Granda Guèrra dau Nòrd

La **Granda Guèrra dau Nòrd** es una guèrra que durèt de 1700 a 1721. Opausèt Suècia a una coalicion fluctuanta bastida a l'entorn de Russia, de Danemarc, de Saxònia e de Polonha-Lituània. Segon lei circonstàncias, d'autrei país sostenguèron un dei dos camps e certanei belligerants combateguèron dins lei dos camps. Entraïnèt una modificacion importanta de l'equilibri entre lei poissanças en Euròpa dau Nòrd e en Euròpa Centrala amb lo declin de Suècia e de Polonha e l'emergéncia de la poissança russa.

## Causas

[thumb|right|Retrach de [Carles XII de Suècia|Carles XII, personalitat majora de la guèrra.]]

La causa dau conflicte foguèt la volontat dei coalizats de demenir la poissança suedesa en Mar Baltica en aprofichant la mòrt dau rèi Carles XI (1660-1697) e son remplaçament per Carles XII (1697-1718). En particular, Russia voliá tornar obtenir un accès maritim a la Mar Baltica e Danemarc aviá perdut plusors territòris durant lei guèrras precedentas. Polonha-Lituània, dirigida en union personala per lo prince de Saxònia, August II, èra dins una situacion similara. Gràcias a una tiera de tractats, lei tres formèron una aliança e preparèron una ataca a partir de 1699.

Pasmens, lei previsions dei coalizats regardant Carles XII èran faussas. Maugrat sa jovença, lo sobeiran suedés èra un cap militar energic e competent que dispausava d'una armada e d'una flòta ben entraïnadas e ben comandadas segon lei critèris dau periòde.

## Debanament

[thumb|right|[Pintura de la batalha de Poltova (8 de julhet de 1709) qu'es considerada coma la batalha decisiva de la guèrra.]]

Lo començament de la guèrra foguèt marcat per l'activitat importanta de Carles XII. Sensa laissar l'iniciativa a seis enemics, concentrèt sei fòrças còntra Danemarc. Gràcias au desbarcament d'una armada a proximitat de Copenaga, capitèt de l'eliminar de la guèrra après solament quauquei setmanas de combats. Puei, lei Suedés infligiguèron una importanta desfacha ai Rus a la batalha de Narva (1700) avans de se dirigir vèrs Polonha, batuda a son torn en 1706 a la batalha de Fraustadt. L'an seguent, Carles XII decidèt d'atacar en direccion de Moscòu mai sei fòrças foguèron vencudas a Lesnaya en 1708 avans d'èsser anientadas a Poltava (1709).

Dins aquò, aquela desfacha marquèt pas la desfacha de Suècia car l'Empèri Otoman decidèt d'intervenir dins lo conflicte. Aquela fasa durèt fins a 1714 e s'acabèt a l'avantatge dei Turcs que capitèron d'enceuclar una armada russa dins la region dau riu Prot. Per obtenir la liberacion de sei tropas, lo tsar Pèire I foguèt obligat de cedir quauquei territòris a Constantinòble e de laissar lo liure passatge a Carles XII vèrs Suècia.

Reduchs a la defensiva, lei Suedés deguèron faciar d'atacas de part de totei lei poissanças dau nòrd d'Euròpa (Russia, Polonha-Lituània, Danemarc, Reiaume Unit, Prússia... etc.). De 1714 a 1716, perdiguèron la màger part de sei possessions alemandas. Après aquela revirada, Carles XII decidèt d'organizar una còntra-ataca còntra Norvègia per sortir tornarmai Danemarc de la guèrra e empedir l'intrada de naviris britanics dins la Mar Baltica. Pasmens, lo projècte mau capitèt e lo rèi foguèt tuat durant lo sètge de Fredriksten. En parallèl, lei Rus conquistèron Finlàndia gràcias a una victòria obtenguda a Storkyro en 1714.

A partir de 1719, l'afebliment suedés permetèt a la flòta russa de menar d'incursions sus la riba orientala de Suècia. Inquietat a l'idèa d'un afondrament totau dau país, lo Reiaume Unit signèt la patz amb Estocòlme e mandèt una esquadra per arrestar lei movements rus. Dins aquò, lei negociacions de patz durèron encara dos ans avans l'acabament definitiu dau conflicte en 1721.

## Consequéncias

[thumb|right|Carta representant lei pèrdas territòrialas [Suècia|suedesas en 1721 a la fin dau conflicte.]]

Lei tractats de patz permetèron a Suècia de recuperar Finlàndia mai lo reiaume deguèt acceptar la pèrda de la màger part de sei territòris alemands, d'Estònia, de Livònia, d'Ingria e d'una partida de Carelia. Poissança dominada dau nòrd d'Euròpa avans la guèrra, Estocòlme deguèt laissar la plaça a Russia qu'es lo venceire principau de la guèrra. L'autre perdaire dau conflicte es Polonha-Lituània que subiguèt de destruccions fòrça importantas e que poguèt jamai restaurar sa poissança e empedir l'emergéncia de Prússia. Lo ressentiment suedés entraïnèt d'autrei guèrras còntra Russia. S'acabèron per de desfachas que permetèron a Sant Petersborg d'aumentar sei gasanhs territòriaus.

Lo conflicte aguèt tanben de consequéncias demograficas grèvas dins lei regions balticas, en Euròpa Centrala e en Euròpa Orientala car favorizèt la formacion e la difusion d'una epidemia de pèsta. Propagada per lei soudats e lei refugiats, la malautiá ravatjèt Polonha de 1704 a 1710 ( mòrts) e lei ribas de la Mar Baltica de 1709 a 1713 ( a  victimas). Lo bilanç dins leis autrei regions tocadas es mens clar.

## Annèxas

### Liames intèrnes

* Carles XII de Russia.
* Mar Baltica.
* Pèire Ièr de Russia.
* Premiera Guèrra dau Nòrd.

### Bibliografia

* **[[anglés|(en)]]** Robert I. Frost, *The Northern Wars. War, State and Society in Northeastern Europe 1558–1721*, Longman, 2000.

### Nòtas e referéncias