open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lo Capitani Fracasse

**Lo Capitani Fracasse** qu'ei un roman de capa e d'espada de l'escrivan 
gascon d'expression francesa Teofil Gautièr. Que ho publicat en 1863.

## Intriga
Lo roman que s'obreish dab ua ipotipòsi de las rueinas d'un castèth hens las Lanas de Gasconha.

Durant lo regnat de Loís XIII lo joen baron de Sigonhac que viu estremat dehens las rueinas deu son castèth en companhia deu son vielh vailet quan ua tropa de teatre lui demanda l'ospitalitat, auherta suu pic dab las soas magras possibilitats. Lo dia seguent que's causeish de'us seguí e que's liga d'amistat dab lo comedians e mei que mei dab la berogina Isabelle.

La tropa que s'estanca dens l'ostalaria deu *Soleil Bleu* on ua petita mainada aperada Chiquita qui acompanha un panaire aperat Agostin b'espia lo coret de perlas faussas d'Isabelle dab l'intencion d'atacar aquesta darrèra entà la panar. Fin finau, Isabelle que'u da de bon grat e, esmavuda, Chiquita que la promet de la non pas jamei aucíder.

Arron, la tropa que segueish lo son camin de cap a París e dens lo hred de l'ivèrn, e l'actor qui jogava los ròtles de Capitani (lo *Matamore* dens lo teatre francés) que's moreish. Sigonhac, magre e gascon que prenerà los sons ròtles dab lo nom d'empont de *Capitani Fracasse*.

Dens ua auta ostalaria lo duc de Vallombreuse que ved a Isabelle e que'n vad amorós pec au punt de domandar aus sons òmis de s'encargar deu Capitani Fracasse (shens cap succès), per'mor d'estar gelós de la soa complicitat dab Isabelle. Non s'i escad pas tanpauc au duel on lo Capitani e sorteish victoriós.

Que hè alavetz capturar Isabelle, dab la complicitat de Chiquita qui decida totun d'ajuda la joena actriça. Lo Capitani e d'autes actors de la tropa que la se van cercar entà la liberarmentre qui duc e la retien dens lo castèth deu son pair : lo Princi de Vallombreuse, absent per ua pausa. 

Fin finau, durant la peleja, aqueth darrèr que torna, que reconeish de tira Isabelle com la soa hilha (e donc com la sòr deu Duc de Vallombreuse) mercès a l'anèth de la soa mair que porta au dit e, coneishent la vielha soca nòbla deus Sigonhac (tanhents de la cort d'Enric III de Navarra e IV de França) qu'aprova lo maridatge enter Isabelle e lo baron, vadut amic deu Duc.

Lo roman que's clava dab ua navèra ipotipòsi deu castèth, aqueth còp restaurat e estiglant.
Ipotipòsi

L' **ipotipòsi** qu'ei ua figura d'estil qui consisteish a har ua descripcion precisa e dinamica d'ua scèna entà dar l'impression au legeire qu'ei a la percórrer. 

Un exemple d'ipotipòsi que son los *Salons* on Denis Diderot be hasèva la descripcion de las exposicions annaus deus tablèus navèths e gèncers dens lo Salon deu Lovre entà dar l'impression aus sons legeires deus prestigiós e luenhencs qu'en tot léger qu'èra com s'avossin avut lo parat d'i estar anats.
Pèir Bordièu

**Pèir Bordieu** (Denguin, Bearn, lo 1 d'agost de 1930 – París, lo 23 de genèr de 2002) que ho un hèra important sociològ bearnés de renomada internacionau e un deus màgers actors de la vita intellectuau francesa de la fin deu sègle XX e debuta deu sègle XXI.

## Vejatz tanben
Garbura

La **garbura** qu'ei la sopa de caulets tradicionau e correnta de Bearn e Gasconha. 

Que coneish mantua varianta mes, en generau, totas que partatjan ua varietat de legumes (caulets e havas mei que mei, dab combinasons possiblas de carròtas, naps, pomas de tèrra, porrets, alh, ceba, gerbeta, péber e a còps tomata) qui son borits un par d'òras en un topin (tanben aperat *topia* au femenin) dab un tròç de carn (tradicionaument lo qui n'èra pas emplegat taus autes plats : cambajon o lo son òs, patas o còth de guit o de garia… a còps simpament remplaçat per òli o grèish de guitentà hornir ua hont de grèisha).

Segon lo diccionari de Littré (citat dens l'article *Garbure* deu diccionari bearnés de Pau Raimond e Vastin Lespin) la qualitat que's coneish a la densitat e dens las géncers lo culher qu'i pòt demorar quilhat tot solet. 

Dens la literatura, la garbura, adaptabla autanplan a las borsas pleas com a las vueitas, qu'ei lo sol plat economicament accessible au praube Capitani Fracasse (lo baron de Sigonhac) dens lo purmèr capítol deu roman de Teofile Gautièr :

*Le Baron s’assit en silence devant la petite table, après avoir répondu d’un geste de main bienveillant au salut respectueux de Pierre.*

*Celui-ci détacha la marmite de la crémaillère, en versa le contenu sur son pain taillé d’avance dans une écuelle de terre commune qu’il posa devant le Baron ; c’était ce potage vulgaire qu’on mange encore en Gascogne, sous le nom de garbure ;*

Dens lo son libe *Le bal des célibataires*, lo sociològue bearnés Pèir Bordièu qu'escriu que la garbura, plat collectiu qui amassava los qui tribalhavan a l'ostau, que dava a la gaha de la mestressa de maison l'estatut d'un sceptre qui èra tranmés com simbèu de poder.
Teofil Gautièr

**Teofil Gautièr** (Tarba, lo 30 d'agost de 1811 - París, lo 23 d'octobre de 1872) que ho un escrivan gascon de lenga francesa e qui evoquè Gasconha notadament dab lo personatge deu Baron de Sigonhac, protagonista deu son famós roman *[[Lo Capitani Fracassa]]*. Qu'ei tanben l'autor d'autes romans famós : *[[Mademoiselle de Maupin]]*, *[[Giselle]]*, *[[Lo Roman de la momia]]*.

Vadut a Tarba, aus 3 ans lo son pair que's mudè a París. Lo mainatge que conservè ua nostalgia prigonda deus Pirenèus. Marcat au Licèu Louis-le-Grand, n'i tiengó pas e los pairs que l'avón de tornar marcar au licèu Charlemagne, amassa dab Gérard Labrunie (futur Gérard de Nerval). Que comencè tanben a arrecéber ua educacion artistica dab lo pintre Louis-Édouard Rioult.

En 1829 que hè la conesheinça de Victor Hugo qui precipitè la soa entrada dens lo monde literari e la soa particuipacion dens la batalha d'Hernani e, atau, dens lo moviment romantic.

Lo son purmèr recuèlh de poèmas que pareish durant las Tres Gloriosas e's manca atau tota possibilitat d'arrecever la mendre notorietat.

La soa purmèra òbra de gran endom que ho lo roman *[[Mademoiselle de Maupin]]*, publicat en 1835.

Teofil Gautièr que continuè la soa carrièra dens divèrs jornaus, e, enter autes, dens *La Chronique de Paris* d'Onorat de Balsà on publicore *[[La Morta Amorosa]]*. Que desvolopè tanben ua activitat de critic d'art.

Enter 1840 e 1862 la soa escritura que ho marcada peus sons viatges en Espanha, Argeria, Itàlia, Grècia, Russia e Egipte.

En 1857 que s'installè dens un ostau a Neuilly-sur-Seine dab la soa molhèr Ernesta Grisi, las loras duas hilhas, e las soas duas sòrs. De sa relacion dab Eugénie Fort, ua joena hemna d'origina espanhòu qu'avó un hilh, justament aperat Théophile Gautier Hilh, escrivan eth tanben e collaborator deu son pair.
Mademoiselle de Maupin

**Mademoiselle de Maupin** qu'ei lo purmèr gran roman de l'escrivan gascon de lenga francesa Teofil Gautièr. Que ho publicat en 1835.

Qu'ei un roman epistolar qui conda las aventuras de Madeleine de Maupin qui, entà miélher conéisher los òmis, que trauca los mòn travestida e dab lo nom de Teodòr.

Un òmi justament, D'Abert (qui endevina la vertat) qu'ei amorós d'era autant com la soa anciana nòvia, Rosette, e, en mei d'aquò, Madeleine que deu pelar un duel per'mor d'aver arrefusat d'esposar ua gojata.
Alfredo Stroessner

Lo general **Alfredo Stroessner Matiauda** (1912-2006), foguèt un dictator e lo president de Paraguai de 1954 a 1989.
Mesa en abisme

La **mesa en abisme** qu'ei la representacion d'ua òbra dens ua auta òbra creant un espectator intermediari enter la scena e lo public. Qu'ei per exemple lo cas dens *[[l’Illusion Comica]]* de Pierre Corneille on lo public que ved Pridamant e Alcanre (dus personatges sus l'empont) ad espiar las hèitas deus autes personatges. Qu'ei tanben lo cas de la pintrura *[[Las Meninas]]* de Diego Velázquez on lo pintre be s'ei representat a printrar lo quite tabléu mentre qui los Reis d'Espanha e son representat espiant lo pintre e la scena dens lo miralh deu hons de la sala (çò qui implica que's trobin logicament au quite lòc on e's tien lo public qui espia la pintrura).
Paul Vunak

**Paul Vunak** (Pittsburgh, octòbre 1960 - en activitat) es un artista marcial, famós per èsser lo creator del **PFS** (Progressive Fighting System).

A l'etat de 7 ans inicia a interesarse a las arts marcialas. A 10 ans s'entrena durament dins lo taekwondo, recebent lo cintiurón negre a 14 ans. Dins los annadas seguentas s'entrena en un fum de disciplinas, entre cualas kempo, diversos estils de Kung Fu e Escrima, fins a venir al Jeet Kune Do (JKD) de Lee Jun Fan, jos la guia del mai famos alumne propi de si-fu Lee, Dan Inosanto. Dins lo 1988 receb lo grad de Senior Full Instructor per si-fu Inosanto, e inicia a ensenhar la seuna version de JKD, jos lo nombre de PFS.

## Voces relacionadas
*Progressive Fighting System
Progressive Fighting System

**Progressive Fighting Systems** es una organizacion e un sistèma de combat ideat per Paul Vunak, aquel que fora alumn de Dan Inosanto, principal alumn de Bruce Lee. Dins de las tecnicas incluídas dins aqueste sistèma de combat son las mordidas e los cabezazs, incluso dins lo suel.

Lo PFS es considerat un sistèma fòrça eficaz en combats per calhe, amb l'importància dada als còps amb cabeza, rodilhazs, codazs e al *trapping*. Aquestas tecnicas forman la basa d'aqueste qu'es lo RAT program, lo sistèma de combat ensenhat a forzas especialas americanas, desvolopat propi amb l'auxili de Vunak.

Vunak a totjorn afirmat que lo JKD ensenha pas tecnicas superiores, mas desvolopa un combat eficaz e artibuts superiores. Pas ahí son tecnicas superiores dins las arts marcialas, si ben metòdes d'entrenamient superiores. Totjorn estant a aqueste qu'afirma Vunak, las tecnicas de JKD son presas per autres arts marcialas. L'objetiu es aqueste d'usar una tecnica pels mai breves temps possible, fins a que l'escala o la situacion cambia pas, exigent una autre tecnica, tal vegeda d'una autre art marcial. Aqueste vale tanben per las tecnicas ideadas propi per Vunak, coma lo *straight blast* tirat en avance lèu (s'acencant a l'adversari) e las tecnicas de *headbutt*, per usar solament e exclusivament quand la situacion lo permite. Caracteristica peculiar del PFS es tanben l'utilizacion de proteccions pesadas pendent los entrenamients per aquestes que vienen definits *crash test* e emai que de las pròvas d'agresions a plen contacte.

Sos Senior Instructores son:

Pedro L. Rodriguez

Martial Zapata

Chris Moran

Lawrence Garcia

Jose Perich

## Ligams extèrnes
*Pagina oficiala sus Progressive Fighting Systems.
Aeropòrt de Dong Hoi

**Aeropòrt de Dong Hoi** es un aeropòrt de Dong Hoi, Província de Quang Binh, Vietnam. L'aeropòrt Dong Hoi es situat a 6 km al nòrd-oèst de Dong Hoi. Es construit sus l'emplaçament istoric de l'aerodròme de Dong Hoi a una altitud de 5 m.
L'aeropòrt s'espandis sus 174 ectaras de terren sus la comuna de Loc Ninh. La capacitat d'acuèlh de l'aerogara es de 0,5 milions de passatgièrs .
L'aeropòrt de Dong Hoi foguèt creat en 1939, a l'entorn d'un pòl industrial. Lo site aculhiguèt l'aviacion civila a partir de 2008, dins de cabanas de fusta. La primièra aerogara data de 2008.
Willy Brandt

**Willy Brandt**, jornalista e òme politic 1913-1992, foguèt cancelièr (primièr ministre) de l'Alemanha Occidentala entre 1969 e 1974. Foguèt lo creator de l*'Ostpolitik* () de distension de las relacions amb l'Alemanha Orientala.

Recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz en 1971.
Rotterdam

**Rotterdam** (; ; lit. "restanca sus Rotter") es la segonda vila dels Païses Basses après la capitala nacionala Amsterdam. Se situa dins la província  d'Olanda Meridionala, dins lo deltà de Ren-Mòsa, en riba de la Mar del Nòrd. Sa populacion èra estimada a  abitants, en 2023. Sa superfícia totala es 319&nbsp;km².
Còr industrial del país,  son pòrt èra lo onzen mondial en 2022 e lo primièr  europèu, sas infrastructuras portuàrias s'estendon sus prèp de . La capacitat e la modernitat d'aquestas li garantisson un quasi-monopòl sus las arribadas d'idrocarburs, en essent lo sol pòrt europèu, amb Le Havre, capable d'aculhir de ''supertankers'' transportant fins a  de petròli. Lo pòrt es tanben  un pòl important per las matèrias primièras e los conteneires.

## Cultura
Lo musèu Boymans Van Beuningen (en neerlandés, **Museum Boijmans Van Beuningen**) es lo principal musèu d'art de Rotterdam. Lo sieu fons compren dempuèi l'art europèu medieval fins a l'art modèrne.

Lo *musèu Boymans* recebèt un legat de l'industrial e colleccionaire olandés Daniel George Van Beuningen (1877-1955), e venguèt lo *Musèu Boymans Van Beuningen*.

thumb|left|Vista generala del musèu

## Ligam extèrne
* Pagina oficiala de la vila
Oraci (Corneille)

**Oraci** qu'ei ua tragedia de Pierre Corneille. Escrita en responsa a la Querela deu Cid (peça deu medish autor aucusada de non pas arrespectar la regla de las tres unitats deu teatre classic), qu'ei vodada au Cardinau de Richelieu. 

Que conda l'istòria deu combat enter los hrairs Oraci e Curiaci (repectant repectivament las ciutats de Roma e d'Alba) dab lo personatge deu darrèr Oraci qui deu aucíder lo son amic e qui fin finau b'assassina tanben la soa sòr.
L'Escòla de las Hemnas

**L'Escòla de las Hemnas** (var. **L'Escòla de las Femnas**) qu'ei ua comedia de Molière en 5 actes estreada au Teatre deu Palais Reiau lo 26 de deceme de 1662. L'intriga que repausa suber la paur d'Arnolphe d'estar un marit enganat ; que decideish entà s'ac evitar, d'esposar la soa pupilla innocenta e educada hens un convent estremat deu monde.

## Personatges
* Arnolphe (M. de la Souche).
* Agnès: gojata innocenta educada per Arnolphe.
* Horace: aimador d'Agnès
* Alain: paisan, vailet d'Arnolphe.
* Georgette: paisana, serviciala d'Arnolphe.
* Chrysalde: amic d'Arnolphe.
* Enrique : sògre de Crysalde.
* Oronte : pair d'Orace e amic d'Arnolphe.
* Un notari.
Còp de ponh

Se nomena **còp de ponh** als còps que s'infligen amb lo ponh cerrat, copant, generalament a autre persona, amb l'intencion de defensa o ataca.

La tecnica del còp de ponh ordinari s'executa cerrant lo ponh e copant amb lo meteis, alineat orizontalament amb lo braz, sent l'element d'aplicacion de chasque la forza exercida lo braz. Ay autre variante de còp de ponh dins la que lo ponh se coloca vertical (amb la palma de la man mirant acia un lateral en vegeda d'acia ajos) e mirant ligerament acia dejós en relacion al braz, de forma que los deds que golpeen sean únicament l'índic e lo corazón. Es aqueste últim lo còp de ponh utilizat normalament en Kung-Fu e lo recomendat per aquel qu'aya pas tenit un entrenamient apropiat (ya que d'aquesta forma es fòrça mai difícil romperse la munheca en cas de farlo mal).

Se emplea lo còp de ponh, amb diferentes nombres e distintas tecnicas variantes, en fum d'arts marcialas, amb sistèmas de defensa e ataca personala sens armas, coma dins lo Tai-Jitsu.

Conegut tanben coma puñetazo en Espanha, trompón, quiño o puñete en America Latina.
Lo Cid (Corneille)

**Lo Cid** qu'ei ua tragi-comedia de Pierre Corneille escrita en publicacada en 1636 basada suber l'istòria de Rodrigo Diaz de Vívar (lo Cid Campeador) personatge istoric de l'Etat Mejana qui la soa vita b'ei contada dens lo Cantar de Mio Cid. L'òbra de Corneille que ho totun inspirada mei directament per la tragedia en castelhan de Guillén de Castro y Bellvís : *[[Las Mocedades del Cid]]* (*La joentut deu Cid*). 

*Lo Cid* que ho a l'origa de la querela deu Cid on la pèça e ho acusada de non pas seguir las convencions deu teatre classic.

## Personatges
* **Don Rodrigue** : hilh de don Diegue e aimador de Shimèna.
* **Shimena** : hilha de don Gomes.
* **Don Gomes** : comte de Gormas, pair de Shimena e ofensor de don Diegue.
* **Don Diegue** : pair de Rodrigue.
* **Doña Urraca** : infanta de Castelha (amorosa, en secret, de Rodrigue).
* **Don Ferran** : rei de Castelha.
* **Don Sanche** : amorós de Shimena.
* **Elvira** : governanta de Shimena.
* **Leonòr** : governanta de l'infanta.
* **Don Arias** e **don Alonse** : gentius castelhans aimadors de Shimena.

## Resumit
Don Diegue e don Gomes, comte de Gormas, qu'an decidit de maridar los lors dus hilhs e hilhas respectius : Rodrigue e Shimena. Totun, gelós que lo rei b'aja causit lo vielh Rodrigue com preceptor deu son hilh, Gomes que'u geta lo son guant. Rodrigue, tròp vielh per relevar l'aufensa, que demanda au son hlih d'ac har per eth. Rodrigue que prem enter lo son amor per Shimene e lo son dever de hilh mes, indigne d'era se demoresse desonorat, que des•hida e qu'aucid lo comte. Shimena, au son torn partajada enter lo son amor per Rodrigue e lo son dever de hilha, que demanda lo son cap au rei de Castelha. Ua ofensiva deus maurs que balha lo l'ocasion a Rodrigue de torna cruba l'estima deu rei qui lo gracia. Shimena que demanda alavetz un dule enter don Sanche (amorós d'era) e Rodrigue dab la promessa d'esposar lo vencedor, qui fin finau b'ei Rodrigue.
Tartuf o l'Impostor

200px|thumb|left|Lo personatge de Tartufthumb|200px|**Tartuf o l'Impostor** (en francés *Tartuffe ou l'Imposteur*) qu'ei ua comedia en 5 actes e en vers alexandrins de Molière estreada lo 12 de mai de 1664 au teatre deu castèth de Versalhas. Que critica los faus devòts.

## Personatges
* **Madame Pernelle** : mair d'Orgon.
* **Orgon** : marit d'Elmire e hilh de Madame Pernelle.
* **Elmire** : molher d'Orgon.
* **Damis** : hilh d'Orgon e hrair de Mariane.
* **Mariane** : hilha d'Orgon, sòr de Damis e aimadora de Valère.
* **Valère** : amador de Mariane.
* **Cléante** : conhat d'Orgon.
* **Tartuf** : faus devòt.
* **Dorine** : serviciala de Mariane.
* **Monsieur Loyal** : sargent reiau.
* ** Un exempt**.
* **Flipote** : serviciala de Madame Pernelle.

## Resumit
Orgon qu'ei un òmi ric e important cadut devath l'influéncia d'un impostor aperat Tartuf e qui l'impressiona per la soa devocion aparenta, au punt de váder lo son director de conciéncia. La mair d'Orgon tanben qu'ei impressionada per Tartuf, au contra deu autes membres de la familha qui s'adonan de que Tartuf qu'ei un impostor. Aqueste que se las vira entà véde's perpausar Marianne, la hilha d'Orgon en maridatge, au medish temps qu'ensaja de sedusir la soa molher, Elmire, mei joena que lo son òmi. Fin finau Tartuf que cad dens un tracanard d'Elmire e Orgon que s'adona eth tanben de la vertat, mes qu'ei tròp tard per'mor qu'a ja impradament hèita ua donacion deus son bens a Tartuf. En mei d'aquò, aqueste que'u va denonciar au rei au mejan de papèrs comprometent. Lo rei, totun, que'u conserva la soa amistat e qu'arresta Tartuf.
Lo Borgés gentiu

**Lo Borgés gentiu** (en francés *Le Bourgeois gentilhomme*) qu'ei ua comedia-balleti en 5 actes en pròsa e en vers de Molière (peu tèxte) dab musica de Jean-Baptiste Lully e balletis de Pierre Beauchamp. Que ho estreat lo 14 d'octobre de 1670 ens lo castèth de Chambord.

## Personatges
* **Monsieur Jourdain** : borgés qui vòu gahar l'anar d'un aristocrata.
* **Madame Jourdain** : molher de Monsieur Jourdain.
* **Lucile** : hilha de Monsieur Jourdain.
* **Nicole** : serviciala.
* **Cleonte** : aimador de Dorimène.
* **Covielle** : vailet.
* **Dorante** : intrigant.
* **Dorimène** : veusa.
* **Mèste de musica**.
* **Mèste d'armas**.

## Intriga
Monsieur Jourdain qu'ei un borgés qui vòu aquerir mercés aus sons denèrs, l'anar d'un aristocrata e, per aquò, qu'ensaja d'apréner las letras, la filosofia, l'escrima, de vestí's de com cau e de sedusir ua dauna de qualitat, Dorimène. L'aimador d'aquesta, Cleonte, que's perpausa d'espleitar economicament la naïvetat de Monsieur Jourdain.
Élie Ducommun

**Élie Ducommun** (1833 - 1906) foguèt un jornalista e pacifista soís. Recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz en 1902, amb Charles Albert Gobat.
L'Avare o l'Escòla de la Mentida

**L'Avare o l'Escòla de la Mentida** qu'ei ua comedia en pròsa e en 5 hèitas de Molière estreada au Teatre deu Palais Reiau lo 9 de seteme de 1668. Com lo títol ac ditz, que tracta lo tèma de l'avaridèr a truvèrs deu personatge principau : Harpagon.

## Personatges
***Harpagon** : pair de Cléante e d'Élise, avare e amorós de Mariane.
***Cléante** : hilh d'Harpagon, amorós de Mariane.
***Elise** : hilha d'Harpagon, amorosa de Valère.
***Valère** : hilh d'Anselme, amorós d'Élise.
***Mariane** : hilha d'Anselme, amorosa de Cléante mes aimada d'Haragon.
***Anselme** : pair de Mariane e de Valère.
***Frosine** : intriganta.
***Mèste Simon** : cortièr.
***Mèste Jacques** : cosinèr e cochèr d'Harpagon.
***La Flêche** : vailet de Cléante.
***Dauna Claude** : serviciala d'Harpagon.
***Brindavoine e Lamerluche** : lacais d'Harpagon.
***Un comissari e lo son clèrc**.

## Resumit
### Hèita I
Harpagon, pair d'Élise e de Cléante, qu'ei un avare. Que s'a enterrat au jardin un cròfo dab pistòlas e qu'a tostemps paur que l'ac panen. Per aquesta rason, qu'acaça Laflêche. Élise qu'ei amorosa de Valère, un napolitan qui tribalha peu son pair mentre que Cléante ei amorós de Mariana, ua gojata desprovesida de fortuna. Harpagon tanben que la vòu esposar en tot maridar Élise dab Anselme (un òmi vielh qui l'accèpta shens cap de dòt) e Cléante dab ua veusa. Élise que refusa e Harpagon que demanda a Valère de la convéncer.

### Hèita II
Cléante, en besonh de moneda, que se'n va véder un usurèr qui fin finala ei Harpagon. Pair e hilh que's disputan. Arron, Frosine qu'ensaja de'u convéncer que Mariana e l'aimarà per'mor qu'ei vielh, shens que pòrte cap fortuna totun, mes tanben shens que sàpia çò qu'ei la despensa. A maugrat de la satisfaccion produsida en çò d'Harpagon, aqueste non paga pas un ardit a Frosine.

### Hèita III
Harpagon que deu organizar un sopar a l'escadença de la signatura deu contracte de maridatge, mes las despensas que deu har mèste Jacques entad aquò que l'esmaleishen. Valère qu'entervien alavetz entà estar au gost d'Harpagon (dab la frasa famosa "que minjar entà víver e non pas víver entà minjar") e fin finala Jacques qu'ei trucat a còps de barròt. Que's vòu venjar.

Frosine qu'arriba dab Mariane. Era e Cléante que's reconeishen e que s'escambian paraulas d'amor veladas. Cléante que s'ac vira entà obligar son pair a auherir ua de las soas bagas a la gojata.

### Hèita IV
Harpagon que sospècta los sentiments de Cléante per Mariana e que'u ditz qu'a renonciat au maridatge entà véder la soa reaccion. Adara au hiu de la vertat pair e hilh que's pelejan un aute còp e mèste Jacques qu'ensaja d'adobar l'ahar en disent a cadun que l'aute e s'ei plegat a la soa volontat. A despart d'aquò, las pistòlas deu cròfo que son estadas panadas.

### Hèita V
Harpagon qu'apèra un comissari ; entà's venjar, mèste Jacques que denóncia Valère. Qu'ei con•honut per'mor que's cred a con•hessar lo son amor. Alavetz Anselme qu'arriba e que reconeish Valère e Mariane com los sons hilh e hilha que credèva aver perdut durant un naufratge. Fin finala Harpagon qu'accèpta que's mariden dab los sons hilhs dab la condicion qu'Anselme pague sol.
Club Atlético Vélez Sarsfield

**Club Atlético Vélez Sársfield** qu'ei ua associacion esportiva argentina basada autorn deu son estadi de fotbòl dens lo quartièr de Liniers. La soa màger activitat qu'ei justament lo fotbòl e la soa equipa qu'ei un deus 5 grans deu campionat argentin de purmèra division de fotbòl.

## Istòria
Lo club que ho fondat lo 1 de genèr de 1910 dens lo quartièrs de Villa Luro a Buenos Aires dab lo nom de *Club Atlético Argentinos de Vélez Sársfield*. *Vélez Sársfield* qu'èra lo nom de la gara deu camin de hèr (uei estacion Floresta). Per las camisas lo blanc que ho causit per estar mei economic e aisit de trobar. 

En 1913 qu'adoptè lo son nom actuau. Per ua estona las colors de las camisa que hon las de la banèra italiana (e lo club qu'èra justament estat fondat per italians). 

A partir de 1931 Vélez Sarfield que comencè la soa istòria dehens lo fotbòl professionau e a partir de 1932 lo son estadi que ho chafrta *la Hortalessa* (*el Fortín*) per'mor de la dificultat antaus sons adversaris d'i remportar la mendra victòria.

Vélez que ganhè lo son purmèr campionat argentin de pirmèra division en 1968 qui s'èra jogat dab tres equipas en posicions tòcatocantas : Racing, River Plate e Vélez Sarfield. Que joguèt la Copa Libertadores de América ua purmèra vegada en 1980. Que tornè estar campion d'Argentina en 1993 (peu dusau còp).

Mes la grana annada que ho 1994 (dab l'entrenament de Carlos Bianchi) : campion d'America (dab la copa Libertadores de América) dab un gòl d'Omar Asad puish deu monde (dab la Copa Intercontinentau).

Arron que hore campion d'Argentina : aubertura 1995 (3au vegada), clavadura 1996 (4au), clavadura 1998 (5au), clavadura 2005 (6au), clavadura 2009 (7au), clavadura 2011 (8au), aubertura 2012 (9au), primera pivisión 2012/13 (10au), Supercopa Argentina 2013.

## Ligam extèrne

*Site oficiau
Konrad Adenauer

**Konrad Hermann Josef Adenauer** (1876-1967) avocat e òme politic 1876-1967, foguèt lo primièr cancelièr de la Republica Federala d'Alemanha, e lo 27 cancelièr d'Alemanha. 
Consol de Colonha, opausant al nazisme après l'avenament del Tresen Reich, sòci de l'Union crestiana democrata, governèt durant 14 ans, entre 1949 e 1963. 

Al cal del governament, es l’autor de son redreçament e de son ancoratge atlantist e europèu. Es sovent considerat coma lo « fondator » de l'Alemanha contemporanèa. Amb lo general de Gaulle, es un dels promotors de la reconciliacion francoalemanda. Es tanben considerat coma un dels paires fondators de la construccion europèa. Escaissat *Der Alte* ("lo vièlh òme"), es lo pus vièlh dirigent executiu d'una democracia dins l'istòria, avent daissat la cancellariá federala a 87 ans.

.
Dom Juan o lo Festin de pèira

**Dom Juan o Festin de Pèira** (en francés *Dom Juan ou le Festin de pierre* qu'ei ua pèça en 5 actes escrita en pròsa de Molière. Que ho interpretada peu purmèr còp lo 15 de heurèr de 1665 au Teatre deu palais Reiau. Qu'ei basada suber l'argument de l'òbra espanhòu atribuida a Tirso de Molina : *[[El Burlador de Sevilla]]. 

== Personatges ==
* *'Dom Juan**: hilh de Dom Louis.
* **Sganarelle**: vailet de Dom Juan.
* **Done Elvire**: molher de Dom Juan.
* **Gusman**: escudèr de Done Elvire.
* **Dom Carlos & Dom Alonse**: hrairs de Done Elvire.
* **Dom Louis**: pair de Dom Juan.
* **Charlotte & Mathurine**: paisanas.
* **Pierrot**: paisan.
* **Estatua deu Comandator**.
* **La Violette & Ragontin**: laquais de Dom Juan.
* **M. Dimanche**: marchand.
* **La Ramée**: espadassin.
* **Francisque**: un praube.
* **Un Espectre.

## Resumit
Dom Juan qu'ei un libertin seductor e até qui aima de colleccionar las conquestas amorosas dab l'ajuda deu son vailet Sganarelle. Ua de las darrèras qu'ei done Elvire, qu'a quitament sortida d'un convent per l'esposar e l'abandonar après. Que'u torna trobar totun e que l'avisa de mes•hidà's de las consequéncias deus sons actes. En mei d'aquò los hrairs d'Elvire, que cercan don Juan entà venjar l'onor familiau. Tot au long de la pèça, lo personatge de don Juan que's muisha irrespectuós de las hemnas, deu son pair, deus praubes (que perpausa a un medicant de'us dar un sòus en escambi de jurar contra Diu), de las leis (qu'engana dab seduccion e ipocrisia lo son creditor), de la religion e deus morts ; qu'ei atau que mia la provocacion au punt d'obligar Sganarelle devath las soas miaças d'invitar l'estatua deu comandator qu'aucidè quauques temps a, après d'aver ensajat de sedusir la soa hilha. Aqueste qu'accepta l'invitacion e que la torna a don Juan. Mes en garda per Elvire puish per un Esectre, don Juan qu'arrefusa ua darrèra vegada de s'arrepentir e l'estatua que'u s'emporta dab eth.
Club Atlético Banfield

vinheta|2010
Lo **Club Atlético Banfield** qu'ei un club de fotbòl de Banfield, Província de Buenos Aires, fondat lo 26 de genèr de 1896 per membres de la comunautat britanica (anglés, escocés e irlandés) ; que joga dehens lo campionat argentin de purmèra division.
IPhone

<

thumb|right|100px|iPhone
thumb|right|100px|iPhone
L**'iPhone** es un dispositiu electronic multimedia presentat per Apple lo 9 de genièr de 2007. Lo produch es estat presentat per Steve Jobs, director de la societat durant la conferéncia de dobertura del Macworld.

Lo dispositiu es un ibrid e consistís en tres objèctes: un telefòn mobil, un iPod e un Palm amb connexion sens fil a Internet. Aquel dispositiu ten un ecran multitactil. Compta, entre d'autras aplicacions, lo Wi-Fi, Bluetooth 2.0 e una camèra digitala de 2 megapixels.

## Especificacions tecnicas
* Camèra digitala de 2,0 megapixels
* Sistèma operatiu macOS
* Navegador web Safari
* Ecran grand (3,5" a 320x480 amb 160ppi)
* Interfàcia multitactila (ten un boton per anar al menut principal e un autre per lo blocar)
* Foncionalitat de musica e vidèo de l'iPod
* L'iPod presenta una interfàcia amb *CoverFlow* e efièches 3D
* Batariá de 5 oras (temps de convèrsa, de vidèo o navigacion) o 16 oras (reproduccion d'audio)
* Wireless: Wi-Fi (802.11b/g) + EDGE + Bluetooth 2.0
* Dimensions: 115 x 61 x 11,6&nbsp;mm

## Ligams extèrnes
* Presentacion del Macworld 2007
* Pagina oficiala de l’''iPhone''
* Apple Inc.
Newell's Old Boys

**Newell's Old Boys** qu'ei ua equipa argentina de fotbòl de la ciutat de Rosario fondada lo 3 de noveme de 1903 qui joga actuaument en purmèra division.

## Istòria
Associación Atlética Argentinos Juniors

L**'Asociación Atlética Argentinos Juniors** qu'ei un club de fotbòl argentin dab la soa sede hens lo quartièr La Paternal a Buenos Aires. Que ho fondat lo 15 d'agost de 1904.
Club Atlético Gimnasia y Esgrima

Lo **Club Atlético Gimnasia y Esgrima** qu'ei un club argentin de fotbòl de la ciutat de San Salvador de Jujuy fondat lo 18 de març de 1931 e qui joga en purmèra division deu campionat d'argentina.
Ludwig Erhard

**Ludwig Erhard** (1897-1977) comerciant e òme politic, foguèt cancelièr (primièr ministre) de la Republica Federala d'Alemanha entre 1963 e 1966.
Viana (Tarn)

**Viana** (**Viane** en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
Comuna d'Albigés, es situada dins los Monts de La Cauna e sus Gijon. Es de còps sonada Viana-Pèira Segada, que l'ostal de la comuna es dins lo vilatge de Pèira Segada. 

## Istòria
La comunautat puèi comuna de Viana creada a la revolucion compreniá las parròquias de Pèira Segada, del Fraisse e de Gijàs.
En 1790, èra caplòc de canton. L'an X, èra dins lo canton de La Cauna.
En 1818, una partida de la comuna passa a la comuna de La Casa.

## Administracion

En 2008, Joan Pau Mialha se representèt pas. Bernat Maffre, vicepresident de La Despacha del Miègjorn, originari de la comuna, se volguèt presentar mas capitèt pas a recampar una còla. Es Pèire Azais que foguèt elegit cònsol.

## Lòcs e monuments

* Font de Pratmalhon
* Roïnas del castèl de Viana

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Referéncias
Xena: Warrior Princess

**Xena: Warrior Princess** es una sèria televisada americana creada per Robert Tapert e John Schulian que son personatge principal i es la guerrièra Xena (interpretada per Lucy Lawless. La seria foguèt estrenada lo 15 setembre de 1995 sus la ret americana USA Network e s'acabèt en 2002. I a actualament 6 sasons, e cada episòdi dura en mejana 42-45 minutas. 

## Actors principals
* Lucy Lawless - Xena
* Renee O'Connor - Gabrielle
* Ted Raimi - Joxer
* Kevin Tod Smith - Ares
* Hudson Leick - Callisto
* Alexandra Tydings - Aphrodite
* Bruce Campbell - Autolycus
Viana

**Viana** que pòt estar&nbsp;:
* Viana, ua comuna occitana d'Òut e Garona
* Viana, ua comuna occitana de Tarn
* Viana, ua comuna d'Angòla
* Viana, ua comuna de l'estat d'Espírito Santo de Brasil
* Viana, ua comuna arpitana d'Isèra
* Viana, ua comuna de l'estat de Maranhão de Brasil
* Viana, ua comuna de Navarra
* Viana, ua comarca de Galícia, en Espanha
* la diocèsi de Viana, ua diocèsi catolica d’Angola
* la diocèsi de Viana, ua diocèsi catolica de Brasil

Que i a tanben lòcs dab qualificatius&nbsp;:
* Viana de Cega, comuna de la província de Valhadolid en Espanha
* Viana de Duero, comuna de la província de Sòria en Espanha
* Viana de Jadraque, comuna de la província de Guadalajara en Espanha
* Viana de Mondéjar, comuna de la província de Guadalajara en Espanha
* Viana do Bolo, comuna de Galícia, en Espanha, caplòc de la comarca de Viana
* Viana do Castelo, comuna e caplòc de districte de Portugal
* la diocèsi de Viana do Castelo, ua diocèsi catolica de Portugal
Viana (Espírito Santo)

**Viana** es una comuna de Brasil, situada dins l'estat d'Espírito Santo, a 20&nbsp;km de la capitala Vitória.

## Geografia

Comuna de Brasil, **Viana** se tròba a la latitud 20º 23' 25" S e a la longitud 40º 29' 46" O. A 34&nbsp;m d'altitud, Viana a una populacion estimada en 2004 a 58&nbsp;370 abitants per 311&nbsp;608&nbsp;km² (densitat de 194,3).

Al dintre de l'estat d'Espírito Santo, fa partida de la mesoregion del Centre (Central Espírito-Santense) e de la microregion de Vitória, la capitala de l'Estat.
.

## Istòria
Lo parçan èra lo territòri dels amerindis Puris avants l'arribada dels portugués. La colonizacion europèa organizada comencèt sonque en febrièr de 1813. Lo parçan foguèt poblat per d'alemands e d'italians. Per lo trabalh del camin de fèrre cap a las Minas Gerais, faguèron venir un fum d'immigrants dels Açòres. La populacion èra organizada a l'entorn del vilatge de Jabaeté e del pòrt fluvial de Porto Igreja, sul riu de Santo Agostinho. Lo capelan Frei Francisco Nascimento Teixeira foguèt cargar de crear un centre de populacion, e recebèt de tèrras del govèrn. Lo vilatge recebèt lo nom de *Viana* en omenatge a Paulo Fernandes Viana, lo colonizaire major del parçan.
La comuna de Viana foguèt creada lo 23 de julhet de 1862, en desmembrar una part del municipi de Vitória.

## Administracion
La cònsol (prefeita) de Viana es Solange Siqueira Lube (PMDB).

## Referéncias
Bèstia de Gavaudan

La **Bèstia de Gavaudan** foguèt un animal criptozoologic antropofagic responsable d'una seria d'atacas contra d'umans subrevengudas entre lo 30 de junh de 1764 e lo 19 de junh de 1767. Aquelas atacas, que pus de 100 foguèron mortalas, foguèron perpetradas al nòrd de l'anciana província de Gavaudan (correspondent globalament al departament de Losera, dins una mendre mesura, al sud d'Auvèrnhe e al nòrd de Vivarés).
## Ligams extènes
* Maruejols : Para lo lop ! Istòria de la Bèstia- Occitanica eAnem / CIRDOC
Frontonh

**Frontonh** (*Fronton* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

Es una comuna de l'Airal urban de Tolosa al nòrd de la vila

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *mason de Fronton*, *de Frontom* en 1151, *de Frontoin* en 1189, *Frontonh* en 1428 , *Frontonio* en 1371 . 
Segon Dauzat, seguit d'Astor, *Frontonh* ven d'un nom latin d'òme *Fronto*, o de *Frontus*, ambe sufixe *-onem* . Las solucions de Dauzat menan a **Fronton*, ambe *-n* mut. 
Segon Negre, *Frontonh* representa le nom romanic d'òme *Frontonius* . 

## Istòria

Pendent l'Ancian Regime, Frontonh èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Nòstra Dòna de l'Assompcion. En 1790, Frontonh èra del canton de Vilamur, en l'an IX, caplòc de canton .

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Fronton - Hotel de Ville.jpg| 
Fronton Le monument aux Morts.jpg|  
Fronton Façade de l'église.jpg| 
Fronton Façade de l'église2.jpg|  
Fronton L'abside et le clocher de l'église.jpg| 
Fronton - Eglise vue interieure.jpg| 
Fronton - Retable 1640.jpg| 
Fronton - Fonts baptismaux.jpg|
Fronton - stalles de ancienne abbaye de Granselve PM31000230.jpg| 
Fronton - Orgue.jpg|


## Personalitats ligadas amb la comuna
## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Alfred Kastler

**Alfred Kastler** (1902-1984) foguèt un fisician francés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1966.
Viana (Angòla)

**Viana** es una comuna d'Angòla, situada dins lo centre del país, a 17&nbsp;km de la capitala Luanda.

## Geografia

Comuna d'Angòla, **Viana** es situada dins la província de Luanda, a una latitud de 8° 54' 9" S e una longitud de 13° 22' 20" E. Sa superficia es de 1344&nbsp;km². Sa populacion es vesina de  abitants. Es limitada al Nòrd per la comuna de Cacuaco, a l'Èst per la comuna d'Ícolo e Bengo, al Sud per la comuna de Quiçama e a l'Oèst per l'Ocean Atlantic e las comunas de Samba, Kilamba Kiaxi e Rangel. 

Sa proximitat de la capitala angolesa li dona un dinamisme demografic important (exòde rural, mas tanben recampament de refugiats de la Republica Democratica de Còngo).

## Istòria
La comuna de Viana foguèt creada a l'epòca coloniala portuguesa. Lo 13 de decembre de 1963 foguèt constituida per la fusion de las ancianas comunas de Viana, Calumbo e Barra do Kuanza.

En 2007, venguèt tanben lo sèti d'una diocèsi catolica, dependenta de l'archidiocèsi de Luanda. L'evesque n'es Joaquim Ferreira Lopes.

## Administracion

Lo cònsol de Viana d'Angòla es Julio de Carvalho dempuèi 2004.

## Espòrt

* Fotbòl : Santos F. C.
* Hoquèi : Juventude de Viana 

## Monuments

* Catedrala de Sant Francés (Sao Francisco)
* Estadi de Santos (utilizat pel club Santos F. C.)

## Referéncias
Yochanan Vollach

**Yochanan Vollach**, nascut lo 14 de mai de 1945 a Kiryat Bialik, es un fotbolaire israelian, president de Maccabi Haifa.
Mérida

**Mérida** que pòt estar&nbsp;:
* Mérida, ua vila espanhòla capitau d'Extremadura
* Mérida, ua vila filipina
* Mérida, ua vila mexicana capitau de l'estat de Yucatán
* Mérida, ua vila veneçolana capitau de l'estat deu medish nom
* Mérida, un estat de Veneçuèla, que la capitau n'ei Mérida
Theodor Adorno

[vinheta|Tomba de Adorno ([Francfòrt de Men)]]

**Theodor Ludwig Wiesengrund Adorno** (n. 11 de setembre de 1903, m. en 6 d'agost de 1969) foguèt un influent filosòf alemand del sègle XX.

## Liames extèrnes
*  Theodor W. Adorno (Deutsche Biographie)
*  Theodor Adorno (Ircam)
Clastras

Lei **clastras** (var. **lo(s) claustre(s)** e **la(s) claustra(s)**) son una partida d'un monastèri, d'una catedrala o d'una collegiada, que consistís en un espaci centrau a cèu dubèrt envoutat per de galariás cubèrtas d'onte s'accedís ai «luòcs regulars» (sala capitulara, refectòri, dormitòri...). Lei premiers exemples se tròban dins d'edificis dependent de l'Òrdre de Sant Beneset. Se lei clastras son *de facto* dempuei l'Edat Mejana un element important de l'arquitectura monastica en Occident, fau notar qu'existís ges de nòrma *de jure* que lei pertòque: contrariament a la majoritat deis edificis que compausan un monastèri, se mencionan pas dins lei Règlas deis Òrdres.

Lei foncions dei clastras son multiplas: circulacion entre lei luòcs regulars, lectura, reculhiment o simpla passejada.

## Etimologia

Lo tèrme de *clastras* deriva de *claustrum* (*claustra* au plurau), çò es «sarralha» o «luòc claus», tèrme latin utilizat per indicar la separacion dei monges dau sègle, e, que per extension, designa lo monastèri.

Es posteriora l'identificacion dau «claustrum» ambé lo concèpte de «clastras» definit çai subre. L'identificacion s'explica probable per la posicion centrala dei clastras, tant au sens arquitectonic coma au sens de son importància dins la vida monastica.

## Estructura arquitectonica

L'espaci centrau a cèu dubèrt, generalament quadrangular , es envoutat sus cada costat per de galariás cubèrtas que se duerbon sus l'espaci centrau per una seria d'arcadas. Son d'elements distintius dei clastras la separacion fisica dei galariás cubèrtas de l'espaci centrau per mejan d'una mureta bassa (ambé quauquei passatges obtenguts en interrompent la mureta), e la reduccion que ne resulta de la lutz dins lei galariás (leis arcadas son sostengudas per de colomnetas gaire autas). A l'entorn dei clastras se dispausan d'un biais relativament liure leis autrei luòcs necessaris a la vida dei monges o dei canonges.

En generau (leis excepcions s'aprenon a la topografia) lei clastras e lei luòcs regulars son dau costat meridionau de la glèisa, orientada segon l'axe èst-oèst. Aquesta tapa lo costat nòrd ambé seis estructuras pus autas que leis autrei còrs de bastissa, aparant lei clastras dei vents d'ivèrn; lei pòrtas d'accès a la glèisa se duerbon doncas ai doas extremitats de la galariá nòrd.  

La sala capitulara es frequentament plaçada dau costat orientau, a proximitat dau còr de la glèisa; d'aqueu costat se tròban tanben d'autrei locaus: la sacristia, *l'armarium* (bibliotèca), *l'auditorium* (parlatòri).

Dau costat opausat a la glèisa se duerbe generalament lo refectòri, confrontant la cosina, a l'exterior dau quau se tròba lo lavabo. Enfin dau costat occidentau es plaçat lo celier.

I a d'abadiás de grandei dimensions onte se tròban doas clastras, o ben unei clastras de mai d'un estanci.

## Nòtas


## Bibliografia
*  Colleccion ZODIAQUE, en particular *Glossaire* e *L'Art Cistercien*.
Marguerite Yourcenar

thumb|250px|Marguerite Yourcenar

**Marguerite Yourcenar**, nascuda **Marguerite Antoinette Jeanne Marie Ghislaine Cleenewerck de Crayencour** (Brussèlas, 8 de junh de 1903 - Bal Harbor, Estats Units, 17 de decembre de 1987) foguèt una escrivana francesa, membre de l'Acadèmia Francesa dempuèi 1980.

## Òbras
* *Le jardin des chimères* (1921)
* *Les dieux ne sont pas morts* (1922)
* *Alexis ou le traité du vain combat* (1929)
* *La nouvelle Eurydice* (1931)
* *Pindare* (1932)
* *Denier du rêve* (1934)
* *La mort conduit l'attelage* (1934)
Son

Un **son** (deu latin: *sŏnus*) qu'ei ua onda mecanica o vibracion transmesa aus elements constitutius d'un gas, d'un liquid o d'un solid. 

Un son que's caracteriza per ua intensitat (qui defineish la soa poténcia), ua frequéncia (qui hè que sia percevut com agut o grave) e per lo son timbre (qui varia segon lo perhiu armonic de la corba deu son).

L'unitat de mesura de la frequéncia d'un son qu'ei lo hertz (simbòl SI: **Hz**) mentre qui l'intensitat qu'ei mesurada en decibels (simbòl SI: **dB**).

D'un biais generau, l'aurelha umana be pòt percéber los sons inclús enter ua frequéncia de 20&nbsp;Hz e 20&nbsp;kHz. En devath d'aquesta horca lo son qu'ei qualificat d'infrason, e, en dessús, d'ultrason.

Aqueth biais de percéver los sons que varia d'ua espécia animau a ua auta, com ac illustra, per exemple, lo cas de las ratapenadas conegudas per la loas capacitats e mià's mercés aus ultrasons (de cap a 100&nbsp;kHz).

## Referéncias
Nom d'Occitània

Lo **nom d'[[Occitània]]** ven del latin medieval *Occitania.* Lo mot apareguèt a la fin del sègle XIII&nbsp; dins de tèxtes en latin: sa primièra atestacion coneguda data almens de 1290 e pus probable de 1271. La primièra part del mot, *Occ-*, ven de l'occitan *òc* e de l'expression *lenga d'òc*, autre tèrme aparegut vèrs la meteissa epòca (e que Dante l'utilizèt en particular) per designar l'occitan segon lo sieu biais de dire de "òc" (per oposicion a la *lenga de si* qu'es l'italian e a la *lenga d'oïl* qu'es lo francés). La terminason *-itània* es probable una imitacion del vièlh nom *[Aqu]itània*. "Occitània" se podiá utilizar en particular per designar l'ensems de las possessions occitanofònas del rei de França, dins los tèxtes en latin administratiu.

Las primièras atestacions de lemplec d’*Occitania* dins d’autras lengas que lo latin datan de:
* 1549; 1645 e 1658 (en Italian), 
* 1572 e 1617 (en alemand),
* 1659 (en anglés),
* 1680 (en espanhòl). 
La primièra atestacion de lemplec d’*Occitanie* (en francés) per Jean Pierre Camus data de 1644.

 

Conven de plaçar l'accent tonic sus la sillaba *tà* dins *Occi<u>tà</u>nia*, çò que se nòta amb un accent grèu sus la *à* centrala. Es aquel lo nom autentic del país segon la nòrma classica, es una forma fixada tre 1935 dins la gramatica d'Alibèrt e confirmada per lo CLO. La rason es que lo nom latin d'origina, *Occi<u>ta</u>nia*, tanben pòrta l'accent tonic sus *ta* e mai s'en latin se nòta pas l'accent (parièr, es lo cas de la terminason *-i<u>tà</u>nia* d**Aquitània'').

En [[nòrma mistralenca]], s'emplega puslèu ''Óucitanìo'', amb l'accent tonic sus ''ni'', per influéncia del nom francés ''Occita<u>nie</u>''.

===Sinonims===
**País d'Òc** es un sinonim d**Occitània**.

Istoricament, los tèrmes **Provença** e benlèu **Romània** son tanben utilizats per descriure tota Occitània.

Abans l'auba de l'identitat occitana, las diocèsis romanas **de Viana** puèi **las Sèt Províncias** cobrissián essencialament la meteissa region mai tard apelada ***Romània*''' pel rei Clotari, segon lo felibre provençal Francés Vidal, entre Léger, Aups e Pirenèus (extension principala de l'occitan ancian—veire la Linha von Wartburg).

## Nòtas e referéncias
### Nòta

### Referéncias
La Veiruna (Erau)

**La Veiruna** (*Lavérune* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## [[Eraldica]]
 Blasonament : *d'azur a la facha d'argent*.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *S. Felicis de Veruna* en 1095, *in terminio ejusdem Verune* en 1102, *ecclesiam S. Marie de Veruna* en 1109, *castro de Veruna* en 1122, *castellanie de castro de Verun* en 1124, *apud Verunam* en 1146, *in castello de Veiruna, in ecclesia S. Marie* en 1149, *castrum de Veyruna* en 1150, *pontem Veronie* [varianta : *Veroniae*], 1154, *Berengarius de Laveruna* en 1154, *castrum de Veruna* en 1156, 1161, *Bonetus de Laveruna* en 1161, *Guillelmus Bremundi de La Veiruna* en 1161, *in terminio de Laveruna* en 1175, 1191, *de Verruna* en 1185, *de S. Felice de Palacio, alias de Veyruna*, *alias de Veruna*, *parrochia de Veyruna* , sense data [sègle XII ?], *castrum de Veiruna*, *de Verruna* en 1208, *ponte Amancionis, qui dicitur de Veyruna* en 1272, *castri de la Veyruna* en 1298, *castri de Beyruna*, sense data, *pro villa seu loco sua de Veranis* en 1335, *del castel de la Veruna* en 1336, *prior Veyrune* (varianta : *de Veruna*) en 1392, *domino de Veyruna* en 1398, *Laverune* en 1526, *de Verona* en 1529, *S. Petri de Veruna* en 1536, *de Veruna* en 1550, *la Vérune* en 1622, *au lieu de Vérune* en 1632, *la Verune* en 1626, 1648, 1668-9, 1740-60, 1759, 1770-71 (mapa de Cassini). 

Segon Dauzat, *La Veiruna* ven del « provençal » *veire*, *veiro*, « garach, bosiga, èrm »; segon Hamlin, *La Veiruna* es probablament un derivat de l'ancian occitan *vèire*, *vèira*
« tèrra inculta qu'an daissada en bosiga », amb un sufixe *-una* de sens collectiu. Segon Joan Pèire Chambon, las fòrmas en *ver-* son dominantas e, per las primièiras, exclusivas de 1095 a 1146, çò que fa l'etimologia de Hamlin (ancian occitan *veire*, de VET(E)RE) pauc probabla. Mas los primièrs escribas, acostumats al latin, penavan a representar los diftongues.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben
* Comunas d'Erau
## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Ronald David Laing

**Ronald David Laing** (1927 - 1989), foguèt un psiquiatre escocés qu'escriguèt sus la malautiá mentala, especialament la psicòsi. Es conegut per las seunas teorias sus las causas de las perturbacions mentalas. La seuna teoria sus los paires "esquizogens" foguèt a contrapel de l'ortodòxia psiquiatrica de son temps. Frequentament foguèt asociat amb lo movement antipsiquiatric, emai que refusesse l'epitèt.

## Vejatz tanben
* Alice Miller
* Lo model del traumà
* *[[Interpretacion de l'Esquizofrenia (libre)]]*

## Ligams extèrnes
* The International R.D. Laing Institute (Switzerland)
* The Society for Laingian Studies
Joachim Patinir

**Joachim Patinir** o **Patinier** o **Patiner** (c. 1440 - 1524) que ho un pintre holandés de la debuta de la Renaishença originari de l'actuau Valonia. 

Influenciat per Geròni Bosch qu'ei considerat com un deus purmèrs païsatgistas.