Arthur Rimbaud

**Jean Nicolas Arthur Rimbaud** (Charleville-Mézières, lo 20 d'octòbre de 1854 - Marselha, lo 10 de novembre de 1891) foguèt un poèta francés. Ben que brèva, la densitat de son òbra poetica fa d'Arthur Rimbaud una de las figuras primièras de la literatura francesa.

## Biografia

### Vida a Charleville-Mézières
Nasquèt d'una familha de la classa mejana rurala de Charleville-Mézières, Ardenas. A l'edat de quinze ans, aviá recebut fòrça prèmis e aviá compausat de vèrses originals de granda qualitat e de dialògs en latin.

### Cap a la poesia amb Verlaine
[thumb|left|dessenh d'Arthur Rimabud per [Paul Verlaine]]
En 1870, son mèstre, Georges Izambard, venguèt son primièr mentòr literari, e sos vèrses en francés aqueriguèron rapidament una qualitat superiora. Fugiá sovent e fòrça possiblament, en una d'aquelas fugidas, participèt brèvament a la Comuna de París, en 1871, çò que li inspirarà lo poèma *L'Orgie parisienne o Paris se repeuple* (L'Orgia parisenca o París se repòbla).

Foguèt probablament victima d'una ataca sexuala de la part de soldats bandats. Son poèma *Le Cœur supplicié* (Lo còr supliciat) o suggerís. Alara venguèt anarquista e comencèt de beure. Tornèt a París a la fin de setembre de 1871 davant l'invitacion de l'eminent parnassian Paul Verlaine (prigondament impressionat per la lectura de l'òbra mèstra de Rimbaud: *Le bateau ivre* - Lo batèl èbri).

Rimbaud visquèt pauc temps aprèp dins l'ostal de Verlaine. Aquel poèta, d'orientacion bisexuala, s'enamorèt rapidament d'aquel naut adolescent, d'uèlhs blaus e de pèl bruna e menant vida dissolguda, bandats amb aussent e ashish. Escandalizèron aital l'elèit literari parisenc, indignat particularament pel comportament de Rimbaud, l'arquetipic *[[enfant terrible]]*. Al cors d'aquel periòde, contunhèt d'escriure los sos vèrses modèrnes visionaris, en superant son mèstre, Charles Baudelaire.

La relacion omosexuala turbulenta entre Rimbaud e Verlaine los condusiguèt a Londres en 1872, en abandonant Verlaine, son esposa e son filh.

En julhet de 1873, aprèp una brega particularament violenta a la gara de Brussèlas, Verlaine tirèt sus Rimbaud. Verlaine foguèt arrestat e somés a un umiliant examen medicolegal. Lo jutge foguèt implacable e malgrat que Rimbaud retirèsse la denóncia, Verlaine foguèt condemnat a dos ans de preson.

Rimbaud tornèt a Charleville e acabèt *Une saison en enfer* (Una sason en infèrn), amplament considerada coma una de las òbras pionièras del simbolisme

En 1874 tornèt a Londres amb lo poèta Germain Nouveau amb lo qual fa una ruptura amb *Illuminations* (Illuminacions), en i comprenent los primièrs dos poèmas en rima liure en francés... (cal pas oblidar pr'aquò que los trobadors occitans s'èran agut inventat lo vèrs liure o ***estramp*** mai de cinc sègles abans...).

Rimbaud e Verlaine se retrobèron per lo darrièr còp en 1875, en Alemanha, quand Verlaine recuperèt la libertat après sa falsa conversion al catolicisme. Alavetz Rimbaud aviá abandonat l'escritura e aviá optat per una vida establa de trabalh, alassat de la salvatja existéncia anteriora.

### Vida d'aventurièr
[thumb|left|200px|Rimbaud a [Harar en 1883]]
Contunhèt de viatjar extensament per Euròpa, sovent a pè. A l'estiu de 1876 s'enrotlèt coma soldat dins l'armada neerlandesa per viatjar gratuitament a l'illa de Java, (Indonesia), ont desertèt rapidament, e tornèt posteriorament en França en batèl. Viatgèt a Chipre e, en 1880, s'establiguèt fin finala a Aden (Iemèn), coma trabalhador de cèrta importància a l'Agéncia Bardey. Aguèt ailà divèrsas amants nadivas e pendent un temps visquèt amb una abisínia.

En 1884 daissèt aquel trabalh e se convertiguèt en mercand per son compte pròpri a Harar, dins l'actuala Etiopia. I faguèt una pichona fortuna coma traficant d'armas fins a que desvolopèt una sinoviti al genolh drech que degenerèt en carcinòma, çò que lo forcèt de tornar en França lo 9 de mai de 1891, ont de paucs après jorns li calguèt amputar la camba. Moriguèt fin finala a Marselha, lo 10 de novembre, a l'edat de 37 ans.

## L'òbra
### Citacions
## Los caps d'òbra
### Una sason en infèrn (1873)
#### citacions
### Illuminacions (1872-1875)
#### citacions

## Òbras
[thumb|left|dessenh d'Arthur Rimbaud per [Paul Verlaine]]
** 100 px
* *[[Une saison en enfer]]*(1873)... *Una sason en infèrn*
* *[[Illuminations]]* (1872-1875, publicats en 1886)... *Illuminacions*
* *Reliquaire*, poesias (1891)... *Reliquari*
* *Poésies complètes* (1895)... *Poesias complètas*
* *Lettres, Égypte, Arabie, Éthiopie* (1899)... *Letras, Egipte, Arabia, Etiopia*
* *Œuvres, vers et proses* (1912)... *Òbras, vèrses e pròsas*
* *Les Mains de Jeanne-Marie* (1872)... *Las Mans de Joana Maria*
* *Stupra* (publicat en 1923 dins la revista surrealista *Littérature*, mas compausat fin 1871)... *idem*
* *Un Cœur sous une soutane* (1870)... *Un Còr jos una sotana*
* *  Sensation* (1870)... *Sensacion*
* *[[Le dormeur du val]]* (1870)... *Lo dormeire del val*
* *Lettres de la vie littéraire* (1870-1874)... *Letras de la vida literària*
* *Ma Bohème* (1870)... *Ma Boèmia*

## Bibliografia generala
* 100 px
### edicions originalas e compilacions
### a l'entorn del poèta
### a l'entorn de l'òme
### generalitats
### traduccions
** Arthur Rimbaud: *Òbra en Vèrs 1870 - 1872*, presentada e traducha en lenga d'òc per J.F. David Delhomme, colleccion *[[Flor Envèrsa]]*... Institut d'estudis occitans I.E.O Edicion 1991
** Arthur Rimbaud: *Une saison en enfer - Denboraldi bat infernuan*, edicion, presentacion e traduccion en euscar d' en Mikel Lasa, Erein, Donostia - Sant Sebastian 1991

## Discografia
## Filmografia e documents audiovisuals
## Ligams extèrnes
*  THE QUIET LIFE A collection of photos and drawings of Arthur RİMBAUD Edited by Beyaz Arif AKBAS Yalnizgoz BOOKS/Edirne 2011 USA ISBN-13: 9781468018011 

## Ligams videografics
* 75 px

* http://www.youtube.com

** sus **[[YouTube]]**... mai de *[[2430]]* documents subre n' **[[Arthur Rimbaud]]** en picar coma clau *[[Arthur Rimbaud]]*

## Nòtas & referéncias