open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alaumet e Vilacun

**Alaumet (e Vilacun)** o **Araumet (de Vilacun)**, o tanben **Alomet (e Vilacun)** (pron. tanben **Aromet**) (*Alóumet, Aròumet* e benlèu *Óumet* en grafia mistralenca; *Olmet-et-Villecun* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

Lo gentilici es, segon las formas d'Achard, "**olmetòl -a** e mièlhs **arometòl -a**". Segon las autras, es probablament **alaumetòl -a** o **araumetòl -a**.

## Geografia
La comuna es a Vilacun. Alaumet es ric en ostals restaurats.

## Toponimia
### Alaumet
La prononciacion es « Araumet, Alaumet » (en 1870). Las fòrmas ancianas son : *villam quam vocant Olmetum* en 975, *ad Olmetum* en 1153, *forciam de Ulmeto* en 1160, 1162, 1188, *abbatis S. Marie de Ulmeto* en 1201 (identificacion malsegura), *illam [fortiam] de Ulmeto* en 1228, *ecclesia S. Petri de Ulmeto* en 1252, *de Ulmeto* en 1344, *ecclesia S. Petri de Ulmeto* en 1484, *Ulmes* en 1622, *Aulmet* en 1626, *Aumet* en 1643, *Olenes ou Olmet* en 1740-60, *Olmet* en 1740-60, 1770-72 (mapa de Cassini). 

Segon Dauzat e Rostaing, *Alaumet* ven del latin *ulmus* « orme, om, olm », amb lo sufixe collectiu *-etum* ; segon Hamlin, *Alaumet* ven de l'occitan *olm*, *om* (*ulmus campestris*), amb lo sufixe collectiu *-et* ».
### Vilacun
Las fòrmas ancianas son : *castrum de Villacum* (varianta : *Villatum*) en 1162, *castrum de Vilacun* en 1188, *de Vilacun* (varianta : *Villacum*) en 1210, *de Villaconio* en 1252, 1259, 1267, *Berengarium Vilacunii* en 1293-94, *de Villacuilh* [legir : *-cunh*] en 1344, *ecclesia S. Petri de Villacomo parrochialis* en 1484, *de Villaconio*, al sègle XVI, *Vallaques* (?) en 1643, *Villacun* en 1740-60, 1770-72 (mapa de Cassini). Lo primièr element ven del latin *villa* « ostal
de campanha », que prenguèt lo sens de « proprietat rurala », puòi, pendent l'Edat Mejana, los de « masatge, vilatge » (e mai recentament, « vila »). Lo segond element es benlèu lo cas-regime del nom germanic d'òme *Acco*, citat per M.T. Morlet, mas al fons demòra escur

### Fòrmas ancianas segon lo diccionari topografic d'Eugène Thomas
***Alaumet** - *Ulmes villa, Ulmeda villa* en 804-6; *Villa de Ulmeriis* en 1120; *De Ulmis* en 1123; *Fortia, munitio de Ulmeto* en 1162.

***Vilacun** - *Villacunium* en 1015; *Castrum et villa de Villaldegud* vèrs 1150; *Villatum (Villacum* en 1162; *Castr. de Villacun* en 1210; *Seigneurie de Vilaqueil* en 1529; *Villaqueil* en 1625; *Villacueil* en 1649; *Villacun* en 1688.Masatge.

## Istòria
La comuna de Vilacun es annexada a Alaumet en 1832.

## Administracion

## Demografia
### Alaumet, puòi en 1836, Alaumet e Vilacun

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

### Vilacun

* Lo n° INSEE es estat cambiat per rasons practicas. Vilacun èra puslèu mai poblat qu'Alaumet.
## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Londras

**Londras** (*Notre-Dame-de-Londres* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *S. Maria de Lundris*, sense data [sègle XII ?], *parrochia S. Marie de Lundris* en 1204-1230, *Beate Marie de Lundris* en 1218, *villam S. Marie de Lundris* en 1229, *prior Beate Marie de Lundris* en 1250, *cum podio de Fonte Beate Marie de Lundris* en 1271, *parrochie Beate Marie de Lundris* en 1332, *prior Beate Marie de Londris* en 1392, *Notre Dame de Londres* en 1526, *Nostre Domine Lundris* en 1529, *beatae Mariae de Londris* en 1536, *Beate Marie de Lundris* en 1550, *Londres* en 1613, 1622, 1626, 1648, *N.D. de Londres* en 1740-60 e cap a 1780. Las fòrmas dau sègle XVII son las solas que permeton de pensar que *Londras* es la localitat e pas Sant Martin de Londras.

Segon Dauzat e Rostaing, *Nòstra Dòna* designa una glèisa consacrada a la Verge e Londras seriá un vilatge vesin (de nom escur).
### Londras (nom de país segon Hamlin)
Las fòrmas ancianas abans 1200 son : *Dunderas*, après 1010, *ecclesiam S. Martini de Londres* [nom alterat per una copia mai recenta, segon Hamlin, a l'article de Sant Martin de Londras] en 1088, *de Dundras* en 1100, *de Dundres* (varianta : *Luntras*) en 1101, *de Dundras* en 1107, *de Lundras* en 1110, *de Lundris* en 1110, *de Dundras* en 1116, *de Lundrias* en 1119, *de Lundras* en 1122, *de Drundra*, abans 1140, *de Lundras* en 1146, *de Lundris* en 1156, cap a 1160, *de Londras* en 1175, *de Dundris* en 1197, *de Lundris*, sense data [sègle XII ?], *villa Dondras*, au sègle XII. Segon Frank R. Hamlin, las fòrmas mai ancianas dau nom *Londras* concernisson Sant Martin de Londras. Aquelas fòrmas obligan a regetar l'etimologia per **lond-* « fanga », prepausada mai que mai per Jean-Gabriel Gigot, *Revue Internationale d'Onomastique* XXVI, p. 284-292; de mai, aquela nocion es pas adaptada a la topografia [implicitament, la de Sant Martin de Londras ]. Pr'aquò, l'influéncia daus derivats d'aqueu mot dins la lenga parlada (mai que la dau nom la capitala de l'Angletèrra) explica l'evolucion *Dundras* > *Lundras*. *Londras* ven probablament d'un tèma **Dund-* de sens desconegut, amb un sufixe atòn *-era* o *-ara* , lo tot dau domèni dau preindoeuropèu; un derivat dau gallic *dunum*, « fortalesa » es improbable. Enlòc, Hamlin mòstra pas que sap que lo nom actuau occitan de *Londras*, sense determinant, es lo de la comuna dicha en francés *Notre-Dame-de-Londres* e pas de Sant Martin de Londras. Sense afirmar que que siá sus l'etimologia de Londras, un tèrme associat a la fanga, inadaptat per Sant Martin, es pas impossible per lo vilatge de Londras, situat sus una peninsula environada de rius, que tresplomba pas que de mens de 10 m.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Nisaç

**Nisaç** o **Nisàs** (*Nizas* en grafia mistralenca; *Nizas* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

Lo gentilici es **nisaçòl -òla**, mens etimologic **nisassòl -òla** (fr *nizassois -oise*). Un sobriquet dels gens de la vila es **fenhant -anta** (*feiniant* en grafia mistralenca)

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Nizate* en 884, *in castro Nizacio* en 1094-1114, *castrum de Nizas* en 1145, *de Nizate* en 1157, *de Nizaz* en 1162, *castrum de Nizate* en 1162, *versus Nizatium*, *versus Nizacium* en 1175, *de Nizate* en 1188, *Nisate*, *honorem de Nysacio* en 1264, *de Nisacio* en 1323, *Nisas* en 1571, *Nizas* en 1643, *Nisas* en 1708, 1740-60, *Nisass* en 1740-60, *Nisas* en 1770-1772 (mapa de Cassini). 

Segon Dauzat e Rostaing, *Nisaç* ven del nom latin d'òme *Anitius*, amb lo sufixe « gallic e pregallic » *-ate* [Dauzat e Rostaing se basan sus l'atestacion *Villa Aniciatis* de 949, presenta dins lo diccionari topografic d'Eugène Thomas e pas acceptada per Hamlin]; segon Hamlin, *Nisaç* ven del gentilici latin *Nisius*, amb lo sufixe prelatin *-atis*. Nisaç èra una proprietat galloromana.

Fòrmas ancianas vengudas probablament del diccionari topografic d'Eugène Thomas (1865) - *Nizate* en 884; *Villa Aniciatis* en 949; *in castro Nizacio* en 1094-1114; *Castrum de Nizate* en 1162; *de Nizas* en 1145; *Nizas* en 1162; *de Nizaz* en 1162; *Anizanum* en 1169; *Nisatium* (sens data); *Nizacium* en 1175; *Castr. de Nizacio* en 1178; *Nesas* en 1208; *Nizatium* en 1305; *Nisas* en 1529; *De Nisacio* en 1667.NP rom . Nisaeus ( OTL ) + - *dris.*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Murvièlh

**Murvièlh (de Besièrs)**  (*Murvièl, Merbièl* en grafia mistralenca; *Murviel-lès-Béziers* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

Lo gentilici es **murvielenc -enca**.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Matfredo de Murovetulo* en 1053, *ecclesiam S. Johannis de Muro Vetulo* en 1096-1100, *castro quod vocatur Murus Vetus*, *parrochia S. Johannis de Muro Vetulo* en 1107, *archidiaconi de Muro Vetulo* en 1127, *ecclesiam S. Johannis de Muro vetulo* en 1146, *castellum de Muro Vetulo* en 1183, *castrum Muri-veteris* en 1199, *castri Muriveteris* en 1201, *de Muroveteri* en 1222, *de Muro Veteri* en 1323, *Merviel* en 1529, 1563, *Murvieil* en 1571, *de Muroveteri*, al sègle XVI, en 1636, *Muriel* (sic) en 1622, *Merviel* en 1643, *Murviel* en 1708, 1740-60, 1770-72 (mapa de Cassini). 

Segon Dauzat e Rostaing, *Murvièlh* ven del latin *murus*, « mur », amb l'adjectiu *vetulus*, « vièlh » (designa un ancian oppidum); segon Hamlin, *Murvièlh* ven de l'occitan *mur vièlh* « mur vièlh, muralha vièlha » .

* Fòrmas ancianas tiradas del diccionari topografic d'Eugène Thomas (1865) - *Castrum de Muro Vetulo* en 1053; *Castrum de Muroveteri* en 1129; *Murvel* en 1117; *Murvelium* vèrs 1176; *Murvielh* en 1354; *Merviel* en 1501; *Murviel* en 1156

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Escritura chinesa

thumb|right|Exemple d'escritura chinesa.

L**'escritura chinesa**, tanben aperada **escritura deus Han**, qu'ei un sistèma d'escritura utilizat principalament per escríver lo chinés.

Qu'ei considerada com un deus factors d'unificacion de la cultura chinesa puish qu'enlòc de notar los sons e nòta las idèas au mejan d'ideogramas designats com sinogramas. Que da atau la possibilitat de notar d'un medish biais medishas idèas en lengas diferentas. Que ho atau emplegada dens los divèrses dialèctes deu chinés, mes tanben au Vietnam au temps d'autes còps, en Corèa dens ua mendra mesura e, enqüèra au dia de uei au Japon (combinats dab los alfabets sillabics qui e'n son gessits : los hiraganas e lo katakanas).

Qu'ei l'escritura mei anciana enqüèra emplega au dia de uei.

Los Kangxis que son compausats e categorizats a partir de las soas 214 claus de l'escritura chinesa.
Raumàs

Un **raumàs** es una malautiá caracterizada per una infeccion dei vias respiratòrias autas. Es una malautiá generalament pas grava, frequenta en çò deis enfants.
Santat

thumb|right|Campanha per la promocion de la santat.

La **santat** es l'estat de foncionament fisic e mentau de l'organisme.
Natura

La **natura** es un mot que tèn divèrsei significacions mai o mens diferentas :
* la composicion d'una causa, es a dire son esséncia.
* l'origina e lo venir d'una causa.
* l'ensems dei sistèmas e fenomèns naturaus, reconeguts coma compausants de la natura.
Colèra

Lo **colèra** es una malautiá causada per un bactèri qu'es generalament present dins l'aiga o l'alimentacion. Durant l'annada 2010, lo colèra foguèt mortau per  a  personas.
Torreta d'en Castèu

**Torreta d'en Castèu** (*Tourette-du-Château*  en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments
## Personalitats liadas ambé la comuna
## Veire tanben

## Liames extèrnes

## Nòtas
Sistèma d'equacions linearas

Un **sistèma d'equacions linearas** es un ensems d'equacions linearas possedent lei memas desconegudas.
Calcul infinitesimal

Lo **calcul infinitesimal** es un domeni dei matematicas, desvolopat a partir de l'algèbra e de la geometria.
Teorèma de Pitagòras

Lo **teorèma de Pitagòras** es un teorèma de geometria euclidiana que dona una relacion entre lei longors dei costats d'un triangle rectangle.
Desviacion tipica

En estatica, la **desviacion tipica** mesura la dispersion dei valors d'una seria a l'entorn de la valor mejana.
Simetria

Lo tèrme **simetria** es un operacion matematica que, dins una figura quina que siegue, non  transforma  aquela figura.
Rauba

vinheta|Rauba

Una **rauba** es un article d'abilhament servent de curbir lo còrs uman, levat de cauçaduras.
Araire

Un **araire** es un esplech utilizat en agricultura per laurar la tèrra. Es a dire per i dobrir de regas dins la tòca de preparar lo sòl abans de semenar o de plantar (aeracion del sòl e destruccion de malas erbas). L'araire pòt èsser tirat per de bèstias o per un tractor.
Geometria euclidiana

thumb|200px|Euclides d'Alexandria
La **geometria euclidiana** es una part de la geometria aplicada als objèctes o figuras del plan e de l'espaci. Aquelas nocions geometricas foguèrons compiladas dins un tractat de geometria escrit per Euclides, que comença amb los *Elements d'Euclides*.   

## Referéncias
Granda Famina en Irlanda

[thumb|right|250px|Representacion de [Bridget O'Donnel ambé sei dos enfants, que subissèron la Granda Famina irlandesa. Imatge publicat dins l**[[Illustrated London News]]'' lo [[22 de decembre]] de [[1849]].]]

La **Granda Famina*' (en [[irlandés]] *An Gorta Mór* o *An Drochshaol*, en [[anglés]] *the Blight*, *The Irish Potato Famine* o *The Great Famine'') es lo nom donat an una famina majora en Irlanda entre 1845 e 1849. Siguèt en gròssa partida lo resultat de 50 ans d'interaccions desastrosas entre la politica economica imperiala britanica, dei metòdes agricòlas inapropriats e de l'aparicion dau mildió sus l'illa, un bolet parasite que quasi anientèt d'un còup lei culturas localas de tartiflas, manjar de basa dei païsans irlandés.
Musèu

[thumb|Galariá reiala de pintura del [Palais deu Luxemborg|Palais del Luxemborg, un dels primièrs musèus d'art dobèrt al public a França lo 1750, a l'ora d'ara annèxe de la bibliotèca.]]
Un **musèu** es un luòc ont se recuèlhon, emmagazinan e mòstran d'objèctes per instruire lo visitaire.

Lo Conselh Internacional dels Musèus (ICOM) a desvolopat una definicion mai estricta del concèpte. Per el, «*Un musèu es una institucion permanenta, sens ànim de lucre, al servici de la societat e del sieu desvolopament, dobèrta al public e que fa d'investigacions suls testimònis materials de l'òme e del sieu [[environament]], los aquerisca, conserva, informa e exibís, per fins d'estudi, educacion e delèit.*»

[thumb|[Musèu deu Lovre a París, dobriguèt las siás pòrtas lo 1793.]]
Los musèus son sovent especializats; n'existisson cinc categorias principalas:

* Musèus d'art,
* Musèus d'istòria,
* Musèus de sciéncias,
* Musèus de tecnologia,
* Musèus d'etnologia.

## Nòtas


## Ligams extèrnes
* 365 dies en musèu
Mèdia de comunicacion de massa

Un **mèdia de comunicacion de massa** es una expression que designa l'ensems dei mèdias que son capables d'influenciar una audiéncia importanta.
Tecnologias de l'informacion e de la comunicacion

Lei **tecnologias de l'informacion e de la comunicacion** gropan lei tecnologias utilizadas per la transmission e la conservacion d'informacions, especialament Internet, l'informatica e lei telecomunicacions.
Xavier de Forviera

thumb|180px|Fòto de Xavier de Forviera tracha de l'òbra ''En montanha''
**Xavier de Forviera** (nom vertadier *Aubèrt Rius*; en grafia mistralenca *Savié de Fourviero, Aubert Riéu*; en francés *Xavier de Fourvière[s], Albert Rieux*) (*Robion, Provença, 5 de febrier de 1853 — †Robion, 27 d'octòbre de 1912) foguèt un eclesiastic occitan e a l'encòp un filosòf, un lingüista e un escrivan. Aperteniá a l'òrdre dei premostrats.

## Biografia
Xavier de Forviera nasquèt a Robion en 1853. Son paire èra oficier de santat e sa maire, Terèsa Enard, veniá d'un encastre rurau. Quand faguèt sei 11 ans, en 1864, intrèt au pichòt seminari d'Avinhon. Quand arribèt ai 15, descobriguèt l'òbra màger de Frederic Mistral, *[[Mirèlha]]*, que marquèt prefondament son esperit e lo deviá menar devèrs l'expression en provençau. Intrèt a l'Abadiá de Sant Miquèu de Frigolet lo 12 de mai de 1874 ont prenguèt lo nom de Fraire Maria Xavier; e quand prononcièt sei vots perpetuaus, lo 10 de novembre de 1878, decidiguèt de s'apelar **Xavier de Forviera**.

### L'exili en Anglatèrra
En aplicacion de la lei Emile Combes, lo 15 d'abriu de 1903, foguèron expulsats lei religiós de l'Abadiá de Frigolet. Una part considerabla d'aquelei se refugièron en Belgica, a Dinant, que i restaurèron l'Abadiá de Nòstra Dòna de Leffe. Pasmens lo paire Xavier de Forviera, en seguida d'una demanda de sei superiors, se n'anèt en Anglatèrra e venguèt prior dau Priorat d'Storrington (Sussex), un ostau que l'Abadiá de Frigolet l'aviá fondat en 1882. Demorèt en Anglatèrra fins en 1912 quand foguèt victima d'una ataca cerebrala dins la glèisa francesa de Londres. Maugrat aquela ataca, trobèt la fòrça de compausar çò que seriá sa darriera òbra: *Sus lo lindau de l'Eternitat*.

### La mòrt dau prior
thumb|200px|Ostau de Xavier de Forviera
thumb|200px|left|Placa commemorativa de Forviera
En seguida d'aquela ataca, lo prior d'Storrington tornèt a Robion lo 14 de setembre de 1912. Se moriguèt dins son ostau quauquei mes puei, lo 27 d'octòbre de 1912. 

## Òbras
* *Grammaire Provençale* (1899)
* *Lo Pichòt Tresaur* (1902) , Dictionnaire provençal-français et français-provençal''
Premsa

vinheta|Exemple d'una pagina de jornal.
La **premsa** o lo **jornal** (var. **jornau**) es una publicacion periodica contenent dels faches divèrses de l'actualitat, un produch derivat d'un conjunt d'activitats nommat jornalisme. Se declina en doas categorias: los jornals del matin e los jornals del ser; aquestas se dividisson egalament de per lor frequéncia de publicacion; quotidian, setmanièr, bimesadièr, mesadièr, bimesadièr, trimestral, semestral.

Los jornals se son desvolopats al , coma fichas d'informacion pels comerçants. A la debuta del , de nombrosas vilas d'Euròpa, aital coma d'America del Nòrd e del Sud, publicavan de jornals. D'unes jornals dotats d'una granda independéncia editoriala, d'una granda qualitat jornalistica e d'un tiratge grand son considerats coma de jornals de referéncia. Amb la popularitat d'Internet, de nombroses jornals son d'ara enlà numerics, lors informacions essent presentadas en linha puslèu que jos un format fisic, amb una baissa de las vendas de còpias papièr dels jornals.

## Nòtas e referéncias


## Voses connèxas

* Jornalisme
* Premsa en occitan
* Premsa occitana en linha

## Ligams extèrnes

*  Indèx dels jornals del mond entièr
*  The European Library
Columbidae

Los **Columbidae** (colombids) son una familha d'aucèls constituïts d'una quarantena de genres e d'un pauc mai de 320 espècias existentas de colombs e aparentats. Es la sola familha viventa de l'òrdre dels Columbiformes que compòrta tanben la familha atudada dels Raphidae (dodo e Dronte de Rodrigues).

## Descripcion
Sont d'aucèls de talha pichona a granda (de 17 a ), de cap pichon, patas e bèc corts. An los muscles del vòl plan desvolopats.

## Abitats e reparticion
Cosmopolits, s'encontran dins gaireben totes los abitats terrèstres, del bòsc dens al desèrt, de las regions temperadas fredas a las tropicas.

## Lista de las sosfamilhas e genres
Genres per òrdre alfabetic :
* sosfamilha dels Columbinae
** *[[Alopecoenas]]*,(10 espècias)
** *[[Caloenas]]*, nicobar (2 espècias)
** *[[Chalcophaps]]*, (3 espècias)
** *[[Claravis]]*, colombas (3 espècias)
** *[[Columba (genre)|Columba]]*, colombs de l'ancian monde (35 espècias)
** *[[Columbina]]*, colombas (9 espècias)
** *[[Ectopistes]]* (1 espècia) (atudat)
** *[[Gallicolumba]]*(7 espèces)
** *[[Geopelia]]*, colombetas (5 espècias)
** *[[Geophaps]]*, colomb (3 espècias)
** *[[Geotrygon]]*, colombas (18 espècias)
** *[[Henicophaps]]*, colombs (2 espècias)
** *[[Leptotila]]*, colombas (11 espècias)
** *[[Leucosarcia]]*, colomb (1 espècia)
** *[[Macropygia]]*,  (10 espècias)
** *[[Metriopelia]]*, colombas (4 espècias)
** *[[Microgoura]]* (1 espècia)(atudat)
** *[[Nesoenas]]*, colomb (3 espècias)
** *[[Ocyphaps]]*, colomb (1 espècia)
** *[[Oena]]*, tortoretas (1 espècia)
** *[[Patagioenas]]*, colombs del novèl monde (17 espècias)
** *[[Petrophassa]]*, colombines (2 espècias)
** *[[Pezophaps]]* (1 espècia)(atudat)
** *[[Phaps]]*,  (3 espècias)
** *[[Raphus]]*, dodos (1 espècia)(atudat)
** *[[Reinwardtoena]]*  (3 espècias)
** *[[Starnoenas]]*, colomba (1 espècia)
** *[[Spilopelia]]* (2 espècias)
** *[[Streptopelia]]*, tortoras (13 espècias)
** *[[Trugon]]*, trugon (1 espècia)
** *[[Turacoena]]*, (2 espècias)
** *[[Turtur]]*, tortoretas (5 espècias)
** *[[Uropelia]]*, colomba (1 espèce)
** *[[Zenaida]]*, tortoras (7 espècias)
* sosfamilha dels Otidiphabinae
** *[[Otidiphaps]]*, (1 espècia)
* sosfamilha dels Gourinae
** *[[Goura]]*, gouras (3 espècias)
* sosfamilha dels Didunculinae
** *[[Didunculus]]*, (1 espècia)
* sosfamilha dels Treroninae
** *[[Phapitreron]]*, (4 espècias)
** *[[Treron]]*, colombars (29 espècias)
** *[[Ptilinopus]]*, ptilinòps (53 espècias)
** *[[Drepanoptila]]* ptilinòp (1 espècia)
** *[[Alectroenas]]*, colombs (4 espècias)
** *[[Ducula]]*,  (39 espècias)
** *[[Lopholaimus]]*, colombs (1 espècia)
** *[[Hemiphaga]]*, kereru (2 espècias)
** *[[Cryptophaps]]*, colomb (1 espècia)
** *[[Gymnophaps]]*, colombs (4 espècias)
Necropòli de Giza

La **Necropòli de Giza** qu'ei un ensemble de monuments situats sus lo plan de Giza, Egipte.
Compren los tres Piramidas de Giza dont la Grana Piramida de Giza.
Banlèga

Lo tèrme **banlèga** (var. **banlega**) designa comunament una zona urbana qu'enròda lo centre d'una vila, e administrativament dinstinta 
d'aquela. Es constituïda de las comunas environentas, eissidas d'ancian barris fòra los murs que foguèron  progressivament restacats a l 'entitat urbana. Es mai que mai residenciala, emai que pòsca tanben enclaure e zonas comercialas.
## Etimologia e significacion
Lo mot banlèga es un francisme qu'a per raiç , tèrme feudal d'origina francica que designa la lei senhorala, puèi la convocacion dels vassals per lor suseiran e d'aquí, lo territòri jos la jurisdisccion d'un senhor que sas decisions èran proclamadas. 

## Nòtas

## Referéncias
Aiglun (País de Niça)

**Aiglun** (*Aiglun* en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.

Lo gentilici es **aglunenc** (puslèu **aiglunenc** ).

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Aiglun

**Aiglun** pòt designar:
* **[[Aiglun (Aups d'Auta Provença)|Aiglun]]**, comuna deis  ;
* **[[Aiglun (Aups Maritims)|Aiglun]]**, comuna deis .
Aiglun (Auta Provença)

**Aiglun** (en occitan e en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. 

## Geografia


    400px|left||Distanças e posicion relativa
    



## Toponimia
Prononciacion del toponim [εjglun].

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna

## Veire tanben
* Comunas deis Aups d'Auta Provença

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Batèu

Un **batèu** (var. *batèl, batel, bateu*), **vaissèl** (o *vaissèth* gasc., *vaisseu*) o una **nau** es una construccion umana qu'es capabla de flotejar sus l'aiga.

## Vejatz tanben
*naviri
*galupa
Alòs

**Alòs** pòt designar:
***[[Alòs (Aups d'Auta Provença)|Alòs]]** comuna dels Aups d'Auta Provença.
***[[Alòs (Arièja)|Alòs]]** comuna d'Arièja.
***[[Alòs (Pirenèus Baish)|Alòs]]** anciana comuna deus Pirenèus Baish.
***[[Alòs, Sibàs e Avensa]]** comuna de Sola.
Ji Le

Lo temple bodista de **Ji Le** que's situa a Harbin, dens la Republica Populara de China. Qu'esté finançat per un sarròt d'estatjans qui credèvan que la catedrau ortodòxa de Santa Sofia e damnava lo *feng shui* locau. Lo bastiment principau qu'a ua superfícia de  e la totalitat del complèxe monastic qu'aucupa . Lo son nom qu'ei restacat a l'escòla bodista de la . 

## Galeria

Fichièr:ハルビン極楽寺境内1.jpg‎
Fichièr:ハルビン極楽寺境内2.jpg‎|Boda d'aur e pagòda octogonau de sèt solèrs
Fichièr:ハルビン極楽寺境内3.jpg‎|Sala octogonau
Fichièr:ハルビン極楽寺境内4.jpg‎|Sala e pagòda octogonaus
Fichièr:ハルビン極楽寺境内五百羅漢.jpg‎
Tuta d'Aurinhac

250px|right|thumb|Era entrada dera tuta
Era **[[tuta]] d'[[Aurinhac]]**, en Comenge e en departament dera Nauta Garona, siguèc ocupada ath Paleolitic Superior. Ei monument istoric dempuish eth 26 de mai de 1921.

### Localizacion
Se situa a  ath nòrd deth vilatge, ar extrèm capvath d'ua coma ena quau cola un petit afluent dera Loja parallèlament ara rota de Bolonha de Gessa.

## Istòria
Jean-Baptiste Bonnemaison tròba eth site en 1852. Edoard Lartet, un deths fondators dera sciéncia preïstorica, i hè recèrcas a partir de 1860; eths sons cavaments arqueologics contribuiguèren a demostrar era coexisténcia der òmi damb espècias animalas desapareishudas (ua ipotèsi perpausada en 1851 per Joan Baptista Nolet). Era jaça mès anciana dera tuta ei posteriora ar Acheulean (- a -) mès anteriora ath Solutrean (de - a -), en tot definir atau ua nava cultura preïstorica, er Aurinhacian (de - a -), prumèra cultura deth Paleolitic Superior en Euròpa. Eth site d'Aurinhac ei donc er eponim der Aurinhacian.

## Ocupacion
Eth site ei d'ua grana riquesa arqueologica. Òm i distingueish tres periòdes:
*prumèra ocupacion umana ar Aurinhacian, naut o baish  a, durant eth quau eth site servic de campament aths prumèrs *Homo sapiens* installadi en Euròpa;
*ocupacion pera fauna sauvatja: ièna deras cavèrnas (*Hyaena crocuta spelaea*), guèine (genre *[[Vulpes]]*), 10 erbibòrs, deths quaus eth shivau (*Equus caballus*), er ur (*Bos primigenius*) e eth rèn (*Rangifer tarandus*) dempuish era partença deths aurinhacians,  a;
*nava utilizacion umana coma lòc de sepultura ara Edat deth Coeire (millenni III abC): Jean-Baptiste Bonnemaison tròba 17 individús en 1852.

Nombrosi objèctes trobadi ena tuta, conservadi ath Musèu d'arqueologia nacionala e ath Musèu de Tolosa, son aué exposadi ath Musèu-Forum der Aurinhacian que dauric eras suas pòrtas ath public en octobre de 2014 en Aurinhac.
Kavayon

**Kavayon** (francés, Cavaillon o Cavaellon; occitan, **Cavalhon**) es una comuna d'Haití situada dins l'arrondiment d'Aquin del departament del Sud. Ten son nom de Cavalhon.
Aurinhac

**Aurinhac** (*Aurignac* en francés) qu'ei ua comuna gascoa de Comenge, situada en departament dera Hauta Garona e era region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
Eth nom qu'ei atestat *Aurinag* abans 1123 . Cassagne e Korsak qu'ajustan *Oregniaco* en 1252 . 
Segon Dauzat, *Aurinhac* que ven deth nom latin d'òme *Orinius*, damb eth sufixe *-acum* . 
Negre que causeish eth nom « romanic » de persona *Aurinus*, tractat com **Aurinius* . 
Eths Féniés que citan *Aurinus*, sufixe *-acum* . 
Astor que causeish eth nom latin d'òme *Aurinius* sus *Aurius* (sufixe implicit) .

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Aurinhac qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'ei Sent Pèir (encadenat ? deths ligams ?). Tanlèu 1790, Aurinhac qu'èra caplòc de canton . 
*Sibidan* qu'ei un parçan dens era juridiccion dera vila d'Aurinhac .

## Administracion

* Abans era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, era comuna qu'èra deth canton d'Aurinhac (caplòc); qu'ei ara deth canton de Casèras.

## Demografia

* En  era populacion qu'èra de  abitants e era densitat qu'èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments
* Tuta d'Aurinhac.
[250px|left|thumb|La [tuta d'Aurinhac, de la quau vien lo nom d'Aurinhacian]]

Aurignac_Murs_des_remparts_du_XIVè.jpg|Murralhas deths barris deth sègle XIVau.
Aurignac_La_tour_de_Savoie1.jpg|Era tor de Savòia.
Aurignac_Porte_et_tour-clocher.jpg|Tor campanèr dera glèisa.
Aurignac_Square.jpg|Plaçòta.
Aurignac_Maison_à_encorbellement.jpg|Ostau damb emparei.
Aurignac_Ruelle.jpg|Ruet devath eras mrralhas.


## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Auton (omonimia)

**Auton** pòt designar:
* **[[Auton]]**, una sason
*** [[Auton (Aups d'Auta Provença)|Auton]]**, comuna dels Aups d'Auta Provença.
***[[Auton (Erau)|Auton]]**, comuna d'Erau.
Acte d'Union (1800)

L**'Acte d'Union de 1800**, si ditz tanben **Acte d'Union de 1801**, unissèt lo reiaume unificat de Grand Bretanha (que resultèt d'una union dei reiaumes d'Anglatèrra e d'Escòcia despuei l'Acte d'Union de 1707) e lo Reiaume d'Irlanda, liats despuei 1541 per una union personala. Coma aquò faguèt nàisser lo Reiaume Unit de Grand Bretanha e d'Irlanda. Maugrat que l'acte siguèsse estat votat lo 2 de julhet de 1800, l'union venguèt efectiva que lo 1er de genier de 1801.

Avant aquel acte, Irlanda èra liada per una union personala a Anglatèrra despuei 1541, quand la minoritat protestanta que dominava lo Parlament d'Irlanda votèt l'Acte de la Corona d'Irlanda de 1542, proclamant Enric VIII d'Anglatèrra rèi d'Irlanda. D'autra part Irlanda e Anglatèrra èran unidas per una union personala an Escòcia despuei l'Union dei Coronas en 1603.
Bestiau

[thumb|right|250px|[tropèu|Tropèu de motons.]]

Lo **bestiau** (var. **bestial**) es un tèrme collectiu (sensa plurau) que designa l'ensems dei bèstias de norrigatge, exceptat la polalha e leis animaus que vènon de l'aqüacultura. Leis animaus que lo constituisson forman un tropèu. Si destrián lo gròs bestiau (bovin, cavau, muou, ai) e lo pichon bestiau (moton, cabra, pòrc).

Lei societats umanas dichas primitivas si fondan sus un mòde de subsisténcia que si ditz "mòde caçaire-culhaire". Après apareissèron lei societats que sa subsisténcia si fonda sus lo norrigatge e la domesticacion e qu'impausa un nomadisme amb una tòca de gestion de la ressorsa vegetala naturala (rotacion). La domesticacion permetèt e permete totjorn ai societats tradicionalas e modèrnas de seleccionar leis animaus mai favorables au norrigatge.
Famina

La **famina** es una situacion que la populacion d'una zòna geografica, o qu'una partida d'aquela populacion, manca de manjar. L'estat de sota-alimentacion arriba a mens de 1 200 calorias lo jorn (la mejana normala es de 2 400 calorias la persona) e pòu, se si prolònga, provocar la mòrt. Sylvie Brunel, dins un libre que s'intitula *[[Famines et politiques]]* (*Faminas e politicas*), explica que "*la famina designa lei pòples que, an un moment de son istòria, vién negar son estatut sociau e politic, sei drechs fondamentaus coma [[Homo|èstres umans]]*". Coma aquò, la famina es sovent la consequéncia d'una politica de misantropia.
Comtat de Galway

Lo **Comtat de Galway** (en gaelic irlandés : *Contae na Gaillimhe*) es una circonscripcion administrativa de la Republica d'Irlanda que si situa sus la còsta oèst de l'illa dins la província de Connacht.

Sa superficia es de  per  abitants en 2006. Es lo segond comtat mai grand après lo de Cork. Es enviroutada per lei Comtats de Mayo, Roscommon, Nord-Tipperary e Clare. Sa capitala e vila mai granda es Galway.

Lo Comtat si presenta en doas partidas distintas entre que si situa la vila de Galway e lo Lough Corrib (lei lacs d'Irlanda mai grands) : a levant si tròba un sistèma de planas ; a ponent Connemara ambé mai d'un sistèma montanhós, lei Twelve Bens (*Na Beanna Beola*), lei Maumturks e Slieve Aughty. Au large dei còstas si tròba un gròs gròs nombre d'illas que lei mai importantas son leis illas d'Aran e Inisbofin.

Lo Comtat còmpta mai d'una zòna onte lo gaelic rèsta fòrça vivaç. Galway es totplen influenciat per lo lengatge e la cultura gaelics dins la region de Connemara e sus leis illas d'Aran, onte si parla encara lo gaelic.
Richard Owen

**Richard Owen** (Lancaster, lo 20 de julhet de 1804 – Londres lo 18 de decembre de 1892) que ho un biologista, anatomista comparat e paleontològ anglés famós per aver hargat lo mot *[[dinosaure]]*, per la soa controvèrsia de cap au darwinisme e per aver contribuit a la creacion deu British Museum de Sciéncias Naturalas.
Eoraptor

**Eoraptor** qu'ei un deus dinosaures mei ancians coneguts que visquèt au Triassic superior. Qu'èra un saurisqui bipède qui la soa espècia tipica b'ei *[[Eoraptor lunensis]]* qui deu lo son nom au lòc d'Ischigualasto (la Vath de la Lua, dens la Província de San Juan, en Argentina).
Trương Tấn Sang

**Trương Tấn Sang**, professor de matematicas e òme politic, foguèt  lo president  de Vietnam entre 2011 e 2016.
Polícia

[vinheta|Agents de polícia en servici ([Jakarta, Indonesia).]]
Lo tèrme «**polícia**» designa un còrs de securitat encargat d'aplicar la lei e manténer l'òrdre public. Es un organ d'interès public delegat principalament a practirar de las foncions definidas. Dins los Estats contemporanèus lo desfís major es aquel de conciliar las exigéncias de gestion de l'òrdre public amb aquel de garantida del respècte de la libertat democratica. 

La polícia es doncas una institucion publica, coma evocat per abans, mentre que las fòrças armadas relevan del ministèri de la Defensa, o autres gabinets similars. Las **fòrças de polícia** (comunament apeladas «polícia») son los agents civils en carga de la proteccion civila.

## Referéncias
Anòt

**Anòt** (*Annot* en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. 

## Geografia

### Comunas vesinas

    400px|left||Distanças e posicion relativa
    



## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats liadas ambé la comuna
*Joan Andrieu dich de Castelana (grafia de verificar; fr *Jean ANDRÉ dit de Castellane*), vèrs 1620-?.
*Jacme Verdolin (grafia de verificar; fr *Jacques Verdol[l]in*), 1738-93.
*Bautezar Audibèrt (grafia de verificar; fr *Balthazar Audibert*, it *Baldassarre Audiberti*), 1761-1852.
*Monsénher Rafèu de Rabiers (grafia de verificar; fr *Messire Raphael de Rabiers*), sehnor de la Bauma e de Castèuredon, ?-1774.
*Monsénher Joan Baptista de Rabiers de La Bauma (grafia de verificar; fr *Messire Jean Baptiste de Rabiers de la Baume*), sehnor de la Bauma e de Castèuredon, ancian patge de la Madama la Daufina, 1736-1813.
*Antòni Andrieu de Rabiers de la Bauma dau Vilar (grafia de verificar; fr *Antoine André de Rabiers la Baume du Villars*), 1778-1834.
*Joan Baptista Augustin Octavi de Rabiers de la Bauma dau Vilar (grafia de verificar; fr *Jean-Baptiste Augustin Octave de Rabiers de la baume du Villars*), 1813-73.
*Pau de Rabiers de la Bauma dau Vilar (grafia de verificar; fr *Paul de Rabiers la Baume du Villars*), 1837-98.
*Glaudo Tròn, sègle XX.

## Veire tanben
* Comunas deis Aups d'Auta Provença

## Liames extèrnes

## Nòtas e referéncias
Pont de las Broishas

[250px|right|thumb|[Pont de las  o deu  a Kastrexana sus l'arriu de Cadagua; a dreta, tunèl deu camin de hèr de via estreta]]
Lo pont medievau de **Kastrexana** (basco) o de **Castrejana** (espanhòu), tanben aperat **pont de las Broishas** o **pont deu [[Cohet]]**, sus l'arriu de Cadagua, que he partida deu Camin deu Nòrd deu Pelegrinatge de Sant Jacme de Compostèla. Qu'arreliga las arribas de las comunas biscaïnas de Barakaldo e Bilbao.

## [[Istòria]] e [[arquitectura]]
La soa construccion, miada per Pedro Ortiz, mèste de la vila de Lekeitio, que dataré de la fin deu sègle XIV o deu començament deu XV. Qu'avó un ròtle hèra important dinc au sègle XIX per'mor que hasèva partida deu Camin Reiau qui arreligava Bilbao a Castelha a truvèrs de Balmaseda e de la vath de Mena. Qu'ei d'estil gotic, bastit en gres e constituit d'un solet arc. Las culadas que s'apujan suber las arribas arrocassosas de l'arriu. Lo pont que comencè de bastí's per l'arc. Los clavèus (las pèças qui forman l'arc) que i son constituits d'ua dobla arrengada de pèiras.

### [[Mitologia]] [[Bascoat|basca]]
Qu'ei aperat pont deu  per'mor mantua legenda qu'atribueish la soa construccion au Cohet eth medish. La mei anciana que conta ua joena que venè la soa amna au Cohet en escambi d'un pont qui'u servisse de passatge de cap a l'auta arriba de Cadagua on e vivèva lo son aimat. Non mancant pas qu'un clavèu entà acabà'u, la joena que se'n apeneí  e lo cant deu poth qu'espantè lo Cohet. Atau que podó sauvar la soa anma, passant lo pont en tot tornar júnher lo son aimat.

D'autas legendas qu'atribueishen la construccion aus gènis de nom . Aquestes diablotins que's situavan un darrèr l'aute  despuish la peirèra dinc au pont, en balhant las pèiras l'un a l'aute.

## Referéncias


## Ligams extèrnes
* Lo pont de Kastrexana o deu "Diable"
* Santa Agata qu'ei hestejada a Kastrexana
* Lo Govèrn que suprimirà lo passatge de nivèu dens la gara de Santa Agata
Voyager 2

**Voyager 2** es la segonda sonda dau programa estatsunidenca *[[Programa Voyager|Voyager]]*. Son mandadís aguèt luòc lo 20 d'aost de 1977. La mission permetèt d'estudiar e de fotografiar lei quatre planetas gigantas dau Sistèma Solar en 1979 e 1989. A l'ora d'ara, *Voyager 2* es encara la sonda soleta que traversèt lei sistèmas d'Uranus e de Neptun.

## Liames intèrnes

* *[[Voyager 1]]*, mission dau meteis programa.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Bertran Boisset

**Bertran(d) Boisset** (en occitan medieval: *Boysset*; Arle, entre 1350 e 1358- Arle, entre 1415 e 1416) foguèt un borgués erudit occitan de Provença, conegut per sa cronica dei fachs que se debanèron dins lo país arlatenc e per son tractat de destratge: *La sciéncia de destrar*.

## Biografia
Bertran Boisset nos es conegut a travèrs de sa cronica que evòca, a mai dei divèrses eveniments importants per son epòca, quauqueis eveniments personaus coma per exemple la naissença de seis enfants. Bertran èra un letraferit e un artesan plan presat que participava activament a la vida sociala d'Arle. Ansin nos cònta dins sas cronicas que de 1372 a 1414 la venguda del rei de França o mai lo d'Aragon a Arle, los conflictes papaus; lo passatge del fraire Vincenç Ferrièr a Arle lo 10 de febrièr de 1400, lei problèmas amb lo leon d'Arle, lei fenomèns naturals inabituals coma la nèbla, lo creis de Ròse, los eclipsis: 

:L'an M.CCC.LXXXV lo jorn permier de jonoyer, fon eclipsi de solhel, de l'ora de prima entro l'ora de mieja tersia, que si cantava la Mesa majer; et era la festa da mieou; et aytant quant duret l'eclipsi, fon nueg.

o mai las cometas:

:L'an M.CCC.I lo jorn ters de jonoyer, a l'intrar de la nueg, aparet una stela ves la partida del solhel colquant, et avie una coa longa partent de la stela, e tirava ves solelh levant; et avie de lonc la coa doas cannas, quant al semblan que hom vesie. 
:Item, lo coa avie motos raisel; et l'an M.CCCC.I, lo jorn XXI de mas, si vi de totas las oras del jorn, mas que fos l'aise clar; e si lavava lo matin tro apres que lo solelh era colqua; e dure en tro l'an M.CCCC.II, lo jorn permier d'abril.

Tanben notèt de causas ben mai trivialas coma la nòva de la naissença de fraires siameses, de pols de tres cambas o mai la venguda d'una femna sens braç: 

:L'an M.CCC.LXXXVI e lo jorn VII de juin, vi yeu Bertran Boysset una fenna, ad Avinhon, que non avie mans ni brases, ni jamais non n'ac mingua.
:Item, fasie an los pes tot com s'en sec: permieramens, lavava sos pes la un an l'autre, e los eisugava amb un drap line, aysins propriamens come si fossan mans. 
:Item, prenie una petita agulha de cordurar, e de fil, e passava lo fil per lo cas de l'agulha, e pueis cordurava aysins propriamens com an las mans, si las agues. 
:Item, prenie una filosa amb un fus, e filava noblamens an los pes. 
:Item, fasie un capelet de flos an de fil, an que liava las flos alviron dal capelet an los pes. 
:Item, jugava an dos datz, o an quatre, sus un taulier pausat en terra.

Son tractat de destrar, acompanhat de divèrsas illustracions fachas per lo quite autor, foguèt escrich en 1406.

## Referéncias
* La tèsi de Pierre Portet, *Bertrand Boysset, arpenteur arlésien de la fin du  siècle* es accessibla sus dos sits :palissy.humana.univ-nantes.fr | boysset.ifrance.com 
*  ; accessible aicí
Vladimir Dragomirov

̞**Vladimir Mikhailovich Dragomirov** (1862–Kyiv, 1920) foguèt un general ucraïnian de l'Armada Imperiala Russa.

## Biografia
Vladimir èra lo filh de Mikhail Ivanovich Dragomirov, un general plan important de l'Armada de l'empèri rus. Son fraire Abram Dragomirov tanben èra militar e mai general dins aquesta armada.

Vladimir dintrèt dins l'Armada Imperiala jove, e en 1909 was District Quartermaster dins lo districte militar de Kyiv ont ocupava lo reng de Major General. Foguèt general tsarista durant la màger part de la Primièra Guèrra Mondiala. Luchèt activament dins las regions de Galícia e de Volhynia en 1916, e i foguèt nafrat seriosament. Durant lo mes de mai de 1917, aprèp la revolucion de febrièr foguèt causit per comandar lo Front septentrional. Cinc meses mai tard Dragomirov prenguèt la succession d'Anton Denikin coma comandaire del Front sudoèst.

En seguida de la revolucion d'octobre, Dragomirov s'aliguèt amb los contrarevolucionaris e mai assumiguèt una posicion de menaire dins las fòrças anti-bolshevicas, e venguèt lo cap d'una administracion d'oposicion al movement bolshevic en novembre de 1918, mentre que collaborava activament amb Denikin dins lo conselh militar d'aqueste.

Foguèt nomenat governador militar a Kyiv en octobre de 1919. L'an seguent, quand la capitala ucraïniana tombèt jos l'avançada de l'armada polonesa desapareguèt e se pensa que moriguèt durant l'ofensiva.

## Referéncias

## Ligams extèrnes
* Biografia corteta
Imre Ungár

**Imre Ungár** (segon l'usatge ongrés: **Ungár Imre**, Budapèst, 23 de genièr de 1909 – Budapèst, 22 de novembre de 1972) foguèt un grand pianista ongrés.

## Biografia
Imre Ungár venguèt òrb quand aguèt tres ans. Del temps qu'èra encara a estudiar amb István Thomán a l'Acadèmia de musica Franz Liszt de Budapèst ganhèt la Competicion pels Joves Talents e comencèt a far de concèrts dins tota Ongria. Participèt a la II Competicion Fryderyk Chopin, ont obtenguèt la primièra plaça amb l'emigrat rus Alexander Uninsky. Pasmens, fin finala foguèt Uninsky que ganhèt lo primièr prèmi aprèp que foguèsse jogada amb una moneda al crotz o pila. 

Aprèp la Segonda Guèrra Mondiala, que passèt als Païses Basses qu'èra d'origina jusieva, Ungár tornèt a Budapest e combinèt sa carrièra musicala en contunhar de far de concèrts amb l'ensenhament a l'Acadèmia Liszt. Demest sos estudiants mai famoses, cal mençonar lo pianista polonés Tadeusz Żmudziński, que ganhèt lo primièr prèmi a la competicion Chopin de 1949.
Comtat de Los Angeles

Lo **Comtat de Los Angeles** (*Condado de Los Ángeles* en espanhòl; *Los Angeles County* en anglés) es un comtat de Califòrnia que si situa au sud de l'Estat. Sa populacion es de 10 245 672 abitants. Es la comtat mai poplada deis Estats Units, e son nombre d'abitants es superior an aqueu de 43 Estats. Son capluec es Los Angeles.
VIA Rail Canada

**VIA Rail Canada** es una societat de la Corona federala qu'assegura lo transpòrt ferroviari de personas en Canadà. Aquela societat es pas autorizada a faire lo transpòrt de marchandisa. Actualament VIA Rail esplecha 16 liasons ferroviàrias que jonhon lei grandei vilas dau país (levat Calgary) en utilizant principalament lei camins de fèrre dau Canadian Nacionau (CN). Son sèti sociau es a Montreal.
Universitat del Bio-Bio

L'Universitat del Bio-Bio es una universitat chilena publica creada en 1947, tanben coneguda coma **UBB**. 

S'estructura en 3 campus: Concepción, Los Ángeles e Chillán, ont s'impartisson distintes de titolacions.

## Campus
# Concepción
# La Castilla
# Fernando May

## Facultats
L'universitat es dividida en 6 facultats:
# Engenhaire
# Sciéncias Experimentalas
# Arquitectura
# Sciéncias de Santat e Aliments 
# Educacion e Umanitats
# Sciéncias d'Entrepresa
 
## Vejatz tanben
### Ligams intèrnes
### Referéncias

### Ligams extèrnes

* Pagina web oficiala de l'Universitat del Bio-Bio
Melquiòr Bartés

**Melquiòr Bartés** (en francés *Melchior Barthès*; Sant Ponç de Tomièiras, 11 de genièr de 1818- 18 de febrièr de 1886) foguèt un escrivan e botanista occitan del país de Sant Ponç de Tomièiras.

## Istòria
**Melquiòr Bartés** nasquèt a Sant Ponç en 1818 dins una familha borguesa de mercadièrs.
Faguèt son escolaritat al collègi de Bedarius abans de se n'anar a Montpelhièr ont estudièt la farmacia. La mòrt de son paire quand aviá pas que catòrze ans lo marquèt prigondament. Quand acabèt los estudis s'installèt a Sant Ponç e dobriguèt sa farmacia. Comencèt a escriure en occitan a l'entorn de sos vint ans, en 1838. En 1844 se maridèt amb Clarissa Semat, la sòrre de son amic Josèp. La publicacion en 1873 de son glossari botanic li valguèt de felicitacions de Frederic Mistral. En 1878 publiquèt lo primièr volum de sas *Floretas de montanha*, un recuèlh de poesias escrichas entre 1838 e 1842. Foguèt seguit d'un segond volum de poesias compausadas entre 1842 e 1870. Tre la debuta participèt a la Societat de Lengas Romanicas e publiquèt qualques òbras coma *Lo plaidejaire* dins la revista d'aquesta entitat e en 1881 venguèt Majoral del Felibritge. Èra membre de la Societat d'Orticultura e de Botanica d'Erau e mai dempuèi 1864 de la Société Botanique de France.

Moriguèt en seguida d'una malautiá longa en 1886.

## Òbras
* *Glossaire botanique de l'arrondissement de Saint-Pons* (1873)
* *Floretas de montanha*, 2 vol. (1878 e 1885)

## Bibliografia
*

## Ligams extèrnes

* Pagina personala del país de Sant Ponç
Batalha de Mantzicèrt

La **batalha de Mantzicèrt** se debanèt lo 26 d'aost de 1071. Opausèt l'armada de l'Empèri Bizantin dirigida per Roman IV a aquela dau sultanat Turc Seljoquida comandadas per Alp Arslan. Lei Bizantins foguèron desfachs e l'emperaire capturat per lei Turcs. Aquò entraïnèt una crisi de succession importanta dins l'Empèri e permetèt ai Turcs de conquistar la màger part d'Anatolia.

## Liames intèrnes

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Chancaires lanusquets

Los **chancaires lanusquets** èran subretot principalement de pastors, mas que i aviá tanben factors e autras gents que portavan chancas dens lo país. L'emplec de las chancas sembla èsser d'aumens lo sègle XVIII e s'acabèt cap a la fin deu sègle XIX, quand lo sistèma agropastoral comencèt a mermar dens las Lanas.

## Istòria de las chancas dens las Lanas
250px|left|thumb|Pastor lanusquet amb oelhas a la debuta deu sègle XX
Los testimoniatges mès ancians de l'emplec de las chancas dens las Lanas nos venon deu sègle XVIII. La manca de documents istorics fisables non permeton pas de determinar amb exactitud lor origina, que pòt vier deu nòrd d’Euròpa (a Namur per exemple s'organizan de lutas amb chancas dempuèi 1411), o alavetz i son emplegadas dens lo país dempuèi un temps mès ancian.

## Los chancaires e lo mon de l'espectacle
250px|thumb|Cartèl d'un espectacle de chancaires au Bòsc de Boulogne
Cap a la fin deu sègle XX, quauques chancaires se n'anavan deu país e fasián d'espectacles coma per exemple a l"Echassodrome" de París (França).

## Estructura de la chanca
Son compausadas de duas pèças de husta:
* la *chanca* (o tanben *escaça*) qu'ei la pèça principau
* lo *pausa pè* qu'ei fixat sus la chanca, a gaireben un mètre dau sòu
La fixacion a l'entorn de la cama ei assegurada per ua correja de cuèr.

## Referéncias

alt= Los Chancaires de Sent Pèr de Lèren.|thumb|Los Chancaires de Sent Pèr de Lèren.
Pont del Diable (omonimia)

**Pont del Diable** pòt designar:

En Occitània:
* lo pont del Diable a Sant Joan de Fòrcs.
* lo pont del Diable a Montoliu.
* lo pont del Diable a Olargues.
* lo pont del Diable a Vilamanha l'Argentièira.
* lo pont delh Diable a Tuèis.
* lo pont dau Diable a Sent Andrieu de Chalencon. 
* lo pont dau Diable a Sant Marcelin.
* lo pont de Balandras a Caors.
* véser tanben la legenda de la pochada del diable (Ferrièiras)

En Catalonha:
* lo pont del Diable, pont roman de Martorell
Dins lo País Basc:
* lo pont de las Bruèissas (Barakaldo)
Ua sason en pais bramader

**Una sason en país bramadèr** es un recaptadueir de contes (atau son dishuts prau quite autor) o puslèu de novèlas, de Rogèr Lapassada, pareishut a las edicions Per Noste a Ortès en Bearn en 1988. Dotze novèlas, en bearnés sonque, a còps umoristics, d'autes còps au contrair tristes e plenhats de melancolia, quauques-uns absurdes, d'autes mèi o mens autòbiografics. Una òbra originala, a despart dens lo paisatge de la literatura occitana.