open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lo Tresaur dau Felibritge

***Lo Tresaur dau Felibritge <Lou Tresor dóu Felibrige>*** (1878-1886), abreujat sovent en **TDF** es un grand diccionari elaborat per Frederic Mistral a la fin del sègle XIX. Aquel obratge rèsta lo jorn lo diccionari mai ric de la lenga occitana, e un dei mai fisables per la precision dei sens (e per la tecnica de la lexicografia en generau). Es un diccionari bilingüe occitan-francés, publicat en dos grands volums, englobant l'ensems dei dialèctes occitans, e en nòrma mistralenca.

## Vejatz tanben
### Ligams intèrnes
* lexicografia
* diccionari
* Felibritge
* Frederic Mistral

### Ligams extèrnes
*Lo Tresaur dau Felibritge, edicion numerica realizada peu Congrès Permanent de la Lenga Occitana en collaboracion amb lo CIRDÒC.
*Frederic MISTRAL, ''Lou tresor dóu Felibrige'' 1 (A-B), Documents per l'estudi de la lenga occitana, version PDF sul sit de l'IEO Par&iacute;s
*Frederic MISTRAL, ''Lou tresor dóu Felibrige'' 2 (C), Documents per l'estudi de la lenga occitana, version PDF sul sit de l'IEO Par&iacute;s
*Frederic MISTRAL, ''Lou tresor dóu Felibrige'' 3 (D-Enc), Documents per l'estudi de la lenga occitana, version PDF sul sit de l'IEO Par&iacute;s
*Frederic MISTRAL, ''Lou tresor dóu Felibrige'' 4 (Enc-F), Documents per l'estudi de la lenga occitana, version PDF sul sit de l'IEO Par&iacute;s
*Frederic MISTRAL, ''Lou tresor dóu Felibrige'' 5 (G-Mab), Documents per l'estudi de la lenga occitana, version PDF sul sit de l'IEO Par&iacute;s
*Frederic MISTRAL, ''Lou tresor dóu Felibrige'' 6 (Mab-O), Documents per l'estudi de la lenga occitana, version PDF sul sit de l'IEO Par&iacute;s
*Frederic MISTRAL, ''Lou tresor dóu Felibrige'' 7 (P-Rel), Documents per l'estudi de la lenga occitana, version PDF sul sit de l'IEO Par&iacute;s
*Frederic MISTRAL, ''Lou tresor dóu Felibrige'' 8 (Rel-Sut), Documents per l'estudi de la lenga occitana, version PDF sul sit de l'IEO Par&iacute;s
*Frederic MISTRAL, ''Lou tresor dóu Felibrige'' 9 (Sut-Z), Documents per l'estudi de la lenga occitana, version PDF sul sit de l'IEO Par&iacute;s
*Lo Tresaur dau Felibritge (A-F) Version accessibla en linha sul site Gallica.
*Lo Tresaur dau Felibritge (G-Z) Version accessibla en linha sul site Gallica.
*[Lo Tresòr dau Felibritge aumentat (edicion completada pel [Felibritge] amb neologismes)]
Venècia

**Venècia**, o pus rarament **Venisa** o **Venèsia** (*Veniso*, *Venèsi* en nòrma mistralenca; *Venezia* en italian; en venèt, formas esitantas coma: *Venexia* / *Venessia* / *Venesia* / *Venezsia*) es una granda vila del nòrd-est d'Itàlia sus la còsta adriatica; es la capitala de la region de Venèt e de la ciutat metropolitana de Venècia. La ciutat a coma escais ***La Serenissima***.
Al recensament de 2006,  abitants demoravan dins la ciutat, dont  sus la tèrra fèrma,  dins la lòna e  dins lo centre istoric.

Lo gentilici es **venecian -a** (*venician -ano* en nòrma mistralenca).

La ciutat s'espandís long de la còsta adriatica en tenent 117 islas dins una lòna qu'es situada entre los dèltas de Pò al sud e de Piave al nòrd. Las islas se religan per mai de 400 ponts.

Fondada pauc après 528 per de refugiats fugissent l'invasion lombarda, foguèt la capitala de la Republica de Venècia pendent onze sègles, de 697-1797. Durant l'Edat Mejana e la Renaissença, la vila foguèt una granda poissença maritima, a l'origina de la Quatrena Crosada e victoriosa durant la batalha de Lepant en 1571 contra l'Empèri Otoman. Gràcia a sos ligams amb Asia e lo Pròche Orient, que lo mercant e explorator Marco Polo foguèt l'iniciator, venguèt tanben una de las principalas plaças comercialas d'Euròpa, especialament de la seda, de las cerealas e de las espècias. Enfin, foguèt un centre cultural major, del sègle XIIIen a la fin del sègle XVIIen, dont los pintors de l’Escòla veneciana (que Tician, Veronese e Tintoretto), Carlo Goldoni e Antonio Vivaldi son los principala representants.

Son nom ven del pòble qu'abitava la region abans lo sègle Xen, los venèts. Nomenada *Venetiae* en latin, es de còps que ia escaissada la « dels Dòges », la « Serenissima », la « Reina d'Adriatica», la « Ciutat de las Aigas », la « Ciutat de las Masquetas », la « Ciutat dels Ponts » o encara la « Ciutat flotanta ». La vila es uèi famosa per sos canals — especialament lo Grand Canal — e sas gondòlas, sas nombrosas glèisas, la plaça de Sant Marc, lo palais dels Dòges, lo Pont dels Sospirs, sa Biennala e son carnaval.

## Galariá

|Vèspre a Venècia
|Gondòlas
|Masquetas de Carnaval
Image:San Marco-00.jpg|Plaça de Sant Marc


### Ligams extèrnes
Lengas oralicas

**Lengas oraloiokaguiras** (o **lengas oralicas** al sens larg)
* **[[iokaguir]]**
* **lengas oralicas** al sens estrech
** lengas samoièdas
*** nenètz
*** enètz
*** nganassan
*** selkup
** lengas finoogricas
*** grop finic
**** lapon
**** finés o finlandés (dont: carelian)
**** estonian
**** livonian
**** vèpse
**** vòt
**** còmi o zirian
**** odmort o votiac
**** mari o cheremís
**** mordovian
***** èrza 
***** mòksha
*** grop ogric
**** khanty o ostiac
**** mansi o vogol
**** ongrés o magiar

### Ligams extèrnes
 Las lengas oralicas uèi (bibliografia)

## Vejatz tanben
* Lengas per familha
Gyude Bryant

**Charles Gyude Bryant** (n. 1949) òme d'afars, foguèt cap d'Estat (pas cap d'utilizar lo títol de *president*) de Libèria entre 2003 e 2006.
Catalonha (omonimia)

**Catalonha** (en catalan *Catalunya*) pòt designar de territòris de dimensions variablas:
* Al sens larg, los *[[Païses Catalans]]*, o ensems de totas las tèrras de lenga catalana;
* Al sens estrech, la region istorica de *[[Principat de Catalonha|Catalonha]]* (o lo *Principat de Catalonha* o lo *Principat*), qu'es una part dels Païses Catalans. Aquel concèpte tanben a de senses variables:
* La Comunautat autonòma de Catalonha , dins l'estat espanhòl;
** La Generalitat de Catalonha, autogovèrn de Catalonha;
** La Republica catalana (2017);
* La region culturala compausada de la comunautat autonòma de Catalonha, la Franja de Ponent (Aragon, Espanha) e la Catalonha Nòrd (Pirenèus Orientals, França).


Fichièr:Extensió de la llengua catalana als Països Catalans.png|Catalonha (Païses Catalans) al sens larg
Fichièr:Carte de la Principauté de Catalogne.png|Catalonha (Principat) al sens estrech
Principat

Un **principat** es un territòri istoric jos la jurisdiccion d'un prince, coma Andòrra. Al cors de l'istòria i a desparièrs endrechs se pòdon distinguir de divèrses tipes de principats:
* Pichon territòri ont lo sobeiran es un Prince ereditari. Exemples actuals son Mónegue e Liechtenstein.
* En qualques monarquias es lo territòri associat al títol exclusiu de l'eretièr, mas sens cap de papièr coma governant. Per exemple, lo Prince de Girona a la Corona d'Aragon, lo Prince d'Astúrias al Reialme de Castelha, lo Prince de Viana al Reialme de Navarra, lo Prince de Galas al Reialme Unit.
* En lo sens latin de de *principatus*, 'sobeiranetat', es lo territòri ont lo sobeiran n'a pas un títol especific o o es en foncion d'un autre títol. Per exemple, lo Principat de Catalonha amb lo rei de la Corona d'Aragon, lo Principat d'Andòrra amb un avesque e un president elegit.
* Un exemple interessant es la lei Principat de SAS Joan Nantuelh. Al sègle XI, coma lo Reialme de Sicília, lo Principat de Sperlinga, ont lo rei Felip IV concediguèt a Joan Nantuelh, per el e los sieus descendents, non solament lo títol de prince, mas la transformacion de la Baroniá dins lo Principat, e la siá *licentia populandi cum Privilegium aedificandi* o amb lo privilègi "èsser capabla de prende la tèrra."

En occitan **lo Principat** es, per antonomàsia, lo Principat de Catalonha. En catalan, Andòrra se sòl nomenar **coprincipat** e los coprinces son pas ni ereditaris ni vitalicis.

## Veire tanben
### Ligams intèrnes
* Coprincipat
* Principat de Catalonha
### Ligams extèrnes
## Nòtas e referéncias
### Nòtas

### Referéncias
Generalitat de Catalonha

La **Generalitat de Catalonha** (en catalan: *Generalitat de Catalunya*; en espanhòl: *Generalidad de Cataluña*) es lo sistèma institucional de l'autogovèrn de Catalonha d'acòrd amb la reforma de l'Estatut d'Autonomia de Catalonha de 2006. Es compausada per tres institucions: lo Parlament de Catalonha, la Presidéncia de la Generalitat, lo Govèrn de Catalonha e los autres organs de l'administracion catalana.

Lo sèti oficial es situat al Palais de la Generalitat de Catalonha dins la vila de Barcelona.

## Istòria
La Generalitat pren sas originas dins las Corts de Catalonha, institüidas par Jacme Ièr d'Aragon. Pendent lo regne Pièr lo Catolic, las Corts Catalanas venon de las institucions administrativas del principat de Catalonha.

Lo passat politic de Catalonha coma estat territorialament diferenciat amb sas pròprias institucions representativas e autonòmas, respècte al poder sobeiran de la sobeiranetat catalana pròpriament dicha (988-1283), de las monarquias aragonesas (1283-1516) e de las monarquias castelhanas (1516-1808) e de l'Estat constitucional espanhòl (dempuèi 1812), pòt èsser dividit en quatre etapas, separadas per tres rompeduras màgers dins l'òrdre juridic e public.

### Primièra abolicion
L'ensemble de las institucions de l'Estat catalan son estadas abolidas sul dich territòri comtats de Rosselhon e de Cerdanha, conegut uèi amb lo nom de Catalonha del Nord, un an après la signatura del Tractat dels Pirenèus al , que foguèt annexat a França.

A la debuta del , l'institucion foguèt egalament abolida sus tot lo territòri catalan.

### Primièra restauracion
La Generalitat de Catalonha foguèt restaurada en Catalonha meridionala e balhèt sa foncion politica e representativa modèrna coma governament regional de Catalonha en 1932, pendent la Segonda Republica espanhòla.

### Segonda abolicion
En 1939, la Generalitat de Catalunya foguèt abolida e demorèt pendolanta fins en 1977 pendent la dictatura franquista. Lluís Companys, president de la Generalitat de l'epòca, foguèt executat en octobre de 1940 pel crimi de rebellion militara.

### Segonda restauracion
Confòrmament a la Constitucion espanhòla de 1978 e l'Estatut d'autonomia de Catalonha de 1979 èsser estat aprovat a l'encòp per referendum en Catalonha e pel Parlament espanhòl los poders acordats son estats transferits jos la juridiccion de la Generalitat de Catalonha.

## Composicion

### Lo Parlament
Lo Parlament de Catalonha es l'assemblea legislativa de Catalonha. Es compausat de 135 députés elegits per sufragi universal pels ciutadans catalans.

### La Présidéncia
L'actual President de la Generalitat de Catalonha es Pere Aragonés i Garcia, per la rapresentacion de la Generalitat e l'ordre juridic segon l'Estatut d'Autonomia de Catalonha.

### Lo Govèrn
Lo Govèrn dich Conselh Executiu de Catalonha es l'organ superior ne carga de competéncia d'administracion delegada a las deputacions de Barcelona, Girona, Lhèida, Tarragona, Tèrras de l'Ebre (Tortosa), Catalunya Central (Manresa), Alt Pirineu i Aran (Tremp), e lo Penedès (Vilafranca del Penedès).

## Referéncias
Venèt

**Venèt** (; en italian: *Veneto*, ; en venèt: *Venèto*; en friolan: *Venit*; en alemand: *Venetien*) es una region del nòrd-èst d'Itàlia.

## Istòria

## Geografia

## Economia

## Ligams extèrnes
Estrech de Gibartar

L**'estrech de Gibartar**, nomenat las **Colomnas d'Ercules** a l'Edat Antica, es un estrech que fa comunicar la mar Mediterranèa amb l'ocean Atlantic e que separa los dos continents d'Euròpa (Espanha) e d'Africa (Marròc).

## Nòtas e referéncias
Erosion

[thumb|225px|Erosion del [sòl en un camp de blat de l'Universitat de l'Estat de Washington, Estats Units.]]

L**'erosion** es l'ensemble daus processus de fragmentacion, dissolucion e transpòrt que tòcan la ròcha e totas las parts superioras dau sòu e de la superficia terrèstra. L'aiga, lo vent, la temperatura, la gravitat son factors o agents d'erosion.

## Liams internes

* Ròca Sedimentària.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Espècia en perilh d'extincion

Una **espècia en perilh d'extincion** es una espècia qu'es menaçada de desaparéisser rapidament se los factors de la baissa de sa populacion son pas corregits de aura.

## Vejatz tanben
Extincion d'una espècia
Escobilha

Una **escobilha** (var. **descai; dèisha; sobralha**) es una rèsta qu'es a getar, d'origina familiala, coma rèstas de cosina, papièr, plastics o vestits.
Espaci naturau

Un **espaci naturau** es un espaci caracterizat per un o mai d'un ecosistema, pauc o pas modificat per los òmes, emb de las espècias, ecosistema e païsatges interessants per la sciéncia o l'equilibri de la natura.
Espècia protegida

Una **espècia protegida** es una espècia que fa l'objècte de mesuras legislativas o reglamentàrias, qu'an per tòca de la sauvagardar.
Esséncia sens plomb

L**'esséncia sens plomb** es una esséncia qu'a daus compausats organics, en luòc de derivats dau plomb, per reduir sa capacitat detonanta.
Eutrofizacion

L**'eutrofizacion** es l'acumulacion de matèria organica e de minerals dins las aigas, que mena a una aumentacion de la massa vegetala e una baissa de l'oxigèn present dins l'aiga.

## Ligams intèrnes

* Azòt.
* Fosfòr.
* Pollucion.
* Zòna mòrta.

## Bibliografia

## Nòtas e referéncias
Casavièlha

**Casavièlha** (*Cazevieille* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *de Cazaveteri*, sense data [sègle XII ?],  *parrochiis... S. Stephani de Casaveteri* en 1276, *de Casa Veteri* en 1392, *S. Stephani de Casaveteri* en 1520, 1536, * de Casavaterii* en 1529, *de Casa Veteri* en 1550, *S. Etienne de Caze vieille* en 1759, *Case vieille* en 1740-60, *Cazevielle* en 1740-60, 1770-72 (mapa de Cassini). 

Dauzat fornís l'evolucion istorica dau latin *casa* : cabana ----> ostau rurau ----> proprietat rurala. Dins lo cas de Casavièlha, l'epitèt ven dau latin *vetula*, « vièlha »; segon Hamlin, l'occitan *casa vièlha* significa « ostau vièlh ». Las roïnas de la glèisa Sant Estève son a 2 km a l'èst dau vilatge actuau; sus la mapa de Cassini (1770-72) e mai la mapa d'Estat Major (sègle XIX), la glèisa e lo nom de Casavièlha son encara a lor anciana plaça.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Puòg de Sant Lop

Lo **Puòg de Sant Lop**, visible de tot lo Montpelhierenc que n'es lo ponch pus naut ambe 658&nbsp;m, es situat a 2&nbsp;km en fàcia dau bauç d'Òrtols, e domina los vilatges de Casavièlha, Sant Joan de Cuculas e Sant Matieu de Trevièrs.

Los vins dau terrador dau Puòg de Sant Lop son fòrça coneguts: apelacion Costals de Lengadòc.
## Dins la literatura
**Lo ròc dau Puòg de Sant Lop vertadièira muralhassa sus la comba dau mas de Rigaud davala mai d'agalís tirant daus Montpelhièr* (E. Teissier)
**Aladonc lo ròc dau Puòg de Sant Lop que se quilha a quatre lègas e mièja a vòl  d'aucèl au nòrd de Montpelhièr s'acaba tombant sus Sant Matieu de Trevièrs per una rancareda escalabrosa de 294 mètres d'auçada* (E. Teissier)
**Quand tot d'un còp subre ma tèsta, S'espandís una grand negror, Abans-correira de tempèsta, Que viroleja e puòi s'arrèsta, Sus l'acrin dau puòg de Sant Lop.* (Alexandre Langlada, *La Fada Serranela*)
**E coma una èrsa levada, arrestada subran e per l'eternitat jos la man d'un dieu, blau coma sulfat, lo Puòg de Sant Lop.*
(Max Roqueta, *L'irange* dins *Verd Paradís II*)

## Ligams extèrnes
*  Sit web del Puòg de Sant Lop
*  Centre de vòl amb vela de Montpelhièr-Puòg de Sant Lop

## Nòtas
Las Matèlas

**Las Matèlas** (prononciat en estandard:  e localament ) (en francés e oficialament: *Les Matelles*) es una comuna occitana de Lengadòc. Situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon, comptava 2.068 abitants en 2022.

## Geografia

Situat au pè dau Puòg de Sant Lop a una quinzena de quilomètres au nòrd de Montpelhièr, la comuna es traversada per lo Lairon. L'essencial de la comuna es constituït de garrigas d'euses e de pineda. Lo vilatge vièlh data dau sègle XIIIen e se tròba en riba senèstra dau Lairon au jonhent de la Deridièra).

## Toponimia
La prononciacion es [laz ma'telas] [corregit en [laz ma'tɛlas] (ALLOr II) ].

Las fòrmas ancianas son : *de Matellis*, sense data [sègle XII ?], 1245, *territorio de Matellis*, *pasturalium de Matellis*, *honores seu nemora de Matellis*, *tenementum de Matellis* en 1260 , *pedagium Matellarum* en 1266, *apud Matellas*, *locum de Matellis* en 1267, *apud Matellas* en 1303, *Guillelmo de Manso de Matellis* en 1309, *ville de Matellis* en 1329, *prior de Matellis* en 1391, *las Mathellas* en 1520, *de Matelis* en 1529, 1550, *les Matelles* en 1526, 1563, 1622, 1626, 1648, 1740-60, *les Mattelles* en 1740-60, *paroisse des Matelles*, *le Bourg des Matelles* en 1740-60, *les Matelles* en 1770-71 (mapa de Cassini). 

Segon Dauzat e Rostaing, *Las Matèlas* seriá un diminutiu dau preindoeuropèu **matta*, « forèst » (Bertoldi), « boisson, mata, bartàs » (Alessio); segon Hamlin, *Las Matèlas* es un diminutiu de l'occitan *mata* « boisson, boscatèl, barta, bartassanha » (ALLOr, I, 239) , mot d'origina preindoeuropèa, amb lo sufixe diminutiu *-èla* (Hamlin escriu *-ela*).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben
* Comunas d'Erau
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Noroèc

Lo **noroèc** es una lenga germanica anciana que parlavan los vikings o noroècs o escandinaus ancians, en Escandinàvia e mai dins las tèrras conquistadas pels vikings, durant l'Auta Edat Mejana e l'Edat Mejana Classica, fins en 1300 aperaquí. 

Vèrs 1300, lo noroèc evolucionèt per engenerar las lengas escandinavas actualas (o lengas germanicas nordicas): l'islandés, lo feroés, lo norvegian, lo danés e lo suedés.
Sant Joan de Cuculas

**Sant Joan de Cuculas** (*Saint-Jean-de-Cuculles* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *de S. Johanne de Coquilis*, *de Cocullis* sense data [sègle XII ?], *de S. Johanne de Cocullis* en 1245, [parrochia] *S. Johannis de Cucullis* en 1257, *ecclesie S. Johannis de Cogullis* en 1276, 1295, *S. Johannis de Cucullis* en 1303, *prior Beati Johannis de Cocullis* en 1320, *ecclesie S. Johannis de Cucullis* en 1322, 1324, 1325, *priorissa S. Johannis de Cucullo* en 1392, *S. Johannis de Cocullis* en 1520, *de Coculis* en 1529, *S. Johannis de Cucullis* en 1536, *prioratu S. Johannis de Cucullis* en 1550, *S. lan de Conculles* en 1622, *S. Jean de Coucoullès* (?) en
1626, *St Jean de Coqulles* en 1648, *St Jean de Cocules* en 1668-69, *St Jean de Coculx* en 1740-60, *St Jean de Cocules* en 1740-60, *St Jean de Cuculles* en 1770-71 (mapa de Cassini), *S. Jean de Coquilles* en 1771. 

Segon Dauzat, *Sant Joan* ven dau nom ebrèu *Johannes*, que pòt èsser Sant Joan Baptista, [çò mai sovent] o Sant Joan l'Evangelista; segon Hamlin, *Cuculas* es lo nom d'un puòg, situat au nòrd-èst de Sant Joan, probablament a l'origina dau determinant, que sembla venir d'un oronime d'origina preindoeuropèa, **kukuk-olu* o **kug-i-olu*, de còps influenciat per los mots *coguòu* (aucèu) o *cuol*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Sant Vincenç de Barbairargues

**Sant Vincenç de Barbairargues** (*Saint-Vincent-de-Barbeyrargues* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *priore S. Vincentii de Barbairanicis* en 1132, *in villa seu in parrochia S. Vincencii de Barbairanicis* en 1185, *de S. Vincencio de Barbayranicis*, *de Barbayranicis*, sense data [sègle XII ?], *S. Vincencii de Barbairanicis* en 1228, *de S. Vincentio, et de Barbaranicis* en 1272, *S. Vincencii de Barbairanicis* en 1280, 1301, *prior S. Vincencii de Barbaranicis* en 1392, *S. Vincentii de Barberanicis* en 1529, *S. Vincentiani* (sic) *de Barbeyranicis* en 1550, *Vicent* en 1622, *St Vincent* en 1626, *St Vincens* en 1648, *S. Vincent de Barbairargues* en 1668-69, *St Vincent de Barbeyrargues* en 1740-60, 1759, *St Vincent* en 1740-60, en 1770-71 (mapa de Cassini). 

Segon Dauzat e Rostaing, *Sant Vincenç* pòt èsser *Vincens*, nom latin d'un martir espanhòu dau sègle III o un monge de Lerins dau sègle V. *Barbairargues* ven del nom latin d'òme *Barbarius*, amb lo sufixe *-an-icum*; segon Hamlin, *Barbairargues* ven dau gentilici latin *Barbarius*, amb lo sufixe *-an-icis*. Barbairargues èra una proprietat galloromana. Per de rasons foneticas, lo sufixe *-anicis* emplegat sistematicament per Hamlin [pr'amor de las latinizacions medievalas] permet pas de menar a *-argues*; lo cal remplaçar per lo sufixe *-anicos* segon Joan Pèire Chambon.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Valfaunés

**Valfaunés** (*Valflaunès* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *Valle Filenense* abans 923, * valle que vocant Fenaria*, abans 1100, *parrochia S. Petri Vallis Felnensis* en 1130, *S. Petri de Valfennez*, *parrochia de Valfelnez* en 1154, *de Vallefeneira*, au sègle XII, *de Vallefennes* en 1212, *de Vallefennez* en 1229, 1263, *de Valfennes* en 1229, 1258, 1263, *de Valfennez* en 1241, 1263, *manso Vallis Fonerie* en 1274, *de Vallefennosa* en 1279, *de Vallefennesia*, *Vallis Fennez* en 1292, *de Vallefennesio* en 1293, *de Valle Fenneriis* en 1293, *de Valle Fenrieses*, *de Valle Fennesia* en 1296-1305, *de Vallefennis* en 1312, *ecclesiam S. Petri Vallis Fennesie* en 1320, *Vallis Fennesie* en 1323, *prior de Valle Fenesia* en 1392, *de Valleflaunes* en 1520, *de Valleflaunesiae* en 1529, 1550, *Valfloriez* en 1622, *Valflaunez* en 1626, *Val Flaunes* en 1648, *Valflaunés*, *Valflaunès*, *Valflaunez* en 1740-60, *Valflaunes* en 1774-75 (mapa de Cassini). 

Dauzat e Rostaing  dison pas res de *Valfaunés*; segon Hamlin, *Valfaunés* ven de *val* e [dau resultat ?] dau latin *figulina* « obrador de terralhièr », amb lo sufixe latin *-ensem*. La màger part de las referéncias son inutilas; las mai informativas son *Valle Filenense*, abans 923, *Vallis Felnensis* (1130) e *Valfelnez* en 1154, mas las autras an patit de l'atraccion paronimica de *fen*; se pòt que la fòrma *Valflaunés* aja pas jamai existit.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Escandinàvia

**Escandinàvia** es una region del nòrd d'Euròpa que compren los païses germanics septentrionals, çò es: Islàndia, las illas Feròe, Norvègia, Danemarc e Suècia. Lo gentilici es **escandinau -ava**.

[thumb|right|200px|Mapa d'Escandinàvia e nòrd d'[Euròpa]]
thumb|300px|right|Roge: las tres monarquias; irange: l'utilizacion correnta; jaune: lo sens larg
thumb|right|300px|Densitat de la populacion
thumb|300px|right|Escandinàvia

De còps aquela definicion es espandida impropriament a totes los Païses Nordics (en inclure Finlàndia e Lapònia que son pas germanicas), de còps es reducha impròpriament a la part continentala (en exclure las parts insularas, çò es Islàndia e las Feròe).
Valhauqués

**Valhauqués** (*Vailhauquès* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *parrochia S. Saturnini de Vallauches* en 1094-1108, *terminium de Valleleuchense* abans 1100, *de Vaillauches* en 1100, *Berengarii de Vallauques* en 1149, 1174, *ecclesiam de Valauques* en 1168, *Poncius de Vallauchesio* en 1183, *de Valhauquesio*, sense data [sègle XII ?], *parrochia S. Saturnini de Vallauches* en 1184, *de Vallauquesio* en 1272, *Guillelmus de Valhauquesio* en 1293-94, *de Valeuquesio* en 1295, *rectore de Valhauquesio* en 1324, *prior de Valleuquesio* en 1392, *de Valhauquesio*,  a la fin dau sègle XIV, *Vallouquès* en 1526, *de Valeuquesio* en 1529, *de Vallauqhesio* en 1550, *Vailloques* en 1626, *Valliauques* en 1648, *Vaillamques*, *Valiauquès*, *Valiauqués* en 1740-60, *Vaillaiuques* en 1770-72 (mapa de Cassini). 

Dauzat e Rostaing non dison res de *Valhauqués*. Segon Hamlin, *Valhauqués* ven de *vau* e d'un segond element escur, seguit dau sufixe latin *-ensem*; i a una atestacion, benlèu dau sègle XI e que concernís benlèu *Valhauqués* : *castello de Leuco*; *leuco*, de sens desconegut (Charles Rostaing, *Essai sur la Toponymie de la Provence*, p. 194-195) poiriá èsser l'element recercat. *Leuco* es pas brica desconegut; lo gallic **leucos*, prèp semanticament dau grèc *leukós*, « blanc », significa « clar, treslusent > liuç, lhauç » .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments
*La Lausa cobèrta (dolmen)

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Francisco Goya

Francisco José de Goya y Lucientes (n. en 1746, m.1828) foguèt un important pintor istoric aragonés (e espanhòl) -e d'origina basca per via paternala- de la fin del sègle XVIII e del començament del sègle XIX.

## Galariá d'òbras de Goya

Image:Self-portrait_at_69_Years_by_Francisco_de_Goya.jpg|Autoretrait, 1815
Image:Isidoro Máiquez by Goya.jpg|Isidoro Máiquez (1746-1828) 
Image:Goya_Alba1.jpg|La Duquesa de Alba, 1795
|La Duquesa de Alba, 1797
Image:Doña Isabel Cobos de Porc by Francisco Goya.jpg|Dona Isabèl de Porcel
Image:El Empecinado de Goya.jpeg|Juan Martín Díaz
Image:Portrait of Félix de Azara by Goya.jpg|Retrait de Félix de Azara
Image:Goya_Gregory.jpg|San Gregorio
Image:Queen María Luisa in a Mantilla by Goya (Royal Palace of Madrid).jpg|La reina Maria-Luisa, femna de Carles IV
Image:Francisco de Goya y Lucientes 054.jpg|Carles IV d'Espanha et familha (1800-01)
Image:General Jose de Urrutia (1739-1803) por Goya.jpg| General José de Urrutia
Sant Guilhèm dau Desèrt

**Sant Guilhèm dau Desèrt** (localament: [daj] *Desèrt* e en francés *Saint-Guilhem-le-Désert*) es una comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

Lo vilatge es situat dins la vau de *[[Gellona|Gellone]]*, au jonhent dau riu de Verdús e dau flume d'Erau.
Es mai que mai conegut per son abadiá que constituís l'un dels ensems arquitecturals romanics mai famós de Lengadòc, e tanben per son Pont dau Diable, pont romanic dau sègle XI, qu'encamba lo flume d'Erau al luòc dich lo "Gorg negre".

## Geografia

### Perimètre dau territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Gellonne*  en 822, *monasterio Gellonensi* en 925, *S. Willelmo* en 938, *monasterio Gellonensi*, au sègle X o XI, *abbati de Gellonis monasterio* en 985, *S. Guillelmi Gilionensis* cap a 1035, *cella Gellonis* en 1066-1080, *monasterium, quod dicitur Gellonis* cap a 1070, *S. Guilelmo de Gellone* en 1162, *caminus S. Guillelmi* en 1167, *monasterium quod dicitur Gelloni*, au sègle XII (?), *cellulam nuncupante[m] Gellonis*, au sègle XII (?), *apud S. Guilelmum*, *abbatem S. Guilelmi* en 1158, *abbas de Sant Guilem*, cap a 1160, *villam S. Guillelmi* en 1162, *de S. Guilelmo de Gellone* en 1162, *ponte S. Guilelmi* en 1187, *del pon de San Guilelm* en 1187, *monasterii S. Wuilielmi* en 1217, *capitulo monasterii S. Guillelmi de Deserto* en 1267, *versus S. Villelmum* en 1270, *S. Guillelmi de Deserto* cap a 1300, *presbiter de Beato Guillelmo de Desertis* en 1330, [*apud Gelonem* au sègle XIV]; *al pon de San Guilhem*, cap a 1400, *abbatis S. Guillemi de Desertis* en 1484 e au sègle XVI, *St Guillé du Desert* en 1571, *Sainct Guillem des Desertz* en 1584, *S. Guillem* en 1613, *S. Guilleal* en 1622, *St Guillen* en 1626, 1643, *Saint Guillem le Desert* en 1740, *St Guilhem le Dezert* en 1740-60, *St Guillem du Desert* en 1740-60, 1770-72 (mapa de Cassini), *S. Guilhem le desert* en 1771. 

Lo nom dau sant es Guilhèm de Gellone, duc d'Aquitània e monge a l'abadiá de *Gellone*, conegut coma *Guillaume d'Orange* dins las cançons de gèsta. Lo pichon nom ven dau germanic *Willhelm*.. Sant Guilhèm , comte de Tolosa, se retirèt a *Gellone* en 806 e i moriguèt en 812 o 813. Lo determinant *Desert* representa « un endrech sauvatge, inculte ».
### [[Gellona|Gellone]]
*Gellone* ven d'un nom germanic d'òme *Gelo* (M.T. Morlet). Totas las fòrmas latinas conegudas tradusisson lo cas regime occitan en *-on*, dont un nom occitan (posterior a l'an mil) que seriá **Gelon*. Cap atestacion permet pas de supausar un *-a* finau (la fòrma latina demòra donc *Gellone* e pas **Gellona*. 

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton d'Aniana; es ara dau canton de Ginhac 

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments
* Abadiá de Sant Guilhèm dau Desèrt
* Castèl del Gigant
* Ermitatge de Nòstra Dòna del Luòc plasent

## Personalitats ligadas amb la comuna
*Guilhèm de Gellona
## Ligams extèrnes
*  Sant Guilhem Dau Desèrt : suls camins romieus - Occitanica eAnem / CIRDOC 

## Nòtas
Nòrma bonaudiana

La **nòrma bonaudiana**, que se definís ilha mèma coma **escritura auvernhata v-unificada** o **EAU** (*«eicritürà euvarnhatà vunefiadà»)*, es una nòrma lingüistica alternativa (una codificacion) que fixa la lenga occitana dins sa varietat auvernhata e que fai concurrença a la nòrma classica. Apareguèt en 1973 dins las òbras de Piare Bonaud. Es sostenguda per le **Çaucle Tèrra d'Auvèrnhe (CTA)** e per sa revista ***Bisa Nèira*** (*«Bïzà Neirà»*).

Au jorn d'anuèit l'auvernhat es partajat entre los partisans de la nòrma classica e los partisans de la nòrma bonaudiana. L'impacte sociau de chascuna de las doas nòrmas es pro feble dins la societat auvernhata, e frena gaire ni la diglossia, nimai la reculada de l'occitan au profèit dau francés. 

La **nòrma bonaudiana** se compausa de dos aspèctes:
* La **nòrma ortografica** o **[[ortografia]]**, que fixa le biais d'escriure los sons. Se parla d**'ortografia bonaudiana** (codifiada).
** *Remarca* - Le concèpte de **grafia bonaudiana**, en teoria, englòba mai larjament l'ortografia bonaudiana (codifiada, dins la nòrma) mai los usatges gaire codificats (fòra nòrma) que s'inspirarián de l'ortografia bonaudiana.
* La **nòrma orala**, que fixa un biais recomandat de parlar en auvernhat.

Quò-es le renaissentista auvernhat Piare Bonaud, geograf de formacion, que fondèt aquela nòrma en 1973. En aquò faire, chausiguèt de quitar la grafia classica e l'idèia d'unitat de l'occitan, après i aveire aderit inicialament, per çò que considerava que l'auvernhat aviá de caracteristicas tròp particularas que, segon se, la nòrma classica  podriá pas restituir nimai respectar. Una autra rason d'aquela rompedura, segon çò qu'òm pòt legir dins las publicacions occitanistas e bonaudianas de las annadas 1970, quò-es le fait que la nòrma classica èra enquèra mau explicitada o mau definida per l'auvernhat, e mai qu'una part dau movement militant occitanista aviá de prejutjats infondats e una granda manca de compreneson sobre l'auvernhat (e sobre le nòrd-occitan en generau). 

La nòrma bonaudiana se caracteriza donca per le secessionisme lingüistic, en afortir que l'auvernhat seriá una lenga independenta e non pas una part de l'occitan. Dins le domeni de la rechèrcha scientifica en lingüistica, la quasi-totalitat daus especilistas, coma J.P. Chambon, C. Herilier, P. Nauton, J.C. Potte o S. Escoffier, considèran que l'auvernhat es ben d'occitan e aderisson pas a las idèias de P. Bonaud. Le sol lingüista qu'aderís a las tèsis bonaudianas es Karl-Heinz Reichel.

Coma aquò la nòrma bonaudiana privilègia de chausidas particularistas que s'aluènhan artificialament de la nòrma classica e daus autres dialèctes occitans. Maitot s'aluènha de las tendenças graficas e morfologicas majoritàrias de la lengas romanicas, sobretot per fixar los neologismes. Emprumta de traits a la nòrma francesa, coma le grafèma *ou* per notar [u], mas a tanben de traits pro diferenciats dau francés.

## Comparason





## Vejatz tanben
* Lingüistica
** Nòrma lingüistica
*** Nòrma classica
*** Nòrma mistralenca
*** Nòrma de l'Escòla dau Pò
* Occitan
* Piare Bonaud
Anatole France

**Anatole France** (n. **Jacques Anatole François Thibault** en 1844, m.1924) foguèt un escrivan francés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1921.
Cabestanh

**Cabestanh** o **Capestanh** [] (*Capestang* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *loco dicto Capestang* en 812, *villa Pegano que vocant Caput-stanio* en 862, *Caput stagno* en 971, *terminio de Caputstagni* en 990, *in Caput Stagno*, après 1010, *Capestagnum*, *oppidum Caput-stagni* en 1107, *castrum de Capitestagni* en 1157, *Guillelmi Arnaudi de Cabestag*, *Berengarii de Cabestag* en 1168, 
*domus de Cabestain* en 1256, *capitulum S. Stephani de Capitestangno*, al sègle XIV, *consulum de Capitestagno* en 1394, *Cabestain* en 1399-1410 (Chroniques de Froissart), *Cabestang* en 1413, *Cabestaing* en 1424, *Cabestan* en 1570 e 1585, *Capestan* en 1613 e 1626, *Capestang et Estang de Capistanc* en 1643, *Capestan* en 1708 e 1771, *Capestang et Etang de Capestang* en 1771-1772 (mapa de Cassini). 

*Cabestanh* ven de *cap*, del latin *caput*, meteis sens, e d*'estanh*  (la vila èra a un cap de l'estanh de Cabestanh, ara en partida assecat , la partida pus nauta coma se deu). Chabestanh e lo catalan Cabestany son lo meteis nom.

De 1168 a 1585, totas les mencions occitanas son en Cab- e lo composat non a estat remodelat pas que tardivament sus l'occitan *cap* (Capestan(g) a partir de 1613). Dins Capestang de l'an 812, -p- non pòt èsser fonetic, la dessonorizacion de /b/ en fin de mot essent considerablament plus tardiva (Grafstrëm, 1958, e Pensado, 2000), e dèu èsser siá d'una influéncia latina, siá d'une fòrma de copista. Dins Capestagnum de l'an 1107, es possible que se tracted'un premièr remodelatge sus *cap*. Sembla fòrça dificil de recórrer a l'ancian occitan "cap estanh" «bot de l'estang» amb una sorda finala dins lo premièr constituent.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra capluòc del canton de Cabestanh; es ara del canton de Sant Ponç de Tomièiras

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
* Xavièr Golard, felibre 
* Fernand Pigòt, felibre e cabiscòl de l'Escòla del Titan.

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Lo Bòsc (Erau)

**Lo Bòsc ** (*Le Bosc* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia
La comuna es a Loiraç (nom supausat), lo vilatge mai important e plaçat a un crosament de rotas departamentalas.

## Toponimia
### Loiraç ?
Las fòrmas ancianas son : *[ecclesiam] de Avoirate* en 1162, *ecclesia S. Petri de Anoyratio* [legir : *Avoyratio*] en 1252, *parrochia de Avoyratio* en 1264, *ecclesiam S. Petri de Avoyratio*, *de Avoyracio* en 1326, *de Avoyratio* en 1484, *d'Avoyraco*, al sègle XVI, *Loiras* entre 1740-60, 1770-72 (mapa de Cassini). Segon Hamlin, *Loiraç* èra probablament una proprietat galloromana, la de **Avorius*, nom d'òme benlèu gallic, amb lo sufixe prelatin [gallic] *-atis*. Lo nom a conegut l'aferèsi de *A-* inicial, puòi una confusion grafica entre *V-* e *L-* poiriá explicar lo nom actual. Lo nom medieval es continuat pasmens, sense lo sufixe *-aç*, per los luòcs *la Bouire* e *la Bouiroune* (aqueste amb lo sufixe diminutiu *-ona*), situats al nòrd-oèst de Loiraç. 
### Lo Bòsc
Las fòrmas ancianas son : *castrum de Bosco* en 1145, 1162, *[ecclesiam] de Avoirate cum capella de Bosco* en 1162, *de Bosco* en 1188, *capellani dels Bocs* (sic) en 1219 (identificacion malsegura), *castrum de Bosco* en 1264, *de Bosco Avoyracii* en 1344, *de Bosco S. Martialis* en 1357, *de Bosco Anonacii* [legir : *Avoiracii*], *loci de Bosco* en 1387, *castro de Bosco* en 1484, *prior de Bosco* al sègle XVI, *del Bosc* en 1529, *le Bosc* en 1613, 1622, 1643, 1740-60, 1770-72 (mapa de Cassini). *Lo Bòsc* ven de l'occitan *bòsc*, del germanic **bosk-*. 
### Salèlas (nom supausat)
Las fòrmas ancianas son : *de Salella* en 1344, *mansi de Sallellis* en 1387, *ecclesia seu capella de Salellis* en 1484, *Celles* en 1622, *l'eglise de Sallelles*, *Salelles* en 1740-60, *Salelles* en 1770-72 (mapa de Cassini). *Salèlas* ven de l'occitan *sala* amb lo sufixe diminutiu *-èla*. Lo sens es d'« ostal senhoral ». Lo mot *sala* es d'origina germanica. Una sala es pas necessàriament fortificada; generalament es una abitacion près d'un vilatge.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
## Veire tanben
* Comunas d'Erau
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Marinhac (Nauta Garona)

**Marinhac ** (*Marignac* en francés) qu'es ua comuna gascoa de Comenge, situada en eth departament dera Hauta Garona e era region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.  

## Geografia

### Perimètre deth territòri

## Toponimia
*Marinhac* que veng d'un nom latin d'òme *Marinius*, derivat de *Marius*, dambe'th sufixe *-acum* . 
Que i a tres *Marinhac*s dens eth departament, totis ath sud, dont dus son prèp. Un determinant qu'es necessari peths autes dus e qu'es ancian. Aqueste *Marinhac* que's passa de determinant pr'amor eths autes dus n'an un.

## Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Marinhac qu'èra dera eleccion de Comenge, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Pàmias.  Tanlèu 1790, Marinhac qu'èra deth canton de Sent Biat .

## Administracion

* Avant era refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deth canton de Sent Biat; qu'es ara deth canton de Banhères de Luishon.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Marignac_Pic_du_Gar.JPG|Eth pic *Saillant* despuish Marinhac.
Marignac_-_Gare.jpg|Era gara de Marinhac-Sent Biat.
Marignac_(31)_église.JPG|Era glèisa dera Nativitat dera Senta Verge.
Marignac_(Haute-Garonne)_01.jpg|Sala d'educacion fisica e d'espòrt Louis Arnaud.
Chapelle_Saint_Martin_de_Marignac.jpg|Capèra Sent Martin (sègles X-XI)
Marignac_(31)_tour_(1).JPG|Arroeinas dera tor de senhaus.
Marignac_(Haute-Garonne)_09.jpg|Casteròt.
Fontaine_de_Marignac_01.jpg|Era hont de Sabarrèra.
Marignac_(31)_fontaine_(2).JPG|Eths guits dera hont.
Marignac_(Haute-Garonne)_04.jpg|Eth colador de magnesi, en marme de Sent Biat.
Marignac_(Haute-Garonne)_07.jpg|Ancian lavador restaurat.
Blason_de_Saint_Pierre.jpg|Escuts dens era glèisa : Sent Pèr.
Blason_de_Sicard_de_Miramont.jpg|Escut deths Sicard de Miramont.
Blason_des_Comtes_de_Comminges.jpg|Escut deths comtes de Comenge.
Blason_de_Pardaillan.jpg|Escut deths Pardalhan.
Blason_de_Pardaillan_et_Comminges.jpg|Escut de Pardalhan e de Comenge.


## Personalitats ligadas damb era comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Stuttgart

**Stuttgart** (; en alemand: *Stuttgart* ; en alamanic: *Schduagert* ) es una vila alemanda capitala de l'estat federat de Baden-Württemberg.

## Toponimia
Etimologicament, Stuttgart ven del mot en naut alemand ancian *Stuotgarten* que significa «monta», pr'amor que la vila tròba sas originas a l'entorn de las ancianas escudariás del duc Liudolf de Soabia.

thumb|230px|left|La ciutat de Stuttgart, Alemanha.

thumb|230px|left|Teatre ''Friedrichsbau''.

## Nòtas e referéncias

## Ligams extèrnes
* Sit oficial
Vièlhmur

**Vièlhmur** (*Vielmur-sur-Agout* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Aigas

I a 3 aigas a Vièlhmur
*Bagàs que se geta a l'oèst del vilatge dins Agot
*Agot que passa al sud del vilatge
*Sort que se geta a l'èst del vilatge dins Agot

## Retlèu

Vièlhmur es dins una plana, dins la valada d'Agot, a 155 m d'altitud.

## Comunicacions amb d'autras vilas

I a una departamentala que passa per Castras e La Vaur. Es importanta e passa al nòrd de Vièlhmur.

## Clima

Es un clima divèrs, entre lo clima oceanic e lo clima mediterranèu.

Ivèrn: umide

Prima: umide o seca

Estiu: sec

Davalada: umide o sec

## Urbanisme

*Glèisa, comuna
*Gara, collègi

I a 1100 abitants e lo vilatge fa 849 ha.
I a lo vilatge amb los vièlhs ostalses a la riba d'Agot e los novèls ostalses al nòrd del vièlh vilatge.

## Veire tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Montbèl (Losera)

**Montbèl** (*Montbel* en francés) es una comuna gevaudanesa de Lengadòc, situada dins lo departament de Losera e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion, relevada a Sent Sauvador de Ginestós e a Bèlveser, es [mum'bɛl] .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* 2016 : 112
## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Veire tanben
* Siti del conselh general de Losera 

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Puègserguièr

**Puègserguièr** (*Puisserguier* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [petʃe'rje] .

Las fòrmas ancianas son : *castello de Podio Surignano* [legir *-guario*] en 1146, *de Podio Sorigario*, *de castro et honore Podii Soriguerii*, *ecclesie de Podio Soriguer*, *castrum de Podio Soriger* en 1168, *apud Podium surigarium* en 1168, *de Podio Suriguario* en 1171, *de Podio Soriguerio* en 1172, *de Podio Sorigerio* en 1212, *Podiisorigariio* en 1222, *ecclesia de Podio Surigario* en 1347-1375, *lieu de Puysurguier*, *Puisurguyer* en 1395, *rector de Podiosoyrigario* al sègle XIV, *lieu de Puisserguier* en 1561, *Puiserguier* en 1585, *Puysserguier* en 1607, *Puicerguier* en 1643, *Puisserguier* en 1708 e en 1770-72 (mapa de Cassini). 

Segon Dauzat e Rostaing, lo nom vendriá de *puèg*, del latin *podium*, e del mot derivat del latin *sericarius*, « que fa de sarga »  (teissut); mas pels Féniés, seriá un nom de persona, **Suricarius* ; segon Hamlin, seriá l'ancian occitan *soriguer* « moisset ros » utilizat coma escais-nom d'òme. Jean-Pierre Chambon ajusta una solucion possibla, PODIU *SOR(I)CĀRIU (cf. FEW 12, 300a). Comparar catalan *Puig Xoriguer*, *Es Puig Soriguer* (OnCat 7, 162-3).

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Cabestanh; es ara del canton de Sant Ponç de Tomièiras.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
* Loís Roquièr (1863-1939), escrivan occitan e cònsol de Levallois-Perret. 
* Carles Guilhaumon (1876-1950), politician occitan que foguèt deputat d'Erau.
* Goulamas'k, grop de musica occitana.

## Veire tanben
* Comunas d'Erau
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Puègmiçon

**Puègmiçon** (*Puimisson* en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son : *ad Podio Mincione* en 1097, *de Podio Mincione* en 1123, *castrum Podiomissionis*, cap a 1182, *ad Podium mucionem* en 1183, *ad Podium miszo* en 1280, *castro Podiimisonis* en 1210, *de Podio Micione* en 1247-48, *de Podiomitione* en 1262, *de Podio missono* en 1323, *de Podi Missone* en 1361, *Puimisson* en 1529, 1708, 1740-60, 1770-72 1 (mapa de Cassini), *Puymisson* en 1571 e 1740-60. 

Segon Dauzat e Rostaing, lo nom es format de *podium* e l'ancian nom del vilatge, format per lo nom latin d'òme *Minthuis*, amb lo sufixe *-onem*; segon Hamlin, *Puègmiçon* ven del resultat de *podium* e del gentilici latin *Mincius* (implicitament, amb lo sufixe *-onem*).

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments
## Personalitats ligadas amb la comuna
* Guilhèm Durand, avesque de Mende (cap a 1230 - 1296)
* Guilhèm VI Durand, eclesiastic e jurista (mòrt en 1330)

## Veire tanben
* Comunas d'Erau

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Vilafranca de Lauragués

**Vilafranca** o **Vilafranca de Lauragués** (calc del toponim oficial francés *Villefranche-de-Lauragais*) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Villafranca* en 1360 , *Villafranca* en 1428 . 
Una *vila franca* es un vilatge (sens medieval de *vila*) novèl (o una vila novèla), fondat per un senhor o una comunautat religiosa, que an autrejat als abitants, a la fondacion, l'exempcion, « franquesa », d'unis drets feodals, per tal d'i atirar d'abitants. Aquelas fondacions son frequentas als sègles XII e XIII. L'òrdre « romanic » dels mots (nom + epitèt) es pro general, ambe una excepcion, Francavièla (òrdre germanic) . 
Un autre nom es atestat en 1428, *Barelhas* (en francés *Les Barrèles* o *les Barrelles*), anciana parròquia annèxa situada al nòrd-èst de la vila .

## Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Vilafranca èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa e de la senescauciá de Lauragués. Le vocable de la glèisa es Nòstra Dòna. En 1790, Vilafranca èra caplòc de canton e de districte; en l'an VIII de canton e d'arrondiment. L'arrondiment fosquèc suprimit pel decret del 10 de setembre de 1926 a annexat a l'arrondiment de Tolosa. Le nom oficial de *Villefranche-de-Lauragais* fosquèc confirmat pel decret del 18 de junh 1958 .
La comuna actuala compreniá tanben doás parròquias, de la meteissa diocèsi e de la meteissa senescauciá: 
* *Les Barrelles*. Le vocable de la glèisa, annèxa de Montgalhard de Lauragués, èra Sent Andrieu ; le lòc es al nòrd-èst de Vilafranca sus la mapa de Cassini.
* *Belsigure* o *Valsegure*. Le vocable de la glèisa èra Nòstra Dòna . Belsigure èra a l'èst-nòrd-èst de Vilafranca.
Las glèisas e quitament le nom an desparegut.

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Vilafranca de Lauragués (caplòc); es ara del canton de Revèl.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas de la Nauta Garona

## Ligams extèrnes

## Nòtas