L'Espitalet (País de Fois)

**L'Espitalet** (en francés, *L'Hospitalet-près-l'Andorre*) es una comuna occitana del País de Fois situada dins lo departament d'Arièja e la region , ancianament de Miègjorn-Pirenèus. 

## Geografia

Comuna situada dins los Pirenèus sus l'Arièja prèp del Principat d'Andòrra; accès al Pas de la Casa per las rotas RN 22 e RN 20 o RN 320 (Pas de Pimorens e Tunèl de Pimorens).

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [lespita'let] segon Fritz Krüger .
La prononciacion es [luspita'let] (P. Pojada). Las fòrmas ancianas son *Sancta Susanna* (nom de l'espital) en 1318-1325, *L'ospital de Santa Susana* en 1385, *L'ospital de Senta Susana* en 1390, *Ospital de Ste Suzanne* en 1418 (segon Dauzat) .
Segon Dauzat, le nom es lo diminutiu del latin *hospitale*, « ostal que i son recebuts d'òstes » e pren le sens d'un ostal espitalièr, sus un grand camin, tengut per d'òrdres religioses e mai que mai l'òrdre de Sant Joan de Jerusalèm . 
Segon Negre, citat per Patrici Pojada, *l'Espitalet* ven de l'occitan *ospital*, *espital*, ambe'l sufixe diminutiu *-et*. Segon Astor, los Féniés, citats per Patrici Pojada, le nom garda la memòria d'un establiment ont recebon los malautes, los pelegrins, les viatjaires, les deseretats, erigit per una congregacion d'espitalièrs; lo resultat d**hospitale'' es assortit del sufixe diminutiu ''-et''. L'espital èra donc un ostal de refugi ont las gents que traversavan los pòrts e los passes de la sèrra pirenenca per temps de nèu o d’auratge s’abrigavan. </br>
Segon [[Patrici Pojada]], lo vilatge èra una dependéncia de la comunautat de [[Merens (Comtat de Fois)|Merens]] e le nom es motivat per un ancian refugi al pè del còl de Pimaurent (dins les Pirenèus, aquelis establiments son apelats ''espital'' o ''ospital''. Le diminutiu ''-et'' es relativament recent.</br>
**La question del nom**. L'apellatiu local es ''espital'', mes la fòrma ''ospital'' es dins las fòrmas ancianas e foguèt fornida per l'enquista Sacaze de las annadas 1880. Pr'aquò, lo cercaire alemand Fritz Krüger, dins un article de 1911, escriu ''L'Espitalet''. Segon P. Pojada, la fòrma occitana seriá ''L'Ospitalet'', mes i a dins son afirmacion ni rasonament, ni pròva. Krüger aviá pas de rason d'inventar un nom de vilatge, ni un gentilici, [lez espita'lezi].

==Istòria==

=== Origina de la fondacion del vilatge ===
Segon la ''cronica de Vich'', l’Espitalet deuriá sa fondacion al cavalièr Bertrand d’Enveight, nebot de Susana d’Enveight, doarièra de [[Cerdanha]], que las termièras anavan fins a [[Merens]]. Susprés en 1003 amb son caval, per una tormenta de nèu sul penjal occidental del pas de Pimorens, lo Cavalier d’Enveight faguèt lo vòt, s'aviá la vida salva, de far un espital. Alara, dubriguèt amb son espada lo ventre de sa bèstia, n'arraquèt las entralhas e se lotgèt a lor plaça. Se podèt alara calfar, en esperant una enlusida e tornar trobar son camin.

Tenguèt sa promessa e uèi encara existís l’orador que faguèt construire prèp d'un pont nomenat Santa Susana. Lo refugi de Santa Susana foguèt menat per de religioses de l’ordre dels [[Òrdre de Malta|Espitalièrs de Sant Joan de Jerusalèm]]. La populacion de l’Espitalet se compausava de 7 a 8 religioses al servici de l’espital, ajudats per qualques trabalhadors volontaris (Donats) per sonhar los viatjaires e los romiaires, gardar los tropèls e cultivar las tèrras. Totes vivián paurament.

En 1791, l’Espitalet venguèt un masatge de [[Merens]]. Fins a la mitat del sègle XVII, l’Espitalet se nomenava ''Espital de Santa Susana''. Après la pèsta de 1631 e segon los registres de l’estat civil de Merens, lo vilatge possedissiá una glèisa de Santa Susana, e un cementèri separat d'aquel de Merens.

=== Sègle XIX ===
Vilatge prèp de la frontièra, L’Espitalet foguèt envasit pels Espanhòls en abril de 1793, en 1811 e 1812 quand « davalèron » dins la region d’Ax e fin a Tarascon.

Las minas de fèrre de Pimorens que servián a las fargas de la val d'Arièja n'en faguèron, encara mai, un passatge e un relais. En 1865, la rota [[RN 20]] s’arrestavan a Merens, fins a la fin del sègle XIX.

D'[[avalanca]]s demòran dins las memòrias: aquela del 4 genièr de 1895, aquelas dels 16 e 25 de decembre de 1906… Sa posicion sus la termièra e sa topografia fan de l’Espitalet un caireforc: un burèu de Pòstas a dubèrt lo 1 d'octobre de 1898. Amb l'arribada del [[tren]] dempuèi [[Tolosa]] fins a [[Ripoll]] foguèt bastit un tunèl lo 20 d'octobre de 1908. Una usina [[idroelectrica]] i es installada e tanben un pòste de doanas.

En 1896, a **L’Espitalet*' i aviá 28 ostals per 34 familhas e 139 abitants.

=== Epòca contemporanèa ===

La rota d’Andòrra pel Pas de la Casa dempuèi la rota del Pas del Pimorens a dubèrt en 1933 e lo tunèl del Pimorens en 1994 al confinh del [[País de Fois]], [[Cerdanha]] e [[Capcir]].

==Administracion==






* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton d'[[Ax]]; es ara del canton de *Haute Ariège'' (en francés), donc de Nauta Arièja.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

* Gara de L'Espitalet
* Circ del Sisca

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja
## Nòtas e referéncias

## Ligams extèrnes

## Nòtas