Fois

**Fois** () o **Foish** (; en francés: *Foix*, coma en catalan e en occitan ancian) es una vila occitana del Comtat de Fois. Situada al pè dels Pirenèus, còsta lo riu Arièja, a la confluéncia amb Arget, es la capitala istorica del País de Fois e del departament d'Arièja.

Se tròba al sud de la capitala de la region, Tolosa, e al costat de la frontièra andorrana. En 2015 comptava  abitants, çò que ne fasiá la segonda vila del departament demograficament aprèp Pàmias. Lo gentilici de sos abitants es *foissenc* (en francés *fuxéen*, en catalan *foixenc*).

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [fujʃ]. Las fòrmas ancianas (presentacion sintetica) son *Castro Fuxi* o *Castro Fusci* (moneda merovingiana), *Fuxum* (epòca carolingiana), *Fox*, *castrum de Fox*, *abadia de Fox*, *castello quem dicunt Fuzo*, *abbadia de Fuz*, cap a 1034, *comes de Foys* en 1049-1064, *Foys* en 1060, *loco de Fox*, *Fuxo* en 1086, *Foys*, *Fuxo* en 1160, *comte de Fois* en 1176, *Fuxi* en 1181, *Foix* en 1202 e 1297, *Fuxo* en 1225, 1259, 1272, *castro Fuxi* en 1233, *Foicz* en 1236, *comes Fuxi* en 1241, *Foiss* en 1243, *Fuxum* en 1243, *villa Fuxi* en 1245, *Foixs* en 1272, *Fuxo* en 1308, 1320, 1331, 1385, 1398, *Fuxum*, *Foxs* en 1318-25, *Foix* en 1326, 1358, 1391, *Foixs* en 1327, 1349, 1373, 1398, *villa Fuxi* en 1329, *loci de Fuxo* en 1349, *Foys* en 1358, 1365, 1391, *Fois* en 1391, *Foix* en 1401, 1424, 1445, 1473, 1492, *Foixs* en 1401, 1425, 1448, 1484, 1499, *Fuxo* en 1401, 1492, *Foix*, *Foys*, cap a 1460 (Cronica d'Esquerrièr), *Foys* en 1522, *Foix* en 1525 e cap a 1542, etc .
Segon Dauzat, que cita una atestacion a l'epòca carolingiana, *Fuxum*, Fois es un nom d'origina preceltica, que supausan aquitanic, e se pronóncian pas sul sens. Segon Negre, citat per Patrici Pojada e los Féniés, lo nom de la vila s'explica per *fuscum (castellum)* : « vila fortificada de color fosca »; lo *-sc-* seriá estat tractat coma un *-cs-* (o seriá passat a *-cs-*), ambe *-is-* per resultat. Segon Coromines, citat per Patrici Pojada, *Foish* ven d'un nom d'òme en latin tardiu *Fŭscĭus*, atestat, probablament derivat de l'adjectiu *fuscus*, « brun, escur, fosc, trum, sorne ». Segon P-H Billy, citat per Patrici Pojada, *Foish* vendriá de l'adjectiu latin *fuscus*, pr'amor del site de la vila. Segon Carbona, citat per Patrici Pojada, lo nom de la vila es d'origina sorotaptica segon la terminologia de Coromines, la dels *Urnenfelder*, d'un pòble que parlava una lenga indoeuropèa anteriora al celtic; dins aquela lenga, le mot (pre ?)indoeuropèu BUX « boish » se seriá adaptat en *F-*; atal *Foish* seriá una varianta de *boish*, venguda pus ancianament en çò nòstre abans lo mot d'origina latina. Carbona precisa que lo bois(h) abonda près de Foish.
Segon Patrici Pojada, cap solucion explica l'origina del nom de *Foish* de faiçon segura. I a principalament d'explicas aquitanicas e doás ipotèsis latinas, que Pojada estima pus solidas. La primièra es l'adjectiu *fuscus* (> *fosc*); *sc* tractat coma *cs* auriá menat regularament a *-ish* dins l'airal. La segonda es lo nom d'òme *Fŭscĭus* qu'explica lo nom sense passar per un accident fonetic.

### '''La question de la grafia'''.
Segon Patrici Pojada, la grafia atestada *Foix* (ambe una grafia latina e tanben catalana e bearnesa) representa fidèlament [fujʃ], mès se pòt pas descodar en la grafia occitana modèrna e pòt èsser remplaçada per *Foish*. La grafia *Fois* es ambigüa e permet pas per exemple de destriar las consonantas respectivas de ['rɔkɔfi'saðo] (Ròcafissada) o de [frejse'net] (Freissenet, *Freychenet* en francés çaquelà !) e de [lej'ʃɛɾt] (Leishèrt). P. Pojada dona la preferéncia a la grafia **Foish**, ambe *-sh*, d'istoricitat segura; las Leys d'Amors citan « la comtessa de Foysh » e l'Elucidari de las proprietatz de totas res naturals anóncia que foguèt redigit per le « noble príncep Guasto, compte de Foysh »

## Istòria
Entre 1790 e 1794, La Barra foguèt incorporada a Foish.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments
* Castèl de Fois

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Foissenc (sosdialècte)
*Comunas d'Arièja

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias