una vila miègjornala coma Tolosa, aquel jardin prepausa de varietats botanicas de l'Orient extrèm. Concebut pel burèl d'estudis del servici dels jardins e dels espacis verds coma un luòc de meditacion,s'i tròba un jardin mineral, un pont de futa roge tipicament japonés ligant un illòt que representa alegoricament lo paradís. S'inspira dels jardins creats a Kyoto entre lo sègle XIV e del sègle XVI, correspondent a las epòcas de Muromachi e d'Edo. Es isolat du rèste del pargue mercé a de ridèls de verdura e un puèg li donant d'intimitat. Lo jardin es compausat d'un jardin sèc amb una illa Grua, una illa Tartuga e nòu ròcs, d'un lac, d'un ostalet de tè, e d'un jardin plantat compausat d'una cascada sèca, de passes japoneses, lantèrnas, un pont roge, una illa del Paradís, un mont Fuji e de las pèiras dels tres sants.

S'i trapa tanben un bust de mèstre Taisen Deshimaru, que fondèt de fòça dojòs zen en França dins los ans 1970.
 
## Vejatz tanben

### Liens externes
*Pagina de l'ofici du torisme de Tolosa sul jardin japonés
*Jardin japonés de Compans Caffarelli sul ''Parcs et Jardins de France''
Joan III Sobieski

thumb|right

**Joan III Sobieski** (en polonés : Jan III Sobieski, en lituanian : Jonas Sobieskis) (17 d'aost de 1629 - 17 de junh de 1696) foguèt lo cap dau Commonwealth de Polonha-Lituània de 1674 a 1696 coma Rèi de Polonha e Grand Duc de Lituània. Son rèine foguèt marcat per lo redreiçament dau Commonwealth après lei guèrras dei periòdes precedents. Fòrça popular, foguèt un cap militar abil vengut famós per sa victòria còntra lei Turcs en 1683 pendent la batalha de Viena.
Camba

La **camba** es una partida del membre inferior de l'uman s'articulant entre:
* La cuèissa, via lo genolh en naut;
* Lo pè, via la cavilha en bas.
Sa fonccion es subretot locomotritz. Dins lo lengatge corent, « camba » designa lo membre inferior dins sa totalitat.

## Anatomia
### Ososa (e mai)
La Tibia e lo peronè (o fibula) son los òsses de la camba. Las artèrias tibialas anteriora e posteriora, eissidas de la division de l'artèroa poplitèa. L'artèria tibiala posteriora dona l'artèria fibulària. La vena granda safèna e vena pichona safèna. Los nèrvis fibulari e tibial son eissits de la division del nèrvi isquiatic.

### Musculara
Los muscles son repartits en tres lòtjas:
* Lòtja anteriora:
** Muscle tibial anterior que permet la flexion dorsala del pè.
** Muscle long extensor de l'hallux (de l'artelh gròs).
** Muscle long extensor dels artelhs.
* Lòtja laterala:
** Muscle long fibulari.
** Muscle cort fibulari.
* Lòtja posteriora:
** Muscle tricèps sural, compausat dels muscles solear e gastrocnemian; permet la flexion plantària del pè.
** Muscle poplitè.
** Muscle tibial posterior.
** Muscle long plegadís dels artelhs.
** Muscle long plegadís de l'artelh gròs.
Grand Prèmi de la Sant Loís

Lo **Grand Prèmi de la Sant Loís** es une competicion d'ajustas lengadocianas que se debana cada an a Seta dempuèi 1743. Las primièras ajustas a Seta datan del 29 de julhet de 1666 per festejar l’inauguracion del pòrt. La 269 edicion d'aquela espròva se debanèt dem 18 d'agost al 23 d'agost de 2011.

Lo torneg d'ajustas de la Sant Loís es la competicion mai importanta de sa disciplina, mena de campionat del monde non oficial. Se debana fin d'agost long del canal reial pendent sièis a set jorns. Cada an, lo venceire recep un pavés ornat per un artista de la region causit aprèp un concors. Lo diluns de la Sant Loís a luòc lo torneg regional dels pesucs e la dona del pavés. Aquel diluns de la Sant Loís es feriat a Seta. Aurélien Evangélisti (*Jeune Lance Sétoise*) emportèt lo torneg en 2011. Lo dimars es reservat al programa de clausura.

## Istòria
En 1745, Loís XV de França assistèt a las ajustas de la Sant Loís a Seta.

24 d'agost de 1747. A la velha del torneg de ajustas donat a Seta per la fèsta de la Sant Loís, se discutèt de l'establiment d’un reglament per « d’evitar los diferents tròp nombroses entre los ajustaires ». 

D'entre los grands ajustaires del passat, cal citar Louis Vaillé (dètz victòrias a la Sant Loís) e Barthélémy-Louis Aubenque, dich « lo terrible », que desfièt (segon la legenda) un pont en 1749 !

Sus un dels pavéses expausats al musèu Paul Valéry a Seta es inscrich los noms dels venceires del « grand prèmi de la San Loís » de 1846 a 1913.

## Galeriá de fotos

Image:Stlouis2005_4.jpg|Barcas de targas a Seta en 2005
Image:Stlouis2005_8.jpg|Cambi des lanças sus la barca roja - 2005 a Sète
Image:Stlouis2005_5.jpg|Targas de la Sant Loís a Sète en 2005 (la barca roja)
Image:Stlouis2005_6.jpg|Assalt dins las targas de la Sant Loís a Seta en 2005
Image:Stlouis2005_7.jpg|Vista generala de la Sant Loís a Seta en 2005
Image:Joutes sétoises 03.png|Vista generala de la Sant Loís a Seta en 2006


## Ligams extèrnes
* Lo site oficial e lo torng en vidèo
* Fédération française de joutes et de sauvetage nautique
Maluc

thumb|right|250px|Anatomia del maluc drech (vista posteriora).
Lo **maluc** o **l'amaluc** es l'articulacion qu'unís l'òs coxal amb lo femur. Agís coma un supòrt al pè del còrs e facilita lo moviment de la camba respècte a la rèsta del tronc. L'articulacion es cobèrta per una capsula articulara e a membrana e liquid sinovial. Diverses ligaments unisson lo femur amb l'òs coxal.

## Referéncias


## Ligams extèrnes

* Vidèo de l'anatomia del maluc
* ''High-performance hips'' Pagina sus las pretèsis de maluc
Ponhet

En anatomia umana, lo **ponhet** es la connexion flexible e estrecha entre l'avantbraç e la man. Esquematicament, lo ponhet es una doble seguida de pichons òsses corts nomenats carpians que s'organisan per formar una connexion mobila.

L**articulacion del ponhet** (*articulatio radiocarpea*) es una articulacion condilia que permet tres plans de moviment.

## Estructura de l'articulacion
Las partidas que forman lo ponhet son l'extremitat inferiora del radi e la superfícia inferiora del disc articular en dejós; e los òsses escafoïde, semilunar e piramidal en dessús.

La superfícia articulara del radi e la superfícia inferiora del disc articular forman una superfícia concava transversalament elliptica, la cavitat receptritz.

Las superfícias articularas superioras de l'escafoïde, semilunar e piramidal forman una superfícia convexa lisa, lo condíl, qu'es aculhit per la superfícia concava.

Los òsses del ponhet son:

* escafoïde
* semilunar
* piramidal
* pisiforme
* trapèzi
* trapezoïde
* òs gros
* òs crocut

## Ligaments
L'articulacion en envolopada per una capsula, reforçada pels seguents ligaments:

* ligament radiocarpian palmar
* ligament radiocarpian dorsal
* ligament collateral cubital
* ligament radial collateral

La membrana sinoviala limita amb la superfícia interna d'aqueles ligaments e s'espand dempuèi lo marge de l'extrèm inferior del radi e lo disc articular fins als marges de las superfícias articularas dels òsses carpians. Es laxa e presenta fòrça plecs, subretot al revèrs.

## Moviments
Aquesta articulacion permet d'efectuar los moviments de flexion, extension, abduccion, adduccion e circumduccion. Se combinan exactament amb aqueles del carp.