Algarbe

250px|thumb|Localizacion d'Algarve

**Algarve** o **Algarbe** (*Algarbe* en grafia mistralenca; *Algarve* en portugués, prononciat [aɫˈɡaɾv(ɨ)] en aquela lenga) es una region administrativa situada al sud del Portugal continental. La vila de Faro n'es la capitala administrativa. S'agís d'una de las regions toristicas estivalas mai importantas de Portugal e d'Euròpa, mercé a las plajas e son patrimòni istoric.

Situada al tèrme sud oèst d'Euròpa, bordada al sud e a l'oèst per l'ocean Atlantic, l'Algarve parteja sa frontièra a l'èst amb Andalosia qu'es separada pel flum Guadiana; au nòrd, avesina la region d'Alentejo. La region regropa setze municipalitats e compren lo districte de Faro. Amb sa superfícia de , l'Algarve es la mai pichona de las regions creadas per la Comissão de Coordenação e Desenvolvimento Regional (Comission de Coordinacion e del Desvolopament Regional, CCDR) de Portugal.

Lo Produch interior brut (PIB) es de  milions d'èuros, o un PIB per capita de . Lo sector economic màger es lo sector terciari gràcias als revenguts del torisme; lo sector primari representa 4,6 %, lo sector segondari 11,9 % e lo terciari 83,5 % de l'economia de la region.

## Geografia
thumb||alt=Carte de la région|right|upright=1|Mapa topografica d'Algarve
L'Algarve constituís una josregion estatistica omonima e correspon totalament a l'anciana província del meteis nom e al districte de Faro. Sa superfícia es de , sa populacion en 2007 es de .

La region es vesinada al nòrd per la region portuguesa d'Alentejo (josregions de l'Alentejo Litoral e del Baixo Alentejo), al sud e a l'oèst per l'ocean Atlantic e a l'èst pel flum Guadiana que la separa de la region espanhòla d'Andalosia. 

Lo punt culminant de la region es lo Pico da Foia, , dins la Serra de Monchique.

La region es divisada en doas zonas, una partida occidentala nomenada *Barlavento* e una partida orientala nomenada *Sotavento*. Caduna d'aquelas doas zonas compren uèit municipalitats qu'una es principala: Faro per la zona del *Sotavento* e Portimão per aquela del *Barlavento*.

La còsta maritima d'Algarve es de gaireben 155 quilomètres de long, que 50 dempuèi lo tèrme del Cabo de São Vicente, lo punt mai al sud oèst d'Euròpa. La còsta se caracteriza per des cròtas dubèrtas dins lo ròc calcari, subretot a l'entorn de la vila de Lagos.

### Relèu
[thumb|La [Serra de Monchique.]]
Lo relèu de la region se caracteriza per de puèges lises traversats per de valadas. Las principalas zonas montanhosas son la *Serra de Monchique*, la *Serra de Espinhaço de Cão* e la *Serra do Caldeirão*. 

Coma lo clima subumid de la region, lo mes de març a una mejana pluviometrica anadièra situada entre  e , combinada amb de temperaturas moderadas. de rius an lor font dins la *Serra*. Las principalas son la *Ribeira de Seixe*, la *Ribeira de Aljezur* (o *da Cerca*), la *Ribeira de Odiáxere*, la *Ribeira de Monchique* e la *Ribeira de Boina*.

Al nòrd èst, la *Serra do Caldeirão* es situada a la frontièra entre la còsta e las planas del bas Alentejo. Son altitud capita los , las municipalitats de Tavira e de Loulé amb qualques punt passan  d'altitud. 

La *Serra do Caldeirão*, malgrat son altitud modèsta, forma un paisatge plan particular, que los puèges son descopats per un sistèma fluvial pro dens, compausat de rius de regim estacionari.

### Idrografia
Algarve es traversada per de flums que lo Guadiana, frontièra entre Algarve e Andalosia e forma doncas la frontièra lusoespanhòla sud. Lo flum nais dins lo pargue natural dels lacs de Ruidera, dins la província espanhòla de Ciudad Real; sa longor totala es de 829 quilomètres.

L'Arade nais dins la *Serra do Caldeirão* e travèrsa las municipalitats de Silves, Portimão e Lagoa, puèi s'escampa dins l'ocean Atlantic a Portimão, a l'èst de la praia da Rocha. 

La region aculhís tanben la Ria Formosa, un ensems de lònas e d'illas formadas aprèp lo Tèrratrem de Lisbona de 1755, separada de la mar per un cordon litoral, al bòrd del qual s'espandisson las municipalitats de Loulé, Faro, Olhão, Tavira e Vila Real de Santo António. Sa superfícia totala es de  per una longor de , del flum Ancão fins a la *praia da Manta Rota*.

### Clima
La temperatura mejana annadièra del litoral del *Sotavento* e del centre de la region es la mai nauta del Portugal continental e una de las mai nautas de la peninsula Iberica; s'establís a gaireben  (1961-1990). La region gausís d'un clima puslèu caud e sec de tipe mediterranèu.

Entre octobre e febrièr, se vei de concentracions de precipitacions, sovent de caractèr torrencial. Las mejanas annadièras son inferioras a  per la mai granda partida del litoral e dins la val del Guadiana; passan los  dins la *serra do Caldeirão* e  dins la *Serra de Monchique*. Dins la region litorala, i a cinc meses pro secs, e, entre junh e setembre, las precipitacions son raras.

L'ensolelhament mejan de la region, levat la *Serra de Monchique*, es de , çò que ne fa una de las regions europèas mai solelhada.

[thumb|left|175px|Praia Dona Ana, municipalitat de [Lagos (Portugal)|Lagos]]
[thumb|175px|Vista sul [Parcgue natural del Sud Oèst Alentejano e Costa Vicentina|parc naturel Costa Vicentina]]

Lo clima de la region, segon la classificacion de Köppen, se divisa en doas zònas : la primièra aparten al clima temperat, çò que significa fòrtas de precipitacions en ivèrn e un temps sec e caud en estiu; la segonda es de clima temperat amb d'ivèrns pluvioses e d'estiu secs amb de temperaturas pauc elevadas. Las nevadas son raras dins la region. La darrièra casuda sul litoral foguèt registrada en febrièr de 1954, mas nevèt suls massisses de la region coma lo 1 de febrièr de 2006 dins la *Serra do Caldeirão* e lo 10 de genièr de 2009 dins la *Serra de Monchique*.

### Environament
L'urbanizacion es subretot concentrada sul litoral alara que l'interior de las tèrras demora puslèu rural e abriga fòrça massisses boscoses. La region es menaçada cada an pels encendi de bòsc. 

L'urbanizacion del litoral es lo fruch del torisme de massa aparegut dins los ans 1960. Las primièras criticas contra aquel tipe urbanizacion apareguèron dins lo ans 1980. 

Existís, al sud de la region, una resèrva naturala de , la Ria Formosa, ont es possible d'observar de centenas d'espècias d'aucèls, e d'illas e illòtas. S'agís d'una zona aparada per l'estatut de pargue natural dempuèi lo 9 de decembre de 1987.

Las regions de l'Algarve e d'Alentejo se partejan lo pargue natural del Sud Oèst Alentejano e Còsta Vicentina, que la superfícia es de , que s'apond una zòna maritima protegida de . Lo pargue s'espandís dempuèi lo riu de la *Junqueira* a *São Torpes* fins a la plaja de *Burgau*, sus una longor de .


Fichièr:Albufeira-Strand.JPG|Praia do Peneco, a Albufeira
Fichièr:Caldas de Monchique - vista geral.JPG|Caldas de Monchique
Fichièr:Ria de Alvor.jpg|Ria de Alvor
File:Port d'Alvor.jpg|thumb|Pòrt d'Alvor
Fichièr:9028 Cabo san Vicente.JPG|Bauces al nòrd del Cabo de São Vicente
File:Lagos falaise pont.jpg|thumb|Lagos, bauç e pont
Fichièr:Fire in Algarve.JPG|encendi de bòsc dins la region (2005)
Fichièr:Quarteira-Algarve.jpg|Urbanizacion del litoral a Quarteira


La flora relève es de tipe mediterranèu, levat aquela de la Serra de Monchique, mai prèp del tipe subtropical. I a dins la Serra de Monchique una granda varietat d'espècias vegetalas, que l'espècia dominanta es lo garric de las Canàrias, mesclat au siure. S'i vei tanben de castanhièrs, de manhòlias, de bananièrs e de rododendrons. Fòrça espècias d'aucèls frequentan aquela region, tota l'anada o per de passas de migratòris.

## Istòria

### Etimologia
Lo tèrme *Algarve* ven del nom *al-Gharb al-Ândalus* (*Andalosia de l'Oèst*), nom donat a l'actual Algarve e al bas Alentejo pendent l'ocupacion musulmana.

Al sègle XIII, lo *[[Gharb al-Ândalus]]* se redusiá a una faissa al sud del reialme de Portugal, que Silves n'èra la capitala. Lo nom d**al-Gharb'', adaptat a la fonetica e a l'ortografia portuguesas, acabèt doncas per designar sonque aquela darrièra region jos dominacion maura al Portugal, que pòrta ara lo nom d'Algarve.

=== Preistòria e Antiquitat ===


Dins l'[[Antiquitat]], l'actuala Algarve e lo sud del ''[[districte de Beja]]'' son ocupats pels [[Conís]], pòble possiblament linguisticament e etnicament d'origina [[Ibèrs|ibèra]] e [[celtibèrs|celtibèra]], jos l'influéncia culturala de la civilizacion de [[Tartessos]]. Pendant la [[guèrra lusitaniana]], la principala vila dels Conii, [[Conistorgis]], foguèt destruida pels [[Lusitània|Lusitanians]]. Los Fenicians establiguèron de pòrts de comèrci, per la còsta, vèrs 1000 Abc. Los Cartagineses fondèron ''Portus Hanibalis'', ara [[Portimão]], vèrs l'an 550 Abc

Aprèp la conquèsta romana, la region foguèt incorporada a la [[província romana]] de [[Lusitània]]. Los [[Republica romana|Romans]] nomenèron la region ''Cuneus'' o Cyneticum segon las fonts. L'Algarve fasiá partida de l'[[Empèri Roman]], integrant d'en primièr la província de l'[[Hispania Ulterieura]], puèi aquela de la [[Lusitània]]. Demorèt dins l'Empèri roman gaireben 600 ans (de l'an 200 AbC a l'an 410 APC), amb coma vilas principalas ''Baesuris'' (ara [[Castro Marim]]), ''Balsa'' (prèp de [[Tavira]]), ''Ossonoba'' ([[Faro]]), ''Cilpes'' ([[Silves (Portugal)|Silves]]), ''Lacobriga'' ([[Lagos (Portugal)|Lagos]]) e ''Myrtilis'' ([[Mértola]]).

Pendent l'epòca romana, lo desvelopament cultural e economic (agricultura e pesca) es significatiu, la region èra una importanta region agricòla. A l'epòca, l'[[òli d'oliva]] e lo [[garum]] èran los principals produchs exportats. Sa localizacion geografica li balhan d’importància, au caireforc de las vias maritimas entre los pòrts romans de la [[mar Mediterranèa]] e de l'[[ocean Atlantic]], de l'[[Hispania]], de la [[Gàllia]] e de la [[Britannia]]. Los flums [[Guadiana]] (''Anas'') e [[Arade]] (''Aradus'') èran de camins fluvials cap a l'interior. Ara, l'Arade es gaireben pas navigable per nau a causa de l'[[agradacion]].

En [[409]], les [[Alans]] ocupèron [[Lusitània]]. Los [[Visigòts]] prenguèron lo contraròtle de la region en [[469]] jos [[Teodoric Ier|Teodoric I]]. Lo [[reialme Visigòt de Tolèda]] durèt fins a [[711]], data de l'invasion musulmana.

=== L'ocupacion araba e la conquèsta portuguesa ===



A l'epòca musulmana, la principala vila de la ragion (''Gharb al-Ândalus'', الغرب الأندلس en arab) es [[Silves (Portugal)|Silves]]. Al començament del sègle XI, le [[califat de Còrdoa]] se separèt en de pichons reialmes o [[taïfa|''taïfas'']]. Algarve foguèt partajat entre lo [[taïfa de Santa Maria do Algarve|''taïfa d'Algarve'']] e aquel de [[taïfa de Silves|Silves]]. Ambedós reialme foguèron conquerits pel ''[[taïfa de Sevilha]]'' en [[1051]] e [[1063]], respectivament. 

Aprèp la casuda de las [[Dinastia Almoravid|Almoravids]] en [[1147]], lo ''taïfa de Silves'' tornèt brèvament independent per de càser jos l'autoritat dels [[Almoads]] en [[1151]].

En [[1191]], lo rei [[Sanche Ier de Portugal|Sanche I de Portugal]] prenguèt Silves ajudat dels [[Crosada|crosats]], mas capitèt pas demorar. En [[1242]], D. Paio Peres Correia expulsèt los Moros de [[Tavira]] aprèp cinc sègles de dominacion.

En [[1249]], lo rei [[Alfons III de Portugal]] conqueriguèt definitivament Algarve, acabant atal la ''[[Reconquista]]'' portuguesa. Prenguèt lo títol de « rei de Portugal e d'Algarve ». En [[1254]], vendèt al rei [[Anfons X de Castelha]] la partida de las seunas conquèstas situada a l'èst del flum [[Guadiana]] (frontièra actuala entre Espanha e Portugal), que los noms d'« Algarve espanhòla » (enclusida dempuèi dins l'Andalosia) e « Algarve portuguesa ».

Amb [[tractat de Badajoz (1267)]] Castelha reconeguèt las conquèstas portuguesas e abandonèt la seunas pretensions sus la region.

=== Del sègle XV al XVII ===
[[Fichièr:Portugalliae 1561 (Baseado no primeiro mapa de Portugal)-JM.jpg|thumb|upright=0.8|left|Los reialmes de Portugal e d'Algarve en [[1561]].]]
La [[comarca]] d'Algarve foguèt creada en [[1406]].

Malgrat lo títol de « rei de Portugal e d'Algarve » portat pels successors d'Anfons III, lo [[reialme d'Algarve]] constituís pas, levat lo nom, un Estat separat: las seunas institucions e leis son las meteisses que dins lo rèste de Portugal. Lo nom d'« Algarve » s'espandiguèt, mai tard, a las conquèstas de Portugal otramer. En [[1471]], aprèp que prenguèt las vilas marroquinas de [[Tànger]], [[Ksar el-Kébir|Alcácer-Quibir]] e [[Asilah|Arzila]], lo rei [[Alfonso V de Portugal|Alfonso V]] prenguèt lo títol de « rei de Portugal e ''de las Algarves'' » au plural. Aquel « [[Marròc portugués|Algarve d'otramar]] » demorèt fins a [[1769]]. Lo territòri s'espandissiá alara fins a la vila d'Almeira.

Vèrs [[1417]], una escòla de navigacion foguèt fondada per l'Infant [[Enric lo Navegador]]. Cap de referéncia, rèstas arqueologics o documents originals d'epòca sus aquela escola nautica foguèron trobats. En [[1877]], Sousa Holstein afirmèt que l'escòla jamai existiguèt mas que seriá estat una acadèmia scientifica per la navigacion e la mar. D'autres rebutan fins a l'existéncia d'aquela l'escòla, coma Luís de Albuquerque, Thomaz Marcondes de Souza, Será Duarte Leite ou encore Fábio Pestana Ramos, alara que d'autres sostengan son existéncia, coma Jaime Cortesão.

Al sègle XV, lo pòrt de [[Lagos (Portugal)|Lagos]] aqueriguèt una importància creissenta amb los viatges dels explorators coma [[Gil Eanes]]. De [[1576]] a [[1756]], la vila de Lagos venguèt la capitala d'Algarve. A la fin del sègle XVI, la vila de [[Vila do Bispo]] foguèt atacada mai d'un còp per de piratas e los Moros e tanben pel corsari anglés [[Francis Drake]].

===Del sègle XVIII fins ara ===
Jol reialme de [[Josèp Ièr de Portugal|Josèp I]], que regnèt de 1750 a 1777, lo [[marqués de Pombal]] tentèt de divisar lo [[diocèsi d'Algarve|diocèsi de Faro]] en dos, amb la creacion d'un novèl diocèsi a [[Portimão|Vila Nova de Portimão]], mas aquela division foguèt pas reconeguda pel papa. Lo limit entre les dos diocèsis seriá estat la ribeira de [[Quarteira]], prolongada en linha drecha fins a [[Alentejo]].

En [[1755]], Algarve foguèt durament tocada pel [[Tèrratrem de Lisbona de 1755]]. Los saquejals provoquèron de destruccions dins fòrça vilas de la region, e l'onda de mar damatjèt plan las fortalesa costièras: se la vila de Faro es aparada per la lòna de [[Ria Formosa]], a Lagos, las ondas capitèron lo suc dels barris de la vila.

[[Fichièr:Revolta olhanense.JPG|thumb|Començament de la revòlta d'Olhão (1809).]]

En [[1807]], la mitat nòrd del país foguèt envasida per las tropas napoleonianas du [[Jean-Andoche Junot|general Junot]], alara que le [[reialme d'Algarve]] e la província d'[[Alentejo]] foguèron envasidas per las tropas espanhòlas de [[Manuel Godoy]], prince de la patz. Aquela occupacion s'acabèt l'an seguent, aprèp la [[revòlta d'Olhão]]. Lo 16 de decembre de 1815, ambedos reialmes venguèron lo [[Reialme Unit de Portugal, de Brasil e d'Algarve]], amb [[Rio de Janeiro]] coma capitala del reialme. 

Vèrs [[1820]], la region visquèt una imigracion importanta de josieus [[Marròc|marrocans]], [[gibartar]]ians e [[espanhòl]]s, mas la region foguèt sonque un luòc de passatge per aqueles que s'anèron cap als [[Açòres]]. D'autres demorèron dins la zona de [[Faro]] que comptèt un seissantenat de fogals josieus. 

En [[1836]], una novèla division administrativa foguèt creada, lo [[districte de Faro]].

A la casuda de la monarquia, en [[1910]], los reialmes de Portugal e d'Algarve desapareguèron e, amb l'instauracion de la [[Premièra Republica portuguesa]] (1911-1926), l'Algarve venguèt una província. 

A la debuta dels ans [[1960]], [[Salazar]] comencèt una politica, lo plan regional d'Algarve (1963-1964), que creèt un impòst sus las construccions toristicas. Aquel tèxte de lei foguèt tanben adoptat dins d'autras regions coma a Lisbona, que pasmens foguèt leu suprimit. Foguèt suprimit aprèp la casuda de la dictatura, en 1974.

== Economia ==



En [[1685]], l'ensems dels pòrts de la region exportava pas que 3,2 % e importava sonque 2,9 % de las merças pel país, alara que lo [[pòrt de Lisbona]] importava 75 % e exportava 77 % de las merças del país.

[[Fichièr:BarcoPescaTavira.JPG|Nau de pèsca a [[Tavira]]|thumb]]
Ara Algarve es una region toristica e agricòla. Las principalas produccions agricòlas de la region son las [[figa]]s, las [[amètla]]s, las [[Irange]]s, las [[Carrobièr|carróbas]], los [[arboç|arboces]] e lo [[surrièr]] per la produccion del [[siure]].

L'[[orticultura]] es pro practicada dins la region, qu'es tanben productritz de vins, que quatre son jos la [[Denominacion d'Origina Protegida|Denominação de Origem Controlada]]: [[Lagoa (DOC)|Lagoa]], [[Lagos (DOC)|Lagos]], [[Portimão (DOC)|Portimão]] e [[Tavira (DOC)|Tavira]].

[[Fichièr:Algarve - Poço Barreto - Laranjeiras - HDR Compressor Deep.jpg|thumb|Irangedas prèp de Silves.]]
La pesca e l'[[aquacultura]] son d'activitats importantas dins las regions costièras d'Algarve; las [[sardina]]s, las [[soleidae|sòlas]], los [[ciprinid]]s (carpas…), las [[daurada reiala|dauradas reialas]] e autres [[coquilhum]] son los mai pescats dins la region. L'[[pèsca|industria de la pèsca]] s'apièja sul desvelopament de fòrça usinas de consèrvas que tenguèron un ròtle important dins l'[[economia d'Algarve]] a l'epòca de l'[[Estado Novo (Portugal)|''Estado Novo'']] (1933-1974).

Mas, a la fin del sègle XX se tanquèron aquelas usinas. Las municipalitats mai implicadas dins la pesca son [[Olhão]], [[Tavira]], [[Portimão]] e [[Vila Real de Santo António]].

Dempuèi l'epòca romana, l'agricultura ten una plaça importanta dins l'economia. En [[1970]], lo [[sector primari]] representava 29 % del [[PIB]] de la region () e 3 % de l'ensems del [[Portugal continental]]. Lo sector ocupava prèp de 45 % de la populacion activa, o gaireben  trabalhadors. Totjorn a l'epòca, la produccion de fruch representa 40 % de la produccion nacionala. Al començament del sègle XXI, lo sector primari representa 4,6 % del PIB.

[[Fichièr:SilvesCastle-Tower.jpg|thumb|left|upright=0.6|[[Castèl de Silves]].]]
Lo torisme es la principala font economica de la region. Mercés a las plajas e del clima mediterranèu, Algarve venguèt, dempuèi los ans [[1960]], una destinacion fòrça populara pels toristas forastièrs, subretot de [[Grand Bretanha]]. Puèi la destinacion es tanben estimada pels [[Portugal|Portugueses]], los [[Espanha|Espanhòls]], los [[Alemanha|Alemands]], los [[Païses Basses|Olandeses]] e los [[Irlanda|Irlandeses]]. Fòrças forastièrd possedisson de demoranças secondàrias dins la region. 

En mai de la beutat de las plajas, Algarve investiguèt dins la creacion de camps de [[gòlf]]. Las plajas d'Algarve s'espandisson de la ''Praia da Marinha'' fins a ''Armação de Pêra''. Existís tanben una estacion termala, ''Caldas de Monchique''.

Lo clima doç d'Algarve atira l'interès dels [[Euròpa del Nòrd|Nòrdeuropèus]] desirant possedar una demorança de vacanças dins la region. S'agís d'uns region [[Portugal|Portuguesa]] de l'[[Union Europèa]], aquò fa que quin que siá ciutadan de l'Union pòt que n'importe comprar liurament une proprietat e d'i demorar. Los expatriats [[Reialme Unit|britanics]], puèi los [[Alemanha|Alemands]], los [[Païses Basses|Olandeses]] e los [[Escandinàvia|escandinaus]] son los màgers.

En [[1970]], mercé al torisme, lo [[sector terciari]] representava 52 % del [[PIB]] de la region, 3 % de l'ensems del [[Portugal continental]]. Emplegava prèp de 29 % de la populacion activa, sián prèp de 30000 trabalhadors. Al començament del sègle XXI, lo sector terciari capita 83,5 % del PIB de la region.

En març de 2007, lo ministre de l'Economia, Manuel Pinho, anoncièt la creacion del projècte ''Allgarve'' coma partida d'una promocion estrategica d'Algarve coma destinacion toristica pels forastièrs.

=== Transpòrts ===
[[Fichièr:Puente Internacional 416.jpg|thumb|L'Autorota A22, lo pont Internacional sul Guadiana, entre [[Espanha]] e [[Portugal]].]]
====Malhum rotièr====
Algarve es traversada per doas autorotas.

La primièra, l'A22 passa al sud de la region de [[Bensafrim]] ([[Lagos (Portugal)|Lagos]]) a [[Ayamonte]] en [[Espanha]]. Trvèrsa las vilas de Lagos, [[Portimão]], [[Albufeira]], [[Loulé]], [[Faro]], [[Olhão]], [[Tavira]] e la vila termièra de [[Vila Real de Santo Antonio]]; liga l'[[aeropòrt de Faro]]. Fae 133 quilomètres de long.

La segonda autorota, l'A2, passa al centre de la region. Va a la capitala ([[Lisbona]]) passant per las vilas algarvienas de [[Albufeira]] (Portimão), [[Salir (Loulé)|Salir]] (Silves) e la vila de [[São Bartolomeu de Messines]] (Silves). 

La region possedís tanben de rotas segondárias importantas, coma l' ''itinerari complementar 4'' qui permet ligar la vila de Lagos a Vila Real de Santo António. Una autra rota, l' ''itinerari principal'', va al nòrd de Portugal ([[Valença (Portugal)|Valença]]) a la frontièra espanhòla al nivèl de [[Castro Marim]] en passant per [[Lisbona]].

====Malhum ferroviari====
[[Fichièr:Alfa Pendular in Tunes.jpg|thumb|L'[[Alfa Pendular]] a [[Silves (Portugal)|Tunes]].]]
Dins la region i a doas linhas de camins de fèrre. 

La primièra, la [[linha do Sul]], permet d'anar a la capitala portuguesa via las garas Campolide e de [[Silves (Portugal)|Tunes]]. Es la segonda mai granda linha de país, aprèp la [[linha do Norte]]. Lo [[13 de setembre]] de [[1954]], un accident se passèt sus la linha dins l'Algarve, amb mai de 30 mòrts e 50 ferits.

La region possedís en pròpri lo seu malhum, la [[linha do Algarve]], que permet de traversar la region d'oèst a l'èst, anant de [[Lagos (Portugal)|Lagos]]a [[Vila Real de Santo António]], sus  de long amb connexion a la frontièra.

====Malhum aerian====
[[Fichièr:FaroAirport.jpg|thumb|L'[[aeropòrt de Faro]].]]
L'[[aeropòrt de Faro]] es a 9 quilomètres de la vila. Dubriguèt l'[[11 de julhet]] de [[1965]]. Es lo le tresen mai grand aeropòrt portugués pel trafec, aprèp l'[[aeropòrt de Portela]] a [[Lisbona]] e l'[[aeropòrt de Porto|aeropòrt Francisco Sá Carneiro]] a [[Porto]].

Doas companhiá aerianas i an una basa d'operacions, [[Ryanair]] e [[TAP Air Portugal]]. 

D'òbras per renovar l'aeropòrt entre [[2011]] e [[2013]]an per objectius l'alargament e reamainatjament de l'[[aerogara]], d'aumentar lo nombre de vòls e passar de 2400 a 3000 clients per ora.

== Administracion ==
[[Fichièr:CamaraMunicipalFaro.JPG|Sèti de la comuna de Faro|thumb]]
Algarve es la region administrativa mas al sud de [[Portugal]], es divisada en 16 municipalitats. La region correspond amb l'anciana region istorica omomina, amb la [[Josregions du Portugal|josregion]], e amb la [[nomenclatura d'unitats territorialas estatisticas|region estatistica]]. La region correspond exactament amb lo [[districte de Faro]].

I amai d'una administracions dins la region coma l**Administração Regional de Saúde do Algarve* que depend del ministèri portugués de la santat, la *Direcção Regional de Cultura do Algarve*, delegacion del ministèri de la cultura, la *Direcção Regional do Algarve do Ministério da Economia*, direccion regionala du ministèri de l'economia o la *Direcção Regional do Ambiente e do Ordenamento do Território do Algarve*, direccion regionala de l'environament de la ragion.

La region abriga tanben la *Direcção Regional de Educação do Algarve*, direccion generala de l’[[Educacion]] de la region, la *Direcção Regional de Agricultura e Pescas do Algarve*, direccion de l'agricultura e de la pèsca e la *Direcção Regional de Florestas do Algarve*, direccion regionala des [[sèlva]]s de la region.

La [[Comissão de Coordenação e Desenvolvimento Regional|comission de coordinacion e del desvelopament local d'Algarve]] es una [[administracion publica]] ligada a l’[[Portugal|Estat portugués]] pel Ministèri de l'agricultura, de la mar, de l'environament, de l'amainatjament du territòri e de l'economia. S'ocupa d’executar las politicas de l'Estat, e d'ajudar al desvolopament economic de las comunas e de la region.

=== Municipalitats ===
<div style="clear:both;margin:0.5em 0;border:1px solid #83A697;background:white;color:black;padding:0.2em">

</div>

=== Politica estrangièra ===
De consulats et consulats onorifics son installats dins la region. Los principals son aqueles dels païses de l'[[Union Europèa]] representant 14 païses. Los païses [[America|americans]] son tanben presents amb 4 consulats per 3 païses. Lo continent [[Africa]]n possedís tanben una preséncia politica amb 3 consulats. Otra l'Union Europèa, lo continent europèu es representat per dos consulats, Norvègia e Russia.

==== Consulats dels païses europèus====


====Consulats dels païses americans====


====Consulats dels païses africans====


== Populacion e societats ==
=== Demografia ===
En 2007, segon lo cens de l'[[Instituto Nacional de Estatística|INE]], la region d'Algarve èra poblada de , es a dire mai de 4 % de la populacion portuguesa (). Sa densitat de population es en 2010 de 87,6 abitants/km².

La populacion d'Algarve aumenta de contunh dempuèi d'ans. En [[1900]], la populacion de la region èra de  o gairebene 5 % de la populacion portuguesa de l'epòca (). Pendent lo periòde de l'[[Estado Novo (Portugal)|Estado Novo]] e subretot dins los ans [[1960]] e [[1970]], la region visquèt una fòrta emigracion de 14 %. Mas aprèp la à la [[Revolucion dels ulhets]], en abril de [[1974]],  rapatriats s'installèron dins la region çò que donèt una populacion de  en [[1975]], o un creis de 15 % al repècte de 1970.

Le [[taus de natalitat]], en 2007, èra d'11,5 % alara que lo [[taus de mortalitat]] s'établís a 11,0 %, o un taus de creis natural de 0,5 %. Lo [[taus de feconditat]] èra de . L'imigracion es plan responsabla de l'aumentacion de la populacion; en efècte, lo taus de creis migratori es de 1,9 %.

Segon un estudi del ministèri portugués de la santat, Algarve es la region qui coneis lo mai fòrta aument demografic, amb un creis de 16 %, entre [[1991]] e [[2001]]. Aquel estudi mòstra que prèp 17 % de la populacion algarviena activa es compausada de personas forastièras e que las naissenças de maires forastièras passèron de 5 % en [[2000]] a 20 % en [[2007]].

Segon [[Eurostat]], organisme europèu d'estatisticas, la populacion de la region augmenterà de 30 % fins [[2030]], amb l'imigration. Una estimacion dona una populacion de  en 2030, çò que representa la tresana mai grand creis, al nivèl de l'[[Union Europèa]], aprèp [[Irlanda (estat)|Irlanda]] e [[Múrcia]], en [[Espanha]].

=== Ensenhament ===
[[Fichièr:Igreja Carmo - Escola Gil Eanes.JPG|Escòla segondária a Lagos.|thumb]]

La region possedís una [[universitat]] d'[[Estat]] amb sèti a Faro, l'[[Universidade do Algarve]]. Fondada en [[1976]], i a quatre campus : los *Campus de Gambelas*, *Campus da Penha*, *Campus da Saúde* (Faro) e *Campus de Portimão* à Portimão. 

L'universitat acculhís prèp de  cada an, emplega prep de 400 foncionaris. I a tres facultats, Sciéncias e Tecnologias, Sciéncias Umanas e Socialas, [[Economia]] ; tanben i a tres escòlas superioras dins los domènis de l'educacion, la comunicacion, la gestion, l'ostalariá, lo torisme e la santat. I a tanben un institut d'Engenhaires .

[[Fichièr:Faro Museu Municipal.jpg|thumb|upright=0.6|left|Musèu de Faro.]]
Doas escòlas internacionalas son situadas dins la region. L’*Escola Internacional do Algarve*, situada dins la vila de Lagoa, foguèt fondada en [[1972]]. L’*International School São Lourenço*, es situada a [[Almancil]] e foguèt fondada en [[1979]].

La [[portugués|lenga portuguesa]] es la lenga oficiala d Portugal, es doncas utilizat dins totes los establiments d'ensenhamement. La [[Anglés|lenga angles]] ten una granda plaça dins la region, per causa del torisme e de la populacion britanica qu'i demora. Es ensenhat dins totes los collègis, licèus e a l'[[Universitat d'Algarve]].

=== Espòrts ===
[[Fichièr:Equipa PortimonenseSC.jpg|thumb|L'equipa du Portimonense en [[2008]].]]
Las aquipas de fotbòl algarvienas que son mai primadas son l'[[Sporting Clube Farense]], l'[[Sporting Clube Olhanense]], lo [[Portimonense Sporting Clube]] e lo [[Louletano Desportos Clube]]. 

Las tres primièras equipas citadas juguèron en primièra liga portuguesa; ara lo sola l'equipa d'Olhanense n'i es.

En [[2004]] foguèt inaugurat, dins lo *Parque das Cidades*, entre [[Faro]] e [[Loulé]], le [[Estádio Algarve|Estadi d'Algarve]]. Foguèt bastit per l'[[Euro 2004]], que Portugal es l'organisador. Los autres estadis son l'[[Estádio José Arcanjo]] e l'[[Estádio do Portimonense]].

L'estadi es encara utilizat per de grands eveniments coma la Supercopa portuguesa, la Copa de Portugal, l'Algarve Summer Festival, lo [[Torn d'Algarve]] e lo [[Rallye de Portugal]].

<center>

</center>

[[Fichièr:Autódromo Internacional do Algarve 02289.jpg|thumb|[[Autódromo Internacional do Algarve]]]]
Dempuèi [[1960]], lo [[Torn de l'Algarve]] (*Volta ao Algarve*), atira de grands ciclistas.

Existís un complèxe sportiu per los espòrts mecanics, l'[[Autódromo Internacional do Algarve]], situat  Portimão. En 2009 s'i debanèt la primièra corsa nocturna de l'istòria del circuit.

=== Santat ===
[[Fichièr:MisericordiaFaro.JPG|thumb|left|upright=0.6|[[Santa Casa de Misericórdia|Santa Casa de Faro]].]]

Fòrça [[espital]]s son implantats dins Algarve, qualues uns son ancians. L’espital de Faro èra situat dins la Glèisa de la Misericòrdia fins al [[4 de decembre]] de [[1979]] quand foguèt transferit ara i cab 253000 personas. Lo segon es lo *Centro Hospitalar do Barlavento Algarvio*, situat a [[Portimão]].

En [[2009]] i aviá 16 centres de santat, un dins cada municipalitat. Existisson 4 *unitats d'urgéncias basicas* : Lagos, Albufeira, Loulé e Vila Real Santo António.


=== Religion ===
==== Catolicisme ====
[[Fichièr:FaroKesklinn.jpg|thumb|[[Catedrala de Faro]].]]

Lo primièr sèti del [[Diocèsi d'Algarve]] èra la ciuitat romana de Ossónoba, ara [[Faro]]. En [[304]], l'[[evèsque]] Vincenç es lo premier inscrich sul registre istoric; assitiguèt al [[Concili d'Elvira]], lo [[15 de mai]] de [[304]]. Pendent les dominacions [[visigòts|wisigòta]] e [[Musulmans|musulmans]], los evèsques contunhèron a tenir lo Diocèsi. En [[1189]], aprèp la conquèsta de Silves per [[Sancho I de Portugal]], lo diocèsi d'Ossonoba tornèt èsser creat, mas detrüit en [[1191]], amb l'avançada dels [[Almoads]].

Pendent lo periòde d'occupacion musulmana, la religion crestiana patiguèt de temps de restriccions de libertat mas tamnben i aguèt de tempsi de toleréncia. La restauracion definitiva del diocèsi venguèt amb lo rei [[Alfos X de Castelha]] en [[1251]]. Le diocèsi foguèt vreat dins la dependéncia de la [[Catedrala de Sevilha]], e mai tard de Braga. En [[1394]], la metropòla ecclesiastica, Silves, dependèt du [[Patriarcat de Lisbona]].

Los evèsques d'Algarve demorèron a Silves fins al sègle XVI. La localizacion de la vila à l'interior de la region e l'engravada progressiu del riu provoquèt al declin de la vila. Lo [[20 d'octobre]] de [[1539]], le papa [[Paul III]] autorizèt lo transferiment. Lo rei [[Joan III de Portugal]], procediguèt a l'elevacion de la vila litorala de Faro a l'estatut de *Ciutat*.

En 1540, Algarve venguèt un diocèsi dependent de l'[[Arquiidiocèsi d'Évora]], situacion que demòra fins ara.
Mas, le retorn de l’evèsque dins la catedrala de Faro se faguèt sonque lo [[30 de març]] de [[1577]], quand lo prelat umanista e teologian, Jiròni Osorio, foguèt ordenat. 

;Principalas glèisas catolicas en Algarve


<gallery>
Fichièr:Sé silves III.jpg|[[Catedrala de Silves]]
Fichièr:IgrejaSantaBarbaraNexe.JPG|[[Glèisa de Santa Bárbara de Nexe]]
Fichièr:Faro Igreja do Carmo.jpg|[[Glèisa de Carmo]]
Fichièr:Praia da Luz (5044049632).jpg|[[Glèisa de la Luz de Lagos]]
Fichièr:74741-Igreja_de_S._Bartolomeu_de_Messines_no_Concelho_de_Silves.jpg|[[Glèisa de São Bartolomeu de Messines]]
Fichièr:ConventoCapuchosfaro.JPG|[[Convent de Santo António dos Capuchos]]
</gallery>

==== Judaïsme ====
[[Fichièr:72816-Pousada de Tavira-Algarve.jpg|thumb|Pousada da Enatur, ancian convent da Graça. Abans d'èsser un convent èra la glèisa de Nossa Senhora da Graça a partir de [[1542]]. D'en primièr, èra una sinagòga.]]

A l'[[edat mejana]] dins la capitala, [[Faro]], i aviá un quartièr josieu conegut per èsser lo bèrç de la premsa en Portugal, perque en [[1487]], Samuel Gacon i estampèt e publiquèt lo [[Pentateuc]] en [[ebrieu]].

Lo rei [[Manual Ier de Portugal|Manual I de Portugal]] èra favorable a la preséncia dels josieus, mas deguèt lèu rapidement desviar sa politica per agradar los [[Reis catholics]] e aplicar una de las clausulas del contrate de mariadatge amb [[Isabèl Ièra de Castelha]], eritièra del tròn d’[[Espanha]] aprèp la mòrt del seu fraire Joan. Aquela clausula disiá que, totes los abitants du Portugal devian obligatòriament èsser [[crestians]].

Un decret d'expulsion foguèt promulgat lo [[5 de decembre]] de [[1496]]. Volent pas cap lo despart dels josieus, lo rei los constenguèt a la conversion. En contrapartida, aqueles [[nòus crestians]] recebèron la garantida, limitada dins lo temps, que cap d'enquèsta seriá menenada sus lor [[vida privada]]. Pendent lo reialme de Manual I, aqueles que volián podavan atal contunhar a practicar lor ancian culte clandestinament sens risca d'èsser inquietats per las autoritats. Pamesns, en [[1542]], la sinagòga de [[Tavira]] foguèt destuida parcialament e remplaçada per la Glèisa de Nòstra Dama de la Gràcia.

Aquel descrèt de 1496 faguèt pasmens fugir los josieus e foguèt sonque al sègleu XIX que sevei lor retorn dins la zona de [[Faro]], çò que contribuiguèt al creis del comerci local.

[[Fichièr:CemiterioJudeusFaro.JPG|thumb|left|upright=0.6|Dintrada del cementèri.]]
Al sègle XIX, los josieus que venián de [[Marròc]], de [[Gibartar]] e d'[[Espanha]]. S'installèron dins la region, mas une partida se n'anèt a causa de la crisi dins lo país. Se concentrèron dins la vila de [[Faro]] que coàmptava alara compte alara un seissantenat de fogal josieus. Vèrs [[1830]], doas sinagògas e un cementèri israelit foguèron bastits a Faro. 

Lo terren del cementèri foguèt comprat en [[1851]] per Josèp Sicsu, Moises Sequerra e Samuel Amram, lo cementèri foguèt murat en [[1887]] coma es gravat sus la pòrta de dintrada. Al començament del sègle XX, una partida de la comunautat dassèt Algarve per s'installar a [[Lisbona]]. La religion josieva s'apaguèt amb lo temps e los decès dins la comunautat. Lo cementèri foguèt abandonada en 1932 aprèp una darrièra inumacion e demòra pas que rèstes de doas [[sinagòga]]s. 

Lo *Centre Istoric Judaïc de Faro* classificat coma site en *Imóvel de interesse público* ([[1978]]). Lo cementèri foguèt renovat en [[1992]] e inaugurat lo [[16 de mai]] de [[1993]] en preséncia del [[President de la Republica portuguesa]], [[Mário Soares]]. Lo [[3 de junh]] de [[2007]], un musèu dubriguèt, lo *musèu sinagòga Isaac Bitton*. La religion josieva es pas mai viva dins la region, e, levat lo cementèri sinagòga, cap de luòc de culte josieu demòra dins la region.


====Islam====

[[Fichièr:Silves-maures.jpg|thumb|upright=1.6|*'Xelb**, ara [[Silves (Portugal)|Silves]], representacion de la vila en [[1230]], amb sa [[mosquèta]] al centre, las muralhas e lo [[Castèl de Silves|castèl]].]]

L'arribada de la [[religion musulmana]] dins la region es consecutiva de l'invasion dels [[Moros]] al sègle VIII; a l'epòca la populacion locala èra subretot crestiana. Los nòus conquerents, qu'èran pas mai de qualques millierats, s'installèron en Algarve e al sud del [[Tage]].

[[Fichièr:TorreSinoIgrejaMatrizLoule.JPG|thumb|left|upright=0.6|L'ancian minaret de la mosquèta de Loulé, vegut lo camanar de la glèisa.]]
Los moros balhèron lor lenga, l'[[arab]], e lor religion, l'[[Islam]]. La conversion de la populacion locala es lenta, çò que s'explica benlèu l'abséncia d'un elèit de sabents. Pendent los dos primièrs sègles de preséncia de l'Islam den Algarve, lo passatge a la « nòva religion » se faguèt de biais  difús. Al començament del sègle XI, la religion musulmana èra la confession dominanta.

La populacion musulmana del [[Gharb al-Ândalus]] èra contituïda d'[[arabs]], de [[Berbèrs]] e de latins convertits a l'islam. Los arabs èra subretot originaris del [[Iemèn]] e, alara qu'èran minoritaris, formavan un elèit. Los berbèrs originaris de las montanhas d'[[Africa del Nòrd]] demorèron, eles, gaireben totes nomads. Los latins convertits a l'Islam, nomenats ''[[Muladi|muwallads]]'', formèron llo grop majoritari.

L’Islam s’apaguèt pendent la [[Reconquista]], los sabents foguèron expulsats o daissèron la region, lo rei [[Alfons III de Portugal]] recuperèt las tèrras algarvienas e aquelass situadas a l'èst del flum Guadiana en [[1249]] puèi las vendèt al rei [[Alfons X de Castelha]] en [[1254]].

Las [[mosqueta]]s de l'ancian Gharb al-Ândalus (Algarve e l'[[Alentejo]] d'ara), foguèron destruidas o transformadas en glèisas pel culte [[Catolic roman]].

Ara, la religion musulmana tornète dins la region. Accompanha l'imigracion venguda de las ancianas colonias portuguesas, coma [[Guinèa Bissau]], [[Marròc]], [[Moçambic]] e [[Índia]]. La region possedís quatre mosquetas, a [[Faro]], [[Albufeira]], [[Armação de Pêra]], [[Portimão]] e una sala de culte a [[Quarteira]].

===Mèdias===
Son difusadas las cadenas de television del Portugal continental, [[RTP1]], [[RTP2]], [[SIC]] e [[TVI (Portugal)|TVI]]. I a de cadenas de television sus internet: ''TV Algarve'', ''Canal do Sul'' o ''Digital Mais TV''. I a pas cap de cadenas localas. 

La region possedís de journals que le ''Jornal do Algarve'', ''Jornal Região Sul'', amb una version, ''DiáriOnline  Algarve'' o lo ''Barlavento''. 

La region possedís de journals en lenga anglesa per la populacion d'origina britanica coma l’''Algarve Resident''.

== Cultura locala e patrimòni ==
=== Monuments e luòcs toristics ===
[[Fichièr:Castelo de Silves - Arco arabe.jpg|thumb|Reconstitucion d'una pòrta morèsca del [[castèl de Silves]].]]

Los monuments mai celèbres de la region datan d'epòcas variadas, de l'epòca romana a la [[Reconquista]], passant per la [[Moros|Morèsca]]. 

I a de sites romans coma los rèstes romans ''do Milreu'' o encara los ''rèstes romans de Cerro da Vila'' ; s’agís d'una anciana villá romana, situada dins la vila de [[Vilamoura]]. Bastida entre l'an 27 ABC e 14 ABC, la villá seriá estat abitada pels [[Empèri Roman|romans]], los [[visigòts]] e los [[moros]]. 

Un pont, de sèt arcadas e de  de long, situat a Tavira, es d'epòca roman; permet de traversar lo riusset Gilão. Èra sus una via anat de [[Mértola]] a Faro. D'autres ponts romans existisson dins la region coma Silves o a Faro.

La dominacion musulmana daissèt derèstes dins lo territòri, subretot dins l'arquitectura e lo patrinòni. Des castèls e muralhas foguèron bastits pels Moros: los castèls d'[[Aljezur]], al sègle X, conquerits pels cretians al sègle XIII e de [[Paderne (Albufeira)|Paderne]] bastit al sègle XII e conquerit pels crestians en [[1280]]. Lo [[castèl de Silves]] foguèt bastit al sègle XI pels arabs almoravids; es una construccion d'aquela epòca fòrt plan conservada dins la region. Dins la vila de Lagos i a un castèl, tanben d'epòca araba, que las muralhas foguèron agrandidas al sègle XVI. Èran estrategicas al sègle XV e XVI.

La ''Cruz de Portugal'' es un calvari bastit entre la fin del sègle XV e lo debut del XVI, es d'estil gotic amd d'elements [[Estil manuelin|manuelin]]. Es situat dins la vila de Silves, donat pel rei [[Manuel Ier de Portugal|Manuel I]] quand visitèt la vila en [[1499]]..

La [[fortalesa de Sagres]] foguèt bastida sus òrdre de l'Infant Enric, elle es situada estrategicament entre Portugal e l'[[Africa del Nòrd]] per de rasons economicas e militaras. Es situada sul [[Cabo de São Vicente]], punt situat al tèrme oèst de l'[[Euròpa]].

====Principals castèls e sites de la region====


<gallery>
Fichièr:Cerro da Vila Roman Ruins Saturday 20 November 2010.JPG|[[Rèstes romans de Cerro da Vilaa]]
Fichièr:Castelo de Aljezur - entrada.jpg|[[Castèl de Aljezur]]
Fichièr:Portugal-Milreu-1.JPG|[[Rèstes romans do Milreu]]
Fichièr:Wall of Loule 2.JPG|Muralhas de Loulé
Fichièr:Silves - Antiga ponte.jpg|Pont roman de Silves
Fichièr:Castelo sagres IPPAR.jpg|Fortalesa de Sagres
</gallery>

=== Musèus ===
Dins la region i a malhum de musèus e de sits museologics ligats al passat cultural. Dins la vila de Faro i a un musèu sinagòga; los musèus de la marina, de l'arqueologia e d'etnografia. A Lagos i a lo musèu ''Regional'' e a Silves los musèus de l'arqueologia e del [[siure]]. Dins la region i a tanben d'autres musèus secondaris sus l'art, lo vin o los fruchs secs.

=== Gastronomia ===
La gastronomia algarviena rebat las influéncias eissida de l'istòria, amb la preséncia dels Romans e dels [[Moros]].

De l**Arroz de Lingueirão* de [[Faro]], a las [[sardina]]s grasilhadas de [[Portimão]] passant pel plat sucrat *Dão Rodrigos'' de Lagos, existís una granda varietat de plats. 

La gastronomia de la region es dominada pels coquilhum e poissons de tota mena. Los fruchs, secs e frescs, son fòrça utilizats en pastissariá e dins los dessèrts. Las figas e amètlas son de fruches tradicionals utilizats en pastissariá e dins de liquors.


Fichièr:Enchidos portugueses2.jpg|Enchidos portugueses
Fichièr:Doce filhos.jpg|Filhós


#### Plats tipics de la region

#### Dessèrts

## Notas e referéncias

## Vejatz tanben

### Bibliografia
* 
* 
* 
* 
* Marie-Nicolas Bouillet et Alexis Chassang (dir.), « Algarve » dans Dictionnaire universel d’histoire et de géographie, 1878
* 

### Articles connèxes
* Lagos
* Cabo de São Vicente
* Reialme d'Algarve

### Ligams extèrnes
*  
*