Washington, D.C.

**Washington**, oficiauament lo **Districte de Columbia** e mei correntament **Washington, D.C.**, es la capitala federau deus Estats Units d'America. Unic districte federau deu país dab un estatut protegit per la constitucion, se situa sus las ribas de Potomac entre los Estats de Virgínia e de Maryland. Es lo sièti de las institucions centralas deu govèrn estatsunidenc. En 2013, la soa populacion èra estimada a  abitants, mes la vila èra lo centre d'ua aglomeracion mei importanta de 6,3 milions d'abitants que constitueish la punta sud de l'aglomeracion deu Nòrd-Èst deus Estats Units.

## Geografia

Washington se situa entre los Estats de Virgínia e de Maryland, a la confluéncia daus arrius Potomac e Anacostia e a ua cinquantena de quilomètres de la baia de Chesapeake. Mèrca l'extremitat sud de la megalopòli BosWash, un ensemble urban de 800 quilomètres e de 52 milions d'abitants anant de Washington a Boston. Lo clima i es de tipe subtropicau umid segon la classificacion de Köppen.

La populacion urbana de 2023 èra de  abitants. Aqueth nombre es relativament estable dab ua demografia compresa enter  e  abitants despuish la Dusau Guèrra Mondiau. La vila es lo centre d'ua metropòli de 6,3 milions d'abitants. Ua particularitat d'aquera populacion es la proporcion de Negres dehèt superiora a la mejana nacionau (49 % en 2014 contra 13,2 %). Aquò s'explica peu ròtle de Washington dens l'emancipacion de las populacions d'esclaus deu Sud.

La vila dispausa d'infrastructuras de transpòrt eficaças dab sèt autorotas principalas, dus aeropòrts internacionaus e un aeropòrt nacionau e ua gara centrala. Causa rara per ua metropòli estatsunidenca, Washington a tanben un mètro hèra utilizat per la populacion (275 milions de passatgèrs/an).

## Istòria

[thumb|right|Plan de [Pierre Charles L'Enfant|L'Enfant en 1791.]]

Pendent la Guèrra d'Independéncia deus Estats Units (1775-1783), los insurgents utilizèn ueit vilas com capitala tad arcuélher lo Congrès Continentau. Las milícias locaus èran cargadas d'assegurar la proteccion de l'assemblada. Totun, en junh de 1783, los parlamentaris amassats a Filadèlfia estón menaçats per un grop de milicians exigint lo pagament d'ua arrèrpaga. Confrontats au refús de las autoritats de la vila d'interviéner, los membres deu Congrès devón quitar Filadèlfia e lo generau George Washington mandè ua fòrça de  òmes tà restablir l'òrdre. Atau, après lo conflicte, lo Congrès decidí de fondar ua capitala hicada devath la soa autoritat tad evitar ua crisi similiara. Discussions sus l'emplaçament de la vila opausèn los Estats deu Nòrd e deu Sud dinc a 1790. Finalament, en escambi d'ua mutualizacion deus deutes de guèrra deu Nòrd au nivèu federau, la vila estó bastida dens los Estats deu Sud.

A l'origina, lo territòri deu comtat de Washington èra un carrat de 259 km² integrant las vilas portuàrias de Georgetown e d'Alexandria. Totun, Virgínia recuperè los sons territòris en 1846-1847 e Georgetown estó absorbit per Washington en 1871. Aquò daishè un territòri de 177 km² situat sus la riba orientau de Potomac. George Washington, president de 1789 a 1797, causí l'arquitècte francés Pierre Charles L'Enfant (1754-1825) tad establir los plans de la vila. Inspirat per l'arquitectura francesa deu sègle XVIII, imaginè ua vila organizada segon un plan ipodamic dab diagonalas tà facilitar la circulacion. Au centre, dus lòcs èran reservats tà la construccion de l'Ostau Blanc e deu Capitòli. Los tribalhs iniciaus s'acabèn en 1800-1801 e Washington vienó la capitala deus Estats Units lo 27 de heurèr de 1801. Totun, los prumèrs bastiments oficiaus de la vila estón encendiats peus Britanics pendent la Guèrra de 1812.

Après la reconstruccion, Washington demorè ua borgada modèsta pendent mei de 50 ans. En efèit, lo Congrès n'èra pas desirós d'investir d'argent public tà desvolopar la vila e la creishença de Washington estó lenta dinc a la Guèrra de Secession. Aqueth conflicte li donè d'importància peu primèr còp en viéner lo simbèu de l'unitat nacionala. De mei, la soa populacion aumentè pr'amor de l'installacion d'esclaus en hueita dens lo districte federau ( abitants en 1860,  en 1870). Totun, aqueth desvolopament non s'acompanhè pas de la construccion d'infrastructuras modèrnas e parlamentaris prepausèn de transferir la capitala dens ua auta vila. Lo president Ulysses S. Grant refusè, modifiquè l'organizacion de la vila tà crear ua autoritat locau e nomentè Alexander Robey Shepherd com governador deu districte en 1873. Un an mei tard, pr'amor de las despensas de Shepherd, la vila èra en falhita mes tribalhs decisius èran estats iniciats. En 1878, ua organizacion comunau, dab la creacion d'un conselh locau nomentat peu Congrès, estó adoptada. Permetó de perséguer la modernizacion de la capitala.

La crisi economica deus ans 1930 e la Dusau Guèrra Mondiau entrainèn l'arribada d'ua populacion novèla pr'amor de la creacion d'emplecs dens l'administracion federau ( abitants en 1930,  en 1950). La construccion deu Pentagòne, de 1941 a 1943, data d'aqueth periòde. Après lo conflicte, la vila vienó un centre de las manifestacions popularas nacionalas (drets civics, guèrra de Vietnam, temptativa de còp d'Estat de 2021, etc.). Vienó tanben un centre toristic dab lo passatge de 24 milions de visitaires en 2019.

## Foncions

Washington assegura foncions nombrosas dens los domenis politics, culturaus e scientifics. En efèit, la vila es lo sièti deu govèrn estatsunidenc, deu Congrès deus Estats Units e d'un nombre important d'institucions estataus. Musèus nacionaus e institucions culturaus son egalament basats dens la vila coma la Libreria deu Congrès, lo National Symphony Orchestra o de musèus internacionaument reconeishuts. Enfin, mei d'ua universitat es installada dens la vila (universitat de Georgetown, universitat Howard, National Defense University, etc.).

## Cultura

Washinton a un patrimòni arquitecturau e culturau important mercés a la preséncia de las institucions estataus deu govèrn estatsunidenc. L'arquitectura es dominada per las construccions d'estile neoclassic, hèra popular aus Estats Units après l'independéncia. Las formas e las estructuras deus bastiments oficiaus son atau generaument inspiradas peus monuments grècs e romans de l'Antiquitat (color blanca, preséncia de colomnas e de copòlas, amplor monumentala de las construccions, ornamentacion minimalista, etc.). L'Ostau Blanc, lo Capitòli o lo Lincoln Memorial son exemples d'aqueth estile. Totun, estiles mei modèrnes son tanben presents dens la vila, especiaument lo neogotic (Washington National Cathedral) o l'estile Beaux-Arts (Libreria deu Congrès).

Washington es lo sièti d'un nombre important de musèus e d'institucions culturaus. Las mei importantas son probable la Librerie deu Congrès, la mei grana [bibliotèca deu monde dab 36 milions d'obratges, e la ''[Smithsonian Institution*, ua institucion [[sciéncia|scientifica]] qu'administra 21 musèus estatsunidencs (mei que mei situats en la capitala).

<gallery>
Fichièr:WhiteHouseSouthFacade.JPG|
Fichièr:United States Capitol west front edit2.jpg|
Fichièr:Lincoln Memorial east side.JPG|
Fichièr:12-07-12-Washington National Cathedral-RalfR-N3S 5678-5694.jpg|
Fichièr:ThomasJeffersonBuildingLOC.jpg|
Fichièr:Smithsonian Building NR.jpg|
Fichièr:Washington October 2016-2.jpg|
</gallery>

== Annèxas ==

=== Ligams intèrnes ===
<div style="-moz-column-count:3; column-count:3;">
* [[Capitòli dels Estats Units|Capitòli deus Estats Units]].
* [[USA|Estats Units d'America]].
* [[Ostau Blanc]].
* [[Pentagòne (Estats Units d'America)|Pentagòne]].
</div>

=== Bibliografia ===

* *'(en)** Laura Bergheim, ''The Washington historical atlas : who did what when and where in the nation's capital'', Woodbine House, 1992, 348 p. 
* **(en)*' Keith E. Melder e Melinda Young Stuart, *City of Magnificent Intentions : A History of Washington'', Washington, Intac, 1997, 707 p.

### Nòtas e referéncias