open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lengas bora-witotoanas

Las **lengas bora-witotoanas** son una familha de lengas amerindianas parladas en Amazonia, al Peró e en Colómbia, en America del Sud.

## Classificacion
La familha bora-witotoana, per Aschmann, acampa dos grops de lengas, lo bora-muinane e lo witoto, qu'èran ancianament vistas coma doas familhas pas aparentadas. Aschmann considera que lo witoto es partejat en tres lengas, lo nɨpode, lo murui e lo mɨnɨca. Per Seifart, lo witoto es una lenga constituida de quatre dialèctes.
*grop bora-muinane:
** bora amb lo miraña
** muinane
*grop ocaina-witoto:
**ocaina
**sosgrop witoto:
***witoto nɨpode
***witoto mɨnɨca
***witoto murui
***witoto mɨca
*nonuya

## Validitat de la familha
Seifart estima que la parentat perpausada per Aschmann entre lo bora-muinane e l'ocaina-witoto es pas provada. Se los dos grop pareisson aver un vocabulari basic comun, Seifart tròba pas de ligams dins la morfologia gramaticala de las lengas 

## Referéncias


## Fonts
*  Willem F. H. Adelaar, Pieter C. Muysken, 2004, *The Languages of the Andes*, segonda edicion 2007, Cambridge Language Surveys, Cambridge, Cambridge University Press 
*  Richard P. Aschmann, 1993, *Proto-Witotoan*, Dallas, Summer Institute of Linguistics 
*  Frank Seifart, 2007, *The Prehistory of Nominal Classification in Witotoan Languages*, International Journal of American Linguistics, 73:4, p. 411-445.
Ciorbă

drecha|vinheta|250x250px|''Ciorbă de legume''s
drecha|vinheta|250x250px|''Ciorbă de cartofi'' (pompiras / pomas de terra).
drecha|vinheta|250x250px|''Ciorbă de sfeclă'' emb de la crema frescha
La ***ciorbă*** (*chòrba* foneticament)es 'na sopa tipica daus Balcans, qui se caracterisa per un gost acidi, degut a 'na basa de son de blat fermentat 'pelat *borș*, o enquera de vinagre, de jus de citron o de jus de chocrota.

L'etimologia deu mot *ciorbă* es la mesma que la deu mot passat dins lu lexic francés *chorba* e ven de la periòda otomana. Las *ciorbas* contenen generalament de la vianda (pòrc, vedeu, anheu, polet, canard, e autras) deus legumes (v-onhon, 'lissa, racina, celeri, pompira, pebron, tomata e autres), de las erbas aromaticas (celeri sauvatge, cerfuelh, anet, estragon, fuelhas de celeri…).
Taxis de Nòva York

[vinheta|270x270px|Una [Ford Crown Victoria dels taxis de Nòva York.]]
Los **taxis de Nòva York**, ambe lor carroçariá jaune distintiva, son una icòna largament reconeguda de la vila de Nòva York.

## Istòria

### Origina de la color jauna
L'origina d'aquesta coulor remonta a 1915, annada pendent la quala l'entrepreneire John Daniel Hertz (1879-1961) fondèt una societat de gestion de pargue de taxis a Chicago, la Yellow Cab Company, qu'establiguèt per la seguida dins las principalas vilas americanas, dont Nòva York.

John D. Hertz fa la causida del jaune per sos taxis a la seguida de la lectura d'un estudi de l'Universitat de Chicago, avançant qu'aquesta color seriá la mai visible de luènh. Una lei votada en 1967 impausèt a totes los *Medallion taxis*, nom donat als taxis aprovats, una carroçariá de color jaune.

## Nòtas e referéncias



## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Taxi
* Nòva York
* Transpòrt a Nòva York

### Ligams extèrnes

*  Site oficial de la *Taxi and Limousine Commission* de la vila de Nòva York
CROUS

drecha|sens_quadre|140x140px
En França, los **CROUS**, sigla de **Centre Regional de las Òbras Universitàrias e eScolaras** (en francés : *Centre Régional des Œuvres Universitaires et Scolaires*), son d'establiments publics a caractèr administratiu cargats principalament de l'ajuda sociala, de l'acuèlh dels estudiants internacionals, del lotjament pels estudiants, de la restauracion universitària e de la vida culturala estudianta.

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Lotjament estudiant en França
* Restaurant universitari
* CNOUS
* Organizacion de representacion estudianta
* Contribucion a la vida estudianta e de campus

### Ligams extèrnes

*  etudiant.gouv.fr
Taxi

[vinheta|[Taxi en França]]
Lo **taxi** es un veïcul automobil terrèstre privat, conduch per un menaire e destinat al transpòrt pagant de passatgièrs e de lors bagatges, de pòrta en pòrta, contràriament als transpòrts en comun que transporta los passatgièrs entre de punts predeterminats (estacions de mètro, estacions de tramvai, arrèsts de bus, garas ferroviària).

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Estacion de taxis
* Menaire de taxi
* Taximètre
* Taxis en França
* Malhums notables :
** Taxis de Hong Kong
** Taxis de Nòva York
** Taxis parisencs
* Uber
Lengas zaparoanas

Las **lengas zaparoanas** son una familha de lengas amerindianas parladas al Peró e en Eqüator, en America del Sud.

## Classificacion
Las lengas zaparoanas son: 
*andoa
*arabela
*cahuarano
*iquito
*záparo

D'autras lengas atudadas èran parladas en Eqüador, per exemple lo gae, l'oa, lo coronado.

## Referéncias


## Fonts
*  Willem F. H. Adelaar, Pieter C. Muysken, 2004, *The Languages of the Andes*, segonda edicion 2007, Cambridge Language Surveys, Cambridge, Cambridge University Press
Tolosa (cançon)

***Tolosa***, publicada inicialament amb lo títol ***Ò Tolosa***, es una celèbra cançon de Claudi Nogaròu, pareguda en abril de 1967 sus un 45 torns editat pel label Philips. Lo cantaire ne faguèt un important e personal omenatge a sa vila nadala, Tolosa.

## Istoric de la cançon
Claudi Nogaròu, qu'a passat una enfança e una adolescéncia dificila a Tolosa, decidiguèt d'escriure aquesta cançon a un moment de sa vida . La primièra version de la cançon, escricha a son domicili de París, es donca relativament dura e es en discutissent ambe sa segonda esposa , Odette, que decidiguèt de ne far un  per citar los mots de sa femna. Lo tèxt, que mescla a l'encòp d'elements del patrimòni material e immaterial de la vila, repren dins son refranh las paraulas de *[[La Tolosenca]]* escricha en occitan per Lucian Mengaud en 1845 :




Canal du midi toulouse demoiselles.JPG|L'« aiga verda del Canal del Miègjorn ».
Minimes toulousaine 01.JPG|E la « teula roja dels Minimes ».
Violettes1040056.png|La « violéncia de las violetas ».
Toulouse by night with Basilique Saint-Sernin.jpg|La « glèisa Sant Sarnin illumina lo ser »


Rue de Toulouse.JPG|lo « pavat de la ciutat gascona »
Toulouse Capitole Night Wikimedia Commons.jpg|« aicí lo Capitòli »
Aérogare LFBO 2016.jpg|« A Blanhac los avions… »
Toulouse roofs.jpg|e lo « pecic de teulas »

## Nòtas e referéncias
Canton de Bèumont de Lomanha

Lo **canton de Bèumont de Lomanha** es ua division administrativa de Gasconha, venguda dempuèi 2015 sonque circonscripcion electorala, situada dens l'arrondiment dels Sarrasins, lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Dempuèi 2015, lo canton navèth de Bèumont de Lomanha compren 32 comunas, totas las deu canton precedent e autas 14 comunas, vengudas deus cantons de Montuèg (2), Sent Micolau de la Grava (10) e Verdun de Garona (2). Lo burèu centralizator es Bèumont de Lomanha. La lenga autoctòna deu canton d'origina es l'occitan gascon, dens sa varianta orientala, dambe fenomèns de transicion cap au lengadocian (vocalizacion frequenta de *s* dau plurau : [laj'bakɔs], enonciatius pas totjorn presents). La composicion de 2015 conten comunas lengadocianas, lingüisticament e quauques còps istoricament.

**NB. Per rasons tecnicas, ua partida de las informacions de l'Infobox son las de la situacion d'abans 2015.**

## Composicion abans 2015

## Composicion a partir de 2015

### Canton de Bèumont de Lomanha
Las 18 comunas.

### Canton de Montuèg
* Escatalens;
* Sent Porquièr.

### Canton de Sent Micolau de la Grava
* Angevila;
* Castèlferrús;
* Còrdas;
* Coturas;
* Fajòlas;
* Garganvilar;
* La Borgada;
* La Fita;
* Montaïn;
* Sent Arromèc.

### Canton de Verdun de Garona
* Borèth;
* Combarogèr.

## Istòria
Lo canton se creè en 1790 dens lo districte de Granada de la Hauta Garona.

En 1801, lo canton de Bèumont estó conservat .

A las eleccions departamentaus deu 22 de març de 2015, en aplicacion deu decret n° 2014-273 deu 27 de heurèr de 2014, lo canton estó conservat e agrandit .

## Véser tanben
* Tarn e Garona
* Arrondiments de Tarn e Garona
* Comunas de Tarn e Garona

## Nòtas


## Nòtas
Lengas chocó

Las **lengas chocó** son una familha de lengas amerindianas de lengas parladas al Colómbia, en Eqüator e al Panamà.

## Classificacion

Segon Herrera, que seguís Loewen (1969) e Mortensen (1999), la classificacion de las lengas chocó es

*wounaan o waunana, noamana
*grop emberà
**sosgrop emberà del nòrd
***emberà catío
***emberà darien 
**sosgrop emberà del sud
***emberà chamí 
***emberà tadó o emberà basurudó
***emberà baudó
***epena saija o saija, epena pedée

## Referéncias


## Fonts
*  Esther Z. Herrera, 2002, *Las estructuras fonéticas de la lengua emberá*, dins Crevels, Mily et Simon van de Kerke, Sérgio Meira, Hein van der Voort (editors), *Current Studies on South American Languages, Indigenous Languages of Latin America 3*, p. 111-126, Lèida, CNWS 
*  Classificacion dins Glottolog
Malínky

**Malínky** es una comuna morava. Es dins l’arrondiment comunal de Bučovice e la region de Moràvia del Sud, dins la Republica chèca. Es tanben del districte estatistic de Vyškov. Confronta amb Kunkovice al Nòrd, Lísky al Nòrd Èst, Chvalnov e Kožušice a l'Èst, Střílky e Lískovec al Sud Èst, Dvorek, Blišice, Koryčany e Mouchnice al Sud, Nemotice e Snovídky al Sud Oèst, Brankovice a l'Oèst, Komorov, Chvalkovice e Nemochovice al Nòrd Oèst. 

La comuna es atestada en 1408. Lo primièr nom oficial de la comuna, en alemand, èra *Malinek* o *Mallinek*. Lo nom chèc foguèt longtemps escrich Malinky amb una sillaba mejana corta, que significa "pichonas fragostas" en chèc, e qu'explica l'escut (e la bandièra) cantaire.

La comuna foguèt sempre del districte de Vyškov, levat entre 1950 e 1961 qu'èra del districte de Bučovice. Es dins la region de Moràvia del Sud dempuèi la creacion de las regions en 1960. Dempuèi la creacion dels arrondiments comunals, es de l'arrondiment comunal de Bučovice.

Postalament, Malínky es restacada a Nesovice (l’adreça de la comuna es Malínky 75, 68333 Nesovice).

La capela de la Santa Trinitat de Malínky depend de la parròquia catolica de Sant Miquèl de Brankovice. 

La comuna aviá 137 abitants al recensament de 2016 e 143 lo 1èr de genièr de 2019.

## Referéncias
Lengas mosetenanas

Las **lengas mosetenanas** son una pichona familha de lengas amerindianas parladas en Bolívia. 

## Classificacion
La classificacion intèrna del mosetenan es discutida. Lo moseten e lo chimane son sovent presentats coma dos dialèctes d'una meteissa lenga. Sakel (2002) los presenta coma una lenga unica. Per Sakel (2011), son doas lengas pròchas mas distinctas. Aquèla vista, per Sakel, s'apeva tamben sus lo fach que Mosetens e Chimanes se considèran coma dos pòbles diferents.

Las doas lengas son:
*moseten 
*chimane

## Referéncias


## Fonts
*  Willem F. H. Adelaar, Pieter C. Muysken, 2004, *The Languages of the Andes*, segonda edicion 2007, Cambridge Language Surveys, Cambridge, Cambridge University Press 
*  Jeanette Sakel, 2002, *Gender Agreement in Mosetén*, dins Crevels, Mily et Simon van de Kerke, Sérgio Meira, Hein van der Voort (editors): Current Studies on South American Languages, Indigenous Languages of Latin America 3, p. 287-305, Lèida, CNWS 
*  Jeanette Sakel, 2011, *Mosetén and Chimane Argument Coding: A Layered System*, International Journal of American Linguistics 77:4, p. 537-558.
Lengas jirajaranas

Las **lengas jirajaranas** son una pichona familha de lengas amerindianas parladas en Colómbia. 

Las lengas son totas atudadas.

## Classificacion

Las tres lengas jirajaranas son:
*jirajara 
*ayamán
*gayón 

Los pòbles jirajarans an sufèrt durament a l'epoca de la conquèsta espanhòla, mas an subreviscut. An quitat de parlar lors lengas al començament del sègle XX.

## Referéncias


## Fonts
*  Willem F. H. Adelaar, Pieter C. Muysken, 2004, *The Languages of the Andes*, segonda edicion 2007, Cambridge Language Surveys, Cambridge, Cambridge University Press
Brigada de sapaires-pompièrs de París

[vinheta|280x280px|Los pompièrs de París, en tenguda de fuòc (ancian e novèl modèl), sus la [plaça de l'Opèra lo 12 de genièr de 2019.]]
La **brigada de sapaires-pompièrs de París** (**BSPP**), familiarament apelada **la Brigada**, es una unitat del engèni de l'Armada de Tèrra francesa, plaçada jos l'autoritat del prefècte de polícia de París.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Pompièr
* Batalhon de marins-pompièrs de Marselha

### Ligams extèrnes

*  Site oficial
Lengas barbacoanas

Las **lengas barbacoanas** son una familha de lengas amerindianas de lengas parladas al Colómbia e en Eqüator.

## Classificacion

La classificacion de las lengas barbacoanas es:
*grop barbacoan del nòrd
**awa pit o cuaiquer
**sosgrop guambiano-totoró
***guambiano 
***totoró
*grop barbacoan del sud
*cayapa o cha'palaachi
*tsafiqui o colorado

## Referéncias


## Fonts
*  Willem F. H. Adelaar, Pieter C. Muysken, 2004, *The Languages of the Andes*, segonda edicion 2007, Cambridge Language Surveys, Cambridge, Cambridge University Press 
*  Timothy Jowan Curnow ,Anthony J. Liddicoat, 1998, *The Barbacoan Languages of Colombia and Ecuador*, Anthropological Linguistics, 40:3, p. 384-408.
Lengas guahibanas

Las **lengas guahibanas** son una familha de lengas amerindianas parladas en Colómbia e al Veneçuèla. 

## Classificacion

Las quatre lengas guahibanas son:
*cuiba 
*guayabero
*macaguan o jitnu, hitnü
*sikuani o guahibo, hiwi (dialèctes: amorúa, chiricoa, masiguare, tsiripu)

## Referéncias


## Fonts
*  Willem F. H. Adelaar, Pieter C. Muysken, 2004, *The Languages of the Andes*, segonda edicion 2007, Cambridge Language Surveys, Cambridge, Cambridge University Press
Lengas peba-yaguanas

Las **lengas peba-yaguanas** son una pichona familha de lengas amerindas parladas  en Amazonia, al Peró e en Bolívia.

## Classificacion
La classificacion de las lengas peba-yaguanas es :

*yagua 
*peba
*yameo

Lo peba e lo yameo son atudats.

## Reférencias


## Fonts
*  Willem F. H. Adelaar, Pieter C. Muysken, 2004, *The Languages of the Andes*, segonda edicion 2007, Cambridge Language Surveys, Cambridge, Cambridge University Press 
*  Doris L. Payne, 2007, *Source of the Yagua Nominal Classification System*, International Journal of American Linguistics]], 73:4, p. 447-474.
Lengas cholonanas

Las **lengas cholonanas** son una pichona familha de lengas amerindianas parladas  en Amazonia, al Peró.

## Classificacion
La classificacion de las lengas cholonanas es :
*cholon 
*hibito

Las doas lengas son atudadas.

## Reférencias


## Fonts
*  Willem F. H. Adelaar, Pieter C. Muysken, 2004, *The Languages of the Andes*, segonda edicion 2007, Cambridge Language Surveys, Cambridge, Cambridge University Press 
*  Astrid Alexander-Bakkerus, 2002, *Nominal Morphophonological Processes Observed in Pedro de la mata's *Arte de la lengua Cholona* (1748)*, dins Crevels, Mily et Simon van de Kerke, Sérgio Meira, Hein van der Voort (editors): Current Studies on South American Languages, Indigenous Languages of Latin America 3, p. 103-110, Lèida, CNWS
Lengas mongòlas

Las **lengas mongòlas** son una familha de lengas parladas en Asia Orientala e Nòrd-Orientala aitala coma en Euròpa Centrala, principalament en Mongolia e Boriàtia. 

## Classificacion
thumb|right|267x267px|Distribucion de las lengas mongòlas
Las lengas mongòlas son:
*dagor
*grop mongòl oriental
**khamnigan
**sosgrop khalkha-oirat
***sosgrop khalkha-boriat 
****boriat
****mongòl e mongòl de China
****oirat e calmoc
*moghol
*grop mongòl periferic 
**iogor de l'èst o shira iogor
**sosgrop shirongòl 
***sosgrop baoanic 
****bonan
****dongxiang
****kangjia
***monguòr o tu, e mangghuer
*quitan

## Referéncias
Oirat

L**'oirat** (ᡆᡕᡅᠷᠠᡑ ᡘᡄᠯᡄᠨ, *oirad kelen*) es una lenga apartenent a la familha de lengas mongòla. Es parlat per mai de 2 milions de personas en Mongolia, país que n'es la lenga oficiala jol nom de *khalkha*, mas tanben en China (3 milions), e en Russia (boriats e calmocs). Lo nombre total de locutors es avalorat a mai de 6 milions.

## Dialèctes

Los dialèctes oirats son :
* dins l'oèst de la Mongolia, l'uriankhai, lo khoton, lo mingat, lo dzakhachin que subisson l'influéncia del khalkha, la lenga oficiala del país 
* en China, dans la region de Dzongaria situat al Xinjiang: lo torgut, lo dörbet, l'ööld e lo khoshut 
* d'autres dialèctes sont parlats al Qinghai, per de grops mongòls que s'apèlan mongòls deed (*mongγol degedü*) o khoshut: lo waisi, lo mongòl de Kokonor, lo mongòl de Henan  
* A l'oèst son parlats lo calmoc, en Russia, e lo calmoc d'Issyk-Kol, al Quirguizstan.
Unes dialèctes mongòls tenen de traches oirats :
* al Heilongjiang, l'ikh-mingat a una fonetica pròcha de l'oirat 
* en Mongolia Interiora, l'alasha es un dialècte intermediari amb lo mongòl.
Bandièra de Marselha

vinheta|Bandièra de Marselha.
La **bandièra de Marselha** es blanc a la crotz d'azur. Adoptat coma pabalhon au cors dau Edat Mejana, a la particularitat d'èsser a l'origina dei armas de la vila e pas l'invèrs.

## Galariá

Hôtel de Ville de Marseille janvier 2017.jpg|La bandièra de Marselha, ambe lei bandièras francesa, europèa e provençala, sus la façada de l'ostau de vila. 
Drapeaux au parc Chanot.jpg|La bandièra de Marselha au pargue Chanot.
La Cathédrale Sainte-Marie-Majeure de Marseille - panoramio (2).jpg|La bandièra au sen de la Major.


## Veire tanben

### Articles ligats

* Marselha
Prussian ancian

Lo **prussian ancian** es una lenga baltica  parlada en Prussia orientala. La lenga es venida atudada al començament del sègle XVIII e fuguèt remplaçada per l'alemand e lo bas alemand.

## Classificacion

Lo prussian ancian es una de las tres lengas balticas amb lo lituanian e lo leton qu'an subreviscut fins uèi. 

## Vocabulari
Formas eissidas del diccionari de Mažiulis, amb la prononciacion resconstruida per aquèl.

*ausis (*ausis) m. : aur
*anxdris (*ankstirs) m. : vipèr
*kelan (*kelan) n. : ròda
*nabis (*nabīs) m. : embonilh
*sealtmeno (*zēltmenɔ) f. : auriòl
*seydis (*zeidis) m. : mur
*woble (*(v)ɔˑblē) f. : poma
*wobsdus (*(v)ɔˑbzdus) m. : tais
*wobse (*vapsē) f. : vèspa 

## Referéncias
Bandièra d'Occitània

La **bandièra d'Occitània** representa la region culturala e istorica nomenada Occitània. Dempuèi 2016, existís d'un autre costat una region administrativa nomenada Occitània qu'arbora sa pròpria bandièra.

## Bandièra de la region istorica e culturala
La bandièra de la region istorica existís jos doas variantas tradicionalas:
* una varianta sens estela, largament utilizada. Es la varianta utilizada oficialament per la vila de Montpelhièr.
* una varianta ambe l'estala de las sèt brancas, destinada a establir una distincion ambe la bandièra del Lengadòc. Es la varianta utilizada oficialament per la vila d'Agen e las comunas occitanas d'Itàlia.

Fichièr:Flag of Occitania (with star).svg|Bandièra d’Occitània (ambe l'estela)Ratio: 2:3
Fichièr:Flag of Occitania.svg| Bandièra d’Occitània (sens l'estela)Ratio: 2:3

Dins las valadas occitanas d'Itàlia, en aplicacion de la lei 482-99 sus la proteccion de las minoritats lingüisticas, de nombrosas comunas organizan una ceremonia a l'entorn de la pausa de la bandièra occitana suls bastiments oficials. Un tèxt es legit en occitan e en italian, explicant los motius de la ceremonia puèi la bandièra es montada al son del *[[Se canta]]*. Aquesta ceremonia s'es desrotlada pel primier còp en França, dins lo vilatge daufinés de Baratier, lo 19 de novembre de 2006. Dins la region Piemont, aqueste usatge a estat oficializat en 2007 per l’ensemble de las minoritats istoricas per una lei regionala.

De variacions de la bandièra son utilizadas per de grops politics, notadament una varianta ambe l'estala de las sèt brancas, e a l'opausat la fauç e lo martèl. Aquesta es utilizada per entitats comunistas occitanas, talas coma Combat proletari, Libertat e Occitània arroja, e l'estelada eccitana que se garda sonque l'estela.


Fichièr:País occitans arrois - drapèu.png|Bandièra comunista dels País occitans (ambe l'estela, la fauç e lo martèth) Ratio: 2:3
Estelada Occitana.svg|L'estelada occitana, bandièra d'esquèrra utilizada per l’ODPO-FPRORatio: 2:3


## Nòtas e referéncias



## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Lista de las bandièras e dels blasons dels territòris occitans
Lengas nubianas

Las lengas nubianas son un sosgrop de las lengas sodanicas de l'èst, un grop de las lengas nilosaharianas.

## Classification
*nubian ancian‎
*nobiin
*midob
*abu jinuk
*birgid
*dongolawi‎
*kadaru‎
*karko
*kenzi
*tabaq
*tagle‎
*uncu
Lengas dajo

Las **lengas dajo** son un sosgrop de las lengas sodanicas de l'èst, un grop de las lengas nilosaharianas.

## Classification
*caning o shatt
*dajo
*liguri‎
*nyala
*sila
*nyalgulgule‎
Mineralogia

[thumb|right|[Fotografia d'un cristau de qüars.]]

La mineralogia es una branca de la geologia que son objectiu es de recensar lei mineraus, de lei descriure e d'estudiar sei proprietats e sei condicions de formacion. Fòrça anciana, es una disciplina apareguda amb lei premierei listas de mineraus establits dins de tèxtes antics. Uei, es fòrça utilizada dins lo quadre de la prospeccion e per la cèrca d'aplicacions en sciéncia dei materiaus. Per aquò, necessita l'usatge de tecnicas avançadas afin de determinar l'estructura dei mineraus (cristallografia, difraccion X, sciéncia dei materiaus...). En certanei cas, permet tanben d'imaginar d'assemblatges novèus gràcias a de simulacions informaticas.

## Liames intèrnes

* Geologia.
* Minerau.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Sismologia

[thumb|right|[Fotografia d'una vila chilena destrucha per un tèrratrem en 1960.]]

La **sismologia** es una branca de la geologia que son objectiu es l'estudi dei tèrratrems, dei movements dau sòu e de la propagacion deis ondas a l'interior de la Tèrra. Es devesida entre plusors sosdisciplinas que son centrats sus la cèrca dei mecanismes a l'origina dei tèrratrems (sismogenèsi), sus l'estudi deis estructuras tectonicas (sismotectonica), sus l'exploracion dei jaç prefonds de la Tèrra (sismoexploracion) ò sus l'estudi de son estructura globala (sismologia generala). 

## Liames intèrnes

* Geodinamica.
* Geologia.
* Tèrratrem.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
E (nombre)

Lo nombre **e** (tanben dich **nombre d'Euler** ò **constanta de Neper**) es una constanta matematica fòrça importanta qu'es la basa dei logaritmes neperians, es a dire lo nombre definit per ln(e) = 1. Sa valor es environ egala a 2,71828.

## Liames intèrnes

* Foncion exponenciala.
* Logaritme neperian.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Moneda fiduciària

[thumb|right|[Fotografia de divèrsei bilhets de banca.]]

La **moneda fiduciària** (dau latin : *fiducia*, fisança) es la moneda que sa valor es fondada sus la fisança acordada a son emetor car sa valor nominala es superiora a sa valor intrinsèca. Per exemple, es lo cas dei bilhets de banca actuaus que sa valor es assegurada per una banca centrala. Aqueu tipe de moneda apareguèt en Asia a la fin dau sègle X amb lei *[[jiaozis]]* chinés e en Euròpa a partir dau sègle XVII. Amb lo renfòrçament dei poders economics deis Estats, son usatge se generalizèt pauc a pauc e la moneda fiduciària remplacèt lentament la moneda metallica que sa valor correspondiá a la quantitat de metaus preciós contenguts dins la pèça ò lo lingòt. Uei, fòrma una partida importanta dei cambis monetaris de la vida vidanta.

## Liames intèrnes

* Moneda escripturala.
* Moneda marchanda.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Unitat de còmpte

En economia, una **unitat de còmpte** es una unitat estandardizada que permet de mesurar la valor dei cambis e lei resèrvas de bens, de servicis ò d'actius. Es una dei tres foncions economicas de la moneda.

## Liames intèrnes

* Moneda.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Banca centrala

Una **banca centrala** es una institucion estatala cargada d'aplicar la politica monetària d'aquel estat. Son ròtle varia donc segon lei país mai sei missions son sovent d'assegurar l'emission de la moneda fiduciària, de susvelhar lo foncionament dei mercats financiers, d'assegurar lo respècte dei reglementacions financieras e de tenir lo ròtle de prestaire de darrier ressòrt dins lo cas d'una crisi economica majora.

## Liames intèrnes

* Moneda.
* Moneda fiduciària.
* Taus d'escòmpte.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Lista daus comtes de Perigòrd

"**Comte de Perigòrd**" es un títol de noblesa dins la pairia de França, primièrament creat per Emenon, qu'èra ja comte de Peitieus e d'Engoleime. Lo títol es estat fòrça probablament decernit a Perigòrd en 845 per Pepin I d'Aquitània coma una recompensa per lor combat comun contra Loís lo Piós. Lo títol pren son nom dau Perigòrd, e lo sètge istoric daus comtes de Perigòrd èra Periguers.

Los comtes de Perigòrd son listats çai-jos.

## Lista daus comtes de Perigòrd

### [[Ostau de Talhafèr]] (nom supausat)

### Ostau de Charós, devengut [[Ostau de Taleirand]] (nom supausat)

drecha|vinheta|170x170px|Lo contra-sagèl d'Elias VI de Perigòrd
drecha|vinheta|170x170px|Lo sagèl d'Elias VI de Perigòrd

### [[Ostau d'Orleans]]
* 1400-1407: Loís I d'Orleans (1372-1407), comte de Perigòrd , duc d'Orleans, fraire dau rei Charles VI.
* 1407-1437: Joan I d'Orleans (1399-1467), comte de Perigòrd, son filh. Vend lo Comtat de Perigòrd a Jean de Châtillon.

### [[Ostau de Châtillon]]

### [[Ostau de Labrit]]
* 1481-1516: Joan III de Labrit (1469-1516), comte de Perigòrd, egalament rei de Navarra, filh de Francesa de Châtillon.
* 1516-1555: Enric II de Labrit (1503-1555), comte de Perigòrd, egalament rei de Navarra, son filh.
* 1555-1572: Joana III de Labrit (1528-1572), comtessa de Perigòrd, egalament reina de Navarra, sa filha.

### [[Ostau de Borbon]]
* 1572-1584: Enric de Borbon (1553-1610), comte de Perigòrd, egalament rei de Navarra, fils de Joana III de Labrit. Ven en 1589 lo rei de França.
* 1584-1604: Catarina de Borbon (1559-1604), darrièra comtessa de Perigòrd, sa sòr.

## Nòtas e referéncias

## Bibliografia

## Veire tanben

### Liams extèrnes
Centrala nucleara de Cruàs

La **centrala nucleara de Cruàs-Mèissa** es una centrala nucleara que foguèt inaugurada en 1984-1985 dins las comunas de Cruàs e de Mèissa en Ardecha en riba de Ròse entre Valença ( en amont) e Montelaimar ( en aval). La centrala es situada a  al nòrd de la centrala nucleara de Tricastin.

## Caracteristicas

La centrala nucleara de Cruàs-Mèissa es dotada de 4 reactors nuclears de 900 MW, siá un total de 3 600 MW. La construccion comencèt en 1976 e las mesas en servici se faguèron en 1984 e 1985. Aquela centrala representa en mejana 4 a 5 % de la produccion francesa, siá 40 % dels besonhs annadièrs de l'anciana region Ròse-Aups.
Lengas formosanas

thumb|Las lengas formosanas.
Las **lengas formosanas** son las lengas austronesianas parladas sus l'illa de Formosa, l'actuala Taiwan.

## Terminologia
Aquèlas lengas son pas una branca de la familha austronesiana, mas plusiors. Los lingüistas discutan sus lo nombre de brancas que forman. Al contrari i a unanimitat que se son separat del austronesian abans la formacion de las lengas malaiopolinesianas. Alaidonc son de brancas de primièr nivèl de la familha austronesiana.

De mai, lo yami parlat sus l'illa Orchid qu'es part de Taiwan es sovent inclús dins las lengas formosanas tot ben que faga part del las lengas batanicas, un grop de lengas malaiopolinesianas.

## Lengas
*amis, dialèctes: 'amisay a pangcah, siwkolan, pasawalian, farangaw, palidaw
*atayal, dialèctes squliq, skikun, ts'ole', ci'uli, mayrinax, plngawan
*bunun, dialèctes: takitudu, takibakha, takivatan, takbanuaz, isbukun
*kanakanabu
*kavalan
*paiwan
*puyuma, dialèctes puyuma, katratripul, ulivelivek, kasavakan
*rukai, dialèctes: ngudradrekay, taromak Drekay, teldreka, thakongadavane, 'oponoho
*saaroa
*saisiyat
*sakizaya
*seediq, dialèctes: tgdaya, toda, truku
*thao
*tsou

A aquèla lista cal apondre las lengas mòrtas:
*basay 
*ketagalan 
*babuza 
*taokas 
*favorlang 
*papora 
*hoanya 
*taivoan 
*pazeh 
*siraya
*makatao
Centrala nucleara de Golfuèg

La **centrala nucleara de Golfuèg** es implantada disn la comuna de Golfuèg dins lo departament de Tarn e Garona en region Occitània, en riba de Garona e en aval del jonhent de Tarn entre Tolosa (75km en amont), Agen (20km en aval), Montalban (40km à l'oèst) e Valença d'Agen (à 2.5 km del centre vila). Produtz d'electricitat a partir de l'energia desgatjada per la fission nucleara de l'urani.

## Presentacion

* Lo CNPE (centre nuclear de produccion d'electricitat) de Golfuèg, d'una superfícia de 200 ectaras, ten dos reactor nuclear d'aiga pressurizada (REP) de  de nivèl P'4. Foguèron mes en servici respectivament en 1991 e 1994. La centrala es equipada de doas torres Torre de refrejament-torres de refrejament (una per cada reactor) qu'asseguran un circuit de refrejament mièg-tancat per caduna de las unitats de produccion. Aquelas torres de refrejament son las pus nautas d'Euròpa ( de naut). Lo pompatge en Garoa servís per compensar l'evaporacion dels aeroerefrigerants e a refrejar de circuits auxiliaris de seguretat o de supòrt a la produccion.

* En 2013, lo site  produguèt 19,2 miliards de kWh (19,2 TWh). La centrala de Golfuèg emplega 939 personas quotidianament (739 salariats EDF e 200 prestataris).

## Referéncias
Centrala nucleara de Tricastin

La **centrale nucleaira de Tricastin** se situa dins la comuna de Sant Pau de Tricastin, a  de Pèiralata,  al sud de Montelaimar e  al nòrd d'Avinhon. Es la tresena pus anciana centrala del pargue nuclear francés.

## Istoric
La centrala nucleara de Tricastin foguèt bastida en 1974, e mesa en servici en 1980 (T1 & T2) e 1981 (T3 & T4). Comprend quatre reactors d'aiga pressurizada (REP) de  cadun, siá una poténcia totala de  per la centrala. La superfícia del site es de . 

Lo refrejament de la centrala es assegurat per l'aiga del Canal de Donsèra-Mondragon. Lo combustible nuclear nòu arriba per transpòrt rotièr jos forma d'assemblatges fabricats, entre autres, a la FBFC. Lo combustible usat es entrepausat en piscina de refrejament pendent quelques meses, abans d'èsser expediat en tren a l'Usina de retractament de la Hague.

Sa proximitat amb de sites aquatics coma lo Ròse o la Gafièra, lo riu que travèrsa lo site de Tricastin. l'expausa als risques d’aigat.

La centrala produtz cada an aperaquí , siá 6 % de la produccion electrica francesa. L'usina vesina d'enriquiment Eurodif, qu'es uèi a èsser desmantelada, consomava aperaquí  per an, siá aperaquí los dos-terces de la produccion de la centrala. Aquela proximitat permetiá de limitar las perdas degudas al transpòrt de l'electricitat.
## Referéncias
Lengas bahnaricas

Las **lengas bahnaricas** son un dels grops de las lengas austroasiaticas parladas en Asia del Sud-Èst.

## Classificacion

La classificacion de las lengas bahnaricas es:
*grop bahnaric 
*alak
*cua
**sosgrop bahnaric del nòrd
**sosgrop hre-sedang-todrah-monam 
***sosgrop bonam-monam 
****bahnar
****monom
***sosgrop hre-sedang 
****hre
****rengao
****sedang
****todrah
****katua
***sosgrop kayong-jeh-halang 
****sosgrop jeh-halang 
*****halang
*****jeh
****kayong
****halang doan
***sosgrop lamamic 
****kaco'
****romam
***takua
**sosgrop bahnaric del sud
***talieng
***tampuan
**sosgrop bahnaric de l'oèst
***lawi
***bahnaric de l'oèst nuclear
****sosgrop laveh-brao
*****brao
*****kavet
*****krung
****sosgrop loven-suq 
*****laven
*****sou
****nyaheun
****oy
****sapuan
***trieng

## Referéncias


## Fonts
*  Classificacion dins Glottolog
Comunautat de comunas Val'Aiga

La **comunautat de comunas de Val'Aiga** es una intercomunalitat situada dins lo nòrd-èst de la Nauta Garona, dins la region Occitània.

Son sètge es situat a Vilamur de Tarn. S'agís d'un establiment public de cooperacion intercomunala (EPCI), de fiscalitat pròpria. Comptava en 2018 un nombre de 9 comunas e d'aperaquí 18 000 abitants, es doncas l'intercomunalitat pus pichona de Nauta Garona. La comunautat de comunas a de competéncias en matèria de desvelopament economic, d'urbanisme, de torisme, de pichona enfança, de vias e de gestion dels descais menagièrs.

* Ficha Banatic : https://www.banatic.interieur.gouv.fr/intercommunalite/243100773-cc-val-aigo
* Ficha INSEE : https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=EPCI-243100773.

## Istòria
La comunautat de comunas de Val'Aiga se creèc le 17 de decembre de 1999, ambe'l nom de comunautat de comunas del canton de Vilamur.
L'esquèma departamental de cooperacion intercomunala, arrestat pel prefècte de la Nauta Garona lo 24 de març de 2016, prevesiá l'adesion de la comuna de Buset de Tarn, qu'èra de la comunautat de comunas de Tarn Agot, a la comunautat de Val'Aiga a comptar del 1er de genièr de 2017. Lo 1èr de genièr de 2017, Buset aderís a Val'Aiga mes lo Tribunal Administratiu suspendèt l'arrestat prefectoral . Fin finala, la comuna de Buset fosquèc integrada a Val'Aiga lo 7 de junh de 2018 , al moment del conselh comunautari.

## Composicion

## Las intercomunalitats en Nauta Garona

## Nòtas
Lengas katuicas

Las **lengas katuicas** son un dels grops de las lengas austroasiaticas parladas en Asia del Sud-Èst.

## Classificacion

La classificacion de las lengas katuicas es:
*grop katuic 
**sosgrop katu
***sosgrop katu nuclear
****katu de l'èst
****katu de l'oèst
***phuong
**pacoh
**sosgrop taoihic 
***kriang-khlor
*** sosgrop ong-ta'oih 
****bas ta'oih
****ong-ir
****naut ta'oih
**sosgrop katuic de l'oèst
***sosgrop bru-so 
****sosgrop bru-katang
*****bru de l'èst
*****sosgrop katang 
******katang del nòrd
******katang del sud
****sosgrop bru-so de l'oèst
*****so
*****bru de l'oèst
***sosgrop souei-kuy
****kuy
****nyeu

## Referéncias


## Fonts
*  Classificacion dins Glottolog
Lengas vieticas

Las **lengas vieticas** son un dels grops de las lengas austroasiaticas parladas en Asia del Sud-Èst.

## Classificacion

La classificacion de las lengas vieticas es:
*grop vietic 
**sosgrop chutic
***sosgrop chutic de l'èst 
****arem
****chut
****maleng
***thavung
**sosgrop cuoi
***hung
***tho
**sosgrop viet-muong 
***sosgrop muongic
****bo
****muong
****nguon
***vietnamian

## Referéncias


## Fonts
*  Classificacion dins Glottolog
Hautmont (Lomanha)

**Hautmont** (*Haumont* en francés) es una anciana comuna lomanhòla, situada dens le departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. Es dens la comuna d'Esparçac dempèi 1821.

## Geografia
Le vilatge e le castèth son sus un planèr près de la RD 93, pas luenh de la RD 3 entre La Vit e Bèumont de Lomanha. 

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Sanctus Laurentius de Faumonte* (citat per Moulenq), *Favomonte* (hons Doat). La capèra deu castèth es escrita *N.D.* (Nòsta Dauna) sus la mapa de Cassini. Meileu qu'un nom germanic *Almund* (Schmittlein) o que *au mont* dambe article contractat, le nom representa lo resultat deus mots latins *altum* e *montem*, « haut mont », com per los *Montaut* dens un òrde diferent. La prononciacion es [awmun] (*h-* iniciala es quasi muda dens aquera partida de la Gasconha) .

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Hautmont èra de l'eleccion de Lomanha, donc de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Montauban e de la senescaucia de Lomanha. Tanlèu 1790, Hautmont èra deu canton de Bèumont de Lomanha. La comuna d'Hautmont estó incorporada a Esparçac per ordenança deu 24 d'octobre 1821 .

Hautmont èra parròpia . I a encara ua glèisa (Sent Laurenç) e un cementèri.

## Demografia

* Le n° INSEE es estat cambiat per rasons practicas.

## Lòcs e monuments
* Castèth de Hautmont (238 m) 
* Vistas suus Pirenèus prèp deu castèth d'aiga, a 245 m d'altitud, per vent de sud, mès las mei bèras son a Esparçac.
* La Pietà de la glèisa de Sent Laurenç de Hautmont, en husta policròma, de la fin deu sègle XV, es ara a Esparçac. Classada monument istoric le 9 d'abriu 1956 . 

## Personalitats ligadas dambe'u quartièr
## Véser tanben

## Nòtas e referéncias
Bazar de la Caritat

Lo **Bazar de la Caritat** es una venda de benfasença organizada a partir de 1885 a París pel financièr Henri Blount e presidida pel baron de Mackau. S'agissiá de vendre d'objèctes — linjariá e besucariás divèrs — al profièch dels paures.

L'istòria d'aquesta manifestacion mondana foguèt marcada per la catastròfa del 4 de mai de 1897, deguda a un incendi provocat per la combustion de las vapors de l'etèr utilizat per refregir la lampa d'un projector de cinema.
LibreOffice

vinheta|260px|Logo de LibreOffice.
vinheta|260px|Pagina d'acuèlh.
**LibreOffice** (de còps abreujat en **LibO** o **LO**) es una seguida burotica liura e gratuita, derivada del projècte OpenOffice.org, creada e gerida per **.

LibreOffice es especialament sostengut per la Fondacion pel Logicial Liure e acampa a l'entorn del projècte una granda partida de l'anciana « comunautat d'OpenOffice.org ».
LibreOffice es integrat al sòcle interministerial de logicials liures de l'Estat francés.

L'interfàcia utilizaira es disponibla en 114 lengas, inclusent l'occitan.

## Nòtas e referéncias

## Vejatz tanben

### Articles ligats

* The Document Foundation
* OpenDocument
* OpenOffice.org e Apache OpenOffice
* NeoOffice
* StarOffice Basic

### Ligams extèrnes

*  Site oficial
* (en) Site oficial
*  Detalh de las diferéncias entre las versions
Lískovec

**Lískovec** es una anciana comuna morava, ara restacada a Koryčany. Es dins l’arrondiment comunal de Kroměříž e la region de Zlín, dins la Republica chèca. Es tanben del districte estatistic de Kroměříž. 
## Istòria

La comuna es primièr atestada en 1358 (Lescowecz), e 1397 (Leskowecz). Lo primièr nom oficial de la comuna, en alemand, èra **Liskovec** o Leskovec. Lo nom chèc foguèt longtemps escrich Liskovec amb una sillaba iniciala corta, puèi Leskovec e finalament Lískovec. Lo 15 d'agost de 1976 la comuna foguèt annexada a Koryčany.

La comuna foguèt del districte de Kyjov entrò 1961 que passèt dins lo districte de Kroměříž. Es dins la region de Zlín dempuèi 2000 (de 1959 a 2000 èra en Moràvia del Sud, abans dins la region de Gottwaldov). Dempuèi la creacion dels arrondiments comunals, es de l'arrondiment comunal de Kroměříž.
## Toponimia
*Lískovec* vòl dire l'avelana. I a mai d'un vilatge amb aquel nom en Chequia.

## Referéncias
Lista de las comunas d'Occitània las mai pobladas

Vaquí la **lista de las comunas d'Occitània las mai pobladas**, segon las estatisticas de l'INSEE.


## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Populacion d'Occitània
* Lista de las comunas de França las mai pobladas
Província Nòrd (Nòva Caledònia)

La **Província Nòrd** es una de las tres províncias que constituisson la Nòva Caledònia. Correspond a la part nòrd-oèst de la Grande Terre e a la Islas Belep.

Amb , es la pus estenduda de las tres províncias. Son punt culminant se situa al Mont Panié, a , qu'es tanben lo somalh pus naut de la Nòva Caledònia, dins la cadena centrala.
Lista de logicials en occitan

Uèi, l’occitan es pauc desvolopat dins lo mond modèrne, e especialament en informatica. La màger part dels logicials existissents dins la lenga occitana son lo fach d'iniciativas dins l’encastre de la comunautat dels logicials liures, e demòran rars al vist del manc d'interès de tradusir o produsir de logicials en occitan.

Aicí donc una lista de logicials, parcialament o en totalitat, en occitan.

## [[Sistèma operatiu|Sistèmas operatius]]

* Ubuntu e sas variantas : Ubuntu MATE, Lubuntu, Ubuntu Budgie.
*Linux Mint

## Burotica

* LibreOffice
* OpenOffice.org (ancianament)
*Paperwork : numerizacion de documents e gestions per etiquetas e mots claus

### Editors de tèxt

* Notepad++
*Pluma
*Gedit

### Tabularis

* LibreOffice Calc
* OpenOffice Calc (ancianament)

### Tractament de tèxt

* LibreOffice Writer
* OpenOffice Writer (ancianament)
* Microsoft Word (unoficial e unicament sus una anciana version)

### Presentacion

* LibreOffice Impress
* OpenOffice Impress (ancianament)

### Dessenh

* LibreOffice Draw
* OpenOffice Draw (ancianement)
*Gimp

### PDF

* Foxit Reader
*Atril

## Internet

### Navegadors

* Mozilla Firefox

### Corrièl

* Mozilla Thunderbird

### Transferiment de fichièrs

#### Servidor de fichièrs

* FileZilla Server

#### Client de partatge dels fichièrs

#### Web aplicacion de partatge dels fichièrs
*Lufi
*Firefox Send
*Filetolink

## Multimèdia

### Grafisme

* Gimp

### Àudio

#### Lectors
VLC Media Player

Rhythmbox

#### Enregistrament e trabalh del son

* Audacity

#### Escritura de particions musicalas

#### Conferéncias telefonicas
Mumble

### Vidèo

#### Visio-conferéncias
*Jitsi Meet
*BigBlueButton
*Jami

#### Legidors multimèdia

* VLC Media Player

## Logicials escolars e educatius

## Nòtas e referéncias
Wikipèdia en azèri

La **Wikipèdia en azèri** (*Azərbaycan Vikipediyası*) es la version en azèri de l’enciclopèdia en linha *[[Wikipèdia]]*. Foguèt fondada en genièr de 2002.

## Nòtas e referéncias


## Vejatz tanben

### Articles ligats
* Wikipèdia

### Ligams extèrnes
* az.wiki
Drapèu gascon

vinheta|Drapèu gascon
**Descripcion**

Un drapèu dab un hont arroi cargat d’un sautèr o crotz de Sent-Andriu blanca.

**Origina**

La sua origina n'ei pas coneguda. L'ipotèsi legendària d'un drapèu sanccionat per l'autoritat papau a l'assemblada de Gisors en 1288 n'ei pas averada (la *Cronica* de Roger de Hoveden ne'n hè pas estat). Que s'i nota totun que Sent-Andriu ei lo patron de Bordèu. 'De Gules (arroi) au sautèr d'argent' qu'èran las armas de Geoffrey de Neville, senescau de Gasconha au sègle XIIIau.

Qu'ei mei pertinent de situar la sua adopcion com drapèu deus Gascons dens lo demiei deu Felibritge au cap deu sègle XIXeu o a la debuta deu sègle XXau, o lavetz dens los demieis vasconistas deu sègle XXau.

**Pertinéncia**

Aqueth drapèu qu'acontenta las arrèglas de la vexillologia, especiaument dens la sua categoria de drapèu de pòble e de territòri : simplicitat, pas tròp de colors, legibilitat a distància.

**Significacion**

Aqueth drapèu qu'arrepresenta tots los país e terradors gascons (los principaus deus quaus son : Guiana bordalesa, Libornés, Vasadés, Bòrn, Bug, Lanas, Labrit, Marçan, Tursan, Xalòssa, Biarn, Armanhac, Lomanha, Bigòrra, Coserans, Comenge, Vath d'Aran, e d'autes) e lo pòble gascon tau com definit per l'airau lingüistica deu gascon. Adoncas qu'ei desparièr deus drapèus e banèras de província e país, l'usatge deus quaus ei legitim, qui non corresponen pas qu'a ua fraccion deu territòri gascon.

Las colors arroja e blanca que son plan arrepresentadas dens l'eraldic deus país gascons.

Qu'ac son hèra dens los usatges populars. La crotz qu'ei ad ua dab las talanquèras emparaderas de las areas.

Lo motiu que recep ua interpretacion de geografia fisica e umana : Capvath bordalés e guianés ; Darrèr costèr e landés, ; Capsús montanhòu ; Davant garonés.

La crotz de Sent-Andriu que segueish usatges plan atestats a l'oèst e au sud-oèst de l'Euròpa (Bascoat, Galícia anciana, etc.). Que s'insereish adoncas dens ua tradicion plan emplaçada.

Entà mei informacions : Gasconha
Mary Jo Foley

vinheta|Mary Jo Foley en 2008.
**Mary Jo Foley** es una escrivana americana especializada dins las tecnologias, podcastaira e redactritz en cap. Escriu regularament d'informacions, de sessions de presentacion e de criticas sus l'estrategia, los produchs e las tecnologias de Microsoft. Foley cobrís l'actualitat sus Microsoft Windows e, abans, sus la tecnologia Unix, dempuèi 1983 per de magazinas tals que *[[ZDNet]]*, *[[eWeek]]*, *Baseline*, *magazine Redmond* e *[[PC Magazine]]*.

## Biografia

## Nòtas e referéncias



## Vejatz tanben

### Bibliografia

* *Microsoft 2.0: How Microsoft Plans to Stay Relevant in the Post-Gates Era*, Wiley & Sons, May 2008. 

### Articles ligats

* Microsoft

### Ligams extèrnes

* Son blog sus ZDNet
* Son compte sus Twitter
Carriera d'Aubanha

drecha|sens_quadre
La **carriera d'Aubanha** es una via marselhesa situada dins lo 1er e lo 6en arrondiment de Marselha. Va de la carriera dei Recoletas a la plaça Pau Cesana après aver passat lo cors Lieutaud per un pònt. Un autre pònt (unicament pedonier), que traversa la carriera d'Aubanha e passa tanben au dessús dau cors Lieutaud, permet de religar la carriera Estela au cors Julian.

## Nòtas e referéncias

## Veire tanben

### Bibliografia

* André Bouyala d’Arnaud, *Évocation du vieux Marseille*, les éditions de minuit, Paris, 1961
* Adrien Blés, *Dictionnaire historique des rues de Marseille*, Ed. Jeanne Laffitte, Marselha, 2001 
* François Thomazeau, *Marseille insolite*, Les Beaux Jours, 2007 

### Articles ligats

* Esfondrament dei immòbles de la carriera d'Aubanha a Marselha
Lengas tangkicas

Las **lengas tangkicas** son una familha de lengas, parladas per d'aborigèns australians dins lo nòrd d'Austràlia.

## Classificacion

La classificacion de las quatre lengas tangkicas es:
*lardil
**grop tangkic del sud
***ganggalida o yukulta
***sosgrop kayardild-yangkaal 
****kayardild
****yangkaal

## Referéncias


## Fonts
*  Classificacion dins Glottolog
Lengas garrwanas

Las **lengas garrwanas** (o lengas garawanas) son una pichona familha de lengas, parladas per d'aborigèns australians dins lo nòrd d'Austràlia.

## Classificacion

Las doas lengas garrwanas son:
*garrwa
*waanyi

## Referéncias


## Fonts
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/garr1260 Classificacion dins Glottolog]*
Lengas nyulnyulanas

Las **lengas nyulnyulanas** son una familha de lengas, parladas per d'aborigèns australians dins lo nòrd d'Austràlia.

## Classificacion

La classificacion de las lengas nyulnyulanas son:
*grop nyulnyulan de l'èst
**sosgrop nyikinic 
***nyigina
***warrwa
**ngumbarl
**sosgrop yawuric 
***djugun
***yawuru
*grop nyulnyulan de l'oèst
**sosgrop bardic 
***bardi
***jawi
**nimanburru
**sosgrop nyulnyulic 
***jabirr jabirr
***nyulnyul

## Referéncias


## Fonts
*  *[https://glottolog.org/resource/languoid/id/nyul1248 Classificacion dins Glottolog]*
Tèrra Granda (Canaquia)

La **Tèrra Granda** (*Grande Terre* en francés) es l'illa principala de la Canaquia, dins la mar de Coralh, una mar de l'ocean Pacific. Representa 88 % de l'ensemble del territòri de la Canaquia. Orientada del nòrd-oèst cap al sud-èst, perlongada al nòrd per las illas Belep e al sud per l'lilla dels Pins amb las qualas forma l'archipèla de la Grande Terre, forma un ensemble alongat de 400 km de long (del "cap del monde" a Poingam dins la comuna de Poum a l'extremitat nòrd-oèst fins al cap N'Dua al limit entre lo Mont-Dore e Yaté a la punta sud) per 64 km a son endreit pus larg (entre la presqu'illa de Pindai dins la comuna de Poya sus la còsta oèst e Poindimié sus la còsta èst).
Lengas etiosemiticas

Las **lengas etiosemiticas** son un dels grop de lengas, al sen de la branca semitica de las lengas afroasiaticas.

## Classificacion
Cohen (1931) e Hetzron (1972) partisson l'etiosemitic en doas brancas, nòrd e sud. Hudson (2013) refa lo trabalh de classificacion e tròba cinc brancas d'etiosemitic. Sa classificacion es:
*ethiosemitic
**sosgrop nòrd
***ge'ez
***tigré
***tigrinha
***dahalik
**gafat
**sosgrop soddo-mesqan-gorague
***kistane o soddo
***mesqan-gorague
****mesqan
****gorague
*****muher
*****seba bet gurage
*****inor
**sosgrop silt'e–zay–harari
***harari
***silt'e
***zay
*argobba-amara
**argobba
**amara

## Referéncias


## Fonts
*  Grover Hudson, 2013, *Northeast African Semitic: Lexical Comparisons and Analysis*, Wiesbaden, Harrassowitz Verlag.
Boicòt dels buses de Montgomery

[vinheta|Lo bus dins lo qual Rosa Parks es montada lo <abbr>1<sup>er</sup></abbr> de decembre de 1955 es ara expausada al [musèu Henry Ford (Dearborn, Michigan).]]
Lo **boicòt dels buses de Montgomery** es una campanha politica e sociala enregada en 1955 a Montgomery, dins l'Estat american de l'Alabama, per s'opausar a la politica municipala de segregacion raciala dins los transpòrts publics. L'element provocant es l'arrestacion de Rosa Parks, femna afroamericana que refusa de cedir sa plaça d'autobús a un passatgier blanc coma èra tenguda de lo far segon la legislacion en vigor de l'epoca. Aqueste boicòt es l'un dels eveniments majors del movement afroamerican dels dreches civics. Se desrotla del 5 de decembre de 1955 fins al 21 de decembre de 1956 e abotís a una decision de la Cort Suprèma declarant anticonstitucionalas las leis de l'Alabama impausant la segregacion raciala dins los busses.

## Nòtas e referéncias



## Vejatz tanben

### Articles ligats

* Rosa Parks
* Movement afroamerican dels dreches civics