open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vendée Globe 2012-2013

Lo **Vendée Globe 2012-2013** es la setena edicion de la corsa de vela en solitari Vendée Globe. La partença se debanèt lo 10 de novembre de 2012 dempuei Les Sables-d'Olonne. 

## Percors

thumb|right|Representacion dau percors, dei tres caps principaus e dei ponchs de contraròtle.

La partença e l'arriba dau percors se situan au larg dau pòrt de Sables-d'Olonne en Vendèa. Puei, lei participants devon laissar lei caps de Bona Esperança, Leeuwin e Hòrn a babòrd e Antartida a tribòrd. Enfin, uech ponchs de passatge obligatòris son estats fixats per l'organizacion per empachar lei navigators d'anar tròp pròche d'Antartida e limitar lo risc de collision amb un iceberg.

## Naviris e participants

Lei naviris autorizats de participar au Vendée Globe son de veliers monocòcas d'una longor situada entre 59 e 60 pès respectant lei reglas de la classa IMOCA 60 pès. Per participar, i aviá doas vias principalas de qualificacion. La premiera èra de participar e d'acabar l'edicion precedenta dau Vendée Globe, la corsa Barcelona World Race 2010-2011 o una corsa transatlantica en solitari d'un mens  miles. Dins aqueu cas, lo participant dèu utilizar lo meme naviri en qualificacion e en corsa. La segonda possibilitat èra de participar d'acabar l'edicion 2004 o 2008 dau Vendée Globe, una corsa transatlantica en solitari (Route du Rhum...) dempuei 2004 o una corsa en dobla sensa escala a l'entorn dau monde dempuei 2004. Dins aqueu cas, es possible d'utilizar de batèus diferents entre la qualificacion e la corsa. Pasmens, s'un naviri diferent es utilizat, lo navigator dèu efectuar un trajèct complementari, en solitari o en equipatge, d'au mens  miles amb lo naviri inscrich per la corsa.

De mai, fòra la qualificacion esportiva, lei participants devon tanben capitar de reünir un budjet important. Ansin, 20 navigators participèron finalament a l'edicion 2012-2013 dau Vendée Globe :

## Resultats

### Classament

### Abandon

## Nòtas e referéncias


## Ligams extèrns

* **(fr)** Site de l'organizacion oficiala dau Vendée Globe http://www.vendeeglobe.org/fr/
Plaça del Capitòli de Roma

La **plaça del Capitòli** (*Plaza del Campidoglio* en italian d'ara) se trapa sul puèg del Capitòli a Roma que s'accedís entre autre mercé al plan clinat Cordonata capitolina.

Concebuda en granda partida pel Miquèl Àngel, es considerada coma una mai bèlas plaças de Roma. Èra al mitan una celèbra estatua equèstra de Marc Aurèli, ara remplaçada per una copiá, l'original transeferida dins lo musèu pròcha. D'importants musèus, en efècte, son dins los bastiments a l'entorn de la plaça: los Musèus del Capitòli (lo « Palais Nòu », al nòrd, e lo « Palais dels conservators », al sud).

A l'èst de la plaça, fàcia à la *Cordonata capitolina*, se quilha lo *[[Palazzo Senatorio]]*, sèti de la Comuna de Roma.

## Vejatz tanben
### Articles connèxes
* Cordonata capitolina
Muhammad Rafiq Tarar

**Muhammad Rafiq Tarar** (n. 1929) jutge e òme politic foguèt president de Paquistan entre 1998 e 2001
Vladimír Špidla

**Vladimír Špidla** (n. 21 d'abril de 1951 a Praga) foguèt lo primièr ministre de la Republica Chèca entre 2002 e 2004.
Eric Hobsbawm

**Eric Hobsbawm** (9 de junh de 1917, Alexàndria - 1 d'octòbre de 2012, Londres) èra un istorian britanic. Vengut sòci dau Partit comunista de Reiaume Unit a partir de 1936, participèt fins a 1991 a la revista *Marxism Today*. Introduguèt la nocion de Sègle XIX Lòng per designar lo periòde de 1789 a 1914 caracterizat per lei conflictes entraïnats per lei cambiaments causats per la Revolucion Francesa.
La Ròca (Montgausir)

**La Rocau** (*Larroucau* en francés) qu'ei ua anciana comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus.

En 1824 qu'estoc absorbida per la comuna de Montgausir.

## Geografia

## Toponimia
Que i equivalents de La Rocau en Òut e Garona (La Rocal, comuna de Bonencontre o Nòstra Dama) e en Dordonha (La Rocal, comuna de Senta Sabina e Bòrn). Que son formacions deu segond millenari.

## Istòria

## Demografia

  
## Lòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Véser tanben
## Nòtas


## Ligams extèrnes
Nautor

La **nautor** (var. **hautor**) a de significacions que se precisan segon lo domeni en question.

## Metrologia

En metrologia (sciéncia de las mesuras):
*La **nautor** es la distància verticala entre un punt (o un objècte assimilat a un punt) e un nivèl de referéncia especificat. O encara la dimension d'un objècte, presa dins lo sens vertical.  Vejatz *[[Sistèma Internacional d'Unitats]]*.

*En altimetria e geografia, la **nautor** es nomenada « altitud » quand mesura l'altitud (h) d'un punt terrèstre al repècte d'un nivèl de referéncia (qu'es mai sovent un Ellipsoíd de referéncia o Datum). La cal pas confondre amb l'elevacion (H) d'un punt terrèstre, que se calcula dempuèi lo Geoíd (nivèl mejan de las mars) de tal biais que se trapa segon la region estudiada.

## Geometria

*La **[[nautor (geometria)|nautor]]** es un segment de drecha perpendicular que passa per un vertèx d'un poligòn, d'un cilindre o d'una piramida fins a la basa.

*La '''nautor d'un triangle''' es la drecha eissida d'un vertèx e qu'es perpendiculara al costat opausat. Exemple: Dins un triangle ABC, la nautor H eissida del vertèx A es perpendiculara al costat [BC].

## Astronomia

En astronomia, la **nautor** es l'angle que fa la direccion visada al repècte a l'orizontala; es lo complement de la distància zenitala. La nautor e l'azimut constituisson lo sistèma de coordonadas orizontalas.

## Navegacion maritima
* La **nautor** d'aiga es l'amplitud atenguda per la marèa a un instant donat; se détermina per un calcul de marèa. Aponduda a la sonda indicada sus la mapa de marina, permet de coneisser la prigondor efectiva a aquel instant (lo nivèl de referéncia de las mapas de marina - zèro de las cartas - essent aquel de las mars mai bassas). 
* La **nautor** d'un objècte recobèrt per la marèa es comptada tanben dempuèi lo zèro de las mapas e precisada sus la mapa per una chifra soslinhada.
* la **nautor** d'un punt de reperi, d'una balisa, del fogal d'un far o du taulièr d'un punt es indicada sus las mapas de marinas dempuèi lo nivèl atengut per las plenas mars de coefficient 95.

## Navegacion aeriana
* La **nautor** es la distància verticala entre un punt e lo sòl. La cal pas confondre amb l'altitud o un nivèl de vòl.
** L'altitud es la distància verticala entre un punt e lo nivèl de la mar. La nautor e l'altitud son doncas egalas al dessus de la mar.
** Lo nivèl de vòl (o FL = *Flight level*) es una superfícia isobara. Es egal a l'altitud quand la pression atmosferica es de 1013 hPa al nivèl de la mar e que la temperatura al nivèl de la mar es de 15&nbsp;°C. Es sonque dins aquela condicion e al dessus de la mar que *nautor = altitud = nivèl de vòl*.

## Musica

En musica, la **[[nautor (musica)|nautor]]** es la frequéncia d'un son musical, d'una nota de musica.

## Nòtas e referéncias
Largor

La **largor** (var. **larjor**) d’un objècte representa la seuna dimension perpendiculara a la seuna longor, o la mesura mai estrecha de la seuna fàcia. En geometria plana, la largor es la mai pichonas de las doas mesuras d'un rectangle, l'autra mesura de talha mai granda es la longor.

Lo simbòl de la largor es "l" (lo simbòl de la longor es "L").

## Metrologia
La largor es une dimension espaciala, que se pòt mesurada mejan d'unitas de longor, que son identificadas pel Sistèma Internacional d'Unitats, lo mètre e los seus multiples e divisions.

## Geometria
En geometria plana, la largor es le nom designant la mai pichona de la doas mesuras d'un rectangle, l'autra mesura de talha mai importanta es nomenada longor.

Un rectangle que possèda de mesuras de largor e longor egalas es un carrat, que la sola mesura es lo costat.
Avocat (mestièr)

En drech, l**'avocat** es un jurista que sa foncion tradicionala es de defendre los seus clients, personas fisicas o moralas, en justícia, en pledejant per far valer los lors interèsses e, mai generalament, per los representar. L'avocat fa foncion de conselh e de redactor d'actes. Lo ministèri d'avocat es de vegadas obligatòri pel drech nacional, subretot per d'assegurar los drechs de la defensa devant unas jurisdiccions.

## Istòria

Dins l'Antiquitat, en Grècia e Roma oficiavan ja de defensors, mas mai sovent, l'accusat deguèt se defendre d'esperel. Segon lo còdi de Solon, l'accusat deviá pledajar la seuna causa devant lo tribunal, amb los servicis del logograf se se sentiá incapable de produire un discors convenable. A Roma, l'emperaire Justinian substituiguèt a la profession liberala de defensaires d'un collègi public, l’« Òrdre dels Avocats ».

En França, la primièra mencion relativa als avocats figura dins un capitular de Carlesmanhe de 802. Dins lo reialme de França, Felip III redigiguèt l'ordonança del 23 d'octobre de 1274 reconeissent als avocats membres du Parlament la qualitat de còrs constituit (drech al títol de « Mèstre »), somes al secret professional e organisant lo mestièr d'avocat: d'entre la règlas se trapa l'obligacion de far jurament, de defendre una causa justa e de recebre un salar moderat (onorari maximum fixat a 30 liuras). Una partida dels avocats de l'Edat Mejana essent de clergues, portant una raube negra que demòra lo vestit d'aquela profession en França. La practica del barrèl (nomenat *ordo*) comencèt amb la fixacion del Parlament de París en 1302 e la creacion del tablèu dels avocats (lista dels individús avent lo poder de defendre a la Cort) en 1327 per Felip de Valois. Apareguèron alara las primièras règlas de deontologia. En 1344, un arrèst de reglament del parlament de París oficializèt l'estatut d'avocat que sa profession comptava 51 membres en 1340. L'Ordonança de Villers-Cotterêt en 1539 limita lo ròtle de l'avocat, l'inculpat essent privat de defensor pendent l'instruccion e a l'audiença. La Revolucion francesa afirmèt de nòu lo seu ròtle, autorisant la preséncia pendent l'instruccion (sens drech d'intervencion) e lo pledejament.

## Revenguts

Levat l'ajuda jurisdiccionala, presa en carga per l'Estat, que permet als justiciables (jos de condicions, coma las ressorsas) d'èsser assistits e/o representats en justícia gratuitament (ajuda jurisdiccionala totala) o de mendre còst (ajuda jurisdiccionala parciala), l'avocat percep d'onoraris. N'existisson tres menas: la primièra es calculada en foncion del nombre d'oras consacrada al tractament de l'afar; la segonda es calculada amb un barèma, quin que siá lo temps passat per l'afar; la tresena es calculada en foncion del resultat (per exemple, un percentatge de la soma balhada per una decision de justícia). Solide que los onoraris dels avocats son libres.

## Contenciós

En cas de contenciós entre lo client e l'avocat, es legitim de far valer lo seus drechs davant lo bastonièr de l'Òrdre.

## Referéncias

## Vejatz tanben

### Ligams extèrnes
* D'informacions complètas suls professionels del drech dins l'Union Europèa
Tona (omonimia)

* La **[[tona]]** (simbòl **t**), es una unitat de massa.
* Tona es un vilatge del parçan d'Osona (província catalana de Barcelona)
* Tona es un vilatge de la província Provincia de Santandèr (Colómbia)
Muhammad Ayub Khan

**Muhammad Ayub Khan** (n. 14 de mai de 1907 a Haripur - m. 19 d'abril de 1974 a Islamabad) foguèt un militar e òme politic paquistanés, e president de Paquistan entre 1958 e 1969.

## Referéncias
Muhammad Zia-ul-Haq

**Muhammad Zia-ul-Haq** (1924-1988) militar e òme politic, foguèt lo president de Paquistan entre 1978 e 1988.
Zulfikar Ali Bhutto

**Zulfikar Ali Bhutto** (n. 5 de genièr de 1928 - m. 4 d'abril de 1979) militar e òme politic foguèt president de Paquistan entre 1971 e 1973 e primièr ministre del país entre 1973 e 1977.
Union d'Erfurt

L**'Union d'Erfurt** (en alemand : *Erfurter Union*) èra una temptativa d'union deis estats alemands prepausada per lo rèi de Prússia Frederic Guilhèm IV. Una assemblada pertocant lei questions d'organizacions d'aquela union trabalhèt dau 20 de març au 29 d'abriu de 1850 dins la vila d'Erfurt. Pasmens, lo projècte foguèt jamai aplicat en causa de l'ostilitat d'Àustria e de seis aliats alemands. Après l'ultimatum d'Olmütz, Prussia deguèt acceptar de dissòuvre l'Union sensa condicion.
Frederic Guilhèm IV de Prussia

**Frederic Guilhèm IV de Prussia** (15 d'octòbre de 1795, Berlin - 2 de genier de 1861, Palais de Sanssouci) èra un rèi de Prussia de 1840 a sa mòrt. Son successor foguèt Guilhèm I.
Congrès de Viena

thumb|right|Traçat dei frontieras europèas après lo Congrès de Viena.

Lo **Congrès de Viena** èra una conferéncia diplomatica deis estats europèus se debanant a Viena dau 1 de novembre de 1814 au 9 de junh de 1815. L'objectiu principau de la conferéncia èra de traçar lei frontieras d'Euròpa après la desfacha de Napoleon I e de crear un sistèma d'alianças capable de blocar leis aspiracions popularas, especialament lo movement revolucionari francés.
Confederacion Germanica

La **Confederacion Germanica** èra una federacion d'estats alemands qu'existiá de 1815 a 1866. Plaçada sota la presidéncia de l'Empèri austrian, venguèt rapidàment un luòc d'afrontament diplomatic entre Àustria e Prússia.
Conferéncia d'Olmütz

La **Conferéncia d'Olmütz** (o tanben **Tractat d'Olmütz** o **Umiliacion d'Olmütz**) èra una conferéncia diplomatica se debanant lo 29 de novembre de 1850 entre Àustria, Prússia e Russia. Marquèt la fin dau conflicte diplomatic deis annadas 1849-1850 entre Àustria e Prússia. Lei Prussians deguèron acceptar totei lei condicions austrianas, especialament la disparicion de l'Union d'Erfurt e l'evacuacion de l'estat d'Èssa Cassel, sota la menaça d'una invasion menada per leis Austrians e seis aliats alemands.
Junker

Un **junker** èra un noble proprietari terren de Prússia o d'Alemanha Orientala. Èra tanben un grade de la taula dei Rengs dins l'Empèri Rus.
Batalha de Waterloo

La **batalha de Waterloo** se debanèt lo 18 de junh de 1815, en Belgica, a vint quilomètres al nòrd de Brussèlas dins l'actuala província del Brabant Valon, entre l'armada francesa drigida per l'emperaire  Napoleon Ièr e l'armada aliada d'una coalicion d'estats europèus (Reialme Unit, Prússia, Païses Basses, Hannover, Brunswick e Nassau) dirigida per lo duc de Wellington. S'acabèt per un succès decisiu dels Coalizats que va entraïnar l'afondrament de l'armada principala de França e la segonda abdicacion de Napoleon I.
Batalha de Custoza (1848)

La **batalha de Custoza** se debanèt dau 24 au 25 de julhèt de 1848 durant la premiera guèrra d'indepéndencia italiana entre lei fòrças de l'Empèri d'Àustria e aquelei dau Reiaume de Sardenha. S'acabèt per una victòria austriana que permetèt a Viena de reconquistar sei possessions dins lo nòrd d'Itàlia.
Klemens von Metternich

**Klemens Wenzel von Metternich** (15 de mai de 1773 - 11 de junh de 1859) èra un diplomat e un òme politic austrian. Aguèt un ròtle primordiau dins la lucha còntra Napoleon I, dins lo debanament dau Congrès de Viena e dins lo mantenement de l'equilibri europèu fins a 1848.
Bismarck (cuirassat)

thumb|right|Lo ''Bismarck'' en 1940 dins lo pòrt d'Hamborg.

Lo ***Bismarck*** èra un cuirassat alemand de la Segonda Guèrra Mondiala bastit de 1936 a 1940 e nomat en l'onor dau cancelier Otto von Bismarck (1815-1898). Floron de la *[[Kriegsmarine]]*, èra dotat d'una importanta poissança de fuòc e de blindatges fòrça espés. Aquò li permetiá de rivalizar amb lei naviris mai importants de la *[[Royal Navy]]*. Pasmens, foguèt destruch lo 27 de mai 1941 durant sa premiera mission importanta còntra lei Britanics.

## Liames intèrnes

* Batalha de l'Estrech de Danemarc

## Bibliografia

* Ludovic Kennedy, *La poursuite et la mise à mort du Bismarck*, París, Fayard, 1975, 296 p.

## Nòtas e referéncias
Guèrra d'Indepéndencia de Grècia

La **Guèrra d'Indepéndencia de Grècia** es un conflicte que si denaèt dau 1821 au 1830 entre l'Empèri Otoman e una insureccion grèga ajudada per una coalicion d'estats europèus formada dau Reialme Unit, de França e de Russia. S'acabèt per una victòria grèga e la formacion d'un reiaume grèc independent dirigit per Oton I.

La guèrra comencèt lo 25 de març dau 1821 emb una revòuta de crestians ortodòxs grècs còntra la dominacion otomana. L'insureccion foguèt mau reprimida e lu Grècs posquèron proclamar la formacion d'un Estat grèc independent lo 1 de genier dau 1822. Pi, dau 1822 au 1824, ajudats per la communautat grèga europèa e per una partida de l'elèit grèc de Constantinòble, lu Grècs ganhèron una tièra de batalhas còntra li fòrças otomani. En revènge, mau capitèron de trobar un sostèn auprès dei poissanças europèï. La rason principala d'aquela manca d'ajuda èra la volontat austriana de mantenir lu equilibris politics dau continent e d'empachar una poissança d'aprofichar lo declin otoman.

En lo 1824, lu Otomans aprofichèron la division dei Grècs, fragilizats per de rivalitats entre faccions diferenti per cridar a l'ajuda lo sieu vassau egipcian Muhammad Ali. L'arribada dei tropas egipciani permetèt ai Turcs de tornar conquistar una partida dei posicions perdudi, mas entraïnèt finda una multiplicacion dei chaples. Aquela situacion permetèt donc una intervencion de Russia, poissança protectritz dei crestians ortodòxs. Entraïnèt egalament una reaccion britanica car lo Reaiume Unit voliá limitar lu progrès rus dins la region. Enfin, França mandèt tanben un còrs expedicionari en Mediterranèa Orientala per marcar la sieua preséncia. D'efiech, per lo sieu govèrn, lu Grècs èran de liberaus mentre que lo govèrn francés de la Restauracion èra un país actiu de la Santa Aliança. Pasmens, aquela guèrra èra l'occasion de protegir de populacions crestiani còntra l'opression d'un estat musulman e de rompre l'isolament diplomatic de França.

En lo 1827, França, Anglatèrra e Russia decidèron d'organizar una demonstracion militara per maucorar la contuniacion de la guèrra per l'Empèri Otoman. Li flòtas turca e egipciana foguèron anientadi a Navarin per lu aliats e d'operacions terrèstri foguèron organizadi per França e Russia. Russia aprofichèt la situacion per declarar una guèrra dubèrta e annexar divèrsei territòris (Bessaràbia, Georgia, sud d'Armenia) au tractat d'Andrinòple. Li intervencions francesa e russa entraïnèron la fin de la guèrra en Grècia. Una conferéncia organizada a Londres en 1830 confirmèt l'indepéndencia de Grècia que foguèt acceptada per Àustria e Prússia. Totalament isolat, l'Empèri Otoman deguèt finalament l'acceptar en 1832 au tractat de Constantinòble.

## Ligams intèrnes

* Empèri Otoman.

## Bibliografia

* **[[francés|(fr)]]** Joëlle Dalègre, *Grecs et Ottomans 1453-1923 : de la chute de Constantinople à la disparition de l'Empire ottoman*, París, L'Harmattan, 2002, 264 p.

## Nòtas e referéncias
Sètge de Constantinòble

**Sètge de Constantinòble** pòu designar : 

* Sètge de Constantinòble (626): sètge de la vila per lu Avars, lu Eslaus e lu Sassanidas.
* Sètge de Constantinòble (674-678): prumier sètge per lu Arabis.
* Sètge de Constantinòble (717-718): segond sètge per lu Arabis.
* Sètge de Constantinòble (813): sètge bulgar dirigit per Krom.
* Sètge de Constantinòble (821-823): sètge dirigit per Tòmas l'Eslau.
* Sètge de Constantinòble (860): prumier sètge per lu Rus.
* Sètge de Constantinòble (907): segond sètge per lu Rus.
* Sètge de Constantinòble (941): tresen sètge per lu Rus.
* Sètge de Constantinòble (1047): sètge per Leon Tornikios.
* Sètge de Constantinòble (1203): prumier sètge durant la Quatrena Crosada.
* Sètge de Constantinòble (1204): sètge decisiu per lu Crosats.
* Sètge de Constantinòble (1235): sètge per lu Bulgars e lu Niceans.
* Sètge de Constantinòble (1260): sètge per lu Niceans.
* Sètge de Constantinòble (1391-1392): prumier sètge per lu Otomans.
* Sètge de Constantinòble (1394-1402): segond sètge per lu Otomans.
* Sètge de Constantinòble (1422): tresen sètge per lu Otomans.
* Sètge de Constantinòble (1453): quatren sètge per lu Otomans.
Sètge de Constantinòble (626)

thumb|250px|Illustracion de la Cronica de Constantin Manassés del sètge de Constantinòble 

Lo **sètge de Constantinòble (626)** se debanèt en 626 entre l'Empèri Bizantin e una coalicion formada d'Avars, d'Eslaus e de Sassanidas. La coalicion capitèt d'amassar unei desenaus de milièrs d'òmes per atacar una garnison de  soudats. Pasmens, lo patriarcat de la capitala bizantina cridèt la populacion de luchar còntra una invasion pagana permetent de motivar lu abitants dins l'idèa de resistir e d'ajudar lu soudats. Lu assauts còntra lu barris mau capitèron e lu asalhidors deguèron se retirar après la destruccion dei flòtas avara e pèrsa per lu Bizantins.
Frederic II de Prússia

**Frederic II de Prússia** (24 de genier de 1712, Berlin - 17 d'aost de 1786, Potsdam), tanben dich **Frederic lo Grand**, èra un rèi de Prússia que reinèt de 1740 a 1786.
Jornadas de Junh

Lei **Jornadas de Junh** son un movement de revòuta armada de la populacion parisenca còntra la decision dau govèrn francés de sarrar leis Obredors Nacionaus. L'armada foguèt mandada per reprimir la revòuta e de combats se debanèron dins París dau 22 au 26 de junh de 1848. S'acabèron per una repression saunosa dei revòutats. Aqueleis jornadas marquèron una rompedura prefonda entre la classa obriera e lo poder de la Segonda Republica que va favorizar l'eleccion de Napoleon III.
Lista dels primièrs ministres de Bahamas

[thumb|250px|Bandièra del primièr ministre de [Bahamas.]]
Lo primièr ministre es lo cap de govèrn de las Bahamas, e representa lo partit qua possedís la majoritat en lo parlament. Aquesta es la lista dels  primièrs ministres de Bahamas aprèp 1955, fins a uèi.

## Primièrs ministres abans l'independéncia (1955 fins a 1973)

## Primièrs ministres aprèp l'independéncia (1973 fins a uèi)
Guilhèm Ier d'Alemanha

thumb|Guilhèm Ier d'Alemanha (1884)
**Guilhèm Ier d'Alemanha** (22 de març de 1797, Berlin – 9 de març de 1888, Berlin) èra un rèi de Prússia que reinèt de 1861 a 1888 e lo premier emperaire alemand de 1871 a 1888. Sa politica foguèt fòrtament associada ambé l'accion d'Otto von Bismarck que venguèt son cap de govèrn a partir de 1862.
Frederic III d'Alemanha

**Frederic III d'Alemanha** (18 d'octòbre de 1831, Postdam - 15 de junh de 1888, Postdam) èra un emperaire alemand e un rèi de Prússia. Fòrça malaut, reinèt solament tres mes dau 8 de març au 15 de junh de 1888.
Guilhèm II d'Alemanha

**Guilhèm II d'Alemanha** (27 de genier de 1859, Berlin – 4 de junh de 1941, Doorn) èra lo tresen darrier emperaire alemand e lo noven rèi de Prússia de 1888 a 1918.
Helmuth von Moltke

**Helmuth Karl Bernhard** (26 d'octòbre de 1800, Parchim - 24 d'abriu de 1891, Berlin), còmte von Moltke; èra un generau prussian puei alemand. Amb Otto von Bismarck e Albrecht von Roon, foguèt un deis artesans principaus de l'unificacion d'Alemanha.
Enric de Marcy

**Enric de Marcy** (vèrs 1136 - 1 de genier de 1189) èra un prelat francés que venguèt cardinau d'Albano en 1179 e legat dau papa en 1181. Participèt sensa succès ai premierei temptativas papalas de repression dau catarisme a la fin dau sègle XII.
Consolament

Lo **consolament** èra l'unic batejament de la religion catara e permetiá lo sauvament de l'arma dau cresent. Deviá èstre donat a un individú capable de comprendre sa significacion. Es a dire que leis enfants n'èran excluchs e que lei soudats bleçats e inconscients o ja mòrts podián tanben pas lo recebre. Dins lei fachs, i aviá dos tipes de consolament de valor egala. Lo premier èra aqueu donat ai personas qu'intravan dins una communautat catara. Devián alora respectar una tièra d'obligacions basada sus la Bibliá. Lo segond consolament èra aqueu donat ai personas a l'agonia. Enfin, durant lo debanament de la Crosada deis Albigés, apareguèt una modificacion dicha *convenença* permetent de donar lo consolament a un soudat inconscient mai pas encara mòrt. Necessitava un acòrd realizat avans lo combat entre lo combatent e un cresent catar capable d'administrar lo batejament.
De heresi catharorum in Lombardia

***De heresi catharorum in Lombardia*** (en occitan *L'eresia dei Catars en Lombàrdia*) es un obratge anonim en latin depintant lo desvolopament de la Glèisa Catara en Lombàrdia. Es una fònt importanta per l'estudi dei Catars.
Tractatus de hereticis

***De Tractatus de hereticis*** (en occitan *Tractat sus leis eretics*) es un document en latin attribuit a l'inquisitor dominican Ansèume d'Alexàndria que depinta la Glèisa Catara. Es un document important per l'estudi dei Catars.
Albrecht von Roon

thumb|right|Retrach d'Albrecht von Roon.

**Albrecht Theodor Emil von Roon** (30 d'abriu de 1803 – 23 de febrier de 1879) èra un generau e un òme politic prussian. Amb Otto von Bismarck e lo generau Helmuth von Moltke, foguèt un deis artesans principaus de l'unificacion d'Alemanha.
Uc d'Alfaro

**Uc d'Alfaro** (var. **Ugues**, **d'Alfar**: en catalan: *Huc d'Alfaro*; en aragonés: *Hugo d'Alfaro*; en francés: *Hugues d'Alfaro* o *Hugo d'Alfar*; en castelhan: *Hugo de Alfaro*) èra un cavalièr e capitani de mercenaris puèi comandant e senescal d'Agenés d'origina navarresa o aragonesa, al servici dels comtes de Tolosa. Se maridèt amb Guilhemeta de Tolosa, filha bastarda de Ramon VI de Tolosa e sorrastra de Ramon VII. Participèt activament a la Crosada dels Albigeses, notadament al Sètge de Pena.

Es lo paire de Ramon d'Alfaro, un dels responsables del chaple d'Avinhonet.

## Nòtas e referéncias
### Nòtas


### Referéncias


## Veire tanben
Roard III de Donges

**Roard III de Donges** (vèrs 1175 - après 1219) èra un vescomte de Donges. Participèt a la Crosada deis Albigés dins l'òst francés.

## Liames intèrnes

* Crosada deis Albigés.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Gregòri IX

**Gregòri IX** (vèrs 1145 - 22 d'aost de 1241), nascut ***Ugolino di Conti***, èra un papa que reinèt de 1227 a 1241. Son pontificat foguèt marcat per lo reglament de la Crosada deis Albigés, un trabalh important de codificacions e de conflictes regulars ambé l'emperaire dau Sant Empèri Roman Germanic e lei rèis de França o d'Anglatèrra.
Gangnam Style

**Gangnam style** (en corean: 강남 스타일) es una cançon d'un cantaire corean, Psy, que foguèt lançada lo 15 de julh de 2012. Aquela musica de grafi K-pop agut 900 milions de vistas sus Youtube dempuèi sa publicament. Tira son nom del quartièr de Seol, Gangnam.

## Vejatz tanben
* PSY
* PSY 6 (Six Rules), Part 1.

## Liames extèrnes

* PSY - GANGNAM STYLE (강남스타일) M/V - YouTube.
Selçuk

**Selçuk**, ancianament **Ayasoluk** (dau grèc Άγιος Θεολόγος, *Sant Teològ*) qu'ei ua vila, de Turquia. Es situada a 1 km au nòrdèst de l'antica ciutat grèga d'Efès.
Muş

**Muş,** en Armèni Մուշ *Mosh*, qu'ei ua vila de Turquia. 

## Istòria
Avant lo genocidi armèni, Muş èra una vila poblats majoritàriament per d'armènis. Mosh (Sanjak de). Aquesta  vila consèrva encara son nom armèni ancian; es bastida au pè daus monts dau *Taurus*, sus un pueg situat entre los dus afluents de *Meghrakèd* (Karasu); domina la granda e vasta plana dau medish nom, e es environada de vinhas que produsen un vin pauc alcoolizat. La plana de Mosh, segon los estudis geologics hèits per l’engenhaire R. Ferrari, èra ancianament un lac en comunicacion dab lo de Van. – Karasu e Murad Su reunits ensems a 10 quilomètras a capvath de Mosh, s’obrent un lheit per miei das montanhas. Se dens la plana, colan quasi insensiblament, lors cors vad rapid au delai de l’ola de la plana de Mosh. – A 6 h. de de la vila, se ved lo famós mostèir armèni de *Sorp-Garabet*, fondat per Sant Gregòri l’Illuminaire.

Produits: blat, òrdi, coton, vins, tabacs, legums, oelhas e divèrsas bèstias de perissa, hruts dens las montanhas de *Taurus*, mèu e cera jauna.

Exportacion: tobacs, pèths non preparadas, vins, divèrsas perissas, cassenòlas, *kitré* (resinós)

Importacion: sucre, tè, cafè, manufacturas anglesas e francesas, hèr e acèir de Russia.

Comèrci locau dab Erzerum e Bitlis

Edificis: 5 glèisas armènias, una armenocatolica, un temple evangelic, quauquas mosquetas dab *medrese* annexats. Dens lo vesinatge de la vila se tròban cinc mostèirs celèbres, daus quaus: Sorp Garabet (St Charles), e Sorp Arakialk (Sts Apòstols).
İscehisar

**İscehisar** qu'ei ua vila de Turquia. Es estada identificada dab la ciutat anciana de **Docimèu** (en grèc
Eneïda

[thumb|right|250px|Virgili escrivent l’''Eneïda'' entre [Clio e Melpomèna, mosaïca del Musèu Nacional del Bardo, Tunis]]

L***'Eneïda*** (en latin *Aeneis*), es una òbra escrita per Virgili entre 29 ab. C. e sa mòrt en 19 ab. C., qu'es generalament considerada coma lo poèma epic central de la literatura latina, e vista coma una de las òbras màgers de la literatura al mond.

Ofrir a Roma una epopèia nacionala capabla de rivalizar en prestigi amb l'Iliada e l’Odissèa, foguèt lo primièr desfís que Virgili èra de capitar en escrivent l’Eneïda pendent los onze darrièrs ans de sa vida. Capitèt, perque, l'òbra venent d'èsser publicada, son autor foguèt reconegut coma un alter Homerus, lo sol capable de disputar a Omèr sa preeminéncia al Parnàs.
 
Virgili amaguèt pas son ambicion. Al nivèl arquitectural pus visible (perque l’Eneïda a al meteis temps mai d'una « geometrias »), lo poèma se compausa d’una Odissèa (cants I a VI : las erranças d’Enèu, rescapat de Tròia, per aténher lo Lavinium) seguida d’una Iliada (cants VII a XII : la guèrra menada per Enèu per s’establir al Lavinium).
 
Mas l’emulacion amb Omèr se manifèsta subretot pel nombre considerable de las imitacions textualas, que los critics s'afanèron lèu a ne far la lista, a vegada amb intencion maligna, e per acusar Virgili de plagiat. Aquel meteis repliquèt que seriá pus facil de desraubar sa maçuga a Ercules que de manlevar un vèrs a Omèr. E de fach, l’imitacion de Virgili totjorn obeís a una intencion precisa e seguís un projècte qu'aparten al lector de descobrir a travèrs l’escart, a vegadas minim, que la separa de son modèl, Omèr o un dels nombroses autres escrivans, grècs o latins, als que Virgili se mesura tot en lor rendent omenatge.
 
Lo segond desfís consistissiá a filtrar l’actualitat de Roma al prisma de la legenda. Dos fils s’entrelaçan totjorn per formar la trama de l’Eneïda, lo de las originas troianas de Roma e lo de la Roma d'August. Mai d’un millenari separa aqueles dos fils. Per sautar un tal abisme temporal, e anullar dins aquel biais lo temps, lo poèta, en mai de l’usatge sistematic que fa de l’allegoria, tanben recorrís a la profecia, e fins a, en plen mitan de l’òbra, descendre al infèrns per n'entornar una vision panoramica, sub specie aeternitatis, de la grandor romana vista coma devent encara devenir.
 
Calguèt mostrar cossí, a partir de gaireben res, Roma s’aucèt fins a l’empèri del monde; calguèt far ressortir lo dessenh providencial que condusiá aquela pujada irresistibla; subretot, calguèt mostrar cossí, amb la persona sagrada d’August, l’Istòria venguèt trobar son acabament e son coronament dins una patz e un benastre universals. Es almens çò qu'August esperava, o puslèu çò qu’exigissiá.

## Nòtas


## Vejatz tanben

* Virgili
* August
* Iliada
* Odissèa

## Ligams extèrnes
Territòri catalan liure

thumb|«La bandièra estelada, simbòl dels desirs sobeiranistas del pòble de Catalonha».
Lo **territòri catalan liure** o **territòri catalan desliurat** es l'ensems de las comunas e comarcas que sos elegits an votada una resolucion demandant al Parlament de Catalonha de bastir un estat sobiran catalan. Las resolucions precisan que d'un biais provisòri s'aplica la legislacion espanhòla.

A la fin de decembre de 2012, 188 municipis e 5 conselhs comarcals se son declarats territòri catalan liure, çò que representa 10% de la populacion de Catalonha.

=Municipis e comarcas declarats=
thumb|center|550px|Mapa dels municipis (blau escur) e las comarcas (blau clar) catalanas que se son declarats territòri catalan liure.

= Véder tanben =
* Independentisme catalan
* Assemblada Nacionala Catalana
* Associacion de Municipis per l'independéncia
* Consultacions sur l'independéncia de Catalonha
* Manifestacion "Catalonha, nau estat d'Euròpa"

## Nòtas e referéncias
Morau

Lo **morau** (en morau : *moravščina*) es lo nom de còps donat a las varietats del chèc parladas en Moràvia, una region istorica en Republica Chèca. Al recensament chèc de 2011, 108&nbsp;469 personas declarèron lo morau per lenga mairala. Coma lo biarnés, lo morau presenta pas cap d'unitat e se compausa de parlars que sas termièras correspondon pas amb las termièras istoricas o presentas de Moràvia.

## Referéncias
Agatha Barbara

**Agatha Barbara** (1923-2002) professora e femna politica foguèt presidenta de Malta, entre 1982 e 1987.
Flags of the World

**Flags of the World** (*bandièras del mond*) es una associacion informala de la tòca non lucrativa dedicada a l'estudi de las bandièras. Creada en 1993 per Giuseppe Bottasini, foguèt a la debuta una lista de discussion per corrièr electronic sus las bandièras, en lenga anglesa. Dempuèi la fin de 1994, la informacions de la lista de discussion son compilada dins una enciclopèdia sus Internet, tanben nomenada *Flags of the World* (ISSN 1712-9842). Lo bailejament de la lista de discussion e de l'enciclopèdia es assegurat per una còla de volontaris.

## Referéncias

## Ligams extèrnes
* Pagina oficiala principala
* Grop de discussion sus Yahoo! Groups
* Grop de discussion sus Facebook
Vexil'Òc

La revista **Vexil’Òc** (ISSN 2117-9166), es una revista occitana de vexillologia en linha, creada en 1997 per Joan Francés Blanc. Dempuèi 2000 a un ritme de parucion annadièr.

Lo numèro 4 consacrat a la Val d'Aran agèt un resson fòrt que l'article principal èra bilingüe occitan-catalan.

## Ligams extèrnes
* Lo site de la revista
* Lo site original de la revista (pas mai actualizat)

## Referéncias
Chasteu de Montberol

La construccion dau prumier **[[chasteu]] de [[Montberol]]**, dins lo País d'Òrta e Tardoira, en Charanta Occitana, remonta au segle XI. Son primitiu donjon rectangular fuguet rasat sos Charles VII. 

Lo chasteu actuau, tanben conegut coma lo **Chasteu Vielh**, fuguet bastit vers 1480, pauc aprep la Guerra de Cent Ans, sos l'autoritat de Marjarida de Rohan, comtessa d'Engoleime. Fuguet construch emb de las peiras de l'anciana fortalesa feudala e integrat dins la ciutat enrodada de barris. Subsistís la torrela poligonala, que conten un eschalier en espirala. Las doas chaminèias pintadas, situadas dins la prumiera feniera, datan dau segle XVII. Venguet  en 1985.

## Galariá

Fichièr:Montbron castle1.JPG|Vista dau chasteu
Fichièr:Montbron castle2.JPG|La tor poligonala
File:Montbron castle3.JPG|
File:Montbron vieux château (10).JPG|
File:Montbron vieux château (14).JPG|
File:Montbron vieux château (17).JPG|
File:Montbron vieux château (8).JPG|
File:Épi de faîtage Montbron château.JPG|
Estats Confederats d'America

thumb|right|Extension teorica deis Estats confederats d'America en 1861.

Leis **Estats Confederats d'America** èran un estat independent format per leis Estats estatsunidencs que faguèron secession de 1861 a 1865. Existiguèt de 1861 a 1865 e foguèt finalament tornarmai integrat dins leis Estats Units d'America a la fin de la Guèrra Civila Americana.
Leonid Kravchuk

**Leonid Kravchuk** (10 de genièr de 1934 – 10 de mai de 2022) foguèt òme politic ucraïnian. Foguèt lo primièr president d'Ucraïna après la dissolucion de l’URSS. 

## Biografia
Kravchuk nasquèt a Velyky Jytyn (província de Rivne), qu’èra d’aquel temps part de Polonha, mas foguèt annexat a Ucraïna après la Segonda Guèrra Mondiala. Jonhèt lo Partit Comunista d'Ucraïna en 1958 e pujèt rapidament los escalons dins lo partit (mai que mai dins la seccion d'Agricultura e Propaganda). Arribèt a èsser membre del Politburo ucrainian en 1989 e President de la Verkhovna Rada (parlament) en 1990. Amb l’aflaquiment de la Union Sovietica, Kravchuk venguèt de fach president d’Ucraïna. Daissèt lo Partit Comunista de l’Union Sovietica en agost de 1991, e comencèt a sosténer la causa independentista ucrainiana. 

Lo sieu supòrt total a l’independéncia arribèt après lo còp d’estat manquat contra Mikhaïl Gorbachov en agost de 1991. Qualques meses mai tard, a las eleccions presidencialas ucrainianas de 1991 foguèt lo primièr president d’Ucraïna eligit democraticament. Kravchuk Se presentèt tornarmai a las eleccions presidencialas ucrainesas de 1994, mas foguèt batut per lo sieu ancian Primièr Ministre Leonid Kuchma.
Batalha d'Abensberg

La **batalha d'Abensberg** foguèt una batalha dei guèrras napoleonencas que se debanèt lo 20 d'abriu de 1809 entre una aliança formada de França, Bavièra e Wurtemberg e l'Empèri Austrian. Per aquò, Napoleon I concentrèt sei fòrças au sud de Danubi lo 19. L'endeman, lei Francés ataquèron en direccion de Freising e de Tengen. Leis Austrians perdiguèron entre sept e uech mil òmes e deguèron finalament se replegar sus una linha Pfaffenhausen-Rottenborg-Alzhausen. Lei pèrdas aliadas se situèron entre mil e tres mil òmes.
Batalha d'Albuera

La **batalha d'Albuera** foguèt una batalha dei guèrras napoleonencas que se debanèt lo 16 de mai de 1811. Opausèt França e lo Grand Ducat de Varsòvia d'un caire a Espanha, Reiaume Unit e Portugal d'autre caire. Leis Anglés capitèron d'arrestar una ofensiva francesa per desgatjar Badajoz. Pasmens, leis Anglés deguèron finalament lo sètge d'aquela vila après una segonda ataca francesa.
Batalha d'Allenstein

La **batalha d'Allenstein** foguèt una batalha dei guèrras napoleonencas que se debanèt lo 3 de febrièr de 1807. Opausèt l'armada francesa comandada per Napoleon I a l'armada russa dirigida per Benningsen. Aqueu darrier teniá l'avantatge de conóisser lo plan francés gràcias a son intercepcion per de cavaliers. Poguèt donc resistir ais assauts francés e quitar lo prat batalhier sensa pèrdas importantas.
Sètge d'Almeida (1810)

Lo **Sètge d'Almeida** foguèt una batalha dei guèrras napoleonencas que se debanèt entre lo 25 de julhèt e lo 27 d'aost de 1810. Opausèt una armada francesa comandada per Ney a una garnison angloporteguesa dirigida per Cox. La màger part de la vila foguèt destrucha per un bombardament francés lo 26 d'aost qu'entraïnèt l'explosion d'un degaus de municions causant la rediccion dau rèsta dei defensors.
Batalha d'Amstetten

La **Batalha d'Amstetten** foguèt una batalha dei guèrras napoleonencas que se debanèt lo 5 d'octòbre de 1805. Opausèt França d'un caire a Russia e Àustria d'autre caire. Lei soudats rus e austrians opausèron una resisténcia acarnada ai tropas francesas mai deguèron finalament se retirar dau prat batalhier. A la fin dau combat, lei pèrdas francesas èran d'aperaquí un milièr d'òmes còntra dos mil per lei coalizats.
Segonda batalha deis Arapiles

La **Segonda batalha deis Arapiles** foguèt una batalha dei guèrras napoleonencas que se debanèt lo 13 de novembre de 1812. Après la desfacha de la premiera batalha deis Arapiles lo 22 d'octòbre de 1812, Napoleon I ordonèt ai fòrças francesas d'organizar una còntra-ofensiva còntra lei fòrças britanica e portuguesa presentas dins leis Arapiles. Pus nombrós, lei Francés mau capitèron d'anientar Wellington en causa d'una chavana que bloquèt lei movements francés.
Batalha d'Astorga

La **batalha d'Astorga** foguèt una batalha dei guèrras napoleonencas que se debanèt lo 2 de genier de 1809. Opausèt una fòrça francesa dirigida per Soult a un còrs anglés cargat d'alentir la perseguida francesa après la revirada dau desbarcament britanic de La Coronha.
Batalha d'Anklam

La **batalha d'Anklam** foguèt una batalha dei guèrras napoleonencas que se debanèt lo 16 d'abriu de 1807. Opausèt França a Suècia e s'acabèt per una victòria francesa sus la garnison de Stralsund.
Batalha d'Auerstadt

La **batalha d'Auerstadt** foguèt una batalha dei guèrras napoleonencas que se debanèt lo 14 d'octòbre de 1806 simultanèament a la batalha d'Iena. Opausèt una armada francesa de  òmes dirigida per Davout a una armada prussiana de  òmes comandada per lo rèi Frederic Guilhèm III de Prússia e lo generau Brunswick. Leis assauts prussians foguèron blocats puei replegats per lei Francés. La perseguida e la retirada dau prat batalhier s'acabèron en desastre per lei Prussians.
Batalha d'Austerlitz

La **batalha d'Austerlitz** foguèt una batalha dei guèrras napoloeonencas que se debanèt lo 2 de decembre de 1805. Opausèt una armada francesa de  òmes dirigidas per Napoleon I a una armada coalizada russa e austriana de . S'acabèt per una victòria resclantissenta dei Francés que perdiguèron  òmes còntra mai de  e entraïnèt la signatura d'un armistici entre París e Viena lo 4 de decembre.
Premiera batalha deis Arapiles

La **premiera batalha deis Arapiles** foguèt una batalha dei guèrras napoleonencas que se debanèt lo 22 de julhèt de 1812. Opausèt leis armadas britanicas e portuguesas de Wellington d'un caire e l'armada francesa dirigida per Marmont d'autra part. S'acabèt per una desfacha francesa importanta ambé la pèrda de tretze mil òmes còntra sièis mil per lei coalizats. En consequéncia, lei Francés deguèron se retirar vèrs Madrid e abandonar lo sud d'Espanha.
Alexandru Averescu

**Alexandru Averescu** (n. 3 d'abril de 1859 - m. 2 d'octobre de 1938) foguèt primièr ministre de Romania en 3 ocasions: febrier a març de 1918, entre març de 1920 e decembre de 1921, e entre març de 1926 e junh de 1927.
Alexandru Marghiloman

**Alexandru Marghiloman**, òme politic (1854-1925) foguèt primièr ministre de Romania entre lo 15 de març e lo 24 d'octobre de 1918
Valentín Gómez Farías

**José María Valentín Gómez Farías** (n. lo 14 de febrièr de 1781 a Guadalajara, Jalisco; m. lo 5 de julhet de 1858 a la Ciutat de Mexic) foguèt president de Mexic en divèrsas escasenças pendent los decènnis de 1830 e 1840, intercalant-s'amb Antonio López de Santa Anna. 

Lo primièr govèrn de Santa Anna de 1833 a 1836 foguèt una victòria temporala dels liberales mexicanes. Pendent lo sieu primièr mandat, totun, portava solament lo títol, mas exercissiá pas gaire la carga, e lo govèrn se trobava en mans del vice-president Valentín Gómez Farías, mentre lo president residissiá a la siá finca a Veracruz. 

Per'mor de prevenir los còps d'Estats e limitar l'influéncia de l'armada, pendent la siá administracion, Gómez Farías ne redusiguèt lo nombre de soldats, e aboliguèt los privilègis qu'exclusián los militars dels jutjaments civils. Los atacs al Glèisa Catolica Romana s'agravèron. En seguir los modèls de reforma dels monarcas de l'ostal dels Borbons pendent l'epòca coloniala, Gómez Farías provèt de limitar lo poder politic e economic de la Glèisa Catolica. Al començament, aconselhèt lo clergat de limitar lo contengut de lors sermons a tèmas religioses e a n'exclure los comentaris politics. Aquela òrdre provoquèt pas cap de reaccion dels conservadores, que causa los sieus conselhièrs principals pressionèron per el lo Congrès per aprovar una sèria de leis anticlericalas. La primièra èra secularizar l'educacion mexicana. L'Universitat de Mexic, la majoritat dels professors que n'èran de sacerdòts, foguèt barrada e reorganizada. Posteriorament, Gómez Farías organizèt d'escòlas laicas, las qu'educarián a una generacion de liberales futurs, coma Benito Juárez e Melchor Ocampo.

## Referéncias
Empèri Mède

[thumb|right|Empèris principaus d'[Orient Mejan vèrs 600 avC.]]

L**'[[Empèri]] Mède** o **Mèdia** èra un estat antic situat magerament sus lo plan iranian. Existiguèt de 678 a 549 abC.

Lo gentilici es **mède, mèda**.
John Talbot

**John Talbot**, 1èr Comte de Shrewsbury e 1èr Comte de Waterford (1384/1387 Blakemere, Shropshire - 17 de Julhet 1453 Castilhon) coneishut coma lo *Bon rei Talabòt*, èra un comandant militar anglés pendant la Guèrra de Cent Ans.
Mièg de mesclada (rugbi de XV)

Al rugbi de XV, lo **mièg de mesclada** (numèro 9) es un dels quinze pòstes abituals d'une equipa. Amb lo mièg de dubertura, es un dels dos jogaires composant la cadena, que liga los avents amb los tres quarts. 

Plan souvent es lo mai pichon jogaire de la còla, sas primièras qualitats son l'intelligéncia tactica, l'engana, l'agilitat e la vivacitat. Paradoxalament al seu gabarit capitaneja fòrça fanas del jòc d'estrategia dels avants que son fórça mai massisses qu'aquel perqu'es fàcia al jòc e a una vista globala melhora qu'aquel. Se son los avants que permeton de ganhar de balons pendent de fasas de conquèsta (tòca, mescladas, mesclanhas), son lo 10 e lo 9 que decidon de l'orientacion del jòc e que ne son los depositaris.

Sus las fasas de mesclada tencada, introduch lo balon dins la mesclada e se lo tresena linha centre se ne sasit pas, es el que lo fa sortir de la mesclada. De biais general, deu fornir a la sauna còla de balons e far lo ligam entre los diferents temps de jòc. Aprèp cada fasa de jòc o d'arrestes de regropament consecutiu a un placatge o a una mesclanha, que dirigiguèt los avants, pòt desidir de tornar al jòc seguent la situacion dins l'axe amb los autres avants lançats o alara de dinamizar lo jòc e de transmetre lo balon als tres quarts de la sauna còla. Fin finala acaba mai souvent a passar la bala al mièg de dubertura, mas tanben pòt jugar sus un pichon costat cap a un alièr. Lo mièg de mesclada pòt tanben jogar dirèctament al pè surprenent atal la defensa, o encara ensejar la traucada apercep un espaci. Es mai souvent el que jòc aviadament las penelitats per ensejar de trespassar la linha del avantatge dels adversaris, o en obligant un defensor a agir alara qu'èra pas en plaça e donc será sanccionat. A lo ròtle tanben de lançar lo jòc pendent la presa en tòca del balon per un dels avants.

Qualques jogaires a aquel pòste: Danie Craven(AFS), Joost van der Westhuizen(AFS), Nick Farr-Jones(AUS), George Gregan(AUS), Fabien Galthié(FRA), Byron Kelleher(NZ), Gareth Edwards(GAL), Justin Marshall(NZ), Sid Going(NZ), Jean-Baptiste Élissalde(FRA), Agustín Pichot(ARG), Dimitri Yachvili(FRA), Antoine Dupont(FRA),.

## Vejatz tanben
* Composicion d'una equipa de rugbi de XV
Pilar (rugbi de XV)

Lo **Pilar** es un pòste de rugbi de XV. I a dos pilars dins cada còla, pòrtan los numèros 1 (piliar d'esquèrra) e 3 (pilar de drech). Son de jogaires de primièra linha als costats del  talonaire dins la mesclada e son cargats de butar los pilars advèrses dins aquela fasa de jòc.

left|thumb|Los pilars son en primièra linha dins una mesclada.
Los piliers segur còrron mens aviadament que los mai jogaires de la cóla mas jogan un ròtle important dins las mescladas. A causa dels riscs fisics dins aquelas fasas de jòc dins Aquel pòste, sonque d'especialistas son autoriszats a i jogar e a vegadas se fa de mescladas simultanèas per preservar la santat dels jogaires sortits ferrits.

Los jogaires d'aquel pòste son mai sovent los mai pesucs de la còla e son mai pichons que los segunda e tresena linhas: lor centre de gravetat deu èsser mai bas possible per
poder jogar melhor la mesclada. Pasmens, un jogaire mens pesuc o massís pòt compensar per la seuna tecnica. Los pilars an tanben per rótle de levar los equipièrs en tòca e participan a las accions en tustant lo primièra ridèl defensiu per ensejar de lo traucar o per concentrar la defensa e dubrir la conclusion de l'accion sus las alas.

En mesclada, los ròtles dels pilars de drecha e d'esquèrra son diferents: lo pilar drech engatja las seunas doas espatlas dins la mesclada e deu contenir a l'encòp lo talonaire e lo pilar esquèrra advèrs alara que lo de drecha engatja pas qu'una espatla (la drecha) e possedís qu'un sol vis-a-vis. Lo pilar drech deu doncas possedir la fòrça fisica que cal per contrar la pression adversa e pel levar. Lo pilar esquèrra deu el poder profeitar de la seuna situacion per rebutar lo pilar drech advèrs, tot en evitant que la mesclada tomba del seu costat.

Qualques pilars: Amédée Domenech(FRA),Jason Leonard(ANG), Wilson Whineray(N-Z),Os du Randt(AFS), Pieter de Villiers(AFS, FRA), Carl Hayman(N-Z), Ewen McKenzie(AUS), Jason Leonard(ANG), Nicolas Mas(FRA), Christian Califano(FRA), Sebastian Bozzi(ARG).

## Vejatz tanben
* Composicion d'una equipa de rugbi de XV
Talonaire (rugbi de XV)

Lo **Talonaire** es un pòste de rugbi de XV, lo jogaire d'aquela foncion pòrta lo numèro 2. 

left|thumb|Lo talonaire es en premièra linha dins una mesclada.
Es un jogaire de primièra linha, plaçat entre los dos pilars en mesclada tancada e encargat de talonar lo balon pendent aquela fasa de jòc après l'introduccion pel mièg de mesclada. A l'ora d'ara, lo talonaire es plan sovent aquel que tòrna metre lo balon en jòc pendent las tòcas.

Se lor poténcia es necessària per las targas que constituisson las mescladas, son tanplan utilizats dins le jòc per butar la defensa al ras de la mesclanha e far recular los adversaris.

Qualques jogaires al pòste de talonaire: Sean Fitzpatrick(NZ), Raphaël Ibañez(FRA), Garin Jenkins(WAL),Mario Ledesma(ARG), Brian Moore(ANG), Anton Oliver(NZ), Steve Thompson(ANG),  William Servat(FRA), John Smit(AFS), Keith Wood(IRL)

 

## Vejatz tanben
 
* Composicion d'una equipa de rugbi de XV