Hagetmau

**Hagetmau** o **Haget** (*Hagetmau* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

 
Lo nom sancèr qu'es "Hagetmau", mès oraument que s'emplega sustot l'abracat "Haget".
.

## Gentilici
Los abitants que son "los Hagets" o "los Hagetons" (pejoratiu).
Dens lo mitan esportiu, sustot rugbistic, que son chafrats "los Carronhas".

## Geografia
La vila de Haget qu'es un caplòc de canton de la Shalòssa Hauta. Que's tròba a mieitat camin enter Lo Mont (27&nbsp;km) e Ortès (22&nbsp;km), sus la rota D933.
La vila qu'es adaigada peu Los, afluent de l'Ador.
La comunas tanhentas que son : Senta Coloma, Horsarriu, Doasit, Sèrraslós e Arribans, Sent Cric de Shalòssa, Momui, La Bastida de Shalòssa, La Craba, Montsegur, Samadèth, Sèrras Gaston.

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ha'jet]. Las fòrmas ancianas que son *Ffagetmau* en 1291, *Hayetmau* en 1417-1418, *Hagetmau* (mapas de 1638, 1651 e deu començament deu sègle XVIII), *Hagemau* (mapa de 1714), *Hagnemau* (mapa de 1733) .

*Haget* qu'es format de "hai" (latin *fagus*) e deu sufixe collectiu vegetau "-et" (latin *-etum*) = Haget : bòsc de hais.
Mei l'adjectiu "mau" (latin *malum*) = maishant. *Hagetmau* significa "Maishant bòsc de hais".

L'adjectiu pejoratiu *mau* qu'ei ocultat de la fòrma orala . Qu'ei donc arcaïc.

## Economia
La fabrica de sietis qu'èra vaduda emblematica de la ciutat, dinc a la barradura en 2010 de l'usia Capdeviela.

## Istòria
La preïstòria qu'a deishat quauques tumuli dens lo vesiatge, e vestigis litics esbarrisclats.
Gironç (*Gerontius*), vienut evangelizar Novempopulània dab sheis auts compairs, que seré estat martirizat a Haget, de cap a 409.

Au sègle XIIau, que bastín (o qu'arrebastín ?) ua glèisa abadiau, per dessús ua cripta on serén conservadas las relíquias de Sent Gironç. La glèisa qu'estó desbastida en 1904 ; ne damora pas mei sonque la cripta. La glèisa actuau qu'estó apitada en 1884.
La vila de Hagetmau que s'es desvelopada a l'entorn deu son castèth, on viscón las familhas de Marsan, Lescun, Andoins e Gramont. Ne damora pas arren d'aqueth castèth, despitat de cap a 1800.
Preu miei deus hèits qui an marcat l'istòria e la memòria deus Hagets, que cau mentàver :
* La captura d'Antoine de Gramont en 1572, en plen castèth de Haget, on avè amassat tota la noblessa catolica deu parçan, hèit presonèr peu baron d'Arròs, dab sonque 38 òmis ; d'auts que parlan de 1573, dab 200 a 300 òmis. 
* la susmauta contre la gabèla, miada peu Bernat Daudijòs, sortit de Couduras.
* Lo passatge deus Anglés en 1814. Wellington qu'estó plan arcuelhut per los uns, e un chic mensh per los auts..
* La linha de demarcacion pendent la Dusau Guèrra Mondiau.

## Administracion

|-
|colspan="5" align="center" bgcolor="#f3fff3" |

## Demografia

## Lòcs e monuments
* La cripta de Sent Gironç.
* Los Lacs d'Halco : Lagas amainatjadas tà las passejadas e la pesca.
* Lo lac d'Agès : 2,5 Mm3 sus 51 ectaras, a miejas dab la comuna de Montsegur ; sostien de las aigas baishas deu Los, irrigacion deu milhòc, pesca.

## Personalitats ligadas a la comuna
* Sent Gironç ; evangelizator, martirizat a Haget de cap a 409.
* Enric II de Navarra, mort a Haget en 1555.
* Diane d'Andoins, dita "la bròia Corisanda" (Haget, 1555 - Haget, 1621) : mestressa d'Enric III de Navarra (IV de França).
* Pascal Duprat (Haget, 1815 - 1885 en mar) : mantuns còps elejut deputat, republican.
* Fernand Lubet-Barbon (Haget, 1857- Sent Cric de Shalòssa, 1948) : medecin.
* Henri Lefebvre (Haget, 1901- Pau, 1991) : filosòf marxista.

## Arreproèrs
***Haget, Hagetons**.
(Çò qui sembla voler díser : a Hagetmau, petitas gents)
***Mensfida't de l'aiga e deu huec, e de las gojatas de Haget**.
(Aqueth arreproèr que seré en ligason dab lo passatge deus Anglés en 1814 : gojatas de Haget qu'aurén ahiscat sordats anglés tà'us atirar dens quauque tracanard, avant de tuà'us, e d'ahonar los còs dens lo Los o de'us har cresmar dens lo horn deu panissèr.)
***Pudir com los òlis de Haget**.
(Flairar lèd)

## Bibliografia
* Hagetmau 1900-1920, Regards oubliés, seguit de "Petite Histoire de Cagots" ; Michel Marsan ; en çò de l'autor ; Haget ; abriu 1997.
* Hagetmau Perle de la Chalosse ; Pierre Bordes ; imp. Dumartin ; Haget ; noveme 1997.
* Hagetmau 1920-1950, Hagetmau village de Chalosse "Il était une fois les gens d'ici" ; Michel Marsan ; imp. Dumartin ; Haget ; deceme 2005.

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Comunautat de comunas de Shalòssa Tursan

## Nòtas