Pibol

Los **pibols**  son d'arbres del genre  *[[Populus]]* de la familha de las Salicacèas.
[thumb||Piboleda en [Dordonha (departament)|Dordonha]]
thumb|250px|Pibols en renguetas long d'un canal neerlandés
thumb|Pibol canadian (Populus x canadensis)
thumb|Fuèlhas del pibol tremble eurasiatic (Populus tremula), de l'arbre adult (a esquèrra), juvenil (a drecha)
thumb|seccion d'una camba. la rusca es fina
[thumb|[Pibol negre, autrescòps comun, en ven de rare (atudament, localament) aprèp son remplaçament per de clòns de cultivars]]
thumb|inflorescéncia del pibol canadian
thumb|Granas de pibols, e la borra que las ajuda a se far portar pel vent o l'aiga
[thumb|[Saperda carcharias, l'un dels insèctes saproxilofags que se noirís del pibol]]
[thumb|Grands pibols dins un pargue, prèp del riu [Rednitz ]]
[thumb|Borra cotonosa del [Populus maximowiczii ]]
thumb|Fusta de pibol desenrotlat, fragil, mas leugièr
thumb|Culturas de corta rotacion de pibols ibrids.

Lo genre *populus* compren 35 espècias de las regions temperadas e frejas de l'emisfèri nòrd. Compren tanben fòrça ibrids naturals o artificials (creats par l'òme). Los pibols, arbres de creissença rapida se veson rarament en selva densa mas puslèu a las broas de las zonas umidas que coma los sauses, son apreciats dels vibres. 

Creisson suls terrens umids veire temporarament aigats. Lo lor sistèma racinari, important, sovent superficial e traçant pòt destruire de parets, levar los asfaltes e colonizar de tudèls. Qualques espècias (pibol tremble) pòdon butat sus de sols sablonencs paures e suportan pro los embruns, a distància pasmens.

Fòrça varietats son disponiblas per la silicultura. Lo sequençatge del genòma del pibol de l'Oèst foguèt anonciat en 2004 e publicat en 2006. Lo pibol essent un arbre de creissença aviada venguèt lo primièr arbre transgenic en 1986.

Un luòc plantat de pibols es una *pibolada* (var. *piboleda, piboleta, piboliera*) (gasc. *pibolèra, pigolèra, piulada, pigolada, b(r)iular, bigolar, biulèra, biuladera, (a)breular*).

## Caracteristicas generalas
### Aparelh vegetatiu
Son d'arbres bèls de fuèhas simplas, alternas, cordiformas o triangularas, caducas, ovalas, acuminadas, de long peciòl comprimit. 

La racina es traçanta e contribuís a la disseminacion per rebrots a partir de racinas superficialas. 

La rusca es puslèu palle (pel jove arbre) e de mai e mai cretat quand l'arbre ven  vièlh. 

La fusta es blanca, leugièra, tendra, pro resistenta, aderanta e pauc asclanta.

### Aparelh reproductor
Aquelas espècias son dioïcas (los individús son o mascle o feme). Las flors son reünidas en catons penjadisses, qu'apareisson abans las fuèlhas. lor periant se redusís a una cupula. Las flors masclas presentant de 8 a 30 etaminas rogenca. L'ovari de la flor feme es uniloculara, a doas carpèlas. Un còp fecondadas, aqueles darrièras forman una capsula uniloculara de doas valvas contenent fòrça granas peludas.

## Sistematica
### Originas e paleobotanica

Los paleobotanistas donan als pibols una origina fòrt anciana, dentre los Angiospèrmes. 

Lo Soïssa O. Heer atribuís al genre *Populus* d'emprentas de fuèlhas simplas encontradas dins lo neocomian de Kome (lignit), sus la còsta oèst de Groenlàndia (P. primaeva Heer).

### Principalas espècias

Lo genre *Populus* es devesit en sièis seccions:
* la seccion *Turanga*: *Populus euphratica* Oliv., *P. pruinosa* Schrenk, *P. ilicifolia* (Engler)
* la seccion *Leuce* :
** la sossection *Trepidae* (trembles) : lo tremble (*Populus tremula* L.),*P. adenopoda* Maximowicz, *P.davidiana* Dode, *P. gamblei* Dode, *P. glandulosa* Uyeki, lo pibol de grandas dents (*P. grandidentata* Michx), *P. guzmanantlensis* R.Vasquez & Cuevas, *P. monticola* Brandegee, *P. ningshanica* C. Wang et S. L. Tung, *P. rotundifolia* Griffith, *P. sieboldii* Miquel, *P. simaroa* Rzed, lo Pibol fals tremble (*P. tremuloïdes* Michx), *P. wulianensis* S.B. Liang et X. W. Li.
** la sosseccion *Albidae* (albar) : l'albar (*Populus alba* L.)
* la seccion *Aegiros* (pibols negres) : una espècia europèa lo pibol negre (*Populus nigra* L.), d'espècias nòrdamericanas :*Populus deltoides* (Bartr.) Marsh. (plusieurs sous-espèces : P. deltoides subsp. deltoides, P. deltoides subsp. monilifera e P. deltoides subsp. wislizeni) e *P. fremontii*
* la seccion *Tacamahaca* (pibols balmièrs) : *Populus trichocarpa*, *P. amurensis* Komarov, *P. angustifolia* James, *P. balsamifera* Mill., *P. ciliata* Wallich Royle ex, *P. girinensis* Skvortov, *P. haoana* W.C. Chen et C.Wang, *P. hsinganica* C. Wang & Skvortzov, *P. Laurifolia* Ledebour, *P. hyrcana* Grossh, *P. intramongolica* T.Y. Sun & E.W. Ma, *P. kangdingensis* C. Wang & S.L. Tung, *P. keerqinensis* T. Y. Sun, *P. nakaii* Skvortzov, *P. pamirica* Komarov, *P. platyplylla* T.Y. Sun, *P. pseudomaximowiczii* C. Wang & S.L. Tung, *P. pseudosimonii* Kitagawa, *P. purdomii* Rehder, *P. qamdoensis* C. Wang & S.L. Tung, *P. schneideri* (Rehder) N. Chao, *P. simonii* Carrière, *P. suaveolens* Fisch, *P. szechuanica* C.K. Schneider, *P. trinervis* C. Wang & S.L. Tung, *P. wenxianica* Z.C. Feng et J.L. Guo, *P. wuana* C. Wang & S.L. Tung, *P. yatungensis* C. Wang & S.L. Tung, *P. yuana*  C. Wang & S.L. Tung, *P. yunnanensis* Dode.
* la seccion *Leucoides* : *P. heterophylla* L., *P. lasiocarpa* Olivier, *P. pseudoglauca* C. Wang & S.L. Tung, *P. wilsonii* C. K. Schneider.
* la seccion *Abaso* : representada per una sola espècia lo *Populus mexicana* Wesm. ex DC., 1868
Las espècias naturalas foguèron utilizadas per crear de cultivars dempuèi lo sègle XVIII. Qualques ibrids sont fixat a l'estat salvatge:
* *[[Populus nigra]]* - lo pibol negre (Asia e Euròpa)
** *[[Populus nigra]]* L. var. *italica* Mœnch - lo pibol d'Itàlia o de Lombardia
** *[[Populus nigra napolitana]]* - lo pibol de Nàpols
** Blanc de Garona
** Verd de Garona
* *[[Populus alba]]* L. - l'albar
* *[[Populus trichocarpa]]* Torr. & Gray ex Hook. - lo pibol balmièr
* *[[Populus deltoides]]* (Bartr.) Marsh. - Pibol deltoïd (Canadà) o Pibol de fuèlha deltoïda
* *[[Populus simonii]]* - lo pibol de Simon
* *[[Populus tremula]]* L. - lo tremble
* *[[Populus yunnannensis]]* - lo pibol de Yunnan
* *[[Populus canescens]]* (Ait.) Sm. - lo pibol grisenc (sens dobte un ibrid natural de *P. alba* e *P. tremula*) 
* *[[Populus × canadensis]]* Mœnch 
* los pibols ibrids interamericans
* *[[Populus lasiocarpa]]* Oliv., 1890 - pibol de China

## Silvicultura
### Utilizacions de la fusta
Aquela fusta blanca tendra e leugièra se pòt aisiment empegar, ténher, pénher, clavelar e agrafer mas es de mal ressegar o aliscar. 

Se fa de panèls, contraplacats), bóstias de formatge, embalatges leugièrs pel fruches e legums o aluquetas. La segonda qualitat es sovent valorizada per la fabricacion de palètas o de pastas de papièr.

### Malautiás e parasitas
Fòrça clòns seleccionats per sa creissença rapida, e que l'evapotranspiracion foguèt maximizada se mostrèron  fin finala pro vulnerables a d'unes insèctes desfoliadors puèi als rovilhs del pibol (malautiás fongicas degudas a de fongis microscopics qui semblan sistematicament s'adaptar aprèp qualques ans als clòns seleccionats per i resistir), malgrat un franc melhorament de la qualitat de l'aire causat per las pluèjas acidas. 

Per de bonas practicas per la santat de las selvas,  - coma per las plantacions monoclonalas de resinoses o d'eucaliptus - se recomanda ara d'al mens tornar introduire un pauc de diversitat genetica per una mescla de clòns o ibrids divèrses, coma estrategia de luta contra las epidèmias e parasitòsis. D'estrategias de luta integrada son tanben recomandadas, dins una tòca de gestion mai sostenibla de las pantacion encoratjadas a l'escala mondiala per la FAO

Las larvas de qualques espècias de coleoptèrs parasitan lo pibol.

Des parpalhòls que las cucas consoman de fulhas.

### Silvicultura dels pibols

## Nòtas e referéncias


## Ligams extèrnes

* Motor de recerca sul pibol
* La filière du Peuplier en France
* Sul sequénciatge genetic, publicat dins SCIENCE en 2006
* Descripcion del pibol sus bois.be

## Font

* Colasse Samuel, 2006, Les peupliers à travers le monde, Présentation des espèces du genre Populus, Haute École Provinciale de Charleroi Université du Travail, 276 p.