open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jennifer Warnes

**Jennifer Jean Warnes** (Seattle, 3 de març de 1947) es una cantaira, compositora e actritz americana. Comencèt sa carrièra tre 1968 mas coneguèt pas gaire de succès. Trabalhèt alara coma vocalista de Leonard Cohen. Capitèt de se far celèbra als Estats Units a partir de 1977 gràcias a sa cançon "Right Time of the Night". Lo succès internacional venguèt gràcias a de títols de bendas musicalas de films coma "Up Where We Belong" en 1982 de *[[Officer and Gentleman]]*, interpretada en duo amb Joe Cocker, e mai tard, en 1987, "(I've Had) The Time of My Life" del film *[[Dirty Dancing]]* cantada amb Bill Medley.

## Discografia
* *I Can Remember Everything* (1968)
* *Seel Me, Feel Me, Touch Me, Heal Me* (1969)
* *Jennifer* (1972)
* *Jennifer Warnes* (1976)
* *Shot Through the Heart* (1979)
* *Famous Raincoat* (1987)
* *The Hunter* (1992)
* *The Well* (2001)
Nick Cave

thumb|250px|Nick Cave durant un concèrt a Mainz (Alemanha) l'11 de novembre de 2006
**Nicholas Edward Cave**, mai conegut coma **Nick Cave** (Warracknabeal, Austràlia, 22 de setembre de 1957) es un musician, escrivan, actor e compositor de cinèma australian. Se faguèt conéisser subretot gràcias a sa formacion Nick Cave & The Bad Seeds.

## Discografia

; Boys Next Door

* *Door Door* (1979)

; The Birthday Party

* *The Birthday Party (Hee Haw)* (1980)
* *Prayers On Fire* (1981)
* *Junkyard* (1982)
* *Mutiny! / Bad Seed* (1983)

; Nick Cave and the Bad Seeds

* *From Her to Eternity* (1984)
* *The Firstborn Is Dead* (1985)
* *Kicking Against the Pricks* (1986)
* *Your Funeral… My Trial* (1986)
* *Tender Prey* (1988)
* *The Good Son* (1990)
* *Henry's Dream* (1992)
* *Live Seeds* (1993)
* *Let Love In* (1994)
* *Murder Ballads* (1996)
* *The Boatman's Call* (1997)
* *Live at the Royal Albert Hall* (1998)
* *No More Shall We Part* (2001)
* *Songs For A November Night* (2002) (unofficial)
* *Nocturama* (2003)
* *Abattoir Blues/The Lyre of Orpheus* (2004)
* *B-Sides & Rarities (3 CD)* (2005)
* *Dig, Lazarus, Dig!!!* (2008)
* *Push the Sky Away* (2013)
* *Skeleton Tree* (2016)
* *Ghosteen* (2019)
* *Wild God* (2024)

; Singes

* *What A Wonderful World* (with Shane MacGowan)
* *Where The Wild Roses Grow* (with Kylie Minogue)
* *Henry Lee* (with PJ Harvey)

; Grinderman

* *Grinderman* (2007)
* *Grinderman 2* (2010)

; Other

* *Burnin' The Ice* (1983) (with Die Haut)
* *White Lunar* (2009) (with Warren Ellis)

; Solo

* *The Secret Life Of The Love Song* (1999)
* *Here Comes The Sun* (2002)
Simply Red

thumb|250px|Simply Red en concèrt a Brèma (Alemanha) en 2003
**Simply Red** foguèt un grop de musica pop anglés originari de Manchester. Se fondèt en 1985 a l'entorn del cantaire Mick Hucknall.
La formacion coneguèt rapidament una capitada internacionala tre la debuta e sas cançon "Money's Too Tight (To Mention)", "Holding Back the Years", "If You Don't Know Me By Now" atenhèron las primièras posicions dins las listas musicalas. Quand lo grop se dissolvèt en 2010 avián vendut mai de 50 milions d'albums dins lo mond entièr.

## Discografia
* *Picture Book* (1985)
* *Men and Women* (1987)
* *A New Flame* (1989)
* *Stars* (1991)
* *Life* (1995)
* *Blue* (1998)
* *Love and the Russian Winter* (1999)
* *Home* (2003)
* *Simplified* (2005)
* *Stay* (2007)
Marianne Faithfull

thumb|250px|Marianne Faithfull en concèrt a Istambol en 2008
**Marianne Evelyn Gabriel Faithfull** (Hampstead, Londres, 29 de decembre de 1946 — Londres, 30 de genièr de 2025) es una cantautora e actritz anglesa. Sa carrièra musicala, que dura dempuèi mai de 50 ans, comencèt en 1964 amb la cançon "As Tears Go By", escricha per Mick Jagger e Keith Richards. Foguèt puèi l'amiga del menaire dels Rolling Stones, e quand se disseparèt de Jagger, Faithfull venguèt dependenta de las drògas. Tornèt a venir populara dins lo mond de la musica en 1979 gràcias a son album *Broken English*.

## Discografia
* *Marianne Faithfull* (1965)
* *Come my Way* (1965)
* *North Country Maid* (1966)
* *Faithfull Forever* (1966)
* *Love in a Mist* (1967)
* *The World of Marianne Faithfull* (1969)
* *Dreamin' My Dreams/Faithless|Dreamin' my Dreams/Faithless* (1976-1978)
* *Broken English* (1979)
* *Dangerous Acquaintances* (1981)
* *A Child's Adventure* (1983)
* *Rich Kid Blues* (1984)
* *Strange Weather* (1987)
* *Blazing Away - Live* (1990)
* *A Secret Life* amb Angelo Badalamenti (1995)
* *20th Century Blues* (1996)
* *The Seven Deadly Sins* (1998)
* *Vagabond Ways* amb Elton John (1999)
* *Kissin' Time* amb Dave Stewart, Jarvis Cocker, Blur, Billy Corgan, Beck e Étienne Daho (2002)
* *Before the Poison* amb PJ Harvey, Nick Cave e Damon Albarn (2004)
* *Live ant the BBC* (2008)
* *Easy Come, Easy Go* amb Rufus Wainwright, Sean Lennon, Keith Richards e Jarvis Cocker (2008)
* *Horses and High Heels* amb Laurent Voulzy, Lou Reed (2011)
Annie Lennox

thumb|250px|Annie Lennox durant la promocion de sa campanha contra lo SIDA
**Ann Lennox**, mai coneguda coma **Annie Lennox** (Aberdeen, 25 de decembre de 1954) es una cantautora e activista escocesa. Sa carrièra comencèt dins la decada de 1970 dins una formacion sonada The Tourists. Qualques ans mai tard amb un dels membres d'aquel grop, Dave Stewart, formèron amassa lo duo Eurythmics. Comencèt sa carrièra en solista tre 1992 amb l'album *Diva*. 

## Discografia
* *Diva* (1992)
* *Medusa* (1995)
* *Bare* (2003)
* *Songs of Mass Destruction* (2007)
* *The Annie Lennox Collection* (2009)
Joe Cocker

thumb|250px|Joe Cocker en 2003
**John Robert Cocker**, mai conegut coma **Joe Cocker** (Sheffield, 20 de mai de 1944 - Crawford, Colorado, 21 de decembre de 2014) es un cantaire de rock e blues anglés. Receb tanben l'escais de "The Sheffield Soul Shouter".

## Discografia
* *With a Little Help from My Friends* (1969)
* *Joe Cocker!* (1969)
* *Joe Cocker* (1972-1973)
* *I Can Stand a Little Rain* (1974)
* *Jamaica Say You Will* (1975)
* *Stingray* (1976)
* *Luxury You Can Afford* (1978)
* *Sheffield Steel* (1982)
**Civilized Man* (1984)
* *Cocker* (1986)
* *Unchain My Heart* (1987)
* *One Night of Sin* (1989)
* *Night Calls* (1991)
* *Have a Little Faith* (1994)
* *Organic* (1996)
* *Across from Midnight* (1997)
* *No Ordinary World* (1999)
* *Respect Yourself* (2002)
* *Heart & Soul* (2004)
* *Hymn for My Soul* (2007)
* *Hard Knocks* (2010)
* *Fire It Up* (2012)
George Michael

thumb|250px|George Michael en concèrt
**George Michael**, nascut **Georgios Kyriacos Panayiotou** (en grèc: Γεώργιος Κυριάκος Παναγιώτου; Londres, 25 de junh de 1963 – Goring-on-Thames, Oxfordshire, 25 de decembre de 2016), foguèt un cantaire anglés. Comencèt sa carrièra musicala dins lo duo Wham! que coneguèt lo succès dins las annadas 1980. Entamenèt puèi en 1987 una carrièra de solista e son primièr album *Faith* marquèt una capitada e popularitat encara mai importanta mondialament. Ganhèt dos còps los Prèmis Grammy.

## Discografia
* *Faith* (1987)
* *Listen Without Prejudice Vol. 1* (1990)
* *Older* (1996)
* *Songs from the Last Century* (1999)
* *Patience* (2004)
Paul Young

thumb|250px|Paul Young en concèrt en 2004
**Paul Antony Young** (Luton, Anglatèrra, 17 de genièr de 1956) es un cantaire anglés. Venguèt famós dins las annadas 1980 gràcias a son primièr album *No Parlez*. Divèrsas cançons coma "Love of the Common People", "Wherever I Lay My Hat", "Come Back and Stay", "Everytime You Go Away" e "Oh Girl" consolidèron sa notorietat. 

## Discografia
* *No Parlez* (1983)
* *The Secret of Association* (1985)
* *Between Two Fires* (1986)
* *Other Voices* (1990)
* *The Crossing* (1993)
* *Reflections* (1994)
* *Paul Young* (1997)
* *Rock Swings – On the Wild Side of Swing* (2006)
* *Good Thing* (2016)
* *Behind the Lens* (2023)
Petros Màrkaris

thumb|250px|Petros Màrkaris en 2007
**Petros Màrkaris** (en grèc: Πέτρος Μάρκαρης; Istambol, 1 de genièr de 1937) es un escrivan e scenarista grèc. 
Venguèt famós internacionalament gràcias a sos romans que narran las aventuras del comissari Kostas Charitos, designat per divèrses critics coma lo "fraire grèc de Maigret" o "lo Montalbano d'Atena" en referéncia al personatge de l'escrivan italian Andrea Camilleri. A realizat tanben mantuna traduccion d'òbras alemandas en grèc, mai que mai de Goethe o de Brecht.

## Òbras
* *Nυχτερινό δελτίο* (1995)
* *Άμυνα ζώνης* (1998)
* *Ο Τσε αυτοκτόνησε* (2003)
* *Βασικός Μέτοχος* (2006)
* *Παλιά, Πολύ Παλιά* (2008)
* *Ληξιπρόθεσμα Δάνεια* (2010)
* *Περαίωση* (2011)
* *Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία* (2012)
Dionne Warwick

thumb|250px|Dionne Warwick en 2003
**Marie Dionne Warrick**, coneguda artisticament coma **Dionne Warwick** (East Orange, New Jersey, 12 de decembre de 1940) es una cantaira e actritz americana. Long de sa carrièra musicala entamenada en 1962, a obtengut 5 Prèmis Grammy.

## Discografia
* *Presenting Dionne Warwick* (1963)
* *Anyone Who Had a Heart* (1964)
* *Make Way for Dionne Warwick* (1964)
* *The Sensitive Sound of Dionne Warwick* (1965)
* *Here I Am* (1966)
* *Dionne Warwick in Paris* (1966)
* *Here, Where There Is Love* (1967)
* *Dionne Warwick Onstage and in the Movies* (1967)
* *The Windows of the World* (1967)
* *Dionne Warwick in Valley of the Dolls* (1968)
* *Magic of Believing* (1968)
* *Promises Promises* (1968)
* *Soulful* (1969)
* *Dionne Warwick's Greatest Motion Picture Hits* (1969)
* *I'll Never Fall in Love Again* (1970)
* *Very Dionne* (1970)
* *The Dionne Warwick Story: Live* (1971)
* *Dionne* (1972)
* *From Within* (1972)
* *Just Being Myself* (1973)
* *Then Came You* (1975)
* *Track of the Cat* (1975)
* *A Man and a Woman* amb Isaac Hayes (1977)
* *Only Love Can Break a Heart* (1977)
* *Love at First Sight* (1977)
* *Dionne* (1979)
* *No Night So Long* (1980)
* *Hot! Live and Otherwise* (1981)
* *Friends in Love* (1982)
* *Heartbreaker* (1982)
* *How Many Times Can We Say Goodbye* (1983)
* *Finder of Lost Loves* (1985)
* *Friends* (1985)
* *Without Your Love* (1985)
* *Reservations for Two* (1987)
* *Dionne Warwick Sings Cole Porter* (1989)
* *Friends Can Be Lovers* (1993)
* *Aquarela Do Brazil* (1995)
* *Dionne Sings Dionne* (1998)
* *Dionne Sings Dionne Vol. 2* (2000)
* *My Favorite Time of the Year* (2004)
* *My friends & Me* (2006)
Tina Turner

thumb|250px|Tina Turner en 1985
**Tina Turner**, de son nom vertadièr **Anna Mae Bullock** (26 de novembre de 1939, (Nutbush, Tennessee – 24 de mai de 2023, Küsnacht (canton de Zuric) foguèt una cantaira, dançaira, actritz e compositora americana naturalizada soïssa. Aquesta artista, que ganhèt 8 Prèmis Grammy long de sa carrièra, a recebut l'escais de "Reina del Rock & Roll".

## Discografia
* *Tina Turns the Country On!* (1974)
* *Acid Queen* (1975)
* *Rough* (1978)
* *Love Explosion* (1979)
* *Private Dancer* (1984)
* *Break Every Rule* (1986)
* *Foreign Affair* (1989)
* *What's Love Got to Do With It* (1993)
* *Wildest Dreams* (1996)
* *Twenty Four Seven* (1999)
* *Children Beyond* (2011) (album collectiu)
Yuanga

Lo **yuanga** (o zuanga) es una lenga caledoniana parlada en Nòva Caledònia, dins las comunas de Kaala-Gomen e Ouégoa, dins la província del Nòrd. Fa part de la familha de las lengas austronesianas.

## Localizacion
Lo yuanga a dos dialèctes. Lo dialècte del sud es parlat a Gomen, dins la comuna de Kaala-Gomen. Lo dialècte del nòrd es parlat a Bondé, un vilatge de la comuna de Ouégoa.

## Classificacion
Lo yuanga es una lenga caledoniana, un grop de las lengas oceanianas del sud restacat a las lengas oceanianas. Aquestas fan partida de la branca malaiopolinesiana de la familha austronesiana.

## Referéncias

## Fonts
*  André-Georges Haudricourt, 1968, *La langue de Gomen et la langue de Touho en Nouvelle Calédonie*, Bulletin de la Société de Linguistique de Paris 63:1, p. 218-235.
*  John Lynch, Malcolm Ross, Terry Crowley, 2002, *The Oceanic Languages*, Curzon Language Family Series, Richmond, Curzon Press.
Pargues nationals del Lac Turkana

Es **pargues nacionals deth Lac Turkana** inscrichs ena lista deth patrimoni mondial dera UNESCO en 1997 per Kenya son tres. Son plaçats sus eth lac més salat des grands lacs africans. Qu'ei un loch de migracion important tà plan d'espécies d'audèth e tamben un loch de reproduccion tà plan de grand mamifers e reptils.

Es jadiments dab fossils de Koobi Fora son particularament rics en rèstes de mamifers e closques. Son un testimoni clau tà compréner es paleo-environaments qu'an agut loch en eth continent african. Es tres pargues son eth Pargue Nacional de Sibiloi, eth Pargue de Central Island e eth Pargue nacional de South Island.

250px|Lac Turkana qu'ei ua amassada de tres pargues nacionals kenyans dab fossils d'ominids
Al Bano

thumb|180px|Al Bano en 2007
**Albano Carrisi**, mai conegut coma **Al Bano** (Cellino San Marco, 20 de mai de 1943) es un cantaire e actor italian. Sa carrièra comencèt en 1966 e qualque temps mai tard cantèt en duo amb Romina Power, la filha de l'actor american Tyrone Power, que venguèt en 1970 sa femna.

## Discografia
* *Nel sole* (1967)
* *Il ragazzo che sorride* (1968)
* *Pensando a te* (1969)
* *A cavallo di due stili* (1970)
* *1972* (1972)
* *Antologia* (1974)
* *Al Bano* (1978)
* *Verso il sole* (1997)
* *Concerto classico* (1997)
* *Ancora in volo* (1999)
* *Volare - My favorite italian songs* (1999)
* *Canto al sole* (2001)
* *Carrisi canta Caruso* (2002)
* *La mia Italia* (2004)
* *Le radici del cielo* (2005)
* *Buon Natale - An italian Christmas with Al Bano Carrisi* (2005)
* *Il mio Sanremo* (2006)
* *Cercami nel cuore della gente* (2007)
* *Buon Natale 2008* (2008)
* *Dai il meglio di te...* (2008)
* *L'amore è sempre amore* (2009)
* *Amanda è libera* (2011)
* *Fratelli d'Italia* (2012)
* *Canta Sanremo* (2013)
James Blunt

thumb|250px|James Blunt en 2008
**James Hiller Blount**, mai conegut coma **James Blunt** (Tidworth, Anglatèrra, 22 de febrièr de 1974) es un cantautor anglés. Venguèt famós en 2005 gràcias a la cançon "You're Beautiful". Dempuèi aquel temps a ganhat 2 Prèmis BRIT e es estat nomenat 5 còps als Prèmis Grammy. 

## Discografia
* *Back to Bedlam* (2004)
* *Chasing Time: The Bedlam Sessions* (2006)
* *All the Lost Souls* (2007)
* *Moon Landing* (2013)
Terence Trent D'Arby

**Sananda Francesco Maitreya**, nascut **Terence Trent Howard**, e mai conegut artisticament abans coma **Terence Trent D'Arby** (Manhattan, Nòva York, 15 de març de 1962) es un cantautor american. Coneguèt la celebritat internacionalament en 1987 a partir de son album *Introducing the Hardline According to Terence Trent D'Arby* e subretot sas cançons "Wishing Well" e "Sign Your Name". Terence Trent D'Arby cambièt son nom oficialament lo 4 d'octobre de 2001 per venir Sananda Maitreya.

## Discografia
### Albums jol nom de Terence Trent D'Arby
* *Introducing the Hardline According to Terence Trent D'Arby* (1987)
* *Neither Fish Nor Flesh* (1989)
* *Symphony or Damn* (1993)
* *Vibrator* (1995)
* *Wildcard*, coma Terence Trent D'Arby e Sananda Maitreya (2001)

### Albums jol nom de Sananda Maitreya
* *Angels & Vampires - Volume I* (2005)
* *Angels & Vampires - Volume II* (2006)
* *Nigor Mortis* (2009)
* *The Sphinx* (2011)
* *Return to Zooathlon* (2013)
Carmel

**Carmel McCourt** (24 de novembre de 1958) es una cantaira anglesa. Amb dos autres musicians, lo bassista Jim Parris e lo bateire Gerry Darby forman lo grop que pòrta son nom, **Carmel**. Venguèron famoses internacionalament en 1986 gràcias a son tresen album *The Falling* e subretot la cançon "Sally". Aquel meteis an interpretèt una cançon amb l'artista francés Johnny Halliday "J'oublierai ton nom".

## Discografia
* *Carmel* (1982)
* *The Drum Is Everything* (1984)
* *The Falling* (1986) 
* *Everybody's Got a Little...Soul* (1987)
* *Set Me Free* (1989)
* *Good News* (1993)
* *World's Gone Crazy* (1995)
* *Live in Paris* (1997)
* *Live at Ronnie Scott's* (1998)
* *Strictly Piaf* (2011)
Rosa Colomer

**Rosa Colomer i Artigas** (Barcelona, 1966 – 22 d'octobre de 2013) foguèt una lingüista catalana. Foguèt directora del TERMCAT dempuèi setembre de 2002 fins a decembre de 2012. Jos sa direccion lo TERMCAT desvolopèt mantun projècte coma de diccionaris tecnics en linha. Participèt a la segonda edicion del *Diccionari de la llengua catalana* en revisar lo lexic especializat. Foguèt tanben presidenta e puèi secretària de l'Associacion Europèa de Terminologia. Se moriguèt d'un cancèr aprèp 10 meses de lucha contra la malautiá.
Swartkrans

thumb|250px|Swartkrans ei ua bòria proche de Johannesburg on s'an trapat plan de fossils d'ominids

**Swartkrans** ei un Loch d’Eretatge Nacional de Sud-Africa, d’aperaquí  32 Km de Johannesburg.

Swartkrans ei ua bòria proche de Sterkfontein, notable pr’amor qu’ei plan rica en material arqueologic, particularament rèstes d’ominids. Siguec crumpada pera Universitat de Witwatersrand en 1968. Es depaus més ancians d’aguest loch se cre que daten d’enter 1,8 e 2 milions d’annades.

Quauques des més ancianes evidencies der us deth huec contrarotlat pes umans pot èster enquera trapat en Swartkrans.

Es fossils discoberts es es arroques calcinoses d’Swartkrans includissen *Telantrhopus capensis* (ua varietat *d’Homo recetus* ), *Paranthropus* e *Homo habilis*.

## Referéncies


## Bibliografia

* The Hunters or the Hunted? An Introduction to African Cave Taphonomy. C.K. Brain. Chicago: University of Chicago Press, 1981. ISBN 978-0-226-07090-2.
TERMCAT

Lo **TERMCAT** es una entitat catalana qu'a per tòca de desvolopar la terminologia de sectors especializats en lenga catalana e de l'integrar socialament. Foguèt creat pel Departament de Cultura de la Generalitat de Catalonha e l'Institut d'Estudis Catalans a Barcelona en 1985. Gràcias a aqueste organisme e a la Secretariá de Politica Lingüistica del govèrn catalan se publiquèt en 2009 un diccionari en linha de novèlas tecnologias en occitan redigit per Claudi Balaguer e validat pel Grop de Lingüistica Occitana.

En 2010, lo TERMCAT obtenguèt la certificacion ISO 9001.

Foguèt dirigit de setembre de 2002 a decembre de 2012 per la lingüista catalana Rosa Colomer.

## Ligams extèrns
*TERMCAT
Leite de Vasconcelos

**José Leite de Vasconcelos Cardoso Pereira de Melo**, mai conegut coma **Leite de Vasconcelos** (Ucanha, Tarouca, 7 de julh de 1858 — Lisbona, 17 de mai de 1941) foguèt un lingüista, arqueològ e etnograf portugués. Fondèt la *Revista Lusitana* en 1889, l*'Arqueólogo Português* en 1895 e lo Museu Etnologic de Belém en 1893. Escriguèt en 1901 la primièra sintèsi de dialectologia portuguesa, *Esquisse d'une dialectologie portugaise*, dins l'encastre de sa tèsi doctorala presentada a l'Universitat de París.

Los estudis occitans devon a Leite de Vasconcelos la descobèrta (o puslèu lo tornar descobrir) en 1901, dins la bibliotèca de l'Universitat de Leiden als Païses Basses, de la *[[Cançon de Santa Fe]]*, un dels monuments mai ancians de la literatura occitana. Leite de Vasconcellos publiquèt aitanlèu lo tèxt descobèrt dins la revista *Romania* (en 1902).
Manna Dey

thumb|Manna Dey (2004)
**Prabodh Chandra Dey**, mai conegut coma **Manna Dey** (en bengalin: মান্না দে; Calcuta, 1 de mai de 1919 – Bangalore, 24 d'octobre de 2013) foguèt un cantaire de doblatge indian. Interpretava de cançons de films, essencialament en indi e bengalin, en plaça dels actors. Sa carrièra comencèt amb lo film *Tamanna* en 1942, e atenhèt la cima entre 1953 e 1976. Aqueste artista enregistrèt mai de 4.000 cançons de 1942 a 2013 e foguèt recompensat pel govèrn indian amb lo Padma Shri en 1971, mai de 30 ans mai tard, amb lo Padma Bhushan (2005) e en 2007 lo Prèmi Dadasaheb Phalke.
Paul Aebischer

**Paul Aebischer** (Hauterive, Friborg, 8 de decembre de 1897 - Florença, 9 de març de 1977) foguèt un lingüista e medievista soís. Aqueste romanista, que ensenhèt la filologia romanica a l'Universitat de Friborg primièr e puèi a Lausana, desvolopèt lo metòde dich d'estratigrafia lingüistica.
Venguèt membre de l'Institut d'Estudis Catalans en 1946.

## Biografia
Paul Aebischer nasquèt a Hauterive en 1897 dins una familha de classa mejana, filh de Pierre-Joseph Aebischer, professor a l'escòla normala d'Hauterive e de Josephine Fischer. Passèt son bachelierat latin-grèc a Friborg en 1917 e obtenguèt son doctorat a l'Universitat de la meteissa vila en 1921 gràcias a sa tèsi *Sur l'origine de la formation des noms de famille dans le canton de Fribourg*. Venguèt tre 1924 ensenhaire de filologia dins aquesta universitat. Del temps d'un lectorat de francés que faguèt a Florença entre 1924 e 1925 coneguèt Norina Giuseppina Anna De Capua que venguèt sa femna en 1926.

## Òbras
* *Etudes de toponymie catalane*, Barcelona 1928, traduccion *Estudis de toponímia catalana*, Barcelona 2006
* *Essai sur l’onomastique catalane du IXe au XIIe siècle*, Barcelona 1928
* (edicion) *L’Herbier de Moudon. Un recueil de recettes médicales de la fin du 14e siècle*, Aarau 1938
* *Estudios de toponimia y lexicografía románica*, Barcelona 1948
* (edicion) *Chrestomathie franco-provençale. Recueil de textes franco-provençaux antérieurs à 1630*, Bèrna 1950
*  *Rolandiana borealia. La Saga af Runzivals Bardaga et ses dérivés scandinaves comparés à la chansons de Roland.* Essai de restauration du manuscrit français utilisé par le traducteur norrois, Lausana 1954
* *Textes norrois et littérature française du moyen âge*, 2 vol., Genèva 1954–1972
* *Les versions norroises du "Voyage de Charlemagne en Orient" et leurs sources*, París 1956
* *Etudes sur Otinel. De la chanson de geste à la saga norroise et aux origines de la légende*, Bèrna 1960
* *Le mystère d’Adam. Ordo representacionis Ade*, Genèva 1963
* *Le voyage de Charlemagne à Jérusalem et à Constantinople*, Genèva 1965
* *Rolandia et Oliveriana. Recueil d'études sur les chansons de geste*, Genèva 1967
* *Linguistique romane et histoire religieuse.* Recherches sur quelques cultes préchrétiens et quelques termes du lexique ecclésiastique à la lumière de la toponymie et du vocabulaire des textes médiévaux latins, Barcelona 1968
* *Préhistoire et protohistoire du Roland d’Oxford*, Bèrna 1972
* *Neuf études sur le théâtre médiéval*, Genèva 1972
* *Girart d’Amiens, Le roman du cheval de Fust, ou de Meliacin*, Genèva 1974
* *Des Annales carolingiennes à Doon de Mayence.* Nouveau recueil d’études sur l’épique française médiévale, 1975
* *Les noms de lieux du canton de Fribourg (partie française)*, Friborg 1976
* *Etudes de stratigraphie linguistique*, Bèrna 1978
Iodizacion

La **iodizacion** es un fenomèn lingüistic que consistís a transformar lo son [ʎ] (representat pel digraf *-lh-* en occitan) en [j]. Aquesta realizacion es sonada popularament ieisme en espanhòl. Afectèt e afècta encara d'autras lengas coma lo francés, lo catalan, lo romanés e mantuna varietat del nòrd d'Itàlia. 

Existís tanben una autra iodizacion possibla qu'es pro espandida en occitan e concernís la *-s* [z], que se produsís generalament quand aquesta es en contacte amb de consonantas sonòras e dona tanben un iòd.

## La iodizacion en occitan

### Transformacion de ''-lh-'' en iòd
Lo fenomèn es pro espandit en occitan ont ocupa una porcion considerabla del sud-èst del país. La iodizacion de *-lh-* es quasiben generala en provençal e ocupa una bèla part de l'espandi mediterranèu del lengadocian. 

Aquesta realizacion afècta tanben de palatalizacions segondàrias coma dins *lièch* (prononciat alara [jɛʧ]) o *luònh* [jɔn] coma per exemple en montpelhierenc.

### Transformacion de ''-s'' [z] en [j]
Aquesta evolucion se realiza quand lo son [z] se tròba en contacte amb de consonantas sonòras ([b], [d] e [g]) e tanben davant [f], [s] o [ʧ]. Es ja fossilizada dins divèrses mots occitans coma *èime*  *lɛpore > *ljɛpure > *ʎɛpure > *iepure* ("lèbre")
* GALLINA > *ɡallina > *ɡaljina > *ɡăʎină > *găină* ("galina")
* PALEA > *palja > *paʎa > *paia > *paie > *pai* ("palha")
Harry Connick, Jr.

thumb|Harry Connick, Jr. (2010)
**Joseph Harry Fowler Connick, Jr.**, mai conegut coma **Harry Connick, Jr.** (New Orleans, 11 de setembre de 1967) es un cantaire, pianista, compositor e actor american. A vendut mai de 25 milions d'albums dins lo mond entièr.
## Discografia
* *Dixieland Plus* (1977)
* *Pure Dixieland* (1979)
* *Harry Connick Jr.* (1987)
* *20 (1988)*
* *When Harry Met Sally* (1989)
* *We Are In Love* (1990)
* *Lofty's Roach Souffle* (1990)
* *Blue Light, Red Light* (1991)
* *25* (1992)
* *When My Heart Finds Christmas* (1993)
* *She* (1994)
* *Star Turtle* (1996)
* *To See You* (1997)
* *Come by Me* (1999)
* *30* (2001)
* *Songs I Heard* (2001)
* *Thou Shalt Not* (2002)
* *Other Hours: Connick on Piano, Volume 1* (2003)
* *Harry for the Holidays* (2003)
* *Only You* (2004)
* *Occasion: Connick on Piano, Volume 2* (2005)
* *Harry on Broadway, Act I* (2006)
* *Oh, My NOLA* (2007)
* *Chanson du Vieux Carre: Connick On Piano, Volume 3* (2007)
* *What a Night! A Christmas Album* (2008)
* *Your Songs* (2009)
* *In Concert on Broadway* (2011)
* *Music from The Happy Elf: Connick on Piano, Volume 4* (2011)
* *Smokey Mary* (2013)
* *[[Every Man Should Know(Harry Connick Jr)|Every Man Should Know]]* (2013)
* *That Would Be Me* (2015)
* *True Love* (2019)
* *Alone With My Faith* (2021)
Anatole Boucherie

**Anatole Boucherie** (Challignac, Charanta, 29 de març de 1831 – Montpelhièr, 3 d'abril de 1883) foguèt un lingüista peitavin. Aqueste autodidacta aviá primièr ensenhat la gramatica a la Rochelle e a Engoleime abans d'èsser nomenat a Montpelhièr en 1864. Son interès per la filologia se concretizèt l'an seguent per la publicacion d'un estudi sul santongés.
Amassa amb los occitans Carles de Tortolon, Camil Chabaneu, Aquilles Montèl e lo catalan Francesc Cambouliu creèt la Société des Langues Romanes que ne foguèt secretari.  
Trabalhèt coma mèstre de conferéncia a l'Universitat de Montpelhièr tre 1878 que sa santat fragila l'empachava d'assumir son ensenhament normal. 
Per tal d'omenatjar sa figura la Société des Langues Romanes creèt un Prèmi Boucherie.

## Òbras
* *Patois de la Saintonge, curiosités étymologiques et grammaticales* (1865)
* *Cinq formules rythmées et assonancées du VIIe siècle* (1867)
* *Un almanach au XIIe siècle* (1872)
* *Le palimpseste de Montpellier : Manuscrit 141 (VIIIe-IXe siècle) de la Bibliothèque de l'École de mécecine de Montpellier* (1872)
* *Le dialecte poitevin au XIIIe siècle* (1873)
* *Mélanges latins et bas-latins* (1875)
Arsène Darmesteter

thumb|250px|Arsène Darmesteter
**Arsène Darmesteter** (Château-Salins, 5 de genièr de 1846 – París, 16 de novembre de 1888) foguèt un filològ e erudit del judaïsme francés.

## Biografia
Arsène Darmesteter nasquèt en 1846 a Château-Salins, un vilatjòt al costat de Metz, dins una familha de classa mejana de confession jusieva. Son paire, Calmann Darmesteter, èra religaire de libres e sa maire, Rosalie Darmesteter (nascuda Brandeis), d'origina chèca, disiá èsser descendenta del famós Marahal de Praga. Son fraire James, que vendriá un orientalista famós aprèp, nasquèt tres ans mai tard, en 1849. La familha s'installèt a París en 1852. Lo paire voliá qu'Arsène venguèsse rabin e lo mandèt a una escòla rabinica, Talmud-Tora, de la capitala francesa. Pr'aquò la carrièra religiosa l'interessava pas; obtenguèt puèi son bacheleirat quand aviá 16 ans e dos ans aprèp capitèt de venir licenciat en letras. Puèi, estudièt la filologia francesa a l'École des Chartes, a l'École des Hautes Études e a la Sorbonne. Tre 1869, gràcias a la recomandacion del lingüista parisenc Gaston Paris, foguèt missionat pel Ministèri de l'Instruccion Publica francés per estudiar las glòsas del savi Rashi dins los manuscriches ancians de las bibliotècas anglesas. Aital, a travèrs los comentaris d'aquel erudit jusieu, Darmesteter pensava de poder conéisser la lenga francesa d'aquel temps. Publiquèt divèrses articles suls resultats de sas recercas tre 1872 dins divèrsas revistas coma *[[Romania]]*, çò que li balhèt un prestigi considerable dins los estudis del francés ancian. 
Aquel meteis an comencèt a trabalhar coma repetidor en lengas romanicas a l'École des Hautes Études.
Tasmin Archer

**Tasmin Archer** (Bradford, Yorkshire, 3 d'agost de 1963) es una cantaira anglesa. Venguèt famosa en 1992 tre son primièr album, *Great Expectations*, subretot gràcias a la cançon "Sleeping Satellite", en Occitània un succès de la debuta de l'annada 1993, e quitament un segond còp en 2008 ambe aqueste còp una represa electro cantada per Audrey Lavergne adobada pel discjòquei francés Junior Caldera. 

## Discografia
* *Great Expectations* (1992) 
* *Bloom* (1996)
* *ON* (2006)
Alex Britti

250px|thumb|Alex Britti en 2008
**Alessandro Britti**, mai conegut coma **Alex Britti** (Roma, 23 d'agost de 1968) es un cantautor e guitarrista italian.

## Discografia
* *It.Pop* (1998)
* *La vasca* (2000)
* *3* (2003)
* *Festa* (2005)
* *Alex Britti MTV Unplugged* (2008)
* *23* (2009)
* *Bene così* (2013)
Fernán Caballero

vinheta|Fernán Caballero
**Cecilia Böhl de Faber y Larrea**, mai coneguda jos l'escais de **Fernán Caballero** (Morges, Canton de Vaud, Soïssa, 24 de decembre de 1796 – Sevilla, 7 d'abril de 1877) foguèt una escrivana espanhòla.

## Òbras
* *La Familia de Alvareda* (1849)
* *La hija del Sol* (1851)
* *La flor de las ruinas*
* *Callar en vida y perdonar en muerte*
* *Cuadros de costumbres populares andaluzas* (1852)
* *Lucas García* (1852) 
* *A lo lejos del río sur* (1863)
* *Te gusta la toronja* (1853)
* *Clemencia* (1852)
* *Lágrimas* (1853)
* *La estrella de Vandalia* (1855) 
* *La gaviota* (1849) 
* *Mi abuelo Teodoro y El Secreto del Loro* (1857) 
* *Un servilón y un liberalito, o Dos almas de Dios* (1857)
* *Relaciones* (1857)
* *Cuentos y poesías populares andaluzas* (1859)
* *Una en Otra. Con mal o con bien. Á los tuyos te ten* (1861)
* *Un Verano en Bornos* (1864)
* *Cuentos, oraciones, adivinanzas y refranes populares* (1877)
* *Pobres y ricos* (1890)
* *Obras completas* (1907)
* *Cuentos de encantamiento infantiles* (1911)
* *El refranero del campo y poesías populares* (1914)
* *Cuentos, adivinanzas y refranes populares, recopilación* (1921)
Otto Ozols

**Otto Ozols** (Jūrmala, 23 d'agost de 1970) es un jornalista e escrivan leton. Venguèt famós en Letònia en 2010 gràcias a la capitada de son libre *Latvieši ir visur*. Lo 23 d'octobre de 2013 escriguèt un article favorable a l'independéncia catalana dins lo jornal en linha *Latvians online* en establir de comparanças entre la Via Catalana e la Via Baltica e i diguèt que se definiriá coma catalan del temps que Catalonha obtendrà pas son independéncia.

Posteriorament entamenèt lo 4 d'abril de 2016 un periple de 15 jorns per caminar los 400 km de la Via Catalana.

## Òbras
* *Latvieši ir visur* (2010)
* *Oni povsiudu* (2012)
* *Theodorus: deja ar ziloņzivi* (2014)
## Referéncias
Stieg Larsson

**Karl Stig-Erland Larsson**, mai conegut coma **Stieg Larsson** (Skelleftehamn, 15 d'agost de 1954 - Estocòlme, 9 de novembre de 2004) foguèt un jornalista e escrivan suedes. Èra conegut per son engatjament politic contra lo racisme e l'extrèma drecha mas venguèt famós internacionalament aprèp sa mòrt gràcias al succès de la sèria de romans "Millennium" publicats postumament entre 2005 e 2007. Los libres forman una trilogia *Män som hatar kvinnor*, *Flickan som lekte med elden* e *Luftslottet som sprängdes*.

## Òbras
**Män som hatar kvinnor* (2005) 
**Flickan som lekte med elden* (2006)
**Luftslottet som sprängdes* (2007)
Lou Reed

thumb|250px|Lou Reed al festival musical Hop Farm en 2011
**Lewis Alan Reed**, mai conegut coma **Lou Reed** (Nòva York, 2 de març de 1942 - 27 d'octobre de 2013) foguèt un cantaire, compositor e fotograf american. L'artista, que venguèt famós internacionalament en 1973 gràcias a sa cançon "Walk on the Wild Side", comencèt sa carrièra musicala amb lo grop The Velvet Underground.

## Discografia
* *Lou Reed* (1972)
* *Transformer* (1972)
* *Berlin* (1973)
* *Sally Can't Dance* (1974)
* *Metal Machine Music* (1975)
* *Coney Island Baby* (1975)
* *Rock and Roll Heart* (1976)
* *Street Hassle* (1978)
* *The Bells* (1979)
* *Growing Up in Public* (1980)
* *The Blue Mask* (1982)
* *Legendary Hearts* (1983)
* *New Sensations* (1984)
* *Mistrial* (1986)
* *New York* (1989)
* *Magic and Loss* (1992)
* *Set the Twilight Reeling* (1996)
* *Ecstasy* (2000)
* *The Raven* (2003)
* *Hudson River Wind Meditations* (2007)

## Nòtas
Edmond Edmont

**Edmond Edmont** (Saint-Pol, 8 de genièr de 1849 – Saint Pol, 22 de genièr de 1926) foguèt un lingüista francés. Se faguèt famós per sa participacion a l**[[Atlas Linguistique de la France]]'' dirigit pel lingüista soís [[Jules Gilliéron]].

== Biografia ==
Edmond Edmont nasquèt en 1848 a Saint-Pol, un vilatge del [[Pas de Calais]], dins una familha de classa mejana. A l'origina deviá trabalhar coma son paire, de pastissièr, mas lèu s'interessèt a la lenga, a l'istòria e a l'arqueologia de son país. Aital escriguèt una legenda del país de Saint-Pol dins lo parlar local que foguèt coronada en 1879 per l'Acadèmia d'[[Arras]] coma tanben en 1883 per son diccionari sul parlar de Saint-Pol. Tre 1887 foguèt inscrich a la [[Societat dels Parlars de França]] quand foguèt fondada pel filològ parisenc [[Gaston Paris]]. Mai tard, foguèt cargat per Jules Gilliéron de far las enquèstas dins totas las localitats de l**Atlas Linguistique de la France''.
Anita Baker

thumb|250px|Anita Baker durant un concèrt en 2008
**Anita Denise Baker** (26 de genièr de 1958) es una cantautora americana. Comencèt sa carrièra cap a la fin de las annadas 1970 dins lo grop de musica funk, Chapter 8. Mai tard en 1982, coneguèt lo succès gràcias a son primièr album en solista *The Songstress*. Sa popularitat se consolidèt e cresquèt amb son segond album espelit en 1986, *Rapture*, e sa cançon "Sweet Love" que li faguèt ganhar un Prèmi Grammy. Dempuèi la debuta de sa carrièra, Baker es estat guerdonada amb 8 Prèmis Grammy.

## Discografia
* *The Songstress* (1982)
* *Rapture* (1986)
* *Giving You the Best That I Got* (1988)
* *Compositions* (1990)
* *Rhythm of Love* (1994)
* *My Everything* (2004)
* *Christmas Fantasy* (2005)
Kurt Baldinger

**Kurt Baldinger** (Binningen, Soïssa, 17 de novembre de 1919 - Heidelberg, Alemanha, 17 de genièr de 2007) foguèt un lingüista e filològ soís. Faguèt de contribucions importantas en francés, en occitan e en gascon. Es l'autor d'un corpus d'occitan medieval e d'un corpus de gascon medieval.   K. Baldinger considerava lo gascon coma lenga distinta de l'occitan, posicion mantenguda per l'Acadèmia de Sciènças de l'Universitat d'Heidelberg, on la soa equipa contunha d'amplificar lo corpus de gascon medieval amb la collaboracion d'equipas internacionalas, en particular americana (T. Field, Michigan, USA) e francesa (J.P. Chambon, París).

## Biografia
Kurt Baldinger nasquèt en 1919 a Binningen, una vilòta pròcha de Basilea, dins una familha de classa mejana. Quand aviá 12 ans, son paire, un professor de l'ensenhament segondari moriguèt. 
Tre qu'obtenguèt lo bachelierat en 1938, comencèt a trabalhaar coma monitor d'educacion fisica dins un licèu de Nauta Engadina, e a l'encòp estudiava dins las Universitats de Genèva e de Basilèa. Se diplomèt coma professor dins las disciplinas de filologia germanica, de filologia francesa e d'istòria. En 1947 se maridèt amb Heidi Isler, e amassa aguèron 4 enfants. En 1948 obtenguèt son doctorat a l'Universitat de Basilèa gràcias a sa tèsi *Kollektivsuffixe und Kollektivbegriff, ein Beitrag zur Bedeutungslehre im Französischen mit Berücksichtigung der Mundarten*, jos la direccion del romanista Walther von Wartburg. Ne venguèt puèi son discípol e un de sos collaboradors principals dins l'elaboracion de son Diccionari Etimologic Francés.
Grand Jòc

Lo **Grand Jòc** es una expression que designa la rivalitat coloniala entre l'Empèri Rus e l'Empèri Britanic en Asia dins lo corrent dau sègle XIX, magerament de 1813 a 1907. Fins a la formacion de l'Entenduda, entraïnèt de tensions importantas e d'afrontaments indirèctes entre lei dos estats mai ges de conflictes dirècts franc de la Guèrra de Crimèa. Aguèt de consequéncias importantas sus la definicion dei frontieras de mai d'un estat asiatic, especialament Iran, Afganistan e China.

## Liames intèrnes

* Colonialisme.
* Empèri Britanic.

## Nòtas e referéncias
Aurangzeb

[thumb|right|Expansion de l'[Empèri Mogòl fins a son apogèu durant lo rèine d'Aurangzeb.]] 

**Aurangzeb** (4 de novembre de 1618 - 3 de març de 1707) fuguèt lo seisen sobeiran de l'Empèri Mogòl de 1658 a sa mòrt. Succediguèt a son paire Shah Jahan (1627-1658) e fuguèt remplaçat per son fiu Bahadur Shah I (1707-1712). Son rèine marquèt l'apogèu territòriau de l'Empèri Mogòl que s'estendèt sus la quasi totalitat de la peninsula indiana gràcias a una politica de conquista militara deis estats dau sud.

Son rèine acomencèt ambé la crisi financiera entraïnada per la politica de son paire (desplaçament de la capitala, campanhas militaras...) e una guèrra de succession entre sei quatre fius principaus. Après una tièra d'alianças e de complòts, Aurangzeb fuguèt venceire e sensa rivau vertadier a partir de 1661. Pasmens, en 1669, deguèt faciar una revòuta indó dins la region de Delhi que renforcèt sa maufisança, especialament a respèct dei comunautats indós e chiitas. En particular, abandonèt la politica de tolerància religiosa de sei predecessors e son rèine es depintat d'un biais negatiu dins lei fònts istoricas indós (destruccion d'unei temples, interdiccion de certanei rites religiós, instauracion dau pagament de la djizia...). D'efèct, aquò causèt de tensions religiosas importantas e una resisténcia acarnada deis estats dau sud de la peninsula ai temptativas de conquista organizadas a partir de 1680. Ansin, maugrat unei victòrias e l'ocupacion de la màger part dau sud d'Índia, la preséncia de l'Empèri Mogòl demorèt totjorn mau segura e dispareguèt rapidament après sa mòrt d'Aurangzeb. Una restauracion parciala de la tolerància religiosa tradicionala dei premiers sobeirans mogòls quauqueis annadas avans la fin de son rèine poguèt pas cambiar aquela situacion. Sa mòrt marca lo començament dau declin de l'Empèri Mogòl que conoguèt un declin important a partir de 1712.

## Liames intèrnes

* Índia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Achille Luchaire

thumb|250px|Achille Luchaire
Denis Jean **Achille Luchaire** (París, 4 d'octobre de 1846 – París, 13 de novembre de 1908) estot un erudit, filològ e istorian francés d'origina occitana. Au començament de sa carrèra de professor, a Pau e a Bordèu, s'interessèt a l'istòria e a las lengas deu país: publiquèt sas tèsis de doctorat sus l'aquitan (tèsi en latin) e Alan II de Labrit (tèsi en francés). Publiquèt libes de consequéncia suu gascon. Totun, après son arribada a París, en 1885, non hesoi mei estudis suu gascon ni sus l'istòria de Gasconha: se virèt cap a l'istòria de l'estat francés medievau.
Revòuta dei Cipaies

La **Revòuta dei Cipaies** foguèt una insureccion indiana còntra la Companha Anglesa deis Índias Orientalas que dominava Índia dempuei lo començament dau sègle XIX. Foguèt entraïnada per lo maucontentament de la populacion e dei soudats indians originaris de la region d'Aoudh après l'annexion d'aquel estat princier indian en 1856. Aqueu maucontentament foguèt renfòrçat au sen de l'armada per l'introduccion d'un fusiu novèu ambé de cartochas lubrificadas per de graissas animalas impuras tant per lei musulmans que per lei indós. Maugrat una modificacion dei cartochas, la fisança entre militars indians e britanics declinèt. De mai, la tension foguèt egalament renfòrçada per l'agitacion de la populacion, especialament de l'aristocràcia anciana que s'estimava menaçada per leis annexions de la Companhiá dins lo rèsta de la peninsula. A l'acomençaça dau conflicte, lei revòutats ocupèron Delhi e una partida de la Vau de Ganges. L'Empèri Mogòl i foguèt oficialament restablit. Pasmens, lei Britanics obtenguèron lo sostèn dei Sikhs e de la màger part dei senhors indians per reprimir l'insureccion e tornar conquistar Delhi en setembre de 1857. Puei, lo centre principau de la revòuta, d'ara situat en Aoudh onte lo conflicte se transformèt en guèrra d'independéncia, foguèt atacat e vencut dins lo corrent de 1858 e de combats se debanèron fins a 1859 dins certaneis endrechs. Marcada per d'atrocitats dins lei dos camps, aquela guèrra entraïnèt la disparicion de l'Empèri Mogòl e la fin de l'administracion de la peninsula per la Companhiá deis Índias. En vertut de l'India Act de 1858, lo govèrn de Londres s'ocupèt d'ara endavant de dirigir espereu lei possessions britanicas d'Índia.

## Liames intèrnes

* Colonialisme.
* Índia.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
.онлайн

**.онлайн** (*onlain*, en linha, còdi punycode .xn--80asehdb) es un nom de domeni rus. Es en servici dempuèi octobre de 2013.

## Referéncias
.游戏

**** (*yóuxì*, "jòc(s)" en chinés, còdi punycode .xn--unup4y) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi octobre de 2013.
## Tanben veire
* .game
## Referéncias
Maria Klawe

**Maria M. Klawe** (Toronto, 5 de julh de 1951) es una informaticiana americana d'origina canadiana. Es actualament e dempuèi l'1 de julh de 2006 la presidenta de l'Harvey Mudd College situat a Claremont en Califòrnia.
Landspeeder

Lo **landspeeder** es un veïcul de ficcion qu'apareis d'un biais recurrent dins la sèria de films americans *[[Star Wars]]*. Aquel engenh, que segon lo film fonciona gràcias a un sistèma antigravitic e tres reactors, apareguèt per primièr còp dins *Star Wars Episode IV: A New Hope*. Lo landspeeder de l'eròi Luke Skywalker, lo X-34, foguèt concebut per l'artista d'efièches especials John Stears e creat a partir d'una veitura.
Seuva d'Òrta

right|250px|thumb|Entrada de la forest au sud de Charreç
La **seuva** (o la **forest**) **d'Òrta**, dins la Charanta Occitana, es un vast massís boscós situat a  au sud-est d'Engoleime qu'engloba, completament o parcialament, lo territòri de las comunas de Dinhac, Ronhac, Charreç, Combier, Vouzan e Sar dins lo departament de Charanta e los Grauges dins lo departament de Dordonha. Fa partida de la contrada d'Òrta e Tardoire.
Pombeiro da Beira

**Pombeiro da Beira** es una freguesia portuguesa del conselh d'Arganil. Aquesta localitat qu'ocupa una superficia de 32,38 km² comptava 1.010 abitants en 2011.
.شبكة

**** (*shabaca*, malhum, còdi punycode .xn--ngbc5azd) es un nom de domeni arab. Es en servici dempuèi octobre de 2013.

## Referéncias
Amanda Aizpuriete

**Amanda Aizpuriete** (Jūrmala, 28 de març de 1956) es una escrivana, poèta e traductritz letona. Sas òbras son estadas reviradas en mai de 14 lengas estrangièras. A fach de reviradas en leton de divèrses autors internacionals coma Anna Akhmatova, Virginia Woolf, Franz Kafka, Georg Trakl e Joseph Brodsky demest d'autres. Recebèt lo prèmi literari alemand Horst-Bienek-Preis für Lyrik en 1999. 

## Òbras
* *Nāks dārzā māte* (1980)
* *Kāpu iela* (1986)
* *Nākamais autobuss* (1990)
* *Pēdējā vasara* (1995)
* *Bābeles nomalē* (1999)
* *Sārtu baložu bars* (1999)
* *Vēstuļu vējs* (2004)
* *Ledusskapja šūpuļdziesma* (2011)
Espectroscopia

L**'espectroscopia** es l'estudi experimentau de l'espectre d'un fenomèn fisic, es a dire l'estudi de sa descomposicion sus una escala d'energia ò tota grandor liada a una energia (frequéncia, longor d'onda...). Aqueu principi a divèrseis aplicacions experimentalas tecnicas diferentas dins de domenis variats de la fisica (astronomia, biofisica, fisica nucleara, fisica atomica...) ò de la quimia. Permet tanben l'estudi de tipes diferents de raionaments electromagnetics (lutz vesedora, infraroge...) ò d'ondas coma leis ondas sismicas ò sonòras.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Linha Mac Mahon

La **Linha Mac Mahon** es l'apelacion donada a la frontiera proclamada en 1914 per la Convencion de Simla entre l'Índia Britanica e Tibet. Pasmens, en causa de la situacion particulara de Tibet — *de facto* independent mai sota la senhoriá teorica de China — aquela frontiera foguèt pas reconeguda per leis autoritats de la Republica de China e es totjorn contestada per la China Populara a l'ora d'ara.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Juris Alunāns

**Gustavs Georgs Frīdrihs Alunāns**, mai conegut coma **Juris Alunāns** (Jaunkalsnava, 13 de mai de 1832 – Parròquia de Jostene, 18 d'abril de 1864) foguèt un escrivan e filològ leton. Sas aportacions a la lenga letona foguèron de las mai importantas e i introdusiguèt aperaquí 500 neologismes. Foguèt tanben un dels fondadors del movement nacionalista Joves Letons (en leton: Jaunlatvieši).
Jānis Akuraters

**Jānis Akuraters** (Districte de Jēkabpils, 13 de genièr de 1876 – Riga, 25 de julhet de 1937) foguèt un escrivan letona. En 1919 fondèt lo Teatre Nacional de Letònia e foguèt puèi director de Ràdio Riga entre 1930 e 1934.

## Òbras
* *Zvaigžṇu nakts* (1905)
* *Pēteris Danga* (1918)
* *Latvijas balladas* (1922)
* *Uguns ziedi* (1925)
Vampire

Un **vampire** (var. **chucasang**, **tiragraissa.** e **vampir**) es una creatura legendària presenta dins mai d'una region e cultura. Es un mòrt-vivent que se norrís de sang dei vivents, generalament deis umans, per tirar sa fòrça vitala. Aqueu mite sembla fòrça vièlh car n'existís de mencions dins lei societats anticas de Mesopotamia, d'Asia e de Grècia. Per la seguida, demorèt un crèire important au sen de divèrsei folclòres. Au sègle XIX, l'aparicion de la literatura de vampire, especialament lo *Dracula* de Bram Stoker en 1897, renforcèt mai sa popularitat qu'es totjorn fòrça importanta au començament dau sègle XXI.

## Liames intèrnes

## Nòtas e referéncias
Emile Clapeyron

**Benoît Paul Émile Clapeyron** (26 de genier de 1799, París - 28 de genier de 1864, París) foguèt un engenhaire e un fisician francés. Participèt a la naissença e au desvolopament de la termodinamica e estudièt en particular lei cambiaments de fasa dei còrs pur. Una equacion permetent de definir l'evolucion de la pression d'equilibri en foncion de la temperatura d'equilibri dins lo corrent d'un cambiament d'estat fisic d'un còrs pur porta son nom.

## Liames intèrnes

* Equacion de Clapeyron.
* Fasa.
* Termodinamica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Švihadlo

**** (la còrda de sautar, en chèc) ei un grop de reggae chèc creat en 1983 a Mladá Boleslav, devath lo nom *Nouzový východ* (sortida de secors). Cantan en chèc e en anglés.
## Compausicion
* Petr Šturma – cant (dempuish 1983)
* Vincent Richards – cant (dempuish 1989)
* Marie Šturmová – cant (dempuish 1983)
* Jiří Charypar – cant (dempuish 1991)
* Josef Marek – baisha (dempuish l'auton de 2010)
* Borek Ondráček – bateria (dempuish 2004)
* Honza Šimáček – clavièrs (dempuish 2009)
## Discografia
* *Reggae vol.1* (1994)
* *Slunce* (1997)
* *Sám si to nevychutnám* (2002)
* *Pozpátku* (2003)
* *REGGAE minideSKA* (2004)
* *Oči otevřený* (2005)
* *Času je málo* (2011)
* *Best of 1983-2013 / 30 let Švihadlo* (2013)
## Ligams extèrns
* Sit oficiau deu grop
Bitcoin

right|thumb|250px|Un logotip del Bitcoin
Lo **bitcoin** (nom format a partir de *bit* unitat informatica e de *coin* "pèça de moneda" en anglés) es una moneda electronica descentralizada que foguèt concebuda en 2009 per un o maites informaticians coneguts jos l'escais de Satoshi Nakamoto. Son utilizacion passa per un protocòl informatic executat per un logicial liure de meteis nom, escrich en C++ e publicat jos licéncia MIT.

Foncionant d'un biais completament descentralizat, la gestion de la moneda es distribuïda sus totes los noses de la ret, de tal biais que lo bon foncionament del sistèma dependa pas de l'integritat o de la competéncai d'un emetedor central, mas unicament de la robustesa dels procèsses criptografics emplegats.

Son simbòl monetari, pas encara oficial, es ฿ o Ƀ2. La sigla correspondenta es BTC.
### Taus de cambi
Ponch triple

Lo **ponch triple** es en termodinamica un ponch dau diagrama de fasa que correspònd a la coexisténcia de tres estats (liquid, solid e gasós) d'un còrs pur. Es unic e s'obsèrva solament a una temperatura e a una pression donadas.

## Liames intèrnes

* Diagrama de fasa.
* Termodinamica.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Emanuèl Filibèrt de Savòia

**Emanuèl Filibèrt de Savòia** (en Italian **Emanuele Filiberto**), dich *Cap de fèrre* (Chambéry, 8 de julhet de 1528 - Turin, 30 d'agost de 1580), foguèt duc de Savòia e prince de Piemont de 1553 a 1580.