Os Lusíadas

***Os Lusíadas*** o ***Los Lusiades*** es una òbra poetica de l'escrivan Luís Vaz de Camões, considerada l'epopèia portuguesa mairala. Probablament terminada en 1556, foguèt publicada pel primièr còp en 1572 tres ans aprèp lo retorn del seu autor d'Índia.

Coma l'Iliada o l'Odissèa per la Grècia Antica o l’Eneïda per Roma, *Los Lusiades* es una òbra destinada a contar e glorificar la naissença e lo destin de la nacion e de l’Empèri Portugués. 

## Estructura

### '''Estructura extèrna'''
* *Os Lusíadas* es constituida per dètz partidas, nomenadas cants;
** cada cant ten un nombre variable d'estròfas (en mejana, 110);
*** las estròfas son compausadas de uèit vèrses (octavas); la rima es crosada dins los sièis primièrs vèrses e doas platas de forma AB AB AB CC (fòrça caracteristic de l'estil de Camões). 
**** cada vèrs (8 816 en tot) es constituit per dètz sillabas metricas (decasillabe), en sa majoritat eroïcas (accentuat sus la seisena e desena sillabas).

Coma totes los tèxtes de la Renaissença *Os Lusíadas* podiá pas escapar a l'estetica grèga que donava una importància particulara al nombre d'aur. Atal, lo climax del raconte, l'arribada en Índia, foguèt plaçat al punt que devesís l'òbra segon la proporcion daurada.

### '''Estructura intèrna'''
Aquela òbra se presenta coma una epopèia classica devesida en quatre partidas:
* Proposicion - introduccion, presentacion dels eveniments e dels eròis (estròfas 1 a 3 del Cant I);
* Invocacion - lo poèta invoca las *Tágides* ninfas de Tage e las prèga l'inspiracion per escriure (estròfas 4 e 5 del Cant I);
* Dedicacion - lo poèta dedica l'òbra al rei D. Sebastião (estròfas 6 a 18 del Cant I);
* Raconta - la raconta del viatge, *[[in medias res]]*, debuta en plan viatge de Vasco de Gama, puèi torna sus tot çò que precediguèt, dempuèi sus las originas de l'Istòria de Portugal fins al moment present, abans de seguir cronologicament. 
Fin finala, i a un epilòg per conclure l'òbra (estròfas 145 a 156 del Cant X).

L'òbras evolua dins de plans diferents amb cadun la seuna cronologia e lo seu espaci 
* Plan del Viatge - ont se tracta del viatge de la descobèrta de la rota maritima fins a Índia de Vasco da Gama e dels seus marins;
* Plan de l'Istòria de Portugal;
* Plan del Poèta - Camões evòca sa meteissa admiracion del pòble e dels eròis portugueses;
* Plan de la Mitologia - son descridas las influéncias e las intervencions dels dieus de la mitologia grecoromana dins l'accion dels eròis.

## Avis del Sant Ofici
L'epopèia pus autentica es un cant de la construccion d'una nacion amb l'ajuda dels Dieus o de las divessas. *Os Lusíadas*, coma ja l'Eneïda, es una epopèia modèrna, ont lo meravilhós se passa pas dins un artifici necessari, mas unicament literari. A fe en lo Dieu unic crestian se vei per tota l'òbra.

Se pòt pas pensar a una eresiá, en temps de Contra-Reforma, coma o pròva la non censura de l'Inquisicion. 

Pasmens, la preséncia d'aqueles dieus ocupa una plaça importanta dins lo poèma. Son las seunas intrigas que ligan los episòdis de l'epopèia e a las seunas intervencions *[[deus ex machina]]* que permet d'explicar los eveniments inesperats del viatge aquí contats.

## Tema
### L'eròi
Coma lo títol o indica, l'eròi d'aquela epopèia es collectiu, los Lusíadas, o los filhs de Lusus, es a dire los portugueses. Dins las primièras estròfas del discors de Jupitèr dins lo *concili dels dieus olimpics*, que dobrís la partida narrativa, mòstra lo caractèr laudatiu de l'autor.

Lo rei dels dieus afirma que dempuèi Viriatus e Sertorius, lo destin (*fatum* que balhèt fado) dels valents portugueses se realizèt faches tan glorioses que faguèron oblidar aqueles dels empèris precedents (Assirians, Persans, Grècs e Romans).

L'Istòria de Portugal o atèsta, aprèp las lutas successivas e victoriosas contra los moros e los castelhans, mòstra coma un país tan pichon descobrís de mondes novèls e impausa la seuna lei dins lo concèrt de las nacions.

Fin finala del poèma arriba l'episòdi de l**Illa de las Amores'', recompensa fictiva del gloriós caminament portugués per lo temps. Atal se confirma la crenta de [[Bacus]] que los seus espleches de conquista son despassats per aqueles dels portugueses.

Camões dediquèt sa primièra òbra al [[Sebastião de Portugal|rei D. Sebastião de Portugal]]. Los faches inedits de las [[descòbertas portuguesas]] e l'arribada en [[Índia]], foguèron sens dobtes motius determinants, qu'ambicionava ja, de redigir l'epopèia portuguesa.

I aviá ja un sentiment d'ufan e d'audàcia dins lo pòble portugués. [[Navegador]]s e [[capitani]]s foguèron eròis recents de la pichona nacion, òmes capables d'extraordinaris espleches, coma lo «''Castro forte''» (lo vicerei D. [[João de Castro]]), defuntat pauc ans abans lo poèta.

Es subretot a [[Vasco da Gama]] que se deviá la descobèrta de la rota cap a Índia dins un viatge dificil e amb pichonas probabilitats de succès, e que venquèt fòrça batalhas contra reialmes [[musulman]]s en tèrras ostilas pels [[crestians]]. Aquel viatge epic foguèt atal utilizat coma istòria centrala de l'òbra.


=== La crosada contra lo moro ===
Lo poèma se pòt legir dins la perspectiva de la crosada, ja anciana, contra  que tornèt actual per de faches recents. Las lutas amb Índia serián la seguida d'aquelas que ja foguèron menadas en [[Portugal]] e en [[Africa del Nòrd]], dominant o abatent lo poder de l'[[Islam]].

Lo "movement" de las descobèrtas arriba amb lo desir de combatre lo poderós [[Empèri Otoman]] que menaçava l'[[Euròpa]] crestiana, incapabla de véncer l'enemic dins una guèrra dobèrta. L'objectiu foguèt de far concurréncia comerciala amb los [[musulmans]], al meteis temps far profièches e apaurir l'economia dels rivals. Mas tanben se pensava de trobar d'aliats als europèus dins las nòvas tèrras, qu'aurián pogut èsser espèr-el crestians, o almens convertits.

En [[1571]], l'aparenta invencibilitat del [[sultan]]at [[Turquia|turc]] foguèt desmentida per la [[batalha de Lepant]]. Atal los otomans fin finala aguèron pas la supremacia en [[Mediterranèa]]. E lo comandant de las fòrças crestianas, Don [[Joan d'Àustria]], filh [[bastard]] de l'emperador [[Carles Quint]], lo grand paire de [[Sebastian de Portugal]]. Foguèt dins aquel contèxte d'exaltacion guerrièra que lo poèta contribuiguèt a incitar lo jove rei de Portugal a la conquista d'Africa, amb los efèctes desastroses que seguiguèron.

=== Contaires e sos discors ===
Cadun dels tipes de discors dins aquel poèma evidentas particularitats estilisticas concrètas. Dependent del subjècte que tractan, l'estil pòt èsser eroïc e exaltat, implorant, de planh e melancòni, umoristic, remiratiu.


''Os Lusíadas'' es una òbra [[narrativa]], mas sos contaires son gaireben totjorn oradores que fan [[discors]]es grandiloquents: lo contaire principal, [[Luís Vaz de Camões|Camões]], que comença dins un grand estil e torne prendre la paraula en vàrias ocasions; [[Vasco da Gama]], reconegut coma capitani facond (eloquent); [[Jupitèr (mitologia)|Jupitèr]], que tanben pren la paraula en divèrsas ocasions; [[Paulo da Gama]] (Canto VIII, estròfas 2 a 42); El ''[[Velho do Restelo]]'' (Canto IV, estròfas 95 a 104); [[Tètis (Nereïda)|Tètis]]; la [[Sirena]] que profetiza al son de la musica (Canto X, estròfas 10 a 74), etc.

Dins las ''Invocacions'', quant lo poèta demanda a las Tagidas (divessas de [[Tage]]) «''un parlar fòrt e sublimat, un estil eloquent e fluid''», per oposicion a l'estil de poesia lirica, un «''vèrs umil''», un ton semblant a «''tuba armoniós e bellicós''» ([[trompeta]] de [[guèrra]]) digne dels «''faches de lor famosa Gent''» (celèbre gent del [[Tage]], los [[portugueses]]).

I a dins ''Os Lusíadas'' divèrs moments lirics. Es lo cas de la partida iniciala del episòdi de Linda Inês (Canto III, estròfas 120 a 135), dins la partida finala de l'episòdi d'[[Adamastor (mitologia)|Adamastor]] (Canto V, estròfas 37 a 60), de l'encontra dins l**Illa de las Amores* (Canto IX).

La fe e los apèls als Dieus tenon una preséncia fòrta dins l'òbra. Per de còps, en moments dificils, [[Vasco da Gama]] se repend en preguièra: a [[Mombaça]] (Canto II). Son tanben preguièras las invocacions del poèta a las [[Tagidas]], a [[Caliope]] (Canto III, estròfas 1 e 2 e Canto X, estròfa 8), a las [[ninfa]]s de [[Tage]] e del riu Mondego (Canto VII]]).

== Descripcion de la narracion ==



=== Cant I ===
Dempuèi la *Proposicion*, l*'Invocacion* e la *Dedicacion*]], comença l'accion *in medias res* amb la flòta de [[Vasco da Gama]] ja dins [[Ocean Indian]], mas abans d'arribar en Índia (estròfa 19).

==== Lo concili dels dieus ====
Ont es convocat lo *Concili dels dieus* per decidir se los portugueses devon o pas conseguir aténher lo seu destin. [[Jupitèr (mitologia)|Jupitèr]] afirma que si, perque per aquò son predestinats.



[[Bacus]] es pas d'acòrdi perque, s'aquò es premit, las seunas conquistas seràn despassadas per aquel pòble. Mas [[Vènus (mitologia)|Vènus]] vei los portugueses coma eretièrs dels seus aimats romans.

Lo poderós [[Mars (mitologia)|Mars]] s'impausa dins la disputa. Lo rei dels dieus acòrda e acaba lo [[reconcílii]].

==== A l'illa de [[Moçambic]] e lo pilòt moro ====
L'accion se torna alara cap a la flòta lusitana, qu'arriba a illa de [[Moçambic]]. Son aculhits per de [[musulman]]s que, intimidats pel poder bellicós de las [[nau]]s, lor prometon un pilòt per anar en Índia. Mas las intencions vertadièras d'aquel son de destruire los portugueses. L'inspiracion del sobeiran [[moro]] ven de Bacus.

La primièra estrategia es d'atacar los [[marin]]s. Mas, prudents, arriban armats e prenon possession de la vila. Lo regidor se rend e ofrís alara un pilòt que los condusís per las tèrras enemicas, aquí es ma segonda estrategia del dieu del [[vin]].

Dos còps lo pilòt indica bons pòrts: una tèrra de [[crestian]]s e una autra ont crestians e musulmans vivián amassa. [[Vasco da Gama]] se fisa del pilòt. Mas Vènus, vesent que, en aquelas tèrras musulmanas, se podiá vencre los portugueses, desvia la flòta amb de vents contraris. Lo primièr pòrt es despassat; lo segond es Mombaça. E lo cant s'acaba amb doas estròfas plenas de *suspens*.

=== Cant II ===


==== Emboscada de Mombaça ====
Lo [[rei]] de [[Mombaça]] manda un messatgièr per prometre bon acuèlh, mas amb l'intencion de montar una emboscada. [[Vasco da Gama]]. Los moros e [[Bacus]] conselhan la dintrada a Mombaça. Mas Vènus interferís un còp de mai, e amb l'ajuda de las [[Nereidas]] enebís la dintrada de las [[nau]]s portuguesas.

[[Vènus (mitologia)|Vènus]] sedusís [[Jupitèr (mitologia)|Jupitèr]] amb sa belesa per qu'aquel alunhe los dangièrs de l'expedicion. Lo rei dels dieus envia [[Mercuri (mitologia)|Mercuri]] per avisar Vasco da Gama de l'existéncia de [[Melinde]], ont encontrarà un rei just e bon, que fornirà tot çò necessari.

==== Arribada a Melinde ====
Aprèp l'interrogatori dels prisonièrs faches a Mombaça, se confirma la bona novèla sul reialme de Melinde. La flòta se dirigís cap ala e es ben recebuda. Aquò es un episòdi vertadièr plan segur arrangat. D'una granda riquesa descritiva, se conseguís "veire" Melinde e sos abitants, coma se presentan a l'armada portuguesa, la recepcion las reaccions, e coma se fa lo contacte diplomatic.

Lo rei de Melinde ofrís viures, municions e un pilòt per [[Índia]]. Es l'ocasion per Vasco da Gama a bòrd del la [[nau]] capitana de contar a aquel la geografia e l'istòria de Portugal e de sos abitants e dempuèi son viatge.

=== Cant III ===
Aprèp una invocacion del [[Luís Vaz de Camões|poèta]] a [[Caliope]], [[Vasco da Gama]] explica la [[geografia]] d'[[Euròpa]] e la situacion de [[Portugal]] dins lo [[continent]] (estròfas 6 a 20), «*gaireben cima de la tèsta De tota Euròpa*».

Comença alara la raconta de l'[[Istòria de Portugal]]. De [[Lusus (mitologia)|Lusus]] a [[Viriatus]], passant per lo rei D. [[Afonso VI de Leão e Castela]], [[Teresa de Leão|D. Teresa]] e lo [[Henrique da Borgonha|conte D. Henrique]]. Seguís la luta de [[Afonso I de Portugal|D. Afonso Henriques]] per l'[[Independéncia de Portugal]].

==== Egas Moniz ====
Dins aquel episòdi (estròfas 35 a 41) conta l'istòria del Egas Moniz, preceptor de D. Afonso Henriques.

==== Batalha de *Ourique* ====

dempuèi (estròfas 42 a 54) conta la legenda de [[batalha de *Ourique*]], ont lo fondador de Portugal venç sol cinc reis moros aprèp la vision de [[Crist]]. Per aquò pinta los cinc escuts e las trenta pèças sus la [[bandièra de Portugal]].

La descripcion de las conquistas del rei Afonso continua (estròfas 55 a 68) en ritme accelerat: [[Leiria]], [[Arronches]], [[Santarém (Portugal)|Santarém]], [[Mafra (Portugal)|Mafra]], [[Sintra]], [[Cerco de Lisboa|Lisboa]], [[Óbidos (Portugal)|Óbidos]], [[Alenquer (Portugal)|Alenquer]], [[Torres Vedras]], [[Elvas]], [[Moura]], [[Serpa]], [[Alcácer do Sal]], [[Évora]], [[Beja]], [[Palmela]], [[Sesimbra]], [[Badajoz]].

==== Dinastia de Borgonha ====
Dins aquela darrièra vila D. Afonso acaba per èsser encerclat per lo [[Fernando II de Leão|rei de Leão]], e Camões introdusís son eretièr [[Sancho I de Portugal|D. Sancho I]], que se tròba dins aquel cant bellicós amassa amb son paire, e après sa mòrt (estròfas 83 e 84) coma rei. 

Seguís los autres reis de la [[dinastia de Borgonha]] que va arribar los episòdis pus celèbres d*'Os Lusíadas*: aqueles de *Maria de Portugal (1313)*, la *Batalha do Salado*, e *Inês de Castro*.

==== Inês de Castro ====

L'ondada d'emocions continua dins aquel episòdi liricotragic (estròfas 118 a 135), benlèu lo pus conegut d*'Os Lusíadas*.

[[Inés de Castro|D. Inês]] e [[Pedro I de Portugal|D. Pedro]] son los amantes tragics per excelléncia. Lo seu [[amor]] es illicit, enebit pels poders.



D. Afonso IV pretend casar o filh que, apaissonat per Inês, recusa. La solucion es de l'eliminar. Menada en preséncia del rei, implora per salvar sa [[vida]], per poder cridar sos filhs. Còrfond lo vièlh sobeiran, mas los conselhièrs e lo pòble exigisson la [[mòrt]]. E atal la fragila e bèla apassionada es assassinada.

==== D. Fernando ====
Dempuèi la venjança de D. Pedro, *lo crudèl*, es presentat lo flac [[Fernando I de Portugal|D. Fernando]], responsable de la pèrda de gaireben tot lo reialme e de las crisis seguentas.

Interpretant aquelas crisis coma consequéncia o castig de l'amor del rei per [[Leonor Teles]].

=== Cant IV ===
Vasco da Gama contunha lo raconte de l'istòria de Portugal. Parla alara de la [[Dinastia d'Avís]], dempuèi la [[Revolucion de 1383-85]], fins al reialme de [[Manuel I de Portugal|Manuel I]], ont son armada partís cap a [[Índia]].


==== Batalha de *Aljubarrota* ====

La raconta de la revolucion de 1383-85 es dividida en doas partidas: la revòlta del pòble per apujar lo pretendent portugués (estròfas 1 a 23), e la [[Batalha d'Aljubarrota]] (estròfas 24 a 44). Dos eròis partejan la glòria d'aqueles episòdis: lo reial [[João I de Portugal|D. João]] e lo guerrièr D. [[Nuno Álvares Pereira]].

Camões fa l'elògi dels patriòtas que defendèron l'[[independéncia]], que sián umils o poderós, sens paur de morir per la causa portuguesa. Critica amarament los que se juntèron al partit castelhan.

Los actes de [[João I de Portugal]] son tanben cantats de forma fòrça epica, rapelant [[Ajax]] de l'[[Iliada]]. Son coratge salva la batalha. .

Mas fin finala al delà d'una batalha sanguinària, lo poèta daissa a opinion de qualqu'un que malditz la [[guèrra]], que per la seuna cobesença los poderoses lançan tanta gent cap a la mòrt, daissant tantas maires e esposas sens marits e filhs.

==== Expansion portuguesa ====
Amb la patz, las atencions del reialme se torna cap a [[Marròc]] e al [[mar]] amb [[Duarte de Portugal|D. Duarte]] e [[Infante Santo|D. Fernando]], e dempuèi [[Afonso V de Portugal|D. Afonso V]].


Dempuèi lo viatge de [[Pêro da Covilhã]] e [[Afonso de Paiva]], arriba la contda dels preparatius del viatge cap a [[Índia]], desir que D. João II capitèt pas a realizar abans de morir e que concertèt [[Manuel I de Portugal|D. Manuel]], a que los rius [[Inde]] e [[Ganges]] li apareguèron en [[sòmi]], profetizant las futuras glòrias en [[Orient]].

==== Lo vièlh del Restelo ====
Lo cant termina amb la partida de l'armada. Quand dison adieu-siatz a sas familhas sus la plaja de [[Santa Maria de Belém|Belém]], los [[navegador]]s son susprés per las paraulas d'un vièlh. (estròfas 94 a 104).

Aquel personatge es la representacion de la contestacion de l'epòca contra las aventuras de las descobèrtas. D'unes pensavan qu'èra pur orgulh e simplament [[suicidi]] de temptar aquestes projèctes de navegar al luènh; una pèrda de ressorsas e d'òmes, que mancaràn per la luta contra los enemics [[moros]] o per la defensa del reialme contra una eventuala invasion castelhana.

L'episòdi dintrèt dins l'imaginari portugués. L'expression significa uèi en portugués [[conservatisme]], o marrit auguri, la marrida volontat e a lo manca d'esperit d'aventura, fàcia a de projèctes originals qu'exigisson audàcia e còst de ressorsas.

=== Cant V ===
[[Vasco da Gama]] conta alara coma foguèt lo viatge de l'armada, de [[Lisbona]] a [[Melinde]]. Es lo recit de la granda aventura maritima, ont los marins observèron meravilhats o inquiets la còsta d'[[Africa]], la [[Crotz del Sud]] dins los cèls desconegut del nòu emisfèri, lo [[Fuòc de sant Elme]] e la [[Tromba d'aiga]], e afrontèron dangièrs e obstacles enòrmes coma a l'ostilitat dels natius, la furia d'un mostre, lo sofriment e la mòrt provocats per l'[[escorbut]].

==== Fernão Veloso ====
Sus las còstas africanas, los portugueses dintran en contacte amb los pòbles natius. Aquel aventurièr (estròfas 30 a 36), invitat a conéisser sus [[aldeia]], acompanha tranquil los òstes. Mas, percep las intencions assassinas d'aqueles.

Es un episòdi tanben [[umoristic]], sus la vanaglòria del portugués. Dempuèi una escaramossa per lo salvar, los companhs se trufan de son evasion precipitada.

==== L'Adamastor ====
Se pòt considerar tres partidas dins l'episòdi de l'[[Adamastor (mitologia)|Adamastor]]: la primièra es una [[teofania]] (estròfas 37 a 40). Arribant al [[Cap de las Tormentas]] en plena [[tempèsta]], los marins encontran lo [[titan]].

[[Fichièr:Adamastor no alto de Santa Catarina 1980.JPG|left|thumb|400px|*Adamastor*, [[escultura]] de Júlio Vaz Júnior al [[mirador]] de Santa Catarina, [[Lisbona]], [[Portugal]]]]
L'espectacle es enfachinant, grandós, esglasiant. Aquel [[demidieu]] malefic, encarnament dels dangièrs de la riscada traversada, apareis jos la forma d'un [[nívol|nivolàs]] negre, que surgís rasant sus los caps dels navegadors. Mas pus susprenent encara es l'orquestracion que la [[mar]] fa amb aquel element aerian «*Bramant, la mar de luènh ronca, Coma o fariá dins lo void un ròc quin que siá.*».

Alara comença la segonda partida de l'episòdi (estròfas 41 a 48), una [[prolepse]]. Lo Adamastor parla e, coma un [[oracule]], vaticina lo [[destin]] crudèl qu'espera qualques uns dels navegadors. Es un biais intelligent del poèta del sègle XVI de parlar d'eveniments del [[passat]], mas que seriá [[futur]]s per lo navegador que fa la contada.

Fin finala arriba una [[eglòga]] marina (estròfas 49 a 59), que obeís a un debanament comun de fòrça composicions [[lirica]]s de [[Luís Vaz de Camões|Camões]]: l'amor (d'Adamastor per [[Tetis (Titanide)|Tetis]]), la separacion forçada, la traïson, lo planh per lo sòm frustrat.


Despassant l'obstacle, los navegadors alara afrontan la sofrença, particularament l'[[escorbut]], dins un clima inabitual. Aprèp un acuèlh coral dels pòbles d'[[Africa del Sud]], la malcòr tanben aumenta per pas aver de novèlas sus [[Índia]]. Fins que, dempuèi [[Moçambic]] e [[Mombaça]], lo raconte s'acaba amb la jòia de l'arribada a [[Melinde]].

Lo cant se termina amb l'admiracion dels de Melinde per tota l'[[epopèia]] portuguesa, e la censura del poèta per l'analfabetisme de sos compatriòtas. Per la boca de Vasco da Gama conta coma los poderoses del monde, especialament [[grècs]] e [[romans]], aimèron las letras. E se planh que sos contemporanèus mesprèsan la [[lenga]], la [[poesia]] e lo cantar e lo lausar dels eròis e pòbles.

=== Cant VI ===
Termina la raconta de Vasco da Gama, e las festivitats dels de Melinde, l'armada se va, guidada per un pilòt que la deurà guidar fins a [[Calcuta]].

[[Bacus]], vesent que los [[portugueses]] son prèp d'arribar a [[Índia]], es resolgut a demandar l'ajuda a [[Neptun (mitologia)|Neptun]], que convòca un [[concili]] dels [[dieus]] marins. La decision es opausada a aquela dels dieus olimpics, e atal ordenan a [[Eòle]] que sofle los vents per far afondar la flòta.

==== Los dotze d'Anglatèrra ====
Entretemps, los [[marin]]s tuan inchalhents lo temps escotant Fernão Veloso contar l'episòdi legendari e cavaleirós de *'Los dotze d'Anglatèrra* (estròfas 43 a 69):

Dins los temps de [[João I de Portugal|D. João I]], dotze cavalièrs angleses ofensèron l'onor de dotze [[dama]]s anglesas, es lançat lo desfís per las defendre. Aqueles foguèron d'òmes poderoses, i aviá pas de compatriòtas qu'ausèron los afrontar. Atal, lo [[João de Gante|duc de Lencastre]] lança un apèl a son gendre, rei de Portugal.


En reposta, s'arman immediatament dotze cavalièrs portugueses en partença de [[Porto]] cap a Anglatèrra. Mas solament onze embarcan. Lo dotzen es [[Álvaro Gonçalves Coutinho]], *o Magriço* (defensor de damas), que resòlv anar en primièr a tèrra fins en [[Flandra]]. Dempuèi d'aventuras, arriba sus plaça de la justa al moment precís de començar e, coma amb son ajuda, totes los cavalièrs angleses son vencuts, salvant atal l'onor de las damas ofensadas.

==== La tempèsta ====
L'istòria de Velosus es interrompuda amb la [[tempèsta]] provocada per los dieus marins (estròfas 70 a 84). Es una descripcion dramatica per lo que viu de situacions parièras e coneis lo girgon nautic: los [[vent]]s, l'ondada, los [[mast]]s partits, las [[nau]]s destrempadas, los crits dels marins, [[fólzer]]s e trons.

En veire sas embarcacions gaireben perdudas, Vasco da Gama fa una preguièra a [[Dieu]]. Un còp de mai, es [[Vènus (mitologia)|Vènus]] qu'ajuda los portugueses, demandant a las [[ninfa]]s de seduire los vents per que se calmen. La tempèsta alara dispersada, l'armada arriba en vista de Calcuta e lo capitani merceja la gràcia divina.

Lo cant se termina amb consideracions del poèta sus la valor de la [[fama]] e de la [[glòria]] conseguidas per los grands eveniments, e una critica de los que procura aquela e la [[fortuna]] per intriga e favor dels poderoses.

=== Canto VII ===

Aquel cant comença amb la comparason de las accions dels portugueses contra los [[musulmans]], difusant lo [[cristianisme]] e fasent la [[guèrra santa]], amb los conflictes intèrnes d'[[Euròpa]] (estròfas 2 a 15). Segond lo punt de vista de Camões, los [[rei]]s e los [[nòble]]s de las autras nacions europèas se pèrdon en guèrras intestinas, sens glòrias e injustas. Los protestants alemands, franceses e lo anglicans renègan la vertadièra [[fe]] e afrontan lo poder crestian. Los italians son corromputs, lutant los uns contra los autres amb per unic objectiu del ganh personal. Al contrari, solament los portugueses, amb las pus nòblas intencions, lutan contra los [[moro]]s e los [[turcs]].

Quand acòsta a [[Calcuta]], Vasco da Gama envia un messatgièr al sobeiran indian. Demest aquel nòu pòble, amb que conseguís pas parlar, encontra *Monçaide*, un moro ispanic d'[[Al-Andaluz]] parlan [[castelhan]], que l'aculhís e li servís de [[traductor]]. Monçaide l'acompanha a la flòta e explica als portugueses un pauc de [[geografia d'Índia|geografia]], [[Istòria d'Índia|istòria]], [[politica]], [[indoïsme|religions]] e costumas d'[[Índia]].

Lo capitani e Monçaide desbarcan e encontran lo Catual, un ministre que los acompanha prèp del [[Samorin]] (estròfas 43 a 65). La descripcion de çò que los portugueses vêem es un exemple de la [[sociologia]] de la descòbertas e de l'interpretacion d'una cultura absoludament nòva.

[[Luís Vaz de Camões|Camões]] conta tanben un pauc de la seuna [[biografia]] e se lança dins un planh indignat del biais que sa patria lo tractèt, el que solament pretend cantar la glòria portuguesa (estròfas 78 a 87).

=== Cant VIII ===
==== Panèl istoric de Portugal ====

La descripcion (estròfas 1 a 42) comença amb [[Lusus (mitologia)|Lusus]], lo filh o companh de [[Bacus]], dempuèi [[Viriato]] e [[Sertorius]].

Aprèp venon de personatges istorics portugueses.

==== Tractat amb lo Samorin ====
Lo [[Samorin]] manda examinar los auguris. Lo [[Satan|Demòni]] los engana donant coma prevision que los [[portugueses]] vendràn per sometre tota [[Índia]]. Aquò es confirmat pels conselhièrs musulmans del sobeiran, que pendent la nuèit [[Bacus]] visitèt en [[sòmi]]s, se fasent passar per [[Maomet]], acusant los occidentals de piratariá e incitant a destruire la flòta.

Lo jorn seguent, lo Samorin deu decidir entre los avantatges economics del tractat amb los portugueses e las previsions catastroficas de la nuèit. Apelant [[Vasco da Gama]], l'acusa d'èsser [[pirata]] sens patria. Lo navegador respond amb dignitat (estròfas 65 a 75), tornant afirmar las seunas intencions, e sortís de l'audiéncia amb autorizacion de comerçar.

Mas lo ministre indian, influenciat pels [[musulmans]] del reialme, pren lo capitani en ostatge, tempta de menar la flòta portuguesa pus prèp, e la prendre d'assaut. Quand aquela estrategia falha, cobejant lo benefici e crenhent lo castig de son sobeiran per aver desobesit a sos ordres, accèpta de trocar amb Vasco da Gama merças.

=== Canto IX ===
Lo Catual encara tempta de retardar los portugueses, enebissent lo comèrci, per donar lo temps qu'arribe una armada musulmana de la [[Mar Roja]]. Mas Monçaide, convertit alara al [[cristianisme]], conseguís informar lo capitani portugués dels plans enemics, vendre merças e obtenir [[espècia]]s.

==== L'Illa de las Amores ====
Alara la flòta torna en securitat en [[Portugal]], Vènus demanda l'ajuda do son filh [[Cupidon]] per juntar las *amors* e ferir las [[nereidas]] amb las [[flèchas]] de l'[[amor]]. Amb las [[ninfa]]s e [[Tetis (Nereida)|Tetis]] jos aquela influéncia, abòrda una [[illa]] mistica.

=== Cant X ===
==== La profecia de la Sirena ====
Dempuèi aver contentar sos primièrs apetits, los marins arriban al palais de Tetis, ont lor es servit un banquet fastuós. Ont, la Sirena profetiza los expleites dels portugueses en [[Orient]] (estròfas 10 a 73). Un còp de mai, Camões utiliza l'artifici de la [[profecia]] per contar çò que se passèt entre [[1498]], l'annada de la descobèrta del camin maritim cap a Índia.

Son alara cantats los eròis e lo governadors d'Índia: [[Duarte Pacheco Pereira]] (estròfas 12 a 23), [[Francisco de Almeida]] e o son filh [[Lourenço de Almeida]] (26 a 38), [[Tristão da Cunha]] (39), [[Afonso de Albuquerque]] (40 a 49), [[Lopo Soares de Albergaria]] (50 e 51), [[Diogo Lopes de Sequeira]] (52), [[Duarte de Menezes]] e [[Vasco da Gama]] (53), [[Henrique de Menezes]] (54 e 55), [[Pedro Mascarenhas (1470)|Pêro Mascarenhas]] (56 a 58), [[Lopo Vaz de Sampaio]] (59), Heitor da Silveira (60), [[Nuno da Cunha]] (61), [[Garcia de Noronha]] e António da Silveira (62), [[Estêvão da Gama]] (62 e 63), [[Martim Afonso de Sousa]] (63 a 67), [[João de Castro]] e sos filhs Álvaro e Fernando (67 a 72) e João de Mascarenhas (69).



==== La maquina del monde ====
Terminant lo banquet, [[Tetis (Nereida)|Tetis]] convida Gama per l'espectacle de la *Maquina del Monde*, l'espectacle unic de las esfèras celèstas de [[Claudi Ptolemèu|Ptolemèu]] (estròfas 77 a 144). Aquí se vei que l'engenh e las coneissenças de [[Luís Vaz de Camões|Camões]] sus la [[geografia]], l'[[istòria]], la [[mitologia]], la [[religion]], la [[guèrra]], lo [[sociologia|comportament uman]] e la [[navegacion]], e l'[[astronomia]] (del sègle XVI, naturalamente).

Inclusas dins aquel episòdi encara i a d'autras "profecias" sus los portugueses; l'istòria dels [[miracle]]s de Sant Tomé, evangelizator d'[[Índia]] (estròfas 108 a 118), amb una critica brèva mas riscada dels [[Jesuistas]], estròfa 119; dins l'estròfa 128 una referéncia al [[naufragi]] de Camões, ont se salvèt en nadant amb *Os Lusíadas'', e una curiosa prevision que ditz que son òbra seriá pus famosa que sa vida afortunada).

Dempuèi, los portugueses tornan embarcar e arriban sens mai de problèmas a Lisbona, ont recebon las glòrias meritadas.

#### Epilòg

L'epopèia se termina amb un epilòg (estròfas 145 a 156), en que lo poèta planh un còp de mai las injustícias que lo Reialme li faguèt. Enfòrça la dedicacion de l'òbra al jove rei D. Sebastião e profèita, coma òme experimentat de la vida e de las coneissenças, per li donar de conselhs: que prenga conselh dels melhors, que govèrne amb justícia, que recompense solament e totjorn qual que merita, que lute amb bravesa e intelligéncia per espandir Portugal e la fe crestiana.

## Referéncias e bibliografia