open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bolaños

**Bolaños** pòt designar:

*Toponimas:*
* Bolaños de Calatrava, un municipi de la província espanhòla de Ciudad Real, Castelha-La Mancha
* Bolaños de Campos, un municipi de la província espanhòla de Valhadolid, Castelha e Leon
* Bolaños (municipi), municipi de Jalisco, Mexic

*Patronimas:*
* Diego Manuel Chamorro Bolaños (1861-1923), president de Nicaragua (1921-1923)
* Enrique Bolaños (n. 1928), president de Nicaragua (2002-2007)
* Gustavo Díaz Ordaz Bolaños (1911-1979), president de Mexic (1964-1970)
* Luis de Bolaños (~1540-1629), fraire franciscan e missionari, fondada Itatí
Sètge de Sant Joan d'Acre (1191)

Lo **sètge de Sant Joan d'Acre de 1189-1191** se debanèt d'aost de 1189 a julhèt de 1191. Opausèt leis armadas de la Tresena Crosada (Reiaumes de França, d'Anglatèrra e de Jerusalèm) ai fòrças aiúbidas defendent la vila. S'acabèt per la presa de la vida per lei Crosats.
Libre dei dos principis

Lo **[[Libre]] dei dos [[principi]]s** es un obratge de teologia catara escrich en latin probablament au sègle XIII per Joan de Lugio. Fa partida dels tèxtes catars.
Èl

[left|200px|thumb|Cotèl de Gebel el Arak: Èl flancat de dos [leons]]
**Èl** (escrich *alef-lamed*, per exemple l'ugaritic 𐎛𐎍, lo fenician 𐤀𐤋, lo siriac classic ܐܠ‎, l'ebrieu אל e l'arabi إل‎‎) es un mot semitic del nòrd-oèst significant *[[dieu]]*.
Beaurepaire (Daufinat)

**Beaurepaire** (* Beaurepaire* en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.

## Geografia

Beaurepaire es a  de Grenòble, a  de Lion, a  de Vienne, a  de Rossilhon

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sètge de Cassanuèlh (1209)

Lo **sètge de Cassanuèlh** se debanèt en 1209 al començament de la Crosada deis Albigés. Opausèt una armada crosada formada de senhors e cavalièrs occitans gascons, auvernhats e sustot carcinòls a la garnison locala.

Cassanuèlh es situada sus una peninsula al jonhent de Leda (aiga) e Òut e i aviá saique un grand valat del costat sud-èst. La garnison locala èra compausada d'arquèirs, cavalèirs e *dardassèirs* (òmes de javelina) gascons menats pel cosenhor de Cassanuèlh, Seguin de Balencs.

Defenduda pels cosenhors locals—los de Rovinhan e Seguin de Balencs/Valencs—la vila foguèt pas presa en rason d'un acòrd entre los crosats e los defensors: desliurar la vila en escambi d'argent, e los eretics devián abjurar la lor fe. La majoritat dels catars refusèt d'abandonar la lor fe e foguèron getats per las flamas dels lenhièrs bastits pels Crosats, los primièrs de la Crosada...

## Nòtas e referéncias
Sheldon Lee Glashow

**Sheldon Lee Glashow** (n. 5 de decembre de 1932) es un fisician e catedratic nòrd-american premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisica l'an 1979.
## Biografia
Los sieus parents èran filhs d'immigrants russes de tradicion josieva. Estudièt al *Bronx High School of Science*, ont coneguèt Steven Weinberg, e se licencièt posteriorament en fisica l'an 1954 a l'Universitat de Cornell. Lo 1959 atenguèt lo doctorat a l'Universitat de Harvard jos la supervision de Julian Schwinger, e agrandiguèt los sieus estudis a l'Institut Niels Bohr de Copenaga, lo CERN e l'Institut Tecnologic de Califòrnia.

Entre 1982 e 1984 Glashow foguèt professor de fisica a l'Universitat de Houston, e dempuèi aquel an o es de l'Universitat de Boston.

## Referéncias
Dins la valada d'Elah

***Dins la valada d'Elah*** (*In the Valley of Elah*) es un filme estatunidenc de 2007 dirigit per Paul Haggis.

Lo títol del filme es una referénça a la valada ont Dàvid combatèt Goliat.

## Sinòpsi
Mike Deerfield es senhalat coma desertor aprèp sa desaparicion al moment de sa primièra permission a la tornada d'Irak. Lo seu paire, ancian membre de la polícia militara, se lança a sa recerca, amb l'ajuda d'Emily Sanders, agent de polícia de la jurisdiccion del Nòu Mexic ont Mike es estat vist per lo darrièr cop. Confrontat al silenci e tamben a l'ostilitat creissenta de las autoritats militaras, Hank e Emily aprigondisson lors investigacions, e començan a dobtar de las afirmacions oficialas que lors son donadas. Los indicis torbadors se fan cada cop mai nombrós, e la veritat sobre lo sejorn dins Iraq de Mike Deerfield acaba per esclatar, sosprenenta e pertorbadora.

## Distribucion
* Tommy Lee Jones: Hank Deerfield, ex-investigador de la polícia militara
* Charlize Theron: Detectiu Emily Sanders
* Jason Patric: Tinent Kirklander, de la polícia militara
* Susan Sarandon: Joan Deerfield, la femna de Hank
* James Franco: Sergent Dan Carnelli
* Barry Corbin: Arnold Bickman
* Josh Brolin: Chef Buchwald
* Frances Fisher: Evie, "Madame" (topless)
* Wes Chatham: Caporal Steve Penning
* Jake McLaughlin: Gordon Bonner
* Mehcad Brooks: Ennis Long
* Jonathan Tucker: Mike Deerfield, "doc", lo filh de Hank e Joan
* Wayne Duvall: Detectiu Nugent
* Victor Wolf: Soldat Robert Ortiez 
* Brent Briscoe: Detectiu Hodge

## Prèmis e nominacions
### Prèmis
* 2007 : Prèmi SIGNIS a la Mòstra de Venècia

### Nominacions
* 2007 : Leon d'Aur a la Mòstra de Venècia

## Ligams externes
* Siti oficial
Cappella

Grop de musica d'eurodance creat pel productor italian Gianfranco Bortolotti. 

Foguèt famós mai que mai pendant la nonantas amb la cantaira  Kelly Overett e son sòci Rodney Bishop.

## Istòria

A la debuta (1987), lo grop èra mai un concèpte qu'un grop vertadièr. Pasmens, las personalitats de Kelly Overett e Rodney Bishop donèron un vam decisiu a la celebritat del grop.
L'albom "*U got 2 know*" (1994) aguèt un brave succès.
En seguida de pelejadas amb lo productor, Kelly Overett e Rodney Bishop son remandats e remplaçats per Allison Jordan e  Patrick Osborne en 1995. 

Lo grop a contunhat de cantar mas a pas jamai tornat trobar lo vam qu'aguèt en 1994.

Gianfranco Bortolotti es estat tanben lo productor de 49ers a la fin de las annadas 80, o encara de East Side Beat en 1991.

## Discografia

* Helyom Halib (1990)
* U Got 2 Know (1994)
* Remixes (Japon) (1994)
* L'album Remix (France only) (1995)
* Interactive Multimedia (CD-I) (1995)
* War In Heaven (1996)
* U're My Baby/Cappella (1998)
* Best Of (+ clips DVD) (2005)
Koinè

En lingüistica, una **koinè** designa una varietat idiomatica que se desvolopa en una lenga mutualament intelligibla amb sos dialèctes. Lo tèrme *koinè* ven del grèc ancian  que designava primièr la «koïnê dialektos» una lenga veïculara de basa atica qu'èra parlada en Mediterranèa al .

## Per metonomia
Lo tèrme koinè designa una lenga servissent de *[[lingua franca]]* entre divèrsas lengas, quand s'agís vertadièrament d'una lenga acabada podent aver una literatura pròpria e non d'un saber constituït per sola tòca utilitària (coma per exemple lo francés dins lo mond diplomatic fins al , o l'anglés dins lo mond dels afars a l'ora d'ara).

## L'occitan: una koinè?
Pendent l'epòca medievala l'occitan literari èra una koinè, que serviguèt als trobadors occitans, catalans, franceses, e italians per compausar sos poèmas. Aquela varietat d'occitan, non èra l'occitan  parlat pel pòble, mas una varietat bastida utilizada per la poèsia.

L'occitan a l'ora d'ara seriá encara dins un estat de *koineïzacion* seguissent las tres estapas de Mesthrie: mèscla e nivelament dels dialèctes e simplificacion.

## Referéncias
Aubaresta

[thumb|right|Representacion d'una aubaresta per [Leonardo da Vinci.]]

Una **aubaresta** (var. **balesta, balestra**) es una arma anciana formada d'un arc de fusta o de metau fixat sus un supòrt de fusta. Aquel ensems permet d'utilizar de projectils dichs carrèus. Apareguda au sègle IV, l'aubaresta venguèt una arma frequenta fins au sègle XVI que sa poissança èra superiora ais arcs. Dins lo corrent dau sègle XX, apareguèt tornarmai dins l'equipament de certanei fòrças especialas en causa de sa poissança e de son abséncia de bruch. Dins certanei país, es tanben autorizada per la caça. Enfin, de competicions esportivas existisson.

## Liames intèrnes

* Arc.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Balista

thumb|right|Representacion d'una balista romana.

Una **balista** èra una arma de sètge romana utilizada per tirar de sagitas lòngas e pesucas o de projectils esperics coma una pèira. Après la fin de l'Empèri Roman d'Occident, l'utilizacion de balistas dispareguèt mai lo nom contunièt d'èsser utilizat de còps per designar una maquina de sètge d'un biais generau.
Caçaire de minas

[thumb|right|Caçaire de minas [França|francés Cephée.]]

Un **caçaire de minas** es un naviri militar leugier e costièr que sa mission es de detectar e de destruire lei minas sosmarinas. Per aquò de sistèmas de deteccion coma un sonar e son bastits de materiaus capables de redurre la traça magnetica dau naviri per empachar l'explosion dei minas. Lei caçaires de minas son de naviris presents dins totei lei flòtas militaras d'importància. Durant un conflicte, son utilizats per susvelhar de zonas estrategicas d'un biais periodic o per reconoisser una zona avans l'arriba d'una flòta o d'un naviri de combat pus important.
Dialògs de Platon

Lei ***Dialògs de Platon*** constituisson l'ensemble deis obratges redigits per lo filosòf grèc Platon.
Lenga vernaculara

Lo tèrme **lenga vernaculara** designa la lenga locala comunament parlada dins una comunautat. Aquel tèrme s'utilisa sovent en oposicion amb lo tèrme lenga veïculara, liturgica o encara lingua franca.

Per exemple, quand la liturgia catolica èra en latin, èra la meteissa dins lo mond entièr: lo latin servissiá de lenga liturgica veïculara. Dins lo veteis temps, l’ensenhament de la religion se fasiá en lenga locala, la lenga vernaculara.

Trobam tanben aquela distincion dins los escambis economics e comercials actuals, ont l’anglés servís de lenga veïculara fàcia a la multitud de lengas vernacularas.

Lo mot « vernaculara » ven del latin *vernaculum* que designava tot çò qu'es levat (esclaus compreses), abalit, teissut, cultivat, fabrica a l'ostal, per oposition a çò que se procurava per escambi. Son sens es pròcha d'aquel dels mòts « autoctòn » o « indigèn ».

## Istòria

Al començament del sègle IX, los fidèls comprengavan pas mai la lenga dels letrats e dels clergue. Pendent lo concili de Tors de 813, la Glèisa catolica demandèt doncas als sacerdòts de far los presics de biais que lo pòble pòsca los comprene. Los evesques amassats per Carlesmanhe décidiguèron que las omelias deurián pas mai èsser prononciadas en latin, mas en « lenga rustica romana » o en « lenga tudesca » (germanica), segon lo cas.

La primièra gramatica d'una lenga vernaculara, las *[[Leis d'Amor]]*, foguèt publicada en 1356 a Tolosa.
## Referéncias


## Vejatz tanben

* Lenga mairala
* Lenga viventa e lenga mòrta
* Lenga construcha
* Koinè
* Creòl
* Pidgin
* Sabir
* Ebonics e Anglés vernacular afroamerican
* Lenga veïculara

### Ligams extèrnes
*  Valors vernacularas, d’Ivan Illich
*  Langue Vernaculaire
Torpilhaire

[thumb|right|Torpilhaires leugiers estatsunidencs en [1942.]]

Un **torpilhaire** èra un naviri militar leugier que son armament principau èra compausats de torpilhas. Sa mission principala èra d'atacar lei naviris de superficia enemic pus important. Tròp especializat, a disparegut a partir de la Segonda Guèrra Mondiala au profiech d'autrei naviris pus polivalents coma lei corvetas e deis elicoptèrs.
Le Pont-de-Beauvoisin

**Le Pont-de-Beauvoisin** pòt essèr:
* Le Pont-de-Beauvoisin, una comuna d'
* Le Pont-de-Beauvoisin, una comuna de
Le Pont-de-Beauvoisin (Isèra)

**Le Pont-de-Beauvoisin** en arpitan (*Le Pont-de-Beauvoisin* en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.

## Geografia

### Comunas vesinas


 400px|left||Distanças e posicion relativa 
 



## Istòria

thumb|Visita del president Herriot l'an 1949, en lo moment de la manifestacion de la 600 anniversari  del rattachement del Dauphin&eacute; a la Fran&ccedil;a.
Vila francesa dempu&egrave;i lo rattachement del Dauphin&eacute; a la Fran&ccedil;a en 1349 pel Tractat de Romans.

La municipalitat del *[[Lo Pont-de-Beauvoisin (Savòia)|Pont-de-Beauvoisin]]*, de l'autre costat del Guiers en lo departament de la Savoie, ela, i agu&egrave;t ligat l'an 1860, amb la Savoie, a la Fran&ccedil;a.

Es doncas una vila fronti&egrave;ra e, per #encobrir, es lo lu&ograve;c de qualqu'uns de las g&egrave;stas de Louis Mandrin. La familha Cl&eacute;ret, basada dins aquela vila, a fach fortuna al comen&ccedil;ament de la  a partir de la contrebande de teles &iacute;ndies #que la importation i n'avi&aacute; enebit a Fran&ccedil;a. Es amb la familha Par&iacute;s la sola familha a aver-i aprofechat a grand escali&egrave;r de las opportunit&eacute;s de la posicion transalpine del Dauphin&eacute;. Lo un dels pichons-fils, Emmanuel Cr&eacute;tet, vendr&agrave; lo primi&egrave;r dels ministres de l'Interior de Napoleon Bonaparte E primi&egrave;r director de la Banc de Fran&ccedil;a. 

La centenaire del rattachement del Dauphin&eacute; a la Fran&ccedil;a a donat lu&ograve;c en 1949 a una manifestacion grandiose dins las doas vilas bessonas : totas las bastissas agu&egrave;ron dec&ograve;r, los abitants disfressats, lo tot coronat per una  cerem&ograve;nia presidida per &Eacute;douard Herriot, alavetz president de la Cambra dels deputats.

La commune du *[[Le Pont-de-Beauvoisin (Savòia)|Pont-de-Beauvoisin]]*, de l'autre côté du Guiers dans le département de la Savoie, elle, fut rattachée en 1860, avec la Savoie, à la France.

C'est donc une ville frontière et, pour cela, elle est le lieu de certains des exploits de Louis Mandrin. La famille Cléret, basée dans cette ville, a fait fortune au début du  à partir de la contrebande d'étoffes indiennes dont l'importation était interdite en France. Elle est avec la famille Paris la seule famille a avoir profité à grande échelle des opportunités de la position transalpine du Dauphiné. L'un des petits-fils, Emmanuel Crétet, deviendra le premier des ministres de l'Intérieur de Napoléon Bonaparte et premier directeur de la Banque de France. 

Le 6 centenaire du rattachement du Dauphiné à la France a donné lieu en 1949 à une manifestation grandiose dans les deux villes jumelles : tous les bâtiments furent décorés, les habitants déguisés, le tout couronné par  une cérémonie présidée par Édouard Herriot, alors président de la Chambre des députés.

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Ducat de Masòvia

Lo **Ducat de Masòvia** èra un ducat medievau de Polonha. Sa capitala èra Płock. Vengut independent en 1138 après la division dau Reiaume de Polonha, foguèt reünit au reiaume polonés en 1526.
George Minot

**George Richards Minot** (n. 2 de decembre de 1885 - m. 25 de febrièr de 1950) foguèt un mètge nòrd-american. Foguèt assistent en l'Universitat Johns Hopkins, en essent premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1934 amb William Parry Murphy e George Hoyt Whipple, per los sieus trabalhs ligats a la anemia. 

## Biografia
Durant la siá vida coma professionala publiquèt de divèrses trabalhs sus divèrses tèmas coma lo càncer, la artritis e las deficiéncias alimentarias. Malgrat aiçò, anèt encara mai luènh en l'estudi de la coagulacion de la sang, la transfusion, las plaquetas e cèrts parrabastatges associats al anemia esperlongada. Estudièt tanben la condicion de la sang en cèrts cases de l'empoisonament industrial. 

Entre los sieus interèsses èran tanben la leucemia e los parrabastatges dels teissuts fins limfatics, mas las siás contribucions mai importantas foguèron ligadas als sieus estudis del anemia. Lo sieu nom es intimament associat a la terapia de la anemia perniciosa, recebut qu'anèt lo primièr a s'interessar en ela en 1914. Malgrat aiçò, serà pas fins a mai endavant que, al bòrd de George Hoyt Whipple e Willian Murphy, descriguèsson un tractament eficaç per aquela malautiá.
Sètge de Bigaròca

Lo **sètge de Bigaròca** es una dei premieras batalhas de la Crosada deis Albigés en 1209. Opausèt la garnison dau castèu fidèla au còmte de Tolosa Ramon VI a una tropa de crosats de nobles e d'evesques gascons e auvernhés. S'acabèt per la presa dau castèu per lei Crosats que poguèron contunhar lor campanha e prendre per la seguida Cassanuèlh.

## Nòtas e referéncias
Nuha

**Nuha** (N-H-Y) èra una divessa venerada al nòrd de la Peninsula Aràbia a l'epòca preislamica. Fasiá partida d'una triada, amb Ruda e Atarsamain.
Corveta

Una **corveta** es un naviri militar leugier e rapid. Lo nom es aparegut tre l'epòca de la marina de vela. A l'ora d'ara, designa un tipe de naviri pus leugier qu'una fregata amb una longor entre 80 e 130 m e una massa inferiora a  t. Sei missions principalas son la proteccion d'una zona costièra o d'un grop de naviris pus importants. Per aquò, lei corvetas son equipats d'un blindatge leugier mai d'un armament important coma d'artilhariá mejana, de missils o d'elicoptèrs. Relativament economic, aqueu tipe d'unitats es fòrça utilizada per lei marinas militaras de talha intermediària qu'an solament un litorau limitat de protegir e gaire d'ambicions oceanicas.
Sètge de Besièrs (1209)

Lo **sètge de Besièrs** (o **lo chaple de Besièrs**) es una batalha que se debanèt lei 21 e 22 de julhèt de 1209 durant la Crosada deis Albigés. Opausèt l'armada principala de la Crosada a la garnison de la ciutat. La batalha foguèt lo premier combat d'importància de la guèrra. Foguèt causat per lo refús de la vila de desliurar ai Crosats una lista d'abitants sospichats de catarisme. Ben protegida per sei barris, Besièrs teniá una garnsion e de resèrvas de manjar importantas enterin que lo vescòmte de Trencavel concentrava sei fòrças a Carcassona per atacar lei Crosats enceuclant la vila. Pasmens, lo 22 de julhèt, una temptativa de sortida per d'abitants s'acabèt per un desastre e lei Crosats capitèron d'intrar dins la vila. La populacion e la garnison foguèron massacradas e una partida granda de la vila foguèt cremada.
Sètge de Carcassona (1209)

Lo **sètge de Carcassona de 1209** se debanèt dau 1 au 15 d'aost de 1209 durant la Crosada deis Albigés. Opausèt l'armada crosada ai tropas de Ramon Rogièr Trencavel. Après sa victòria de Besièrs, la Crosada enceuclèt Carcassona que manquèt rapidàment de manjar e d'aiga. Trencavel acceptèt de negociar sa capitulacion e foguèt capturat dins de circonstàncias mau conegudas : capitulacion oficiala, arrestacions pendent lei negociacions ?. Quin cas que sigue, la batalha s'acabèt per lo succès dei Crosats que poguèron conquistar la vila. Puei, en consequéncia deis edictes papaus de predicacion de la Crosada, lei tèrras Trencavel foguèron confiscadas e donadas a Simon IV de Montfòrt per lo legat dau papa. 

Aquela decision va cambiar prefondament lo caractèr de l'expedicion que seis objectius van venir subretot politic e non religiós. D'efèct, vengut senhor legitim segon lo drech canonic, Simon de Montfòrt aviá lo drech de conquistar lei fèus Trencavel mentre que lei vassaus ancians de Ramon Rogièr Trencavel que resistiguèron venguèron de rebels. Lei combats seguents de la guèrra foguèron donc fòrça acarnats entre lei partisans de Montfòrt desirós de conquistar de fèus personaus dins lo país e lei senhors occitans refusant d'abandonar sei castèus.
Sètge de Preissa

Lo **sètge de Preissa** foguèt una batalha de la Crosada deis Albigés que se debanèt en 1210. Aguèt luòc après la nominacion de Simon de Montfòrt coma senhor legitim dei tèrras Trencavel per lo legat papau entre lei tropas crosadas e aquelei dau còmte de Fois. D'efèct, enterin que Montfòrt èra ocupat per la conquista dei tèrras Trencavel, Preissa refusèt de permetre l'intrada dei Crosat car èra dependenta dau Comtat de Fois e non de l'Ostau Trencavel. Pasmens, Montfòrt refusèt de reconoisser aquela situacion e acomencèt lo sètge. Aquò entraïnèt una repòsta de Ramon Rogièr de Fois e de negociacions aguèron luòc. Desirós d'alunchar lei Crosats de sei territòris, lo còmte de Fois permetèt finalament ai Crosats d'intrar dins la vila e Montfòrt se retirèt rapidàment vèrs lo nòrd.
Aishwarya Rai

Aishwarya Rai (prononciacion en tolo (Tulu) [əjɕʋərjaː rəj], grafia en kannada: ಐಶ್ವರ್ಯಾ ರೈ, telogo (telugu): ఐష్వర్య రాయ్, devanagari (Hindi): ऐश्वर्या राय) es una actritz indiana, plan celebra, que simboliza lo desvolopament de Bollywood dempuèi la debuta de las annadas 2000.

Es nascuda en 1973 e venguèt Miss Mond en 1994.

Es una actritz poliglòta. Sa lenga mairala es lo Toló, mas parla tanben hindi-ordó, anglés, kannadà, tamol(tamil) e marathi.

Fichièr:Aishwarya Rai 11.jpg| en 2011
Fichièr: Aishwarya Rai Cannes.jpg|en 2008 a Canas


## Filmografia

En general, Aishwarya utiliza l'hindi dins sos filmes, mas utiliza tanben d'autras lengas. Dins la lista çai-jos, se lo film es dins una autra lenga es senhalat. 

Aicí una lista de sos principals films amb lo nom del personatge qu'encarna e la data de sortida.

* *Raavan* (2010): Ragini Sharma
* *The Pink Panther 2* (2009): Sonia Solandres (anglés)
* *Jodha Akbar* (2008) (hindi) : Jodhaa Bai
* *Dhoom 2* (2006): Sunhery
* *Provoked* (2006): Kiranjit Ahluwalia (anglés)
* *Bunty Aur Babli* (2005): (canta "Kajra Re")
* *Shabd* (2005): Antara Vashisht
* *Khakee* (2004): Mahalaxshmi
* *Kuch Naa Kaho* (2003): Namrata Shrivastav
* *Chokher Bali* (2003): Binodini (bengali)
* *Shakti: The Power* (2002): (canta "Ishq Kameena")
* *Devdas* (2002): Parvati ('Paro')
* *Albela* (2001): Sonia
* *Mohabbatein* (2000): Megha
* *Josh * (2000): Shirley
* *Sanam Tere Hain Hum* (2000): aparicion especiala (canta)
* *Ravoyi Chandamama* (1999): aparicion especiala (canta) (telugu)
* *Hum Dil De Chuke Sanam* (1999): Nandini
* *Jeans* (1998): Madhumitha/Vaishnavi (tamil)
* *Iruvar* (1997): Pushpa/Kalpana (tamil)
Campanha de Cabaret (1210)

La **campanha de Cabaret de 1210** es un ensems de combats que se debanèron durant la Crosada deis Albigés. Après la victòria crosada de Carcassona, l'objectiu de Simon de Montfòrt èra de conquistar lei domenis Trencavel totjorn tenguts per de senhors occitans locaus enemics de la Crosada e dei Francés. La region de Cabaret representava donc un objectiu important car lei senhors de Cabaret tenián un domeni grand ambé de ressorsas importantas (especialament una industria d'armament) fòrça ben protegit per sei defensas naturalas e l'ensems fortificat dei castèus de Las Tors.

Amb una armada demenida per la partença d'unei senhors importants qu'avián finit lor servici d'ost au profiech de la Crosada, Montfòrt assaièt sensa succès de conquistar la region. Au contrari, deguèt faciar una tièra de reviradas coma la captura de son luòctenent Bouchard de Marly per Pèire Rogièr de Cabaret. De mai, dins lo rèsta dei domenis Trencavel, d'autrei senhors occitan aprofichèron l'absència de Montfòrt per atacar lei posicions crosadas entraïnant l'anientament de la garnison de Puègserguièr. Una autra consequéncia de la revirada de Cabaret foguèt la partença dau còmte de Borgonha que rintrèt dins sei territòris.
Omarosa Manigault

thumb|260px|Omarosa Manigault
**Omarosa Onee Manigault-Newman**, sovent sonada simplament **Omarosa** (Youngstown, Ohio, 15 de febrièr de 1974) es una personalitat televisuala. Anciana participanta dels dos programas de television menats per Donald Trump, *[[The Apprentice]]* e *[[The Celebrity Apprentice]]*, foguèt directritz de la comunicacion de l'Ofici de las Relacions Publicas de l'Ostal Blanc jol govèrn Trump del 20 de genièr de 2017 al 20 genièr de 2018.

Creèt en agost de 2018 una polemica importanta en divulgar d'enregistraments illegals faches del temps de sa preséncia dins l'equipa de Trump en l'acusar d'èsser racista.
La Baudière

**La Baudière** (nom francés, lo nom occitan es desconegut) en francés) es una localitat occitana dau Daufinat, dins la comuna majoritàriament arpitana de Saint-Lattier, situaa dins lo departament d'Isèra e la region d’Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.

## Geografia

### Comunas vesinas

    400px|left|Distanças e posicion relativa
    



## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Govèrn de Gibartar

Lo **Govèrn de Sa Majestat de Gibartar** es lo govèrn democraticament elegit del territòri britanic d'otramar de Gibartar. Lo govèrn a la reina Elisabeta II (representada per un governador - actualament, Sir Adrian Johns) coma la siá cap d'Estat. Las eleccions se celèbran cada quatre ans, amb un Parlament unicameral de 18 membres (17 membres elegits per vòt popular e un membre, lo «Speaker», nomenat pel Parlament). Los mandats son tanben de quatre ans.

## L'Executiu
Lo cap del partit majoritari (o de la coalicion majoritària) es nomenat pel governador coma lo ministre principal (Cap de govèrn).

## Lo Legislatiu
Lo Gabinet (Consell de ministres) se forma generalament de 9 de les 17 membres elegits del Parlament, a travèrs d'eleccion facha pel ministre en cap amb l'aprobacion del governador. Los sèt membres restants constituisson l'oposicion (Gabinet a l'ombra).

Las darrièras eleccions se celebrèron lo 8 de decembre de 2011. La prèpa debanarà lo 8 de decembre de 2015.

## Conselh de Ministres
Lo Gabinet escuelhut lo 2011:

## Referéncias


## Ligam extèrne
* Pagina web oficiala
Pèire Rogièr de Cabaret

thumb|right|250px|Los quatres castèls de Las tors: Cabaret, Tor Regina, Flor d'espina e Quertinhós
**Pèire Rogièr de Cabaret**, en occitan ancian ***Peire Rotgeirs de Cabaretz*** (mòrt en 1229), èra un cavalièr occitan del sègle XIII. Al començament de la crosada dels albigeses partejava amb son faire Jordan de Cabaret la possession dins las Corbièras de tres dels castèls de Las Tors:  Cabaret, Flor d'Espina e Quertinhós. Venguèt puèi un cavalièr faidit.

Cabaret assostava una comunautat catara que s'i èra refugida. Al començament de la crosada dels albigeses, Pèire Rogièr assitèt Raimon Rogièr Trencavèl al sètge de Carcassona, pasmens las condicions de rendicion de la vila li permetèron de  servar sa libertat e de tornar a Cabaret. Après l’anóncia de la mòrt de Raimon Rogièr Trencavèl (10 de novembre de 1209), qu'èra demorat presonièr a Carcassona, puèi del refús de Pèire II d'Aragon de reconeisser Simon de Montfòrt, lo cap de crosada novèl, coma son vassal per las vescomtats de Trencavèl, de trebolaments agitèron la vescomtat de Carcassona e Pèire Rogièr capitèt de capturar Bochard de Marlí dins una emboscada. Un autre cavalièr occitan, Giraud de Pepius, s'emparèt del castèl de Puègserguièr, chaplèt una part de la garnison de Montfòrt e eissorbèt l’autra part.

Bochard de Marlí foguèt gardat presonièr a Cabaret, e Montfòrt fauta de poder assètjar lo castèl ne bassaquèt los  a l'entorns en mars de 1210. Montfòrt se virèt alara cap a d'autres plaças fòrtas, prenguèt Fanjaus, e Bram. Dins aquesta darrièra vila, faguèt pròva d’una crueltat identica a la de Giraud de Pepieus, eissorbèt un centenat de presonièrs levat un qu'embornhèt e envièt aquesta tropa martirizada à Cabaret per fin de mòstrar sa determinacion.

Los senhors de Cabaret e de Tèrme s’èran sostenguts mutualament durant las diferentas accions militaras. Raimond de Termes aviá encontrat mantuns còps l'armada crosada quora operava a l'entorn de Cabaret en 1210. Al mes d’agost de 1210, Simon de Montfòrt metèt lo sètge davant Tèrme. Pèire Rogièr de Cabaret temptèt d’atacar lo camp dels crosats, mas o capitèt pas e lo castèl foguèt pres lo 22 de novembre de 1210.

## Referéncias
Steve Zahn

thumb|250px|Steve Zahn en 2008

**Steven James Zahn**, mai conegut coma **Steve Zahn** (Marshall, Minnesòta, 13 de novembre de 1967) es un actor american.
Goliat

[thumb|''Dàvid e Goliat'', una litografia en color d'[Osmar Schindler (a l'entorn de 1888)]]

**Goliat** (en ebrèu: גָּלְיָת) es un personatge biblic, conegut per son afrontament amb lo futur rei d'Israèl, Dàvid. Es descrich coma un gigant de Gat, amb una auçada de sièis coides e un pam (siá gaireben 2,90 m) amb sièis dets a cada man e a cada pè. Goliat es anat desfiar los israelitas e es entrat en combat singular amb Dàvid que foguèt lo sol a gausar luchar contra el. Dàvid botèt un calhau dins sa fonda e tirèt sus Goliat. La pèira se clavelèt al bèl mitan del front del gigant, que tombèt al sòl. Dàvid correguèt cap a Goliat, li prenguèt l'espasa e amb l'arma li talhèt lo cap.

La frasa "Dàvid contra Goliat" exprimís l'idèa d'un combat inegal mas valent.
EPUB

Lo format **EPUB** (acronim en anglés d*'Electronic PUBlication* - «publicacion electronica») es un estandard dobèrt de libre electronic. Los fichièrs d'aquel tipe an l'estenduda *.epub* e permeton de conténer tèxt e imatges en un format que s'adapta als ecrans dels lectors (en permetent tanben cambiar la letra, la mesura, èca.) per'mor de ne facilitar la siá lectura. Aiçò ne fa la lectura mai comòda, e semblabla a la d'un libre corrent per çò qu'es d'autras formats coma lo *[[PDF|.pdf]]*.

Lo format EPUB servís a la distribucion e l'escambi d'archius. Fonciona tot representant, amb una estructura adaptable, contengut pròpri d'una web tala que còdi HTML5, CSS, SVG e imatges *raster* agropadas en un sol fichièr.

## Istòria
Aquel format es promogut pel *[[International Digital Publishing Forum]]* (IDPF) coma successor de l'anterior estandard «Open eBook». L'EPUB venguèt l'estandard oficial del IDPF en setembre de 2007.

## Referéncias


## Ligam extèrne
* Projècte Gutenberg amb libres digitalizats per descargar en format .epub entre d'autras
* L'editor Tim O'Reilly explica l'importància del format EPUB
Mark Hamill

thumb
**Mark Hamill** (Concord, Califòrnia, 25 de setembre de 1951) es un actor american que se faguèt plan celèbre a partir de son incarnacion de Luke Skywalker dins los films *[[Star Wars]]*.
Quinton Flynn

thumb
**Quinton Joseph Flynn** es un actor e productor american nascut lo 10 d'octobre de 1964 a Cleveland, Ohio (Estats Units d'America).
Émile perverti

***Émile perverti ou Des rapports entre l'éductation et la sexualité*** [Emili pervertit o De las relacions entre l’educacion e la sexualitat] es un ensag del filosòf francés René Schérer sus politica sexuala, publicat en 1974 per l’editoriala Roger Laffont. L’òbra, que respond a l'introduccion d'una educacion sexuala obligatòria dins las escòlas, aguèt un grand succès en lo moment de la publicacion.

## Contengut
A *Émile perverti*, René Schérer fa una deconstruccion de l'educacion contemporanèa, de las siás supausicions e de las projeccions moralas dels adults suls enfants. L'autor critica los metòdes de l’educacion modèrna e defend un nòu modèl educatiu pels joves. 

Segon Schérer, la pedagogia modèrna se basa en l'exclusion del desir sexual en la relacion d'ensenhament. Aquela repression, que s'apieja en la literatura psicopedagogica, a un efièch normatiu sus la psique e lo còrs dels adults que se convertís, tot en elevant la familha nucleara coma modèl, en una foncion reproductiva. Impausant tota la carga morala de la societat en la formacion de futurs ciutadans, l’educacion constituissi, per Schérer, la plataforma liberticida del contraròtle de la sexualitat. 

L'autor ataca la supausada liberacion sexuala, analisa d'aspèctes coma l'heterocentrisme, la reproduccion de las nòrmas o la negacion del desir sexual de l'enfant en una societat repressiva e denóncia la "puerilizacion" de l’educacion.

Schérer bastís los sieus arguments sus una critica incisiva a l*'[[Emili o De l'educacion|Emili]]* de Rousseau e beu de las fonts de Wilhelm Reich, Freud, Kant, Fourier, aital coma de los sieus contemporanèus, Deleuze, Guattari, Foucault.

## Referéncias
PDF

Lo ***Portable Document Format*** (lit. 'Format de Document Portatil'; sigla: **PDF**) es un format de fichièr per gardar de documents en un ordinator. Adobe lo creèc en 1993 per facilitar l'escambi de documents. PDF s'usa amb frequéncia per far de documents escarrabilhats per estampar. Los documents PDF pòdon d'aver tèxt estilizat e imatges en eles.

Lo document s'emmagazina de tala forma que lo contengut càmbia pas la forma en que se vei en desparièrs ecrans, ordinators e estampadoiras, coma pòt succedir amb d'autres formats de fichièrs.

PDF es un estandard dobèrt que foguèt publicat oficialament lo 1 de julhet de 2008 per l'ISO.

Se requerís un logiciau lector de PDF per liéger de documents PDF. Qualques exemples son Adobe Acrobat, Adobe Reader, Okular e Foxit Reader.

## Referéncias


## Vejatz tanben
### Articles connèxes
* EPUB.
### Ligam extèrne
* Procuratz un lector de PDF Liure!
Juan Pérez de Montalbán

**Juan Pérez de Montalbán** (1602, Madrid – 25 de junh 1638, Madrid) èra un capelan, escrivan, dramaturg, poèta e novelista espanhòl. 

Èra lo filh de l'editeur madrilenc Alonso Pérez descendant de josieus convertits. A detz e uèit ans foguèt licenciat en teologia, ordonat capelan en 1625 e nomenat notari de l'Inquisicion castelhana. En 1619 comencèt a escriure de pèças de teatre jos la direccion de Lope de Vega, que l'auriá ajudat dins la composicion de *El Orfeo en lengua castellana* (1624), un poèma destinat a dintrar en competicion amb l*Orfeo* de Jáuregui, publicat un pauc avant dins l'annada. Los seus *Sucesos y prodigios de amor* (1624) e *Para todos* (1632) coneguèron un grand vam.

Lo paire de Montalbán, editor a Madrid, lancèt una edition pirata del *[[El Buscón|Buscón]]* de Quevedo, que provoquèt una controvèrsia isanhosa. La violéncia d'aquelas polemicas, lo pertoquèt e la mòrt de Lope de Vega afectèt tant Montalbán que s'embaugiguèt; moriguèt a Madrid lo 25 de junh de 1638. La seuna darrièra òbra es un elògi funèbre e biografie de Lope de Vega dins le *Fama postuma* (1636).

La seuna òbra compte mai de 48 pèças, d'entre mai celèbras, citam *Los amantes de Teruel* o *La Monja Alférez* que conta la vida de Catalina de Erauso). 

## Òbras
* *Obra no dramática*, Madrid: Fundación José Antonio de Castro, 1999. 
* *Orfeo en lengua castellana*, ed.  de P. Cabañas, 1948; también Aranjuez: Editorial-Ara Iovis, 1991. 
**Vida y Purgatorio de [[San Patricio]]*, 1627.
* *Para todos exemplos morales humanos y divinos en que se tratan diversas ciencias, materias y facultades. Repartidos en los siete días de la semana y dirigidos a diferentes personas*, Huesca, 1633; otra ed.: Sevilha: Per Francisco de Lyra, amb Juan López Román, 1645. Incluent quatre
**Novèlas:
****Introducción a la semana*.
****Al cabo de los años mil*.
****El palacio encantado*.
****El piadoso bandolero*.
**Comèdias:
****El segundo Séneca de España*.
****No hay vida como la honra*.
****De un castigo dos venganzas*.
****La más constante mujer*.
**Autos sacramentales:
****El Polifemo*.
****Escanderbech*.
* *Sucessos y prodigios de amor: En ocho novelas exemplares*, Madrid : Per Luis Sanchez, 1626. Nòva ed Barcelona: F. Gutiérrez, 1957. Contenent:
***La hermosa Aurora*
***La fuerza del desengaño*
***El envidioso castigado*
***La mayor confusión*
***La villana de Pinto*
***La desgraciada amistad*
***Los primos amantes*
***La prodigiosa*
**Fama póstuma a la vida y muerte del doctor frey Lope Félix de Vega Carpio y elogios panegíricos a la inmortalidad de su nombre*, 1636.
**Primer tomo de las comedias...*, Madrid: A. Vázquez, 1635.
**Segundo tomo de las comedias...*, Madrid: Imprenta del Reino, 1638.

## Bibliografia
*VV. AA. *Diccionario de Literatura Española*, Madrid: Revista de Occidente, 1964.
*Cayetano Alberto de la Barrera y Leirado, *Catálogo bibliográfico y biográfico del teatro antiguo español*..., Madrid: Rivadeneyra, 1860.
*Javier Huerta, Emilio Peral, Héctor Urzaiz, *Teatro español de la A a la Z*, Madrid: Espasa-Calpe, 2005.
Laton

[right|thumb|250px|Dat decoratiu de laton, al costat d'exemples de [coire e zinc.]]
Lo **laton** es un aliatge de coire e zinc. Es mai dur que lo coire, es ductil e se pòt fabregar de placas primas. L'aliatge actual comencèt a èsser utilizat vers lo sègle XVI. 

Avant se nomenava *laton* quin que siá aliatge de coire, realizat amb d'estam. Es possible que lo laton dels temps antics sián fach amb de coire e estam, çò que coneissem ara coma bronze.

## Propietats
La seuna malleabilitat varia segons la seuna composicion e la temperatura, e se pòt mesclar amb d'autres substàncias, amb de quantitats minimas. Qualques tipes de lauton son malleables sonque a freg, d'autres sonque a caud, e d'autres os on pas a cap de temperatura. Totes los tipes d'aquel aliatge venon fragiles quand se caufan a una temperatura pròcha del punt de fusion.

## Obtencion
Per obtenir de laton, se mescla lo zinc amb lo coire dins un crusòl o un forn. Los lingots se laminan a freg. Las barras o placa se pòdoen laminar en barretas o se talhar en bendad capables de s'estirar-se per fabricar de fials.

## Tipes
I a fòrça menas de laton segon l'utilitzacion a qué son destinadas, Doncas lo laton a una composicion quimica diferenta. Qualques exemples:
* Laton (Cu63/Zn37): 63% de Coire + 37% de Zinc
* Laton (Cu70/Zn30): 70% de Coire + 30% de Zinc
* Laton per fabregar:
::Cu (Coire): 58,0 - 61,0%
::Pb (Plomb): 1,5 - 2,5%
::Fe (Fèrre): 0,30% (max.)
::Autres ensems: 0,50% (max.)
::Zn (Zinc): lo rèsta
* Laton per mecanizacion:
::Cu (Coire): 57,0 - 59,0%
::Pb (Plomb): 2,5 - 3,5%
::Fe (Fèrre): 0,5% (max.)
::Sn (Estam): 0,4% (max.)
::Ni (Niquèl): 0,5% (max.)
::Al (Alumini): 0,1% (max.)
::Altres ensems: 0,2% (max.)
::Zn (Zinc): la rèsta

## Vejatz tanben
L'Enfant au masculin

***L'Enfant au masculin*** [L’enfant en masculin] es un ensag de l’escrivan francés Tony Duvert, publicat en 1980 per edicions de Minuit. Amassa amb *[[Le Bon Sexe illustré]]* (1974), es l’ensag ont Tony Duvert exprimís amb mai força las siás idèas sus sexualitat e pedofilia, tèma central de la siá òbra. Es tanben un dels libres teorics de politica sexuala mai importants e radicales publicats fins uèi a l’Estat francés.

## Contengut
A *L’Enfant au masculin* Tony Duvert analisa e denóncia çò que considèra la perpetuacion d'una dominacion suls omosexuales, los pedofiles e los enfants, pas de classa ni sexuala, mas morala e de "cultura sexuala": l'"heterocracia". Un autoritarisme que seriá exercit tant per heterosexuals masculins coma femenins, parents e maires, conservadores e progressistas.

Duvert afirma que lo contacte sexual entre mainats e òmes es pas mai pels mendres qu'una relacion omosexuala, que pòt se revenir a la siá orientacion sexuala, tot en assimilant la condemna de la pedofilia a la repression de l'omosexualitat. Davant aiçò, l'escrivan defend e sollicita la reconeissença de ço que considèra lo drech natural dels mendres d'aver una vida sexuala. En aquela òbra, l'autor escriu qu'el meteis a agut companhs sexuales de sièis ans d'edat.

A travèrs del problèma de l’omosexualitat en los mendres e de la pederastia, Duvert questiona lo drech dels heterosexuales de "se reprodusir" en lor filhs. L'autentica liberacion de l'amor, del comportament e de la pensada passa, segon Duvert, per l’abolicion d'aquel drech e per la desaparicion dels heterocrates.

## Referéncias
Ilia Ilich Mechnikov

**Ilia Ilich Mechnikov** (*Илья Ильич Мечников*, n. 15 de mai de 1845 a Kharkiv, Empèri Rus - m. 16 de julhet de 1916 a París, França) foguèt un microbiologista e professor universitari rus premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina l'an 1908. 

## Biografia
Nasquèt lo 16 de mai de 1845 dins la vila de Kharkiv, situada en aqueles moments dins l'empèri Rus mas qu'uèi jorn fa partida d'Ucraïna. Estudièt las sciéncias naturalas e la zoologia a las universitats de Kharkiv e Würzburg. En 1870 foguèt nomenat professor de zoologia de l'Universitat d'Odessa, carga qu'abandonèt en 1882 per se consagrar a metre en examen la bacteriologia e la patologia. Après dirigir l'Institut Bacteriologic d'Odessa entre 1886 e 1888, s'installèt a l'Institut Pasteur de París, d'ont foguèt sosdirector en 1895. 

Moriguèt lo 16 de julhet de 1916 a la siá residéncia de París.
Ad van den Berg

**Adriaan Pieter (Ad) van den Berg** (n. Rotterdam, 18 de març de 1944) es un politic e activista pedofile neerlandés, expresident de la desapareguda associacion Martijn entre 2006 e 2011. En 2006 foguèt un dels fondators del Partit de la Caritat, la Libertat e la Diversitat (PNVD). 

Faguèt la primièra aparicion publica coma representant del PNVD lo 31 de mai de 2006, davant las camèras del programa neerlandés d'actualitat NÒVA. Van den Berg i expliquèt los objectius politics del partit, que comprenián, entre d'autres, la legalizacion de las relacions sexualas entre adults e enfants e de la pornografia infantila. Se reconeguèt coma pedofile e denoncièt qu'als Païses Basses la pedofilia es un "tabó" e rèsta "ignorada". 

A març de 2011 foguèt detengut jos cargas de possession de pornografia infantila. Lo 29 de març inicièt una cauma de fam e refusèt lo sieu tractament d'insulina en senhal de protèsta per la discriminacion dels pedofiles, segon anoncièt Martijn lo 4 d'abril a travèrs d'un comunicat de premsa. Lo 4 d'octòbre foguèt condemnat a quatre ans de preson.

## Referéncias
Tom O'Carroll

**Thomas Victor O'Carroll** (n. 1945) es un escrivan e activista pedofile de dobla nacionalitat irlandesa e britanica. Foguèt president de l'associacion Paedophile Information Exchange (PIE) e membre destacat d'International Paedophile and Child Emancipation (IPCE). Es autor dels libres *[[Paedophilia: The Radical Case]]*, un ensag ont defend la normalizacion de las relacions sexualas consentidas entre adults e mendres, e de *Michael Jackson’s Dangerous Liaisons*, ont analisa las polemicas relacions del cantaire Michael Jackson amb adolescents.

## Referéncias

## Bibliografia
* O'Carroll, Tom. *Paedophilia: The Radical Case*. Londres: Peter Owen, 1980. ISBN: 0 7206 0546 6.
* O'Carroll, Tom. *Paedophilia: The Radical Case*. Boston: Alyson Publications, 1982. 
* Toms, Carl. *Michael Jackson's Dangerous Liaisons*. Leicester: Troubador, 2010.
Oxid de fèrre

Los **oxids de fèrre** son de compausats derivat de l'oxidacion del fèrre. I a setze oxids de fèrre coneguts. Aqueles (ematita, magnetita, maghemita, ?-Fe2O3, ?-Fe2O3, Wüstite), o idroxids e oxiidroxids (goetita, lepidocrocita, akaganeita, feroxihita, ?-FeOOH, FeOOH de nauta pression, ferriidrita, bernalita, oxids verds de Fe (OH)2). Qualques uns d'aqueles oxids son utilizats en ceramica. Los oxids de fèrre, coma los oxids d'autres metals, balhan la color d'unes veires aprèp d'èsser calfats a nauta temperatura. Son tanben utilizats coma pigments. 

## Oxids de fèrre
* Oxid de fèrre (II) o oxid ferrós (FeO). La polvèra d'oxid ferrós pòt causar d'explosions perque dintran vertadièrament en combustion.
* Oxid de fèrre (III) o oxid ferric (Fe2O3). Dins lo seu estat natural es conegut coma ematita. Tanben es purificat pel seu usatge coma supòrt d'estocatge magnetic en audio e informatica. 
* Oxid de fèrre (II, III) o ixid ferrós ferric (Fe3O4). Dins lo seu estat natural es conegut coma magnetita, un mineral de color negrenc que constituís una de las fonts principalas d'obtencion de fèrre. Aquela forma d'oxid tend a se formar quand lo fèrre s'oxida jos l'aiga.

## Idroxid de fèrre
* Idroxid de fèrre (II) Fe (OH)2. Es de color verdenc. 
* Idroxid de fèrre (III) Fe (OH)3. Es de color marron escur.
* Oxiidroxid de fèrre (III) FeO(OH). Dins lo seu estat natural es conegut coma goetita. Es de color roge marronenc. Tanben se trapa dins los seguents minerals: siderogel, limonita e feroxiita, e mai existís una varianta coneguda coma lepidocrocita.

## Ligams extèrnes

* https://web.archive.org/web/20171118055115/http://www.nano-oxides.com/pdf/Fe2O3_Brochure.pdf 
* http://chemed.chem.purdue.edu/demos/demosheets/12.3.html
* https://web.archive.org/web/20120910095740/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/iron_oxide/
Oxidacion

[thumb|250px|Oxidacion del [fèrre.]]
l**'Oxidacion** es lo processus electroquimic qu'un ion o atòm perd un o mai electrons. Implica l'augmentacion de l'estat d'oxidacion. Es lo processus invèrse de la reduccion.

*Quand un ion o atòm s'oxida:
**Perd d'electrons. 
**Agís coma agent reductor. 
**Es oxidat per un agent oxidant.
**Augmenta lo seu Estat d'oxidacion.

Per exemple, lo Fèrre(II) pòt èsser oxidat en Fèrre(III): 
:Fe2+ → Fe3+ + e-

:Quand lo fèrre de l'emoglobina s'oxida, se transforma en metaemoglobina e perd la seuna capacitat de s'unir a l'oxigèn.
Cilindre (geometria)

thumb|right|Cilindre
Un **cilindre** es un còrs solid, generat a partir de la revolucion d'un rectangle, que l'axe de revolucion es un costat del rectangle. La seuna equacion en coordenades cartesianas es:

:\left(\frac{x}{a}\right)^2 + \left(\frac{y}{b}\right)^2 = 1.

Es limitat per dos plans parallèls que copan la superfícia corba generada, nomenada 
superfícia cilindrica, formant doas circumferéncias qu'an los centres respectius sus l'axe del cilindre, e que se omenan *[[basa (geometria)|basas]]*.

Lo desrotlament d'aquela superfícia corba qu'unís las doas basas es un rectangle que la basa es lo perimètre de la circumferéncia, e la nautor, o separacion entre los centres de las basas, aquela de cilindre. A 2 fàcias, 0 vertèx e 0 arèstas.

L'aira d'un cilindre es: 

:A=2{\cdot}A_{basa}+A_{lateral}=2{\cdot}\pi{\cdot}r^2+2{\cdot}\pi{\cdot}r{\cdot}h=2{\cdot}\pi{\cdot}r{\cdot}(r+h)

e lo seu volum:

:V=\pi{\cdot}r^2{\cdot}h
Tòr (geometria)

right|thumb|250px|Un tòr
En geometria, un **tòr** es una superfícia de revolucion generada per un cercle que vira a l'entorn d'un axe coplanari a aquel. Es un cas particular del toroíd, que la trajectòria del cercle es tanben circulara. D'autre costat, l'esfèra es un cas particular de tòr, obtinguda quand l'axe de rotacion es un diàmetre del cercle.

Se l'axe de rotacion interseca pas lo cercle, lo tòr a un clòt al centre e s'assembla a un anèl. L'autre cas, quand l'axe de rotacion es una còrda del cercle, produch una mena d'esfèra esclafat semblant a un coussin redond. 

Segon una definicion mai larga, lo generator del tòr deu pas èsser necessàriament un cercle, mas tanben pòt èsser una ellipsa o quina que siá mai corba conica.

## Etimologia
Lo mot deriva de *torus*, mot latin que designava un coissin d'aquela forma. 

## Geometria
thumb|Representacion diedrica d'un tòr.

Parametricament, un tòr se pòt definir per:
:x(u, v) = (R + r\cos{v}) \cos{u} \, 
:y(u, v) = (R + r \cos{v}) \sin{u} \, 
:z(u, v) = r \sin{v} \, 

onte 
:*u*, *v* ∈ [0, 2π], 
:*R* es la distància dempuèi lo centre del tube al centre del tòr, 
:*r* es lo radi del tube.

L'equacion en coordenadas cartesianas per un tòr azimutalament simetric al respècte a l'axe z es
:\left(R - \sqrt{x^2 + y^2}\right)^2 + z^2 = r^2

L'aira de la superfícia e lo volum interior d'aquel tòr son donadas per

:A = 4\pi^2 Rr = \left( 2\pi r \right) \left( 2 \pi R \right) \,
:V = 2\pi^2R r^2 = \left( \pi r^2 \right) \left( 2\pi R \right). \,
Piramida

thumb|right|Piramida quadrangulara

Una **piramida** es un polièdre format per una basa que pòt èsser quin que siá tipe de poligòn e tres o mai fàcias que son triangles amb un vertèx comun. 

Se s'indica pas lo contrari, se compren que la basa es un carrat. Lo tetraèdre regular, un dels solids platonics, es una piramida triangulara.

Lo volum d'una piramida es V = \frac{1}{3} Ah, onte *A* es l'aira de la basa e *h* la nautor dempuèi de la basa fins al vertèx superior.

## Piramidas amb de fàcias poligonalas

Se totas las fàcias son de poligòns regulars, la basa de la piramida pòt èsser un poligòn regular de 3, 4 o 5 costats:

Lo centre geometric d'una piramida carrada es localizat sur l'axe de simetria, a un quart de la basa cap al vertèx.