Batalha de Verdun (1916)

La **batalha de Verdun** foguèt una batalha dau frònt oèst pendent la Premiera Guèrra Mondiala. Se debanèt dau 21 de febrier au 19 de decembre de 1916 entre leis alemands e lei francés. Après de mes de combats fòrça saunós, lo frònt demorèt quasi pas cambiat. Aquela batalha venguèt lo simbòl dei combats acarnats e murtriers de la guèrra entre leis armadas francesa e alemanda.

Aquela batalha foguèt la pus lònga de la Premiera Guèrra mondiala e se debanèt sus lei còlas au nòrd de Verdun. La 5e armada alemanda ataquèt lei defensas de la Region Fortificada de Verdun e aquelei de la 2da Armada francesa en riba drecha (est) de Mòsa. S'apiejant sus l'experiéncia de la segonda batalha de Champagne en 1915, lei alemands prevesián de capturar lei nautors de Mòsa, excelenta posicion defensiva ambe una bona observacion dei tirs d'artilhariá sus Verdun. Lei alemands esperavan que lei francés engatjarián sei reservas estrategicas per tornar prendre la posicion e subir de perdas catastroficas a pauc de frais per elei.

Lo mau temps retardèt lo començament de l'ataca fins au 21 de febrièr, mas lei alemands s'emparèron dau fòrt de Douaumont dins los tres premiers jorns. L'avança foguèt puei ensuite alentida plusors jorns, malgrat lei nombrosei perdas francesas. Le 6 de març, 20 divisions francesas e mieja èran dins lo RFV e una defensa en prefondor pus estenduda èra estat bastida. Philippe Pétain ordonèt de pas batre en retirada e de contra-atacar lei atacas alemandas, alara qu'aiçò expausava l'infantariá francesa ais tirs d'artilhariá alemands. Lo 29 de març, lei canons francés sur la riba oèst avián comencçat un bombardament constant deis alemands sus la riba èst, causant de nombrosas perdas d'infantariá. L'ofensiva alemanda foguèt estenduda a la riba senestra (oèst) de Mòsa, per obtenir d'observacions e eliminar l'artilhariá francesa tirant au-dessús de la ribièra, mas las atacas atenguèron pas sei objectius.

Au començament de mai, lei alemands cambièron tornarmai de tactica e lancèron d'atacas e contra-atacas localas; lei francés reprenguèron una part dau fòrt de Douaumont mas lei alemands los ejectèron e faguèron nombrós presoniers. Lei alemands temptèron d'alternar seis atacas de part e d'autre de Mòsa e en junh s'emparèront dau fort de Vaux. Lei alemands avancèron vèrs lei darriers objectius geografics dau plan originau, a Fleury-devant-Douaumont e a Fòrt Souville, enfonsant un salhent dins lei defensas francesas. Fleury foguèt capturat e lei alemands son venguts a mens de 4 km de la ciutadela de Verdun, mas en juilhèt, l'ofensiva foguèt reduita per fornir de tropas, de l'artilhariá e de municions per la batalha de la Somme, menant a un transfert similari de la desena armada francesa au front de la Somme. Dau 23 de junh au 17 d'aost, Fleury cambièt de mans setze còps e una ataca alemanda sul fòrt Souville fracassèt. L'ofensiva a foguèt encara reducha mas per mantenir lei tropas francesas dins le RFV, luenh de la Somme, d'enganas foguèron utilizadas per mascar lo cambiament. En septembre e decembre, lei contra-ofensivas francesas reprenguèron fòrça terren sus la riba èst e recuperèron lo fòrt de Douaumont e lo fòrt de Vaux.

La batalha  durèt 302 jorns, la pus longa e una dei pus costosas de l'istòria de l'umanitat. En 2000, Hannes Heer e Klaus Naumann an calculat que lei francés patiguèron 377 231 victimas e lei alemands 337 000, siá un totau de 714 231, siá una mejana de 70 000 per mes. En 2014, William Philpott faguèt estat de 976 000 victimas en 1916 e de 1 250 000 dins leis environs pendent la guèrra. En França, la batalha n'es vengut e simbolizar la determinacion de l'armada francesa e la destructivitat de la guèrra.
### Ligams extèrnes
 Vidèo del CRDP de Tolosa: ''Las trencadas de Verdun''