Kermes vermilio

La **cochenilha** o **quermès'', Kermes vermilio***, es un insècte emiptèr parasita de la [[Quercus coccifera|garrolha]] (*Quercus coccifera*). Lo nom quermès a una origina indoeuropèa, èra utilizat per designar un vèrm, una larva, o un insècte.
La designacion de las nuàncias de colors pel primièrs tinturièrs deriba dirèctament de *kermes* e de *vermilio*<span></span>:
* vermelhon a per origina kermes *'vermilio**, (vermilio significant "vèrm pichon" a l'epòca, la cochenilha èra presa per un 'pichon vèrm'). Lo roge [[vermelhon]] èra, entre autres, una tintura obtenguda per l'utilizacion d'aqueste insècte;
* es del nom de **Kermes*', que ven [[cremesin]] e [[Carmin (colorant)|carmin]].
Lo parasit èra culhit a l'Edat Mejana en [[Lengadòc]] e [[Provença]] e [[Castelha-la Mancha]] sus la garrolha (*Quercus coccifera*); se culhava la cochenilha qu'es imobila, de forma esferica e de talha minuscula (6 a 8&nbsp;mm). L'espècia èra culhida, secada e trissada per levar una tintura roja escarlata, o a dòsi mendre de colors rosadas e violetas. La culhida, de matin, èra d'unes 1 kg de “granas”, per produire 10 a 15 g de pigment pur.

A l'Edat Mejana, son usatge remplacèt dins lo mond musulman e en Occident la [[porpra]] del coquilhum *Murex brandaris* utilizat en majoritat fins a la fin de l'Antiquitat per obtener lo roge escarlata e de tintas violencas.  L'utilizacion d'aquesta cochenilha mediterranèa demorèt atal pendent de sègles fins a la descobèrte del [[Mond Nòu]] al sègle XVI e de la cochenilha del cactus (*Dactylopius coccus) *que la concentracion e lo poder colorant èran superiors. En efièch, lo cost de produccion de la tintura eissida de *Kermes vermilio* èra fòrça car, fasent la tintura plan carestiosa, veire encara mai onerosa pren tintar la seda. Lo prètz dependava de la qualitat e de l'abondància de la culhida<span></span>: produccion somesa a las escasenças, culhida fastigosa, soliditat del roge obtengut.  Alara per tintar un drap fin, caliá culhir 1 a 1,5 million d'insèctes. Una pèça de drap fin tintat amb quermès val dos ans e nòu meses del salari d'un mèstre maçon. Aqueste tipe de tintura serviguèt a tintar las estòfas dels teissuts reials e del papat (lana e seda).

La vila de [[Montpelhièr]] èra celèbra al sègle XIV per sos teissuts escarlatas de granda valor. Es tanben utilizada pels monges copistas, per l'[[enluminadura]] de manuscrichs medievals. Sa preséncia foguèt trobada dins de pinturas neoliticas a çò nòstre e sus las momias egipcianas.

Sola la feme de *Kermes vermilio* es utilizada per produire aquesta substància tinctoriala roge viu.

Lo principe tinctorial d'aquesta cochenilha es l'[[acid quermesic]], pigment roge sang del tipe [[antraquinòna]] La cochenilha es presenta uèi encara dins la rubrica dels colorants alimentaris, es lo E120, mas aquesta cochenilha es una espècia mexicana (*Dactylopius coccus* amb l'[[acid carminic]]) que prenguèt lo pas sus la pichona cochenilha mediterranèa.

== Referéncias ==


== Ligams extèrnes ==
* [http://www.inra.fr/opie-insectes/pdf/i130-foldi.pdf Les cochenilles (2) - par Imre Foldi - article paru dans *Insectes* n° 130]
* Referéncia Fauna Europaea : [https://web.archive.org/web/20160304002424/http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=98399 *Kermes vermilio* (Planchon, 1864)] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span>
* Referéncia INPN : [http://inpn.mnhn.fr/isb/espece/cd_nom/52061 *Kermes vermilio'' (Planchon, 1864)] (+ statut + description) (fr)