open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tresena Guèrra Indopaquistanesa

La **Tresena Guèrra Indopaquistanesa** se debanèt dau 3 au 16 de decembre de 1971 entre Índia e Paquistan. Foguèt entraïnada per lo sostèn indian au movement independentista de la region orientala de Paquistan e una ataca preventiva de l'aviacion paquistanesa còntra divèrsei basas d'Índia. Lo 4 de decembre, lei fòrças indianas poguèron donc mandar una ofensiva còntra Paquistan Orientau que s'acabèt per una victòria indiana rapida e la capitulacion dei fòrças paquistanesas orientalas. A l'eissida de la guèrra, Paquistan Orientau proclamèt son independéncia sota lo nom de Bangladèsh.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Segonda Guèrra de Liban

La **Segonda Guèrra de Liban** se debanèt dau 12 de julhèt au 14 d'aost de 2006. Opausèt Israèl au movement de guerilha libanés Hezbollah. Foguèt entraïnada per la captura de soudats israelians durant una escaramocha frontaliera entre Liban e Israèl per de combatents dau Hezbollah dins un sector ocupat per Israèl mai revendicats per leis estats arabs. Israèl mandèt una ofensiva importanta dins lo sud de Liban còntra lei posicions dau Hezbollah. Pasmens, mau capitèt de liberar sei presoniers ò d'infligir de pèrdas significativas a la guerilha. En revènge, lo ret d'infrastructuras libanés foguèt fòrça tocat per lei bombardaments de l'aviacion. Après un mes de combat, la resolucion 1701 de l'ONU impausèt una alta-au-fuòc e la retirada d'Israèl dei zònas ocupadas de Liban.
Guèrra de Cent Oras

La **Guèrra de Cent Oras**, tanben dicha **Guèrra dau Fotbòl**, se debanèt entre Lo Salvador e Honduras dau 14 au 18 de julhèt de 1969. Dins un contèxte de relacions fòrça marridas, lei violéncias après una partida de fotbòl entre leis equipas nacionalas dei dos país entraïnèron un conflicte frontaliers. L'armada terrèstra salvadoriana, que teniá d'efectius pus importants e un armament superior, mandèt una ofensiva e capitèt de conquistar la vila de Nueva Ocotepeque. Pasmens, aquela avançada foguèt blocada per l'aviacion ondurenca que capitèt d'anientar l'aviacion dau Salvador e divèrsei depaus de carburant. L'OEA impausèt una alta-au-fuòc e Lo Salvador deguèt abandonar sei conquistas. La màger part deis imigrants salvadorians en Onduras deguèron tanben quitar lo país.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Revolucion Francesa de 1848

La **Revolucion Francesa de 1848** se debanèt a París dau 22 au 25 de febrier de 1848. Entraïnada per l'interdiccion d'una reünion republicana, s'acabèt per lo rebutament de la Monarquiá Francesa e per la proclamacion de Segonda Republica.

Jos l'impulsion dels liberals e dels republicans, una part del pòble de París se soslevèt tornarmai e capitèt de prene lo contaròtle de la capitala. Lo rei Loís Felip foguèt forçat d'abdicar en favor de son felen, Felip d'Orleans, lo 24 de febrièr de 1848.

Lo meteis jorn, la Segonda Republica foguèt proclamada per Alphonse de Lamartine, enrodat dels revolucionaris parisencs. Lo vèspre, un Govèrn provisòri èra mes en plaça, acabant aital amb la monarquia de Julhèt.
Premiera Guèrra de Dahomey

La **Premiera Guèrra de Dahomey** foguèt un conflicte de la colonizacion francesa d'Africa que se debanèt dau 21 de febrier au 4 d'octòbre de 1890. Opausèt França a Dahomey. Foguèt entraïnada per d'atacas dei fòrças de Dahomey còntra de vilatges dau reiaume de Porto Novo qu'èra sota protectorat francés. França mandèt alora un còrs de soudats per arrestar aqueleis atacas. Doas ofensivas de Dahomey foguèron replegadas. Après de pèrdas importantas, Dahomey deguèt acceptar lo protectorat francés e renonciar a sei drechs sus la vila de Cotonou.
Guèrra Israeloaràbia de 1948

La **Guèrra Israeloaràbia de 1948**, tanben dicha **Premiera Guèrra Israeloaràbia**, se debanèt dau 15 de mai de 1948 au 10 de març de 1949 entre Israèl e una coalicion d'estats arabis. Foguèt entraïnada per la proclamacion de l'estat d'Israèl e lo refús arabis de lo reconóisser. Inicialament en dificultat en fàcia de fòrças pus nombrosas, Israèl capitèt de mobilizar una armada importanta e ben equipada e prenguèt l'avantatge a partir de julhèt de 1948. Fins a la fin de la guèrra, va conquistar divèrsei territòris au nòrd e, subretot, au sud de Palestina. De febrier a mai de 1949, una tièra d'acòrds d'alta-au-fuòc entre Israèl e lei país arabis vesins marquèt la fin de la guèrra e permetèt de definir un partiment novèu de Palestina que va venir lei limits novèus d'Israèl.

## Nòtas e referéncias
Guèrra Anglozanzibanesa

La **Guèrra Anglozanzibanesa** foguèt un conflicte de la colonizacion britanica d'Africa que se debanèt lo 27 de julhèt de 1896. Foguèt entraïnada per la non reconóissença dau sultan Khalid ibn Bargach per lei Britanics. Londres mandèt donc una flòta pichona que bombardèt puei conquistèt lo palais dau sultan de Zanzibar entraïnant sa fugida. Foguèt remplaçat per un sultan favorable ais interés britanics.
Guèrras Venecianogenoesas

Lei **Guèrras Venecianogenoesas** son un ensems de conflictes que se debanèron entre la Republica de Venècia e la Republica de Gènoa de 1256 a 1381 :
* Premiera Guèrra Venecianogenoesa o **Guèrra de Sant Sabas** (1256-1270).
* Segonda Guèrra Venecianogenoesa (1294-1299).
* Tresena Guèrra Venecianogenoesa (1350-1355).
* Quatrena Guèrra Venecianogenoesa o **Guèrra de Chioggia** (1378-1381).
Guèrras Otomanovenecianas

Lei **Guèrras Otomanovenecianas** son un ensems de guèrras entre l'Empèri Otoman e la Republica de Venècia dau sègle XV au sègle XVIII :
* Premiera Guèrra Otomanoveneciana (1463-1479).
* Segonda Guèrra Otomanoveneciana (1499-1503).
* Tresena Guèrra Otomanoveneciana (1537-1540).
* Quatrena Guèrra Otomanoveneciana (1570-1573).
* Cinquena Guèrra Otomanoveneciana (1645-1669).
* Seisena Guèrra Otomanoveneciana (1684-1699).
* Septena Guèrra Otomanoveneciana (1714-1718).
Guèrras d'Itàlia

Lei **Guèrras d'Itàlia** son un ensemble de conflictes que se debanèron de 1494 a 1559. Opausèron mai que mai França e Espanha per lo contraròtle d'Itàlia e pus generalament per l'egemonia militara en Euròpa Occidentala :
* Premiera Guèrra d'Itàlia (1494-1497).
* Segonda Guèrra d'Itàlia (1499-1500).
* Tresena Guèrra d'Itàlia (1501-1503).
* Quatrena Guèrra d'Itàlia (1508-1513).
* Cinquena Guèrra d'Itàlia (1515-1516).
* Seisena Guèrra d'Itàlia (1521-1526).
* Septena Guèrra d'Itàlia (1527-1529).
* Ochena Guèrra d'Itàlia (1535-1538).
* Novena Guèrra d'Itàlia (1542-1544).
* Desena Guèrra d'Itàlia (1552-1556).
* Onzena Guèrra d'Itàlia (1557-1559).

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Denis Golovanov

**Denis Golovanov** es un ex-jogaire de tennis rus. Nasquèt lo 27 de març de 1979 en Sòchi, Russia. Foguèt nº 104 mond pendent 3 setmanas. Se retirèt en 2004.
Rebellion Satsuma

La **Rebellion Satsuma** foguèt un movement de rebellion dirigit per lei samurais dau clan Satsuma còntra la politica dau govèrn imperiau japonés de la Restauracion Meiji. Se debanèt dau 29 de genier au 24 de setembre de 1877 e s'acabèt per la victòria dei fòrças de l'emperaire. Aqueu conflicte marquèt la fin de la classa dei samurais.

## Nòtas e referéncias
Invasion de Grenada

L**'Invasion de Grenada** se debanèt dau 25 d'octòbre au 2 de novembre de 1983 durant la Guèrra Freja. Opausèt una fòrça d'assaut de l'armada estatsunidenca a una tropa de combatents fidèus au govèrn comunista de Grenada sostenguda per un grop de soudats cubans. S'acabèt per una victòria estatsunidenca aisada. Lei combats majors finiguèron lo 27 d'octòbre après la capitulacion dei fòrças cubanas e la presa dau camp governementau principau.

L'intervencion estatsunidenca foguèt condamnada per l'Assemblada Generala de l'ONU. De mai, causèt lo maucontentament de mai d'un país dau Commonwealth. Pasmens, après aquela victòria, leis Estats Units poguèron installar un govèrn favorable a seis interés.
Guèrra de Botan

La **Guèrra de Botan** es una guèrra que fa partida de la conquista e de la colonizacion britanica d'Índia. Se debanèt de 1864 a 1865 e opausèt Reiaume Unit a Botan. Après una guèrra civila intèrna botanesa, lei Britanics mandèron una mission diplomatica que sei prepausicions foguèron pas acceptadas per lo govèrn novèu. En novembre de 1864, lo govèrn britanic decidiguèt donc de declarar la guèrra au Botan que teniá pas d'armada regulara ni d'armaments modèrnes. Pasmens, maugrat aqueu desequilibri, lei combatents botanés capitèron de resistir cinc mes e lei Britanics foguèron desfachs mai d'un còp. La guèrra s'acabèt per lo tractat de Sinchula : Botan perdèt una partida d'Assam, de Bengala e de Dewangiri, mai demorèt independent.

## Liames intèrnes

* Raj Britanic.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Guèrra Francosiriana

La **Guèrra Francosiriana** se debanèt de març a julhèt de 1920. Foguèt entraïnada per l'incompatibilitat entre l'existéncia d'un reiaume independent de Siria e lo mandat donat a França sus aqueu territòri après la Premiera Guèrra Mondiala. En causa dau desequilibri entre lei fòrças dei dos camps, lo rèi Faisal èra lèst a acceptar un protectorat francés mai son ministre de la defensa refusèt e organizèt la resisténcia. Pasmens, lei fòrças sirianas foguèron aisament vencudas per lei Francés e Faisal deguèt s'exiliar en Anglatèrra.
Guèrra de la Faissa d'Agacher

La **Guèrra de la Faissa d'Agacher** es un conflicte internacionau qu'opausèt Burkina Faso e Mali en decembre de 1985. Foguèt entraïnada per de desacòrdis frontaliers dins la region de la Faissa d'Agacher onte l'administracion coloniala francesa aviá jamai definit d'un biais precís lo traçat dei limits. La preséncia supausada de ressorsas mineralas aumentèt l'interès per la zòna. En 1974, d'escaramochas avián ja opausat lei doas armadas dins la region. Pasmens, en 1985, lei dos país, minats per de tensions intèrnas, veguèron dins una guèrra dubèrta una ocasion de tornar soudar seis opinions publicas.

A partir de novembre de 1985, lo govèrn burkinabe decidèt de mandar de foncionaris dins la region contestada per i recensar la populacion. Mali considerèt aquela accion coma una violacion de sa sobeiranetat e mandèt pauc a cha pauc de fòrças militaras. Lei premiereis escaramochas comencèron lo 21 de decembre e la guèrra foguèt declarada quatre jorns pus tard. Lei Malians ataquèron totei lei vilatges contestadas e menèron d'operacions de bombardament còntra de vilas burkinabes (Djibo, Ouahigouya, etc.). En inferiotat numerica, lei militars burkinabes subiguèron de pèrdas importantas, mai capitèron de resistir. Pasmens, en causa d'una logistica limitada, leis operacions importantas s'arrestèron rapidament e una alta-au-fuòc foguèt signada lo 30 de decembre.

Lei dos adversaris acceptèron de fisar son conflicte a la Cort Internacionala de Justiciá que decidèt de partejar la region contestada. Lo bilanç uman es estimat a 141 tuats e 257 bleçats per Burkina Faso e a 38 tuats e 17 bleçats per Mali. La màger part dei pèrdas malianas èran d'origina militara, mai la populacion civila burkinabe foguèt tocada, especialament durant lo bombardament dau mercat d'Ouahigouya.

## Liames intèrnes

* Cort Internacionala de Justiciá.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** A. Damiba, *Le conflit Mali-Haute-Volta: une illustration des problèmes de frontières en Afrique*, Ouagadougou, Université de Ouagadougou, 1982.
* **[[francés|(fr)]]** H. Derme, *Le conflit entre le Burkina Faso et la République du Mali : point de vue historique*, París, Université Paris I, 1988.
* **[[francés|(fr)]]** Camille Lefebvre, *Frontières de sable, frontières de papier. Histoire de territoires et de frontières, du jihad de Sokoto à la colonisation française du Niger, XIXe – XXe siècles*, París, Publications de la Sorbonne, 2015.

## Nòtas e referéncias
Segonda Guèrra de Dahomey

La **Segonda Guèrra de Dahomey** foguèt un conflicte de la colonizacion francesa d'Africa que se debanèt dau 4 de julhèt de 1892 au 15 de genier de 1894. Foguèt entraïnada per divèrseis incidents frontaliers entre lo protectorat francés de Porto Novo e lo Reiaume de Dahomey. A partir de 1892, lei Francés decidiguèron donc d'organizar una ofensiva importanta còntra Dahomey. De la fin de setembre a novembre de 1892, aquela ofensiva capitèt de destrurre lei fòrças armadas principalas de Dahomey puei de conquistar sei vilas pus importantas. La guèrra s'acabèt per la captura dau rèi de Dahomey e son remplaçament per son fraire. Fin finala, en 1900, Dahomey foguèt annexat a l'Empèri coloniau francés.
Guèrra Sinosovietica de 1929

La **Guèrra Sinosovietica de 1929** se debanèt dau 22 de julhet au 9 de setembre de 1929 après la rompedura de l'acòrd de 1924 sus la gestion comuna entre Union Sovietica e China dau camin de fèrre de Manchoria Orientala. Una ofensiva sovietica dins la region s'acabèt per una victòria aisada per obligir lo govèrn chinés de restaurar l'acòrd.

## Bibliografia

* Felix Patrikeeff, *Russian Politics in Exile: The Northeast Asian Balance of Power*, 1924-1931 Palgrave Macmillan, 2002, ISBN 0-333-73018-6.
* George Alexander Lensen, *The Damned Inheritance. The Soviet Union and the Manchurian Crises. 1924-1935.*
Insurreccion zapatista

L**'Insurreccion zapatista** (sonada en espanhòl: *Conflicto de Chiapas*) se debanèt dau 1 au 12 de genier de 1994 entre l'Armada Zapatista de Liberacion Nacionala (EZLN) e l'armada mexicana. Foguèt deguda a la crisi sociala e economica dei populacions indigenas dau sud de Mexic qu'èran menaçadas de pauretat après la signatura de l'acòrd fondant l'ALENA per lo govèrn mexican. Ben organizada e entraïnada, l'EZLN capitèt de conquistar divèrsei vilas dau sud de Mexic, comprés San Cristóbal de las Casas ( abitants). Suspresa, l'armada mexicana mandèt una contraofensiva lo 3 de genier e reconquistèt lei vilas perdudas. Pasmens, la guerilha capitèt de se retirar dins de zonas d'accès malaisat de la region de Lacandon. Lo 14 de genier de 1994, un alta-au-fuòc foguèt signat e l'EZLN gardèt lo contraròtle dei zonas encara ocupadas. Un acòrd politic foguèt signat en 1995, especialament per assegurar lei drechs deis indigèns e lo desvolopament economic dau sud, entre lei dos camps mai son aplicacion demora complexa e leis escaramochas entre fòrças mexicanas e EZLN son pas rars.
Guèrra dau Mèu

La **Guèrra dau Mèu** foguèt un conflicte frontalier que se debanèt dins leis annadas 1830 e 1840 entre Iowa e Missóri que son enjòc èra la possession d'una faissa territòriala entre lei dos estats estatsunidencs. Lei dos camps mobilizèron de miliciás mai ges de combat se debanèt. Un arbitratge per leis autoritats federalas foguèt finalament acceptat en 1849. Pasmens, quauquei tensions existisson totjorn a l'ora d'ara entre lei dos estats. Per exemple, en 2005, Missóri decidiguèt tornarmai de susvelhar sa frontiera amb Iowa après quauquei garrolhas novèlas sus sa definicion.
Guèrra Etiopia-Eritrèa

La **Guèrra Etiopia-Eritrèa** se debanèt dau 6 de mai de 1998 au 25 de mai de 2000 entre lei dos país. Foguèt entraïnada per de problemas frontaliers entre lei dos país e l'araca eritreana còntra Etiopia dins la region de Badme lo 6 de mai de 1998. Lo 13, Etipia decidiguèt de repostar entraïnant un conflicte sus tota la frontiera a partir de junh de 1998. A partir de febrier de 1999, lei tropas etiopianas prenguèron l'avantatge e conquistèron pauc a pauc lo territòri d'Eritrèa. Ansin, a la fin dau conflicte, Etiopia ocupava 25% dau territòri de son vesin.

Lei dos país acceptèron un arbitratge internacionau. Pasmens, maugrat aquela arbitratge, la frontiera entre lei dos país es totjorn lo teatre d'escaramochas entre lei doas armadas. De mai, lei dos país son pas contentats, subretot Etiopia, per lei decisions de l'arbitratge.
Cassolnovo

**Cassolnovo** (*Cassöʾ* en lombard lomellino es 'na comuna italiana de 7.116 demorants de la provinça de Pavia en Lombardia. 'La se troba dins la Lomellina nòrdorientala, a costat dau Tessin (flume). Quo es la comuna la mai septentrionala de la provinça e 'l'es vesina de las provinças de provinça de Novara e de la deMilan.
Guèrra dau Chaco

La **Guèrra dau Chaco** se debanèt dau 15 de junh de 1932 au 12 de junh de 1935 entre Bolívia e Paraguai. Foguèt entraïnada per de rumors afirmant la preséncia de jaciments de petròli dins la region entre lei dos estats. Lo 15 de junh de 1932, una escaramocha frontaliera entraïnèt l'escalada e lo començament de la guèrra dubèrta. Bolívia foguèt sostenguda per de companhiás estatsunidencas e Paraguai per de companhiás britanicas. Ansin, lei dos camps poguèron obtenir d'armaments modèrns e, coma la Guèrra d'Espanha de 1936-1939, la guèrra foguèt utilizada per assaiar d'armas o de tacticas novèlas. 

Sus lo prat batalhier, l'armada paraguiana prenguèt l'avantatge au començament dau conflicte. En decembre de 1932, una contraofensiva boliviana mau capitèt de causar de pèrdas importantas ai Paraguians que poguèron tornarmai avançar a partir de la fin de l'annada 1933. Aquelei desfachas entraïnèron un còp d'estat militar en Bolívia e lo rebutament dau president. Pasmens, aquò permetèt de redreiçar la situacion boliviana e d'estabilizar lo front. Fin finala, lei dificultats economicas intèrnas dei dos país entraïnèron la dubertura de negociacions e la signatura d'un alta-au-fuòc lo 12 de junh de 1935.

Un tractat de patz será signat en 1938. Dins aquò, la definicion definitiva de la frontiera entre lei dos país foguèt solament acceptada en 2009.
Invasion de Goa

L**'Invasion de Goa** se debanèt lei 18 e 19 de decembre de 1961 quand l'armada indiana conquistèt lo territòri portugués de la vila de Goa. Foguèt entraïnada per la revirada dei negociacions per la cession de Goa entre lei govèrns dei dos país. En causa de la diferéncia deis efectius engatjats dins l'operacion, lei soudats portugués preferiguèron rapidament capitular. La victòria indiana permetèt au país d'annexar Goa. Foguèt reconeguda per lo govèrn portugués après lo còp d'estat republican de 1974.
Esquèrra Republicana de Catalonha

**Esquèrra Republicana de Catalonha** (ERC) (en catalan: *Esquerra Republicana de Catalunya*, *ERC*) eș un partit politic catalan que se definís coma d'esquèrra, socialdemocrata, republican e favorable a l'independéncia de la nacion de Catalonha. Lo partit foguèt creat entre lo 17 e lo 19 de març de 1931 de la fusion dels partits Estat Català capitanejat per Francesc Macià, lo Partit Republicà Català de Lluís Companys e L'Opinió de Joan Lluhí e tanben d'autras associacions comarcalas e localas. Lo primièr president elegit unanimament d'aquesta novèla entitat foguèt Francesc Macià. Son president es actualament Oriol Junqueras dempuèi lo 17 de setembre de 2011.

La seccion locala del partit a la Val d'Aran es Esquèrra Republicana Occitana (ÈRO, ERO).

## Ligams
*Pagina web oficiala
Guèrra de Dètz Jorns

La **Guèrra dei Dètz Jorns** o **Guèrra d'Independéncia Slovena** se debanèt dau 27 de junh au 6 de julhèt de 1991 entre Iogoslavia e Eslovènia. Foguèt la premiera guèrra dau conflicte d'Iogoslavia. Foguèt entraïnada per la declaracion d'independéncia eslovena e son refús per leis autoritats centralas de Belgrade. L'armada federala foguèt cargada de reconquistar la region mai se turtèt a una resisténcia importanta dei fòrças eslovenas. De mai, deguèt faciar lo problema de la desercion dei soudats eslovèns e la manca de motivacion de la màger part deis autrei soudats. Ansin, fòrça soudats federaus preferiguèron capitular sensa combat vertadier. Un alta-au-fuòc foguèt signat lo 4 de julhèt e l'independéncia eslovena oficialament reconeguda lo 7.
Insureccion Ongresa de 1956

L**'Insureccion Ongresa de 1956** se debanèt dau 23 d'octòbre au 11 de novembre de 1956 durant la Guèrra Freja. Après la repression saunósa d'una manifestacion d'estudiants per la polícia politica ongresa (AVH), divèrsei manifestacions entraïnèron la casuda dau govèrn comunista prosovietic e la formacion d'un govèrn antisovietic. Aquò entraïnèt lo 4 de novembre una intervencion de l'armada sovietica per esquichar lo movement. La resisténcia ongresa s'acabèt lo 10 de novembre e, en genier de 1957, un novèu govèrn prosovietic foguèt creat.
Guèrra de Tres Cents Trenta Cinc Ans

La **Guèrra de Tres Cents Trenta Cinc Ans** es un estat de guèrra teoric que se debanèt dau 30 de març de 1651 au 17 d'abriu de 1986 entre lei Províncias Unidas puei lei País Bas e leis illas britanicas Scilly. Foguèt entraïnada per una declaracion de guèrra olandesa còntra aquel archipèla ont èra basada la flòta reiala anglesa durant la Tresena Guèrra Civila Anglesa. Pasmens, aquela flòta deguèt capitular avans lo començament de l'ataca olandesa. Ges de tractat de patz foguèt signat e l'estat de guèrra demorèt teoricament actiu fins a 1986 quand un istorian britanic e l'ambaissada neerlandesa dau Reiaume Unit. La signatura d'un tractat foguèt donc organizada.
Insureccion d'Emmet

I**'Insureccion d'Emmet** foguèt una temptativa d'insureccion irlandesa dirigida per Robert Emmet que se debanèt lo 23 de julhet de 1803. Pasmens, lei soudats britanics capitèron de resistir e la vila de Dublin demorèt sota lo contraròtle anglés. Dins lei jorns seguents lei combats, divèrsei caps de l'insureccion, compres Emmet, foguèron capturat e executats.
Reiaume de Jerusalèm

Lo **Reiaume de Jerusalèm** foguèt un estat latin creat en 1099 après la Premiera Crosada qu'existiguèt fins a 1291. Sa capitala foguèt Jerusalèm fins a 1187 puei Sant Joan d'Acre fins a son conquista per lei mamelocs.
Constantin II

**Constantin II** (7 d'aost de 314, Arle - abriu de 340, Aquilèa) foguèt un coemperaire roman, proclamat Cesar per son paire Constantin I en 317, que reinèt amb sei fraires Constant I e Constanci II de 337 a 340.

A la mòrt de son paire, participèt amb sei fraires a l'assassinat de sei cosins e au partiment de l'Empèri. Ansin, obtenguèt Gàllia, Hispania e Bretanha. Pasmens, sei relacions amb Constant I venguèron rapidament marridas entraïnant una guèrra civila per lo contraròtle d'Itàlia. Constantin II foguèt tuat en abriu de 340 durant la batalha d'Aquilèa.

## Liames intèrnes

* Emperi Roman.
* Lista dels emperaires romans.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** André Chastagnol, *Le Bas-Empire*, Armand Colin, 2000.
* **[[francés|(fr)]]** Paul Petit, *Histoire générale de l’Empire romain, t. III Le Bas-Empire*, Seuil, 1974.

## Nòtas e referéncias
Romulus August

**Flavi Romulus August** (en latin: *Flavius Romulus Augustus*; mòrt après 476, benlèu en 507) foguèt lo darrier emperaire roman d'Occident que reinèt dau 31 d'octòbre de 475 au 4 de setembre de 476. Succediguèt a Julius Nepos e foguèt rapidament rebutat per lo cap barbar Odoacre que se proclamèt rèi d'Itàlia.
Amandine Bourgeois

thumb|Amandine Bourgeois (2013)
**Amandine Bourgeois** (Engoleime, lo 12 de junh de 1979) es una cantaira francofòna e anglofòna d'Occitània (a viscut a Niça, puèi en region tolosana), vencedora del concors nacionau *Nouvelle Star* en 2008. Muda alavetz a París per i menar una carrièra de cantaira professionala. 

Al cap d'un dotzenat d'annadas, torna en Occitània, en region tolosana (ont i a demorat qualquas annadas, de sos 22 ans fins a 2008), en s'installant (de caps 2023) dins Lauragués, sus la comuna d'Aurinh. 

## Referéncias
Guèrra Sovietopolonesa

La **Guèrra Sovietopolonesa** qu'estó una guèrra entre Russia Sovietica e Polonha que se debanè de febrier de 1919 a març de 1921. Las circonstàncias de son aviada son mau determinadas. Las factors de conflicte qu'èran multiples car la frontièra entre lei dos país èra pas definida per lo Tractat de Versalhas, los Polonés desirós de reconquistar las regions perdudas au sègle XVIII e lei Sovietics desirós d'esténer la revolucion bolchevista au rèsta d'Euròpa. Dinc a mai-junh de 1920, Polonha avó l'avantatge mès la sieuna armada estó batuda a Kiev e deguè se retirar vèrs l'oèst. Çaquelà, los Sovietics estón tanben batuts dins la region de Varsòvia a la fin d'aost de 1920.

Après aqueras batalhas, los dos camps comencèn de negociar e un tractat de patz estó signat lo 18 de març de 1921. Polonés e Sovietics reivindiquèn la victòria. Çaquelà, las consequéncias de la patz respectavan mèi los objectius polonés que sovietics.
Guèrra de Posey

La **Guèrra de Posey** o **Darrèra Insureccion Indiana** qu'es un conflicte indian que se debanè dau 20 au 23 de març de 1923. La mòrt de Posey durant un combat còntra l'armada estatsunidenca marquè la fin dei Guèrras Indianas.
Festival de las Cent Flors

Lo **Festival de las Cent Flors** (大众电影百花奖, pinyin: *Dàzhòng Diànyǐng Bǎihuā Jiǎng*) es lo festival cinematografic mas prestigiós e mai presat de la Republica Populara de China.

Aquel festival foguèt creat en 1962 per la revista *[[Cinèma Popular]]* (大众电影). A la debuta, èran los legeires de la revista que votavan. A l'ora d'ara, totòm pòt votar, per internet, sms o telefòn.

Los laureats reçaupon una estatueta que representa la divessa de las flors.
Insureccion de Kosciuszko

L**'Insureccion de Kosciuszko** foguèt una insureccion polonesa dirigida per Tadeusz Kosciuszko còntra Russia e Prússia que se debanèt dau 12 de març au 16 de novembre de 1794. Foguèt entraïnada per lo refús polonés dau Segond Partiment dau país. Fins au mes d'octòbre, lei Polonés capitèron de resistir mai foguèron finalament esquichats en causa dau nombre pus important de soudats coalizats.
Guèrra de Lapònia

La **Guèrra de Lapònia** qu'es un conflicte de la Dusau Guèrra Mondiau que se debanèt de setembre de 1944 a abriu de 1945. Finlàndia estó obligada d'atacar las tropas alemandas situadas sus lo sieu territòri après la signatura d'un acòrd de patz ambe los Sovietics. Çaquela, los combats demorèn limitats e los Alemands se retirèn pauc a pauc vèrs Norvègia. Aquela retirada s'acabè lo 25 d'abriu de 1945.
Premiera Guèrra Otomanoveneciana

La **Premiera Guèrra Otomanoveneciana** se debanèt de 1463 a 1479 entre la Republica de Venècia, sostenguda per divèrseis estats crestians, e l'Empèri Otoman. Sa causa oficiala foguèt lo refús venecian de rendre un esclau crestian en fugida a un capitani otoman. Pasmens, lei relacions entre lei dos poissanças èran ja fòrça marridas en causa de l'expansion otomana que començava de menaçar la posicion comerciala de Venècia en Mediterranèa. Lo conflicte s'acabèt per una victòria otomana e l'annexion a l'Empèri de Morèa, de Negroponte e d'Albania.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Premiera Guèrra de Barbària

La **Primièra Guèrra de Barbària**, o tanben **Guèrra de Tripól**, qu'es una guèrra que se debanè deu 14 de mai de 1801 au 10 de junh de 1805 entre los Estats Units d'America, ajudat per Suècia, e mès d'un estat african corsari deu nòrd d'Africa. La causa principala de son aviada estó lo refús deus Estats Units de pagar la taxa de proteccion demandada per lo senhor de Tripól. S'acabè per una victòria estatsunidenca e, d'ara enlà, los naviris estatsunidencs èran liures de passar Mediterranèa shens pagar de taxes aus Tripolitans.
Estats Pontificaus

Leis **Estats Pontificaus** o **Estats Eclesiastics** (**Estats de la Glèisa** èra l'anciana denominacion oficiala fins en 1815) foguèron lei possessions sota l'autoritat temporala dau papa. Existiguèron de 752 a 1870 e èran situats en Occitània e en Itàlia. La partida occitana desapareguèt durant la Revolucion Francesa quand Avinhon e lo Comtat se revoutèron còntra lo papa e foguèron annexats per França. La partida italiana desapareguèt entre 1860 e 1870 durant lo procès d'unificacion d'Itàlia. Sa desaparicion foguèt oficialament acceptada per la papautat en 1929 après la signatura deis acòrdis de Latran. L'Estat de la Ciutat de Vatican es considerat coma l'eiretier d'aqueleis estats.

## Liames intèrnes

* Glèisa Catolica.
* Vatican.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Francesco Margiotta Broglio e Philippe Levillain (dir.), *Dictionnaire historique de la papauté*, París, Fayard, 2003.
* **[[francés|(fr)]]** Joël-Benoît d'Onorio, *Le Saint-Siège dans les relations internationales*, París, Éditions du Cerf / Éditions Cujas, 1989.
* **[[francés|(fr)]]** Paul Poupard, *Le Vatican*, coll. « Que sais-je ? », PUF, 1981.
* **[[francés|(fr)]]** Sergio Romano, *La Foi et le Pouvoir : Le Vatican et l'Italie de Pie IX à Benoît XVI*, Buchet-Chastel, 2007.

## Nòtas e referéncias
Guèrra Civila d'Irlanda del Nòrd

La **Guèrra Civila d'Irlanda del Nòrd**, tanben dicha **Conflicte Nòrd Irlandés** o **Lei Trebols**, se debanèt deis annadas 1960 a 1998 dins leis illas britanicas e en Irlandia. Opausèt lei Republicans irlandés, partisans de l'unificacion de l'illa d'Irlanda ais autoritats britanicas, sostenguts per lo govèrn irlandés dau sud de l'illa, e ai movements partisans dau mantenement de l'union entre lo nòrd d'Irlàndia e lo Reiaume Unit. Coma lei Republicans èran generalament eissits de la minoritat catolica dau nòrd d'Irlanda e leis unionistas de la majoritat protestanta, la guèrra aguèt tanben una dimension religiosa importanta. S'acabèt en 1998 après una tièra d'acòrds entre lei tres camps per formar una entitat autonòma au sen dau Reiaume Unit. Pamsens, au començament dau sègle XXI, certanei faccions republicanas o unionistas contunièron la guèrra mai lei mejans d'aquelei movements son, a l'ara d'ara, tròp limitats per menaçar lo foncionament deis institucions formadas après 1998.
Chastèl de Borbon

right|thumb|250px|Lo chastèl de Borbon
Lo **[[chastèl]] de [[Borbon d'Archambaud|Borbon]]**, a qualques quilomètres a l'oèst de Molins, se quilha sus un esperon dominant un borg fortificat conegut dempuèi lo sègle X.

Uèi lo jorn l'edifici es roïnat. La torre  ne protegissiá l'accès. Èra una torre circulara barrada amb accès per un eschalèir donant sus la cort interiora e eschalèir en viseta per arribar a las cortinas. La sala de la primèira fenèira, que saguèt utilizada coma preson, a servat las anèlas dinc la paret. La partida nauta de las torres data dau sègle XIV. La torre  venguèt monument istoric per decision dau 14 de junh de 1961.

thumb|left|250px|La torre ''Qui que ne Gronhe''
Lo linhatge daus senhors de Borbon es conegut dempuèi Ademar († 953), qu'aquerís lo chastèl e baila son nom a la familha, o Ostal de Borbon, e au Duchat de Borbonés.

## Nòtas e referéncias
Guèrra de Daguestan

La **Guèrra de Daguestan** se debanèt dau 7 d'aost au 28 de setembre de 1999 au Daguestan entre lei fòrças armadas russas e divèrsei movements islamistas de Caucàs. S'acabèt per una victòria russa e la retirada dei combatents islamistas vèrs Chechenia entraïnant la Segonda Guèrra de Chechenia.
Civilizacion minoïca

La **Civilizacion minoïca** es una civilizacion de l'Edat del Bronze que se desvolopèt en Creta. Apareguèt au sègle XXVII avC e dispareguèt au sègle XV avC. Foguèt descubèrta per lei recèrcas de l'arqueològ anglés Arthur John Evans (1851-1941) au sègle XX. Foguèt a l'origina d'una cultura importanta (pintura, terralha, artesanat...) e aviá un mestritge tecnologic fòrça avançat per son epòca (organizacion urbana concentrada, metallurgia...).

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Lo Pirèu

**Lo Pirèu** (en grèc Πειραιάς, *Peiraiás*; katharevousa: Πειραιεύς, *Peiraieús*) es una vila grèga e lo pòrt principau d'Atenas e de Grècia. Se situa dins la zona urbana d'Atenas, Lo Pirèu e teniá  abitants en 2001.
Primièra Guèrra de Chechenia

La **Primièra Guèrra de Chechenia** se debanèt dau 11 de decembre de 1994 au 31 d'aost de 1996 entre Russia e Chechenia. Foguèt entraïnada per la declaracion d'independéncia de Chechenia. Menaçada per d'autrei declaracions d'aqueu tipe, Russia decidiguèt de mandar son armada per esquichar lei nacionalistas chechèns. Pasmens, en causa dei dificultats causadas per la casuda de l'URSS, l'armada russa mancava d'entraïnament e d'un comandament capable d'organizar e de dirigir una guèrra. Lo conflicte s'acabèt donc per una revirada russa e lo mantenement d'un estat chechèn oficialament autonòm mai *de facto* independent.
Premiera Guèrra d'Ossetia

La **Premiera Guèrra d'Ossetia** se debanèt dau 5 de genier de 1991 au 24 de junh de 1992 entre lei fòrças de Georgia e aquelei de la region independentista d'Ossetia dau Sud, sostengudas per de volontaris rus e per la diplomàcia de Moscó. S'acabèt per una victòria osseta après la signatura d'un acòrd d'alta-au-fuòc a la seguida de negociacions menadas per Russia. Ossetia dau Sud venguèt *de facto* un estat independent mai aquela independéncia foguèt pas reconeguda per la comunautat internacionala.

Una segonda guèrra se debanèt en 2008, ambé la participacion dirècta de l'armada russa, quand l'armada georgiana assaièt de reconquistar la region.
Ossetia dau Sud

|-
| capitalapopulacion (an)
| Tskhinval32180  (2019)
|-
| Superfícia
| 3900 km2
|-
|-
| PopulacionDensitat
| 53532 (2015)
14 ab/km2
|-
| Independéncia - Jorn
| (de Georgia)28 de novembre de 1991
|-
| Moneda
| roble rus
|-
| Ora
| UTC+3
|}

**Ossetia dau Sud** (var. **Ossetia del/deu Sud**) (en ossèt: Республикæ Хуссар Ирыстон, transcrit *Respublikae Xussar Iriston*, en rus: Республика Южная Осетия, transcrit *Respúblika Iuzhnaia Ossetia* e en georgian: სამხრეთ ოსეთი, transcrit *Samkhret Oseti*), es un territòri situat dins la region de Caucàs que son estatut es contestat. Ocupat per Russia, es un estat *de facto* "independent" dempuei l’invasion russa de 1991. Mas son "independéncia" es pas reconeguda que per 5 estats. La rèsta de la comunautat internacionala considera que demòra una region autonòma que fa partida de Georgia. Sa capitala es Tskhinval.

## Tanben veire
* Ossetia dau Nòrd
Alonso Pérez de Guzmán

**Alonso Pérez de Guzmán**, chafrat *Guzmán el Bueno*, valent a díser  (Leon, 24 de genèr de 1256 – Gaucín, 19 de seteme de 1309), Ièr senhor de Sanlúcar de Barrameda, qu'estó un militar leonés considerat com lo fondador deu poderós Ostau de Medina-Sidonia.
Alfabet còpte

L'alfabet còpte (o coptic) es l'alfabet utilizat per notar la lenga còpta.

## Istòria

L'alfabet còpte foguèt creat a l'entorn del sègle 1 de nòsta èra. L'escritura ieroglifica leiissèt la plaça a un sistèma derivat de l'alfabet gregau (24 caractèris) al quau s'apondèron 7 caractèrs demotics (derivats dels ieroglifes).
Foguèt utilizat per notar de tèxtes variats mas, amé la predominança de l'arabi, son ròlle se limitèt pauc a pauc a notar sonque de tèxtes sul cristianisme.

## Usatge

Coma la lenga còpta, l'alfabet còpte a quasi desaparegut de l'usatge corrent. Es mai que mai utilizat dins l'encastre de la liturgia còpta.

L'alfabet còpte a agut una influéncia al sud d'Egipte e a donat naissença a l'alfabet nubian.

* Wolfgang Kosack: *Koptisches Handlexikon des Bohairischen.* Koptisch - Deutsch - Arabisch. Verlag Christoph Brunner, Basel 2013, ISBN 978-3-9524018-9-7.

*Alfabet còpte*
Guèrra Civila de Sri Lanka

La **Guèrra Civila de Sri Lanka** se debanèt de 1983 a 2009 entre Sri Lanka e la guerilha dei Tigres de Liberacion de l'Eelam Tamol (LTTE). De 1987 a 1990, Índia assaièt d'intervenir per impausar de negociacions entre lei dos camps mai sa fòrça de mantenement de la patz se turtèt a l'oposicion dei LTTE e deguèt se retirar après divèrseis atacas de la guerilha. Lo conflicte foguèt entraïnat per lei revendicacions d'autonòma puei d'indenpendéncia de la minoritat tamola dau nòrd de l'illa.

Fòrça lòng, lo conflicte foguèt marcat per divèrsei periòdes de trèva e de negociacions entre la guerilha e lo govèrn de Sri Lanka. L'equipament e l'organizacion de la guerilha, que venguèt la premiera guerilha equipada d'una flòta e d'una aviacion, foguèron tanben un factor permetent d'explicar la durada de la guèrra. Fin finala, après una tièra de desfachas au començament dau sègle XXI, lo govèrn decidiguèt de crompar d'equipaments militars modèrns en quantitats importantas. Aprofichèt tanben de divisions intèrnas au sen de la guerilha per esquichar sei fòrças dins lo sud de l'illa. Puei, a partir de 2006, poguèt se concentrar sus lo nòrd de l'illa. A partir de 2008, lei Tigres Tamols se retirar vèrs lo nòrd e la capitala de lor estat foguèt conquista lo 2 de genier de 2009. Aquò marquèt l'afondrament de la guerilha que foguèt definitivament vencuda en mai de 2009.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Revolucion Cubana

La **Revolucion Cubana** foguèt una guèrra civila que se debanèt dau 26 de julhet de 1953 au 1 de genier de 1959. Opausèt lo govèrn cuban de Fulgencio Batista a la guerilha comunista dau Movement dau 26 de julhet dirigida per Fidel Castro. S'acabèt per una victòria de la guerilha e la formacion dau govèrn de Fidel Castro.
Guèrra Angloiraquiana

La **Guèrra Angloiraquiana** se debanèt dau 18 d'abriu au 30 de mai de 1941 durant la Segonda Guèrra Mondiala entre lo Reiaume Unit e Iraq. Foguèt causada per lo raprochament entre lei govèrns iraquians e alemands que menacèt l'avitalhament britanic e aliat dins la region d'Orient Mejan. Londres mandèt donc un còrs expedicionari per rebutar lo govèrn iraquian e remplaçar son cap per una persona favorabla ais interés britanics. Après un mes de combat, Bagdad foguèt conquista e la guèrra s'acabèt per una victòria britanica.
Nobiin

Lo **nobiin**, tanben nomenat **halfawi**, **mahas**, es una lenga nubiana, descendenta del nubian ancian, parlada al sud d'Egipte e al nòrd de Sodan.

## Demografia

Lo nobiin es parlat per 250 000 personas en Egipte (0,3%). Per Sodan, èra estimat a 295 000 locutor en 1996 (bensai 400 000 en 2013). Al total, i auriá 680 000 locutors en 2023. La lenga es pas directament amenaçada vist que los joves l'aprenon encara mas gaireben totes los Nobiins parlan mai o mens arabi.

## Istòria

Lo nobiin es derivat del nubian ancian qu'èra la lenga dels reialmes de Nubia. Après l'invasion aràbia, a perdut pauc a pauc son ròtle oficial.
La lenga es escricha amb l'alfabet arabi, l'alfabet latin e, de còps, amb l'alfabet nubian.

## Nòtas e referéncias
Invasion de Chipre

L**'Invasion de Chipre** se debanèt en julhet e aost de 1974. Opausèt Turquia a Chipre, sostenguda per Grècia. Foguèt entraïnada per un còp d'estat menat per de partisans de l'union entre Chipre e Grècia qu'entraïnèt una intervenir turca per assegurar leis interés turcs dins l'illa. Pus nombrosa, l'armada turca capitèt de conquistar lo nòrd de Chipre onte foguèt fondat un estat sota influéncia turca. Lo sud de l'illa demorèt sota lo contraròtle dau govèrn de Chipre mai passèt sota influéncia grèga. A l'ora d'ara, aquela division es totjorn pas acabada.
Guèrra en Croàcia

La **Guèrra en Croàcia** se debanèt dau 17 d'aost de 1990 au 12 de novembre de 1995. Foguèt entraïnada per la proclamacion d'independéncia de Croàcia. Au començament, opausèt Croàcia a l'armada federala d'Iogoslavia. Pasmens, pauc a pauc, dins lo corrent de procès de desintegracion iogoslau, opausèt Croàcia a la minoritat sèrba croata, sostenguda per Serbia. S'acabèt per una victòria de Croàcia que confirmèt son independéncia. Aqueu conflicte foguèt caracterizat per un nombre gròs de crimas de guèrra e de crimas còntra l'umanitat.
Guèrra Civila Austriana

La **Guèrra Civila Austriana**, tanben dicha **Insureccion de Febrier**, se debanèt dau 12 au 16 de febrier de 1934 entre divèrsei partits e movements politics d'esquèrra e lo govèrn austrian, sostengut per la polícia, l'armada e lei partits de drecha. Foguèt entraïnada per la repression d'una manifestacion per la polícia austriana ajudada per de movements conservators. Rapidament, divèrseis insureccions menadas per l'esquèrra acomencèron dins la capitala e dins lei vilas austrianas importantas que foguèron pauc a pauc esquichadas per l'armada. Lei combats s'acabèron oficialament lo 16 de febrier. La màger part dei partits austrians d'esquèrra èran destruchs o fòrça afeblits : foguèron plus capables de tenir un ròtle important fins a l'annexion d'Àustria per Alemanha en 1938 ni durant la Segonda Guèrra Mondiala.
Niue

**Niue** (*Niuē* en niuean, etimologicament *Niu Ē* ) es una illa e un estat autogovernat en associacion liura amb Nòva Zelanda.
Beja

Lo pòble **Beja** ès un pòble african, que parla una lenga coshitica, lo beja e que resida mai que mai dins tres païses: Egipte, Sodan, Eritrèa. 

## Demografia

En Egipte, los **Bejas** vivon mai que mai dins lo sud, entre Mar Roja e Nil.
Son estimats a mens de 90 000 (0,1%) de la populacion. Gaireben totes parlan tanben un o mai d'un dels dialèctes seguents: arabi egipcian, arabi sa'idi o arabi sodanés.

Lo grop mai important demòra dins lo nòrd de Sodan. Estimat a 951 000 en 1982 per lo SIL, son probablament gaireben 2 000 000 en 2013 (o aperaquí 6% de la populacion). 

En Eritrèa son 120 000 (2%). I son coneguts jol nom de Hedareb. Parlan sovent tanben tigre o arabi.

Al total, los Bejàs son mai de 2 200 000 en 2013. 

## Nòtas e referéncias
Durian

**Durian (o durion)** es un arbre tropical de la familha malvaceae que los fruches son comestibles. 
Lo **durian** es un arbre endemic d'Asia del sud-est.
Lo mot ven del malai *duri* "espina". Lo mot es intrat dins las lengas europèas per l'intermediairi del portugués.

## L'arbre

Lo genre durio compta un trentenat d'espécias.
Es un arbre d'un nautor de 25 mètres amb de fuèlhas oblongas e acuminadas.

9 espécias produson una frucha comestibla.
Son las seguentas:

*Durio zibethinus*

*Durio dulcis*

*Durio grandiflorus*

*Durio graveolens*

*Durio kutejensis*

*Durio lowianus*

*Durio macrantha*

*Durio oxleyanus*

*Durio testudinarum*

Sol lo *durio zibethinus* produtz una frucha qu'es exportada dins lo mond. La frucha de las autras espécias son vendudas al nivèl local.

## La frucha

La frucha del *durio zibethinus* pòt pesar 4 o 5 quilogramas e a una odor plan fòrta. 

*Lo fruch del durian, *durio Zibethinus*, sola espécia de Durio objècte d'un comèrci internacional.*

## Nòtas e referéncias
Guèrra d'Abcazia

La **Guèrra d'Abcazia** se debanèt dau 14 d'aost de 1992 au 27 de setembre de 1993 entre Georgia e la region separatista d'Abcazia qu'èra sostenguda per Russia. Foguèt entraïnada per la volontat d'independéncia d'Abcazia e son refús per lo govèrn georgian. A l'interior de Georgia, aqueu conflicte se superpausèt ambé la Guèrra Civila Georgiana entre lei partisans de Zviad Gamsakhurdia e aquelei d'Eduard Shevardnadze. S'acabèt en 1993 per una victòria russoabcaza e la formacion d'un estat d'Abcazia *de facto* independent. Aquela guèrra foguèt caracterizada per divèrsei crimas de guèrra o còntra l'umanitat.

En 1998, un segond conflicte se debanèt ai frontieras entre Abcazia e una guerilha de partisans georgians dins lo districte de Gali. Puei, en 2008, Abcazia jonhèt la Segonda guèrra d'Ossetia dins lo camp rus per conquistar lei darrierei regions abcazas sota contraròtle georgian. Dempuei aquela victòria, lo govèrn d'Abcazia assaièt d'obtenir la reconóissença de son independéncia per la comunautat internacionala.
Guèrra dau Teatre

La **Guèrra Dau Teatre** se debanèt dau 24 de setembre de 1788 au 9 de julhet de 1789 entre Danemarc e Suècia. Foguèt entraïnada per l'aliança entre Danemarc e Russia : lei Danés ataquèron la frontiera occidentala de Suècia en causa de la guèrra entre lei Suedés e lei Rus acomençada en 1788. L'armada de Danemarc rescontrèt gaire d'oposicion mai deguèt finalament se retirar en causa dei menaças britanicas e prussianas d'una declaracion de guèrra. En causa d'aquela retirada danesa, lo conflicte es de còps considerat coma una victòria suedesa.
Julius Nepos

**Julius Nepos** (vèrs 430 - 480) foguèt un emperaire roman que reinèt de junh de 474 au 28 d'aost de 475. Succediguèt a Gliceri e foguèt remplaçat per Romulus August.

Generau grèc de l'armada de l'Empèri Roman d'Orient, èra cargat de rebutar Gliceri considerat coma un usurpator per Zenon. Après son succès, foguèt proclamat emperaire per sei soudats. Pasmens, en causa de la manca de sostèn de la populacion e deis elèits occidentalas, perdèt lo poder en 475 e foguèt assassinat en 480. Èra lo darrier emperaire d'Occident oficialament reconegut per Constantinòble.
Malai (lenga)

Lo **malai** (*Bahasa Melayu*; alfabet Jawi: **بهاس ملايو** ) es un grop de lengas e de dialèctes de la familha malaiopolinesiana parlat en Malàisia, Indonesia, Brunei, Singapor, Timor e Tailandia.
Aquel grop de lengas compren de lengas plan vesinas, de varietats d'una meteissa lenga (bahasa Malaysia, bahasa Indonesia) mas tanben de lengas mai diferenciadas coma lo Minangkabau.

## Lo malai estandard
Lo **malai estandard o oficial** compren doas nòrmas principalas: lo malai de Malàisia (*bahasa Malaysia*) e lo malai d'Indonesia (*bahasa Indonesia*).

Lo malai de Malàisia es utilizat dins totas las ex-colonias anglesas (Malàisia, Brunei, Singapor), mentre que lo malai d'Indonesia domina dins l'ex-colonia olandesa, Indonesia.

Ambdoás varietats son prigondament similaras e l'intercompreneson presenta pas cap de problèma.

Una de las diferéncias mai importants residís dins lo fach que mantuns manlèus venon de l'anglés en *Bahasa Malaysia* mentre que los manlèus del olandés son predominants en *Bahasa Indonesia*.

## Lista de las lengas del grop malaïc

Jos l'apelacion Malais se recampa un conjonch plan variat de pòbles. Totes se reconeisson pas tanpauc coma Malais.
Aicí la lista de las lengas malaias (los noms son en lenga malaia, *bahasa* significant "lenga").

* bahasa Bangka;
* bahasa Banjar;
* bahasa Melayu Brunei;
* bahasa Col;
* bahasa Duano;
* bahasa Haji;
* bahasa Indonesia;
* bahasa Jakun;
* bahasa Kaur;
* bahasa Kerinci;
* bahasa Kubu;
* bahasa Loncong;
* bahasa Lubu;
* bahasa Malaysia;
* bahasa Melayu Bacan;
* bahasa Melayu Berau;
* bahasa Melayu Bukit;
* bahasa Melayu Tengah;
* bahasa Melayu Jambi;
* bahasa Melayu Kedah;
* bahasa Melayu Kota Bangun Kutai;
* bahasa Melayu Patani;
* bahasa Melayu Sabah;
* bahasa Melayu Baku;
* bahasa Melayu Tenggarong Kutai;
* bahasa Dayak Melayik;
* bahasa Minangkabau;
* bahasa Musi;
* bahasa Melayu Negeri Sembilan;
* bahasa Orang Kanaq;
* bahasa Orang Seletar;
* bahasa Pekal;
* bahasa Temuan;
* bahasa Urak Lawoi'.

I a tanben 11 malais comercials, tanben conegut jol nom anglés de ''trade Malay'', en malai Melayu Pasar (i.e. malai del bazar) :

Dins las regions orientalas d'Indonesia,  aquel malai compren 6 lengas:
bahasa Melayu Ambon,
bahasa Melayu Banda,
bahasa Melayu Kupang,
bahasa Melayu Manado,
bahasa Melayu Maluku Utara,
bahasa Melayu Papua.

Dins d'autras regions i a tanben 5 lengas que se restacan a aquel malai comercial.

bahasa Betawi,
bahasa Melayu Bali,
bahasa Melayu Cocos,
bahasa Melayu Larantuka,
bahasa Melayu Makassar.

## Nòtas e referéncias
Aramèu

L**'aramèu** (en aramèu ארמיא ܐܪܡܝܐ *arāmāyā*) es una branca de las lengas semiticas. Son nom ven d'Aram, una anciana region del centre de Siria. Aquesta lenga es, mai precisament, part de la sosfamilha semitica occidentala septentrionala, que compren tanben las lengas cananèas coma l'ebrèu e lo fenician. L'alfabet aramèu foguèt adoptat per mantuna lenga de la contrada e es l'avantpassat dels alfabets ebrèu e arab modèrns. Foguèt la lenga administrativa de l'Empèri Pèrsa al sègle VI aC.
Actualament de varietats de l'aramèu subsistisson dins maitas comunitats mai o mens isoladas en Asia e l'Orient Mejan, que sián crestianas o jusievas que la mai importanta son los assirians. Pasmens en general es una lenga en perilh d'extincion.

## Classificacion
thumb|Estèla amb una inscripcion en aramèu dedicada al dieu Salm, del sègle V aC, trobada a Taima en Arabia.
la classificacion dels parlars aramèus es:
*aramèu imperial-mejan-modèrn
**aramèu lmperial (700 abC-300 abC)
**aramèu mejan-modèrn
***aramèu de l'èst
***aramèu central de l'èst
****bohtan 
*****neoaramèu bohtan gardabani
*****neoaramèu d'Hertevin
***neoaramèu del nòrd-èst
****neoaramèu assirian
****neoaramèu caldèu
****aramèu josieu babilonian (ca. 200-1200 ApC)
****neoaramèu josieu del nòrd-oèst
*****neoaramèu josieu barzani 
*****lishana deni
****trans-zab
*****lishan didan
****trans-zab del sud-èst
*****hulaula
*****senaya
****trans-zab de l'oèst 
*****neoaramèu josieu de Koy Sanjaq
*****lishanid noshan
****turoyo-mlahso 
*****mlahsô
*****turoyo
***siriac
***mandaïc
****mandèu classic
****mandèu
**aramèu mejan
**aramèu de l'oèst
***aramèu tardiu palestinan
***neoaramèu de l'oèst
*aramèu ancian

## Referéncias


## Fonts
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/aram1259 Classificacion dins Glottolog]*
Tarascosaure

Lo **tarascosaure** (**tarascosaurus salluvicus**) qu'ei un dinosaure teropòd provençau de la fin deu Cretacèu tanhent de la familha deus abelissauridats (presents en Índia, America del Sud e Madagascar, ligats abans la trencada deu Gondwana primitiu). 

Qu'èra bipèd e carnivòr.

Que ho descrit a partir de la descobèrta d'un femur e de quauques vertebras en 1988 peus paleontologistas Jean Le Lœuff e Eric Buffetaut en omatge a la Tarasca de la mitologia provençau e deu pòbles deus Salluvis, antics estatjants deu Baucet.

## Honts
* Buffetaut, Eric. *Les dinosaures de Provence* in *Dinosaures en Provence*. Ais : Edisud, 2000, (19-44).