Colchicum

***Colchicum*** es un genre de plantas erbacèas vivaças de la familha de las *[[Liliaceae]]*, o de las *[[Colchicaceae]]* segon la classificacion filogenetica. Se'n repertòria una centana d'espècias. Lo nom *Colchicum* es derivat de Colquida, que la masca Medèa i estava. Lo mai grand nombre d'espècias s'encontra dins los Balcans e en Asia menora. Se sonan en occitan **colquic**, **safran bastard**, **safran dels prats**, **aurelha de craba**, **ceba de prat**, **carelha**, **poricolet**, **vacharela**, **crubendona**, **aliard** o **bramavaca**.

## Descripcion
left|thumbnail|200px|Fruchs de ''Colchicum autumnale'' entre las fuèlhas al printemps

Los colquics son de plantas de Còrm. Las flors de gaireben totas las espècias apareisson a la fin de l'estiu. La planta desapareis enseguida fins a la prima seguenta, quand las fuèlhas e los fruchs emergisson (*Filium ante patrem*).

Qualques espècias coma *Colchicum bulbocodium* Ker Gawl. dels Alps occidentals, *Colchicum hungaricum* Janka dels Balcans e *Colchicum luteum* Baker d'Asia centrala - la sola espècia de flors jaunas -, florisson a la fin de l'ivèrn entra las fuèlhas ja plan desvelopadas.

Gaireben d'espècias an la partida inferiora de la perianta sòudada en un long tub. Lors flors, que semblan a aquelas dels *[[Crocus sativus]]*, possèdon sièis estaminas (contra tres pel crocus).

## Nomenclatura
La nomenclatura del genre *Colchicum* es ara fòrça confusa. 

L'identificacion corrècta d'una espècia demanda sovent un examèn atentiu de las flors e de las fuèlhas; çò qu'es en practica de mal realizar sul terren, perque, coma mencionat en dessús, las fuèlhas e las flors de gaireben totas las espècias apareisson a de sasons diferentas.
*Las flors automnalas de *Colchicum autumnale*, *Colchicum lusitanum* e *Colchicum neapolitanum* son fòrça semblablas. Las fuèlhas de prima son al revèrs fòrça diferentas.
*Al revèrs, las fuèlhas de prima de *Colchicum cilicium* e *Colchicum speciosum* son fòrça semblables. Lors flors automnalas son al contrari diferentas.
Fòrça espècias recebèron dos o tres noms per diferents autors e un meteis nom foguèt d'autre costat donat a d'espècias diferentas per aqueles meteisses o d'autras autors.

Las filogenias publicada par Vinnersten e Reeves indican que las espècias de tepals fòrça liures, plaçat fins a pauc dins los genres *Merendera*  - estils entièrament liures (prèp de 15 espècias) - e *Bulbocodium* - estiles sòudats levat al suc (2 espècias), devon èsser (re)integradas dins lo genre *Colchicum*. Las òbras mai recentas suggerisson en mai que le genre *Androcymbium* deuriá tanben èsser integrat dins lo genre *Colchicum*. *Androcymbium* es un genre mediterranèu e african comportant qualques 40 espècias, que doas existisson en Euròpa: 
* *Androcymbium europaeum* (Lange) K.Richt. (Espanha) 
* *Androcymbium rechingeri* Greuter (Crèta)

[right|thumbnail|200px||''Colchicum alpinum''<br>dins las [Grandes Rousses]]
right|thumbnail|200px||''Colchicum speciosum''
right|thumbnail|200px|''Colchicum bulbocodium''

## Espècias de tepals sòudats
### Qualques espècias europèas
**[[Colchicum alpinum]]* DC., - lo Colquic dels Alps ; espècia miniatura dels Alps occidentalas, de Corsega e d'Itàlia
**[[Colchicum autumnale]]* L.  (Syn. *Colchicum multiflorum* Brot.) - lo Colquic d'automne ; espandit dins tota l'Euròpa mejana. Los exemplars de grandas flors d'Euròpa orientala son nomenadas *Colchicum pannonicum* Griseb. & Schenk.
**Colchicum bivonae* Guss., espècia mediterranèa de grandas flors 
**Colchicum corsicum* Baker, espècia endemica de Corsega pròche de *Colchicum alpinum*
**Colchicum cupanii* Guss., espècia mediterranèa miniatura que las flors apareisson dentre las joves fuèlhas 
**Colchicum hungaricum* Janka, espècia miniatura dels Balcans de florason printanièra
**Colchicum lusitanum* Brot. (Syn. *Colchicum tenorii* Parl.), espècia d'Itàlia e de la peninsula iberica, pròche de *Colchicum autumnale* 
**Colchicum neapolitanum* (Ten.) Ten., espècia mediterranèa pròche de *Colchicum autumnale* que se tròba sobretot en Provença
**Colchicum parnassicum* Sart., Orph. & Heldr. ex Boiss., espècia endemica dems monts de Grècia 
**Colchicum variegatum* L., espècia miniatura de Grècia e de Turquia, que los tepals que s’espandís en estela presentan un motiu prim en damièr, un pau coma aquel de la fritillaria pintarda (*Fritillaria meleagris*).

### Qualques espècias d'Asia menora
**Colchicum baytopiorum* C.Brickell, espècia miniatura que las flors apareisson dentre las jovas fuèlhas 
**[[Colchicum cilicicum]]* (Bois.) Dammer - lo colchic de Cilicia, espècia leugièrament perfumada fòrça florifèra
**[[Colchicum speciosum]]* Steven, espècia variabla de grandas flors en calici de tub robust, que resistisson plan al mal temps. 
** var. *bornmuelleri* (Freyn) Bergmans, sovent elevat al reng d'espècia (*Colchicum bormuelleri* Freyn), a de mai grandas flors en copa de larga gòrja blanca, etaminas brunencas e tub emeralda.
**Lo taxon nomenat *Colchicum giganteum* S. Arn. es una forma de fòrça grandas flors.

## Espècias de tepals liures
### Florason printanièra
* *[[Colchicum bulbocodium]]* Ker Gawl.,- Syn. *Bulbocodium vernum* L., *Colchicum vernum* (L.) Stef. : Pirenèus orientals, Alps occidentals. florís entre las joves fuèlhas a las nèus fondudas, sembla a un safran.
** subsp. *versicolor* (Ker Gawl.) K.Perss. - Syn. *Bulbocodium versicolor* (Ker Gawl.) Spreng., *Colchicum versicolor* Ker Gawl. : Euròpa orientala fins al Caucàs. De flors mai pichonas.
* *Colchicum androcymbioideum* (Valdés) K.Perss. – Syn. *Merendera androcymbioides* Valdés : endemica del sud d’Espanha (Torre del Campo)
* *Colchicum soboliferum* (Fisch. et C.A.Mey.) Stef. - Syn. *Merendera sobolifera* C.A.Mey. : Balcans e Asia menora. Los còrms femes apareisson al tèrme dels estolons.
* *Colchicum trigynum* (Adams) Stearn - Syn. *Merendera trigyna* (Steven ex Adams) Stapf, *Merendera caucasica* M.Bieb. : Balcan, Asia menora
* *Colchicum kurdicum* Stef. - Syn. *Merendera kurdica* Bornm. : Asia menora
* *Colchicum robustum* (Bunge) Stef. - Syn. *Merendera persica* Boiss., *Merendera hissarica* Regel : Asia menora e centrala.

### Florason automnala
* *[[Colchicum montanum]]* L., lo colquic dels Pirenèus - Syn. *Merendera montana* Lange, *Merendera pyrenaica* (Pourr.) P.&nbsp;Fourn. : Pirenèus centralas e peninsula iberica. Las fuèlhas canaliculadas apareisson en fin de florason.
* *Colchicum atticum* Spruner ex Tommas - Syn. *Merendera attica* (Spruner ex Tomm.) Boiss. & Spruner, *Merendera rhodopaea* Velen. : endemic de Bulgaria e de Grècia
* *Colchicum filifolium* (Cambess.) Stef. - Syn. *Merendera filifolia* Cambess. : region mezditerranèa occidentala, de fuèlhas filifòrmas ; fò®ça rare e protegida en França : litoral de las Bòcas de Ròse (Còsta Blava)

## Fotos d’autras espècias

Imatge:Colchicum antilibanoticum 1.jpg|*Colchicum antilibanoticum*
Imatge:Colchicum arenarium.jpg|*Colchicum arenarium*
Imatge:Colchicum bowlesianum01.jpg|*Colchicum bivonae*
Imatge:Colchicum cilicicum001.jpg|*Colchicum cilicicum*
Imatge:Colchicum feinbruniae 1.JPG|*Colchicum feinbruniae*
Imatge:Colchicum figlalii.jpg‎|*Colchicum figlalii*
Imatge:Colchicum hungaricum 005.jpg|*Colchicum hungaricum*
Imatge:Colchicum lusitanum - cropped.jpg|*Colchicum lusitanum*
Imatge:Colchicum montanum le long du Rioumajou.jpg|*Colchicum montanum*
Imatge:Colchicum ritchii 2.JPG|*Colchicum ritchii*
Imatge:Colchicum bornmuelleri - flower3.jpg|*Colchicum speciosum* var. *bornmuelleri*
Imatge:Colchicum stevenii 1.JPG|*Colchicum stevenii*
Imatge:Colchicum brachyphyllum.JPG|*Colchicum szovitsii*subsp. *brachyphyllum*
Imatge:Colchicum troodi 1.JPG|*Colchicum troodi*
Imatge:Sitvanit.JPG|*Colchicum tunicatum*
Imatge:Colchicum tuviae 2.jpg|*Colchicum tuviae*
Imatge:Colchicum_variegatum.png|*Colchicum variegatum*


## Seleccions orticòlas
### Cultivars
*Existís de seleccions de *Colchicum autumnale* de flors dobles (‘Pleniflorum’), blancas simplas (‘Album’) e dobles (‘Albumplenum’), e vinosa (‘Atropurpureum’).
**Colchicum speciosum* 'Album' es una seleccion de flors blancas en forma de tulipa e de tub esmeralde.

### Ibrids
* ''Colchicum'' ×''agrippinum'' ort. ex Baker, es un ibrid fòrça ancian de formula probable *Colchicum autumnale* × *Colchicum variegatum*. *C. agrippinum* a de flors mai claras e de motiu en damièr mens marcat qu'aquela de *C. variegatum*. Florís mai lèu e es mai rustic qu'aquel darrièr. 
*''Colchicum'' ×''byzantinum'' Ker Gawl. (Syn. *Colchicum autumnale* 'Major'), lo colquic de Bizanci, es un taxon esteril fòça florifèr, conegut dempuèi lo sègle XVII. Se considèra qu'es un ibrid de formule probabla *Colchicum autumnale* × *Colchicum cilicicum*. 'Album' es una seleccion de flors blancas amb una mica de ròse.
*Los ibrids de grandas flors, coma 'Lilac Wonder' e 'Giant', son eissits de crosament entre subretot *Colchicum bivonae* Guss. e *Colchicum speciosum* Steven.
*'Waterlily' - de flor doble semblant a un ninfea miniatur - foguèt obtengut al començament del sègle XX en pollinisant *Colchicum speciosum* 'Album' per du pollen de *Colchicum autumnale* 'Alboplenum'.


Imatge:Colchicum autumnale Albiflorum PAN.JPG|*Colchicum autumnale* 'Album' 
Imatge:Colchicum autumnale 'Pleniflorum' ies.jpg|*Colchicum autumnale* 'Pleniflorum' 
Imatge:Colchicum speciosum album clump.jpg|*Colchicum speciosum* 'Album'
Imatge:Colchicum byzantinum clump.jpg|*Colchicum ×byzantinum*
Imatge:Colchicum 'Waterlily' 1.JPG|*Colchicum* 'Waterlily'


## Toxicitat e usatge terapeutic
A las paginas 624 e 625 del toma tresen del *Dictionnaire raisonné universel d'histoire naturelle* se pòt legir:

::

::

La mòrt pòt subvenir fins a 10 jorns aprèp l'ingestion.

### La colquicina

thumb|150px|right|Formula de la colquicina
La planta entièra produch un alcaloïde fòça toxic, la colquicina, que possedís de proprietats mutagènas e antimitoticas (que blòca las mitòsis). 

La colquicina, que l'indici terapeutic es estrech, es utilizat:
* coma medicament dins las crisis agudas de gota et la malautiá periodica,
* coma reactiu, per exemple per determinar los cariotipes.

En orticultura, la colquicina es utilizada coma agent mutagèn per modificar geneticament de plantas, sens insercion de gèns estrangièrs, per tòca de produire a l'azard de novèlas varietats d'entre los subjèctes viables produchs. Es un mejan de doblar o quadruplar lo nombre de cromosomes (poliploïdia). Aquel tipe de molecula poiriá eventualament jogar dins la natura un ròtle en produsent de novèlas varietats, veire de novèlas espècias, mas las mutacions induchas per aquela molecula son rarament viablas.

La demecolcina es una molecula pròcha de la colquicina, mas es gaire utilizada a l'ora d'ara. Lo tiocolquicosid (Coltramyl®, Miorel®), un derivat miègsintetic, es utilizat coma miorelaxant.

## Lista d'espècias
Segon *Kew liste*:


## Nòtas e referéncias


## fonts
* Paul Schauenberg, *Les plantes bulbeuses*, Delachaux & Nestlié, 1964
*L. Jellito & W. Schacht, *Hardy Herbaceous perennials*, Volume I, Timber Press, 1995 - 
* John E Bryan, *Bulbs* (revised edition), Timber press, 2002 – 
* Réginald Hulhoven, *Les bulbes rustiques à floraison automnale*, Les Jardins d'Eden, 15: 88-95, 2002