open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Exili

L**'exili**, sonat tanben **faidiment**,  **despatriament**, **(em)bandiment**, **estrangiment**, **fòrabandiment** (gasc. **hòrabandida**) es una pena impausada pels estats, generalament per de rasons politicas. Per l'evolucion dau drech, uèi l'exili s'impausa rarament, e lo país receptor accepta pas eventualament l'exiliat. 

## Tipe d'exili
En foncion de sa durada l'exili pòt èsser: 
* Temporau, se se fixa un tèrme.
* Indefinit o perpetuau, se i a pas de tèrme per la pena. L'exiliat de biais indefinit pòt de còps obténer un indult o perdon que li permete de tornar au país.

### Govèrn en exili
Au delà de personas en exili, i a tanben de govèrns en exili, coma lo dau Tibet o de nacions en exili, coma Armenia de 1078 a 1375, qu'après l'invasion de son territòri per de tribús seljucidas, s'exilièt en Cilícia, ont formèt un reiaume novèu.

## Arts
L'exili es sovent viscut coma un periòde fondamental de la vida d'un òme. L'artista en exili es generalament prigondament marcat per l'experiéncia al punt que pòt èsser una font d'inspiracion a l'origina de son cap d'òbra. L'exili e los sentiments noirits per aquel castiment tanben an servit de tèma per de libres, de filmes ...

= Autors de l'exili =

* Tahar Ben Jelloun
* Joseph Conrad
* David Dabydeen
* Mahmoud Darwish
* Loys Masson
* V.S. Naipaul
* Khal Torabully
* Camus
## Lista de personas celèbras qu'an patit d'una forma d'exili
* Dante Alighieri
* Isaac Abrabanèl.
* Juan Bautista Alberdi.
* Jean-Henri Azéma.
* Mikhaïl Aleksandrovich Bakunin.
* Théoneste Bagosora
* Louis Blanc.
* Napoleon Bonaparte.
* Jean-Baptiste Bory de Saint-Vincent
* Carles de Borbon.
* François-René de Chateaubriand.
* Ciceron.
* Gustave Courbet.
* Fiodor Dostoievskii.
* Lion Feuchtwanger.
* Sigmund Freud
* Boris Gamaleya.
* François Guizot.
* Hissène Habré
* Victor Hugo.
* Mirza Husayn.
* Joan Carles I d'Espanha.
* Nestor Makhno
* Moshe ben Nahman.
* Ovidi.
* Louis-Joseph Papineau.
* Ilya Prigogine.
* Salman Rushdie.
* Benjamin Sehene.
* Rudolf Serkin.
* Alexandre Soljenitsyne.
* Léon Trotsky.
* Youenn Gwernig.
* Jorge Semprun.

## Vejatz tanben
* Exili politic
* Exili fiscal

## Nòtas
Avarícia

L**'avarícia** es l'ànsia de possedir mai que çò necessari, especialament de causas materialas. Es catalogada coma un pecat per la majoritat dei religions e lo tèrme a sempre de connotacions negativas. Dante Alighieri lo considerava lo cinquen pecat en importància. Se liga amb de concèptes coma la cobesiá, lo gasanh o l'ànsia. Es lo vici per excelléncia dau capitalisme segon sei detractors, ja que l'avarícia sosten l'afan de consomir que permet de sostenir lo sistèma. Per aquò la publicitat incita generalament a l'avarícia. Lo bodisme ditz que l'avarícia ven dau liame erronèu entre riquesa e felicitat e per aquò pretend d'eliminar lo liame amb lo mond materiau, faus e fònt de patiment.
Sent Júlia de Bordelha

**Sent Júlia de Bordelha**, o **Sent Júlian de Bordelha**, (*Saint-Julien-de-Bourdeilles* en francés) es una anciana comuna perigòrda, situada dins lo departament de Dordonha e la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.

Venguet dau 1er de genier de 2016 au 1er de genier de 2019 una comuna delegada dins la comuna novèla de Brantòsme de Perigòrd. 

## Geografia
## Toponimia
La prononciacion es [ʂɛ̃n’zyʎɒ] [debur’deʎɒ]. Lo nom es atestat en latin, au segle XIII, *Sanctus Julianius*. Lo nom ven probablament de Sent Julian de Briude, martir del sègle IV, mas i a d'autres sents d'aquel nom .

## Istòria
Coma la comuna novela de Brantòsme de Perigòrd s'espandet en 2019 a autras sieis comunas, Sent Júlian de Bordelha perdet *de facto* l'estatut de comuna delegada, reservat a l'anciana comuna de Brantòsme de Perigòrd (l'acte precisa que i a 7 comunas delegadas, non pas 8) ; es considerada coma *perimida* per l'INSEE . L'anciana comuna elegís totparier un mèra delegat .

## Administracion

## Demografia

## Luecs e monuments
## Personalitats ligadas a la comuna
## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Liams externes
* Sent Julian de Bordelha sus lo site de l'Institut Geografic Nacionau

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas emb la comuna

## Veire tanben
* Comunas de Dordonha

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Almuñécar

**Almuñécar** es una vila de la província de Granada, en Andalosia (Espanha) en riba de la Mar Mediterranèa.

## Superfícia
83,40 km2

## Populacion
24713 ab.

## Ligams extèrnes
* Almuñécar sus Mapquest
The Police

**The Police** es un grop musical de pop-rock britanic venent de la generacion new wave e *post-punk*.

## Membres

* Sting, bassa, cant
* Stewart Copeland, batariá
* Andy Summers, guitarra electrica

## Discografia
* 1977 *Fall Out* / *Nothing Achieving* (Primièr single per Sting, Henry Padovani e Stewart Copeland)
* 1978 *[[Outlandos d'Amour]]*
* 1979 *[[Reggatta de blanc]]*
* 1980 *Crimewatch*
* 1980 *[[Zenyattà Mondatta]]*
* 1981 *[[Ghost in the Machine]]*
* 1982 *[[Brimstone & Treacle]]*
* 1983 *[[Synchronicity]]*
* 1986 *[[Every Breath You Take: The Singles]]*
* 1992 *[[Greatest Hits (The Police)|Greatest Hits]]*
* 1995 *Every Breath You Take: The Classics*
* 1995 *Live!*
* 2006 / 1993 *Message in a Box* (cofret: totum amb facias B 45 tors e quauques capolons en vivo)
* 2007 *The Police* (Best of amb lo primièr single *Fall Out* per Sting, Henry Padovani e Stewart Copeland)
* 2008 *Certifiable: Live in Buenos Aires*
Ribeirão Preto

**Ribeirão Preto** es una vila de l'estat brasilièr de São Paulo. Sa populacion totala èra  abitants en 2007. Sa superfícia totala es 651,4&nbsp;km².

Fondada lo 19 de junh de 1856, es actualament un important centre regional de comèrci, industria (principalament nauta tecnologia e transformacion de produches d'agricultura) e de servicis. Es tanben sèti d'universitats importantas e de centres de recèrca, principalament en medecina, zootecnologia e agronomia.

thumb|left|245px|Lo centre de la vila de Ribeirão Preto.
Crepuscul

Lo **crepuscul** o **luscre** o **calabrun** es l'illuminacion de l'atmosfèra per lei rais dau Soleu lo matin avans lo levar e lo ser après lo tremont. Aquela difusion de la lutz sembla d'alongar lo jorn, tant lo matin avans lo clarejar, coma lo ser après soleu tremont. 
Lo crepuscul es provocat per la refraccion de la lutz dau soleu per lei jaç auts de l'atmosfèra.

I a dos tipes de crepuscul: 
*Crepuscul matinau: avans lo levar dau Soleu; se nomena tanben auròra o auba.
*Crepuscul vesperau: lo vèspre a la boca de la nuech. 

Lo crepuscul a tres fasas: 
*Crepuscul civil: dempuei soleu tremont fins que l'autor dau Soleu siá de -6º.
*Crepuscul nautic: quand l'autor dau soleu es entre -6º e -12º. 
*Crepuscul astronomic: quand l'autor dau soleu es entre -12º e -18º.
Jesús Moncada

**Jesús Moncada Estruga** (Mequinensa, 1941 - Barcelona, 2005) foguèt un escrivan aragonés de lenga catalana. Nasquèt a Mequinensa, dins la *[[Franja de Ponent]]*, lo parçan d'Aragon ont se parla catalan. Gaireben tota son òbra parla de Mequinensa, vilòta que desapareguèt sota las aigas d'una paissièra. 

Son òbra es una de las mai traduchas de la literatura catalana. Moncada tanben traduguèt d'òbras de Boris Vian, Jules Verne, Guillaume Apollinaire, Alexandre Dumas e autres.

## Premis
* 1989: *Premi Ciutat de Barcelona* per *Camí de sirga*.
* 1989: *Premio Nacional de la Crítica* per *Camí de sirga*.
* 2001: *Creu de Sant Jordi*.
* 2004: *Premio de las Letras Aragonesas*.

## Òbra
### Romans

* *Camí de sirga* (1988, ISBN 84-7410-760-1)
* *La galeria de les estàtues* (1992, ISBN 84-8264-504-8)
* *Estremida memòria* (1997, ISBN 84-297-5513-6)

### Libres de contes

* *Històries de la mà esquerra i altres narracions* (1981, ISBN 84-8264-302-9)
* *El cafè de la granota* (1985, ISBN 84-7410-861-6)
* *Calaveres atònites* (1999, ISBN 84-8264-209-X)
* *Riada* (2000, ISBN 84-932385-9-7)
* *Contes* (2001, ISBN 84-7871-298-4) 
* *Cabòries estivals i altres proses volanderes* (2003, ISBN 84-297-5402-4)

## Ligams extèrnes

* Jesús Moncada dins la ''Gran Enciclopedia Aragonesa'' 
* Jesús Moncada dins ''Lletra, espai virtual de literatura catalana'' 
* Jesús Moncada dins l'Associació d'Escriptors en Llengua Catalana 
*Laura Ferré Badia, "L'estil literari de Jesús Moncada a Estremida Memòria: Entre el català normatiu i la llengua de Mequinensa", Premi d’Investigació “Jesús Moncada” 2018 
*Artur Garcia Fuster, "Memoria, Oralitat i Ironia a la narrativa de Jesús Moncada", Premi d’Investigació “Jesús Moncada” 2018
Campos do Jordão

**Campos do Jordão** es una vila toristica de montanha de l'estat de São Paulo, Brasil. Es situada a 1628&nbsp;m d'altitud. Sa populacion èra 49&nbsp;512 abitants en 2006. Sa superfícia totala es 289,5&nbsp;km².

thumb|left|150px|Ostalariá d'estil alpenc a Campos do Jordão.
Fondada lo 29 d'abril de 1874, es situada 165 km a l'èst de la capitala de l'estat e 303&nbsp;km al nòrd-oèst de la vila de Rio de Janeiro, ont s'arriba per autopistas e rotas modèrnas e de bon accedir: la Rota Presidente Dutra e las Rotas Ayrton Senna e Carvalho Pinto. Es una vila toristica d'ivèrn. Durant aquela sason que recep fòrça toristas traches per lo sieu clima, que remembra lo de regions alpencas (la temperatura pòt caire fins a -1°C). Los sieus cafès, las siás ostalariás d'estil alpenc, e lo sieu *Festival d'Ivèrn* de musica erudita fan partida del païsatge d'aquela vila.
Csesznek

**Csesznek** (alemand: Zeßnegg, croat: Česneg, eslovac: Česnek) es un vilatge del Comtat de Veszprém, en Ongria. Es famós per lo seu castèl medieval.

Lo castèl medieval de Csesznek foguèt construit prèp de 1263 pel baron Jakab Cseszneky que foguèt lo pòrtaespasa del rei Béla IV. El e los seus descendents nomenèron lo castèl Cseszneky.

Entre 1326 e 1392 foguèt un castèl reial que lo rei Sgismund ofriguèt a la familha de Garai en cambi pel Banat de Macsó. El 1482 la linha masculina dels Garais s'avaliguèt e lo rei Maties Corví donèt lo castèl a la familha Szapolyai. En 1527 lo baron Bálint Török l'ocupèt. Al sègle XVI las familhas Csábi, Szelestey e Wathay foguèron en possession de Csesznek. En 1561, Lőrinc Wathay rebutèt los turcs amb succès. Tanben, en 1594 lo castèl foguèt ocupat per las tropas turcas, mas en 1598 los ongrés lo recuperèron. En 1635 Dániel Esterházy comprèt lo castèl e lo masatge e a partir d'aquel moment, Csesznek foguèt proprietat de la familha Esterházy fins a 1945.

## Ligams extèrnes
* Siti sus la vila e lo castèl
* Csesznek a Irány Magyarország!
* Fotografias aerianas
* Fòtos del castèl
* Csesznek - Ligams
* Imatges 3D del castèl
Bisont

Lo **bisont** (genre *Bison*) es un grand bovid que n'existisson doas espècias vivas: la d'America del Nòrd (*[[Bison bison]]*) e la d'Euròpa (*[[Bison bonasus]]*). La primièra viu essencialament dins las estèpas nòrd-americanas encara que la segonda viu dins lo bòsc.

## Lista de las espècias e sosespècias

### Espècias actualas

**[[Bison bison]]* (Linnaeus, 1758) : America del Nòrd.
**[[Bison bonasus]]* (Linnaeus, 1758) : Euròpa.

### Espècias atudadas

*†*Bison *[*bison*]* antiquus* (Leidy, 1852) : America del Nòrd.
*†*[[Bison latifrons]]* (Leidy, 1852) : America del Nòrd.
*†*Bison menneri* (Sher, 1997) : Euròpa.
*†*Bison palaeosinensis* (Teilhard & Piveteau, 1930) : Asia.
*†*[[Bison priscus]]* (Bojanus, 1827) : Eurasia e America del Nòrd.
*†*Bison shoetensacki* (Freudenberg, 1910) : Euròpa.
*†*Bison sivalensis* (Falconer, 1878) : China.
*†*Bison tamanensis* (Vereshchagin, 1959) : Russia.
*†*Bison voigtstedtensis* (Fischer, 1965) : Euròpa.
Jasilha

La **jasilha** es a la fin de la gestacion, la venguda al mond d'un mainatge per expulsion de l'utèr de sa maire. L'edat d'una persona se compta a partir d'aqueste eveniment dins la majoritat de las culturas.
Alexandre VI

**Alexandre VI** (nascut **Roderic de [[Borja_(Familha)|Borja]]** a Xàtiva, 1432 - Roma, 1503) foguèt lo 214 papa de la Glèisa Catolica. Foguèt lo segond papa valencian, aprèp son oncle, lo papa Calixte III.
Tars

**Tars** (en ebrieu: *Tarsi*; en latin: *Tarsus*, en grèc: *Tarsos*) es una vila de la region istorica de Cilícia en Turquia, situada sus las doas ribas fertilas del riu de Cydnus e pròcha d'un estanh nomenat Rhegma qu'èra connectat amb la mar e qu'albergava lo pòrt de la ciutat (lo riu èra navegable fins a la ciutat). Èra una crosada de camins. Se supausa de fondacion assiriana e portèt probablament lo nom de Sardanapal, mas foguèt colonizada pels grècs, una colonizacion qu'Estrabon atribuís a Argives e Triptolem. Se nomena dins l'Anabasi de Xenofont, coma la residéncia del satrapa Syennesis de Cilícia, que i aviá un palais. La ciutat volguèt pas ajudar lo rei Cirus contra son fraire Artaxerxes, e los soldats, furioses de las pèrdas qu'aviá agut un destacament mandat per las montanhas, la saquegèron.
Caciquisme

Lo **caciquisme** es un sistèma social e politic ont existisson formalament las institucions de la democracia parlamentària (coma d'eleccions o de partits politics), mas dins la practica lo poder real de cada comuna, comarca o region es contrarotlat per de personas determinadas per lor influéncia economica e sociala, los *cacics*. Aquestas personas manipulan los resultats de las eleccions electoralas segon lors interèsses.
Fauda (anatomia)

La **fauda** (var. **hauda**) es la partida dau còrs que se situa entre lo nivèu de la cencha e lei genolhs, en çò d'una persona assetada (la majoritat dau temps, d'una femna). Coma metafòra, lo mot es vengut sinonim d'emparament.
Vagina

La **vagina** es un conduch que, en çò de las femèlas dels mamifèrs, s'estend dempuèi la vulva fins a l'utèr. Aqueste conduch es utilizat pel coït e per jasilhar.

A divèrsas denominacions popularas e/o vulgaras en occitan, coma **pinana** o **shona**, o tanben **horat milhoquèr**, en gascon.
Damasc

**Damasc** () es la capitala e la segonda pus granda vila de Siria e una de las 14 subdivisions del país. La suddivision de Damasc es dirigida per un governador nomenat per lo ministre de l'interior. En mai d'èsser una de las pus ancianas vilas del mond, Damasc es un centre cultural e religiós màger del Levant. La vila a una populacion estimada de  abitants (est. 2009)

Situada al sud-oèst de Siria, Damasc es lo centre d'un larg airal de 2,4 milions de personas (2004). Geograficament situada dins los relèus de la cadena montanhosa d'Antiliban a  de la riba èst de la Mediterranèa dessubre un planòl a  d'altitud, Damasc a un clima semiarid degut a l'ombra orografica. Lo riu Barada raja a Damasc.

Poblada dempuèi lo millenni II abC, foguèt causida per capitala del Califat Omeia entre 661 e 750. Après la victòria de la dinastia abbassida, lo sètge del poder islamic mudèt a Bagdad. Damasc vegèt un declin politic durant lo periòde abbassid, e reganhèt una importància significativa sonque dins los periòdes aiobid e Mameloc. Durant lo poder otoman, la ciutat declinèt mas en tot manténer un certan prestigi cultural. Uèi, es lo sèti del govèrn central e de totes los ministèris. Damasc foguèt causida coma capitala aràbia de la cultura 2008.

Lo gentilici es **damasquin, -a**.

## Nòtas

## Referéncias
Amman

Amman es la capitala de Jordania. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2005. 

thumb|430px|left|Vista d'Amman.
Sanaa

Sanaa es la capitala de Iemèn. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2004. 

thumb|230px|left|Vista de Sanaa.
Shalom

right|200px
***Shalom*** (שלום) es un mot ebrieu que significa «*[[patz]]*». Coma en occitan, se pòt referir tan a la patz entre doas partidas coma tanben a una patz interiora, calma o tranquillitat d'un individú. S'utiliza tanben coma formula de salutacion, equivalent a «adieu».

La raiç lingüistica de *shalom* la podèm ligar amb *le-shalem*, que significa «completar, retribuir, pagar, compensar». Per aquò se pòt dire que es pas sonque l'abséncia de conflicte o la desaparicion d'ostilitat, mas que lo *shalom* significa tanben un retorn a l'equilibri, a la justícia e l'egalitat integrala.

Se pòt utilizar solet, coma la forma abreviada de la frasa *[[Shalom Aleichem]]* (literalment «la patz siá amb tu») que se pòt traduire coma *adieu* (una salutacion).
Carl Friedrich Georg Spitteler

**Carl Friedrich Georg Spitteler** (n. en 1845, m.1924) foguèt un escrivan soís. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1919. Escriguèt sa primièra òbra amb lo pseudonim de *Carl Felix Tandem*.
Beirot

**Beirot** (arabi: بيروت, *Bayrūt*; en ancian occitan, *Barut*) es la capitala de Liban. La ciutat compta 1.200.000 abitants, mas l'aira metropolitana dos milions d'abitants.
Malgrat las grèvas destruccions causadas per la guèrra civila (1975-1990), Beirot es tornada a èsser la principala plaça financièra, bancària e comerciala del levant. Mercé a son istòria cosmopolita, la ciutat representa en mai un centre cultural e accademic de primièra importància.
Doshambe

Doshambe es la capitala de Tatgiquistan. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2005. Sa superfícia totala es de 100&nbsp;km².
Erevan

**Erevan** (en armèni: Երևան = Yerevan) es la capitala d'Armenia. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2005. Sa superfícia totala es 227&nbsp;km².

thumb|430px|left|Vista d'Erevan.
Pudor

La **pudor** es un sentiment especiau de vergonha que se pòt sentir davant la mòstra de parts determinadas dau còrs o de foncions fisiologicas o per la manca de vestiduras. La pudor es un sentiment inculcat culturalament que pren de formas divèrsas segon lei societats. Dins la cultura occidentala, la pudor s'apren a partir de l'observacion dau mond adulte e a travèrs lei messatges, verbaus o non (frasas, blaimes, puniments, agachs), adreiçats ai mainatges. Se focaliza subretot dins la possibilitat que d'autrei personas obsèrvan leis organs genitaus, mas tanben lei foncions sexuala e excretritz. La societat a defendut qu'es un sentiment naturau, mas s'aquerís, se transmet culturalament e vària segon lei culturas.
Reduccion dels risques ligats a la toxicomania

La **reduccion dels risques ligats a la toxicomania** designa la politica que privilegia d'estrategias de suenh e de prevencion per fin de limitar los risques sanitaris e socials ligats a l'emplec de psicotròpis que son pas subjèctes a cap de contraròtle sanitari.

Los rapòrts, trabalhs e investigacions modèrnes manifèstan totes l'importància de la politica de reduccion de damatges per aparar la santat dels consomators de drògas. En fach, la politica de reduccion de damatges includís una sèria de conselhs e recomandacions aisits de comprene e seguir per totes. Son caractèr es democratic, egalitari e aluenhat de l'alarmisme de las ancianas campanhas institucionalas e de las actituds impositivas. Una de sas fins didacticas e instructivas es precisament l'abstinéncia de la consomacion de dròga, qu'es una fin preventiva valida per de personas consomatrises o non. Atal, de causir entre non consomar e la consomacion responsabla serà una causida en libertat e una decision fruch de la reflexion e non pas de la repression e l'imposicion. Cal pas mandar de messatges al ciutadan que li provòcan un sentiment de culpabilitat, senon que s'es d'invocar las consequéncias generadas per la consomacion de drògas. 

## Euròpa
Lo Projècte de Tractat pel qual s'instituís una Constitucion per Euròpa, realizat per la Convencion Europèa, al Capítol V (Ambits ont l'Union pòt decidir una accion de coordinacion, de complement o de supòrt), Seccion 1 (santat publica), Article III-179 manifèsta que «l'Union completarà l'accion dels Estats membres dirigida a redusir los damatges subre la santat produsits per las drògas, inclús l'informacion e la prevencion. L'Union encoratjarà la cooperacion entre los Estats membres dins los ambits considerats dins l'article present e, en cas de besonh, sostendrà lor accion».
Pere Calders

**Pere Calders i Rossinyol** (Barcelona, 29 de setembre de 1912 - 21 de julhet de 1994) foguèt un escrivan catalan. Escriguèt, mai que mai, de contes. Es un dels escrivans catalans pus importants del sègle XX. Aprèp la Guèrra Civila Espanhòla deguèt s'exilhar en Mexic. Tornèt en Catalonha l'an 1962. Recebèt lo *Premi d'Honor de les Lletres Catalanes* l'an 1986.

## Biografia

## Òbras
* *El primer arlequí* (1936)
* *La glòria del doctor Larén* (1936)
* *Unitats de xoc* (1938)
* *Cròniques de la veritat oculta* (1955)
* *Gent de l'alta vall * (1957)
* *Demà a les tres de la matinada* (1959)
* *L'ombra de l'atzavara* (1964)
* *Ronda naval sota la boira* (1966)
* *Aquí descansa Nevares* (1967)
* *Invasió subtil i altres contes* (1978)
* *Antaviana * (1979), amb Dagoll Dagom
* *Tot s'aprofita* (1983)
* *El sabeu, aquell?* (1983)
* *De teves a meves: trenta-dos contes que acaben més o menys bé* (1984)
* *Els nens voladors* (1984)
* *Tres per cinc, quinze* (1984)
* *La cabra i altres narracions* (1984)
* *Un estrany al jardí* (1985)
* *El desordre públic* (1984)
* *El barret fort i altres inèdits* (1987)
* *Raspall* (1987)
* *Kalders i Tísner, dibuixos de guerra a L'Esquella de la Torratxa* (1991)
* *L'honor a la deriva* (1992)
* *Mesures, alarmes i prodigis* (1994)
* *La lluna a casa i altres contes* (1995)
* *Cartes d'amor* (1996)
Kabol

Kabol es la capitala d'Afganistan. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2005. 
thumb|430px|left|Vista de Kabol.
Ashgabat

Ashgabat (en turcmèn: *Ashgabat*, ortografiat ara *Aşgabat* e anteriorament *A¢gabat*; en rus: *Ашхабад = Ashkhabad*) es la capitala de Turcmenistan. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2004.
Abu Dhabi

**Abu Dhabi** (o **Abo Dabi** ; en arabi: أبو ظبي) es la capitala de l'Emirat d'Abu Dhabi e dels Emirats Arabis Units. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2006. Sa superfícia totala es de 67&nbsp;340&nbsp;km².
Bandar Seri Begawan

Bandar Seri Begawan es la capitala de Brunei. Sa populacion èra estimada a  abitants en 1991. Sa superfícia totala es 100&nbsp;km².

thumb|430px|left|Vista de Bandar Seri Begawan.
Doha

Doha es la capitala de Qatar. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2004. Sa superfícia totala es 132&nbsp;km².

thumb|430px|left|Vista de Doha.
Manama

Manama es la capitala de Bahrayn. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2001. 

thumb|430px|left|Vista de Manama.
Kowait (vila)

La vila de **Kowait** es la capitala de Kowait. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2005. 

thumb|430px|left|Vista de la torre de la liberacion a Kowait.
Mascate

Mascate es la capitala d'Oman. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2003. Sa superfícia totala es de 3500&nbsp;km².

thumb|430px|left|Vista de Mascate.
Katmandó

**Katmandó** (; en nepalés: काठमाडौँ), oficialament la **Ciutat Metropolitana de Katmandó** (en nepalés: काठमाडौँ महानगरपालिका) es la capitala e vila mai poblada de Nepal.

## Galariá

Kathmandu-Durbar Square-16-Mahavishnu-Tauben-Vishnu-Pratapamalla-Jagannath-2013-gje.jpg|Plaça Durbar a Katmandó
Kathmandu-Hanuman Dhoka-Nasal Chowk-24-Pancamukhi Hanuman Mandir-2014-gje.jpg|Hanuman Dhoka
Kathmandu-Hanuman Dhoka-Nasal Chowk-34-2013-gje.jpg|Hanuman Dhoka
Kathmandu-Hanuman Dhoka-Nasal Chowk-40-Fenster-2007-gje.jpg|
Kathmandu-Laden-56-Altstadt Sued-Beauties und Ganesha-2007-gje.jpg|
Kathmandu-Strassenhandel-48-Gemuesehaendlerin-Bananenfahrrad-2013-gje.jpg|
Pashupatinath-Bagmatibruecke-24-2015-gje.jpg|Pashupatinath
Swayambhunath-Hauptstupa-28-2013-gje.jpg|Swayambhunath


## Nòtas e referéncias
Thimphu

**Thimphu** () es la capitala de Botan, situada dins una val de la partida occidentala del país. Es lo centre economic de Botan e, concentra 45 % del produit brut nacional. Es la tresena ciutat mai auta del mond après Quito e Sucre, amb una altitud que oscilla entre 2 248 e 2 648 mètres.

Designada coma capitala del Reialme de Botan en 1952, Thimphu obtenguèt solament aquel statut oficialament en 1962. En 2003, lo conselh dels ministres de Botan aprovèt lo plan d'estructura de Thimphu, programat per 2027, amb l'objectiu de controlar l'expansion urbanistica, protegir l'ecologia e diminuir la pression suls servicis de santat dins la zona centrala.

## Bibliografia

* 
* 

## Referéncias

vinheta|292x292px|Vista de Thimphu.
Medòc (omonimia)

**Medòc** pòt estar:
* la forma medoquina de **[[Medoc|Medòc]]**, parçan d'Occitània, en Gasconha (*Medoc* seré utilizat dens las Lanas).
* ua auta forma de '''MEd'Òc o Movement Estudiant d'Occitània.
Nacion sens estat

Las **nacions sens estat** son de comunautats umanas que, tot e en avent las caracteristicas culturalas o identitàrias associadas abitualament amb una nacion, dispausan pas d'un estat pròpri, e en fòrça cases, son pas reconegudas oficialament coma comunautats diferenciadas. Las nacions sens estat, doncas, son inclusas dins d'estats ont la nacion predominanta es una autra, o repartidas entre d'estats divèrses.

La reconeissença oficiala de las nacions sens estat es fòrça variabla. Dins qualques estats, se parla dobertament de *nacions* o de *nacionalitats*, e dins qualques cases aquestas an atengut d'estructuras administrativas o de govèrn pròprias. En d'autres cases, la diversitat nacionala es pas plan vista, e dempuèi l'estat se privilègia una uniformitat nacionala. 

La definicion de qué es o es pas una nacion sens estat es subjectiva. A mai, convivon sovent dins un meteis territòri de personas amb de sentiments nacionals fòrça diferents. Dins d'autres cases, determinar quin es lo territòri exacte que correspond amb una nacion pòt èsser dificil. En general, las nacions que se listan dejós aquel concèpte complisson almens un dels tres critèris seguents:
* Reconeissença oficiala de part de l'estat coma comunautat nacionala, nacionalitat o categoria similara.
* Preséncia de traches culturals o lingüistics plan definits e diferenciats dels majoritaris dins l'estat.
* Existéncia d'un movement cultural o politic que ne revendique l'existéncia.
Luxemborg (vila)

**Luxemborg** (en alemand: *Luxemburg*; en francés: *Luxembourg*; en luxemborgés: *Lëtzebuerg* o familiarament *d'Stad*) es la capitala dau Grand Ducat de Luxemborg. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2022. Sa superfícia totala es de 51,46&nbsp;km².

## Referéncias
País d'Ais

Lo **País d'Ais** es un parçan d'Occitània situat en Provença.

Sa vila principala es Ais de Provença.

Lo gentilici es **sextian -a**.

## Comunautat d'aglomeracion
**La Comunautat d'aglomeracion dau País d'Ais** èra una comunautat organizada per l'Estat francés que gropava 33 comunas dau País d'Ais amb la comuna de Pertús (vila principala dau País d'Egues).

En 2016, es integrada a la Metropòli d'Ais Marselha Provença. Es manteguda sota la forma d'un territòri, lo Territòri d’Ais, Beurecuelh, Boc Bèl Èrm, Cabriés, Castèunòu lo Roge, Codoç, Agulhas, Fuvèu, Gardana, Griasca, Jocas, Lambesc, La Ròca d'Antarron, Lo Pueg de Santa Reparada, Lo Tolonet, Lei Penas de Mirabèu, Mairarga, Mairuelh, Mimet, Pertús, Puegnier, Peiròla, Pueglobier, Ronha, Rosset, Sant Antonin de Baion, Sant Canat, Sant Estève Genson, Sant Marc de Jaumegarda, Sant Pau de Durença, Sumiana e Caulònga, Tretz, Vauvenarga, Venèla, Ventabren e Vitròla.

## Nòtas
Ciutat de Sant Marin

La **Ciutat de Sant Marin** (oficialament en italian: *Città di San Marino*) es la capitala de la Republica de Sant Marin. Sa populacion èra estimada a 4426 abitants en 2006. Sa superfícia totala es 7&nbsp;km².

thumb|330px|left|Vista de Sant Marin.
Universitat de Valéncia

L**'Universitat de Valéncia** (nom oficial: *Universitat de València-Estudi General*) es una de las universitats de la ciutat de Valéncia. Foguèt fondada entre los ans 1499 e 1502. Es l'universitat pus anciana del País Valencian. L'iniciativa de sa fondacion foguèt dels *jurats* (cònsols) de la ciutat de Valéncia, l'an 1499. En 1501 recebèt la bulla papala d'Alexandre VI e en 1502 lo privilègi reial de Ferrand II de Valéncia.

## Ligams extèrnes

* Web de la Universitat de Valéncia
Schizanthus

**Schizanthus** es un genre vegetal de la familha de las Solanaceae. 
## Diferentas espècias
#Schizanthus alpestris 
#Schizanthus candidus 
#Schizanthus grahamii Gill. 
#Schizanthus hookerii 
#Schizanthus integrifolius 
#Schizanthus lacteus 
#Schizanthus laetus 
#Schizanthus litoralis 
#Schizanthus parvulus 
#Schizanthus pinnatus Ruiz et Pav. 
#Schizanthus porrigens 
#Schizanthus tricolor 

## 
Richard G. Olmstead; Jeffrey D. Palmer  1992. A Chloroplast DNA Phylogeny of the Solanaceae: Subfamilial Relationships and Character Evolution''Annals of the Missouri Botanical Garden'', 79, 346-360.
Apia

**Apia** es la capitala de Samoa. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2001. 

thumb|left|430px|Vista d'Apia.
Funafuti

**Funafuti** es un dei nòu atòls constituissent l'estat de Tuvalu ; tanben es la capitala oficiala d'aqueste país. Lo centre administratiu es situat dins lo vilatge de Vaiaku, a Fongafale, l'illa principala de l'atòl. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2002. 

thumb|left|430px|Vista satellitària de l'atòl de Funafuti.
Palikir

**Palikir** es la capitala deis Estats Federats de Micronesia. Sa populacion èra estimada a 6444 abitants en 2000. Es situat dins l'illa de Pohnpei.
Port Vila

**Port Vila** es la capitala de Vanuatu. Sa populacion èra estimada a  abitants en 1999. 

[thumb|left|430px|Parlament de [Vanuatu a Port Vila.]]
Sòna

**Sòna** o *la* **Sòna** (*Saône* en francés) es un riu de l'Èst de França que nais dins lo departament dei Vòges en Lorena. Se geta dins Ròse a Lion.

Es cantada per Godolin:

*A Lion, l'aiga de la Sòna*
*Banha coma la de Garòna.*

(citat per Frederic Mistral, dins *Lo tresòr dau Felitbritge*).
## Geografia

Sòna pren sa font a Vioménil al pè de Ménamont, al sud dels monts Faucilles (departament dels Vòges), a  d'altitud. Confluís amb Ròse a Lion, a l'altitud de .

Es un riu de  de longor, que Dobs n'es l'afluent principal.

Sòna es devesida en tres seccions : Nauta, pichona e Granda Sòna.
Sèina

**Sèina** o *la* **Sèina** es un flume de França. Sa font es situada a Saint-Germain-Source-Seine près de Langres dins lo departament de Còsta d'Aur.
Son cors de 776&nbsp;km a une orientacion generala del Sud-Èst al Nòrd-Oèst. Se geta dins la Marga, près del Havre. Son bacin idrografic, d'una superfícia de , interèssa près de 30 % de la populacion del país. Es un dels flumes majorals de França.
Yaren

Lo districte de **Yaren** es la capitala *de facto* de Nauru. La constitucion de Nauru designa pas ges de capitala oficiala, mai totei leis ostaus administratius dau país se tròban a Yaren: parlament, govèrn, polícia... Sa populacion èra estimada a 1100 abitants en 2003. 

[thumb|left|430px|Parlament de [Nauru a Yaren.]]
Majuro

**Majuro** es la capitala oficiala de la Republica deis Illas Marshall. Es un atòl constituit de 64 illas. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2004. Lo centre dau govèrn es situat dins la municipalitat de Delap.
Decret d'Alhambra

thumb|right|250px|Còpia sagelada de l'edicte d'expulsion
Lo **decret d'Alhambra** es l'edicte d'expulsion dels jusieus, signat lo 31 de març de 1492 pels Reis Catolics Isabèl I de Castelha e Ferrand II d'Aragon, après la casuda del Reialme de Granada. Lo decret comandava la conversion o l'expulsion de totes los jusieus d'Espanha abans lo 31 de julhet de 1492, e causèt lor diaspòra per Magrèb, Euròpa e l'Empèri Otoman, ont trobèron lo refugi del soudan Bazajet II. Los que partiguèron temptèron de recuperar lors crèdits e de vendre lors bens abans lor partença, lèu-lèu e a pèrda.
Port Moresby

**Port Moresby** es la capitala de Papoa-Nòva Guinèa. Sa populacion èra estimada a  abitants en 1990. 

thumb|left|430px|Vista de Port Moresby.
Sparus aurata

La **daurada** o **sauquena**, es un peis ossós qu'aperten a l'òrdre dels perciformes, que la talha pòrt aténher 50 cm. Sa color es blau argent, amb una benda daurada sul front. Se trapa en Mar Mediterranèa e tanben sus las còstas de l'èst de l'Atlantic Nòrd. La daurada reiala es un peis manjadís, e sa carn fòrça presada.
Colesteròl

thumb|300px|Estructura quimica del colesteròl
Lo **colesteròl** (var. **colesteròu**), es un lipid, mai precisament un esteròl (una combinason d'esteroïde e d'alcòl), que se trapa dins las membranas cellularas de tots los teissuts del còs uman, e qu'es carrejat dins lo plasma sanguin de tots los animals.

Lo nom de *colesteròl* ven del grèc ancian *chole* (bila) e de *stereos* (solid), d'efièch, es excretat per la bila e foguèt descobèrt jos forma solida dins de calculs biliars en 1769 per François Poulletier de la Salle.

A çò dels eucariòtas, lo colesteròl es un element constitutiu fondamental de las membranas cellularas que ne'n assegura la rigiditat en s'intercalar entre las cadenas de fosfolipids. Es present dins lo fetge d'ont es transportat per la sang fins a las cellulas mai que mai per las LDL (*Low Density Lipoproteines*). Las fraccions inutilizadas que venon de la degradacion de las cellulas tornan al fetge amb las HDL (*High Density Lipoproteines*).

Es lo precursor de la màger part de las ormonas esteroïdianas. Lo colesteròl en excès se pòt depausar dins los teissuts, sus las parets de las artèrias e provocar l'ateroescleròsi.
Prefectura

Lo tèrme **prefectura** (del latin: *præfectura*) designa un organ de govèrn o d'una aira administrativa dempuèi lo règne de l'emperador roman Constantin I, que formava una prefectura, caduna devidida en diocèsis.

En França, la prefectura departementala es lo capluòc d'un departament. Es tanben lo luòc onte se situa los servicis administratius e lo bastiment qu'ostala lo prefècte e sos servicis. 
veire: Lista de las prefecturas de França.

La prefectura regionala es lo  capluòc d'una region. Creada en 1964, es lo luòc onte se troba lo sèti de l'Ostal de Region (Conselh regional) e lo bastiment onte viu lo prefècte de region. 

La prefectura maritima concernís la seguretat en mar (CROSS) e la preservacion de l'environament.
Tarawa Sud

**Tarawa Sud** es la capitala oficiala de Kiribati. La populacion dau districte de Tarawa Sud es estimada a  abitants.
Cotòno

thumb|left|230px

**Cotòno** (*Kutɔnu* en fòng, *Cotonou* en francés) es la capitala economica de Benin. Es tanben lo sèti dau govèrn e deis ambassadas, mai segon la constitucion la capitala oficiala dau país es Porto Novo. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2006.
Lobamba

**Lobamba** es la capitala traditionala e legislativa d'eSwatini. Sa populacion es estimada a 5800 abitants.
Dar es Salaam

**Dar es Salaam** (en arabi : , Dār as-Salām, " ostal d la patz "), autrecòps **Mzizima**, es la mai granda vila (4,3&nbsp;milions d'abitants en 2012), lo centre economic e l'anciana capitala de Tanzania. 
Es lo sèti dau govèrn e deis ambassadas de Tanzania, mai segon la constitucion la capitala oficiala dau país es Dodoma. 
thumb|left|Vista dau Pòrt de Dar es Salaam.
thumb|left|Autobuses.

La vila es situada a l'èst de Tanzania, per la còsta que bòrda l'Ocean Indian, a la boca del larg estuari dau fluve Msimbazi. Se tròba a aperaquí 500 quilomètres de Dodoma, la capitala administrativa dau país. Au nòrd, separada par un canau d'aperaquí 50 quilomètre se tròba l'illa de Zanzibar.
Lo Cap

**Ciutat del Cap** (en afrikaans *Kaapstad*; en anglés: *Cape Town*; en xhosa: *iKapa*), mai simplament **Lo Cap**, es la capitala legislativa de Sud-Africa. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2005. Sa superfícia totala es de 2499&nbsp;km².

## Nòtas  e referéncias
Sri Jayawardenepura

Sri Jayawardenepura (pr. *Esri Jaiavardenepora*, ancianament **Kotte**, es la capitala legislativa d’Sri Lanka. Es situada dins lo districte de Colombo, la capitala economica. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2001. Sa superfícia totala es 17&nbsp;km².
Òai e Libertat

**Òai e Libertat** es lo títol d'un album dau gròp de reggae marselhés Massilia Sound System. L'album pareguèt lo 19 d'octobre 2007. 

# Massilia Fai Avans
# Rendez-vous à Marseille
# De longue
# Òai e Libertat (Tati n'inja reviendra)
# Toujours (... et toujours)
# Lo micro es romput
# Ton bananlè
# Au marché du soleil
# A l'agonie
# Lo gran tramblament
# Un dimanche aux Goudes
# Laissa nos passar
Sirenia (grop)

**Sirenia** es un grop de gothic metal d'Stavanger, en Norvègia que fa una mescla de gothic metal e de symphonic metal, amb d'elements de black metal e de death metal. Lei votz consistisson en renadissas sornas, en un cant femenin pròche de l'opèra e en un cant masculin net. Lei paraulas, escrichas per Morten Veland, parlan d'una istòria conceptuala que remonta au començament dau grop e que quicha subre l'existéncia umana, l'emocion e leis estats mentaus. 

Lo grop utiliza de sequéncias instrumentalas melodicas, de sintetizadors e de guitarras distorçudas amb lei votz diversificadas ja evocadas, un còr e de violons. 

Lo primier album, *[[At Sixes and Sevens]]*, es de notar per sa conclusion amb la melodia lenta e doça "In Sumerian Haze", ont Fabienne Gondamin canta en se fasent acompanhar d'un violon; si qu'es una cançon que contrasta fòrt amb lei votz mortuàrias de la rèsta de l'album. 

## Istoric
Sirenia apareguèt au començament de 2001, quand Morten quitèt son ancian grop Tristania a causa de desacòrdis musicaus e personaus. Lo grop arribèt pas de trobar una cantaira satisfasenta avans de regitrar en França. Aquí faguèron d'audicions e trobèron
Fabienne Gondamin per la cançon *[[At Sixes and Sevens]]*. Après aver registrat un album amb Sirenia ("At Sixes and Sevens"); Fabienne Gondamin foguèt remplaçada per Henriette Bordvik que lo grop registrèt amb ela dos albums ("An Elixir For Existence" e lo cort "Sirenian Shores"). Liurèron puei un tresen album, "Nine Destinies and a Downfall", amb una cantaira novèla, Monika Pedersen, de Danemarc, en seguida dau despart d'Henriette Bordvik. Bjørnar Landa (dau grop Artifact) leis rejonguèt mentre que registravan "Nine Destinies and a Downfall".

## Discografia
### Albums
* *[[At Sixes and Sevens]]* (2002)
* *[[An Elixir for Existence]]* (2004)
* *[[Sirenian Shores]]* (cort) (2004)
* *[[Nine Destinies and a Downfall]]* (2007)

### Simples
* *[[My Mind's Eye]]*
* *[[The Other Side]]*

## Sòcis
### Sòcis actuaus
* Morten Veland - programacion, renadissas / votz masculina neta, guitarra, bassa, claviers
* Monika Pedersen - votz femenina
* Jonathan A. Perez - batariá
* Bjørnar Landa - guitarra

### Sòcis ancians
* Henriette Bordvik - votz femenina (2002-2005)
* Kristian Gundersen - votz masculina neta, guitarra (2001-2004)

### Sòcis de sessions
* Fabienne Gondamin - votz femenina (2001)
* Jan Kenneth Barkved - votz masculina neta
* Pete Johansen - violon
* Hans Henrik Varland - claviers
* Anne Verdot - violon
* Roland Navratil - batariá

## Grops pròches
* Tristania
* Tiamat
* The Gathering
* Theatre of Tragedy
* Leaves' Eyes
* The Sins of Thy Beloved
* Artifact
* Echoes Of Eternity
* Xandria

## Vejatz tanben
### Liames extèrnes
* Sirenia - sit oficiau
* Nuclear Blast - sit oficiau
* sit de MySpace
* Entrevista àudio de Morten Veland
Fetge

thumb|right|250px| Vista anteriora del fetge (en roge) dins l'abdomèn uman.
Lo **fetge** (var. **hetge**, **hitge**) es un organ present a çò dels vertebrats e de mai d'un autre animal. Jòga un ròtle màger dins lo metabolisme e ten de foncions nombrosas dintre lo còrs, coma resèrva de glicogèn, descomposicion dels globuls roges (eritrocits), sintèsi de las proteïnas del plasma e destoxificacion. Aqueste organ es la glandola mai gròssa del còrs uman. Es situat detràs del diafragma dins la region toracica de l'abdomèn. Produtz la bila, un compausat alcalin qu'ajuda a la digestion, per emulsificacion dels lipids. Realiza e regula tanben fòrça reaccions bioquimicas que necessitan de teissuts especializats.

Lo tèrme medical que se referís al fetge es *hepato-* o *hepatic*, del mot grèc *hēpar* (ήπαρ).

## Referéncias
Prishtina

Prishtina o **Prishtinë** (noms en albanés) o ben **Priština** (*Приштина*, nom sèrbe) es la capitala de Kosova. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2000. 

thumb|630px|left|Vista de Prishtina.
Bloemfontein

Bloemfontein es la capitala judiciària de Sud-Africa; tanben foguèt la capitala de l'ancian Estat Liure d'Aurenja. Sa populacion èra estimada a  abitants en 2004.

[thumb|330px|left|Estatua equèstra de [Christiaan de Wet a Bloemfontein.]]
Ostal

L**'ostal** (var. **ostau**), la **casa**  o **maison** (var. **maion**), es un bastiment o la partida d'un bastiment que servís d'abitacion pels umans. L'ostal, format pel cobèrt e las parets que barran un espaci claus, es util per se protegir de la pluèja, del vent, del fred, de la calor o d'autras incleméncias meteorologicas. Dins nòstre domeni cultural, l'ostal es l'abitat familiar. Aqueste abitat a cambiat pendent l'istòria: los ostals avián ancianament de membres e d'elements utilizats per l'elevatge e l'agricultura.

## Nòtas e referéncias
Eritrocit

thumb|250px|right|globuls roges umans **

Los **eritrocits** (del [[Grèc (lenga)|grèc]]: ἐρυθρός, ''erythrós'',  e κύτος, ''kýtos'', , traduit per cellula), tenben **ematias** o **globuls roges*', son lo tipe pus comun de [[cellula]]s [[sang]]uinas e lo principal mejan de carreg de l'[[oxigèn]] dins los [[vertebrat]]s, entre los [[palmon]]s (o las [[branquia]]s) e los [[Teissut (biologia)|teissuts]] del còrs.

== Fisiologia ==
* Son elaborats dins la [[mesola ossosa]], situada dins la majoritat dels òs ([[vertèbra]]s, costèlas, [[esternum]], calvaria, extremitats dels òs longs). *In utero*, l'eritropoesi comença, dins lo sac vitellin, puèi al nivèl del [[fetge]]. Al moment de la naissença, se produtz ja al nivèl de la mesola.
* La fabricacion d'ematias per la mesola ossosa es apelada [[eritropoesi]]. Tot comença amb de cellulas socas ematopoeticas, dichas *totipotentas'' (pòdon donar naissença a tot tipe de cellula). D'unas van puèi començar de se diferenciar, e van formar los progenitors (BFU-E, CFU-E). Aquestes progenitors van contunhar de se devesir per mitòsi per arribar a l'ematia puèi al reticulocit. Las cellulas se cargan en emoglobina, responsabla de sa color roja. Lo reticulocit va pèrdre son nuclèu, per venir un globul roge madur.
* L'eritropoesi es regulada per de factors de creissença. L'EPO va agir en estimular los progenitors, mai que mai los CFU-E, e d'aquel biais favorizar fins finala la produccion de globuls roges.
* Dins l'òme, la durada de vida dels globuls roges es de 120 jorns e aperaquí 1 % son remplaçats cada jorn.

## Referéncias
Nuku'alofa

**Nuku'alofa** es la capitala de Tònga. Sa populacion èra estimada a  abitants en 1996. 

thumb|right|400px|Carièra a Nuku'alofa.
Kimi Räikkönen

**Kimi Matias Räikkönen** (n. 1979) es un pilòt finlandés de Formula 1. Foguèt lo campion mondial de l'an 2007, aprèp aver ganhat lo Gran Prèmi de Brasil.
Koror

**Koror** es un dei setze estats e tanben la capitala economica de Belau. Foguèt la capitala oficiala fins en octobre de 2006, e remplaçat per Melekeok. Es constituit de sèt illas. La populacion de l'estat de Koror èra estimada a  abitants en 2004, chifra que correspònd quasi ai tres quarts dei ciutadans de Belau.
São José dos Campos

**São José dos Campos** es una importanta vila industriala de l'estat brasilièr de São Paulo, situada dins la region de la Val del riu Paraíba do Sul. Sa populacion totala èra 594&nbsp;978 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 1100&nbsp;km².

La vila es lo sèti d'EMBRAER, importanta industria brasilièra d'avions.
Fantauma

Un **fantauma** (var. **hantauma**) (dau grèc φάντασμα 'aparicion'), dins la mitologia populara de fòrça culturas, es un esperit o una arma que se manifèsta entre lei vius d'una maniera perceptibla (per exemple, en prenent una aparença visibla, en produsent de sons o d'odors o en desplaçant d'objèctes). La cresença en fantaumas es ja documentada dins lei primiers tèxts escrichs sumerians e egipcians. Leis estudis recents indican que fòrça personas creson en lei fantaumas e en la vida après la mòrt. En Occident, lei fantaumas son sovent d'armas en pena que pòdon pas trobar de repaus après sa mòrt e demòran entre lo mond dei vius e dei mòrts. La causa d'aquela impossibilitat respònd a un prètzfach que lo defunt a laissat en suspens o inacabat: antau, se pòt tractar d'una victima que reclama de revenja o d'un criminau. Segon divèrsei confessions crestianas, lei fantaumas demòran dins lo limb, un luòc entre lo cèu e l'infèrn, onte van leis armas dei mainatges sens batejar. Dins lei civilizacions orientalas (coma la chinesa) fòrça gent crei en la reïncarnacion. Dins la majoritat dei culturas, leis aparicions de fantaumas son causa de paur. Quauquei teoricians de l'Èra Novèla racionalizan la cresença tradicionala en afirmant que lei fantaumas son de cumuls d'energia negativa.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Ostal (omonimia)

Lo mot **ostal** (var. **ostau**) pòt designar :

*En arquitectura:
** l'ostal es un luòc d'abitacion.
** un ostal tolosan o tolosana es un tipe arquitectural d'ostal del persan Tolosan
*Dins lo domeni de l'edicion, un ostal d'edicion.
*L'ostal (genealogia): una granda familha de noblesa, exemple : Ostal de Fois.
*De centres culturals: 
** l'Ostal d'Occitània a Tolosa e Albi,
** l'Ostau de Provença a Ais de Provença, 
** l'Ostau Bearnés a Pau, 
** l'Ostau dau País Marselhés a Marselha.
Tel Aviv

**Tel Aviv** (pus precisament **Tel Aviv-Yafo**) es una vila granda d'Israèl. Es lo sèti de gaireben totei leis ambassadas, la comunautat internacionala reconeissent pas la capitala autoproclamada Jerusalèm.

400px|left|thumb|Vista de Tel Aviv de nuèch.

## Administracion

## Demografia

## Embessonatges
La vila de Tel Aviv es bessonada amb las vilas seguentas (per òrdre cronologic) :

* Tolosa () dempuèi 1962
* Filadèlfia () dempuèi 1966
* Colonha () dempuèi 1979
* Francfòrt de Men () dempuèi 1980
* Bonn () dempuèi 1983
* Buenos Aires () dempuèi 1988
* Budapèst() dempuèi 1989
* Belgrad (Serbia) dempuèi 1990
* Essen () dempuèi 1992
* Sòfia () dempuèi 1992
* Varsòvia () dempuèi 1992
* Canas () dempuèi 1993
* Milan () dempuèi 1994
* Tessalonica () dempuèi 1994
* Pequin () dempuèi 1995
* İzmir ()dempuèi 1998
* Gaza (Palestine) dempuèi 1998 (gelat dempuèi lo 10 febrièr 2008)
* Barcelona () dempuèi 1998
* Almaty () dempuèi 1999
* Chişinău (Moldàvia) dempuèi 2000
* Incheon (Corèa del Sud) dempuèi 2000
* Limassòl () dempuèi 2000
* Moscòu () dempuèi 2000
* São Paulo () dempuèi  2004
* Viena () dempuèi 2005

## Ligams extèrnes
* **(en)**Sit oficial de la vila de Tel Aviv
* **(en)**Tel Aviv la vila blanca
* **(en)**Istòria de Tel Aviv en mapas
Provençau (omonimia)

**Provençau** (var. **Provençal**) pòt designar:
* lo provençau, dialècte occitan de Provença.
* l'occitan dins sa totalitat (usatge vengut rar).
Fossil

En paleontologia, los **fossils** (del latin: *fodere*, "cavar") son las restas preservadas d'organisme –generalament per un procès de mineralizacion– o traças d'un temps geologic passat. La paleontologia se declina en tres disciplinas: la paleobiologia, que estúdia los organismes del passat, la biocronologia, que estúdia l'interval de temps geologia d'un organisme fossil, e la tafonomia, que s'ocupa de fossilizar aqueles organismes. 

Aquela preservacion se fa principalament dins las ròcas, mas se pòt egalament far dins de materials tals coma los sediments, lo gèl, lo piche, la resina, lo sòlo e la cauna, e los exemples mai citats son los òsses e las cambas fossilizats, las cauquilhas, los uòus e las pegadas. Las restas d'èssers vivents enrobats dins l'ambre, momificats dins lo bitum o congelats dins lo permafròst non son realament de fossils, perqué non i a agut un procès de fossilizacion via l'aplicacion d'elements mineralizats. 

Un fossil es determinat per l'ocurréncia conjunta d'un resta identificable coma l'origina biologica dins un contèxte geologic, independament del sieu tipe e de la sieuna edat. En 1999, a l'entorn de 250 000 espècias fossilas foguèron descritas scientificament.

## Referéncias
Marcha (Lemosin)

**Marcha** es la part septentrionala de la region istorica e culturala de Lemosin, en Occitània. Se creèt au sègle X coma una zona militara (una "marcha") dins lo nòrd dau duchat de la granda Aquitània medievala, per luchar contra las atacas daus vikings que remontavan las ribieras. Durant lo Regim Ancian, separèron completament Marcha de la rèsta de Lemosin e ne faguèron una província a despart. Pasmens lo sentiment regionau lemosin existís en Marcha.

Correspond emb lo nòrd e lo centre daus departaments de Cruesa e de la Nauta Vinhana.

Lo gentilici es **marchés -esa** (mai localament **marchoés -oesa**).

### Vejatz tanben
* Bassa Marcha
* Nauta Marcha
* Creissent
Teissut (biologia)

En biologia, lo teissut es un gra d'organizacion entre la cellula e l'organ, los diferents tipes de teissuts se caracterizan per presentar de tipes de cellulas determinats e una localizacion a çò d'una meteissa espècia. A mai, fòrça organismes d'un meteis regne presentan de teissuts semblants, que se pòdon gropar aisidament en varietats que se repetisson. La sciéncia que los estúdia se nomena istologia.