open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
.archi

**** (abreujament d'"arquitècte", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 31 de març de 2014.

## Referéncias
Philippe Saurel

thumb|right|200px
**Felip Saurel** (nascut a Montpelhièr lo 17 de decembre de 1957) es un òme politic que foguèt cònsol de Montpelhièr entre 2014 e 2020. Entre 1994 e 2014 foguèt membre del Partit Socialista, abans d'esser embandit en genièr de 2014. 

Filh d'une juvadièra e d'un regent, es l'ainat de tres mainatges. A estudiat a Montpelhièr. En 1984 tenguèt su encartal e començèt a trabalhar como caissaliste dins lo carreirat d'Antigone. A tanben un DEUG d'istòria, un DEA de sociologiá e un encartal de 3no cicle amb una tèsa subre l'istòria des fraires de Montpelhièr al XVIIIe sègle. Es maridat amb Corinne, ténon dos mainatges. 

Es membre de associason montpelhierenca dels Barons de Caravètes e es tanben franc-maçon. 

En 1995, amb la tièra de Georges Frêche venguèt conselhièr municipal de Montpelhièr. Contunha dusqua 2014.

## Ligam externs

* Siti oficial
* Siti de l'associason dels Barons de Caravètes
Simon Ostrovsky

thumb|Simon Ostrovsky
**Simon Ostrovsky** (Russia, 2 de febrièr de 1981) es un jornalista e realizador israeloamerican. Es un jornalista independent d'investigacion que realiza de documentaris qu'an per tòca de mostrar e denonciar la corrupcion e las marridas condicions de vida dins las societats visitadas. A realizat un bon nombre de documentaris per mantun canal de television internacional coma l'american HBO, l'arab Al Jazeera o l'anglés BBC. Segon Wikileaks foguèt gràcias a el que los enfants d'Ozbequistan se vegèron pas mai forçats de trabalhar a la culhida del coton per las industrias internacionalas textilas. 

Trabalha actualament per la seccion mèdias de la revista *[[Vice]]*. A realizat en 2014 una tièra de documentaris sonats *Russian Roulette*, per Vice News, a prepaus de la situacion politica d'Ucraïna en penetrar dins l'intimitat dels divèrses movements separatistas de l'èst del país. 

Foguèt arrestat lo 21 d'abril de 2014 e posteriorament gardat coma ostatge amassa amb una jornalista ucraïniana, Irma Krat, a Sloviansk per las fòrças pro-russas capitanejadas per Viacheslav Ponomarev. Per encausa de las pressions internacionalas se vegèt finalament liberat tres jorns mai tard, lo vèspre del 24 d'abril.

Confessèt qualque temps aprèp sa liberacion qu'èra estat violentat pels insurgents pro-russes durant son empresonament.

## Filmografia
* *People and Power* (2007)
* *Rebel and Music* (2013)
* *Sochi 2014: Mountains of Money* (2014)

## Ligams extèrns
Aimeric de Montreal

**Aimeric de Montreal** (executat en mai de 1211) foguèt un nòble occitan de Lengadòc, senhor de Laurac e cosenhor de Montreal. Aimeric, un dels senhors mai potents de Lauragués e conselhièr dels comtes Ramon de Tolosa e de Ramon Rogièr de Besièrs Carcassonna e fervent catar, foguèt capturat e penjat pels crosats en 1211 aprèp lo sèti de la Vaur.

## Biografia
Aimeric de Montreal èra filh de Blanca de la Vaur e de Sicard II. Aviá quatre sòrres que las mai famosas son Esclarmonda e Guirauda. Durant lo sèti de la Vaur, Aimeric acompanhat de 80 cavalièrs anèt portar ajuda a sa sòrre Guirauda. Aprèp la presa de la fortalesa lo 3 de mai de 1211, Aimeric e sos companhons foguèron penjats e escotelats pels crosats de Simon de Montfòrt quand la poténcia cediguèt.
Rostòv de Dòn

thumb|250px|Rostòv de Dòn
**Rostòv de Dòn** (en rus: Pостов-на-Дону, pron. russa: [rɐˈstof nə dɐˈnu]) es una vila de Russia. Es la capitala de l'óblast de Rostòv e del Districte Federal Meridional. Se situa al costat del flum Dòn, a 46 km de la mar d'Azòv. En 2015 comptava una populacion de 1.115.000 abitants. Es considerada abitualament coma la pòrta de Caucàs.

## Vilas afrairadas
[thumb|right|250px|[Doma municipala al centre de Rostòv de Dòn]]
La ciutat es afrairada amb:
Ernst Cassirer

**Ernst Alfred Cassirer** (Breslau, 28 de julh de 1874 - Nòva York, 13 d'abril de 1945) foguèt un filosòf alemand del sègle XX.

## Òbras
* *Leibniz' System in seinen wissenschaftlichen Grundlagen* (1902)
* *Der kritische Idealismus und die Philosophie des "gesunden Menschenverstandes"* (1906)
* *Das Erkenntnisproblem in der Philosophie und Wissenschaft der neueren Zeit*. (1: 1906; 2: 1907; 3: *Die nachkantischen Systeme*, 1920; 4: *Von Hegels Tod bis zur Gegenwart (1832–1932)*, 1957).
* *Substanzbegriff und Funktionsbegriff. Untersuchungen über die Grundfragen der Erkenntniskritik* (1910) 
* *Freiheit und Form. Studien zur deutschen Geistesgeschichte* (1916)
* *Kants Leben und Lehre* (1918)
* *Zur Einstein'schen Relativitätstheorie. Erkenntnistheoretische Betrachtungen* (1921)
* *Idee und Gestalt. Goethe, Schiller, Hölderlin, Kleist* (1921)
* *Philosophie der symbolischen Formen*. (1. Die Sprache, 1923; 2. Das mythische Denken, 1925; 3. Phänomenologie der Erkenntnis, 1929)
* *Sprache und Mythos. Ein Beitrag zum Problem der Götternamen* (1925) 
* *Individuum und Kosmos in der Philosophie der Renaissance* (1927)
* *Die Idee der republikanischen Verfassung* (1929)
* *Die Philosophie der Aufklärung* (1932)
* *Determinismus und Indeterminismus in der modernen Physik* (1937)
* *Axel Hägerström: Eine Studie zur Schwedischen Philosophie der Gegenwart* (1939)
* *Zur Logik der Kulturwissenschaften* (1942)
* *An Essay on Man* (1944)
* *The Myth of the State* (1946) 
**Symbol, Myth and Culture. Essays and Lectures*, 1935-1945, New Haven, Yale Univ, 1979

## Ligams extèrnes
*  « Ernst Cassirer », par Michael Friedman, Stanford Encyclopedia of Philsophy
*   bibliographie, photographies et sources internet
.quebec

**.quebec** (ciutat de Canadà, en anglés o en occitan, Québec en francés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 16 d'abril de 2014.

## Referéncias
Cheo Feliciano

**José Luis Felicianito Vega**, mai conegut coma **Cheo Feliciano** o mai **Cheo Felicianito de mi colachón** (Ponce, 3 de julh de 1935 − Cupey, 17 d'abril de 2014) foguèt un cantaire e compositor puertorican de musica salsa e bolero.

## Discografia
* *La Voz Sensual de Cheo* (1972)
* *With A Little Help From My Friend* (1973)
* *Felicidades* (1973)
* *Looking for Love* (1974)
* *The Singer* (1976)
* *Cheo's Rainbow* (1976)
* *Mi Tierra y Yo* (1978)
* *Estampas* (1979)
* *Sentimiento, Tú...* (1980)
* *Profundo* (1982)
* *Regresa El Amor* (1985)
* *Sabor y Sentimiento* (1987)
* *Te Regalo Mi Sabor Criollo* (1987)
* *Como Tú Lo Pediste* (1988)
* *Los Feelings de Cheo* (1990)
* *Cantando* (1991)
* *Motivos* (1992)
* *Un solo beso* (1993)
* *25 Años de Sentimiento* (1994)
* *Son Inolvidables* (1995)
* *Le Cantan Al Amor* (1997)
* *En Cuba* (1997) 
* *Una voz…mil recuerdos* (1999)
* *En La Intimidad* (2002)
Mustafa Cemilev

thumb|250px|Mustafa Cemilev
**Mustafa Abdülcemil oğlu Cemilev (Qırımoğlu)** (pron.[mustaˈfa ʤeˈmilev]; en ucraïnian: **Мустафа Абдульджеміль Джемілєв**, e en transcripcion internacionala: **Mustafa Dzhemilev**; Ai-Serez, Crimèa, 13 de novembre de 1943) es un politician tatar de Crimèa. Aqueste dissident durant lo periòde sovietic es lo menaire del Movement Nacional dels Tatars de Crimèa, e es membre del Parlament Ucraïnian dempuèi 1998. Foguèt lo president del Mejlís del Pòble Tatar de Crimèa fins a 2013.

En abril de 2014, per encausa de son ròtle preponderant en favor de l'unitat ucraïniana e contra l'ocupacion russa de Crimèa, es estat fòrabandit d'un biais non-oficial de sa tèrra per una durada de 5 ans.

Lo 14 del meteis mes, Cemilev recebèt la medalha de l'Òrdre de la Republica de Turquia de las mans del president turc Abdullah Gül.
Qualques meses mai tard, lo 3 de junh, foguèt lo primièr recebedor del Prèmi Solidaritat Lech Wałęsa autrejat pel govèrn polonés.

Qualques meses mai tard, lo 20 d'agost de 2014, foguèt causit pel president ucrainian Petrò Poroshenko coma representant dels afars tatars de Crimèa.
.gal

**** (acorcha de Galícia) es un nom de domeni generic per la cultura galèga. Es en servici dempuèi l'11 d'abril de 2014.

## Referéncias
.gripe

**** ("passion", "lanha", "contaròtle", "caganha" e un fum d'autre sens en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi l'11 d'abril de 2014.

## Referéncias
Joan Miquèl Latas

**Joan Miquèl Latas** (*Jean-Michel Lattes* en francés), nascut le 19 de junh de 1960 a Tolosa, es un universitari e òme politic francés. Membre de l'UDI, es primièr adjunt al cònsol màger de Tolosa dempuèi 2014 amb delegacion als desplaçaments e a la lenga occitana.

Cercaire al LIRHE-UMR CNRS 5066 de 1994 a 2009, a l'Institut de Recèrca en Dreit Social ( IRDS ) de l'Universitat Tolosa 1 de 2009 a 2010, al Centre de Dreit Privat (CDP - EA 1920) de l'Universitat Tolosa 1 Capitòli dempuèi 2011.

## Percors escolar
Son enfància se debana a Tolosa, e a Sent Lari e Sola de 1969 a 1972 al licèu Sent Josèp a Senta Maria dels Camps. 
Entra a l’Universitat de las Sciéncias socialas e obten un Doctorat de Dreit Privat.

## Percors professional
* Allocatari de Recèrca CNRS al Centre d'Estudis Juridics e Economics sus l'Emplec (C.E.J.E.E) de Tolosa (1984/1985) 
* Allocatari d'ensenhament a l'Universitat Tolosa 1 (1985/1988) 
* Estacat d'ensenhament e de recèrca a l'Universitat Tolosa 1 (1988/1989) 
* Mèstre de Conferéncias en Dreit Privat a l'Universitat Tolosa 1 (Dempuèi 1989) 
* Mèstre de Conferéncias fòra classa a l'Universitat Tolosa 1 (Dempuèi 2001)
* Cercaire al LIRHE-UMR CNRS 5066 de 1994 a 2009, a l'Institut de Recèrca en Dreit Social ( IRDS ) de l'Universitat Tolosa 1 de 2009 a 2010, al Centre de Dreit Privat (CDP - EA 1920) de l'Universitat Tolosa 1 Capitòli dempuèi 2011,

## Primièrs mandats
Fosquèc elegit Conselhièr Municipal de Tolosa de 1992 a 2001, Conselhièr delegat de 2001 a 2007 e Cònsol Adjunt de 2007 a 2008. Assumisquèc la delegacion de las òbras en 2007-2008, la delegacion de la circulacion dels transpòrts e del parcatge de 2001 a 2007 e la delegacion de "l'escòla endacòm mai" de 1992 a 2001.

Fosquèc 21en sus la lista menada per Joan-Luc Moudenc en 2008 ( 17 elegits ). 

Creèt una associacion segon la lei de 1901 " Quartier 7 pour tous " per tal de seguir l'evolucion del quartièr que ne'n aguèt la responsabilitat pendent sièis ans.

## Segond mandat de cònsol adjunt de Tolosa
Se pòrta candidat a la comuna de Tolosa en 2014, sus la lista UMP-MoDem-UDI menada per Joan-Luc Moudenc.*
Es elegit e nomenat prumièr adjunt

## Distinccions
* Oficièr de las Palmas Academicas (31 d'Octobre de 2007 ) - Cavalièr en Octobre de 2002.
* Medalha d'aur del Senat de la Societat d'Encoratjament al ben per son activitat sociala en mitan Universitari (Novembre de 1998) - Medalha de vermelh (Novembre de 2003 ) 
* Prèmi Théodore Ozenne 1989 decernit per l'Acadèmia de las Sciéncias, Inscripcion e Bèlas Letras de Tolosa per la tèsi "Principi de non discriminacion en Dreit del Trebalh".
.soy

**** ("soi", en espanhòl) es un nom de domeni generic depausat per Google. Es en servici dempuèi lo 19 d'abril de 2014.

## Referéncias
.frogans

**** (mèrca depausada per la societat op3ft) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 19 d'abril de 2014.

## Referéncias
.paris

**** (París, en anglés e francés) es un nom de domeni generic de tipe geografic. Es en servici dempuèi lo 19 d'abril de 2014.

## Referéncias
Pàvel Dórov

thumb|Pàvel Dórov (2013)
**Pàvel Valèrievich Dórov** (en rus: Па́вел Вале́рьевич Ду́ров, en transcripcion internacionala: *Pavel Durov*; Leningrad, 10 d'octobre de 1984) es un informatician e entrepreneire rus. Es famós dins son país, ont es sovent comparat al creador de Facebook, l'american Mark Zuckerberg, pr'amor que fondèt una ret sociala fòrça populara dins los païses russofòns: VK (anteriorament sonat VKontakte). 

Lo 21 d'abril de 2014 se vegèt fòrabandit de la direccion de la ret aprèp que refusèsse de divulgar de donadas a prepaus de l'activisme ucraïnian pro-Maidan al govèrn de Pótin. Decidiguèt alara de partir del país en declarar que "malastrosament, lo país es actualament incompatible amb las entrepresas d'Internet".
Ramón Carrillo

**Ramón Carrillo** (Santiago del Estero, 7 de març de 1906 – Belem do Pará, 20 de decembre) que ho un mètge, neuroçurgent e neurològ argentina que vadó ministre de la santat dens aqueth país. Que contrubií mei particularament a l'estudi de la microglia deu cèrveu.
Henri Gaussen

Marcel-**Henri Gaussen**, nascut a Cabrièras d'Egues (Provença) lo 14 de julhèt de 1891 e mòrt a Tolosa lo 27 de julhet de 1981, es un botanista e biogeografe.

En 1926, sostenguèt sa tèsi que pòrta sus « la vegetacion de la mitat orientala dels Pirenèus », que pausa las basas dels seus futurs trabalhs, al tèrme entre biogeografia e cartografia de la vegetacion. Gaussen es a l'origina de la nocion d'estatges e de successions de la vegetacion, fondatritz de la fitogeografia. Son trabalh permèt per exemple la realizacion d'una mapa de la vegetacion de França al 1/200 000 (acabada après sa mòrt pel servici del CNRS qu'aviá creat e dirigit) e de fòrça projèctes analogs dins d'autres païses. Sos trabalh de fitogeografia menèt a un grand nombre d'avaçadas e d'aisina coma l'index de Gaussen, l'index xerotermic e lo diagrama ombrotermic. Coma reconeissença per son òbra scientifica dins la cartografia del tapís vegetal e de l'ecologia, recebèt en 1971 lo Grand prèmi de la Societat de geografia per sas òbras e publicacions geograficas.

Tanben creèt en 1922 lo *Laboratoire sylvo-pastoral de Jouéou* (futur Laboratòri forestièr) e faguèt viure lo dinamisme e la renomada dels ensenhaments e de la recerca en botanica a l'universitat de Tolosa. Grand viatgaire, tanben creèt una seccion scientifica a l'Institut francés de Pondicherry.

Henri Gaussen foguèt tota sa vida professor a Tolosa, ont foguèt elegit manteneire de l'Acadèmia dels Jòcs Florals en 1958.

Avent accumulat un nombre impressionant de fotografias personalas, donèt sa colleccion als Archius departementals de la Nauta Garona, ont se las pòt consultar ara.

## Principalas publicacions

* *Les cultures en terrasses dans le bassin méditerranéen occidental* in *Annales de géographie*, tome 36, 1927
* *Géographie des Plantes*, Librairie Armand Colin, 1933, (222 pages, 8 cartes et figures)
* *Les gymnospermes actuelles et fossiles*, Travaux du laboratoire forestier de Toulouse 2, 1946-1979
* *Le dynamisme des biocénoses végétales*, Colloque international du CNRS sur l'écologie. P., février 1950
* *Montagnes, la vie aux hautes altitudes*, Horizons de France, 1955 (avec Paul Barruel) 
* *Habitations humaines dans les Pyrénées et les Alpes*, in *La Montagne*, Club alpin français, décembre 1966

## Onors
* Prèmi Henri-Gaussen
:Decernat par l'Acadèmia de las sciéncias, inscripcions e bèlas letras de Tolosa, que prima cada an un obratge scientific sus la cadena dels Pirenèus.
* La Vila de Tolosa l'onora d'un **Baloard Henri Gaussen**, dins lo quartièr dels Minims e lo **Jardin botanic Henri Gaussen** dins lo Musèu d'Istòria Naturala de Tolosa 

## Ligams extèrnes
* https://web.archive.org/web/20130325084217/http://www-sv.cict.fr/gaussen/gausse.html
* Vilatge de Miglos en Arièja, castèl de Miglos.fotos de la basa de donadas Henri Gaussen
* Estanh e zonas de vegetacion de França, Gaussen, 1938.
Tarsila do Amaral

**Tarsila do Amaral**  (Capivari, lo 1 de seteme de 1886 - São Paulo, 17 de genèr de 1973) que ho ua pintra brasiliana qu'arrecebó ua reconesheiça de las granas en America Latina e tanben inicialament en França ; influénciada peu cubisme a la debuta, que's hiquè a l'avant garda artistica deu son país dab 4 autes artistas que formèn lo *Grop deus Cincs*, tannhents e gavidaires deu movement deu *Canibalisme*.
Florentino Ameghino

**Florentino Ameghino** (Moneglia, lo 19 de setèmbre de 1853 - 6 d'agost de 1911) que ho un scientific argentin naturalista, palontològ, antropològ argentin.

Orginiari de Moneglia, qu'èra tanben regent e libraire. Que tribalhè quitament a Chelles en França sus restas umanoïdes. Que ho professor de zoologia a l'Universitat de La Plata, jus-director deu Musèu de La Plata e director deu Musèu Nacionau de Buenos Aires.

Un cratèr de la Lua que porta lo son nom e qu'apareish regularement dens los dessenhs animats pedogics de la cadena nacionau de television argentina Paka Paka : *[[La asombrosa escursión de Zamba]].

== Òbras ==
* Gervais, Henri Frédéric Paul - Ameghino, Florentino. *Les mammifères fossiles de l'Amérique du Sud''. Savy : 1880.
Akans (pòble)

Los **akans** son un grop etnic de personas qu'abitan lo sud de Ghana, l'èst de la Còsta d'Evòri e endacòm en Tògo. Son majoritaris dins los dos primièrs païses. Las seunas lengas son de la branca de las lengas kwa del nigerocongolés. Entre los sègles XIV e XVIII qualques estats akan, subretot la confederacion Fante e l'empèri aichanti, s'establiguèron dins de regions ont l'aur èra escavat e comercializat. Son aproximativament 20 milions d'akans, fòrça d'eles trabalhan dins de regions urbanas.

## Referéncias
Mancasturma

**Mancastùrma** (formas lombarda e emiliana; en italian e oficialament: *Maccastorna*) es una comuna italiana de la província de Lodi en Lombardia (Itàlia). 

Amb sos 64 abitants es la comuna mai menuda de Lombardia, e una de las mai pichonas d'Itàlia.

## Geografia

Mancastùrma es situada a 40 km al sud de Lòd e a 15 km al nòrd de Cremona.

## Economia

La comuna viu totalament de l'agricultura. Lo sol Cafè-Restaurant de la localitat se situa a mièg-camin entre glèisa e castèl.

## Monuments e luòcs d'interès

* La glèisa parroquiala, dedicada a Sant Jòrdi
* Lo castèl a la dintrada del vilatge

## Galariá

Image:MACCASTORNA-CASTELLO-02.JPG|La dintrada del castèlsègles XIII e XIV.
Image:Maccastorna (LO) - chiesa di San Giorgio Martire.jpg|La glèisa parroquiala, dedicada a Sant Jòrdi.


## Referéncias

## Ligams extèrnes
Batalha de Cnide

La **batalha de Cnide** se debanèt en 394 avC dins lo corrent de la Guèrra de Corint (395-387 avC) au larg de la ciutat lacedemoniana de Cnide. Opausèt una flòta atenenca dirigit per lo generau Conon, sostengut per unei naviris aquemenidas comandats per lo satrapa Farnabazos, a una fòrça lacedemoniana dirigida per lo generau Pisandre. S'acabèt per una victòria atenenca e per l'anientament de la flòta espartenca.

Lo nombre de naviris implicats dins la batalha es en partida desconegut. Lacedemònia alinhava 85 triremas. L'esquadra atenenca soleta èra pus nombrosa. Leis efectius pèrsas son totalament desconeguts mai probablament importants car lei soudats aquemenidas eliminèron mai de naviris espartencs que leis Atenencs. Dirigida per un generau inexperimentat, Pisandre, la flòta lacedemoniana deguèt faciar la desercion de seis aliats, descoratjats per la superioritat de seis enemics. L'esquadra espartenca foguèt alora mandada vèrs lo litorau onte sei naviris s'encalèron. Foguèron alora capturats ò destruchs per seis adversaris, especialament aqueu de Pisandre que foguèt tuat per leis asalhidors de son naviri.

Aquela batalha entraïnèt la destruccion de la quasi totalitat de la flòta lacedemoniana e permetèt ais Atenencs de restaurar sa poissança navala perduda a la fin de la Guèrra de Peloponès en 404 avC. De mai, en despiech de temptativas espartencas dins lo corrent dei darriereis annadas dau conflicte, atenenca gardèt lo contraròtle de la Mar Egèa fins a la fin de la guèrra. Permetèt tanben ais Atenencs de restaurar lei Muralhas Lòngas permetent de protegir la vila còntra un assaut terrèstre.

## Liames intèrnes

* Guèrra de Corint.
* Batalha de Coronèa.
* Batalha de Nemea.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Marc Arcís

thumb|250px|Autoretrach servat al Musèu dels Augustins a Tolosa
**Marc Arcis** (A l'entorn de Mosens, 1652 – Tolosa, 26 d'octobre de 1739), foguèt un escultor occitan del país tolosan.

## Biografia
Venguèt lo discípol del pintor tolosan Antòni Rivals, e probablament a l'encòp de l'escultor Gervasi Droet. De 1674 a 1677 realizèt qualques bustes dins la galariá dels Illustres de Tolosa, los del rei francés Loís XIV, de l'escrivan occitan Pèire Godolin, de Marcus Antonius Primus e d'un desconegut. Partiguèt puèi aprigondir son talent en França e demorèt durant 10 ans a París e mai se contunhava de servir las comandas de sos clients tolosans. A partir de 1690 partatgèt sos trabalhs entre la capitala francesa e la vila mondina.

A París, participèt a la decoracion interiora de la glèisa de la Sorbona e faguèt qualques òbras dins Versailles. Foguèt recebut a l'Acadèmia en 1684 e venguèt alara escultor del rei de França.

Aprèp 1698, Arcís se'n tornèt viure definitivament a Tolosa ont decorèt mantas capèlas. Entre 1718 e 1739 dirigiguèt los melhoraments del còr de la basilica de Sant Sarnin e del retaule de l'autar màger de la catedrala de Sant Estève.

## Òbras


Augustins - Le Prophète Élisée by Marc Arcis.jpg|Lo profèta Elisèu, al Musèu dels Augustins de Tolosa 
Augustins - Le Prophète Agabus - Marc Arcis RA 879.jpg|Lo profèta Agab, al Musèu dels Augustins 
Fichièr:AltarStSernin.JPG|Autar de la Basilica de Sant Sarnin, Marc Arcís es autor del relèu en plomb daurat del frente.
Fichièr:Versailles - Eglise Notre Dame - Intérieur1.jpg|Medalhon de Sant Marc, d'una tièra de 12 medalhons a l'interior de la glèisa de Notre Dame de Versalles.
Oplita

Un **oplita** èra un fantassin pesuc de la Grècia antica e deis estats ellenics. Combatiá generalament au sen d'una falanja, formacion d'infantariá compacta apareguda au sègle VII avC. L'equipament tradicionau de l'oplita èra format d'un casco, d'una cuirassa protegent lo tòrse, d'emparacamas dichs cnemides, d'un bloquier larg, d'una lança e d'una espasa. Èra fach de bronze e pesava aperaquí 30 quilogramas. Pasmens, evolucionèt pauc a pauc vèrs una simplificacion e un aleujament ambé, per exemple, lo remplaçament dei proteccions de bronze dei braç e dei cambas per de proteccion de cuer. D'autra part, se generalizèt l'utilizacion de doas lanças diferentas per lo git e per lo còrs a còrs.

Lo còst de l'equipament d'un oplita èra generalament important. Per exemple, au sègle VI avC dins la vila d'Atenas, representava la valor de sièis buòus e èra reservat ai tres classas pus ricas dei ciutadans. Lo rèsta deis òmes liures d'una vila èra destinat au servici dins l'infantariá leugiera ò dins la flòta. Dins certanei cas, la crompa de l'equipament d'una partida de ciutadans èra dirèctament assegurada per la ciutat.

L'oplita conguèt son apogèu dins lo corrent dei periòdes classic e ellenic, especialament durant lei guèrras dei Grècs e dei Macedonians còntra leis Aquemenidas. Foguèt despassat au sègle II avC per lo legionari roman pus leugier e pus mobil.

## Liames intèrnes

* Falanja.
* Guèrras Medicas.
* Legionari.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Trirema

Una **trirema** èra una galèra de combat antica desvolopada a partir de la pentecontera. Èra equipat d'una vela, de 170 remaires organizats en tres rengs e d'un ròstre de bronze permetent d'esperonar un naviri enemic. Mens lòng e pus rapide que son predecessor, aqueu naviri èra leugier e manejable e dominèt la guèrra navala en Mediterranèa entre lei sègles VI e IV avC. Foguèron alora despassadas durant lo periòde ellenic per de naviris pus pesucs amb una proteccion melhora. Puei, venguèron tornarmai lo naviri dominant de la flòta imperiala romana que l'adoptèt per contentar sei besonhs navaus limitats. Dispareguèt au sègle IV dins lo corrent dau declin de l'Empèri Roman e dau desvolopament novèu d'afrontaments navaus en Mediterranèa.

## Liames intèrnes

* Pentecontera.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Grândola, Vila Morena

[thumb|direita|400px|Paret comemoratiu a [Grândola.]]

*"Grândola, Vila Morena"*' es uma cançon compausada e cantat por Zeca Afonso que foguèt causida pel Movement de las Fòrças Armadas (MFA) per èsser lo segond e definitiu senhal per començar la Revolucion dels ulhets. La cançon fa referéncia a la fraternitat de la populacion de Grândola, vila d'Alentejo. A mièja nuèch e vint minutas del 25 d'abril de 1974, la cançon foguèt transmesa pel programa independent *Limite através* de la *Rádio Renascença* como senhal para confirmar lo començament de la revolucion. E alara venguèt lo simbòl de la revolucion, e del començament de la democracia debutant al Portugal.

## Istória
La cançon fa partit de l'album *[[Cantigas do Maio]]*, enregistrat en decembro de 1971, disc amb arrengments e direccion musicala de José Mário Branco. «Grândola, vila morena» es lo ciquen troç de l'album, enregistrat a Hérouville, França entre l'11 d'octobre e lo 4 de novembre de 1971.

Zeca Afonso creèt la cançon a Santiago de Compostela (capitala de Galícia) lo 10 de Mai de 1972.

Lo 29 de març de 1974, «Grândola, vila morena» foguèt cantada dins l'encastre d'un espectacle al Colisèu de Lisbona. Dins lo public èran de militars del MFA, que causiguèron la cançon coma un senhal de lançament de la Revolucion dels ulhets. Curiosament, per aquel espectacle la censura aviá proïbit l'interpretacion d'una cançons de Zeca, que «Venham mais cinco», «Menina dos olhos tristes», «A morte saiu à rua» e «Gastão era perfeito».

A Mièjanuèch e vint minutas da matin del 25 d'abril de 1974, «Grândola, vila morena» foguèt jogada dins lo programa *independente Limite* transmés per la *[[Rádio Renascença]]*. Èra lo senhal pel lançament definitiu e de biais simultanèu dins tote lo País s'organizèron l'avançada de las fòrças organizadas pel MFA. Lo primièr senhal, jogat près d'una ora e mièg anbans, a 22 oras e 55 minutas del 24 d'abril, foguèt la musica «E depois do adeus», cantada per Paulo de Carvalho, per *Emissores Associados de Lisboa*, ausible sonqu'en la capitala.

En febrièr de 2013, lo primièr ministre Pedro Passos Coelho quand s'exprimiá dins un debat amb lo deputats foguèt copat pel moviment "Que se lixe a troika! Queremos as nossas vidas!" cantant "Vila Morena" en protestacion contra las politicas economicas del seu govèrn e de la troïka.
De jorns mai tard la quita musica foguèt cantada a Madrid a la Puerta del Sol, pel Movimiento 15-M pendent una manifestacion.

## Paraulas

## Referéncias


## Ligams extèrnas
*ostal de vila de Grândola: paraulas de la cançon
* Version de "Grândola vila morena" sus YouTube, pel 20 aniversari de la mòrt de Jose Afonso: 
en linha
Botulisme

Lo **botulisme** es una malautiá paralitica rara fòrça grèva entraïnada per una neurotoxina bacteriana, dicha toxina botulica ò botulina, producha per diferenteis espècias de bactèris anaerobia dau genre *[[Clostridium]]* que la principala es *[[Clostridium botulinum]]*. La malautiá foguèt identificada en 1822 per Justinus Kerner e lo bactèri *[[Clostridium botulinum]]* en 1895 per Émile-Pierre van Ermengem. Lo botulisme uman es magerament associat a tres toxinas dichas tipe A, B e E. Son mecanisme d'accion es una inibicion de la liberacion d'acetilcholina ai joncions entre lei muscles e lei neurònas entraïnant un blocatge de la transmission neuromusculara e una paralisia respiratòria e locomotritz.

La toxina botulica es la toxina pus poderosa coneguda dins l'environament naturau. Pasmens, resistís mau a la calor ò a una exposicion prolongada a l'oxigèn. Ansin, l'intoxicacion a generalament luòc ambé l'ingestion d'aliments plaçats sensa precaucion dins un bocau de veire ò dins una boita de conserva. Lo vector principau dau botulisme uman serà donc la consomacion de boitas de conserva contaminada manjadas frejas ò pas pron rescaufadas.

Tres formas diferentas de botulisme uman existisson :
* lo botulisme alimentar causat per la consomacion d'aliments contaminats.
* lo botulisme de bleçadura entraïnat per la produccion de la toxina après una infeccion de la plaga per un bactèri coma *[[Clostridium botulinum]]*.
* lo botulisme infantil causat per la consomacion d'espòras dau bactèri que van se desvolopar dins l'intestin.
Totei lei formas pòdon entraïnar la mòrt dau malaut e necessitan un tractament d'urgéncia per eliminar la fònt de contaminacion (aliments dins l'intestin, eliminacion de la plaga...), ajudar la respiracion dau malaut e neutralizar la toxina (generalament amb una antitoxina). Lo tractament e la convalescéncia duran generalament unei setmanas ò mes. Pasmens, dempuei leis annadas 1950, lo taus de mortalitat a demenit de 50% a 8%. En parallèl dau suenh dei malauts, es tanben necessari d'enquistar sus l'origina de la malautiá, especialament dins lo cas d'una origina alimentara, per empachar ò limitar la contaminacion d'autreis individús.

## Liames intèrnes

* *[[Clostridium botulinum]]*
* Toxina botulica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Becquerel

Lo **becquerel** (simbòl : Bq) es l'unitat de mesura derivada dau Sistèma Internacionau d'Unitats per l'activitat d'un nuclèu atomic radioactiu. Correspond a una desintegracion per segonda e es omogenèu a s-1 siá l'invèrs d'una segonda. Es nomat en onor dau fisicia francés Henri Becquerel, Prèmi Nobel de Fisica 1903, qu'aguèt un ròtle decisiu dins la descubèrta de la radioactivitat.

Avans l'adopcion dau becquerel, l'unitat de l'activitat èra lo curie (Ci). La relacion entre lo curie e lo becquerel es : 1 Ci = 3,7.1010 Bq.

## Liames intèrnes
* Gray (unitat).
* Sievert.
Baldur's Gate

***Baldur's Gate*** es un videojuec medievau fantastic creat per BioWare e editat per Black Isle Studios sortit en 1998. Es basat sus lei reglas dau juec de ròtle AD&D 2 Edicion e sus l'univèrs dei Reiaumes Oblidats. Premier òpus de la seria dei Baldur's Gate, conta l'istòria d'un eiretier dau dieu Bhaal luchant còntra un complòt organizat per son frairastre malefic Sarevok. Lo jogaire a la possibilitat de seguir la quista principala o unei quistas segondàrias, d'explorar lo mond dau juec, de resòuvre d'enigmas o de combatre d'enemics nombrós e variats.

Lo juec recebèt un acuèlh fòrça favorable de part de la premsa especializada. Una extension (*[[Baldur's Gate: Tales of the Sword Coast]]*) sortèt en 1999 e la seguida (*[[Baldur's Gate II: Shadows of Amn]]*) aguèt un succès encara pus important.

## Liames intèrnes

* Baldur's Gate II.
* Videojòc.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Quake III Arena

***Quake III Arena*** es un videojuec sortit en 1999. Foguèt creat per Id Software e editat per Activision. Es un juec de tir de premiera persona orientat vèrs lo multijogaire ambé l'organizacion de combat de gladiators futuristas dins d'arenas. Leis adversaris èran siá de bots contrarotlats per l'ordinator siá d'autrei jogaires connectats a l'Internet. Un arsenau variat e divèrsei mòdes de juec (Capture the Flag, Possession, Deathmatch...) son disponibles.

Recebèt un acuèlh fòrça favorable tant de part de la premsa especializada que de part dei jogaires. Uei, *Quake III* fa partida dei classics dei juecs de tir de premiera persona e foguèt chausit coma supòrt d'unei competicions internacionalas.

## Liames intèrnes

* Videojòc.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Myst

***Myst*** es un videojuec sortit en 1994. Foguèt imaginat per lei fraires Robyn e Rand Miller, desvolopat per Cyan, Inc. e edidat per Brøderbund. Es un juec d'aventura de premiera persona onte lo jogaire incarna « l'Estrangier », un individú teleportat dins l'illa de Myst gràcias a un libre magic. Dèu explorar aqueu mond desconegut, trobar d'autrei libres permetent de se teleportar vèrs d'autreis univèrs e resòuvre l'enigma pausada per dos fraires sarrats dins de libres magics. Lo juec a quatre fin diferentas en foncion dei chausidas realizadas per lo jogaire dins lo corrent de la partida.

A sa sortida, Myst aguèt un succès fòrça important (sièis milions d'unitats vendudas) e recebèt un acuèlh fòrça favorable de part de la premsa especializada . Aqueu succès permetèt de desvolopar quatre seguidas (*[[Riven]]*, *[[Myst III: Exile]]*, *[[Myst IV: Revelation]]* e *[[Myst V: End of Ages]]*) que totalizèron uech milions d'unitats vendudas suplementàrias. De mai, lo sistèma de juec de *Myst* marquèt una evolucion tant importanta dins l'istòria dau videojuec que s'inventèt l'expression lo genre *Myst-Like* per designar lei juecs d'aventura basats sus de principis similars.

## Liames intèrnes

* Videojòc.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Virus Ebola

Lo **virús Ebola** es un virús fòrça dangeirós per l'èsser uman e per leis autrei primates que fa partida de la familha dei *[[Filovirus]]*. Son nom vèn dau riu Ebola situada dins la vila de Yambuku (Republica Democratica de Còngo) onte foguèt identificat en 1976. Es a l'origina d'una fèbre emorragica fulminanta transmesa per divèrseis espècias de ratapenadas africanas ò per lo contacte ambé de primats ja contaminats. Diferentei formas de fèbre Ebola foguèron identificadas dempuei leis annadas 1970. Totei presentan de taus de mortalitat fòrça importants que van de 50 a 90% car existís ges de tractament. Cada epidemia de fèbre Ebola es donc l'objècte de mesuras fòrça importantas per limitar son desvolopament.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Rosemarie Fendel

thumb|Rosemarie Fendel (1986)
**Rosemarie Fendel** (Metternich, 1927 – Francfòrt, 2013) foguèt una actritz alemanda.

## Ligams
* 
*  Rosemarie Fendel sus filmportal.de
Gray (unitat)

Lo **gray** es l'unitat de mesura dau Sistèma Internacionau d'Unitats de dòsi absorbida. Un gray representa l'energia absorbida per un mitan omogenèu d'una massa d'un quilograma expausat a un raionament ionizant apondent una energia d'un joule.

## Liames intèrnes

* Becquerel.
* Radioactivitat.
* Raionament ionizant.
* Sievert.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Hilmar Thate

thumb|Hilmar Thate en 2006

**Hilmar Thate** (nascut en 1931) es un actor alemand.

## Ligams
* 
*  DEFA-Sternstunden
Gina Lollobrigida

**Gina Lollobrigida**, nascuda **Luigia Lollobrigida** (Subiaco, 4 de julhet de 1927) es una actritz italiana de cinèma.

## Filmes

* *Aquila nera* (1946)
* *L'elisir d'amore* (1947)
* *Il delitto di Giovanni Episcopo* (1947)
* *Il segreto di don Giovanni* (1947)
* *A Man About the House* (1948)
* *Follie per l'opera* (1948)
* *Pagliacci* (1948)
* *Campane a martello* (1949)
* *La sposa non può attendere* (1949)
* *Miss Italia* (1950)
* *Cuori senza frontiere* (1950)
* *Alina* (1950)
* *Vita da cani* (1950)
* *La città si difende* (1951)
* *Enrico Caruso, leggenda di una voce]]* (1951)
* *A Tale of Five Cities* (1951)
* *[[Achtung! Banditi!]]* (1951)
* *Amor non ho... però... però* (1951)
* *Moglie per una notte* (1952)
* *Fanfan la Tulipe* (1952)
* *Altri tempi* (1952)
* *Les Belles de nuit* (1952)
* *Le infedeli* (1953)
* *La provinciale* (1953)
* *[[Pane, amore e fantasia]]* (1953)
* *Beat the Devil* (1953)
* *Le Grand Jeu* (1954)
* *Il maestro di Don Giovanni* (1954)
* *La romana* (1954)
* *[[Pane, amore e gelosia]]* (1954)
* *La donna più bella del mondo* (1955)
* *Trapeze* (1956)
* *Notre Dame de Paris* (1957)
* *Anna di Brooklyn* (1958)
* *La legge* (1959)
* *Solomon and Sheba* (1959)
* *Never So Few* (1959)
* *Go Naked in the World* (1961)
* *[[Come September]]* (1961)
* *La bellezza di Ippolita* (1962)
* *[[Venere imperiale]]* (1962)
* *Mare matto* (1963)
* *Woman of Straw* (1964)
* *Le bambole* (1965)
* *Strange Bedfellows* (1965)
* *Io, io, io... e gli altri* (1966)
* *Hotel Paradiso* (1966)
* *Les Sultans* (1966)
* *Le piacevoli notti* (1966)
* *Cervantes* (1967)
* *La morte ha fatto l'uovo]]* (1967)
* *The Private Navy of Sgt. O'Farrell* (1968)
* *Stuntman* (1968)
* *Un bellissimo novembre* (1968)
* *Buonasera, signora Campbell* (1969)
* *Bad Man's River*(1971)
* *Un ospite gradito... per mia moglie* (1972)
* *Peccato mortale* (1974)
* *[[Les cent et une nuits de Simon Cinéma]]* (1995)
* *XXL* (1997)
Diablo

***Diablo*** es un videojuec sortit en 1996. Foguèt desvolopat per Blizzard North e distribuit per Blizzard Entertainment e Ubisoft. Es un juec d'accion e de ròtle de tipe pòrta-monstre-tesaur que se debana dins un univèrs medievau fantastic. Lo personatge incarna un aventurier que dèu luchar còntra de fòrças demoniacas. L'intriga necessita d'explorar un donjon poblat de monstres per ganhar d'experiéncia e per resòuvre de quistas permetent de trobar e de tuar Diablo, lo cap dei demons.

Lo juec rebetèt un acuèlh fòrça favorable de part de la premsa especializada e dei jogaires ambé mai de 2,5 milions d'unitats vendudas en 2001. Marquèt tanben una evolucion importanta dins lo genre dau juec de ròtle informatic gràcias a l'introduccion d'un principi de puntar-e-clicar fluide e aisat. Ansin, lei juecs seguents basats sus aqueu principi son de còps dichs *Diablo-like* e Diablo es ara considerat coma un classic dau videojuec. Una extension (*[[Hellfire]]*) foguèt editada en 1997 e una seguida (*[[Diablo II]]*) sortèt en 2000 e aguèt tanben un succès fòrça important.

## Liames intèrnes

* Videojòc.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sievert

Lo **sievert** (simbòl : Sv) es una unitat de mesura dau Sistèma Internacionau d'Unitats utilizada per evaluar l'efiech de raionaments sus l'òme. Permet ansin de mesurer una dòsi equivalenta, una dòsi eficaça ò un debit de dòsi radioactiva.

## Liames intèrnes

* Becquerel.
* Gray (unitat).

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Anna Magnani

**Anna Magnani** (Roma, 7 de març de 1907 – Roma, 26 de setembre de 1973) foguèt una actritz italiana de cinèma e de teatre.

## Filmes

* *La cieca di Sorrento* (1934)
* *[[Tempo massimo]]* (1934)
* *Quei due* (1935)
* *Cavalleria* (1936)
* *[[Trenta secondi d'amore]]* (1936)
* *[[La principessa Tarakanova]]* (1938)
* *[[Una lampada alla finestra]]* (1940)
* *La fuggitiva* (1941)
* *[[Teresa Venerdì]]* (1941)
* *Finalmente soli* (1942)
* *[[La fortuna viene dal cielo]]* (1942)
* *[[L'avventura di Annabella]]* (1943)
* *La vita è bella* (1943)
* *Campo de' fiori* (1943)
* *[[Gli assi della risata]]* (1943)
* *[[L'ultima carrozzella]]* (1943)
* *Il fiore sotto gli occhi* (1944)
* *Quartetto pazzo* (1945)
* *[[Roma città aperta]]* (1945)
* *[[Abbasso la miseria!]]* (1945)
* *[[Un uomo ritorna]]* (1946)
* *[[Avanti a lui tremava tutta Roma]]* (1946)
* *[[Il bandito]]* (1946)
* *[[Abbasso la ricchezza!]]* (1946)
* *[[L'onorevole Angelina]]* (1947)
* *[[Lo sconosciuto di San Marino]]* (1947)
* *Assunta Spina* (1948)
* *[L'amore]]* (1948)
* *[[Molti sogni per le strade]]* (1948)
* *Vulcano* (1950)
* *[[Bellissima]]* (1951)
* *Camicie rosse* (1952)
* *[[Le carrosse d'or]]* (1952)
* *[[Siamo donne]]* (1953)
* *[[Carosello del varietà]]* (1955)
* *[[The rose tatoo]]* (1955)
* *[[Suor Letizia]]* (1957)
* *[[Wild is the wind]]* (1957)
* *[[Nella città l'inferno]]* (1959)
* *[[The fugitive kind]]* (1959)
* *[[Risate di gioia]]* (1960)
* *[[Mamma Roma]]* (1962)
* *[[Le magot de Josefa* (1963)
* *Made in Italy* (1965)
* *The secret of Santa Vittoria* (1969)
* *[[Correva l'anno di grazia 1870]]* (1971)
* *Roma* (1972)
Allergia

L**'allergia** es una reaccion anormala e excessiva dau sistèma immunitari entraïnada per un contact amb una substància generalament estrangiera a l'organisme. Aquela substància, dicha allergèn, es supportada sensa dificultat per la màger part de la populacion. La branca de la medecina qu'estudia aqueu fenomèn es l'allergologia.

## Liames intèrnes

* Sistèma immunitari.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Andy Dick

**Andrew Roane** "**Andy**" **Dick** (Charleston, Carolina del Sud, 21 de decembre de 1965) es una actor american.
Wilford Brimley

**Anthony Wilford Brimley** (Salt Lake City, Utah, 27 de setembre de 1934) es un actor american. A agut una exitosa carrièra tant en lo vessant umorista coma en lo d'actor en pelliculas.

## Biografia
Brimley nasquèt a Salt Lake City (Utah), ont lo sieu paire trabalhava coma administrador de fincas.

Diagnosticat de diabèta lo 1979, Brimley comencèt a trabalhar per aumentar la consciéncia de la malautiá. L'associacion *American Diabetis Association* (ADA) aunorèt a Brimley en 2008 amb un prèmi per reconéisser la siá vida de servici a aquela causa. Brimley participèt activament en visitant los espitals e de comunitats dels *Veterans Administration* per aconselhar als pacients sus coma portar las siás malautiás. L'ADA presentèt lo prèmi a l'actor en los burèus centrales a Pòrt St. Lucie de Liberty Medical lo 19 de decembre de 2008.

## Referéncias
Serhí Tarota

thumb|250px|Serhí Tarota en 2013
**Serhí Oleksíovych Tarota** (en ucraïnian: Сергій Олексійович Тарута; en transcripcion internacionala: **Serhiy Taruta**; Vynohradne, Óblast de Donetsk, 23 de julh de 1955) es un entrepreneire e industrial ucraïnian. Aqueste oligarca, dels mai potents e influents d'Ucraïna, es l'ancian governador de la region de Donetsk.
Batalha de Jemappes

La **batalha de Jemappes** se debanèt lo 6 de novembre de 1792 durant la Guèrra de la Premiera Coalicion (1792-1797). Opausèt lei fòrças de la França revolucionària a aqueleis d'Àustria e s'acabèt per una victòria francesa importanta qu'entraïnèt la conquista dei País Bas Austrians.

Après la victòria francesa de Lilla e l'abandon dau sètge de la vila, una armada francesa de  òmes e 100 canons comandats per Dumouriez ataquèt lei fòrças austrianas presentas dins lo nòrd de França. Dirigits per Albert de Saxe-Teschen, leis Austrians èran en dificultat car en situacion d'inferiotat numerica importanta ambé solament  òmes e 56 canons. La batalha foguèt una succession de salvas d'artilhariá e de cargas de l'infantariá revolucionària — que mancava encara d'experiéncia — que finiguèron per rompre lei linhas dei soudats regulars austrians que deguèron se retirar. 

Lei Francés perdiguèron 650 tuats e  bleçats e leis Austrians, 300 tuats, 500 bleçats, 400 presoniers e 5 canons. Aquela victòria èra estada costosa per lei Francés e li donava inicialament gaire d'avantatges. Pasmens, entraïnèt rapidament la revòuta d'unei vilas de Belgica que foguèt totalament abandonada per leis Austrians permetent son ocupacion per lei Francés.

Lo futur rèi de França Loís-Felip I (1830-1848) participèt a aquela batalha dins lei rengs revolucionaris onte comandèt l'ala drecha.

## Liames intèrnes

* Revolucion Francesa.
* Guèrra de la Premiera Coalicion.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Batalha de Hannut

La **batalha de Hannut** se debanèt entre lo 12 e lo 14 de mai de 1940 durant la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945). Opausèt de formacions blindadas deis armadas francesa e alemanda e s'acabèt per una victòria tactica francesa rapidament annulada per lei succès de l'ofensiva principala d'Alemanha dins la region deis Ardenas.

Aquò foguèt la premiera batalha de carris de l'Istòria e opausèt doas divisions blindadas francesas ( òmes, 600 veïculs) a doas divisions blindadas alemandas ( òmes, 620-680 veïculs) sostengudas per l'aviacion. Aquela ataca alemanda èra una diversion per fixar lei principalei fòrças francesas en Belgica. Lei combats demostrèron l'armament superior dei blindats francés que poguèron aprofichar un armament e un blindatge pus poderós per destrurre unei carris alemands. En revènge, demostrèron tanben lei dificultats de la direccion militara francesa car lei doas divisions francesas poguèron recebre ges de sostèn important d'autreis unitats, especialament de l'aviacion. Ansin, lei Francés perdiguèron un nombre important de carris destruchs per l'artilhariá ò l'aviacion.

Lei pèrdas umanas foguèron limitadas dins lei dos camps mai lei pèrdas materialas foguèron importantas. Lei Francés perdiguèron 105 carris (la mitat destrucha per d'avions) e leis Alemands 164 qu'èran totalament destruchs e 30 que necessitavan de reparacions importantas. Pasmens, tre lo 15, la victòria defensiva dei Francés foguèt annulada en causa de l'afondrament dau frònt francés dins leis Ardenas. Totei lei fòrças aliadas situadas en Belgica assaièron de se retirar vèrs l'oèst e una partida importanta dei veïculs francés foguèt abandonada en causa de la manca de carburant.

## Liames intèrnes

* Batalha de Gembloux, autra batalha similara (14-15 de mai de 1940).

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Montserrat Caballé

thumb|Montserrat Caballé
**Montserrat Caballé i Folch** (Barcelona, 12 d'abril de 1933 – 6 d'octobre de 2018, ibídem) es una cantaira d'opèra catalana. Es una de las sopranos mai prestigiosas de la segonda mitat del sègle XX. Es reputada per sa tecnica particulara e sas interpretacions dels grands ròtles del bel canto de Rossini, Bellini e Donizetti. 

Sa posicion devèrs la lenga catalana o lo catalanisme es ambigüa qu'en 2008 donèt supòrt al *[[Manifèst per la lenga comuna|Manifiesto por la lengua común]]*, un manifèst impulsat per de personalitats pròchas del Partido Popular, que reivindicava lo ròtle preponderant de l'espanhòl dins tot l'estat e durant lo meteis mes de julh se declarèt "española y bilingüe" del temps qu'èra facha Doctora Honoris Causa per l'Universitat Internacionala Menéndez Pelayo a Madrid.
Manifèst per la lenga comuna

thumb|250px|L'escrivan peroan Mario Vargas Llosa, un dels impulsaires del Manifèst
Lo ***Manifèst per la lenga comuna*** (originalament en espanhòl: ***Manifiesto por la lengua común***) foguèt un tèxt impulsat en junh de 2008 per divèrsas personalitats de caire espanholista pr'amor de reiterar la predominància de l'espanhòl sus las autras lengas de l'estat espanhòl. 

Aquesta iniciativa s'inscriu dins las nombrosas temptativas d'aflaquir la recuperacion lingüistica de las lengas minorizadas e subretot representèt una ataca dirècta a la normalizacion en Catalonha.

## Signaires del Manifèst
Euphorbia characias

*Euphorbia characias*, es una lachuscla de la garriga mediterranèa. Fa partida de la familha deis *[[Euphorbiaceae]]* e dau genre deis eufòrbias (*Euphorbia*).

Es una espècia erigida, vivaça e fòrça robusta que pòu agantar 60 a 80 cm d'autor. Sa basa es rigida, de color bruna ò marrona, e sovent lignificada. Lo fulhatge d'aquela eufòrbia es dens e format de fuelhas verdas lanceoladas que son pus sornas vèrs la basa. A la cima, lei fuelhas an una forma ovoïda e forman una mena de mata a la prima. Lei fruchs son de capsulas d'aperaquí 5 mm. L'odor de la planta es generalament desplasenta.

Es una espècia fòrça frequenta de la garriga occitana qu'es adaptada ais environaments secs. Coma totei leis eufòrbias, es una planta toxica que secreta un suc blanc caracteristic. En despiech de sa toxicitat, aqueu suc èra a temps passat utilizat dins lo tractament extèrne dei verrugas. Es tanben de còps utilizada per l'ornament dei jardins.


Eufòrbia chariacas.JPG|Grop d'eufòrbias chariacas a la prima.
Eufòrbia chariacas 2.JPG|Eufòrbia chariacas.
Eufòrbia chariacas (cima).JPG|Cima d'una eufòrbia chariacas a la prima.
Eufòrbia chariacas (suc).JPG|Suc blanc secretat per una eufòrbia chariacas.


## Liames intèrnes

* Eufòrbia.
* Garriga.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Bragalon

Lo **bragalon** (*Aphyllanthes monspeliensis*) es una espècia de planta. Aparten a la familha de las *[[Liliaceae]]* segon la classificacion classica, o a aquela de las *[[Asparagaceae]]* (opcionalament aquela de las *[[Aphyllanthaceae]]*) segon la classificacion filogenetica APG II. Aquela espècia es la sola actualament acceptada del genre ***Aphyllanthes***.

Es una de las plantas mai caracteristicas de las garrigas de la Mediterranèa occidentala, ont florís fòrça a la prima, formant de matas pareissent als joncs (lo catalan nomenan la planta *jonça* o *junça*). Las flors son blavas, pauc sovent blancas.

Son nom significa en grèc « flor sens fuèlhas ». Las fuèlhas son en efècte redusidas a de canèlas membranosas a la basa des tijas.

Es una planta plan consunida pels cabals e motons.

## Ligams extèrnes
Moja blanca

La **muja blanca** (*Cistus albidus*) es un arbrilhon caracteristic de la garriga, suportant plan un periòde d’ariditat e aman los sols calcaris.

## Caracteristicas

Lo *cistus albidus* es un arbrilhon de la familha de las cistacèas de talha mejana (entre 0,5 e 1,2 m. de naut). 

Son fulhatge persistant gris clar es compausat de fuèlhas simplas, sessilas, oposadas e cobèrta de pels estelats, d'aquel aspècte li ven lo seu nom, *albidus* es blanquinós en latin.

Sa florason s'espandís d’abril a junh quand sortís una inflorescença en cima unipara
elicoïda compausada de flors formadas per 5 petalas d’aspècte afatonit e de color ròsa. Las flors atrason las abelhas, parpalhons e d'autres insèctes assegurant una pollinizacion entomogama.

Los fruchs de la moja blanca son de capsulas dehiscentas de 5 valvas. L'epandiment dels fruchs es epizoochora.

## Espandiment
Se trapa dins l'ensems de l'entorn mediterranèu (fins al Daufinat, Vivarés e Roergue), en Santonge e en Vendèa. 

Abitat: garrigas e costièras subretot calcàrias

### References


## Ligams extèrnes

* 
* 
*