Tornon d'Agenés

**Tornon d'Agenés** (*Tournon-d’Agenais* en francés) es una comuna agenesa situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [tur'nu ,datse'nes]. Las fòrmas ancianas fornidas per Bénédicte Boyrie-Fénié son : *Turnun (Galfridus de ~)*, en 1242-1255, *Turnum (castrum de ~)*, en latin, en 1281, *Turnon* en occitan, en 1283, *Turnone (de ~)*, en latin, en 1284, *Tornon*, en occitan, en 1294, *Turnon*, en occitan, en 1296, *Turno, Turnouer*, en latin, en 1307-1317, *Turnoun*, en 1307-1317 .

Per Dauzat e Rostaing, lo nom de Tornon pòt venir del nom gallic d'òme *Turnus* [latinizat], o del prelatin *turno-* [gallic ], « puèg, nautor », ambe'l sufixe *-onem* o ambe'l mot gallés *magos*, « mercat » . Ernèst Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, òpta pel nom de persona romanic *Turnus* e lo sufixe *-onem*; Negre constata qu'es pas un *magos*, puèi que *-n* finala es pas prononciada (el sabiá la prononciacion, a la diferéncia de Dauzat). B. Boyrie-Fénié ten compte de la situacion sus un puèg escarpat e adòpta l'ipotèsi oronimica de Dauzat, ambe'l sufixe *-one(m)* .

Xavier Delamarre interprèta la finala de qualques *Tornon* en *-magos*, quand la finala es sonòra, e se sèrv del nom (gallic ?) d'òme *Turnos* e de *turnā*, « los puègs » o « proprietat de Turnos ».

## Istòria

Tornon es una bastida que fondèt Anfós de Peitieus en 1270.

Tornon annexèt abans 1806, La Mòta (nom supausat), Puèg-ricard, Ante, Borlens,  Casin de Ròca,  Corbiac, Masquièras, Montairal, Sent Vit de Dòrn, Tesac. Es a comparar ambe l'informacion del meteis siti : en 1793, la municipalitat èra « Tournon, Anthe, Bourlens, Cazideroque, Courbiac, Lamothe, Masquieres, Montairal, Pericart, Saint Georges, Saint Vite et Thezac », donc **Tornon**, Ante, Borlens, Casin de Ròca, Corbiac, La Mòta (nom supausat), Masquièras, Montairal, Puèg-ricard, Sent Jòrdi, Sent Vit de Dòrn e Tesac . Donc, tot lo canton èra en una sola comuna, Tornon. 

Tornon perdèt, en 1837, Montairal e Sent Vit de Dòrn, e en 1876, Ante, Borlens, Casin de Ròca, Corbiac, Masquièras, Tesac, que venguèron de comunas (Sent Jòrdi, que dependiá de Sent Vit, ne venguèt independent en 1846).

## Administracion

 

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, Tornon èra canton; es ara del canton de *Le Fumélois* (en francés).
* L'intercomunalitat foguèt la Comunautat de comunas del Tornonés (residéncia a Tornon), d'aquí a 2011, e après Fumèl Comunautat, venguda en 2017, per fusion ambe la de Pena, la CC de Fumèl Val d'Òut.

## Demografia

* en 1837, pèrda de Montairal e Sent Vit de Dòrn (Sent Jòrdi èra dins Sent Vit); en 1876, pèrda d'Ante, Borlens, Cazideroque, Corbiac, Masquièras e Tesac
* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luècs e monuments
* Tor de Vila bastida en 1637 a l'angle dels cobèrts de la plaça de la Comuna, per lo maçon Imbert Delfau ;
* Glèisa *Saint-André-de-Carabaisse*, a La Mòta  classada monument istoric en 1994
* Glèisa Sent Bertomiu, neogotica, que son cloquièr fa tanben castèl d'aiga
* Ostal dich de l'Avescat del sègle XIII, classat monument istoric en 1912


Tournon-d'Agenais - Maison dite l'Abescat -1.JPG|Ostal de l'Avescat, ancian ostal de l'avesque.
Tournon-d'Agenais - Maison -3.JPG|Ostal bastit al sègle XIII, modificat al sègle XV per apondi d'una tor-escalièr puèi de modificacions son fachas al sègle XVIII, *rue Philippe*.
Tournon-d'Agenais - Maison -1.JPG|Ostal del sègle XIII, *rue de la Citadelle*.


## Personalitats ligadas ambe la comuna
* Joseph Rumeau, nascut a Tornon (1849-1940), avesque d'Angieus (1898-1940)
* Pierre Mutz, nascut a Tornon lo 15 de novembre 1942, ancian prefet de polícia de París e ancian prefet de la region Illa de França, prefet de París

## Veire tanben
* Comunas d'Òut e Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas