open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
M10 Wolverine

Lo **M10 Wolverine** es un caçaire de carris estatsunidenc utilizat durant la Segonda Guèrra Mondiala.

Desvolopat au començament deis ans 1940 dins un quadre pus generau destinat a dotar l'armada estatsunidenca d'armaments anticarris eficaç còntra lei blindats alemands, foguèt produch de 1942-1943 e aperaquí  unitats jonhèron lei rengs deis armadas aliadas. Eficaç còntra lei carris mejans dau tipe Panzer IV, èra tanben capable de batre de blindats pesucs còntra lo Tiger I ò lo Panther. Pasmens, èra fòrça vulnerable ais atacas d'infantariá e ai tirs d'artilhariá en causa de sa torèla duberta. Lei Britanics lo modifiguèron per i adaptar son canon de 17 liuras e desvolopar una version pus poderosa dicha « M10 Achilles ».

Après la guèrra, de M10 foguèron utilizats fins ais ans 1950, especialament per Israèl.

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.
* M18 Hellcat.
* M36 Jackson.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
M18 Hellcat

Lo **M18 Hellcat** es un caçaire de carris estatsunidenc utilizat durant la Segonda Guèrra Mondiala.

Desvolopat a partir de l'experiéncia obtenguda dei combats en Africa dau Nòrd, èra dotat de divèrsei melhoraments per facilitar lei reparacions e la vida de l'equipatge. Pasmens, gardava la torèla duberta caracteristica dei caçaires de carris estatsunidencs e l'equipatge èra donc fòrça vulnerable ais atacas de l'infantariá e ai tirs d'artilhariá. De mai, son canon de 57 mm aviá pas la poissança necessària per rompre lei blindatges frontaus dei carris Tiger I e Panther. Foguèt produch de julhet de 1943 a octòbre de 1944.  unitat sortiguèron deis usinas estatsunidencas e lo veïcul participèt a totei lei combats dau frònt de l'Oèst a partir dau començament de l'annada 1944.

Après 1945, lo M18 foguèt rapidament retirat dau servici. D'exemplaris venduts a Iogoslavia, que lei gardèt en resèrva, foguèron utilizats dins leis ans 1990 durant lei guèrras de Iogoslavia.

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.
* M10 Wolverine.
* M36 Jackson.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
M36 Jackson

Lo **M36 Jackson** es un caçaire de carris estatusnidenc utilizat durant la Segonda Guèrra Mondiala e plusors conflictes de la segonda mitat dau sègle XX.

Desvolopat en 1944 per respòndre ai besonhs deis armadas aliadas de tenir un carri capable de combatre d'un biais pus eficaç lei carris alemands Tiger I e Panther, èra equipat d'un canon de 90 mm pron poderós per atacar a una distància corrècta lei blindats enemics pus pesucs mai gardava lei vulnerabilitats caracteristicas dei caçaires de carris estatusnidencs liadas a sa torèla duberta.  unitats foguèron produchs e intrèron en servici a partir de setembre de 1944.

Après 1945, lo M36 Jackson participèt a la guèrra de Corèa onte foguèt capable de destrurre totei lei tipes de carris sovietics. Foguèt tanben utilizat per França en Indochina, per Paquistan en 1965 e per diferents camps dei guèrras de Iogoslavia.

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.
* M10 Wolverine.
* M18 Hellcat.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Jagdpanzer VI

Lo **Jagdpanzer VI** es un caçaire de carris alemand utilizat durant la Segonda Guèrra Mondiala.

Desvolopat a partir dau quadre dau Tiger II, èra un veïcul protegit per un blindatge fòrça important e equipat d'un canon de 128 mm, eissit d'una transformacion dau canon antiaerian Flak 40, capable de destrurre a lònga portada e sensa dificultat totei lei carris de la Segonda Guèrra Mondiala. 88 unitats foguèron produchas entre febrier de 1944 e mai de 1945. Pasmens, principalament engatjats sus lo frònt de l'Oèst, lei Jagdpanzer VI i obtenguèron de resultats mitigats. D'un caire, leis Aliats èran incapables de leis atacar dirèctament mai d'un autre caire, poguèron leis eliminar gràcias a de manòbras d'enceuclament ò d'atacas aerianas. De mai, la mecanica dei Jagdpanzer VI èra pas fisabla en causa dei dificultats de l'industria alemanda durant lo periòde finau de la guèrra.

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Jagdpanzer 38(t)

Lo **Jagdpanzer 38(t)**, sovent dich **Hetzer**, es un caçaire de carris alemand de la Segonda Guèrra Mondiala.

Desvolopat a partir dau quadre dau Panzer 38(t) d'origina checoslovaqua, èra un veïcul pichon e fisable dotat d'un blindatge corrècte e d'un canon de 75 mm eficaç còntra la màger part dei blindats aliats e sovietics. Produch a  exemplaris entre març de 1944 e mai de 1945, equipava principalament lei divisions d'infantariá per li provesir un sostèn anticarri mobil. Foguèt fòrça eficaç gràcias a sa talha pichona que li permetiá de s'escondre per organizar d'emboscadas.

Après 1945, Checoslovaquia gardèt 300 Jagdpanzer 38(t) subrevivents, e ne'n produguèt 180 suplementaris. 158 foguèron exportats vèrs Soïssa.

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.
* Panzer 38(t).

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Jagdpanzer IV

Lo **Jagdpanzer IV** es un caçaire de carris alemand de la Segonda Guèrra Mondiala.

Desvolopat a partir dau quadre dau Panzer IV, èra destinat a remplaçar lei StuG III e IV. Per aquò, èran dotats d'un blindatge bas e d'un canon de 75 mm (PaK 39 ò PaK 42). La produccion comencèt en genier de 1944 e s'acabèt ambé la capitulacion dau Reich en mai de 1945.

Lo Jagdpanzer IV foguèt considerat coma un succès per la *Wehrmacht* e la *Waffen-SS*. En particular, enregistrèt mai d'un succès au sen dei seccions anticarris dei divisions blindadas alemandas sus lei frònts de l'Oèst e de l'Èst. Pasmens, a la fin de la guèrra, foguèt sovent utilizat coma carri de combat en causa de la manca de veïculs. Dins aqueu ròtle, obtenguèt de resultats pus mitigats.

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.
* Panzer IV.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Jagdpanzer V

Lo **Jagdpanzer V** ò **Jagdpanther** es un caçaire de carris pesuc alemand de la Segonda Guèrra Mondiala.

Desvolopat a partir dau quadre dau Panther, èra destinat ai batalhons de carris pesucs dau frònt de l'Èst. Equipat dau poderós canon de 88 mm alemand, aviá un blindatge frontau espés e clinat capable d'arrestar la màger part deis obús tirats per lei carris aliats e sovietics ai distàncias normalas de combat. De mai, la velocitat que li donava lo motor dau Panther renforçava sa proteccion còntra lei tirs enemics. En revènge, aviá una talha tròp auta e èra vulnerable ai tirs còntra son blindatge laterau.

392 unitats foguèron produchas entre genier de 1944 e mai de 1945. En fòra d'operacions en Normandia e dins leis Ardenas, foguèron sustot utilizats còntra l'armada sovietica. Gràcias a sa mobilitat, sa proteccion e sa poissança de fuòc, foguèt considerat un dei melhors caçaires de carris de la guèrra. Après 1945, d'exemplaris subrevivents foguèron brèvament utilizats per d'armadas europèas avans d'èsser retirats dau servici avans la fin deis ans 1940.

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.
* Panther.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Nashorn

Lo **Nashorn** es un caçaire de carris pesuc alemand de la Segonda Guèrra Mondiala.

Desvolopat en 1942 a partir dau quadre dau Panzer IV, èra una respònsa ai besonhs alemands de tenir un blindat capable de destrurre lei carris URSS T-34 e KV-1. Pasmens, sa concepcion foguèt problematica e necessitèt de modificacions importantas dau quadre. Son avantatge principau èra son canon de 88 mm capable d'eliminar totei lei carris aliats ò sovietics de la Segonda Guèrra Mondiala. Pasmens, aviá un blindatge fòrça feble e una talha auta. 494 exemplaris foguèron produchs de febrier de 1943 a març de 1945.

Sus lo prat batalhier, lo Nashorn se destrièt dins lei plans dau frònt de l'Èst, especialament a la batalha de Korsk, onte sa portada e sa poissança de fuòc li permetián de destrurre lei veïculs enemics a lònga distància.

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.
* Panzer IV.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Marder II

Lo **Marder II** es un caçaire de carris alemand de la Segonda Guèrra Mondiala.

Desvolopats en 1942 a partir de quadres de Panzer II venguts inutils còntra lei T-34 e lei KV-1 sovietics, lei Marders II èran equipats d'un canon de 75 ò de 76,2 mm installat sus una casamata duberta. La proteccion de l'equipatge e dau veïcul èran donc fòrçà feblas mai sa poissança de fuòc li permetiá de destrurre totei lei carris mejans utilizats per leis Aliats ò per lei Sovietics. 651 unitats foguèron produchas en 1943. Principalament engatjadas sus lo frònt de l'Èst, foguèron utilizadas fins a la fin de la guèrra.

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.
* Panzer II.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
ISU-152

L’**ISU-152** es un canon automotor sovietic de la Segonda Guèrra Mondiala utilizat coma caçaire de carris e coma canon d'assaut.

Desvolopat a partir dau quadre dau carri pesuc IS-2, èra destinat au sostèn dei grops d'assauts e a l'ataca dei fortificacions alemands. Per aquò, dispausava dau blindatge important de son quadre (capable de resistir a de tirs de canons alemands de 75 mm) e èra equipat d'un obusièr de 152 mm tirant d'obús de 40 kg. Pasmens, lei Sovietics descurbiguèron rapidament son eficacitat còntra lei carris alemands, compres còntra de blindats ben protegits coma lo Tiger I ò lo Panther, e l'utilizèron donc regularament coma caçaire de carris. L’ISU-152 se destrièt tanben mai d'un còp dins son ròtle premier de canon automotor, especialament durant lei batalhas de batalha de Budapèst, de Konigsberg e de Berlin.

La produccion durèt de 1943 a 1947 e aperaquí  unitats sortiguèron deis usinas. Après 1945, demorèt en servici au sen de l'armada sovietica fins a 1959 e foguèt largament exportat vèrs leis autrei país dau blòt socialista. Egipte l'utilizèt fins a la Guèrra de Kippur e quauqueis exemplaris foguèron utilizats per Iraq fins a 1991.

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.
* Canon d'assaut.
* IS-2.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Marder III

Lo **Marder III** es un caçaire de carris alemand de la Segonda Guèrra Mondiala.

Desvolopat a partir dau quadre dau Panzer 38(t) checoslovac e dau canon de 76,2 mm sovietic que de quantitats importantas èran estadas capturadas per leis Alemands en 1941, lo Marder III èra una respònsa ai besonhs de la *Wehmarcht* de tenir un blindat capable de destrurre lei carris sovietics T-34 e KV-1. Dins lo corrent dau conflicte, conoguèt divèrsei modificacions, principalament per i adaptar lo canon alemand PaK 40 de 75 mm.  exemplaris foguèron produchs durant la guèrra.

Participèt principalament ai combats sus lo frònt de l'Èst. Fisable e capable de destrurre totei lei carris mejans sovietics dau conflicte, foguèt largament utilizat fins a mai de 1945. Sa feblessa principala èra sa casamata duberta que donava ges de proteccion a l'equipatge còntra leis atacas de l'infantariá e leis explosions d'obús. Aquò entraïnèt l'aplant de sa produccion e son remplaçament per lo Jagdpanzer 38(t).

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.
* Panzer 38(t).

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
ISU-122

L’**ISU-122** es un canon automotor sovietic de la Segonda Guèrra Mondiala.

Concebut en 1943 a partir dau quadre dau carri pesuc IS-2, èra un veïcul ben protegit e armat d'un canon de 122 mm tirant d'obús explosiu pron poderós per destrurre totei lei carris utilizats durant la Segonda Guèrra Mondiala. Produch a  exemplaris, foguèt donc utilizat coma canon d'assaut e caçaire de carris pesuc. Après la guèrra, leis ISU-122 demorèron en servici au sen dau blòt de l'Èst fins ais annadas 1950-1960.

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.
* Canon d'assaut.
* IS-2.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Archer

L’**Archer** es un caçaire de carris britanic de la Segonda Guèrra Mondiala.

Desvolopat a partir dau quadre dau carri mejan Valentine, èra equipat dau canon britanic de 17 liuras capable de destrurre la màger part dei blindats alemands dau conflicte. Pasmens, en causa de la talha pichona dau Valentine, foguèt impossible d'installar una torèla vertadiera e l'equipatge deguèt se contentar d'una casamata duberta vulnebla ais atacas de l'infantariá e ai tirs de l'artilhariá. Lo canon èra dirigit vèrs l'arrier, çò que permetiá de s'enfugir rapidament après una emboscada. La produccion comencèt en febrier de 1943 e durèt fins a mai de 1945 amb 655 unitats sortidas deis usinas Vickers. Après 1945, l'Archer foguèt utilizat per Egipte fins a 1956.

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.
* Valentine.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Charioteer

Lo **Charioteer** es un caçaire de carris britanic dau començament de la Guèrra Freja.

Desvolopat au començament deis ans 1950, èra un assai d'installar un canon de 20 liuras sus un carri Cromwell. Aperaquí 200 veïculs foguèron ansin convertits e utilizats per lei fòrças de resèrva britanicas. Puei, ambé l'aparicion dau concèpte de carri de combat principau e l'abandon dei caçaires de carri per leis armadas de l'OTAN, leis exemplaris foguèron venduts ais armadas austriana, finlandesa, libanesa e jordaniana. Lei veïculs jordanians e libanés participèron ai guèrras en Orient Mejan deis ans 1960-1970.

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.
* Cromwell.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Laffly W15 TCC

Lo **Laffly W15 TCC** es un caçaire de carris francés de la Segonda Guèrra Mondiala.

Eissit de trabalhs començats en 1937, foguèt concebut dins l'urgéncia de la batalha de França en mai de 1940 e solament 70 exemplaris foguèron produchs. Èra un camion equipat d'un canon anticarri de 47 mm e d'un fusiu mitralhaire MAC 24/29. Utilizat a partir dau 17 de mai, demostrèt son eficacitat còntra lei blindats alemands. En revènge, èra fòra vulnerable en causa de l'abséncia de blindatge. La manca d'obús explosius per lo canon foguèt tanben un problema car empachava lo caçaire de carris de rebutar leis atacas de l'infantariá alemanda.

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
TACAM T-60

Lo **TACAM T-60** es un caçaire de carris romanés de la Segonda Guèrra Mondiala.

Desvolopat a partir de carris T-60 e de canons de 76,2 mm capturats en URSS, èra una respònsa ai besonhs de l'armada romanesa de tenir d'armas anticarris capablas de destrurre lei carris mejans sovietics dau tipe T-34 ò KV-1. 34 veïculs foguèron ansin produchs dins lo corrent de 1943. Participèron ai combats lòng de la frontiera de Romania durant la segonda ofensiva Jassy–Kishinev en aost de 1944.

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.
* T-60.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
TACAM R-2

Lo **TACAM R-2** es un caçaire de carris romanés de la Segonda Guèrra Mondiala.

Desvolopat a partir de quadres de carris checoslovacs Skoda R2 e de canons sovietics de 76,2 mm donats per leis Alemands ò capturats en URSS, èra una respònsa romanesa ai besonhs d'armas anticarris de son armada. 21 unitats foguèron produchas durant la guèrra e utilizats per defendre la frontiera romanesa en aost de 1944. Un exemplari subrevisquèt a la guèrra.

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.
* Skoda R2.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Centauro B1

Lo **Centauro B1** es un caçaire de carris italian de la fin de la Guèrra Freja.

Desvolopat a partir deis ans 1980, es un veïcul 8 x 8 de 25 tonas equipat d'un canon de 105 mm, de tres mitralhièras e d'un blindatge leugier capable d'arrestar de tirs de municions de 14,5 mm (25 mm sus la partida avans). En fòra de son ròtle anticarri, es tanben destinat ai missions de reconóissença gràcias a una velocitat auta (105 km/h). Foguèt adoptat per Itàlia, Espanha] e Oman e participèt a quauqueis operacions de combat en Iraq.

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.
* Centauro II.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
StuG III

Lo **StuG III** es un canon automotor alemand de la Segonda Guèrra Mondiala.

Desvolopat a partir de 1936, intrèt en produccion en 1940 e lo demorèt fins a 1945. Amb mai de  exemplaris, foguèt lo blindat alemand pus produch dau conflicte. Èra un veïcul bas amb un blindatge frontau important e equipat d'un canon de 75 mm. Foguèt regularament modificat per installar de canons de pus poderós (passatge progressiu dau StuK 37 au StuK 40) e per aumentar lo blindatge. A l'origina, èra destinat au sostèn de l'infantariá e equipat d'un canon cort. Pasmens, sa talha bassa e la necessitat de trobar un blindat capable de luchar còntra lei T-34 sovietics entraïnèt sa transformacion en caçaire de carris. Acabada amb la version G en 1942 (aperaquí  exemplaris), aquela conversion donèt naissença a un veïcul bas capable d'engatjar totei lei carris mejans aliats ò sovietics.

Après 1945, l'URSS donèt una partida dei StuG III subrevivents a seis aliats. En particular, Siria l'utilizèt fins a la Guèrra dei Sièis Jorns en 1967. Certanei exemplaris, aguent perdut sa mobilitat, foguèron tanben utilizats coma fortificacion en 1973.

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
StuG IV

Lo **StuG IV** es un caçaire de carris alemand de la Segonda Guèrra Mondiala.

Desvolopat dau quatre dau Panzer IV e d'elements dau StuG III, èra una respònsa ai besonhs creissents de l'armada alemanda en canon d'assaut. Pasmens, lo veïcul se destrièt subretot coma caçaire de carris, especialament sus lo frònt de l'Èst, gràcias a son canon de 75 mm. Aperaquí  unitats foguèron produchas de la fin de 1943 a mai de 1945 per leis usinas Krupp.

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.
* Panzer IV.
* StuG III.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Kanonenjagdpanzer

Lo **Kanonenjagdpanzer** es un caçaire de carris alemand de la Guèrra Freja.

Desvolopat dins leis ans 1960, aviá una concepcion similara au Jagdpanzer IV de la Segonda Guèrra Mondiala. Èra equipat d'un canon de 90 mm eissit dau M47 Patton. 770 exemplaris foguèron produchs entre 1967 e 1968. Belgica ne crompèt 80 que demorèron en servici de 1973 a 1989. Venguts obsolets après l'introduccion dei T-62 e dei T-72, lei Kanonenjagdpanzer foguèron modificats per transportar de missils anticarris TOW ò per venir de veïculs d'observacion.

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.
* Jagdpanzer IV.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Marder I

Lo **Marder I** es un caçaire de carris alemand de la Segonda Guèrra Mondiala.

Desvolopat en 1942 a partir de quadres de veïculs blindats francés Lorraine 37L e de canons de 75 mm PaK 40, èra una respònsa ai besonhs de l'armada alemanda de tenir una arma capabla de destrurre lei carris mejans T-34. Aperaquí 170 exemplaris foguèron produchs. Principalament utilizats au sen de divisions engatjadas sus lo frònt de l'Èst, demorèron en servici fins a abriu de 1944.

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.
* Lorraine 37L.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Jagdpanzer Elefant

Lo **Jagdpanzer Elefant** es un caçaire de carris alemand de la Segonda Guèrra Mondiala.

Desvolopats en 1943 a partir de quadres de Tiger I refusat per l'armada alemanda, solament 91 exemplaris foguèron produchs per Porsche. Èra equipat dau canon alemand de 88 mm e dotat d'un blindatge clinat fòrça espés, compres sus lei costats dau veïculs. En revènge, la proteccion còntra l'infantariá foguèt inicialament negligida e lei premiers carris avián ges de mitrailhèra. Sa motorizacion èra tanben gaire fisabla e la màger part deis Elefant foguèron perduts en causa de panas. Pasmens, en despiech d'aquelei defauts, lo Jagdpanzer Elefant foguèt un caçaire de carris eficaç gràcias a sa poissança de fuòc, son blindatge e la portada de son canon. Demorèt en servici de la batalha de Korsk a la batalha de Berlin.

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.
* Tiger I.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Panzerjäger I

Lo **Panzerjäger I** es un caçaire de carris alemand de la Segonda Guèrra Mondiala.

Desvolopat en 1940 a partir dau quadre dau Panzer I e dau canon anticarri Skoda 4,7 cm PaK L/43, permetiá de contuniar d'utilizar lei Panzer I venguts totalament obsolets. Pasmens, la conversion foguèt costosa e lo resultat mitigat en causa de la resisténcia dau blindatge dei carris sovietics T-34 e KV-1. Solament 200 unitats foguèron donc produchs e retiradas dei premierei linhas en 1943.

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.
* Panzer I.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
FCM 2C

Lo **FCM 2C** es un carri pesuc francés de l'entre doas guèrras.

Desvolopat a la fin de la Premiera Guèrra Mondiala, sa produccion foguèt annulada e solament dètz exemplaris foguèron liurats a l'armada francesa que lei gardèt en resèrva. Armat d'un canon de 75 mm e de quatre mitralhièras de 8 mm, aviá una massa tròp importanta que limitava sa velocitat e entraïnava de panas recurrentas. En 1940, leis uech veïculs encara en servici foguèron ansin abandonats durant la retirada dei fòrças francesas.

## Liames intèrnes

* Carri pesuc.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
ZiS-30

Lo **ZiS-30** es un caçaire de carris sovietic de la Segonda Guèrra Mondiala.

Desvolopat per leis engenhaires sovietics en 1941 après lo començament de l'invasion alemanda, èra eissit de l'installacion d'un canon anticarri de 57 mm sus un tractor d'artilhariá Komsomolets. Pasmens, en causa de la manca dei ressorsas necessàrias a sa fabricacion, la produccion foguèt arrestada après mens de 100 exemplaris. De mai, l'arma mancava de blindatge e la posicion dei resèrvas d'obús en avans dau bloquier èra fòrça perilhosa per l'equipatge. Lo ZiS-30 foguèt donc rapidament remplaçat après l'intrada en servici d'equipaments pus eficaç.

## Liames intèrnes

* Caçaire de carris.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
M103

Lo **M103** es un carri pesuc estatsunidenc de la premiera mitat de la Guèrra Freja.

Desvolopat a partir de 1948 per remplaçar lei M48 Patton, èra equipat d'un canon de 120 mm e doas mitralhièras. 300 unitats foguèron produchs e lo carri intrèt en servici en 1957. Pasmens, sa motorizacion aviá mai d'un defaut e lo veïcul recebèt un acuèlh marrit de part de seis equipatges. Divèrsei modificacions assaièron sensa succès de resòuvre lo problema e lo M103 foguèt retirat dei fòrças terrèstras estatsunidencas tre 1962. Lo veïcul conoguèt un usatge pus lòng au sen dau còrs dei Marines que lo gardèron coma carri d'infantariá fins a 1972.

## Liames intèrnes

* Carri pesuc.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Lidia

**Lidia** es un reiaume antic d'Anatolia Occidentala que sa capitala èra Sardes.

Eissit de l'afondrament de la poissança itita au sègle XII av. JC, lo reiaume de Lidia èra probablament l'eiretier dau reiaume d'Arzawa disparegut vèrs la fin dau sègle XIV av. JC après una guèrra perduda còntra lo rèi Mursili II (1321-1295 av. JC). 

## Istòria

Au sègle VII av. JC, l'esplecha dei ressoursas minieras de la region (aur, argent...), sa posicion lòng dei rotas comercialas entre Grècia e Orient Mejan e de victòrias còntra lei Cimmeris li permetèron de venir una poissança importanta durant lo rèine de Gygès. En particular, lo país aguèt lei quantitats de metaus preciós sufisentas per inventar lei premierei pèças de moneda en 687 av. JC.

Au sègle seguent, pendent lo rèine d'Alyatte II (vèrs 619 ò 609 - 560 av. JC), lei Lidians capitèron de resistir a l'expansion dei Medes a la batalha de l'Eclipsi (585 av. JC) e d'arrestar definitivament leis invasions vengudas de l'estèpa. Pasmens, son successor Cresus (560-546 av. JC), desirós d'aprofichar lei trèbols intèrnes de Pèrsia per s'estendre vèrs l'èst, ataquèt Cir II. Batut en 546 av. JC, foguèt capturat e son reiaume annexat a l'Empèri Aquemenida.

## Liames intèrnes

* Anatolia.
* Ionia.
* Sardes.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Lingòt

Un **lingòt** (var. **barra**, **lingon**) es una massa definida de metau colada per formar un blòt solid. Dins l'industria, lei lingòts son utilizats per lo transpòrt e la preparacion dei metaus avans transformacion. Pòdon agantar un pes de plusors tonas e una talha de plusors mètres. Per lei metaus preciós (aur, argent...), lei lingòts son generalament pichons (de quauquei centenaus de gramas a quauquei quilogramas). Son totjorn utilizats per transportar lo metau avans transformacion mai pòdon tanben èsser gardats coma resèrva monetària.


File:Lead ingots.JPG|Lingòts de plomb dau periòde roman.
File:Lingot aluminium.jpg|Lingòt d'alumini.
File:400-oz-Gold-Bars-AB-01.jpg|Lingòts d'aur.

## Liames intèrnes

* Metallurgia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Rhinolophus ferrumequinum

250px|right

Lo **grand fèrre de caval** o **grand rinolòf** (*Rhinolophus ferrumequinum*) es una espècia de ratapenada que viu en Euròpa e en Asia.
Miniopterus schreibersii

250px|right
Lo **minioptèr de Schreibers** (*Miniopterus schreibersii*) es una espècia de ratapenada que se tròba en Africa e en Euròpa. Es una espècia protegida per la lei francesa dempuèi 2007.
T-35

Lo **T-35** es un carri pesuc sovietic de l'entre doas guèrras.

Desvolopat en 1930-1932, intrèt en produccion en 1935 e 61 unitats sortiguèron deis usinas de KhPZ. Equipat de cinc torretas, èra armat d'un canon principau de 76,2 mm, de dos canons de 45 mm e cinc a sièis mitralhièras de 7,62 mm. Sa massa tròp importanta entraïnèt de problemas recurrents sus la motorizacion (panas recurrentas) e sus lo blindatge (impossibilitat de renfòrçar de proteccions insufisentas per pas apondre de pes suplementari). Totjorn en servici en 1941 durant l'invasion alemanda, la màger dei veïculs foguèron perduts en causa de panas.

## Liames intèrnes

* Carri pesuc.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Tiger II

Lo **Tiger II** es un carri pesuc alemand de la Segonda Guèrra Mondiala.

Desvolopat a partir de 1943, èra una version pesuca dau carri mejan Panther. Armat d'un canon de 88 mm poderós e d'una optica fòrça modèrna, èra capable de destrurre de carris advèrs a una distància de  m. Pasmens, son blindatge fòrça espés aviá entraïnat una aumentacion tròp importanta de la massa (70 t) que limitava la velocitat e entraïnava de panas recurrentas de la motorizacion.

489 exemplaris foguèron produchs durant la guèrra e utilizats dins lei batalhons de carris pesucs de la *Wehrmacht* e de la *Waffen-SS*. Participèron ai batalhas principalas de 1944-1945 onte se destrièron per sa resisténcia e sa poissança de fuòc. Pasmens, subiguèron de pèrdas importantas durant la batalha deis Ardenas còntra l'aviacion aliada e pendent leis ofensivas sovieticas de 1945 còntra lei carris T-34/85 e IS-2 qu'ataquèron sei flancs.

## Liames intèrnes

* Carri pesuc.
* Tiger I.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
David Blum (cap d'orquèstra sinfonica)

**David Blum** (1935-1998 ) es un cap d'orquèstra e autor american, mai que mai conegut per sas interpretacions de las sinfonias de Joseph Haydn .

## Biografia
David Blum nasquèt en 1935 a Los Angeles, en Califòrnia. Estudièt la direccion d'orquèstra e la composition a la Juillard School de New York.

Fondèt en 1961 l' *Esterhazy Orchestra of New York* que dirigiguèt fins a 1969. Es ambe aquela orquèstra qu'enregistrèt per la firma Vanguard de sinfonias de Joseph Haydn, causidas dins lo periòde median. Enregistrèt tanben de composicions de Telemann e de Mozart, dont al mens un ambe l'English Chamber Orchestra (los divertimenti K.287 e K.138 de Mozart). Foguèt director musical de l'Orquèstra sinfonica de Lausana, en Soïssa, de 1973 a 1982 e de l*'Orchestre symphonique genevois* (Orquèstra sinfonica genevesa), que fondèt, de 1977 a 1986, amai dirigiguèt plan d'autras orquèstras coma cap convidat.

Passèt la fin de sa vida a escriure, mai que mai sus l'execucion de la musica. Demòran d'el tres libres, « Casals and the Art of Interpretation » (Casals e l'Art de l'Interpretacion),  « The Art of Quartet Playing: The Guarneri Quartet in Conversation With David Blum » ( L'Art de Jogar en Qüartet : lo Qüartet Guarneri en Conversacion ambe David Blum) e « Paul Tortelier », puèi d'articles per *The New Yorker*, *The Musical Times*, *The Strad* e per las rubricas d'Arts e Lésers de *The New York Times*.

Moriguèt lo 17 d'abrial 1998 a l'espital de Kirkland (Washington), d'un càncer.

## Estil musical

## Enregistraments
Los enregistraments de David Blum son sovent de mal trobar en CD e pas reeditats, malgrat lo prestigi que los coneisseires estacan a sas interpretacions haydnianas. 
* Joseph Haydn : Sinfonias n° 39, 52, 59, 60, 70, 73, 75, 81, 90, 91.
* Telemann : Suite *La Puta*, Concerto en si bemòl per 2 flaütas, 2 autbòis e còrdas, Concerto en re per 3 trompetas, 2 autbòis, timbalas e còrdas, Musica de conclusion tirada de la *Tafelmusik* per 2 flaütas e còrdas. 
* Mozart : Divertimenti K.138, K. 287 e K. 334, Marcha en re major, K. 445 
## Nòtas e referéncias
Lo contengut de l'article ven mai que mai de l'article de necrologia del New York Times, per la biografia, de las listas d'enregistraments encara presents sus Amazon.com e dels comentaris mai qualitadoses trobats sus Amazon.com e Amazon.fr.
Yukon (flume)

**Yukon** es un flume major del nòrd-oèst de l'America del Nòrd. Sa font se trapa en Colómbia Britanica, Canadà. Raja puèi e dona son nom al territòri canadenc de, Yukon. La part bassa del flume passa per l'estat american d'Alaska. Lo flume fa 3190 km de long e se geta dins la mar de Bering per lo dèlta de Yukon-Kuskokwim. Lo debit mejan es de 6,430 m³/s. Son bacin de drainatge ocupa 832,700&nbsp;km²  amb 323,800&nbsp;km²  situats en Canadà. Per comparason, la superfícia totala es pus granda que Tèxas o Albèrta.
### Referéncias
Lista de fortificacions d'Azerbaitjan

La lista de **fortificacions d'Azerbaitjan** es una lista de fortificacions del país. La lista, compren de castèls, tors, fortalesas e d'autras fortificacions intactes, significants, famosas o documentadas, doncas, aquela lista es pas completa.

## Ligams extèrni
 
* Historical monuments (Monuments istorics) - Azerbaijans.com
Bacin idrografic

[thumb|right|250px|Bacin idrografic de la [:ro:Râul Latoriţa|ribièra Latorița en Romania.]]

Un **bacin idrografic** es l'espaci drenat per un riu e sos afluents. L'ensemble de las aigas que tomban dins aquel espaci convergisson cap a un meteis punt de sortida sonat emissari : riu, lac, mar, ocean, etc.  

Lo bacin iidrografic es limitat per un aigavèrs que correspond sovent a las linhas de crèstas mas pas totjorn. Las aigas de pluèja dels dos costat d'aquela linha rajan dins doas direccions diferentas.
Modul (idrologia)

En idrologia, lo **modul** correspond al **debit mejan interannadièr**, es una sintèsi dels **[[Debit (idrolgia)|debit]]s mejans annadièrs** (*Q*) d'un riu sus un **periòde de referéncia** (al mens 30 ans de mesuras consecutivas). 

Es generalament exprimit en mètres cubes per segonda (m⋅s). Se calcula, en un punt de l'aiga, sus una durada pro longa (annadièra o pluriannadièra) per pas èsser influenciat per las variacions jornalièras o sasonièras del debit (aigats excepcionals, fontas de las nèus extraordinàrias, etc.). Lo coeficient annadièr permet de conéisser l'importància relativa de l'aiga.

## Calcul
Se definís lo modul coma lo volum d'aiga que travèrsa un superfícia per unitat de temps. Son definits lo modul Q, lo volum V e lo temps t, doncas se pòt determinar la formula següenta:
 Q = \frac{V}{t}

### Calcul del debit mejan annadièr
Lo debit mejan annadièr s'obten en efectuant una mejana aritmetica e ponderada dels debits mejans jornalièrs.
::  Q_{\rm \bar{M} A} = \frac{Q_{\rm\bar{M}, \text{Genièr}} \times 31 + \ldots + Q_{\rm\bar{M},Novembre} \times 30 + Q_{\rm \bar{M},\text{Decembre}} \times 31}{365}

Un autre metòde consistís a calcular la mejana aritmetica de 365 valors jornalièras per arribar al meteis resultat (en considerant mantuna annada).

## Bibliografia
* 
* 
* 

## Nòtas e referéncias
Atian

L**'Atian** es l'abans darrièr estatge estratigrafic del Cretacèu inferior. S'espandís de ≃ -125,0&nbsp; a ≃ -113,0&nbsp;Ma, succedissent al Barremian e precedent l'Albian.

## Estratotipe
L'Atian foguèt creat per Alcide d'Orbigny en 1840. Lo nom ven de la vila d'Ate (Vauclusa).

La region estratotipica de l'Atian se situa en Provença. L'Atian es localament devesit en 3 sosetatges nomenats (del mai ancian al mai recent) : **Bedolan**, **Gargacian**, **Clansaiasian**. Lors noms ven dels vilatges de la Bedola, Gargaç e Clansaias.

Aqueles sosetatges locals an cadun lor estratotipe.

Lo descopatge biostratigrafic per ammonitas varia segon los sectors paleogeografics: 
* lo descopatge estandard de l'Atian repausa subretot sus las donadas de terren pel domèni mediterranèu;
* pel Sud de l'Anglatèrra, es la zonacion locala qu'es classicament utilizada. 

## De formacions geologicas de l'Atian

## Notas


## Referéncias
* Casey, R., Bayliss, H. M. & Simpson, M. I., 1998. Observations on the lithostratigraphy and ammonite succession of the Aptian (Lower Cretaceous) Lower Greensand of Chale Bay, Isle of Wight, UK. Cretaceous Research 19, p.&nbsp;.
* Moullade, M., 1965. Révision des stratotypes de l'Aptien. II- Gargas (Vaucluse).- Colloque sur le Crétacé Inférieur, Lyon, 1963, Mémoires du Bureau de Recherches Géologiques et Minières, Orléans, , p.&nbsp;.
* Moullade, M., Tronchetti, G et Masse, J.-P. (éds.), 1998. Le stratotype historique de l'Aptien inférieur (Bédoulien) dans la région de Cassis-La Bédoule (S.E. France).- Géologie Méditerranéenne, Marseille, t. XXV, , 298 p.
* Ropolo, P. et Moullade, 2002. L'Aptien, ses sous-étages et stratotypes historiques: à propos du Gargasien de la région d'Apt (Vaucluse, Sud-Est de la France).- Colloque du Bicentenaire de la naissance d'Alcide d'Orbigny (1802-2002), Excursion dans le Sud-Est de la France, Muséum national d'Histoire naturelle, Paris, 5 p.
Boneta (riu)

**Boneta** es un riu occitan de Tarn e Garona ; raja entremièg lo Causse de Cailutz e la Tèrrafòrt Roergata. Es un afluent d'Avairon en riba drecha.

## Geografia
Longa de 24,9&nbsp;km, Boneta nais dins la comuna de La Garda, e s'escampa dins Avairon a Sent Antonin.

## Comunas traversadas
* La Garda, Sent Progèt, Lòse, La Capèla de Libron, Cailutz, Espinàs, Sent Antonin.

## Afluents màger
* lo riu de Sent Laurenç 10,1&nbsp;km
* lo riu de Laval 5&nbsp;km
* lo riu de Cròsa 4,6&nbsp;km
* lo riu de Caudasaigas 4,9&nbsp;km
* lo riu de Gorga 5,2&nbsp;km

## Idrologia
Boneta es un riu moderadament abondós. 

### Boneta a Sent Antonin
Son debit foguèt observat sus un periòde de 41 ans (1968-2008), a Sent Antonin a la confluéncia amb Avairon. Lo bacin versant del riu i es de 179&nbsp;km2, gaireben la totalitat d'aquel.

Lo modul del riu a Sent Antonin es de 1,27&nbsp;m3/s.

La Boneta presenta de variacions sasonièras de debit plan marcadas, amb d'aigas nautas d'ivèrn e prima portant lo debit mensual mejan a un nivèl situat entre 1,90 e 2,78&nbsp;m3/s, de decembre a abril comprés (amb un maximum en febrièr), e d'aigas bassas d'estiu, de julhet a setembre comprés, amb una baissa del debit mejan mensual fins a 0,152&nbsp;m3/s al mes d'agost, çò qu'es plan bas. Pasmens las variacions realas sus de corts periòdes son encara mai importantas.

### Estiatge
A l'estiatge, lo VCN3 pòt càser fins a 0,031&nbsp;m3/s, en cas de periòde quinquenal sec, siá 31 litres per segonda, lo cors d'aiga perdent alara mai de 97 % de son debit mejan.

### Aigats
Los aigats pòdon èsser pro importants, caracteristica comuna a fòrça afluents de Garona. 

Lo debit instantanèu maximal registrat a Sent Antonin pendent lo periòde d'observacion, foguèt de 48,1&nbsp;m3/s lo 30 d'abril de 2001, alara que la valor jornalièra maximala èra de 37,6&nbsp;m3/s lo 24 d'abril de 1988.

### Lama d'aiga e debit especific
La Boneta es pas un riu pro abondent. La lama d'aiga rajant dins son bacin versant es de 225 millimètres annalament, çò qu'es plan inferior a la mejana dels bacins de Garona (384 millimètres al Mas d'Agenés), e d'Avairon (347 millimètres). Lo debit especific (o Qsp) del riu es de 7,1 litres par segonda e per quilomètre carrat del bacin.

## Notas e references

### Referéncia
Silicat

Un **silicat** (SiO44-) es un compausat quimic que conten un silici en forma d'ion. La granda majoritat dels silicats son d'oxids, tanben comprenon los exafluorosilicats ([SiF6]2−) e d'autras ions.

Los compausats silicats, comprenent los minerals silicats qu'an d'ions silicats de carga s'equilibrant mejans diferents cations. 

Los minerals silicats son de minerals formats subretot de grops tetraedrics d'oxigèn, un atòm a cadun dels quatre vertèxs del tetraèdre, e de silici, un atòm al mièg de cada teatraèdre, totes jonches entre eles dirèctament o gaireben per de cations d'autres elements. Aital, totes los minerals d'aquel grop son compausats de silici e oxigèn. En realitat s'agís de silicats de silici, SiO4. Constituisson mai de 75% de la rusca terrèstra e los compausants mai importants de las ròcas. Ne fan partir de fòrça, coma lo basalt, lo granit e las argilas. L'ensemble dels silicats e lo qüars fan 95% de la partida coneguda de la rusca terrèstra.

Entre lo minerals del grop dels silicats i a l'ortosa, lo qüars (SiO2), la plagioclasa, la moscovita, la babingtonita, l'augita (CaMg[Se2O6]), lo talc (Mg3[(OH)2 Se4O10]), lo feldespat (SiO2 + A lo2O3 + KNaO), l'actinolita o la danburita.

## Tipes de silicats
Segon son estructura, los sosgrops dels silicats son los ortosilicats o nesosilicats (que comprenon minerals coma l'olivina o lo topazi), los ciclosilicats, los fillosilicats, los inosilicats, los sorosilicats e los tectosilicats. D'autres silicats, dintran pas dins aqueles cinc grops, es lo cas, per exemple, de l'amiant e del esteatita.

A vegada tanben se classifican los silicats segon los elements que contenon. Per exemple, los aluminosilicats son los silicats (nesosilicats, concretament) dobles de alumini e d'un autre metal.

## Formacion
Se tròban, en granda partida, coma constituissent de las ròcas eruptives, formadas a temperatura e pression nautas, mai sovent amb de grandas marges de variacion d'ambedoas variablas, amb estructuras densas e mancadas d'aiga.

Las condicions de formacion de las ròcas metamorficas son a l'origina d'una seria de silicats, unes d'eles amb d'estructuras mens densas e amb idroxils, coma, per exemple, las serpentinas e lo talc.

Al contrari, las ròcas sedimentàrias donan pas de silicats, sonque en unas fasas, d'estructuras mai sovent en capas, de sa transformacion. Son mai sovent mesclats amb una granda quantitat d'aiga, coma es tipic dels argilas.

## Referéncias
Idroxid de fèrre

Los **idroxids de fèrre** son de combinasons d'ions idroxyd e de fèrre.
* Fe(OH)2: idroxid de fèrre(II), de color verda.

* FeO(OH): oxidroxid de fèrre(III), de color roge-brun (goetita, lepidocrocita).

* Fe(OH)3 : Idroxid de fèrre(III), de color brun escur.

## Vejatz tanben

### Articles connèxes
* Oxid de fèrre
* Rovilh verd
* Idroxid de coire
Liura tornesa

La **liura tornesa** (abreujada L, liv., lt, ò ;en francés *Livre tournois*.) foguèt una moneda francesa utilizada de l'Edat Mejana a la Revolucion. Originària de Tors, remplacèt pauc a pauc la liura parisis a partir dau sègle XIII per venir l'unica unitat de còmpte dau reiaume en 1667. Dispareguèt en 1795 au profiech dau franc francés.

## Istòria

Creada durant l'Edat Mejana per l'abadiá Sant Martin de Tors, la liura tornesa foguèt adoptada en 1203 coma unitat de còmpte dau Domeni reiau francés après lo restacament de Torena a França. En 1262, une reforma de Loís IX (1226-1270) estendèt son cors legau a tot lo reiaume. Entre lei mans dei rèis de França, venguèt ansin un otís poderós per favorizar l'integracion economica dei possessions de la corona. Entre 1549, venguèt unitat de còmpte dau reiaume mai l'aplicacion d'aquela decision foguèt lònga e intrèt definitivament en vigor en 1667. En 1720, la liura tornesa prenguèt lo nom de « liura ». Inicialament conservada per la Revolucion Francesa, foguèt remplaçada en 1795 per lo franc dins l'encastre dei reformas pertocant lei sistèmas d'unitat de mesura.

## Valor

A sa creacion, la valor de la liura tornesa èra aquela de 6,19 g d'aur. Pasmens, après son adopcion per lo rèi, son cors foguèt fixat per lo govèrn en foncion deis interès de la corona. Ansin, fogutè desvaluada mai d'un còp e, en 1602, sa valor èra de 0,862 g d'aur. Lei crisis financieras dau rèine de Loís XIV e la Regéncia entraïnèron de demenicions suplmentàrias fins a 0,124 g en 1720. En 1726, lo retorn de l'estabilitat e de la prosperitat economicas permetèron de tornar aumentar son cors que demorèt egau a 0,315 g d'aur fins a 1785. Enfin, leis ans de trèbols dau periòde 1785-1795 foguèron a l'origina d'una desvaluacion de la liura metallica (a 0,290 g d'aur) e de l'emission d'una moneda de papier (l'assignat) que perdiguèt rapidament sa valor (en 1795, lo cors de la liura metallica se situava entre 80 e 150 liuras papier).

## Liames intèrnes

* Moneda.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Feldspat

Los **feldspats** son un grop de minerals fòrça abondoses dins l'escòrça terrèstra, que conten gaireben 60% de las ròcas terrèstras. Los feldspats son presents dins lo granit, essent lo mineral mai meteoritzable que forman aquela ròca, l'alteracion del qual dona luòc a la transformacion del granit en sablon.

## Formacion
Mai sovent, los feldspats se forman a nauta temperatura amb d'estructuras desordonadas passant, per refregiment, dins un estat mai ordenat a temperatura mendre. Es lo cas dels polimòrfs sanidina (de nauta temperatura), ortoclasa (intermediària) e microclina (de bassa temperatura).

## Proprietats
Los feldspats presentan una bona exfoliacion en doas direccions formant d'angles de 90°. La duretat dels minerals d'aquel grop es de gaireben 6 e son pes especific vària entre 2,55 e 2.76 levat pels feldspats de bari, mai pesucs. Apertenon a la sosclassa dels tectosilicats, dins dels silicats.

Los minerals d'aquel grop respondon a la formula generala *XZ*4O8, donat:
* *X*: Ba, Ca, K, Na, NH4, Sr
* *Z*: Al, B, Si
vinheta|Sistèma ternari dels feldspats
La composicion dels feldspats mai comuns se pòt exprimir en foncion del sistèma ternari: ortoclasa (KAlSi3O8) - albita (NaAlSi3O8) - anortita (CaAl2Si2O8), es a dire, totes los minerals d’aquel grop son de solucions solidas de l'ortoclasa, l'albita e l'anortita.

Segon la cristallizacion, se forman dos grands sosgrops: aquel del feldspat de potassi e bari, de simetria monoclinica, e aquel de sodi-calci (plagioclasi), de simetria triclinica:
* Sosgrop dels feldespats potassics o alcalins: microclina, ortoclasa e sanidina.
* Sosgrop las plagioclasi: albita, amazonita, andesina, anortita, anortoclasa, banalsita, buddingtonita, bytownita, celsiana, dmisteinbergita, hialofana, labradorita,  oligoclasa, paracelsiana, reedmergnerita, slawsonita, stronalsita e svyatoslavita.
Los feldspats potassics se presentan en formas divèrsas, e lors proprietats opticas e fisicas an de difereéncias gradualas. Las plagioclasis son de mesclas d’albita e anortita e constituisson una sèria completa, dempuèi l’albita pura fins a l’anortita pura.

## Referéncias
Jean-François Carenco

**Jean-François Carenco** (n. Talença, 7 de julhet de 1952) ei un haut foncionari occitan, escoliat au licèu Tièrs de Marselha.

Foguèt lo prefècte de la region d’Illa de França e de París de 2015 a 2017 abans de se retirar.

Abans, estot prefècte de la region de Ròse-Aups e deu departament de Ròse (2010-2015), de la region Miègjorn-Pirenèus et deu departament de Hauta Garona (2007-2008), deu departament de Tarn e Garona (1997-1999)...
President del Conselh Regional

Dins l’administracion descentralizada de l’Estat francés, lo **president del Conselh Regional** es lo cap de l’amassada deliberativa d’una region administrativa. Lo representant de l’estat central demòra lo prefècte de region.
Maurizio Milani

**Carlo Barcellesi**, mai conegut coma **Maurizio Milani** (Milan, 20 de mai de 1961), es un umorista, actor e blogaire italian.

* *Çò que tos parents an economizat e bastit amb parcimonia dins una vida de trabalh, o pòdes degalhar dins un an. Se t'engatjas plan, quitament en mens de temps!* (Maurizio Milani)

## La vida

Nascut à Milan en 1961, obtenguèt un diplòma en agricultura a l' *Istituto Tecnico Agrario Statale Tosi* de Cudògn, la vila que ne's sortit sa familha.

Debutèt coma umorista al *Zelig Cabaret*. de Milan en 1987, e a la television al  mitan de las annadas 1980.

Fòrça actiu tanben coma escrivan satiric escriu dins los jornals *Il Foglio* e *Libero*, e collabora amb lo mesadièr *Max*.

## La Carrièra

### Òbras

* 1994: *Animale da fosso*, Bompiani
* 1996: *Un uomo da badile*, Baldini&Castoldi
* 1998: *Vantarsi, bere liquori, illudere la donna*, Baldini&Castoldi
* 2003: *La donna quando non capisce s'innamora*, Kowalski
* 2005: *In amore la donna vuol tribolare*, Kowalski
* 2006: *L'uomo che pesava i cani*, Kowalski
* 2007: *Del perché l'economia africana non è mai decollata*, Kowalski
* 2010: *Mi sono iscritto nel registro degli indagati*, Rizzoli
* 2011: *Chi ha ciulato la Corrente del Golfo?*, Aliberti
* 2012: *Fidanzarsi non conviene*, Barbera
* 2013: *Uomini che piangono per niente*, Rizzoli
* 2014: *Saltar per terra causa vino*, Wingsbert House
* 2016: *Il verro ruffiano*, Baldini&Castoldi

### Teatre

* 1992, *Un uomo da badile*
* 1993, *Piacenza*
* 1995, *Animale da fosso*
* 1998, *Il pubblico all'uscita si lamenta*

### Television

* 1993, *Letti Gemelli*
* 1992, *Su la testa!* (Rai 3)
* 1993, *Cielito lindo* (RaiTre)
* 1997-98, *Scatafascio* (Italia 1)
* 1998-99
** *Comici* (Italia 1)
** *Facciamo cabaret* (Italia 1)
* 2003-08, *Che tempo che fa*' (RaiTre)

## Referéncias

## Ligams extèrnes

* Maurizio Milani Official Blog
*
Nitrat de sòdi

Lo **[[nitrat]] de [[sòdi]]** es un còrs quimic compausat ionic incolor e anidre, contenent l'anion nitrat e lo cation sòdi, caracterizat per la formula . Correspond al mineral natural de malhum romboedric e trigonal, la nitronatrita. 

Pendent lo sègle XIX e al començament del XX èra una matèria primièra fondamentala per l'industria quimica europèa, que siá per la sintèsi de l'acid nitric e derivats tecnics, per exemple los engrais nitratats o compausat de basa de l'industria d'armaments e dels explosius. Son ròtle màger per l'industria d'armament europèu permet d'explicar per exemple lo enjòcs de la guèrra del saunitre, subretot lo contraròtle d'aquela font minarala dins les contradas veisinas del desèrt d'Atacama en America del Sud.

Se local pas confondre amb lo nitre dels mineralogistas o lo *[[Saunitre|salpètre]]* dels ancians quimistas que correspond al nitrat de potassi, utilizat per realizar la polvera negra o polvera de canon.

## Proprietats fisicoquimicas
S'agís mai sovent d'una polvera incolora a blanca, de densitat 2,257 que fond . Lo liquid obtengut bolhís e se descompausa a .

Lo nitrat de sòdi es fòrça soluble dins l'amoniac liquid e l'idrazina. Es tanben soluble dins l'aiga, a nautor de  a .
centrat|vinheta|Solubilitat aquosa
La solubilitat per  d'aiga pura créis amb lo factor temperatura, passa de  a , a  a . Es tanben un apuc soluble dins l'alcoòl à 95 % e lo gliceròl. 

Es un pau leugièrament soluble dins la piridina e insoluble dins l'aceton.

## Utilizacion coma aditiu alimentari
Jol numèro E251, lo nitrat de sòdi es utilizat coma aditiu alimentari (conservator) dins de viandas (polalha o carnsaladas). Se lo cal pas confondre amb lo nitrit de sòdi, tanben utilizat per conservacion de la vianda, que pòrta lo numèro E250.

## Utilizacion per la purificacion de l'aur
Lo nitrat de sòdi es utilizat entre autres per reciclar l'aur dels compausants electronics o de las poscas de 	joielariás. Se pòt utilizar coma substitut en polvera de l'acid nitric per far l'aiga règia.

La seguida de las reaccions quimicas de l'extraccion de l'aur utilisant lo nitrat de sòdi compren una neutralizacion de l'acid (sovent amb d'urèa), puèi la precipitacion de l'aur jos forma de fanga (sovent amb de meta bisulfit de sòdi). La fanga es enseguia fonduda e ven d'aur metallic.

## Salpètre de Chile
Fòrça jaces contenent fins a 25 % de nitrat de sòdi foguèron expleitats al Chile, dins lo desèrt d'Atacama de 1820 fins a Primièra Guèrra mondiala. Aquel jaç èra la font màger d'engrais azotat fins a la realizacion del procés Haber per Fritz Haber e Carl Bosch per la sintèsi de l'ammoniac dempuèi l'azòt atmosferic.

Lo vam de la quimia dels gases, subretot la sintèsi de l'amoniac, faguèt aquel matèria primièra en partida obsolèta dempuèi los ans 1920.

## Notas e Referéncias