open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Benjamin Robins

[thumb|right|Publicacion de Benjamin Robins sus la [balistica.]]

**Benjamin Robins** (1707, Bath - 20 ò 29 de julhet de 1751, Cuddalore) es un matematician e un engenhaire britanic de la premiera mitat dau sègle XVIII. Es principalament conegut per son invencion dau pendule balistic, sistèma permetent de mesurar la velocitat d'un projectile a partir de l'efiech de son impacte sus un pendule pesant.

Nascut dins una familha de quakers, estudièt lei matematicas e lei lengas en autodidacte e foguèt rapidament reconegut per la comunautat scientifica britanica amb una publicacion en 1727 sus la lèi de Bernoulli aplicada au desplaçament e a l'impacte dei còrs solides. Venguèt sòci de la *[[Royal Society]]* la meteissa annada e s'interessèt a l'engenhariá]] (construccion de pònts, de pòrts...). Estudièt tanben lei fortificacions e lo drenatge avans de defendre lei tèsis d'Isaac Newton (1642-1727). Participèt tanben a la vida politica dau Reiaume Unit e foguèt secretari d'un comitat cargat per la chambra dei comunas sus la conducha de Robert Walpole (1676-1745).

Sei trabalhs pus famós regardan la balistica amb l'invencion d'un pendule permetent de calcular la velocitat d'un projectile a partir dau principi de la conservacion de la quantitat de movement e dau principi de conservacion de l'energia mecanica. Benjamin Robins foguèt ansin lo premier engenhaire que capitèt de mesurar la velocitat d'una bala de fusiu. Poguèt ansin estudiar l'efiech de la resisténcia de l'aire sus lo desplaçament d'objèctes. Publiquèt sei resultats en 1742 e es sovent considerat coma lo paire de la balistica modèrna.

Recebèt la medalha Copley de la *[[Royal Society]]* en 1747. Dos ans pus tard, foguèt cargat d'una mission de construccion de fortificacions ais Índias per la Companhiá deis Índias Orientalas. Preparèt la defensa dau pòrt de Madras mai moriguèt de malautiá avans la fin dei trabalhs.

## Liames intèrnes

* Balistica.
* Pendule balistic.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Bens comunals

Los **bens comunals** son l'ensemble dels bens apartenent en comun als abitants d'una comunautat rurala. Mai sovent, son de bòsques, de prats, d’èrms e de palums. Fòrça d’aquestes bens apartenon a un senhor que ne balhèt l'usatge a gràtis, o en cambi d'un cens. A partir del sègle XVII, los senhors assajan de recuperar aquestes terrens, subretot se son boscats per los expleitar intensivament e beneficiar de l'auça del prètz de la lenha, o de’n far de terrens per abalir las bèstias, coma es lo cas en Angletèrra, pendent le de movement de las enclausuras.

Al subjècte dels prats e èrms, los fisiocratas i veson de tèrras mal utilizadas a causa de la ment rotinièra dels païsans. Demandèron alara la clausura e la venda d’aquestes bens. Aqueste « modèl anglés » pren pas en compte de formas de rotacion que permeton aquestes bens comunals dins l’encastre d'una agricultura extensiva utilizant fòrça l’elevatge bovin.

Tanpauc cal pas pas confondre los bens comunals, espaci non-apropriat, utilizat en comun, e los drechs d'usatges que s'aplican sus de bens privats coma lo drech de liure pastura.

## Istoric
Cadun, segon de règlas precisas fixadas pel drech costumièr, i pòt prene de fusta, talhar l'argelàs o la genèsta, veire de far pasturar de bèstias. Per la pastura, cal pas confondre a la pastura liura que se realiza sus de tèrras apropriadas. Coma ne testimònian de ròtles, a vegadas los grosses animals (vacas, cavals) n’èran enebits, al benefici dels ases, muòls e borrics o cabras, fèdas que, pesant mens, domatjan mens los mitans fragils.

Lo desvolopament en Anglatèrra, a partir del sègle XII, mas subretot a partir de la fin del XV, puèi en Euròpa al sègle XV, de l'enclausura, es a dire de l'apropriacion del ben comun per la proprietat privada, puèi en França a partir de la lei del 10 de febrièr de 1793 se retira los bòscs e prats comunals, quitament se n’existís encara fòrça en França (10 % del territòri).

La pastura sus de tèrras comunautàrias se practica jos d'autres noms e modalitats, en Africa, e dins fòrça societats tradicionalas.

## Interès ecologic
Aquestes mitat gratuitament expleitables èran mai sovent las tèrras mens ricas de la comuna (naturalament oligotròfs), amb unas sompas, valats o retancas per abeurar los animals. Mas, los sols paures son tanben los mai rics en biodiversitat. Aquestes sols naturalament fragils faguèron a vegada l'objècte d'una utilizacion extensiva e rasonabla, mas foguèron sovent subrexpleitats, se transformant en èrms d'una granda pauretat venent de bartasses paures, mas conservant sovent un fòrt potencial de biodiversitat, contenent los rèstes d'espècias endacòm mai rebutada per l'agricultura modèrna.

Aquesta subrexpleitacion tragica (al sens d'inevitable) tornèron èsser estudiada per d’òbras recentas, coma l'economista Elinor Ostrom, o l'istorian Peter Linebaugh, que mòstran al contrari que la gestion tradicionala dels comunals es en general prudenta e eficienta.

## Annèxas

### Referéncias

### Bibliografia

### Articles connèxes

* Common law
* Bens comuns, Tragèdia dels bens comuns
* Elinor Ostrom

### Ligams extèrnes
Medalha d'aur dau CNRS

La **medelha d'aur dau CNRS** es lo prèmi scientific francés pus prestigiós. Creada en 1954, es atribuida cada annada per lo Centre Nacionau de la Recèrca Scientifica (CNRS). Segon son reglament, guierdona « l'ensems dei trabalhs d'una personalitat scientifica de remarca ».

## Lista dei recipiendaris

* 1954 : Émile Borel.
* 1955 : Louis de Broglie.
* 1956 : Jacques Hadamard.
* 1957 : Gaston Dupouy.
* 1958 : Gaston Ramon.
* 1959 : André Danjon.
* 1960 : Raoul Blanchard.
* 1961 : Pol Bouin.
* 1962 : Marcel Delépine.
* 1963 : Robert Courrier.
* 1964 : Alfred Kastler.
* 1965 : Louis Néel.
* 1966 : Paul Pascal.
* 1967 : Claude Lévi-Strauss.
* 1968 : Boris Ephrussi.
* 1969 : Georges Chaudron.
* 1970 : Jacques Friedel.
* 1971 : Bernard Halpern.
* 1972 : Jacques Oudin.
* 1973 : André Leroi-Gourhan.
* 1974 : Edgar Lederer.
* 1975 : Raimond Castaing e Christiane Desroches Noblecourt.
* 1976 : Henri Cartan.
* 1977 : Charles Fehrenbach.
* 1978 : Maurice Allais e Pierre Jacquinot.
* 1979 : Pierre Chambon.
* 1980 : Pierre-Gilles de Gennes.
* 1981 : Jean-Marie Lehn e Roland Martin.
* 1982 : Pierre Joliot-Curie.
* 1983 : Evry Schatzman.
* 1984 : Jean Brossel e Jean-Pierre Vernant.
* 1985 : Piotr Slonimski.
* 1986 : Nicole Le Douarin.
* 1987 : Georges Canguilhem e Jean-Pierre Serre.
* 1988 : Philippe Nozières.
* 1989 : Michel Jouvet.
* 1990 : Marc Julia.
* 1991 : Jacques Le Goff.
* 1992 : Jean-Pierre Changeux.
* 1993 : Pierre Bourdieu.
* 1994 : Claude Allègre.
* 1995 : Claude Hagège.
* 1996 : Claude Cohen-Tannoudji.
* 1997 : Jean Rouxel.
* 1998 : Pierre Potier.
* 1999 : Jean-Claude Risset.
* 2000 : Michel Lazdunski.
* 2001 : Maurice Godelier.
* 2002 : Claude Lorius e Jean Jouzel.
* 2003 : Albert Fert.
* 2004 : Alain Connes.
* 2005 : Alain Aspect.
* 2006 : Jacques Stern.
* 2007 : Jean Tirole.
* 2008 : Jean Weissenbach.
* 2009 : Serge Haroche.
* 2010 : Gérard Férey.
* 2011 : Jules Hoffmann.
* 2012 : Philippe Descola.
* 2013 : Margaret Buckingham.
* 2014 : Gérard Berry.
* 2015 : Éric Karsenti.
* 2016 : Claire Voisin.
* 2017 : Thibault Damour e Alain Brillet.
* 2018 : Barbara Cassin.
* 2019 : Thomas Ebbesen.

## Liames intèrnes

* Medalha d'argent dau CNRS.
* Medalha de bronze dau CNRS.
* Medalha de cristau dau CNRS.
* Medalha de l'innovacion dau CNRS.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Lengas bongo-bagirmi

Las **lengas bongo-bagirmi** (o lengas sara-bongo-bagirmi) son un sosgrop de las lengas sodanicas centralas, una de las brancas de la familha de las lengas nilosaharianas.
 
## Classificacion
La classificacion intèrna de las lengas sara-bagirmi demòra pauc clara. De proposicions diferentas existisson.

### Glottolog
La classificacion del sara-bagirmi e, per Haspelmath et alii:
*grop sara-bongo-bagirmi 
**baka-beli 
***baka
***morokodo-beli 
****beli
****gberi-morokodo-mittu 
*****mittu
*****mo'da
*****morokodo
****lori 
*****jur modo
*****nyamusa-molo
**bongo
***sara-bagirmi occidental 
****fer-gula-koto 
*****fongoro
*****gula 
****nduga-luto 
*****ruto o luto
*****vale
**saraic 
***bagirmic 
****barma o bagirmi
****kenga
****morom-jaya-naba
*****morom
*****jaya
*****naba-Berako
******berako
******naba
****disa
***sara central
****gulay
****horo
****kaba
****laka
****ngambay
****gor
****mango
****nangnda
****dagba
****mbay
****ngam
***sar
***kulfa
**yulu
**sinyar

### Boyeldieu
Boyeldieu (2000, 2006) perpausa una classificacion diferenta, basada sus la comparason dels sistèmas tonals de las lengas:
*bongo
**beli-modo-baka
***beli
***modo
***baka
**grop occidental
***yulu
***fer-koto
****fer
****koto
***gula
****gula mere
****bubu
****gula zara
****gula sara
***ndoga-luto
****ndoga
****luto
***sara
****sara perifèric
*****ndoka
*****wad
*****bagiro
*****na
*****tiye
*****kulfa
*****simé
*****dem
****grop non nomenat
*****bulala
*****beraku
*****kenga
*****barma
***grop central
****sar
****mbay
****ngambay
****bejond
****kaba P

## Referéncias


## Fonts
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/sara1341 Classificacion dins Glottolog]*
*  Pascal Boyeldieu, 2006, *[https://web.archive.org/web/20130614131502/http://sumale.vjf.cnrs.fr/SBB/Boyeldieu_SBB.pdf Présentation des langues Sara-Bongo-Baguirmiennes]*, Paris, CNRS-LLACAN.
Quichada de man

vinheta|Quichada de man
[vinheta|Antiòc I de Commagene tocant las mans amb [Eracles|Eraclè (Musèu Britanic).]]
Una **quichada de man** es un tipe de ritual cort, ont doas mans drechas o esquèrras son trucada una amb l'autra, mai sovent realizat quand doas personas s’encontran o sedonan comjat, o quand s'acaba un acòrdi. L’objectiu es de mostrar de bonas intencions e benlèu a l’origina èra un gèst per mostrar que las mans portavan pas d’armas. 
[esquèrra|vinheta|Moneda de [Nerva (emperaire roman)|Nerva amb una quichada de man dins un de sos revèrses.]]
Es considerat sovent ofensant de refusar una quichada de man e dins la majoritat dels cercles socials s'espera que la persona amb lo màger estatus social siatz qual l’inicie.

Autres còp èra considerat coma una insulta donar la man esquèrra puslèu que la drecha. E, endacòm mai (Africa, los païses arabs e Índia, subretot) es considerat de fòrça marrida educacion donar la man esquèrra, qu'es la man utilizada per se netejar après defecar.

La quichada de man es originària de l'Euròpa Occidentala e foguèt utilizada dins sa forma modèrna pel primièr còp pels quaquers angleses al sègle XVII. 

L'origina de la quichada de man data de l'edat mejana, los cavalièrs per se saludar "donavan" la man contrària d’ont portavan l'espasa, (qu’èra mai sovent èra penjada a l'esquèrra) de s'ofrir aquesta man segur que tirariá pas l'espasa.

Ara la quichada de man es utilizada dins tot lo mond, quitament se de culturas possedisson de formas alternativas de saludar. Se dich que de societats secrètas e de grops privats convenisson de salutacions de mans singularas.
Ndebele del nòrd

Lo **ndebele del nòrd** (o ndebele) es una lenga banto parlada dins lo sud de Zimbabwe.

Lo ndebele es una de las lengas oficialas de Zimbabwe amb lo shona e es una lenga diferenta del ndebele del sud d'Africa del Sud.
Ndebele del sud

Lo **ndebele del sud** es una lenga banto parlada dins lo nòrd-èst d'Africa del Sud.

Lo ndebele del sud es una de las lengas oficialas del país e es una lenga diferenta del ndebele del nòrd de Zimbabwe.
Beneset VII

**Beneset VII** (mòrt lo 10 de julhet de 983, Roma) foguèt lo 135 papa de la Glèisa Catolica d'octòbre de 974 au 10 de julhet de 983. Succediguèt a Beneset VI (973-974) e foguèt remplaçat per Joan XIV (983-984).

Nascut en Roma, Beneset fasiá partida de l'ostau dei còmtes de Tusculum que dominava la vida politica de la noblesa romana de la fin dau sègle X. Foguèt elegit per lo clergat e lo pòble roman gràcias au sostèn de l'emperaire Oton II (973-983) après lo premier rèine caotic de l'antipapa Bonifaci VII (974 e 984-985). Son pontificat foguèt pasible e Beneset VII poguèt favorizar lo monaquisme e la reforma eclesiastica. En particular, en març de 981, presidiguèt un sinòde qu'enebiguèt la simonia. 

## Liames intèrnes

* Catolicisme.
* Lista dei papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Swazi

Lo **swazi** (o swati, autonim **isiSwati**) es una lenga banto parlada a l'eSwatini e dins lo nòrd-èst d'Africa del Sud.
Sotho

Lo **sotho** (o sotho del sud, autonim **SeSotho**) es una lenga banto parlada dins lo nòrd-èst d'Africa del Sud.

Es una lenga differenta del sotho del nòrd.
Tswana

Lo **tswana** (autonim **setswana**) es una lenga banto parlada a Botswana e dins lo nòrd d'Africa del Sud. Es una lenga oficiala dins aquels dos paises. De grops pichons de locutors vivon tamben en Namibia e a Zimbabwe.
Venda (lenga)

Lo **venda** (autonim **tshivenḓa**) es una lenga banto parlada a Zimbabwe e dins lo nòrd-èst d'Africa del Sud. Es una lenga oficiala dins aquels dos paises.

## Escritura
Lo venda s'escriu amb una version espandida de l'alfabet latin.
Chewa

Lo **chewa** (o nyanja, chinyanja, autonim **chichewa**) es una lenga banto parlada a Malawi e a Zimbabwe. Es una lenga oficiala dins aquels dos paises.

## Fonts
*  Pascal J. Kishindo, Allan L. Lipenga, 2003, *Parlons chichewa*, Paris, l'Harmattan.
Yao (lenga)

Lo **yao** (autonim **chiyao**) es una lenga banto parlada a Malawi, a Moçambic e a Tanzanias.

## Fonts
*  Pascal J. Kishindo, Allan L. Lipenga, 2003, *Parlons chichewa*, Paris, l'Harmattan.
Joan XIV

[thumb|right|Representacion de Joan XIV dins la [Basilica de Sant Pau Fòra lei Muralhas.]]

**Joan XIV** (mòrt lo 20 d'aost de 984, Roma) foguèt lo 136 papa de la Glèisa Catolica de decembre de 983 au 20 d'aost de 984. Succediguèt a Beneset VII (974-983) e foguèt remplaçat, après un periòde de trèbols causats per lo « pontificat » de l'antipapa Bonifaci VII, per Joan XV (985-996).

Evesque de Pavia, foguèt elegit papa amb lo sostèn de l'emperaire Oton II (973-983). Pasmens, tre abriu de 984, foguèt reversat e capturat per l'antipapa Bonifaci VII. Moriguèt en preson quatre mes pus tard.

## Liames intèrnes

* Lista dei papas.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Bullpup

[thumb|right|[Fotografia dau fusiu *bullpup* austrian Steyr AUG.]]

Lo tèrme ***bullpup*** es un anglicisme que designa una configuracion mecanica generala d'una arma de fuòc inventada en 1901. Es destinada a redurre la longor totala de l'arma sensa demenir aquela dau canon gràcias a l'installacion dau mecanisme de tir e lo cargaire entre la ponhada e la cròça (qu'es generalament reducha). Un autre avantatge d'aquela configuracion es de melhorar l'equilibri de l'arma. Aquò permet la concepcion d'armas de guèrra fòrça compactas amb una poissança de fuòc fòrça importanta.

Pasmens, tèn de defaus non negligibles regardant la complexitat mecanica d'aqueleis armas e lo problema de l'ejeccion dei duelhas qu'es realizada a proximitat dau visatge dau tiraire (risc de bleçadura, impossibilitat per un senestrier d'utilizar l'arma d'un drechier). De mai, l'accès au cargaire es generalament mens simple que sus una arma tradicionala. Per aquelei rasons, lei fusius *bullpup* demorèron rars avans leis ans 1970 e son adopcion per Àustria Steyr AUG), França (FAMAS) e lo Reiaume Unit (L85). 

## Liames intèrnes

* Fusiu d'assaut.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Kalanga

Lo **kalanga** (autonim **ikalanga** []) es una lenga banto parlada dins lo nòrd de Botswana e tamben a Zimbabwe.

## Classificacion
Lo kalanga es un dels sièis dialèctes del shona, mas tre 1931 Doke aviá notat qu'es fòrça diferent del shona de Zimbabwe. Lo nambya, parlat a Zimbabwe, es sovent presentat coma un dialècte del kalanga.
 
## Referéncias


## Fonts
*  Joyce Mathangwane, 1996, *[http://escholarship.org/uc/item/8m17f977 Phonetics and Phonology of Ikalanga: A Diachronic and Synchronic Study]*, tèsa, Department of Linguistics, UC Berkeley.
Nambya

Lo **nambya** es una lenga banto parlada dins lo sud de Zimbabwe e tamben a Botswana.

## Classificacion
Lo nambya es parlat dins la region de Hwange, subretot poblada de locutors ndebele. Es sovent presentat, per exemple per Doke (1931) o Guthrie (1948), coma un dialècte del kalanga.
 
## Referéncias


## Fonts
*  Maxwell Kadenge, 2010, *Some Segmental Phonological Processes Involving Vowels in Nambya: A Preliminary Descriptive Account*, The Journal of Pan African Studies 3:6, p. 239-252.
Tumbuka

Lo **tumbuka** (autonim **chitumbuka**) es una lenga banto parlada dins lo nòrd de Malawi, e a Zambia.

## Localizacion
Lo tumbuka es parlat per 9,1% de la populacion malawiana, dins lo nòrd del país ont es venguda la lingua franca regionala. En Zambia los locutors vivon dins la Província de l'Èst.

## Referéncias


## Fonts
*  Pascal J. Kishindo, Allan L. Lipenga, 2003, *Parlons chichewa*, Paris, l'Harmattan.
Ngoni

Lo **ngoni** (autonim **chingoni**) es una lenga banto parlada en Zambia, en Tanzania, al Malawi e al Moçambic.

## Istòria
Los ngoni son de populacions qu'an fugit al sègle XIX l'empèri zolo, mentre que coneissiá una repression intèrna violenta dirigida per l'emperaire Chaka. Aquels grops s'installèron en Zambia, en Tanzania, al Malawi. Los ngoni son alaidonc un grop nguni e lor lenga es sovent vista coma un dialècte zolo.

## Localizacion
Lo ngoni es quasi atudat al Malawi e es remplaçat per lo chewa e lo tumbuka. Los ngoni de Malawi vivon dins lo district de Mzimba, dins lo nòrd del país.

## Referéncias


## Fonts
*  Pascal J. Kishindo, Allan L. Lipenga, 2003, *Parlons chichewa*, Paris, l'Harmattan.
Isabelle Carré

[vinheta|Retrach d'Isabelle Carré per l'[estúdio Harcourt en 1998, l'annada de sa consacracion.]]
**Isabelle Carré** es una actritz francesa, nascuda lo 28 de mai de 1971 a París. A obtengut lo Cesar de la melhora actritz en 2003 per son ròtle dins *[[Se souvenir des belles choses]]* atal que lo Molière de la comediana a doas represas (en 1999 per *[[Mademoiselle Else]]* e en 2004 per *[[L'Hiver sous la table]]*).

Son fraire, Benoît Carré, es conegut coma sòci (cantaire) del grop musical francés Lilicub.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Ligams extèrnes

*
Cesar de la melhora actritz

Lo **[[Cesar del cinèma|Cesar]] de la melhora actritz** es una recompensa cinematografica francesa decernida per l'Acadèmia de las Arts e Tecnicas del Cinèma dempuèi la primièra remisa de prèmi lo 3 d'abril de 1976 al Palais dels Congrèsses de París.

## Nòtas e referéncias

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Cesar del cinèma
* Acadèmia de las Arts e Tecnicas del Cinèma
* Oscar de la melhora actritz
* British Academy Film Award de la melhora actritz

### Ligams extèrnes

*  Site oficial de l'Acadèmia de las Arts e Tecnicas del Cinèma
* (fr+en) Los Cesar per annada sus l'Internet Movie Database
Sandrine Kiberlain

[vinheta|Sandrine Kiberlain al [Festenal del Cinèma American de Deauville 2018.]]
**Sandrine Kiberlain**, nascuda *Sandrine Kiberlajn*, lo 25 de febrièr de 1968 a Boulogne e Billancourt, es una actritz e cantaira francesa.

En 1996, obten lo Cesar del melhor espèr feminin per *[[En avoir (ou pas)]]*, seguit d'aquel de la melhora actritz en 2014 per *[[9 mes fèrm]]*.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Ligams extèrnes

*
Lomwe

Lo **lomwe** (o makhuwa de l'oèst, makua de l'èst) es una lenga banto parlada a Moçambic.

## Localizacion
Lo lomwe es subretot parlat dins las Províncias de Zambezia, Niassa, e Nampula.

Un dialècte, lo lomwe de Malawi, es parlat a Malawi.

## Referéncias


## Fonts
*  Olinda Franco F. Marques, Vicente Mário Paulo, Eusébio Joaquim Waera Vareiro, Jerónimo Herculano Acácio, 2017, *[https://web.archive.org/web/20191206163848/https://lomwe.webonary.org/ Lomwe Dictionary]*, SIL International.
Lomwe de Malawi

Lo **lomwe de Malawi** es una lenga banto parlada a Malawi. Es un dialècte eissit del lomwe de Moçambic.

## Localizacion e vitalitat
Los lomwe son lo segond grop etnic del país amb 14,5% de la populacion. Vivon dins lo sud de Malawi, dins los districts de Mulanje, Thyolo,  Chiradzulu e Zomba. Una enquèsta lingüistica de 1996 revela una realitat diferenta. Solament 33% dels lomwe malawians parlan la lenga, los autres parlan la lenga nacionala, lo chewa.

## Referéncias


## Fonts
*  Pascal J. Kishindo, Allan L. Lipenga, 2003, *Parlons chichewa*, Paris, l'Harmattan.
Quadraire

[vinheta|Un quadraire d'[Arte al Paléo Festival Nyon.]]
Un **quadraire**, **cameraman**, o **operator de presa de vistas** es un tecnician qu'es a las comandas d'una camera al moment d'una presa de vistas pel cinèma o la television, que s'agisca de filmes o d'emissions en dirècte ; es responsable del quadratge, siá ambe las recomandacions o indicacions d'un realizator, siá segon sa pròpria iniciativa.

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Glossari del cinèma

### Ligams extèrnes

*  Fiche métier, sus l’Onisep
*  Fiche métier, sul Pòl Emplec
Pòl Emplec

**Pôle Emploie** (en occitan: *Pòl Emplec*) es un establiment public de caractèr administratiu (EPA), cargat de l'emplec en França. Creat lo 20 de decembre de 2008, es sortit de la fusion entre l'Agéncia Nacionala Per l'Emplec (ANPE) e l'Associacion per l'Emplec Dins l'Industria e lo Comèrci (Assédic).
Tharaka

Lo **tharaka** (autonim **Kîîtharaka**) es una lenga banto parlada a Kenya.

## Localizacion
Lo tharaka es parlat dins la region del Mont Kenya.

## Istòria
A l'epòca coloniala, l'adminstracion britanica a inclús lo tharaka dins l'ensem meru, al costat d'autras populacions vesinas, mas que parlan de dialèctes bantos diferents: los chuka, e dos grops, los mwimbi e muthambi que lor dialècte es en fach pròche del kikuyu.

## Referéncias


## Fonts
*  Fridah Erastus Kanana, 2011, *[https://www.njas.fi/njas/article/view/182/173 Meru Dialects: The Linguistic Evidence]*, Nordic Journal of African Studies 20:4, p. 300–327.
*  Peter Kinyua Muriungi,, 2008, *[https://munin.uit.no/bitstream/handle/10037/1720/thesis.pdf?sequence=1 Phrasal movement inside Bantu verbs Deriving affix scope and order in Kîîtharaka]*, tèsa, Tromso.
Pokomo

Lo **pokomo** (autonim **kipfokomo**) es una lenga banto parlada a Kenya.

## Localizacion
Lo pokomo, sonat dins la lenga kipfokomo [] es parlat per los wapfokomo qui vivon prèp del riu Tana, dins lo condat del riu Tana de Kenya.

## Referéncias


## Fonts
*  Hyslop P. Ipu, 1982, *[http://erepository.uonbi.ac.ke/bitstream/handle/11295/15817/Ipu%20Hyslop_A%20phonological%20description%20.pdf?sequence=3&isAllowed=y A phonological description of the sounds of lower Kipfokomo]*, tèsa, Nairobi.
Taita

Lo **taita** (autonim **kidawida**) es una lenga banto parlada a Kenya.

## Localizacion
Lo taita es parlat dins lo comtat Taita-Taveta de Kenya.

## Referéncias


## Fonts
*  Agnes P. Ilingo, 1983, *[http://erepository.uonbi.ac.ke/bitstream/handle/11295/15533/Ilingo_A%20functional%20approach%20to%20the%20morphology%20of%20verbal%20extensions%20in%20Kidawida%20with%20comparative%20statements.pdf?sequence=2&isAllowed=y A functional approach to the morphology of verbal extensions in Kidawida with comparative statements of the same phenomenon made with respect to kiswahili]*, tèsa, Nairobi.
Gikuyu

Lo **gikuyu** (o kikuyu, autonim **Gĩkũyũ**) es una lenga banto parlada a Kenya.

## Localizacion
Lo gikuyu es parlat dins la Província Centrala de Kenya. Lo dialècte kabete, lo mai parlat, es utilizat dins los medias, que siá la radiò o la premsa.

## Referéncias


## Fonts
*  Wanjiku N. A. Ngamau, 2004, *[http://erepository.uonbi.ac.ke/bitstream/handle/11295/6301/Ngamau_A%20Morpho-syntactic%20Analysis%20Of%20Agreement%20In%20Gikuyu%20In%20The%20Minimalist%20Program.pdf?sequence=1&isAllowed=y A morpho-syntactic analysis of agreement in Gikuyu in the minimalist program]*, tèsa, Nairobi.
Gusii

Lo **gusii** (o kisii, autonim **Ekegusii**) es una lenga banto parlada a Kenya.

## Localizacion
Lo gusii es parlat dins lo sud-oèst de la Província de Nyanza, a Kenya.

## Referéncias


## Fonts
*  Ken N. Osinde , 1988, *[http://erepository.uonbi.ac.ke/bitstream/handle/11295/96490/Osinde_Ekegusii%20morphophonology.pdf?sequence=1&isAllowed=y Ekegusii morphophonology: an analysis of the major consonantal processes]*, tèsa, Nairobi.
Kamba (lenga)

Lo **kamba** (autonim **Kikamba**) es una lenga banto parlada a Kenya.

## Localizacion
Lo kamba es parlat dins los condats de Machakos, Kitui, Makueni, e Kwale a Kenya.

## Classificacion
Lo kamba es una lenga banto pròcha del gikuyu, del tharaka, de l'embu e del mbeere

## Referéncias


## Fonts
*  Martha M. K. Mbuvi, 2005, *[http://erepository.uonbi.ac.ke/bitstream/handle/11295/17849/Mbuvi_The%20syntax%20of%20Kikamba%20noun%20modification.pdf?sequence=2&isAllowed=y The syntax of Kikamba noun modification]*, tèsa, Nairobi.
Embu

L**'embu** (autonim **Kiembu**) es una lenga banto parlada a Kenya.

## Localizacion
L'embu es parlat dins lo comtat d'Embu a Kenya. Lo mbeere, parlat tamben dins aquel comtat es sovent presentat coma un dialècte de l'embu.

## Referéncias


## Fonts
*  Diana R. Gatumu, 2014, *[http://erepository.uonbi.ac.ke/bitstream/handle/11295/75788/Gatumu_Morphosyntactic%20verb%20inflections%20for%20tense%20and%20aspect%20in%20Kimbeere.pdf?sequence=3&isAllowed=y Morphosyntactic verb inflections for tense and aspect in Kimbeere]*, tèsa, Nairobi.
Emma de Caunes

[vinheta|Retrach d'Emma de Caunes per l'[estúdio Harcourt en 2005.]]
**Emma de Caunes**, nascuda lo 9 de setembre de 1976 a París, es una actritz e animatritz de television francesa.

Filha d'Antoine de Caunes, plan conegut en França coma presentator de divèrsas emissions de television dempuèi 1978, a d'originas occitanas per son pepin Georges de Caunes (nascut a Tolosa en 1919).

## Filmografia

* 1988 : *Margot et le voleur d'enfants* de Michèle Reiser
* 1996 : *Liberté chérie* de Jean-Marc Brondolo
* 1996 : *Vladimir en trop* de Jacques-Henri Rochereuil : Lola (cort metratge)
* 1996 : *[[Velvet 99]]* : Milli Vanilli (cort metratge)
* 1996 : *[[L'Échappée belle (film, 1996)|L'Échappée belle]]* d'Étienne Dhaene : Juliette
* 1997 : *[[Au bord de l'autoroute]]* de Oliver Jahan : Camille (cort metratge)
* 1997 : *[[Un frère]]* de Sylvie Verheyde : Sophie
* 1998 : *[[Beaucoup trop loin]]* (cort metratge)
* 1998 : *[[3 petits points la lune]]* (cort metratge)
* 1998 : *[[La voie est libre]]* de Stéphane Clavier : Nadia
* 1998 : *[[Restons groupés]]* de Jean-Paul Salomé : Claire
* 1999 : *[[Mondialito]]* de Nicolas Wadimoff : Louisa
* 1999 : *[[Mille bornes (film)|Mille bornes]]* d'Alain Beigel : Nina
* 1999 : *[[Le Nombril de l'univers]]* cort metratge en tan que realisatritz
* 2000 : *[[Faites comme si je n'étais pas là]]* d'Olivier Jahan : Marie
* 2000 : *[[Sans plomb (film, 2000)|Sans plomb]]* de Muriel Teodori : Marie
* 2000 : *[[Princesses]]* de Sylvie Verheyde : Sophie
* 2002 : *[[Les Amants du Nil]]* d'Éric Heumann : Anne Frendo
* 2002 : *[[Astérix et Obélix : Mission Cléopâtre]]* d'Alain Chabat : la secretària de Juli Cesar
* 2004 : *[[Ma mère (film, 2004)|Ma mère]]* de Christophe Honoré : Hansi
* 2005 : *[[Short Order]]* (court-métrage) : Fiona
* 2006 : *[[La Science des rêves]]* de Michel Gondry : Zoé
* 2006 : *[[Souris City]]* : Rita (voix)
* 2006 : *[[Le Scaphandre et le Papillon]]* de Julian Schnabel : l'emperairitz Eugénie
* 2007 : *[[Les Vacances de Mr Bean]]* de Steve Bendelack : Sabine
* 2007 : *[[L'Âge des ténèbres]]* de Denys Arcand : Karine Tendance
* 2008 : *[[Le Bruit des gens autour]]* de Diastème : Maud
* 2008 : *[[Coluche, l'histoire d'un mec]]* d'Antoine de Caunes : una infirmièra
* 2013 : *L'homme à la tête de kraft* (cort metratge) de Thierry Dupety et Sandra Joubeaud
* 2013 : *[[La Dune]]* de Yossi Aviram : Fabienne
* 2015 : *[[Les Châteaux de sable]]* d'Olivier Jahan : Eléonore

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Familha de Caunes
**Antoine de Caunes
**Georges de Caunes
Ikoma

L**'ikoma** es una lenga banto parlada a Tanzania.

## Localizacion
L'ikoma es parlat al nòrd del Parc Nacional de Serengeti per tres grops bantos, los ikoma, los nata e los isenye, que lors dialèctes son pròches.

## Referéncias


## Fonts
*  Joash Johannes Gambarage, 2019, *[https://open.library.ubc.ca/cIRcle/collections/ubctheses/24/items/1.0384566 Belief-of-Existence Determiners: Evidence from the Syntax and Semantics of Nata]*, tèsa, Vancouver, University of British Columbia.
Wanga

Lo **wanga** (o hanga) es una lenga banto parlada a Kenya.

## Localizacion e classificacion
Lo wanga es parlat dins lo comtat Kagamega de la Província Occidentala de Kenya. Es un dels dialèctes del continuum lingüistic luhya.

## Referéncias


## Fonts
*  Akidah Mohammed Abdulmajid, 2000, *[http://erepository.uonbi.ac.ke/bitstream/handle/11295/18431/Akidah_Luwanga%20%20Morphophonemics%20%20a%20Natural%20Generative%20Phonology%20%28Ngp%29%20Approach.pdf?sequence=2&isAllowed=y Luwanga morphophonemics a natural generative phonology]*, tèsa, Nairobi.
Red Is Dead

***Red Is Dead*** es un filme dins un filme : se tracta d'un marrit filme d'orror projectat dins lo filme *[[La Ciutat de la paur]]*.

Se tracta d'un pastiche de seria Z, çò que, per l'efièch comic que suscita, tomba dins lo nanar.

Solas las darrièras minutas de *Red Is Dead* son mostradas, al tot debut de *La Ciutat de la paur*, e mai se la durada del filme es clarament pas indicada; car lo filme necessita mantunas bobinas, segon la projeccion finala del filme, al palais dels festenals. Conta l'istòria de mantun personatges assassinats a la la faus e al martèl per un tuaire comunista nomenat Youri que reprimís tot profièch monetari.

Aqueste filme dins lo filme compta pas que qualques replicas fòrça brèvas, que son totas estadas extrèmament popularas dins la segonda mitat dels ans 1990, tot coma una granda partida d'aquelas eissidas de *La Ciutat de la paur* en general.

*Red Is Dead* es fòrtament inspirat del filme dins lo filme qu'apareis al debut de *[[Lobster Man from Mars]]*, ont l'òm retròba fòrça similaritats de scenari.

## Nòtas e referéncias



## Vejatz tanben

### Articles ligats
* Filme contenent un filme
* La Ciutat de la paur
Kagulu

Lo **kagulu** (o kaguru) es una lenga banto parlada a Tanzania.

## Localizacion
Lo kagulu es parlat dins l'èst de Tanzania, prèp de Dodoma e dins la region de Morogoro.

## Classificacion
Lo kagulu es, segon sos locutors,  mutualament comprensible amb las lengas de las populacions bantos vesinas. Son a l'èst, los zigula, nghwele, zalamo, ngulu, luguru e sagala. A l'oèst vivon los gogo e hehe.

## Referéncias


## Fonts
*  Malin Petzell, 2008, *The Kagulu language of Tanzania: Grammar, texts and vocabulary*, Colonha, Rüdiger Köppe Verlag.
Les Nuls

**Les Nuls** es un grop d'umoristas francés creat en 1987 sus la cadena de television Canal+ e actiu fins en 1992.

Composat à l'origina d'Alain Chabat, Bruno Carette, Chantal Lauby e de Dominique Farrugia, lo grop se reünirà après la disparicion de Carette (en 1989) pel darrier còp dins lo filme *[[La Ciutat de la paur]]* (1994), marcant la fin definitiva del trio.
Filme contenent un filme

Un **filme contenent un filme** es un filme de ficcion dins loqual apareisson d'autres filmes reals o fictius. Per desenhar lo filme integrat, especialament aqueles que son inventats, òm utiliza sovent l'expression « **filme dins lo filme** ».

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Istòria del cinèma
* Marca fictiva
* Mesa en abisme
* Istòria dins una istòria
* Metareferéncia
Fotbòl Club Chaumont

Fotbòl Club Chaumont es un club Nauta Marna de fotbòl fondat en 1957 a Chaumont

## Paumarès
Liga 2
*finalista : 1972

Liga 3
*campions (2) : 1985, 1989

Copa francesa de fòtbol
*1/8 : 1967, 1986

## Jogaires famós dau club
### Francés

### Estrangiers
* 20px|Argeria/ Rachid Maatar
* 20px|Argeria/ Rachid Natouri
* 20px|Cameroun Emmanuel Koum
* 20px|Republica de Còngo Gaspard N'Gouete
* 20px|Guinèa/ Mamadou N'Diaye
* 20px|Mali Fantamady Keita
* 20px|Senegal Souleymane Camara
* 20px|Senegal Abdoulaye Sogue

## Ligams extèrnes

* Lo site oficial de FC Chaumont
Linha 3 dau tramvai de Niça

La **linha 3 dau [[tramvai de Niça]]**, apelada **T3**, es una linha de transpòrt collectiu en site pròpri espleitada per la regia Linhas d'Azur.

## Istòria

### Cronologia
* 2019 (13 de novembre) : mesa en servici entre *Aeropòrt – Terminau 2* e *Sant Isidòre*
* 2030 : mesa en servici prevista entre *Sant Isidòre* e *Lingostière Centre commerciau*

## Nòtas e referéncias


## Veire tanben

### Articles ligats

* Tramvai de Niça
* Niça

### Liames extèrnes

*  Site oficial dau tramvai
Canton de Motomet

Le **canton de Motomet** es una anciana division administrativa de Lengadòc, situada dins l'arrondiment de Carcassona (dempuèi 2017, totas sas comunas son dins l'arrondiment de Narbona), le departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon, ara d'. Las 18 comunas son dempuèi 2015 dins le canton de Las Corbièras (burèu centralizator Fabresan). La lenga autoctòna es l'occitan lengadocian, dins sa varianta meridionala.

**La mapa es la de l'[[arrondiment de Carcassona]] abans 2015.**
## Composicion

## Istòria
A la Revolucion, creèron les cantons de Boissa  e de Felinas . En 1801, les amassèron per far un sol canton, lo de Motomet. Motomet, abans del canton de Boissa , èra pas un vilatge important, mès èra en posicion centrala e relativament accessible de pertot.
## Nòtas e referéncias
Luhya (lenga)

Lo **luhya** es una lenga banto parlada a Kenya e a l'Oganda. La lenga es un continuum dialectal.

## Localizacion
Los luhya son lo mai grand grop etnic de Kenya, que forman 14% de la populacion. Vivon dins la Província Occidentala de Kenya. Las tribús luhya son los bukusu, los idakho, los isukha, los kabras (kabarasi), los khayo, los kisa, los logoli, los marachi, los 
marama, los nyala, los nyole, los samia, los tachoni, los tiriki, los tsotso, los wanga. Una part dels nyole vivon en Oganda.

## Dialèctes
Los limits dels dialèctes correspondon pas a las tribús e son:
*idakho, isukha e tiriki forman un ensem
*logoli, nyala, nyole de Kenya 
*marama
*wanga
*kisa
*tsotso
*kabras
*nyala 
*bukusu es pròche del masaba, qu'es pas un dialècte luhya

## Referéncias


## Fonts
*  Joel Bwayo, 2011, *[http://erepository.uonbi.ac.ke/bitstream/handle/11295/13803/Bwayo%20-Open%20Source%20Spell%20Checker%20For%20Bukusu%20Dialect.pdf?sequence=3&isAllowed=y Open Source Spell Checker For Bukusu Dialect]*, tèsa, Nairobi.
Conferéncia de Damasan

La **conferéncia de Damasan** èra ua division de la diocèsi de Condòm, ua anciana diocèsi catolica en Occitània.
Conferéncia de l'Arromiu

La **conferéncia de l'Arromiu** èra una division de la diocèsi de Condòm, una anciana diocèsi catolica en Occitània.
Conferéncia d'Astahòrt

La **conferéncia d'Astahòrt** èra ua division de la diocèsi de Condòm, ua anciana diocèsi catolica en Occitània.
Kwere

Lo **kwere** (o nghwele) es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Localizacion
Lo kwere es parlat dins lo district de Bagamoyo, dins la Província Costièra e dins la region de Morogoro en Tanzania.

## Referéncias


## Fonts
*  Mirjam Möller, 2011, *[https://gupea.ub.gu.se/bitstream/2077/25895/1/gupea_2077_25895_1.pdf The noun phrase in Kwere, a Bantu language of Tanzania]*, SPL 2011-023, Göteborg.
Bena

Lo **bena** es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Localizacion
Lo bena es parlat dins la region de Njombe en Tanzania, al nòrd-èst del lac Malawi.

## Classificacion
Lo bena es classat per Nurse (1979, 1988) dins un grop banto tèrras nautas del sud, que ne'n fan partida tamben lo sangu, lo hehe, lo pangwa, lo kinga, lo wanji e lo kisi.

## Referéncias


## Fonts
*  Bernander Rasmus, 2012, *[https://gupea.ub.gu.se/bitstream/2077/30635/1/gupea_2077_30635_1.pdf Contact induced change in Bena (G63) – A study of ‘swahilization’ in a Tanzanian vernacular language]*, SPL 2012-094, Göteborg.
*  Michelle Elizabeth Morrison, 2011, *[https://scholarship.rice.edu/bitstream/handle/1911/70359/MorrisonM.pdf?sequence=1&isAllowed=y A Reference Grammar of Bena]*, tèsa, Houston, Rice University.
Cena (pastis)

Las **cenas** son dau pastis monlats de l'oèst de la Viena Nauta, dau país de Sent Liunard (en Lemosin).
La recepta es uèi quasi obludada, mas fuguet tornada trobar las annadas passadas.
Dins d'autras comunas, quò pòt èsser 'na briòcha ronda de Pasques.
Ndengeleko

Lo **ndengeleko** (o ndengereko, autonim **KiNdengeleko**) es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Nom
Lo ndengeleko es tamben sonat ndengereko. Aquela forma es lo nom en swahili, que lo ndengeleko ten pas de son []. La classificacion de Guthrie dona tamben una lenga pròcha, lo rufiji. Es, en fach, una error e la meteissa lenga. Lo tèrme de rufiji es simplament utilizat per parlar de los que vivon lo long de la ribièra Rufiji.

## Localizacion
Lo ndengeleko es parlat dins los districts de Rufiji e Mkuranga de la region Pwani, prèp de la còsta en Tanzania. Los ndengeleko son pas los sols abitants d'aquela region ont vivon en contact amb los zalamo, matuumbi, ngindo, makonde e pogoro..

## Referéncias


## Fonts
*  Eva-Marie Ström, 2013, *[https://gupea.ub.gu.se/bitstream/2077/32111/1/gupea_2077_32111_1.pdf The Ndengeleko Language of Tanzania]*, tèsa, Göteborg.
Shambala (lenga)

Lo **shambala** es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Localizacion
Lo shambala (o shambaa) es parlat dins lo district de Lushoto de la Region de Tanga situada dins lo nòrd-èst de Tanzania, a la frontièra de Kenya.

## Referéncias


## Fonts
*  Fred Kifyasi, Lucas Kifyasi, 2017, *[https://web.archive.org/web/20200713230229/https://rucu.ac.tz/images/rujass3.pdf Deletion of /L/ and /R/ and the Resulting Phonological Processes in Shambala Bantu Language]*, Ruaha Journal of Arts and Social Sciences 3, p. 150-170.
*  David Odden, 1982, *[https://web.archive.org/web/20190802160339/http://sal.research.pdx.edu/PDF/132Odden.pdf Tonal Phenomena in Kishambaa]*, Studies in African Linguistics 13:2, p. 177-208.
Lola vers la mer

***Lola vers la mer*** es un drama franco-belge realizat per Laurent Micheli e presentat al Festenal d’Engoleime en 2019. 

Lo personatge principal es interpretat per Mya Bollaers, una persona trans (coma lo personatge qu'interprèta) dont es lo primièr ròtle al cinèma. Laurent Micheli aviá per objectiu de .

## Sinòpsi
Lola, jove femna transgenre, es sul punt de se far operar. Alara que viu dempuèi dos ans dins un fogal à Brussèlas, la mòrt de sa maire la constrench a retrobar son paire. Malgrat tot çò que les opausa, decidisson de far ensemble lo camin cap al litoral per dispersar las cendres de la defunta confòrmament a sos desirs...

## Ficha tecnica

* Títol : *Lola vers la mer*
* Realizacion : Laurent Micheli
* Scenari : Laurent Micheli
* Musica : Raf Keunen
* Decòrs : Catherine Cosme
* Costumes : Clément Vachelard
* Fotografia : Olivier Boonjing
* Montatge : Julie Naas
* Produccion : Annemie Degryse, Sébastien Haguenauer e Benoît Roland
* Societat de produccion : 10:15 Productions e Wrong Men North, en coproduccion ambe Lunanime, BNP Paribas Fortis Film Finance, RTBF e Proximus
* Societat de distribucion : Les Films du losange (França e vendas internacionalas) ; Cinemien (Païses Basses)
* País d'origina :  e 
* Lenga originala : francés e flamenc
* Format : colors - 1,33:1
* Genre : comédie dramatique
* Durada : 90 minutas
* Datas de sortida :
** França : 21 d'agost de 2019 (Festenal d'Engoleime) ; 19 de novembre de 2019 (Festenal Chéries-Chéris) ; 1èr de decembre de 2019 (Festenal Face à face) ; 11 de decembre de 2019 (sortida nacionala)
** Belgica : 11 de decembre de 2019 (sortida nacionala)

## Distribucion

* Mya Bollaers : Lola, jove femna transgenre (prenomenada Lionel a la naissença)
* Benoît Magimel : Philippe, lo paire de Lola
* Els Deceukelier : la patrona del bar a ostessas
* Sami Outalbali : Samir, jovent omosexual vivent dins lo meteis fogal que Lola
* Jérémie Zagba : Antoine, emplegat del fogal
* Delphine Bibet : la cirurgiana
* Adriana da Fonseca : la secretària medicala
* Anemone Valcke : la dançaira de pole dance
* Anne-Marie Loop : la vesina de Philippe
* Thao Maerten  : Lola a 7 ans
* Rania Saddiki : una adolescenta del fogal
* Kris Swinnen : un client del bar
* Robbie Cleiren : lo farmacian
* Mathias Sercu : lo primièr policièr
* Vincenzo de Jonghe : lo segond policièr

## Nòtas e referéncias

### Nòtas

### Referéncias

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Transidentitat
* LGBT al cinèma

### Ligams extèrnes

*  ''Lola vers la mer'' sul site oficial dels Films du Losange (dont dossier de presse)
Nyamwezi

Lo **nyamwezi** es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Localizacion
Lo nyamwezi es parlat principalament dins la Region de Tabora e tamben dins las regions vesinas de Kigoma, Rukwa, Shinyanga o Mwanza, dins lo centre oèst de Tanzania.

## classificacion e dialèctes
Lo nyamwezi es directament aparentat amb unas de las lengas vesinas, lo sukuma, lo sumbwa, lo kimbu e lo bungu.
La lenga pòt èsser separada en quatre dialèctes que forman un continuum, lo nyanyeembe, lo dakama, lo galagaanza and lo konongo. Lo dakama es de còps considerat coma un dialècte del sukuma.

## Referéncias


## Fonts
*  Ponsiano Sawaka Kanijo, 2013, *[https://gupea.ub.gu.se/bitstream/2077/60370/1/gupea_2077_60370_1.pdf Aspectual classes of Verbs in Nyamwezi]*, tèsa, Göteborg.
Zanaki

Lo **zanaki** es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Localizacion
Lo zanaki es parlat dins la Region de Mara al nòrd-oèst de Tanzania.

## Referéncias


## Fonts
*  Leonard Chacha Mwita, 2008, *Verbal Tone in Kuria*, tèsa, Los Angeles, University of California.
Ngoreme

Lo **ngoreme** (o ngurimi) es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Localizacion
Lo ngoreme es parlat dins la Region de Mara al nòrd-oèst de Tanzania.

## Referéncias


## Fonts
*  Tim Roth, 2018, *[https://helda.helsinki.fi/bitstream/handle/10138/258649/Aspectin.pdf?sequence=1&isAllowed=y Aspect in Ikoma and Ngoreme: a comparison and analysis of two Western Serengeti Bantu languages]*, tèsa, Helsinki.
Kabwa

Lo **kabwa** es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Localizacion
Lo kabwa es parlat dins la Region de Mara al nòrd-oèst de Tanzania.

## Escritura
l'alfabet kabwa es:  
a, bh [], c (dins ch []), d, e [], f, g, h, i, j [], k, m, n, ng' [], ny, o [], p, r [], s, sh [], t, u, w, y

Las vocalas longas son escrichas dobladas, mas solament quand la longor es pas condicionada per la morfologia. Quan es prenasalizat *b* es escrich *mb*.

## Referéncias


## Fonts
*  Rebekah Overton, John B. Walker, Holly Robinson, 2017a, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/10/13/51/101351330509445808513473005143846649326/The_Grammar_Basics_of_Kabwa_Final.pdf The Grammar Basics of Kabwa]*, SIL International. 
*  Rebekah Overton, John B. Walker, Holly Robinson, 2017b, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/89/34/40/89344059356768520914187545976844235687/Kabwa_Orthography_Statement___Final_Approved_Orthography_Edition.pdf Kabwa Orthography Statement]*, SIL International.
Zinza

Lo **zinza** es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Localizacion e dialèctes
Lo zinza es parlat dins la Region de Mwanza sus la riba sud-oèst del lac Victòria, al nòrd-oèst de Tanzania. La lenga es compausada de quatre dialèctes, lo zinza, lo subi, lo longo e lo kula

## Escritura
l'alfabet zinza es:  
a, b [], ch [], d, e, f, g, h, i, k, l, m, n, ny [], o, p, s, sh [], t, u, w, y, z
Las vocalas longas son escrichas dobladas. 

Lo zinza es una lenga tonala. A dos tons basics, naut e bas, que solament lo primièr es escrich *á, é, í, ó, ú*.
:*ihísi* « ièna »
:*enzóka* « sèrp »
:*igúfa* « òs »
Las vocalas longas portan un ton bas, montant o davalant. Lo ton montant es escrich *eé*. 
:*enchaákala* « matin »
:*enziímba* « colèra »
Lo ton davalant es escrich *ée*.
:*okwéezi* « luna »
:*omutúuzi* « vesin »

## Referéncias


## Fonts
*  Ronit Odom, 2015, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/42/45/74/42457428745281288616437863724248860180/Zinza_Ortho_Statement_Final.pdf Zinza Orthography Statement]*, SIL International.
Kwaya

Lo **kwaya** es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Localizacion
Lo kwaya es parlat dins la Region de Mara sus la riba sud-èst del lac Victòria, al nòrd-oèst de Tanzania. Es pròche del jita.

## Escritura
l'alfabet kwaya es:  
a, bh [], ch [], d, e [], f, g, h, i, j [], k, m, n, ng' [], ny [], o [], p, r [], s, sh [], t, u, w, y

Las vocalas longas son escrichas dobladas. Quan es prenasalizat *b* es escrich *mb*.

## Referéncias


## Fonts
*  Ronit Odom, 2016, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/11/80/96/118096820427572282340173471687806270977/Kwaya_Orthography_Statement_Final.pdf Kwaya Orthography Statement]*, SIL International.
Langi

Lo **langi** (o rangi) es una lenga banto parlada a Tanzania.

## Localizacion
Lo langi es parlat dins l'èst de Tanzania, dins lo district de Kondoa, dins la region de Dodoma.

## Referéncias


## Fonts
*  Margaret Dunham, 2005, *Eléments de description du langi, langue bantu F. 33 de Tanzanie*, Collection Langues et littératures de l’Afrique noire, SELAF 413, Louvain, Peeters.
Canton de Sent Micolau de la Grava

Lo **canton de Sent Micolau de la Grava** es una anciana division administrativa de Gasconha, situada dins l'arrondiment dels Sarrasins, lo departament de Tarn e Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus, ara d'. Lo canton existís pas mai dempuèi 2015, mès Sent Micolau es burèu centralizator del canton de Garòna-Lomanha-Brulhés, que compren tanben Castèlmairan, Caumont e Sent Anhan. Las autras 10 comunas son del canton de Bèumont de Lomanha. La lenga autoctòna es l'occitan, puslèu màgerment lengadocian, diferent del de la riba dreta de Garòna (*j* se pronóncia [ʒ] e pas [ts], lo pronom neutre *o* consèrva parcialament sa fòrma sense consonanta antiiatica), mès lo gascon lomanhòl es tanben representat (Sent Micolau es lengadocian, mès Caumont, 6 km al sud, es gascon). Istoricament, lo gascon tocava benlèu Garòna.

## Composicion

## Istòria
Lo canton de Sent Micolau se creèt en 1790 dins lo districte de Granada de la Nauta Garona .

En 1801, lo canton de Sent Micolau foguèt conservat .

A las eleccions departamentaus del 22 de març de 2015, en aplicacion del decret n° 2014-273 del 27 de febrièr de 2014, lo canton foguèt suprimit .

## Véser tanben
* Tarn e Garona
* Arrondiments de Tarn e Garona
* Comunas de Tarn e Garona

## Nòtas
Malila

Lo **malila** es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Localizacion
Lo malila, sonat dins la lenga ɨshɨmalɨla ([]), es parlat dins la Region de Mbeya al sud-oèst de Tanzania. Dins la classificacion de Guthrie, es directament aparentat al ndali, al nyiha, e al safwa.

## Escritura
l'alfabet malila es:  
a, b, bh [], ch [], d, e [], f, g, gh [], h, i, ɨ [], j [], k, l, kh [], m, n, ng' [], ny [], o [], p, , s, sh [], t, u, ʉ [], v, w, y, z

Las vocalas longas son escrichas dobladas. 
:*bhaafishile* []« arribèron »
:*bhakhɨɨkhala* [] « e demorèron »
Davant las consonantas prenasalizadas, la vocala es totjorn longa. En aquel cas la longor es pas notada.
:*aminzi* []« aiga »  
:*ɨmbwa* [] « gos »

## Referéncias


## Fonts
*  Helen Eaton, 2004, *[https://web.archive.org/web/20191212111644/https://www.sil.org/system/files/reapdata/46/34/20/463420153756962268022457888337825567/Malila_orthography_statement.pdf Malila Orthography Statement]*, SIL International. 
*  Constance Kutsch Lojenga, 2007, *[http://www.lingref.com/cpp/acal/37/paper1597.pdf Minimality and morae in Malila (M.24)]*, dins Selected Proceedings of the 37th Annual Conference on African Linguistics (edited by Doris L. Payne and Jaime Peña), p. 77-87, Sommerville, Cascadilla Proceedings Project.
Glastonbury

**Glastonbury** es una vila e una parròquia civila del comtat de Somerset, en Anglatèrra, situada a 23 km al sud de Bristol. La vila, qui se trapa dins lo districte de Mendip, comptava 8 932 habitants al recensament de 2011

## Luòcs e monuments
* Glastonbury Festival
Kisi

Lo **kisi** es una lenga banto parlada en Tanzania.

## Localizacion
Lo kisi es parlat dins la region de Njombe en Tanzania, lo long de la riba nòrd-èst del lac Malawi.

## Classificacion
Lo kisi es classat per Nurse (1979, 1988) dins un grop banto tèrras nautas del sud, que ne'n fan partida tamben lo sangu, lo hehe, lo pangwa, lo kinga, lo wanji e lo bena.

## Referéncias


## Fonts
*  Hazel Gray, 2018, *[https://www.sil.org/system/files/reapdata/48/39/51/48395169188131071063169262992616488391/sillcdd_38.pdf Kisi Phonology and Morphology]*, SIL International.
*  Michelle Elizabeth Morrison, 2011, *[https://scholarship.rice.edu/bitstream/handle/1911/70359/MorrisonM.pdf?sequence=1&isAllowed=y A Reference Grammar of Bena]*, tèsa, Houston, Rice University.