open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brocars

**Brocars** (*Brocas* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. 

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son *de Brocars*, en 1009, *de Brocar*, *de Brocars*, en 1274, *de Broquat*, en 1300, *ecclesia de Brocars*, cap a 1320, *de Brocariis*, en latin, en 1336-1340, *par. Sancti Joanis de Brocars in Marsano*, en 1359, *Brocas*, mapas de 1714 e 1733. La prononciacion qu'ei [bro'kas] .

Dauzat que's pensava *Brocars* vienèva deu gallés *broccos*, « punta », puish « taish », dab lo sufixe aumentatiu *-as* . La motivacion que seré un mus rocassut. Mès Dauzat coneishèva pas las fòrmas ancianas nimei lo paisatge. Lo nom qu'es format dab « bròc » (latin *brocca* = causa aguda) + « -ar » (sufix collectiu vegetau, latin *-are*) + « -s » (ahortiment deu sens collectiu) : endret on i a bròcs, gavarras,...). 

## Istòria

## Administracion

 
* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Labrit; qu'ei adara deu canton de Hauta Lana Armanhac (burèu centralizator Labrit).

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Buanas

**Buanas** (*Buanes* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion qu'es [by'anəs]. I a pas de fòrmas vertadèrament ancianas : *Buanes* (1638, 1651, mapas), *Büanes* (mapa començament deu sègle XVIII), *Buane* (1714, 1733, mapas) .

Bénédicte Boyrie-Fénié que cèrca solucions, com lo latin **budana* o **Buanas (terras)*, a partir d'un cognomen *Buan*, mès la conservacion de *-n-* intervocalica que pausa problèmas. E un nom ancian per ua bastida es pas çò mèi probable . La fonetica gascona que supausa benlhèu de cercar un nom en *-anda* (o en *-ande* ?).

## Istòria
Bastida fondada en 1346 per un pariatge énter *Pierre Ier de Castelnau* (en francés) e Edoard III d'Anglatèrra .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton d'Aira; es adara deu canton de *Adour Armagnac* (en francés), donc d'Ador Armanhac.

## Demografia

* La baisha de populacion énter 1806 e 1821 que s'explica en espiant la populacion de Classun, qui aumenta en medish temps; que cau donc supausar transheriments de territòris.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Caishen

**Caishen** (*Cachen* en francés)  qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son *par. Sancti Martini de Cayssem*, en 1274, *de Cayssen*, en 1274, *Cayssein*, *Cayssenes*, en 1276, *ecclesia de Caissen*, cap a 1320, *de Caissem* o *de Cayssen*, en 1336-1340, *capellanus de Caissem*, cap a 1375, *Cachein*, mapas de 1714 e de 1733. *Caishen* que vieneré deu cognomen *Cassius*, dab lo sufixe aquitanic *-ennu*. Lo nom qu'ei donc d'origina antica, pr'amor tanben deu vocable (Martin) de la glèisa . Caishen qu'èra probablament ua anciana grana propietat antica qu'avè per mèste *Cassius*.

Las quauques finalas ancianas en *-m* que son benlèu un refortiment de la finala eretada de la geminada *-nn*.

### Guinas
Vilatge situat 3&nbsp;km a l'ESE de Caishen. Conferir benlèu dab Guinarte : basque *agin* « Taxus baccata » (mès l'arbo qu'a besonh de calcari) o *gain* « tucas » (mès lo terrenh qu'ei un pauc tròp planèr). Benlèu un nom germanic d'òme *Wiso* + *-ina*.

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Ròcahòrt; qu'ei adara deu canton de Hauta Lana Armanhac.

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Canhòta

**Canhòta** (*Cagnotte* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ka'ɲɔtə]. Bénédicte Boyrie-Fénié que cita ua fòrma anciana *Sancta Maria de Canota* (sègles XI-XII) .

Dauzat que constata Canhòta ei sus ua tuqueta e que supausa lo nom ei derivat deu preindoeuropèu **kan-* « pitèr, turon, tuc, poi » dab lo sufixe diminutiu [eretat de] *-otta* .

Per Bénédicte Boyrie-Fénié, lo nom que pareish lo diminutiu d'un nom comun gascon o romanic, çò qui permet d'arrefusar un derivat deu nom antic *Canius* o d'ua arradic preindoeuropèa. Que's sap Canhòta èra ua abadia benedictina mentavuda au sègle IX. Lo nom que deu datar d'aquera epòca. Lo nom que sembla viéner deu latin *canna* qui a donat en gascon deu Baish Ador *cana* « trencada, henuda dens un *baluhart* (elevacion de tèrra) ». Lo nom a pas arren a véder dab lo nom de la canha : que sembla meilèu ua atraccion paronimica .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Bordalat

**Bordalat** (*Bourdalat* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [burda'lat]. Bénédicte Boyrie-Fénié cita pas de fòrmas ancianas .

Dauzat que presenta *bordalat* com un mot « d'ancian provençau», derivat de *bordau*, eth-medish diminutiu de *bòrda*. Aqueth darrèr mot qu'avè lo sens de « petit ostau, cabana », puish  « ostau de paisan » .

Negre, citat per B. Boyrie-Fénié, descriu lo mot bordalat com « vilatge »; l'origina qu'ei *bòrda* dab doble sufixe *-al* e *-at*. Astor (tanben citat per B. Boyrie-Fénié) descriu lo mot com « l'ancian occitan » *bòrda* dab los eretèrs deus sufixes diminutius latins *-ale*  e *-attu* .

B. Boyrie-Fénié que causeish lo sens donat per Negre .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
* La glèisa de Sent Joan Baptista de Bordalat, s. XIV.


File:Bourdalat église 2.jpg|La glèisa de Sent Joan Baptista.
File:Boudalat église 1.jpg
File:Bourdalat église 3.jpg
File:Bourdalat église 4.jpg


## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Borriòt e Bergonsa

**Borriòt e Bergonsa** (*Bourriot-Bergonce* en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de las Lanas e dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
### Borriòt
Las fòrmas ancianas que son *par. de Borriet*, en 1274, *ecclesia de Burriota*, cap a 1320. La prononciacion qu'ei [bu'rrjɔt]. Lo nom ei pas un derivat de *bòria*, derivat deu germanic *bûr*, « cabana » perqué i a ua *r* dobla .
### Bergonsa
Las fòrmas ancianas que son *par. Sancti Johannis de Burgonsa in Marciano*, en latin, en 1274, *de Bigorssa*, en latin, en 1274, , *de Bergosse*, en 1315, *ecclesia de Bergonassa*, en latin, cap a 1320. La prononciacion qu'ei [ber'gunsə]. Que cau partir de **burg-* o **burk-* pr'amor de las fòrmas pus ancianas e après la vocala que s'afeblí en *berg-*. Lo nom que demòra escur  . Un idronime celtic que poderé foncionar : *boruontiā*  > **borbontia* > **borbonça* > **Borgonça* (dissimilacion) > **Burgonça* > *Bergonça*. E i a autes mots celtics en *berg-* e en *burg-* qui pòden acceptar un sufixe *-ontia*.

## Istòria
* En 1906, que creèn la comuna a partir de Retjons .

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Ròcahòrt; qu'ei adara deu canton de Hauta Lana Armanhac.

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Calen (Gasconha)

**Calen** (*Callen* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Vasadés , situada dens lo departament de las Lanas e dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Petrus de Calen*, aus sègles XI-XII, *par. de Colon*, en 1274, *Arnaldo de Calle*, en 1363, *Calen* (mapa deu ducat d'Albret), *Caillon* (Fèlix Arnaudin). La prononciacion qu'ei [ka'lœn]. *Calen* que vieneré deu cognomen *Calenus*, dab lo sufixe aquitanic *-ennu*. Véder Caishen . Dens **Calenennu*, la prumèira *n* que dispareish regularament e la geminada que vien simpla : **Cale(n)en(n)o* > **Caleeno* > **Caleno* > *Calen*.

## Istòria
Lo lòc *L'Ancien Bourg* (en francés, donc *L'Ancian Borg*) que's tròba au nòrd de Lucsèir, près de la RD 143. Qu'ei aquí que la mapa de Cassini lo plaça . Qu'en demòra la Hont de Sent Estròpi (nom supausat).Lo borg actuau qu'ei a l'èst, au crotzament énter la RD 4 Preishac-Lucsèir e la RD 143.

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Sòra; es ara deu canton de Hauta Lana Armanhac (burèu centralizator Labrit).

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Campanha (Lanas)

**Campanha** (; *Campagne* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son *Campania*, en latin, aus sègles XI-XII, en 1289 e 1305, *Cãpagne* (mapa de 1638), *Campagne* (mapas deu començament deu sègle XVIII, de 1714 e 1733 .

*Campanha* que vien deu latin [tardiu] *campania* (derivat de *campus*, « camp »), « plana », qui pren sovent lo sens de « tèrra fertila » .

Bénédicte Boyrie-Fénié que cita las definicions d'autes autors. Segon Negre, lo mot que vien de l'adjectiu femenin latin *campanea (terra)* : « (país) de plana »; en bas latin, lo mot que vien *campania* e pren lo sens de plana grana. Segon Astor, lo latin *campania* qu'a lo sens de « plana, terrenh descobèrt ». B. Boyrie-Fénié qu'accèpta las explicacions deus tres autors .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Campet e La Molèra

**Campet e La Molèra** (*Campet-et-Lamolère* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [kam'pet e lamu'lɛrə]. Las fòrmas ancianas que son : *de Campeto*, en latin, en 1281 e 1294, *ecclesia sancte Crucis de Campeto*, en latin, cap a 1320, *ecclesia de Campeto*, en latin, en 1336-1340), *decima de Campeto*, en latin, *de Campet*, en 1334-1338, *Cãpet* (mapa de 1638), *Campet* (mapas de 1651, deu començament deu sègle XVIII, de 1714, de 1733); per La Molèra : *La Moulère* (mapa de 1714) .

Per Campet, Dauzat qu'explica lo nom vien deu latin *campus*, « camp », dab lo sufixe diminutiu *-ittum*. Lo sens qu'ei de camps cultivats per oposicion aus qui non son pas aptes a la cultura .

Negre e Astor, citats per B. Boyrie-Fénié, qu'explican lo nom vien de l'occitan *camp* (deu latin *campus*), dab lo sufixe diminutiu *-et*; lo sens qu'ei de « petit camp ». Bénédicte Boyrie-Fénié ajusta pas arren a l'explicacion deus tres autors .

Per La Molèra, Bénédicte Boyrie-Fénié qu'explica *molèra* com « lòc on i a un molin », justificat per l'existéncia d'un ancian molin sus l'Estrigon . N.B. Simin Palai que dona a *moulè* lo sens de « persona qui repica o adòba mòlas ». Los mots relatius a *molin* dens la Palai que son *mouliè*, *moulière*.

## Istòria
Qu'incorporén Senta Crotz a Campet enter 1790-1794, entà formar la comuna de Campet e Senta Crotz, puish La Molèra en 1823, entà formar la comuna de Campet e La Molèra.

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

Campet Lamolere eglise bourg.jpg|La glèisa de la Senta Crotz de Campet.
Campet chateau 2.JPG|Lo castèth de Campet.
Campet Lamolere chapelle Lamolere 2.jpg|La capèra de La Molèra.


## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Candressa

**Candressa** (*Candresse* en francés) qu'ei ua comuna gascona, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [kan'dresə]. Las fòrmas ancianas que son *Sancta Eugenia de Cantressa*, en latin, aus sègles XI-XII, *Candresse* (mapas de 1638, 1714 e 1733) .

Segon Dauzat, *Candressa* que vien deu nom gallo-roman (compréner : d'origina celtica) **Cantricius*, inatestat, derivat deu nom gallic *Cantrius* : **Cantricia (villa)* .

Bénédicte Boyrie-Fénié que pensa lo nom *Cantrius* ei inatestat. J.B. Orpustan qu'arreliga lo nom aus 987 *gandera* de Navarra e deus *Ganderatz* medievaus de Baisha Navarra e de Sola; lo mot que sembla perdut en basco, mès que's tròba dilhèu dens lo mot *gandor* « cresta »; que prepausa shens certitud ua accentuacion romanica *Gánderatz(a)* o *Kánderatz(a)* (de tipe soletin, dab iniciala sorda, mei près de la fonetica romana) que poderé explicar *Candressa*, nom que Orpustan supausa aquitanic (en assimilant *aquitanic* e *protobasco*).

Delamarre que plaça *Cantrius* (celtic *Cantrios*) dens los noms atestats, mès *Candressa* que s'explicaré segon eth per *candorittiā*, d'un nom inatestat **Candoritius* o **Candorittius*, o d'un compausat **cando-ritu*, « passatge clar » , mès foneticament mauaisit.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Carcarèrs e Senta Crotz

**Carcarèrs e Senta Crotz** (*Carcarès-Sainte-Croix* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
* La prononciacion qu'es [karka'res sentə'kruts] .
* **Carcarèrs**. Bénédicte Boyrie-Fénié que horneish fòrmas ancianas : *Carcarers (Sanctus Gerontius de ~)*, au sègle XI o XII, e, sus mapas divèrsas, *Corcares*, en 1638, *Carcares*, en 1714, *Carcarez*, en 1733 . Dauzat e Rostaing qu'explican lo nom per un radicau escur **carcar*, benlèu lo redoblament deu pre-indoeuropèu **kar*, « pèira » . Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'arreliga Carcarèrs a ''Saint-Martin de Carcarès'' (nom francés), qui es un *calcariensis*, « caucenèr, caucièr » (en francés *chaufournier*), e qui designaré son lòtjament. Com que sia, que s'ageish, per Bénédicte Boyrie-Fénié, de pèira (calcària), d'un lòc peirós, e pus precisament, benlèu, de *calc-*/*carc-* (de *calculus*, « calhau ») dab un sufixe locatiu latin *-ariceu*, qui dona *-arés* [çò qui explica pas la prumèra atestacion, qui haré supausar un sufixe *-ariu*].
* **Senta Crotz**. Bénédicte Boyrie-Fénié que horneish fòrmas ancianas : *Crux (Sancta de Podium)*, *Petrus (Sanctus ~ de Podium)*, en latin,  au sègle XI o XII, e sus mapas divèrsas, *Corcares*, en 1638, *Carcares*, en 1714, *Carcarez*, en 1733 . Lo nom de Senta Crotz qu'es lo de glèisas qui son dedicadas au culte de l'instrument deu suplici de Jèsus Crist .

## Istòria
* En 1833, la comuna de Senta Crotz que fusionè dab la de Carcarèrs .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Tartàs-èst; qu'es ara deu canton deu *Pays morcenais tarusate* (en francés).

## Demografia

* 1833 : incorporacion de Senta Crotz

### Demografia de Senta Crotz

* Lo n° INSEE qu'ei estat cambiat per rasons practicas.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Carcen e Ponson

**Carcen e Ponson** (*Carcen-Ponson* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [kar'sen pun'suŋ]. Las fòrmas ancianas que son : *Sanctus [Ma]rtinus de [C]arcen* aus sègles XI-XII, *par. de Carsen e de sent Yaguen* en 1312, *Corsen* (mapa deu ducat d'Albret e mapa de 1638), *Carsen* (mapa de 1714, *Carzeu* (mapa de 1733); per Ponçon : *Sanctus Vin[c]entius de Ponson* aus sègles XI-XII, *Ponson* (mapas de 1714 e 1733) .

Dauzat que hè viéner *Carcen* deu nom latin d'òmi *Carcenius* : **Carcenium (fundum)* .

Negre (citat per B. Boyrie-Fénié) que pensa lo nom « roman » *Carcenius*, emplegat sol, explica *Carcen*. Astor (tanben citat per B. Boyrie-Fénié) qu'ei per *Carcenus*, derivat de *Carcus* .

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'arrefusa lo nom prepausat per Astor pr'amor deu *-n-* intervocalic qui s'amudeish en gascon. Que causeish meilèu *Carcus* dab lo sufixe *-ennu*, « la proprietat de Carcus ». *Ponçon* qu'ei un diminutiu deu resultat de *Pontius* (grafiat *Pons* dens la lenga romanica), dab lo sufixe *-on* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Cassen

**Cassen** (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ka'seɲ] (mès Bénédicte Boyrie-Fénié qu'escriu *Cassen* e non pas *Cassenh*). Lo nom qu'ei atestat aus sègles XI-XII, *Sanctus Paulus de Cassen* .

Dauzat que considèra lo nom ei derivat deu mot *casse* , atau com Negre (citat per B. Boyrie-Fénié) qui precisa lo sufixe : *-en(c)*; l'ensemble que dona lo sens de « bòsc de cassos » .

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'arreliga la finau a la d'Artassens, on lo sufixe aquitanic *-ennu* representa un collectiu de vegetaus; **cassennu* que seré un lòc on los cassos e vaden. Lo mot que s'acaba per ua *-n* molhada, resultat regular de *-nn* en gascon segon Pèire Bèc . S'es atau, que'u cau escríver.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Castanhós e Solens

**Castanhós-Solens** o miélher **Castanhós e Solens**  (*Castaignos-Souslens* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [kasta'ɲus su'lens]. Las fòrmas ancianas que son : *milicia de Sossleys in parrochia de Castanhous* en 1276, *Castaynhes* en 1299, *Castagnons*, *Castenhos* en 1445, *Castagnos* (mapas de 1638, 1714, 1733) .

Dauzat qu'explica *Castanhós* per « l'ancian provençau » *castanh* e lo sufixe *-osum*, meilèu que per un nom latin d'òmi *Castanius* o *Castonius* dab lo sufixe aquitanic *-ossum*, segon l'opinion de Rohlfs .

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'explica qu'explica *Castanhós* per lo latin *castanea*, « castanha » e lo sufixe preceltic aquitan *-oss*. Astor, tanben citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que pensa a un derivat collectiu romanic de *castanh* e lo sufixe *-ós*; Castanhós que seré un lòc on las castanhas abondan .

Per Bénédicte Boyrie-Fénié, *Castanhós* que vien deu resultat deu latin *castaneu* e deu sufixe diminutiu latin *-olu* [> òu] (segon la fòrma de 1276). Per Soslens, la grafia de 1276 que demòra inexplicada e lo nom escur .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sarrasins (omonimia)

**Sarrasins** pòt designar:
### Toponims
*Los Sarrasins : comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e Garona
*Los Sarrasins : comuna de Gasconha, dens lo departament de las Lanas.

## Istòria
*Sarrasins, tèrme usat pels europèus per designar los pòbles de confession musulmana durant l'Edat Mejana
Lui de França

Lo **Lui de França** qu'ei ua arriu qui neish a Limendós (bearn), qui trauca Bearn e Gasconha, e qui's junta dab lo Lui de Bearn entà formar lo Lui e vueità's amassa dehens l'Ador.
Artics

**Artics** (*Artix* en francés) qu'ei ua comuna de Bearn administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

**Artics** qu'estó la prumèra comuna francesa de mei de 3000 poblants  que realizè ua senhalizacion bilingua occitan (gascon biarnés) / francés. Votada peu conselh municipau en 1999, dab lo maire Haur-Palèr, que's hiquè en plaça a la prima de 2000. Artics qu'a tanben ua escòla calandreta.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ar'tiks]. Las fòrmas ancianas que son *Artits* en 1286, *Artics* au sègle XIII, *Artids* en 1350, *Artitz* en 1385, *Artithtz* en 1440, *Artix* en 1583, *Artix* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIIIau) .

Dauzat qu'explica *Artics* per un nom d'òmi probablament aquitan, dab un sufixe desconeishut .

Segon Miquèu Grosclaude, com a Artés, que i a dens lo nom lo radicau basco-aquitan preindoeuropèu d'origina mediterranèa *arte*, « euse, Quercus ilex », mès qui cambiè de sens per designar ua vegetacion brostèra, sustot on i a pas d'euse ([arbo mediterranèu]. Lo sufixe qu'ei basco (*-itz*) e qu'a probablament un sens collectiu. Auta solucion peu sufixe, mensh probabla, lo plurau d'ua fòrma masculina d*'artiga*, « tèrra eishartigada », *artic* e marca deu plurau .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants.

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna
- Eric Rei Bèthvéder

- Nicolau Rei Bèthvéder

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Castandèth

**Castandèth** (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [kastãnˈdɛt]. Las fòrmas ancianas que son *Castandeto*, en latin, en 1294, *de Castendet*, en 1294, *Castendet*, en 1305, *Castindet* (mapa de 1638), *Castendet* (mapa de 1714 e 1733)
.

Segon Dauzat lo nom que pòt estar ua fòrma ipercorrècte de *castanet*, « castanheda, castanhèra », explicable perqué *-nd-* > *-n-* en gascon .

Qu'ei tanben l'opinion de Negre, citat per B. Boyrie-Fénié; Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, que parla d'un derivat collectiu de *castanh* dab un *d* analogic deus derivats en *-and*.

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'ei d'acòrd dab Dauzat e Negre. Castandet qu'ei lo resultat deu latin *castanetu* [> *Castanet*], « castanheda, castanhèra », dab ua ipercorreccion .

Segon Boisgontier, que i avèva inicialament dus sufixes: Castanetellu (diminutiu de *castanetu*) > Castãedèth > Castandèth. Çò que correspón mélher damb la pronóncia [kastãnˈdɛt]. Comparatz Pindèras, Hreishindèth.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sarrasins (Lanas)

**Sarrasins** o **Los Sarrasins** (en francés *Castel-Sarrazin*) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
NB. Que s'ageish deu vielh borg.

La prononciacion qu'ei [sara'zins]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Saturninus de Le Lane*, *de Lelane* aus sègles XI-XII, *castrum de Sarrazy* en 1254, *castro Saraceni* en latin, en 1279, *Castelsarrasi* en 1303, *ville Castri Sarraceni*, en latin, en 1303, *Castro Sarraceno*, en latin, au començament deu sègle XIV, *Castet Sarrasin* (mapa de 1638), *Castel Sarrazin* (mapas de 1651 e deu començament deu sègle XVIII), *Cast. Sarasin* (mapa de 1714), *Castel Sarasin* (mapa de 1733) .

Dauzat qu'arreliga lo nom de Sarrasins al nom de la vila deus Sarrasins, explicat per la varianta de *castellum*, « castèth » e peu nom latin d'òmi **Cerrucium*, derivat de *Cerius*, dab lo sufixe *-inum*, puish per l'atraccion deu nom deus Sarrasins (pòble).

Negre, citat per B. Boyrie-Fénié, qu'explica lo nom per *castellum* « vilatge fortificat » e per un nom d'òmi *Cerratius*, d'aquí *Castel *Cerràzi*, dab accent sus *a*; puish atraccion deu nom de pòble. Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, que cita un aute *Castel Sarrasin* a *Cornalach* (Senta Aulària de Sarnon, Avairon) e qu'ajusta, a Milhau, *las parets sarrasinas* qu'avèvan un nom diuvut a la barradura de las pòrtas (*sarrar* = barrar) .

Bénédicte Boyrie-Fénié que tròba estonable tres toponimes e sian explicats per un medish cognomen, tard dens l'Edat Mejana; que pren donc en compte l'ipotèsi d'Astor; qu'ajusta los *Castèl Sarrasin*s, de formacion romanica, que pòden tanben designar de hortalessas dentelhadas; que postula la possibilitat d'un resultat tardiu deu latin *serratim* « dab un dentelh » e que basteish un **castel- serratim* > *castel- serradim* > *castel serrasin* (la fricativa interdentau *d* que pòt passar a *z*, dab l'ajuda deu paronime *Sarrasin* (lo pòble); mès aquò explica pas, segon era, las latinizacions *saraceni* o *sarraceni*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lui de Bearn

Lo **Lui de Bearn** qu'ei un arriu qui neish a Andonsh e qui trauca Bearn e Gasconha entà juntà's dab lo Lui de França au pè deu castèth de Gaujac en bèth formar atau lo Lui qui's geta dehens l'Ador.
Gave d'Auloron

Lo **Gave d'Auloron** o **Gave de Sauvatèrra** o **Gaver** qu'ei un arriu de Bearn e de Gasconha qui neish a Auloron dab l'amassada deu Gave d'Aussau e deu Gave d'Aspa e que's geta dehens lo Gave de Pau qui's geta eth medish dehens Ador.
Còth deu Sompòrt

Que vau miélher díser **lo Sompòrt** o **eth Sompòrt**. Lo còth o pòrt deu Sompòrt que son pleonasmes (uei espandits), pr'amor lo nom que vòu díser dejà : « lo pòrt deu som ».
Lo pòrt qu'ei situat a la termièra enter Bearn e Aragon a 1632 m d'altitud ; qu'arreliga la Vath d'Aspa e ua vath d'Aragon dab Canfranc en cap de vath.

## Istòria
Lo Sompòrt qu'ei ua passada antica, los pelegrins de Compostèla que s'i estancavan a l'espitau de Senta Cristina deu Sompòrt, uei arrueinat a 1 km deu costat aragonés.
Castèthnau de Shalòssa

*Castèthnau de Shalòssa* o meilèu **Castèlnau de Shalòssa** [kastɛl'naw]  (*Castelnau-Chalosse* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [kastɛl'naw]. Las fòrmas ancianas que son *Sanctus Vincentius de Sescosse*, *de Sescossa*, en latin, aus sègles XI-XII, *Salosse* en 1262, *Castelnau de Silossa*, en latin, en 1263, *Solossa*, en latin, au sègle XIII, *Sialossa*, en latin, probablament au sègle XIII, *Castetnau* (mapa de 1638), *Castelnau* (mapas de 1714 e 1733) .

Dauzat qu'explica lo nom com *castellum novum*, « castèth nau », dab un nom de país .

Negre, citat per B. Boyrie-Fénié, que parla d'ua adaptacion lengadociana deu gascon castèth nau; Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, d'ua varianta de *castèl nòu*, « castèth nau » .

*Sescossa*, lo prumèr nom de la parròpia, qu'a lo sens de « lòc sescós, on la sesca abonda ». Peu nom actuau, los numerós *castèthnau*s occitans qu'estón fondats a l'epòca feudala. Qu'ei tanben lo nom de la familha mèstra d'aqueth castèth, çò qui explica dilhèu que lo nom deu lòc es pas la fòrma gascona.

Lo nom de *Shalòssa* que sembla ben estar l'eretèr de *Sialossa*, atestat au sègle XIII, mès aqueth nom a pas d'explicacion .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Banon (omonimia)

*Banon, comuna d'Occitània, en Provença, dins lo departament deis Aups d'Auta Provença. 
*Lo Banon, formatge d'apellacion d'origina contrarotlada fabricada dins la region de Banon.
Banon (comuna)

**Banon** (en francés tanplan coma en occitan) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. 

## Geografia
Lo vilatge de Banon es adorsat au Plan d'Aubion, entre Ventor e Còla de Lura, sus un site dominant la vau de Colon. Banon es a 25&nbsp;km a l'oèst de Forcauquier.
Banon a un

### Comunas vesinas

    400px|left||Distanças e posicion relativa
    



## Economia e gastronomia
Banon viu de torisme e subretot es celèbre per son formatge dau meteis nom, lo solet formatge d'AOC de la region. La vau de Colon es cultivada de lavanda e de cerealas.
Banon es tanbèn conegut per sa librariá, una dei pus grandei librariás independentas de França amb  libres.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* 2016 : 970 abitants

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas deis Aups d'Auta Provença

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Publius Crassus

**Publius Licinius Crassus Dives** que ho un generau roman qui acompanhè Juli Cesar a cors de la Guèrra de las Gàllias e qui conquestè notament Aquitània en -56. Qu'èra lo hilh de Marcus Licinius Crassus Dives (consul e generau roman famós per la soa riquessa e per estar estat triumvir amassa dab Juli Cesar e Pompeu) e l'arrèrhilh deu consul e censor deu medish nom : Publius Licinius Crassus Dives.

Qu'acompanhè lo son pair e que's morí au son costat la batalha de Carrhes en -53.
Caunar

**Caunar** (*Cauna* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [kaw'na]. Las fòrmas ancianas que son *Caunario*, en latin, shens data, *Cauna* (mapa de 1638), *Caunar* (mapas de 1651 e deu començament deu sègle XVIII), *Cauna* (mapa de 1714), *Canna* (mapa de 1733) 

Dauzat que supausa un **Calinanum*, d'un nom latin d'òmi **Calinus*, derivat de *Callius*, dab lo sufixe *-anum*, o senon un mot format sus *cauno*, « tuta, espelunga » .

Negre, citat per B. Boyrie-Fénié, que pensa a l'occitan *cóunar*, « arbo cavornut », format de l'occitan *cauna*, « tuta », dab lo sufixe *-ar*, l'ensemble representant dilhèu « lòc curat, tuta » .  

Lo gascon locau que guarda *-n* finau e lo sufixe *-anum* de Dauzat qu'ei impossible. Que caleré meilèu supausar lo sufixe collectiu *-are*, qui s'ajusta a noms de plantas o tanben a mots topografics. Lo lengadocian *cauna*, « tuta, iga » qu'a dilhèu existit en gascon : que sembla estar present dens Caunelha e que designa tanben lo caven (l'abelhèr). Que cau donc pensar a un *caunar*, dab lo sens de lòc on i a traucs, braus o dilhèu tutas, espelungas . Que i a au sud deu borg un lòc nomentat *Traouc*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Comunautat de comunas de Shalossa Tursan

## Nòtas
Caunelha

**Caunelha** (*Cauneille* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [kaw'neʎə]. Las fòrmas ancianas que son *Caunelle*, au sègle XII e en 1461, *Cauneille* (mapa de 1638), *Caneille* (mapas de 1714 e 1733) .

Segon Albèrt Dauzat, lo nom que vien deu « provençau » *cauno*, « tuta, espelunga », mot prelatin, dab lo sufixe diminutiu *-ilia*.

Ernèst Negre, citat per B. Boyrie-Fénié, que part de l'occitan *cauna* e deu sufixe *-ilha*, lo nom que seré l'equivalent de *caunilha*, « petita tuta » dens l'Aude. Jacme Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, que descriu lo nom com un diminutiu de *cauna*, dab lo sufixe *-elha* .

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'accèpta las solucions deus autors precedents e que precisa i a benlhèu un sens particular, lo de « peirèra, excavacion » ligat a la preséncia de horns de cauç .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Castèth Ner

*Castèth Ner* o meilèu **Castèthner** segon las règlas (*Castelner* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [kastɛj'ne]. Las fòrmas ancianas que son *Castegner* en 1385, *Castetné* (mapa de 1638), *Casteyne* (mapa de 1714), *Casteyner* (mapa de 1733) .

Tant Dauzat com Negre (citat per B. Boyrie-Fénié) qu'explican lo nom per « castèth negre ».

Bénédicte Boyrie-Fénié que precisa, per la prononciacion, *-t-* avant ua consonanta ei passat a [j] e per la fòrma de 1385, ei estada barrejada dab lo mot *castanhèr*. Ei pas briga segur : d'ua part, s'ageish deu grop *-th*, eventualament articulat [-tj] (ua iodizacion dirècta de *t* que sembla mauaisida), d'auta part, *Casteg-* que's pòt léger [kastɛtʃ-] o [kastɛʃ-].

La varianta *ner* qu'ei arcaïca [pr'amor de l'amudiment de la finau) e remplaçada per *nere* (femenin *nera*) o *negre* (femenin *negra*, segon lo Palai, p. 700.

Cf. Casterner de les Olles e Casterner de Noals  en Ribagorça.

## Istòria

## Administracion

## Demografia
                                                
ImageSize  = width:250 height:200                          
PlotArea   = left:40 right:10 top:10 bottom:20            
TimeAxis   = orientation:horizontal                       
AlignBars  = justify                                       
Colors =                                                
  id:gray1 value:gray(0.9)                           
                                                  
DateFormat = yyyy                                 
Period     = from:1960 till:2010                 
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960
                                    
PlotData =                          
  bar:300 color:gray1 width:1       
  from:start till:end             
  bar:200 color:gray1              
  from:start till:end            
  bar:100 color:gray1           
  from:start till:end         
  bar:0 color:gray1       
                       
                    
LineData =       
  layer:front    
  points:(48,81)(84,74) color:blue  width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 108 1968: 95
  points:(84,74)(100,66)    color:blue    width:2 #1975: 81
  points:(100,66)(128,68)   color:blue    width:2 #1982: 85
  points:(128,68)(160,70)   color:blue    width:2 #1990: 88
  points:(160,70)(196,78)   color:blue    width:2 #1999: 103
  points:(196,78)(228,89)     color:blue    width:2 #2004/5 
  


## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Comunautat de comunas de Shalossa Tursan

## Nòtas
Castèthnau de Tursan

**Castèthnau de Tursan** (*Castelnau-Tursan* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [kastɛt'naw]. Las fòrmas ancianas que son *Gerardi de Castro*, en latin, en 1277, *de Castronovo*, en latin, en 1299, *Castetnau* (mapa de 1638), *Castelnau* (mapas deu sègle XVII, shens data, de 1651, deu començament deu sègle XVIII, de 1714) .

Dauzat qu'explica lo nom com *castellum novum*, « castèth nau » .

Negre, citat per B. Boyrie-Fénié, que parla d'ua adaptacion lengadociana [peu nom francés] deu gascon *castèth nau*; Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, d'ua varianta de *castèl nòu*, « castèth nau » . 

Qu'ei ua fondacion d'un « castèth nau » e deu son borg, a l'Edat Mejana. Peu determinant, la fòrma mei anciana coneishuda d'aqueth ancian *pagus*qu'ei *Theurssano*, au sègle XIII. Que vien probablament deu nomen *Turcius* dab lo sufixe *-anu-*, qui èra benlhèu lo propietari de la *villa* eponima de Vièla .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Comunautat de comunas de Shalossa Tursan

## Nòtas
Caupena

**Caupena** (*Caupenne* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [ku'penə]. Las fòrmas ancianas que son : *Sanctus Martinus de Gueites* e *Sanctus Martinus de Caupena* (sègles XI-XII, cartulari de Dacs), *Caupen*, *Caupene*, *Coupène* en 1243, *Vitali de Caupene* en 1279, *Caupene* en 1280, *castrum de Caupenna* en latin, en 1285, *Cava Penna*, en latin, en 1299, *Caupene* (mapas de 1638, 1714 e 1733 .

Dauzat qu'explica lo nom per un mot latin inatestat, **cova*, « curada, cava, cahornuda » o *calva*, « pelada », dab lo prelatin *penna*, « montanha » .

Negre, citat per B. Boyrie-Fénié, qu'i ved l'adjectiu occitan femenin *cava* e *pena* « arròca hauta, crèsta de montanha, escarpament ». Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, qu'explica lo nom per un compausat *calv pena*, vienut *cauv pena*, « montanha pelada a la cima » o d'un compausat *cau pena* qui auré lo sens d'« excavacions de la ròca » .

Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, lo nom qu'ei tanben lo d'ua grana familha, sortida probablament de Caupena d'Armanhac. Que remplacè *Gueites*, vienut deu francic **wahtôn*, « velhar », que designava un pòste de gait/gaita/guèit. J.B. Orpustan que ved dens lo nom ua tautologia : lo prumèr element qu'ei lo de Calp, vila famosa per son ròc ([lo Penyal d'Ifac]) qui seré compausat de **kal-*, varianta de **kar(r)-*. L'atestacion *Caupen* de 1243 que poderé miar cap a **calp-ennu*, dab elements prelatins . 

Delamarre qu'explica los dus *Caupena*s per **Cauo-pennā*, **Cauā-pennā*, dilhèu « la punta curada », mes, pr'amor lo *p* se consèrva dens la lenga actuala, que cau supausar meilèu un sintagme deu tipe **Cauā Pennā*. **Pennā* que significa « cap », mès qu'a d'autes sens derivats, oronimics. **Cauā* qu'a lo sens de « la cavèca ». Lo nom de Caupena que seré donc celtic .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
* Lo castèth de Caupena deu s. XVIIau.
* La glèisa de sent Laurenç de Caupena.
* La glèisa de sent Martin de Caupena.


File:Castèth Caupena 40250.jpg|lo castèth de Caupena.
File:Gleisa St Laurenç Caupena 40250.jpg|la glèisa de St Laurenç
File:Caupenne arènes église.JPG|las arenas e la glèise de St Martin.


## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Casalís (Shalòssa)

**Casalís** (*Cazalís* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [kaza'lis]. Las fòrmas ancianas que son *Caseliz* en 1304, *Casalis* (mapas de 1638 e de 1714), *Casulis* (mapa de 1733) .

Dauzat qu'explica los sens successius de *casa* : cabana ---> ostau rurau ---> domeni. *Casalís* qu'ei format de *casa* + *-ale* (sens de meitaderia) + sufixe diminutiu *-ĭtium*
.

Negre, citat per B. Boyrie-Fénié, que hè de Casalís un adjectiu masculin : « (bastiment) qui ei de l'ostau » e Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, que tracta d'un collectiu en *-ís* per un ensemble de *casaus* .

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'ei en acòrd dab las proposicions deus autors precedents per çò qui ei de la formacion deu nom, mès ne's pausa pas la question deu sens deu nom e que causeish shens certitud lo de « domeni agricòla », dab la justificacion que lo borg ei a l'entorn d'un castèth feudau (derrocat en 1820).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
* Glèisa de Sent Laurenç

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben

* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Comunautat de comunas de Shalòssa Tursan

## Nòtas
Casèras (Marsan)

**Casèras** o **Casèras d'Ador**  (*Cazères-sur-l'Adour* en francés dempuish 1888, *Cazères* abans) qu'ei ua comuna de Marsan, en Gasconha. Administrativament, qu’es dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
Bénédicte Boyrie-Fénié que horneish fòrmas ancianas : totas que son *Cazeres* (sègles XVII e XVIII). La prononciacion qu'ei [ka'zɛrəs] .
Lo mot *casèra* qu'ei normalament un diminutiu de *casa*, « ostau », dab lo sufixe *-ella* (*-ll-* passa a *-r-* en gascon, en posicion intervocalica). Mès aciu, lo sens qu'ei benlèu diferent, tot en demorant diminutiu : la bastida que ho fondada per un pariatge énter l'abat *Vidau* (fòrma supausada) de *La Casadiu* (a Bèumarchés) e Margarida de Foish. Lo nom que sembla donc un derivat deu nom de l'abadia de La Casa .

## Istòria
La bastida que ho fondada en 1314 per un pariatge énter l'abat *Vidau* (fòrma supausada) de *La Casadiu* (a Bèumarchés) e Margalida de Foish .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Granada d'Ador; qu'ei ara deu canton de *Adour Armagnac* (en francés), donc Ador Armanhac.

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Cèra (Lanas)

**Cèra** (*Cère* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
 
## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas que son *par. Sancti Martini de Cera*, en 1274, *de Sera*, en 1274, *de Cera*, cap a 1320, *de Quera*, *de Sero*, en 1336 e 1340, *Serre*, mapas de 1714 e 1733. La prononciacion qu'ei ['sɛrə] .

*Cèra* qu'ei lo resultat deu latin *cella*, dab passatge regular de *-ll-* a *-r-*. Lo mot *cella*, qui avèva en latin lo sens de « lòc on sarran quauquarren, graèr, magazin », que prengó en latin crestian lo d'« ermitatge » e a bèths còps « petita mongia » pr'amor deu regropament deus ermitas a l'epòca carolingiana .

## Istòria

## Administracion

* Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Labrit; qu'ei adara deu canton de Hauta Lana Armanhac (burèu centralizator Labrit).

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Clarmont (Lanas)

**Clarmont** (*Clermont* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
Lo prononciacion qu'ei [klar'mun]. Las fòrmas ancianas son *Sancta Maria de Clarmont*, en latin, aus sègles XI-XII, *Claromons*, en latin, aus sègles XI-XII, *castrum Claremunt (Vice-comitis Tartacensis)*, en latin, en 1254, *Claro Monte*, en latin, en 1297, *Clermõ* (mapa de 1638), *Clermont* (mapas de 1647, 1651, deu començament deu sègle XVIII, de 1714 e de 1733) .

Segon Dauzat, lo sens qu'ei de « montanha esclairada peu sorelh, plan descubèrta », donc de castèth hòrt qui's ved de lonh; mès d'uns *Clarmont* que pòden representar lo nom germanic d'òmi *Clarmund*.

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'explica l'adjectiu *clar* com « de color clara » o « evident, distinguit ». Astor qu'ajusta quauques cercaires creden *clar* ei ua reinterpretacion deu prelatin *kal-ar*, associat au ròc, a la montanha .

Bénédicte Boyrie-Fénié que constata lo toponime *Clarmont* data de la feodalitat. Aqueth Clarmont qu'a un castèth de la fin deu sègle XIII e deu començament deu sègle XIV qui estó conta-rotlat peus Labrit en 1308; lo sens de l'adjectiu qu'ei pas completament precisat .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Classun

**Classun** (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [kla'syŋ]. Las fòrmas ancianas que son *Classun* (mapa de 1638, dita « de Classun »), *Classum* (mapa deu sègle XVII, shens data), *Classun* (mapa de 1714) .

I a pas cap d'explica deus toponimistas coneishuts, Dauzat, Negre o Astor. Que representa lo sufixe *-un* ? lo gau *-dunu*, lo latin *umine*, lo latin *-unu*, la reduccion deu sufixe locatiu basco *gun/kun* ? La basa ei pas milhor coneishuda, benlèu ua contraccion de *calass-*, mès lo sens que seré escur . Classun qu'ei situat près de Buanas, aute toponime escur.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Cledas

**Cledas** (*Clèdes* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion qu'ei ['kleðəs]. Las fòrmas ancianas son *Cledes* (mapas de 1714 e de 1733) .

Dauzat qu'escriu lo nom ei ua fòrma meridionala deu latin *clita* « barrèra, barralha » .

Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'explica *Cledas* ei lo plurau de l'occitan *cleda* e que dona un sens particular : cleda de parc d'aoelha. Astor, tanben citat per B. Boyrie-Fénié, qu'explica lo nom ei sortit deu celtic *clita*; lo sens en toponimia qu'ei « claus » .

Bénédicte Boyrie-Fénié qu'accèpta l'idèa de Negre d'un toponime associat au  contèxte pastorau. Un deus sens de *cleda* qu'ei « barralha de husta » .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
* Vestigi deu Castèth de Bruish
* Glèisa de St Martin de Cledas
* Castèth de Drolhet
thumb|250px|left|Lo castèth de Drolhet.

## Personalitats ligadas dab la comuna
 
## Véder tanben

* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes
* Comunautat de comunas de Shalòssa Tursan

## Nòtas
Comensac

**Comensac**, **Començac** o **Comançac** (*Commensacq* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.

## Geografia

### Perimètre deu territòri

## Toponimia
La prononciacion actuala qu'es [kuman'sak]. Las fòrmas ancianas que son : *Commensaco (capella de ~)*, au començament deu sègle XIV, en latin, *Comensac (rector de ~)*, en 1527, *Comensac* (mapa de 1647), *Commensac* (mapas de 1714 e 1733)  Bénédicte Boyrie-Fénié, *Dictionnaire toponymique des communes, Landes et Bas-Adour*, ed. Institut occitan e CAIRN, Pau, 2005, p. 90. Per Dauzat, *Començac* que ven d'un nom gallo-roman d'òme **Commentius*, deu gallés *Commios*, damb lo sufixe *-acum* , latinizacion deu sufixe gallés *-āco(n)*. Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, que causeish meilèu un nom romanic d'òme *Cominasius*. Jacques Astor, citat tanben per B. Boyrie-Fénié, e Bénédicte Boyrie-Fénié era-medisha que son de l'idèa de Dauzat. B. Boyrie-Fénié qu'argumenta  *Commentius* es atestat e mei *Cominasius* + *-acum* conven pas gaire  (*Cominasiacum* qu'auré poscut donar **Comenzac*). Curiosament, Bénédicte Boyrie-Fénié qu'escriu *Comensac*, en contradiccion damb son explicacion (e tanben dab la prononciacion actuala). Com que sia, Començac qu'èra ua anciana granda propietat antica. Pr'amor de la fonetica locau, la prononciacion [kuman'sak] qu'a devut succedir a [kumən'sak] (cf. la prononciacion deu nom d'un vilatge d'a costat : [trən'sak]).

## Istòria
* En 1863, la comuna de Solferino que's creè, deu territòri de Comançac, La Bohèira, Morcens, Escorce, Lua, Onessa e Laharí e Sabres .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Sabres; qu'es ara deu canton de *Haute Lande Armagnac* (en francés), donc de Hauta Lana Armanhac.

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas de las Lanas

## Ligams extèrnes

## Nòtas