open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bassana

**Bassana** (*Bassanne* en francés) es una comuna gascona de Vasadés administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Bénédicte Boyrie-Fénié coneish pas de fòrmas ancianas. Lo sufixe latin *-ana* sembla s'impausar e pòt s'adaptar a un cognomen (latin) *Bassus* prepausat per Jacques Astor e dont lo sens d'origina es « gròs, qu'a de ventresca ». Mès una autra solucion, que B. Boyrie-Fénié jutja milhora, seré topografica : l'adjectiu latin *bassus*, a prepaus de tèrras bassas, çò que lo nom deu riu que nèish dens la comuna, tanben *Bassana*, sembla confirmar  (la comuna es quasi tota dens la ribèira bassa e lo borg s'i tròba).

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton d'Auròs; es adara deu canton de *Le Réolais et Les Bastides* (en francés), donc deu Reulés e las Bastidas.

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gironda

## Ligams extèrnes
## Nòtas
Bassens

**Bassens** (*Bassens* en francés) es una comuna bordalesa de Guiana, administrada pr'au departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia
Comuna de l'airal urban de Bordèu situada au Nòrd de Bordèu sus la Garona.

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Bassens*, en 1273, *Sanctus Petrus de Bassenxs*,*Sanctus Petrus de Bacenxs*, *Sanctus Petrus de Bassenx*, dau sègle XIII au sègle XIV, *Hospitalis de Bassan*, en 1285, *parrochia de Bassenxs*, en 1339, *Bassenxs*, en 1361 . Segon Dauzat, *Bassens* ven dau nom germanic d'òme *Basso*, damb lo sufixe germanic *-ing* . Per Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, es lo nom germanic d'òme *Baso*, damb lo sufixe germanic *-ingos* (equivalent a *-ing*). Bénédicte Boyrie-Fénié considèra que la sibilanta sonòra de *Baso*, nom atestat, permet pas d'explicar *Bassens*, pr'amor de totas las atestacions e de la prononciacion actuala (aquò vòu dire implicitament que lo nom *Basso* de Dauzat es en realitat *Baso*). Aima mèi una formacion romanogermanica constituïda dau cognomen *Bassus* e dau sufixe germanic *-ingos* .

## Istòria
* La via romana Bordèu-Blaia aperada en francés *Chemin de la Vie* (sic) « Camin de la Via » passa dens la comuna.
* Avant 1806, Carbon Blanc estut absorbit per Bassens; en 1853, Carbon Blanc tornèt prene l'independéncia comunala .

## Administracion

* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra dau canton de Larmont, i demorèt.

### Urbanisme
Se pot destriar la zòna bassa de long de la ribèira ont son installats lo pòrt e las industrias, a l'èst, la linha dau  camin de fèr, e sus lo costat, los  carreirats de pabalhons e d'òrts.

## Transpòrts
* Trèn : estacion TER, linha Angoulême-Bordèu.
* Ret TBC.
** Tranvia : estacion "La gardette Bassens Carbon Blanc", linha A.
** Bus : linhas 7, 90, 91, 92. 
* Autorota A10/A630, sortida 44.

## Demografia

* Avant l'annexion de Carbon Blanc (avant 1806-1853), sembla ben qu'aquera comuna èra dejà recensada damb Bassens.
## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Gironda

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Baureg

*Baurech* o **Baureg** segon las fòrmas ancianas (*Baurech* en francés) es una comuna bordalesa  de Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Verego*, au sègle IV (devath resèrva d'identificacion), *parochia de Bauregio*, en latin, en 1168, *parrochia de Baurech*, en 1273, *parrochia de Baurigh*, en 1273, *par. de Bauregio*, en latin, en 1276, *par. de Bauregh*, *par. de Baurigh*, en 1276, *decima de Bauregio*, en latin, en 1276, *parochia de Bauregium*, en latin, en 1315, *de Bauregio in Benaugiis*, en latin, en 1339, *Baurech*, sus la mapa de Cassini, au sègle XVIII . Camille Jullian identifica la *villa* de *Verego* a Baureg, mès pr'amor de l'abséncia de traças arqueologicas e de las dificultats foneticas, i a pas de certitud. *Verego* ven benlèu dau celtic « e preceltic » **vera*, nom d'aiga (per Delamarre, *vera* es celtic ) damb un sufixe escur (Dauzat). Per Bénédicte Boyrie-Fénié, *Baureg* representa benlèu  *baure*, « hangós », damb lo sufixe *-éticum*; **baureticu(m)* > **bauretge*, latinizat en *Bauregio*, çò que la situacion en riba de Garòna pòt justificar , mes avèm Baurech/ Baureg e pas *Bauretge*.

Constatem que damb tant de fòrmas en *-g-*, sense parlar de son etimologia, B. Boyrie-Fénié arriba a grafiar *Baurech* lo nom dau vilatge, coma escriu *Puch d'Agenés* a la plaça de Pug d'Agenés. **Baureg** es la grafia occitana normativa.

## Istòria

## Administracion

* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra dau canton de Crion, i demorèt.

## Demografia

## Lòcs e monuments

* Glèisa Sant Sadornin de Baureg. L'edifici hot classat au títol daus monuments istorics en 2003.


Baurech02.jpg|Portau de la Glèisa Sant Sadornin
Baurech Château de Lacaussade.JPG|Castèth de la Cauçada
Baurech Château de Lyde.JPG|Castèth de Lyde
Baurech03.jpg|Monument aus mòrts


## Personalitats ligadas damb la comuna
## Veire tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bayas

**Bayas**   qu'ei ua comuna francofòna, administrada peu departament de Gironda de la region de Novèla Aquitània.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Baion

**Baion** (*Bayon-sur-Gironde* en francés) es una comuna bordalesa d'Occitània , en Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Helias de Bayon*, en 1273, *Bayon*, en 1361. La prononciacion recenta es francesa, mes la prononciacion normala es [ba'juŋ] . *Baion* vendré d'un nom germanic d'òme *Baio*, au cas regime, *Baion* .

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Borg; es adara deu canton de l'Estuari.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas emb la comuna
## Veire tanben
* Comunas de Gironda

## Ligams extèrnes
* Baion sus lo site de l'Insee

## Nòtas
Veguèir

**Veguèir** (*Béguey* en francés) es una comuna bordalesa  de Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *apud Nairag*, en 1155-1183, *a cappellano de Nayrac o (?)*, en latin, en 1335-1336, *Sanctus-Saturninus-de Neyrac*, en 1339, *cappella de Neyraco*, *Sanctus-Saturninus-de Neyrac*, en 1398 . L'ancian nom de la comuna es *Nairac*, dau nom d'òme gallés *Nerios*, latinizat en *Nerius* e sufixe gallés *-ācon*, latinizat en *-acum*. Coma lo resultat normau es **Neirac*, *Nairac* es benlèu una fòrma ipercorrècta, a l'escrit o dens la realitat.

Lo nom es donc passat a Veguèir, qu'a lo sens en gascon girondin dau latin *gallus* (*gal*, *gau*, *jau*, *poth*, *hasan*, etc); la fòrma locala actuala sembla puslèu *viguèir*, mes *veguèir* existís tanben . Veguèir èra lo nom d'un castèth avant lo sègle XIV , situat a *Nairac*. Los abitants d'aqueth castèth, senhors de Cadilhac, s'aperavan los *Viguier*s, nom de foncion; mes i a una auta explicacion, benlèu pas contradictòria damb la prumèira : un viatjaire, Abraham Golnitz, explica dens una de sas nòtas de viatge de 1638, que s'èra restaurat dens una aubèrja près de Garòna, situada hòra d’una encinta fortificada, dens un lòc aperat *Bigui*, ont se trobava de las veituras de logatge; aquera aubèrja auré portat l’ensenha « Lou Bigay », pr'amor d’un viguèir plaçat sus una crotz a costat de l’establiment , benlèu la qu'existís enquèra o una auta au medish lòc.

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Cadilhac; es adara dau canton de l'Entre duas Mars.

## Demografia

## Lòcs e monuments

Béguey Église Saint-Saturnin 01.jpg|La glèisa de Sent Sarnin 
Béguey Église Saint-Saturnin 03.jpg|Lo portau de la glèisa
Béguey Buste Pierre Laffitte.jpg|Buste de Pierre Laffitte, filosòfe, (1823, Veguèir - 1903, París)
Béguey Croix au coq.jpg|Crotz de camin damb un viguèir 


## Personalitats ligadas damb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Gironda
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Belvés de Castilhon

**Belvés de Castilhon** o probablament **Beuver de Castilhon**, eventualament **Bèuver de Castilhon** (*Belvès-de-Castillon* en francés), es una comuna bordalesa de Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda e la region de la Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *par. de Beuver* en 1276, *Sancta Maria de Belver* en 1341, *Belueer* en 1361, *Bellovidere* en 1362 e 1398 . 
Segon Dauzat e Rostaing, *Belvès* ven de *Bellum visum*, maissanta latinizacion de *Bellum videre*, « bèlas vistas » . Astor ne'n fai lo sinonime deu francés *Bellevue*.
Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, la comuna es pas una bastida [ce qu'es una error : Belvés, atestat *monasterium Belvacense* tanlèu 853, es anterior ei bastidas], coma Belvés, qu'es una referéncia a Beauvais. La topografia justifica un eretèir deu latin *bellum videre* > *bèl véser* [> *bèu veer* > *bèuver*, eventualament *beuver* [bɔw'βe], mes la prononciacion es pas coneishuda]. Quò empacha pas que Bénédicte Boyrie-Fénié escriu *Belvés*. Lo determinant es recent  e inutile en occitan.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Gironda

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Bernòs e Baulac

**Bernòs e Baulac** (*Bernos-Beaulac* en francés) es ua comuna gascona de Vasadés administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas de *Bernòs* que son *Taleyzone (Reymundo de ~)*, en latin, en 1289, *Bernos (parrochia de ~ de ultra Syronem*, en 1273, *Bernes (parrochia Beate Marie de ~)*, en 1273, *Bernos (par. Sancte Marie de ~)*, en 1274, *Bernos (Johannes de ~)*, en 1307-1317, *Bernussio (capellanus de ~)*, en 1369-1370, *Bernosio (de ~)*, au sègle XVI, *Bernussio/Bernossio*, en 1533-1537 .

La purmèira atestacion qu'es lo nom ancian de la parròquia de *Bernòs* [segon Bénédicte Boyrie-Fénié; en realitat, *Taleyson* e *Bernos* son parròpias diferentas]. Talaison ven d'un nom gallés d'òme *Talasius* o *Talasios* (sens : lo que se ten en supòrt, auxiliari), dab lo sufixe *-onem*. Véser Talisat (= Talisac), *Talairat* o *Taleyrac* (comuna de Sent Just de Briude, s'es lo medish lòc) , e benlèu Talais .

*Bernòs* que's pòt explicar per un nom gallés, *Vernus*, dab lo sufixe *-ossum*, o peu nom gallés d'aubre, *verno-*, « vèrnhe »  o simplament un nom de persona, *Bernus* o *Vernus* e sufixe aquitanic *-otze*, dab ua preferéncia peu segond (B. Boyrie-Fénié); Negre, citat per B. Boyrie-Fénié, que's contenta deu nom d'aubre, dab lo sufixe *-oss* . la fòrma celtica de *Vernus* es *Uernos* .

Las fòrmas ancianas de *Baulac* que son *Baulad (ospitalis de ~)*, en 1263, *Baulatz (hospitali de ~)*, en 1273, *Baulads (hospitali de ~)*, *Baulac (hospitalis Sancti Jacobi de ~)*, en 1290, *Baulaco (prior de ~)*, en 1533-1537 . Las fòrmas escritas mèi ancianas que han véser lo nom d'origina qu'es *bau lat*, format de *bau*, « artiga, èrm, bosiga » e de *lat* « vaste, gran ». L'alternància de *-ac* e de *-at* finaus dens los noms de lòcs que pòt explicar lo passatge de *Baulat* a *Baulac* (comprés com *beau lac* en francés, « bèth lac ») . En realitat, qu'es un chic mèi complicat. Au sègle XIII, que i avèva *Baulats* (interpretacion segon las fòrmas de 1273), qu'èra un collectiu : **los baulats*, « los abitants de Baulat »  e après lo nom deu lòc que ho con.onut temporàriament dab lo deus abitants. Justament, lo Vasadés e lo Bordalés qu'abondan en collectius deus noms en *-ac*, com per exemple **los leujacs* (finala prononciada [-ats]), « los abitants de Leujac » (e ací lo nom deu lòc qu'es demorat oficiaument *Léogeats*) . Qu'es normau un nom coma *Baulats* sia comprés com « los abitants de Baulac », meilèu que « los abitants de Baulat », perqué la finala en *-ac* es plan mèi frequenta que la finala en *-at* dens los noms de vilas e de vilatges.

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Vasats; es adara deu canton deu Sud Gironda.

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gironda

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Berson

**Berson** es una comuna gavaia de Bordalés  situada dens lo departament de Gironda de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *cappella de Baxon* (?) en 1326, *Sancti Saturnini de Berssonio* en 1333, *Sanctus Saturninus de Bersson* en 1339, *apud Berson* en 1360, *decima sua de Bersonio* en 1361 .
Segon Dauzat, *Berson* ven dau nom gallic d'òme *Bercius*, emb lo sufixe *-ōnem* . 
Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, un nom gallic es possible, mes lo nomen *Bercius*, emb lo sufixe latin *-one(m)*, pòt tanben explicar *Berson*. 
Xavier Delamarre tracta pas de *Berson* (pr'amor dau sufixe, probablament), mes indica que lo nom gallic d'òme *Bercios* es atestat.

## Istòria
## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
* Castèth de Poton
* Castèth Puynard
* Glèisa
* Anciana Maison Comuna
* Escòla

## Personalitats ligadas emb la comuna

* **Pierre Castel**, président-fondateur deu groupe Castel Frères, est né à Berson le 17 octobre 1926.

## Veire tanben

* Marathon daus prumèirs costalats de Blaia
* Castèths d'Aquitània

## Ligams extèrnes
* Berson sus lo site de l'Insee

## Nòtas
Bertés

**Bertés** (*Berthez* en francés) es una comuna gascona de Vasadés administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

Lo borg, situat sus l'axe Lengon-Granhòs recentament adobat, es quasi au ras d'Auròs e avè pas que quauques bastiments. Dens las annadas 2010, las construccions d'ostaus individuaus an cambiat son aspècte e explican en partida la creishença demografica de la comuna. Dempuèi lo recensament de 1982, la populacion comunala es estada multiplicada per 2,5. La periurbanizacion (que tanben ha créisher la vilòta prèpa) explica aqueth càmbiament rapide.

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Per Dauzat e Rostaing, *Bertés* es probablament derivat deu nom d'òme germanic *Berto*, damb lo sufixe *-ensem*.

Bénédicte Boyrie-Fénié dona una atestacion medievala : *Bretenx (Ruffatus de ~)* (1274). Lo nom aurè donc coneishut una metatèsi (càmbiament de plaça de l*'r*, benlèu per atraccion deus pichons noms *Bèrta* o *Bertomiu*) e l'etimologia serè benlèu lo cognomen *Britto* o *Brittus*, associat au sufixe germanic *-ingos*, remplaçat [après lo sègle XIII] pr'eu sufixe latin *-ense(m)* (usadura fonetica pui analogia : **Bertencs* > **Bertens* > *Bertés*).

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton d'Auròs; es adara deu canton de *Le Réolais et Les Bastides* (en francés), donc deu Reulés e las Bastidas.

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gironda

## Ligams extèrnes
## Nòtas
Viaujac

**Viaujac** (*Bieujac* en francés) es ua comuna gascona de Vasadés administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas han fauta per aquera anciana annèxa de Branens. Dauzat prepausa un nom latin d'òme rare, *Vivibius*, dab lo sufixe *-acum* , latinizacion deu sufixe gallés *-āco(n)*. Viaujac èra donc probablament un ancian grand maine antic qu'avèva per mèste *Vivibius*. La solucion es acceptada per Bénédicte Boyrie-Fénié, que hornís en mèi una evolucion possibla : *Vivibiàcum* > **Biwibyaco* > **Biwbyac* > **Biwjac* > [bjaw'ʒak] (assimilacion) . I a d'autas possibilitats. Normalament *-by-* se consèrva darrèr consonanta : véser Aubiac. Segonda dificultat : lo passatge de **Viujac* a *Viaujac* es pas evident. Enfin, ***Biwi-* degot atirar lèu la dissimilacion. D'aquí una auta sequéncia : *Vivibiàcum* > **Biwabyago* > **Biwajago* (3 sillabas) > **Byawjago* (2 sillabas, la sincòpa es possibla que se i a metatèsi vocalica : escambi de la plaça de *-w-* e de *-a-*) > *Byawjac*, en alfabet fonetic internacionau [bjaw'ʒak], escrit *Viaujac''.

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Lengon; es adara deu canton deu Sud Gironda.
 
## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gironda

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bèravath

**Bèravath**  o *Bèra Vath*  (*Bellebat* en francés) es una comuna bordalesa  de Guiana, lingüisticament gascona, situada dens lo departament de Gironda e la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Belabat*, *Bellabat*, *Berabat*, aus sègles XI e XII, *Bella Vallis*, en latin, aus sègles XI e XII, *prioratus Belle Valli*, en latin, en 1197, *prioratus de Belabat*, en 1326, *cap. Sancti Christophori de Berabat*, en 1342. Lo sens es evident : *bèra*, dau bas latin *bella*, *vath*, dau latin *valle*. La motivacion pòt estar una depression naturala o, segon Léo Drouyn, d'un « hossat que partissèva en dus... una estructura en tèrra de 300 m de long sus 160 m de larg, entornejada de hossats » . Lo borg es a la neishença d'una comba, la dau riu *de Fontaneau*; au nòrd, lo terrenh es pas pus naut, mès au sud-oèst, i a de las hautors de mèi de 110 m.

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Targon; es adara dau canton de *l'Entre-deux-Mers* (en francés), donc de l'Entre Duas Mars.

## Demografia

## Lòcs e monuments
Glèisa de Sent Jacme, d'estile romanic, bastida au sègle XII, inscrita aus monuments istorics en 1925 .


Bellebat_Mairie.jpg| Ostau de comuna. *(oct. 2012)*
Bellebat Église Saint-Jacques 01.jpg|Vista nòrd de la glèisa de Sent Jacme *(oct. 2012)*
Bellebat Église Saint-Jacques 02.jpg|Vista oèst de la glèisa dins son cementèri *(oct. 2012)*
Bellebat Église Saint-Jacques 04.jpg|Le chevet, vista nòrd-èst *(oct. 2012)*
Bellebat Église Saint-Jacques 07.jpg|Garita sus la façada nòrd *(oct. 2012)*
Bellebat Lavoir.jpg|Lavaduir près de l'ostau de comuna (oct. 2012)*
Bellebat Mam.jpg|Lo monument aus mòrts dens lo cementèri *(oct. 2012)''


## Personalitats ligadas damb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Gironda

## Ligams extèrnes
## Nòtas
Birac (Gironda)

**Birac ** (en francés tanplan com en occitan) es ua comuna gascona de Vasadés administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Birac*, en 1273 e en 1299, *Bearrak (Bernardus de ~)*, en 1312, *Byraco (de ~)*, en 1363, *Birac (Arnaldus de ~)*, en 1367 . Per Dauzat, lo nom ven d'un nom gallic d'òme **Birus*, inferit de *Birius* (lo sens de l'asterisque es que lo nom es pas atestat), acompanhat deu sufixe *-acum* , latinizacion deu sufixe gallic *-āco(n)*. Bénédicte Boyrie-Fénié aima mèi lo nom d'òme *Biracus*, atestat, emplegat shens sufixe . Birac èra donc una ancian grand maine antic (e aquò depend pas deu nom deu mèste). Xavier Delamarre, especialista deu gallic, mèi recentament, considèra que lo nom d'òme *Biros* existeish e explica *Birac*, atau coma lo nom d'òme *Biracos* . 
La comparason dab las causidas de B. Boyrie-Fénié per la comuna omofòna d'Òut e Garona es instructiva : a l'exemple de Virac (Tarn), B. Boyrie-Fénié causeish mèilèu lo nom latin de persona *Virus* e escriu *Virac de Trec*; mès una bona partida de las fòrmas ancianas de la comuna agenesa son en *V-* e los derivats (Viraguet, comuna de Sent Bertomiu d'Agenés, anciana parròpia annèxa, Viraselh) son tanben en *V-*, en francés e per las fòrmas ancianas de Viraselh . Justament, arren empacha pas que lo nom deu *Birac* vasadés venga tanben de *Virus* : coma lo betacisme es ancian en gascon, las fòrmas ancianas permeten pas d'ec saber. Es ua possibilitat, que s'ajusta a *Biros* e (benlèu) a *Biracos*.
* **Sauròs** deu venir d'un nom gallic d'òme, *Saguros* o *Sauros* (
Viganòs

**Viganòs** (*Biganos* en francés) es ua comuna gascona, administrada peu departament de Gironda de la region de la Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Les Billaux

**Los Bilhaus**  es una comuna francofòna, administrada peu departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Blanhan

**Blanhan** (*Blaignan* en francés) es una comuna medoquina de Guiana, lingüisticament gascona, administrada pr'au departament de Gironda de la region de Noèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

Dempui lo 1èir de genèir 2019, Blanhan es comuna delegada e caplòc de la comuna noèra de Blanhan e Prinhac .

## Geografia
Lo borg es a Cauçan, vengut tanben caplòc de Blanhan e Prinhac.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Gironda
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Blasimont

**Blasimont** (*Blasimon* en francés) es una comuna deu Vasadés istoric, en Guiana, lingüisticament gascona, situada dens lo departament de Gironda e la region de Novèra Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Blandi Mons*, en latin, au sègle X, *Blandimonte (Forti Arsins abbas de ~)*, en latin, en 980, *Blasi Mons, Blavii Mons, Blavimons*, en latin, aus sègles XI-XIII, *Blasii Mons*, en latin, en 1311, *Bladimont*, au sègle XIV. Dauzat supausa que *Blasimont* ven d'un nom latin d'òme, *Blandus*, e de *mons*, « mont » . Bénédicte Boyrie-Fénié, a la siguda de Negre, aima mèi, pr'amor de las latinizacions medievalas, lo nom latin d'òme *Blandinus*, totjorn emb *mont*. Lo nom passèt de **Blandinmont(e)* a **Bladi(n)mont(e)* per dissimilacion de nasalas e de **Bladimont* a **Blasimont* per l'intermediari d'una fricatizacion de *-d-* intervocalic (**Bladimont-* > **Blaðimont-* > *Blasimont*. B. Boyrie-Fénié pensa que las fòrmas *Blavii Mons* e *Blavimons*, que venen deu Cartulari de La Seuva son de las cacografias , mes cèrcavan puslèu a suggerir una realitat fonetica, benlèu [ð], que ni *d*, ni *z*, podèvan pas representar. La prononciacion es [blaziˈmũ]

## Istòria
* Abans 1800, Blasimont annexèt las ancianas comunas de *Cazevert* (nom francés), *Piis* (nom francés, probablament *Pins*) e *La Veyrie* (nom francés) 

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Sauvatèrra de Guiana; es adara deu canton de *Le Réolais et Les Bastides* (en francés), donc deu Reulés e de las Bastidas.

## Demografia

### Demografia ''Cazevert'' (nom francés) en 1793
* 154 abitants 
### Demografia ''Piis'' (nom francés, probablament Pins) en 1793
* 186 abitants 
### Demografia La Veyrie (nom francés, probablament La Veiria) en 1793
* 100 abitants 

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas emb la comuna
## Veire tanben
* Comunas de Gironda

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bòmas

**Bòmas** o **Bomas** (*Bommes* en francés) es una comuna bordalesa  de Guiana, lingüisticament gascona, administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Beaumes (in parrochiis de ~)*, en francés, en 1273, *Bomes (par. de ~)*, en occitan, en 1289, *Bomes (decima de ~)*, en occitan, en 1357, *Bomes (decimis suis de ~)*, en occitan, en 1361. La prononciacion seré ['buməs] . Dauzat prepausa lo nom latin d'òme (un cognomen) **Bombus*, au femenin (*Bomba villa*); mès *Bombus* seré inatestat e lo nomen *Bombius*, atestat, permet pas d'explicar lo nom (es aisit, pr'aquò, de passar d'un a l'autre dens l'usatge antic). L'atestacion *Beaumes* ha pensar al mot *bauma*, pas coneishut en gascon . Lo nom demòra donc escur e B. Boyrie-Fénié prepausa una fòrma grafica prononciabla, *Bomas*.

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Lengon; es adara deu canton deu Sud Gironda.

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véser tanben
* Comunas de Gironda
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bonetan

**** (*Bonnetan* en francés) es una comuna bordalesa , lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda e la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *apud Bonetam*, sense data, *Raimundi de Bonetan*, sense data, *de Bonetan*, en 1273, *capitulo de Bonetano arch de Inter-duo-Maria*, en latin, en 1326, *Sancti-Martini de Bonetano*, en latin, en 1339, *Bonetan*, en 1361 . *Bonetan* vendré de **Bonittus*, varianta dau cognomen *Bonitus*, atestat, derivat de *Bonus*, damb lo sufixe *-anum*. Una varianta geminada es necessària , perqué *Bonitus* auré donat **Bonedan*, damb consonanta sonòra e pas *Bonetan* damb consonanta sorda. Bonetan èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'avèva per mèste **Bonittus*. 

## Istòria

## Administracion

* A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra dau canton de Crion, i demorèt.

## Demografia

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas damb la comuna

## Veire tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Blanhac (omonimia)

**Blanhac** pòt designar:
* Blanhac en Lengadòc
* Blanhac en Gasconha
* Sent Joan de Blanhac en Guiana
Blanhac (Gasconha)

**Blanhac ** (*Blaignac* en francés) es una comuna deu Vasadés, en Gasconha, administrada per lo departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Blaniaco (de ~)*, en 1135, *Blanhadesii*, en 1277, *Sanctus Albinus ? *, en 1307-1317 . Lo nom vendré d'un nom latin d'òme *Blannius* o *Blandius*, damb lo sufixe *-acu(m)*, latinizacion deu sufixe gallés *-aco(n)*. La prononciacion, per imitacion deu francés es (totjorn ?) [ble'ɲak], a corregir en [bla'ɲak] . Blanhac èra probablament un ancian grand maine antic qu'avèva per mèste *Blannius* o *Blandius*.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de La Rèula; es adara deu canton de *Le Réolais et Les Bastides* (en francés), donc deu Reulés e Las Bastidas.

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Gironda

## Ligams extèrnes
## Nòtas
Bossugan

**Bossugan** (*Bossugan* en francés) es una comuna occitana deu Vasadés istoric, en Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Bauzugan (decimam Sancte Eulaliae de ~)*, *Bosugan (decima de ~)*, *Bauzugans (parrogia de ~)*, totas sense data e que venen deu Cartulari de La Seuva. 
Dauzat postula un nom gallic d'òme **Bussucus*, de *Bussus*, emb lo sufixe *-anum* . Bossugan seré donc benlèu una anciana granda propietat antica qu'avèva per mèste **Bussucus*. Negre, citat per B. Boyrie-Fénié, aima mèi lo gascon *bossuga* [ o puslèu *boçuga* ], « luec cabassat, cobèrt de forragars », emb lo sufixe locatiu *-an*. Coma lo vilatge e sa glèisa son dens una conca de relèu tranquil, mes entre de las còstas au nòrd-èst e au sud, Bénédicte Boyrie-Fénié accèpta mèi o mens l'idèa d'un luec plen de forragars; lo sufixe *-an* fut utilizat tardivament, donc sa preséncia emb un nom occitan pausa pas de problèma. B. Boyrie-Fénié explica las fòrmas ancianas *Bauzugan* per la preséncia possibla d'un copista lengadocian, qu'auré subit l'atraccion de *bausa*, « pèira deu foguèir, ròc escalabrós » . L'istòria d'aqueth copista lengadocian a La Seuga es pas impossibla, mes l'atraccion per *bausa* d'un segment de mot *bossa* (= bòça), mot plan mèi frequent, es completament inversemblabla. L'atraccion deu aver jogat dens l'aute sens. De mèi, en 1801, la comuna es encara citada devath los noms de *Bausugan* e  de *Bossugan* . Lo sol defaut de *Bausugan*, fòrma d'origina probablament modificada en *Bossugan*, es la dificultat de trobar los etimes que l'explicarién. Lo germanic *bald-*, per exemple, consèrva lo *-d-*. La dificultat es la medisha per un aute *-gan*, Gardegan, qu'embarrassa Bénédicte Boyrie-Fénié, tot coma Dauzat.

* Brunhac es format deu nom latin d'òme *Brunius* , emb lo sufixe d'origina celtica *-*aco-*.

## Istòria
La comuna compren una parròquia despareguda au sègle XVI, **Brunhac**, que probable fut lo prumèir nucli d'abitat . Ne demòra un castèth d'aqueth nom.

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Pujòus; es adara deu canton deus Tuquets de Dordonha.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Gironda

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Boliac

**Boliac** (*Bouliac* en francés) es una comuna bordalesa de Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda e la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *in vico Vodollacensi*, au sègle VI (Gregòri de Tors), *Amanevus de Boliac*, en 1194-1201, *Bolyahc*, en 1255, *in parrochiis de Boliac*, en 1273, *Boliac*, en 1288 e 1292, *de Boliaco*, en latin, en 1299, *Boliac*, en 1361 . Dauzat (sigut per Astor segon Bénédicte Boyrie-Fénié) explica que *Boliac* ven d'un nom gallés d'òme **Bodollus*, tirat dau tèma gallés *bodi-*, damb lo sufixe *-acum* , latinizacion dau sufixe gallés *-ācon*. Delamarre utiliza tanben *Bōdollos*, equivalent de la fòrma latinizada *Bodollus* (de **Boud(o)-ollos*, « granda victòria » , donc per lo toponime *Bōdollācon*), per explicar lo nom de *Boliac* . B. Boyrie-Fénié considèra que *Bodollus* es pas atestat e causís *Bodlius* : **Bodliacu(m)* > **Bodlyac(o)* > *Boliac* (*d* es assimilat per *l*, çò qu'empacharé *l* de se palatalizar (de donar una *l* molhada) . 

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, Boliac èra dau canton de Floirac; es adara dau canton de Senon.

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Veire tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lenga (anatomia)

right|thumb|Una lenga umana
La **lenga** es un muscle de tipe esqueletic que repausa dins la partida inferiora de la boca.
Coma partida de l'aparelh digestiu, la seuna foncion principala es de desplaçar lo manjar, ajudant a mastegar e a s'empassar (degluticion). La lenga es tanben l'organ principal del gost. Una granda part de la superfícia de la lenga es cobèrta per las papillas (prèp de 9000). La lenga, de mercé a sa granda sensibilitat e sa mobilitat importanta (en rason de la granda quantitat de nèrvis e vaissèls sanguins que conten) es un element essencial per fin de formar los sons del parlar. Es sensibla, ricament innervada e irrigada, e es mantenguda umida per la saliva.
Quinta (solfegi)

En musica ua **quinta** qu'ei un intervau de 5 grads enter duas nòtas atau desseparadas per 3 ton e un miei ton. Aquò qu'ei per exemple lo cas enter lo do e lo sol (en comptar do, re, mil, fa e sol, òm compta efectivament cinc nòtas).

Deu punt de vista acostic e matematic, ua quinta qu'ei ua relacion de 3/2 (sia 1,5) de la vibracion enter duas nòtas, çò qui vòu díser qu'a cada 2 vibracions de la mei grava, l'auta nòta que vibra 3 còps.

En laüteria, la quinta qu'ei l'interval qui dessepara la còrdas deu vriulon, deu vriulon alto, deu violoncèl e deu lor equivalents dens la familha de la mandolina (dab la mandòla e lo mandoloncèl).
Jascha Heifetz

**Jascha Heifetz** (Vilnius, lo 2 de heurèr de 1901 - Los Angeles, lo 10 de deceme de 1987) que ho un deus violonistas màgers deu sègle XX ; que vadó dens ua familha judiva de Lituània e que ho rus puish american.

Que comencè los sons estudis hèra joen dab lo son pair qui èra professor de vriulon puish, mainatge prodigi, dab Leopold d'Auer. Arron la Revolucion Russa qu'emigrè aus Estat Units on comencè au Carnegie Hall la soa carrièra.

Que's morí d'un infarctus a Beverly Hills.
Colómbia Britanica

La **Colómbia Britanica** o **Colòmbia Britanica** (en anglés *British Columbia*; en francés *Colombie-Britannique*) es la província pus a l'oèst de Canadà, famosa per la beutat de sa natura, coma o exprimís sa devisa en latin, *Splendor sine occasu* ("Splendor sens luscre"). Foguèt la seisena província que se jonhèt a la Confederacion canadenca.

Sa capitala es Victòria, 15en region metropolitana de Canadà. La vila pus granda es Vancouver, tresen airal metropolitan de Canadà e segond de la region del Nòrd-oèst Pacific. 

L'economia de la Colómbia Britanica es dinamica, es la quatrena província de Canadà en tèrmes de PIB. Repausa principalament sus l'espleitacion forestièra, l'espleitacion minièra, l'industria cinematografica e lo torisme. La  Colómbia Britanica ten una de las zonas portuària pus importanta de la còsta Pacifica, que constituís una rota maritima majora.

## Geografia
La Colómbia Britanica es la província pus occidentala de Canadà, long de la còsta Pacifica de Canadà. Ten una forma alongada orientada del sud-èst cap al nòrd-oèst. Sa part continentala es situada entre las latituds nòrd de  e de  (mas l'extremitat sud de l'illa de Vancouver es situada a 18'), mentre que s'estend entre las longituds oèst de  e de . Las regions limitròfas son Alaska al nòrd-oèst, Yukon e los Territòris del Nòrd-Oèst al nòrd, l'Albèrta a l'est, e los Estats americans de Washington, Idaho e Montana al sud.

La província es majoritàriament dominada per de cadenas de montanhas globalement parallèles à l'axe nord–sud principal de la província, especialament las Rocosas canadencas, la cadena Costièra, la cadena de Cassiars e la cadena Colómbia. Aquelas montanhas cobèrtas de vastes bòsques se formèron i a de desenas de milions d'annadas durant de la subduccion de la placa oceanica jos la placa nòrdamericana.

Dins la part sud situada entre las cadenas montanhosas de l'Oèst e las de l'èst, se trapa un vast replanat, lo replanat Interior (*Interior Plateau*), mentre que lo canton nòrd-èst de la província es ocupat per de planas leugièrament onduladas dins lo prolongament de las grandas planas d'Albèrta e de Saskatchewan.

La còsta, fòrça montanhosa, es famosa per sos fjòrds nombrosas bordats de bòsques, que fan los paisatges espectacularis.

[esquèrra|vinheta|200px|[Estrech de Georgia, prèp de Vancouver]]
[esquèrra|vinheta|200px|[Mont Robson, Rocosas canadianas, B.C.]]

## Referéncias
Lista dels presidents de Polonha

Lo president es lo cap d'Estat de Polonha. Es elegit per un periòde de 5 ans per la populacion.

Aquesta es la lista dels presidents e caps d'Estat de Polonha dempuèi 1918.

## Caps d'Estat de la Segonda Republica de Polonha ([[1918]]-[[1939]])

Entre 1939 e 1944 Polonha foguèt ocupada per Alemanha, e devenguèt part del territòri alemand.

## Presidents del Conselh del Poble (1944-1947)

## Caps d'Estat de la Republica Populara de Polonha ([[1947]]-[[1990]])

## Presidents de la 3 Republica de Polonha (1990-actualitat)
thumb|right|110px|Bandièra de Polonha.

## Vejatz tanben
* Lista dels primièrs ministres de Polonha

## Ligams extèrnes
*Presidéncia de Polonha, pagina oficiala
Giuseppe Torelli

**Giuseppe Torelli** (Verona, lo 22 d'abriu de 1658 - Bolonha, lo 8 de heurèr de 1709) que ho un compositor e un violonista italian barròc, hrair deu pintre barròc Felice Torelli.

La soa òbra que joguè un ròtle deus grans dens lo desvolopament deu concerto per solista e deu concerto grosso ; los sons concertos entau vriulon e tà la trompeta que son importants dens los repertòris respectius d'ambs instrument (e mei que mei entau segond). 

Torelli que vadó a Verona e qu'estudiè la composicion dab Giacomo Antonio Perti. En 1684 qu'entrè com violonista dens l*'[[Accademia Filarmonica]]*, ua famosa orquèstra de Bolonha. Que ho tanben membre de l'orquèstra de la Basilica de San Petronio. A la dissolucion d'aquesta orquèstra, Torelli que viatgè dens lo Sent Empèri Roman Germanic : Berlin, Ansbach e Viena. En 1698 qu'èra au servici deu Margrave de Brandeborg-Ansbach. Que tornè a Bolonha en 1701 entà tornar tanben dens la soa orquèstra de San Petronio qui èra estada alavetz reviscolada.

Torelli que publiquè 8 opus, mantuns concertos e sinfonias (dab ua contribucion importanta entà la trompeta e concertos per 1 e tanben 4 trompetas). Las soas composicions que son escrivudas a còps per orquèstras sinfonicas dab còrdas e de vents. Que compausè tanben un oratorio suu tèma d'Adam acaçat deu paradís.

## Ligam extèrne
* http://www.youtube.com/watch?v=HHLD7evNnmA&feature=PlayList&p=E59281338998EAE0&index=0 Sus youtube.com, concerto en Re per trompeta interpretat per la trompetista Alison Balsom.
* http://imslp.org/wiki/Category:Torelli,_Giuseppe Particions a gratis suu site de l'International Music Score Library Project.
* http://icking-music-archive.org/ByComposer/Torelli.php Particions a gratis suu site deu WIMA.
Giovanni Battista Viotti

**Giovanni Battista Viotti** (Fontanetto Po, Piemont, lo 12 de mai de 1755 - Londres, lo 3 de març de 1824) que ho un compositor italian d'estil classic e un violonista qui he evoluar la tecnica de l'instrument.

Educat a Turin, que he la soa carrièra a París, Londres e Amborg. Enter 1819 e 1821 que ho director de l'Opera de París.
Giuseppe Tartini

200px|thumb|Giuseppe Tartini**Giuseppe Tartini** (Piran, alavetz Itàlia, uei Eslovènia, lo 8 d'abriu de 1692 - Pàdoa, lo 26 de heurèr de 1770) que ho un compositor e un violonista italian deu sègle XVIII e d'estil barròc. Que ho tanben un teorician e un pedagòg d'aqueste instrument.

Qu'ei famós dens lo repertòri deu vriulon per aver composat Lo Trilh deu Cohet en bèth saunejant que lo Cohet e se'u jogava e en tot marcar la aprtition sus papèr au desvelh.

Tatini que ho acompanhat deu vriulon Stradivarius Lipinski.

## Ligam extèrne
* Particions libras de dret de Giuseppe Tartini en çò de la International Music Score Library Project http://imslp.org/index.php?title=Category:Tartini,_Giuseppe&
Luigi Boccherini

thumb|Luigi Boccherini
**Luigi Boccherini** (Luca, Toscana, lo 19 de heurèr de 1743 – Madrid, lo 28 de mai de 1805) que ho un compositor e un violoncelista italian d'estil classic. Que he ua grana partida de la soa carrièra en Espanha on gaudí de la proteccion deu hrair deu rei puish deus Ducs d'Osuna. Qu'ei justament acerà on compausore los sos famós quintets pregondament marcats per la musica populara espanhòu.

A despart de la soa virtuositat com violoncelista qu'ei mei que mei conegut per lo menuet deu son quintet per còrdas en mi, Op. 11, No. 5 (catalogat dab lo numèro G 275).

## Ligam extèrne
* http://imslp.info/files/imglnks/usimg/c/c9/IMSLP02480-Boccherini_-_Minuet_in_A.pdf Particion libra deu famós quintet No. 5, Op.11.
* http://www.youtube.com/watch?v=OltyY-PyVQU&feature=related Interpretacion deu menuet No. 5, Op. 11.
Aleksander Kwaśniewski

**Aleksander Kwaśniewski**, jornalista e òme politic n. 1954 foguèt lo president de Polonha entre 1995 e 2005.
Mondonvila

**Mondonvila** pòt èsser:

* Joan Josèp Cassanea de Mondonvila, compositor e violonista concertista màger deu sègle XVIIIau.
* Mondonvila, una comuna de .
Ora (temps)

L**'ora** (var. **òra**) es l'unitat de temps que correspond a 3600 segondas. Son simbòl es **h**.

Per demandar l'ora:

*Quala/quau/quina ora/òras es?*, *Quanta ora/òra es?*, *Quantas oras/òras son?*, *Quant es d'ora(s)/òra(s) ?*, *Quant son d’oras/òras?* (en auvernhat tanben: *Quau ora ei 'cò?*, 'Quanha ora z-es ?*)

== Quarts d'ora ==

*Son uèit ora passadas del quart''.
Lech Wałęsa

**Lech Wałęsa** (pron.: [ˈlɛx vaˈwɛ̃sa]; Popowo, 29 de setembre de 1943) es un electrician, menaire sindical, politician e filantròp polonés. Venguèt famós coma menaire carismatic del sindicat Solidarność ("Solidaritat") abans de venir president de Polonha en 1990, foncion qu'ocupèt fins a 1995. Recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz en 1983.
Martin Weinek

**Martin Weinek**, nascut lo 26 de julhet de 1964 a Leoben en Stiria, es un actor austriac. Es conegut per aver interpretat lo ròtle del ***Comissari Fritz Kunz*** de la Polícia Criminala dins *[[Rex, can flic]]*. Tanben s'interèssa al vin e a la viticultura, e produsís de vin dins una vièlha bòria en Àustria.

Weinek s'es format entre 1983 e 1986 alprèp del Prof. Peter P. Jost, puèi s'es consacrat al teatre a partir de 1986 dins qualques produccions vienesas. Son primièr pichon ròtle dins un filme es lo de liftièr dins lo filme *Nachsaison* (Sason bassa).

En 1987, a un ròtle dins l'òbra teatrala *Der Lechner Edi schaut ins Paradies* de Jura Soyfer jos la direccion de Georg Mittendrein, dins l'encastre del festenal *Ruhrfestspiele Recklinghausen*, e lo ròtle d'un fangós dins lo filme *Müllomania* de Dieter Berner.

Entre 1988 e 1989, es engatjat pel Jura-Soyfer-Theater a Viena e per d'autres teatres pus pichons, ont trabalha coma meteire en scèna, director artistic e productor. Puèi, en 1989, jòga dins la seria de la television austriaca, *Calafati Joe*. De 1990 a 1991, es director artistic del *Hernalser Stadttheater* a Viena.

Dempuèi 1999, tanben deu sa popularitat a la seria televisada, *[[Rex, can flic]]*, que n'es actor permanent.

Martin Weinek es un amator de vin e de viticultura : en efièch, dempuèi 1993, a sa pròpria produccion de vinhas al Hagensdorf, una ostalamenta en plena campanha dins la comuna d'Heiligenbrunn, qu'assegura personalament amb sa femna Eva, ela tanben actritz e dramaturga. L'espleitacion es installada dins un vièlh ostal de païsans, renovat e modernizat jos la direccion de Dòna Eva Weinek. La proprietat dels Weinek a environ tres ectaras.

## Filmografia
* 1989 : *Calafati Joe*
* 1999-2004, 2007- : *[[Rex, can flic]]*
* 2004 : *[[Silentium]]*
* 2005 : *Grenzverkehr*
* 2006 : *[[Unter weißen Segeln]]* (Episòdi *Träume am Horizont*)
* 2007 : *[[Die Rosenheim-Cops]]* (Episòdi *Liebe bis zum Ende*)

## Ligams extèrnes
* 
* Link ORF
* Weinek als Weinbauer, sit de Vinicultura de Sénher Martin Weinek
John Lyng

**John Daniel Fürstenberg Lyng** (1905-1978) jutge e òme politic, foguèt lo primièr ministre de Norvègia entre lo 28 d'agost e lo 25 de setembre de 1963.
Manuel Ávila Camacho

**Manuel Ávila Camacho**, militar e òme politic (1896-1955) foguèt president de Mexic entre 1940 e 1946.
Felipe de Jesús Calderón Hinojosa

**Felipe de Jesús Calderón Hinojosa**, avocat e òme politic n. 1962, foguèt president de Mexic de 2006 a 2012.
Adam de la Halle

**Adam de la Halle** que ho un *[[trouvère]]* francés de lenga picarda deu sègle XIII e donc, au medish còp un escrivan e un compositor de l'Etat Mejana. Qu'èra vadut a Arràs en Artés. A despart d'òbras liricas dipersas, que conservam d'eth lo *Jòc de Robin e Marion* (en picard medievau : *Li gieus de Robin et de Marion*) qui ei ua òbra dramatica en musica.
Abelardo L. Rodríguez

**Abelardo Rodríguez Luján**, sonat **Abelardo L. Rodríguez** (Guaymas, Sonora, Mexic, 12 de mai de 1889 - La Jolla, San Diego, Califòrnia, Estats Units, 13 de febrièr de 1967) foguèt un politician mexican. President interin de Mexic del 4 de setembre de 1932 e lo 30 de novembre de 1934, venguèt puèi Governador de Sonora en 1943 e tornarmai en 1948.
Kaspar Capparoni

**Gaspare "Kaspar" Capparoni** (nascut lo  de 1964 a Roma) es un actor italian.

## Biografia

Aprèp aver començat lo teatre a l'atge de 18 ans, fa partida en 1984,  gràcias a Giuseppe Patroni Griffi del casting del filme *[[Phenomena]]*, dirigit per Dario Argento.
Aquel primièr filme serà seguit per *Colpi di Luce* (1985), dirigit per Enzo G. Castellari, puèi per *Gialloparma* (1999), dirigit per Alberto Bevilacqua, e  mai per *Encantado* (2002), dirigit per Corrado Colombo, e tanben *Il Ritorno del Monnezza* (2005), dirigit per Carlo Vanzina, e enfin *Two Families* e *Il Sole Nero* (2007).  
  
Tanben trabalha per de ficcions televisadas, coma lo soap opera *Ricominciare* (2000), lo minifulheton *Piccolo mondo antico*, los telefilmes *Incantesimo 4*, 2001 e *Elisa de Rivombrosa* (2003), *La caccia* (2005), minifulheton dirigit per Massimo Spano dins lo qual joga l'antagonista d'Alessio Boni, e mai la seria Capri (2006).  
  
En 2007 es lo protagonista del minifulheton *Donna Détective*, dirigit per Cinzia TH Torrini e l'an seguent de *[[Rex, can flic]]*, dirigit per Marco Serafini, e de la seria *Capri 2*, dirigit per Andrea Barzini e Giorgio Molteni.

## Filmografia

### Cinèma

**[[Phenomena]]* (1984), dirigit per Dario Argento
**Colpi di luce* (1985), dirigit per Enzo G. Castellari
**Gialloparma* (1999), dirigit per Alberto Bevilacqua
**Encantado* (2002), dirigit per Corrado Colombo
**Il ritorno del Monnezza* (2005), dirigit per Carlo Vanzina
**Two families* (2007), dirigit per Barbara Wallace e Thomas R. Wolfe
**Il sole nero* (2007), dirigit per Krzysztof Zanussi

### Television

**Addio e ritorno* (1995), dirigit per Rodoldo Roberti - Filme TV
**Tequila e Bonetti* (2000), dirigit per Bruno Nappi e Christian I. Nyby II - Episòdi: *Cuore rapito* - Seria TV
**La casa delle beffe* (2000), dirigit per Pier Francesco Pingitore - Miniseria TV
**Ricominciare* (2000-2001), realizators divèrses - Soap opera
**Piccolo mondo antico* (2001), dirigit per Cinzia TH Torrini - Miniseria TV
**Incantesimo 4* (2001), dirigit per Alessandro Cane e Leandro Castellani - Seria TV
**Elisa di Rivombrosa* (2003), dirigit per Cinzia TH Torrini - Seria TV
**La caccia* (2005), dirigit per Massimo Spano - Miniseria TV
**Provaci ancora Prof* (2005), dirigit per Rossella Izzo - Episòdi: *La mia compagna di banco* - Miniseria TV
**Capri* (2006), dirigit per Francesco Marra e Enrico Oldoini - Seria TV
**Donna Détective* (2007), dirigit per Cinzia TH Torrini - Miniseria TV 
**[[Rex, can flic|Rex]]* (2008), dirigit per Marco Serafini - Miniseria TV 
**Capri 2* (2008), dirigit per Andrea Barzini e Giorgio Molteni - Seria TV
**Il giudice Mastrangelo 3* (2009), dirigit per Enrico Oldoini - Ficcion TV

## Ligams extèrnes
*Kaspar Capparoni - Sit Oficial 
*
Lars Korvald

**Lars Korvald**  (1916-2006) òme politic norvegian, foguèt lo primièr ministre de Norvègia entre lo 18 d'octobre de 1972 e lo 16 d'octobre de 1973.
Uèlh

thumb|right|250px|Uèlh uman
L**'uèlh** (var. **uelh**, **uòlh**) es l'organ de la vision, es a dire qu'es l'organ que permet a un animal d'analisar la lutz per poder interagir amb lo sieu environament. L'uèlh detècta los fotons constitutius de la lutz al nivèl de la retina e los va transformar en senhals electrics que va mandar pel nèrvi optic fins al cortèx visual situat dins lo lòbe occipital del cervèl.

En foncion de las espècias, existisson diferents tipes d'uèlhs, de sensibilitats variadas, que van dels mai simples que detèctan pas que la lutz o la foscor, fins als pus complèxes (coma los uèlhs umans) que pòdon detectar formas e colors.
La majoritat dels organismes complèxes, mamifèrs, aucèls, reptils, peisses, dispausan de dos uèlhs, que pòdon èsser situats sus un meteis plan, çò que permet de definir los imatges de forma tridimensionala (vision binoculara, pròpria dels umans); o sus de plans diferents, en obténer d'imatges separats (vision monoculara), coma a cò dels conilhs o dels camaleons.

## Nòtas e referéncias