open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tomas Tranströmer

**Tomas Gösta Tranströmer** es un escrivan e un poèta suedés, nascut lo 15 d'abril de 1931 e mòrt lo 26 de març de 2015 a Estocòlme, la capitala de Suècia.

Lo 6 d'octobre de 2011 reçaup lo Prèmi Nobel de Literatura.

## Bibliografia
* *17 dikter* Bonnier, Stockholm 1954... *17 Poèmas*
* *Hemligheter på vägen* Bonnier, Stockholm 1958... *Secrets sul camin*
* *Den halvfärdiga himlen* Bonnier, Stockholm 1962... *Lo cèl a mièjas fargat*
* *Klanger och spår* Bonnier, Stockholm 1966... *Campanadas e draussas*
* *Mörkerseende* Författarforlaget, Göteborg 1970... *Vision nuechenca*
* *Stigar* Författarforlaget, Göteborg 1973, ISBN 91-7054-110-8... *Dralhas*
* *Östersjöar* Bonnier, Stockholm 1974, ISBN 91-0-039367-3... *Baltics*
* *Sanningsbarriären* Bonnier, Stockholm 1978, ISBN 91-0-043684-4... *La barrièra de la vertat*
* *Det vilda torget* Bonnier, Stockholm 1983, ISBN 91-0-046048-6... *La Plaça salvatja*
* *För levande och döda* Bonnier, Stockholm 1989, 91-0-047672-2... *Pels vius e pels mòrts*
* *Minnena ser mig* Bonnier, Stockholm 1993, ISBN 91-0-055716-1... *Vision de la memòria*
* *Sorgegondolen*  Bonnier, Stockholm 1996, ISBN 91-0-056232-7... *Gondòla funèbra*
* *Fängelse: nio haikudikter från Hällby ungdomsfängelse*... (de 1959, editats en 2001...)... *Aicós e autres poèmas*
* *Den stora gåtan* Bonnier, Stockholm 2004, ISBN 91-0-010310-1... *L'enigma màger*
## Vejatz tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas & referéncias
Ontologia

L**'ontologia**, del Grèc *ὄν* (genitiu: *ὄντος*) "de l'èsser" (participi de *εἶναι*,èsser) e -*λογία*, "sciéncia, estudi o teoria", es l'estudi de l'èsser o de l'existéncia. A coma objectiu de descriure o pausar las categorias e las relacions basicas de l'èsser o de l'existéncia per definir las entitas e los tipes d'entitas dins d'aquel contèxte. L'ontologia se pòt tanben definir coma l'estudi de las concepcions de la realitat. L'ontologia sovent (mas pas totjorn) a una relacion estrecha amb la metafisica. Se pòt dire que l'ontologia foguèt suggerida indirectament pel primièr còp per Anaximandre, e que foguèt definida pel primièr còp per Parmenides.

Qualques filosòfs, especialament de l'escòla platoniciana, prepausan que totes los noms substantius fagan referéncia a una entita. D'autres prepausan que certans noms substantius se fagan pas referéncia a d'entitas, mas que son una manièra de far referéncia a un ensemble (d'objèctes o eveniments). Segon aquel darrièr punt de vista, a la plaça de far referéncia a una entitat, se fa referéncia a un ensemble d'eveniments mentals experimentats per la persona; per exemple, la "societat" fa referéncia a l'ensemble de las personas amb d'interaccions comunas, la "geometria" fa referéncia a l'ensemble d'un tipes especific d'activitat intellectuala. 

Entre tot, l'ontologia se deu explicar quins mots fan referéncia a d'entitats e quins non, perqué, e quinas categorias ne son lo resultat. Quand aquel procèssus s'aplica als substantius coma *electrons*, *energia*, *contracte*, *bonaür*, *temps*, *vertat*, *azard* o *[[Dieu]]*, l'ontologia ven lo fondament de tant de brancas de la filosofia. 

## Ligams extèrnes
* Congrès Internacional d'Ontologia
* [http://www.ontology.co Ontology. A resource guide for philosophers
Cucçac d'Aude

**Cucçac d'Aude** (*Cuxac-d'Aude* en francés) es una comuna lengadociana de Narbonés situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia
Comuna de l'airal urban de Narbona
 

### Perimètre del territòri

## Toponimia
### Cucçac d'Aude
Las fòrmas ancianas son : *Cugciacum*, *Cugciagum*, en 959, *Cuguciacus*, en 990, *Villa Geminianum* en 978, *Villa Geminianum, quae Cuguciacus vocatur* en 990, *Cucuciacus*, en 992, *Sanctus Martinus de Cucuciaco* en 993, *Cucuciagum* en 1005, *Cucianum* en 1049-1494, *Cucuciatum* en 1079, *Cutiachum..., ecclesia S. Martini de Cucutiacho* en 1143, *Ecclesia S. Martini de Cucutiano* en 1145, *Cuciacum* en 1215, *Cucciacum* en 1212, *Cutciachum* en 1271, *Cussiacum, diocesis Narbonensis* en 1290, *Villa Jeminianum quae Cugaciacus vocatur* en 1302, *castrum de Cutsiaco* en 1318, *Cursiacum* en 1332, *Cutsiachum* en 1345, *Cutsac* en 1382, *Cucsiacum* en 1397, *Cucsac* au sègle XIV, *Cucsahc* en 1402, *Cutsah* en 1406, *Cupiacum* = *Cusiacum* en 1490, *Cucciacum... Cussac* en 1497, *Qucsat* en 1536, *Cuxats* en 1586, *Cucxac* en 1589, *Cutsac* en 1589, *Cussac* en 1590, *Cuxsac* en 1591, *Cuqsac près de Narbonne* al sègle XVII, *Cuxac de Rive d'Aude* en 1781, *Cuxac Rive d'Aude* en 1807. La prononciacion occitana es *Cutsác* ,  dins la grafia de l'abat Sabarthès, donc [kyt'sak].
Cucçac de Cabardés, nom semblable, es atestat *Cucciaco* en 1249. *Cucçac* vendriá d'un nom d'òme galloroman (gallic, d'origina gallica) **Cucucius* (Albèrt Dauzat), en gallic **Cuccucios* (Xavier Delamarre), amb lo sufixe *-acum*, latinizacion del sufixe celtic *-ācon*. **Cuccucios* es pas atestat, mas *Cucius* e *Cucus* o son . Cucçac èra donc probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre '*Cucucius* / **Cuccucios*.
===Aubian===
Anciana proprietat del priorat de [[Rojan|Cassanh]], anciana parròquia de l'[[archidiocèsi de Narbona]] jol patronatge de Sant Laurenç, dependiá al temporal del cossolat de Cucçac. Las fòrmas ancianas son : *Villa quae vocant Albianum* en 1090-1322, *Castrum seu grangia de Albiano* en 1280, *Albya* en 1537, *Aubya* en 1579 . </br>
Coma pels noms aparentats, *Aubian* ven del nom latin d'òme ([nomen]) *Albius*, ambe'l sufixe *-anum*. Aubian èra donc probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre *Albius''.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Corçan; es ara del canton de las Planas bassas d'Aude (Corçan, burèu centralizator).

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
* Glèisa Sant Martin, classada monument istoric en 1983 .

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Cucçac sul site de l'Insee

## Nòtas
Cucçac de Cabardés

**Cucçac de Cabardés** (*Cuxac-Cabardès* en francés) es una comuna lengadociana de Cabardés, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

[{  "type": "ExternalData",  "service": "geoline",  "ids": "Q1086439",  "properties": {  "fill": "#fc3",  "stroke": "#ff1010"  }}]


## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Cellula S. Ceciliae... super fluviam Durannum* en 828, *Villa quae vocatur Sancta Cecilia* en 950, *Ecclesia S. Ceciliae de Cucciaco* en 1249, *Cutsiachum* en 1289, *Crucciacum* en 1319, *Rector de Cutciaco* en 1347, *Cucsiacum* en 1377, *Cucsac* en 1410, *Cuzac* en 1718, *Cuxac* en 1781. La prononciacion occitana es *Cutsác* ,  dins la grafia de l'abat Sabarthès, donc [kyt'sak].
Las fòrmas ancianas de Cucçac d'Aude, nom semblable, son *Cugciacum*, en 959, *Cuguciacus*, en 990, *Cucuciacus*, en 992. *Cucçac* vendriá d'un nom d'òme galloroman (gallic, d'origina gallica) **Cucucius* (Albèrt Dauzat), en gallic **Cuccucios* (Xavier Delamarre), ambe'l sufixe *-acum*, latinizacion del sufixe gallic *-ācon*. **Cuccucios* es pas atestat, mas *Cucius*, *Cucus*, ne son . Cucçac èra donc probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre '*Cucucius* / **Cuccucios*. 

== Istòria ==
Santa Ceselha de Dura (828), foguèt atestat aprèp Vila de Santa Ceselha (950), puèi Santa Ceselha de Cucciaco (1249), que representa lo nom actual. Cucçac visquèt son epòca de mai trebolum pendent las guèrras de religion (de 1563 a 1595), que foguèt presa quora pels uganauds venguts de Tarn, quora per las tropas reialas.

Lo castèl feudal, un dels mai fòrts barris del mont, èra edificat a l'entorn de la plaça e foguèt desrocat jol règne de Loís XIV de França, en 1711; uèi sola demòra una torre pichona.

La glèisa de Santa Ceselha, edifici gotic, coneguèt divèrsas transformacions dins los sègles.

La Manufactura Reiala de la Bonda foguèt creada jos Colbert e fabricava los *Draps de la Montanha''.

La fabrica de Bertranda (uèi collègi public) èra d'en primièr una molina de grans, transformada en 1746 en manufactura de papièr e de carton. Una empresa de filatura continuèt de foncionar un pauc aprèp la fin de la Granda Guèrra.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Cucçac sul site de l'Insee

## Nòtas
Colbertisme

Lo **colbertisme** es une doctrina economicopolitica del sègle XVII, elaborada aprèp la mòrt de Jean-Baptiste Colbert, contrarotlaire general de las finanças de Loís XIV. Lo colbertisme es una mena du mercantilisme, e es mai un ensemble de praticas economicas qu’una vertadièra escòla de pensada economica. Lo colbertisme se resumava dins una frasa fòrça simple,  (Aquo significa que se cal importar çò mens possible e exportar çò mai possible.)

Coma corrent de pensada economica, es concurrenciada al sègle XVIII pel fisiocratisme, qu'es une reaccion facia al colbertisme, puèi pel liberalisme economic.

## Principalas caracteristicas

Le colbertisme es una mena francesa de la teoria economica del mercantilisme que las principalas caracteristicas son:
* l'acampament de las riquessas (aur, argent ...) ;
* lo proteccionisme del mercat interior ;
* l'autreg de subvencions per l’exportacion ;
* l'organizacion de comandas publicas ;
* un desvolopament fòrça contrarotlat de las colonias totas dependenta de la metropòli.

Colbert transforma la logica mercantilista d’acumulacion dels metals precioses dins una organizacion pimpilhosa de l’Estat que ven un vector de poténcia e de grandor pel país e son monarca.

Los sostens balhats a l’industria francesa (que las famosas manufacturas) per l'Estat son pas concebuts per durar totjorn: l’objectiu es que las entrepresas aquièran un saber far e una grandor sufisente (que mena a d'economias d'escala) que lor permetran de venir competitivas amb las principalas concurrentas de l'epòca, anglesas e olandesas.

## Bibliografia
* Philippe Minard, *La fortune du colbertisme, Etat et industrie dans la France des Lumières*, Paris, Fayard, 1998.

## Referéncias


## Vejatz tanben

* Jean-Baptiste Colbert
Jules Ozenne

thumb|250px|Retrach de Jules Ozenne en 1876
**Jules Ozenne** (Louviers, 8 de decembre de 1809 - Torcy Seine-et-Marne, 2 de març de 1889) foguèt  un politician francés del sègle XIX que foguèt ministre dins lo Govèrn Gaétan de Rochebouët.
## Biografia
**Jules Ozenne** nasquèt a Louviers en 1809. Son paire èra drapièr. Dintrèt dins l'administracion recomandat al comte Beugnot, president del burèu del comèrci, pel ministre de la marina d'Haussez.  En 1860 passèt a la direccion del comèrci exterior quand se fasiá la negociacion del tractat amb Anglatèrra. Foguèt nomenat conselhièr d'estat en 1864 e mai tard secretari general del Ministèri de l'Agricultura e del Comèrci en 1869. En 1874 venguèt oficièr de la Legion d'onor.
Foguèt Ministre de l'Agricultura e del Comèrci del 23 de novembre al 12 de decembre de 1877 e Comissari general de l'Exposicion Universala de 1878.
Salèlas d'Aude

**Salèlas d'Aude** (*Sallèles-d'Aude* en francés) es una comuna lengadociana en Narbonés, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia
Comuna situada dans lo nòrd del Pargue natural regional de la Narbonesa en Mediterranèa al jomhent de la Cessa amb Aude e sul Canal de Joncion.

Lo Somalh es en partida dins la comuna.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
### Salèlas d'Aude
Las fòrmas ancianas son : *Villare quem vocant Sallela... in rivum quem vocant Seissar* en 924, *Villa Sallela* en 1116, *Salela* en 1128, *Sallela* en 1143, *Selella* en 1184, *Ecclesia sancte Dei Genitricis Marie de Salela* al sègle XI, etc, *Castrum de Sallela, Narbonensis diocesis* en 1209, *Castrum de Sallela* en 1271, *Locus de Sallola* en 1332, *Prior Beate Marie de Sallela* en 1351, *Salelha* al sègle XIV, *Salelas..., Salhelhas* en 1536, *Salelles* en 1781. La prononciacion occitana es *Salèlos* , dins la grafia de l'abat Antòni Savartés, donc [sa'lɛlɔs]. 
*Salèlas* ven del mot germanic (francic) *Saal*, « cambra, castèl », e n'es un diminutiu (sufixe *-ella*) . Caldriá poder explicar la fòrma plurala. 
### ''Truilhas'' (nom francés)
Las fòrmas ancianas son : *villa Troliares* en 924, *Truliacum cum ecclesia* en 932, *Truliarium, quae vocatur ecclesia Sancti Martini* en 950, *villa Trulhares..., vicus Trulares* en 1054, *Decimae Tranlli* en 1125, *Apud Golars* = *Trolars* en 1194, *Castrum de Trularibus* en 1271, *De Trulharibus* en 1306, *De Trulaco* en 1324, *De Truilhaco* en 1332, *Trulas* al sègle XIV, *De Troliaribus* en 1445, *Villa de Truliaze* en 1521, *Trulhas* en 1537, *Trulhars* en 1639, *Trouillas..., Trouilhas* en 1660, *Truillas* en 1774 . L'abat Savartés ditz pas res de la prononciacion. Lo nom es probablament **Trulhars* e non pas **Trolhars*.

## Istòria
Entre 1790-1794, *Truilhas* (nom francés) foguèt annexat a Salèlas; *Truilhas* es al nòrd-oèst de la comuna.
*Truilhas* es un castèl, un mas e una teulièra, un ancian cossolat e una anciana parròquia del vocable de Sant Martin. La cura èra a la presentacion de l'abat de Montoliu. *Truilhas* èra de la senescalciá de Carcassona  (coma Salèlas).

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Ginestars; es ara del canton *du Sud-Minervois* (en francés), donc del Menerbés Sud, e n'es lo burèu centralizator.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Aude
## Ligams extèrnes
* Salèlas d'Aude sul site de l'Insee
* Salèlas d'Aude sul site de l'IGN

## Nòtas
Concas (omonimia)

**Concas** es un toponim per:
* **[[Concas (d'Orbièl)|Concas]]**, una comuna d'Aude
* **[[Concas (Roergue)|Concas]]**, una comuna de Roergue
* **[[Concas de Roergue]]**, una comuna de Roergue
Salèlas de Cabardés

**Salèlas de Cabardés** (*Sallèles-Cabardès* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e de la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia
Comuna de l'airal urban de Carcassona situada en Cabardés.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Soleliae* en 1247, *Ecclesia de Sallelis* en 1257, *Castrum de Salleris* en 1260, *De Salelis Cabardesii* en 1262, *Sanctus Andreas de Sallelis* en 1269, *Sallelae in Cabardesio* en 1405, *Salelles* en 1781. La prononciacion occitana es *Salèlos* , dins la grafia de l'abat Antòni Savartés, donc [sa'lɛlɔs]. 
Salèlas ven del mot germanic (francic) *Saal*, « cambra, castèl », e n'es un diminutiu (sufixe *-ella*) . Caldriá poder explicar la fòrma plurala, coma per Salèlas d'Aude. 
**Cabardés**. Lo Cabardés es la senhoriá de Cabaret e una anciana vigariá qu'èra pus espandida.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Concas d'Orbièl; es ara del canton de Rius de Menerbés.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Salèlas sul site de l'Insee

## Nòtas
Exposicion universala de 1876

L**'Exposicion universala de 1876** (oficialament en anglés: ***Centennial Exhibition of Arts, Manufactures and Products of the soil and mine*** o ***Centennial International Exhibition*** (valent a dire "Exposicion internacionala del Centenari") foguèt la primièra Exposicion universala que se debanèt als Estats Units del 10 de mai al 10 de novembre de 1876. Se faguèt a Filadèlfia del temps que se commemorava lo centenari de la Declaracion d'independéncia dels Estats-Units d'America qu'èra estada signada dins aquesta vila lo 4 de julh de 1776. Lo nom complet de l'exposicion èra en realitat *International Exhibition of Arts, Manufactures and Products of the Soil and Mine*, qu'en occitan es "Exposicion internacionala d'art, de confeccion, e de produches del sòl e de la mina". Aquel eveniment s'organizèt dins lo Parc Fairmount, long del riu Schuylkill e s'espandissiá sus un total de 34 ectaras. 

L'exposicion foguèt una brava capitada vist que foguèt visitada per 9.789.392 personas, çò que equivaliá en aquel temps a 20% de la populacion dels Estats Units. Son còst se sarrèt de 7 milions de dolars.

Durant aquela escasença se presentèt per primièr còp la tòrcha de l'Estatua de la Libertat al public.

## Grelh del projècte
L'idèa de far l'Exposicion Universala sembla d'èsser deguda a John L. Campbell, un professor de matematicas, de filosofia naturala e d'astronomia del Wabash College, Crawfordsville, Indiana. En decembre de 1866, Campbell suggeriguèt al cònsol de Filadèlfia que lo Centenari dels Estats Units siá celebrat amb una exposicion a Filadèlfia.

## Estructuras de l'exposicion

Se bastiguèron mai de 200 bastiments sul terrenh de l'Exposicion, que èran envirats d'una barranha que fasiá gaireben cinc quilomètres de long. La comission de l'exposicion aviá organizat un concors de creacion arquitecturala pels bastiments mai importants, que foguèt realizat en dos còps. Los qu'avián capitat de passar la primièra part devián donar divèrses detalhs coma lo còst o lo temps de construction abans lo 20 de setembre de 1873.

## Referéncias
Casilhac (Carcassés)

**Casilhac** (*Cazilhac* en francés) es una comuna lengadociana del Carcassés (Lengadòc) situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia
Comuna de l'airal urban de Carcassona situada a 4 quilomètres de Carcassona.

## Toponimia
Las atestacions ancianas son : **Casilhac** - *De Villa Casiliaco* al sègle XI; *Kasijacum* en 1049; *Villa de Casiliag* en 1067; *Villa de Casilag, de Casilhac* en 1101; *Ecclesia Sancti Hilarii de Casilaco* en 1118; *Casillars* en 1118; *Casilacum* en 1126; *Casalacum* en 1151; *Casiliachum* en 1220; *Casillanum* en 1251; *Casilhacum* en 1257; *Decimarium Sancti Hylarii de Cazillaco* en 1381; *Rasuacum = Kasijacum* en 1049-1494; *Cassilhac* al sègle XVII; *Villa de Cazelhas = Cazilhac* en 1521; *Cazilhat* en 1620; *Cazilhac* en 1781.
Lo nom ven del nom latin d'òme *Casilius*, atestat, ambe'l sufixe *-acum* , latinizacion del sufixe gallic *-āco(n)*. Casilhac èra donc probablament una anciana granda propietat galloromana qu'aviá per mèstre *Casilius*. Mes per de noms semblables (Casilhac (Carcin blanc), Casilhac (Carcin), Casilhac (Erau), Negre prepausa tanben *Casellius*, atestat, e **Cacilius*, inferit de *Cacius*. Madomaisèla M.-T. Morlet indica que *Casilus*, atestat, auriá poscut donar lo meteis resultat ambe'l sufixe analogic *-iacum* .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Casilhac sul site de l'Insee
## Referéncias
Casilhac (omonimia)

**Casilhac** es un toponim per:
* Casilhac, una comuna de Carcin
* Casilhac, una comuna d'Erau
* Casilhac, una comuna de Carcassés
Vilagalhenc

**Vilagalhenc** (*Vilo-Gaienc* en nòrma mistralenca e *Bilogalhénc* en grafia de Savartés; *Villegailhenc* en francés) es una comuna lengadociana del Carcassés, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia
Comuna situada dins l'airal urban de Carcassona sus Trapèl.

## Toponimia
Las atestacions ancianas son : *Villa Galench* en 1238; *Villa Galien* en 1262; *Beata Maria de Villagalheno* en 1269; *Villagalenum* en 1306; *Villa Galhedino* en 1322; *Rector de Vilagalhenc* en 1347; *De Vilagaleno* en 1487; *Villagailhenc* en 1532; *De Villagalheni* en 1544; *Villegalhène* al sègle XVII; *Villegailhenc* en 1781; *Bilogalhénc* en 1912 (Savartés).
*Vilagalhenc* vendriá del latin *villa*, proprietat rurala puèi vilatge e del nom germanic d'òme *Gailo*, ambe'l sufixe germanic *-ing* 

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Vilagalhenc sul site de l'Insee

## Nòtas
Gestapo

La **Gestapo** (prononciacion alemanda: AFI: ɡeˈstaːpo, ɡəˈʃtaːpo); abreviacion sillabica de **Ge**heime **Sta**ats**po**lizei, ("Polícia d'Estat Secreta") èra la polícia secreta de l'Alemanha nazi e de l'Euròpa ocupada. A partir d'abrial de 1934, foguèt jos l'administracion del lider SS nacional, Heinrich Himmler que, en 1936 foguèt designat cap de la polícia alemanda (*Chef der Deutschen Polizei*) per Hitler.

### Referéncias
Jerusalèm Èst

**Jerusalèm Èst ** es la part de Jerusalèm capturada e annexada per Jordania durant la Guèrra Araboisraeliana de 1948 puèi capturada e annexada per Israèl en 1967 pendent la Guèrra dels Sièis Jorns. Aquò inclutz la Vila Vièlha e d'unes luòcs sants del Judaïsme, Cristianisme, e Islam, coma lo Mont del Temple, lo Mur de las lamentacions, la Mosqueta Al Aqsa, e la Glèisa del Sant Sepulcre.

Jerusalèm Èst se pòt referir tanben al sens larg a tot l'airal que demorèt jos administracion jordaniana entre 1948 e 1967, e que foguèt après incorporat a la municipalitat de Jerusalèm (aperaquí ), o unicament a la municipalitat jordaniana anteriora a 1967, cobrissent en aqueste cas sonque .

Après la Guèrra Araboisraeliana de 1948, Jerusalèm foguèt dividida en doas parts: la porcion oèst d'en primièr poblada de josieus, passèt jos poder israelian, mentre que la porcion èst, poblada mai que mai de musulmans e de crestians palestinians, passèt jol poder jordanian. Los arabs que demoravan dins los quartièrs oèst de Jerusalèm coma Katamon o Malha foguèron forçat de los daissar; foguèt parièr pels josieus dels airals èst, inclús la vila vièlha e Silwan. Lo sol airal de l'èst de la vila que demorèt a las mans dels israelians durant los 19 ans de poder jordanian foguèt lo Mont Scopus, ont se situa l'Universitat Ebraïca de Jerusalèm, e que formèt un enclavament israelian dintre del territòri jordanian durant aqueste periòde e que, encara uèi, es pas considerat part de Jerusalèm Èst. 

Après la Guèrra dels Sièis Jorns, la part èst de Jerusalèm passèt jos poder israelian, amb la totalitat de Cisjordania. 
Pauc de temps aprèp la presa de contraròtle israeliana, Jerusalèm foguèt annexat, amb mantun vilatges vesins de Cisjordania. En novembre de 1967, lo Conselh de Securitat de las Nacions Unidas votèt la resolucion 242, que cridava Israèl al retrach "dels territòris ocupats dins lo conflicte recent". En 1980, la Knesset votèt la Lei de Jerusalèm, que declarèt "Jerusalèm, completa e unida, capitala d'Israèl", en tot formalizar l'annexion unilaterala per Israèl. Aquesta declaracion foguèt declarada "nulla e voida" per la resolucion 478 del Conselh de Seguretat de las Nacions Unidas.

## Referéncias
Aquiles Mir

**Aquiles Mir** (en francés *Achille Mir*; Escalas, 30 de novembre de 1822 – Carcassona, 10 d'agost de 1901) foguèt un escrivan occitan de Lengadòc.

## Biografia
**Aquiles Mir** nasquèt en 1822 a Escalas dins una familha modèsta d'obrièrs agricòlas. Dintrèt a l'Escòla Normala de Carcassona gràcias a una borsa e i demostrèt tant de talent que foguèt nomenat tre sa sortida a l'escòla vesina de l'establiment.
Inventèt un metòde d'escritura a la man que coneguèt una brava capitada. Venguèt puèi professor de calligrafia de totes los centres educatius de Carcassona. 

Son escritura occitana comencèt en 1863 quand presentèt un poèma *La vinha* al concors de la Societat Arqueologica de Besièrs. Collaborèt al recuèlh mesadièr *Les Muses du Midi*. Quitèt l'ensenhament en 1869 per venir director comptable de la manufactura de draps de La Trivala. Venguèt Majoral del Felibritge en 1876 e Mèstre en Gai Saber l'an seguent. En 1892 fondèt l'Escòla Audenca. 
Aguèt una filha Amelia. Son òbra, que compren qualques elements inedits, es estada fisada al Collègi d'Occitània.

En 1907, se celebrèron de fèstas a Carcassona per omenatjar la figura de l'escrivan d'Escalas. Lo bust, que foguèt escalprat per Teofil Barrau en aquel temps, desapareguèt en 1944.

## Òbras
* *La Cançon de la Lauseta* (1875)
* *Lo Lutrin de Ladèrn* (1883)
* *Lo Sermon del Curat de Cucunhan* (1885)
* *Lo Rire, seguit del Porquet de lait* (1890)
* *Glossaire des comparaisons populaires du Narbonnais & du Carcassez* (1883)

## Ligams extèrnes
* ''La cançon de la Lauseta'' (en grafia localista) a Gallica.fr

## Referéncias
Armissan

**Armissan** (en francés tanplan coma en occitan) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia
Comuna del Grand Narbona situada dins le Massís de la Clapa.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Arcimicianum* en 966, *Artimicianum* en 978 [fòrma seleccionada per Dauzat], *Villa Articinianum* en 990, *Articimianum* en 990, *Armisanum* en 1235, *Armicianum* en 1256, *Castrum de Armissano* en 1271, *Ermissanum* en 1398, *Armyssan* en 1502, *Hermissan* en 1503, *Armissa* en 1521, *Armyssa* en 1537, *Armisan* en 1595. La prononciacion occitana es *Armissà* (grafia de l'abat Sabarthès) , donc [armi'sa] .
Segon Dauzat, *Armissan* vendriá de **Artemisius*, nom grecolatin d'òme, o del latin *artemisia*, « artemisa » (planta), ambe lo sufixe latin *-anum* . Segon Negre, s'agís deu nom « romanic » de persona *Artemisianum*, sense sufixe . Mas **Artemisianu-* donariá regularament **Armisan* (ambe *-s-* sonòra). La fòrma de 978 mena dejà a *Ar(ci)missan* (ou benlèu a *Ar(ci)miçan*), ambe *-s-* sorda : -ci- intervocalic dona generalament *-c-*. L'influéncia de la finala de comunas prèpas, Vinaçan, *(A)niçan*, vengut Niça d'Ausseruna, pòt explicar lo càmbiament de consonantisme. 
Compte tengut de l'istòria del nom, se pòt escriure *Armissan* o *Armiçan* (alinhament sul cas general), mas dins lo dobte, la grafia pus simpla e qu'es la del francés, *Armissan*, se poiriá gardar.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Corçan; es ara del canton *des Basses Plaines de l'Aude* (en francés), donc de las Planas Bassas d'Aude (burèu centralizator : Corçan).

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments
* Rèstas de la glèisa Sant Pèire (monument istoric)
* Lo castèl d'Armissan (desrocat )


Armissan, Église Saint-Etienne.jpg|La glèisa Sant Estève.
Armissan, Vestiges d'église Saint-Pierre.jpg|Las rèstas de la glèisa Sant Pèire del Lec.


## Personalitats ligadas a la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Armissan sul site de l'Insee

## Nòtas
Christian Wolff (Filosòf)

**Christian Wolff** (1679, Breslau - 1754) foguèt un filosòf alemand que tenguèt una importanta influéncia dins los postulats racionalistas de Kant. Pasmens lo seu racionalisme es mai prèp de Descartes que de Leibniz.

L'òbra fondamentala de Wolff foguèt la divulgacion e l'interpretacion de la filosofia de Leibniz, encara que s'apartèt de la idèa de la monada e remplacèt l'armonia preestablida per la teoria de Spinoza de la correspondéncia entre l'òrdre de la pensada e de la realitat. Las controvèrsias entre catolics e protestants, d'una costat, e de l'autre, sobretot, Leibniz e Descartes li inspirèt lo seu metòde filosofic; es a dir, voliá que seriá
lo meteis qu'aquel de las matematicas. 

Sa morala es tanben racionalista. Establís la correlacion entre drech e dever. Considera que l'èsser uman a devers cap a si meteis, cap a la societat e cap a Dieu. Un dels seus principals devers es se perfeccionar e capitat bonur, per tal promoure la perfeccion e lo bonur dels seus semblants. Mas per aquo lo seu racionalisme li permet pas de comprendre ben las relacions e las diferéncias entre compreneson e volontat, entre libertat e responsabilitat, entre esséncia e fach d'èsser. Son idèa de l'Estat paternalista influiguèt lo despotisme esclairat.

## Vejatz tanben
* The Ontology of Christian Wolff: Existence as Complement of Possibility
* Biografia de Wolff
Racionalisme

Lo **racionalisme** es un corrent de pensada, una actitud filosofica que considèra que se pòt conéisser la vertat unicament per la rason, perque los èimes son insufisents a fins a èsser enganaires. L'ideal d'aquela doctrina èra de convertir la filosofia en una sciéncia exacta coma las matematicas. Defend l'innat e la coneissença a priori e l'evidéncia coma critèri unic de la Coneissença vertadièra. S'opausa a l'empirisme e a la cresença cèga dins l'autoritat. Per qualques eretièrs de l'escolastica foguèt un tèrme pejoratiu per parlar d'aqueles pensadors que pretendon -inutilament- d'arribar cap a la vertat solament amb la rason. 

Es çò que Descartes prepausèt.

Lo racionalisme apareguèt de diferents biaisses dempuèi las primièras estapas de la filosofia occidentala
## Racionalistas celèbres
*René Descartes
*Baruch Spinoza
*Gottfried Leibniz
*Blasi Pascal
*Nicolas Malebranche

## Ligams extèrnes
* Articles de Gonçal Mayos (UB) sul Racionalisme e son concèpte de Rason
Mont del Temple

Lo **Mont del Temple** (en ebrieu: **הַר הַבַּיִת**, *Har haBáyith*), en arabi: **الحرم القدسي الشريف**, *al-haram al-qudsī ash-sharīf*, *Lo nòble santuari*), es un puèg situat dins la vila vièlha de Jerusalèm que pendent des milièrs d'annadas foguèt venerat coma un luòc sant dins lo judaïsme, lo cristianisme e l'islam.
Es lo site que i se trobava lo Temple de Jerusalèm, destruït en 70 per l'emperaire Titus. La part occidentala dels murs monumentals, bastits per Eròdes seriá lo sol vestigi del temple de Jerusalèm e constituís lo mur occidental (Kotel) o Mur de las Lamentacions. Uèi, la part supreriora del puèg es ocupada per dos monuments màger de l'islam : la mosqueta al-Aqsa e lo dòme del Ròc.
## Galariá

File:Jerusalem Modell BW 2.JPG|Holyland Model of Jerusalem
File:Palestine-2013(2)-Jerusalem-Temple Mount-Dome of the Rock (SE exposure).jpg|Dome of the Rock
Jerusalem-Klagemauer-10-2010-gje.jpg|Western Wall
Jerusalem-Al-Aqsa-Moschee-24-2010-gje.jpg|Al-Aqsa Mosque
Jerusalem-Tempelberg-30-Bab-al-Silsila-Minarett-1985-gje.jpg|Bab al-Silsila minaret
Jerusalem-Tempelberg-44-Kettendom-2010-gje.jpg|Dome of the Chain
Jerusalem-Tempelberg-74-Arkaden-Ghawanima-Minarett-2010-gje.jpg|Ghawanima minaret‎
Jerusalem-Tempelberg-94-Baumwolltor-2010-gje.jpg|Cotton Merchant's Gate
Canet d'Aude

**Canet** o **Canet d'Aude** (*Canet* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Villa de Caneto* en 1110, *Castrum de Canneto* en 1157, *Canet* en 1165, *Canetum* en 1254, *Al loc de Canet..., Quanet* en 1537, *Cannet* en 1671, *Canet* en 1781 .
Lo nom ven de l'occitan *cana*, del latin *canna*, amb lo sufixe collectiu *-etum* , o son resultat, e correspond a un luòc plen de canavèras (caravenas), çò qu'es confòrma a la proximitat d'Aude, que Canet domina de qualques mètres (possibilitat d'ancianas sanhas a l'entorn).

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Narbona Oèst; es ara del canton *du Sud-Minervois* (en francés), donc del Menerbés Sud.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Economia
Viticultura: Corbièras

## Lòcs e monuments

## Personas ligadas a la comuna
* Francois Sangalli, internacional de rugbi de XV.

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Canet sul site de l'Insee

## Nòtas
Arzens

**Arzens** (en francés tanplan coma en occitan) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia
Commune de l'Airal urban de Carcassona.

### Perimètre del territòri

## Toponimia
### Arzens
Las atestacions ancianas son : *Arzenchi* en 949; *Castellum d’Arzen* en 1034; *Villa de Arzencho* en 1016; *Arzencs* en 1063; *Arzincs* en 1144; *Arzincum* en 1212; *Arzinchum* en 1229; *Arzens* en 1232; *Decimarium Sancti Genesii de Arzinco* en 1269; *Decimarium S. Genesii* en 1350; *De Arzensiis, de Arzencis* en 1329; *De Arzinchis* en 1339; *Castrum de Arsenchis, diocesis Carcassonnae* en 1360; *Arcenx* en 1532; *Arzencz* en 1246-1639; *Arzens* en 1297-1639; *Arzenchs* en 1318-1639; *Arsens* en 1366-1639*.</br>
[[Albèrt Dauzat|Dauzat]] ditz pas res d'Arzens. Segon los Féniés, *Arzens* vendriá d'un nom germanic (gotic ?) d'òme, *Argi*, ambe'l sufixe germanic *-ingos*.

===Cornelha===
Las atestacions ancianas son : *In pago Carchasensi..., Corneliana* en 870, *Villa quae dicitur Corneliana, cum ecclesia Sancti Petri* en 980, *Alos... Cornilianum... in sancti Petri nomine* en 984, *Villa Corneliani* en 1120, *Cornelhe* en 1532, *Cornelhan* en 1613, *Corneillan... rectorie de Sainct Pierre* en 1639, *Corneilhe* en 1781 . </br>
*Cornelha* ven del nom latin d'òme *Cornelius* ambe'l sufixe *-anum* (possibilitat d'una fòrma femenina a data anciana, **Villa Corneliana'', s'es pas una aparéncia) . Cornelha èra donc una proprietat galloromana. Lo nom coneguèt un reculament d'accent al sègle XVI o abans.

## Istòria
Abans 1806, incorporèron la comuna de Cornelha (nom supausat) a Arzens. Jamai Cornelha foguèt pas recensada a part e las donadas per Arzens mòstran pas d'augmentacion de la populacion , donc probable que Cornelha èra recensada dejà ambe Arzens. Cornelha es al nòrd-èst d'Arzens, sus la RD 35, entre la RD 119 e l'A 61.
Cornelha es una anciana comunautat e parròquia, del vocable de Sant Pèire dels ligams. La glèisa foguèt consacrada en 984. Son territòri compreniá las Alausas, la Bòria Nòva, la Borieta, l'Espinosa, Sant Beneset (nom supausat) e la Teulièra (nom supausat). Aperteniá a la castelaniá de Montreal e a la senescalciá de Carcassona.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
* Glèisa romanica
* Castèl
* Estapa sul Camin de Sant Jaume

## Personalitats ligadas a la comuna
* Joan Francés de la Ròca de Roberval, senhor d'Arzens (amic de François Ièr, amic de Rabelais, cap de la darrièra expedicion de Jacques Cartier au Quebèc) 
* Aquiles Lauge (pintre puntilhista, nascut a Arzens, mòrt en 1944 a Cailhau, amic de Maillol)

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Arzens sul site de l'Insee

## Nòtas
Sinagòga de Besançon

thumb|right|Sinagòga de Besançon.

La **[[sinagòga]] de [[Besançon]]** es lo principal luòc de culte israelita de la metropòli francomtesa. Venguèt  en 1984. Los representants de la comunautat decidiguèron de bastir un santuari novèl dins las annadas 1860; sa realizacion foguèt confiada a l'arquitècte Pierre Marnotte. Las òbras comencèron oficialament en 1869 e s'acabèron en 1871, en estil orientalista. Lo 18 de novembre la sinagòga foguèt inaugurada e dobèrta al culte. Los jusieus majoritàriament sefarditas provenent d'Africa del Nòrd e los ashkenazim originaris d'Euròpa Occidentala e centrala i forman una sola comunautat.

### Referéncias
Alairac (omonimia)

**Alairac** es un toponim per
*Alairac, una comuna de Velai.
*Alairac, una comuna del Carcassés
*Alairac, una comuna de Corresa en Lemosin
* Alairac, una comuna de Cruesa en Lemosin
* Alairac, una comuna de Droma en Daufinat.
*Vindrac e Alairac, una comuna del País d'Albi
Sant Marcèl (Narbonés)

**Sant Marcèl** (*Saint-Marcel-sur-Aude* en francés) es una comuna lengadociana del Narbonés situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Terminium de Sancto Marcello* en 1184, *Castrum de Sancto Marcello* en 1202, *Rector Sancti Marcelli* en 1351, *Castrum Sancti Marcelli prope Narbonam* en 1385, *Sant Marcelh* al sègle XIV, *Saint Marselh* en 1402, *De Sancto Martello* = *Marcello* en 1403, *Sant Marsel* en 1536, *Saint Marcel* en 1781 . 
Sant Marcèl es atestat en 1184, *de S. Marcello*. *Marcellus* es lo nom d'un papa del sègle IV, d'un avesque de París al sègle V, d'un avesque de Diá mòrt en 510, d'un « apòstol » de Velai al sègle V, etc .

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Ginestars; es ara del canton *du Sud-Minervois* (en francés), donc del Menerbés Sud (burèu centralizator : Salèlas d'Aude).

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Sant Marcèl sul site de l'Insee

## Nòtas
Marcorinhan

**Marcorinhan** (*Marcorignan* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia
Commune de l'Airal Urban de Narbona sus l'Orbiu

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Mercurianum* en 782, *Ecclesia Sancti Genesii de Mercuriniano, ... villa Mercuriniani* en 1124, *castrum de Mercuriniano* en 1159, *Mercurinhanum* en 1188, *Mercorinhanum* en 1271, *Mercurignanum* en 1301, *Ecclesia de Marcurinhano* en 1347, *Moncurinhanum* en 1377, *Mercorynhan* en 1402, *Mercozinhan* [dissimilacion] en 1416, *Mercurinhan* al sègle XIV, *Mercorynha* en 1537, *le chasteau de Mercoire* en 1585, *Marcorinan* en 1266-1589, *Marcorinian* en 1647, *Marcourignan* en 1768, *Marcorignan* en 1781. La prononciacion occitana es *Marcourignà*  (grafia de l'abat Sabarthès, donc [markuri'ɲa]. 
Marcorinhan vendriá d'un nom latin d'òme **Mercurinius*, derivat de *Mercurius*, ambe'l sufixe latin *-anum* . Lo passatge de *Mer-* a *Mar-* es atestat dempuèi lo sègle XIV.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Narbona Oèst; es ara del canton *du Sud-Minervois* (en francés), donc del Menerbés Sud.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Economia

## Lòcs e monuments
* La glèisa Sant Genèst, sègle XII.

## Personalitats ligadas a la comuna
* Eugène-Louis Lequesne, escultor 1815-1887.

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* Marcorinhan sul site de l'Insee

## Nòtas
Anfós Tavan

thumb|250px|Retrach d'Anfós Tavan cap a la fin del sègle XIX
**Anfós Tavan** (en francés *Alphonse Tavan*; Castèunòu de Gadanha, 9 de març de 1833 – Castèunòu de Gadanha, 12 de mai de 1905), foguèt un escrivan occitan de Provença, un dels fondadors, e puèi majoral, del Felibritge.

## Biografia
thumb|left|A Castèunòu de Gadanha, font amb a la cima lo bust en bronze d'Anfós Tavan
**Anfós Tavan** nasquèt dins una familha pagesa a Castèunòu de Gadanha en 1833. Aguèt una educacion pro limitada, la que recebèt a l'escòla comunala. Comencèt a trabalhar la tèrra jove mas malgrat aquò se botèt a compausar de poèmas. Sa poesia se faguèt remarcar e recebèt l'invitacion de son vesin Pau Giera per assistir a las amassadas que se fan amb un gropet de poètas provençals. Aital Tavan se trobèt èsser un dels creadors del Felibritge, lo 21 de mai de 1854 amb Josèp Romanilha, Frederic Mistral, Teodòr Aubanèu, Joan Brunet, Pau Giera e Ansèume Matieu. 
Tavan èra dels que foguèron sonats "felibres roges" e en octobre de 1870 demandèt a Mistral de se presentar a las eleccions per venir deputat a Marselha . Foguèt un membre actiu de l'Escòla de la Mar. Collaborèt a divèrsas revistas provençalas coma l’*[[Armanac Provençau]]*, *Lo Gau*, *Lo Brusc* o *Lo Provençau* e mai al jornal de Clovís Hugues, *La Jeune République*.
Revirèt divèrsas poesias del poèta romanés Vasile Alecsandri.

## Òbras
* *Amors e plors* (1876)
* *Lei mascs* (1897)
* *Vida vidanta* (1900)
* *Obretas provençalas* (1909)

## Ligams extèrnes
* ''Amor e plors'' (en grafia mistralenca) a Gallica.fr

## Referéncias
La Valeta (Carcassés)

**La Valeta** (*Lavalette* en francés) es una comuna lengadociana en Carcassés, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia
La Valeta se situa a 7 quilomètres de Carcassona.

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Villa de Vallerta*, comprene *Valletta*, en 1224, *Valetta* en 1229, *Ad Valletam* en 1247, *Decimarium Beate Eulalie de Valetta* en 1269, *Valleta* en 1319, *Ecclesia de Valetta* en 1330, *La Baleta* en 1371, *La Valette* en 1532, *Valeta* en 1544 .
*La Valeta* es lo diminutiu, ambe'l sufixe *-ĭtta*, del latin *vallis*, val ; o pus exactament los resultats, perqué es una formacion medievala.

## Istòria
La Valeta a sas originas a la Nauta Edat Mejana, quand un masatge se bastiguèt a l'entorn d'una capèla dedicada a Sancta Eulalia (Aulària) de Mérida, jove espanhòla martirizada en 303.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Aude

## Ligams extèrnes
* La Valeta sul site de l'Insee
## Nòtas
Misantropia

La **misantropia** es una tendéncia sociala e/o psicologica caracterizada per una antipatia generala cap a la raça umana. Representa un regèt per de personas concrètas, mas l'aborriment dels traches comuns de tota l'umanitat, dins lo temps e l'espaci, inclús se meteis. Un misantròp es, en consequéncia, una persona que mòstra antipatia cap a l'umanitat.

Foguèt atribuit a fòrça escritors satirics, coma William S. Gilbert (), encara que de talas identificacions devon èsser examinadas, doncas una vision critica o tragicomica de l'umanitat se deu pas confondre amb la misantropia vertadièra. Jonathan Swift foguèt dubertament acusat de misantropia.

Existís una distincion importanta entre lo pessimisme filosofic e la misantropia. Immanuel Kant diguèt que , encara qu'aquo es pas una expression sus l'inutilitat de l'umanitat ela meteissa. Tanben, Samuel Beckett faguèt remarcar un còp que  — una cita que pòt, benlèu, èsser percebut coma sornarut e desesperat, mas pas coma antiuman o expressiu de l'òdi per l'umanitat.

Lo filosof alemand Arthur Schopenhauer, d'un autra costat, foguèt gaireben tan vertadièrament misantròp que sa reputacion. Escriguèt que . Pasmens aquò cal dire que la misantropia es pas necessariament una actitud inumana cap a l'umanitat. Schopenhauer conclusís, de fach, que lo tractament etic cap als autres seriá la melhora actitud, doncas totes sèm actors e partits de la meteissa volontat de viure; també analizèt lo suicidi coma una actitud comprensiva alara qu'èra estranh a son epòca, perque èra un tema tabó.

Martin Heidegger tanben mostrèt una certana misantropia amb sa preocupacion dels *els* — la tendéncia de las gents a se conformar amb un punt de vista sus que degun pensèt, mas es portat perque . A la diferéncia de Schopenhauer, Heidegger èra opausat a quina que siá etica o rason per tractar los autres amb respècte. A l'epòca actuala, Anton LaVey amb sa tendéncia Satanista exprimèt una misantropia militanta, anant fins a inocar l'esterilizacion de partidas de la populacon e reduire en guetos .

Encara que rara, la misantropia tanben apareis dins de formas de divertiment popular. Molière dins Lo Misantròp o l'Atrabilari Amorós conta las mesaventuras d'un Misantròp. Lo comediant de monològs american Bill Hicks mostrèt de traches de misantropia dins son òbra, anomenant a la raça humana , e fasent reféncias a se meteis, en mai d'un còp, comd "un misantròp umanista". Tanben, de tèmas de misantropia apareisson dins *The Holy Bible* (La Sagrada Bíblia), lo tercer àlbum del grop gallésa de rock Manic Street Preachers amb las paraulas coma  e transcriu un discors de l'autor J.G. Ballard exprimisiá aquò que semblavan èsser de sentiments prigondament misantròps. Lo Dr Gregory House, interpretat per Hugh Laurie dins la seria TV es un misantròp.

Dins los cases extrèms, la misantropia conduguèt a d'assassinats massís. Assassin 21 personas, Carl Panzram diguèt, en 1922, dempuèi la preson de Washington DC: . Certans penson qu'aqueles que patisson d'una prigonda misantropia pòdon sofrir d'una bassa autoestima, depression e, fins finala, de tendéncias suicidàrias.

Lo contrari de la misantropia es la filantropia.
Audòs

**Audòs** (*Odos* en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Aute vilatge o quartièr : Lo Boscaron.

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [aw'dòd] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : *Odos* en 1285, *Audos* en 1292, *De Odossio*, en latin, en 1300 e 1313, *De Odossio*, en latin, en 1342, *Odos* en 1429, *Odos* (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).

Segon Dauzat e Rostaing, *Audòs* que vien deu nom latin d'òme **Odos*, inatestat, dab lo sufixe aquitan *-ossum*.

Segon Negre, lo nom preceltic de persona *Odossus* qu'ei atestat dens ua inscripcion deus Pirenèus
francés. R. Aymard que senhala lo prolific germanic *Odo*, dab derivats atestats tanlèu lo sègle X (Berganton, p. 247).

Segon Miquèu Grosclaude, l'origina qu'ei un nom de persona, *Odus* o *Odossus*, dab sufixe aquitan *-ossum*. Aqueth nom pòt pas estar d'origina germanica, pr'amor los noms germanics son arribats tròp tard per recéber un sufixe aquitan (teoria personala de Grosclaude).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion qu'èra de  abitants e la densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Auliac Devath

**Auliac Devath** (*Oléac-Debat* en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens lo departament deus Hauts Pirenèus e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion qu'ei [awli'yak dé'bat] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : *Oleag*, cap a 1140, *De Oleaco*, en latin, en 1313 e en 1342, *de Olleato Inferiore*, en latin, en 1379, *Oleac* en 1429, *Oleac de Bat* (mapa de Cassini, ara fin deu sègle XVIII).

Segon Dauzat e Rostaing (après Skok), *Auliac* que vien deu nom latin d'òmi *Olius*, dab lo sufixe *-acum*.
Rohlfs que causeish lo nom galloroman *Olenus* (qui justifica las fòrmas en iatus (*-ea*).
Segon Negre, *Auliac* que vien deu nom gallic d'òmi *Ollecnos* o *Olluna*, dab lo sufixe *-acos*. R. Aymard que causeish lo nom gallic *Ollius* o lo nom galloroman (latin ?) *Olius*.

Miquèu Grosclaude que constata los noms dab *-ll-* dobla mian a *-r-* en gascon. Grosclaude qu'accèpta la solucion de Skok, Dauzat e Rostaing (Olius) e de Rohlfs (Olenus), dab lo sufixe *acum* (en realitat, dens *Ollius*, lo iòd qu'empacha lo passatge a *-r-*); Auliac qu'èra ua proprietat antica. *Devath* : au nòrd d'Auliac Dessús.

Shens precisar per quin *Auliac*, Xavier Delamarre qu'ajusta a las possibilitats los noms celtics *Ollios* (dejà hornit per Aymard) e *Oledos*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* Lacuna en 1872
* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas dab la comuna

## Véder tanben
* Comunas deths Hauts Pirenèus

## Ligams extèrnes

## Nòtas