open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
La Setmana

**La Setmana** qu'ei un setmanièr  en occitan de 12 paginas creat en 1995 per Dàvid Grosclaude que n'ei lo cap redactor. Que publica cada setmana d'informacions culturalas, politicas, economicas e socialas pertocant l'espaci occitan e la rèsta deu monde.

Qu'ei publicat per la societat Vistedit a Lescar.

Dempuish lo 11 de març de 2012 qu'ei tanben editada en linha.

Lo 19 de julhet de 2018 anóncia la fin de sa parucion.
## Ligam extèrne
*  ''La Setmana'', sit deu jornau
## Referéncias
Telefòn

thumb|Telefòn modèrne sens fiu
Lo **telefòn** es un instrument que permet de tenir de convèrsas a de distàncias lòngas. Avans lei telefòns èran sempre ligats a de cables per lei quaus circulava lo sòn convertit en impulsions electricas. Lei darriers modèls foncionan per ondas hertzianas, de tau biais que son sovent portatils dins l'usatge domestic (telefòn sens fiu) o dins quin endrech que siá (vejatz telefòn mobil). Tanben n'i a que ja permeton de transmetre d'imatges.

## Originas
En 1854, l'inventor francés Charles Bourseul pausèt la possibilitat d'utilizar lei vibracions causadas per la votz subre un disc flexible o diafragma, per fin d'activar e desactivar un circuit electric e produire de vibracions similaras a un diafragma situat dins un luòc alunhat, que reproduiriá lo sòn originau.

D'annadas puei, lo fisician alemand Johann Philip Reis inventèt un instrument qu'èra capable de transmetre de nòtas musicalas, mai pas de reproduire la votz umana.

Tradicionalament, s'atribuís l'invencion dau telefòn a Alexander Graham Bell, fisician e inventor estatsunidenc d'origina escocesa. Mentre que trabalhava subre la transmission de sòns per sords, descobriguèt qu'en modificant un corrent electric continú, se podiá imitar lei vibracions que la votz umana produtz.

thumb|Telefòn tradicionau dau mitan dau sègle XX
En 1876 brevetèt un aparelh que podiá transmetre la votz a travèrs d'un cable e lo bategèt amb lo nom de *telefòn*. E mai se siam ben segurs que foguèt lo primier a brevetar l'invencion e que se'n ganha donc la reconoissença, recentament an descobèrt que possiblament auriá copiat lo brevet d'Elisha Gray, que trabalhava independentament a la còsta Oèst. En mai d'aquò, se sap amb seguretat qu'un italian que viviá a Cuba, Antonio Meucci, inventèt lo telefòn quauqueis ans avans Bell e Gray.

thumb|right|300px|Usança d'un telefòn en 1910

## Vejatz tanben
### Liames intèrnes
* Telefòn mobil

### Liames extèrnes
*  Subre quau inventèt lo telefòn
Rassemblament Nacional

Lo **Rassemblament Nacional** (var. **Rassemblament Nacionau, RN**), que li disián autres còps **Front Nacional** (var. **Front Nacionau, Frònt Nacionau, Frònt Nacional, FN**) (en francés *Rassemblement National*, autres còps *Front National*) es un partit politic francés d'extrèma drecha, fondat en octòbre de 1972 e presidit successivament per Jean-Marie Le Pen, Marine Le Pen e Jordan Bardella.

Lo Rassemblament Nacional es un partit populista e sobeiranista que pretend “aparar lo pòble francés contra l'ideologia mondialista”. Es opausat a l'ensenhament de las lengas minorizadas dins las escòlas mas reconeis que fan partida del patrimòni nacional . 

Partit menor dins los ans 1970, l'RN va venir un dels principals partits politics franceses dins los ans 1980 e 1990. En 2002, son president d'aquel temps, Jean-Marie Le Pen, arribèt al segond torn de las eleccions presidencialas francesas. La filha Marina Le Pen tanben foguèt vencuda al segond torn de las eleccions presidencialas en 2017 e 2022. L'RN es vengut lo primièr partit de França a las eleccions europèas de junh de 2024.

## Ligams extèrnes
* Sit oficial
Ardentas

**Ardentas** (*Ardentes* en francés) es una comuna francesa situada dins lo departament d'Endre e la region dau Centre.

## Geografia

### Comunas vesinas

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luecs e monuments

## Personalitats liadas a la comuna

## Veire tanben

## Liams externes

## Nòtas e referéncias
Tèxtes de l'Egipte antic

Desempuish las paletas deu periòde tinita (qui'ns condan hèitas en la illustrar e en bèth hornir quauques protoieroglifs figuratius) dinc aus textes còptes, grècs e latins de la debuta de l'èra crestiana, la(s) civilizacion(s) de l'Egipte antic que'ns auhereish un heish de textes de genres e de supòrts deus variats: papirus, estelas, monuments ondrats de textes e tot aquò en escritura ieroglifaca (talahada sus la pèira au sensu stricto), en ieroglifs linears, ieratica o demotica. Aquiu que presentam ua lista d'aqueths textes e los sons ligams :

* Paleta de Narmer
* Papirus de Westcar
* Canon Reiau de Turin
* Estela de la Hami
* Estela deu Saunei
* Lista Reiau d'Abidòs
* Conte de Sanehat (*Sinoé*)
* Conte deu pagés eloquent

**Tèxtes de l'Egipte antica** los mai coneguts :
* Los *[[Tèxtes de las piramidas]]*, lo mai ancian corpus religiós conegut ;
* Los *[[Tèxtes dels sarcofags]]*, derivat dels *Tèxtes de las piramidas* ;
* Lo *[[Libre de çò que i a dins l'au-delà]]* ;
* Los *[[Litanias de Ra]]*
* Lo *[[Libre de la vaca e del cèl]]*, lo mite egipcian del Delugi ;
* Lo *[[Libre de las pòrtas]]*, tèxt funerari post amarnian ;
* Lo *[[Libre dels sòmis]]*, interpretacion dels sòmis ;
* Lo *[[Libre dels mòrts]]*, nom donat per Champolion al libre funerari que son títol pòt èsser traduch per « *Libre per sortir lo jorn* » o « *Libre per sortir a la lutz* » ;
* Lo *[[Libre dels ostals secrets]]* (o *Libre de l'Amdouat*), libre funerari que descriu lo viatge del defuntat al travèrs de las dotze oras de la nuèch ;
* Las *[[Letras d'Amarna]]*, tabletas d'òrdre diplomatic, retrobadas sul sit de Tell el-Amarna ;
* L'Imne a Aton, cant d'amor e de fervor, sens dobte compausat per Akhenaton.
Los darrièrs Libres reials
* Lo *[[Libre de las cavèrnas]]* ;
* Lo *[[Libre de la tèrra]]* ;
* Lo *[[Libre del Jorn e de la Nuèch]]*

## Vejatz tanben
* Papirologia
* Papir (papièr)
Lescar

**Lescar** (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

Lo son nom antic de **Beneharnum** que balhè lo son nom au país de Bearn. Iluro (uei Auloron) e Beneharnum qu'èran los dus ancians evescats de Bearn (uei devath la jurisdiccion de l'evesque de Baiona). La glèisa de Lescar qu'ei donc ua catedrau ; qu'ei lo lòc on repausan los Reis de Navarra.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [les'ka]. Las fòrmas ancianas que son *Beneharnum*/*Benearnum*, en latin (Itinerari d'Antonin), *Civitas Benarnensium*, en latin, *Banarna*/*Benarnum* (Gregòri de Tors), *Lascurris* en 980,  *Laschurris* en 1128, *Alescar* en 1170, *Laschar* au sègle XIIau, *Lascaa* au sègle XIIIau, *Lascurcensis*, en latin, en 1289, *Lascurrensis*, en latin, en 1313, *Lascar* en 1394, *Lesca* en 1538, *Lasca* en 1538, *Lescar* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau). N.B. L'identificacion de Lescar dab l'antica *Beneharnum* qu'ei generaument admesa, mès pas unanimament .

Segon Dauzat, *Beneharnum* qu'ei un nom ibèr; *Lescar* qu'ei un nom preceltic, a arreligar dab l'espanhòu *lasca*, « pèira plata », dab un sufixe prelatin *-ur* o lo basco *-uri*, « aiga »
. 

Segon Miquèu Grosclaude, que cau partir de la fòrma mei anciana *lascur*. La prumèra sillaba qu'ei a arreligar dab Lascun en Vath d'Aspa, qui vien benlhèu deu basco *Lats*, « arriu ». la segonda sillaba que sembla lo basco *gorri*, « arroi, sec ». Lo nom que seré d'origina aquitana. Lo sens globau que seré de « arriu arroi ». Mès on ei aqueth *arriu arroi* ? qu'ei lo medish problèma que per Rivarroi . N.B. Lo sens d'« arriu sec » qu'ei mei probable (un arriu irregular, qu'a d'aiga sonque quan plau), benlhèu per *Lescourre* (deu latin *excurrere*), citat per M. Grosclaude.

## Istòria
Lescar, en purmèr, que ho un oppidum nomat *Beneharnum*. Au sègle III que vadó ciutat romana. Los vikings que la destrusín tota sancera en 841. Au sègle XII la ciutat modèrna de Lescar que ho tornada bastir. L'evesque de Lescar que presideish los Estats de Bearn e la catedrala (ua de las duas catedraus bearnesas dab Auloron Senta Maria) qu'acèssa lo tombèu deus Reis de Navarra de la soca deus Labrit.

Uei lo dia qu'ei ua banlega de Pau, sièti de la zòna industrau e comerciau.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants.

## Eraldica

## Educacion
Lescar qu'acessa ua escòla calandreta.

## Lòcs e monuments
*La catedrau de Lescar qu'ei ua de las duas catedraus de Bearn, tombèu deus Reis de Navarra de l'Ostau de Labrit.

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deus Pirenèus Atlantics
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Queòps

200px|left|thumb|Estaua deu faraon Queòps, Musèu deu Cairo
**Queòps** (en egipcian ancian *ḫw.f-wj*, en grèc Χέοψ *Chéops* ou Σοῦφις *Soũphis*), faraon egipcian de la IV dinastia bastidor de la mei grana de las tres Piramidas de Giza: la Grana Piramida de Giza dab las piramidòtas de las reinas, un temple e un mastaba per ua de las soas hilhas. Que he tanben bastir lo temple de la divessa Atòr a Dendera e ua inscripcion de las fondacions deu temple de Bastet a Bubastis que'u mentau. 

Deu punt de vista administratiu que desenvolopè la foncion de tiati (mena de purmèr ministre) entà ahortir lo poder deu faraon ; lo son hilh Kaoab qu'aucupè aquesta foncion shens non pas vàder rei arron per'mor d'etsra mort abans lo son pair.

Pendent annadas (sègles en realitat) que s'a credut que la bastida de la piramida que s'auré hèita mercès a ua man d'òbra esclava. Lo quites Egipcians, segon las epòcas que den testimoniatges contradictòris (certes documents, com, per exemple lo Papir de Westcar, o l'istorian grèc Erodòt dens *l'Equista II*, que pintran ua legenda negra mentre qui d'autas honts egipcianas, au contre, que'u muishan com un gran diu). Las cavas arqueologicas, totun, que muishèn que la piramida que ho bastida per obrèrs hèra especializats e logats dens un vilatge bastit per aqueth projècte e, sustot, çò qui demora deus los còs que nse muisha de qu'èra plan neurits. Que sabem que la bastida deu monument funerari deu faraon (diu vivant mei que rei peu son pòble) qu'èra ua òbra de fe. Lo faraon que hore faraon deu son quite pòble dens l'aute monde. Los obrèrs qu'aurén donc dilhèu podut tribalhar en partida per la loa fe (com dens lo cas de la bastida d'ua catedrala) e sustot, que cau brembà's que la creishuda e l'aigada annau de Nil be liberava cad an ua tempora qui non se podèva pas tribalhar.


Queòps qu'èra lo hilh deu faraon Snefro ; a la soa mort que i avó divisions enter los sons hilhs (Djedefra, Quefrèn, Djedeher e Baefra) qui s'acabèn dab la victòria de Quefrèn qui bastí la dusau mei grana piramida de Giza e dilhèu lo Gran Esfinx de Giza, medish se i a un debat per'mor de la semblança enter lo cap de l'Esfinx e l'estatua de Queòps trovada a Abidòs per l'egiptològ anglés Flinders Petrie.

## Hont
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988.
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Los Verds (França)

**Los Verds** (en francés *Les Verts*) es un partit politic ecologista francés de l'esquèrra. Lo partit foguèt fondat en 1984 de la fusion entre lo *Partit ecologista* e la *Confederacion ecologista*.

Personalitats : Cécile Duflot.

## Ligams extèrnes

*  Sit oficial
Edgar Degas

**Edgar Degas** (n. **Hilaire-Germain-Edgar Degas** en 1834, m. 1917) foguèt un pintre francés pionièr de l'impressionisme.

[thumb|left|220px|''La Classe de Danse'', [1873-1876.]]
William Henry Bragg

left|80px|Medalha prèmi Nobel

**William Henry Bragg** (n. en 1862, m.1942) foguèt un fisician britanic. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1915, amb son filh William Lawrence Bragg.
Paleta de Narmer

La **Paleta de Narmer** qu'ei ua òbra escultada deu Periòde Tinita (autorn de -3000, lo periòde abans l'Empèri Ancian) considerada com lo mei vielh document istoric deu monde. 
Que ho descobèrta en 1894 peus arqueològs anglés James E. Quibell e Frederick W. Greenau au cors de cavas arqueologicas dens lo temple d'Òrus a Eracleopòlis. Que representa un personatge qui los ieroglifs e noman Narmer, portant la corona de la Hauta Egipte e qui truca victoriós un son enemic dab ua maçuga. Que's rapròcha aqueth Narmer dab lo purmèr rei egipcian mentavut per l'istorian grèc Erodòt: *Min*, *Menes* en çò de l'aute istorian grèc Maneton.
Durant los medish cavaments que's descrobí tanben lo cap de maçuga representant lo rei Òrus Escorpion (eth tanben representat victoriós e portant la corona de la Hauta Egipte). Los dus faraons que deven aver viscut haut o baish a la medisha epòca en seguí's se non hon quitament pas la medisha persona.
La paleta qu'ei generaument interpretada com lo raconte de l'unificacion egipciana e que muisharé lo rei Narmer de Hauta Egipte conquestant la Baisha Egipte (simbolizat peu papir) dab l'ajuda deu diu Òrus (lo haucon). Totun, que s'a perpausat tanben que poderé contar l'istòria d'ua auta campanha en dehòra d'Egipte. Se la purmèra interpretacion e hosse justa, aquesta paleta qu'aubriré l'istòria d'Egipte en clavar lo periòde predinastic.

## Ligams extèrnes
* Stan Hendrickx, Narmer Palette Bibliography, 2017.
*  ''Narmer Catalog'' (Narmer Palette)
Seneferó

[150px|left|thumb|Estatua de Seneferó, [Musèu Egipcian deu Caire]]
**Seneferó** (en egipcian ancian *Seneferu/S-nfr.w(j), Snefru/S nfr.w(j), Senefer/S-nfr, Snofru...*) que ho un faraon deus famós qui l'Egipte antica e se'n brembè per sègles. Purmèr faraon de la IV dinastia, que bastí tres piramidas qui, amassas, representan un tribalh màger que cap deus autes faraons a pas jamei deplegat. 

Qu’ei lo pair deu faraon Khofo (Kheòps en grèc) qui he bastir la Grana Piramida de Giza.
 
En ieroglif *Seneferó* que s'escriu : 

La Pèira de Palèrme que’u descriu com un rei pelajadís qui auré gavidat campanhas en Nubia e en Libia e sus la mar, en bèth raportar milèrs de presoèrs e bèstias. L’enjòc, per Egipte, b’èra de daunejar e de conservar punts estrategics de matèrias purmèras qui èran aus estrems deu país (Nubia dab aur, animaus exotics, pèiras preciosas) e lo nòrd, Libia e Sinai (dab metaus e husta).

Que bastí hèra; en mei de las tres piramidas (la purmèra començada a Meidon, e las duas autas, dont la Piramida romboïdala a Dahshor) qui muishan ua progression arquitecturau, que hasó bastir vilas, hortalessas, temples e palais.

## Hont
* Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. París : Fayard, 1988.
* Shaw, Ian. *The Oxford History of Ancient Egypte*. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Dius egipcians per animal

Desempuish lo periòde predinastic l'art egpcian que'ns auhereish representacions on òmis e animaus e son mesclats. Atau, la majoritat deus dius que son associats a un o mantuns animaus:

*Lo baboin: Djehoti (*Tòt* en grèc)

*Lo can: Seth

*Lo chacau: Anubis (*Inpo* en egipcian)

*Lo cobra: Oadjet

*Lo crocodil : Sòbec

*Lo crocodil, la leona e l'ipopotam:Amit (tanben apredada Babai)

*L'escarabalh: Khafra (avatar de Ra)

*Lo gat: Bastet

*Lo haucon: Ra, Òrus

*L'ibis negre: Djehoti

*L'ipopotame: Taoeret

*La leona: Sekhmet

*Lo marro: Amòn, Khnom

*La sèrp: Apofís

*La vaca: Atòr

*Lo vutre: Nekbet
Karl Alexander Müller

**Karl Alexander Müller** (n. en 1927) es un fisician soís. A recebut lo Prèmi Nobel de Fisica en 1987 amb Johannes Georg Bednorz, per sos estudis dels materials supraconductors de nauta temperatura (azòt liquid).
Johannes Stark

**Johannes Stark** (n. en 1874, m.1957) foguèt un fisician alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1919.
Charles Edouard Guillaume

**Charles Édouard Guillaume** (n. en 1861, m.1938) foguèt un fisician soís. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1920.

## Biografia
Nascut lo 15 de febrièr de 1861 dins la vila soïssa de Fleurier, estudièt fisica a l'Institut Politecnic de Neuchatel e a l'Universitat de Zuric. Dintrèt al servici del Burèu Internacional de Peses e Mesuras de Sèvres l'an 1883 e ne foguèt nomenat director adjunt l'an 1902, per ne venir director lo 1915.

Guillaume moriguèt lo 13 de junh de 1938 dins la vila francesa de Sèvres.

## Recèrca scientifica
Guillaume inicièt los sieus trabalhs al bòrd de Kristian Birkeland, descobridor de l'auròra boreala. Trabalhèt a l'Observatòri de París, seccion de Meudon, en menant a tèrme de divèrsas experiéncias relatius a mesuraments termostatics, en essent lo primièr a determinar la temperatura corrècta de l'espaci.

Foguèt guerdonat l'an 1920 amb lo Prèmi Nobel de Fisica per la siá descobèrta d'una liga d'acièr e niquèl, coneguda amb lo nom d'invar. Aquela liga a un coeficient de dilatacion termic fòrça pichon, lo que permet lo sieu usatge en lo bastiment de relòtges e de patrons per mesuras geodesicas.
Robert Andrews Millikan

left|80px|Medalha prèmi Nobel

**Robert Andrews Millikan** (n. en 1868, m. 1953) foguèt un fisician american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1923.
Karl Manne Georg Siegbahn

left|80px|Medalha prèmi Nobel

**Karl Manne Georg Siegbahn** (n. en 1886, m.1978) foguèt un fisician suedés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1924.
Arthur Leonard Schawlow

**Arthur Leonard Schawlow** (n. en 1921, m.1999) foguèt un fisician american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1981.
François Truffaut

vinheta|Truffaut (1965)

**François Roland Truffaut** (París, 6 de febrièr de 1932 - Neuilly-sur-Seine, 21 d'octobre de 1984) foguèt un cineasta, scenarista e productor de cinèma francés.

## Filmografia
*1959 : *[[Les Quatre Cents Coups]]* act. Jean-Pierre Léaud
*1960 : *[[Tirez sur le pianiste]]* act. Charles Aznavour, Marie Dubois
*1962 : *[[Jules et Jim]]* act. Jeanne Moreau, Oskar Werner, Henri Serre
*1964 : *[[La Peau douce]]* act. Françoise Dorléac, Jean Desailly
*1966 : *[[Fahrenheit 451 (1966)|Fahrenheit 451]]* act. Oskar Werner, Julie Christie
*1968 : *[[La mariée était en noir (film)|La mariée était en noir]]* act. Jeanne Moreau
*1968 : *[[Baisers volés]]* act. Jean-Pierre Léaud, Claude Jade
*1969 : *[[La Sirène du Mississippi (film)|La Sirène du Mississippi]]* act. Jean-Paul Belmondo, Catherine Deneuve
*1969 : *[[L'Enfant sauvage]]* act. Jean-Pierre Cargol, François Truffaut
*1970 : *[[Domicile conjugal]]* act. Jean-Pierre Léaud, Claude Jade
*1971 : *[[Les Deux Anglaises et le continent]]* act. Jean-Pierre Léaud
*1972 : *[[Une belle fille comme moi]]* act. Bernadette Lafont
*1973 : *[[La Nuit américaine]]* act. Jacqueline Bisset
*1975 : *[[L'Histoire d'Adèle H.]]* act. Isabelle Adjani
*1976 : *[[L'Argent de poche]]*
*1977 : *[[L'Homme qui aimait les femmes]]* act. Charles Denner
*1978 : *[[La Chambre verte]]* act. François Truffaut, Nathalie Baye
*1979 : *[[L'Amour en fuite]]* act. Jean-Pierre Léaud, Claude Jade
*1980 : *[[Le Dernier Métro]]* act. Catherine Deneuve, Gérard Depardieu
*1981 : *[[La Femme d'à côté]]* act. Gérard Depardieu, Fanny Ardant
*1983 : *[[Vivement dimanche !]]* act. Fanny Ardant, Jean-Louis Trintignant
Walther Hermann Nernst

left|80px|Medalha prèmi Nobel

**Walther Hermann Nernst** (n. en 1864, m.1941) foguèt un quimista alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1920.
Françoise Dorléac

thumb|Françoise Dorléac
**Françoise Dorléac** (lo 21 de març de 1942 – lo 26 de junh de 1967 a Niça) èra una actritz francesa. Èra la sòr de Catherine Deneuve. A d'originas occitanas : sos aujòls (Dorléac) son originaris del Comenge, còsta Aurinhac

## Filmografia

*1959 : *[[Les Loups dans la bergerie]]* d'Hervé Bromberger
*1960 : *[[Ce soir ou jamais]]* de Michel Deville
*1960 : *[[Les Portes claquent]]* de Michel Fermaud e Jacques Poitrenaud
*1961 : *[[La Fille aux yeux d'or]]* de Jean-Gabriel Albicocco
*1961 : *[[Tout l'or du monde]]* de René Clair
*1962 : *[[Arsène Lupin contre Arsène Lupin]]* d'Édouard Molinaro
*1962 : *[[La Gamberge]]* de Norbert Carbonnaux
*1962 : *[[Les Trois chapeaux claques]]* de Jean-Pierre Marchand (Telefime)
*1963: *La peau douce* de François Truffaut
*1964 : *[[L'Homme de Rio]]* de Philippe de Broca
*1964 : *[[La Peau douce]]* de François Truffaut
*1964 : *[[La Chasse à l'homme]]* d'Édouard Molinaro
*1964 : *[[La Ronde]]* de Roger Vadim
*1965 : *[[Cul-de-sac (filme)|Cul-de-sac]]* de Roman Polanski
*1965 : *[[Gengis Khan (filme, 1965)|Gengis Khan]]* d'Henry Levin
*1965 : *[[Passeport pour l'oubli]]* de Val Guest 
*1966 : *[[Les Demoiselles de Rochefort]]* de Jacques Demy
*1967 : *[[Un cerveau d'un million de dollars]]* de Ken Russell
*1967 : ''Julie de Chaverny ou la double méprise de Jean-Pierre Marchand (Telefilme)

## Ligams extèrnes
*  En sovenir de Françoise
*  https://web.archive.org/web/20070318002042/http://www.biosstars.com/c/catherinedeneuve.htm
Claude Jade

**Claude Jade** (n.1948, m.2006), foguèt una actritz francesa de cinèma, de television e de teatre.

Deguèt son primier ròtle de cinèma amb François Truffaut e capitèt de se far conéisser internacionalament per son ròtle dins lo filme *Baisers volés* (1968), que fan d'ela una deis eroïnas luminosas de Truffaut (*Domicile conjugal*, *L'amour en fuite*), Alfred Hitchcock (*Topaz*), Edouard Molinaro (*Mon oncle Benjamin*), Gérard Brach (*Le bateau sur l'herbe*), Kei Kumai (*Kita no misaki*), Sergei Iutkevich (*Lenin in Paris*), Jean-Pierre Mocky (*Bonsoir*)...
Piramida romboïdala

La **Piramida romboïdala** que hè partida deu complèxe funerari bastit peu faraon Snefro a Dahshor, au sud de Saqara. Snefro que hè bastir tres piramidas qui, amassa, e constitueishen lo frut de mei de tribalh que cap auta piramida de nat faraon. Enter las tres piramidas, aquesta que representa ua estapa d’evolucion de cap a las piramidas lisas com la deu son hilh Khofo : la Grana Piramida de Giza. Coma piramida lissa, que consèrva ua part importanta deu son revestiment, çò qui ne hè ua de las piramidas miélher conservadas.

400px|left|thumb|Piramida romboïdala de fàcia lissa de Snefro
Castelha la Nòva

**Castelha la Nòva** (var. **Castelha la Nuòva, Castelha la Nava**) (en espanhòu *Castilla la Nueva*) es la part meridionala de la region istorica de Castelha. Correspònd ai províncias de Ciudad Real, Cuenca, Guadalajara, Madrid e Toledo.

## Vejatz tanben
* Castelha
* Castelha la Vielha
Castelha (omonimia)

* Castelha, region istorica d'Espanha
** sa part septentrionala: Castelha la Vièlha
** sa part meridionala: Castelha la Nòva
* Castelha e Leon, region oficiala (comunautat autonòma) d'Espanha
* Castelha-La Mancha, region oficiala (comunautat autonòma) d'Espanha
* Nòva Castelha, vicereialme colonial espanhòl en America (Peró)
Piramidas d'Egipte

La **Piramidas d'Egipte** qu'èran tombas de gran endom bastidas peus monarcas faraons. Las purmèras tombas qui coneishem que son los mastabas, monuments funeraris bastits en purmèr dab bricas de tèrra cuèita, puish dab pèiras talhadas. Durant Empèri ancian, lo faraon Djòser e lo son arquitècte Imhotep que bastín la purmèra piramida a partir deu modèl deus mastabas : la Piramida graduada a Saqara. Puish Snefro, que  bastí tres piramidas sonque per eth medish en bèth cercar la forma perhèita e qu'inventè la piramida romboïdala e la piramida de fàcias lissas. Atau, puish que n'avèva pas sonque un còs, las piramidas que vadón au còp tombas o cenotafs.

## Lista de las piramidas:

### Piramida graduada
* Piramida graduada de Djòser

### Piramida romboïdala
* Piramida romboïdala de Snefro

### Piramidas de fàcias lissas
* Grana Piramida de Giza

### Piramida en forma de [[mastaba]]
Gaston Maspero

**Gaston Maspero** (París, 23 de junh de 1846 – París, 30 de junh de 1916) ho un egiptològ francés d’origina lombarda, e professor au Collègi de França.
## Biografia
Maspero qu’avó la soa voacion de mainatge e qu’aprengó hèra com autodidacte. Que hasó los estudis a l’Escòla Normau e, en 1867 que conegó l’egiptològ Auguste Mariette qui’u balhè dus tèxtes ieroglifics mauaisits d’arrevirar, çò que Maspero hasó suu pic en los bèth publicar e en començar atau de bastir la soa reputacion (ad aquera epòca la filologia egipciana que n'èra encara a la soa joenessa e arrevirar que podèva estar, encara mei que uei lo dia, ua vertadèra aventura scientifica). Que tribalhè un temps en America del Sud, puish tornat en França, que ho nommat repetitor d’egipcian ancian a l’Escòla Practica de Hauts Estudis abans de préner la cadièra de Joan Francés Champolion au Collègi de França.
A partir de 1880 que comencè los sons recèrcs en Egipte en amassant e copiant tèxtes e en lutant contra lo trafec d’antiquitats egipcianas (un mau hèra espandit per’mor deus colleccionaires europèus e americans). Qu’ei atau qui hasó arrestar los hrairs Abd al-Russul qui avoèn on e’strabavan las tombas que pilhavan.
Enter 1886 e 1899 que s’estó en França abans de tornar en Egipte tà sonhar las roïnas de Karnak alebadas per un terratrem.
Mercés a las soas reponsabilitats, qu’avó loparat de recomendar lo joen egiptològ Howard Carter au son futur mecènas Lord Carnavon.
Que’s morí a París en 1916 e que ho sepelit au Cemitèri Montparnasse.
Castelha

**Castelha** (en espanhòu: *Castilla* ) es una region istorica dau centre d'Espanha. Èra divida entre las regions de Castelha la Vielha e Castelha la Nòva fins en 1983. Actualament, correspònd ai comunautats autonòmas de Castelha e Leon (sens Leon), de Castelha-la Mancha (inclusa una granda part de la província d'Albacete) e de Madrid.

Castelha apareguèt coma una region pichona dau nòrd de l'Espanha crestiana amb l'estatut de comtat au sègle IX, puei foguèt un reiaume au sègle XI. Se faguèt restacar ai reiaumes de Navarra puei de Leon, puei venguèt un estat independent e poderós amb la Reconquista e l'espandiment territoriau vèrs lo sud ("Castelha la Nòva"). Fusionèt amb lo reiaume d'Aragon en 1479 per formar lo reiaume d'Espanha. Dempuei, Castelha es lo centre dau poder de l'estat espanhòu.

Tanben Castelha es lo nuclèu de la lenga castelhana o espanhòla. Lo gentilici es **castelhan -a**.

## Referéncias
 

## Vejatz tanben
* castelhan
* Espanha
* Castelha la Vielha
* Castelha la Nòva
* Castelha e Leon
* Castelha-la Mancha
Castelha la Vielha

vinheta|right|250px|Localizacion de Castelha la Vièlha.

**Castelha la Vielha** (var. **Castelha la Vièlha**) (en espanhòu *Castilla la Vieja*) es la part septentrionala de la region istorica de Castelha. Correspònd ai províncias de Santandèr (Cantàbria), Burgos, Logronh (La Rioja), Paléncia, Valhadolid, Soria, Segòvia e Ávila.

## Vejatz tanben
* Castelha
* Castelha la Nòva
Punk

Lo **punk** designa  una mòda e un corrent artistic larg que gravitan a l'entorn de la musica punk rock.
 

## Mòda
La mòda punk, dins sa version popularizada a partir d'Anglatèrra, subretot de Londres e de la botiga dau managèr dei Sex Pistols, 
Malcolm Mc Laren, prèsa un brinde provocant amb de peus tenchats, parcialament rasats e en cresta. Pasmens d'autrei brindes pus sòbris existisson tanben dins lo movement punk.

## Politica
Una partida dau movement punk s'es politizada en generau dins l'anarquisme, de còps dins lo socialisme, dins l'extrèma esquèrra, o lo comunisme.

## Vejatz tanben
Per la musica veire Punk rock.
Piramida de Djòser

La **Piramida Graduada** de Saqqara o **Piramida de Djòser** qu’ei lo mei vielh bastiment de pèira talhada deu mòn e donc la purmèra e la mei vielha de totas las piramidas d’Egipte. Que ho bastida peu faraon Djòser de la III dinastia e peu son arquitècte Imhotep. Qu’ei considerada coma ua evolucion deu modèl precedent de tombas: los mastabas (un petit bastiment qui cobreish ua tomba devath la tèrra). Dens aqueth cas qu’ei possible que s’aja començat per bastir un mastaba qui auré semblat tròp petit (chic mei haut que la muralha d’embarra deu complexe funerari) e qu’aurén apielat, en seguint la forma deu mastaba, seis grads (quate en purmèr e puish dus autes). Com dens un mastaba, au center de la piramida que i a un putz miant de cap a la tomba deu faraon. En la bèth agrandir, fin finala, la piramida que caperè tanben los onze autes putz miant a las autas tombas de la familha reiau. Lo complexe de Saqqara que ho hèra estudiat per l’egiptològ anglés Cecil Firth qui i descrobí l’estatua de Djòser uei au Musèu deu Caire, e per l’egiptològ francés Jean-Philippe Lauer.
Ska-P

**Ska-P** es un gròp de ska-punk de Madrid. Ska-P es un grop anarquista que s'engaubia en 1994 e se sompartir en 2005 .

Las cançons las mai conegudas de **Ska-P** en Occitània son *Legalización* (apelada tanben *Cannabis*) e *El Vals Del Obrero*.

## Soci
* Pulpul : Cantaire
* Joxemi : Guitarrista
* Kogote : Piano
* Luismi : Batteire

## Albòms
* Ska-P (1994)
* El Vals Del Obrero (1996)
* Eurosis (1998)
* Planeta Eskoria (2000)
* Que Corra la Voz !! (2002)
* Incontrolable (2003)
* Lagrimas y Gozos (2008)
* 99% (2013)
* Todo Ska-P (2013)
* Game Over (2018)
Mite de la creacion deu monde en Egipte antica

Segon **lo mite de la creacion deu monde en Egipte antica** dens la cosmogonia elipolitana abans la creacion eu monde non i avèva pas sonque lo Nom, un mena de mar grana celestiau. Lo Non qu'exiteish enqüera com ua mena d'espaci increat e caotic en marge de la creacion ordenada. Cada ser, Ra, diu deu so deu cap de haucon e lo son arrèr hilh deu cap de can Seth que s'i pelejan contra la hosca sèrp de las tenèbras Apòfis. D'aqueth Non ua isla de sable que pugè au lòc qui hore lo Temple d'Eliopòlis. Sus aquesta isla Ra (o los sons aute avatars equivalents com lo marro Khnom o l'escarabalh Khafri) que's creè eth medish, puish, dab la soa sola semença que creè Sho (diu de l'aire) e Tefnot(divessa de l'umiditat) ; lo hilhs d'auqeth dus que hon Not (divessa deu cèu) e Geb (diu de la tèrra). 

Dens l'iconografia egipciana Sho, Not e Tefnot que fòrman ua triada, lo purmèr desseparant los dus autes. A maugrat de l'oposicion de Ra, Not e Geb que's maridèn mes, maudida, Not non podó pas mainadar dinc a au jorn qui Tòt, per rusa au jòc dab lo diu de la lua Khonso, e obtiengó cinc dias mei dens lo calendari (lo dias epagomènes) qui la malediccion n'avèva pas cap ehèit. Atau que vadón los quate hrairs: Osiris, Isis, Nèftis e Seth. Osiris que's maridè dab Isis e Neftis dab Seth. Aqueth darrèr, gelós de qu'Osiris e hosse faraon, que l'aucidè en bèth copà'u en mantuns tròç. Isis que huegè e qu'avó Òrus, lo hilh postum d'Osiris que confiè a la divessa Atòr (o a las divessas Oadjet e Nekbet segon las versions). Puish Isis que se'n anè cercar e amassar los tròç d'Osiris per l'embaumar dab l'ajuda de Neftis e deu hilh qu'avó aquesta en secret dab Osiris : Anubis, lo diu deu cap de chacau qui mia los morts. Un còp tornat assemblat (sonque lo tròç lo mei intim e mancava) e correctament enbaumat, Osiris que vadó rei e jutge deus morts. Enter temps, Òrus, en bèth váder gran, que declarè la guerra au son onco Seth. Ua guerra furiosa qui los dius b'estanquèn en perpausar un jutjament qui Geb e'n hore lo jutge. La sentècia que he d'Òrus lo faraon (e desempuish qu'ei lo diu deus faraons) e de Seth lo rei deu desèrt.

Que n'i a qui reconeishen dens aquesta comologia la creacion biblica deu monde e lo purmèr murtre de Abel. La mitologia egipciana que conta tanben quin Ra e catiguè los òmis en mandat la divessa Sekhmet deu cap de leona entà lo exterminar abans de l'estancar ; aquiu, de segr, que's pòt trobar ua version deu Diluvi.
Obratges de referéncia sus l'Egipte antica classats per autor

## Bibilografia egiptologica

*Baines, John - Málek, Jaromír. *Atlas de l'Égypte Ancienne*. Paris : Nathan, 1981.
**Description de l'Egypte, publiée sous les ordres de Napoléon Bonaparte*. Bibliothèque de 'image : Tours, 1993.
*Eggebrecht, Arne. *L'Egypte Ancienne*. Paris : Bordas, 1988.
*Hèrodote - Thucydide. *Œuvres complètes*. Paris : Gallimard, 1964.
*Budge, Ernest Wallis. *An Egyptian Hieroglyfic Dictionary*. New York : Dover, 1978.
*Champolion, Joan Francés. *Principes Généraux de l'Ecriture Sacrée egipcienne*. Paris : Institut d'Orient, 1984. (Ligam internet : Champollion: Gramatica Egipciana )
---. *Panthèon Égyptien*. Tours : Inter-Livre, 1994.
*Gardiner, Alan Henderson. Egyptian Grammar.Oxford : Oxford University Press, 1957.
*Grandet, Pierre - Mathieu, Bernard. *Cours d'égyptien hiéroglyphique*. Paris: Khéops, 1990.
*Grimal, Nicolas. *Histoire de l'Egypte ancienne*. Paris : Fayard, 1988.
Papir de Westcar

Lo **Papir de Westcar** qu'ei un document aquesit per ua certa Na Westcar qui l'auherí en 1838 a l'egiptològ aleman Karl Richard Lepsius. A la mort d'aqueth, lo papir que vadó proprietat deu Musèu Egiptologic de Berlin dab lo numèro 3033. La soa narracion que s'escad dens la cort deu faraon Khofo (Keòps en grèc) on lo son hilhs (enter o quaus lo futur faraon Khafrà) que'u condan hèitas d'autes còps. Ua partida importanta deu document que manca e que seré en vertat datat deu temps de l'invasion Icsòs (deu temps deu dusau periòde intermediari). Lo document non sembla pas gaire favorable au faraon Khofo pintrat com crudèu e legitimant la caduda de la soa dinastia (remplaçada per la V dinastia).

Las hèitas contadas que son:

* « *Un prodigi deu temps deu faraon [[Djòser]]* » ; non demora pas sonque la formula finau. 

* « *Un prodigi deu temps deu faraon [[Nebka]]* o *Lo conte de l'espós enganat * »  (qu'ei un conde deu princi e futur faraon Khafra) : L'esposa d'Obaoné qu'aima un òmi e que se'n va trobar lo son aimador dens lo jardin deu son espós. Lo jardinier que'n parla au marit qui he har un crocodil d'argela qui, un còp dens l'aiga que prenerà vita entà gahar l'aimador quan e's banhi. Atau qu'ac he, e, mes a hiu de l'istoèra, lo faraon Nekba que decida de cremar la hemna infidèu per la castigar.

* « *Un prodigi deu temps deu faraon [[Seneferó]]* , Condat peu princi Baofré : un còp èra qui la barca deu rei èra miada a la rama per beròias gojatas dont ua e he càder ua jòia. Qu'ei retrobat mercès au magician deu rei que he aubrí's las aigas (aquiu qu'avem un antecedent de l'istòria biblica de Moïses.

* Djedefhor, en lòc de condar quauque istoèra que hè viéner un magician qui tornar hicar lo cap a uns guits escapsats (a maugrat qui Khofo perpausosse en purmèr, d'escapsar, per l'experiència un presoèr) e que predit la vaduda d'un hilh de la prestessa de Ra (donc hilh de Ra) qui aubrirà ua navèra dinastia.
Luciano Floridi

**Luciano Floridi**, nascut lo 16 de novembre de 1964 a Roma (Itàlia), es un filosòf italian considerat lo paire de la filosofia de l'informacion.

## Bibliografia
* *Augmented Intelligence — A Guide to IT for Philosophers*. Roma: Armando, 1996.
* *Scepticism and the Foundation of Epistemology - A Study in the Metalogical Fallacies*. Leiden: Brill, 1996. 
* *Internet - An Epistemological Essay*. Milano: Il Saggiatore, 1997.
* *Philosophy and Computing: An Introduction*. London/New York: Routledge, 1999. 
* *Sextus Empiricus, The Recovery and Transmission of Pyrrhonism*. Oxford: Oxford University Press, 2002.
* *The Blackwell Guide to the Philosophy of Computing and Information*. Oxford: Blackwell, 2003.

## Ligams extèrnes
*Home page and articles online
*Interview for the American Philosophical Association — ''Philosophy And Computing Newsletter''
*Biography, in English
*Biography, in Italian, from ''Cervelli in Fuga'' (Roma: Accenti, 2001)
*Where are we in the philosophy of information? The Bergen podcast
*Floridi's Information Ethics, video of a workshop at NA-CAP
Omeopatia

L’**omeopatia**  (del grèc *hómoios*,  e *pathê*, ) es una doctrina medicala desvolopada particularament per Samuel Hahnemann a partir de tres principis: l'utilizacion de dòsis infinitesimalas, l'observacion del malaut dins son unitat psicosomatica, e la lei de similitud.
Simbolizada per l'adagi , aquela lei se resumís dins l'ipotèsi que los simptòmas d'una malautiá pòdon èsser tractats, a dòsi infinitesimala, per una dròga vegetala, animala o minerala capabla de produire a dòsi fòrta los meteis simptòmas sus la persona sana. D'aprèp las concepcions omeopaticas, aquestes produches son tant mai actius que lor dilucion es fòrta, del fach de la .

### Ligams
*Homeopathie
Samuel Hahnemann

**Christian Friedrich Samuel Hahnemann** (10 d'abril de 1755 a Meißen, - 2 de julhet de 1843 a París) foguèt un mètge alemand que fondèt l'omeopatia. Hahnemann es tanben creditat de l'introduccion de la practica de la quarantena pendent son trabalh amb lo duc de Anhalt-Köthen.

Un monument a Washington, DC commemòra la vida e l'òbra d'Hahnemann.

### Òbras

* *Versuch über ein neues Prinzip zur Auffindung der Heilkräfte der Arzneisubstanzen, nebst einigen Blicken auf die bisherigen*, (*Hufelands Journal der practischen Arzneykunde*, 1796) 
* *Organon der Heilkunst* (1810) explica la teoria de l'omeopatia. Hahnemann publiquèt la 5ena edicion en 1833; e la 6ena edicion pas acabada foguèt descobèrta aprèp sa mòrt mas pas publicada fins a 1921.
* *Materia Medica Pura* es una compilacion de pròvas omeopaticas, publicada en sièis volums pendent las annadas 1820 (vol. VI in 1827.)
* *Malautiás cronicas* (1828) tracta de l'origina e del tractament de las malautiás cronicas amb una compilacion de pròvas omeopaticas, publicat en cinc volums dins las annadas 1830.
Jutjament de l'anma

Lo **jutjament de l’anma (o arma) dens l’Egipte antica** que comença après un long procès de preparacion. Lo mort que deu estar enbaumat e lo còs sancer. L'istorian grèc Erodòt que descriu tres menas de momificacions segon los mejans financiers. Sens moneda que demora la possibilitat de dessecar lo còs dens lo sable caut deus èrms egipcians (qu’ei hèra probable que sia aquesta momificacion naturau çò qui inspirè lo processus de momificacion). 
Lo mort embaumat que recep la ceremonia de l’obertura de la boca : sonque atau l’amna que pòt enairà’s de cap au lòc deu son jutjament. Que cau precisar que çò qu’aperam amna qu’ei un concepte mei complèxe dens l’Egipte antica : la persona que's compausa d’un ba (mei o mens çò qu’aperam l’amna), un còs (embaumat), un ka (un doble celestiau de l’amna terrèstra, representat peu cap deu mort sus un còs d’ausèth), ua ombra e un nom (*ren* en egipcian). 
Lo *ka* que s’envola de cap a l’aute monde. Se lo mort n’ac pòt pas har (se lo còs que destrusit, s’ei un mainatge non vadut eca) que demora dens lo Nom (la mar grana celestiau caotica d’abans la creacion ordenada deu monde). Mantuas espravas que demoran lo mort, e lo Libe deu Morts que pòrta los encantamis per las passar. Per exemple, dens un cas deu *Libe deus Mort*, lo defunt, en vedent un gat a escanar ua sèrp e en i bèth reconéisher Ra victoriós suber la sèrp de las tenèbras Apofis, que ganha l’empara deu diu Anubis entà mià'u de cap au tribunau d’Osiris, diu e jutge deus morts. Abans d’i poder entrar lo mort que deu nomar los demons deus in.herns e tot har la soa conhession negativa : que deu con.hessar non pas aver cometut certas causas. 

Un còp passat, qu’entra dens lo tribunau au cap deu quau Osiris qu’ei sedut e que l’espia. Aus sons costats que son las soas sòrs Isis e Neftis. Maat, divessa de la jutícia qui’s coneish a la pluma d’estruci qui pòrta suu cap, qu’ei presenta com tanben Djehoti (tanben aperat Tòt) prest per notar la resulta de la pesada sus ua balança qui sus un platèu e pòrta ua pluma d’estruci (simbèu de justícia) e sus l’aut lo còr deu defunt. Se lo mort qu’a miat un vita d’injustícia, lo còr mei pesuc que la pluma que he cáder lo son platèu e lo mort qu’ei alavetz devorat per ua creatura nomada Amit (o Babaï) deu cap de crocodil, de l’avant de leona e de l’arrèr d’ipopotam. Se, au contre, lo mort qu’a viscut un vita de justa, la pluma qu’ei mei pesuga que lo son còr e que pòt passar dens l’aute monde on segueish lo son faraon e on miarà la medisha vita mes sens trebuc. De quan en quan que poderà tornar visitar lo sons sus tèrra.
Lista de las localitats toristicas d'Occitània

**Lista de las localitats [[Torisme|toristicas]] de l'[[Occitània]]** :

**[[Arièja (departament)|Arièja]]** :

* Montsegur : castèl de Montsegur
* Mirapeis : vilatge

**[[Aude (departament)|Aude]]** :

* Carcassona : ciutat de Carcassona
* Cucunhan : castèl de Querbús
* Dulhac (jos Peirapertusa) : castèl de Peirapertusa
* Las Tors : castèls de Las Tors

**[[Aups d'Auta Provença]]** :

* Castelana : lo Ròc
* Sant Miquèu de l'Observatòri : Observatòri d'Auta Provença
* Mana : priorat de Salagon e castèu de Sauvan
* Mostiers Santa Maria : vilatge 
* Riés : vestigis romans (Colomnada - Temple d'Apolon)
* Sisteron : La Ciutadèla
* Ganagòbia : Monastèri benedictin

**[[Bocas de Ròse]]** :

* Ais de Provença : Mont Venturi - Catedrala de Sant Sauvaire - Plaça d'Aubertàs - Cors Mirabèu - lei fònts
* Arle : Monuments romans e romanics (Arenas - Teatre antic - Circ - Tèrmas de Constantin - Catedrala e clastras de Sant Trefume)
* Marselha : calancas - basilica de Nòstra Dòna de la Gàrdia - lo Pòrt Vièlh - Catedrala de la Major - la Canebiera
* Selon de Provença : Castèu de l'Empèri - Fònt mofuda
* Tarascon : Castèu dau Rei Rainier

**[[Erau (departament)|Erau]]** :

* Menèrba : vilatge
* Montpelhièr : Plaça de la Comedia - Arc de Trionf - Passeg del Peiròl e lo Castèl d'Aiga - Catedrala de Sant Pèire
* Sant Guilhèm dau Desèrt : vilatge
* Seta : Los canals

**[[Gard (departament)|Gard]]** :

* Nimes : anfiteatre - Ostal Carrat - Carrat d'Art
* Pont de Gard
* Usès : Torre Fenestrèla

**[[Nauta Garona]]** :

* Tolosa : basilica de Sant Sarnin - Plaça del Capitòli - Canal del Miègjorn

**[[Gironda]]** : 

* Bordèu : Grand Teatre - Catedrala de Sant Andrés - Pònt de Peire - Palais Galien - Plaça de la Victòria 
* Sant Emilion : vilatge

**[[Pirenèus Atlantics]]** :

* Pau : castèth de Pau

**[[Tarn (departament)|Tarn]]** :

* Albi : ciutat episcopala amb: catedrala de Santa Ceselha - Musèu Tolosa-Lautrèc - Pont Vièlh - quartièrs vièlhs
* Còrdas

**[[Var (departament)|Var]]** :

* Gòrgas de Verdon
* Lac de Santa Crotz
* Sant Tropetz : vilatge
* Tolon : l'Arsenal militar

**[[Vauclusa (departament)|Vauclusa]]** :

* Aurenja : Teatre antic e Arc de Trionf
* Avinhon : Palais dei Papas - Pònt de Sant Beneset
* Vaison : vestigis romans - Castèu dei Còmtes de Tolosa
Segond periòde intermediari egipcian

Lo **segond periòde intermediari** egipcian qu'ei un temps qui s'escadó enter lo mejan e lo navèth empèri egipcians. Qu'ei un temps descrivut peu prèste e istorian egipcian elenizat Manetòn. Durant aqueth lo poder reiau que s'aflaquí miant lo país a la division dinastica dab, en mei d'aquò l'invasion deu nòrd per un pòble de cavaers mei avançat deu punt de vist de la tecnologia militara : los Icsòs. Abans d'estar acaçats per la XVIIau dinastia qui tornè unificar Egipte, qu'introdusín lo chivau, la cavaleria e lo car en Egipte.

Dinastias: XIIau, XIIau, XIVau, XVau, XVI, XVII

Honts istoricas : los escrits de Manetòn, la biografia de Amos hilh d'Abana
Istòria de l'Egipte antic

Per sègles l**'istòria de l'Egipte antic** qu'èra coneguda mei que mei per çò que'n contavan las honts latinas e grègas puish que l'escritura ieroglifica b'èra desbrembada. Lo prèste egipcian ellenizat Manetòn e l'istorian grèc Erodòt qu'apòrtan hèra d'informacions suus eveniments istorics e la vita vitanta, e lo purmèr que balha quitament informacion sus la succession de las dinastias. Mercès ad eths, lo monde occidentau qu'avèva ua certa coneishença de la realitat, de l'istòria e deus mites deus ancians Egipcians. Totun, que calèva hidà's ad aqueras honts sens las poder comparar dab las honts pumèras egipcianas e contemporanèas deus hèits. Lo dechifrage deus ieroglifs per l'egiptològ occitan Joan Francés Champolion que de, fin finala, lo parat d'ac har. Atau be comencè l'èra de l'egiptologia moderna. 

La civilizacion egipciana s'ei bastida enter la termièra dab lo Sodan (de cap a Assoan e a la dusau cataracta deu Nil) e la region deu Dèlta deu Nil. A despart deu Faiom, Kemet ("La Negre", paraula emplegada peus ancians egipcians entà designar lo lor país) que's presenta com ua estreta benda fertila sus ambs arribèras deu Nil. Dehens aqueth quadre geografic, la civilizacion egipciana que sembla establida dab un haut nivèu de desvolopament a partir de la meitat deu millenni -IV, dab, notament, la soa escritura. La lenga e l'escritura que seràn emplegat dinc au sègle IV quan las persecucions crestianas auràn acabat dab l'anciana religion egipciana. 

Peus egitològs de uei lo dia l'istòria egipciana que comença au cap de l'an -3000 dab los periòdes predinastic e Tinita (aqueth darrèr, tanben conegut com *periòde protodinastic*). Puish los temps d'unitat e de poder deus faraons que son partatjats en tres *empèris* desseparats per temps de destabilizacion e de division. Arron Egipte que ho envadida peus Pèrsas, peus Grècs e peus Romans. Aqueths dus darrèrs envadidors que portèn ua navèra lenga qui, chic a chic e s'impausè. Los Romans, vaduts crestians, qu'anèn dinc a avalir l'usatge deus ieroglifs e a vedar la religion e la cultura egipciana. La lenga egipciana, vaduda còpta, qu'empleguè l'alfabet grèc e las cronicas d'autes còps que cadèn dens lo desbromb per quauques sègles. 

## Per cada periòde véder:

*Periòde predinastic 

*Periòde tinita 

*Ancian Empèri 

*Ièr periòde intermediari 

*Mejan Empèri 

*IInd periòde intermediari 

*Empèri Navèth 

*Tresen periòde intermediari 

*Bassa epòca 

*Dinastias pèrsas 

*Alexandre lo Grand 

*Dinastia dels Ptolemèus 

*Dinastia romana
Empèri Navèth egipcian

[300px|left|thumb|[Ramses II suu son carri miant la soa armada a la batalha de Kadech]]
L**'Empèri Navèth** egipcian qu'ei un deus peròdes los mei rics de l'istòri de l'Egipte anciana. Que s'obreish dab l'expulsion de l'envadidor Icsòs (qui clava lo Segond periòde intemediari) qui deishè totun la soa tecnologia guerrièra e qu'introdusí los chivaus. Durant aqueth periòde qui s'esten de -1500 dinc a -1000 las dinastias XVIIIau, XIXau que's succedín en bèth portar mantuns deus reis los mei famós de l'istòria egipciana ; qu'ei en ehèit durant l'Empèri Navèth qui regnèn Hatshepsot (considerada la purmèra hemna cap d'Estat de l'Istòria), Totmòsis III, Akhenaton (espòs de la famosa Nefertiti, pair de Totankhamòn e fondator d'ua navèra religion a l'origina de l'epopea Amaniana) e lo poderòs Ramses II.

Personatges: Hatshepsot, Djehotimes III (Totmòsis en grèc), Akhenaton, Nefertiti, Totankhamòn, Horemheb, Ramses II,

Dinastias: XVIIIau, XIXau, XXau

Honts istoricas:

Monuments: Temple d'Abo Simbel, Vath deus Reis, Tomba de Totankhamòn,
Franco Modigliani

**Franco Modigliani** (n. en 1918, m.2003) foguèt un economista italian naturalizat american. Recebèt lo Prèmi Nobel d'Economia en 1985.

## Biografia
Nasquèt en una familha de religion josieva. L'an 1939 abandonèt lo sieu país país davant la menaça fascista a las siás originas josievas aital coma a lo sieu posicionament politic antifeixista, en s'establint dins la vila de Nòva York. dins aquela vila inicièt los sieus estudis de economia a *The New School*, jos la direccion de Jacob Marschak, e que se doctorèt lo 1944. L'an 1946 atenguèt la ciutadania nòrd-americana. 

Lo 1948 foguèt nomenat professor a l'universitat d'Illinois]], posteriorament de l'universitat de Carnegie Mellon]], e lo 1962 s'incorporèt al Institut Tecnologic de Massachusetts, ont aguèt entre d'autras a Robert Merton entre los sieus estudiants. Moriguèt lo 25 de setembre de 2003 dins la vila de Cambridge, situada a la estat nòrd-american de Massachusetts.