open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lercol

**Lercol** (*Lercoul* en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [leɾ'kul]. Las fòrmas ancianas son *Elircol* en 1182, *Lercol* en 1246, *Lorcono* (?) en 1272, *Lhercol* en 1318-1325 e en 1390, *Lercol* en 1445 e  cap a 1460 (Cronica d'Esquerrièr), *Lercolh* al sègle XVI .
Ni Dauzat, nimai los Féniés dison pas res de Lercol.
Segon Felip Carbona, tanben citat per P. Pojada, *Lercol* poiriá venir del basc *le(he)rr* « pin », ambe'l romanic *còl* o le basc *olha* « cabana », o lo basc *ohol* « pòst », ligat a *le(he)rr* per un *-k-*. Autra solucion basca, *ler* « pin », ambe *kulu* « confluéncia de rius, crosament de camins »; lo sens poiriá èsser atal de « crosament de camins del pin ».
Segon Patrici Pojada, Los vilatges vesins palatalizan *l*, al lòc que Lercol o fa pas, o pas mai e las fòrmas de 1318-25 e de 1390 [tanben la del sègle XVI) son d'exemples d'aquela palatalizacion. L'atestacion de 1182 seriá o non le testimòni de la prononciacion d'origina, ambe una vocala iniciala ? L'origina es bascoïda, coma vòl F. Carbona ? Benlèu. *Lercol* seriá ligat als toponimes catalans en *-col*, estudiats per Joan Coromines, coma El Bèrcol; l'element *col* seriá segon Coromines le resultat de **cale* prelatin, benlèu ambe'l sens de castèl o generalament de lòc abitat. En acceptant aquela teoria per l'occitan, cossí explicar le primièr element *ler-* o *elir-* ? Lo nom demòra escur.
Remarcas : cal gaitar las mapas. Lercol es a fòrta altitud sus un travèrs penjalut e sense rius. Entre las ipotèsis de F. Carbona, la d'un crosament de camins es impossibla, la d'un jonhent de rius es improbabla (levat se lo vilatge a cambiat de plaça, mès aval i aviá Sulhac).
La rasic *calu-* es celtica. *caleto-* a lo sens de « dur », *calu-*, *cala-* an probablament lo sens de « pèira ».

## Istòria
* Lercol foguèt annexada a Siguèr entre 1790 e 1794, (coma Gestièrs). Tornèt venir comuna (coma Gestièrs) entre 1795 e 1800

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Vic de Sòs; es ara del canton de *Sabarthès* (en francés), donc de Sabartés.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Luòcs e monuments

Lercoul_perche_automne.JPG|Lercol sus son travèrs.
LERCOUL.jpg|Le vilatge.
Lercoul_automne.JPG|Lercol al fons.
Lercoul09.jpg|La dintrada del vilatge.
VILLAGE_MONTAGNARD.jpg|Plancarta a la dintrada del vilatge.
FLEURS.jpg|Lercol en flors.
Chemineelercoul.jpg|Chaminèia.
Bergerlercoul.JPG|« Joves pastres ».
Merenslercoul.jpg|Merens.
Valleesiguer.jpg|Vist de Lercol, Gestièrs en fàcia e Siguèr al fons de la valh.
Lercoulneige.jpg|Lercol en ivèrn.
Lercoulvue.jpg|Montanhas vistas de Lercol.


## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Leishèrt

**Leishèrt** (* Leychert* en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [lej'ʃɛɾt]. Las fòrmas ancianas son : *Layssarto* en 1272 (correspond probablament a *Leishèrt*), *Laixert* en 1390 (correspond a  *Leishèrt* ?), *locus de Eysherco* en 1446.
Segon Dauzat, lo nom de *Leishèrt* ven benlèu de *l'eissart*, « l'artiga, la bosiga, la rompuda ». 
Segon Coromines, citat per Patrici Pojada, *Eixert*, partida de montanha a Sant Orenç ven benlèu d'un substrat, benlèu ligat a l'ibero-basc *xerri*, « femsa d'ovins », perqué es un lòc de montanhas e de pargues de motons. Segon Patrici Pojada, las fòrmas en *lai-* son benlèu de fòrmas ipercorrèctas del tipe *deishar* ----> *daissar*, o alavetz caldriá partir sus un element *laix-* passat a [lej-], coma *fait* passa a *fèit*. La segonda sillaba passa de *-art* a *-èrt*; aquò permetria d'explicar lo nom per *l'eishart* « l'artiga, la bosiga, la rompuda », passat a *l'eishèrt*, atal coma en toponimia francesa *essert* es una evolucion d*'essart*; çò que seriá confirmat per un lòc situat a 2 km, *L'Eychartet* (*l'Eishartet*), que sembla un diminutiu. P. Pojada evòca una autra possibilitat, basca. La primièra sillaba de *Leishèrt* es prèpa de la dels toponimes *Lichans* e *Leispars*, formats sus *leizzar* « frèishe, fraisse », o Lisharra, en basc *Lextarre*, basat sus *lats* « aiga, riu ». Mès aquelas semblanças permeton pas de conclure.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Liurac

**Liurac** (*Lieurac* en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [liw'ɾak]. Las fòrmas ancianas son *Livrach*, *habitatores eclesie de Livrac*, *Livrag*, *Livraco*, lo tot sense data, *Lurag*, cap a 1034, *Livrag* en 1119, *Librag* en 1125, *Livrac*, *Livraco* en 1134, *Livrag* en 1140, *Livrac* en 1144, 1145, 1146, *Librag* en 1157, *Livrag* en 1160, 1161, 1169, *Livrach* en 1169, 1175, *Livraco* en 1246, *Liuracho* en 1313-1314, *Liuraco* en 1390, etc.
Segon Dauzat (e Astor, citat per P. Pojada), le nom de *Liurac* ven del nom latin d'òme *Liber*, ambe'l sufixe *-acum*. 
Segon Negre, los Féniés, citats per Patrici Pojada, le nom de *Liurac* ven del nom latin d'òme *Liberius*, ambe'l sufixe *-acum*. Xavier Delamarre, tanben citat per P. Pojada, causís l'etime *Leborācon*, la proprietat de **Leboros* (nom celtic inatestat), « le long ». Segon Patrici Pojada, le nom de *Liurac* ven del nom latin d'òme *Liber*, o benlèu *Liberius*, ambe'l sufixe *-acum*; Liurac èra donc la proprietat de *Liber(ius)*. Lo grop *-br* (present, en tot cas graficament, dins una partida de las atestacions), coneguèt l'evolucion occitanoromanica en [wɾ]. L'evolucion seriá : *Libracum* > *Librac* > *Liurac*, o *Libracum* > *Liuracum* > *Liurac*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Lhordat

**Lhordat** (*Lordat* en francés) es una comuna foissenca situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
* Lo nom es atestat en 1030 : *Castrum de Lordato* .
* Ni Dauzat nimai los Féniés dison pas res de Lhordat. Lhordat se pòt pr'aquò comparar a Llordà, al Pallars Jussà, ambe un sufixe diferent, probablament *-at* e non pas *-a(n)*. En partent de l'idèa que Llordà, ambe lo sufixe *-anu(m)*, es format d'un nom o escais de persona, Joan Coromines l'explica siá per *luridanu*, derivat de *luridu*, « encerat, blavinèl, mortinós », siá per *lauretanu*, derivat de *lauru* « laurièr », que pòdon donar de noms d'òmes .  
* En occitan, *lauret-*, en posicion pretonica pòt donar *lord-*, tanplan coma *lurid-* : cèrtas, *-au-* dona pas automaticament *-o-* coma en catalan, mès un ipotetic *L(h)aurdat* se pòt mudar en *L(h)ordac* pr'amor de la dificultat de prononciar un diftongue abans *-r* en fin de sillaba : cf. Orlhac, vengut de *Aureliacu-* en passant per **Aurlhac*. Mès per gardar l'articulacion del diftongue, los locutors podián evitar de sincopar lo nom, ambe una prononciacion **L(h)auredat* e pas **L(h)aurdat* : cf., a la meteissa latitud, los Aurelhans, qu'an pas donat **Aurlhan* > **Orlhan*. Fa que val mai privilegiar un derivat de *luridu* puslèu que de *lauru*.
* Enfin, coma dins Lhassur, lo nom a conegut la palatalizacion de *L-* iniciala, que manifèsta la proximitat del catalan.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Las Cabanas; es ara del canton de Nauta Arièja.

## Demografia

* 2016 : 63

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Leon Castèl

thumb|250px|Leon Castèl en 1932
**Leon Castèl** (en francés: *Léon Castel*; Lesinhan de las Corbièras, 7 de febrièr de 1871 – Lesinhan, 27 de febrièr de 1955) èra un politician occitan de Lengadòc que foguèt deputat d'Aude de 1919 a 1942.

## Biografia
**Leon Castèl** nasquèt a Lesinhan en 1871 dins una familha modèsta d'obrièrs agricòlas. Foguèt el tanben obrièr durant un quinzenat d'annadas abans de venir proprietari e viticultor. Pro rapidament se faguèt una plaça dins la vida sociala e politica de l'airal. En 1892, venguèt secretari del sindicat dels trabalhadors agricòlas de Lesinhan e tre 1895 faguèt lo correspondent de la *[[Dépêche de Toulouse]]*. Fondèt lo grop d'estudis socials de Lesinhan en 1896 e en 1898, foguèt elegit conselhièr d'arrondiment. Gardèt aquela carga fins a 1908 quand se presentèt per far de conselhièr general, posicion que deviá ocupar fins a 1939. En 1900, accediguèt a la comuna de Lesinhan que ne demorèt administrador fins a 1941, e, en 1910, capitèt de venir president de la federacion radicalasocialista d'Aude.

En 1919, fondèt a Lesinhan una cooperativa de vinificacion que serviguèt de modèl à mantas autras cooperativas occitanas. L'activitat que despleguèt en favor de la viticultura li valguèt d'èsser ennauçat a la presidéncia de la seccion locala de la Confederacion generala dels vinhairons, puèi de l'Ofici agricòla departamental, e finalament de participar al Conselh superior de l'agricultura.
Madièra

**Madièra** (*Madière* en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son *Madiera*, *Maddera* cap a 950, *Madiera*, *Madera*, *Maderia* en 1246. Segon Patrici Pojada, d'acòrdi ambe Negre, Madièra ven, sense certitud, del latin *matĕrĭa*, « materials, fusta (per bastir...) », benlèu amb lo sens de luòc de produccion de fusta. La prononciacion es [ma'ðjɛro]. Per Madires (Catalonha), près de Cabrils d'Odèn, Coromines dona la meteissa explicacion. Dauzat e Rostaing explican lo nom per **Materia (villa)*, la proprietat de *Materius* (nom latin). 

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas ambe la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Gorbit

**Gorbit** (*Gourbit* en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Las fòrmas ancianas son :  *Gorbit* (1238), *Gorbito* (1272, en latin), *Gorbit* (1390) e *Gorbic* (1401) . Es un nom d'origina escura, que Dauzat met a costat de Gòrbi .

## Istòria
Entre 1790 e 1794, annexèron Gorbit a Ravat; Gorbit tornèt a l'independéncia comunala entre 1795 e 1800 .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Tarascon d'Arièja; es ara del canton de *Sabarthès* (en francés), donc de Savartés.

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Mèrcus, Garravet e Amplanh

**Mèrcus, Garravet e Amplanh** (*Mercus-Garrabet* en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
## Geografia
### Perimètre del territòri

## Toponimia
* **Mèrcus**. Lo nom ven del diu *Mercŭrĭus*, « Mercuri », o d'un òme d'aquel nom . *ŭ* brèu venguèt *o*, mas lo iòd passèt a la sillaba precedenta (anteposicion) e provoquèt la formacion d'un triftongue en posicion tonica, que se simplifiquèt en *uè*, d'aquí *Mercuèr*. Aquò es l'evolucion normala, mès a un moment de mal precisar, se passèt un reculament de l'accent tonic. 
* **Garravet**. Per Garravet (Gers), Dauzat evòca una variacion gascona del mot *garrabièr* . Semblariá puslèu un collectiu, ambe lo sufixe *-et*, del latin *-etum* : lòc ont los garrabièrs (agalencièrs) abondan. Mès l'explicacion es benlèu plan diferenta (la prononciacion del nom del vilatge de Gers es [garra'wet]). Cf. Gavarret (Lanas).
* **Amplanh**. Lo nom es benlèu lo d'un establiment visigot en *-ing*, ambe un nom d'òme *Amalo* . 

## Istòria
* Entre 1790 e 1794, Mèrcus annexèt *Croquié* (nom francés), Garravet e *Jarnat* (nom francés); en 1965, Amplanh fusionèt ambe Mèrcus e Garravet .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Tarascon d'Arièja; es ara del canton de *Sabarthès* (en francés), donc de Sabartés (burèu centralizator : Tarascon d'Arièja).

## Demografia

* En 1965, annexion d'Amplanh

### Demografia d'Amplanh

* Las donadas de la dreta del grafic, plaçadas automaticament, son las de de la comuna entièra de Mèrcus, Garravet e Amplanh
## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Merigon

**Merigon** (* Mérigon* en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
## Geografia

## Toponimia
Lo nom vendré benlèu, segon Dauzat e Rostaing, d'un nom germanic d'òme *Maricho* (gotic **Merico*) . 
### Perimètre deu territòri

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu canton de Senta Crotz de Volvèstre; qu'es ara deu canton  *des Portes du Couserans* (en francés), donc de Las Pòrtas de Coserans.
## Demografia

## Luòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Miglòs

**Miglòs** o **Milglòs** (*Miglos* en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
« Miglòs es una comuna-val amb cinc vilatges... Lo vilatge mai bèl es Norjat » . Los autres son Baishon (grafia supausada), al nòrd, Arquisat, Norrat e Acciat. L'ostal comun es a Arquisat.

### Perimètre del territòri

## Toponimia

### Miglòs
Val pas la pena de parlar de l'etimologia que dona lo siti *histariège*. Se las fòrmas ancianas que cita, per un còp sense las plaçar dins un contèxte, son corrèctas, permeton dificilament d'explicar lo nom : *Merglos*, (1080, 1108…), *Mereglos* (1213), *Melgloso* (1243), *Milglosio* (1244), *Melglos* (1246) . La primièra sillaba es benlèu a comparar ambe'l gallés *mero-*, « fòl, agitat », que poiriá segon Delamarre aver un sens en toponimia (*Merobriga*, en Lusitània, *Meroliacense castrum*, que donèt (Chastèl)marlhac, al Montelh) , mès la segonda sillaba fariá puslèu pensar a quicòm d'aquitanic.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Tarascon d'Arièja; es ara del canton de *Sabarthès* (en francés), donc del Savartés.

## Demografia

## Lòcs e monuments
* Glèisa romanica a Arquisat
* Roïnas del castèl de Miglòs

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Montalhon

*Montalion* o **Montalhon**  (*Montaillou* en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimi
La prononciacion es [munta'ʎu]. Las fòrmas ancianas son : *Monte Alyone* en 970, *(castra de) Monte Alyone* en 1272, *Montem Alionem*, *Montealione*, *Montalione* en 1311, *Montealionis* en 1320, 1323 e 1324, *Mons Alionis*, *Monte Alionis* en 1318-25, *Monte Alione* en 1375, *Montalio* en 1385, 1390, *Montaleo* en 1391, *(castrum de) Montealione* en 1415, *Montealione* en 1424, *Montalio* (Cronica d'Esquerrier, en 1456), etc. 
Segon los Féniés, coma Dauzat e Rostaing, lo nom es format del mot occitan *Mont* e d'un nom germanic d'òme, *Agilo* . Segon Negre, citat per Patrici Pojada, s'agís del latin *montem* e del nom germanic de persona *Alio(n)*, *Elionus*. Segon Lemoine, citat per Patrici Pojada, lo nom ven del nom galloroman *Allius* e lo sufixe gallic *-one*. Segon Astor, , citat per Patrici Pojada, *-Alhon* es lo nom del país d'Alhon, los noms de païses, comtats, senhoriás venon d'un nom de proprietat galloromana o de la Nauta Edat Mejana, lo centre del poder. Coma Lemoine, Astor pensa que *Alhon* ven del nom d'òme *Allius* (el lo considèra latin), ambe'l sufixe *-onem*.
Segon Patrici Pojada, l'element *Mont* es clar. Lo segond element es lo nom del país d'Alion (grafia de l'autor), que compren quatre vilatges, Montalhon, Pradas, Comuns e Camurac. Un vilatge de Catalonha, Alió sembla exactament lo meteis nom que *(país d') Alhon*, mes segon Coromines, es un nom que ven de l'arabi *al-uyun*, la font (donc, cap de ligam ambe Montalhon [o Coromines s'engana]). Sense precisar lo nom de persona a son origina, Montalhon es lo mont de la senhoriá d'Alhon. Pr'amor de las fòrmas ancianas e coma per Ax, P. Pojada causís la grafia *Montalion* e pas *Montalhon*. Mes las causidas graficas dependon de règlas generalas e non pas del compòrtament e de las costumas dels escribas medievals per tala o tala localitat. 

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton d'Ax; es ara del canton de *Haute Ariège* (en francés), donc de Nauta Arièja.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Montaut (Arièja)

**Montaut** (*Montaut* en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
vinheta

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments
* Le còr del vilatge es fortificat, l'accès se fasiá a l'origina per un pòrge adobat recentament.
* Le 28 de novembre de 1632, Loís XIII de França signèc la demolicion del castèl (realizat per Galinièr, capitani, en 1635) : ne'n demòra pas que qualques roïnas.
* Glèisa dedicada a Sant Miquèl del sègle XV. Una de sas capèlas conten las relíquias de Sant Eudòce, centurion roman martir. Campana de 1533. Òrgue mecanizat amb l'ajuda de rotlèus puntats executats cap a 1830-1840 (protegit le 13 de setembre de 1982) ; cloquièr octogonal. 
* Domeni de Pèirotet-Vadièr (XVII, XVIII), privat : ostal qu'apartenguèt a Marc Guillaume Vadièr, deputat del Terç Estat a la Convencion que votèc la mòrt del rei, creator del departement d'Arièja.

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Montbèl (Arièja)

**Montbèl** (*Montbel* en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada dins lo departament d'Arièja e la region .

## Geografia

## Istòria
### Tèrra Privilegiada
Canterate (nom francés) èra de la Tèrra Privilegiada, onze comunautats a l'entorn d'Eissalabra exemptas de tota imposicion mejançant una soma annala qu'apelavan subvencion .

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Montjòi de Coserans

**Montjòi de Coserans** (*Montjoie-en-Couserans* en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
## Geografia

## Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, los *Montjòi*s que son formats damb *mons* [montem] e l'etimologia de la segonda partida qu'es mausegura; segon los autors, que vengueré de *mons gaudii*, « mont deu gaug » o deu germanic *mundgawi*, « proteccion deu territòri »; que designa ua eminéncia caracteristica long d'un camin, sovent un tumulús, o una construccion que sèrv de senhau ; segon los Feniés, aqueth nom que representa pilòts de pèiras qui ensenhan lo camin a shèguer o que  bremban ua hèita importanta .
Burgan e Lafon que bremban los articles d'Anne Lombard-Jourdan de la *Nouvelle Revue d'Onomastique*, 1990, p. 281-282 e 1993, p. 159-180. Cap a la fin deu sègle Xau, un *montjoie* que designava pitèrs situats près de lòcs sents; lo nom es atestat *Mons Gaudii* en 997. S'aplicava mèi que mèi au tumulús on Sant Danís seré estat escapitat. La tuca èra lo punt de recampament de las tropas reialas abans un combat, en cridant « Montjoie-Saint-Denis ! ». Èra donc lo crit de guèrra deus cavalièrs francés. L'etimologia qu'es un compausat germanic, format de *Mund*, « apara ! », a l'imperatiu, e de *Gau*/*Gawi*, « país, territòri ». Que seré a l'origina ua crida a un protector deu territòri deus francs, çò qu'explica lo sens de crit de guèrra. Foneticament, lo passatge de **mundgawi* a *montjoie* qu'es regular en francés e lo nom qu'estó latinizat en *montem gaudii* e cristianizat per lo ligam a Sent Danís. Lo toponime que s'espandí suus camins de pelegrinatge e prengó lo sens de « montet qui sèrv d'observatòri », de « pilòts de pèira o d'edicule per ensenhar lo camin o gardar ua membrança » e quitament de « quantitat, abonde » .

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Joan Baptista Nolet

**Joan Baptista Nolet** (en francés : *Jean-Baptiste Noulet* ; Venèrca, lo 1 de mai e 1890) que ho un mètge diplomat per l'Universitat de Montpelhièr, un naturalista occitan director deu Museum de Tolosa e un deus pioniers dens l'estudi de la preïstòria ; que ho tanben un lexicograf e un critic literari especializat dens la lenga e la letras de occitanas.


Cochlostoma nouleti MHNT.ZOO.2005.290.jpg|*[[Cochlostoma nouleti]]* 
Cadurcotherium nouleti MHNT.PAL.2012.0.90 Paratype.jpg| *[[Cadurcotherium nouleti]]* 


## Bibliografia critica occitana
* Nolet, Joan Baptista. *Essai sur l'histoire littéraire des patois du Midi de la France au XVIe et XVIIe siècle*. París : Téchener, 1859. http://books.google.fr/books?id=6YgCAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=noulet&hl=fr&ei=16m1TofqNsnOsgb1--HSAw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CD0Q6AEwAw#v=onepage&q&f=false
Nalzenh

**Nalzenh** (*Nalzen* en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [nal'zen]. P. Pojada cita una sola fòrma anciana, d'identificacion malsegura, *Alanaz* en 1272.
Segon Viteau e Felip Carbona, citats per P. Pojada, le nom de *Nalzenh* es ligat al nom d'Alzenh. Lemoine i vei lo nom *Alcius* ambe'l sufixe *anum*, coma per Alzenh.  
Segon Patrici Pojada, le nom de *Nalzenh* es escur e quitament la grafia es pas segura; non se sap se i a un ligam ambe Alzenh. La finala sembla èsser la meteissa que la dels toponimes del Castilhonés qu'an benlèu un sufixe *-enn-*, vengut *-enh* (*-ein* en frances). 

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Montgalhard (Arièja)

**Montgalhard** (*Montgailhard* en francés, *Montgaillard* d'aquí a decembre de 2021) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [muŋga'ʎaɾt]. Las fòrmas ancianas son (presentacion sintetica) *Montem Galhardum* en 1245 e 1246, *Monte Galhardo*, *Montegalhardo*, [vila] *Montisgalhardi* en 1259, *villa de Monte galardo* en 1272, *Montegalardo* en 1317, *Mons Galhardus* en 1318-1325, *Monte Galhardo* en 1319 e 1329, *Montgalhard* en 1326, *Mongalhard* en 1385, 1390, 1442-43, 1446-47 e 1449, *Montgalhart* en 1387 e 1445-50, *Montegalhardo* en 1391 e 1450, *Mongailhart* en 1445, *Mongalhart* en 1446-47, *Montgailhard* cap a 1460 (Cronica d'Esquerrièr) .
Dauzat e Rostaing, en mai del mot *mont*, donan a l'adjectiu *galhard*, en « ancian provençau », un sens de « solide, valent », per sa valor militara. Negre, citat per Patrici Pojada, atribuís la valor de « gai, valent, excellent, fòrt ». Astor, citat per Patrici Pojada, interprèta lo nom en *mont* + *galhard* « galhard, vigorós, fòrt ». Los Féniés, citats per Patrici Pojada, considèran que lo mot *galhard* se referís a la soliditat militara del lòc. Bénédicte Boyrie-Fénié, citada per Patrici Pojada, dins sos obratges departamentals, parla d'un oronime de valor militara, de plaça fòrta.
Miquèu Grosclaude, per Montgalhard (Hauts Pirenèus), interprèta lo nom en *mont* + *galhard* « fòrt, solide, valent ». Segon Burgan e Lafon, per Montgalhard (Tarn e Garona), le nom es format de *mont*, del latin *montem*, e de l'adjectiu occitan, d'origina celtica (**galia* « fòrça »), *galhard*; le sens es « solidament fortificat ».
Patrici Pojada accèpta las explicacions precedentas e dona a *galhard* la valor de « fòrt, solide, fortificat ». Lo *Pan de Sucre* (en occitan ?) de 627 m que tresplomba la vila e son ancian castèl medieval pòdon motivar la denominacion.

## Istòria
La comuna portava le nom oficial de *Montgaillard*. Le 1èr de genièr de 2022 cambièt la grafia en *Montgailhard*.

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Montgaug

**Montgaug** (* Montgauch* en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
## Geografia
Gaireben tota la populacion comunala qu'es concentrada en tres vilatges, alinhats en 2 km, sus un axe NE-SO : Montgaug, La Crasta (ont i a la glèisa e la comuna) e Varelha.

Montgaug qu'es un vilatge d'abitat dessarrat qui s'escampilha long de la RD 33A que va de Sent Líser a Casavèth e sustot sus ua sèrra qui li es parallèla. Qu'es a Montgaug, lo vilatge pus ensorelhat, qui i a lo mèi de construccions navèras, mèi que mèi a l'oèst.

La Crasta qu'es bastit sus ua auta sèrra en direccion de Varelha.

Varelha qu'es lo vilatge qui a lo mèi d'abitat massat, donc d'ostaus juntisses. Lo camin godronat que s'i arrèsta. Lo paisatge qu'es en partida barrat per las montanhas, a la diferéncia de Montgaug.
## Toponimia
* **Montgaug**. Dauzat e Rostaing qu'interprètan Montgaug puslèu com Montguers (*mont* e preceltic *gar-*, « pèira»), que com Montjòi de Coserans, Montjòi (Aude), La Montjòia, Montjuèi .

* **La Crasta**, lo nom qui vòu dire « besau, varat collector, petit cors d'aiga » que correspond mau au lòc (sus una sèrra entre duas comas), çò qui poiré hèr supausar que lo nom d'origina èra Montgaug (veire Istòria).
* **Varelha** qu'es d'un tipe latin tardiu *Vallicula*, de *vallis* e sufixe *icula*, donc un diminutiu de *vath*, qu'a lo sens de « petitas espandidas de tèrras alluvialas, situadas dins un hons ». Qu'es representat tanben a Valelhas, Varelhes, Varilhas, Era Varelha, Vazeilles-Limandre, etc . *-ll-* que dona normalament *-r-* en gascon, mès qui se pòt trobar tanben dens autes cases.

## Istòria
De personas de la comuna supausan que Montgaug èra au començament ont i a la glèisa : a La Crasta. 

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, Montgaug qu'èra deu canton de Sent Líser, ara, qu'es deu canton de *Las Pòrtas deu Coserans*.
## Demografia

* 2011 : 122; 2013 : 121 abitants (13 ab/km²)

## Luòcs e monuments
* Glèisa romanica del sègle XII

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Orlun

**Orlun** (*Orlu* en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [uɾ'ly]. Las fòrmas ancianas son *Urla* / *Urlu* en 987, *Orla* / *Urla* en 994, *Ornoluno*, *Ornolu*, *(villa de) Orluno* en 1272, *Orlu* en 1308, *Orlunum*, *Orluno* en 1318-25, *Orlhivo* en 1375, *Orlu* en 1385, 1390, *Orlun* en 1401, etc .
Dauzat e Rostaing i veson, ambe un naut nivèl d'incertitud, un mot pirenenc conservat dins lo basque *urlo*, « orme, tremble » . Segon Coromines, citat per P. Pojada, *Orlun* pòt venir del basc *ur-lŭr*, « tèrra d'aiga », o del celtic *oredunum* ambe dissimilacion en [l] de la dentala *-d-* davant l'autra dentala [n]. Segon Felip Carbona, citat per P. Pojada, *Orlun* ven del basc *ur-la* « cap a l'aiga, près de l'aiga ».

Segon Patrici Pojada, Orlun, sus Orièja, que confronta Orgeish son tres noms en *Or-* que pòdon far pensar a l'element « aquitano-basc » *ur*, l'aiga.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

Orlu, le village, Ariège 1900.jpg|Orlun en 1900 (per Eugène Trutat)
MSR-ra1014-STC.jpg|Estela d'epòca romana descobèrta a Orlun e plaçada al musèu Sent Ramon de Tolosa.
Centrale_EDF_Orlu_3.jpg|Centrala EDF d'Orlun.
Orlu_2018_2.jpg|Dintrada èst.
Loups_7.jpg|Lop a Orlun.
Observation_du_gypaète_avec_l'Observatoire_de_la_montagne.jpg|Observacion de l'agla àrpia ambe l'Observatòri de la Montanha.
Isard_dans_la_réserve_nationale_d'Orlu_(Ariège).JPG|Isard (sarri) dins la Resèrva Nacionala de Caça.
Dent_Orlu_Pyrenees_France.jpg|La Dent d'Orlun.


## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Aurús

**Aurús**  (*Orus* en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [aw'ɾys]. La fòrma occitana segon Patrici Pojada es *Aurús*. Las fòrmas ancianas son *Aurudz* en 1246, *Orusio* en 1272, *Orus* en 1385, 1390, 1445 e cap a 1460 (Cronica d'Esquerrièr) . De repertòris toponimics mai ancians utilizan la forma incorrècta Orús.

Ni Dauzat, ni Negre, nimai los Féniés dison pas res d'Orús.
Segon Coromines, citat per Patrici Pojada, l'origina es probablament la meteissa que l'Urús catalan (vengut *Grus* après), lo nom d'òme *Aurucius*, d'aquí *Auruç*. Segon Felip Carbona, tanben citat per Patrici Pojada, lo nom ven de la rasic basca *ur-*, « aiga » e *-utz*, « cap a », donc « cap a l'aiga », o ambe *-usa*, *-use*, *-usi*, « bòsc », donc « bòsc de l'aiga ».
Segon Patrici Pojada, l'ipotèsi de Coromines poiriá èsser en acòrdi ambe la fòrma orala, mès s'opausa a la finala de l'atestacion de 1246 e a l'iniciala de las autras. I a pas pro de fòrmas ancianas per èsser segur, mès la primièra idèa de F. Carbona, *ur-*, « aiga » e *-utz*, « cap a », donc « cap a l'aiga », demòra possibla.  

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Vic de Sòs; es ara del canton de *Sabarthès* (en francés), donc de Sabartés.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Puèg

**Puèg** (*Pech* en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
### Perimètre del territòri

## Toponimia
Lo nom de la comuna, atestat en 1390, *Pueg*, puèi al sègle XV (Cronica d'Esquerrier), *Lo Puch* , es simplament lo mot *puèg*, del latin *podium* .

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Las Cabanas; es ara del canton de *Haute-Ariège* (en francés), donc de Nauta Arièja.

## Demografia

* En 1793, Puèg fasiá partida de la comuna de Las Cabanas

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Perelha

**Perelha** (*Péreille* en francés)  es una comuna occitana de Lengadòc, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [pe'ɾeʎo]. Las fòrmas ancianas son *Perela* en 1137, 1230, *Perelor* ? en 1295, *Pereilha* en 1298, *Perelha* en 1246, 1313-1314 e 1319, *Jordano de Perelhano*, *Jorda de Perelha* en 1358, *Perella* en 1390.
Segon Coromines, citat per Patrici Pojada, les *Perella* catalans coma aqueste *Perelha* venon del latin *piretŭla*, ambe'l sufixe *-etulu/-etula*, « pichona plantacion de perièrs ». Segon Patrici Pojada, la mencion de 1358, *Perelhano*, en latin, fa supausar que benlèu las fòrmas en occitan representavan [pe'ɾeʎa], donc un nom de persona e lo sufixe *-anum*. Siquenon, cal probablament adoptar l'explicacion de Coromines. 

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de L'Avelhanet; es ara del canton del País d'Òlmes.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
* Raimon de Perelha

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Pèrlas e Castelhet

**Pèrlas e Castelhet** (*Perles-et-Castelet* en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
**Pèrlas e Castelhet** es una comuna occitana, que recampa dos vilatges: Pèrlas e Le Castelhet, lo primièr dins la val, lo segond sus un penjal. 

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Enric Guiter dins l'ALPI dóna la pronóncia ['perles caste'let]. Cal probablament corregir en 'pɛɾles].
### Pèrlas
La prononciacion es ['pɛɾles]. La fòrma occitana segon Patrici Pojada es *Pèrlas* o *Pèrles* (dins l'airal *a* final al plural ven *-es*; ex. *la vaca*, *les vaques*). Las fòrmas ancianas son *Pederlas*, en 1145, *Perles* en 1224, *Perlas* en 1246 e 1648, *Perlis* en 1271, 1272, 1305, 1308, *Perle* en 1318-25, *Perlas* en 1385, 1390, *Perles* en 1401, *Perlas* cap a 1460 (Cronica d'Esquerrier) e en 1540, etc. 
Segon Negre, citat per Patrici Pojada, *Pèrles* es benlèu lo femenin de *Paterculus*, nom latin d'òme, seguit de *-as* . Los Féniés sègon aquela explicacion. Segon Coromines, tanben citat per P. Pojada, en partent de la fòrma *Pederlas*, explica lo nom per *Petrulas*, derivat del grèc *petra*, espandit en latin vulgar : *Petrulas* > *Pedrelas* > *Perlas*; *petrula* seriá « aquesta ròca, una ròca notabla, particulara ». Mes en occitan, quitament periferic, *petr-* > *pedr-* > *peir-*. 
Segon Patrici Pojada, los autors parton de la primièra mencion qu'es sola. La tombada de *-d-* intervocalic es rara dins l'occitan d'aquel airal. Çaquelà, i a un *Perles* en Fenolhedés qu'es atestat *Petrolas* en 1011. La solucion seriá *Paterculus* femenizat [ > **Paderlhas* ], o *Petrulas*, de *petra*, o quicòm mai ?.

### Castelhet
La prononciacion es [kaste'ʎet] e la grafia *Castelhet*. *Castelhet* es un diminutiu de *castèlh*, fòrma locala de *castèl* (palatalizacion de *-l* finala) : un castèlh pichon.

## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton d'Ax; es ara del canton de *Haute Ariège* (en francés), donc de Nauta Arièja.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna
* Augustin Bonrepaux : Ancian deputat e President del Conselh General, nascut a Pèrlas e Castelhet
* Cedric Rousseu : jornalista occitan.

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Al Plan

**Al Plan** (*Le Pla* en francés) es una comuna occitana de Donasan, situada dins lo departament d'Arièja e la region d'.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Lo mot *plan* es la fòrma d'origina de çò que se ditz ara *planòl*, *replanat*, *plana*, *planèr* o *planada*. Es sovent present en toponimia lengadociana, escrit *plo* e es demorat viu en catalan. Ven del latin *planum* . Coma per Al Pug, la fòrma ambe l'article contractat a remplaçat la fòrma d'origina ambe l'article definit masculin : lo sintagma *al plan*, utilizat dins de frasas coma *vau al Plan*, s'es fixat dins lo nom del vilatge. 

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja
## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Pradièras

**Pradièras** (*Pradières* en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [pɾaðjɛɾos]. Las fòrmas ancianas son *Praderiis* en 1272, *Praderie* en 1318-25, *Pradieras* en 1387, 1390, 1413-36, 1445 e cap a 1460 (Cronica d'Esquerrièr), *Praderes* en 1448 .
Segon Dauzat, *Pradièras* es format del latin *prata*, plural de *pratum*, « prat », ambe'l sufixe *-arium* (de segur al femenin, donc *-aria*).
*Pradièras* es un derivat de *prada*, ambe un sufixe collectiu que marca la preséncia de prats, de pradas.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Prat e Bonrepaus

**Prat e Bonrepaus** (*Prat-Bonrepaux* en francés) qu'ei ua comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Istòria

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas damb la comuna

## Véser tanben
* [Comunas d'[Arièja

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Praiòls

**Praiòls** (*Prayols* en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Toponimia
La prononciacion es [pɾa'jɔls]. Las fòrmas ancianas son *Pradillolis*, *Prayols* en 1245, *Pradillolis* en 1270, 1272, *Praiols*, *Prayolis* en 1318-1325, *Prayols* en 1385 e cap a 1460 (Cronica d'Esquerrièr), etc .
Segon Dauzat e Rostaing, lo nom de Praiòls ven benlèu de *prata*, plural de *pratum* « prat », ambe'l sufixe *-eolu*.
Segon Patrici Pojada, las latinizacions an un *d* e las autras fòrmas an una seguida [a'jɔ] de mal explicar. Normalament, lo *-t-* latin vengut *-d-* (d'un etime supausat *prada* + sufixe *-òl* + *-s* del plural) se consèrva. Çaquelà, s'obsèrva localament una tombada frequenta de las oclusivas sonòras intervocalicas [β], [ð], [ɣ] : *aviá* > [a'jɔ], *podiá* > [pu'jɔ], *pigassa* > [pi'aso]. Se poiriá imaginar un passatge de **Pradiòls* a *Praiòls*. REMARCA : **Pradiòls* es pas lo resultat ambe'l sufixe *-olu-* (> *-òl*), mes ambe'l sufixe *-eolu-* (> *-iòl*).
Las fòrmas ancianas presentan tanben de latinizacions *Pradillolis* que fan pensar a dos sufixes, benlèu diminutius, un vengut del latin *-illiu-*, l'autre del latin *-ŏlu* (> *-òl*), ambe, çò sembla, *-s* del plural; lo resultat seriá *pradilhòls* > *praïlhòls* > *praiòls*; Patrici Pojada presenta aquela ipotèsi coma conjecturala, mès, pr'amor de las confusions precedentas, pren mai de pes.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Al Pug

**Al Pug** (*Le Puch* en francés) es una comuna occitana de Donasan situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus. 

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Lo nom del vilatge es la forma pus simpla dels eretièrs del latin *podium* , sense determinant. Dins  lo resultat de *podium*, i a diftongason condicionada per *iòd* : *podium* > *puòg*, *puèg* (ambe de realizacions variadas). *Puèg* es la forma pus generala en lengadocian e *pug* supausa una reduccion del diftongue, coma en catalan o en gascon bordalés e vasadés. La forma d'origina èra logicament *Lo Pug* e lo sintagma *al Pug*, que s'utilizava dins de frasas coma « vau al Pug », s'es fixat : la forma ambe l'article contractat a remplaçat la ambe l'article definit masculin. Cal ajustar que lo vilatge sembla situat sus un puèg qu'en venent de l'oèst.

## Istòria
* La comuna foguèt annexada per Quergut entre 1790 e 1794, (atal coma Carcanièra, *Le Mas*, *Saint Félix*). Tornèt venir comuna entre 1795 e 1800, (atal coma Carcanièra).

## Administracion

* Abans la reforma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Quergut; es ara del canton de *Haute-Ariège* (en francés), donc de Nauta Arièja.

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja

## Ligams extèrnes

## Nòtas e referéncias
Pradas (Arièja)

**Pradas** (*Prades* en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es ['praðes]. La grafia occitana es *Pradas*, *Pradas d'Alion* [o *d'Alhon*], *Prades*, *Prades d'Alion* [o *d'Alhon*] (lo parlar articula *-es* lo plural dels noms en *-a* final : *la vaca*, *les vaques*). Las fòrmas ancianas son *Pradas*, cap a 1034, *Prades* en 1118, *Pradas* en 1228, 1244, 1267, *castra de Pradis*, en 1272, *Pradis* en 1310, *Pradis in Alione* en 1329, *Pradas* en 1385, 1390, *Pradas dalio* en 1401, *Pradas*, *Prades*, *Pradas d’Alio*, *Prades de Alio* en 1445, *Pradas* (Cronica d'Esquerrier), etc.

Lo mot *prada(s)* ven del latin *prata*, plural de *pratum*, « prat » . Segon Negre, citat per Patrici Pojada, *Pradas* es lo plural de l'occitan *prada* « grand prat, pradariá ». Segon Astor, citat per Patrici Pojada, *Pradas* es l'occitan *prada*. Segon Alan Novèl, citat per Patrici Pojada, *Pradas* representa l'occitan *pradas*, del latin *prata*. Segon Patrici Pojada, lo nom ven de l'occitan *pradas*, plural de *prada*, « pradariá, grand prat », çò que senhala l'existéncia de pradas en aquel lòc.

## Istòria
Pradas èra de la castelaniá d'Alhon, qu'èra a partir del sègle XII possession dirècta dels comtes de Fois, donc pas afevada. Lo castèl èra a Montalhon, tot ben que Pradas siá tanben fortificat, d'après las atestacions medievalas .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton d'Ax; es ara del canton de *Haute Ariège* (en francés), donc de Nauta Arièja.

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Quergut

**Quergut** o **Querigut**  (*Quérigut* en francés) es una comuna occitana de Donasan, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia
### Perimètre del territòri

## Toponimia
Lo nom es citat en catalan *Queragut* en 1288. *Quier Agut* o *Quieragut* es atestat mai d'un còp a la fin de l'Edat Mejana . La segonda partida del nom es l'adjectiu *agut*, del latin *acutum*, e la primièra es un mot pre-indoeuropèu, eretièr de la basa **kar-*, « pèira » (los Féniés) o d'un mot tanben pre-indo-europèu, **car-ium*, « ròc » (Dauzat). Lo mot se tròba tanben dins Quirbajon, Quièr (autre lòc del meteis nom en Avairon), lo Castèl de Querbús, *le Picoulet de Quirhaut*, etc . Lo nom deguèt passar de *Queragut* a *Quergut* per l'intermediari de *Querigut*, prononciacion qu'atestèt en 1911 lo lingüista Fritz Krüger  (se son aurelha alemanda e l'influéncia del nom francés li faguèron pas ausir çò qu'èra pas). La possibilitat d'un polimorfisme demòra.

## Istòria
Entre 1790 e 1794, Quergut annexèt Carcanièra, Al Pug, *Le Mas* e *Saint Félix* (noms franceses). Entre 1795 e 1800, Carcanièra e Al Pug tòrnan venir comunas .

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra canton; es ara del canton de *Haute-Ariège* (en francés), donc de Nauta Arièja.

## Demografia

* Entre 1795 e 1800, Carcanièra (202 abitants en 1800) e Al Pug (137 abitants en 1800) tòrnan venir comunas
## Lòcs e monuments
* Castèl de Quergut o de Donasan
* Estanh de Quergut

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Ravat

**Ravat** (*Rabat-les-Trois-Seigneurs* en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
Lo siti *histariege* dona doás fòrmas ancianas : *castrum de Ravado*, en 1213, *Ravat*, en 1390. Ni Dauzat nimai los Féniés dison pas res de Ravat.
## Istòria

## Administracion

* Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Tarascon d'Arièja; es ara del canton de *Sabarthès* (en francés), donc de Savartés.

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja
## Ligams extèrnes

## Nòtas
Raiçac (País d'Òlmes)

**Raiçac**, **Raissac** o **Raishac**  (*Raissac* en francés) es una comuna occitana del País d'Òlmes (Lengadòc). Administrativament es dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

### Perimètre del territòri

## Toponimia
La prononciacion es [raj'ʃak] e la grafia causida per Patrici Pojada es *Raishac*. Las fòrmas ancianas son *Raychaco* en 1338, *Rayssiaco* en 1390.
Le sufixe gallic *-āco(n)*, latinizat en *-acum*, pausa pas de problèmas. Les toponimistas l'associan a un nom d'òme. Dauzat e Rostaing (seguits d'Alan Novèl e dels Féniés) seguíshon Petar Skok que i vei un nom gallic *Rixa*  e les Féniés postulan *Riccius* . Per Raiçac (Tarn), Negre utiliza los noms galleses *Riccius* (o *Recius*). Astor, citat per P. Pojada, se basa sul nom gallic d'òme *Risca*. 
Segon Delamarre, Raishac èra la proprietat de Riccios (nom celtic atestat). L'origina de *Riccios* es benlèu **rīg-* « rei » o pus probablament es aparentat al galés *rhech* « pet » (de l'indoeuropèu **prd-kā*); *Riccios* seriá donc un petaire e benlèu un palhassa, un bofon (malaisit per un proprietari).
Per l'ensemble dels *Raissac/Raiçac*, las fòrmas ancianas (*Resciacum* per Raissac de Lampi, *Rexaco* per Raissac d'Aude) mòstran que lo nom a desvolopat un *-a-* qu'es pas etimologic, probablament en passant per **Rii-* > **Rei-*.
Patrici Pojada accèpta los noms d'òme *Riccius* o *Risca*, ambe'l sufixe *-acum*, que correspond a un nom de granda proprietat. 
*Patrici Pojada a causit la grafia Raiçac pel vilatge de Tarn. Vertat es qu'en Albigés i a pas de chotament particular de [s] après *i*.

## Istòria

## Administracion

## Demografia

* En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja

## Ligams extèrnes

## Nòtas
Rimont

**Rimont** (*Rimont* en francés) es una comuna de Lengadòc situada dins lo departament d'Arièja e la region administrativa d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.

## Geografia

## Istòria
Ni per l'apertenéncia istorica aus comtes de Comenge, la comuna es a plaçar dens Lengadòc, pr'amor de la fondacion de la bastida per pariatge entre lo senescau de Tolosa e l'abat de Combalonga .

En l'istòria, la parròquia de Rimont dependèt dels estats del Lengadòc.https://www.geoportail.gouv.fr/donnees/carte-de-cassini

## Administracion

## Demografia

## Lòcs e monuments

## Personalitats ligadas amb la comuna

## Véser tanben
* Comunas d'Arièja
## Ligams extèrnes

## Nòtas