open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Batalha de Taiyuan

La **batalha de Taiyuan** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 1 de setembre au 9 de novembre de 1937. Opausèt lei fòrças unidas dei republicans e dei comunistas chinés ( òmes) a l'armada imperiala japonesa ( òmes). L'enjòc dau combat èra la vila de Taiyuan que foguèt finalament conquistada per lei Japonés après la retirada dei soudats chinés menaçats d'enceuclament. Aquela victòria permetèt ai Japonés de renfòrçar sa preséncia dins lo nòrd de China, especialament dins la region dei minas de carbon de Datong.

Dins lo corrent de la batalha, lei Chinés perdiguèron aperaquí  òmes còntra  per lei Japonés.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Xinkou

La **batalha de Xinkou** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 13 de setembre au 11 de novembre de 1937. Opausèt lei tropas unidas dei republicans e dei comunistas chinés a l'armada imperiala japonesa. Coma per leis autrei batalhas de l'acomençament de la guèrra, lei fòrças chinesas èran pus nombrosas ( òmes còntra ) mai lei Japonés avián un equipament superior (500 avions, 300 carris leugiers e 130 naviris còntra solament 200 avions). L'objectiu dei Chinés èra d'utilizar lo pas de Xinkou per arrestar l'avançada japonesa en Shanxi. Pasmens, maugrat una resisténcia acarnada e la pèrda de  combatents, la linha chinesa foguèt rompuda e lei Japonés capitèron d'avançar pauc a pauc. Lei Japonés perdiguèron  òmes pendent lei combats. Conjugada ambé la batalha de Taiyuan, aquela victòria permetèt a l'armada japonesa de prendre lo contraròtle de la màger dau nòrd de China.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Taierzhuang

La **batalha de Taierzhuang** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 24 de març au 7 d'abriu de 1938. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva japonesa ( òmes) destinada a conquistar lo districte de Taierzhuang defenduda per lei tropas republicanas chinesas sostenguda per un còrs aerian sovietic. L'objectiu de l'armada imperiala èra de completar sa conquista de la vila de Xuzhou ambé la presa d'una partida dei territòris vesins. Pasmens, l'ataca se turtèt a una guerilha acarnada sus lei linhas d'avitalhament japonesas e ai bombardaments de l'aviacion sovietica mandada 	oficiosament en China. Enceuclats, lei Japonés capitèron de se retirar a partir dau 6 d'abriu. Sei pèrdas totalas agantèron  òmes. De son caire, lei Chinés perdiguèron aperaquí  combatents. 

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Xuzhou

La **batalha de Xuzhou** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 24 de març au 1 de mai de 1938. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva japonesa destinada a assegurar l'ocupacion dau nòrd de China. Opausèt una fòrça republicana d'aperaquí  òmes a  Japonés. Coma per lei batalhas precedentas, lei Chinés èran pus nombrós mai son armament èra inferior e pas sufisent. Lei Japonés capitèron ansin d'enceuclar de fòrças chinesas importantas a l'entorn de Xuzhou. Pasmens, en causa de son inferioritat numerica, aquel enceuclament èra feble dins certanei sectors e lei soudats chinés capitèron de sortir de la vila e de se retirar vèrs l'oèst. Lei pèrdas foguèron de respectivament  òmes per lei Chinés e de  per lei Japonés.

## Liames intèrnes

* Batalha de Taierzhuang, autra batalha que se debanava dins lo nòrd de China durant la premiera mitat de l'annada 1938.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Xavier Bosch i Sancho

**Xavier Bosch e Sancho** (Barcelona, 21 de julhet de 1967) es un jornalista e escrivan catalan. Foguèt lo creador, amb Antoni Bassas, de l'espaci humorístic de Catalunya Ràdio *[[Alguna pregunta més ?]]*, Que recebèt per el un prèmi Ondas. Especializat en jornalisme esportiu, trabalhèt a *[[La Vanguardia]]*, TV3, RAC 1 e dirigiguèt l*[[Avui]]* (2007 – 2008). Lo 2010 foguèt un dels impulsors de l*[[Ara]]*. Per çò qu'es de la siá trajectòria coma romancièra, destaca la trilogia protagonizada pel jornalista Dani Santana e formada de *[[Se sabrà tot]]* —ganhanta del Prèmi Sant Jordi de roman de 2009—, *Homes d'honor* (2012) i *Eufòria* (2014), i *Algú com tu* (2015), ganhanta del Prèmi Ramon Llull 2015.

## Libres publicats
### Narratiu brèu
* *Jo, el simolses*, Barcelona: La Magrana, 1992.
* *Estimat diari* (amb Lloll Bertran, Antoni Bassas), Barcelona: La Magrana, 1996.
* *Vicis domèstics*, Barcelona: La Magrana, 1998. 

### Roman
* *La màgia dels reis*, Barcelona: Columna - La Galera, 1994. 
* *[[Se sabrà tot]]*, 2009.
* *Homes d'honor*, Barcelona: Proa, 2012.
* *Eufòria*, 2014.
* *[[Algú com tu]]*, 2014

### Teatre
* *El culékulé*, Barcelona: La Magrana, 1996 (amb la siá correspondenta representacion al Teatre Arnau —mai de 100 accions— de la man detla Companyia Focus).

## Premis
* Prèmi Ondas 1997 per l'espaci d'umor *Alguna pregunta més?* 
* Prèmi Mundo Deportivo de jornalisme 1999, pel programa *Aquest any, cent!*. 
* Prèmi APEI-Catalunya (en la siá sièisena edicion) per lo sieu prètzfach coma cap de programacion de RAC 1 e menaire del magazin maitial *El món a RAC 1*. 
* Premi Ràdio Associació de Catalunya 2007, en la categoria de Melhor Programa de Ràdio per *El món a RAC 1*.
* Premi Sant Jordi per la novel·la *[[Se sabrà tot]]*.
* Prèmi Ramon Llull 2015 pel roman *Algú com tu*.

## Referéncias

## Ligams extèrnes
* Cafè Baviera
Batalha de Nanquin

La **batalha de Nanquin** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 3 au 13 de decembre de 1937. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva japonesa ( òmes) còntra la capitala chinesa dau periòde defenduda per aperaquí  òmes. S'acabèt per la presa de la vila maugrat una defensa acarnada ( combatents chinés perduts). Après aquela conquista, acomencèt lo Chaple de Nanquin que veguèt l'execucion de  a  civius per l'armada japonesa.

## Liames intèrnes

* Chaple de Nanquin.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Suixian-Zaoyang

La **batalha de Suixian-Zaoyang** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 20 d'abriu au 24 de mai de 1939. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva japonesa còntra lei vilas de Suixian e de Zaoyang. Aquò èra destinat a completar la victòria japonesa de Wuhan qu'aviá permés a l'armada imperiala de renfòrçar sei posicions en China Centrala. Lo 7 de mai, lei doas vilas foguèron conquistadas mai lo 15, lei tropas de l'Armada Nacionala Revolucionària ataquèron lei Japonés per darrier. Après tres jorns de combats violents, lei soudats japonés deguèron se retirar e abandonar Zaoyang (19 de mai) e Suixian (23 de mai).

Durant la batalha, lei Chinés perdiguèron aperaquí  òmes còntra  per lei Japonés.

## Liames intèrnes

## Bibligrafia

## Nòtas e referéncias
Premiera batalha de Changsha

La **premiera batalha de Changsha** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 17 de setembre au 6 d'octòbre de 1939. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva japonesa còntra la vila qu'èra una crosiera estrategica en China Centrala. Ja destrucha per de bombardaments japonés e d'incendis volontaris chinés dins l'encastre de la tactica de tèrra cremada adoptada per Chiang Kai-shek, la ciutat foguèt defenduda per lei tropas republicanas chinesas que capitèt de rebutar leis atacas advèrsas. Puei, fins au 10 d'octòbre, una tiera d'incursions permetèt ai Chinés de reconquistar divèrsei territòris dins lei províncias vesinas.

Cada camp perdiguèt aperaquí  òmes durant la batalha.

## Liames intèrnes

* Segonda batalha de Changsha.
* Tresena batalha de Changsha.
* Quatrena batalha de Changsha.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha dau sud de Guangxi

La **batalha dau sud de Guangxi** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 15 de novembre de 1939 au 30 de novembre de 1940. Foguèt la consequéncia d'una tiera d'ofensivas japonesa còntra lo litorau de la província de Guangxi qu'èra defendut per lei tropas republicanas chinesas. L'objectiu dei Japonés èra de copar lei linhas d'avitalhament chinesas que passavan per l'ocean. Durant lei premierei fasas de la batalha, l'armada imperiala capitèt mai d'un desbarcament lòng de la còsta e ocupèt Nanning. Puei, assaièron d'avançar vèrs lo nòrd e en setembre de 1940, avián copat cada rota importanta en direccion de Chongqing. Pasmens, de còntra-ofensivas chinesas recurrentas causèron de pèrdas importantas dins lei rengs japonés. Ansin, en novembre de 1940, après l'ocupacion de l'Indochina Francesa, lei Japonés preferiguèron limitar son ocupacion ai pòrts principaus de la region e abandonèron la màger part de sei conquistas continentalas en Guangxi.

Lei pèrdas chinesas pendent la batalha agantèron  òmes còntra  per l'armada imperiala.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Zaoyang-Yichang

La **batalha de Zaoyang-Yichang** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 1 au 18 de junh de 1940. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva d'amplor de l'armada imperiala japonesa en direccion de Chongqing, la capitala novèla dei nacionalistas chinés dempuei la pèrda de Nanquin en novembre de 1938. Son objectiu èra de rompre la resisténcia chinesa e d'entraïnar la fin de la guèrra sus lo frònt chinés. Pasmens, lei Japonés mau capitèron de reünir pron de combatents e d'armaments per destrurre totei lei ponchs de resisténcia chinés. Ansin, après plusors succès iniciaus, lei Japonés manquèron d'avitalament e subiguèron de pèrdas importantas en causa de còntra-ofensivas chinesas.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Ofensiva dei Cent Regiments

L**'ofensiva dei Cent Regiments** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 20 d'aost au 5 de decembre de 1940. Organizada per lei tropas comunistas chinesas, amirava lei linhas d'avitalhament e de comunicacion japonesas dau nòrd de China e foguèt devesida entre doas fasas diferentas. Premier, de guerilhas comunistas ataquèron la logistica japonesa (aost-setembre). Puei, lei Chinés ataquèron dirèctament lei tropas japonesas (setembre-decembre). Aquò permetèt la destruccion de mai d'una installacion miniera ò industriala utilizada per Japon mai entraïnèt una repression dura. Lo bilanç de l'ataca foguèt donc considerat coma mitigat per lei caps comunistas e la prioritat foguèt tornarmai donada a la lucha insureccionala menada per de movements de guerilha.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha dau sud de Henan

La **batalha dau sud de Henan** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 30 de genier au 1 de març de 1941. Foguèt la consequéncia d'una tiera d'ofensivas japonesas còntra lei posicions chinesas dins lo sud de la província de Henan. L'objectiu èra la conquista dau ret sud dau camin de fèrre de Ping-Han. Pasmens, lei Chinés capitèron de rebutar totei leis ofensivas japonesas.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Nanchang

La **batalha de Nanchang** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 17 de març au 9 de mai de 1939. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva japonesa ( òmes) còntra la vila de Nanchang e sa província defendudas per lei tropas republicanas chinesas ( òmes). Lei Japonés capitèron d'intrar dins la ciutat tre lo 26 de març mai foguèron per la seguida menaçat per una còntra-ofensiva chinesa acomençada lo 21 d'abriu. Una tiera de bombardaments aerians fòrça durs foguèt alora necessari per arrestar l'ataca chinesa. Lo 9 de mai, lei Chinés suspendiguèron seis assauts e laissèron Nanchang ai Japonés. Aquela victòria permetèt ai Japonés de menaçar lei províncias dau sud-èst de China e lei linhas d'avitalhament dei tropas republicanas.

Lei pèrdas umanas de la batalha foguèt de  òmes per lei Chinés e d'aperaquí  per lei Japonés.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Shanggao

La **batalha de Shanggao** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 14 de març au 9 d'abriu de 1941. Foguèt la consequéncia d'una tiera d'ofensivas de l'armada imperiala japonesa ( òmes) còntra lei posicions chinesas ( òmes) dins lei províncias de Henan, de Jiangxi e lòng dau Fluvi Blau. La vila de Changsha èra tanben un objectiu possible de l'ofensiva. Lei Japonés organizèron tres ofensivas simultanèas qu'obliguèron lei Chinés de recular. Pasmens, lei tropas nacionalistas capitèron de copar lei linhas d'avitalhament de l'armada imperiala. Infligiguèron pereu de pèrdas importantas ai renfòrç mandats dins la region per assaiar de tornar prendre lo contraròtle dei rotas entraïnant la revirada de l'ofensiva.

Lei Chinés perdiguèron aperaquí  òmes pendent la batalha còntra  per lei Japonés.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha dau sud de Shanxi

La **batalha dau sud de Shanxi** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 7 au 27 de mai de 1941. Foguèt la consequéncia d'una ataca japonesa còntra lei pòchas de resisténcia dei tropas nacionalistas chinesas demoradas dins lei montanhas dau sud de la província de Shanxi. Afeblits per una tiera de bombardaments aerians, lei Chinés foguèron obligats d'abandonar sei basas e perdiguèron lo contraròtle de plusors axes de comunicacion dau nòrd de China.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Segonda batalha de Changsha

La **segonda batalha de Changsha** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 6 de setembre au 8 d'octòbre de 1941. Après la premiera batalha de Changsha en setembre-octòbre de 1939, foguèt la segonda temptativa japonesa de conquista de la vila, crosiera estrategica en China Centrala. La batalha acomencèt ambé d'atacas de la guerilha chinesa que decidèron l'Estat Major japonés de mandar una fòrça importanta ( òmes en delà dau riu Miluo per eliminar lei pòchas de résisténcia a l'entorn de Changsha. La vila foguèt agantada per lei Japonés lo 27 de setembre mai la resisténcia de sei defensors empachèt leis asalhidors de l'ocupar. Après aquela revirada, l'armada imperiala se retirèt.

## Liames intèrnes

* Premiera batalha de Changsha.
* Tresena batalha de Changsha.
* Quatrena batalha de Changsha.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Tresena batalha de Changsha

La **tresena batalha de Changsha** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 24 de decembre de 1941 au 15 de genier de 1942. Foguèt la tresena ofensiva de l'armada japonesa per conquistar Changsha, crosiera estrategica de China Centrala, après doas reviradas en 1939 e en 1941. Son objectiu èra d'ocupar lei Chinés per leis empachar de sostenir lei Britanics atacats dins lo Sud-Èst Asiatic après l'ataca de Pearl Harbor (7 de decembre de 1941).  soudats de l'armada imperiala i participèron sota lo comandament dau generau Yuiki Anami. En fàcia, lei Chinés alinhèron  òmes dirigits per lo generau Xue Yue. L'ataca japonesa conoguèt plusors succès iniciaus coma lo passatge dau riu Miluo (27 de decembre) e menacèron lo nòrd de Changsha. Pasmens, foguèron obligats de se retirar après una còntra-ofensiva chinesa lo 1 de genier. La retirada de l'armada japonesa, secutada per la guerilha chinesa, aguèt luòc dins de circonstàncias fòrça malaisadas e entraïnèt de pèrdas importantas dins lei rengs de l'armada imperiala ( tuats) e l'abandon  de 600 pèças d'artilhariá. De son caire, l'armada chinesa subiguèt de pèrdas pus feblas ( mòrts).

## Liames intèrnes

* Premiera batalha de Changsha.
* Segonda batalha de Changsha.
* Quatrena batalha de Changsha. 

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de l'oèst de Hubei

La **batalha de l'oèst de Hubei** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 12 de mai au 3 de junh de 1943. Foguèt una temptativa novèla de conquista de la capitala provisòria dei nacionalistas, Chongqing , per lei Japonés. Per aquò, l'armada imperiala assaièt de passar a travèrs de la província de Hubei. Coma lei còps precedents, se turtèt a una resisténcia fòrta e son ofensiva mau capitèt. Pasmens, lei pèrdas chinesas ( òmes) foguèron fòrça superioras a aquelei dei Japonés ( òmes).

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Operacion Ichi-Go

L**'operacion Ichi-Go** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 19 d'abriu au 31 de decembre de 1944. Foguèt una ofensiva d'amplor menada per l'armada imperiala japonesa qu'èra destinada a durbir una rota de comunicacion ambé l'Indochina Francesa e a destrurre lei basas aerianas utilizadas per lei Chinés e leis Estatsunidencs. En abriu e en mai, lei Japonés ataquèron donc lei tropas chinesas cargadas de protegir la posicion estrategica de Luoyang que deguèron se retirar. Puei, dins lo corrent de mai, lei Japonés ataquèron e ocupèron lei vilas de Changsha, de Hengyang, de Guilin e de Liuzhou. 

Aquelei victòrias permetèron d'establir una liason amb Indochina e d'infligir de pèrdas duras ai Chinés ( combatents perduts còntra ). En revènge, mau capitèron d'eliminar la preséncia aeriana deis Aliats. D'efèct, leis Estatsunidencs abandonèron sei basas dau sud de China au profiech d'installacions situadas dins lei regions interioras ò dins leis Illas Mariannas. De mai, l'aumentacion rapida dau territòri ocupat per l'armada japonesa entraïnèt una dispersion pus importanta de seis unitats e melhorèt pas sa seguretat en fàcia deis atacas menadas per lei diferentei guerilhas chinesas. A la perfin, aquò favorizèt la reconquista chinesa de 1945.

## Liames intèrnes

* Quatrena batalha de Changsha.
* Batalha de Guilin-Liuzhou.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Quatrena batalha de Changsha

La **quatrena batalha de Changsha** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala de mai a aost de 1944. Fa partida dei batalhas principalas de l'operacion Ichi-Go. Foguèt la quatrena temptativa japonesa per conquistar la vila qu'èra una crosiera estrategica en China Centrala. Enceuclats après la neutralizacion d'una partida importanta de sei tropas de montanha, lei Chinés foguèron obligats d'evacuar la vila. Perdiguèron aperaquí  òmes e deguèron faciar una ataca de l'armada imperiala còntra Hengyang que tombèt a son torn après 47 jorns de combat. Aquò entraïnèt la pèrda de  combatents chinés suplementaris. De son caire, Japon perdiguèt  òmes per conquistar Changsha e  a Hengyang.

## Liames intèrnes

* Operacion Ichi-Go.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Guilin-Liuzhou

La **batalha de Guilin-Liuzhou** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 16 d'aost au 24 de novembre de 1944. Fa partida dei batalhas principalas de l'operacion Ichi-Go. Après la conquista de la màger part dei províncias de Hunan e de Guangdong, lei Japonés menacèron Guilin e Liuzhou. Coma la defensa èra principalament assegurada per de subrevivents de la quatrena batalha de Changsha, lei Chinés tenián pas pron d'efectius per defendre lei doas vilas que foguèron perdudas. Pasmens, capitèron de gardar lo contraròtle dei dos tèrç de la província de Guangxi.

## Liames intèrnes

* Operacion Ichi-Go.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Ofensivas chinesas de 1945

Leis **ofensivas chinesas de 1945** son una tiera d'atacas que se debanèron dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala de març a aost de 1945. Acomencèron amb una ofensiva japonesa còntra la província de Henan (21 de març - 7 de junh) que se turtèt a de còntra-ofensivas acarnadas dei tropas chinesas renfòrçadas per un còrs aerian estatsunidenc. Aquò entraïnèt la revirada de l'ataca de l'armada imperiala que comencèt de faciar de dificultats logisticas grèvas dins certanei sectors. Tre lo mes d'abriu, d'ofensivas chinesas en Guangxi permetèron la reconquista de territòris perduts durant l'operacion Ichi-Go. Aquelei succès foguèron completats en julhet per d'atacas còntra Henan, Fujian e Guangdong que foguèron a cha pauc abandonats per lei Japonés. En aost, l'invasion sovietica de Manchoria agravèt lei problemas de Japon e un nombre important de sei soudats foguèron enceuclats dins una pòcha a l'entorn de Nanchang. Lo 10 d'aost, lei fòrças japonesas de la província de Guangxi capitulèron e lo rèsta reculèt sus totei lei frònts fins a la capitulacion sensa condicion de Tòquio.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Vicent Olmos

**Vicent Salvador Olmos i Tamarit** (Catarroja, País Valencian, 24 de genièr de 1954) es un editor e istorian valencian. Demest los pionièrs e menaires dins lo mond de l'edicion valenciana en lenga catalana, fondador de la revista *Afers. Fulls de recerca i pensament* e editor de la revista *El contemporani*, recebèt per son activitat considerabla dins la divulgacion culturala en catalan lo Prèmi Vicent Ventura lo 21 d'abril de 2015.

## Referéncias
David Roberts

thumb|200px|David Roberts en 1844
**David Roberts** (Stockbridge, Edimborg, Escòcia, 24 d’octobre de 1796 - Londres, 25 de novembre de 1864) foguèt un pintre escocés. Es conegut mai que mai per sas aqüarèlas que representan la vida a l’Orient Mejan. L’ensems de sas 248 litografias sont gropadas dins sièis volums, que los tres primièrs descrivon Egipte e Nubia.
Batalha de Changde

La **batalha de Changde** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 2 de novembre au 20 de decembre de 1943. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva japonesa còntra la vila de Changde per mantenir la pression sus son advèrsari e l'empachar de concentrar sei fòrças sus un autre ponch dau frònt. La vila, que teniá ges de defensa importanta, foguèt conquistada lo 2 de novembre per lei Japonés que deguèron l'abandonar lo 19 après una còntra-ofensiva chinesa. Una ataca novèla permetèt ai Japonés de tornar prendre lo contraròtle de Changde lo 9 de decembre. Dins aquò, coma lo premier còp, aquela presa foguèt provisòria car l'armada chinesa organizèt tornarmai una tiera de còntra-ofensivas que li permetèron de reconquistar la vila lo 20 de decembre marcant la fin de la batalha.

Lo bilanç militar foguèt de  soudats perduts per lei Chinés e de  per lei Japonés. Pasmens, lei pèrdas civilas foguèron tanben fòrça importantas (benlèu  mòrts) en causa de l'utilizacion massiva d'armas quimicas e bacteriologicas per l'armada imperiala.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
.sex

**** ("sèxe", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 18 d’abril de 2015.

## Referéncias
Granda Mosqueta de Samarra

La **Granda Mosqueta de Samarra** es una mosqueta dau sègle IX bastida entre 848 e 851 a l'iniciativa dau califa abbassida Al-Mutawàkkil (847-861). A la fin de sa construccion, èra la mosqueta pus granda de la planeta. Foguèt destrucha en 1278 dins lo corrent deis invasions mongòlas. Pasmens, lo minaret e la muralha exteriora subrevisquèron.

Considerada coma un cap d'òbra de l'art abbassida, la mosqueta foguèt inscricha au Patrimòni Mondial de l'Umanitat de l'UNESCO en 2007.

## Liames intèrnes

* Samarra.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Zigorat

Un **zigorat** es un bastiment religiós piramidau de la Mesopotamia antica. Sa cima èra utilizada coma plataforma per bastir un temple. Lei zigorats èran generalament gropats au sen d'un sanctuari religiós.


File:Choghazanbil2.jpg|Zigorat elamita de Chogha Zanbil qu'es lo zigorat mai conservat d'Orient Mejan.
File:Ancient ziggurat at Ali Air Base Iraq 2005.jpg|Zigorat neoassirian restaurat dins la vila d'Ur.
File:The ziggurat at Aqar Quf.jpg|Partidas restauradas e còr rocassós largament destruch dau zigorat de Dur-Kurigalzu.


## Liames intèrnes

* Mesopotamia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Wuhan

La **batalha de Wuhan** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 11 de junh au 27 d'octòbre de 1938. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva japonesa dirigida còntra Wuhan, capitala de la província de Hubei. Coma per lei batalhas precedentas dempuei l'acomençament de la guèrra, lei Japonés èran mens nombrós ( òmes còntra ) mai tenián un comandament e un equipament superiors (500 avions e 120 naviris còntra 200 avions e 30 naviris). De mai, utilizèron d'armas quimicas per rompre lei posicions defensivas chinesas pus poderosas. Après mai de quatre mes de combats, la vila foguèt finalament conquistada per lei Japonés que se turtèron fins a la fin de la guèrra a una guerilha fòrça activa dins tota la província.

La batalha foguèt saunosa per lei camps. Lei Chinés perdiguèron aperaquí  òmes e la quasi totalitat de sei fòrças aerianas e navalas. Lei destruccions èran tanben fòrça importantas dins tota la region en causa de la dubertura dei levadas per arrestar la progression enemiga. Lei Japonés perdiguèron  òmes e 150 avions. Aqueu bilanç (2 soudats chinés perduts per 1 soudat japonés eliminat en plaça de 3,6 per 1 un an aperavans) illustrèt lo melhorament de l'armada chinesa que capitèt pauc a pauc d'alentir puei d'arrestar l'expansion japonesa en China.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Wake

La **batalha de Wake** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 8 au 23 de decembre de 1941. Foguèt la consequéncia d'una ataca japonesa còntra l'atòl qu'èra defendut per una garnison estatsunidenca de 450 militars. En causa de sa posicion estrategica que representava una menaça per lei projèctes d'expansion de Japon en Asia dau Sud-Èst, una fòrça d'ataca importanta (2 pòrta-avions, 3 crosaires, 10 naviris mens importants e  soudats) foguèt reünida. Se turtèt a una resisténcia acarnada dei defensors que foguèron pasmens obligats de capitular en causa de son inferiotat numerica.  Japonés foguèron tuats durant la batalha còntra 119 Estatsunidencs. Lo rèsta de la garnison foguèt capturat e l'illa demorèt ocupada per l'armada imperiala fins a la fin de la guèrra.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Chloe Bennet

250px|thumb|Chloe Bennet en 2014 a Paleyfest
**Chloe Bennet** (en chinés: 汪可盈), nascuda **Chloe Wang** (Chicago, 18 d'abril de 1992) es una actritz e cantaira americana. Se faguèt conéisser mondialament gràcias a son ròtle de Skye Johnson dins la sèria de television *[[The Agents of S.H.I.E.L.D.]]*.
Alexandra Daddario

thumb|250px|Alexandra Daddario a la Wondercon en abril de 2015

**Alexandra Anna Daddario** (Nòva York, 16 de març de 1986) es una actritz e modèla americana. Foguèt revelada en 2010 gràcias a son ròtle d'Annabeth Chase dins la tièra de films *[[Percy Jackson]]*. Apareguèt tanben dins d'autras produccions coma *Texas Chainsaw 3D*, *Bereavement* o *Hall Pass*, mas es subretot a partir de 2014 gràcias a la sèria de television *[[True Detective]]* que coneguèt un prestigi internacional.
Dove Cameron

**Dove Olivia Cameron**, nascuda **Chloe Celeste Hosterman** (Seattle, Estats Units, 15 de genièr de 1996) es una actritz e cantaira americana. Se faguèt famosa tre 2013 per son interpretacion de las sòrres bessonas personatges principals de la sèria de television del *[[Disney Channel]]* *[[Liv and Maddie]]*.
Kimberly Bryant

**Kimberly Bryant** (Memphis, Estats Units, 14 de genièr de 1967) es una engenhaira americana. En constatar la preséncia escassa de gents d'origina africana demest, fondèt en 2011 l'organizacion educativa non-lucrativa Black Girls CODE (BGC). En 2013 la revista americana *[[Business Insider]]* la situèt demest los 25 afroamericans mai influents dins lo domeni de la tecnologia.  

## Biografia
Kimberly Bryant nasquèt en 1967 a Memphis. Estudièt a la Memphis Central High School abans d'integrar l'Universitat Vanderbilt de Nashville. S'i diplomèt en engenhariá electrica en 1989 e trabalhèt puèi per las firmas Westinghouse Electrics e DuPont. S'endralhèt posteriorament cap a la biotecnologia e mai tard l'industriá farmaceutica qu'i trabalhèt per Pfizer, Merck, Genentech e Novartis.

Foguèt en 2011 quand sa filha Kai, qu'en aquel temps aviá pas que 10 ans, participèt a de corses de programacion informatica ont èra la sola dròlla negra que Kimberly decidiguèt de s'avodar a l'educacion de las dròllas afroamericanas e creèt l'organizacion Black Girls Code. Lo succès de l'iniciativa que s'espandiguèt lèu dins totes los Estats Units e mai en Africa del Sud, faguèt qu'en 2013 Bryant recebèt lo Prèmi White House Champion of Change for Tech Inclusion.
Elizabeth Olsen

thumb|250px|Elizabeth Olsen a la Convencion Internacionala dels Comics de San Diego en 2014
**Elizabeth Chase Olsen**, tanben escaissada **Lizzie Olsen** (Sherman Oaks, Califòrnia, 16 de febrièr de 1989) es una actritz e cantaira americana. Sòrre pichona de las actrises bessonas Mary-Kate e Ashley Olsen, se faguèt conéisser gràcias als films *[[Godzilla]], *Silent House*, *Liberal Arts*, e *Martha Marcy May Marlene''.
Dur-Sharrukin

**Dur-Sharrukin** es una anciana capitala de l'Empèri Assirian situada dins lo nòrd de l'Iraq actuau a 15 km de Mossul. Sa construccion acomencèt a l'iniciativa dau rèi Sargon II (721-705 av. JC). Foguèt inaugurada en 707 av. JC e laissada inacabada dos ans pus tard après la mòrt de Sargon II considerat coma maudit. Niniva venguèt alora la capitala novèla.

La construccion de la vila aguèt luòc dins un endrech quasi inocupat e mobilizèt de ressorsas considerablas durant un desenau d'annadas. Aviá un plan quadrangular e èra protegida per un barri fòrça espés. Son còr èra un ensems monumentau centrat sus un vast palais reiau, un complèx administratiu e plusors temples. La ciutat teniá pereu un palais fortificat utilizat coma arsenau.

Après son abandon, lo site foguèt jamai ocupat per una vila importanta e es donc ben conservat. Dur-Sharrukin foguèt ansin la premiera vila mesopotamiana que foguèt l'objècte de cavaments importants que comencèron dins lo corrent deis annadas 1840 e 1850. D'esculturas nombrosas i foguèron descubèrtas.


File:Louvre-TaureauAile.jpg|Gravadura representant un grau amb una tèsta umana.
File:Sargon II and dignitary (particular).jpg|Gravadura representant Sargon II sus un bas-relèu.
File:8th campaign Sargon Louvre AO5372.jpg|Tauleta depintant la 8 campanha militara de Sargon II.
File:Victor Place Khorsabad.jpg|Plan quadrangular de la vila establit per leis arqueològs francés a l'origina dei cavaments dau sègle XIX.
File:History of Art for Beginners Vol 3 Architecture 019.jpg|Plan dau palais establit per leis arqueològs francés dau sègle XIX.


## Liames intèrnes

* Empèri Assirian.
* Sargon II.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Laura Battini e Pierre Villard, « Dûr-Šarrukîn », dans F. Joannès (dir.), *Dictionnaire de la civilisation mésopotamienne* (2001), pp. 248-251.

## Nòtas e referéncias
Batalha de Hong Kong

La **batalha de Hong Kong** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 8 au 25 de decembre de 1941. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva japonesa ( òmes) còntra la garnison britanica ( òmes) cargada de protegir la colonia. La resisténcia dei defensors foguèt viva mai deguèron abandonar lo continent après una setmana de combats e capitular après doas setmanas de combats suplementaris. Perdiguèt oficialament  tuats e lo rèsta foguèt capturat. De son caire, l'armada japonesa aviá perdut  mòrts e  bleçats. Aperaquí  civius foguèron tuats dins lo corrent de la batalha e  bleçats. Pasmens, divèrsei chaples de presoniers ò de civius sospichats d'aver ajudat la resisténcia britanica aguèron luòc après la rediccion.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Metòpa

Una **metòpa** es un panèu arquitecturau de forma rectangula generalament ornat de relèus. Dins l'òrdre doric, es situada au dessüs de l'arquitrau en alternància ambé lei triglifs. Aquel ensems forma una frisa.

## Liames intèrnes

* Òrdre Doric.
* Arquitrau.
* Triglif.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** D. S. Robertson, *Handbook of Greek and Roman Architecture*, Cambridge University Press (1929).

## Nòtas e referéncias
Jacques Carrey

**Jacques Carrey** (12 de genier de 1649, Tròias - 18 de febrier de 1726, Tròias) foguèt un artista francés dau rèine de Loís XIV. Au servici de l'ambassador de França dins l'Empèri Otoman, foguèt l'autor de mai d'un dessenh depintant la vida dins la societat otomana e leis esculturas dau Partenon avans l'explosion que destruguèt la màger part dau temple en 1687.

## Liames intèrnes

* Partenon.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Egida

L**'Egida** es una arma meravilhosa de la mitologia grèga tenguda per Zèus e qu'es lo simbòl de sa poissança sobeirana. Permet a Zèus d'entraïnar lo tròn e leis ulhauç. Sa descripcion varia en foncion deis autors e dei racòntes. Pasmens, sa forma pus frequenta es aquela d'un pèu de cabra (Amaltèa segon leis autors pus tardius). Es de còps prestada a Atena e pus rarament a Apollon.

## Liames intèrnes

* Atena.
* Zèus.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Amazonomaquia

Una **amazonomaquia** es un tèma iconografic de l'Antiquitat grèga e romana. Es compausat de scenas de combats opausant d'amazonas e de Grècs, especialament d'eròis mitologics. En particular, doas scenas èran relativament popularas : la captura de la rèina Ipolita per Tesèu e la victòria d'Aquilles còntra Pentesilea.

## Liames intèrnes

* Amazònas (mitologia).

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Dur-Kurigalzu

**Dur-Kurigalzu** es un site arqueologic de Mesopotamia situat a 30 km a l'oèst de Bagdad. Fondada vèrs 1400 av. JC, foguèt la capitala d'un rèi cassita de Babilònia (Kurigalzu I ò Kurigalzu II). Èra centrada sus un complèx religiós format d'un zigorat e d'au mens tres temples e sus un palais qu'es encara mau conegut. Un barri permetiá de protegir una zòna d'una superficia de 225 ectaras. Aquel ensems presentava mai d'una innovacion coma lo nombre d'unitats, l'existéncia d'un portau de maçonariá ò de processions lòngas de personatges pintadas sus lei muralahs que semblan pas èsser estadas conservadas per la seguida.

## Liames intèrnes

* Zigorat.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Immunologia

L'immunologia es la sciéncia qu'estudia l'estructura e lo foncionament dau sistèma immunitari. Apareguèt tre l'Antiquitat dins lo corrent dei premiereis estudis sus lo tractament dei malautiás. La referéncia pus vièlha coneguda regardant lo subjècte aguèt luòc pendent l'episòdi de pèsta atenenca de 430-425 avC quand Tucidides (vèrs 460 - 400 avC) i observèt la resisténcia dei subrevivents de l'epidemia que podián s'ocupar dei victimas sensa contractar la malautiá un segond còp. Dempuei lo sègle XIX e lo melhorament dei tecnicas d'observacion, aquela sciéncia a conegut de progrès fòrça importants.

## Liames intèrnes

* Sistèma immunitari.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Azərbaycan marşı

***Azərbaycan marşı*** es l'imne nacional d'Azerbaitjan. La letra foguèt escricha pel poèta Ahmed Javad, e la musica foguèt compausada pel grand compositor azèria‎ Üzeyir Hajibeyov.

## Version azèria
 
Azərbaycan! Azərbaycan!
Ey qəhrəman övladın şanlı Vətəni!
Səndən ötrü can verməyə cümlə hazırız!
Səndən ötrü qan tökməyə cümlə qadiriz!
Üç rəngli bayrağınla məsud yaşa!
Üç rəngli bayrağınla məsud yaşa!

Minlərlə can qurban oldu,
Sinən hərbə meydan oldu!
Hüququndan keçən əsgər!
Hərə bir qəhrəman oldu!

Sən olasan gülüstan,
Sənə hər an can qurban!
Sənə min bir məhəbbət
Sinəmdə tutmuş məkan!

Namusunu hifz etməyə,
Bayrağını yüksəltməyə,
Namusunu hifz etməyə,
Cümlə gənclər müştaqdır!
Şanlı Vətən! Şanlı Vətən!
Azərbaycan! Azərbaycan!
Azərbaycan! Azərbaycan!


## Traduccion en occitan

Azerbaitjan! Azerbaitjan!
Tèrra aimada de filhs valents!
Totes nosautres llestos per donar las nòstras vidas per tu!
Totes nosautres potentes per vessar la nòstra sang per tu!
Viu feliçment amb lo tieu tricolor!
Viu feliçment amb lo tieu tricolor!

Milièrs d'armas foguèron sacrificats per tu.
Lo tieu pitrau se tornèt un camp de batalha.
Los soldats que se privèron de la vida,
cadun d'eles se convertiguèt en un eròi.

Pòdes te convertir en un jardin florent.
Sacrificarem las nòstras vidas per tu en cada moment.
Mil e una tendresa i a en lo mieu còr.

Per manténer lo tieu onor.
Per levar la senyera 
e manténer lo tieu onor,
Tota la joenessa es impacient.
Tèrra aimada! Tèrra aimada!
Azerbaitjan! Azerbaitjan!
Azerbaitjan! Azerbaitjan!


## Ligams extèrnes
* Azərbaycan marşı (Anglés) (Azèri)
Hossein Shahabi

thumb|250px|Hossein Shahabi

**Hossein Shahabi** (nascut a Tabriz lo 28 de novembre de 1967) es un realizador, scenarista, productor cinematografic e fotograf iranian. 

## Referencia
* Ficha sul sit IMDb
* sourehcinema
* 19th Film Festival of Kerala
* 21st festival of vesoul France
.abb

**** (nom d'una societat creada en 1988 per fusion de l'entrepresa de Suècia ASEA - Allmänna Svenska Elektriska Aktiebolaget - e de l'entrepresa soïssa  Brown, Boveri & Cie) es un nom de domeni generic depausat per ABB. Es en servici dempuèi lo 25 d’abril de 2015.

## Referéncias
Batalha dei Filipinas (1941-1942)

La **batalha dei Filipinas** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 8 de decembre de 1941 au 8 de mai de 1942. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva japonesa ( òmes) còntra l'archipèla defendut per una fòrça estatsunidenca despariera formada de tropas regularas e colonialas ( òmes). Per redurre la superioritat numerica advèrsa, lei Japonés utilizèron una armada principalament compausada de tropas d'elèit que prenguèt rapidament l'avantatge dins la region de Luzon. Pasmens, l'estat-major decidèt de la retirar e de la mandar en Indonesia en genier de 1942. Aquò favorizèt lei defensors que capitèron alora de resistir quatre mes suplementaris avans de capitular.

Aperaquí  soudats estatsunidencas foguèron tuats durant la batalha e la quasi totalitat dei subrevivents foguèt capturada. De son caire, l'armada japonesa perdiguèt  soudats ( mòrts, 500 dispareguts e  bleçats).

## Liames intèrnes

* Batalha dei Filipinas (1944-1945).

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
HMS Prince of Wales

Lo ***HMS Prince of Wales (53)*** foguèt un cuirassat de classa King George V (1939) de la marina militara britanica. Armat lo 19 de genier de 1941, fasiá partida deis unitats pus modèrnas de la flòta e aguèt un ròtle important dins leis operacions d'intercepcion dau cuirassat alemand *[[Bismarck (cuirassat)|Bismarck]]* en mai. Puei, foguèt mandat ambé lo *HMS Repulse* en Asia dau Sud-Èst per renfòrçar lei defensas britanicas de la region. Pasmens, sensa proteccion aeriana, lei dos vaissèus foguèron aprefondats tre lo 10 de decembre de 1941 per l'aviacion japonesa.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Campanha deis Índias neerlandesas

La **campanha deis Índias neerlandesas** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 16 de decembre de 1941 au 10 de febrier de 1943. Foguèt la consequéncia d'una tiera d'ofensivas japonesas còntra lei colonias europèas, principalament neerlandesas, de la region. La defensa foguèt assegurada per lei tropas nerlandesas e sei supletius coloniaus. Recebèron lo sostèn de tropas dau Reiaume Unit, dau Commonwealth (subretot Índia e Austràlia) e deis Estats Units. En Timòr Èst, de soudats portugués, oficialament neutres, ajudèron leis Aliats après l'ocupacion de l'illa per lei Japonés. En causa de sa manca de preparacion e d'equipaments, lei soudats aliats foguèron pauc a pauc batuts permetent ai Japonés d'ocupar l'archipèla fins a la fin de la guèrra. Pasmens, certaneis unitats capitèron de formar de movements de guerilha.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Arquitrau

L**'arquitrau** es, dins l'arquitectura antica e sei derivadas, una partida de l'entaulament que pòrtan orizontalament sus lei colonas.

## Liames intèrnes

* Arquitectura classica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Triglif

Un **triglif** (var. **triglife**) es un ornament en relèu d'una frisa dorica. Format de dos canaus entiers e dos mieg-canaus, permet de separar lei metòpas.

## Liames intèrnes

* Òrdre doric.
* Arquitrau.
* Metòpa.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Acid arsènic

L**'acid arsènic** (simbòl quimic : H3AsO4) es una solucion aquosa formada a partir d'una reaccion quimica siá entre lo pentoxid d'arsèninc e l'aiga siá entre l'anidrid arseniós e l'acid nitric concentrat. Es un triacid minerau analòg a l'acid fosforic H3PO4. Sei valors de pKA son egalas a 2,62, 6,76 e 11,29 a 25°C . En causa de sa toxicitat fòrça importanta liada a la preséncia d'arsenic, a pauc d'aplicacions en fòra dei laboratòris ont es utilizat coma reactiu intermediari de certanei sintèsis. Pòu tanben de còps èsser utilizat dins la proteccion de la fusta ò dins lo tractament de superficia de certanei metaus.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Malàisia

La **batalha de Malàisia** se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 8 de decembre de 1941 au 31 de genier de 1942. Foguèt la consequéncia d'una ofensiva japonesa còntra la Malàisia Britanica. Maugrat sa superioritat numerica ( òmes còntra ), lei tropas britanicas mancavan de preparacion e d'armaments. Foguèron ansin rapidament vencudas e obligadas de se retirar en direccion de Singapor après la pèrda d'aperaquí  òmes ( tuats,  bleçats e  presoniers). De mai, la flòta britanica perdiguèt dos naviris importants (*[[HMS Prince of Wales]]* e lo *HMS Repulse*) lo 10 de decembre aprefondats per l'aviacion japonesa tre lo 10 de decembre. En comparason, lei pèrdas japonesas foguèron fòrça feblas ( tuats e  bleçats).

## Liames intèrnes

* Batalha de Singapor.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Władysław Bartoszewski

thumb|250px|Władysław Bartoszewski en agost de 2006
**Władysław Bartoszewski** (pron.: [wła'dysłaf barto'szefskʲi]; Varsòvia, 19 de febrièr de 1922 – Varsòvia, 24 d'abril de 2015) foguèt un politician, activista social, jornalista e istorian polonés.
Carlos Calderón Fajardo

**Carlos Salazar-Calderón Fajardo** (Juliaca, Peró, 19 de mai de 1946 – Lima, 29 d'abril de 2015) foguèt un sociològ, jornalista e escrivan peroan. En 1979 ganhèt lo Prèmi Unanue per son primièr roman: *La colina de los árboles*.

## Biografia
Carlos Salazar Calderón Fajardo nasquèt a Juliaca, vilòta peroana de la region de Puno, en 1946 dins una familha de classa mejana. Tre son jovent acompanhèt son paire, un mètge militar per mantes endreches e vilas de Peró, çò que desvolopèt sa curiositat, e l'endralhèt puèi cap a l'escritura.
Dins son adolescéncia coneguèt d'autres autors coma José María Arguedas o Juan Gonzalo Rose. Tre qu'acabèt son educacion segondària, foguèt mandat en Àustria per la familha per i estudiar la filosofia e aprendre la lenga alemanda dins la capitala, Viena. Pasmens durant aquel temps, agantèt la tuberculòsi e aguèt de passar un bèl temps dins un sanatòri. Un dels mètges que se trachavan d'el l'inicièt alara a la literatura alemanda e Salazar s'avodèt puèi a la lectura de Franz Kafka, Thomas Mann e mai divèrses autres autors alemands.

Tornat dins son país entamenèt d'estudis de sociologia a l'Universitat Catolica de Lima.

## Òbras
* *La colina de los árboles* (1980)
* *El que pestañea muere y otros cuentos* (1981)
* *La conquista de la maravilla* (1983)
* *Historia de verdugos* (2006)
* *La noche humana* (2008)
* *El fantasma nostálgico* (2013)
* *Doctor Sangre* (2014)
.swiss

**** ("soís", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 29 d’abril de 2015.

## Referéncias
Mohammad bin Salman ʾĀl Saʿūd

**Mohammad bin Salman ʾĀl Saʿūd** (n. lo 31 d'agost de 1985) es lo prince eiretièr del reialme d'Arabia Saudita dempuèi lo 21 de junh de 2017.

Es lo filh del rèi Salman e de Sara bint Mashor.

En 2015, ven vice prince eiretièr. En 2017, ven prince eiretièr.
.honda

**** (marca) es un nom de domeni generic depausat per Honda. Es en servici dempuèi lo 30 d’abril de 2015.

## Referéncias
Campanha de Nòva Guinèa

La **campanha de Nòva Guinèa** designa una tiera d'operacions e de batalhas que se debanèron dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 23 de genier de 1942 a aost de 1945. Aguèt luòc en parallèl de la Campanha deis Illas Salamon. Acomencèt amb una tiera d'ofensivas japonesas còntra l'archipèla que foguèt principalament defendut per leis armadas estatsunidenca e australiana. Mau capitèron de conquistar la totalitat deis illas e deguèron faciar fins a la fin de la guèrra d'ofensivas aliadas. Perdiguèron ansin una partida de sei conquistas mai mai d'una unitat de l'armada imperiala resistèt fins a la capitulacion finala de Japon. Dins aquò, en causa de l'isolament creissent de la region que sei liasons ambé la metropòli foguèron pauc a pauc blocadas per la flòta estatsunidenca, lei Japonés subiguèron de pèrdas importantas ( mòrts ò dispareguts). De son caire, leis Aliats perdiguèron  mòrts mai de desenaus de milièrs de soudats foguèron evacuats en causa dei malautiás.

## Liames intèrnes

* Campanha deis Illas Salamon.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Ettore Majorana

vinheta|drecha

**Ettore Majorana** (Catània, Itàlia, 5 d'agost de 1906 – suspausat mòrt après 1959) es un fisician italian. Es subretot conoissut per seis òbras en fisica subatomica, amb d'aplicacions particularas de la teorias dei neutrins. Sa desaparicion misteriosa e subitana, a la prima de 1938, faguèt empurar de nombroseis especulacions sus un suïcidi ò una desparicion volontària. 

Leis òbras de Majorana troban una novèla escota despuèi lei annadas 1980 dins l'encastre d'ipotèsis elaboradas per respòndre ai dificultats dau modèl estandard de la fisica dei particulas coma la correlacion espin-massa, la supersimetria e la rompedura espontanèa de simetria. Donèt son nom a l'eqüacion de Majorana e a la particula de Majorana. En 2006, fuguèt creat lo Prèmi Majorana (*Majorana Prize*) en sa memòria. 

## Publicacions
un de sei fuèlhs que l'escriguèt lei eqüacions dei compausants infinits|vinheta
De son vivant, Majorana publiquèt nòu articles de 1928 a 1937 :
* sièis de fisica atomica : 
# *Sullo sdoppiamento dei termini Roentgen ottici a causa dell'elettronerotante e sulla intensità délie righe del Cesio* en collaboracion amb Giovanni Gentile jr., Rendiconti Accademia Lincei, (1928).
# *Sulla formazione dello ione molecolare di He*, "Nuovo Cimento" (1931).
# *I presunti termini anomali dell'Elio*, "Nuovo Cimento" (1931).
# *Reazione pseudopolare fra atomi di Idrogeno*, Rend. Accademia Lincei (1931).
# *Teoria dei tripletti P'incompleti* Nuovo Cimento (1931).
# *Atomi orientati in campo magnetico variabile*, Nuovo Cimento (1932) : efècte dich *Majorana-Brossel* ;
* tres de fisica nucleara : 
# *Teoria relativistica di particelle con momento in trinseco arbitrario*, dins *Nuovo Cimento* (1932) (eqüacion quantica relativista, equivalenta a n'aquela publicada en 1945 per Dirac-Fierz-Pauli, emplegant una tecnica nòva de representacion dau grop de Lorentz.
# *Uber die Kerntheorie, *dins *Zeitschrift fur Physik* (1933), e *Sulla teoria dei nuclei*, dins *La Ricerca Scientifica* (1933). Sus leis fòrças d'escambi anomenadas d'Heisenberg-Majorana.
# *Teoria simmetrica dell'elettrone e del positrone*, dins *Nuovo Cimento* (1937). Consequéncia de la representacion per Majorana dei matriças de Dirac sota la forma vertadiera: un fermion neutre deu coïncidir amb sa pròpia anti-particula. Racah prepausèt d’aplicar l’idèa ai neutrins.

Fau apondre un article de sociologia, escrich probable en 1932 ò 1933, publicat après sa desaparicion per son amic G. Gentile Jr : *Il valore delie legge statistiche nella fisica e nelle scienze*, dins *Scientia* (1942).

En mai d'aquò, fuguèron editats(*Kluwer Academic Publishers*) :
* Ettore Majorana : *Notes on theoretical physics (Volumetti), *Salvatore Esposito, Ettore Majorana Jr (son nebòt), Alwyn van der Merwe, Erasmo Recami (2003).
* Ettore Majorana : *Unpublished research. Notes on theoretical physics (Quaderni),* S.Esposito, E. Recami, A. van der Merwe, R. Battiston (2010).
Cyrus Farivar

vinheta|Cyrus Farivar (2011)
**Cyrus John Farivar** (Santa Monica, Califòrnia, 2 de genièr de 1982) es un jornalista e escrivan iranoamerican. Especializat dins lo jornalisme tecnologic a escrich dins divèrses jornals e revistas prestigioses coma *[[The Economist]], *Slate*, *The New York Times*, *PC World* o *Wired* e es estat redactor assistent a la revista *Macworld*. Es actualament redactor de la revista electronica *Ars Technica*.

== Biografia ==
Cyrus Farivar nasquèt en 1982 dins una familha de classa mejana a Santa Monica. Es l'ainat dels dos enfants de Mehrdad Farivar, un avocat iranian e de Sydney Hadsell Farivar, una ensenhaira. Dins l'encastre de sos estudis d'economia politica que comencèt en 2000 a l'Universitat de Berkeley, visquèt entre 2002 e 2003 a [[Senegal]] qu'i estudièt a l'[[Universitat Gaston Berger]] de [[Ndar]]. Obtenguèt son B.A. en 2004 abans de cambiar de dralha e de s'orientar cap al jornalisme. Estudièt de 2004 a 2005 a l'[[Universitat de Columbia]] ont capitèt un M.S. en jornalisme.

== Òbras ==
* *The Internet of Elsewhere'' (2011)

## Ligams extèrns
* Blòg de Cyrus Farivar