Pechenegs

[thumb|right|Territòri pecheneg vèrs [1000.]]

Lei **Pechenegs** ò **Patzinaks** son un pòble d'origina turca eissit de l'estèpa eurasiatica. Dau començament dau sègle X a 1122, formèron un empèri nomada poderós entre Vòlga, Caucàs, la mar Caspiana e la mar Negra. A partir d'aqueu territòri, menèron d'incursions còntra lei reiaumes sedentaris vesins coma la Rus' de Kiev e l'Empèri Bizantin. Après plusors desfachas, se dispersèron, s'engatjèron dins l'armada bizantina ò intrèron au servici dau rèi d'Ongria. Foguèron remplaçats au nòrd de la mar Negra per lei Comans, un autre pòble nomada originari de l'estèpa. Lei darriers Pechenegs dispareguèron dins lo corrent dau sègle XV en s'integrant au sen de la populacion magiara.

## Istòria

### Originas e migracions vèrs l'oèst

Lei premierei mencions dei Pechenegs datan dau començament dau sègle VIII. A aquela epòca, èran installats dins la vau de Sirdarià, en Asia Centrala. A la fin dau sègle IX, segon de tèxtes bizantins, vivián entre Vòlga e lo fluvi Oral. Son presentats coma de barbars practicant lo mercenariat per atacar lei pòbles eslaus e leis autrei nomadas de la region. Pasmens, venguèron rapidament tributaris dei Cazars, lo pòble nomada dominant dins la partida occidentala de l'estèpa entre lei sègles VI e IX. Puei, lei Pechenegs deguèron tornarmai migrar vèrs l'oèst en causa d'atacas deis Oghozs, un autre pòble nomada, que prenguèron lo contraròtle dei territòris entre la mar d'Aral e la mar Caspiana.

En causa d'aquela pression, lei Pechenegs se devesiguèron. Una part s'integrèt dins lo sistèma tribau sota dominacion cazara, una autra jonhèt una federacion de tribüs turcas e lo rèsta perseguiguèt sa migracion. Aqueu darrier grop passèt Vòlga en 889 e Dniepr en 895. S'alièt alora amb lei Bulgars de Simeon lo Grand (893-927) per atacar lei Magiars que quitèron la region per s'installar en Panònia (onte fondèron Ongria).

### L'Empèri Pecheneg

[thumb|right|Representacion de la mòrt dau grand-prince [Sviatoslav Ièr|Sviatoslav I.]]

A partir dau sègle X, lei Pechenegs venguèron una poissança majora en Euròpa Orientala e menèron d'incursions frequentas còntra leis Estats de la region. En 934, s'alièron amb lei Magiars per pilhar Tràcia e menaçar Constantinòble. Ataquèron tanben la Rus' de Kiev que son grand-prince Sviatoslav I foguèt tuat dins una emboscada organizada per de Pechenegs en 972. Pasmens, coma per la màger part deis empèris nomadas, adoptèron pauc a cha pauc de trachs culturaus eissits dei societats sedentàrias. En particular, au nivèu religiós, de Pechenegs se convertiguèron a l'islam e au cristianisme.

### Lo declin e la disparicion dei Pechenegs

#### La disparicion de l'Empèri Pecheneg

[thumb|Ponchas de [lança e de sageta pechenegas.]]

La disparicion de la poissança pechenega foguèt un procès lòng compausat de desfachas e de resurgéncias militaras. Ansin, durant lo rèine de Iaroslav lo Savi (1019-1054), la Rus' de Kiev agantèt l'apogèu de son poder. De 1036 a 1053, seis armadas ataquèron e secutèron lei Pechenegs que deguèron se retirar vèrs lo sud e passar Danubi. S'installèron dins la region, resistiguèron ais armadas localas e, en 1086, pilhèron tornarmai Tràcia e bateguèron lei Bizantins, grèvament afeblits per la desfacha de Manzikert, a Silistra en 1090. Aprofichant aqueu succès, lei Pechenegs s'alièron amb lei Seldjokidas per assetjar Constantinòble. Dins aquò, l'ataca s'acabèt per una revirada e lei Pechenegs foguèron esquichats per l'emperaire Alexis I Comnèn (1081-1118) a la batalha de la còla de Lebonion en 1191, amb l'ajuda dei Comans.

Una partida dei vencuts acceptèt de servir Constantinòble. Foguèron installats dins la region de Moglena, en Macedònia, au sen d'un *[[tagma]]*. Pasmens, subiguèron de pèrdas importantas durant lo passatge de la crosada populara dirigida per Pèire l'Ermita, especialament en assaiant de defendre Belgrad. Au començament dau sègle XII, de tribüs pechenegas, probablament aquelei qu'avián acceptat la senhoriá bizantina, se revoutèron. Foguèron anientadas a la batalha de Beroia en 1122 per l'emperaire Joan II Comnèn (1118-1143). Aqueu còp, lei vencuts anèron en Ongria ò se dispersèron per disparéisser dins de circonstàncias desconegudas. Dins aquò, aquela disparicion foguèt pas instantanèa car de mercenaris pechenegs èran presents dins l'armada imperiala presenta a la batalha d'Andria en 1155 e la darriera mencion de Pechenegs en defòra dau reiaume d'Ongria data d'una cronica cronica kievana de 1168.

#### Lei Pechenegs d'Ongria

De grops de Pechenegs jonhèron lei Magiars en Transilvània e en Panònia durant lo rèine de Geza (972-997). Durant lei sègles XI e XII, foguèron regularament recrutats coma mercenaris per lo reiaume d'Ongria per protegir lei regions frontalieras ò per provesir de tropas d'arquiers de cavalariá ai tropas reialas. Après 1122, d'autrei grops foguèron acuelhits per lo rèi Estève II (1116-1131).

Aquelei grops subrevisquèron a la disparicion de l'Empèri Pecheneg e s'integrèron au reiaume d'Ongria. En 1203, lei Pechenegs encargats de la defensa dei frontieras septentrionalas obtenguèron una carta qu'organizèt una « tèrra dei Pechenegs » (*terra Bissenorum* en latin) dotada d'una certana autonòmia. La conversion au cristianisme foguèt pas exigida car l'existéncia de vilatges pechenegs musulmans es atestada en 1224. A partir dau sègle XIV, divèrsei decisions reialas autorizèron l'intrada deis Pechenegs aguent l'estatut d'òme liure au sen de la noblesa ongresa. Aquò menèt a la disparicion progressiva dei Pechenegs ongrés que foguèron crestianizats e magiarizats dins lo corrent dau sègle XV.

## Cultura e societat

La cultura e la societat pechenegas son mau conegudas en despiech de l'existéncia de descripcions relativament ancianas d'aqueu pòble coma aquela escricha per l'emperaire bizantin Constantin VII Porfirogènit (913-959). Pasmens, aquò empachèt pas d'aver plusors elements permetent de distinguir d'especificitats.

### Lenga

Lei Pechenegs parlavan una lenga turca dau grop dei lengas oghoz. Es malaisat d'aver de precisions suplementàrias car la lenga ela meteissa es pauc documentada e dispareguda dempuei au mens cinc sègles. Leis informacions principalas son eissidas dei trabalhs dau saberut oigor Mahmud al-Kashgari (1005-1102) qu'es un precursor de la lingüistica modèrna. En 1075, a la cort deis Abbassidas, escriguèt un *[[Recuelh dei lengas turcas]]* que presenta plusors lengas turcas e destria mai d'un dialècte. Segon eu, la lenga pechenega èra una varianta dei parlars comans e oghuzs amb de diferéncias foneticas probablament eissidas dei pòbles vesins dau territòri pecheneg. Dins sei tèxtes, la princessa e istoriana Ana Comnèn (1083-1154) precisa tanben la similitud dei lengas comana e pechenega.

### Organizacion politica

[thumb|right|''[Tamga* dei Pechenegs.]]

Segon la descripcion de l'emperaire [[Constantin VII Porfirogènit]], lei Pechenegs aguent refusat de se sometre ai [[Cazars]] e ais [[Oghuzs]] formavan una [[federacion]] ò una [[confederacion]] tribala compausada de 8 [[tribú (etnologia)|tribús]] principalas e de 40 sostribús. L'organizacion [[tradicion]]ala bipartita dei [[pòble]]s [[turcs]] èra ben visibla car, a l'apogèu dei Pechenegs, quatre tribüs èran installadas a l'[[oèst]] de [[Dniepr]] e quatre a l'[[èst]].

L'existéncia de [[Khan (títol)|khan]]s dirigissent lei Pechenegs es de còps mencionada dins de documents e au mens quatre noms son coneguts : [[Kurya]] (vèrs [[970]]), [[Metiga]] (vèrs [[980]]), [[Kuchug]] (vèrs [[990]]) e [[Kizil Beg]] (vèrs [[1184]]). Lo poder d'aquelei khans sembla pas comparable amb aqueu de [[Genghis Khan]] e de sei successors. Au contrari, l'elèit [[aristocracia|aristocratic]] pecheneg aviá probablament un ròtle [[politica|politic]] major, trach [[societat|sociau]] frequent en lei [[empèris nomadas|pòbles nomadas]] [[turcs]] de la premiera partida de l'[[Edat Mejana]].

=== Religions ===

Lei Pechenegs originaus èran [[paganisme|pagans]], mai la natura d'aquela [[Religions|religion]] es pas coneguda. Au contacte dei pòbles sedentaris presents a l'entorn de la [[mar Negra]], se convertiguèron a l'[[islam]] e au [[cristianisme]]. Lo procès de conversion a l'[[islam]] es pas ben conegut, mai probablament liat a de cambis [[comèrci|comerciaus]] ò a de contactes amb de presoniers [[islam|musulmans]] capturats per lei [[Empèri Bizantin|Bizantins]]. En revènge, aqueu de la conversion au [[cristianisme]] es pus clar car de missions d'evangelizacion son mencionadas dins mai d'un document. La pus importanta es probablament aquela de l'evesque [[Bruno de Querfurt]] ([[974]]-[[1009]]) qu'obtenguèt en [[1008]] l'acòrdi dau grand-prince [[Vladimir lo Grand]] ([[980]]-[[1015]]) per intrar dins lo territòri pecheneg. Bruno demorèt cinc mes entre lei Pechenegs e ordonèt un [[evesque]] avans sa partença.

Dins aquò, l'adopcion dei religions [[islam|musulmana]] e [[cristianisme|crestiana]] foguèt un procès fòrça lòng car la preséncia de Pechenegs [[paganisme|pagans]] es encara mencionada au sen dei [[tribú (etnologia)|tribüs]] installadas en [[Ongria]] au [[sègle XIII]]. La preséncia de comunautats musulmanas, pron importantas per aver lei sieus [[Vilatge|vilatges]], es egalament sinhalada au meteis periòde. Lo [[cristianisme]] sembla de s'impausar unicament a partir dau sègle XV durant lo procès de magiarizacion e de disparicion dei Pechenegs.

== Annèxas ==

=== Liames intèrnes ===

<div style="-moz-column-count:3; column-count:3;">
* [[Empèri Bizantin|Bizantin (empèri)]].
* [[Bulgaria]].
* [[Cazars]].
* [[Comans]].
* [[Empèris nomadas]].
* [[Estèpa]].
* [[Oghozs]].
* [[Reiaume d'Ongria|Ongria (reiaume)]].
* [[Rus' de Kiev]]
</div>

=== Bibliografia ===

* *'(fr)** Simon Berger, ''Une armée en guise de peuple. La structure militaire de l'organisation politique et sociale des nomades eurasiatiques à travers l'exemple mongol médiéval, tèsi, Centre d'études turques, ottomanes, balkaniques et centrasiatiques - CETOBaC, 2022.
* **(fr)** Bernard Le Calloc’h, ''Des Asiatiques en Hongrie : Khazars, Kabars et Alains'', L'Harmattan, 2013.
* **(fr)** Gérard Chaliand, ''Les empires nomades'', Perrin, 2006.
* **(fr)** René Grousset, ''L’Empire des steppes, Attila, Gengis-Khan, Tamerlan'', París, Payot, 1938.
* **(en)** András Pálóczi-Horváth, ''Pechenegs, Cumans, Iasians : steppe peoples in medieval Hungary'', Corvina, 1989.
* **(en)** Victor Spinei (trad. Dana Badulescu), ''The Great Migrations in the East and South East of Europe from the Ninth to the Thirteenth Century'', Cluj-Napoca, Romanian cultural institute : Museum of Brăila Istros publ., 2003.
* **(en)*' Boris Zhivkov, *Khazaria in the Ninth and Tenth Centuries'', Brill, 2015.

### Nòtas e referéncias