open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Servir lo pòble maori - Front de liberacion de la Polinesia

Lo partit **Tāvini huiraʻatira nō te ao māʻohi - FLP** (Servir lo pòble maori - Front de liberacion de la Polinesia) es un partit politic de la Polinesia francesa.
## Istòria
Lo Front de liberacion de la Polinesia (FLP) est creat en 1977 par Oscar Temaru. En març de 1983, Oscar Temaru se ganha la comuna de Faaa. La meteissa annada se càmbia lo nom en *Tāvini huiraʻatira no te ao Māʻohi* (abreujat en "Tāvini"). Lo 16 de març de 1986 dintra a l'Assemblada de la Polinesia francesa amb dos elegits. Dempuèi lo nombre d'elegit arrèsta pas de créisser. A las eleccions territorialas de 2023 se ganhat la majoritat dels sètis.
Santiago Peña

**Santiago Peña** (Asunción, 16 de novembre de 1978) es un economista e polític paraguaienc, elegit president del Paraguai lo 30 d'abril de 2023. Dèu dintrar en foncions lo 15 d'agost.
Lola Novaković

**Zorana** "**Lola**" **Novaković** (25 d'abril de 1935 - 3 d'abril d 2016) foguèt una cantaira sèrbia, fòrça populara pendent los ans 1960 e dins un gra mendre dins los ans 1970. Nasquèt a Belgrad, Reialme de Iogoslavia. Representèt lo FPR Iogoslavia al concors d'Eurovision en 1962, ont acabèt quatrena.

En 1962, jogèt dins Šeki snima, pasi se, una comèdia de longa inspirada per la persona publica de la sensacion del fotbòl Dragoslav Šekularac.

Moriguèt lo 3 d'abril de 2016, unas setmanas abans son 81n aniversari.
Partit comunista

* Partit Comunista Chinés
* Partit Comunista Francés
** Partit Comunista Reünionés
** Partit Comunista Martiniqués
** Partit Comunista Maoïsta
** Partit Comunista dels Obrièrs de França
* Partit Comunista d'Azerbaitjan
Lo Malartic

**Lo Malartic** (*Malartic* shens o damb article en francés) qu'ei un vilatge e ua anciana comuna de Fesensac, annexada a Montaut en 1822.
## Demografia

* Lo n° INSEE es estat cambiat per rasons practicas.
Antiparticula

[thumb|right|Esquèma mostrant lei proprietats de l'[electron, dau proton, dau neutron e de seis antiparticulas respectivas.]]

Una **antiparticula** es un tipe de particula elementària dau modèl estandard. A la meteissa massa e lo meteis espin que sa particula correspondanta mai sei nombres quantics son opausats. 

## Istòria

La premiera prediccion de l'existéncia deis antiparticulas foguèt l'òbra dau matematician e fisician britanic Paul Dirac (1902-1984) en 1928. D'efiech, durant un estudi de l'electron, descurbiguèt l'existéncia d'una particula, encara teorica, de massa identica mai de carga electrica opausada. Pasmens, aquela antiparticula, dicha « positron », foguèt identificada tre 1933 per lo fisician estatsunidenc Carl David Anderson (1905-1991). Puei, foguèt descubèrt lo fenomèn d'anihilacion entre una particula e son antiparticula.

Durant lo rèsta dau sègle XX, lei progrès tecnologics en matèria d'accelerator de particulas permetèron de descubrir l'antiproton, l'antineutron e divèrseis antiparticulas dau modèl estandard. En 1995, foguèt sintetizat lo premier atòm d'antiidrogèn. Pasmens, l'isolament de l'antimatèria e deis antiparticulas demòra una causa malaisada amb lei tecnicas e lei sabers actuaus. 

## Annèxas

### Liames intèrnes

* Antimatèria.
* Antineutron.
* Antiproton.
* Eqüacion de Dirac.
* Fisica dei particulas.
* Matèria.
* Modèl estandard.
* Particula elementària.
* Positron.


### Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Maurice Duquesne, *Matière et antimatière*, Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je? » (n° 767), 1982.
* **[[francés|(fr)]]** Sylvain Guilbaud, « L'antimatière, jumelle de la matière… ou presque », *La Recherche*, n° 522, abriu de 2017, pp. 36-51.

### Nòtas e referéncias
Batalha d'Otumba

La **batalha d'Otumba** se debanèt lo 7 de julhet de 1520 durant la conquista espanhòla de l'Empèri Astèc. Opausèt una armada astèca comandada per lo cihuacoatl Matlatzincatzin (- òmes) a una armada ispanotlaxcaltenca en retirada comandada per Hernán Cortés ( òmes).

Durament batuts durant l'insureccion de Tenochtitlan (*[[Noche Triste]]*), leis Espanhòus e seis aliats indigèns èran en dificultat e foguèron enceuclats per seis adversaris dins lei plans d'Otumba. La superioritat tecnologica deis Europèus li permetèt de resistir mai poguèron pas rompre lei linhas advèrsas. Cortés menèt alora una carga còntra lo cap astèc pus decorat per assaiar de trebolar lo comandament astèc. Amb solament 13 cavaliers, la carga susprenguèt Matlatzincatzin que foguèt tuat d'un còp d'espasa. Aquò entraïnèt ben l'afondrament de l'armada astèca.

La batalha d'Otumba foguèt donc una victòria majora deis Espanhòus que poguèron perseguir sa retirada vèrs Tlaxcala sensa subir d'autreis atacas. Poguèron ansin tornar organizar sei fòrças per assetjar Tenochtitlan en 1521. Pasmens, sei fòrças èran reduchas a mens de 500 combatents desprovesits d'artilhariá. Per leis Astècs, la desfacha foguèt una ocasion perduda de destruire leis Espanhòus. Assaièron de negociar un tractat de patz amb seis adversaris mai lei discussions capitèron mau. Foguèron ansin vencuts un an pus tard.

## Liames intèrnes

* Civilizacion astèca.
* Conquista espanhòla de l'Empèri Astèc.
* Cortés (Hernán).

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Francisco López de Gómara, *La conquista de México*, RED Ediciones, 2008, pp. 213-216.

## Nòtas e referéncias
President de Burundi

thumb|200px|Blason de Burundi.
Lo **[[president]] de [[Burundi]]** es lo cap d'Estat e lo cap de govèrn del país. La carga foguèt creada lo 28 de novembre de 1966, après la deposicion e assassinat del rei Ntare V de Burundi.

Vaquí la lista dels presidents de Burundi.

## Partits

## Referéncias
Pèirapertusés

**Pèirapertusés** es un sosparçan e territòri istoric dependent del castèl de Pèirapertusa almens dempuèi lo sègle IX. 

## Geografia
Lo Pèirapertusés compren otra la comuna actuala de Dulhac jos Pèirapertusa los territòris de las comunas actualas de Solatge, Cubièra, Cucunhan, Camps d'Aglin, Rofiac de las Corbièras, Massac, Padèrn, Tuissan, Pasiòls, Maisons, Montgalhard, Dernaculheta. 
A aquelas comunas uèi audencas, s'ajustavan fins al sègle XI los territòris de las comunas actualas de Talteüll e Vingrau dempuèi passadas dins lo comtat de Rosselhon puèi dins lo departament actual de Pirenèus Orientals.
Pèirapertusés èra bornat a l'èst pel Narbonés, al sud pel Fenolhedés, al nòrd pel Termenés. En mai del castèl de Pèirapertusa, Pèirapertusés compreniá les castèls d'Aguilar e de Querbús .

## Istòria
Dependent a l'origina del comtat de Rasés, lo territòri del Pèirapertusés foguèt longtemps ligat al vescomtat de Fenolhedés. A partir de 874, los comtes de Rasés perdèron lo contraròtle d'aqueles territòris al profièch del comte Miron Ièr de Cerdanha. La Crosada dels Albigeses al sègle XIII faguèt dintrar definitivament lo Pèirapertusés dins lo Reialme de França.
Les documents designan Pèirapertusés quora coma un *pagus* distint, quora coma un *suburbium* de Rasés o de Narbonés. Après que le castèl de Pèirapertusa foguèt vengut un fèu reial (cap a 1242), venguèt una vigariá reiala que compreniá Dulhac, Rofiac de las Corbièras, Padèrn, Molhet, Solatge, Camps, Cucunhan, Palairac, Pasan e Cubièra. En 1370, compreniá 150 fòcs, redusits a 63 en 1387 .

## Fòrmas ancianas
*Pagus Petrepertuse* en 842, *Territorium Petra Pertusense* en 876, *In pago Redensi... in suburbio Petrapertusense* en 899, *Territorio Petrapertusensis... in pago Narbonensi* en 1073, *Prepositura de Pecia*, comprene *[Petra] Pertusa* en 1347, *La chastellenie de Pierrepertuse* en 1370, *Petrapertusensis* en 1521.

## Monuments istorics
*Abadiá carolingiana de Cubièra
*Castèl d'Aguilar
*Castèl de Pèirapertusa
*Castèl de Querbús

## Nòtas e referéncias
Andrés Chazarreta

**Andrés Avelino Chazarreta** (Santiago del Estero, le 29 de mai de 1876 e lo 24 d'abriu de 1960) qu'èi un musician e musicològue argentin qui computè cansons de folclòr atau com la Zamba de Vargas e La Telesita, siant aquesta darrèra ua chacarera, un ritme que Chazarreta que contribuè e hèra a perpetua e espandi.

Lo Congreso de la Nacion Argentina he per lei lo 29 de mai "Diada Nacionau deu Folclorista" en conmemoracion deu son natalici.
La Telesita

**Telesita** o **La Telesita**  es lo nom sota lo quau es coneissuda popularment **Telésfora Catillo** o **Telésfora Santillán** una chata argentina que visquèt au siècle XIX e reputada mòrta cremada en dansant e que simbolisa la pasión per aqueste art e per la questa de çò de perdut. Es una arma en pena qu'apartien au folclòr de la Província de Santiago del Estero e qu'es celebrada dins mantuna cançon, sieguent la chacarera eponime la pus famosa e ua dei premièrei cançons reculida dins aqueste genre musicau e ritme au siècle XX per lo folcorista Andrés Chazarreta. Dins la tradicion de Santiago del Estero e lo son floclore se la pòu invocar emb una ceremonia magica de pregària coneissuda coma *rezabaile*, tant vau dire balèti de pregària, celebrat per recobrar una causa perduda.
Joropo

Lo **joropo** qu'ei un ritme e un genre musicau e ua dansa de Veneçuela e tanben de la Colombia tanhenta que s' jusdivisa en mantun estiles regionau. Lo mèi representatiu qu'èi lo **joropo llanero** (tan vau díser, "de la plana"). La formacion instrumentala e s' composa d'una arpa veneçolana, d'un cuatro veneçolan, de maracas e d'autres instruments pus classics d'acompanhament (com guitarras o ua guitarra baisha) e d'un cantaire o mès e tanben ua bandola per interpretar una melodia. La soa origina que puja aus temps coloniau e a la mescla de la musicas e de las culturas, tan localas, africana com europea barròca.
Joan Forièr

**Joan Forièr** (Esperasan, Aude, 1944), en francés Jean Fourié, es un escrivan e activista cultural occitanista.

Demest d'autras causas, foguèt majoral del Felibritge en 1987, president de la seccion audenca de l'Institut d'Estudis Occitans, mèstre en Gai Saber, president d'Escòla Occitana e autor de mantuns libres de referéncia sus la literatura occitana.

## Publicacions
**Émile Barthe, et les écrivains biterrois d'expression occitane*, 1975
**Diccionari de la literatura occitana audenca*, Institut d'Estudis Occitans, 1982
**La Langue d'oc, le Félibrige, l'Institut d'études occitanes, la littérature d'oc en Auvergne*, 1982
**Dictionnaire des auteurs de langue d'oc, de 1800 à nos jours*, Felibrige Edicioun, 1994 (segonda edicion 2009)

## Referéncias


## Ligams extèrnes
* BnF
Louisendorf

**Louisendorf** es una colonia uganauda e una anciana comuna, ara part de la comuna de Frankenau dins lo país d’Èssa, en Alemanha. Aviá  abitants en 2009.

## Istòria

[{  "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q249066",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff9010"  }},
{  "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q560980",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff9010"  }},
{  "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q1482040",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff1010"  }},
{  "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q2569426",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff1010"  }},
{  "type": "ExternalData",  "service": "geopoint",  "ids": "Q1482040",  "properties": {  "fill": "#ff0",  "stroke": "#ff0000", "marker-color": "ff1111", "title": "Louisendorf" }},
{  "type": "ExternalData",  "service": "geopoint",  "ids": "Q2569426",  "properties": {  "fill": "#ff0",  "stroke": "#ff0000", "marker-color": "ff1111", "title": "Wiesenfeld" }}]

La colonia es fondada en 1698 per d'uganauds sortits de Diá. S'i parlèt occitan fins a 1965.

Lo 31 de decembre de 1971, es reünida a la comuna de Frankenau.

## Ligams extèrnes
* Louisendorf sul sit de Frankenau
Inuyasha

**Inuyasha** es un *manga* escrich e illustrat per Rumiko Takahashi. Lo *manga* comencèt a se publicar en la revista *Weekly Shonen Sunday*, de l'ostal d'edicion japones Shogakukan, en 1996 e l*'anime* comencèt a s'emetre en 2000. 

A pas de version en lenga occitana.
Auguste Abadie

**Auguste Abadie** (Tolosa, 1831 - 1914) es un escrivan, librari e editor qu'escriguèt en occitan e en francés.

## Publicacions
**Roses et dahlias* (1853)
**Las regiouns del cèl, suivi de la cansou del printens* (Berlin, 1882)

## Bibliografia
*
Auguste Advenier

**Auguste Advenier** (Aigas Mòrtas, 1850 - Vèndres, 1909), es un mèstre d'escòla e escrivan d'expression occitana que collaborèt dins *[[La Campana de Magalouna]]* e *[[La Cigalo d'or]]*, demest d'autras publicacions. Publiquèt jos de pseudonims coma Balin Balan o Lou Ventre Blu.

## Publicacions
**Mi primièiro flourèto* (Besièrs, 1898)

## Bibliografia
*
Edmont Alby

**Edmont Alby** (Mirapeisset, Aude, 1930 - Besièrs, Erau, 1987) es un escrivan d'expression occitana. Foguèt professor de fisica-quimia al licèu de Vilanuèva d'Òut, autor de mantuns libres en occitan sus aquesta disciplina e president de l'associacion de Calandretas.

## Publicacions
**Quimia elementala e plasenta* (1977)
**Quimia organica* (1980)
**Los peisses d'aiga doça* (1986)
**Montpelhièr vist de Besièrs* (1988)

## Bibliografia
*
Leon Alegre

**Leon Alegre** (en francés *Léon Alègre*, Banhòus de Céser, Gard, 1813 - 1884), es un pintre, istorian, arqueològ e colleccionaire d'òbras d'art, figura importanta de la vida regionalista locala.

Èra membre de la primièra generacion de felibres, tre 1862. Fondèt e balhèt son nom al musèu de sa vila natala.

Una de las principalas carrièras de Banhòus pòrta son nom.

## Publicacions

**Garidet, Lou lutin de Bagnòu* (1980)

## Referéncias


## Bibliografia

## Ligams extèrnes
Claudi Alranc

**Claudi Alranc** (en francés *Claude Alranq*; Pesenàs, 21 de febrièr de 1947) es un comedian, dramaturg e meteire en scèna occitan. 
Fondèt en 1968 lo teatre de la Carrièra e foguèt un dels primadièrs del reviure del teatre en occitan durant la segonda mitat del sègle XX. 

S'endralhèt puèi cap al mond universitari e l'ensenhament. Aital, en març de 1995, presentèt una tèsi sul teatre en occitan, dirigida per Gerard Goiran a l'Universitat Pau Valèri de Montpelhièr: *Théâtre d'oc de 1939 a 1993*. Trabalhèt aprèp coma ensenhaire e creèt puèi en 2000 la licéncia professionala *Acteurs Sud*.

## Òbras
### en occitan
* *Santa Marianna del Caçolet* (1991)
* *Titòla e la reina de Carnaval* (1999)
* *Titòla e la Fòla d’Halloween* (2003)
### en francés
* *Théâtre d'Oc contemporain 1939-1993 : les arts de jouer du midi de la France* (1995)
* *Répertoire du théâtre d'oc contemporain* (1997)
* *Au sud de Molière* (2021)
## Referéncias


## Ligams extèrnes
Joan Amade

**Joan Amade** (en francés *Jean Amade*, Ceret, Valespir 30 d'agost de 1878 - 3 de març de 1949) foguèt un erudit, poèta e narrator nòrd-catalan, de maire catalana e de paire occitan.

## Biografia
Seguiguèt d'estudis superiors a la Sorbona e a la facultat de letras de Tolosa. En 1904 foguèt professor agregat de castelhan e ensenhèt als licèus de Montalban e de Montpelhièr. En 1919 dintrèt coma mèstre de conferéncias de lenga e literatura castelhanas a la facultat de letras de Montpelhièr. Foguèt nomenat professor a la meteissa facultat en1931.

Lo regionalista Joan Carles-Brun çò ralièt a sa causa e, fondèt en 1906, amb Josep-Sebastià Pons, Paliuatz Violet, Juli Delpont, Lluís Pastre, Raymond de Lacvivier e d'autres, la Societat d'Estudis Catalans e la *[[Revue Catalane]]* (1907-1921), d'ont apèla los jovents poètas nòrd-catalans a escriure en catalan, encara que sa pròpria produccion literària en aquesta lenga foguèt plan reducha. La revista, çaquelà, deguèt tampar a causa de dificultats financièras en 1921.

En 1926 defendèt la celebracion dels Jòcs Florals a Perpinhan. Foguèt membre correspondent de l'Institut d'Estudis Catalans a comptar de 1945. En 1920 acompanhèt lo mariscal Josep Joffre als Jòcs Florals, e en 1935 i prononcièt lo discors de mercejament. Lo meteis an foguèt majoral del Felibritge. Sos poèmas foguèron meses en musica per Pere Figueres e Jordi Barri.

## Òbras

; Poesias
:

* *L'oliveda* (1934)

; Assages
:

* *Études De littérature méridionale* (1907)
* *Anthologie des poètes roussillonnais* (1908 )
* *L'idée régionaliste* (1912)
* *Origines et premières manifestations de la renaissance littéraire en Catalogne au XIXè siècle* (1924)

; Romans
:

* *Pastoure et son maître* (1909)
* *Chants rustiques et orations* (1926)
* *Mélanges de folklore* (1935)

; Sardana
: *Cant del Valespir* (1911)

## Referéncias

* 

*
L'Aiòli

***L'Aiòli*** foguèt una revista provençala en lenga d'òc creada en 1891 per Frederic Mistral e publicada fins a 1899 en Avinhon. Foguèt represa per Folco de Baroncelli-Javon e Marius Jouveau e publicada novèlament entre setembre de 1930 e junh de 1932.

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes

* BnF
*  « L'Aiòli » Occitanica (presentacion e consultacion de totes los exemplaris)
Henri Polge

**Henri Polge**, nascut lo 19 de junh de 1921 a Besançon e mòrt lo 27 de julhet de 1978 a Colombes, foguèt un archivista e istorian francés.

## Biografia
Escolan de l'École nationale des chartes, Henri Polge i obten lo diplòma d'archivista paleograf en 1947 amb una tèsi consagrada a la *Topografia istorica de la vila de Besançon* e es nomenat l'annada seguenta archivista departamental de Gers, pòste qu'ocupa fins al 1978.

Transformant son servici en un « laboratòri de sciéncias umanas », i espandís un musèu de l'istòria locala e un centre de documentacion contemporanèa. Las colleccions etnograficas que reünís durant las campanhas de sauvagarda del patrimòni gascon qu'organizava se tròban al Musèu dels Jacobins d'Aush e al Musèu d'Armanhac a Condom. Vicepresident de la *Société archéologique du Gers*, publica mai de 3 000 articles especializats dins la *Revue de Gascogne*, mas egalament de las òbras a l'atencion d'un public mai larg. Animador de la vida culturala gersesa, assegura personalament las visitas guidadas dels monuments de la vila e li devèm la creacion de l'Ostal departamental del torisme e del Festival d'Aush. 

Sas recercas s'espandisson als domenis de la filologia, la toponimia, l'antroponimia, e la dialectologia gascona mas egalament de la lenga basca. 

Del 1974 al 1978, foguèt encargat del cors d'etnografia gascona de l'universitat del Miralh a Tolosa.

## Trabalhs e publicacions

* **Articles dins las revistas** :
*** *Revue de Gascogne*
*** *Bulletin de la Société archéologique du Gers*
*** *Congrès archéologique*
*** *Bulletin monumental*
*** *Journal des avants*
*** *Annales du Midi*
*** *Revue internationale d'onomastique*

* **Òbras especializadas**
** *Topobibliographie monumentale du Gers*, Auch, Cocharaux, 1952
** *Les deux voies d'exportation des eaux-de-vies d'Armagnac au  siècle*, Auch, imprimerie Cocharaux, 1954
** *Nouveaux mélanges de philologie, d’archéologie et d’ethnographie gersoise*, Auch, F. Cocharaux, 1959
** *Introduction aux études d'histoire locale*, Auch, 1956
** *Bibliographie des monuments religieux et civils du Gers*, Auch, 1959
** *Guide des archives du Gers*, Auch, 1975

* **Òbras generalas**
** *[[Barbotan-les-Thermes|Barbotan]] et le [[Bas-Armagnac]]*, Condom, 1955
** *[[Valence-sur-Baïse]] et son canton*, Auch, 1955
** *Le [[Gers (département)|Gers]], cœur de la [[Gascogne]]*, Auch, 1956
** *[[Condom (Gers)|Condom]] et ses environs*, Condom, 1957
** *Auch et la Gascogne*, Toulouse, éditions Privat, coll. *Sites de France*, 1958,  + ill.
** *La ville d'[[Auch]], sa [[Cathédrale Sainte-Marie d'Auch|cathédrale]] et son [[musée des Jacobins d'Auch|musée]]*, Auch, 1967
** *Châteaux du Gers*, Paris, Nouvelles éditions latines, 1969

## Nòtas e referéncias

## Annèxes

### Bibliografia

** 
** 
** 

### Ligams extèrns
Frederic Amouretti

**Frederic Amouretti**, o **Joseph François Frédéric Amouretti** dins l'estat civil (Tolon, 1863 - Canas, 1903) es un poèta, jornalista e militant politic provençal regionalista d'extrèma drecha.

Foguèt militant de l'Accion Francesa e amic personal de Charles Maurras.

Tanben foguèt un dels fondadors de l'Escolo de Lerin en 1887, membre de la Societat de felibres de París e de l'Escolo parisenco dóu Felibrige en 1893. En 1892, signèt lo Manifèst federalista.

Coma jornalista, fondèt *Le Réveil de la Provence* e collaborèt a mantuns títols de prensa coma *[[L'Observateur français]]*, *[[La Cocarde]]*, *[[La France nouvelle]]*, *[[L'Express du Midi]]*, demest d'autres.

## Referéncias


## Bibliografia
* André Cottez, *Un précurseur du nationalisme intégral : Frédéric Amouretti (1863-1903)*, París, Plon, 1937
Marius André

**Marius André** (Santa Celha dei Vinhas, Vauclusa, 1868 - París, 1927) es un diplomat francés, felibre provençal e ispanista, poèta, traductor, autor d'estudis sur la literatura espanhòla e d'America ispanica.

Foguèt redactor dins la revista *[[L'Aiòli]]* e majoral del Felibritge en 1918. Coma cònsol de França, demorèt prèp de dètz ans a Espanha ont aguèt una activitat importanta coma ispanista e escriguèt dins lo jornal *[[La Veu de Catalunya]]*.

Escriguèt jos diferents pseudonims, demest los quals Alegrin, Dragounet, Tristan, Andreloun, Andivet o Lou Felibre Fatatet.

## Publicacions
**Plòu e soulèio* (1890)
**La glòri d'Esclarmoundo* (1894)
**Li Pirenèu, trilougio catalano de [[Víctor Balaguer|Vitour Balaguer]]* (revirada al provençal, 1897)

## Referéncias


## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
* Necrologia sus persee.fr
René André

**René André** (Barbentana, Bocas de Ròse, 1924 - ?) es un agricultor e felibre provençal. Escriguèt jos lo pseudonim de *Lou Felibre di Lesert*.

## Publicacions
**Lou bastoun de glòri* (1991)
**Lis auvàri d'un proumountour parisen en Prouvènço* (ambe Gabriel Mollard, 1991)
**D'Avignoun à la mar* (1995)
**Li conte de la grùpi* (1998)

## Bibliografia
*
James Bruyn Andrews

**James Bruyn Andrews** (Nòva York, Estats Units, 1842 - Menton, Alps Maritims, 1892) es un lingüista e etnograf estatunidenc que demorèt a Menton a comptar de 1870.

Foguèt membre de mantunas societats sabentas, autor d'una gramatica e d'un lexic del parlar mentonasc, e informator local pel Tresor dóu Felibrige de Frederic Mistral.

## Publicacions

**[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9692812b.texteImage Essai de grammaire du dialecte mentonnais]* (1875)
**Vocabulaire franco-mentonnais* (1877)

## Referéncias


## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes

* James Bruyn Andrews sus Wikisource
Lou Tron de l'èr

**Lou Tron de l&#39;èr**, jos-titolat *journaou populari pareissènt lou dissato, redija per lei troubaire doou Gai Sabé* (*lou dimenche* a comptar del numèro 86) es una revista en lenga d'òc publicada a Marselha entre lo 5 de genièr de 1878 e lo 28 d'octòbre de 1882, amb una periodicitat setmanièra, levat del junh al agost de 1880 que foguèt mesadièra.

I collaborèron de felibres coma Loís Astruc e Marius Bourrelly.

Lou Tresor dóu Felibrige ne conten de citacions nombrosas.

## Bibliografia
*
*

## Ligams extèrnes
*Quelques exemplaris disponibles sus Ciel d'Oc
André Ariès

**André Ariès** (Marselha, 3 de genièr de 1923 - Aubanha, 18 de julh de 2002) es un escrivan provençal.

## Biografia
Après èsser capitani de long cors, se consagra entièrament a la defensa e illustracion de la lenga provençala a comptar de 1981. Foguèt presentador de ràdio e de las primièras emissions de television en provençal. Fondèt e presidiguèt lo movement *[[Parlaren]]*. En 1976, fondèt lo mesadièr *Prouvençau, dau!*. En 1990, recebèt lo prèmi Frederic Mistral e lo grand prèmi literari de Provença. Es tanben l'autor d'una revirada del *[[Lo Princilhon|Princilhon]]* en provençal (*Lou pichot prince*).

Escriguèt jol seudonim « L'Ome d'Estèu ».

## Nòtas e referéncias

## Òbras

* *L'ourdinatour* (1972)
* ''Universalité de la langue provençale'' (1992)
* *La marrido lengo* (1995)
* *Mar e marin* (2000)

## Bibliografia
* 

## Ligams extèrnes
Joseph Arnaud

**Joseph Arnaud** (Marselha, 1828 - 1891) es un cantaire e cançonièr en lenga d'òc de renommada internacionala, autor de mai de 1500 tèxtes.

## Publicacions
**Lei tribulatiens d'une partisanno* (1855)
**Lou paure castagnaire* (1855)
**Mioun la gatteiroou* (1857)
**As parla ?* (1884)

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
Ouette

**Ouette** (en francés: *Ouette*) es una ribièra francesa afluent de Maièna. Se pòt que lo nom siá
d'origina latina o celtica, coma *Oue*, que seriá una contraccion d*'Ovica*, un petit moton.

Sa font se tròba dins un estanh pichon, al pè de la cadena dels Coëvrons, dins la comuna de La Chapelle-Rainsouin. Jonh Mayenne entre Entrammes e L'Huisserie. 

## Autres imatges


Image:Ouette_river_in_France_02.jpg|Panèl toristic près d'Entrammes.


## Referéncias
Raoul Arnaud

**Raoul Arnaud** (en francés), tanben sonat **Ravous Arnaud** en grafia mistralenca (Marselha, 1901 - Peiravèrd, Alps de Provença Auta, 1974) es un engenhaire orticòla e felibre provençal. Foguèt majoral del Felibritge en 1964.
 
## Publicacions
**La cigalo dis Isclo d'or* (1965)
**Lou centenàri d'un de mi davancié, lou majourau Louis Charasse, 1868-1927* (1968)

## Bibliografia
*
*
Glaudi Assemat

**Glaudi Assemat** o **Claudi Assemat** (en francés *Claude Assémat*, Labrespin, prèp de Masamet, Tarn, 1936) es un escrivan d'expression occitana.

Foguèt inspector d'acadèmia, membre de la seccion parisenca de l'IEO e un dels fondators del CREO de París.

Escriguèt de còps jol pseudonim Bernat Negre.

## Publicacions

**La mòrt causida* (1980)
**La pèira desclavada* (1976)
**Dins aquel temps* (2000)

## Referéncias


## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
Jaume-Glaude Aubèrt

**Jaume-Glaude Aubèrt** (en francés *Jacques-Claude Aubert*, Arle, 1808 - Malamòrt (Provença), 1879) es un capelan e felibre provençal, majoral del Felibritge en 1876.

Escriguèt jos de pseudonims coma Lou Capelan dóu Felibrige, L'Aoumonié di Troubaire e Lou Felibre que s'es fa capelan.

Lou Tresor dóu Felibrige conten mantunas citacions sieunas.

## Òbras

**Un mot a mi bons ami li troubaire provençau a l'oucasioun dóu Cremo de 1854* (1854)
**La crous de Santo Vitòri* (1872)
**Li passo-tèms d'un curat de vilage* (1884)

## Bibliografia
*
*

## Ligams extèrnes
Jean-Baptiste Astier

**Jean-Baptiste Astier** (Marselha, 1866 - 1923) es un felibre provençau.

Escriguèt jol pseudonim de Lou Gabelou Felibre

## Òbras
**Dins la carriero* (1908)
**Niéuzello, pouèmo marsihés* (1911)
**Flour de mar* (1912)
**Naïs* (1913)
* *Histoire de Charleval*
* *Vie intime de [[Victor Gelu]]*

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
Loís Astruc

**Loís Astruc** (en francés *Louis Astruc*, Marselha, 1857 - 1904) es un felibre provençal.

Collaborèt dins mantunas revistas coma *[[Lou Provençau]]*, *[[L'Armana Prouvençau]]*, *[[La Cigalo d'or]]*, *[[Lou Brusc]]*, *[[L'Armana marsihés]]*, etc.

Foguèt majoral del Felibritge en 1887 e un dels fondators de l'Escolo de la Mar.

Lou Tresor dóu Felibrige conten mantunas citacions sieunas.

## Òbras

**La Maio* (1877)
**Li marinié* (1878)
**Sounet nègre sus lou coulèra* (1885)
**L'encensié* (1902)

## Bibliografia
*
*

## Ligams extèrnes
Jacques Azaïs

**Jacques Azaïs** (Besièrs, Erau, 1778 - 1856) es un avocat e escrivan en lenga d'òc. Es considerat coma un precursor del Felibritge.

Lou Tresor dóu Felibrige conten mai de 350 citacions sieunas.

## Òbras
**Bersés patoisés dé Moussu...* (1842)
**Vèrses bezierencs de J. Azaïs* (1882)

## Bibliografia
*
*

## Ligams extèrnes
Simòna Azema

**Simòna Azema** (en francés *Simone Azéma*, Rabastens, Tarn, 1911 - Lesat, 2015) es una escrivana d'expression occitana, animatritz del cercle occitan de Muret e cò-fondatritz del CREO Tolosa. 

## Òbras
**Frucha de tardor* (Tolosa, CREO, 1987)
**Entre dòl e espèr* (Tolosa, CREO/IEO, 1991)

## Referéncias


## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
* BnF
Hatik

**Clément Penhoat**, dit **Hatik**, es un rapaire francés nascut en 1992 còsta París, a Chevreuse (França). A passat tota son enfança en region parisenca, mai precisament a Guyancourt, dins lo barri de las *Garennes*. Cantaire francés, es en realitat Breton per son paire, e d'origina guaianesa per sa maire. 
 
Comença vertadièrament sa carrièra de cantaire professional en 2014. Lo rapaire francés Disiz lo convida alavetz en 2015 a participar al cant sus la cançon *La Promesse*, amb Soprano, Youssoupha e Dinos.

Obten tanben un gròs succès amb sa cançon *Angela* en 2020.

Es tanben actor, a jogat en 2020 dins la seria *Validé*, seria realizada per Franck Gastambide per la cadena francesa de television Canal+. Per aquel ròtle, incarna Clamenç, dit *Apash*, un jove debutant dins lo rap.

## Discografia
* 2021 : *Vague à l'âme* 
* 2023 : *Niyya*

## Referéncias
Marcel Lagorce

**Marcèl Lagorce** (*Marcèu* - Ussèl, Lemosin, lo 14 de junh de 1932 - lo 11 de mai de 2023) es un trompetista academic lemosin de nacionalitat francesa.

Comencèt sons estudis au Conservatòri de Paris emb Maurici André e ambdos foguèron pròches profesionalament e umanament tota lors vidas, interpretant e enregistrant ensembles mantun duos. 

Lagorce si destaquèt com son amic dins la musica barròca mas tanben contemporana e au cinema faguèt en 1961 una interpretacion d'una Cavatina de Michel Legrand dins una scèna venguda famosa dins lo film  La cave se rebiffe.

## Liagam extèrne
* Scèna de la cavatina dins La cave se rebiffe https://www.youtube.com/watch?v=YSju6kpuHC0
Elias Bachàs

**Elias Bachàs** (en grafia mistralenca *Elìo Bachas*, en francés *Élie Bachas*, Tolon, 1903 - 1986) es un escrivan de lenga d'òc que foguèt capolièr del Felibritge entre 1963 e 1971.

## Òbras
**Atualita dóu Felibrige* (1965)
**Lou Felibrige dins noste tèms* (1967)
**Lou simbèu de la Coupo*, seguit de *La dicho d'Avignoun* (1968)
**Lou liame catalan* (1969)
**L'idèio de patrìo* (1970)
**Lou Felibrige e la jouvènço* (1970)

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
* BnF
*Capoulié dóu Felibrige, Discours de Santo Estello, Elìo BACHAS, sus Ciel d'Oc
Los Manseros Santiagueños

**Los Manseros Santiagueños** qu'ei un grop de folclòre argentin originari e representiu de Santiago del Estero. Qu'interpretè mei que mei cançons dab ritmes de chacareras (que hon pionier dens los darrèrs desvolopament de lengatge musicau d'aquesta), gatos e escondidos.

Que ho fondat per Leocadio del Carmen Torres e Onofre Paz e apuish que juntèn Carlos Carabajal e Carlos Leguizamón. Qu'enregistrèn lo son purmèr disc en 1963 e que participèn per purmèra vegada a la Hetejada de Cosquín (amassada istorica e centrala deu folclòr argentin) en 1967.

Qu'enregistrèn de d'ora tanben dab Leo Dan, estela istorica de las màgers de la varietat argentina desempuish las annadas 1960, originari eth tanben de la Província de Santiago del Estero.

Au hiu deu temps que passa, los membres que s'anè remplaçant e atau lo grop que s' posquè manténer.
Marius Bourrelly

**Marius Bourrelly** (Ais, 2 de febrièr de 1820 - Marselha, 15 de març de 1896) es un poèta e dramaturg provençal de  lenga d'òc.

Lou Tresor dóu Felibrige conten mai de 600 citacions sieunas.

## Biografia
Marius Bourrelly nasquèt en 1820 a Ais.

Bourrelly escriguèt de nombroses poèmas, pèças de teatre, legendas e cançons en provençal. Dins un poèma, felicitèt l'emperaire Napoleon per sa visita a Lion pauc aprèp lo deluvi de 1856. Foguèt majoral del Felibritge.

Bourrelly moriguèt en 1896. Leguèt sa bibliotèca personala a la Bibliotèca Mejanas d'Ais.

## Òbras

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Referéncias

## Bibliografia
*
*

## Ligams extèrnes
Joan-Pèire Baldit

**Joan-Pèire Baldit** (en francés *Jean-Pierre Baldit*, Lo Cairòl, Avairon, 1953) es un ensehaire e occitanista, collaborator de la revista *[[Lemouzi]]*, fondator de la seccion crosesa de l'IEO.

Escriguèt jols pseudonims de Bartasson, Mazencs e R. Farjanaud.

## Òbras

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
* BnF
Pascal Badiolle

**Pascal Badiolle** (Laruntz, val d'Aussau, 1866 - Anhòs, Val d'Aspa, 1954) es un capelan e escrivan bearnés d'expression occitana, membre de l'Escòla Gaston Febus.

Escriguèt jols pseudonims Pierrine e Carboè d'Eyssus.

## Òbras
**Batalères de Pierrine* (dos volums, 1921-1923)
* *Vallée d'Ossau, esquisse historique* (1925)
* *Étude sur la langue d'Oc* (1929)
* *Le Pont-Long, historique des droits d'Ossau* (1936)

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
* BnF
Auguste Bancharèl

**Auguste Bancharèl** (Relhac (Cantal), 15 de setembre de 1832 - Orlhac, 10 de setembre de 1889) es un jornalista e estampaire auvernhat, fondator de *[[L'Avenir du Cantal]]*.

Es lo paire d'Émile Bancharel.

## Òbras
**La grammaire et les poètes de la langue patoise d'Auvergne* (1886)
**Poësias satiricas e politicas* (1990)

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
* BnF
Leo Dan

**Leopoldo Dante Tévez** (Estación Atamisqui, Santiago del Estero, lo 22 de març de 1942), deu son nom d'artista **Leo Dan** qu'ei ua de la estelas màgers de la varietat argentina, cantaire, compositor e actor; que he ua carriera plan escaduda tanben en Espanha e au Mexic on visquè abans de tornar en Argentina.

Que vadó dens ua familha paura plan enradigada dens la Província de Santiago del Estero, on e's parlava enqücha, lo quíchoa de Santiago.

Joen, que devarè dinc a Buenos Aires on signè un contracte en çò de CBS-Sony discos e que s'i escadó de tira dab la cançon *Célia* que pujè còp sèc au som deus classaments.Puish que vengoren «Fanny», «Cómo te extraño mi amor», «Estelita», «Libre solterito y sin nadie», «Santiago querido», «Qué tiene la niña», «Por un caminito», «Solo una vez».
Iveta Balard

**Iveta Balard** (en francés *Yvette Balard*, Milhau, Avairon, 1947) es una ensenhaira d'expression occitana, membre del Grelh Roergàs.

## Òbras
**Entre Causse e Leveson* (2004)
**La bèstia del Larzac* (2008)

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
Paul Barbe

**Paul Barbe** (Buset, Nauta Garona, 1831 - Tolosa, vèrs 1897) es un felibre lengadocian.

Foguèt majoral del Felibritge en 1876, mas renoncièt en 1884.

## Òbras
* *La vérité sur la langue d'O* (2 volums, Tolosa, 1873)
**Ensaj en formo de dialogo sus las lengos en general e lours principalos attribucius* (Tolosa, 1873)
**Picambril* (1875)

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
Émile Bancharel

**Émile Bancharel** (Relhac (Cantal), 1859 - Apchon, 1947) es un estampaire auvernhat, director de *[[L'Avenir du Cantal]]* e un dels fondators de l'Escolo Oubernhato.

Es lo filh d'Auguste Bancharel.

## Òbras

**Mignounetto* (1906)

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
* BnF
Jean Bardin

**Jean Bardin** (Montpelhièr, 1893 - Avinhon, 1966) es un mètge e escrivan d'expression occitana.

Escriguèt jol pseudonim de Jan de la Capella Nova.

## Òbras
**Lou chis au paradis* (1925)
**Serenada* (1925)
**Lou varlet dins l'Ourboul*

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
Miquèu Barís

**Miquèu Barís** (en francés *Michel Baris*, Belís, Lanas, 1947) es un escrivan e poèta d'expression occitana.

## Òbras
* *Langue d'oïl contre langue d'oc* (1978)
**Punts d'interrogacion* (1976)
**L'arquibau e d'autres* (1982)

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
* BnF
Maria Baralhièr

**Maria Baralhièr** (en francés *Marie Barraillé*, Peiriac de Menerbés, 1895 - 1968) es una ensenhaira e escrivana d'expression occitana. Foguèt presidenta de l'Escòla Audenca en 1935.

## Òbras
**L'òme blanc* (1934)
**La trapèla de San Jozèp* (1936)

## Referéncias


## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
Marcèl Barral

**Marcèl Barral** (en francés *Marcel Barral*, Ruòms, Ardecha, 1913 - Montpelhièr, 1968) es un escrivan d'expression occitana, agregat de gramatica e professor a l'Universitat Paul Valéry de Montpelhièr.

## Òbras

**[[Istòria de Joan-l’an-pres|L'istòria de Joan L'an Pres]]* (editor, 1948)

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
* BnF
Pierre Barrier

**Pierre Barrier** (Champanhac (Perigòrd), 1925 - Periguers, 1995) es un felibre peiregordin.

Foguèt oficièr de marina mercanda, president de Lou Bournat dou Perigord e majoral del Felibritge en 1988. Contunhèt e publiquèt la segonda partida del *[[Dictionnaire périgourdin]]* entamenat per Jean-Louis Daniel.

## Referéncias


## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
Jean-Louis Daniel

**Jean-Louis Daniel** (Sòrges, Perigòrd, 1861 - 1929) es un artista e professor de dessenh, autor d'una gramatica e d'un diccionari del parlar peiregordin.

## Òbras
**Éléments de grammaires périgourdine*, imprimariá de Ribes, Periguers (1911)
**[[Dictionnaire périgourdin]]* (diccionari francés-occitan peiregordin amb suplement, imprimariá de Ribes, Periguers (1914) (reimpression Laffitte, 1978) (segonda partida basada sus las nòtas manuscritas de Jean-Louis Daniel, publicada per Pierre Barrier), imprimariá Réjou, Periguers, 1988)

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
* BnF
Roger Bardou

**Roger Bardou** (Mirapeis, Arièja, 1904 - Pàmias, Arièj, 1979) es un escrivan d'expression occitana, membre de l'Escolo deras Pirenéos.

Escriguèt jol pseudonim de Le Pouèto Païsant.

## Òbras
**La carreto du progrès, le drame des temps nouveaux* (1970)
**L'estelo des bouyès de Pamios* (1974)

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
* BnF
Jean Barès

**Jean Barès** (Puntís d'Inard, Comenge, 1875 - Sent Bertran de Comenge, 1932) es un capelan e escrivan d'expression occitana.

## Òbras
**Pointis-Inard, odo at noste carilloun* (1924)
**Predic gascoun ena gléiso de Sent Gaudens* (1927)

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
Pòrta-avions sosmarin

thumb|right|Pòrta-avions sosmarin britanic ''HMS M2''.

Un **pòrta-avions sosmarin** es un sosmarin equipat d'idravions destinadas a de missions d'observacion ò d'ataca. Aqueu tipe de naviri de guèrra foguèt imaginat durant l'entre doas guèrras e divèrsei país assaièron de'n concebre. Lei pus famós foguèron lei sosmarins japonés de la classa I-400 e lo sosmarin francés *[[Surcouf (sosmarin)|Surcouf]]*. Pasmens, lei resultats operacionaus foguèron febles e lo concèpte foguèt abandonat.

## Liames intèrnes

* Pòrta-avions.
* Sosmarin.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Terry C. Treadwell, *Strike from beneath the Sea: A History of Aircraft Carrying Submarine*, Tempus Publishing, 1999.

## Nòtas e referéncias
Lista dels presidents d'Angòla

thumb|250px|Bandièra del president d'Angòla.
Lo president d'Angòla es lo cap d'Estat e comandant d'Armada del país.

Vaquí la lista dels presidents d'Angòla de 1975 fins a uèi.

## Referi
Jan-Loïs Baradat

**Jan-Loïs Baradat** o **Joan-Loïs Baradat** (en francés *Jean-Louis Baradat*, Pau, 1959) es un escrivan d'expression occitana.

## Òbras
**L'escòla panada : Curiosèr : Indianas* (1986)
**La serada* (1997)
**Pastorales de Nadau* (1996)

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
* BnF
Albin Barthélémy

**Albin Barthélémy** (? - Vauriàs, Vauclusa, 1934) es un capelan e escrivan d'expression occitana.

## Òbras
**L'Ounour o Jejè e Chaploprin* (1904)

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
Christophe-Jérôme Barthélemy-Lapommeraye

**Christophe Jéröme Barthélemy Lapommeraye** (Marselha, 13 d'abril de 1796 - 4 d'octòbre de 1869) es un naturalista e escrivan en lenga d'òc.

## Biografia
D'en primièr foncionari a la Prefectura de Bocas de Ròse puèi a la comuna de Marselha, remplacèt Polydore Roux (1792-1833) al Museum d'istòria naturala de la vila. 

Publiquèt mantuns memòris de zoologia dins la *Revue zoologique* de Félix Edouard Guérin-Méneville (1799-1874) de 1841 a 1866, e mai dins lo *Bulletin de la Société d'acclimatation*. Es tanben cò-autor (ambe J.-B. Jaubert) de *Richesses ornithologiques du midi de la France*, òbra de 547 paginas, ricament illustrada, publicada en 1859 a Marselha.

Collaborèt a la revista Bouïl-Abaisso.

## Òbras
**Ley peys doou Canoubié* (1838)

## Bibliografia
* 
* .
* 

## Ligams extèrnes
Amr ibn al-As

**Amr ibn al-As** († 664, Egipte) es un generau arabi dau sègle VII que foguèt companhon de Maomet. Noble de la tribü Qurays, s'opausèt inicialament a l'islam avans de se convertir vèrs 629-630. Après una mission diplomatica en Oman que mau capitèt, Maomet li fisèt la direccion d'expedicions militaras. Amr ibn al-As gardèt aqueu ròtle après la mòrt dau Profèta. Participèt ansin a la conquista de Siria, de Palestina, de Cilícia, d'Iraq e d'Egipte. Aguèt un ròtle major dins la presa d'aquela darriera region e ne'n foguèt nomat governador en 640. Adoptèt una politica moderada en gardant l'òrdre sociau e religiós en plaça en cambi dau pagament d'impòsts. Puei, organizèt la conquista de Libia. En 646, perdiguèt lo contraròtle d'Egipte e se raprochèt dei faccions conservatritz. Ansin, durant la Premiera Fitna, se ralièt a Muawiya. Aquò li permetèt de tornar venir governador d'Egipte. Moriguèt dins aqueu país e foguèt enterrat a Fustat.

## Liames intèrnes

* Egipte.
* Premiera Fitna.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Michael Lecker, « The Estates of 'Amr b. al-'Āṣ in Palestine: Notes on a New Negev Arabic Inscription », *Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London*, vol. 52, n° 1, 1989, pp. 24-37.
* **[[anglés|(en)]]** Abu Nayeem Muhammad Raisuddin, « Amr ibn al-As and His Conquest of Egypt », *Islamic Culture*, vol. 55, n° 4, 1981, pp. 277-290.
* **[[anglés|(en)]]** Frank R. Trombley, « Fiscal documents from the Muslim conquest of Egypt: military supplies and administrative dislocation, ca 639-644 », *Revue des Études Byzantines*, 2013, vol. 71, pp. 5-38.

## Nòtas e referéncias
Henri Barthès

**Henri Barthès** (Sant Ginièis, Erau, 1947) es un istorian, archivaire e escrivan d'expression occitana, president de l'Escolo Trencavel en 1983, majoral del Felibritge en 2011.

## Òbras

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
Pierre-François-Xavier Bascoert

**Pierre-François-Xavier Bascoert** (Cassanuèlh, Agenés, 1768 - Vilanuèva d'Òut, 1843) es un escrivan d'expression occitana, autor d'una revirada al gascon de las Faulas de La Fontaine en dos volums.

## Òbras
**Noëls traduits en gascon* (1814)
**Fablos de La Foutaino: traduitos en bers patois del pays de Bilonèbo-sur-Lot embé toutos sas épitres, Philémoun et Baucis et soun épitapho, dédiados as habitans de la campagno* (1836-1839)

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
Vincent de Bataille-Furé

**Vincent de Bataille-Furé** (Pontac, Bearn, 1799 - Busi, 1872) es un escrivan biarnés d'expression occitana.

## Òbras
**Recueil de 25 cantiques à l'usage des écoles et des congrégations, écrit par l'abbé Garet* (1849)
**La capère de Betarram* (1839)
**Lous canounyes de Sarrance* (1864)
**Traductiou d'u beroy cantique coumpousat per u pions abesque sus l'apparitiou de la Sente Berge à Lourde* (1867)

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
Victor Batut

**Victor Batut** (Puèglaurenç, Tarn, 1848 - 1934) es un escrivan e poèta d'expression occitana.

## Òbras
**Petite gerbe* (1919)
**Floretos e contes* (1923)

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
Ferdinand de Lesseps

[thumb|right|Retrach de Ferdinand de Lesseps entre [1872 e 1876.]]

**Ferdinand de Lesseps** (19 de novembre de 1805, Versalhas - 7 de decembre de 1894, Guilly) es un diplomata e administrator francés famós per son ròtle dins la construccion dei canaus de Suèz e de Panamà.

Originari d'una familha nobla liada a Napoleon III, Ferdinand de Lesseps foguèt nomat vice-cònsol de Tunis en 1828. Quatre ans pus tard, foguèt nomat a Alexàndria onte descurbiguèt lei projèctes de construccion d'un canau maritim entre la Mar Mediterranèa e la Mar Roja. Gràcias a de contactes ben establits au sen dau govèrn egipcian, obtenguèt una concession en novembre de 1854 e fondèt la Companhiá Universala dau Canau Maritim de Suèz. De 1859 a 1869, aquela entrepresa cavèt lo canau que foguèt inaugurat lo 17 de novembre de 1869.

Après aqueu succès, Lesseps s'interessèt ai projèctes de construccion dau canau de Panamà. Fondèt la Companhiá Universala dau Canau Interoceanic de Panamà en 1879 e comencèt la construccion d'un canau dins la region. Pasmens, fòrça dificultats tecnicas apareguèron e lo còst aumentèt rapidament. Lei malautiás tropicalas foguèron tanben un problema constant. Menaçat de falhida, Lesseps deguèt corrompre plusors jornalistas e òmes politics per gardar lo sostèn deis autoritats francesas. Dins aquò, en 1889, la companhiá faguèt definitivament falhida. Aquò entraïnèt l'escandòl de Panamà que menèt a plusors condamnacions de responsables de la companhiá. En 1893, Lesseps foguèt ansin condamnat a una pena de 5 ans de preson que foguèt pas aplicada.

## Liames intèrnes

* Panamà (canau de).
* Suèz (canau de).

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Ghislain de Diesbach, *Ferdinand de Lesseps*, Perrin, 1998.

## Nòtas e referéncias
Motor ionic

[thumb|right|Assai d'un motor ionic dins un [laboratòri dau *[[Jet Propulsion Laboratory]]*.]]

Un **motor ionic** es un motor electric que produtz sa fòrça de propulsion en accelerant d'ions a una granda velocitat per lo mejan de grasilhas polarizadas. La possada obtenguda es febla, de l'òrdre de 0,05 a 5 N, mai pòu èsser mantenguda durant de periòdes lòngs. Aquò permet d'obtenir de rendiments fòrça importants (10 còps superiors ai carburants convencionaus) mai requièr d'esperar una certana durada per obtenir de velocitats significativas. A l'ora d'ara, aquelei caracteristicas limitan l'utilizacion dau motor ionic au domeni espaciau. De mai, dins l'industria espaciala en 2023, lei motors ionics èran generalament encara de prototipes destinats a de sondas experimentalas pichonas (*[[Deep Space 1]]*, *[[Dawn]]*, *[[Hayabusa]]*). A tèrme lòng, podrián permetre de redurre la durada de viatge dei sondas ò de fusadas mandadas dins lo Sistèma Solar.

## Liames intèrnes

* Vòl espaciau.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Yael Naze, *Voyager dans l'espace*, CNRS Éditions, 2013.

## Nòtas e referéncias
Hercule Birat

**Hercule Birat** (Narbona, 1796 - 1872) es un cançonièr d'expression francesa e occitana.

## Òbras
* *La Passiou dal paouré cansouniè narbounés : pot-pouirit démagogico-soucialisto*, Narbonna, estampariá de Caillard, 1850  legir en linha
* *Poésies narbonnaises en français et en patois, suivies d'entretiens sur l'histoire, les traditions, les légendes, les mœurs, etc., du pays narbonnais*, 2 vol., Narbona, E. Caillard, 1860 legir en linha t. I, t. II
* *Une nouvelle étoile télescopique : satire dialoguée contre l'auteur des poésies narbonnaises*, Narbona, Caillard, 1867 legir en linha
* *Chant communiste, par un homme qui ne l'est guère*, Narbona, Caillard, 1849 legir en linha
* *La coumplainto dé la Marianno ; Carêmé è Carnabal : dialoguo*, Narbonne, Caillard, 1850 legir en linha
* *Lou Partachur acaprissat e lou partachur descourachat, cansou dialougado*, Narbonne, Caillard, 1850 legir en linha

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
Louis Beaulard

**Louis Beaulard** (Usès, 1809 - Nimes, 1872) es un poèta d'expression occitana.

## Òbras

**La fieiro de Boucairé de 1848, satiro en vers patouès, parla d'Uzès* (1848)
**Li sournéto de Berbésé* (1850)
**La touré de l'avesqué* (1850)
**Lou furet* (1852)
**La coumeto* (1857)
**Cansoun patoisa, suivido d'un souvéni de l'inoundacioun de 1856* (1857)
**La cavalcado de Marséio ou la fèsto de la charita* (1858)

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes
Louis Béchet

**Louis Béchet** (Lutz de la Crotz Auta, Droma, 1873 - Sauset, 1941) es un jornalista e escrivan d'expression occitana.

Escriguèt jols pseudonims de Lou Felibre dis Estello, Lou Baile e Lou Felibre de Metelino.

## Òbras

**Tout en beilejant* (1931)
**Souto la vouto dóu cèu* (1963)
**Gardo ta lengo*

## Bibliografia
*
Matematicas discrètas

thumb|right|Exemple de graf discrèt.

Lei **matematicas discrètas** son la branca dei matematicas qu'estúdia leis estructuras discrètas, per oposicion ais estructuras continuas. D'efiech, la natura dei valors discrètas a de consequéncias importantas sus l'estudi d'aqueleis ensembles coma l'impossibilitat d'utilizar lo calcul diferenciau e leis otís tradicionaus de l'analisi. Pasmens, l'interès per aqueu domeni foguèt lòngtemps feble en causa de l'abséncia d'aplicacions vertadieras. Aquò cambièt amb l'aparicion de l'informatica car fòrça brancas dei tecnologias de l'informacion modèrnas utilizan de donadas discrètas per foncionar. Ansin, lei matematicas discrètas an conegut de transformacions importantas dins leis ans 1980, çò que permetèt d'estructurar son ensenhament.

## Liames intèrnes

* Matematicas.
* Tecnologias de l'informacion.

## Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Martin Aigner (trad. David Kramer), *Discrete mathematics*, American Mathematical Society, 2008.
* **[[anglés|(en)]]** Norman L. Biggs, *Discrete Mathematics*, Oxford University Press, 2002.

## Nòtas e referéncias
Hansina Iversen

vinheta|250x250px|Hansina Iversen en 2013.
**Hansina Iversen** (n. lo 6 setembre de 1966) es una artista de las Illas Feròe. Sas pinturas abstrachas son conegudas per sas colors. Es reconeguda dins son país mas tanben a Copenaga e a Helsinki. Es la felena de dos artistes coneguts, William Smith e Ruth Smith.