Sent Privat d'Alèir

**Sant Privat d'Alèir** (*Saint-Privat-d'Allier* en francés) z-es una comuna occitana, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe. Dempueis lo 1èr de genèir 2017, es comuna delegada e chapluòc de la comuna novèla de Sent Privat d'Alèir.

## Geografia

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *S. Privatus* alh secle XI, *Oppidum S. Privati*, vas 1170, *Castrum de S. Privato* en 1257, *Privatus prope Alerium* en 1345, *S. Privat de Vellaic* en 1379, *S. Privat de Vellai* en 1401, *Privat-la-Roche* en 1793 . 
*Sant Privat* representa *Privatus*, avesque de Mende e martir, alh secle III . 

### Conac, Conaguet
Vialatge a l'oèst de Sent Privat, sus la RD 301; Conaguet z-es alh sud de Conac.
Las fòrmas ancianas son : (per Conac) *Lo Connac* en 1323, *Locus de Connaco* en 1520; (per Conaguet) *Connaguet* en 1333, *Mansus del Conaguet* en 1347, *Conarguetum* en 1518, *Le Cognaguet* en 1560 . 
*Conaguet* es lo diminutiu de *Conac*, ambelh sufixe *-et*, vengut delh latin *-ittus*. Conaguet saguèt probablament fondat après Conac. 
*Conac* ven delh nom gallic d'òme *Connos* (sol *Connios* es atestat, segon Delamarre), ambelh sufixe *-acum* (gallic *-ācon*). Dauzat e Delamarre tractan mas de la localitat d'Avairon . L'article de l'atestacion de 1323 pòt faire dobtar.
### ''Dallas''
Vialatge al nòrd-èst de Sent Privat. 
Las fòrmas ancianas son : *Dalas* en 1239, *Dalacium* en 1349, *Dalas en Alvernhe* en 1408 . 
Lo vialatge z-es sus la viá Marchadèira (*via Mercatoria* en 1401). Segon Joan Arçac, lo nom pòt venir delh gallic *dallos*, « bòrlhe, òrb, avugle » e justament an trobat la troça d'un oculista galloroman a costat. I a un liam ? Joan Arçac dobta sus la possibilitat d'una varianta en *-às* d'un toponime en *-ac* e pensa que Dalàs z-es probablament pas una proprietat galloromana . 
Xavier Delamarre confirma l'existéncia d'un nom celtic d'òme *Dallos*, de **dallo-*, « bòrlhe » e la de la derivacion en *-ate/-ati* dins la formacion delhs toponimes celtics formats sus un nom de persona .
### Mercuer, ''Mercury''
Mercuer z-es alh nòrd-nòrd-oèst de Sent Privat, *Mercury* z-es près de Mercuer, alh sud-èst.  
Las fòrmas ancianas de *Mercuer* son *Mercor* en 1213, *Mercueyras* en 1331, *Merqueures* en 1439, *Locus de Mercoriis* en 1461, *Mercueyres* en 1482, *Mercure* en 1693 . 
*Mercuer* representa lo nom latin de dieu *Mercurius*. Son culte remplacèt lo de Lug, dieu principal delhs gals (nommat *Mercurius* per Juli Cesar) . 
Encausa de sa situacion, *Mercury* es un derivat de Mercuer. Las fòrmas ancianas son *Mercuri* en 1378, *Mercurinum* en 1458, *Mansus Mercurii* en 1485, *Mercury* en 1657, *Mercuril* en 1693, *Mercuret* en 1820 .
*Mercury* representa *Mercuer* ambelh sufixe *-in*, resultat de *-inum* (veire l'intelligenta latinizacion de 1458). La grafia es *Mercurin*.
### ''Rougeac''
*Rougeac* z-es situat alh nòrd-nòrd-èst de Sent Privat. 
Las fòrmas ancianas son : *Villa de Royac* en 1257, *Roiac* en 1261, *Roiacum* en 1331, *Rocgacum, Rotgac* en 1347, *Rogiacum* en 1348, *Roghacum* en 1517, *Roghac* en 1575 .  
*Rojac*, equivalent de Roiat, ven delh cognomen latin *Rubius*, ambelh sufixe *-acum* . 
### Nolhac
Nolhac z-es situat alh nòrd-nòrd-oèst de Sent Privat, a pauca distància. 
Las fòrmas ancianas son : *Nuolhac* en 1331, *Mansus de Noalhat* en 1469, *Noailhat* en 1485, *Nolhac* en 1513 .  
Segon Joan Arçac, *Nolhac* vendriá delh latin **Novalius*, derivat de *novalis*, o benleu de *novalia*, plural de *novale*, tèrra eissartada novèlament, o benleu de *novale*, ambelh sufixe *-acum* .
### Pratclaus
Dins *Pratclaus*, *prat* ven de l'occitan *prat* e non pas  de son aujòl latin *pratum* (question de data de la formacion delh toponime). L'adjectiu z-es *claus*, provesit d'una clausor .
### Ròchaguda
*Ròcha* ven de *rocca* e designèt un chastèl bastit sobre un ròc, pueis tot chastèl fòrt. Aicí lo nom z-es segut d'un qualitatiu, *aguda* (*Castrum de Rocha Aguda* en 1225) .
### Varenas
Vialatge situat alh nòrd de la comuna, sus la RD 25. 
Lo luòc z-es atestat en 1170 : *Varenas* .
Segon Dauzat e Rostaing, lo toponime *Varenas* ven de *varenna*, mot derivat de l'indoeuropèu *vara*, aiga. Lo sens z-es de « luòc abandonat per una aiga; buge, buja »  (= bosija, boija, bosiga). 
Segon Joan Arçac, lo mot occitan *varena* (benleu d'una racina **var-*, « montanha arida o tèrra inculta, buja ») designa una tèrra sablonosa, sablosa, granitica. L'expression coneissuda *tèrra de varena* a pas de resultats toponimics. Lo sens z-es pus general : espandida arida. *Garena* z-es practicament sinonime : tèrra mala, buja. *Garena* z-es benleu liat ambelh lengadocian *garra* « luòc peirós » . Sus la mapa, lo luòc sembla relativament cultivat.
### Lo Montelh
Lo Montelh z-es alh nòrd de Mercuer.
*Montelh* z-es un diminutiu de *mont*, ambelh resultat delh sufixe *-ilium*. Lo luòc z-es atestat en 1378, *Locus de Montilio* .
### ''Céaux''
*Céaux* z-es situat alh nòrd de Varenas, entre Mercuer e Varenas.
Las fòrmas ancianas son : *Seus* en 1255, *Ceus* en 1271, *Ceaux* en 1426, *Seaulx* en 1470, *Ceux* en 1482, *Seaux* en 1595 .  
Segon Joan Arçac, *Céaux* (quenha prononciacion ?) ven delh latin *celsus*, « naut ». Designa d'eminéncias e lo nom a passat alh vialatge près . Lo vialatge z-es pusleu alh començament d'un versant, a mai de 1000 m. Tresplombat per de cimas de mai de 1100 m, tresplomba de tèrras a l'entorn de 960 m e deu permetre de gentas vistas.
### Lo Vialar ?
Vialatge situat alh nòrd-èst de Sent Privat. 
Lo sens de *villare* èra una subdivision de la *villa*, provesida de bastiments, pueis una proprietat rurala, coma *villa*, pueis un vialatge. Lo luòc es atestat en 1331, *Lo Vilar*, pueis *Lo Vialar* en 1347 .

## Istòria
En 1789, Sent Privat d'Alèir, qu'èra un priorat unit a la mensa conventuala de l'abadiá de la Chaa Dieu, èra de de la província d'Auvèrnhe, de l'eleccion de Briude, de la subdelegacion de Lanjac e delh ressòrt delh presidial de Riam. Sa gleisa parochala, diocèsi delh Puèi de Velai e archipreirat de Solanhac, èra delh vocable de Sant Privat; l'abat de La Chaa Dieu presentava a la cura . 

## Administracion

* Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Lodes; es avòra del canton de Sant Pàulhan.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

Saint-Privat d'Allier.jpg|Vista generala.
Château_de_Mercoeur_-_Saint-Privat-d'Allier.JPG|Lo chastèl de Mercuer.
Rochegude_Chateau.jpg|Tor delh chastèlh de Ròchaguda.
Rochegude_haut.jpg|Chapela de Ròchaguda.
Rochegude_bas.jpg|Autra vista de la chapela.



## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben

## Ligams extèrnes
* Sent Privat sobelh site de l'Insee
## Nòtas