open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lista de las lengas oficialas d'Índia

Las **lengas oficialas** d'Índia son de doas menas :
* las lengas oficialas de l'administracion federala : l'indi e l'anglés (lenga oficiala associada).
* las lengas planificadas (en anglés, *scheduled languages*) definidas per la Constitucion e que pòdon èsser oficializadas pels Estats e utilizadas pel recrutament de foncionaris.

Dempuèi 1965, l'anglés a pas mai la paritat amb l'indi. Pasmens, d'estats que l'indi i es al conegut coma lo Tamil Nado fan pression per gardar a l'anglés sa plaça oficiala.

## Lengas oficialas de l'administracion federala

#indi (हिन्दी), o hîndi (amb l'ordo forma part de  l’indostani);
#anglés (considerat coma *associate official*, lenga oficiala associada)

## Lengas nacionalas reconegudas dins Índia

#assamés (অসমীয়া o *ôxômiya* — AFI []), oficiala dins Assam
#bengalin, oficiala dins Tripura e Bengala Occidental
#bodo, oficiala dins Assam
#dogri (डोगरी o ڈوگرى), oficiala dins  Jammu e Cashmir
#gujarati ( ગુજરાતી), oficiala dins  Dadra e Nagar Haveli, Daman e Diu e Gojarat)
#indi, oficiala dins las illas Andaman e Nicobar, Bihar, Chandigarh, Chhattisgarh, Delhi, Haryana, Himachal Pradesh, Jharkhand, Madhya Pradesh, Rajastan, Uttar Pradesh e Uttarakhand
#cannada, oficiala dins  Karnataka
#cashmiri (کٲشُر), oficiala dins Cashmir
#concani, oficiala a  Goa
#maithili, oficiala dins  Bihar
#malaialam (മലയാളം), oficiala dins Kerala, las illas Laquedivas e dins lo territòri de Pondicheri
#manipori (en anglés, Meithei), oficiala dins Manipur
#marata (मराठी), oficiala dins Maharashtra
#mizo, oficiala dins Mizoram
#nepalés (नेपाली), oficiala dins Sikkim
#oriya, oficiala dins Odisha
#panjabi ( ਪੰਜਾਬੀ), oficiala en Panjab
#sanscrit (संस्कृतम)
#santali
#sindhi
#tamol (தமிழ்), oficiala dins Tamil Nadu e Pondicheri
#telogo, oficiala dins Andhra Pradesh e Pondicheri
#ordo (اردو), officiala dins Jammu e Cashmir
Occitània Granda

L**'Occitània Granda** es lo nom donat, especialament pels occitans de las Valadas, a la part d’Occitània qu’es dins las raras de l’Estat francés.

Sa populacion estimada èra de  abitants en .

## Referéncias
Cap Guardafui

Lo **Cap Gardafui** ou **Guardafui** (**Gees Gwardafuy, Ras Asir**), en Somalia, es lo punt mai a l'Èst de l'Africa continentala, formant la punta de la bana d'Africa.

Sas coordenadas geograficas son : .
Arquitècte

Un **arquitècte** es una persona especializada en arquitectura. Sa foncion es d'encapar e de bailejar la realizacion d'una bastenda per un proprietari que pòt èsser un particular, una societat o una collectivitat publica.
Patrimòni Culturau Immateriau

La **Convencion per la proteccion del patrimòni mondial, cultural e natural**, adoptada en 1972 per l'Organizacion Educativa, Scientifica e Culturala de las Nacions Unidas (UNESCO) concernissiá solament la preservacion del patrimòni material.

Puèi, apareguèt un interès per salvar las tradicions oralas, qu'es un patrimòni cultural immaterial, per exemple : saber-far artesanal de transmetre, lengas e culturas en dangièr, tradicions de salvagardar.

En 1997, a Marraquèsh, i aguèt una amassada d'expèrts, qu'i foguèt definit lo concèpte de *« Patrimòni Oral e Immaterial de l'Umanitat »* e decidit d'establir una promocion per la preservacion e la mesa en valor dels *Caps d'òbras* d'aqueste patrimòni.

Aquesta promocion, sonada **« Proclamacion dels Caps d'Òbras del Patrimòni Oral e Immaterial de l'Umanitat »**, foguèt autrejada lo primièr còp en 2001, après l'estudi d'una tièra de patrimònis prepausats pels Estats. Una lista novèla es creada après 2 ans per una jurada internacionala. Los caps d'òbras proposats devon èstre una espremida culturala viva o en dangièr. Devon tanben èsser l'objècte de programas de preservacion e de promocion, perqué la lista de l'UNESCO garantís pas una proteccion totala.

En 2003, los Estats membres de l'UNESCO adoptèron la **Convencion per la Salvagarda del Patrimòni Cultural Immaterial**. Foguèt aplicada en abril de 2006, e la primièra Amassada Generala se tenguèt en junh de 2006.

## L'occitan, Patrimòni Mondial Immaterial

La Chambra d'Òc lancèt un ampèl en 2008, annada proclamada *annada de las lengas* per l'ONU, perque l'occitan venga Patrimòni Immaterial de l'Umanitat. L'apèl foguèt sostengut per Georges Frèche, president de la Region de Lengadòc-Rosselhon, e per la Region de Piemont. Un viatge de 70 jorns a travèrs Occitània foguèt organizat per defendre l'apèl, *Occitània a Pè*. Aquel projècte contunha en 2009, es sonat *Chaminem per òc*.

## Nòtas


## Ligams intèrnes
* UNESCO
* Patrimòni
* Patrimòni Mondial de l'Umanitat

## Ligams extèrnes
*    UNESCO : Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity
*   Chambra D'Òc
Economia de Micronesia

L'economia de Micronesia consistís principalament en agricultura e pesca de subsisténcia. Las illas an pas gaire de ressorsas mineralas explechablas, a l'excepcion del fosfat. Existís un potencial pel torisme, mas la localizacion alunhada, la manca d'installacions apropriadas e las paucas linhas aerianas que servisson l'archipèla entrepachan son desvolopament. Segon los tèrmes originals del Pacte de Liura Associacion, los Estats Units paguèron 1,3 miliard de dolars en ajuda durant lo periòde 1986-2001; mai tard lo nivèl d'ajuda foguèt redusit. Las perspectivas a terme mejan de l'economia del país semblan fragilas a causa de la reduccion de l'ajuda dels Estats Units e tanben de la reduccion actuala de la creissença del sector privat.

Los Estats Federats de Micronèsia an pas de leis suls brevets.

## Nòtas & referéncias
Ardensi

L’**ardensi** es una lenga construcha de Libor Sztemon.
## Descripcion de la lenga
Es una lenga construcha indoeuropèa. S'escriu ambe l'alfabet latin, e la letra Š. Libor Sztemon daissèt pas cap de descripcion de la lenga, mas sonque de tèxtes.

## Fonts
Coneissèm pas qu'aquels quatre tèxtes crestians.
### ''Ei Fadher i me'' ([[Paire nòstre]])
:Ei Fadher i me,
:te arajam es an asmani,
:da ezme i te mehdeh ast.
:Da xohad kumran i te šohestan.
:Da xohad staoran i te akarad kom in asman, rac an arde nazram.
:Et braud i me foldaris darate keme šardar.
:U azrefate keme karzeti etme, 
:kom to mizrefem ke karzendi i me.
:U noram sarbate etme in fristelse, 
:aber azadrate etme az šarivazd.
:Kiram i te dha šohestan u dha krotad u dha ahrad an vakrati ast.
:Amen.

### Hail Miriam ([[Ave Maria]])
:Hail Miriam e nikmad sarotis,
:Adonai tekum,
:te blesineh ontare kaunati
: u blesineh mive e levar i te ast.
:Ei Miriam i mehdis, madher e Adha,
:ordate vor me sinotis
:no in hore e maud i me nazram.

### Mikredam in Adha ([[Simbòl dels apòstols]])
:Mikredam in Adha e Fadher folkrotis,
:et Xalzard e asman e arde nazram.
:U in Yešva Mešard,
:et Aznard i he aonetis, et Hord i me,
:he arajambad araxneh az Rauh i Mehdis,
:nadhad az Miriam bextra,
:martirad sape Pontsius Pilatus,
:he bad kresneh, mauteh u dafneh ast,
:bizrad ke jahenei, e trevis dar az maudis rešnad,
:he uprenad an asmani
:misetad ad hoyns dast e Adha e Fadher folkrotis,
:azhiram xohad kumran et levaris u maudis šaftan.
:Mikredam i Rauh i Mehdis,
:et mehdis rauhenšyan katholikis
:et folkenšyan e mehdis,
:et azrefadun e sinei,
:et rešnadun e besar u levar eteranis.
:Amen.

### Mikredam in aon Adha ([[Simbòl de Nicèa]])
:Mikredam in aon Adha e Fadher folkrotis,
:et Xalzard e asman e arde nazram,
:e fol vedevlis u navedevlis.
:Mikredam in aon Hord, et Yešva Mešard,
:et Aznard e Adha aonadhis,
:arajam bad zordeh az Fadher a fol vakrati feram:
:Adha az Adha, Lumine az Lumine,
:hoyris Adha az Adha i hoyris,
:zordeh, noram bahreh, e aon mefehom a Fadher kum:
:dha fol bahreh ast fru he.
:He vor me u najata i me az asman bizrad.
:Et besar az Miriam bextra fru Rauh i Mehdis besnad
:u staorad a ensord.
:He vor me bad kresneh,
:undire dari e Pontsius Pilatus marteh u dafneh bad.
:E trevis dar az maudis rešnad e Skriften kordam.
:ke asman uprenad, misetad ad hoyris dast e Fadher.
:U rakumrad ateram in ahrad
:et levaris u maudis šaftan
:u šohestan i he utan payne rast.
:Mikredam i Rauh i Mehdis,
:et Hord u Darond e levar,
:arajam az Fadher u Aznard migirad,
:kum Fadher u Aznard ast latereh u ahereh paritam
:u sprekad a stomai e rauhardi.
:Mikredam in aon, mehdis,
:katholikis, rauhenšyan et aufestordi.
:Mifertam et aon mešrak an azrefatun e sinei.
:Mispektan et rešnadun e maudis
:u levar e vakra voderis.
:Amen.

## Lexic
Lo lexic de l'ardensi es indoeuropèu.

## Referéncias
Urbanista

Un **urbanista** es una persona especialisada dins l'ordonançament dei espacis urbans.

Leis activitats de l'urbanista van de l'urbanisme a la planificacion territoriala.

## Istòria

## Domenis d'activitats

**Analisi e prospectiva territoriala**

**Concepcion urbana**

**Produccion d'operacions**

**Gestion urbana dau drech deis sòus**

**Coordinacion e pilotatge de projècts territoriaus e urbans**

**Animacion de projècts territoriaus e urbans**

**Produccion dei sabers**

## Formacions d'urbanistas

## Ligam intèrne
* Urbanisme
* Planificacion territoriala
Benito Pérez Galdós

**Benito Pérez Galdós** nascut lo 10 de mai de 1843, mòrt lo 4 de genièr de 1920.
Foguèt un dels principals escrivans d'Espanha. Son roman pus conegut es 'Fortunata et Jacinta'.
Rossinholet qui canta

**Rossinholet qui canta** qu'ei ua de las mei famosas cantas bearnesas deu poeta aspés Ciprian Desporrins.

## Paraulas
*Rossinholet qui cantas,*
*Sus la branca pausat,*
*Que't platz, e que t'encantas,*
*Auprés de ta mieitat !*
*E jo plen de tristessa,*
*Lo còr tot enclavat,*
*En quitant ma mestressa*
*Parti desesperat !*

*Era, *helas* ! pressentiva*
*Lo dia deu partir !*
*Lo còr que se'm moriva*
*De la véder sofrir.*
*D'ua votz lengorosa,*
*Ditz, m'estrenhent la man :*
*"be'n serí malurosa*
*Si'ns calè separar."*

*Jo'v prometi, la bèra,*
*De v'aimar tedrement ;*
*Ma paraula ei sencèra,*
*Ajatz fe solament ;*
*E siatz assegurada*
*Que, luenh d'aqueth oelhons,*
*S'èra ma destinada,*
*Sofri mei que vos.*

*L'aigueta la plus clara*
*l'arriu lo plus pompós,*
*De mon còr qui's desglara,*
*N'esgalen pas los plors.*
*No'i a carta, ni libe*
*D'un sòrt tan rigorós :*
*Arrés non pòt escríver*
*Ni contar mas dolors.*

*Tau com la torterela,*
*Qui a pergut son parion,*
*Mon còr tostemps fidèu *
*Sauneja a son amor.*
*Objècte de ma tendressa,*
*Au nom de l'amistat,*
*Planhetz lo qui v'adressa*
*Son darrèr adishat !*

## Bibliografia
*Despourrins, Cyprien. *Cansous Bearneses de Despourrins e autes*. Pau : Vignancour, 1880.
Xronari

Lo **Xronari** (o *lingva xronari*) es una lenga construcha inventada per Libor Sztemon.

## Alfabet
Lo xronari s'escriu amb l'alfabet latin o l'alfabet ebrieu modificat.

## Exemple de tèxte

**[[Paire nòstre]]**:
:O Fodar mer,
:te wakram po himlar,
:da mehdanali ter normar,
:da advenali ter rayxar,
:da astanali ter vilyar som in himlar, ken axse po yordar.
:Et laxmar mer eparuzi givanate le mem idar.
:Et forletanate le mem et mer dautarei,
:som ta me forletanaz le mem dilharei.
:Er noram indukanate et mem dir faxsenar,
:aber delveranate et mem ce haylar.
:Kiram ter az rayxar er az kraftar er az gelyar po seklarei.
:Amen

## Referéncias
Vicente Blasco Ibáñez

**Vicente Blasco Ibáñez** (Valéncia, 29 de genièr de 1867 - Menton, 28 de genièr de 1928) foguèt un escrivan, jornalista e politician espanhòl del País Valencian. Foguèt un politician important e influent, grand propagador dels ideals republicans dins la Valéncia de la fin del sègle XIX.

## Òbras
vinheta|''La araña negra'' (1892)
**A los pies de Venus* (1926)
**Argentina y sus grandezas]]* (1910).
**Arroz y tartana (novela)|Arroz y tartana]]* (1894) http://www.gutenberg.org/files/16413/16413-h/16413-h.htm.
**Cañas y barro (novela)|Cañas y barro]]* (1902) https://web.archive.org/web/20060310042127/http://es.geocities.com/netmundoweb/blascoibanez/barro.pdf.
**Cuentos valencianos*.
**El caballero de la Virgen*.
**El femater* (1893)
**El intruso* (1904).
**El papa del mar* (1925).
**El paraíso de las mujeres* (1922) 
**El préstamo de la difunta* 
**El sol de los muertos*.
**En busca del Gran Khan*.
**Entre naranjos* (1900) 
**El fantasma de las alas de oro*.
**Flor de mayo* (1895).
**La araña negra* (1892).
**La Barraca* (1898) 
**La bodega* (1904/5).
**La catedral* (1903) 
**La horda* (1905).
**La maja desnuda* (1906).
**La Tierra de Todos* (1922) 
**Los argonautas* (1915).
**Los cuatro jinetes del Apocalipsis* (1916) 
**Los fanáticos* (1894).
**Los muertos mandan* (1909).
**Luna Benamor* (1909).
**Mare Nostrum*.
**Novelas de la costa azul*.
**Oriente*.
**Puesta de sol*.
**Sangre y arena.* (1908).
**Sónnica la cortesana* (1901).
**Vistas sudamericanas*.
**¡Viva la república!* (1893).
**La voluntad de vivir*. (1907)
**La vuelta al mundo de un novelista*.
Cesare Merzagora

thumb|250px|Cesare Merzagora

**Cesare Merzagora** (Milan, 9 de novembre de 1898 - Roma, 1 de mai de 1991) foguèt un politician italian. Venguèt president del Senat italian tre 1953, foncion qu'ocupèt fins a 1967, e ocupèt la carga de president suplent de la Republica Italiana durant lo darrièr semèstre de 1964.
Google

*Pel motor de recèrca, vejatz [[Google (motor de recèrca)]]*

**Google** es una societat americana fondada lo 27 de setembre de 1998 dins Silicon Valley en Califòrnia per Larry Page e Sergey Brin. 

## Istòria
En 1996, Google, es nomenat BackRub, qu'es lo nom d'un projècte de recèrca de dos estudiants de l'Universitat de Stanford : Larry Page e Sergey Brin. Volián crear un motor de recèrca melhor que los qu'existissián a l'epòca, amb un sistèma d'analisi de las relacions entre los sits web.

Lo nom de domeni « google.com » es registrat lo 15 de setembre de 1997.

Los dos estudiants tornan nomenar lo projècte Google en referéncia al mot Gogol. Gràcias als amics e la familha, crèan la societat Google Inc. lo 7 de setembre de 1998. 

En febrièr de 1999, es ja  requestas cada jorn que Google deu tractar, puèi en agost tres milions. En març, la societat muda a Palo Alto. Lo motor de recèrca acaba son periòde de tèst lo 9 de decembre.

## Referéncias
Google.org

**Google.org** es una brancat de tòmcatonomobile filantropica de  americanadroidSporg Google. 

LangenokupwapplicationokBAAKoratokataiwanokotòca es de lutar e d'ajudar dins ommais ensems de domenis : la pauretaroomite dins lomond, languagen energias e l'environamente. Lo  Google. Un percentgate qu'es pel moment de 1% dels beneficis de la societat. L'un del primièr projècte es de crear una veitura ibrida que fonciona amb d'etanòl, d'electricitat e d'esséncia e que consoma un galon per 100 milas, es a dire 3,78 litres per 160,93 km.

## Referénokupwatelefonote

finançamerentemobile dte Google.org th realizat amb los eteopaineficisosimitaitopiwveroomitvsidisok societaroomit
Google (motor de recèrca)

**Google search** es un motor de recèrca de la societat americana Google, Inc., es tanben lo mai utilizat sul web. Google recep de miliards de requestas cada jorn. Google foguèt desvolopat per Larry Page  e Sergey Brin en 1997.

### PageRank
L'algorisme de Google es nomenat PageRank; aqueste sistèma permet d'afichar un ensems de resultats (sit web, pagina, document) segon una demanda compausada d'un o mantun mots. PageRank utiliza un biais recursiu per donar una nòta a una pagina web. Aquesta nòta es donada segon lo nombre e la nòta PageRank de las paginas qu'an un ligam vèrs aquela pagina.

## Ligams extèrnes
* 

## Referéncias
Mrezisk

Lo **mrezisk** es una lenga construcha creada per Libor Sztemon. Coma lo lydnevi, lo seversk, lo slavëni (que n'es pro vesin) e lo slavisk, fa partida del grope fictiu de las lengas eslavas septentrionalas. Se sap paucas causas sus aquela lenga qu'a pas qu'una pagina sus la rantèla, e que son creator moriguèt jovent.

## Gramatica
### Fonetica
#### Alfabet
Lo mrezisk s'escriu amb l'alfabet latin, e mai las letras Ö e Š.

#### Pronóncia

### Morfologia
#### Declinason
I a uèch cases. I a quatre declinasons. 

##### Primièra declinason dels substantius

##### Segonda declinason dels substantius

##### Tresena declinason dels substantius

##### Quatrena declinason dels substantius

##### Declinason dels adjectius

##### Declinason dels pronoms personals

#### Numerals

#### Conjugason
Los vèrbs del mrezisk fan servir tres temps fondamentals (passat, present, futur). La relativitat de l'accion se construís mercé a l'aspècte (imperfectiu : lo passat a lo sens d'imperfach, lo futur es compausat ; perfectiu : lo passat a lo sens de perfach, lo present a lo sens de futur immediat). Lo condicional se bastís mercé al prefixe *bi-* e al passat. La negacion, mercé al prefixe *ne-*.

## Lexic
Lo lexic del mrezisk es essencialament eslau.

## Referéncias
Cap del govèrn d'Andòrra

Lo **cap del govèrn d'Andòrra** (en catalan: *cap de govern d'Andorra*) es lo representat del poder executiu del Principat d'Andòrra, dempuèi la creacion d'aquela foncion lo 8 de genièr de 1982, ratificada dins la Constitucion de 1993.

Lo cap de govèrn d'Andòrra es designat pel Conselh General d'Andòrra (*Consell General d'Andorra*), e pòt renovar dos mandats, consecutius o non.

## Lista dels presidents (1982)

## Cronologia

## Nòtas e referéncias
Basina de Turíngia

**Basina** o encara *Bazina*, (nascuda en 445 - mòrta en 491), filha de Basin de Turíngia (390-v.462), e de Basina de Saxònia (414-?), foguèt princessa de la Liga dels Turíngias, puèi reina dels Francs salians. 

## Biografia

Rencontrèt Childeric, jove rei dels Francs salians, quand los senhors Francs, sensibles als otratges faches a lors femnas e alassats per son comportament lubric, s'aliguèron per lo destronar e l'obliguèron a fugir. Se refugièt a la cort de Turíngia pendent uèch ans abans de tornar dins sos domenis.

Childeric sedusiguèt Basina, la femna del rei de Turíngia, son òste e son amic.

A la mòrt de Basin, lo reialme de Turíngia foguèt partejat entre sos tres filhs : Bodevie, Hermanfried e Berthaire. S'enseguiguèt una guèrra fratricida. Basina, lor sòr s'enfugiguèt per rejónher Childeric e se maridèron 463. D'aquesta union nasquèt Clodovèu en 466.
Leopoldo Alas

**Leopoldo ALas y Ureña** nascut lo 25 d'abril de 1852, mòrt lo 13 de junh de 1901. Foguèt un escrivan d'Espanha. Son roman pus conegut es 'La Regenta'.1902.

## Obratges principals
* *[[La Regenta]]* (1884–1885)
* *Solos de Clarín* (1881)
* *La literatura en 1881* (1882)
* *Sermón perdido* (1885)
* *Nueva campaña* (1887)
* *Ensayos y revistas* (1892)
* *Palique* (1894)
Espòrt de combat

Un **espòrt de combat** es un espòrt competitiu de contacte ont dos combatents luchan un contra l'autre, amb per objectiu de simular un combat còs a còs vertadièr. La bòxa, las arts marcialas de competicion, lo combat liure e l'escrima son d'exemples d'espòrts de combat. 

Las tecnicas utilizadas pòdon èsser classificadas en tres domenis: tustar, agantar, e usatge d'arma. D'unas  reglas del jòc s'especializan dins un airal, d'autras permeton la superposicion. 

## Espòrt de combat e art marcial
La nocion d'"espòrt de combat" es diferenta de la d'art marcial, e mai que d'unas disciplinas coïncidiscan. 

D'efièch, un art marcial es per definicion un "art de guerra", una disciplina ont tot es permés. A causa de la perilhositat potenciala, l'estudi d'un art marcial es plan definit en règla generala. 

Al contrari, un espòrt de combat a de competicions, e de nòrmas destinadas, en particular, a garantir l'integritat fisica e un arbitre per las far respectar. D'un costat, espòrt de combat s'aluenha del combat real, mas d'un autre, permet de s'afrontar amb un adversari que ten de reaccions imprevisiblas e permet una bona esportivitat (*fair play* e respècte). 

Aquestes dos punts de vista son fondamentalament diferents, mas istoricament ligats. Dins los païses asiatics, l'aprendissatge d'arts marcialas s'efectuava per afrontar un atacant. Lo còs de l'individú se transformava en una vertadièra arma de guèrra e servissiá a s'opausar en cas d'agression de pòples envasidors. Atal, aquesta vision d'una disciplina marciala servissiá a defendre sa vida pendent l'época feudala. 

Aquestas tecnicas marcialas se transmetèron al cors dels ans dins lo mond entièr, e son estadas adaptadas a las mentalitats de las personas que las fasián servir .

## Lista d'espòrts de combat
### Espòrts de combat olimpics
* bòxa 
* esgrima 
* judo 
* lucha 
* taekwondo 

### Autres espòrts de combat modèrnes
* arnis 
* arts marcialas mixtas (veire combat libre)
* bando-kickboxing o lethwei moderne, naban o lucha birmana moderna 
* capoeira 
* full-contact 
* jiu-jitsu brasilenh 
* karate
* kendo 
* kick-boxing 
* muay thai 
* sambo 
* sanda 
* savate 
* sumo

### Espòrts de combat ancians
* bòxa antica 
* pancraci
Gustavo Adolfo Bécquer

Neishec en Sevilha, hilh deth pintor José Domínguez Insausti. Era sua mair siguec Joaquina Bastida de Vargas. Peth costat patern descenie d'ua nòbla familha de comerçants d'origina flamenc, es Becker o Bécquer, establida er eth caplòc andalós n'eth sègle XVI; deth sòn prestigi da testimòni eth hèt que possediren capèla e sepultura er era madeisha catedrala dempús de 1622. Era sua casa natau ja non existís. Siguec cristianat er era parròquia de Sant Laurenç Martira. Es sòns ancessors dirèctes, en tot començar peth sòn madeish pair, José Domínguez Bécquer, sigueren pintors de costums andaloses, e tant Gustavo Adolfo coma eth sòn frair Valeriano sigueren fòrça dotadi entath diboish. Valeriano, De hèt, s'inclinèc pera pentura. Eth pair moric eth 26 de gèr de 1841, quan eth poèta auie cinc ans d'edat. Er an 1846, damb dètz ans, Gustavo Adolfo entrèc er eth Collègi de Nàutica de Sant Elm, en Sevilha, a on li dèc classes un discipol deth gran poèta Alberto Lista, Francisco Rodríguez Zapata, e coneishec eth sòn gran amic e companh d'afans literaris Narciso Campillo. Mès es frairs Bécquer demorèren òrfenes tanben de mair er an següent, eth 27 de hereuèr de 1847, e sigueren adoptadi alavetz pera sua tia María Bastida. Valeriano E Gustavo sigueren fòrça junhut, e de hèt empreneren fòrça trabalhs e viatges amassa.
Enric Ièr

Diferents sobeirans se son apelats **Enric ** :

## Emperaires

* Enric dich *Enric l'Auselaire* (v. 876-936), duc de Saxònia de 912 a 936, rei de Francia orientala de 919 a 936
* Enric *Enric de Flandra e d'Hainaut* (1176-1216), emperaire latin d'Orient de 1206 a 1216

## Rei

* Enric (1008-1060), rei de França de 1031 a 1060
* Enric dich *Enric Beauclerc* (1068-1135), duc de Normandia de 1106 a 1135 e rei d'Anglatèrra de 1100 a 1135
* Enric (1204-1217), rei de Castelha de 1214 a 1217
* Enric *Enric de Lusinhan* (1217-1253), rei de Chipre de 1218 a 1253
* Enric dich *Enric lo Gròs* (mòrt en 1274), rei de Navarra de 1270 a 1274, comte de Meus de 1270 a 1274 et comte de Champanha (Enric ) de 1270 a 1274
* Enric dich *Enric lo Cardinal* (1512-1580), rei de Portugal de 1578 a 1580
* Enric (1551-1589), rei de Polonha de 1573 a 1574, puèi rei de França (Enric ) de 1574 a 1589
* Enric (1811-1820), president puèi rei autoproclamat d'Haití de 1807 a 1820

## Princes, ducs, comtes

* Enric (v. 948-1002) (*Eudes-Enric* o *Otton-Enric*), dich *Enric lo Grand*, duc de Borgonha de 965 a 1002
* Enric, duc de Carintia de 976 a 978
* Enric *Enric de Borgonha* (1066-1112), comte de Portugal de 1095 a 1112
* Enric (1165-1235), primièr duc de Brabant de 1183 a 1235, comte de Lovaina, duc de Bassa Lotaringia de 1190 a 1235
* Enric (1170-1238), duc de Wrocław de 1201 a 1238 et duc de Cracòvia de 1232 a 1238
* Enric (v. 1175-1221), comte de Rodés de 1208 a 1221
* Enric dich *le Pèlerin* (1230-1302), duc de Mecklembourg de 1265 a 1275 e de 1298 a 1302
* Enric (1240-1331), sir de Blâmont
* Enric († 1252), espós de Margarida de Courtenay-Namur
* Enric dich *Enric l'Enfant* (1244-1308), landgrave de Hesse de 1275 a 1308
* Enric lo Navigator (1394-1460), infant Portugués, primièr duc de Viseu
* Enric (1463-1514), duc de Brunswick-Wolfenbüttel de 1478 a 1532
* Enric (1534-1614), duc de Montmorency de 1579 a 1614

*[[Enric Beneset Stuart|Enric  d'Escòcia]]*, 1788–1807 es tanben lo nom reial donat pels Jacobits escoceses al prince Enric Stuart (1725–1807), felen del rei Jacme  d'Escòcia, numèro balhat en despièch del fach qu'Escòcia ja a un rei del nom d'Enric en la persona del 2 espós de la reina Marie.
Abubakar Tafawa Balewa

**Abubakar Tafawa Balewa** (1912-1966) professor e òme politic, foguèt l'unic primièr ministre de l'istòria de Nigèria. Governèt lo país entre 1959 e sa assassinat, lo 15 de genièr de 1966.
Pèire II

Mai d'un sobeiran pòrta lo nom de **Pèire II** :
 
  
## Emperaires
* Pèire II, emperaire de Russia de 1727 a 1739
* Pèire II, emperaire de Brasil de 1831 a 1889.

## Reis
* Pèire II, rei d'Aragon de 1196 a 1213
* Pèire II, rei de Sicília de 1337 a 1342
* Pèire II, rei de Chipre de 1369 a 1382
* Pèire II, rei de Portugal de 1683 a 1706
* Pèire II, rei de Iogoslavia de 1934 a 1945.

## Princes, ducs, comtes

* Pèire II, comte de Savòia de 1263 a 1268,
* Pèire II, comte d'Alençon e de Perche de 1367 a 1404,
* Pèire II, duc de Bretanha de 1450 a 1457,
* Pèire II, duc de Borbon e d'Auvèrnhe de 1488 a 1503,
* Pèire II, senhor de Florença de l’Ostal de Medici de 1492 a 1503,
* Pèire II, grand duc d'Oldenborg de 1853 a 1900 ;

## Eclesiastics

* Pèire II, evesque d’Uzès de 1365 a 1366
Felip III

**[[Felip]] III** es un nom portat per mai d'un sobeiran europèu :

* Felip III dich *Arrhidée* (352 abC-317 abC), rei de Macedònia de -323 a -317
* Felip III dich *l'Ardit* (1245-1285), rei de França de 1270 a 1285
* Felip III (1306-1343), rei de Navarra de 1328 a 1343
* Felip III dich *lo Bon* (1396-1467), duc de Borgonha de 1419 a 1467
* Felip III (1578-1621), rei d'Espanha de 1598 a 1621
* Felip III (1605-1665), rei de Portugal e rei d'Espanha de 1621 a 1665 jol nom de *Felip IV d'Espanha*
Suavegòta de Burgondia

**Suavegòta de Burgondia** foguèt una reina franca, segonda esposa de Tièri I.

Filha de sant Sigismond, rei dels Burgonds, e de la princessa Ostrogòta (ela meteissa filha de Teodoric lo Grand), Suavegòta es coneguda per aver sostengut l'episcopat de Rems amb sa filha Teodechildis. Redigiguèt son testament jos l'evesque Mapinus (entre 536 e 565).

## Vejatz tanben
* Genealogia dels Merovingians
* Falses Merovingians

## Fonts
* Settipani (Christian), *La Préhistoire des Capétiens*, 1993.
* *Dictionnaire des rois et des reines de France. Le grand livre du mois 1989*.
Albèrt II

Mai d'un sobeiran se nomena **[[Albèrt]] II** :
* Albèrt II ''lo Savi'' (1298-1358), duc d'Àustria, qu'esposèt Joana de Fereta e faguèt atal entrar Sundgau dins las possessions autriacas ;
* Albèrt II dich *Lo Grand* (1318-1379), prince de Mecklemborg de 1329 a 1349
* Albèrt II (1397-1439), duc d'Àustria e rei dels Romans de 1404 a 1439
* Albèrt II (nascut en 1934), rei dels Bèlgas dempuèi 1993
* Albèrt II (nascut en 1958), prince de Mónegue dempuèi 2005
Ferrand II

* Ferrand II (1137-1188), rei de León de 1157 a 1188
* Ferrand II (1816-1885), rei de Portugal de 1837 a 1853
* Ferrand II dich *lo Catolic* (1452-1516), rei de Castelha e Leen jol nom de *Ferrand V de Castelha* de 1474 a 1504, rei d'Aragon jol nom de *Ferrand II d'Aragon* de 1479 a 1516 e rei de Nàpols e de Sicília jol nom de *Ferrand III de Nàpols* de 1479 a 1516
* Ferrand II dich *Ferrandino* (1468-1496), rei de Sicília de 1495 a 1496
* Ferrand II (1578-1637), emperaire del Sant Empèri de 1619 a 1637
* Ferrand II (1610-1670), grand duc de Toscana de 1621 a 1670
* Ferrand II (1810-1859), rei de las Doas Sicílias de 1830 a 1859
Felip IV de França

**Felip IV de França e Ièr de Navarra**, conegut tanben com **Felip lo Bèth** (var. **Felip lo Bèl**, en francés *Philippe le Bel*) que ho lo onzau rei de França de la linha deus capecians dirèctes. Plan educat, mercés qui lo son pair Felip III de França (*Lo Hardit*) e'u hidè a Guilhèm d'Ercuis, Felip lo Bèth qu'ahortí lo poder reiau durant lo son regnat, en particular dab l'ajuda deus sons legistas en bèth s'opausar aus poders feudaus. Entà pagar los deutes deu reiaume que prengó los bens deus chivalièrs templèrs en tot har cremar lo lors capdau Jacques de Molay (qui, abans de morir e'u maudí dab la soa linhada, çò qui inspirè lo roman francés *Les rois maudits * de l'escrivan Maurice Druon).

Felip lo Bèth qu'esposè la regina Joana I de Navarra vadent atau purmèr rei de França e de Navarra (Navarra totun de tornere crubar la soa independéncia quan e hora dada a la soa arrèr hilha privada deus sons drets au tròn de França per'mor d'estar ua gojata).
Didier Ratsiraka

**Didier Ratsiraka**, militar (amiral) n. 1936 foguèt lo president de Madagascar en doas ocasions: entre 1975 e 1993 e entre 1997 e 2002.
José de Espronceda

thumb|right|José de Espronceda
**José Ignacio Javier Oriol Encarnación de Espronceda y Delgado** (nascut lo 25 de març de 1808, mòrt lo 23 de mai de 1842) foguèt un dels principals escrivans d'Espanha.
Loís X

**Loís X** es un nom portat per mai d'un sobeiran europèu.

* Loís X dich *l'Utin* (1289-1316), rei de França de 1314 a 1316
* Loís X, duc de Bavièra-Landshut de 1516 a 1545
* Loís X (1753-1830), landgrava d'Èssa-Darmstadt de 1790 a 1806 puèi grand duc d'Èssa e sus Ren de 1806 a 1830 jol nom de Loís I d'Èssa.
Loís X de França

**Loís X de França**, dich *l'Utin* (es e dire *lo Carpinhaire*), nascut lo 4 d'octobre de 1289 a París, mòrt lo 5 de junh de 1316 a Vincennes, foguèt rei de Navarra de 1305 a 1316 (jol nom de Loís I) e rei de França de 1314 a 1316 (jol nom de Loís X), dotzen de la dinastia dicha dels Capecians dirèctes.

Filh del rei de França Felip IV lo Bèl e de la reina de Navarra Joana I.

En 1305, esposèt en primièras nòças Margarida de Borgonha (1290-1315), capeciana coma el, filha de Robèrt II (1248-1306), duc de Borgonha, e d'Agnès de França (1260-1325). Convençuda d'adultèri amb la complicitat de sas bèlas sòrres (escandal de la Torre de Nesle), Margarida foguèt condemnada a l'embarrament a Château-Gaillard, e la rumor voldrià qu'i siaguèsse estada estofada, o escanada, a l'instigacion de son espós reial.

D'aquesta union es eissida la futura Joana II (1311-1349), reina de Navarra de 1328 a 1349.

En 1315, Loís X esposèt en segondas nòças Clamença d'Ongria (1293-1328), ela tanben capeciana, filha de Carles d'Anjau (1271-1295), dich Carles Martèl d'Ongria, rei titular d'Ongria, e de Clamença d'Absborg (v. 1262-apr. 1293).

D'aquesta union es issit un enfant unic, postum de maites meses, e que visquèt pas que qualques jorns :
* Joan I, dich Joan lo Postum (1316-1316), rei de França e rei de Navarra.

La question d'una eventuala legitimitat de la princessa Joana, eissida de la primièra union, a la succession al tròn de França se pausèt a la noblesa francesa. En efièch, l'abséncia d'ereitièr mascle dirècte s'èra pas encara jamai producha. Aquò s'apelèt lo miracle capecian. La succession a la corona de França, prealablament electiva, s'èra facha pauc a pauc per l'usatge. La noblesa francesa preferiguèt (lei salica) d'ofrir lo tròn al fraire de Loís X, Felip V lo Long, que ja èra regent dempuèi la mòrt de Loís X.
Francés Ièr

**Francés ** es un nom portat per mai d'un sobeirans europèu :

* Francés (1414-1450), duc de Bretanha de 1442 a 1450, primièr sobeiran d'aqueste nom
* Francés (1494-1547), rei de França de 1515 a 1547
* Francés (1517-1545), duc de Lorena e de Bar de 1544 a 1545
* Francés (1544-1560), rei consòrt d'Escòcia de 1558 a 1560 (rei de França jol nom de *Francés II* de 1559 a 1560)
* Francés (1541-1587), grand duc de Toscana de 1574 a 1587
* Francés (1610-1658), duc de Modèna de 1644 a 1658
* Francés (1678-1727), duc de Parma de 1694 a 1727
* Francés (1708-1765), emperaire roman germanic de 1745 a 1765
* Francés (1768-1835), emperaire roman germanic e rei d'Ongria e de Boèmia de 1792 a 1835 puèi emperaire d'Àustria de 1804 a 1835, 
* Francés (1775-1830), rei de las Doas Sicílias de 1825 a 1830
* Francés (1819-1875), pretendent jacobit de 1840 a 1875 (duc de Modena jol nom de *Francés V*)
* Francés d'Assisi de Borbon (1822-1902), rei consòrt d'Espanha de 1846 a 1868
* Francés (1853-1938), prince sobeiran de Liechtenstein de 1929 a 1938

## Véder
*Lo pichon nom Francés.
Mètre cairat

Lo **mètre cairat** es l'unitat de superfícia dau Sistèma Internacionau d'Unitats, amb lo simbòl **m**. Es definit coma l'aira d'un cairat que sei costats mesuran un mètre de longor. Lo mètre cairat fa partida deis unitats derivadas dau Sistèma Internacionau.

## Multiples

## Articles connèxes

* Sistèma Internacionau d'Unitats

## Referéncias
Catedrala de Sant Jaume de Bilbao

left|thumb|200px|Vista de la façada e de la torre
right|thumb|200px|Pòrta principala
La **[[Catedrala]] de [[Sant Jacme lo Màger|Sant Jaume]]** es la glèisa pus anciana de Bilbao, mencionada dins la carta autrejada a la vila per Diego López de Haro en 1300. Son patronatge es associat a l'itinerari costièr del Camin de Sant Jaume. 

La glèisa gotica actuala es bastida sus una anciana capèla. Lo temple a tres naus escalonadas. La nau centrala, pus nauta, a de *triforium* e de *clerestorium*; es cobèrta per de vòltas d'arestas; en defòra, d'arcs botants e de contrafòrts ajudan a partejar las pressions. Al començament del sègle XVI se bastiguèt la sacristia e las clastras, que s'i accedissiá dempuèi lo temple o la carrièra en travèrs de la . Sa decoracion tardogotica culmina dins una romieva fasent allusion a los pelegrins. Lo portic foguèt bastit a la fin del sègle XVI; sa tòca èra d'abrigar lo mercat e de fortificar la glèisa dins aquel costat ont la fondamenta èra pas fòrça solid; uèi, s'i pòt veire los pilars inclinats per la pression del bastiment. La catedrala a conegut mantuna modificacion; sa façada originala gotica foguèt remplaçada en 1650 per un arc de trionf dessenhat per Martín Ibáñez de Zalbidea e, un còp de mai, en 1883-1891 remplaçada per l'òbra neogotica actuala, dessenhada per Severino de Achúcarro. En 1785 Luis Paret dessenhèt la font neoclassica de la placeta.
Booba

**Élie Yaffa** (Sèvres, 9 de decembre de 1976), mai conegut per son nom artístic de **Booba**, es un cantaire e raper francés de maire francesa e de paire senegalés. Es originari de Boulogne-Billancourt (Illa de França).

## Carrièra
Nascut a Boulogne-Billancourt en França, Booba a format amb lo seu amic Ali qu'es de la vila d'Issy-les-Moulineaux un grop de rap nomenat Lunatic. En 2000, an fach un disc nomenat *Mauvais Œil* qu'es lo sol del grop.
Lo grop se dessepara en 2002 per una rason inconeguda. Booba enregistra un album sol, *[[Temps mort]]*, que s'es vendut a 250&nbsp;000 exemplars.

## Albums
*2002: *[[Temps mort]]*
*2004: *[[Panthéon (album)|Panthéon]]*
*2006: *[[Ouest Side]]*
*2008: *[[0.9 (album)|0.9]]*
*2010: *[[Lunatic (album)|Lunatic]]*
*2012: *[[Futur]]*

## ''Mixtapes''
*2005: *[[Autopsie volume 1]]*
*2007: *[[Autopsie volume 2]]*
*2009: *[[Autopsie volume 3]]*
*2011: *[[Autopsie volume 4]]*

## Cinmografia

## Referéncias
*https://web.archive.org/web/20121026094448/http://fr.wikipedia.org/wiki/Booba

## Ligams extèrnes
*boobalunatic.com/ Sif oficial
*Sif Ünkut
Wycliffe Bible Translators

**Wycliffe Bible Translators** es una organizacion sens ànim de lucre consacrat a tradusir la Bíblia a tota lenga viva dins lo mond, mai que mai per culturas amb una pichona influéncia crestiana. Wycliffe Foguèt fondada en l'an 1942 per William Cameron Townsend. I a a l'ora d'ara de brancas dins 50 païses. L'organizacion pòrta lo nom de John Wycliffe, la primièra persona a iniciar una traduccion de tota la Bíblia a l'anglés mièg.
Bernardino Rivadavia

**Bernardino de la Trinidad Gónzalez Rivadavia y Rivadavia** (1780-1845) òme politic, foguèt lo primièr president d'Argentina e governèt entre 1826 e 1827.

Rivadavia nasquèt a Buenos Aires en 1780. El participèt tant de la resisténcia argentina a l'invasion britanica de 1806 quant de la Revolucion de Mai, nom del movement que proclamèt l'independéncia d'Argentina en 1810. En 1811, Rivadavia se faguèt lo membre principal del triomvirat de govèrn, coma Secretari del Tresaur e dempuèi Secretari de la Guèrra.

Fins a la casuda de lo sieu govèrn en octòbre de 1812, èst ensagèt crear un govèrn central fòrt, manténer bonas relacions amb l'Espanha e crear un'armada.
Lista dels presidents de Senegal

thumb|200px|Blason de Senegal.
Lo president es lo cap d'Estat de Senegal. Es elegit per un periòde de sèt ans per la populacion.

Vaquí la lista dels presidents de Senegal dempuèi 1960.

## Vejatz tanben
* Lista dels primièrs ministres de Senegal
Léopold Sédar Senghor

**Léopold Sédar Senghor** (n. a Joal, Senegal, Africa Occidentala Francesa, AOF, dins una familha serere, lo 9 d'octobre de 1906, m. a Verson, Normandia, França, lo 20 de decembre de 2001), poèta, escrivan e òme politic, foguèt president de Senegal entre 1960 e 1980.

Amb los sius parions, lo martiniqués Aimé Césaire e lo guaianés Léon Gontran Damas, creèron (dins *[[L'Etudiant noir (revista)]]* a partir de 1934) e desvolopèron amai illustrèron e aparèron lo concèpte de Negritud (*négritude*) que tanta importància aguèt puèi dins l'emancipacion d'Africa e de l'Òme negre en general.

Designat Prince dels Poètas en 1978, e francofòn afogat e fervorós, foguèt elegit *immortel* lo 2 de setembre de 1983, a l'Académie française. Èra lo primièr cap d'Estat estrangièr a o èstre.
Joseph Kabila

**Joseph Kabila Kabange**, militar e òme politic n. 1971, es president de la Republica Democratica de Còngo dempuèi l'assassinat de l'ancian president, son paire Laurent-Désiré Kabila, le 16 de genièr de 2001, durant la segonda guèrra de Còngo. Foguèt cap de l'Aliança per la majoritat presidenciala (AMP) e a creat en 2002 lo Partit del pòple per la reconstruccion e la democracia (PPRD).
Alatri

Alatri es una vila de la region italiana de Laci, en la província de Frosinone. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2007. Famosa es la acropolis
Olivier Kleber-Lavigne

**Olivier Kleber** Lavigne qu'ei un guitarrista occitan. Qu'acompanha la cantaira Marilís Orionaa. Qu'utiliza ua guitarra electroacostica e qu'a un estil de jòc personau pròche deu flamenco.
Girma Wolde-Giorgis

**Girma Wolde-Giorgis**, militar e òme politic etiopian, nascut en 1924, foguèt president d'Etiopia entre lo 8 d'octobre de 2001 e lo  7 d'octobre de 2013.
Antòni Blasi Crosilhat

**Antòni Blasi Crosilhat** (en francés *Antoine-Blaise Crousillat* ; 1814 - Selon, Provença, 1899 idem) foguèt un precursor de la renaissença provençala e un felibre. 

Es l'autor de *la Bresca* (1864) e de *Dideta* (1849), un poèma que cònta l'istòria d'una chata de Provença e qu'auriá pogut aver inspirat *[[Mirèlha]]* de Frederic Mistral.

Crosilhat foguèt felibre mai, partisan d'una grafia etimologica, foguèt pas present a Fòntsegunha.

## Veire tanben
*Eissame de Selon

## Fònt
*Anatòli, Crestian. Lafont, Robèrt. *Nouvelle histoire de la literature occitane*. París : PUF, 1970.
Castèunòu de Papa

**Castèunòu dau Papa**  (*Châteauneuf-du-Pape* en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
* **Castèlnòu**. Lo nom es citat en 1162, *Castrum novum*. Ambe *castèl*, *castèu*, *chastèl*, *castèth*, etc., mot vengut dau latin *castellum* (e abans de *castrum*), l'adjectiu *nòu*, de *novum*, e sas fòrmas pus evolucionadas *nau* e *nuèu*, es lo que se tròba mai sovent en toponimia . En mai dau sens literal, lo nom de *castèlnòu*/*castèlnau* designava de pichonas aglomeracions apiejadas sus una fortalesa que las aparava, de borgs castrals medievals (sègles XI a XIII)  qu'estudièt per exemple Benoît Cursente; mas aquò es probablament pas valedor fòra de l'oèst occitan.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton d'Aurenja-Oèst; es ara dau canton de Sòrgas

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Vauclusa

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Ansèume Matieu

250px|thumb|Retrach d'Ansèume Matieu
**Ansèume Matieu** (en francés *Anselme Mathieu*, Castèunòu de Papa, lo 21 d'abriu de 1828 - lo 8 de febrier de 1895) foguèt un escrivan romantic provençau, un dei sèt fondators dau Felibritge (lei *Primadiers* o *Sèt de Fòntsegunha*) e un vinhairon.

## Biografia
Ansèume Matieu nasquèt dins una familha rurala que teniá pron de vinhas e d'olivièrs per abalir sei sièis enfants que n'èra lo mai jove . Sermion -l'escais que li avián donat sei parents- estudiava pas gaire dins lo vilatge e foguèt mandat doncas a Avinhon dins lo pensionat Dupuy onte Josèp Romanilha èra mèstre d'estudis (susvelhant) e Frederic Mistral un escolan pus jove. Mistral faguèt una descripcion de son encontre amb Matieu dins *Memòrias e racòntes*: 
"intrèt e s'avancèt de nòstre rodelet un novèu pensionari, finament pecolhat, lo nas a l'Enric IV, lo capèu sus l'aurelha, l'èr un pauc vielhanchon, em' un bot de cigarro amossat dins la boca; e lei mans dins lei pòchas de sa vèsta redonda, sènsa mai de façon que s'èra estat dei nòstres." 
thumb|250px|left|Placa a l'escòla ont foguèt escolan amb Mistral a Avinhon
Après lo pensionat, tornat en çò sieu, mai qu'a la poesia Matieu s'interessèt subretot a la caça e ai fremas e menèt una vida centrada mai sus lo plaser que lo trabalh. En aquel temps venguèt mai pròche de Marius Calvet, un autre camarada de collègi, grand aficionat d'activitats semblantas. En seguida d'una pena d'amor, en 1850 partiguèt a Avinhon per trabalhar per un avocat. Pr'aquò i demorèt pas gaire, l'an seguent s'installèt a Ais ont Mistral acabava seis estudis de drech. Ailà tornèt a viure una vida de plasers gràcias a l'ajuda financièra d'una barona que coneissiá intimament.  
Foguèt mai tard eu tanben coma sei parents un grand vinhairon. Malastrosament roïnat per la filloxèra, acabèt sa vida dins la pauretat.

Son òbra poetica foguèt transmesa (e modificada) per son amic Frederic Mistral.

## Referéncias

## Ligams extèrnes
* La Farandola a Google Books
Fèlix Gras

**Fèlix Gras** (Malamòrt, 3 de mai de 1844 - Avinhon, 4 de març de 1901) que ho un escrivan provençau e lo tresau capolièr deu Felibritge. 

## Biografia
**Fèlix Gras** nasquè en 1844 a Malamòrt dens ua familha de proprietaris agricòlas. Hè los estudis au petit seminari de Santa Garda, a Sant Deidier e puèi los anè acabar a Besièrs dens un pensionat qu'èra tengut peus Frairs de las Escòlas Crestianas enquia 1860. Son afiliacion au Felibritge ho enfortida peu maridatge de sa sòr, en 1863, la felibressa Ròsa Anais Gras (1841-1920) amb Josèp Romanilha. 

Enter los sons parions felibres, qu'èra un felibre *arroi* a maugrat qui lo son mandat e hosse estat segon Crestian Anatole e Robèrt Lafont ua tempsada de reconciliacion. L'encausa que'n èra dilhèu lo hèit qui èra lo cunhat de Josèp Romanilha (purmèr capolièr conegut per estar un catolic conservator).

Enter las soas òbras que podem mentàver: *Lei Carboniers* (1876) e *Tolosa* (1882) d'inspiracion epica, lo *Romancero Provençau* (1887) inspirat deus Romances castelhans, los contes de *Papalina* (1891) e lo roman sus ua tematica de Regim Ancian: *Lei Roges dau Miegjorn* (1896).

## Nòtas


## Hònt

*Anatòli, Crestian & Lafont, Robèrt. *Nouvelle histoire de la literature occitane*. París : PUF, 1970.

## Ligams extèrnes
* ''Li roges dau Miègjorn'' (en grafia d'epòca) a Gallica.fr
Abdou Diouf

**Abdou Diouf**, foncionari public e òme politic n. 1935 foguèt president de Senegal entre 1981 e 2000.
Enric Pelisson

**Enric Pelisson** que ho un felibre bearnés de Varetons (on e va neisher e mori's, 1846-1912) premiat dab un vira-solelh vermelh peus Jòcs Floraus de Tolosa en 1898 peu son poema *Nòsta Dama de [[Sarrança]]*.

Lo *Felibre de Varetons* ce l'aperavan.
## La Vita
## L'Òbra
### citacions

## Extrèit
Bèth pastor vedèva un taure,
Cada dia, en hant-se nuèit,
Estremà's, com si lo haure,
Dab son hèr, be i dava met...
_ "Que pòt donc aver la béstia" !
Se disè dehents son còr,
" de paishença n'a carestia ?
Saberéi jo drin acò". 

E n'avó de languir guaire :
Jà percebè, tant per tant,
Cornihaut, e dab gran aire,
Passar lo gave e nadant,
E puish que s'apedanhava,
A plaser, ras d'un calhau,
Bèra pèira qui's banhava,
A miejas, hens lo cristau,

La bèstia semblava arranga,
Tan be caminava doç,
Tot d'un còp, era s'estanga
E se bota de genós...
Com se credeva eb bisacle,
Lo pastor lèu d'ajustà's,
Mei, en vedent un miracle,
Que's senhe e puish d'alujoà's:

Tota bèra e clarejanta,
La pèira de la hontan
Avè la tèsta airejanda ;
De la Vierja de l'autar ;
E marcaba ua estatua
De la senta mair de Diu,
Com se'n i tròba mantua,
Hens país on fe viu.

## Bibliografia
  
*Pellisson, Enri.. ( Enric Pelisson...) *Noste Dame de Sarrance* / *Nòsta Dama de Sarrança*, poesias... Auloron-Senta Maria, cò en Marca (id "Merque", "Marque"...), 1898 ( dab edicion navèra en 1902 id)
*  *Discours d'u patriote biarnés* / *Discors d'un patriòte biarnés*, id cò en Lample, 1901
*  *Tarrible espetacle ena tasque* / *Tarrible espectacle ena tasca*, id cò en Marca,1907

## Referéncias

* Miquèu de Camelat  *[[Garba de poesias 1520-1920]]*, Pau, cò en Marrimpoei, 1928
* idem   *[[Garba de pròsas 1775-1930]]*, Lorda, cò en Lacrampa, 1933
* id  *[[La literatura gascona]]*, Pau, cò en Marrimpoei, 1950
* Pau Claver  *Prosators bearneses*, pp 134 & 221, id Per noste - cò en Marrimpoei joen, 1980  (en francés)
* revista Reclams, numèro 4, annada 37

## Ligams extèrnes
**   
*  Sit oficiau CIRDÒC

## Nòtas
Vilaroja de Termenés

**Vilaroja de Termenés**, autra grafia **Vila-roja (de Termenés)** (*Vilo-Roujo* en nòrma mistralenca e *Biloróujo* en grafia de Savartés; *Villerouge-Termenès* en francés) es un vilatge d'Occitània, en Lengadòc, dins lo  departament d'Aude, dins la region administrativa d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
### Vilaroja de Termenés
Las atestacions ancianas son : *Villarubea* en 1107; *Villa Rubea* en 1156; *Castrum Villae Rubeae* en 1110; *Villarubea in Termenesio* en 1343; *Vylaroga de Termenes* en 1391; *Vylha Roja* en 1538; *Vilarouge* en 1595; *Villerouge de Termenès* en 1781; *Biloróujo* en 1912 (prononciacion segon Savartés). 
*Vilaroja* es format de *villa*, que designa las grandas proprietats ruralas a partir del sègle IV, puèi pren pauc a pauc lo sens de « vilatge ». Lo determinant es un epitèt de natura descriptiva .
### Sant Martin de las Ausinas
Es una capèla rurala al nòrd de Vilaroja, un ancian priorat, unit a l'abadiá de La Grassa. Las atestacions ancianas son : *Forcia Sancti Martini de Villarubea* en 1227, *Sant Marti delhas Auzinas* en 1538, *Saint Martin* en 1683, *Saint Martin, lieu ruiné* en 1763 . 
Sant Martin, avesque de Tors, èra un evangelizator de las Gàllias al sègle IV  e las parròquias que pòrtan son nom datan sovent de la Nauta Edat Mejana o de l'Antiquitat tardiva. Las ausinas son los euses (*elzes* en roergàs, *Quercus ilex*); la fòrma *eusina* passa pro sovent a *au-*, perqué *eu-* pretonic se consèrva mal.

## Istòria
Dins lo vilatge demora lo castèl, ont foguèt cremat en 1321, Guilhèm Belibasta lo darrièr bon òme catar.

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Motomet; es ara del canton de Las Corbièras (burèu centralizator : Fabresan).

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
* Lo castèl

## Personalitats ligadas amb la comuna
* Guilhèm de Belibasta

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Vilaroja sul site de l'Insee

## Nòtas e referéncias
Reis Magues

[thumb|right|250px|''L'adoracion dels magues'', pintura de [Giotto di Bondone]]
Los **Reis Magues** son tres personatges nomenats Marquion (o Marchion), Gaspar e Baltasar (o Bautesar). Dins la tradicion crestiana, guidats per l'estela de Betelèm, visitèron lo Crist aprèp sa naissença, en li porgir de presents que son l'aur, l'encens e la mirra. 

Segon la tradicion, los Reis Magues arribèron davant lo presèpi lo 6 de genièr, lo jorn de l’Epifania. Son mencionats dins l'evangèli segon Matieu, que i es dich que venguèron de l'èst de Jerusalèm per venerar Jèsus, nascut rei dels jusieus.
Lista dels presidents d'Argeria

Segon la constitucion d'Argeria, lo president es lo cap d'Estat e tanben lo comandant de las Fòrças Armadas del país. Es elegit per un periòde de 5 ans.

Aquesta es la lista dels presidents aprèp l'independéncia, en 1962.

## Presidents

## Vejatz tanben
* Lista dels primièrs ministres d'Argeria