Lengas per familha

Vaicí una **lista (parciala e simplificada) de las [[lenga]]s [[lenga naturala|naturalas]] o [[lenga construcha|construchas]]**, vivas o mòrtas, classadas per familhas. 

I indicam pas totas las lengas del Mond (seriá impossible tecnicament), mas sonque una seleccion de lengas entre las mai conegudas. Pasmens assajam de mençonar almens totas las lengas vivas d'Euròpa e de la mar Mediterranèa.

Indicam las familhas de lengas mai importantas. La nocion de *familha genetica* de lengas es descricha mai en detalh dins l'article consacrat a la lingüistica comparada.

Las temptativas de certans lingüistas (diches "omnicomparatistas"), dempuèi la fin del sègle XX, d'acampar certanas familhas de lengas dins de *[[:en:Language families and languages#Proposed language super-families|superfamilhas de lengas]]* an pas bailat de resultats definitius ni consensuals fins ara. Aicí las familhas que son pas encara reconegudas largament son indicadas amb la mençon "familha discutida".

Las familhas que se compausan d'una sola lenga recebon la mençon "1 lenga".

Aquesta lista se basa en granda part subre lo libre de sintèsi de Merritt Ruhlen, *A guide to the World's languages* (Stanford: Stanford University Press, reedicion de 1991, 1a edicion de 1997). Ara per ara, lo trabalh de Ruhlen es la sola sintèsi qu'assaja d'èsser completa e qu'es accessibla, e mai se pòt recebre de criticas. Ruhlen i repren en particular las òbras de classificacion de son mèstre Joseph Greenberg. Totes dos son d'"omnicomparatistas" e de partisans de las "superfamilhas".

## '''[[lengas khoisan]]'''
La parentat dels grops de la familha khoisan, pausada per Greenberg en 1955, es pus acceptada. Ne vira, en fach, de tres familhas e doas lengas isoladas.

### [[lengas khoe]]
### [[lengas tuu]]
### [[lengas kx'a]]
### [[hadza]]
### [[sandawe]]

## '''[[lengas kadogli]]'''

## '''[[lengas nigèrocongolesas]]'''

### [[lengas atlanticocongolesas]]
#wolòf
#pul o folbe o pulaar
#serèr

### [[lengas mel]]

### [[lengas mande]]
#bambara
#malinke
#diola
#kpelle
#mende

### [[lengas kru]]
*bete

### [[lengas dogon]]

### [[lengas gor]]
*mòre o mòssi

### [[lengas adamawa]]
*mumuye

### [[lengas obanguianas]]
*sango

### [[lengas heiban]]

### [[lengas talodi]]

### [[lengas katla]]

### [[lengas rashad]]

### [[lafofa]]

### [[Nigèrocongolés sud-central]]
#ewe
#akan
#ioroba
#igbo
#efik

#### [[lengas banto]]
#swahili
#rwanda o kinyarwanda
#rundi
#shona
#xhosa
#zolo
#còngo
#kituba o munukutuba
#gikuyu

## '''[[lengas nilosaharianas]]'''

### [[lengas songhai]]

### [[lengas saharianas]]
*kanori, kanembo

### [[lengas mabanas]]
#masalit

### [[Lengas fors]]
#for
#amdang

### [[lengas sodanicas orientalas]]
#nubian
#nuer
#massai

### [[lengas sodanicas centralas]]
*mangbetu

*berta
*kunama

### [[lengas komuz]]
*gumuz
*lengas komanas

### [[lengas kuliak]]

## '''[[lengas afroasiaticas]]'''
L'afroasiatic tanben se sonava camitosemitic, mas aquel tèrme es perimit e abandonat.

### [[lengas omoticas]]
*ometo

### [[lengas coshiticas]]
*lengas coshiticas del nòrd
**beja
*lengas agaw
**awngi
**bilen o bilin
**khamtanga
**kemant o qimant
*lengas coshiticas orientalas de las tèrras bassas
**somali
**oromo
**dahalo
*lengas coshiticas orientalas de las tèrras nautas
**sidamo
**hadiyya

### [[lengas semiticas]]
*ebrieu
*fenician
*arabi
**maltés
*aramèu ancian
**aramèu o assirian o siriac o caldèu  
*akkadian 
*grop sud-arabic
**lengas sudarabicas modèrnas
**lengas etiosemiticas
***gueez 
***amara
***tigrinya
***tigre
***harari

### [[egipcian]]
*egipcian ancian
**còpte  

### [[lengas berbèras]]
*berbèr o amazigh

### [[lengas chadicas]]
*lengas chadicas de l'oèst 
*lengas biu–mandara *(chadic central)*
*lengas chadicas de l'èst 
*lengas masa

## '''[[lengas aborigènas d'Austràlia]]'''
Las lengas australianas son las lengas dels aborigèns d'Austràlia. Compren un quinzenat de familhas. Entre elas, lo pama-nyungan ocupa gaireben tot lo continent, las autras familhas se concentran dins lo centre-nòrd.

### [[lengas pama-nyungan]]
*grop del sud-èst
**sosgrop victorian
*** lengas lower murray
***sosgrop victorian
****victorian de l'èst
***** yorta-yorta
***** gunai
***** pallanganmiddang
****sosgrop macro-kulin
***** lengas kulin
***** bungandidj
**sosgrop new south wales
*** lengas yuin-kuric
*** lengas wiradhuricas o lengas new south wales centralas
**sosgrop còst nòrd
***lengas durubalicas
***lengas yugambeh-bundjalung
*** lengas gumbaynggiricas
*** lengas waka-kabicas
*sosgrop del nòrd
**lengas gòlfe
*** lengas kalkatungicas
*** lengas mayabicas
** lengas pama-maricas
*** langas pamanas
*** kalaw lagaw ya
*** lengas maricas
**** lengas dyirbalicas (?) 
*grop central
** sosgrop arandic–thura-yura
***lengas arandicas
***lengas thura-yura
**sosgrop queensland sud-oèst
***lengas karnicas
***sosgrop new south wales sud-oèst
****yarli
****paakantyi
*grop  de l'oèst
** yolngu-ngarna 
*** lengas yolngu
*** lengas ngarna
** lengas nyungicas
*** nyungic del desèrt
**** lengas marrngu
****lengas ngumpin–yapa 
*****lengas warumungu
****lengas wati
***nyungic del sud-oèst
****lengas pilbara
*****lengas ngayarda 
*****lengas kanyara-mantharta
****lengas kartu–nhanda
****lengas mirning
****lengas nyunga
****yinggarda

### [[lengas bunubanas]]
### [[lengas daly de l'oèst]]
### [[lengas daly de l'èst]]
### [[lengas daly del sud]]
### [[lengas garrwanas]]
### [[lengas gunwinyguanas]]
### [[lengas iwaidjanas]]
### [[lengas jarrakanas]]
### [[lengas limilngan]]
### [[lengas mirndi]]

### [[lengas nyulnyulanas]]
### [[lengas tangkicas]]
### [[lengas wagaydyicas]]
### [[lengas worrorranas]]

### [[tasmanian|lengas tasmanianas]]

## [[lengas andamanesas]]
*grop ongan
**onge
**jarawa
*grop grand andamanés
**aka-bea 
**akar-bale 
**aka-kede 
**aka-kol 
**oko-juwoi 
**pucikwar 
**aka-cari
**aka-kora 
**aka-jeru
**aka-bo 

## [[lengas papós]]
### [[lengas transneoguineanas]]
Aquela familha recampa la majoritat de las lengas dichas "papós", en Nòva Guinèa.
### [[Papó occidental]]
### [[East Bird's Head]]
### [[lengas geelvink bay]]
### [[Sko]]
### [[Kwomtari-baibai]]
### [[Lengas left may]]
### [[lengas amto-musanas]]
### [[lengas torricelli]]
### [[Sepik-Ramu]]
### [[Papó oriental]]

## '''[[Lengas austroasiaticas]]'''
### [[lengas aslianas]]
### [[lengas bahnaricas]]
### [[lengas katuicas]]
### [[lengas khasi-palaungicas]]
*khasi
### [[lengas khmericas]]
*khmer o cambotjan
### [[lengas khmuicas]]
### [[lengas mangicas]]
### [[lengas monicas]]
*mòn
### [[lengas munda]]
*mundari
*santali
### [[lengas mòn-khmer]]
### [[lengas nicobaricas]]
### [[lengas pearicas]]
### [[lengas vieticas]]
*vietnamian

## '''[[Lengas miao-yao]]'''
#miao
#yao

## '''[[lengas tai-kadai]]'''
#### [[Lengas tai]]
*tai al sens estrech o tailandés
*lao o laossian
*shan

## '''[[Lengas austronesianas]]'''
#atayal
#tsou
#paiwan

### [[lengas malaiopolinesianas]]
#### [[malaiopolinesian occidental]]
#ilokano
#magindanao
#tagalòg o pilipino o filipino
#cebuano
#macassarés
#malgash
*sondic
#malai o indonesian
#balinés
#sondanés
#aceh
#javanés

#### [[malaiopolinesian centreoriental]]
*oceanic
**oceanic alonhat
***micronesian
****marshallés
***centrepacific
****fijian
****polinesian
*****samoan
*****tahitian
*****maòri
*****hawaiian

## '''[[lengas sinotibetanas]]'''
### [[lengas siniticas]]
*chinés o mandarin
*cantonés o yue
*hakka o kejia
*xiang
*wu
*gan
*min
*bai

### [[lengas tibetobirmanas]]
*tibetan
*birman
#### [[lengas brahmaputranas]]
#### [[lengas digaricas]]
#### [[lengas midzuïcas]]
#### [[lengas angami-pochuri]]
#### [[lengas ao]]
#### [[lengas kho-bwa]]
#### [[lengas tani]]
#### [[lengas zeme]]
#### [[lengas karenicas]]

## '''[[lengas dravidas|lengas dravidicas]]'''
#kurukh
#tamol 
#canarés
#telogo
#malaialam
#brahui
#tolo

## '''[[lengas caucasencas del nòrd-oèst]]'''
*lengas adigue
**adigue
**cabard
*obikh
*lengas abcazo-abaza
**abcaz
**abaza

## '''[[lengas caucasencas del nòrd-èst]]'''
*lengas nakh
**chechèn
**ingosh
**bats
*lengas daguestanesas
*avar
*andi
*tsez
*lak
*dargwa
*lesguian

## '''[[lengas kartvelianas]]'''
*georgian
*laz
*mingrelian
*esvan

## '''[[Indoeuropèu|lengas indoeuropèas]]'''
### [[Italoceltic]]
#### [[lengas italicas]]
#òsc (estench)
#sabèl (estench)
#ombrian antic o ombre antic (estench)
#falisc (estench)
#latin
##### [[Lengas romanicas]] o lengas latinas, venent del [[latin]]
#occitan
#catalan
#galègoportugués: galician e portugués
#castelhan o espanhòl
#aragonés (sa classificacion dins l'espanhòl es discutida)
#leonés 
#mossarabi (estench)
#francés o lenga d'oïl
#*francitan
#francoprovençal o arpitan
#romanch
#ladin
#friolan
#italian
#nòrd-italian o italian septentrional o padan (sa classificacion dins l'italian es discutida)
#còrs (sa classificacion dins l'italian es discutida)
#sarde
#dalmata (estench)
#romanés
#aromanés (sa classificacion dins lo romanés es discutida)

#### [[Ligur antic]] (estench)
#ligur antic (estench)
#### [[lengas celticas]]
#gallés o gal (de Gàllia) (estench)
#leponci o lepontic (estench)
#celtibèr (estench)
* Britonic
#breton
#cornic
#galés (del País de Galas)
* Gaelic
#gaelic manx
#gaelic irlandés
#gaelic escocés

### [[lengas germanicas]]
* Germanic occidental
#anglés
#frison
#bas-alemand o bas-saxon
#neerlandés
#afrikaans
#aut alemand o alemand
#yiddish
#francic (platt lorenc)
* Germanic nordic o escandinau: lengas venent del noroèc (estench)
#islandés
#feroés
#norvegian
#danés
#suedés
* Germanic oriental (estench)
#gotic (estench)
#vandal (estench)

### [[Baltoeslau]]
#### [[lengas balticas]]
#leton
#lituan o lituanian
#prussian ancian (estench)

#### [[lengas eslavas]]
* Eslau occidental
#cashob 
#eslovinç (estench)
#sorab o lusacian o sèrbe de Lusàcia o vende
#polonés
#eslovac
#chèc
* Eslau oriental
#rus
#bielorús
#ucraïnian o ucraïnés
* Eslau meridional
#eslovèn
#sèrbocroat: croat, bosnian e sèrbe
#bulgar: bulgar e macedonian

### [[Grèc (lenga)|grèc]] o ellenic

### [[albanés]]

### [[armèni]]

### [[lengas anatolianas]] (estench)
#itita (estench)
#luwita (estench)

### [[Agni-kuchi]] o tokharian (estench)
#agni (estench)
#kuchi (estench)

### [[Indoiranian]]
#### [[lengas iranianas]]
#avestic (estench)
#sogdian (estench)
#zaza
#gorani
#curd
#lor
#persan o pèrsa (inclusent lo tatgic e lo dari)
#balochi
#mazandarani
#guilani
#ossèt *[[Esquimaud-alèuta]]* ===
#### [[Alèuta]]
*alèuta
#### [[Esquimaud]]
##### [[yupik]]
*naukanski
*yupik centresiberian
*yupik centrealaskian
*yupik pacific
##### [[inuit]] o inuktitut

*inuit o inuktitut

*aino
*nivkh o guiliak

## '''[[lengas amerindianas]]'''

Las lengas amerindianas son pas una familha de lengas, mas una denominacion geografica qu'acampa las familhas de lengas d'America. 

### '''[[lengas amerindianas|lengas d'America del Nòrd]]'''
*lengas algicas
**lengas algonquianas
*lengas iroquesas
*lengas sioanas
*lengas salish 
*lengas alseanas 
*lengas caddoanas 
*lengas chimakuanas
*lengas chinook
*lengas chumash 
*lengas comecrudanas 
*lengas coos 
*lengas costanoanas 
*lengas kalapuyanas 
*lengas keresanas 
*lengas kiowa-tanoanas 
*lengas maiduanas 
*lengas miwok
*lengas palaihnihanas 
*lengas sahaptianas 
*lengas pomo 
*lengas shastanas 
*lengas siuslawanas 
*lengas tsimshianicas 
*lengas utoastècas 
*lengas wakashanas 
*lengas wintuanas 
*lengas yokuts 
*lengas yukianas
*lengas yumanas 
*lengas muscogèas
*lengas na-dené
**haida
**tlingit
**eyak
*lengas atabascanas 
**tanaina
**chipewyan
**lengas apachas
***navaho

### '''[[lengas amerindianas|lengas de Mesoamerica]]'''
*lengas otomangues
**lengas mixtècas
*lengas totonacas
*Lengas maias

### '''[[lengas amerindianas|Familhas de lengas d'America del sud]]'''
*lengas tupí
*lengas caribas
*lengas arawaks
*lengas chibchanas
*lengas chocó
*lengas tiniguanas
*lengas jirajaranas
*lengas timote-cuica
*lengas guahibanas
*lengas salibanas
*lengas barbacoanas
*lengas jivaro 
*lengas peba-yaguanas
*lengas tucanoanas
*lengas panoanas
*lengas zaparoanas
*lengas bora-witotoanas *(familha discutida)*
*lengas yanomani
*lengas tacananas
*lengas chapacuranas
*lengas mosetenanas
*lengas arawanas
*lengas nambiquaras
*lengas macro-ge *(familha discutida)*
**lengas ge
*lengas guaicuruanas
*lengas mataguaianas
*lengas mascòi
*lengas lule-vilela
*lengas zamucoanas
*lengas charruanas
*lengas huarpeanas
*lengas chon
*lengas alacalofanas
*quíchoa
*aimara 
*mapudungun o mapuche o araucan

## '''[[lengas non classificadas]]'''
Aquestas lengas apertenon benlèu a de familhas, mas los lingüistas arriban pas encara de determinar a quinas. Son pas forçadament de lengas "isoladas".
*En Euròpa : basc e aquitan
*En Asia : kusunda, nahali, boroshaski, nivkh, aino, elamita
*En Oceania : warenbori, taurap, pauwi
*En America : chiquitano

## '''[[creòl|creòls]] e [[pidgin|pidgins]] '''
#reünionés
#martiniqués
#guadalopenc
#gulla
#djuka
#tok pisin
#bislama
#girgon chinook
#jamaican
#haitian
#maurician
#capverdian

## '''XV. [[lenga construcha|LENGAS CONSTRUCHAS O ARTIFICIALAS]]'''
#esperanto 
#ido
#intereslau
#interlingua
#lydnevi
#mrezisk
#novial
#seversk
#slavëni
#slavisk
#volapük